Ալեքսանդր Աբդուլով

Ալեքսանդր Գավրիիլովիչ Աբդուլով (, ), կինոյի և թատրոնի ռուս խորհրդային դերասան, կինոռեժիսոր, ՌՍՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1986), ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1991)։

Կենսագրություն 
Ալեքսանդր Աբդուլովը ծնվել է 1953 թվականի մայիսի 29-ին Տյումենի մարզի Տոբոլսկ քաղաքում։ Հայրը՝ Գավրիիլ Դանիլովիչ Աբդուլովը (25 մսրտի (7 ապրիլի), 1908 – 24 փետրվարի, 1980), երկու տարի որպես ռեժիսոր աշխատել է տեղի թատրոնում, որն այդտեղ էր տեղափոխվել Ֆերգանայից։ Մայրը եղել է Լյուդմիլա Ալեքսանդրովնա Աբդուլովան (ծնվել է 1921 թվականին)։ 1956 թվականին Աբդուլովների ընտանիքը վերադարձել է Ֆերգանա։ Ալեքսանդր Աբդուլովը եղել է ընտանիքի կրտսեր զավակը և ունեցել է երկու ավագ եղբայր՝ Ռոբերտ Կրայնովը (1940 – 4 դեկտեմբերի, 2011, մոր առաջին ամուսնությունից) և Վլադիմիր Աբդուլովը (1947-1980, սպանվել է)։ Հայրը նույնպես առաջին ամուսնությունից ունեցել է որդի՝ Յուրի Աբդուլովը (1932-2007). պատերազմի ավարտից հետո Ալեքսանդր Աբդուլովի հորը հայտնել են, որ նրա կինն ու որդին անհայտ կորել են, և նա ամուսնացել է երկրորդ անգամ։

Թատրոնի բեմում Ալեքսանդր Աբդուլովն առաջին անգամ հանդես է եկել հինգ տարեկանում՝ Ֆերգանայի դրամատիկական թատրոնում մասնակցելով «Կրեմլի կուրանտները» ներկայացմանը։ Սակայն նա չի ձգտել դառնալ դերասան. դպրոցում նա զբաղվել է սպորտով, ստացել է ԽՍՀՄ սպորտի վարպետի թեկնածուի կոչում (սուսերամարտ), հետաքրքրվել է երաժշտությամբ։ Դպրոցն ավարտելուց հետո Ալեքսանդր Աբդուլովը հոր պնդմամբ փորձել է ընդունվել Շչեպկինի անվան թատերական ուսումնարան, սակայն չի հաջողվել։ Վերադառնալով Մոսկվայից՝ նա ընդունվել է Ֆերգանայի պետական մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզկուլտուրայի ֆակուլտետ։ Միաժամանակ նա աշխատել է թատրոնում՝ հոր մոտ։ Մեկ տարի անց Ալեքսանդր Աբդուլովն ընդունվել է Ռուսաստանի թատերական արվեստի համալսարան, որտեղ սովորել է Իոսիֆ Ռաևսկու կուրսում։

Աշխատանքը թատրոնում 
1975 թվականին Ալեքսանդր Աբդուլովին իր թատերախումբ է հրավիրում Մոսկվայի Լենինյան կոմերիտմիության անվան թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր Մարկ Զախարովը, որի ուշադրությանն էր արժանացել Աբդուլովի խաղը դիպլոմային ներկայացման մեջ։ Աբդուլովին առաջարկում են լեյտենանտ Պլուժնիկովի գլխավոր դերը Բորիս Վասիլևի «Ցուցակներում նշված չէ» () վիպակի բեմադրության մեջ։ Այդ դերի համար Աբդուլովն արժանացել է «Թատերական գարուն» մրցանակի։

Հետագայում Ալեքսանդր Աբդուլովի թատերական գործունեությունը կապված է եղել Զախարովի թատրոնի հետ։ Նրա ամենահայտնի թատերական աշխատանքներից է «Յունոնա և Ավոս» ներկայացումը Լենկոմի թատրոնում։ «Բարբարոսն ու հերետիկոսը» (ըստ Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Խաղամոլը» վեպի) ներկայացման մեջ իր դերակատարման համար Աբդուլովն ստացել է «Բյուրեղապակե Տուրանդոտ», «Կ. Ս. Ստանիսլավսկու հիմնադրամի» մրցանակ, ինչպես նաև արժանացել է Ե. Լեոնովի անվան միջազգային թատերական հիմնադրամի պատվոգրի։

1993 թվականին Ալեքսանդր Աբդուլովը կազմակերպել և գլխավորել է «Задворки» փառատոնը, որի եկամտի մեծ մասը հատկացվում էր բարեգործության։ Օրինակ՝ Ալեքսանդր Աբդուլովի ու Լենկոմի թատրոնի աշատակիցների, ինչպես նաև փառատոնին հրավիրված էստրադային ճանաչված արտիստների ու ռոք-երաժիշտների ջանքերով վերանորոգվել է և Ռուսական ուղղափառ եկեղեցուն հանձնվել Աստվածածնի ծննդյան եկեղեցին, որ գտնվում է Լենկոմի թատրոնի մոտ։

Աշխատանքը կինոյում 
1970-ական թվականների սկզբից Ալեքսանդր Աբդուլովը նկարահանվել է կինոյում։ Իր առաջին դերն ստացել է 1974 թվականին՝ դեռ ուսանողական տարիներին, երբ Միխայիլ Պտաշուկի «Վիտյայի, Մաշայի ու ծովային հետևակազորի մասին» ֆիլմում կատարել է ծովային հետևակազորային Կոզլովի էպիզոդիկ դերը։ Ընդհանուր առմամբ նկարահանվել է 112 ֆիլմում։

Մեծ ճանաչում է ձեռք բերել «Սովորական հրաշք» (1978, Եվգենի Շվարցի համանուն պիեսի հիման վրա բեմադրել է Մարկ Զախարովը) կատարած Արջի դերի շնորհիվ։ Հաջողություն է ունեցել նաև Ալեքսանդր Վոլոդինի պիեսի հիման վրա Պավել Արսենևի կողմից նկարահանված «Սիրելիներից մի բաժանվեք» մելոդրաման (, 1979), որտեղ Աբդուլովը մարմնավորել է գլխավոր հերոսին՝ Միտյային, իսկ գլխավոր հերոսուհու դերը կատարել է նրա կինը՝ Իրինա Ալֆյորովան։

Ալեքսանդր Աբդուլովի լավագույն կինոդերերի շարքում են Նիկիտայի դերը Տատյանա Լիոզնովայի «Դիմակահանդես» (1981) ֆիլմում, Ռոբերի դերը Ալլա Սուրիկովայի «Որոնեք կնոջը» (, 1982) և քնարական հերոս Իվանի դերը «Կախարդները» (, 1982) ֆիլմում։ Ալեքսանդր Աբդուլովը նկարահանվել է կատակերգություններում («Ամենահմայիչն ու գրավիչը», «Գեղեցիկ կանանց համար» (), «Սիրո բանաձևը», «Այն նույն Մյունխաուզենը»), դրամաներում («Պաշտպանիր ինձ, իմ թալիսման» և «Մցենսկի գավառի Լեդի Մակբեթը» (), երկուսն էլ նկարահանել է Ռոման Բալայանը), «Սև ջրի վրա» (), Դմիտրի Մեսխիև), քրեական արկածային («Մադամ Վոնգի գաղտնիքները»), դետեկտիվ («Տասը փոքրիկ նեգրերը», Ստանիսլավ Գովորուխին), պատմական («Գարդեմարիններ, առա՛ջ», Սվետլանա Դրուժինինա) ֆիլմերում։

Ալեքսանդր Աբդուլովի մասնակցությամբ նկարահանված ֆիլմերից առավել հաջող են եղել Մարկ Զախարովի ու Սերգեյ Սոլովյովի աշխատանքները, որոնք դարձել են 1980-1990-ական թվականների նշանակալի իրադարձություններ։ 1991 թվականին Աբդուլովն սկսել է համագործակցել ռեժիսոր Վիկտոր Սերգեևի հետ. նրանց առաջին համատեղ աշխատանքը՝ «Հերոսը» ֆիլմը, եղել է հայրենական ֆիլմերի տեսավարձույթի առաջատարներից մեկը։ Հաջողություն է ունեցել նաև «Եկատերինա Սեմյոնովայի տարօրինակ տղամարդիկ» ֆիլմը, որում Ալեքսանդր Աբդուլովի հետ միասին նկարահանվել են նաև Նատալյա Ֆիսոնն ու Անդրեյ Սոկոլովը։ 1997 թվականին էկրան է բարձրացել Վիկտոր Սերգեևի «Շիզոֆրենիա» ֆիլմը, որի սցենարի գրել է Ալեքսանդր Աբդուլովը։

Առանձնակի հաջողության է արժանացել Կորովևի դերը 2005 թվականի «Վարպետը և Մարգարիտան» հեռուստասերիալում, որ նկարահանել է Վլադիմիր Բորտկոն։

2000 թվականին տեղի է ունեցել Ալեքսանդր Աբդուլովի ռեժիսորական դեբյուտը խաղարկային կինոյում։ Նա նկարահանել է «Բրեմենյան երաժիշտները» մյուզիքլը համանուն հեքիաթի մոտիվներով։ Նախկինում՝ 1990 թվականին, նա նկարահանել էր «Հետնաբակեր, կամ Եկեղեցին պետք է մնա եկեղեցի» վավերագրական ֆիլմը։

Ալեքսանդր Աբդուլովի անմիջական մասնակցությամբ կրկին սկսել է անցկացվել Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնը. 1995 թվականից սկսած՝ Աբդուլովը մի քանի տարի եղել է փառատոնի գլխավոր տնօրենը։

Հիվանդություն և մահ 
2007 թվականի օգոստոսի վերջին Ալեքսանդր Աբդուլովը վիրահատվել է Սևաստոպոլի կլինիկայում (պատռում առաջացնող խոց)։ Վիրահատությունից մի քանի ժամ անց սկսվել են լուրջ խնդիրներ՝ կապված սրտի հետ։ Վեց ժամ Աբդուլովն անցկացրել է վերակենդանացման բաժանմունքում, որից հետո նրան տեղափոխել են Մոսկվայի Բակուլևի անվան սրտաբանական կենտրոն։ Տեղափոխությունը բացասաբար է անդրադարձել դերասանի օրգանիզմի վրա։ Երեք օր անց նրա վիճակը կտրուկ վատացել է։ Սեպտեմբերի սկզբին Աբդուլովը տեղափոխվել է Իսրայել, որտեղ «Իխիլով» հիվանդանոցում նրա մոտ ախտորոշվել է թոքի չորրորդ փուլի քաղցկեղ (անբուժելի)։ Ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ Իսրայելի բժիշկները եկել են այն եզրահանգման, որ թոքի քաղցկեղի պատճառը եղել է այն, որ դերասանը երկար տարիներ ծխել է։

Ալեքսանդր Աբդուլովը մահացել է 2008 թվականի հունվարի 3-ին՝ Մոսկվայի ժամանակով 7:20 Բակուլևի անվան սրտանոթային վիրաբուժության կենտրոնում։ Հուղարկավորության արարողությունը տեղի է ունեցել Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցում։ Նույն օրը նա թաղվել է Մոսկվայի Վագանկովյան գերեզմանատանը։

Փաստեր 
 Ֆիզիկական լավ պատրաստվածությունն Ալեքսանդր Աբդուլովին թույլ է տվել գրեթե բոլոր ֆիլմերում նկարահանվել առանց փոխարինողի։ Կինոփառատոններից մեկում նա մրցանակի է արժանացել որպես լավագույն կասկադյոր «Սպանել վիշապին» (1988) ֆիլմում կատարած հնարքի համար։
 Ալեքսանդր Աբդուլովը հաճախ է եղել ՈՒՀԱ Բարձրագույն լիգային ժյուրիի անդամ, ինչպես նաև երկու անգամ եղել է ՈՒՀԱ «Голосящий КиВиН» փառատոնի ժյուրիի անդամ (2005, 2006)։
 Ալեքսանդր Աբդուլովը երկրպագել է Մոսկվայի «Սպարտակ» ֆուտբոլային ակումբին։
 1991 թվականին մասնակցել է «Հրաշքների դաշտ» հաղորդման՝ Վլադիսլավ Լիստևի վարած վերջին թողարկմանը։

Ընտանիք 
 Հայրը՝ Գավրիլա Դանիլովիչ Աբդուլով (1908-1980)
 Եղբայր՝ Յուրի Աբդուլով (1932-2007)
 Մայրը՝ Լյուդմիլա Ալեքսանդրովնա Աբդուլովա (ծնվել է 1921 թվականին)
 Եղբայր՝ Ռոբերտ Կրայնով (1940 - 4 դեկտեմբերի, 2011)
 Եղբայր՝ Վլադիմիր Աբդուլով (24 փետրվարի, 1947 - 2 մայիսի, 1980)
 Առաջին (փաստացի) կինը՝ Տատյան Լեյբել
 Առաջին կինը (1976-1993)՝ Իրինա Ալֆյորովա (ծնվել է 1951 թվականին), դերասանուհի (պսակադրվել են)
 Որդեգրյալ դուստր՝ Քսենյա Ալֆյորովա (ծնվել է 1974 թվականին), դերասանուհի, Իրինայի դուստրն առաջին ամուսնությունից
 Թոռ՝ Եվդոկիա (ծնվ.՝ 4 ապրիլի, 2007)
 Երկրորդ (փաստացի) կինը՝ Գալինա Լոբանովա, բալետի պարուհի
 Երկրորդ կինը (2006 թվականից)՝ Յուլիա Նիկոլաևնա Աբդուլովա (օրիորդական ազգանունը՝ Մեշինա, ծնվել է 1975 թվականին), իրավաբան
 Դուստրը՝ Եվգենյա Աբդուլովա (ծնվ.՝ 21 մարտի, 2007 թվական)

Պարգևներ 

Պետական պարգևներ և կոչումներ
 «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշան (6 օգոստոսի, 2007) – թատերական արվեստի զարգացման մեջ ունեցած մեծ ներդրման և ստեղծագործական բազմամյա գործունեության համար
 Պատվո շքանշան (25 օգոստոսի, 1997) – թատերական արվեստի զարգացման մեջ ունեցած մեծ ներդրման համար
 Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի երախտագիտություն (16 սեպտեմբերի, 2002 թվական) – թատերական արվեստի զարգացման մեջ ունեցած մեծ ներդրման համար
 ՌՍՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1986)
 ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (28 նոյեմբերի, 1991) – արվեստի բնագավառում ունեցած մեծ ներդրման համար
 ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (սուսերամարտ)

Մասնագիտական մրցանակներ
 «Թատերական գարուն» մրցանակ – «Ցուցակներում նշված չէ» ներկայացման մեջ լեյտենանտ Պլուժնիկովի դերակատարման համար
 «Բյուրեղապակե Տուանդոտ» մրցանակ – «Բարբարոսն ու հերետիկոսը» ներկայացման մեջ դերակատարման համար
 «Կ. Ս. Ստանիսլավսկու հիմնադրամի» մրցանակ – «Բարբարոսն ու հերետիկոսը» ներկայացման մեջ դերակատարման համար
 «Ճայը» մրցանակ (ТВ-6, 1997)
 «Ոսկե խոյ» պրոդյուսերական մրցանակ – «Կինեմատոգրաֆիական տարվա մարդ» («Кинотавр», 1998)
 «Ոսկե արծիվ» մրցանակ «երկրորդ պլանի տղամարդու լավագույն դերակատարում» անվանակարգում («Արտիստուհին», փետրվար, 2008, հետմահու)
 Դիպլոմ տղամարդու լավագույն դերակատարման համար («Շիզոֆրենիա» ֆիլմ, V համառուսաստանյան կինոփառատոն «Виват, кино России!», 1997)
 Ե Լեոնովի անվան միջազգային թատերական հիմնադրամի պատվոգիր – «Բարբարոսն ու հերետիկոսը» ներկայացման մեջ կատարած դերի համար
 Մրցանակ տղամարդու լավագույն դերակատարման համար, «Խաղաղ հորձանուտներ» ֆիլմ (Կատակերգական ֆիլմերի փառատոն Նովգորոդում, 2000)
 «Ոսկե պայտ» մրցանակ «Բրեմենյան երաժիտներ & Co» ֆիլմի ռեժիսուրայի համար (Սիրո մասին ֆիլմերի փառատոն Խանժոնկովի տանը, 2001)
 Մրցանակ «Странник» (Ֆանտաստների միջազգային ասոցիացիա Սանկտ Պետերբուրգում)
 «Տարվա լավագույն դերասան» մրցանակ «Русское зарубежье» կինոփառատոնւոմ («Ոչ մի տեղից սիրով, կամ Ուրախ թաղում» ֆիլմում դերակատարման համար, 2008)

Հիշատակ 

2009 թվականի մայիսի 29-ին նրա գերեզմանին տեղադրվել է հուշարձան (քանդակագործ՝ Վլադիմիր Մատյուխին)։ Հուշարձանը պատրաստված է գորշասպիտակ բազալտից, իսկ ձախ անկյունում տեղադրված է սպիտակ մարմարից պատրաստված խաչ։ Աբդուլովի նկարը վերցված է Մարկ Զախարովի «Սպանել վիշապին» ֆիլմի կինոփորձերի ժամանակ արված լուսանկարներից։ Ալեքսանդր Աբդուլովի անվան ու ազգանվան տառերը գրված են վեր բարձրացող աստիճանների տեսքով։ Հուշարձանն ստեղծվել է դերասանի այրու՝ Յուլիա Աբդուլովայի, ու նրա մտերիմ ընկերոջ՝ Լեոնիդ Յարմոլնիկի մտահղացմամբ։

Արվեստ

Դերերը թատրոնում 
«Լենկոմ»
 1975 – «Ցուցակներում նշված չէ», Բորիս Վասիլև, ռեժիսոր՝ Մարկ Զախարով – լեյտենանտ Պլուժնիկով
 1976 – «Խոակին Մուրյետայի աստղը և մահը», Ալեքսեյ Ռիբնիկով, ռեժիսոր՝ Մ. Զախարով – Խոակին
 1976 — «Համլետ», Վիլյամ Շեքսպիր, ռեժիսոր՝ Ա. Տարկովսկի – Մարցել
 1979 – «Դաժան խաղեր», Ալեքսեյ Արբուզով – Նիկիտա
 1981 – «Յունոնա և Ավոս», Ալեքսեյ Ռիբնիկով, ռեժիսոր՝ Մարկ Զախարով – Ֆերնանդո Լոպես, թատրոնի մարդը, վառվող հերետիկոս
 1983 – «Լավատեսական ողբերգություն, Վսեվոլոդ Վիշնևսկի – Խռպոտ
 1984 – «Թանկագին Պամելա»
 1986 – «Խղճի բռնապետություն», Միխայիլ Շատրով – Վերխովենսկի
 1986 — «Համլետ», Վիլյամ Շեքսպիր, ռեժիսոր՝ Գ. Պանֆիլով – Լաերտ
 1989 – «Հիշատակի աղոթք», Գրիգորի Գորին – Մենախեմ-Մենդլ
 1990 – «Դպրոց էմիգրանտների համար», Դմիտրի Լիպսկերով – Տրուբեցկոյ
 1997 – «Բարբարոսն ու հերետիկոսը» (ըստ Դոստոևսկու «Խաղամոլը» վեպի) – Ալեքսեյ Իվանովիչ
 2005 – «Խավարում» (ըստ «Թռիչք կկվի բնի վրայով» վեպի) – Մաքմերֆի (եղել է նաև ներկայացման ռեժիսոր)
 2005 — «Ամուսնություն» – Կոչկարյով (խաղացել է պրեմիերաներում)
 «Ամեն ինչ անցնում է»
 «Թատերական ուղղվածությամբ դպրոց»
 «Դահճի լացը» – Դահիճ

Դերերը կինոյում

Հնչյունավորող 
 1982 – Ամուսնացած ամուրին () – Սերգեյ Գորելով (Իգոր Յանկովսկու դերը)
 2007 – Թակարդ () – Միխայիլ Վոլոբուևը երիտասարդ տարիքում (Ստանիսլավ Բոնդարենկոյի դերը)

Կինոռեժիսոր 
 1990 – Հետնաբակեր 3, կամ Եկեղեցին պետք է մնա եկեղեցի ()
 2000 – Բրեմենյան երաժիշտներ & Co ()
 2007 – Անհաջողակ ()

Երգեր 
 «Ах, утону я в Западной Двине…» (երաժշտությունը՝ Էդուարդ Արտեմևի, տեքստը՝ Գենադի Շպալիկովի), «Հերոսը» ֆիլմից
 «Новогодние подарки» (երաժշտությունը՝ Վիկտոր Դորոխինի, տեքստը՝ Լյուբով Վորոպաևի)
 «Рок-сорняк» (երաժշտությունը՝ Պավել Օվսյաննիկովի, տեքստը՝ Վալերի Սաուտկինի)
 «Абдулла» (երաժշտություն և տեքստը՝ Իգոր Նիկոլաևի)
 «Двенадцать дней» (երաժշտությունը՝ Իգոր Նիկոլաևի, տեքստը՝ Անդրեյ Վոզնեսենսկու)
 «Улица Случайная» (երաժշտությունը՝ Դմիտրի Դանինի, տեքստը՝ Ալեքսեյ Լիսենկո), զուգերգ Ազիզայի հետ
 «Без дублёра» (երաժշտությունը՝ Դմիտրի Ժուրբինսկու, տեքստը՝ Վլադիմիր Վիշնևսկու)
 «Посвящение друзьям» (երաժշտությունը և տեքստը՝ Յակով Կոգանի)
 «Представь себе» (երաժշտությունը՝ Եվգենի Կռիլատովի, տեքստը՝ Լեոնիդ Դերբենյովի), «Կախարդներ»
 «Песенка Шолома» (երաժշտությունը՝ Ալեքսանդր Բասիլայայի, տեքստը՝ Յուրի Ռյաշենցևի), «Վտանգավոր ճանապարհորդության ուրախ ժամանակագրություն» ֆիլմից
 «Рассвет, закат» (երաժշտությունը՝ Յուրի Մալիկովի և Վլադիմիր Պրեսնյակովի, տեքստը՝ Վլադիմիր Լուգովոյի), զուգերգ Տատյանա Անցիֆերովայի հետ
 «Если б мы знали» (երաժշտությունը՝ Ռոման Մայորով, տեքստը՝ Միխայիլ Պլյացկովսկու), զուգերգ Իրինա Մուրավյովայի հետ

Մատենագրություն 
 
 Ефимова З. П. Александр Абдулов. — М.: Союз кинематографистов СССР, 1985.— 32 с., илл.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Александр Абдулов Биографическая справка РИА Новости 
 Ալեքսանդր Աբդուլովը  «Наш Фильм» կայքում 
 Ալեքսանդր Աբդուլովը Peoples.ru կայքում 
 Ալեքսանդր Աբդուլովը Rusactors.ru կայքում 
 Ալեքսանդր Աբդուլովը  Рускино.ру կայքում 
 Александр Абдулов - Двенадцать дней - самая известная песня актёра

Ռուս դերասաններ
Ռուս կինոռեժիսորներ
Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
«Ոսկե արծիվ» մրցանակի դափնեկիրներ
Ռուսաստանի հեռուստատեսության դերասաններ
21-րդ դարի դերասաններ
«Նիկա» մրցանակի դափնեկիրներ
Սցենարիստներ այբբենական կարգով
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Քաղցկեղից մահացածներ
Ռուս հաղորդավարներ
Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
«Ճայ» մրցանակի դափնեկիրներ
«Կինոտավրի» դափնեկիրներ