Իսրայելի գրականություն

Իսրայելի գրականություն, Իսրայելի տարածքում իսրայելցիների կողմից գրված գրականությունն է։ Աշխատանքների մեծ մասը գրված է եբրայերենով, միաժամանակ որոշ իսրայելցի հեղինակներ գրում են իդիշ, անգլերեն, արաբերեն և ռուսերեն լեզուներով։ Արաբերեն լեզվով գրականությունը Իսրայելում հաճախ դասակարգում են որպես պաղեստինյան գրականություն։ Իսրայելը համարվում է ԱՄՆ-ից հետո երկրորդ երկիրը աշխարհում նոր գրականության տպագրության և առևտրի բնագավառում։

Եբրայերենով գրող բանաստեղծներ  
Իսրայելի ժամանակակից գրականության հիմքերը դրվել են երկրորդ ալիայի մի խումբ վտարանդիների կողմից, այդ թվում Շմուել Ագնոնը, Դավիդ Շիմոնին և Յակով Ֆիխմանը։ Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը հրեական գրականությունը կենտրոնացված էր Արևելյան Եվրոպայում։ Պատերազմից և Ռուսաստանում հեղափոխությունից հետո եբրայերենով գրող շատ բանաստեղծներ արտագաղթեցին Պաղեստին։ 1921 թվականին, 70 գրողներ հանդիպեցին Թել Ավիվում և հիմնադրեցին Եբրայերեն գրողների միություն։ 1920-1930-ական թվականներին Պաղեստինը դարձավ եբրայական գրականության գերիշխող կենտրոն։  Եբրայական գրականության առաջամարտիկներից շատերը եղել են սիոնիստներ։   20-րդ դարի մեծ գործիչներ Ահադ հա-Ամը և Շաուլ Չերնիխովսկին իրենց ստեղծագործական գործունեության վերջին տարիները անցկացրել են Թել Ավիվում և զգալի ազդեցություն են ունեցել եբրայերենով գրող երիտասարդ բանաստեղծների վրա։

Գրողների հաջորդ սերնդի ուշադրության կենտրոնում Իսրայելն էր, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նրանք գրում էին աշխարհի այլ երկրների մասին։ Նրանց հիմնական թեման եղել է հայրենադարձության ժամանակաշրջանը և կյանքը կիբուցում։ Հանրահայտ մարդկանցից էին Ուրի Ցվի Գրինբերգը և Աբրահամ Շլյոնսկին։ Բանաստեղծների երրորդ սերունդը ի հայտ եկավ մոտավորապես Իսրայելի անկախության համար պատերազմի ընթացքում։ Առանցքային գործիչներից էին Սամեհ Իզհարը, Մոշե Շամիրը, Հաիմ Գուրին և Բինյամին Թամմուզը։ Նրանք սաբրաներ էին և երկիր էին բերվել վաղ տարիքում։ Իսրայելը հզոր ազդեցություն է կրել  այլ երկրներից, հատկապես արևմտյան։  «Քանանացիներ» խումբը նույնիսկ փորձում էր մերժել իսրայելցիների և այլ երկրների հրեաների միջև կապը։

1960-ական թվականների սերունդը (Ավրաահամ Բ. Յոշուա, Ամոս Օզ, Նաթան Յոնաթան, Յորամ Կանյուկ) ձգտում էր տեղ զբաղեցնել իսրայելական մշակույթի աշխարհում և ընդգծել հրեական կյանքի յուրահատուկ կողմերը Իսրայելում։

Գրողների հաջորդ սերունդը ծնվել էր 1960-1970-ական թվականներին և իրենց առաջին ստեղծագործություններով ներկայացել հանրությանը 1980-1990-ական թվականներին։ Նրանք քննարկում էին հրեա-իսրայելական գոյության հիմնահարցերը։

Իդիշով գրող բանաստեղծներ 
Բացի եբրայերենով գրողներից Իսրայելում զգալի տեսակարար կշիռ ունեն այլ լեզուներով գրված ստեղծագործությունները, մասնավորապես իդիշերենով։ Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Վարշավայում, Մոսկվայում և Նյու Յորքում էին գտնվում իդիշերեն գրականության հրատարակության հիմնական կենտրոնները։ Պաղեստինում որոշակի թշնամություն էր նկատվում իդիշ լեզվի նկատմամբ, համարելով որ այն կարող է կանխել եբրայերենի վերածնունդը։ Սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո փոխվեց իդիշի հանդեպ վերաբերմունքը։ Լեզվի եվրոպական կենտրոնները ոչնչացվեցին Հիտլերի և Ստալինի կողմից, իսկ Նյու Յորքում իդիշի հանդեպ հետաքրքրությունը անկում ապրեց։ Երկրորդ աշխարհամարտից հետո սկսվեց առաջատար իդիշ գրողների ներգաղթ Իսրայել։ Այստեղ լեզուների միջև ներքին փոխհարաբերությունները դարձան բարեկամական և չվնասեցին իդիշին։

Իդիշ հայտնի գրողներից էին Դավիդ Պինսկին, Շոլոմ Աշը և Ավրոմ Սուցկևերը։ Իսրայելում իդիշերենով ստեղծագործությունները հիմնականում նվիրված էին Հոլոքոստին (հանրահայտ գրող Յեխիել Դի-Նուր) և ներգաղթյալների կյանքին։

Գրքերի հրատարակում Իսրայելում 
Իսրայելի օրենսդրությամբ Երուսաղեմի հրեական համալսարանն անվճար ստանում է Իսրայելում հրատարակված յուրաքանչյուր գրքից երկուական օրինակ։ 2004 թվականին համալսարանի ներկայացուցիչները հայտնեցին, որ իրենք ստացել են 6436 նոր գիրք։ 2006 թվականին գրադարանին ուղարկված 8000 գրքերի 85 %-ը, եբրայերեն են։ 2004 թվականին հրատարակված գրքերի 8 % -ը երեխաների համար նախատեսված գրքեր են եղել, իսկ 4 %-ը դասագրքեր։ Ըստ հրատարակման տեսակի գրքերի 55 % -ը առևտրային են, 14 %-ը  ինքնահրատ, 10 %-ը կառավարական, 7 %-ը կրթական, իսկ 14 % -ը այլ տիպի կազմակերպությունների կողմից հրատարակված։

Իսրայելում հայտնի գրողներ     
 Մեիր Շալև
 Դավիթ Գրոսսման
 Էդգար Քերետ
 Իրիտ Լինուր
 Շմուել Ագնոն
 Ամոս Օզ

Մանկական  գրողներ 
 Միրիամ Յալան-Շտեկլիս
 Յոնաթան Գեֆեն

Տես նաև 
 Հրեական գրականություն
 Իդիշ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Overview of Hebrew literature
  The State of the Arts: Israeli Literature,
CULTURE- Literature", 2003
 Weill, Asher. Culture in Israel- On the Cusp of the Millennium, 2000

Իսրայելի գրականություն
Եբրայերեն
Իդիշ