डलहौसी

हे भारताच्या हिमाचल प्रदेश राज्यातील चंबा जिल्ह्यातील एक गाव आहे. हे थंड हवेचे ठिकाणही आहे. पाच टेकड्यांवर वसलेल्या या गावाची समुद्रसपाटीपासूनची अधिकृत उंची १,९७० मी (६,००० फूट) आहे.

डलहौसी हे धौलाधर पर्वत रांगेत असलेले एक सुंदर पर्यटन स्थळ आहे. पाच पर्वत (काथलाँग, पोट्रेन, तेहरा, बाक्रोटा आणि बाळू) वर वसलेले हे हिल स्टेशन चंबा जिल्ह्याचा एक भाग आहे. १८५४ मध्ये ब्रिटीशांनी ते बांधले व विकसित केले आणि त्या जागी तत्कालीन व्हायसराय लॉर्ड डलहौसीच्या नावाने ह्याला डलहौसी नाव ठेवले गेले. ब्रिटिश सैनिक आणि नोकरशहा येथे उन्हाळ्याच्या सुट्टी घालवण्यासाठी येत असत. मोहक मैदाने आणि पर्वत वगळता इतर आकर्षणे प्राचीन मंदिरे, चंबा आणि पंगी खोरे आहेत.

पर्यटन 
डलहौसी एक अतिशय सुंदर आणि मनमोहक हिल स्टेशन आहे. डोंगरांनी वेढलेल्या या ठिकाणी बरयाच गोष्टी पाहायला मिळतात.

प्रमुख आकर्षण 

 सेंट पॅट्रिक चर्च - मुख्य बस स्टँडपासून 2 किलोमीटर अंतरावर डलहौसी कॅन्टच्या सैनिकी हॉस्पिटल रोडवर ही चर्च आहे. सेंट पॅट्रिक चर्च डलहौसी मधील सर्वात मोठी चर्च आहे. मुख्य हॉल मध्ये एकाच वेळी 300 लोक बसू शकतात. ही चर्च १९०९ मध्ये बांधली गेली होती. ही चर्च ब्रिटीश सैन्याच्या अधिकाऱ्यांच्या सहकार्याने तयार केली गेली. सध्या या चर्चची देखरेख जालंधरच्या कॅथोलिक बिशपच्या अधिकारातून आहे. या चर्चभोवती निसर्गाचे सौंदर्य विखुरलेले आहे. हे उत्तर भारतातील एक सुंदर चर्च आहे. दगडाने बनवलेली इमारतही वेगळ्या प्रकारची आहे.  
 मणिमहेश यात्रा - ऑगस्ट / सप्टेंबर महिन्यात मणिमहेशला जाणारी प्रसिद्ध यात्रा चंबा येथील लक्ष्मीनारायण मंदिरातून सुरू होते. यावेळी, एका छडीला पवित्र मणिमहेश तलावाकडे नेले जाते. हा तलाव जिल्ह्यातील एक प्रमुख तीर्थक्षेत्र आहे. एका अंदाजानुसार दरवर्षी सुमारे एक लाख भाविक येथे येतात आणि पवित्र कुंडा मध्ये स्नान करतात. समुद्रसपाटीपासून 13500 फूट वर असलेले हे तलाव मणी महेश कैलास शिखराच्या खाली आहे. तलावापासून थोड्या अंतरावर संगमरवरी वस्तूंचे शिवलिंग आहे त्याला चौमुख असे देखील म्हणतात.
 लक्ष्मीनारायण मंदिर - लक्ष्मीनारायण मंदिर सुभाष चौक पासून 200 मी. दूर सदर बाजारात आहे. हे मंदिर भगवान विष्णूला समर्पित आहे. या दीडशे वर्ष जुन्या मंदिरात भगवान विष्णूच्या अनेक सुंदर मूर्ती दिसू शकतात. स्थानिक लोक या मंदिरात नियमित भेट देतात. या मंदिरातून मनी महेश यात्रा ऑगस्ट / सप्टेंबर महिन्यात सुरू होते.
कलाटॉप वन्यजीव अभयारण्य - समुद्रसपाटीपासून 2440 मी. उंचीवर हे खूप दाट जंगल आहे. हे ठिकाण विविध प्रकारचे पक्षी पाहण्यास योग्य आहे. या ठिकाणचे सौंदर्य देखील अवर्णनीय आहे. येथे रात्रभर मुक्काम करू इच्छिणाऱ्या पर्यटकांसाठी एक विश्रामगृहदेखील आहे. येथे रहाण्यासाठी आरक्षण डलहौसीमध्ये करावे लागते. या जंगलाजवळ लक्कड मंडी आहे.
पंचफुल्ला - स्वातंत्र्यसैनिक आणि शहीद भगतसिंग यांचे काका सरदार अजित सिंह यांचे भारताच्या स्वातंत्र्यदिनी निधन झाले. त्यांची समाधी डलहौसीच्या पंचफुलामध्ये बांधली गेली आहे. या सुंदर जागेला एक नैसर्गिक तलाव आणि लहान पूल आहेत ज्यानंतर या जागेचे नाव देण्यात आले आहे. पंचफुलाच्या वाटेवर सतधारा आहे. डलहौसी आणि बहलून यांना पाणीपुरवठा होतो. या पाण्याबद्दल असेही म्हटले आहे की त्यात काही रोग बरे करण्याची क्षमता आहे.

संदर्भ आणि नोंदी

भारतातील पर्यटनस्थळे
चंबा जिल्हा
हिमाचल प्रदेश राज्यातील शहरे व गावे