देवास संस्थान (धाकटी पाती)

देवास जूनियर (धाकटी पाती) ची स्थापना 1728 मध्ये जिवाजी राव पवार यांनी मराठ्यांनी मध्य भारत जिंकताना केली होती. मराठा संस्थानाकडून ही १५ तोफांची सलामी होती. १२  डिसेंबर १८१८ रोजी ते ब्रिटिश संरक्षित राज्य बनले.

इतिहास 
मूळ राज्याची स्थापना १७२८मध्ये मराठ्यांच्या पवार कुळातील जिवाजी राव यांनी केली होती, ज्यांनी मराठ्यांच्या विजयाचा एक भाग म्हणून पेशवा बाजीराव यांच्यासमवेत त्यांचा मोठा भाऊ (तुकोजी) सोबत माळव्यात प्रवेश केला होता. 

भाऊंनी प्रदेश आपापसांत वाटून घेतला; त्याच्या वंशजांनी कुटुंबातील कनिष्ठ आणि वरिष्ठ शाखा म्हणून राज्य केले. १८४१ नंतर, प्रत्येक शाखेने आपल्या भागावर स्वतंत्र राज्य म्हणून राज्य केले, जरी प्रत्येकाच्या मालकीच्या जमिनी एकमेकांशी घट्ट जोडल्या गेल्या; देवास, राजधानी शहरात, मुख्य रस्त्याच्या दोन्ही बाजू वेगळ्या प्रशासनाच्या अंतर्गत होत्या आणि पाणी पुरवठा आणि प्रकाशाची स्वतंत्र व्यवस्था होती. 

कनिष्ठ शाखेचे क्षेत्रफळ    आणि 1901 मध्ये त्यांची लोकसंख्या ५४९०४ होती. दोन्ही देवास राज्ये मध्य भारत एजन्सीच्या मालवा एजन्सीत होती. १९४७ मध्ये भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर, देवासच्या महाराजांनी भारतात प्रवेश केला आणि त्यांची राज्ये मध्य भारतामध्ये विलीन झाली, जे 1950 मध्ये भारताचे एकच राज्य बनले. १९५६ मध्ये, मध्य भारत मध्य प्रदेश राज्यात विलीन झाला.

देवास कनिष्ठ दरबार (न्यायालय) जहागीरदार, सरदार, इस्थमुरदार आणि मानकरी यांचा बनलेला होता.

राज्यकर्ते 

कर्नल महाराजा सर यशवंत राव पवार यांना दोन मुली होत्या, 'दुर्गाराजे' (पद्माराजे यांची मुलगी) ज्यांचा विवाह ग्वाल्हेरच्या सरदार फाळके कुटुंबात झाला आणि 'उदयाराजे' (मेनका राजे यांची मुलगी) ज्यांनी प्रयागपूरच्या राजाशी लग्न केले.

राजमाता श्रीमंत उदयाराजे देवास जूनियर राजघराण्याच्या सध्याच्या प्रमुख आहेत.

सर्व पाहा 

 मराठा राजवंश आणि राज्यांची यादी
 भारतीय संस्थानांची यादी
 मराठा
 मराठा साम्राज्य
 मराठा साम्राज्याशी संबंधित युद्धे
 मराठा सम्राट

संदर्भ 

धार जिल्हा
देवास जिल्हा
मध्य प्रदेशचा इतिहास
भारतातील संस्थाने