भोई कोळी

भोई समाज हा महाराष्ट्रातील मुंबई, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी जिल्हे व इतरत्र आढळतो. मासेमारी हा भोई समाजाचा प्रमुख व्यवसाय आहे. कोकणातले भोई मासेमारी बरोबर भातशेतीही करतात. कोकणातले भोई खाडी व समुद्रात मासेमारी करतात. तर घाटावरचे भोई गोड्यापाण्यात म्हणजे नदी, तलाव इत्यादीमध्ये मासेमारी करतात. भोई समाजातील सर्व रीती, परंपरा ह्या कोळ्यांप्रमाणेच आहेत. भोई हा कोळी समाजातील एक समाज आहे..तसेच दर वर्षी नारळी पौर्णिमेचा दिवस सरल्यानंतर होडी , बोटीची पूजा करून ते समुद्रात व्यवसायासाठी उतरवतात.हा समाज देवांवर जास्त विश्वास ठेवतो, त्यांची देवी  श्री एकवीरा देवी (कार्ला डोंगर) लोणावळा आणि खंडोबा, भैरी, भवानी हे आहेत.

भोई समाजाच्या देशभरात ३२ जाती-पोटजाती आहेत. त्यापैकी महाराष्ट्रात २६ जाती, पोटजाती आढळून येतात. कवट, कहार, किरात, खाडी भोई, खारे भोई, गाढव भोई, गोंडिया, झिंगा भोई, जातिया, ढिवर, ढेवरा, धीवर, धीमर, धुरिया, नावाडी, परदेशी भोई, पालेवार, बोई, भोई, मछंद्र, मछुआ, मल्हार, मल्हाव, मांझी, राज भोई, अशा भोई समाजाच्या जाती आणि पोटजाती आहेत. महाराष्ट्रात कहारू, जालिया, झिंगा, दुराया, नावाडी, परदेशी, पालेवार, मच्छिंद्र, राज, खारे भोई ,या आणि अशा एकूण २६ उपजाती या समाजात आहेत. सरकारदृष्ट्या भोई समाज हा देशातील विविध राज्यांमध्ये वेगवेगळ्या जातीच्या प्रवर्गांत समाविष्ट आहे. काही राज्यांत भोई समाज अनुसूचित जातीत, तर काही राज्यात अनुसूचित जमातीमध्ये गणला जातो. महाराष्ट्रात भोई समाजाला अन्य भटक्या जातीमध्ये स्थान देण्यात आले आहे. हा समाज महाराष्ट्रात केंद्र सरकारच्या योजनेत 'ओबीसी (अदर बॅकवर्ड क्लास)'तसेच (NT)Nomadic Tribeमध्ये सामील आहे.

महाराष्ट्रातील जमाती