आबा पारसनीस

विठ्ठल सखाराम पारसनीस (१७xx–१८xx) हे १९व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या महाराष्ट्रातील संस्कृत, वैदिक आणि पर्शियन विद्वान होते. सामान्यतः "आबा" म्हणून ओळखले जात होते. त्यांना सामान्यतः आबा पारसनीस म्हणून संबोधले जात होते. ते मूळचे महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील रहिवासी होते.

जेम्स ग्रँड डफ सल्लागार 
आबा हे तीन विद्वानांपैकी एक होते जे ब्रिटिश इतिहासकार जेम्स ग्रँट डफ यांचे विषेश सल्लागार होते. महाराष्ट्राच्या इतिहासाच्या पर्शियन स्त्रोतांनुसार इतर दोन विद्वान बाळाजीपंत नातू आणि बळवंतराव चिटणीस होते. डफ सातत्याने अधिक माहितीसाठी आणि अटी आणि धोरणांचे स्पष्टीकरण आणि त्याच्या ताब्यात असलेल्या सामग्रीमधील घटनांचे स्पष्टीकरण याबद्दल त्यांचा सल्ला घ्यायचा. त्याचे प्रश्न विशिष्ट धोरणे आणि संकल्पनांची उत्पत्ती, चौथ आणि सरदेशमुखी सारखे कर आणि औचित्य यावर निर्देशित होते. विद्वानांना डफच्या "आग्रही उलट तपासणी" वर नाराजी होती. डफला "विसंगत उत्तरे" वाटल्यामुळे तो निराश होत असे.

वैदिक धर्मग्रंथ आणि हिंदू शास्त्रांवर वादविवाद 
सातारा येथे झालेल्या अनोख्या "ब्राह्मण वर्ण विरुद्ध क्षत्रिय वर्ण" वादासाठी आबा पारसनीस हे सर्वात उल्लेखनीय आहेत. त्यात हिंदू शास्त्रे, वेद आणि पुराणांच्या गुंतागुंतीशी संबंधित चर्चा आणि विवादांचा समावेश होता. क्षत्रिय वर्णाचे प्रतिनिधित्व पारसनीस आणि ब्राह्मण वर्णाचे प्रतिनिधित्व राघवाचार्य गजेंद्रगडकर यांनी केले. हा ऐतिहासिक वाद १९व्या शतकाच्या पूर्वार्धात महाराष्ट्रात झाला. त्यात महाराष्ट्रातील शेकडो नामवंत ब्राह्मण उपस्थित होते. इतिहासकारांनी पारसनीस यांना प्रभावीपणे वादविवाद करण्याचे आणि "स्वतःचे मत स्पष्टपणे मांडण्याचे"  श्रेय दिले जाते.

साहित्य 
"कर्मकल्पद्रुम" आणि "सिद्धांतविजय" ही दोन संस्कृत पुस्तके पारसनीस यांनी लिहिली. ती पुस्तके प्रतापसिंह यांनी प्रकाशित केली. "सिद्धांतविजय" हा महत्त्वाचा मानला जातो कारण तो मराठा कूळ पद्धतीचा तपशील देतो. ते मराठीत काही आशयासह संस्कृतमध्ये लिहिलेले आहे. त्यांनी लिहिलेला दुसरा संस्कृत ग्रंथ म्हणजे "कर्मकल्पद्रुम". हे हिंदू विधींसाठी एक माहिती पुस्तक आहे आणि म्हणून त्याला संस्कार माहिती पुस्तक म्हणतात. महादेव गणेश डोंगरे यांनी २० व्या शतकाच्या पूर्वार्धात सिद्धान्तविजयचा अनुवाद आणि काही भाष्य लिहिले होते.

संस्कृत शाळा 
प्रतापसिंह यांना संस्कृतच्या ज्ञानाचे महत्त्व कळले होते. त्यांनी मराठा जातीतील मुलांना संस्कृत शिकवण्यासाठी "पाठशाळा" उघडण्याचा निर्णय घेतला. आबा पारसनीस हे या शाळेचे पहिले प्रमुख होते.

संदर्भ 

जन्म वर्ष अज्ञात
भारतीय हिंदू
मराठी व्यक्ती
वैदिक विद्वान
मृत्यूचे वर्ष अज्ञात
पुरुष चरित्रलेख