मद्रास उच्च न्यायालय

मद्रास उच्च न्यायालय भारतातील एक उच्च न्यायालय आहे. कोलकाता येथील कलकत्ता उच्च न्यायालय आणि मुंबई उच्च न्यायालय यांच्यानंतर हे तिसरे सर्वात जुने उच्च न्यायालय आहे.

हे न्यायालय भारतातील मद्रास, बॉम्बे आणि कलकत्ता या तीन प्रेसीडेंसी टाऊन्समध्ये राणी व्हिक्टोरियाने 26 जून 1862 रोजी मंजूर केलेल्या पेटंट पत्रांद्वारे स्थापन केलेल्या तीन उच्च न्यायालयांपैकी एक आहे. हे चेन्नई शहर आणि अपीलीय अधिकार क्षेत्रावर मूळ अधिकार क्षेत्र वापरते. संपूर्ण तामिळनाडू राज्य आणि पुद्दुचेरी केंद्रशासित प्रदेश, तसेच विलक्षण मूळ अधिकार क्षेत्र, दिवाणी आणि फौजदारी, पत्रांच्या पेटंट अंतर्गत आणि भारतीय राज्यघटनेच्या अंतर्गत रिट जारी करण्यासाठी विशेष मूळ अधिकार क्षेत्र. युनायटेड किंग्डम, लंडनच्या सर्वोच्च न्यायालयानंतर 107 एकर व्यापलेले, न्यायालय संकुल जगातील दुसरे सर्वात मोठे आहे.

यात ७४ न्यायाधीश आणि मुख्य न्यायमूर्ती यांचा समावेश आहे जे न्याय प्रशासनात स्वीकारलेल्या सामान्य धोरणाचे प्रभारी आहेत. न्यायमूर्ती मुनीश्वर नाथ भंडारी हे मद्रास उच्च न्यायालयाचे विद्यमान मुख्य न्यायाधीश आहेत. त्यांनी 14 फेब्रुवारी 2022 रोजी पदभार स्वीकारला.

इतिहास 
1817 ते 1862 पर्यंत, मद्रासचे सर्वोच्च न्यायालय चेन्नई बीच रेल्वे स्थानकासमोरील इमारतीत होते. 1862 ते 1892 या काळात उच्च न्यायालयही याच इमारतीत होते. सध्याच्या इमारतींचे 12 जुलै 1892 रोजी अधिकृतपणे उद्घाटन करण्यात आले, जेव्हा मद्रासचे तत्कालीन गव्हर्नर, बेलबी, बॅरन वेनलॉक यांनी तत्कालीन मुख्य न्यायाधीश सर आर्थर कॉलिन्स यांच्याकडे चावी सुपूर्द केली.

ब्रिटिश भारतातील मद्रास (चेन्नई), बॉम्बे (मुंबई) आणि कलकत्ता (कोलकाता) या तीन प्रेसिडेन्सी शहरांना 26 जून 1862 रोजी पेटंट पत्राद्वारे उच्च न्यायालय मंजूर करण्यात आले.[10] ब्रिटीश संसदेच्या भारतीय उच्च न्यायालय अधिनियम 1861 च्या अधिकाराखाली राणी व्हिक्टोरियाने पत्रांचे पेटंट जारी केले होते. ब्रिटीश शाही सनद अंतर्गत स्थापन झालेल्या आधुनिक भारतात तीन न्यायालये अद्वितीय आहेत; हे देशातील इतर उच्च न्यायालयांच्या विरुद्ध आहे, ज्यांची स्थापना थेट भारतीय राज्यघटनेनुसार करण्यात आली आहे. तथापि, भारतीय राज्यघटनेने जुन्या न्यायालयांचा दर्जा मान्य केला आहे.

मद्रास येथील सर्वोच्च न्यायालय आणि सदर दिवानी अदालत यांचे विलीनीकरण करून मद्रास उच्च न्यायालयाची स्थापना करण्यात आली. न्यायालयाला न्याय, समता आणि सद्सद्विवेकबुद्धीनुसार खटल्यांचा निकाल देणे आवश्यक होते. उच्च न्यायालयाच्या सुरुवातीच्या न्यायाधीशांमध्ये होलोवे, इनेस आणि मॉर्गन हे न्यायाधीश होते. उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश म्हणून बसणारे पहिले भारतीय न्यायमूर्ती टी. मुथुस्वामी अय्यर होते. इतर सुरुवातीच्या भारतीय न्यायाधीशांमध्ये न्यायमूर्ती व्ही. कृष्णस्वामी अय्यर आणि पी.आर. सुंदरम अय्यर यांचा समावेश होता.

मद्रास उच्च न्यायालय हे 1870 च्या दशकाच्या सुरुवातीस भारतीय व्यावसायिकांच्या बाजूने मूळ बाजूच्या अधिकारक्षेत्रातील सुधारणांमध्ये अग्रणी होते.

मद्रास उच्च न्यायालयाच्या इतिहासाचा अर्थ असा आहे की प्रिव्ही कौन्सिलच्या ब्रिटीश न्यायिक समितीचे निर्णय अजूनही त्यावर बंधनकारक आहेत, जर एखाद्या खटल्याचे प्रमाण भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने रद्द केले नाही.

खंडपीठ 
मद्रास उच्च न्यायालयाचे विद्यमान प्रभारी मुख्य न्यायाधीश मुनीश्वरनाथ भंडारी आहेत. न्यायालयात सध्या मुख्य न्यायमूर्तींसह 57 न्यायाधीश आहेत, जे दिवाणी, फौजदारी, रिट, टेस्टमेंटरी आणि अॅडमिरल्टी अधिकार क्षेत्राचा वापर करतात. मदुराई खंडपीठ 2004 पासून कार्यरत आहे.

वसाहती उच्च न्यायालयाचे अवशेष आजपर्यंत परिसराचे वैशिष्ट्य दर्शवत आहेत. दुर्मिळ परंपरेत जे आज एक वेगळेपण आहे, मद्रास उच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांचे नेतृत्व आजही चांदीची औपचारिक गदा धारण करणाऱ्या ऑर्डर्सद्वारे केले जाते. ही प्रथा इतकी जुनी आहे की बहुतेक उच्च न्यायालये आणि अगदी भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयानेही ही प्रथा अजिबात नाही किंवा फार पूर्वीपासूनच सोडून दिली आहे.

हेही पाहा 
 भारताचे सर्वोच्च न्यायालय

संदर्भ 

भारतातील उच्च न्यायालये
उच्च न्यायालय