लैंगिकता परिवर्तन उपचार

लैंगिकता परिवर्तन उपचार  किंवा लैंगिक कल परिवर्तन उपचार ही मानसिक किंवा शारीरिक किंवा आध्यात्मिक साधनांचा वापर करून एखाद्या व्यक्तीचे लैंगिक कल समलैंगिकता किंवा उभयलैंगिकता पासून विषमलैंगिक करण्यासाठी बदलण्याचा प्रयत्न करणारी छद्म (खोटा) वैज्ञानिक अभ्यास आहे. लैंगिक कल बदलले जाऊ शकते याबद्दल कोणतेही विश्वसनीय पुरावे नाहीत आणि वैद्यकीय संस्था चेतावणी देतात की ही परिवर्तन उपचार पद्धती कुचकामी आणि संभाव्य हानिकारक आहेत.         अमेरिका आणि युनायटेड किंगडममधील वैद्यकीय, वैज्ञानिक आणि सरकारी संस्थांनी रूपांतरण थेरपीची वैधता, कार्यक्षमता आणि नैतिकतेबद्दल चिंता व्यक्त केली आहे.      २०२१ मध्ये मद्रास उच्च न्यायालयाने भारतात लैंगिक कल परिवर्तन उपचारावर बंदी आणली आहे.  जगभरातील विविध न्यायालयांनी लैंगिक कल परिवर्तन उपचाराविरूद्ध कायदे केले आहेत.

नॅशनल असोसिएशन फॉर रिसर्च अँड थेरेपी ऑफ होमोसेक्सुलिटी (एनएआरटीएच) ही लैंगिक कल परिवर्तन उपचाराची वकिली करणारी प्रमुख संस्था होती. कट्टरपंथी ख्रिश्चन गट आणि काही इतर संस्थांनी थेरपीसाठी धार्मिक औचित्य वापरले आहे.

वैद्यकीय, वैज्ञानिक आणि कायदेशीर  दृष्टिकोन

कायदेशीर स्थिती

आरोग्य संस्थांची भूमिका 
लैंगिक कल बदलण्याच्या प्रयत्नांची जगभरातील अनेक आरोग्य संघटनांनी निंदा व टीका केली आहे.    अमेरिकेच्या राष्ट्रीय आरोग्य संघटनांनी जाहीर केले आहे की गेल्या चाळीस वर्षांत लैंगिक कल परिवर्तन उपचाराच्या कार्यक्षमतेचे कोणतेही वैज्ञानिक प्रदर्शन झाले नाही.     त्यांना असे आढळले आहे की लैंगिक कल परिवर्तन उपचार कुचकामी, धोकादायक आणि हानिकारक असू शकते. बरे करण्याचे दावे प्रतिपक्ष हानी पोहचविण्याद्वारे संतुलित आहेत आणि उदाहरणार्थ अमेरिकन सायकायट्रिक असोसिएशन, हिपोक्रेटसची शपथ अंतर्गत नीतिनिक अभ्यासकांना इजा करण्याचा इशारा देते की कोणतीही हानी करू नये आणि लैंगिक कल परिवर्तन उपचाराच्या प्रयत्नांपासून परावृत्त व्हा. 

अनेक मुख्य वैद्यकीय संस्था नमूद करतात की लैंगिक कल परिवर्तन उपचार हानिकारक असू शकते कारण ही पद्धत अपराधीपणाच्या भावनेचा आणि चिंतेचा गैरफायदा घेईल आणि यामुळे आत्म-सन्मान हानी पोहचू शकते आणि याचा परिणाम नैराश्य आणि आत्महत्या देखील होऊ शकतो.  मानसिक आरोग्य समुदायामध्ये अशी भीती आहे की लैंगिक कल परिवर्तन उपचाराचे  प्रसारण लैंगिकते बद्दल आणि समलैंगिक आणि उभयलैंगिक लोकांना सुखी, निरोगी आयुष्य जगण्याची क्षमते बद्दल चुकीचे मत पसरवून सामाजिक हानी पोहोचवू शकते.

लैंगिक कल परिवर्तन उपचाराला दोषदर्षी घोषित करणाऱ्या आरोग्य संस्थांची यादी

बहु-राष्ट्रीय आरोग्य संस्था 

 जागतिक मानसोपचार संघटना  
 पॅन अमेरिकन हेल्थ ऑर्गनायझेशन विश्व स्वाथ्य संस्थेचे प्रादेशिक कार्यालय 
 इंटरनॅशनल सोसायटी ऑफ सायकायट्रिक-मेंटल हेल्थ नर्सस

अमेरिकेतील आरोग्य संस्था 

 अमेरिकन वैद्यकीय संघटना 
 अमेरिकन मनोविकृती संघटना  
 अमेरिकन सायकोलॉजिकल असोसिएशन  
 अमेरिकन असोसिएशन फॉर मॅरेज अँड फॅमिली थेरपी 
 अमेरिकन समुपदेशन संघटना  
 नॅशनल असोसिएशन ऑफ सोशल वर्कर्स  
 अमेरिकन ॲकॅडेमि ऑफ पेडियाट्रिक्स 
 अमेरिकन ॲकॅडेमि ऑफ फिजीशियन असिस्टंट्स  
 अमेरिकन असोसिएशन ऑफ सेक्षुॲलिटी एज्युकेटर्स, कौन्सेलर्स अँड थेरपीस्ट्स

यूके मधील आरोग्य संस्था 

 नॅशनल असोसिएशन ऑफ स्कूल सायकॉलॉजिस्टस 
 यूके कौन्सिल फॉर सायकोथेरपी 
 ब्रिटीश असोसिएशन ऑफ कौन्सेलिंग अँड सायकोथेरपी 
 ब्रिटिश सायकोलॉजिकल सोसायटी 
 ब्रिटिश सायकोॲनॅलिटिक कौन्सिल 
 रॉयल कॉलेज ऑफ सायकायट्रिस्टस्  
 ब्रिटीश असोसिएशन ऑफ बेहेविओरल अँड कॉग्निटिव्ह सायकोथेरपीस् 
 असोसिएशन ऑफ ख्रिश्चन कौन्सेलर्स 
 नॅशनल कौन्सेलिंग सोसायटी 
 स्कॉटिश नॅशनल हेल्थ सर्व्हिसेस  
 इंग्लिश नॅशनल हेल्थ सर्व्हिसेस 
 रॉयल कॉलेज ऑफ जनरल प्रॅक्टिशनर्स

ऑस्ट्रेलियातील आरोग्य संस्था 

 ऑस्ट्रेलियन मेडिकल असोसिएशन  
 ऑस्ट्रेलियन सायकोलॉजिकल सोसायटी 
 राष्ट्रीय एलजीबीटीआय हेल्थ अलायन्स 
 रॉयल ऑस्ट्रेलियन कॉलेज ऑफ जनरल प्रॅक्टिशनर्स 
 रॉयल ऑस्ट्रेलियन कॉलेज ऑफ फिजिशियनच्या अध्यक्षा डॉ. कॅथरीन येलँड यांनी महाविद्यालयाने प्रसिद्ध केलेल्या निवेदनात म्हटले आहे की "[जी] ए धर्मांतरण थेरपी अनैतिक, हानिकारक आहे आणि वैद्यकीय पुराव्यांद्वारे समर्थित नाही."  
 रॉयल ऑस्ट्रेलियन आणि न्यू झीलंड कॉलेज ऑफ सायकियाट्रिस्ट

इतर आरोग्य संस्था 

 ऑस्ट्रीयन सोसायटी फॉर पब्लिक हेल्थ 
 कॅनेडियन सायकोलॉजिकल असोसिएशन 
 पब्लिक हेल्थ एजन्सी ऑफ कॅनडा 
 नॉर्वेजियन मानसोपचार संघटना 
 चिलीयन मानसशास्त्रज्ञ महाविद्यालय 
 ब्राझिलियन फेडरल कौन्सिल ऑफ सायकोलॉजी 
 भारतीय मानसोपचार संस्था 
 राष्ट्रीय वैद्यकीय आयोग 
 लेबनीज मनोरुग्ण संस्था 
 दक्षिण आफ्रिकेची मानसशास्त्रज्ञांची सोसायटी 
 स्पॅनिश सायकोलॉजिकल असोसिएशन 
 इस्त्राईल मेडिकल असोसिएशन 
 सायकोलॉजिकल सोसायटी ऑफ आयर्लंड 
 हाँगकाँग कॉलेज ऑफ सायकायट्रिस्टस् 
 हाँगकाँग सायकोलॉजिकल सोसायटी 
 हाँगकाँग असोसिएशन ऑफ डॉक्टर इन क्लिनिकल सायकॉलॉजी
 मानसशास्त्रज्ञांचा अल्बेनियन ऑर्डर

संदर्भ