अमीन सयानी

अमीन सयानी हे भारतातील लोकप्रिय माजी रेडिओजॉकी आणि रेडिओ उद्घोषक आहेत. रेडिओ सिलोन वर त्या त्या आठवड्यात प्रसिद्धी मिळवणाऱ्या  चित्रपट गीतांची मालिका बिनाका गीतमाला कार्यक्रम सादर करत असत. या कार्यक्रमात ने त्यांना संपूर्ण भारतीय उपखंडात प्रसिद्धी आणि लोकप्रियता मिळाली.

आजही ते सर्वात जास्त अनुकरण केल्या जाणाऱ्या उद्घोषकांपैकी एक आहेत. पारंपारिक "भाइयों और बहनो" च्या विरूद्ध "बेहनो और भाइयों" (म्हणजे "बहिणी आणि भावांनो") ने जमावाला संबोधित करण्याची त्यांची शैली त्याकाळात मोठी प्रसिद्धीस आली होती. त्यांनी १९५१ पासून ५४,००० हून अधिक रेडिओ कार्यक्रम आणि १९,००० स्पॉट्स/जिंगल्सची निर्मिती केली आहे.

वैयक्तिक आयुष्य 
अमीन सयानी चा जन्म २१ डिसेंबर १९३२ रोजी गुजराती भाषिक मुस्लिम परिवारात मुंबई येथे झाला. त्यांच्या आई-वडिलांचे नाव कुलसुम आणि जान मोहम्मद सयानी असे आहे. सयानी यांचे शालेय शिक्षण सिंधिया स्कुल तर महाविद्यालयीन शिक्षण सेंट झेवियर्स महाविद्यालय, मुंबई येथे झाले. त्यांच्या आई ह्या एक स्वतंत्र्य सैनिक असून गांधीजींच्या जवळच्या होत्या, ज्यामुळे सयानी स्वतःला गांधीवादी म्हणतात. त्यांचे लग्न काश्मिरी पंडित असलेल्या स्व. रमा मट्टू सोबत झाले होते.

कारकीर्द 
आमीन सयानी यांना त्यांचे भाऊ हमीद सयानी यांनी ऑल इंडिया रेडिओ, बॉम्बे येथे वयाच्या अकराव्या वर्षी कामास लावले. आमीन ने दहा वर्षे इंग्रजी कार्यक्रमांचे सूत्रसंचालन केले. त्यांच्या म्हणण्यानुसार प्रारंभी ते गायक बानू इच्छित होते.

त्यांचा ऑल इंडिया रेडिओ ला भारतात लोकप्रियता मिळवून देण्यात मोठा वाटा आहे. सयानी भूत बंगला, टीन देवियन, बॉक्सर, आणि कतल यांसारख्या अनेक चित्रपटात देखील दिसले होते. या सर्व चित्रपटात त्यांनी केवळ रेडिओ निवेदकाच्या भूमिका निभावली होती.

सयानी यांनी त्यांची आई 'कुलसुम साहनी' यांना महात्मा गांधींच्या सूचनेनुसार नव-साक्षरांसाठी पाक्षिक जर्नल संपादित, प्रकाशित आणि छापण्यात मदत केली. त्यांचे राहबर (१९४० ते १९६०) हे पाक्षिक एकाच वेळी देवनागरी (हिंदी), उर्दू आणि गुजराती लिप्यांमध्ये प्रकाशित झाले होते - परंतु हे सर्व गांधींनी प्रचारित केलेल्या साध्या 'हिंदुस्थानी भाषेत' होते.

साध्या सोप्या भाषेत संभाषण आणि उद्घोषणा करण्याच्या शैलीने त्यांच्या व्यावसायिक प्रसारणाच्या दीर्घ कारकीर्दीत त्यांना मदत झाली. यासाठी इ.स. २००७ मध्ये त्यांना नवी दिल्लीच्या प्रतिष्ठित हिंदी भवनाने "हिंदी रत्न पुरस्कार" देऊन सन्मानित केले.

त्यांच्याबद्दल एक कमी माहीत असलेली गोष्ट म्हणजे त्यांनी टाटा ऑइल मिल्स लिमिटेडच्या मार्केटिंग विभागात १९६०-६२ च्या दरम्यान हमाम आणि जय साबणीसाठी ब्रँड एक्झिक्युटिव्ह म्हणून काम केले होते.

ऑल इंडिया रेडिओ (१९५१ पासून), आकाशवाणीची व्यावसायिक सेवा (१९७० पासून) आणि विविध परदेशी रेडिओ स्टेशन्स (१९७६ पासून) इत्यादी द्वारे सयानी यांनी ५४,००० रेडिओ कार्यक्रम आणि १९,००० स्पॉट्स/जिंगल्स तयार केले आहेत किंवा त्यांचे सूत्रसंचालन केले आहे. ज्याची लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्डमध्ये नोंद आहे.

रेडिओ शोची निर्मिती आणि सूत्रसंचालन 
अमीन सयानी द्वारे निर्माण किंवा सूत्रसंचालन केलेले काही प्रसिद्ध रेडिओ शो:

 सिबाका गीतमाला (पूर्वीचे बिनाका गीतमाला) : १९५२ पासून प्रसारण - मुख्यतः रेडिओ सिलोनवर आणि नंतर विविध भारती (AIR) वरून - एकूण ४२ वर्षांपेक्षा अधिक काळ. ४ वर्षांच्या अंतरानंतर त्याचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले आणि कोलगेट सिबाका गीतमाला या नावाने २ वर्षांसाठी विविध भारतीच्या राष्ट्रीय नेटवर्कवर प्रसारित करण्यात आले.
 एस. कुमार्स का फिल्मी मुकद्दमा आणि फिल्मी मुलाकात: ७ वर्षे आकाशवाणी आणि विविध भारती वर. एका दशकानंतर, विविध भारतीवर वर्षभरासाठी पुन्हा सुरू झाले होते.
 सॅरिडॉन के साथी: ४ वर्षे. (एर इंडिया चा पहिला प्रायोजित शो. )
 बोर्नविटा क्विझ कॉन्टेस्ट (इंग्रजीमध्ये): ८ वर्षे. (१९७५ मध्ये त्यांचे भाऊ आणि गुरू हमीद सयानी यांच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या जागी.)
 शालिमार सुपरलॅक जोडी: ७ वर्षे.
 मराठा दरबार शो: सिताराों की पसंद, चमकते सितारे, मेहेक्ती बातें इ. : १४वर्षे.
 संगीत के सितारों की मेहफिल : ४ वर्षे – आणि अजूनही चालू आहे. (शीर्ष गायक, संगीतकार आणि गीतकारांच्या मुलाखती आणि संगीत कारकीर्द रेखाचित्रे समाविष्ट आहेत. त्यांच्या व्यावसायिक क्लायंटसाठी भारतातील आणि परदेशातील विविध रेडिओ स्टेशनवर सिंडिकेटेड. )

सयानीने एचआयव्ही/एड्स प्रकरणांवर आधारित नाटकांच्या रूपात १३ भागांची रेडिओ मालिकाही तयार केली – त्यात प्रख्यात डॉक्टर आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांच्या मुलाखतींचा समावेश आहे. ( स्वनाश नावाची मालिका - ऑल इंडिया रेडिओने सुरू केली होती आणि तिच्या ऑडिओ कॅसेट अनेक स्वयंसेवी संस्थांनी त्यांच्या क्षेत्रीय कार्यासाठी विकत घेतल्या आहेत. )

आमिन सयानी यांचे कॉम्पॅक्ट डिस्कवर ऑडिओ कम्युनिकेशन 
ध्वनिफीत, एलपी आणि सीडीवर अनेक ऑडिओ फीचर्सची निर्मिती केल्यानंतर, सयानी सध्या सीडीवर त्याच्या फ्लॅगशिप रेडिओ शो बिनाका गीतमालाचा एक असामान्य रेट्रोस्पेक्ट (सारेगामा इंडिया लिमिटेडसाठी) निर्मिती करत आहे. या मालिकेचे नाव "गीतमाला की चाहता में" आहे, ज्यातील ४० खंड (प्रत्येकी पाच सीडीच्या पॅकमध्ये) आधीच तयार आणि रिलीज केले गेले आहेत. 

सयानी यांनी १९७६ पासून भारतीय रेडिओ शो आणि जाहिरातींच्या निर्यातीत पुढाकार घेतला आहे. त्यांनी यूएसए, कॅनडा, इंग्लंड, यूएई, स्वाझीलँड, मॉरिशस, दक्षिण आफ्रिका, फिजी आणि न्यू झीलंड येथे निर्यात केली आहे . याशिवाय, त्यांनी परदेशातील रेडिओ स्टेशनसाठी थेट अनेक कार्यक्रमांचे सूत्रसंचालन केले आहे.

अमीन सयानीचे यशस्वी आंतरराष्ट्रीय रेडिओ शो 

 "मिनी इन्सर्शन्स ऑफ फिल्मस्टार्स" : यूकेमधील ब्रिटिश ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशनच्या एथनिक नेटवर्कवर : ३५ भाग.
 "म्युझिक फॉर द मिलियंस" : बीबीसीच्या वर्ल्ड सर्व्हिस रेडिओसाठी : ६ भाग.
 "वीती का हंगामा" : सनराईज रेडिओवर, लंडन : साडेचार वर्षे.
 "गीतमाला की यादे": रेडिओवर उम्मुल कुवेन, यूएई : ४ वर्षे.
 "ये भी चंगा वो भी खूब" : रेडिओ आशिया, UAE वर : ८ महिने.
 "हंगामे" : टोराँटो, वॉशिंग्टन, ह्युस्टन, लॉस एंजेल्स, सॅन फ्रान्सिस्को आणि बोस्टन मधील वंशीय रेडिओ स्टेशन्स : अडीच वर्षे.
 "संगीत पाहेली" : रेडिओ ट्रोरो, स्वाझीलँडवर : १ वर्ष.

सूत्रसंचालन: सयानीने भारतातील सर्व प्रकारच्या २,००० हून अधिक स्टेज फंक्शन्सचे सूत्रसंचालन केले आहे, ज्यात संगीताचे विविध कार्यक्रम, सौंदर्य स्पर्धा, फॅशन शो, पुरस्कार सोहळे, चित्रपट रौप्यमहोत्सवी कार्यक्रम, आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवाचे समारोप सत्र (दिल्लीमध्ये), मैफिली, परिसंवाद, कार्यशाळा आणि व्यापार सादरीकरणे यांचा समावेश आहे. परदेशात - यूएस, कॅनडा, यूके, दक्षिण आफ्रिका, यूएई, नेदरलँड आणि वेस्ट इंडीजमध्ये स्टेज शोचे सूत्रसंचालन देखील केले आहे.

सयानी अजूनही भारतात रेडिओवर सक्रिय आहे.

सन्मान आणि पुरस्कार 
२००८ मध्ये त्यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.  याशिवाय, अमीन सयानी हे अनेक पुरस्कारांचे मानकरी आहेत जसे की:

 लूपफेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर्स ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्रीकडून लिव्हिंग लिजेंड अवॉर्ड (2006), इंडिया रेडिओ फोरमसह
 रेडिओ मिर्ची ( टाइम्स ग्रुपचे एफएम नेटवर्क) कडून कान हॉल ऑफ फेम पुरस्कार (2003)
 अॅडव्हर्टायझिंग क्लब, बॉम्बे (2000) द्वारे गोल्डन अॅबी शताब्दीच्या उत्कृष्ट रेडिओ मोहिमेसाठी ("बिनाका/सिबाका गीतमाला").
 इंडियन अॅकॅडमी ऑफ अॅडव्हर्टायझिंग फिल्म आर्ट (IAAFA) कडून हॉल ऑफ फेम पुरस्कार (1993)
 पर्सन ऑफ द इयर अवॉर्ड (1992) लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्ड
 इंडियन सोसायटी ऑफ अॅडव्हर्टायझर्स (ISA) कडून सुवर्ण पदक (1991) श्री के.आर. नारायणन, तत्कालीन भारताचे उप-राष्ट्रपती यांनी सादर केले.

संदर्भ

बाह्य दुवे 

 
  हंगामा वरील अमीन सयानी चे पान

इ.स. १९३२ मधील जन्म
हयात व्यक्ती
मराठी व्यक्ती
मुस्लिम व्यक्ती
पद्मश्री पुरस्कारविजेते
रेडिओजॉकी
पुरुष चरित्रलेख