बंगाल स्कूल ऑफ आर्ट

बंगाल स्कूल ऑफ आर्ट, ज्याला सामान्यतः बंगाल स्कूल म्हणून संबोधले जाते, ही एक कला चळवळ आणि भारतीय चित्रकलेची एक शैली होती जी बंगालमध्ये, प्रामुख्याने कोलकाता आणि शांतीनिकेतनमध्ये उगम पावली आणि 20 व्या शतकाच्या सुरुवातीला ब्रिटीश राजवटीत संपूर्ण भारतीय उपखंडात भरभराट झाली. 

२०व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळात 'भारतीय चित्रकलेची शैली' म्हणूनही ओळखली जाते, ती भारतीय राष्ट्रवाद (स्वदेशी) शी संबंधित होती आणि अबनींद्रनाथ टागोर यांच्या नेतृत्वाखाली होती.  ई.बी. हॅवेल सारख्या ब्रिटीश कला प्रशासकांद्वारे त्याचा प्रचार आणि समर्थन देखील केले जात होते. हॅवेल हे १८९६ पासून कोलकाता येथील गव्हर्नमेंट कॉलेज ऑफ आर्ट अँड क्राफ्टचे प्राचार्य होते; अखेरीस यामुळे आधुनिक भारतीय चित्रकलेचा विकास झाला.

राजा रविवर्मा यांसारख्या भारतीय कलाकारांनी आणि ब्रिटीश कला शाळांमध्ये यापूर्वी भारतामध्ये प्रचारिषत केलेल्या शैक्षणिक कला शैलींच्या विरोधात प्रतिक्रिया देणारी एक अवांत गार्डे आणि राष्ट्रवादी चळवळ म्हणून बंगाल शाळा उदयास आली. पश्चिमेकडील भारतीय आध्यात्मिक विचारांच्या प्रभावानंतर, ब्रिटिश कला शिक्षक अर्नेस्ट बिनफिल्ड हॅवेल यांनी कलकत्ता स्कूल ऑफ आर्टमध्ये विद्यार्थ्यांना मुघल लघुचित्रांचे अनुकरण करण्यास प्रोत्साहित करून शिकवण्याच्या पद्धतींमध्ये सुधारणा करण्याचा प्रयत्न केला. यामुळे वाद निर्माण झाला, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांनी संप केला आणि स्थानिक प्रेसकडून तक्रारी केल्या, ज्यांनी हे प्रतिगामी पाऊल असल्याचे मानले. हॅवेल यांना कवी रवींद्रनाथ टागोर यांचे पुतणे अबनींद्रनाथ टागोर यांनी पाठिंबा दिला. टागोर यांनी मुघल कलेचा प्रभाव असलेल्या अनेक कलाकृती रंगवल्या, ही एक शैली आहे जी त्यांना आणि हॅवेलने पाश्चिमात्य "भौतिकवाद"च्या विरोधात, भारताच्या विशिष्ट आध्यात्मिक गुणांची अभिव्यक्ती असल्याचे मानले. टागोरांच्या प्रसिद्ध चित्रकला, भारत माता (भारत माता), एका तरुण स्त्रीचे चित्रण केले आहे, ज्यामध्ये हिंदू देवतांच्या रूपात चार हातांनी चित्रित केले आहे, ज्यामध्ये भारताच्या राष्ट्रीय आकांक्षांचे प्रतीक आहे. टागोरांनी नंतर कलेचे पॅन-आशियाई मॉडेल तयार करण्याच्या आकांक्षेचा भाग म्हणून जपानी कलाकारांशी संबंध विकसित करण्याचा प्रयत्न केला. 'भारत माता'च्या चित्रांतून अबनींद्रनाथांनी देशभक्तीचा नमुना प्रस्थापित केला. बंगाल शाळेचे चित्रकार आणि कलाकार नंदलाल बोस, एम.ए.आर. चुगताई, सुनयनी देवी (अबनींद्रनाथ टागोर यांची बहीण), मनीषी डे, मुकुल डे, कालीपाद घोषाल, असित कुमार हलदार, सुधीर खास्तगीर, क्षितींद्रनाथ मजुमदार, सुग्रा रबाबी होते.

संदर्भ 

भारतीय चित्रकला
चित्रशैली