टाकणकार

टाकणकार  ही आदिवासी समाजातील एक जमात आहे.ती भारताच्या महाराष्ट्रातील अमरावती, अकोला व बुलढाणा जिल्ह्यातील काही तालुक्यात आढळते. हा समाज अंदाजे चारशे-पाचशे वर्षापासून राजस्थान-गुजरात मधून  महाराष्ट्रात स्थलांतरित झाला असावा.समाजातील लोकगीते(खूळ), लोककथा (परसंग) यातून तसे उल्लेख येतात. समाजाचे कुलदैवत मातृदेवता आहे. तिला ते 'वळेखन' या नावाने संबोधतात. या शिवाय खुऱ्याळ, मेळली, चोयटी इत्यादी नावेसुद्धा तिला आहेत. या समाजाची बोलीभाषा 'वाघरी' आहे, ती राजस्थानी व गुजराती बोलीशी जवळीक साधते.

वळेखण नवस दान
या समाजातील देवीची स्तुतिपर भजने म्ह्टली जातात त्याला ते 'खुळ'असे म्हणतात.ज्या गावात टाकणकार समाज आहे त्या गावात आपल्या तांड्यात निबांच्या झाडाखाली देवीचा  थळा वटा / ओटा किंवा मंदीर असते.

 मावली देवीचे ओठयावरील तोंड  केव्हाही पूर्वेकडे असते व देवीच्या  ओठयाच्या पाठीमागे मंदीर असल्यास जवळपास कड्निंबाचे झाड असते. 
 देवीचा खुना ( कुळाचाराचे देव ) घराच्या नैऋत्य कोपरा निवडुन  तेथे ठेवतात त्यास वळखुणा म्हणतात. 

तसेच ज्याच्या अंगात  देवी येते तो देविचा भुया असतो त्याच्या घरी वळखुना असतो,तोच वळागोत्री  असतो किंवा काही लोक एक वेगळे घर वळखुना म्हणुन तयार करतात.

कुळं आडनावे व खळगोत्री
या समाजात मुख्यतः सात कुळे आहेत, त्यामधे खांदे(सिसोदिया,खानंदे,सिसोदे), हदे(चव्हाण), राठोड, सोळंके(खातेले/खुराळे), भरगडे (झाकर्डे), शेले(पवार) व खोनगरे(सोनोने) ही होत.समाजातील कुळं अडनावे व खोळगोत्री:- १) मालोये व कुवारे हे कूळ आहे, दोघाचे अडनाव डाबेराव! २) खातले व खुराळे हे कूळ आहे दोघाचे अडनाव सोळंके ३) शेले हे कूळ आहे त्यांचे अडनाव पवार आहे ४)हदे हे कूळ आहे अडनाव चव्हाण यापैकी कोणी हळदे लिहितात. ते चव्हाण आहेत ५)भरगडे काहिनी वाटेल ते लिहिले ६)खोनगरे सोनोने एकच आहेत. कोणी कूळ लिहिले कोणी अडनाव तर कोणी राणे लिहिले " राणे ही उपाधी म्हणून काहीजण आडनावासाठी लावतात."

टाकणकार समाजातील कुळाप्रमाणे देस्तान..