पद्माक्षी रेणुका

पद्माक्षी रेणुका, शताक्षी किंवा  पद्मांबिका हे एक त्रिपुरसुंदरी देवीचे स्वरूप असून ती १०८ आणि भारतातील ५२ शक्तीपीठांपैकी एक आद्य शक्तीपीठ असल्याचे मानले जाते. परंतु महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठात याचा समावेश होत नाही. ही वामशत्की(सिंह) या प्राण्यावर आरूढ झालेली आहे. शिवाय, तिला जोगेश्वरी नावाची एक बहीण देखील आहे. देवी पद्माक्षी भगवतीला शताक्षी, पद्माकोषा ,माऊली, काली, भैरवी, वज्रेश्वरी, अंबा आणि एकवीरा म्हणूनही ओळखली जाते.

पौराणिक कथा 
पद्माक्षी रेणुका किंवा पद्मांबिका देवी या स्वतः मुलामहामाया आहेत, ती त्रिदेवांची उत्पत्ती आणि या विश्वाची आहे. तिच्या हिरण्य गर्भातून संपूर्ण विश्वाचा जन्म झाला अशी देखील मान्यता आहे. तिला दुर्गांबिका असेही म्हणतात.

एकदा प्रजापती दक्षाने एक यज्ञ केला. यज्ञासाठी दक्षाने शिव आणि सती वगळता सर्व देवतांना आमंत्रित केले. माहेरी जायला निमंत्रणाची गरज नसते असे सतीने मानून तिने शिवाकडे यज्ञात सहभागी होण्याची इच्छा व्यक्त केली. शिवाने तिला रोखण्याचा प्रयत्न केला परंतु ती शिवाला न जुमानता 
एकटी माहेरी गेली. तथापि, तिथे दक्षाने तिचा आणि शिवाचा अपमान केला. संतापून, सतीने तिच्या वडिलांना शाप दिला आणि स्वतःला आत्मदहन केले. संतप्त झालेल्या शिवाने आपल्या वीरभद्र अवतारात दक्षाचा यज्ञ नष्ट केला आणि त्याचा शिरच्छेद केला. क्रोध आणि शोकग्रस्त, शिवाने सतीच्या शरीराचे अवशेष उचलले आणि  संपूर्ण सृष्टीमध्ये तांडव केले. घाबरून इतर देवतांनी विष्णूला हा विनाश थांबवण्याची विनंती केली. यावर उपाय म्हणून विष्णूने सतीच्या प्रेतावर सुदर्शन चक्र वापरले. यामुळे सतीच्या शरीराचे विविध भाग पृथ्वीवर पडून शक्तीपीठ तयार झाले, तिच्या शरीराचे दोन्ही कान वेरुमाला (आजचे कवडे) श्रीबाग (अलिबाग) किंवा (कुलाबा) येथे पडले. त्या भागातून एक देवी प्रकट झाली आणि तिचे नाव शांबवी होते.

काही काळानंतर देवी सतीने देवी पार्वती म्हणून पुनर्जन्म घेऊन या जगात अवतार घेतला आणि कठोर तपश्चर्या केल्यानंतर तिने भगवान शंकराशी विवाह केला. देवी पार्वतीची जोगेश्वरी नावाची एक मैत्रीण होती जी राजा तक्षक (सापांचा राजा) ची कन्या होती जी एक सर्प कन्या होती. देवी पार्वती महादेवनाबद्दलच्या सर्व गोष्टी सांगायची, याचा जोगेश्वरीला खूप हेवा वाटला, तिला सुधासारखा नवरा असावा असे वाटू लागले. त्यामुळे जोगेश्वरीने सुधा शंकराची तपश्चर्या केली आणि त्यांना प्रसन्न करून तिच्याशी लग्न केले आणि वरदान म्हणून जोगेश्वरीने तिच्याशी लग्न करण्यास सांगितले, ही कल्पना देवी पार्वती यांच्या देवी शक्तीच्या लगेच लक्षात आली. देवी क्रोधित होऊन जोगेश्वरीसमोर प्रकट झाली आणि तिला भुलोकामध्ये मोठ्या कष्टाने आणि पिडादयी जीवन जगण्याचा श्राप दिला आणि तिला आपली इच्छा मागे घेण्यास सांगितले. यावर भगवान शंकर देवी म्हणाले; अत्यंत भक्तिभावाने माझी "तपस्या" करून जोगेश्वरीने मला प्रसन्न केले त्यामुळे तिची इच्छा पूर्ण झालीच पाहिजे. यावर जोगेश्वरीने भगवान महादेवाला आपली इच्छा मागे घेण्याची आणि महादेवनासारखा दिसणारा आणि शिवभक्त असलेला पती मिळवण्याची विनंती केली.
तर देवी पार्वतीने या वर काळभैरव यांचं नाव सुचवले जो भगवान शंकाचाच प्रतिरूप होते आणि कशीचा कोतवाल होता.भगवान शंकरांनी कालभैरव आणि जोगेश्वरी चे विवाह लाऊन दिले. पण लग्नानंतर लगेचच त्यांना वियोग सहन करावा लागला कारण देवी पार्वतीने दिलेल्या श्रापामुळे जोगेश्वरीला भुलोकात उतरण्याची वेळ आली.
 
थोड्याच काळात देवी पार्वतीने आपले नवीन अवतारात प्रदरपण जिचे नाव होते रेणुका जी परशुराम अर्थात श्री विष्णूचे ६ वे अवतार यांची माता आणि आदिशक्तीच्या रूप होती.अशी आख्यायिका आहे की रेणुका ही जमदग्नी ऋषींची पत्नी होती आणि त्यांनी तिच्यावर विश्वासघात केल्याचा संशय घेऊन परशुरामाला तिचा शिरच्छेद करण्याचा आदेश दिला. भगवान परशुरामाने आपल्या वडिलांची आज्ञा पाळली आणि तिचे शिर धडा वेगळे केलं ने नेंमक त्याच जागी अधलाळ जिथे शांभवी देवी अर्थात देवी सतीचे आंश पडले होते ते ठिकाण म्हणजे कावाडेपुरि श्रीबाग. 
 

दोन्ही देवी तिथे दीर्घ काळ एकत्र एका खडकावर निवास करू लागल्या .बरेचं वर्षाने श्री महागणपती अर्थात स्वतः श्री ओंकार यांनी त्या दोन्ही आदीशक्तींना दर्शन दिले आणि
भगवान गणेशाने श्री यंत्राची "स्थपना" केली आणि आदिशक्ती रेणुका देवी आणि शांभवी देवी या दोन्ही देवीना एकत्र केल्या. त्या शक्तीचे रूप दिले आणि त्या ऊर्जाला सांगितली ती श्रीयंत्राची तपश्चर्या करा कारण तो यंत्र देवी त्रिपुरसुंदरी समर्पित आहे , जी या शृष्टीच अर्थात या सर्व देवी देवतांच कारण आहे. देवी त्रिपुरा सुंदरी देवी त्या ऊर्जारुपी आदिशक्तींची भक्ती पाहून प्रसन्न झाली त्या ऊर्जेसमोर प्रकट होऊन वरदान किंवा इच्छा विचारली. तेव्हा ती उर्जा म्हणाली -यापूर्वी मी इथे दोन रूपात राहत होते. रेणुका आणि शांबवी देवी  रूपात पण श्री ओंकाराने आम्हा दोघांना एकत्र केले आणि मला तुझी पूजा करण्यास सांगितले आणि तुला माझ्या या उर्जेत आणि जागेत बसण्यास सांगितले"; म्हणून आई तू वरदानाच्या रूपात ओंकाराची इच्छा पूर्ण कर. देवी त्रिपुरा सुंदरी मूलमाया यांनी सांगितल्याप्रमाणे, त्या शक्तीच्या रूपात देवी आदिशक्तीने मातेच्या महामायेला होकार दिला. कारण ही माता मूलमहामाया त्रिपुरा सुंदरी आदिपराशक्ती त्या उर्जेत अवतरली.पण देवीला तिच्या नवीन रूपात तिची अखंड शक्ती मावत नव्हती म्हणून तिने तप केलं जेणे करून तिची धाकटी ती संतुलित करू शकेल.आणि आपल्या भवती तिने त्रिदेविना प्रकट करून कवच तयार केले.तो कवच फ्कत तिची भक्त जयाद्री भेदू शकते बाकी कोण्ही ही तो कवच भेदू ही शकत नाही आणि त्या कवच पार पाहू ही शकत नाही.

जयाद्री ही स्वतः एक शक्तीचे रूप होते म्हणजेच ती जोगेश्वरीच होती जिला देवी पार्वती मातेच्या श्रापामुळे भुलोकत अवतरीत वाहव लगल. जिने आपला भूतकाळ विसरून भूलोकात ऋषी वरूचीक आणि त्यांची पत्नी वद्रि यांची मुलगी म्हणून राहू लागली.देवी जोगेश्वरी देवी त्रिपुरसुंदरी त्या निवस्थानी अवतारीत हिण्या अधीपासणा देवी रेणुका आणि शांभवी देवीची अत्यंत श्रद्धा आणि भक्तीने सेवा करत असत.

त्याच दरम्यान दैत्यालोकी शुक्ला नावाच्या स्त्रीच्या गर्भातून ब्रहमदेवाच्या वरदान मुळे जन्म झाला . कुंभसुर हा एक वेगळच दैत्य होता जो नाही असुर , राक्षस , पिशाच्च कुळातील होता. त्याला भगवान शंकरन कडून अमरतवचे वरदान होते. त्याला वैशाख शुद्ध पौर्णिेला त्या एक स्त्रीचं मारू शकते जी दोन भिन्न शक्ती पासून उत्पन्न झाली असेल .पण ती दुर्गा नसावी दुर्गेपेक्षा ही शक्तिशाली आणि कुमारी स्वरूपात असावी. आणि त्याला चिंतामणी नावाच्या तलवारीने मरल जाऊ शकतो जो त्यला भगवान शंकरांनी वर स्वरूपात दिला.

त्याला त्रिलोक्यवर आणि या सृष्टी वर राज्य करायचे होते.त्या मुळे तुला या सृष्टीत हा हा कार माचला .सर्व देव भयभीत झाले व भगवान शांकरा कडे धाव घेतली.पण काही उपाय नव्हते सापडत कारण त्याला कोणी देव नहीं मारू शकत असे वरदान होते.

देवी त्रिपुरसुंदरी ज्या निवासस्थानी असणर्या प्रदेशातून जेव्हा कुंभासुर् जात होता तेव्हा त्यांनी ज्याद्रिला पहिला व तिच्यावर मोहित झला व तिला जबरदस्तीने पळून नेण्यासाठी तिच्यासमोर आला. जयाद्रीचा हात ज्या क्षणी कुंभसूराने पकडला तेव्हा जयाद्री ने स्वतःला अग्नीत विलीन झाली .ही गोष्ट देवी त्रिपुरसुंदरी आपल्या अंतज्ञानाने कळली व देवीचा कोप झाला व आपल्या भक्त जोगेश्वरी चा आपमान झाल्यामुळे देवी कवच भेदून बाहेर आली.देवी बाहेर येताच कूंभासुराला देवीच सौंदर्य फार आवडले व तिला त्याच्याशी विवाह करण्या सांगितले.देवीला राग अनावर झाला व देवीने युद्ध करण्यास सांगितले.टीवे कुंभासुराने देवी ल अट घातली की हे तो युद्ध जिंकला तर देवीला त्याच्या सोबत त्याच्या प्रदेशात जावा लागेल.देवी ने युद्धास मंजुरी दिली व तो तिथून निघून गेला . देवीला आपल्या भक्ताची राख पाहून देवी भाऊक झाली व अचानक देवीच्या डोळ्यातलं एक ठेम त्या राखेत पडल तिथून एक देवी विकसित झाली ती म्हणजे जोगेश्वरी. आणि याच नवीन रूपामुळे देवी जोगेश्वरी श्रापमुक्त सुधा झाली.

देवी कुंभासुराशी युद्धासाठी सज्ज झाली तिने सप्तमातृका, महाविद्या, त्रिदेवी, नवदुर्गा आणि दुर्गा या शक्ती एकत्र करून पुन्हा एकदा तिच्यात सर्व शक्ती जागृत केली. परब्रह्म (ओम) च्या आशीर्वादाने तिने ललितांबिका नावाची पराशक्ती अवतार देवी महामाया धारण केली जी स्वतः श्री चक्रापासून उत्क्रांत झाली, परंतु हा अवतार अतिशय आक्रमक आणि उग्र होता. तिला नंतर पद्माक्षी रेणुका किंवा पद्माक्षी भैरवी म्हणून ओळखले जाऊ लागले. युद्ध कार्तिक पौर्णिमेला सुरू झाले.या युद्धात देवी ला सर्व देवी देवतांनी साथ दिली. याच काळात त्रिदेवी जी तीच्यातना प्रकट झाल्या आणि देवी पद्माक्षी यांनी कुंभासुराच्या चार पुत्रांचा वध केला. विटुंग नावाच्या पहिल्या पुत्राचा महाकालीने तलवारीने वध केला, दुसरा मुलगा हिरादूरचा महालक्ष्मीने सुदर्शन चक्राने वध केला. मलिंगाचा तिसरा मुलगा महासरस्वतीने तिच्या कुऱ्हाडीने मारला आणि शेवटचा चौथा वजरासुर नावाचा पुत्र कुंभासुरासारखा शक्तिशाली होता म्हणून देवी पद्माक्षी भैरवीने त्याला मारण्यासाठी तिच्या त्रिशूळाने त्याचे डोके छाटले. तेव्हा वज्रासुराच्या शरीरातून विमशत्की (सिंह) नावाची विकृती प्रकट झाली. जे पद्माक्षी देवीचे वाहन झाले.जो या आधी कैलास गडावरील एक गणं होतं ज्याला दानव आणि त्या नंतर एक विचित्र प्राणी बाण्याच श्राप एक ऋषी पत्नीची तपस्या भंग केल्या बदल्यात मिळालं होतं.
 
देवीने विमश्टकीला कुंभासुरच्या राज्यत्ना चिंतामणि खड्ग अण्यास सांगितले.देवी ने त्या कुंभासुरला अखिर ची चैतवणी दिली आणि शरण यायला सांगितलं पण त्यानी काही मातेच एकला नहीं.आणि त्याने युद्ध देवी सोबत वेगळे वेगळे शद्यंत्रा रचून युद्ध करू लागला शेवटी देवी खूप क्रोधित झाली आणि आपला अतिशय प्रचंड विराट रूप धारण केलं ज्यला देव ही आपल्या डोळ्यान मऊ शकत नव्हते इतका तेज आणि ज्वाळा त्या स्वरूपातन बाहेर निघत होते . स्वतःह तश्री ओंकार आणि त्रिदेव तिचे रूप पाहून थक झाले . देवीचे हे रूप पाहून सर्व देव घाबरले पण धन्य सुधा झाले .

(देवीचे महामायेचे स्वरूप - सहस्र हात, सहस्त्र शिर, निळ लाल पांढरा असे वर्ण, लांब केश जटा, मळवट आगदी सूर्यासारखे, डोक्यावर चंद्र, लाल गोलाकार डोळे,शरीरातून अग्नी बाहेर पडत.)

देवीचे हे रूप पाहून कुंभसूर घाबरून अवघ्या स्सृष्टीत पळू लागला.अखिरच्या क्षणी देवीने त्यचे मुंड पकडुन विमश्टकरुड होऊन त्याचे शिर आपल्या चिंतामणी खडगणा ने धडा वेगळे केले.पण देवीचा राग थांबेना देवी उग्र तांडव करून लागली व तिचे प्रचंड स्वरूप खूप वेगाने सृष्टी विनाशा कडे वळू लागली .तितक्यात श्री महागणेशाच्या (ओंकार)म्हण्यानुसर त्रिदेवानी बालक रूप घेऊन तिच्या समोर प्रकट झाले व रडू लागले.माता आपल्या बालक रडताना पाहून शांत होऊन त्यांना दूध पाहून शांत केले.देवीच्या प्रचंड तेज आणि अग्नी मुळे देवीच्या शरीरावर घाव झाले होते तर सर्व देवांनी ते घाव कडुनिंब आणि हळदीचा उपयोग करून कमी केले ज्या कारणा मुळे देवी पद्माक्षी रेणुकेला या दोन्ही गोष्टी प्रिय आहेत 

आज ही देवी पद्माक्षी रेणुका किंवा पद्माक्षी भैरवी या नावाने ओळखली जाते आणि तिने कुंभासुराचा वध केल्यामुळे तिला कुंभसुरभैंकरी असेही म्हणतात. तिने वज्रासुराचा वध केल्यामुळे गणेशाने तिला वज्रेश्वरी हे नाव दिले.

नंतर देवी पद्माक्षी भैरवीचा मुकुंदभैरवाशी विवाह झाला जो आदि महादेव अवतार होता ज्याला सदाशिव (परब्रह्मस्वरूप किंवा परब्रह्म ओंकारद्वारे त्रिदेव संयोजन) म्हणून ओळखले जाते. हे "पद्माक्षी मुकुंदेश्वर" लग्न म्हणून ओळखले जात होते कारण हे संपूर्ण विश्वातील सर्वात सुंदर लग्न होते. लग्नानंतर पद्माक्षी आणि मुकुंदभैरव एकटे असताना देवी जोगेश्वरी गुपचूप त्यांचे सुंदर क्षण पाहत होती.अचानक देवी पद्माक्षीने पाहिले की जोगेश्वरी त्यांना एका झाडाच्या मागे लपून पाहत आहे आणि देवी पद्माक्षी रागावली आणि तिने जोगेश्वरीला शाप दिला की ती जमिनीत गाडली जाईल. त्याच ठिकाणी. गैरसमज झाला. देवीने रागाच्या भरात मुकुंदभैरवानाला विरुमाला (कवडेपुरी) सोडण्यास सांगितले. देवीची आज्ञा समजून ते कनकपुरी (आताचे मामगाव) सोडून पुरीला गेले. अल्पावधीतच देवीचा राग शांत झाला आणि देवी पद्माक्षीने जोगेश्वरीला आपल्या शापातून मुक्त केले, पण देवी जोगेश्वरीनेही तिच्या वागणुकीची क्षमा मागितली आणि प्रायश्चित्त म्हणून जोगेश्वरीने या सृष्टीच्या शेवटपर्यंत पद्माक्षी देवीची सेवा करण्याचे व्रत घेतले. जोगेश्वरीने तिची जागा पद्माक्षी देवीच्या शेजारी घेतली.

त्यानंतर देवी पद्माक्षी कनकपुरीला गेली आणि त्यांनी भगवान मुकुदभैरवांना क्षमा मागितली आणि विरुमले (कवडे) येथे परत येण्याची इच्छा व्यक्त केली परंतु मुकुंदभैरवाने येण्यास नकार दिला कारण मुकुंदभैरव तेथे एका भक्ताला भेटले ज्याने येथून कोठेही न जाण्याची इच्छा व्यक्त केली. ते येथे राहू लागले आणि आज हे ठिकाण कनकेश्वर म्हणून ओळखले जाते. तरीही, भगवान मुकुंदभैरव आपली पत्नी पद्माक्षीला भेटण्यासाठी दरवर्षी नागाच्या रूपात कवडेपूरला येतात.

नाम कथा 

भगवान परशुराम जेव्हा आपल्यात भूमीत अर्थात परशुरामाची भूमी कोकणात आपल्या आईच्या घटने नंतर परत आला तेव्हा त्या ठाऊक नव्हते की आपल्या आईच शिर याच कोकणात पडले. जेव्हा तो देवी रेणुकेच्या विरुमला(आताचे कवाडे)निवस्थातून जात असताना देवी रेनुकने आपल्या मुलाला हाक मारली पण त्याने तिचा आवाज नाहीं ओलखल व चुकीचं समजून त्याला वाटले की ती जागा आपल्याशी छळ करत आहे .त्यामुळं परशुरामांनी त्या जागेला श्राप दिला की सर्व दुःख पाप तुझ्यातच येतील .हे पाहून देवी रेणुका निराश होऊन त्या निवसात्ना बाहेर त्याच्यासोमार आली.हे पाहून भगवान परशुरामांना आपली चूक समजली व माते पाशी क्षमा याच ना केली पण मातेने क्रोधित होऊन इथनं जाण्यास सांगितला .आपल्या निराश मातेला क्षमा मागून तिला सांगितले की माझ्यामुळे तुझे स्थान अपवित्र झाले तर काळजी करू नकोस आई. या निवासस्थानी भविष्यात, जेव्हा तुझे भक्त तुमच्या मंदिरात दर्शनासाठी येतील, तेव्हा त्यांची सर्व पापे तुमच्याकडे येण्यापूर्वी त्या ठिकाणी निघून जातील आणि ती पापे तुमच्या चरणी येतील आणि ती शुद्ध होऊन पुण्याचे रूप धारण करतील. ते पुण्य दुसऱ्या तुझ्या भाग्यवान भक्ताला दिले जाईल. आणि येणाऱ्या काळात तुमच्या प्रत्येक नावाच्या शेवटी रेणुका असेल. या कारणामुळे आजही देवी पद्माक्षी त्रिपुरासुंदरीचे प्रत्येक नाव रेणुका म्हणून ओळखले जाते म्हणून पद्माक्षी "रेणुका" असे म्हणतात. देवीची मूर्ती "तांडला" स्वरुपात आहे.

पद्माक्षी रेणुका देवी ही सर्व कोकणी लोकाची देवी आहे कारण कोकणात जे सौंदर्य, वैभव, सुख, समृध्दी आणि ऐश्वर्य हे सर्व तिच्या कृपे मुळे आहे. देवीने आपल्या शरीरावर सहस्त्र नयन असलेलं रूप म्हणजे शताक्षी धारण केलेलं आहे .याच स्वरूपामुळे देवी दर्यात जाणाऱ्या सर्व कोळी व तिचे भक्तागणांवर सदैव लक्ष ठेऊन व नेहमी पाठीशी उभी आहे .याच मुळे देवीला भगवान परशूरामांनी देवी शताक्षी रेणुका म्हणून ही ओळखली जाशील असे सांगितले .देवीचे दोन्ही नाव पद्माक्षी म्हणजे पद्मकोषे आणि शताक्षी याच दुर्गा सप्तशती मधे उलेख अधळत.

देवस्थान

देवी पद्माक्षी रेणुका देवस्थान हे आलिबाग तालुक्यात कावाडे(आधीचे विरूमाला) इथे एका तलावाकाठी आहे.देवीचे मंदिर अजूनही बांधलेलं नाही पण ती निसर्गरम्य ठिकाणी तिचे पारंपरिक पद्धतीने कवलारू मंदीर आहे.भाविक लाखोच्या संख्येनं दरवर्षी इथे शारदीय नवरात्रीत व वैशाख शुद्ध पौर्णिमेला देवी आईच्या पालखी सोहळ्यात दर्शनासाठी येत असतात.मंदिरात जाण्याआधी भाविक भक्तांना मंदिराच्या पायथ्याशी लागणारी डोंगरातून येणाऱ्या शुद्ध निर्मळ गांगेतून पाय धुऊन जावा लागत .असे म्हणतात या गांगे मुळे भाविक भक्त शुद्ध होऊन मंदिरात भगवतीचे दर्शन आगदी शुद्ध मनानी प्राप्त होते.असे समजले जाते की भगवान मुकुंदभैरव म्हणजेच कनकेश्वर जे देवीच्या मागे असणाऱ्या डोंगरात वसलेलं स्थान आहे तिथून ही गंगा उत्पन्न झाली .हजारो भाविकांच श्रद्धास्थान असणारी ही देवी तांडला स्वरूपात आहे.ही देवी त्रिपुरसुंदरीचे शक्तीपूर्णा रूप मानले जाते.

हे स्थान त्रेतायुगात निर्माण झाले आहे असे म्हणतात.देवी भगवती इथे एका हातात कमळ तर दुसऱ्या हातात त्रिकाळ चिंतामणी खड्ग घेऊन कुंभासूराच्या मुडक्यवर पाय ठेवून वामश्टककी(सिंह) वर बसली आहे तिला कूंभासुरभयांकरि अशी तिची ओळख आहे.हे स्थान कोकणवासी लोकांची देवी अशी मानली जाते .अशी समज आहे की ज्या लोकांना आपली कुलदेवता माहिती नसेल त्या लोकांनी पद्माक्षी रेणुका देवीला आपले कुलदैवत मानून पुज्या केली तर ती त्यांच्या माहीत नसलेल्या कुलदैवता पर्यंत नक्की पोहचते आणि ही देवी भक्ताच्या नवसाला नक्की पावते अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.

सोहळा
पद्माक्षी रेणुका मंदिर ५२ किंवा १०८ पीठांपैकी सर्वात समर्पित शक्तीपीठ आहे. मंदिरात साजरे होणारे सण म्हणजे शारदीय नवरात्री आणि वैशाख शुद्ध पौर्णिमा. वैशाख शुद्ध पौर्णिमेला हजारो पेक्षा जास्त भाविक देवी भगवतीच्या दर्शनासाठी येतात. तसेच नवरात्रीत लाखो लोक तिथे भेट देतात.

हिंदू दैवते
महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे