Ադոլֆ Վյոլֆլի

Ադոլֆ Վյոլֆլի (, ), շվեյցարացի նկարիչ-պրիմիտիվիստ, Ար բրյուտի ամենավառ ներկայացուցիչներից մեկը։

Կենսագրություն և ստեղծագործություն 
Յոթ տարեկան հասակում  մասնագիտությամբ քարտաշ ալկոհոլիկ հայրը լքում է նրան։ Ֆերմայում բատրակություն է անում, ոստիկանության կողմից ձերբակալվում է հասարակական բարքերն անարգելու համար, հիվանդության կրկնվելուց հետո ստուգվում է բժիշկների կողմից և ախտորոշվում մտագարություն։ 

1895 թվականից մինչև կյանքի վերջն ապրել է Վալդաուի հայտնի հոգեբուժական կլինիկայում,  տարբեր ժամանակներում, որի բուժվող հիվանդներից են եղել նաև  Վացլավ Նիժինսկին, Ֆրիդրիխ Գլաուզերը և Ռոբերտ Վալզերը։ Այստեղ նա երեսունհինգ տարեկան հասակում սկսում է նկարել, բանաստեղծություններ գրել, երաժշտություն հորինել։ Հսկայական ժառանգություն է թողել տասնյակ հազարավոր նկարներ և կոլաժներ, ինչպես նաև երաժշտական և գրական ստեղծագործություններ (բանաստեղծություններ և արձակ)։

Ճանաչում 
Վյոլֆլիի ստեղծագործությունները լայն մասսաներին ներկայացրել է շվեյցարացի խոշորագույն հոգեբան և հոգեբույժ Վալտեր Մորգենտալերը (1882-1965), նրան նվիրված  «Հոգևոր հիվանդը որպես նկարիչ» (1921) մենագրության մեջ։  Այն, ինչպես նաև  Հանս Պրինցհորնի (1886-1933) «Հոգևոր հիվանդների արվեստը» (1922) գիրքը, գրավեցին սյուրռեալիստների ուշադրությունը,  նրան գնահատել է  Անդրե Բրետոնը և նկատել Ժան Դյուբյուֆեին, որը Վյոլֆլիի նկարները ընդգրկում է ար բրյուտի  1948 թվականի փարիզյան էքսպոզիցիայում։  Վյոլֆլին դառնում է  Բլեզ Սանդրար Մորավաժինի (1926) վեպի գլխավոր հերոսի նախատիպերից մեկը։ 1972  թվականին նկարչի աշխատանքները մասնակցեցին Կասելի հինգերորդ, «Փաստաթուղթ» ցուցահանդեսին։ 1975 թվականից Վյոլֆլիի նկարները և կոլաժներն ընդգրկվեցին Բեռնի գեղարվեստի թանգարանի էքսպոզիցիաներում։ Վյոլֆլիի բանաստեղծությունների հիման վրա գերմանացի կոմպոզիտոր Վոլֆգանգ Ռիմը (1981) գրել է վոկալ շարք, ավստրիացի կոմպոզիտոր Գեորգ Ֆրիդրիխ Հաասին (1981) է պատկանում Ադոլֆ Վյոլֆլի կամերային օպերան։ Վյոլֆլիի տեքստերի հիման վրա դանիացի կոմպոզիտոր  Պեր Նյորգորը ստեղծել է «Տիվոլի աստվածային այգին» (1983) օպերան, 2007 թվականի մարտին այն ներկայացվեց Լյուբեկ քաղաքի թատրոնում։ Վյոլֆլիի բանաստեղծությունների հիման վրա Ժորժ Ապերգիսը (2006) գրել է հանդիսավոր խմբերգ։

Գրականություն 
Сюрреализм (Иллюстрированная энциклопедия)./ Сост. И. Г. Мосин.-СПб.,2005. С.51-52.
The other side of the moon: the world of Adolf Wölfli. Philadelphia: Goldie Paley Gallery; Moore College of Art, 1988.
Morgenthaler W. Madness & art the life and works of Adolf Wölfli. Lincoln: University of Nebraska Press, 1992.
Spoerri E. Adolf Wölfli: draftsman, writer, poet, composer. Ithaca: Cornell UP, 1997.
Chanfrault-Duchet M.-F. Adolf Wölfli: Autobiographie und Autofiktion. Freiburg: Rombach, 1998.
Spoerri E. The art of Adolf Wölfli. New York: American Folk Art Museum; Princeton: Princeton UP, 2003.
Gomez E.M. Adolf Wölfli, master of his universe. St. Louis: Envision, 2003.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Фильм Московского музея творчества аутсайдеров «Коллекция Ар Брют» (2008)

Շվեյցարացի նկարիչներ
Շվեյցարացի բանաստեղծներ
Շվեյցարացի կոմպոզիտորներ
Շվեյցարացի լուսանկարիչներ
Շվեյցարացի գրաֆիկներ
Շվեյցարացի արվեստագետներ