भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस अध्यक्ष

भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे अध्यक्ष हे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (INC) पक्षातील सर्वोच्च पद आहे, जो भारतातील प्रमुख राजकीय पक्षांपैकी एक आहे. घटनात्मकदृष्ट्या, प्रदेश काँग्रेस समित्यांमधून आणि अखिल भारतीय काँग्रेस कमिटी (AICC)च्या सदस्यांच्या बनलेल्या निवडणूक मंडळाकडून अध्यक्षाची निवड केली जाते. 

वरीलप्रमाणे निवडलेल्या अध्यक्षाचा मृत्यू किंवा राजीनामा यासारख्या कोणत्याही कारणामुळे आणीबाणीच्या परिस्थितीत, काँग्रेस कार्यसमिती (CWC) ही  AICC कडून अध्यक्षाची  निवड होईपर्यंत सर्वात वरिष्ठ सरचिटणीसाची तात्पुरत्या अध्यक्षरूपी नियुक्ती करते. ते अध्यक्षांची नियमित कामे पार पाडतात.

काँग्रेस अध्यक्ष हे पक्षाचे प्रभावी राष्ट्रीय नेते, पक्षाच्या संघटनेचे प्रमुख, कार्य समितीचे प्रमुख, मुख्य प्रवक्ते आणि सर्व प्रमुख काँग्रेस समित्यांचे प्रमुख असतात.

डिसेंबर 1885 मध्ये पक्षाच्या स्थापनेनंतर, वोमेश चंद्र बोनर्जी हे त्याचे पहिले अध्यक्ष बनले. 1885 ते 1933 पर्यंत अध्यक्षपदाचा कार्यकाळ फक्त एक वर्षाचा होता. 1933 पासून, राष्ट्रपतीसाठी अशी कोणतीही निश्चित मुदत नव्हती. जवाहरलाल नेहरूंच्या पंतप्रधानपदाच्या काळात, त्यांनी क्वचितच INCचे अध्यक्षपद भूषवले, जरी ते नेहमीच विधिमंडळ पक्षाचे प्रमुख होते. एक रचना असलेला पक्ष असूनही, इंदिरा गांधींच्या नेतृत्वाखाली काँग्रेसने 1978 नंतर कोणतीही संघटनात्मक निवडणूक घेतली नाही.

1978 मध्ये, गांधींनी INC मधून विभक्त होऊन एक नवीन विरोधी पक्ष स्थापन केला, ज्याला काँग्रेस (I) म्हणतात, ज्याला राष्ट्रीय निवडणूक आयोगाने 1984च्या सार्वत्रिक निवडणुकीसाठी वास्तविक भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस म्हणून घोषित केले. काँग्रेस (I)च्या स्थापनेनंतर काँग्रेस अध्यक्ष आणि भारताचा पंतप्रधान म्हणून एकच व्यक्ती असण्याची प्रथा गांधींनी संस्थात्मक केली. तिचे उत्तराधिकारी राजीव गांधी आणि पी.व्ही. नरसिंह राव यांनीही ही प्रथा सुरू ठेवली. असे असले तरी, 2004 मध्ये, जेव्हा काँग्रेसला पुन्हा सत्तेत आले, तेव्हा मनमोहन सिंग हे पहिले पंतप्रधान बनले जे दोन्ही पदांवर अध्यक्षपदाची प्रथा सुरू झाल्यापासून पक्षाचे अध्यक्ष झाले नाहीत.

भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या स्थापनेपासून एकूण 61 लोकांनी अध्यक्ष म्हणून काम केले आहे. 1998 ते 2017 आणि 2019 पर्यंत वीस वर्षांपेक्षा जास्त काळ सोनिया गांधी या पक्षाच्या सर्वात जास्त काळ अध्यक्षपदी राहिल्या आहेत.

काँग्रेस अध्यक्षांची यादी

संदर्भ 

अध्यक्ष