बापूजी भांगरे

बापूजी भांगरे हे  महाराष्ट्र राज्यातील ब्रिटिश सरकारला आव्हान देणारे एक भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक होते.   भांगरे हे देवगावचे महादेव कोळी समाजातील पाटील होते. त्यांनी महाराष्ट्रातील पुणे, अहमदनगर आणि नाशिक जिल्ह्यात इंग्रज सरकारचा जोरदार पाडाव केला होता.

जेव्हा भांगरे यांना ब्रिटीश सैन्याने  पकडले तेव्हा त्यांचे वय केवळ २६ वर्ष इतके होते. बापूजी भांगरे यांच्यापासून युवा ज्योतिराव फुले यांनी प्रेरणा घेतली होती.

वैयक्तिक आयुष्य 
मूळ देवगावचे पाटील, अहमदनगर पोलिसांचे जमादार आणि जातीने कोळी असलेले रामजी भांगरे यांच्या पोटी त्यांचा जन्म झाला.  बापूजी जव्हार संस्थानात लहानाचे मोठे झाले कारण त्यांचा मोठा भाऊ राघोजी भांगरे यांचा विवाह जव्हार संस्थानाच्या राजाच्या बहिणीशी झाला होता.

बंडखोरी 
फेब्रुवारी १८४४ मध्ये त्यांनी महाराष्ट्राच्या कोकणातील पश्चिम घाटाच्या डोंगराळ भागात ब्रिटिश सरकारला मोठे आव्हान दिले होते. बापूजींनी आपल्या क्रांतिकारी सैन्याच्या मदतीने गावातील सावकार आणि पाटलांना पाठिंबा देणाऱ्या इंग्रजांवर हल्ला करून लुटले. मे महिन्यात अकोला, इगतपुरी आणि खेड तालुक्यांतील गावांवर ब्रिटिश सरकारचे नियंत्रण असल्याने त्यांच्यावर हल्ला करून लुटले. त्यांनी आपल्या क्रांतिकारी सैन्याला कोकणातील जव्हार राज्यात ठेवले कारण त्याचा भाऊ राघोजी भांगरे याचे लग्न जव्हार राज्यातील कोळी राजाच्या बहिणीशी झाले होते. त्याला जव्हारच्या शासकाने पूर्ण पाठिंबा दिला होता. बापूजी भांगरे आणि दुसरे कोळी नेते भाऊ केंगले यांनी ब्रिटीश नियंत्रित प्रदेशातून खंडणी वसूल केली. जानेवारी १८४५ मध्ये बापूजींनी वाडा पोलिस स्टेशनवर हल्ला केला आणि स्टेशन ताब्यात घेतले. परंतु या कारवाईत दोन क्रांतिकारक मारले गेले. 

कोळी क्रांतिकारकांना मदत केल्याचा संशय असलेल्या उपरोक्त घाट गावांतील कोळी शेतकऱ्यांना ब्रिटीश अधिकाऱ्यांनी राजूरमध्ये नेले. तर त्यांच्या कुटुंबीयांना तथाकथित 'सुरक्षा' म्हणून ताब्यात घेण्यात आले. या कोळी शेतकऱ्यांना पावसाळ्यात अशावेळी इंग्रजांनी ताब्यात घेतले होते, जेव्हा त्यांना शेताकडे असणे गरजेचे होते. बंदीगृहातील परिस्थिती अतिशय वाईट होती, कैद्यांना कुपोषणाने ग्रासले होते तसेच कॉलराने मृत्यू देखील होत होते. या असह्य परिस्थितीत त्या शेतकऱ्यांनी ब्रिटिश सरकारविरुद्ध उठाव केला. २१ जून १८४५ पर्यंत, ब्रिटीश सैन्याने क्रांतिकारकांना पकडण्यासाठी पाठवले आणि सुमारे १५० क्रांतिकारक एकतर पकडले गेले किंवा मारले गेले. भाऊ केंगले हे त्यावेळी पकडले गेलेले सर्वात प्रमुख क्रांतिकारक होते. ऑगस्टमध्ये बापू भांगरे यांना फितुरीने दगा दिला आणि कॅप्टन लिडेलने त्यांना कैद केले. बापूजींना पकडल्यानंतर त्यांचे भाऊ राघोजी भांगरे यांनी १८४८ पर्यंत बंड चालू ठेवले आणि २ मे १८४८ रोजी राघोजीलाही फाशी देण्यात आली.

मृत्यू 
बापूजी भांगरे यांना १८ ऑगस्ट १८४५ रोजी कॅप्टन लिडेलने पकडले आणि अहमदनगरच्या मध्यवर्ती कारागृहात पाठवले. नोव्हेंबरमध्ये, त्यांच्यावर कोषागाराचा खटला चालवला गेला आणि शेवटी फाशी देण्यात आली.

संदर्भ 

मराठी व्यक्ती
भारतीय स्वातंत्र्यलढा
भारतीय क्रांतिकारक
पुरुष चरित्रलेख