शंकर शेष

डॉ. शंकर शेष (२ ऑक्टोबर, इ.स. १९३३:विलासपूर, महाराष्ट्र - ) हे एक मराठीत आणि हिंदीत लिहिणारे नाटककार आहेत.

शेष यांनी लहानपणापासून कथा, कविता लिहिल्या. इंटरमीजिएट झाल्यावर त्यांनी नागपूरच्या मॉरिस कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला. १९५५ मध्ये त्यांनी मूर्तिकार ही पहिली एकांकिका  लिहिली. तेथेच एम.ए. केल्यावर काही दिवस अध्यापकाची नोकरी केली व हिंदी-मराठी कथेचं तुलनात्मक अध्ययन या विषयावर पीएच.डी. मिळवली.

त्यानंतर छत्तीसगढमध्ये आदिम जाती अनुसंधान संस्थान या संस्थेमध्ये नोकरी करताना समाज, परंपरा, रूढी व सामाजिक, राजकीय परिस्थितीचे सूक्ष्म निरीक्षण व तेथीले अनुभव, घटना यांवर आधारित बाढ का पानी हे नाटक लिहिले. यात शेष यांनी भारतीय समाजातील अस्पृश्यतेसारख्या कुप्रथेबद्दल चर्चा केली आहे. त्यांच्या महाभारतावर कोमल गांधार आणि एक और द्रोणाचार्य ही दोन नाटके लिहिली. कोमल गांधार नाटकात गांधारी तिच्यावरील अन्यायाच्या विरोधात संघर्ष करू पहाते. कौरवांना उत्तराधिकारी मिळावा म्हणून भीष्म व धृतराष्ट्र गांधारीचा उपयोग करतात. तिला फसवले जाते. लेखकाने या नाटकात फक्त समकालीन संदर्भच नव्हे, तर प्राचीन मिथक-अर्थात महाभारतातील सामाजिक, आर्थिक, राजनैतिक, सांस्कृतिक आणि स्त्री-पुरुष संघर्षाबद्दल मार्मिक चर्चा केली आहे.

महाभारतातल्या युद्धानंतर नाटकातील पराजित गांधारी व धृतराष्ट्राला जाणीव होते की अन्यायाचे उत्तर प्रतिअन्याय नसून अन्याय दूर करणे आहे. नाहीतर भीष्मासारखी शक्ती दहशतीच्या बळावर माणसाच्या इच्छा व अधिकारांचे दमन करणार. स्त्री-पुरुष एकमेकांविरुद्ध नव्हे तर अन्यायाविरुद्ध लढले तर माणुसकीचा विजय होईल. देशातील अराजक विरुद्ध माणुसकीचा संदेश देणारे हे वेगळेच, कोमल, कठोर, सार्थक विचार करायला लावणारे नाटक आहे.

डॉ. शंकर शेष यांनी लिहिलेली हिंदी-मराठी नाटके
 अपने अपने
 अरे! मायावी सरोवर
 आधी रात के बाद
 एक और द्रोणाचार्य
 कोमल गांधार
 खजुराहों का शिल्पी
 चेहरे
 पोस्टर
 फंदी
 बंधन
 बाढ का पानी 
 मूर्तिकार
 रक्तबीज

मराठी नाटककार
इ.स. १९३३ मधील जन्म
लाल दुवे असणारे लेख