गुलाब बाई

गुलाब बाई (१९२६ - १९९६) या नौटंकी प्रकारच्या भारतीय रंगमंचाच्या कलाकार होत्या. त्या गुलाब जान या नावाने प्रसिद्ध होत्या. पारंपारिक ऑपेरेटिक नाटकाच्या पहिल्या महिला कलाकार होत्या. आणि अनेकांनी त्यांना प्रख्यात प्रतिपादक मानले होते. त्या ग्रेट गुलाब थिएटर कंपनीच्या संस्थापक होत्या. हा एक यशस्वी नौटंकी गट होता. भारत सरकारने त्यांना १९९० मध्ये पद्मश्री हा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार प्रदान केला.

चरित्र 
गुलाब बाई यांचा जन्म १९२६ मध्ये भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यातील फारुखाबाद जिल्ह्यातील बालपुरवा येथे बेदिया जातीत झाला. हा समुदाय करमणूक कलाकारांचा मागासलेला समुदाय होता. तिने १९३१ मध्ये कानपूर घराण्याचे उस्ताद त्रिमोहन लाल आणि हाथरस घराण्याचे उस्ताद मोहम्मद खान यांच्याकडे गायनाचे औपचारिक प्रशिक्षण घेतले आणि वयाच्या तेराव्या वर्षी त्रिमोहन लाल यांच्या नौटंकी गटात सामील होऊन सार्वजनिक सादरीकरण करण्यास सुरुवात केली. त्या कला प्रकारातील पहिल्या महिला कलाकार बनल्या. लवकरच त्यांनी गायनाची एक वैयक्तिक शैली विकसित केली ज्यामुळे त्यांना गुबा जान ही उपाधी मिळाली.

त्यांच्या वाढत्या लोकप्रियतेमुळे त्यांनी ग्रेट गुलाब थिएटर नावाची स्वतःची नौटंकी कंपनीची स्थापन केली. यासाठी त्रिमोहन लाल यांच्या इच्छेविरुद्ध त्याना जावे लागले. या कंपनीला झटपट यश मिळाले. कंपनीच्या व्यवस्थापनाची जबाबदारी आणि त्यांच्या वाढत्या वयामुळे त्यांना १९६० च्या दशकात स्वतःच्या कामगिरीवर अंकुश ठेवण्यास भाग पाडले. कानपूर येथे मे २०१४ मध्ये रंगमंचावर साकारलेल्या नाटकाचीही तिची जीवनकथा ही थीम होती.

See also 
 नौटंकी

संदर्भ

बाह्य दुवे

पुढील वाचन 
 

२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका
भारतीय लोक गायक
भारतीय महिला लोक गायिका
इ.स. १९९६ मधील मृत्यू
इ.स. १९२६ मधील जन्म
कलेतील पद्मश्री प्राप्तकर्ते