भागीरथी अम्मा

भागीरथी अम्मा (१९१४ - २२ जुलै २०२१) ह्या केरळ राज्यातील कोल्लम जिल्ह्यातील एक रहिवासी होत्या. वयाच्या १०५व्या वर्षी अम्माने केरळ राज्यातील 'अक्षरलक्षम' मोहिमे अंतर्गत परत शिक्षण घेतले आणि त्या राष्ट्रीय पातळीवर प्रसिद्धीस आल्या. भगीरथी अम्माला राष्ट्रपतींकडून महिलांसाठीच्या सर्वोच्च नागरी पुरस्कार नारी शक्ती पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते. पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी सुद्धा त्यांच्या या जिद्दीचा आपल्या भाषणात विशेष उल्लेख केला होता.

पूर्वायुष्य 
भागीरथी अम्मांचा जन्म इ.स. १९१४ मध्ये ब्रिटिश भारतातील प्रकुल्लम, जिल्हा कोल्लम, केरळ येथे झाला होता.  भागीरथी अम्मा लहान असतानाच बाळंतपणात त्यांची आई मरण पावली. त्यामुळे अम्मावर त्यांच्या लहान भावंडांची जिम्मेदारी येऊन पडली. तिसाव्या दशकात म्हणजे लग्नानंतर अल्पावधीतच त्यांच्या पतीचे निधन झाले. त्यामुळे अम्मावर त्यांच्या मुलांच्या पालनपोषणाची जिम्मेदारी एकटीवर येऊन पडली. अम्माला पाच ते सहा मुले, १३ ते १६ नातवंडे आणि १२ पणतू असल्याची नोंद आहे. अम्माला दुरचित्रवाहिनी वर क्रिकेट आणि दैनंदिन मालिका पाहायला आवडत असे.

वयाच्या १०५व्या वर्षी अम्मांनी आपले शिक्षण चालू ठेवण्याचा निर्णय घेतला आणि गणित, मल्याळम भाषा आणि पर्यावरण विज्ञान या विषयांची परीक्षा दिली. अम्माच्या वयाची अडचण लक्षात घेऊन केरळ साक्षरता मिशनने अम्माला तीन दिवसात घरून परीक्षा देण्याची परवानगी दिली. या परीक्षेत अम्माने २७५ पैकी २०५ गुण मिळवले आणि समतुल्य परीक्षा देणारी सर्वात वयस्कर व्यक्ती अशी त्यांना मान्यता मिळाली.

सन्मान आणि पुरस्कार 
अम्माला इ.स. २०१९ मधील नारी शक्ती पुरस्कार देण्याचे घोषित करण्यात आले. पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी अम्माची विशेष स्तुती केली आणि म्हटले की, "जर आपल्याला आयुष्यात प्रगती करायची असेल तर आपण स्वतःचा विकास केला पाहिजे, जर आपल्याला जीवनात काही साध्य करायचे असेल तर त्यासाठीची सर्वप्रथम अट आहे की आपल्यातील विद्यार्थी हा कधीही मरणार नाही." याच वर्षीच्या आणखी एक विजेता केरळातीलच ९८वर्षीय कार्त्यायनी अम्मा ह्या आहेत.

अम्मा प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे पुरस्कार सोहळ्याला उपस्थित राहू शकल्या नाहीत, पण लवकरच त्यांना दरमहा १५००₹ पूर्वलक्षी निवृत्ती वेतन सुरू करण्यात आले. काही अडचणी आणि वयोमानानुसार अम्माला आधार कार्ड मिळवण्यासाठी यापूर्वी बायोमेट्रिक माहिती जोडणे शक्य झाले नव्हते. परंतु नंतर एका राष्ट्रीयकृत बँकेने अम्माला याकामी पुढाकार घेऊन योग्य ते सहकार्य केले.

मृत्यू 
२२ जुलै २०२१ रोजी उतारवयाशी संबंधित आजारांमुळे अम्मांचे वयाच्या १०७व्या वर्षी निधन झाले.

संदर्भ 

नारी शक्ती पुरस्कारविजेते
इ.स. १९१४ मधील जन्म
इ.स. २०२१ मधील मृत्यू
स्त्री चरित्रलेख
केरळच्या व्यक्ती
भारतीय महिला
विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख