पाण म्हैस

{{जीवचौकट
| नाव = म्हैस
| स्थिती = 
| चित्र = Murrah buffalo.JPG
| चित्र_शीर्षक = मुऱ्हा जातीची पाण म्हैस
| regnum = प्राणी
| वंश = कणाधारी
| जात = सस्तन
| वर्ग = युग्मखुरी
| कुळ = गवयाद्य
| उपकुळ = गोवंश
| जातकुळी = bubalus
| जीव = bubalis
| बायनॉमियल=Bubalus bubalis
| आढळप्रदेश_नकाशा=2004buffalo.PNG
| आढळप्रदेश_नकाशा_शीर्षक=आढळप्रदेश 
|  =
| बायनॉमियल_अधिकारी = Linnaeus, इ.स. १८२७
| synonyms = Bos bubalis}}
पाण म्हैस किंवा भारतीय म्हैस हा एक भारतीय म्हशीचा प्रकार आहे. हे दुधाळू जनावर आहे. नर म्हशीला रेडा म्हणतात. म्हैस हा प्राणी सर्वसाधारण काळ्या रंगाचा असतो. क्वचित, एखाद्या म्हशीच्या डोक्याचा थोडा भाग पांढरा असतो.

भारतीय म्हैस किंवा पाण म्हैस आणि जंगली म्हैस हे भारतात आढळणारे दोन वेगवेगळे उपप्रकार आहेत. भारतीय म्हशीला इंग्रजीत Water Buffalo किंवा River Buffalo'' असे म्हणतात. आणि जंगली म्हशीला Wild Water Buffalo असे म्हणतात. जेव्हा अमेरिकेचा शोध लागला तेव्हा तेथील बायसन पशूस चुकीने बफेलो असे संबोधले गेले. आणि बायसनचे ते नाव कायम झालं. तद्नंतर आशिया खंडातील म्हशींना बफेलो पासून वेगळेपणा दाखवण्यासाठी तिच्या पाण्याविषयीच्या आवडीवरून वॉटर हा शब्द लावला गेला. आफ्रिकन जंगली म्हैस भारतीय म्हशीसारखीच दिसते पण प्रत्यक्षात ती एका वेगळ्या जातीची (genus) आहे.

लहानग्या रेड्याला टोणगा म्हणतात. म्हशीच्या नर पिल्लाला पारडू आणि मादी पिल्लाला पारडी असे म्हणतात. मराठवाड्यात ग्रामीण भाषेत नर म्हशीला 'हल्ल्या' असे म्हणतात.

जाती
भारतात म्हशीच्या पुढील जाती आढळतात.

म्हशीना होणारे रोग 
घटसर्फ, फऱ्या, काळपुळी, बुळकांड्या, लाळ खुरकुत, पोटफुगी.

हे देखील पहा 

 ए २ दूध

संदर्भ

बाह्य दुवा 
 Buffalo Breeds, dairyknowledge
 Buffalo Breeds, buffalopedia
म्हैस
म्हैस
पाळीव प्राणी