मराठा साम्राज्याच्या टांकसाळी

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या वैदिक राज्याभिषेकाने मराठा साम्राज्याची स्थापना झाली आणि हे साम्राज्य १६७४ - १८१८ पर्यंत अस्तित्वात होते. स्थाप्नेच्याच वेळी महाराजांनी रायगडास टांकसाळ स्थापून तेथून सोन्याचे 'होन' व तांब्याची 'शिवराई' पडून मराठा चलनाची सुरुवात केली.

कालांतराने, जसेजसे साम्राज्य वाढत गेले, तसेतसे नव्या टांकसाळी स्थापल्या गेल्या. तिसऱ्या आंग्ल-मराठा युद्धानंतर यांतील बरीच टांकसाळी स्वतंत्र मराठा संस्थानिकांच्या सत्तेत जाऊन कार्यरत राहिल्या. या कंपनी अथवा ब्रिटीश राज कालीन टांकसाळींचा सदर लेखात उल्लेख केला नाही.

पश्चिम भारतातील मराठ्यांच्या टांकसाळी

मध्य भारतातील मराठ्यांच्या टांकसाळी

उत्तर भारतातील मराठ्यांच्या टांकसाळी

दक्षिण भारतातील मराठ्यांच्या टांकसाळी

सारांश 
स्वतंत्र भारतातील २९ राज्ये आणि ७ केंद्राशाशित प्रदेशांपैकी मराठ्यांनी १० राज्ये आणि १ केंद्राशाशित प्रदेशात आपली टांकसाळे स्थापित केली. तसेच पाकिस्तानात दोन शहरात, अल्पकाळ का असेना, टाकसाळे चालविली. ही सर्व टांकसाळे एकाच वेळी कार्यरत होती असे नाही. तरी, भारतभर पसरलेल्या या टांकसाळीं मराठ्यांच्या साम्राज्याची ग्वाही देतात. ही राज्ये व त्यांतील ज्ञात टांकसाळी यांचा तक्ता खालीलप्रमाणे.

संदर्भ सूची