Tipula

Tipula er en artsrik slekt av stankelbein, er storvoksne mygg som er vanlig i de fleste naturtyper i Norge.

Utseende 
Store, langbeinte stankelbein med smale vinger som har mange, lange årer (enkelte arter har reduserte vinger). På farge er de gråaktige, gulaktige eller mørkt brunlige, sjelden helt svarte. Vingene er ofte brunlige, av og til med tegninger. Hodet har lang "snute" og lange palper, antennene er trådformede og litt lengre enn hodet, med kranser av lange, utstående hår. Thorax er avlang med dype furer, en V-formet fure på ryggen er særlig påfallende. Svingkøllene (halterne) er ganske lange. Bakkroppen er lang og sylindrisk, hunnen har et nokså langt, spisst eggleggingsrør, hannens ytre kjønnsorganer er gjerne ganske kompliserte.

Larvene er pølseformede mer litt læraktig, tykk hud.

Skadedyr 

Noen av stankelbeinartene kan gjøre en del skade i jord- og hagebruk. Det er larvene som er problemet – de spiser planterøtter og kan også gnage av unge planter i rothalsen.

Myrstankelbeinet, Tipula paludosa, er den arten som særlig skaper problemer i Nordvest-Europa. De voksne er ganske store, gulbrune på farge, med vinger som er brune langs forkanten, og flyr i juli-september. De grå larvene kan gjøre skade når de er nesten utvokst, om våren og forsommeren. Områder med fuktig, moldrik jord som drenerte myrer er spesielt utsatt. Bestandene svinger sterkt og det er bare i enkelte år at de skaper problemer. Grovt sett kan man regne med at skader er sannsynlige dersom tettheten av myrstankelbeinlarver overstiger 100 larver per kvadratmeter. Siden larvene kommer opp for å spise om natten, må eventuell sprøyting iverksettes på kvelds- eller nattestid. 

Men heldigvis, de aller fleste stankelbeinartene er helt harmløse.

Systematisk inndeling - Europeiske arter 
Det er registrert 98 arter av storstankelbein (Tipulidae) i Norge (tall fra 2019). De fleste artene tilhører den store slekten Tipula, men vi har også en del andre slekter. Listen over europeiske arter følger . Det er publisert over 3000 artsnavn i slekten .

 Orden tovinger (Diptera)
 Underorden mygg (Nematocera)
 Overfamilien stankelbein (Tipuloidea)
 Familien storstankelbein (Tipulidae) 
 Slekten  Tipula Linnaeus, 1758 Slekten deles inn i mange underslekter. 
 Underslekten Acutipula Alexander, 1924 - i Europa:
 Tipula (Acutipula) aureola
 Tipula (Acutipula) balcanica 
 Tipula (Acutipula) bosnica
 Tipula (Acutipula) corsica
 Tipula (Acutipula) cretensis
 Tipula (Acutipula) cypriensis
 Tipula (Acutipula) doriae
 Tipula (Acutipula) fulvipennis De Geer, 1776 
 Tipula (Acutipula) ismene
 Tipula (Acutipula) isparta
 Tipula (Acutipula) latifurca
 Tipula (Acutipula) luctuosa
 Tipula (Acutipula) luna
 kjempestankelbein, Tipula (Acutipula) maxima Poda, 1761
 Tipula (Acutipula) nevada
 Tipula (Acutipula) niethammeri 
 Tipula (Acutipula) nigroantennata
 Tipula (Acutipula) repanda
 Tipula (Acutipula) schmidti
 Tipula (Acutipula) tenuicornis
 Tipula (Acutipula) triangulifera
 Tipula (Acutipula) vittata Meigen, 1804 
 Underslekten Afrotipula Alexander, 1955
 Underslekten Arctotipula Alexander, 1934 - i Europa:
 Tipula (Arctotipula) aleutica
 Tipula (Arctotipula) oklandi
 Tipula (Arctotipula) salicetorum Siebke, 1870 
 Underslekten Bellardina Edwards, 1931
 Underslekten Beringotipula Savchenko, 1961 - i Europa:
 Tipula (Beringotipula) unca Wiedemann, 1817 
 Underslekten Dendrotipula Savchenko, 1964 - i Europa:
 Tipula (Dendrotipula) flavolineata Meigen, 1804 
 Underslekten Emodotipula Alexander, 1966 - i Europa:
 Tipula (Emodotipula) leo
 Tipula (Emodotipula) obscuriventris
 Tipula (Emodotipula) saginata
 Underslekten Eremotipula Alexander, 1965
 Underslekten Eumicrotipula Alexander, 1923
 Underslekten Formotipula Matsumura, 1916
 Underslekten Hesperotipula Alexander, 1947
 Underslekten Indratipula Alexander, 1970
 Underslekten Kalatipula Alexander, 1971
 Underslekten Labiotipula Alexander, 1965
 Underslekten Lindnerina Mannheims, 1965 - i Europa:
 Tipula (Lindnerina) bistilata
 Tipula (Lindnerina) subexcisa Lundström, 1907 
 Underslekten Lunatipula Edwards, 1931 - i Europa:
 Tipula (Lunatipula) acuminata
 Tipula (Lunatipula) adusta
 Tipula (Lunatipula) affinis Schummel, 1833
 Tipula (Lunatipula) albostriata 
 Tipula (Lunatipula) alpina Loew, 1873 
 Tipula (Lunatipula) ampullifera
 Tipula (Lunatipula) anicilla
 Tipula (Lunatipula) animura
 Tipula (Lunatipula) anthe
 Tipula (Lunatipula) antichasia
 Tipula (Lunatipula) aphrodite
 Tipula (Lunatipula) ariadne
 Tipula (Lunatipula) arnoldii
 Tipula (Lunatipula) artemis
 Tipula (Lunatipula) aurita
 Tipula (Lunatipula) balearica
 Tipula (Lunatipula) beieri
 Tipula (Lunatipula) bezzii
 Tipula (Lunatipula) bifasciculata
 Tipula (Lunatipula) bimacula
 Tipula (Lunatipula) bispina
 Tipula (Lunatipula) borysthenica
 Tipula (Lunatipula) buchholzi
 Tipula (Lunatipula) bulbosa
 Tipula (Lunatipula) bullata
 Tipula (Lunatipula) canariensis
 Tipula (Lunatipula) capra
 Tipula (Lunatipula) capreola
 Tipula (Lunatipula) cassiope
 Tipula (Lunatipula) caudatula
 Tipula (Lunatipula) caudispina
 Tipula (Lunatipula) cava
 Tipula (Lunatipula) cedrophila
 Tipula (Lunatipula) cerva
 Tipula (Lunatipula) cervula
 Tipula (Lunatipula) charybdis
 Tipula (Lunatipula) christophi
 Tipula (Lunatipula) cinerascens
 Tipula (Lunatipula) cinereicolor
 Tipula (Lunatipula) cinerella
 Tipula (Lunatipula) circe
 Tipula (Lunatipula) circumdata Siebke, 1863
 Tipula (Lunatipula) cirrata
 Tipula (Lunatipula) clio 
 Tipula (Lunatipula) cressa
 Tipula (Lunatipula) cretis
 Tipula (Lunatipula) cypris
 Tipula (Lunatipula) danieli
 Tipula (Lunatipula) decolor
 Tipula (Lunatipula) dedecor
 Tipula (Lunatipula) dolores
 Tipula (Lunatipula) dorica
 Tipula (Lunatipula) dracula
 Tipula (Lunatipula) engeli
 Tipula (Lunatipula) erato
 Tipula (Lunatipula) eugeniana
 Tipula (Lunatipula) euterpe
 Tipula (Lunatipula) fabiola
 Tipula (Lunatipula) falcata
 Tipula (Lunatipula) fascicula
 Tipula (Lunatipula) fascingulata
 Tipula (Lunatipula) fascipennis Meigen, 1818
 Tipula (Lunatipula) forcipula 
 Tipula (Lunatipula) furcula
 Tipula (Lunatipula) fuscicosta
 Tipula (Lunatipula) gallaeca
 Tipula (Lunatipula) gelensis
 Tipula (Lunatipula) gibbifera
 Tipula (Lunatipula) graeca
 Tipula (Lunatipula) graecolivida
 Tipula (Lunatipula) griesheimae
 Tipula (Lunatipula) handschini
 Tipula (Lunatipula) harmonia
 Tipula (Lunatipula) helvola
 Tipula (Lunatipula) hera
 Tipula (Lunatipula) heros
 Tipula (Lunatipula) hispanolivida
 Tipula (Lunatipula) huberti
 Tipula (Lunatipula) humilis
 Tipula (Lunatipula) iberica
 Tipula (Lunatipula) imbecilla
 Tipula (Lunatipula) istriana
 Tipula (Lunatipula) jativensis
 Tipula (Lunatipula) kephalos
 Tipula (Lunatipula) kerkis
 Tipula (Lunatipula) klytaimnestra
 Tipula (Lunatipula) kykladon
 Tipula (Lunatipula) laetabilis Zetterstedt, 1838
 Tipula (Lunatipula) lanispina 
 Tipula (Lunatipula) leda
 Tipula (Lunatipula) leto
 Tipula (Lunatipula) limitata Schummel, 1833 
 Tipula (Lunatipula) livida van der Wulp, 1858 
 Tipula (Lunatipula) longidens
 Tipula (Lunatipula) luebenauorum
 Tipula (Lunatipula) lunata Linnaeus, 1758
 Tipula (Lunatipula) lyrion
 Tipula (Lunatipula) macciana 
 Tipula (Lunatipula) macquarti
 Tipula (Lunatipula) macropeliostigma
 Tipula (Lunatipula) macroselene
 Tipula (Lunatipula) magnicauda
 Tipula (Lunatipula) mallorca
 Tipula (Lunatipula) mellea
 Tipula (Lunatipula) melpomene
 Tipula (Lunatipula) mendli
 Tipula (Lunatipula) minos
 Tipula (Lunatipula) monstrabilis
 Tipula (Lunatipula) morenae
 Tipula (Lunatipula) nausicaa
 Tipula (Lunatipula) onusta
 Tipula (Lunatipula) pachyprocta
 Tipula (Lunatipula) pandora
 Tipula (Lunatipula) pannonia
 Tipula (Lunatipula) parallela
 Tipula (Lunatipula) parapeliostigma
 Tipula (Lunatipula) pelidne
 Tipula (Lunatipula) peliostigma
 Tipula (Lunatipula) pelma
 Tipula (Lunatipula) penelope
 Tipula (Lunatipula) phaidra
 Tipula (Lunatipula) pilicauda
 Tipula (Lunatipula) pinnifer
 Tipula (Lunatipula) pokornyi
 Tipula (Lunatipula) polydeukes
 Tipula (Lunatipula) praecox
 Tipula (Lunatipula) profdrassi
 Tipula (Lunatipula) pseudocinerascens
 Tipula (Lunatipula) pseudowolfi
 Tipula (Lunatipula) pustulata
 Tipula (Lunatipula) pythia
 Tipula (Lunatipula) quinquespinis
 Tipula (Lunatipula) rauschorum
 Tipula (Lunatipula) recticornis
 Tipula (Lunatipula) rhodolivida
 Tipula (Lunatipula) rocina
 Tipula (Lunatipula) rufula
 Tipula (Lunatipula) rugulosa
 Tipula (Lunatipula) sacerdotula
 Tipula (Lunatipula) savtschenkoi
 Tipula (Lunatipula) seguyi
 Tipula (Lunatipula) selene Meigen, 1830 
 Tipula (Lunatipula) selenis
 Tipula (Lunatipula) selenitica
 Tipula (Lunatipula) semipeliostigma
 Tipula (Lunatipula) sigma
 Tipula (Lunatipula) simova
 Tipula (Lunatipula) skylla
 Tipula (Lunatipula) soosi
 Tipula (Lunatipula) stubbsi
 Tipula (Lunatipula) subcava
 Tipula (Lunatipula) subfalcata
 Tipula (Lunatipula) subhelvola
 Tipula (Lunatipula) sublunata
 Tipula (Lunatipula) subonusta
 Tipula (Lunatipula) subselenitica
 Tipula (Lunatipula) subtrunca
 Tipula (Lunatipula) subtruncata
 Tipula (Lunatipula) tergestina
 Tipula (Lunatipula) teunisseni
 Tipula (Lunatipula) thais
 Tipula (Lunatipula) theia
 Tipula (Lunatipula) tibonella
 Tipula (Lunatipula) titania
 Tipula (Lunatipula) transmarmarensis
 Tipula (Lunatipula) trifasciculata
 Tipula (Lunatipula) trigona
 Tipula (Lunatipula) trispinosa Lundström, 1907 
 Tipula (Lunatipula) trunca
 Tipula (Lunatipula) truncata
 Tipula (Lunatipula) tyche
 Tipula (Lunatipula) urania
 Tipula (Lunatipula) vermooleni
 Tipula (Lunatipula) vernalis Meigen, 1804
 Tipula (Lunatipula) verrucosa 
 Tipula (Lunatipula) vogtenhuberi
 Tipula (Lunatipula) wewalkai
 Tipula (Lunatipula) wolfi
 Tipula (Lunatipula) xyrophora
 Tipula (Lunatipula) zangherii
 Tipula (Lunatipula) zarcoi
 Underslekten Mediotipula Pierre, 1924 - i Europa:
 Tipula (Mediotipula) brolemanni
 Tipula (Mediotipula) cataloniensis
 Tipula (Mediotipula) caucasiensis
 Tipula (Mediotipula) galiciensis
 Tipula (Mediotipula) mikiana
 Tipula (Mediotipula) nitidicollis
 Tipula (Mediotipula) sarajevensis
 Tipula (Mediotipula) siebkei Zetterstedt, 1852
 Tipula (Mediotipula) stigmatella
 Underslekten Microtipula Alexander, 1912 
 Underslekten Nesotipula Alexander, 1921
 Underslekten Nippotipula Matsumura, 1916
 Underslekten Nobilotipula Alexander, 1943
 Underslekten Odonatisca Savchenko, 1956 - i Europa:
 Tipula (Odonatisca) nodicornis Meigen, 1818
 Underslekten Papuatipula Alexander, 1935
 Underslekten Pectinotipula Alexander, 1920 
 Underslekten Platytipula Matsumura, 1916 - i Europa:
 Tipula (Platytipula) autumnalis
 Tipula (Platytipula) luteipennis Meigen, 1830 
 Tipula (Platytipula) melanoceros Schummel, 1833
 Underslekten Pterelachisus Rondani, 1842 - i Europa:
 Tipula (Pterelachisus) apicispina
 Tipula (Pterelachisus) austriaca
 Tipula (Pterelachisus) berteii
 Tipula (Pterelachisus) bilobata
 Tipula (Pterelachisus) carinifrons
 Tipula (Pterelachisus) cinereocincta Lundström, 1907 
 Tipula (Pterelachisus) crassicornis Zetterstedt, 1838 
 Tipula (Pterelachisus) crassiventris
 Tipula (Pterelachisus) curvistylus
 Tipula (Pterelachisus) dolomitensis
 Tipula (Pterelachisus) glacialis
 Tipula (Pterelachisus) gredosi
 Tipula (Pterelachisus) irregularis
 Tipula (Pterelachisus) irrorata Macquart, 1826 
 Tipula (Pterelachisus) jutlandica
 Tipula (Pterelachisus) kaisilai Mannheims, 1954 
 Tipula (Pterelachisus) laetibasis Alexander, 1934 
 Tipula (Pterelachisus) luridorostris Schummel, 1833 
 Tipula (Pterelachisus) matsumuriana
 Tipula (Pterelachisus) mayerduerii
 Tipula (Pterelachisus) middendorffi Lackschewitz, 1936
 Tipula (Pterelachisus) mutila 
 Tipula (Pterelachisus) neurotica
 Tipula (Pterelachisus) octomaculata
 Tipula (Pterelachisus) osellai
 Tipula (Pterelachisus) pabulina Meigen, 1818 
 Tipula (Pterelachisus) padana
 Tipula (Pterelachisus) pauli
 Tipula (Pterelachisus) plitviciensis
 Tipula (Pterelachisus) polaruralensis
 Tipula (Pterelachisus) pontica
 Tipula (Pterelachisus) pseudocrassiventris
 Tipula (Pterelachisus) pseudoirrorata Goetghebuer, 1921
 Tipula (Pterelachisus) pseudopruinosa 
 Tipula (Pterelachisus) pseudovariipennis
 Tipula (Pterelachisus) sauteri
 Tipula (Pterelachisus) spathifera
 Tipula (Pterelachisus) stenostyla
 Tipula (Pterelachisus) subglacialis
 Tipula (Pterelachisus) submarmorata Schummel, 1833
 Tipula (Pterelachisus) trifascingulata 
 Tipula (Pterelachisus) tristriata
 Tipula (Pterelachisus) truncorum Meigen, 1830
 Tipula (Pterelachisus) tundrensis 
 Tipula (Pterelachisus) varipennis Meigen, 1818
 Tipula (Pterelachisus) wahlgreni 
 Tipula (Pterelachisus) winthemi
 Underslekten Ramatipula Alexander, 1971
 Underslekten Savtshenkia Alexander, 1965 - i Europa:
 Tipula (Savtshenkia) alpha
 Tipula (Savtshenkia) alpium Bergroth, 1888 
 Tipula (Savtshenkia) aspromontensis
 Tipula (Savtshenkia) aster
 Tipula (Savtshenkia) benesignata Mannheims, 1954
 Tipula (Savtshenkia) boreosignata 
 Tipula (Savtshenkia) breviantennata
 Tipula (Savtshenkia) cheethami
 Tipula (Savtshenkia) confusa van der Wulp, 1883
 Tipula (Savtshenkia) convexifrons 
 Tipula (Savtshenkia) corsosignata
 Tipula (Savtshenkia) cyrnosardensis
 Tipula (Savtshenkia) eleonorae
 Tipula (Savtshenkia) eugeni
 Tipula (Savtshenkia) gimmerthali Lackschewitz, 1925
 Tipula (Savtshenkia) goriziensis 
 Tipula (Savtshenkia) grisescens Zetterstedt, 1851 
 Tipula (Savtshenkia) haennii
 Tipula (Savtshenkia) hartigiana
 Tipula (Savtshenkia) holoptera
 Tipula (Savtshenkia) interserta
 Tipula (Savtshenkia) invenusta Riedel, 1919
 Tipula (Savtshenkia) jeekeli 
 Tipula (Savtshenkia) limbata Zetterstedt, 1838 
 Tipula (Savtshenkia) lundbladi
 Tipula (Savtshenkia) macaronesica
 Tipula (Savtshenkia) mannheimsi
 Tipula (Savtshenkia) multipicta
 Tipula (Savtshenkia) nielseni
 Tipula (Savtshenkia) obsoleta Meigen, 1818
 Tipula (Savtshenkia) odontostyla 
 Tipula (Savtshenkia) omega
 Tipula (Savtshenkia) ornata
 Tipula (Savtshenkia) pagana Meigen, 1818 
 Tipula (Savtshenkia) pechlaneri
 Tipula (Savtshenkia) persignata
 Tipula (Savtshenkia) postposita
 Tipula (Savtshenkia) rufina Meigen, 1818 
 Tipula (Savtshenkia) sardosignata
 Tipula (Savtshenkia) serrulifera
 Tipula (Savtshenkia) signata Staeger, 1840 
 Tipula (Savtshenkia) simulans
 Tipula (Savtshenkia) staegeri Nielsen, 1922 
 Tipula (Savtshenkia) subnodicornis Zetterstedt, 1838
 Tipula (Savtshenkia) subsignata 
 Tipula (Savtshenkia) subvafra
 Tipula (Savtshenkia) trinacria
 Tipula (Savtshenkia) tulipa
 Tipula (Savtshenkia) villeneuvii
 Underslekten Schummelia Edwards, 1931 - i Europa:
 Tipula (Schummelia) butzi
 Tipula (Schummelia) variicornis Schummel, 1833
 Tipula (Schummelia) yerburii
 Tipula (Schummelia) zernyi 
 Tipula (Schummelia) zonaria
 Underslekten Serratipula Alexander, 1965
 Underslekten Setitipula Alexander, 1965
 Underslekten Sinotipula Alexander, 1965
 Underslekten Sivatipula Alexander, 1964
 Underslekten Spinitipula Alexander, 1963
 Underslekten Tipula (i snever forstand) - i Europa:
 Tipula (Tipula) atlantica
 Tipula (Tipula) hungarica
 Tipula (Tipula) italica
 Tipula (Tipula) kleinschmidti
 Tipula (Tipula) mediterranea
 kålstankelbein, Tipula (Tipula) oleracea Linnaeus, 1758
 Tipula (Tipula) orientalis 
 myrstankelbein, Tipula (Tipula) paludosa Meigen, 1830
 Tipula (Tipula) plumbea
 høststankelbein,Tipula (Tipula) subcunctans Alexander, 1921 (= Tipula czizeki)
 Underslekten Tipulidinodes Alexander, 1965
 Underslekten Trichotipula Alexander, 1915
 Underslekten Triplicitipula Alexander, 1965
 Underslekten Vestiplex Bezzi, 1924 - i Europa:
 Tipula (Vestiplex) arctica
 Tipula (Vestiplex) cisalpina
 Tipula (Vestiplex) crolina
 Tipula (Vestiplex) excisa Schummel, 1833
 Tipula (Vestiplex) fernandezi 
 Tipula (Vestiplex) hemapterandra
 Tipula (Vestiplex) hemiptera
 Tipula (Vestiplex) hortorum Linnaeus, 1758 
 Tipula (Vestiplex) laccata Lundström & Frey, 1916 
 Tipula (Vestiplex) montana Curtis, 1834 
 Tipula (Vestiplex) nubeculosa Meigen, 1804 
 Tipula (Vestiplex) pallidicosta Pierre, 1924
 Tipula (Vestiplex) riedeliana 
 Tipula (Vestiplex) saccai
 Tipula (Vestiplex) scripta Meigen, 1830 
 Tipula (Vestiplex) semivittata
 Tipula (Vestiplex) sexspinosa
 Tipula (Vestiplex) sintenisi
 Tipula (Vestiplex) tchukchi
 Tipula (Vestiplex) vaillanti
 Underslekten Yamatotipula Matsumura, 1916 - i Europa:
 Tipula (Yamatotipula) afriberia
 Tipula (Yamatotipula) barbarensis
 Tipula (Yamatotipula) caesia
 Tipula (Yamatotipula) coerulescens Lackschewitz, 1923
 Tipula (Yamatotipula) couckei Tonnoir, 1921
 Tipula (Yamatotipula) fendleri
 Tipula (Yamatotipula) fenestrella
 Tipula (Yamatotipula) freyana 
 Tipula (Yamatotipula) lateralis Meigen, 1804 
 Tipula (Yamatotipula) lionota
 Tipula (Yamatotipula) lucifera
 Tipula (Yamatotipula) marginella Theowald, 1980 
 Tipula (Yamatotipula) moesta Riedel, 1919 
 Tipula (Yamatotipula) montium Egger, 1863 
 Tipula (Yamatotipula) pierrei Tonnoir, 1921 
 Tipula (Yamatotipula) pruinosa Wiedemann, 1817
 Tipula (Yamatotipula) quadrivittata
 Tipula (Yamatotipula) riedeli

Referanser

Kilder 
 Fauna Europa (2004) Fauna Europaea version 1.1, utbredelsesdatabase over europeiske dyr. www.faunaeur.org
 Hofsvang, T. 1986. Stankelbein (Diptera, Tipulidae). Norske Insekttabeller nr. 10. 84 sider. Utgitt av Norsk entomologisk forening.
 Hofsvang, T. 1992. A check list of Norwegian Tipulidae (Diptera). Fauna norvegica, Serie B 39: 77-79.

Eksterne lenker 
 

Stankelbein
Skadedyr
Dyr formelt beskrevet av Carl von Linné
Tovinger formelt beskrevet i 1758