Կորդիերիտ

Կորդիերիտ, մագնեզիումի, երկաթի, ալյումինի ցիկլոսիլիկատ։ Մագնեզիումի և երկաթի սիլիկատներն առաջացնում են պինդ լուծույթ հետևյալ բանաձևով՝ (Mg Fe)2 Al3 (Si5 AlO18)  ( Fe Mg )2 Al3 (Si5 AlO18): Գոյություն ունի նրա բարձրջերմաստիճանային պոլիմորֆ ձևը՝ ինդիալիտը, որը բերիլի հետ ունի նույն կառուցվածքը, բայց օղակներում ալյումինն ունի պատահական բաշխվածություն՝ (Si Al) 6 O18: Կորդիերիտը հայտնաբերվել է 1813 թվականին Իսպանիայի Ալմերիա շրջանում, անվանակոչվել է ֆրանսիացի երկրաբան Լուի Կորդիեի (1777–1861) պատվին։

Ծագում, հանքավայրեր 
Կորդիերիտը սովորաբար առաջանում է պելիտային ապարներում կոնտակտային մետամորֆիզմի արդյունքում։ Հատկապես ավելի հաճախ է հանդիպում եղջրաքարերում, որոնք առաջանում են պելիտային ապարներում կոնտակտային մետամորֆիզմի արդյունքում։ Կան երկու ընդհանուր մետամորֆ միներալների կոմպլեքսներ՝ սիլիմանիտ-կորդիերիտ-շպինել և կորդիերիտ-շպինել-պլագիոկլազ-օրթոպիրոքսեն։ Կան նաև այլ կապված միներալներ, որոնց շարքում է նռնաքարը և անտոֆիլիտը։ Հանդիպում է նաև որոշ գրանիտներում և պեգմատիտներում։ Կորդիերիտի ձևափոխման արդյունքում առաջանում են փայլար, քլորիտ և տալկ։

Հանքավայրեր կան Կոռնուոլ թերակղզում։ առատորեն հանդիպում է Ավստրալիայում (Հյուսիսային շրջան), Բրազիլիայում, Բիրմայում, Կանադայում (հյուսիսարևմուքում Յելոունայֆ շրջան), Հնդկաստանում, Մադագասկարում, Նամիբիայում, Շրի Լանկայում, Տանզանիայում և ԱՄՆ-ում (Կոնեկտիկուտ)։ Իոլիտի գտնված ամենամեծ բյուրեղը կշռում է 24 000 կարատ և հայտնաբերվել է ԱՄՆ Վայոմինգ նահանգում։

Զարդաքարային տարատեսակներ 
Որպես իոլիտի թափանցիկ տեսակ՝ կորդիերիտը հաճախ օգտագործվում է որպես զարդաքար։ «Իոլիտ» անվանումը հունարեն նշանակում է «մանուշակագույն »։ Մյուս հնացած անվանումն է «դիքրոիտ», որը հունարենից թարգմանաբար նշանակում է «երկգույն քար», այս անվանումը հղում է կատարում կորդիերիտի ուժեղ պլեոքրոիզմին։ Անվանում են նաև «ջրային շափյուղա» և «վիկինգների կողմնացույց» ամպամած օրերին արևի ուղղությունը ցույց տալու օգտակար հատկության շնորհիվ։ Լույսը, որը ցրվում է օդի մոլեկուլների կողմից, բևեռացված է և ուղղված է Արեգակի նկատմամբ ուղիղ անկյան տակ, եթե նույնիսկ Արեգակի սկավառակը ստվերված է խիտ մառախուղով, կամ հորիզոնից ներքև է։

Թանկարժեք իոլիտի գույնը լուսավորության անկյունը փոփոխելիս տատանվում է կապույտից մինչև կապտամանուշակագույն, դեղնամոխրագույնից մինչև բաց կապույտ։ Իոլիտը երբեմն օգտագործվում է որպես շափյուղայի ոչ թանկարժեք փոխարինող։ Այն շատ ավելի փափուկ է քան շափյուղան։

Կապույտ իոլիտի մյուս անունը սթեյնհելիտ է, Ֆաբիան Սթեյնհեյլի պատվին, որը Ֆինլանդիայի զինվորական նահանգապետն է եղել և նա է նկատել, որ այդ միներալը տարբերվում է քվարցից։ Պրազեոլիտը իոլիտի ևս մի տարատեսակ է, որը ստացվում է իոլիտի ջերմային մշակումից։

Այլ կիրառումներ 
Կատալիտիկ նեյտրալիզատորները սովորաբար պատրաստում են կերամիկայից, որը պարունակում է մեծ քանակով սինթետիկ կորդիերիտ։ Արտադրական պրոցեսի ժամանակ դիտավորյալ հավասարեցնում են կորդիերիտի բյուրեղները, որպեսզի օգտագործեն բյուրեղի առանցքի երկայնքով շատ փոքր ջերմային ընդարձակումը։ Դա կանխում է ջերմային շոկի առաջացումը կատալիտիկ նեյտրալիզատորների օգտագործման դեպքում։

Տես նաև 
 Շափյուղա
 Պլեոքրոիզմ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
Mineral galleries
http://www.gemstone.org/gem-by-gem/english/iolite.html 

Միներալներ
Թանկարժեք քարեր
Թանկարժեք քարերի մշակում
Սիլիկատներ (միներալներ)
Ալյումինի միներալներ