सीतेची अग्निपरीक्षा

रामायणातील प्रमुख नायिका असलेल्या सीतेला तिचे पावित्र्य सिद्ध करण्यासाठी तिचा पती रामाने अग्निपरीक्षा द्यायला लावली होती. रावणाचा पराभव झाल्यानंतर रामाने सीतेला तिची पवित्रता सिद्ध करण्यासाठी असे केले. रामायणाच्या काही आवृत्त्यांमध्ये, या परीक्षेदरम्यान अग्निदेव अग्नी रामाच्या समोर प्रकट होतो आणि सीतेच्या शुद्धतेची साक्ष देतो किंवा खरी सीता त्याच्या स्वाधीन करतो आणि रावणाने अपहरण केलेली माया सीता असल्याचे घोषित करतो. 

रामायणाची थाई आवृत्ती, तथापि, सीतेने अग्नीवर चालताना, स्वतःच्या इच्छेने, त्यात उडी घेण्याच्या विरूद्ध, स्वच्छ वाटण्याचे सांगितले आहे. ती जळत नाही आणि निखारे कमळाकडे वळतात.

कथा 
रावणाचा मृत्यू झाल्यानंतर सीतेने आपल्या पतीला पुन्हा एकदा पाहण्यासाठी स्वतःला तयार केले. पण रामाने तिला नकार दिला: ती दुसऱ्या माणसाच्या घरी राहिली आहे आणि म्हणून तिला परत घेऊन जाणे त्याच्यासाठी योग्य होणार नाही. तिची पवित्रता सिद्ध करण्यासाठी आणि तिचा सन्मान सिद्ध करण्यासाठी, सीतेने एक मोठा अग्नी तयार केला आहे आणि स्वतःला त्यात टाकले आहे. अग्नीची सोनेरी देवता स्वतः सीतेच्या पवित्रतेची पुष्टी करणाऱ्या ज्वाळांमधून उठते आणि तिला तिच्या पतीला देते. हंसावर ब्रह्मदेवाचे नेतृत्व करणारे देव, हत्तीवर इंद्र आणि बैलावर शिव आणि पार्वती नंदी स्वर्गातून खाली येतात आणि रामाचे वडील, राजा दशरथ, सर्व एकाच संदेशासह मृतातून परत येतात. रामाने घोषित केले की त्याने तिच्यावर एका क्षणासाठीही संशय घेतला नाही, परंतु लोकांनी तिच्यावर संशय घेऊ नये म्हणून चाचणी आवश्यक होती. संघर्षात मरण पावलेल्या माकडांना देव इंद्राने पुन्हा जिवंत करावे अशी तो विनंती करतो. इंद्र निघून गेल्यावर, तो मृत माकडांना अमृताने आंघोळ घालतो, जेणेकरून ते आनंदाने जीवनात परत येतील."

रामायणाच्या काही आवृत्त्यांमध्ये, माया सीता जो अग्निदेवतेने निर्माण केलेला भ्रम होता, तो सीतेचे स्थान घेतो. रावणाने सीतेचे अपहरण केल्यानंतर तो तिचा बंदिवास भोगतो, तर खरी सीता अग्नीत लपते. काही धर्मग्रंथांमध्ये तिचा मागील जन्म वेदवती असल्याचा उल्लेख आहे, रावणाने जिचा विनयभंग करण्याचा प्रयत्न केला होता. तिची शुद्धता सिद्ध केल्यानंतर, राम आणि सीता अयोध्येला परततात, जिथे त्यांना राजा आणि राणी म्हणून राज्याभिषेक केला जातो. 

ही कथा मूळ वाल्मिकी रामायणाचा भाग नसून नंतरच्या उत्तरकांडाचा भाग आहे. हे जोडपे अयोध्येला परत आल्यानंतर, रामाचा राजा म्हणून राज्याभिषेक करण्यात आला आणि त्याच्या बाजूला सीता होती. रामाचा सीतेवरील विश्वास आणि आपुलकी कधीच डगमगली नाही, परंतु लवकरच हे स्पष्ट झाले की अयोध्येतील काही लोक रावणाखाली सीतेचे दीर्घकालीन बंदिवास स्वीकारू शकत नाहीत. रामाच्या राजवटीत, एका संयमी धोबीने, त्याच्या वळवळलेल्या पत्नीला त्रास देताना, असे घोषित केले की तो "कुठलाही पुरुषार्थी राम नाही जो आपल्या पत्नीला दुसऱ्या पुरुषाच्या घरी राहिल्यानंतर परत घेऊन जाईल". सामान्य लोक सीतेबद्दल गप्पा मारू लागले आणि तिला राणी बनवण्याच्या रामाच्या निर्णयावर शंका घेऊ लागले. ही बातमी ऐकून राम अत्यंत व्यथित झाला, पण शेवटी लक्ष्मणाला सांगितले की एक राजा या नात्याने त्याने आपल्या नागरिकांना प्रसन्न केले पाहिजे आणि अयोध्येच्या राणीची पवित्रता कोणत्याही गपशप आणि अफवांपेक्षा जास्त असली पाहिजे. जड अंतःकरणाने त्यांनी सीतेला अयोध्येबाहेरील जंगलात नेऊन तेथे सोडण्याची सूचना केली.

एके दिवशी, एका माणसाने सीतेच्या शुद्धतेवर प्रश्नचिन्ह उभा करतो आणि तिचे निर्दोषत्व सिद्ध करण्यासाठी आणि स्वतःची आणि राज्याची प्रतिष्ठा राखण्यासाठी, राम सीतेला ऋषी वाल्मिकींच्या आश्रमाजवळच्या जंगलात पाठवतो. अनेक वर्षांनंतर सीता तिचे दोन पुत्र लव आणि कुश यांचे वडील राम यांच्याशी पुनर्मिलन करते आणि त्यानंतर सीता क्रूर जगातून मुक्त होण्यासाठी आणि तिच्या शुद्धतेची साक्ष म्हणून तिच्या आईच्या, पृथ्वीच्या गर्भात परत जाते.

संदर्भ 

रामायण