सरफरोशी की तमन्ना

सरफरोशी की तमन्ना ही एक उर्दू देशभक्तीपर गझल आहे जी बिस्मिल अजीमाबादी यांनी भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील तरुण स्वातंत्र्यसैनिकांना उद्देशून लिहिली होती.

रचना आणि प्रकाशन 
1921 मध्ये बिस्मिल यांनी ही कविता जालियनवाला बाग हत्याकांड आणि ब्रिटीशांच्या इतर अत्याचारांनंतर लिहिली. ही प्रथम दिल्लीहून प्रकाशित "सबाह" जर्नलमध्ये प्रकाशित झाली.  गझलमध्ये 11 दोहे आहेत. खुदा बख्श लायब्ररीने त्यांच्या डायरीची मूळ प्रत आणि पान जतन केले आहे ज्यामध्ये त्यांनी लिहिलेली ही कविता आणि त्यांचे गुरू शाद अजीमाबादी यांनी केलेल्या दुरुस्त्या आहेत.

स्वातंत्र्य चळवळ 
भारतातील ब्रिटीश राजवटीच्या काळात एक युद्धगीत म्हणून ही कविता भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक राम प्रसाद बिस्मिल यांनी अमर केली होती. ही कविता अश्फाकुल्ला खान, भगतसिंग आणि चंद्रशेखर आझाद यांसारख्या आंतर-युद्ध स्वातंत्र्यसैनिकांच्या तरुण पिढीशी देखील संबंधित आहे.

१९९२ अर्थसंकल्प भाषण 
कवितेची पहिली ओळ डॉ. मनमोहन सिंग यांनी 1992च्या त्यांच्या अर्थसंकल्पीय भाषणात लोकसभेमध्ये वाचली होती.

गझल

अलीकडील वापर 
कविता अलीकडेच विविध जनआंदोलनांद्वारे वापरली जात आहे, जसे की भारतातील सी.ए.ए. कायद्याविरूद्ध निदर्शने,पाकिस्तानी विद्यार्थी एकता मार्च, इत्यादी.

लोकप्रिय संस्कृतीत 
भगतसिंग यांच्या जीवनावरील मनोज कुमार यांच्या शहीद (1965) मध्ये ही कविता वापरली होती. तसेच ही कविता पुन्हा दोन चित्रपटांच्या गाण्यांसाठी (बदललेल्या ओळींसह) वापरली गेली: 1999च्या सरफरोश (जिंदगी मौतना बन जाये) चित्रपटाच्या शीर्षक गीतात आणि 2002च्या हिंदी चित्रपट, द लिजेंड ऑफ भगत सिंगमध्ये. 2000 मध्ये आलेल्या धडकन आणि 2006 मध्ये आलेल्या रंग दे बसंती या सिनेमातही ही कविता वापरण्यात आली आहे. अनुराग कश्यपच्या गुलाल या 2009च्या चित्रपटातही या कवितेचा संक्षिप्त स्वरूपात संदर्भ दिला आहे. अजय देवगणच्या २०२१ मध्ये आलेल्या भुज: द प्राइड ऑफ इंडिया या चित्रपटातही ही कविता अलीकडेच वापरली गेली आहे.

संदर्भ