इंडियन प्रीमियर लीग

इंडियन प्रिमिअर लीग (आय.पी.एल) ही भारतातील ट्वेंटी-ट्वेंटी क्रिकेट विजेतेपदासाठीची साखळी स्पर्धा आहे. भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाने (बीसीसीआय) तिचा प्रारंभ केला. तिचे मुख्यालय मुंबईत आहे. बीसीसीआयचे उपाध्यक्ष राजीव शुक्ला हे या साखळी स्पर्धेचे चेरमन आणि कमिशनर या नात्याने  स्पर्धेचे पर्यवेक्षण करतात
सन २००८ मध्ये पहिल्यांदा ही स्पर्धा घेण्यात आली.  राजस्थान रॉयल्स या संघाने आय.पी.एल.चे पहिले विजेतेपद पटकावले.
२०१२ मध्ये खेळवल्या गेलेल्या या स्पर्धेत नऊ संघांनी सहभाग घेतला. या संघांमध्ये जगभरातील खेळाडू सहभागी झाले.

सामने
{| class="wikitable plainrowheaders"
|+सत्रानुसार आयपीएलचा निकाल
|-
!rowspan=2 scope=col|सत्र
!colspan=3|अंतिम सामना
!rowspan=2 scope=col|अंतिम सामन्याचे स्थळ
!rowspan=2 scope=col|संघांची संख्या
!rowspan=2 scope=col|सत्रातील सर्वोत्तम खेळाडू
|-
!scope=col|विजेता
!scope=col|विजयातील फरक
!scope=col|उपविजेता
|-
!style="text-align:left;" scope=row|२००८माहिती
|राजस्थान रॉयल्स
|३ गडी राखून विजयी  
(धावफलक )
|चेन्नई सुपर किंग्ज
|डी.वाय. पाटील स्टेडियम, नवी मुंबई
|८
|शेन वॉटसन (राजस्थान रॉयल्स)
|-
!style="text-align:left;" scope=row|२००९माहिती
|डेक्कन चार्जर्स 
|६ धावांनी विजयी(धावफलक)
|रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर१३७/९ (२० षटके)
|वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग(South Africa)
|८
|ॲडम गिलख्रिस्ट (डेक्कन चार्जर्स)
|-
!style="text-align:left;" scope=row|२०१०माहिती
|चेन्नई सुपर किंग्स
|२२ धावांनी विजयी()
|मुंबई इंडियन्स१४६/९ (२० षटके)
|डी.वाय. पाटील स्टेडियम, नवी मुंबई
|८
|Sachin Tendulkar (मुंबई इंडियन्स)
|-
!style="text-align:left;" scope=row|२०११माहिती
|चेन्नई सुपर किंग्स२०५/५ (२० षटके)
|५८ धावांनी विजयी()
|रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर१४७/८(२० षटके)
|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई
|१०
|ख्रिस गेल (रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर)
|-
!style="text-align:left;" scope=row|२०१२माहिती
|कोलकाता नाईट रायडर्स१९२/५ (१९.४ षटके)
|५ गाडी राखून विजयी()
|चेन्नई सुपर किंग्स१९०/३ (२० षटके)
|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई
|९
| Sunil Narine (कोलकाता नाईट रायडर्स)
|-
!style="text-align:left;" scope=row|२०१३माहिती
|मुंबई इंडियन्स१४८/९ (२० षटके)
|Won by 23 runs()
|चेन्नई सुपर किंग्स१२५/९ (२० षटके)
|इडन गार्डन्स, कोलकाता
|९
| Shane Watson (Rajasthan Royals)
|-
!style="text-align:left;" scope=row|२०१४माहिती
|कोलकाता नाईट रायडर्स२००/७ (१९.३ षटके)
|Won by 3 wickets()
|Kings XI Punjab१९९/४ (२० षटके)
|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगलोर
|८
|ग्लेन मॅक्सवेल (Kings XI Punjab)
|-
!style="text-align:left;" scope=row|२०१५माहिती
|मुंबई इंडियन्स202/5 (२० षटके)
|Won by 41 runs()
|चेन्नई सुपर किंग्स161/8 (२० षटके)
|इडन गार्डन्स, कोलकाता
|८
|Andre Russell (कोलकाता नाईट रायडर्स)
|-
!style="text-align:left;" scope=row|२०१६माहिती
|Sunrisers Hyderabad208/7 (२० षटके)|Won by 8 runs()
|रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर200/7 (२० षटके) 
|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगलोर
|८
|Virat Kohli (रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर)
|-
!style="text-align:left;" scope=row|२०१७माहिती
|मुंबई इंडियन्स129/8 (२० षटके)
|Won by 1 run()
|Rising Pune Supergiant
|Rajiv Gandhi International Cricket Stadium, Hyderabad
|८
| Ben Stokes (Rising Pune Supergiant)
|-
!style="text-align:left;" scope=row|२०१८माहिती
|चेन्नई सुपर किंग्स|Won by 8 wickets()
|Sunrisers Hyderabad
|Wankhede Stadium, Mumbai
|८
|Sunil Narine (कोलकाता नाईट रायडर्स)
|-
!style="text-align:left;" scope=row|२०१९माहिती
|मुंबई इंडियन्स149/8 (२० षटके)
|Won by 1 run()
|चेन्नई सुपर किंग्स148/7 (२० षटके)
|Rajiv Gandhi International Cricket Stadium, Hyderabad
|८
|Andre Russell (कोलकाता नाईट रायडर्स)
|-
!style="text-align:left;" scope=row|२०२०माहिती
|मुंबई इंडियन्स'157/5 (18.4 overs)
|Won by 5 wickets()
|Delhi Capitals156/7 (२० षटके)
|Dubai International Cricket Stadium, Dubai
|८
|Jofra Archer (Rajasthan Royals)
|}

संघांची कामगिरी

† No longer exists.

दूरचित्रवाणी करार
after that 2018-2019  star sport network  deal of brodcast  india and globaly to Rs. 6138.1 crore.

स्पर्धा प्रायोजक करार
संघ

खेळाडू करार

फेब्रुवारी २० २००८ रोजी खेळाडूंचा लिलाव करण्यात आला. राहुल द्रविड, सचिन तेंडुलकर, सौरभ गांगुली, युवराजसिंग आणि वीरेंद्र सेहवाग यांना आयकॉन खेळाडूचे पद देण्यात आले.

 नियम 
एखादा संघाला खेळाडू समाविष्ट करण्यासाठी पाच मार्ग आहेत.IPL lays down guidelines for replacements , Discusses IPL rules on buying replacement players players.

१. वार्षिक खेळाडू लिलावातून

२. इतर संघातील भारतीय खेळाडूंना 'विकत' घेऊन.

३. कोणत्याही संघात नसलेल्या खेळाडूंना कंत्राट देऊन.

४. इतर संघांशी खेळाडूंची अदलाबदल करून.

५. असलेल्या एखाद्या खेळाडूच्या बदली इतर खेळाडू घेऊन.

प्रत्येक खेळाडूचा व्यवहार त्याच्या संमतीने हा ठरवलेल्या व्यापारी चौकटीत केला जाऊ शकतो. संघमालकला जुन्या व नवीन करारातील फरक द्यावा लागेल. जर नवीन करार हा पूर्वीच्या करारापेक्षा कमी किमतीचा असेल तर पूर्वीच्या संघमालक व खेळाडू हे फरक सोसतात.

संघाच्या बांधणीसाठीचे काही नियम असे आहेत:
 संघात किमान १६ खेळाडू आणि एक संघ फिजियो व एक संघ प्रशिक्षक असणे आवश्यक आहे.
 संघात ८ पेक्षा जास्त परदेशी खेळाडू व खेळताना ४ पेक्षा जास्त परदेशी खेळाडू खेळवले जाऊ नयेत.
२००९ पासून परदेशी खेळाडूंची संख्यामर्यादा १० करण्यात आली आहे.
 प्रत्येक संघात किमान ८ स्थानिक खेळाडू असणे बंधनकारक आहे.
 प्रत्येक संघामध्ये  खालील २२ भारतीय संघांतील किमान २ खेळाडू असावेत.

राहुल द्रविड, सचिन तेंडुलकर, सौरव गांगुली, युवराजसिंग आणि वीरेंद्र सेहवाग यांना आयकॉन खेळाडूचे पद देण्यात आले. खेळाडूंच्या लिलावाकरिता संघाला५ दशलक्ष डॉलरचे बंधन  घालण्यात आले. २२ वर्षाखालील किमान वार्षिक मानधन $२०००० निश्चित करण्यात आले, तर बाकीच्यांना $५०००० निश्चित करण्यात आले. आयकॉन खेळाडूंना त्या-त्या संघात सर्वांत महाग बोली लागलेल्या खेळाडूंपेक्षा १५% अधिक रक्कम द्यावी लागेल.  
 
स्पर्धेचे नियम असे आहेत. here .

संघांची कमाई
इंडियन प्रीमियर लीगचे पहिले पर्व १ जून २००८ला संपले, पहिल्या पर्वात भरमसाठ भांडवली गुंतवणूक असल्याने, संघ फायद्यात असतील असे कोणालाही वाटले नव्हते. खालील सारणीत दाखवल्याप्रमाणे फायदा-तोटा आहे.

 सर्व आकडे कोटीमध्ये आहेत. (1 कोटी = 10,000,000)
Source: Refer 16 in reference section

हेसुद्धा पहा in 2019 delhi teams name changed as delhi capitals.  Delhi and chennai qualify in ipl 2019 season.

संदर्भ

बाह्य दुवे
Official Indian Premier League Site
League Cricket Coverage in India - IPL and ICL
cricket20 Coverage of the IPL 

भारतीय क्रिकेट
भारतीय प्रीमियर लीग
लाल दुवे असणारे लेख