Ալտիպլանո

Ալտիպլանո ⟨, alto` բարձր և plano՝ հարտություն⟩՝  ընդարձակ սարահարթ Անդերում, ծածկված  հրաբուխներով։ Հանդիսանում է Կենտրոնական Անդեր բարձրավանդակի ներքին  արևմտյան ցածրադիր հատվածը և  գրավում  է Չիլիի, Բոլիվիաի, Պերուի և Արգենտինաի սահմանային տարածքները։ Ալտիպլանոի  չոր հողը ծածկված  է  աղուտով՝ հսկայական  աղի  ավազաններով։ Այստեղ են գտնվում բազմաթիվ լճեր  տարբեր ձևերի և չափսերի, որոնցից ամենախոշորը Տիտիկակա և Պոոպոն է։ Նրանք «ժառանգները» են մինչև 100 մետր խորությամբ  մեծ ջրավազանների, որոնք մեկուկես միլիոն տարի  առաջ  ծածկում  էին Ալտիպլանոի մեծ մասը։

Աշխարհագրական դիրքը 
Գտնվում  է Բոլիվիայի  տարածքում

Երկրաբանական կառուցվածք 
Ձևավորվել է մոտ 10 միլիոն տարի  առաջ։ Ուտուրունկու հրաբխի շրջանում  հողը  բարձրանում  է տարին մեկ սանտիմետր  արագությամբ։

Կլիմա 
Կլիման Ալտիպլանոյում  բարձրլեռնային- արևադարձային է։

Պատմությունը  
10  հազար տարի  առաջ այստեղ հայտնվել  են մարդիկ, որոնք առաջինն են գնահատել   կարտոֆիլի  համային հատկությունները, որը ինչպես վայրի  բույս  աճում  էր  այստեղ  մեծ  քանակությամբ։ Հին ժամանակներում  այդ հողերը մտնում  էին ինկերի հզոր կայսրության կազմի  մեջ։ Այստեղ  էին զարգացել  այմար  և կեչուա  հնդկացիների   լեզուն և մշակույթը։ 1545 թվականին իսպանական գաղութատերերը սկսեցին   ամայացնել տեղի հարուստ հանքավայրերը։ 1781 թվականին Լա Պաս բոլիվիական  քաղաքում  տեղի  է ունեցել  հդկացիների  ապստամբությունը։ Ի պատիվ հաղթանակի 1783 թվականի  հունվարի  24-ին քաղաքի  նահանգապետ Սեբաստյան Սեգուրոլան  հրամայել  է վերականգնել  հին  տոնակատարություն - տոնավաճար  Ալասիտասը։ Այսօր  Ալտիպլանո սարահարթի ժողովուրդը  տարբեր  երրկրներից  ամեն տարի  նշում  է  տոնը, մեծարելով տիուանակայի լիության  Եկեկո  աստծուն, որը XVIII դարում  օգնել  է լապասցիներին  կենդանի  մնալ    պաշարված  քաղաքում։

1853 թվականին, կենսաբան  Հյու  Վեդելի արշավից  հետո, ստեղծվել  են ռեգիոնի  առաջին  քարտեզները ։

Ծանոթագրություններ 

Անդեր