हिरवा मोर

हिरवा मोर किंवा इंडोनेशियन मोर (पावो म्युटिकस) ही दक्षिणपूर्व आशियातील उष्णकटिबंधीय जंगलात राहणारी एक मोराची प्रजाती आहे. इ.स. २००९ पासून ही प्रजाती आय.यू.सी.एन. लाल यादी मधील चिंताजनक प्रजाती गटात नोंदवण्यात आली आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे जागतिक स्तरावर हिरव्या मोरांची संख्या झपाट्याने कमी होत आहे, विशेषतः त्यांचा अधिवास नष्ट झाल्यामुळे गंभीर दुष्परिणाम दिसून येत आहेत.

वर्णन 

संबंधित भारतीय मोराच्या विपरीत, हिरव्या मोरात नर आणि लांडोर दिसायला अगदी सारखेच असतात, विशेषतः जंगली अधिवासात. मोराच्या या प्रकारात दोन्ही लिंगांच्या पाठीवर पिसारा असतो. मोराचा पिसारा हा पाठीवरून निघून शेपटीला झाकून पाठीमागे लांब वाढत असतो. गैरसमजुतीने मोराच्या पिसाऱ्याला शेपटी समजले जाते. नर मोरात, पिसारा  पर्यंत वाढतो आणि डोळ्यांच्या आकाराप्रमाणे दिसून येतो. तर मादीमध्ये, पिसारा हिरव्या रंगाचा आणि नराच्या तुलनेत खूपच लहान असतो, फक्त शेपटी झाकण्या पुरता वाढलेला असतो. प्रजनन हंगामाव्यतिरिक्त, नराचा पिसारा  घडी केल्यागत लहान होतो आणि जवळून पाहिल्याशिवाय नर-मादीत फरक करणे कठीण होते. दोन्ही लिंगांची मान आणि स्तनाची पिसे इंद्रधनुषी हिरवी आणि तराजूसारखी असतात. नरामध्ये, स्केप्युलर, मध्य आणि मोठे पंख निळे असतात, तर लहान पिसे हिरवे असतात आणि पंख बंद असताना खांद्यावर खवलेयुक्त पिसांचा त्रिकोण तयार करतात. पिसांचा दुय्यम भाग काळ्या रंगाचा असतो आणि काही उपप्रजातींमध्ये, टर्शिअल्स तपकिरी असतात आणि/किंवा धूसर पॅटर्नसह बंदिस्त असतो. मादीला निळ्या रंगाचे आवरण कमी असते, त्यामुळे पंखांच्या खांद्यावर त्रिकोण दिसून येत नाही. स्त्रियांच्या मानेला तांबेरी झालर असते. तसेच पाठीवर व प्राइमरी पंख आणि अलुला अधिक बंदिस्त असतात. नर आणि मादी दोन्ही मध्ये लांब पाय, भरीवपंख आणि लांब शेपटी असतात. या पक्षाच्या चेहऱ्याची त्वचा पांढऱ्या ते हलक्या निळ्या रंगाची दुहेरी पट्टे असलेली असते आणि कानाच्या बाजूला पिवळा ते नारिंगी चंद्रकोर असतो. डोळ्याच्या खाली भुवयाकडे असलेला गडद त्रिकोण नरामध्ये निळसर-हिरवा आणि मादीमध्ये तपकिरी असतो.

हिरवे मोर सामान्यतः भारतीय मोरांपेक्षा अधिक शांत असतात. काही उपप्रजातींचे नर, विशेषतः पी. एम. इंपेरेटर, मोठ्याने साद घालतात. मादी थोड्या फरकाने प्रतिसाद देते. नर पहाटे आणि संध्याकाळच्या वेळी त्यांच्या मुळ स्थळावरून हाक मारतात.

हिरवे मोर हे मोठे पक्षी आहेत, एकंदर आकाराच्या दृष्टीने सर्वात मोठ्या जिवंत गॅलिफॉर्म्सपैकी, वाइल्ड टर्कीपेक्षा हलक्या शरीराचे असले तरी, आणि कदाचित सर्वात लांब जंगली पक्षी आहेत. नर मोर  असून एकूण लांबीमध्ये, परंतु यामध्ये त्याच्या शेपटीचे आवरण, म्हणजे पिसारा समाविष्ट आहे जे स्वतः  मोजते. शेपटीचा पिसारा नर भारतीय मोराच्या पेक्षा जास्त लांब असतो, परंतु आर्ग्युसच्या तुलनेत लहान असतात. प्रौढ मादी  वर प्रजनन करणाऱ्या नराच्या एकूण लांबीच्या निम्मी असते लांबीमध्ये. त्याचे पंख तुलनेने मोठे आहेत जे सरासरी  च्या आसपास आहेत आणि  पर्यंत पोहोचू शकते मोठ्या पुरुषांमध्ये. हिरवा मोर शाश्वत उड्डाण करण्यास सक्षम आहेत.

संदर्भ