राम नवमी दंगल

राम नवमी हा हिंदू देवता रामाचा वाढदिवस साजरा करणारा हिंदू सण आहे. हे हिंदू कॅलेंडरमध्ये दरवर्षी चैत्र महिन्याच्या 9 व्या दिवशी येते, सामान्यतः मार्च-एप्रिल महिन्यात. किमान 1979 पासून या सणात अनेकदा मुस्लिम-बहुल प्रदेशांसह शहरांमधून हिंदू उपासकांच्या मिरवणुकांचा समावेश होतो.  प्रक्षोभक मानले जाणारे हे प्रदर्शन वारंवार हिंदू आणि मुस्लिम समुदायांमध्ये हिंसाचाराला कारणीभूत ठरले आहे. विद्वान पॉल ब्रास म्हणतात की राम हे स्वतः संघ परिवाराचे राजकीय प्रतीक बनले आहेत आणि रामनवमीच्या मिरवणुका विश्व हिंदू परिषद (VHP) आणि बजरंग दल सारख्या हिंदुत्ववादी संघटनांद्वारे "नेतृत्व किंवा उत्तेजक प्रदर्शनात बदलल्या जातात.

पार्श्वभूमी 

राम हा विष्णू चा सातवा अवतार मानला जातो, जो अयोध्येचा राजकुमार म्हणून जन्माला आला होता आणि सर्व कष्टांना न जुमानता धर्म च्या तत्त्वांचे पालन करत आदर्श जीवन जगला होता. रामाचा जन्मदिवस रामनवमी जो सनातनी नवीन वर्षाच्या ९व्या दिवशी येतो (सामान्यत: मार्च-एप्रिलमध्ये) जगभरातील हिंदू साजरे करतात. हा दिवस भजन आणि कीर्तन यासारख्या पूजा (भक्तीपूजा) ने चिन्हांकित केला जातो, उपवास करून आणि रामाच्या जीवनाविषयीचे उतारे वाचून. रामायण पौराणिक कथांमध्ये उल्लेख केलेल्या विशेष स्थानांवर प्रमुख उत्सव साजरा केला जातो. यामध्ये अयोध्या (उत्तर प्रदेश), रामेश्वरम (तामिळनाडू), भद्राचलम (तेलंगणा) आणि सीतामढी (बिहार) यांचा समावेश आहे. काही ठिकाणी रथयात्रा (रथ मिरवणुकीचे) आयोजन केले जाते.

सत्ताधारी भारतीय जनता पक्ष (भाजप) ची मूळ संघटना, हिंदू राष्ट्रवादी संघटना राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (RSS) च्या राजकीय कल्पनेत राम केंद्रस्थानी आहे. 1925 च्या विजयादशमीच्या दिवशी, रावणावर रामाच्या विजयाच्या स्मरणार्थ आरएसएस ची स्थापना करण्यात आली आणि 1926 च्या रामनवमीच्या दिवशी त्याचे नाव "राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ" देण्यात आले. त्याचे पहिले सार्वजनिक मिशन रामनवमीच्या संघटनेला मदत करणे हे होते. रामटेक येथील उत्सव, त्याचे संस्थापक हेडगेवार यांनी "मोठ्या काळजीने" निवडलेला एक प्रसंग. आरएसएसने स्वतःसाठी एक ध्वज देखील निवडला, जो भगव्या रंगात आणि आकारात, रामाचा ध्वज आहे असे मानले जाते आणि शिवाजींनी त्याचा वापर केला होता असे मानले जाते.

तथापि, त्याच्या अस्तित्वाच्या अनेक दशकांपासून, धर्म हा संघटन करण्याच्या आरएसएस (RSS) प्रयत्नांचा एक प्रमुख भाग नव्हता, तर एक 'राष्ट्रवादी' मोहीम होता, ज्याने हिंदूंसह 'राष्ट्र' ओळखले होते. (त्यावेळेस धार्मिक जागा हिंदू महासभेने व्यापली होती, एक राजकीय पक्ष ज्याच्याशी आरएसएसचा अस्पष्ट संबंध होता.) हे १९६४ मध्ये बदलले, जेव्हा आरएसएसने विश्व हिंदू परिषद (व्हीएचपी) ची स्थापना केली, ही एक संलग्न संघटना जी हिंदूंसाठी देखील प्रचार करेल. हिंदू धर्म म्हणून.

हितवाद च्या म्हणन्यानूसार, १९६७ च्या सुमारास आरएसएसचे घर असलेल्या नागपुरात रामनवमीच्या निमित्ताने शोभा यात्रा नावाची भव्य मिरवणूक सुरू झाली. पारंपारिक रथ-यात्रांपेक्षा, ज्या मंदिरांनी आयोजित केल्या जातात आणि सामान्यतः जवळपासच्या भागांपुरते मर्यादित, शोभा यात्रा या भव्य मिरवणुका असतात ज्यात संपूर्ण शहर व्यापण्याचा प्रयत्न केला जातो, ज्यात "वाहनांचे घोडेस्वार, प्रत्येक डझनभर माणसे घेऊन जातात, घोषणाबाजी करतात आणि वारंवार शस्त्रे चालवतात". १९८७ मध्ये, बाबरी मशीद-रामजन्मभूमी वादाच्या दरम्यान, विश्व हिंदू परिषदेने दिल्लीसह देशव्यापी शोभा यात्रांचे आयोजन केल्याचे सांगितले जाते, जेथे शस्त्रांचे प्रदर्शन करण्यात आले आणि प्रक्षोभक घोषणा देण्यात आल्या.

१९७९ जमशेदपूर दंगल

१९८४-१९९३

२००६ अलिगड दंगल 
5 एप्रिल रोजी, रामनवमी उत्सवादरम्यान हिंदूंनी मुस्लिमांमध्ये हिंसाचार केला ज्यामुळे पाच लोकांचा मृत्यू झाला.

२००९ पुसद दंगल 
पुसद, महाराष्ट्रातील रामनवमी मिरवणूक विस्कळीत झाली आणि दगडफेक करण्यात आली ज्यामुळे हिंसक दंगल झाली. या दंगलीत ७० हून अधिक दुकाने जाळली गेली आणि मालमत्तेचे नुकसान झाले.

२०१४ कानपूर दंगल 
पोलीस आणि प्रशासनाने रामनवमीच्या मिरवणुकीला परवानगी नाकारली तेव्हा हिंसाचार उसळला आणि अनेक जण जखमी झाले.

२०१६ हजारीबाग हिंसाचार 
रामनवमी उत्सवाच्या शेवटच्या दिवशी झारखंडमधील हजारीबाग शहर आणि आसपासच्या भागात दोन गटांमध्ये संघर्ष, दुकाने जाळणे आणि पोलिसांवर दगडफेक झाल्यानंतर अनेक जण जखमी झाल्यानंतर कर्फ्यू लागू करण्यात आला.

२०१८ पश्चिम बंगाल दंगल 
राणीगंजमध्ये होणारी रामनवमी मिरवणूक मुस्लिम समाजातील लोकांनी लाऊडस्पीकरच्या वापरावर आक्षेप घेतल्याने विस्कळीत झाली. काही वेळातच या गरमागरम वादाला हिंसक वळण लागले आणि पोलीस कर्मचाऱ्यांवर विटा आणि दगडांनी हल्ला करण्यात आला. जमाव हिंसक होताच क्रूड बॉम्बने बॉम्बफेक सुरू झाली. अरिंदम दत्ता चौधरी पोलीस उपायुक्त (मुख्यालय), जे परिस्थितीवर लक्ष ठेवण्यासाठी घटनास्थळी पोहोचले, बॉम्ब हल्ल्यात जखमी झाले आणि स्फोटात त्यांचा उजवा हात जवळजवळ उडून गेला.

२०१९ दंगल 
आसनसोल, पश्चिम बंगालमध्ये बाराकर मारवाडी विद्यालयातून रामनवमी रॅली काढण्यात आली, बहुतेक रॅली बाईकवर असताना, त्यांनी बाराकर बाजारातून जाण्याचा प्रयत्न केला. त्यांनी वाहने जाळली आणि घरावर दगडफेक केली, त्यांनी प्रत्युत्तर दिल्यावर आमने-सामने हाणामारी झाली.

जोधपूर, राजस्थानमध्ये, 13 एप्रिल रोजी जातीय संघर्ष झाला, काही वाहने जाळण्यात आली आणि शोभा यात्राच्या  जमावाने घरांवर दगडफेक केली आणि पोलिसांशी चकमक झाली आणि सूरसागर पोलिस स्टेशनच्या व्यापरीओन का मोहल्लामध्ये दोन पोलिस जखमी झाले.

२०२२ दंगल

२०२३ दंगल

टिप्पणी

संदर्भ

संदर्भग्रंथ 
 
  
 
 
 
 
 
 

भारतातील मुस्लिमविरोधी हिंसा
संघ परिवार