द गोवा इन्क्विझिशन (पुस्तक)

द गोवा इन्क्विझिशन, बीइंग अ क्वाटरसेन्टेनरी मेमोरेशन स्टडी ऑफ द इन्क्विझिशन इन इंडिया हे मुंबई युनिव्हर्सिटी प्रेसने प्रकाशित केलेले आणि अनंत प्रियोळकर यांनी लिहिलेले पुस्तक आहे. हे गोव्याच्या पोर्तुगीज राज्यकर्त्यांनी आयोजित केलेल्या गोवा इन्क्विझिशनचे वर्णन आहे.

तपशील

भाग १ 
पुस्तक दोन भागात विभागले आहे. त्याच्या पहिल्या भागाचे नाव "द गोवा इन्क्विझिशन" आहे. पहिला भाग दहा प्रकरणांमध्ये विभागलेला आहे. पहिल्या दोन प्रकरणांमध्ये युरोपमधील स्पॅनिश इंक्विझिशन आणि पोर्तुगीज इन्क्विझिशनचे तपशीलवार पार्श्वभूमी सामग्री आणि संदर्भ प्रदान केले आहेत ज्यामुळे भारतात चौकशी होऊ शकते. टॉमस डी टॉर्केमाडाच्या सेमिटिझमचा आधार म्हणून अपरिचित प्रेमाची काल्पनिक कथा वापरली जाते. पोर्तुगालचा राजा मॅन्युएल I याच्या अ‍ॅरागॉनच्या राजकुमारी इसाबेला यांच्यावरील प्रेमावर आधारित पोर्तुगीज इन्क्विझिशनचे मूळ हे पुस्तक राजकारणाऐवजी बनवते. (स्पेनमधून हद्दपार झाल्यानंतर ज्यूंचे पोर्तुगालमध्ये आगमन हा पोर्तुगाल राज्यासाठी एक सुरक्षेचा धोका होता, कारण सेफार्डिक ज्यूंची आयबेरियामध्ये ख्रिश्चन राज्यकर्त्यांना उलथून टाकण्यासाठी मूर्ससोबत सैन्यात सामील होण्यासाठी प्रतिष्ठा होती.  )

प्रकरण ३ भारतातील इन्क्विझिशनच्या आगमनाने सुरू होतो. प्रकरण ४ मध्ये फ्रेंच गुप्तहेर डेलॉनच्या चौकशीच्या वृत्ताची चर्चा आहे. त्यानंतरच्या प्रकरणांमध्ये गोव्यात पोर्तुगीज राजवटीची स्थापना होऊन झालेल्या युद्धांचे आणि १५१० मध्ये पोर्तुगीजांनी गोवा जिंकताना हिंदूंच्या हत्याकांडाचे वर्णन केले आहे. या दरम्यान विजापूरच्या मुस्लिमांना अफोंसो डी अल्बुकर्कच्या नेतृत्वाखालील पोर्तुगीजांनी मारले होते.

भाग 1 मधील क्रमिक प्रकरणांमध्ये गोवा इंक्विझिशनद्वारे हिंदूंचे सक्तीने ख्रिश्चन धर्मांतराचे वर्णन केले आहे. अशाप्रकारे हे पुस्तक विविध धार्मिक आदेशांद्वारे ( डोमिनिकन्स, जेसुइट्स आणि फ्रान्सिस्कन्स ) गोव्यातील संपूर्ण गावांच्या ऐच्छिक धर्मांतराच्या समकालीन ऐतिहासिक अहवालांचा पूर्णपणे विरोध करते,  परंतु हे पुस्तक त्याच्या इतिहासाच्या आवृत्तीसाठी कोणताही समकालीन आधार प्रदान करत नाही. या पुस्तकात धर्मांतरित हिंदूंद्वारे हिंदू धार्मिक समारंभ आणि प्रथा चालू ठेवण्यापासून तसेच हिंदूंचा दर्जा दुय्यम दर्जाच्या नागरिकांमध्ये कमी करण्यासाठी गोव्यात चौकशीदरम्यान संमत करण्यात आलेले हिंदूविरोधी कायदे आणि इन्क्विझिशनची संघटना आणि कार्यपद्धती यांचा तपशील देण्यात आला आहे. त्यांना सार्वजनिक मेळावे वगैरेंवर बंदी घालून केल्याची नोंद आहे.

या पुस्तकात इन्क्विझिशनद्वारे वापरल्या जाणाऱ्या छळाच्या विविध पद्धती, जसे की सल्फरने जाळणे, पाण्याच्या वापराने छळ करणे, बलात्कार करणे, पिडीतांना ताणण्यासाठी पुलीचा वापर करणे आणि छळ करण्याच्या "स्ट्रॅपडो" पद्धतीची चर्चा केली आहे. रोमा येथील ला सॅपिएन्झा विद्यापीठातील ॲगोस्टिनो बोरोमियो यांची व्हॅटिकन संग्रहणात केलेली तपासणी आणि त्यानंतरच्या ७८३ पानांच्या अहवालात  प्रियोळकरांच्या पुस्तकातील हा भाग पूर्णपणे निराधार असल्याचे उघड झाले आहे.

भाग दुसरा 
भाग २ हा दोन वेगळ्या प्रकरणांमध्ये विभागलेला आहे. हे डेलॉन आणि बुकानन यांनी दिलेल्या चौकशीच्या खात्यांची चर्चा करते. प्रियोळकर यांनी बुकानन यांना अधिकृत स्त्रोत म्हणून उद्धृत केले, जरी बुकाननचे कार्य १९ व्या शतकात लिहिलेले प्रोटेस्टंट वादविवाद होते ज्याने गोव्यातील कॅथलिक धर्माचा निषेध केला होता आणि त्यात कोणत्याही ऐतिहासिक नोंदी वापरल्या जात नाहीत.

आवृत्त्या 

 अनंत प्रियोळकर, १९६१, "द गोवा इन्क्विझिशन, बीइंग अ क्वाटरसेन्टेनरी मेमोरेशन स्टडी ऑफ द इन्क्विझिशन इन इंडिया", बॉम्बे युनिव्हर्सिटी.

संदर्भ 

हिंदू विरोधी भावना
गोव्याचा इतिहास