अफगाणिस्तानातील महिला

अफगाणिस्तानातील महिलांच्या हक्कांमध्ये संपूर्ण इतिहासात विविधता आहे. स.न. १९६४ च्या घटनेनुसार महिलांना अधिकृतपणे समानता मिळाली. तथापि, हे अधिकार १९९० च्या दशकातील गृहयुद्धाच्या वेळी तालिबान सारख्या वेगवेगळ्या तात्पुरत्या शासकांद्वारे काढून घेण्यात आले. विशेषतः नंतरच्या राजवटीत, स्त्रियांना स्वातंत्र्य फारच कमी दिले होते. विशेषतः नागरी स्वातंत्र्याच्या बाबतीत तर फारच कमी दिसून येते. २००१ च्या उत्तरार्धात तालिबानी राजवटी काढून टाकल्यापासून, इस्लामिक रिपब्लिक ऑफ अफगाणिस्तान    अंतर्गत महिलांच्या हक्कांमध्ये हळूहळू सुधारणा झाली आहे. स.न. २००४ मध्ये महिलांना पुन्हा एकदा पुरुषांच्या बरोबरीने अधिकार मिळाले. हे अधिकार संविधानानुसार, जे मुख्यत्वे १९६४ पासून होते, त्यावर आधारित दिले होते. तथापि, शाळेच्या काही वर्गाद्वारे, विशेषतः ग्रामीण भागातील स्त्रियांविषयीच्या प्रतिक्रियावादी दृष्टिकोनातून त्यांचे अधिकार अजूनही गुंतागुंतीचे आहेत. ही एक चिंतेची बाब आहे. स.न. २०२१ मध्ये जेव्हापासून तालिबानने अफगाणिस्तानचा बहुतांश भाग ताब्यात घेतला तेव्हापासून देशातील महिलांच्या भविष्याबद्दल चिंता वाढली आहे.

आढावा 
अफगाणिस्तान दक्षिण आशियात स्थित आहे आणि त्याची लोकसंख्या सुमारे ३४ दशलक्ष आहे. यापैकी १५ दशलक्ष पुरुष आणि १४.२ दशलक्ष महिला आहेत. सुमारे २२% अफगाण लोक शहरी आहेत आणि उर्वरित ७८% ग्रामीण भागात राहतात. स्थानिक परंपरेचा भाग म्हणून, बहुतेक स्त्रियांनी हायस्कूल पूर्ण केल्यानंतर लगेच लग्न केले आहे. अनेकजण आयुष्यभर गृहिणी म्हणून जगतात.

इतिहास

अमानुल्ला खानच्या आधी 

दुर्रानी साम्राज्याच्या काळात (१४७४ - १८२३) आणि आरंभिक बाराकझाई राजवंशाच्या काळात अफगाणी स्त्रिया परंपरागतपणे पुरदह आणि पुरुषप्रधान रीतीरिवाजांनी लादलेल्या लिंगभेदाच्या परीस्थितीत राहत होत्या. सर्व अफगाणिस्तानात असे असतानाही, विविध क्षेत्रातील आणि वांशिक गटांमध्ये ही वागणूक काहीसी वेगळी होती. भटक्या स्त्रियांना, उदाहरणार्थ, त्यांचे चेहरे लपवावे लागत नव्हते आणि त्यांचे काही केस देखील दिसून येत होते. महिला समाजात कोणत्याही सार्वजनिक कामात भूमिका घेत नव्हत्या. परंतु समोर न येता (अज्ञातवासात) काही स्त्रिया कवी आणि ग्रंथकार बनल्या होत्या आणि त्यांच्या रचना प्रकाशित झाल्या होत्या.

अफगाणिस्तानातील राजांना चार अधिकृत बायका होत्या. परंतु स्वतःच्या फायद्यासाठी त्या राजांनी अनाधिकृत रित्या इतर स्त्रिया बाळगून होते. राजेशाही पद्धतीमध्ये राजाकडे मोठ्या प्रमाणात गुलाम महिला कनिझ आणि सुरती होत्या. या सर्व गुलामांना गुलाम बचा (नपुंसक) यांच्याद्वारे संरक्षित ठेवले जात होते. शाही हरमच्या काही स्त्रियांचा राज्याच्या कारभारावर शाही हरमच्या आतून प्रभाव होता. विशेषतः जरघोना अना, मिरमन आयशा आणि बाबो जान अशी काही स्त्रियांची नावे आहेत.

अमानुल्ला खान 

अफगाणिस्तानातील काही राज्यकर्त्यांनी महिलांचे स्वातंत्र्य वाढवण्याचा प्रयत्न केला आहे. बहुतांश भागांसाठी, हे प्रयत्न अयशस्वी ठरले. तथापि, असे काही नेते होते जे काही तात्पुरते बदल घडवून आणण्यास सक्षम ठरले. त्यापैकी पहिले राजा अमानुल्लाह होते, ज्यांनी १९१९ ते १९२९ पर्यंत राज्य केले आणि देशाचे एकीकरण आणि आधुनिकीकरणात काही लक्षणीय बदल केले. पितृसत्ताक कुटुंबांनी स्त्रियांवर लावलेले नियंत्रण कमी करण्यासाठी त्यांनी सार्वजनिक क्षेत्रात स्त्रियांच्या स्वातंत्र्याला प्रोत्साहन दिले. राजा अमानुल्लाह यांनी स्त्री शिक्षणाचे महत्त्व सांगितले. कुटुंबांना त्यांच्या मुलींना शाळेत पाठवण्यास प्रोत्साहित करण्याबरोबरच, त्यांनी महिलांच्या अनावरणाला प्रोत्साहन दिले आणि त्यांना अधिक पाश्चात्य शैलीच्या ड्रेसचा अवलंब करण्यास प्रवृत्त केले. स.न. १९२१ मध्ये, त्यांनी एक कायदा तयार केला आणि त्या मार्फत जबरदस्तीने विवाह, बालविवाह आणि वधूची किंमत देऊन केलेले लग्न अशा प्रथा रद्द केल्या. बहुपत्नीत्वावर निर्बंध घातले. त्यापूर्वी अफगाणिस्तान प्रदेशातील घरांमध्ये या सर्व सामान्य प्रथा होत्या.

शिक्षण 

गेल्या दशकात अफगाणिस्तानमधील शिक्षणात हळूहळू सुधारणा झाली आहे पण ती आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या बरोबरीस आणण्यासाठी अजून बरेच काम करावे लागणार आहे.      महिलांचा साक्षरता दर फक्त २४.२%आहे. देशात सुमारे  ९० लाख विद्यार्थी आहेत. यापैकी सुमारे ६०% पुरुष आणि ४०% महिला आहेत. देशभरातील विविध विद्यापीठांमध्ये १,७४,००० हून अधिक विद्यार्थी नोंदणीकृत आहेत. यापैकी सुमारे २१% महिला आहेत.

खेळ 
गेल्या दशकात, अफगाण महिलांनी फुटसल, फुटबॉल, बास्केटबॉल, स्कीइंग आणि इतर विविध खेळांमध्ये भाग घेत होत्या. स.न. २०१५ मध्ये अफगाणिस्तानने पहिली मॅरेथॉन आयोजित केली होती. संपूर्ण मॅरेथॉन धावणाऱ्यांमध्ये एक महिला होती, झैनाब, वय २५, जी अशा प्रकारे स्वतःच्या देशात मॅरेथॉनमध्ये धावणाऱ्या पहिल्या अफगाण महिला ठरल्या. स.न. २००४ मध्ये तालिबान राजवटीच्या पतनानंतर तीन वर्षांनी अफगाणिस्तानने महिला खेळाडूंना पहिल्यांदा ऑलिम्पिकमध्ये पाठवले. तेव्हापासून केवळ चार महिलांनी ऑलिम्पिकमध्ये अफगाण ध्वजाखाली भाग घेतला आहे.

लग्न आणि पालकत्व 

अफगाणिस्तानातील विवाह सहसा इस्लाम आणि अफगाणिस्तानच्या संस्कृतीनुसार होतात. अफगाणिस्तानमध्ये विवाहासाठी कायदेशीर वय १६ आहे. धार्मिक संप्रदाय, वांशिकता आणि आदिवासी संघटनेच्या आधारे अफगाणी एकमेकांशी विवाह करतात. सुन्नी पश्तून आणि शिया हजारा यांच्यात विवाह शक्यतो होते नाहीत. राष्ट्र एक पितृसत्ताक समाज आहे जिथे सामान्यतः असे मानले जाते की वडील पुरुषांना त्यांच्या कुटुंबासाठी निर्णय घेण्याचा अधिकार आहे. एक पुरुष तिच्या पत्नीला तिच्या संतीचीची वाट न पाहता घटस्फोट देऊ शकतो, तर उलट स्त्री असे करु शकत नाही.

फोटो गॅलरी

हे सुद्धा पहा 

 अफगाणिस्तान मध्ये लिंग भूमिका
 अफगाण महिलांसाठी कायदा
 अफगाणिस्तानात वेश्याव्यवसाय
 अफगाणिस्तान मध्ये शेती मध्ये महिला
 हुमिरा साकीब

संस्था:

 अफगाण महिलांसाठी महिला
 अफगाणिस्तानच्या महिलांची क्रांतीकारी संघटना
 अफगाण महिला नेटवर्क
 अफगाण महिला परिषद
 अफगाण महिला व्यवसाय महासंघ
 अफगाणिस्तान महिला राष्ट्रीय फुटबॉल संघ
 अफगाणिस्तान राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ
 रुखशाना मीडिया

सामान्य:

 अफगाणिस्तान मध्ये मानवाधिकार
 मुस्लिम बहुल देशांमध्ये मानवी हक्क
 कुराण मध्ये मानवाधिकार
 इस्लाममध्ये महिला
 आशियातील महिला

संदर्भ

बाह्य दुवे 

 यूएस काँग्रेसनल रिसर्च सर्व्हिस, "अफगाण महिला आणि मुली: स्थिती आणि काँग्रेसची कृती: ११ सप्टेंबर, २०२० - १२ ऑगस्ट, २०२१"
 , १० एप्रिल २०१९, TOLOnews   .
 , १४ मार्च २०१९, फ्रान्स २४ इंग्रजी   .
   , २५ फेब्रुवारी २०१९, बीबीसी बातम्या .
   , ८ फेब्रुवारी २०१९, फ्रान्स २४ इंग्रजी .
  , १२ डिसेंबर २०१७, झी न्यूजवर  .
 टेबलवर एक स्थान: अफगाणिस्तानमध्ये महिलांच्या हक्कांचे रक्षण
 महिला, अफगाण कायदा आणि शरिया
 अफगाणिस्तानमधील महिलांसाठी अफगाण खल किंवा चेहऱ्याचा टॅटू (खल)
 अफगाणिस्तानातील महिलांना चिंता आहे की तालिबानी अतिरेक्यांशी शांतता करार त्यांना कठोर अधिकार मिळवून देऊ शकतो

महिला
देशानुसार महिला