Ֆրանչեսկա Ման

Ֆրանչեսկա Ման (, հայտնի է նաև որպես Rosenberg-Manheimer, Manheimer, Man, Mannówna, ), լեհ-հրեա բալետի պարուհի, հայտնի է Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբարում իր գործողությունների համար: Նոր ժամանած բանտարկյալների հետ  Մաննը պետք է գնար գազի խցիկ: Սակայն, Ֆրանչեսկան կարողացել է վերցնել հսկիչներից մեկի զենքը: Մահից առաջ համակենտրոնացման ճամբարի մյուս կանանց հետ  կարողացել են սպանել և վիրավորել մի քանի նացիստների:

Կենսագրություն 
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ Ֆրանչեսկա Մանն ապրել է Վարշավայում և զբաղվել բալետով: Մտերիմ է եղել հայտնի երգչուհի Վերա Գրանի և դերասանուհի Ստեֆանիա Գրոջինսկայի հետ: 1939 թվականին Բրյուսելի պարային մրցույթում զբաղեցրել է չորրորդ տեղը, որին մասնակցել է բալետի 125 երիտասարդ պարող: Լեհաստանում (թե՛ դասական, թե՛ ժամանակակից ռեպերտուար) Եղել է իր ժամանակի ամենագեղեցիկ ու խոստումնալից երիտասարդ պարողներից մեկը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում Ֆրանչեսկան դարձել է Վարշավայի գետտոյի բանտարկյալներից մեկը:

Մահը Օսվենցիմում 
Իրադարձությունների վերաբերյալ կա միմյանցից տարբերվող մի քանի տարբերակ: Երկու հիմնական աղբյուրներից են ճամբարի նախկին կալանավորներ Ֆիլիպ Մյուլլերի և Եժի Տաբայի հիշողությունները, ինչպես նաև այդ ժամանակների արխիվային փաստաթղթերը: Ըստ նրանց վկայության՝ 1943 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Օսվենցիմ  է ժամանել 1700 լեհ-հրեաներով լցված գնացքը, որոնց թվում էր նաև Ֆրանչեսկա Մանը: Նոր ժամանողներին չեն գրանցել որպես բանտարկյալների: Նրանց տեղեկացրել են, որ տեղափոխվելու են մեկ այլ համակենտրոնացման ճամբար, սակայն նրանք առաջին հերթին պետք է ախտահանման պրոցեդուրա անցնեն: Նրանց տեղափոխել են գազի խցիկ ունեցող սենյակներից մեկը և հրամայել հանել հագուստը: Որոշ վկայությունների համաձայն՝ հագուստը հանելիս Մանը սկսել է պարել, և գրավելով հսկիչների ուշադրությունը, կարողացել է վերցնել նրանցից մեկի ատրճանակը: Ֆրանչեսկան կարողացել է երեք կրակոց արձակել՝ սպանելով սպա Յոզեֆ Շիլինգերին (Josef Schillinger) և վիրավորել Վիլհելմ Էմերիխին: Ըստ Եժի Տաբուի՝ Մանը ոգեշնչման աղբյուր է դարձել մյուս կանանց  գործողությունների համար: Եժին պնդում է, որ նացիստներից մեկը կորցրել է քիթը, մի քանի զինվորներ զրկվել են գլխամաշկից: Սակայն, ըստ փաստաթղթերի, միակ զոհերն են եղել Շիլինգերն ու Էյխմանը:

Ըստ տարբերակներից մեկի` բանտարկյալ կանանց ավտոմատներով սպանել են աղմուկի վրա ներս մտած զինվորները: Մյուսները պնդում են, որ կանանց դուրս են տարել և  մահապատժի ենթարկել, իսկ Ֆրանչեսկան ինքնասպան է եղել սպայից խլած ատրճանակով:

Կան այլ տարբերակներ, ըստ որոնց գործողությունը տեղի է ունեցել ոչ թե գազի խցիկի մոտ, այլ փողոցում, իսկ ՍՍ-ական Շիլինգերն ու Էյխմանը հարբած են եղել: Ամսաթվերի աննշան անհամապատասխանություններ նաև կան: Տարիների ընթացքում Ֆրանչեսկա Մանի պատմության մասին լուրեր ու ենթադրություններ են շրջանառվել: Թե ինչ է տեղի ունեցել իրականում, անհնար էր հաստատել: Մինչ օրս հայտնի է միայն, որ Շիլինգերը մահացել է, իսկ Էյխմանը՝ վիրավորվել, իսկ բանտարկյալ կանայք սպանվել են:

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Müller, Filip (1999) [1979]. Eyewitness Auschwitz — Three Years in the Gas Chambers. trans. Routledge & Kegan Paul Ltd. and Susanne Flatauer. Chicago: Ivan R. Dee & in association with the United States Holocaust Memorial Museum. p. 180. ISBN 1-56663-271-4.

Բալետի արտիստներ
Լեհ հրեաներ
Կանայք պատերազմում
Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբարում մահացածներ
Հոլոքոստի զոհեր
Հրեա արվեստագետներ
Կանայք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում