नागरी सेवा परीक्षा

नागरी सेवा परीक्षा ही भारतातील एक देशव्यापी स्पर्धात्मक परीक्षा आहे, जी केंद्रीय लोकसेवा आयोगाद्वारे भारत सरकारच्या उच्च नागरी सेवांमध्ये भरतीसाठी घेतली जाते. या सेवांमध्ये भारतीय प्रशासकीय सेवा, भारतीय परराष्ट्र सेवा आणि भारतीय पोलीस सेवा यांचा समावेश होतो. याला यूपीएससी परीक्षा म्हणून संबोधले जाते. ही परीक्षा तीन टप्प्यांत घेतली जाते: पूर्व परीक्षा ज्यामध्ये दोन वस्तुनिष्ठ-प्रकारचे पेपर असतात (सामान्य अध्ययन पेपर I आणि सामान्य अध्ययन पेपर II ज्याला सिव्हिल सर्व्हिस अॅप्टिट्यूड टेस्ट किंवा CSAT म्हणूनही ओळखले जाते) आणि पारंपारिक (निबंध) प्रकारच्या नऊ पेपरचा समावेश असलेली मुख्य परीक्षा. मुख्य परीक्षेत दोन पेपर पात्रतेसाठी आहेत आणि सात पेपरचे गुण मोजले जातात, त्यानंतर व्यक्तिमत्त्व चाचणी (मुलाखत) घेतली जाते. एका यशस्वी उमेदवाराला सुमारे एक वर्षाच्या संपूर्ण प्रक्रियेदरम्यान ३२ तास परीक्षेला बसावे लागते.

प्रक्रिया 
नागरी सेवा परीक्षा ही ब्रिटीश काळातील इंडियन सिव्हिल सर्व्हिस परीक्षा, तसेच मौर्य साम्राज्य आणि मुघल साम्राज्यासारख्या जुन्या भारतीय साम्राज्यांद्वारे आयोजित नागरी सेवा चाचण्यांवर आधारित आहे. ही भारतातील सर्वात कठीण स्पर्धा परीक्षांपैकी एक आहे. एका प्रयत्नासाठीही पूर्ण दोन वर्षे लागू शकतात - पूर्व परीक्षेच्या आधी एक वर्ष आणि पूर्व  ते मुलाखतीपर्यंत एक वर्ष. सरासरी दरवर्षी ९०,००० ते १,००,००० उमेदवार अर्ज करतात आणि पूर्व परीक्षेत बसलेल्या उमेदवारांची संख्या अंदाजे ५,५०,००० आहे. पूर्वचे निकाल ऑगस्टच्या मध्यात प्रकाशित केले जातात, तर अंतिम निकाल पुढील वर्षीच्या मे महिन्यात प्रकाशित केले जातात.

पहिला टप्पा:

 पूर्व परीक्षा - दरवर्षी जूनमध्ये घेतली जाते. ऑगस्टमध्ये निकाल जाहीर होतात.

दुसरा टप्पा:

 मुख्य परीक्षा - दरवर्षी ऑक्टोबरमध्ये होते. जानेवारीत निकाल जाहीर होतात.

 व्यक्तिमत्त्व चाचणी (मुलाखत) - मार्चमध्ये आयोजित. अंतिम निकाल सहसा मे मध्ये जाहीर केले जातात.

निवडलेल्या उमेदवारांसाठी प्रशिक्षण कार्यक्रम साधारणपणे पुढील सप्टेंबरमध्ये सुरू होतो.

संदर्भ 

नागरी सेवा परीक्षा
केंद्रीय लोकसेवा आयोगाच्या परीक्षा