मनमोहन सिंग

डॉ.मनमोहन सिंह (मराठीत : मनमोहनसिंह ) (जन्म : गाह-पंजाब, आता पाकिस्तान, २६ सप्टेम्बर १९३२) हे २२ मे  २००४पासून २६ मे  २०१४पर्यन्त) भारताचे पंतप्रधान होते. हे १४वे पंतप्रधान होते. ते काँग्रेस पक्षाचे सदस्य असून राज्यसभेत आसामचे प्रतिनिधित्व करतात. यापूर्वी ते  इ.स. १९९१ साली पी.व्ही. नरसिंहराव मंत्रिमंडळात केंद्रीय अर्थमंत्री होते. त्या काळात त्यांनी केलेल्या आर्थिक सुधारणा आणि त्यानंतर झालेल्या आर्थिक प्रगतीमुळे त्यांची कार्यक्षम राजकारणी म्हणून प्रतिमा बनली.

आरम्भिक जीवन 
मनमोहनसिंहांच्या वडिलांचे नाव गुरुमुखसिंह आणि आईचे नाव अमृतकौर. मनमोहन सिंह हे अर्थशास्त्रात उच्चशिक्षित आहेत. त्यांनी पंजाब विद्यापीठ, केम्ब्रिज विद्यापीठ आणि ऑक्सफर्ड विद्यापीठ येथून शिक्षण घेतले आहे.  संयुक्त राष्ट्रांच्या व्यापार आणि विकास विभागात काम करीत असताना, भारताचे तत्कालीन विदेश व्यापारमन्त्री ललित नारायण मिश्रा यांनी मनमोहनसिंहांची आपल्या खात्यात सचिव म्हणून नियुक्ती केली.

जीवनक्रम
 सन १९५७ ते  १९६५ - चन्दीगडमधील पंजाब विद्यापिठ प्राध्यापक.
 इ.स. १९६९-१९७१ - दिल्ली स्कूल ऑफ इकाॅनॉमिक्स या संस्थेत आन्तरराष्ट्रीय व्यापार विषयाचे  प्राध्यापक.
 इ.स. १९७६ - दिल्लीमधील जवाहरलाल नेहरू विद्यापिठात मानद प्राध्यापक.
 इ.स. १९८२ से १९८५ भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर.
 इ.स. १९८५ से १९८७ – भारताचा योजना आयोगाचे उपाध्यक्ष.
 इ.स. १९९० से १९९१ - भारतीय पन्तप्रधानाचे आर्थिक सल्लागार.
 इ.स. १९९१ - नरसिंह राव यांच्या नेतृत्वातील काँग्रेस सरकारमध्ये अर्थमन्त्री.
 इ.स. १९९१ – आसाममधून राज्यसभेचे सदस्य म्हणून निवडले गेले.
 इ.स. १९९५ – दुसऱ्या वेळी राज्यसभा सदस्य
 इ.स. १९९६ - दिल्ली स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समध्ये मानद प्राध्यापक 
 इ.स. १९९९ - दक्षिण दिल्लीमधून  लोकसभा निवडणूक लढले पण त्यात हरले.
 इ.स. २००१ – तिसऱ्या वेळी राज्यसभा सदस्य आणि विरोधी पक्ष नेता  
 इ.स. २००४ – भारताचे पन्तप्रधान

या शिवाय त्यांनी आन्तरराष्ट्रीय नाणेनिधी आणि आशियायी विकास बँक यांच्या विकासांत महत्त्वाचे योगदान दिले आहे.

पहा : भारताचे अर्थमन्त्री

भारताचे परराष्ट्रमन्त्री

मनमोहन सिंह यांच्यावर लिहिली गेलेली पुस्तके
 The Accidental Prime Minister : मेकिंग ॲन्ड अनमेकिंग ऑफ मनमोहन सिंह’ (मूळ लेखक : संजय बारू.  The Accidental Prime Minister याच नावाने पुस्तकाचा मराठी अनुवाद लीना सोहोनी यांनी केला आहे.)
 अर्थतज्ज्ञ डॉ. मनमोहनसिंह : प्रशासक ते पंतप्रधान ... एक वाटचाल (अनुवादित, अविनाश कोल्हे)
 डॉ. मनमोहनसिंह - एक वादळी पर्व (लेखक : सुजय शास्त्री; ग्रंथाली प्रकाशन)

चित्रपट
 दि ॲक्सिडेण्टल प्राईम मिनिस्टर (हिंदी, दिग्दर्शक : विजय गुट्टे) : या चित्रपटात अनुपम खेर यांनी मनमोहनसिंहांची भूमिका केली आहे. ह्या सिनेमात काँग्रेसवर आणि गान्धी घराण्यावर टीका केलेली असल्याने या सिनेमाच्या प्रदर्शनाला काँग्रेस पक्षाने विरोध केला होता.

काँग्रेसचे युवा नेते सत्यजित ताम्बे यांनी या सिनेमाविरोधात कोर्टात जाण्याचा इशारा दिला होता, परन्तु ११ जानेवारी २०१९ रोजी हा चित्रपट प्रदर्शित झाला व ५ मे २०१९ रोजी दूरचित्रवाणीवर आला.

संदर्भ 

भारतीय राजकारणी
भारताचे पंतप्रधान
भारतीय परराष्ट्रमंत्री
भारतीय अर्थमंत्री
भारतीय रिझर्व बँकेचे गव्हर्नर
राज्यसभा सदस्य
राज्यसभेतील विरोधीपक्षनेते
इ.स. १९३२ मधील जन्म
पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते
पुरुष चरित्रलेख