Սպինալ նեղացում

Սպինալ նեղացում, ողնաշարային խողովակի կամ նյարդային խողովակների նեղացումը, որի պատճառով ճնշվում են ողնուղեղը և նյարդերը։ Ախտանիշները կարող են ներառել ցավը, թմրածությունը, թուլությունը վերին և ստորին վերջույթներում։ Ախտանիշները սովորոաբար աստիճանական են և թուլանում են առաջ թեքվելուց։ Ծանր ախտանիշներից են անմիզապահությունը, անկղապահությունը և սեռական գործառույթի խանգարումը։

Պատճառներից են օստեոարթրիտը, ռևմատոիդ արթրիտը, ողնաշարի ուռուցքները, վնասվածքները, Պեջետի հիվանդությունը, սկոլիոզը, սպոնդիլոլիսթեզը և ախոնդրոպլազիան։ Այն դասակարգվում է ըստ ողնաշարի ախտահարված հատվածի՝ պարանոցային, կրծքային և գոտկային։ Գոտկային նեղացումը պարանոցային նեղացումից հետո ամենահաճախն է հանդիպում։ Ախտորոշումը հիմնվում է ախտանիշների և բժշկական պատկերավորման տվյալների վրա։

Բուժումը իր մեջ ներառում է դեղերը, վիրահատությունը, կորսետների օգտագործումը։ Օգտագործվող դեղամիջոցներն են՝ ՈՍՀԲԴ, ացետամինոֆեն, ստերոիդների ներարկում։ Հատուկ վարժությունները նույնպես կարող են օգտակար լինել։ Կարող է խորհուրդ տրվել ակտիվության որոշակի սահմանափակում։ Վիրահատություն կատարվում է այն դեպքում, երբ այլ բուժման միջոցները անարդյունավետ են։ Սովորաբար կատարվում է լամինէկտոմիա։

Սպինալ նեղացում առաջանում է մարդկանց մոտ։ Այն ավելի հաճախ առաջանում է 50 տարեկանից մեծ մարդկանց մոտ։ Կանանց և տղամարդկանց մոտ դիտվում է հավասար հաճախականությամբ։ Այս վիճակի առաջին նկարագրությունը տրվել է 1803 թվականին՝ Անտոնի Պորտալի կողմից։ Այս հիվանդգին վիճակի մասին նկարագրություններ եղել են Հին Եգիպտոսի ժամանակ։

Նշաններ և ախտանիշներ

Հաճախակի դիտվող 
 Կանգնեած ժամանակ անհարմարության զգացում (94 %)
 Ցավ/անհարմարության զգացում ուսերում, ձեռքում, ափում (78 %)
 Երկկողմանի ախտանիշներ (68 %)
 Թմրածություն՝ վնասման մակարդակին կամ դրանից ներքև (63 %)
 Թուլություն՝ վնասման մակարդակին կամ դրանից ներքև (43 %)
 Ցավ կամ թուլություն՝ հետույքում/միայն ազդրում (8 %)
 Ցավ կամ թուլություն ծնկից ներքև (3 %)

Նյարդաբանական խանգարումներ 
 Պարանոցային միելոպաթիա՝ համախտանիշ է, որը առաջանում է ողնուղեղի պարանոցային մասի ճնշումից։ Դրա պատճառով լինում է թմրածություն ձեռքերում, հավասարակշռության խախտում, անմիզապահություն, անկղապահություն և թուլություն, որը կարող է բերել պարալիզի (շարժման լրիվ անկարողության)։
 Նյարդերի ճնշում՝ բերում է թմրածության։
 Նյարդաբանական ընդմիջվող կաղություն՝ բնորոշվում է ստորին վերջույթի թմրածությամբ, թուլությամբ, ցավով, որը կարող է ճառագայթել ստորին վերջույթի այլ հատվածներ երկար կանգնած մնալու դեպքում։ Ողնաշարի ուղղվելուց ախտանիշները հայտնվում են, իսկ ծալվելու ժամանակ վերանում են։ Նստած և պարկած ժամանակ ախտանիշները լինում են նվազագույն ախտանիշներ ։

 Ռադիկուլոպաթիա (ցավով կամ առանց ցավի)՝ նյարդաբանական վիճակ է՝ կապված նյարդարմատների ճնշման հետ, որի հետևանքով լինում է թուլություն, զգայության և ռեֆլեքսների խանգանում։
 Ձիու պոչի համախտանիշ - Ստորին վերջույթի ցավ, թուլություն, թմրածություն, որը կարող է ներառել շեքը, հետույքը։ Կարող է դիտվել նաև անմիզապահություն, անկղապահություն։
 Մեջքի ստորին հատվածի ցավ՝ միջողնային սկավառակի կամ հոդերի վնասման պատճառով։

Պատճառներ

Տարիք 
Այս պատճառներից յուրաքանչյուրը կարող է բերել ողնաշարի անցքերի նեղացման։
 Ողնաշարի կապանները կարող են հաստանալ (դեղին կապաններ)
 Ոսկրային հավելյալ աճեր կարող են առաջանալ, որոնք ուղղվում են դեպի ողնաշարային խողովակ և նյարդարմատների անցքեր
 Միջողնային սկավառակների ճողվածքները կարող են ուղղվել դեպի ողնաշարային խողովակ և նյարդարմատների անցքեր
 Միջողնային սկավառակի դեգեներատիվ հիվանդությունը առաջացնում է ողնաշարային խողովակի նեղացում
 Հոդավորումները խախտվում են
 Ողնաշարի կոտրվածքներ, որոնք հաճախ են հանդիպում օստեոպորոզի ժամանակ
 Հոդերի վրա առաջանում են կիստաներ, որոնք առաջացնում են նյարդերի ճնշում

Արթրիտ 
 Օստեոարթրիտ
 Ռևմատոիդ արթրիտ—սպինալ խնդիրների շատ ավելի հազվադեպ պատճառ է

Բնածին 
 Ողնաշարային խողովակը ծնվելուց շատ նեղ է
 Ողնաշարի կառուցվածքի խանգարումները կարող են բերել ողնաշարային խողովակի նեղացման

Ողնաշարի անկայունություն 
 Մեկ ողը սահում է մյուսի վրա (սպոնդիլոլիսթեզ)

Վնասվածք 
 Պատահարները և վնասվածքները կարող են ողնաշարի կառուցվածքում առաջացնել խախտումներ, իսկ պայթյունային կոտրվածքների պատճառով ոսկորների կտորները կարող են խրվել ողնաշարային խողովակի մեջ։
 Պարանոցային միելոպաթիայով հիվանդները պատահարի մեջ հայտնվելու դեպքում ունեն ողնաշարը վնասելու ավելի մեծ ռիսկ։

Ուռուցքներ 
 Փափուկ հյուսվածքի ոչ նորմալ աճը կարող է առաջացնել բորբոքում։ 
 Հյուսվածքի աճը դեպի ողնաշարային խողովակ, որը ճնշում է ողնուղեղը, նյարդերը։

Տեսակներ 
Ամենահաճախ հանդիպող տեսակներն են պարանոցային սպինալ նեղացումը՝ պարանոցի մակարդակին և գոտկային սպինալ նեղացումը՝ գոտկային շրջանի մակարդակին։ Կրծքային սպինալ նեղացումը ավելի հազվադեպ է դիտվում։

Գոտկային նեղացման դեպքում մեջքի ստորին հատվածի նյարդերը ճնշվում են, որը կարող է բերել նստանյարդի ճնշման ախտանիշների (թուլություն, թմրածքություն, որը ճառագայթում է դեպի մեջք, հետույք և ոտքեր)։

Պարանոցային սպինալ նեղացումը կարող է լինել ավելի վտանգավոր, երբ ճնշում է ողնուղեղը։ Պարանոցային հատվածի նեղացումը կարող է բերել միելոպաթիայի, որի ժամանակ լինում է մարմնի թուլություն և պարալիզ (շարժման անկարողություն)։ Սպինալ նեղացման այսպիսի ծանր դրսևորումները բացակայում են գոտկային նեղացման ժամանակ։ Ողնուղեղը վերջանում է չափահաս մարդու գոտկային վերին ողի մակարդակին, դրանից հետո շարունակվում է որպես նյարդաթելերի խուրձ՝ ձիու պոչ։ Պարանոցային սպինալ նեղացումը ճնշում է գործադրում ողնուղեղի վրա՝ պարանոցի մակարդակին։ Այն հաճախ առաջանում է քրոնիկ դեգեներացիայի պատճառով, բայց կարող է լինել նաև բնածին և վնասվածքային։ Բուժումը հաճախ վիրահատական է։

Ախտորոշում 

Սպինալ նեղացում ախտորոշելու համար հետազոտվում է ամբողջ ողնաշարը։ Ախտորոշումը սկսում են հիվանդության պատմության ուսումնասիրումից և ֆիզիկալ հետազոտություններից։ Ռենտգեն և մագնիսառեզոնանսային հետազոտությունները կատարվում են խնդրի հստակ տեղակայումը պարզելու համար։

Հիվանդության պատմություն 
Հիվանդության պատմությունը հետազոտության ամենակարևոր մասն է, քանզի այն բժշկին կարող է տալ տվյալ սուբյեկտիվ ախտանիշների, հնարավոր պատճառների մասին։

Ֆիզիկալ հետազոտություն 
Սպինալ նեղացումով հիվանդի հետազոտությունը կարող է տալ բժշկին տեղեկություն՝ նյարդի ճնշման հստակ տեղակայման մասին։ Մի քանի յուրահատուկ նշանների վրա պետք է հատկապես ուշադրություն դարձնել, որոնցից են զգացողության խանգարումը, թմրածությունը, ռեֆլեքսների խանգարումը և ցանկացած տեսակի մկանային թուլությունը։

ՄՌՇ 
Մագնիսառեզոնանսային շերտագրությունը դարձել է սպինալ նեղացման ախտորոշման ամենահաճախ կիրառվող եղանակը։ ՄՌՇ-ն օգտագործում է էլեկտրամագնիսական ալիքներ՝ ողնաշարի պատկերները ստանալու համար։ ՄՌՇ-ն ավելի շատ հյուսվածքներ է ցույց տալիս, ներառյալ նյարդերը, մկանները և կապանները, որոնք համակարգչային շերտագրությունով և ռենտգեն հետազոտությունով ավելի վատ են երևում

Համակարգչային շերտագրություն 
Գոտկային շրջանում կատարվում է պունկցիա և ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի մեջ ներարկվում է կոնտրաստ նյութ։ Ռենտգենյան հետազոտությունով և համակարգչային շերտագրությունով երևում է ողնաշարային խողովակի նեղացումը։ Այն հատկապես տեղեկատվական է ողնաշարային խողովակների գրպանիկների նեղացումը տեսնելու համար։ Այն նաև անհրաժեշտ է իրականացնել այն մարդկանց դեպքում, որոնց հակացուցված է կատարել մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն, օրինակ՝ արհեստական ռիթմավարների առկայության դեպքում։

«Կարմիր» ազդանշաններ 
 Տենդ
 Գիշերային ցավեր
 Քայլքի խանգարում
 Կառուցվածքային խանգարում
 Չբացատրվող քաշի կորուստ
 Նախկինում ունեցած կարցինոմա
 Ուժեղ ցավ պարկելու դեպքում
 Վերջերս ունեցած վնասվածք՝ կասկածելի կոտրվածքով
 Նյարդաբանական ծանր կամ հարաճող խանգարման առկայությունdeficit

Բուժում 
Բուժումը լինում է վիրահատական կամ ոչ վիրահատական։ Դեռ հստակ ապացուցված չէ, թե այդ երկու եղանակներից որն է արդյունավետ գոտկային սպինալ նեղացման բուժման համար։

Ոչ վիրահատական բուժումներ 
Ոչ վիրահատական եղանակների արդյունավետությունը պարզ չէ, քանզի դրանք դեռ լավ ուսումնասիրված չեն։

 Ուսուցանում հիվանդության և ախտանիշները թուլացնելու եղանակների մասին
 Ցավը և բորբոքումը հանող դեղամիջոցներ, որոնցից են ացետամինոֆենը, ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցները (ՈՍՀԲԴ)
 Ֆիզիկական աշխատանք՝ ընդհանուր առողջությունը ամրապնդելու համար, օրինակ՝ հեծանիվ վարել, երբ առաջ թեքվելը վարելու ժամանակ կարող է թուլացնել ախտանիշները։ Քայլելը և լողը նույնպես կարող են օգտակար լինել
 Ավել քաշից ազատվել՝ հիվանդության ախտանիշները թուլացնելու և ընթացքը դանդաղեցնելու համար
 Ֆիզիոթերապիա՝ սեփական կարիքները հոգալու հնարավորությունները լավացնելու համար։ Հատուկ ձգման վարժությունները կարող են թուլացնել ցավերը և մնացած ախտանիշները։
 Գոտկային էպիդուրալ ստերոիդների կամ անզգայացնողների ներարկումը արդյունավետությունը շատ քիչ ապացույցներ ունի։

Վիրահատություն 
 Գոտկային դեկոմպրեսիվ լամինէկտոմիա՝ այս վիրահատության ժամանակ հեռացվում է ողնաշարային խողովակը ծածկող ոսկորի հատվածը և հաստացած կապանները՝ նյարդերի վրա եղած ճնշումը վերացնելու նպատակով։ Մարդկանց 70-90 %-ի մոտ լինում է դրական արդյունք։
 Արհեստական իմպլանտ՝ այս դեպքում կիրառվում է հատուկ U-նման իմպլանտ, որի տեղադրվում է մեջքի ստորին հատվածի երկու ոսկորների միջև։ Այն պահպանում է ողնաշարը ստաբիլ դիրքում դեկոմպրեսիվ վիրահատությունից հետո։ Իմպլանտը ապահովում է երկու ոսկորների միջև եղած ճիշտ տարածությունը, ինչի շնորհիվ նյարդերը ազատ տեղակայվում են և գնում են դեպի իրենց կողմից նյարդավորվող հատվածները։
 Պարանոցային միելոպաթիայի դեպքում կատարվող վիրահատությունը կատարվում է առջևից կամ հետևից՝ կախված մի քանի գործոններից, որոնցից են ճնշման հատվածը և պարանոցի դիրքը։ 
 Առաջային պարանոցային սկավառակի հեռացում և միաձուլում՝ վիրահատական միջամտություն է պարանոցային հատվածի ախտահարման դեպքում։ Սկավառակի ճնշող հատվածները հեռացվում են և ողնաշարի դիրքը կայունացնում։
 Հետին մուտքի դեպքում պետք է հատել ողնաշարի հետին մասնիկները։ Եղանակներից են լամինէկտոմիան, լամիէկտոմիան և միաձուլումը, լամինոպլաստիկան։

Համաճարակաբանություն 
 NAMCS-ի տվյալներով ԱՄՆ-ում բժշկի դիմելու 3.9 % դեպքերը 29.964.894-ից կապված են մեջքի խնդիրների հետ։
 -ն հայտնաբերել է, որ տղամարդկանց 1%-ի և կանանց 1.5%-ի մոտ հայտնաբերվում է ողերի սահում միմյանց նկատմամբ 54 տարեկանին մոտ։ Հետագա 25 տարիների ընթացքում տղամարդկանց 11%-ի և կանանց 25%-ի մոտ լինում է ողների դեգեներատիվ սահում միմյանց նկատմամբ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Uvm.edu
 Ncbi.nlm.nih.gov
 Questions and Answers about Spinal Stenosis - US National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases

Օրթոպեդիա
Նյարդավիրաբուժություն