हरिश्चंद्र मेहरा

हरिश्चंद्र मेहरा (नामभेद:हरीश चंद्र मेहरा) हे वयाच्या १४ व्या वर्षी भारताच्या राष्ट्रीय शौर्य पुरस्काराचे पहिले विजेते होते. हरिश्चंद्र यांचे शौर्य पाहून १९५७ पासून वीर बालकांना राष्ट्रीय शौर्य पुरस्कार देण्यास सुरुवात झाली.

वैयक्तिक आयुष्य 
हरीशचंद्र यांचा जन्म १९४४ साली झाला. त्यांच्या आईचे नाव लक्ष्मी देवी आणि वडिलांचे नाव राजिंद्र नाथ मेहरा होते. आर्थिक अडचणींमुळे मेहरा यांना त्यांचा अभ्यास पूर्ण करता आला नाही. त्यामुळे त्यांनी केंद्रीय लोकसेवा आयोगाच्या धौलपूर हाऊस कार्यालयात 'कनिष्ठ विभागीय लिपिक' म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली. तीन वर्षानंतर त्यांची कोणत्याही पदोन्नतीशिवाय 'प्रकाशन नियंत्रक' पदावर बदली झाली. इ.स. २००४ मध्ये ते त्याच कार्यालयातून 'उच्च विभागीय लिपिक' म्हणून सेवानिवृत्त झाले.

राष्ट्रीय शौर्य पुरस्कार 
२ ऑक्टोबर १९५७ रोजी भारताचे तत्कालीन पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू, इंदिरा गांधी, जगजीवन राम आणि विविध मान्यवर दिल्लीतील रामलीला मैदानावर रामलीला पाहत होते. १४ वर्षीय मेहरा प्रेक्षक मंडपात स्काउटच्या रूपात सर्वसामान्य लोकांत बसले होते. कार्यक्रमातील फटाक्यांच्या ठिणगीने मंडपाने अचानक पेट घेतला. पंतप्रधान नेहरू सहित अनेक मान्यवर या मंडपात अडकले होते. हरीश मेहरा यांनी तत्परतेने २० फूट उंचीच्या खांबावर चढून आपल्या स्काऊटच्या चाकूने जळत्या छताचे कापड कापून आग आटोक्यात आणली. हे काम करताना मेहरा यांचे दोन्ही हात चांगलेच भाजले होते. एका सामान्य मुलाच्या या धाडसाने जवाहरलाल नेहरू खूप प्रभावित झाले आणि त्यांनी अशा धाडसी मुलांचा अखिल भारतीय स्तरावर सन्मान करण्याचे ठरवले. त्यावेळेस हरीशचंद्र मेहरा यांना पहिला पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

इ.स. १९५७ मध्ये पुरस्काराची सुरुवात झाल्यापासून ते २०१४ पर्यंत भारतीय बाल कल्याण परिषदेने ८७१ धाडसी मुलांना हा पुरस्कार प्रदान केला आहे, ज्यात ६१८ मुले आणि २५३ मुली आहेत.

संदर्भ

बाह्य दुवे 
 प्रेस नोट

 Nehru children's day national bravery awards

 पुरुष चरित्रलेख
इ.स. १९४४ मधील जन्म