दिव्या भारती

दिव्या भारती (२५ फेब्रुवारी, १९७४ - ५ एप्रिल, १९९३) ही एक भारतीय चित्रपट सृष्टीतील अभिनेत्री होती जिने प्रामुख्याने हिंदी आणि तेलुगु चित्रपटांमध्ये काम केले. ती तिचा अभिनय, अष्टपैलु व्यक्तिमत्त्व आणि सौंदर्यासाठी ओळखली जाणारी तसेच त्याकाळातील सर्वात लोकप्रिय आणि सर्वाधिक मानधन घेणारी भारतीय अभिनेत्री होती.

भारतीने आपल्या अभिनयाच्या कारकिर्दीची सुरुवात किशोरवयात केली होती. तेव्हा ती पिन-अप मॉडेलिंग असाइनमेंट करत होती. तिने सर्वप्रथम तेलुगू भाषेतील साहसी प्रणयपट 'बॉबिली राजा' (१९९०) मध्ये वेंकटेश सोबत मुख्य भूमिकेतून भारतीय चित्रपट सृष्टीत पदार्पण केले. त्यानंतर आर्थिकदृष्ट्या अयशस्वी ठरलेल्या तामिळ भाषेतील 'निला पेन्ने' (१९९०) चित्रपटात तिने दुसरी भूमिका केली. 'ना इलेना स्वर्गम' (१९९१) आणि 'असेंब्ली राउडी' (१९९१) या दोन तेलुगू चित्रपटांमध्ये तिने छोट्या भूमिका केल्या होत्या. भारतीला तिचे पहिले व्यावसायिक यश तेलुगू विनोदी प्रणयपट 'राउडी अल्लुडू' (१९९१) मध्ये मिळाले.

तेलुगू चित्रपटांमध्ये काम केल्यानंतर, तिने १९९२ मध्ये हिंदी चित्रपटसृष्टीत प्रवेश करण्याचा निर्णय घेतला आणि हिंदी साहसपट 'विश्वात्मा' (१९९२) द्वारे तिच्या बॉलीवूड मधील अभिनयाच्या कारकिर्दीस सुरुवात केली. १९९२ मध्ये आलेला हिंदी चित्रपट 'शोला और शबनम' हा बॉक्स ऑफिसवर हिट ठरला आणि तिच्या कारकिर्दीत एक मैलाचा दगड ठरला. तिने 'दीवाना' या प्रणयपटात भूमिका करून स्वतःला सिद्ध केले. या भूमिकेसाठी तिला सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पणाचा फिल्मफेर पुरस्कार मिळाला.

दिव्या भारतीचा ५ एप्रिल १९९३ रोजी, वयाच्या १९ व्या वर्षी, मुंबईतील तिच्या अपार्टमेंटच्या बाल्कनीतून पडून मृत्यू झाला. तिच्या गूढ मृत्यूमागे अनेक कटकल्पना आहेत.

प्रारंभिक जीवन 
दिव्या भारतीचा जन्म २५ फेब्रुवारी १९७४ रोजी मुंबई येथे ओम प्रकाश भारती आणि मीता भारती यांच्या पोटी झाला. तिला कुणाल नावाचा एक धाकटा भाऊ आणि सावत्र बहीण पूनम होती. पूनम ही ओम प्रकाश भारतीच्या पहिल्या पत्नीपासून झालेली मुलगी होती. हिंदी चित्रपट अभिनेत्री कायनात अरोरा ही तिची चुलत बहीण आहे. दिव्या भारती अस्खलितपणे हिंदी, इंग्रजी आणि मराठी बोलत असे. तिच्या सुरुवातीच्या काळात, ती तिच्या नटखट व्यक्तिमत्त्वासाठी आणि कोमल बाहुलीप्रमाणे दिसण्यासाठी ओळखली जात होती. तिने मुंबईतील जुहू येथील 'मानेकजी कूपर हायस्कूल'मध्ये शिक्षण घेतले. भारती शाळेत एक शांत न बसणारी विद्यार्थिनी होती आणि तिने इयत्ता ९ वीत असतानाच अभिनयाच्या कारकिर्दीस सुरुवात केली होती.

अभिनयाची कारकीर्द

सुरुवातीच्या भूमिका आणि तेलुगू चित्रपट 
१९८८ मध्ये, भारती, त्या वेळी नववीत शिकत होती, तिला चित्रपट निर्माते नंदू तोलानी यांनी त्यांच्या एका चित्रपटासाठी साइन केले होते. ती मूलतः १९८८ मध्ये 'गुनाहों का देवता' या चित्रपटातून पडद्यावर पदार्पण करणार होती, परंतु या चित्रपटात तिच्या जागी संगीता बिजलानीला घेण्यात आले. गोविंदाचा भाऊ कीर्ती कुमार यांनी भारतीला एका व्हिडिओ लायब्ररीत पाहिले आणि गोविंदा सोबत 'राधा का संगम' या प्रकल्पासाठी तिला घेण्याचे ठरवले. कुमारने दिग्दर्शक दिलीप शंकर यांची भेट घेतली आणि भारतीला तिच्या करारातून मुक्त करण्यात यश मिळविले. तिच्या भूमिकेच्या तयारीसाठी अनेक महिने नृत्य आणि अभिनयाचे धडे घेतल्यानंतर, अचानक भारतीला यातून देखील वगळण्यात आले आणि तिच्या जागी जूही चावलाची निवड झाली. कुमारची भारतीवरील अति अपेक्षा आणि तिचा बालिश स्वभाव हे तिच्या बदलीला कारणीभूत ठरले होते. तेलुगू चित्रपट निर्माते डी. रामनायडू यांनी त्यांचा मुलगा वेंकटेश विरुद्ध 'बोबिली राजा' या चित्रपटात तिला प्रमुख भूमिकेची ऑफर देईपर्यंत भारतीची कारकीर्द रखडली होती. तिने तिच्या स्क्रीन डेब्यूसाठी आंध्र प्रदेशमध्ये शूटिंग सुरू केले. हा चित्रपट १९९० च्या उन्हाळ्यात प्रदर्शित झाला आणि हिट झाला. बोबिली राजा सर्वात लोकप्रिय आणि प्रतिष्ठित तेलुगु चित्रपटांपैकी एक आहे. नंतरच्या वर्षी, भारतीने दाक्षिणात्य अभिनेता आनंद सोबत 'निला पेन्ने' या तमिळ चित्रपटात काम केले. हा चित्रपट समीक्षकांच्या दृष्टीने आणि आर्थिकदृष्ट्या अयशस्वी ठरला.

बॉक्स ऑफिस रेटिंगमध्ये, भारती विजयशांती श्रीनिवासच्या खालोखाल होती. त्याकाळी विजयशांतीला दक्षिण भारतीय चित्रपटसृष्टीतील लेडी सुपरस्टार आणि लेडी अमिताभ म्हणून मोठ्या प्रमाणावर संबोधले जात असे. इस १९९१ मध्ये, भारतीने अनुक्रमे चिरंजीवी आणि 'मोहन बाबू' या दक्षिणात्य अभिनेत्यांसोबत साहसी विनोदी चित्रपट 'राउडी अल्लुडू' आणि 'ड्रामा असेंबली राउडी'सह सलग हिट चित्रपट केले. त्या वर्षाच्या उत्तरार्धात, भारतीने श्री राजीव प्रॉडक्शन्स अंतर्गत ए. कोडंदरमी रेड्डी यांच्या साहस प्रणयपट 'धर्मा क्षेत्रम'चे चित्रीकरण सुरू केले. भारतीला तेलुगू चित्रपट अभिनेता नंदामुरी बालकृष्णासोबत काम करायला मिळाले.

बॉलिवूड आणि स्टारडममध्ये रूपांतरण 
भारती आंध्र प्रदेशात तिचे यश साजरे करत असताना, बॉलीवूडचे मोठमोठे दिग्दर्शक तिला चित्रपटांसाठी साइन करण्यास उत्सुक होते. भारतीचा पहिला बॉलीवूड चित्रपट राजीव राय यांचा १९९२ मधील 'विश्वात्मा' होता. फिल्मफेअरला दिलेल्या एका मुलाखतीत, तिने सांगितले की, तिला या चित्रपटातील सनी देओलच्या प्रेयसी 'कुसुम'ची  भूमिका आवडली होती. या पत्राचे वर्णन "खूप चांगली भूमिका" आहे असे तिने केले होते. हा चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर सरासरी परफॉर्मर होता परंतु भारतीला लोकांकडून तसेच चित्रपट समीक्षकांकडून व्यापक मान्यता मिळाली. 'सात समुंदरपार...' चित्रपटात वापरण्यात आलेल्या या गाण्यासाठी भारतीचे मोठे कौतुक केले जाते. त्यानंतर भारतीचा पुढचा चित्रपट, लॉरेन्स डिसूझाचा रोमँटिक ड्रामा 'दिल का क्या कसूर' होता ज्यामध्ये तिने अभिनेता पृथ्वीसोबत काम केले होते. हा चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर फारसा यशस्वी ठरला नाही परंतु यातील संगीतासाठी तो ओळखला गेला.

मार्च १९९२ मध्ये, डेव्हिड धवनचा रोमँटिक ॲक्शन ड्रामा 'शोला और शबनम' रिलीज झाला. हा चित्रपट समीक्षकांमध्ये लोकप्रिय झाला आणि भारतात बॉक्स ऑफिसवर देखील हिट ठरला. हा भारतीचा बॉलीवूडमधील पहिला मोठा हिट चित्रपट होता. तिने राज कंवरच्या फिल्मफेर पुरस्कार विजेत्या प्रेमकथा दीवाना मध्ये आणखी यश मिळवले, ज्यात ज्येष्ठ अभिनेते ऋषी कपूर आणि नवोदित शाहरुख खान होते. हा १९९२ मधील सर्वात मोठा हिट चित्रपट होता.  दीवानामधील तिच्या अभिनयाचे खूप कौतुक झाले. समीक्षकांनी नोंदवले की भारती हिंदी चित्रपट कलाकारांच्या एका नवीन जातीशी संबंधित आहे ज्यांनी चरित्र स्टिरियोटाइपपासून दूर गेले. भारतीला लक्स न्यू फेस ऑफ द इयरचा फिल्मफेर पुरस्कार मिळाला. जुलै १९९२ पर्यंत, भारतीच्या दिवानामधील कामामुळे तिला अधिक ओळख मिळाली असे म्हटले जाते.

त्या वर्षी तिचे अनेक हिंदी रिलीज झाले - ॲक्शन ड्रामा जान से प्यारा, ज्यामध्ये गोविंदासोबत भारती पुन्हा एकदा दिसली, रोमँटिक ड्रामा गीत अविनाश वाधवान सोबत, अरमान कोहली सोबत ॲक्शन दुश्मन जमाना, आणि ॲक्शन ड्रामा बलवान, ज्याने पदार्पण केले. सुनील शेट्टी. नंतरचे मध्यम यश मिळाले. ऑक्टोबरमध्ये, ती हेमा मालिनीच्या 'दिल आशना है' या रोमँटिक ड्रामामध्ये दिसली, ज्याने बॉक्स ऑफिसवर चांगली कामगिरी केली नाही. तिने एका बार डान्सरची भूमिका साकारली जी तिच्या जन्मदात्या आईला शोधण्यासाठी निघते. या भूमिकेने तिचे समीक्षकांचे कौतुक केले. भारतीने तिच्या तेलगू प्रेक्षकांना निराश न करण्यासाठी दर वर्षी एका तेलुगु चित्रपटात काम करण्याचा निर्णय घेतला. चित्तम्मा मोगुडू 1992च्या शेवटी प्रदर्शित झाला, त्यात पुन्हा भारती आणि मोहन बाबू या लोकप्रिय जोडप्याने भूमिका केल्या. तिच्या हयातीत प्रदर्शित झालेल्या शेवटच्या चित्रपटात, क्षत्रिय या एकत्रित चित्रपटात तिने सनी देओल, संजय दत्त आणि रवीना टंडन यांच्यासोबत सह-कलाकार केला होता. हे 26 मार्च 1993 रोजी प्रसिद्ध झाले.

मोहरा (रवीना टंडनने साकारलेला), कर्तव्य ( जुही चावलाने साकारलेला ), विजयपथ ( तब्बूने साकारलेला ), दिलवाले (रवीना टंडनने साकारलेला), आणि आंदोलन ( ममता कुलकर्णीने साकारलेला ) यासह तिने पूर्ण न केलेल्या चित्रपटांमध्ये भारतीची जागा घेण्यात आली. 

तिच्या मृत्यूच्या वेळी ती लाडला चित्रपटाच्या चित्रीकरणाच्या अर्ध्याहून अधिक अंतरावर होती आणि श्रीदेवीच्या भूमिकेसह चित्रपट पुन्हा शूट करण्यात आला.

तिच्या मृत्यूच्या काही काळ आधी, तिने रंग आणि शतरंजचे चित्रीकरण पूर्ण केले होते; हे अनुक्रमे ७ जुलै १९९३ आणि १७ डिसेंबर १९९३ रोजी मरणोत्तर प्रसिद्ध झाले आणि त्यांना मध्यम यश मिळाले. तिने दोन्ही चित्रपटांसाठी तिच्या दृश्यांचे चित्रीकरण पूर्ण केले असले तरी, डबिंग कलाकाराचा वापर करण्यात आला कारण तिला चित्रपटांसाठी डब करण्याची संधी मिळाली नाही. तिचा अपूर्ण तेलुगू चित्रपट थोली मुद्दू हा अभिनेत्री रंभाने अंशतः पूर्ण केला होता, जी भारतीसारखीच होती आणि त्यामुळे तिचे उर्वरित दृश्ये पूर्ण करण्यासाठी तिचा बॉडी डबल म्हणून वापर करण्यात आला; हा चित्रपट ऑक्टोबर १९९३ मध्ये प्रदर्शित झाला.

वैयक्तिक जीवन 
शोला और शबनमच्या सेटवर काम करत असताना भारती अभिनेता गोविंदा मार्फत दिग्दर्शक-निर्माता साजिद नाडियाडवालाला भेटली आणि त्यांनी १० मे १९९२ रोजी तिच्या केशभूषाकार आणि मैत्रिणी संध्या, संध्याचा नवरा आणि एक काझी यांच्या उपस्थितीत एका खाजगी समारंभात लग्न केले. मुंबईतील नाडियादवाला यांच्या तुलसी बिल्डिंगमधील निवासस्थानी तिने इस्लामचा स्वीकार केल्याची नोंद आहे. तिच्या समृद्ध चित्रपट कारकिर्दीवर परिणाम होऊ नये म्हणून लग्न गुप्त ठेवण्यात आले.

मृत्यू 
५ एप्रिल १९९३ रोजी संध्याकाळी उशिरा, भारती बॉम्बेमधील वर्सोवा, अंधेरी पश्चिम येथील तुलसी बिल्डिंग्समधील तिच्या पाचव्या मजल्यावरील अपार्टमेंटच्या बाल्कनीच्या खिडकीतून पडली. जेव्हा तिचे पाहुणे नीता लुल्ला, नीताचा पती श्याम लुल्ला, भारतीची मोलकरीण अमृता कुमारी आणि शेजाऱ्यांना काय घडले हे समजले तेव्हा तिला रुग्णवाहिकेत कूपर हॉस्पिटलच्या आपत्कालीन विभागात नेण्यात आले, जिथे तिचा मृत्यू झाला. ती १९ वर्षांची होती. तिच्या मृत्यूचे अधिकृत कारण डोक्याला गंभीर दुखापत आणि अंतर्गत रक्तस्त्राव हे होते. ७ एप्रिल १९९३ रोजी मुंबईतील विलेपार्ले स्मशानभूमीत तिच्यावर अंत्यसंस्कार करण्यात आले..

प्रतिक्रिया आणि वारसा 
भारतीने तिच्या छोट्या कारकिर्दीत १४हून अधिक चित्रपटांमध्ये काम केले आणि तिच्या मृत्यूच्या वेळी ती सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या भारतीय अभिनेत्रींपैकी एक होती. तिच्या ऑफस्क्रीन व्यक्तिमत्त्वाची आणि अद्वितीय अभिनय क्षमतेची तिच्या अनेक सहकलाकारांनी आणि समीक्षकांनी खूप प्रशंसा केली आणि आठवण करून दिली.  दिवाना आणि दिल आशना है मध्ये तिच्यासोबत स्क्रीन स्पेस शेअर करणारा शाहरुख खान एकदा म्हणाला होता, "...मी आजवर काम केलेल्या सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रींपैकी एक म्हणजे दिव्या भारती." सुनील शेट्टीने टिप्पणी केली आहे की, "दिव्या भारतीइतकी प्रतिभावान अभिनेत्री मी अजून पाहिली नाही. मला वाटत नाही की तिच्यात इतकी प्रतिभा कोणाकडे आहे. तिची प्रतिभा अविश्वसनीय होती. शूटिंग सुरू होण्याआधी बच्पना (मजेदार आणि बालिश वर्तन) आणि मस्ती करत असे. पण जेव्हा शॉट सुरू होई तेव्हा ती इतका परिपूर्ण शॉट देत असे की मी माझे स्वतःचे संवाद विसरून जायचो!". अभिनेत्री करिश्मा कपूरने तिला श्रद्धांजली वाहिली आहे,"दीवाना मध्ये ती खूप छान होती. माझी नजर हटवत नव्हती! आम्हाला तिची खूप आठवण येते." शिवाय, चंकी पांडेने तिला "चुलबुली" (बबली) म्हणून संबोधित केले आहे आणि "ती जीवन, उर्जेने परिपूर्ण होती आणि मला विश्वात्मामध्ये तिच्यासोबत काम करायला आवडले होते."

अभिनेता गोविंदाच्या म्हणण्यानुसार,"जुही, काजोल आणि करिश्मा वेगवेगळ्या ठिकाणी आहेत, दिव्याकडे त्या तिघांकडून पूर्णपणे वेगळ्या प्रकारचे अपील होते. तिच्याकडे जे नैसर्गिक आणि देवाने दिलेले होते, ते कोणी कितीही प्रयत्न केले तरी ते तयार करू शकत नाही. तिच्याबद्दल एक कच्चा, संयम, जंगली देखावा होता ज्याने प्रेक्षकांना चुंबक बनवले होते."  दिवानामध्ये तिच्यासोबत काम केल्यावर निर्माता गुड्डू धनोआ यांनी म्हटले आहे की, "बॉलीवूडला तिची खूप आठवण येते आणि तिच्या मृत्यूमुळे जी पोकळी निर्माण झाली ती कोणीही भरून काढू शकत नाही." अर्चना पूरण सिंहने तिच्या एका सोशल मीडिया पोस्टच्या कॅप्शनमध्ये लिहिले आहे की, "दिव्या एक गोड आत्मा होती, आजही तिचे निधन झाले त्या दिवशी रडत आहे."

वरुण धवन आणि अनुष्का शर्मा यांसारख्या नव्या पिढीतील कलाकारांनीही त्यांच्या काही मुलाखतींमध्ये दिव्या भारतीची आठवण काढली आहे. वरुणने भारती "९० च्या दशकातील अभिनेत्रींपैकी ती एक असल्याचे सिद्ध केले आहे, जिच्यासोबत काम करायला त्याला आवडले असते." अनुष्का शर्मा म्हणाली "तिची गाणी पाहिल्यानंतर मी दिव्या भारतीची खूप मोठी फॅन झालो. मी तिच्या जवळपास सर्व गाण्यांवर नाचत असे, खासकरून 'सात समुंदर'. जेव्हा तिचे निधन झाले तेव्हा माझ्या आईने मला सुमारे एक आठवडा सांगितले नाही. कारण तिला माहित होते की मी हे ऐकून खचनार आहे."

2011 मध्ये देव आनंदने चार्जशीट हा चित्रपट बनवला , जो तिच्या मृत्यूवर आणि त्याच्या सभोवतालच्या रहस्यावर आधारित होता.

भूत झाल्याच्या चर्चा 
दिव्याचा मृत्यू कसा झाला याबाबत आजही एक गूढ कायम आहे. काहींनी दिव्याने आत्महत्या केल्याचे सांगितले, तर काहींनी हा एक अपघात असल्याचे म्हटले. एवढेच नाही तर तिचा पती साजिद नाडियादवालाही संशयाच्या भोवऱ्यात राहिला. पण दिव्या छतावरून कशी पडली, तिचा मृत्यू आत्महत्या, खून की केवळ अपघात, ही बाब अजूनही गूढच आहे.

लग्नाच्या एका वर्षातच दिव्या भारतीचा मृत्यू झाला आणि दिव्याच्या मृत्यूने अनेक गुपिते मागे सोडली. दिव्या भारती तिच्या मृत्यूनंतर तिच्या आईला म्हणजे मिता भारतीला आपल्या अस्तित्वाची जाणीव करून देत राहिली. तिच्या आकस्मिक मृत्यूनंतर दिव्या भारती आईच्या स्वप्नात यायची. मिता भारती ने सांगितले होते की ज्या दिवशी त्याला लवकर उठायचे होते त्या दिवशी दिव्या त्यांना स्वप्नात उठवायची.

दिव्या भारती पती साजिदच्या दुसऱ्या बायकोच्या स्वप्नात देखील यायची. साजिदची दुसरी पत्नी वर्धा हिच्याही स्वप्नात दिव्या भारती यायची असे म्हणतात. वर्धा ही पत्रकार होती आणि त्यावेळी ती दिव्या भारतीच्या मृत्यूवर स्टोरी करत होती. या संदर्भात ती अनेकदा दिव्यांचा पती साजिद नाडियादवालाला भेटत असे. हळूहळू ही भेट मैत्रीतून प्रेमात झाली आणि मग साजिदने वर्ध्याशी लग्न केले. यानंतर दिव्या वारंवार वर्धेच्या स्वप्नात येऊ लागल्या. मात्र, साजिद आणि वर्धाच्या लग्नाला सहा वर्षानंतर दिव्याला स्वप्नात येणे बंद झाले.

लाडला चित्रपटाच्या सेटवर एकच खळबळ उडाली होती. श्रीदेवी आणि दिव्या भारतीला पहिल्यांदा अनिल कपूरच्या 'लाडला' चित्रपटात कास्ट करण्यात आले होते. या चित्रपटाचे जवळपास ८० टक्के चित्रीकरण पूर्ण झाले होते. मात्र, दिव्याच्या आकस्मिक निधनानंतर श्रीदेवीला दिव्या भारतीच्या जागी घेण्यात आले होते. सहा महिन्यांनंतर चित्रपटाचे शूटिंग पुन्हा सुरू झाले, तेव्हा सेटवर विचित्र घटना घडू लागल्या. श्रीदेवी पुन्हा पुन्हा त्याच डायलॉगवर अडकायची, जिथे दिव्या भारती अडकायची. श्रीदेवी, रवीना टंडन आणिशक्ती कपूर याची भीती वाटते. यानंतर शक्ती कपूर यांनी सुचवले की, सर्वांनी आधी गायत्री मंत्राचा जप करावा. सर्वांनी तेच केले आणि थोडेसे पूजन करून ते दृश्य पूर्ण केले.

दिव्या भारतीच्या मृत्यूनंतर तिचे 'रंग' आणि 'शतरंज' हे चित्रपट प्रदर्शित झाले. या चित्रपटात त्याची को-स्टार आयशा जुल्का हिने एका मुलाखतीत दिव्याच्या मृत्यूनंतरचा एक विचित्र किस्सा सांगितला. काही महिन्यांनंतर सर्वजण 'रंग' चित्रपटाची ट्रायल पाहण्यासाठी फिल्मसिटीत गेले, तेव्हा दिव्या भारतीचा सीन पडद्यावर येताच अचानक पडदा पडला. त्यावेळी या विचित्र घटनेने सगळेच घाबरले होते.

चित्रपट संचिका

प्रदर्शित चित्रपट

अपूर्ण चित्रपट

संदर्भ

नोंदी

बाह्य दुवे 
 
 अधिकृत संकेतस्थळ 

हिंदी चित्रपट अभिनेत्री
तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री
तमिळ चित्रपट अभिनेत्री
स्त्री चरित्रलेख
अल्पायुषी अभिनेते