बेलाही गाय

बेलाही गाय ही गुरांची 'देसी' जात असून तिला मोरनी किंवा देसी असेही म्हणतात. हरियाणाच्या पायथ्याशी असलेल्या गुज्जर समाजाने दुधासाठी आणि मसुद्यासाठी पाळलेली ही दुहेरी प्रकारची गुरांची जात आहे.

बेलाही गाय दररोज सुमारे 3.25 किलो दूध देते. या जातीचे नाव 'बेलाहा' या शब्दावरून ठेवण्यात आले आहे - रंगांच्या मिश्रणाचे वर्णन करण्यासाठी वापरला जाणारा शब्द. बेलाहीचा प्रजनन मार्ग हरियाणा राज्यातील शिवालिकच्या पायथ्याशी आहे आणि त्यात हरियाणातील अंबाला, पंचकुला, यमुनानगर जिल्हे आणि चंदीगड यांचा समावेश आहे. हे कठोर, टिकाऊ गुरे आहेत, एंडो-एक्टोपॅरासाइट्स आणि इतर सांसर्गिक रोग आणि स्तनदाह यांना प्रतिरोधक आहेत.

स्थलांतराच्या काळात ही गुरे उघड्यावर ठेवली जातात. हिवाळ्याच्या महिन्यांत जेव्हा गुरे स्थलांतरित होत नाहीत, तेव्हा त्यांना मुख्यतः पक्क्या घरांमध्ये ठेवले जाते. ही गुरे फक्त चरायला ठेवली जातात. फक्त काही दुभत्या गायींना दूध काढताना सांद्रित खाद्य दिले जाते.

ही गुरे शेकडो माद्यांच्या कळपात दोन ते तीन बैलांसह ठेवली जातात जी दर 3-4 वर्षांनी बदलली जातात. तरुण बछडे सहसा शेतीसाठी विकले जातात. मादी कळपात ठेवल्या असल्या तरी त्या कधीच विकल्या जात नाहीत. या गुरांची मोठ्या प्रमाणात बदली झाल्यामुळे, त्याची पशुधन शक्ती वर्षानुवर्षे वाढत आहे.

वैशिष्ट्ये 
 गुरे मऊ आणि घट्ट त्वचा असलेली, मध्यम आकाराची, आकारात सममितीय असतात.
 त्यांचा एकसमान पण वेगळा शरीर रंग आहे आणि ते सामान्यतः लालसर तपकिरी, राखाडी किंवा पांढऱ्या रंगात आढळतात.
 चेहरा आणि हातपाय पांढरे आहेत आणि शरीराच्या उदर भागावर पांढऱ्या रंगाचे वेगवेगळे अंश दिसू शकतात.
 डोके सरळ आहे, सडपातळ चेहरा, रुंद कपाळ आणि एक प्रमुख पोल.
 शिंगे विळ्याच्या आकाराची, वर आणि आतील बाजूस वक्र असतात.
 थूथन काळा आहे, आणि dewlap पांढरा आणि चांगला विकसित आहे.
 कुबडा लहान ते मध्यम आकाराचा असतो आणि मादीच्या तुलनेत पुरुषांमध्ये अधिक ठळकपणे दिसून येतो.
 काळ्या स्विचसह शेपूट लांब आणि बारीक आहे.
खुर काळे किंवा राखाडी रंगाचे असतात.
 कासेचा आकार मध्यम, गोलाकार असतो, ठळक दुधाच्या शिराबरोबर व्यवस्थित ठेवलेला असतो.
 पुरुषांची उंची सरासरी 131 सेमी, आणि मादीची उंची 120 सेमी आहे.
 पुरुषांच्या शरीराची लांबी सरासरी 125 सेमी, आणि मादीची 117 सेमी असते.
 पुरुषांचे शरीराचे वजन सरासरी 305 किलो असते आणि मादीचे वजन 267 किलो असते.
 पुरुषाच्या छातीचा घेर 163 सेमी आणि मादीच्या छातीचा घेर 157 सेमी असतो.
 प्रति दुग्धपान सरासरी दूध उत्पादन 1014 किलो आहे. दुधाचे सरासरी फॅट सुमारे 5.25% आहे.

'राष्ट्रीय डेरी विकास बोर्डाच्या (NDDB)'  निकषानुसार हा दुहेरी हेतूचा गोवंश  म्हणून ओळखला जातो.

भारतीय गायीच्या इतर जाती
भारतीय गायीच्या इतर विविध जातींची माहिती मिळवण्यासाठी येथे टिचकी द्या ― भारतीय गायीच्या विविध जाती

हे सुद्धा पहा
 भारतीय गाय
 कंपोस्ट खत
 जनावरांचे वजन मोजणे
 जनावरांचा चारा
 ए २ दूध

संदर्भ

बाह्य दुवे
 Department of Animal Husbandry, Dairying & Fisheries, Government of India, New Delhi

 ICAR-Indian Agricultural Research Institute

 Cattle — Breeds of Livestock, Department of Animal Science

  Zebu Cattle of India and Pakistan. An FAO Study Prepared by N.R. Joshi ... and R.W. Phillips. [With Illustrations.]

 पशुपालन से कमाई करना है तो इन बातों का रखें हमेशा ध्यान

भारतीय गायीच्या प्रजाती