मुकेश अंबाणी

मुकेश धीरूभाई अंबानी यांचा जन्म १९ एप्रिल १९५७ रोजी झाला आहे. भारतीय उद्योगपती, अध्यक्ष, व्यवस्थापकीय संचालक आणि रिलायन्स इंडस्ट्रीज लिमिटेडचे सर्वात मोठे भागधारक, फॉच्र्युन ग्लोबल ५०० कंपनी आणि त्याच्या बाजार मूल्याद्वारे भारतातील सर्वात मूल्यवान कंपनी आहे. फोर्ब्स मॅगझिनच्या मते, मार्च २०१९ पर्यंत ते जगातील सर्वात श्रीमंत आशियाई आणि 13 व्या क्रमांकाचा सर्वात श्रीमंत व्यक्ती आहेत.

मुकेश अंबानी यांचा जन्म अदेन, यमन येथे झाला  १९७० च्या दशकाच्या सुरुवातीला त्यांनी केमिकल टेक्नॉलॉजीच्या संस्थेतून केमिकल इंजिनियरिंगमध्ये पदवी प्राप्त केली. १९८१ पासून रिलायन्स, रिलायन्स या आपल्या कुटुंबातील व्यवसायात मुकेशने आपल्या वडिलांचे धिरुभाई अंबानी यांच्यासोबत काम करण्यास सुरुवात केली. रिलायन्स इंडस्ट्रीज लिमिटेड मुख्यतः रिफायनिंग, पेट्रोकेमिकल्स आणि तेल व वायू क्षेत्रातील व्यवहार करते. रिलायन्स रीटेल लिमिटेड, भारतातील सर्वात मोठी किरकोळ विक्रेता आहे. रिटेल मार्केट्स आणि दूरसंचार सारख्या उत्पादने आणि सेवा पुरवण्यासाठी व्यवसायांनी बऱ्याच वर्षांपासून विस्तार केला आहे. रिलायन्सच्या जियोने ५ सप्टेंबर २०१६ रोजी सार्वजनिक प्रक्षेपणानंतर देशातील दूरसंचार सेवांमध्ये पाच स्थान मिळविले आहे.

२०१६ पर्यंत अंबानी ३८व्या क्रमांकावर होते आणि गेल्या दहा वर्षांपासून फोर्ब्स मॅगझिनच्या यादीत त्यांनी भारतातील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती म्हणून स्थान  मिळवले आहे. फोर्ब्सच्या जगातील सर्वात शक्तिशाली लोकांच्या यादीत त्यांनी एकमात्र भारतीय उद्योजक आहे. जानेवारी २०१८ पर्यंत, मुकेश अंबानी यांना फोर्ब्सने जगातील १८ व्या क्रमांकाची सर्वात श्रीमंत व्यक्ती म्हणून स्थान दिले. अलीबाबा ग्रुपचे कार्यकारी अध्यक्ष जॅक मा यांच्या मागे त्यांनी जुलै २०१८ मध्ये ४४.३ बिलियन डॉलर्सची निव्वळ संपत्ती असलेल्या आशियातील श्रीमंत व्यक्ती बनली. उत्तर अमेरिका आणि युरोपच्या बाहेर जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्तीदेखील तो आहे. चीनच्या हुरून रिसर्च इन्स्टिट्यूटनुसार २०१५ पर्यंत, अंबानी भारताच्या परोपकारी लोकांमध्ये पाचव्या क्रमांकावर आहेत. बँक ऑफ अमेरिकाचे संचालक म्हणून त्यांची नियुक्ती झाली.

रिलायन्सच्या माध्यमातून त्यांनी इंडियन प्रीमियर लीग फ्रॅंचाईजी मुंबई इंडियन्स संघाचे मालक देखील आहेत  आणि भारतातल्या फुटबॉल लीगचे इंडियन सुपर लीगचे संस्थापक आहेत. २०१२ मध्ये, फोर्ब्सने त्याला जगातील सर्वात श्रीमंत क्रीडा मालक म्हणून नामांकित केले. १$ अब्जापर्यंतचे मूल्य असलेल्या जगातील सर्वात महागड्या खाजगी निवासांपैकी ॲंटिलीया बिल्डिंगमध्ये ते राहतात.

प्रारंभिक जीवन 
मुकेश धीरूभाई अंबानी यांचा जन्म १९ एप्रिल १९५७ रोजी यमनच्या एडन येथे झाला. धीरूभाई अंबानी आणि कोकीलाबेन अंबानी हे त्यांचे आई वडील. त्यांचे तीन भाऊबंद आहेत एक धाकटा भाऊ, अनिल अंबानी आणि दोन बहिणी निना भद्रश्याम कोठारी आणि दिप्ती दत्तराज साळगावकर. १९५८ मध्ये वडिलांनी भारतात परत जाण्याचा निर्णय घेतल्यानंतर मुकेश यांनी यमनमध्ये थोड्या काळासाठी वास्तव्य केले. त्यानंतर ते कुटुंबासह यमनहून भारतात स्थायिक झाले. अंबानी कुटुंब विनयशील होते, त्यामुळे मुकेश यांना सांप्रदायिक समाजात जगणे, सार्वजनिक वाहतूक वापरणे आणि कधीही भत्ता मिळालेला नसल्यामुळे अंबानींसाठी भारतात सुरुवातीचे जीवन थोडे कठीण सुरू झाले. धीरूभाई यांनी कोलाबा येथे 'सी विंड' नावाच्या १४ मजल्याच्या अपार्टमेंट ब्लॉकची खरेदी केली, जिथे मुकेश आणि अनिल वेगवेगळ्या मजल्यांवर त्यांच्या कुटुंबांसोबत राहत असे. महेंदरभाई यांनी मुकेश आणि त्यांच्या भावंडांची लहानपणी नीट काळजी घेतली, त्यांचे संगोपन केले. मुकेश फुटबॉल आणि हॉकी सारखे सर्व प्रकारचे खेळ खेळत होते. ते गावांना भेटी देत त्यांना त्यात आनंद मिळत असे. मुकेश यांनी मुंबईच्या वेगवेगळ्या भागांचा शोध लावला त्यांची नावे आता बदलली आहेत. हे सर्व महेंदरंभाई यांचा देखरेखीखाली आहे. धीरूभाई मुकेशच्या ग्रेडबद्दल फारच काळजी घेत. मुकेश यांनी आपल्या भावाबरोबर पेडर रोड, मुंबई येथील हिल ग्रेंज हायस्कूलमध्ये भाग घेतला. आनंद जैन हा त्यांचा जवळचा सहकारी होता. त्यांना केमिकल टेक्नॉलॉजी (यूडीसीटी), माटुंगा येथील केमिकल इंजिनिअरिंगमध्ये बीई पदवी मिळाली. मुकेशने नंतर स्टॅनफोर्ड विद्यापीठातील एमबीएसाठी नामांकन घेतले परंतु १९८० मध्ये रिलायन्स बनवण्यास मदत करण्यासाठी मागे घेतले, जी त्यावेळी अद्याप लहान परंतु वेगवान वाढणारी संस्था होती. धिरुभाईंचा असा विश्वास होता की वास्तविक आयुष्यातील कौशल्यांचा अनुभव वर्गामध्ये बसून येत नाही. त्यांनी आपल्या कंपनीतील धातू निर्मिती प्रकल्पाच्या संचालनासाठी मुकेश यांना स्टॅनफोर्ड येथून भारतात परत आणले. मुकेशच्या महाविद्यालयीन वर्षांत विलियम एफ. शार्प आणि मॅन मोहन शर्मा या प्रोफेसरांवर त्याचा प्रभाव पडला.

व्यवसाय

इ.स. १९८०
इ.स. १९८० मध्ये इंदिरा गांधी यांच्या नेतृत्वाखालील भारत सरकारने पीएफवाय (पॉलिएस्टर फिलामेंट यार्न) खाजगी क्षेत्रासाठी निर्माण केले. पीएफवाय उत्पादन संयंत्र उभारण्यासाठी धीरूभाई अंबानी यांनी परवान्यासाठी अर्ज केला. परवाना प्राप्त करणे ही मोठी प्रक्रिया होती. नोकरशाही व्यवस्थेमध्ये एक मजबूत जोडणी आवश्यक होती कारण त्यावेळी सरकार मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन प्रतिबंधित करीत होते. कापड, धातू आयात करणे अशक्य होते. टाटा, बिर्लास आणि इतर ४३ कठोर स्पर्धेतही, धीरूभाई यांना परवाना राज म्हणून संबोधित केलेला परवाना देण्यात आला. पीएफवाय प्लांट तयार करण्यास मदत करण्यासाठी धिरुभाईंनी त्याचा मोठा मुलगा मुकेश स्टॅनफोर्डमधून बाहेर काढला, जिथे तो एमबीएचा अभ्यास करत होता, कंपनीत त्याच्याबरोबर काम करायचा. त्यानंतर मुकेश यांनी रिलायन्ससाठी काम चालू ठेवले आणि त्यानंतर विद्यापीठात परतले नाही. १९८१ मध्ये कापडांपासून पॉलिस्टर फायबरमध्ये आणि पुढे पेट्रोकेमिकल्समध्ये धातू बनविल्या गेलेल्या कंपन्यांमध्ये रिलायन्सचा बॅकवर्ड समेकन वाढला. आपल्या वडिलांसोबत कंपनीत सामील झाल्यानंतर त्या वेळी कार्यकारी संचालक रासभभाई मेसवानी यांना मुकेशसाठी जबाबदार धरले गेले. मुकेश यांना पहिल्या दिवसापासून कंपनीत योगदान देण्याची संधी देण्यात आली होती, जेव्हा ते दररोज रसिकभाई यांना अहवाल देतील आणि त्यांच्याकडून ऑर्डर घेतील. १९८५ मध्ये राशीभाईंचा मृत्यू झाल्यानंतर १९८६ मध्ये धिरुभाई यांना त्रास सहन करावा लागला तेव्हा ही तत्त्वे खेळायला आली. तेव्हा सर्व जबाबदारी मुकेश आणि अनिलकडे गेली. मुकेश अंबानी यांनी रिलायन्स इन्फोकॉम लिमिटेड (आता रिलायन्स कम्युनिकेशन्स लिमिटेड) स्थापन केली, जी माहिती आणि संचार तंत्रज्ञानाच्या पुढाकारांवर केंद्रित होती. २४ वर्षाच्या वयात कंपनीला तेल रिफायनरी आणि पेट्रोकेमिकल्समध्ये मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक करत असताना पातालगंगा पेट्रोकेमिकल प्लांटच्या बांधकामाची जबाबदारी देण्यात आली. मुकेशच्या वडिलांनी त्यांना व्यवसायाचा भागीदार म्हणून मानले आणि त्यांना थोड्या अनुभवाशिवाय योगदान देण्याची स्वातंत्र्य देखील दिले.

इ.स. २००२ - वर्तमान 
६ जुलै २००२ रोजी, मुकेशचे वडील धीरूभाई १६ वर्षांच्या कालावधीत दुसऱ्या प्रहारानंतर मरण पावले. धीरूभाईंच्या मृत्युनंतर त्यांचा साम्राजाचा वितरणावरून मुकेश आणि अनिल अंबानी यांच्यात तणाव वाढला. त्यांच्या आई कोकिलाबेन यांना भांडणे थांबविण्यासाठी हस्तक्षेप करावा लागला. त्यांनी असे ठरवले की, मुकेशला रिलायन्स इंडस्ट्रीज लिमिटेड आणि इंडियन पेट्रोकेमिकल्स कॉर्पोरेशन लिमिटेडची जबाबदारी द्यायची. डिसेंबर २००५ मध्ये मुंबई हायकोर्टाने त्याला मंजुरी दिली. अंबानी यांनी भारतातील जामनगर येथे जगातील सर्वात मोठ्या शहरी पेट्रोलियम रिफायनरीचे दिग्दर्शन केले आणि २०१० मध्ये पेट्रोकेमिकल्स, पॉवर जनरेशन, पोर्ट आणि संबंधित पायाभूत सोयींबरोबर एकीकृत ६६०००० बॅरल्स प्रतिदिन (३३ दशलक्ष टन प्रति वर्ष) उत्पादन क्षमता ठेवली. डिसेंबर मध्ये अंबानी यांनी मोहालीतील प्रोग्रेसिव्ह पंजाब समिट येथे भारतातील फोर जी नेटवर्कसाठी डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चर स्थापित करण्यासाठी भारती २०१३ एअरटेलसह "सहयोगी उपक्रम" करण्याची घोषणा केली.

संदर्भ 

अंबाणी, मुकेश
रिकामी पाने
इ.स. १९५७ मधील जन्म
पुरुष चरित्रलेख
अंबाणी कुटुंब