मारिची (बौद्ध धर्म)

मारिची संस्कृत: मारिची, म्हणजे. "प्रकाशाचा किरण"; चीनी: 摩利支天; पिनयिन: Mólìzhītian ; जपानी: मारिशिटेन ), ही एक बौद्ध देव  किंवा देवी आहे, तसेच प्रकाश आणि सूर्याशी संबंधित एक  बोधिसत्व आहे. काही ऐतिहासिक स्त्रोतांनुसार , मारिसी ही एक देवी आहे, तथापि काही प्रदेशांमध्ये तिला पूर्व आशियातील योद्धा वर्गामध्ये आदरणीय पुरुष देवता म्हणून चित्रित केले जाते.  तिला बहूभुजांनी, वराह किंवा मादी वराह वर स्वार, तर कधी कधी सात घोडे किंवा सात वराहांनी ओढलेल्या अग्निमय रथावर चित्रित केले जाते. तिला एक डोके आहे तर काही वेळा तीन ते सहा डोके दाखविल्या जातात, ज्याचा आकार वराह सारखा आहे. पूर्व आशियाच्या काही भागांमध्ये, तिच्या सर्वात भयंकर स्वरुपात, ती कवटीचा हार घालू शकते. काही निरूपणांमध्ये ती कमळावर बसते.   

भारत आणि तिबेटमध्ये  मारीसीच्या काही प्राचीन मूर्तीआढळतात, विशेषतः आंध्र प्रदेशातील प्राचीन बंदर शहर आणि बौद्ध साइटसलीहुंडमजवळ,जिथे मारिसीला सूर्याप्रमाणेच सात घोडे ओढलेल्या रथावर स्वार असल्याचे चित्रित केले आहे. (सूर्य देवता उषा आणि छाया देवींसोबत).  महायान बौद्ध ग्रंथांमध्ये, मारिसी ही पहाटेची देवी आहे, ज्याची ओळख बुद्धाने श्रावस्ती येथे केली होती. काही बाबींमध्ये, तिची तुलना सूर्याच्या स्त्रीलिंगी आवृत्तीतून आणि इतर मार्गांनी उषा, दुर्गा आणि वज्रवरी यांच्याशी झाली आहे.   ती बौद्ध धारणींमध्ये बोलावलेल्या देवी (किंवा देवतां पैकी एक आहे. 

तिबेटी बौद्ध धर्मात, तिला पहाट किंवा प्रकाशाची देवी, रोग बरे करणारी किंवा सर्व प्राण्यांचे ज्ञान मिळवणारी देवी म्हणून चित्रित केले आहे. जपानी बौद्ध धर्मात, तिला एक योद्धा देवी - बुशी किंवा सामुराईची संरक्षक आणि न्यायासाठी त्यांची आवड म्हणून चित्रित केले आहे. वैकल्पिकरित्या, ती चुकीच्या अवस्थेपासून अस्तित्वाच्या योग्य स्थितिपर्यंत बरे करणारी आहे.  

चिनी बौद्ध धर्मात, ती संरक्षक देवांपैकी एक म्हणून यादीत आहे, विशेषतः सोळा देव (चीनी: 十六諸天; पिनयिन : Shíliù Zhūtiān ), वीस देव (चीनी: 二十諸天; पिनयिन : 二十諸天; पिनयिन) आणि चोवीस देव (चीनी: 二十四諸天; पिनयिन : Èrshísì Zhūtiān ). ताओवाद आणि चीनी लोक धर्मात, डूमू (Chinese) हे चिनी गूढ बौद्ध धर्मात मारीसीचे समानार्थी मानले जाते.

पाश्चात्य जगाने तिचा शोध घेतल्यावर, जिओर्गी सारख्या वसाहती-युगातील लेखकांनी ध्वन्यात्मक कारणास्तव असा अंदाज लावला की ती व्हर्जिन मेरीच्या ख्रिश्चन संकल्पनेतून कॉपी केली गेली असावी किंवा सर्वात जुने स्पॅनिश प्रवासी फिलीपिन्समध्ये पोहोचल्यानंतर ती प्रेरित झाली असावी. तथापि, असंख्य जुन्या कलाकृती आणि ग्रंथांच्या शोधानंतर हे अनुमान नाकारण्यात आले.

मूळ 
मरीसीची उत्पत्ती अस्पष्ट आहे. ती इंडिक, इराणी आणि नॉन- इंडो-इराणी सौर देवींचे एकत्रीकरण असल्याचे दिसते. 

तिची उत्पत्ती वैदिक देवी उषा पासून झाली, असे मानले जाते, पहाटेची वैदिक देवी.  ती सूर्य, सौर देवाशी काही साम्य देखील सामायिक करते. तिच्या मार्शल किंवा योद्धाच्या चित्रणांमध्ये, ती दुर्गाशी काही साम्य सामायिक करते, कारण दोघेही प्राणी किंवा रथावर स्वार असताना अनेक शस्त्रे घेऊन दिसतात.

मूर्तिकला 
 

मारीसीचे अनेक प्रकारे चित्रण केले आहे. काही उदाहरणे समाविष्ट आहेत:

 उघड्या कमळावर स्त्री किंवा पुरुष म्हणून, कमळ अधूनमधून सात पेरण्यांच्या पाठीवर बसलेले असते.
 एक नर देवता म्हणून, अनेकदा दोन किंवा सहा हातांसह, डुक्कर चालवतो.
 सात जंगली डुकरांनी ओढलेल्या अग्निमय रथावर स्वार होणे.
 वराहाच्या पाठीवर उभी किंवा बसलेली, प्रत्येक हातात वेगवेगळी शस्त्रे असलेली बहु-सशस्त्र स्त्री.
 जसे तीन चेहरे आणि सहा किंवा आठ हात.

तिबेटी साहित्यात, बारी ग्यात्सामध्ये मारीसीचे पाच भिन्न वर्णन आहेत:

 ओडियाना मारीसी
 कल्प उकता मारीसी
 कल्प उक्‍त विधि सीता मारीसी
 अशोककांता मारीसी
 ओडियाना क्रमा मारीसी

ड्रब टॅब ग्यात्सोचे सहा वर्णन आहेत:

 पाच चेहरे आणि दहा हातांनी पांढरा
 तीन चेहरे आणि आठ हात पिवळे
 तीन चेहरे आणि आठ हात पिवळे
 धर्मधातु ईश्वरी, सहा तोंडे आणि बारा हातांनी लाल
 पिकुमी, तीन चेहरे आणि आठ हातांनी पिवळा
 तीन चेहरे आणि बारा हातांनी लाल

तरानाटाचे नर्तंग ग्यात्सा आणि रिंजंग हे एकाच स्वरूपाचे वर्णन करतात.

वज्रवली आणि मित्र ग्यात्सा मरीसीच्या मंडलाचे वर्णन करतात ज्यात आजूबाजूच्या पंचवीस आकृत्यांचा समावेश आहे. 

ही एक संपूर्ण यादी नाही, आणि संपूर्ण बौद्ध जगामध्ये मारीची अनेक चित्रे अस्तित्वात आहेत.

तिबेटी बौद्ध धर्मात 
 

तिबेटी कांग्यूरच्या क्रिया तंत्रामध्ये तीन ग्रंथ जतन केले गेले आहेत ज्यात मारीसी (तिबेटी: ओझर चेन्मा) हा प्राथमिक विषय आहे:

 मरीसीचा मंत्र (Skt. आर्या मेरीची नामा धरणी, Wyl. 'phags ma'od zer can zhes bya ba'i gzungs, D 564)
 मायामारीच्या तंत्रातून काढलेल्या सार्वभौम पद्धती (Skt. मायामारीचीजात तंत्राद ऋद्धितां कल्पराजा, Wyl. sgyu ma'i 'od zer can 'byung ba'i rgyud las phyung ba'i rtog pa'i rgyal po'', D 565)
 तंत्रातील मरीसीचे सातशे आचरण bcu gnyis pa las phyung ba'i rtog pa'i snying po bdun brgya pa'', D 566)

डेर्गे टेंग्युर भाष्यांमध्ये आणखी बरेच मजकूर आढळू शकतात.

ओझर चेन्मा कधीकधी ताराचे रूप म्हणून देखील पाहिले जाते. 21 तारांच्या निंग्मा परंपरेत, ती 21वी तारा आहे.

झोगचेन 
Nyingma शाळा Dzogchen परंपरा मध्ये Ozer Chenma विशेषतः महत्वाचे आहे. तिचे महत्त्व सूर्याचे प्रतीकात्मकता आणि झोगचेन विचारांसाठी त्याची किरण, तसेच थोगलच्या झोगचेन प्रथेमध्ये मदत म्हणून सूर्याचा वापर यामुळे आहे. स्वयं-उत्पन्न विद्या तंत्र म्हणते: "प्रकाश किरणांचे स्त्रोत प्रदर्शित करण्यासाठी, मरीसी तंत्र म्हणून ओळखले जाणारे तंत्र आहे." या परंपरेत, तिचा मुख्य बीजाक्षर मम आहे आणि तिचा मंत्र ओम मारी झेये मम स्वाहा आहे.

पूर्व आशियाई बौद्ध धर्मात 

चीनमध्ये, मारीची बौद्ध आणि ताओवादी दोन्ही देवता म्हणून पूजा केली जाते. गूढ बौद्ध धर्मात ती अत्यंत आदरणीय आहे. तिला अनेकदा तिच्या तीन चेहऱ्यांवर तीन डोळे आणि तिच्या शरीराच्या प्रत्येक बाजूला चार हात दाखवले जातात. तिचे दोन हात एकत्र धरलेले आहेत आणि इतर सहा हातात सूर्य, चंद्र, घंटा, सोनेरी शिक्का, धनुष्य आणि हॅल्बर्ड आहेत. ती एकतर कमळावर किंवा डुकरावर उभी आहे किंवा बसलेली आहे किंवा सात डुकरांच्या वर असलेल्या कमळावर आहे. ती 9व्या चंद्र महिन्याच्या 9 व्या दिवशी साजरी केली जाते. चोवीस देवांपैकी एक म्हणून, बहुतेक चिनी बौद्ध मंदिरांच्या महावीर हॉलमध्ये,मध्य वेदीच्या बाजूने ती सामान्यतः इतर देवांसोबत स्थापित केली जाते.

मारीसीला कधीकधी बोधिसत्व कुंडीचा अवतार मानले जाते, ज्यांच्याशी ती समान प्रतिमाशास्त्र सामायिक करते. प्रकाशाची देवी आणि सर्व राष्ट्रांची संरक्षक म्हणूनही तिची पूजा केली जाते, ज्यांचे ती युद्धाच्या रोषापासून संरक्षण करते. 

ताओइझममध्ये, डौमू एक लोकप्रिय देवता आहे आणि बहुतेकदा स्वर्गाची राणी म्हणून ओळखली जाते ( Chinese) आणि बेइडोची देवी म्हणून मोठ्या प्रमाणावर पूजली जाते ( उर्सा मेजरच्या चिनी समतुल्य त्याशिवाय त्यात 2 "अटेंडंट" तारे देखील समाविष्ट आहेत). तिला नऊ सम्राट देवांची आई म्हणून देखील आदरणीय आहे ज्यांचे प्रतिनिधित्व बेडो नक्षत्रातील नऊ तारे करतात.  वसंत ऋतूच्या एका दिवशी राणीने तलावात स्नान केले अशी आख्यायिका आहे. आंघोळीत प्रवेश केल्यावर, तिला अचानक "हलवले" असे वाटले आणि तलावातून नऊ कमळाच्या कळ्या उगवल्या. यापैकी प्रत्येक कमळाची कळी एक तारा प्रकट करण्यासाठी उघडली, जी बीडो नक्षत्र बनली. तिची ओळख कुंडी आणि महेश्वरीची पत्नी महेश्वरी यांच्याशी देखील आहे आणि म्हणूनच तिला मातृका (佛母 फो mǔ), असंख्य बुद्धांची आई ही पदवी देखील आहे. 

ताओवादी आणि बौद्ध दोन्ही प्रभाव असलेल्या व्हाईट क्लाउड टेंपल आणि टॉउ मु कुंग मंदिर यांसारख्या ताओवादी मंदिरांमध्ये आज तिची पूजा केली जाते.

Doumu हे तीन प्रामाणिक दाओझांग ग्रंथांमध्ये क्रॉनिक केलेले आहे, ज्यातून वरील कथा काढल्या गेल्या आहेत. हे तीन मजकूर सॉन्ग-युआन दरम्यान संकलित केले गेले, झेंगटॉन्ग डाओझांगमधील प्रत्येक प्रवेशाच्या प्रस्तावनेनुसार (Schipper, 1975 नुसार क्रमांकित). ते Dz 45 आहेत: 'Yùqīng Wúshàng Língbǎo Zìrán Běidǒu Běnshēng Jīng' 玉清無上靈寶自然北斗本生經, The True and Unsurpassed from the Liningbao Scriping of the Yupperon Scriping of the Northwest Scripone. Dz 621: Tàishàng Xuánlíng Dǒumǔ Dashèng Yuánjūn Běnmìng Yánshēng Xinjīng आणि Dz 1452: Xiāntiān Dǒumǔ Qíngào Xuánkē 先天斗姆秦告玄科, पूर्वीच्या स्वर्गातील डिपर मदरला याचिका करण्याचा रहस्यमय संस्कार.

जपान 

मारीसी, शिंगोन आणि तेंडाई शाळांमधील एक महत्त्वाची देवता, 8व्या शतकात बुजिन किंवा सामुराई यांनी संरक्षक आणि संरक्षक म्हणून दत्तक घेतली होती.

मारीसीची भक्ती झेन बौद्ध धर्मापूर्वीची असताना, ते एक समान ध्यान मॉडेल वापरताना दिसतात.  असे वाटले होते की त्या राज्यात, योद्धा विजय किंवा पराभव (किंवा जीवन आणि मृत्यू) च्या मुद्द्यांमध्ये रस गमावतील, मृत्यूच्या पारंपारिक समजांच्या पलीकडे जातील आणि त्यांना चांगले योद्धा बनतील. 

मारीसीची भक्ती ही स्वतःवर प्रभुत्व मिळवून निःस्वार्थता आणि करुणा प्राप्त करण्याचा मार्ग प्रदान करेल अशी अपेक्षा होती. काही मार्शल आर्ट्स शाळांनी त्यांच्या वंशातील पालक देवता म्हणून मारीची पूजा केली. उदाहरणार्थ, तेनशिन शोदेन काटोरी शिंटो- रयूच्या रक्ताच्या तारण चार्ट (केप्पन) शाळेने शिष्यांना फुत्सुनुशी -नो- मिकोटोला सादर करण्याचा आणि शाळेच्या नियमांच्या विरोधात वागल्यास मारीसीची शिक्षा स्वीकारण्याचा आदेश दिला.

विजय मिळवण्यासाठी सामुराई सूर्योदयाच्या वेळी मारीसीला बोलावतील  . Mārīcī, ज्याचा अर्थ "प्रकाश" किंवा मृगजळ आहे, एखाद्याच्या शत्रूंच्या नजरेतून सुटण्यासाठी बोलावले गेले.  परंतु, भ्रम आणि अदृश्यतेची देवी म्हणून, मारिशितेन देखील निन्जाद्वारे विशेषतः आदरणीय होते, ज्याने तिच्या अदृश्यतेची शक्ती प्राप्त करण्यासाठी तिचा मंत्र पाठ केला. 

मरीसीची नंतरच्या एडो काळात व्यापारी वर्गाने संपत्ती आणि समृद्धीची देवी म्हणून पूजा केली होती, तसेच डायकोकुटेन (大黒天) आणि बेन्झाइटेन (弁財天) यांच्यासोबत "तीन देवता" (三天Santen ) यांच्या त्रिकूटाचा भाग म्हणून पूजा केली जात होती. एडो युगात तिचा पंथ शिगेला पोहोचला होता पण त्यानंतर सरंजामशाही व्यवस्थेचे उच्चाटन, सामुराई वर्गाचे उच्चाटन आणि बेन्झाईतेनची वाढती लोकप्रियता, ज्याने आधुनिकतेत, तिला पूजेची वस्तू म्हणून स्थान दिले आहे, यामुळे नंतर ती कमी झाली.

गॅलरी

हे देखील पहा 

 सौर देवतांची यादी
 चंद्र देवता
 माझीचि ठाकुरानी
 वज्रराही

संदर्भ 

 हॉल, डेव्हिड एव्हलॉन. (2013). बौद्ध देवी मारिशिटेन: जपानी योद्धावर तिच्या पंथाचा उत्क्रांती आणि प्रभावाचा अभ्यास. जागतिक आंतरराष्ट्रीय.ISBN 978-90-04-25010-9
 हॉल, डेव्हिड एव्हलॉन. (1997). कोरीयु बुजुत्सु मधील " मारिशितेन: बुद्धीस्ट इंफ्लुएन्सेस ऑन कॉम्बेटिव्ह बिहेव्हियर": जपानच्या शास्त्रीय योद्धा परंपरा. कोर्यु बुक्स, pp. 87-119.ISBN 1-890536-04-0
 ९७८-९०-८१३३६१०-९

बाह्य दुवे 

 ताओवादी पुनर्जागरण - शिकागो कला संस्था
 जपानमध्ये मारिची पूजा

चीनमध्ये बौद्ध धर्म