२०२३ इंडियन प्रीमियर लीग

२०२३ इंडियन प्रीमियर लीग (प्रायोजकत्वाच्या कारणास्तव ही स्पर्धा टाटा आयपीएल २०२३ म्हणूनही ओळखली जाते आणि कधीकधी आयपीएल २०२३ किंवा आयपीएल १६ म्हणून ओळखली जाते) सध्या इंडियन प्रीमियर लीगचा १६ वा हंगाम चालू आहे, ही भारतातील फ्रँचायझी ट्वेंटी२० क्रिकेट लीग आहे. स्पर्धा भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळद्वारे आयोजित केले जाते.

पार्श्वभूमी 
स्पर्धा चार वर्षांच्या कालावधीनंतर मूळच्या होम-अँड-अवे स्वरूपाकडे परतली. कोविड-१९ महामारीमुळे मागील तीन हंगाम तटस्थ ठिकाणी आयोजित करण्यात आले होते. ४५ शहरांमध्ये "फॅन पार्क्स" आयोजित केले गेले, जे ह्याआधी २०१९ मध्ये घडले होते, आणि अरिजीत सिंग, तमन्ना भाटिया आणि रश्मिका मंदन्ना यांच्या परफॉर्मन्ससह साथीच्या रोगानंतर प्रथमच उद्घाटन समारंभ झाला.

सहभागी संघ
मागील हंगाममधील १० संघ संघातील काही बदलांसह परतले आहेत.

खेळाडू बदल 

ऑगस्ट २०२२ मध्ये, चंद्रकांत पंडित यांनी कोलकाता नाईट रायडर्सचे मुख्य प्रशिक्षक म्हणून ब्रेंडन मॅककुलमची जागा घेतली. सप्टेंबरमध्ये मुंबई इंडियन्सने महेला जयवर्धनेला फ्रँचायझीमध्ये धोरणात्मक भूमिकेसाठी पदोन्नती दिली आणि २०२३ साठी मार्क बाउचरची मुख्य प्रशिक्षक म्हणून नियुक्ती केली. नोव्हेंबरमध्ये, टॉम मूडीच्या जागी ब्रायन लारा यांची सनरायझर्स हैदराबादचे मुख्य प्रशिक्षक म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. १६ सप्टेंबर २०२२ रोजी अनिल कुंबळेला ट्रेव्हर बेलिस यांच्या जागी पंजाब किंग्जचे मुख्य प्रशिक्षक म्हणून नियुक्त करण्यात आले.

नोव्हेंबर २०२२ मध्ये, शिखर धवनने मयंक अग्रवालच्या जागी पंजाब किंग्जचा कर्णधार म्हणून नियुक्ती केली गेली.  

आयपीएल लिलाव २३ डिसेंबर २०२२ रोजी कोची येथे झाला. सर्वात महागडा खेळाडू सॅम कुरन होता, ज्याला पंजाब किंग्सने  मध्ये विकत घेतले, जे लीगच्या इतिहासातील कोणत्याही खेळाडूसाठी सर्वात जास्त पैसे होते.

नियम 

या हंगामात अनेक नवीन कायदे लागू करण्यात आले आहेत:
 गोलंदाजाने चेंडू फेकल्यानंतर आणि फलंदाजाने तो खेळण्यापूर्वी क्षेत्ररक्षक किंवा यष्टिरक्षकाने चुकीची हालचाल केल्यास पाच धावांचा दंड तसेच चेंडू मृत (डेड बॉल) घोषित केला जाईल.
 संघ नाणेफेकीनंतर घोषित केले जाऊ शकतात..
 "इम्पॅक्ट प्लेअर" नियम ज्यामध्ये संघांना ठरवलेल्या चार पर्यायी खेळाडूंमधून खेळाडू बदलण्याची परवानगी मिळते.
 जर एखाद्या संघाने निर्धारित वेळेत त्यांची २० षटके टाकली नाहीत तर उर्वरित डावासाठी क्षेत्ररक्षण प्रतिबंधीत वर्तुळाच्या बाहेर फक्त चार क्षेत्ररक्षकांना परवानगी दिली जाईल.
 पंच निर्णय पुनरावलोकन प्रणाली (डीआरएस) वापरून वाइड आणि नो-बॉलसाठी बॉलचे पुनरावलोकन करू शकतात. हा बदल पहिल्यांदा २०२३ महिला प्रीमियर लीग दरम्यान वापरला गेला.

ठिकाणे
गट फेरी भारतातील १२ ठिकाणी खेळवली गेली, तर प्लेऑफ फेरीतील सामने चेन्नई आणि अहमदाबादमध्ये खेळवले जातील. अंतिम सामना अहमदाबाद येथील नरेंद्र मोदी स्टेडियम येथे खेळवला जाईल. आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम, गुवाहाटी येथे पहिल्यांदाच आयपीएलचा सामना खेळवला गेला आणि हे मैदान राजस्थान रॉयल्सच्या पहिल्या दोन होम गेम्सचे आयोजन करेल, त्यांचे उर्वरित पाच घरगुती सामने जयपूरमधील सवाई मानसिंग स्टेडियमवर खेळवले गेले, तर धरमशाला दहा वर्षांनंतर आयपीएलमध्ये पुनरागमन करणार आहे आणि मोहाली येथे पहिले पाच घरगुती सामने खेळल्यानंतर पंजाब किंग्जच्या अंतिम दोन होम गेम्सचे आयोजन करेल. इतर आठ संघ त्यांचे सर्व घरचे सामने त्यांच्या पारंपरिक घरच्या मैदानावर खेळणार आहेत. सर्व आयपीएल संघांचे होम स्टेडियम अहमदाबाद, मोहाली, लखनौ, बंगलोर, चेन्नई, दिल्ली, कोलकाता, जयपूर आणि मुंबई आहेत. आयपीएल २०२३ मध्ये गुवाहाटी आणि धरमशाला ही २ नवीन ठिकाणे जोडली गेली आहेत.

स्पर्धेचे स्वरूप
स्पर्धेच्या सुरुवातीला प्रत्येकी पाच संघांचे दोन गट (अ आणि ब) केले गेले. प्रत्येक संघाचा दुसऱ्या गटातील पाचही संघांविरुद्ध दोनदा (घरच्या मैदानावर आणि बाहेरच्या मैदानावर) आणि स्वतःच्या गटातील चारही संघांविरुद्ध एक सामना खेळविला गेला. सर्व संघांना सात सामने घरच्या मैदानावर आणि सात सामने पाहुण्या संघाच्या मैदानावर खेळणे भाग होते.

गुणफलक

सामन्यांचा आढावा

गट फेरी

गट फेरीचे वेळापत्रक १७ फेब्रुवारी २०२३ रोजी जाहीर करण्यात आले.

बाद फेरी
प्लेऑफचे संपूर्ण वेळापत्रक २१ एप्रिल २०२३ रोजी जाहीर करण्यात आले.

पात्रता सामना १

एलिमिनेटर

पात्रता सामना २

अंतिम सामना

प्रसारण
जून २०२२ मध्ये, २०२३ ते २०२७ मधील लीगचे प्रसारण हक्क  मध्ये विकले गेले, ज्यामुळे आयपीएल  इंग्लिश प्रीमियर लीगला मागे टाकत नॅशनल फुटबॉल लीग नंतर जगातील दुसरी सर्वात महागडी स्पर्धा बनली.  स्टार स्पोर्ट्सने आपल्या टेलिव्हिजन कराराचे नूतनीकरण केले आणि व्हायकॉम१८ ने भारतात ओटीटी प्रसारण अधिकार विकत घेतले. जिओसिनेमा मोबाइल ॲपवर फ्री-टू-एर आधारावर सामने स्ट्रीम केले जातील. समालोचन विविध भाषांमध्ये उपलब्ध असेल.

टीका

स्लो ओव्हर रेट
ह्या आयपीएल हंगामात, षटकांची गती संथ असल्यामुळे सामने संपायला जास्त वेळ लागत होता. आयपीएलच्या नियमांनुसार, एक डाव ९० मिनिटांत पूर्ण झाला पाहिजे, ज्यामध्ये दोन ५ मिनिटांच्या धोरणात्मक टाईमआउटसचा समावेश आहे आणि पूर्ण सामना ३ तास २० मिनिटांत संपला पाहिजे. तथापि, ५ एप्रिल २०२३ पर्यंत, वर नमूद केलेल्या कालमर्यादेत एकही डाव संपला नाही. संघाच्या कर्णधारांवर दंडात्मक कारवाई करूनही, ओव्हर रेट्समध्ये थोडीफारच सुधारणा झाली.

इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू जोस बटलरने ट्विटरवर आयपीएलच्या सामन्यांना गती द्यावी, असे आवाहन केले. विविध संघांनी षटकांची गती कमी राखल्याने  या हंगामातील सामने रात्री साडेअकरा नंतर संपत आहेत. आयपीएलचे संध्याकाळचे सामने ७:३० वाजता सुरू होतात आणि त्यामुळे रात्री १०:५० वाजता संपले पाहिजेत.

प्रभाव खेळाडू नियम
अनेक क्रिकेट तज्ज्ञांनी नवीन प्रभाव खेळाडू नियमावर टीका केली कारण त्यांच्या मते हा नियम खेळातील अष्टपैलू खेळाडूंची भूमिका आणि सहभाग नाकारतो. अशाप्रकारे, हा नियम युवा अष्टपैलू खेळाडूंच्या उत्क्रांतीस प्रतिबंध करतो.

आकडेवारी आणि पुरस्कार

सर्वाधिक धावा  

  ऑरेंज कॅप

सर्वाधिक बळी

  पर्पल कॅप

हंगामाच्या शेवटचे पुरस्कार

स्रोत:

नोंदी

संदर्भ

बाह्यदुवे

 
 आयपीएल १६ ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर

भारतीय प्रीमियर लीग
इ.स. २०२३ मधील क्रिकेट