Սերգեյ Ժադան

Սերգեյ Վիկտորովիչ Ժադան (, ), ուկրաինացի բանաստեղծ, արձակագիր, էսսեիստ և թարգմանիչ։

Կենսագրություն 
Ժադանը ծնվել է Ուկրաինայի Լուգանսկի մարզի Ստարոբելսկ քաղաքում։ Նա ավարտել է Խարովի Գ․ Սկովորոդայի անվան ազգային մանկավարժական համալսարանը 1996 թվականին. ավարտական աշխատանքը նվիրված է եղել Միխայիլ Սեմենկոյին և 1920-ական թվականների ուկրաինացի ֆուտուրիստ գրողներին։ Հետո երեք տարի եղել է բանասիրական ֆակուլտետի ասպիրանստ և 2000-2004 թվականներին դասավանդել ուկրաինական և համաշխարհային գրականություն։ Դրանից հետո նա աշխատել է որպես արտահաստիքային գրող։

Ժադանը միջազգային  ճանաչում ունեցող ուկրաինացի գրող է, բանաստեղծություների 12 գրքերի և 7 վեպերի հեղինակ և մեկ տասնյակից ավելի գրական մրցանակների դափնեկիր։ 2008 թվականի մարտին նրա «Անարխիա ՈՒԿՐ-ում» վեպի ռուսերեն թարգմանությունն ընդգրկվել է Ազգային բեսթսելլեր մրցանակի կարճ ցանկում։ 2008 թվականին Մոսկվայի միջազգային գրքի ցուցահանդեսում եղել է «Տարվա գիրք» մրցանակի հավակնորդ։ 2009 թվականին նա արժանացել է Ժոզեֆ Կոնրադ-Կորզենիովսկու անվան գրական մրցանակի։ 2012 թվականին «Հրազեններ և դանակներ» գիրքն հաղթել է Ուկրաինայի «Տարվա գիրքը» մրցույթի արձակի բաժնում։ 2010 թվականին Շվեյցարիայում Ժադանի «Վորոշիլովգրադը» արժանացել է Յան Միխալսկու մրցանակի, BBC Ուկրաինայի «Տասնամյակի գիրք» և Brücke Բեռլին մրցանակների։ Նրա ընտրյալ բանաստեղծությունների «Դինամո Խարկով» ժողովածուն հաղթել են ուկրաինական «Տարվա գիրք» մրացանակաշխությունում (2014)։  2015 թվականինի Ժադանի «Մեսոպոտամի» գիրքը  հաղթել է Անգելուս գրականության մրցանակը, իսկ 2016 թվականին արժանացել է Ուկրաինայի նախագահի կողմից տրվող «Ուկրաինական  տարվա գիրքը» մրցանակին։

Ժադանը թարգմանել է բանաստեղծություններ գերմաներենից, անգլերենից, բելառուսերենից և ռուսերենից, թարգմանել է Պաուլ Ցելանի և Չարլզ Բուկովսկու բանաստեղծներից։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են գերմաներեն, անգլերեն, էստոներեն, ֆրանսերեն, իտալերեն, շվեդերեն, նորվեգերեն, լեհերեն, սերբերեն, խորվաթերեն, լիտվերեն, լատիշերեն, բելառուսերեն, ռուսերեն, հունգարերեն, հայերեն և  չեխերեն։

Թատրոն և մուլտիմեդիա նախագծեր 
Սերգեյ Ժադանի «Դմոկրատ երիտասարդության հիմն վեպը բեմադրվել է Կիևի Իվան Ֆրանկոյի անվան ազգային ակադեմիական դրամատիկական թատրոնում։ 2004 թվականից սկսած նա աշխատել է Նյու Յորքի La MaMa փորձարարական թատրոնի Յարա արվեստի խմբում՝ մասնակցելով հետևյալ շոուներին` «Կոլիադա. Տասներկու ուտեստներ» (2005), «Ստորերկրյա երազներ» (2013-2014 թթ.), «Hitting Bedrock» (2015) և «1917-2017 թթ. Տիչինան, Ժադանը և շները» (2016-2017)։ Նրա «Լրտես», «Չապլին» և «Ասեղ» բանաստեղծությունները թարգմանվել են անգլերեն և դարձել «Կույր բիծ» բեմադրության մաս, որ ներկայացվել է 2015 թվականի մայիս-հուլիսին Վենետիկի փառատոնի ուկրաինական տաղավարում։

Երաժշտական նախագծեր 
Ժադան համագործակցում էր Խարկովի «Լուկ» երաժշտական խմբի հետ։ «Լուկի» ուիկրաիներեն երգերի մեծ մասի տեքստերը հիմնված են Ժադանի ստեղծագործությունների վրա (մասնավորապես Tourist zone առաջին ալբոմը հիմնված է «Merry Christmas, Jesus Christ» ստեղծագործության վրա)։

2008 թվականին թողարկվել է Khor monholskykh militsioneriv  ալբոմը, որի երգերի տեքստերը գրվել են Ժադանի կողմից և կատարվում են Խարկովի տարբեր երաժիշտների կողմից։ Սկսած 2007 թվականից Ժադանը համագործակցել է Խարկովի մեկ այլ՝ Собаки в космосі երաժշտական խմբի հետ, որը ներկայումս հայտնի է որպես Ժադանը և շները։ Նրանք թողարկել են հետևյալ ալբոմները՝ «Спортивний клуб армії» (2008), «Зброя пролетаріату» (2012), «Бийся за неї» (2012) և «Пси» (2016)։

Քաղաքական ակտիվություն 

Մասնակցել է ուկրաինական անկախության շարժմանը սկսած ուսանողական տարիներից և շարունակել ակտիվությունը Ուկրաինայում քաղաքական տարբեր ճգնաժամների ընթացքում։ Նա մասնակցել է 2004 թվականի Նարնջագույն հեղափոխության ցույցերին ընդդեմ կաշառակերության և նախագահական ընտրությունների ժամանակ ընտրողներին վախեցնելու։ Բողոքի ցույցերի արդյունքում վերանայվել է Ուկրաինայի գերագույն դատարանի որոշումը։ 2013 թվականին նա եղել է Խարկովի Եվրոմայդանի համակարգման խորհրդի անդամ, որը մաս է կազմել համազգային ցույցերի և ոստիկանության հետ դաժան բախումների։ Մայդանի 5-օրյա հեղափոխության արդյունքում հրաժարական է տվել Ռուսաստանի հովանու ներքո գործող նախագահ Յանուկովիչը։ 2014 թվականին Ժադանը հարձակման է ենթարկվել Խարկովի քաղաքապետարանի շենքի մոտ։

2014 թվականից Ժադանը մի շարք այցելություններ է կատարել Դոնբասի ռազմաճակատի տարբեր կետեր, որտեղ ընթացել են ռազմական բախումներ ռուսների հետ։ 2017 թվականին դարձել է Սերգեյ Ժադանի բարեգործական հիմնադրամի համահիմնադիր, որը մարդասիրական օգնություն է ուղարկում ռազմաճակատի գծին մոտ գտնվող քաղաքներ։

Քննադատություն 
Սերգեյ Ժադանը համարվել է նախկին ԽՍՀՄ երկրների լավագույն գրական գործիչներից մեկը,  ընդգծվել է նրա ունակությունը լինել յուրային ինչպես հասարակ, այնպես էլ կրթված ընթերցողների շրջանում։ Հատուկ գովաբանության է արժանացել նրա «Վորոշիլովգրադ» վեպը, որը կոչվել է մի ամբողջ սերնդի մանիֆեստճանաչվել է։

Աշխատանքներ

Բանաստեղծություններ 

 Քաղվածքներ (Цитатник), 1995
 Գեներալ Հուդա (Генерал Юда), 1995
 Պեպսի (Пепсі), (1998)
 Ընտրյալ քնարերգություն (Вибрані поезії), 2000
 Բալլադներ պատերազմի և վերակառուցման մասին (Балади про війну і відбудову), 2001
 Մշակույթի պատմությունը մեր դարի սկզբին (Історія культури початку століття), (2003)
 Ու.Խ.Ս.Հ. (У.Р.С.Р.), 2004
 Մարադոնա (Марадона), 2007
 Եթովպիա (Ефіопія), 2009
 Լիլի Մարլեն  (Лілі Марлен), 2009
 Հրազեններ և դանակներ (Вогнепальні й ножові), 2012
 Մարիայի կյանքը (Життя Марії), 2015
 Տաճարականներ (Тамплієри), 2016

Արձակ 

 Big Mac (Біґ Мак, կարճ պատմվածքների ժողովածու), 2003
 Դեպեշ Մոդ (Депеш Мод), 2004; Glagoslav Publications Limited, 2013, 
 Անիշխանությունում ՈՒԿՐ-ում, 2005
 Դեմոկրատ երիտասարդության հիմն (Гімн демократичної молоді), 2006
 Big Mac² (Біґ Мак², կարճ պատմվածքների ժողովածու), 2007
 Վորոշիլովգրադ (Ворошиловград), 2010; Deep Vellum Publishing, 2016, 
 Բիգ Մակ և այլ պատմություններ (Біґ Мак та інші історії), 2011
 Մեսոպոտամիա (Месопотамія, ինը պատմվածք և երեսուն բանաստեղծություն), 2014

Բանաքաղումներ 

 Կապիտալ (Капітал), 2006

Բանաստեղծությունների ժողովածուներ 

 Ստանիսլավ+2 (Станислав+2), 2001
 Ժամանակ «Չ» - Բանաստեղծություններ Չեչնիայի մասին և ոչ միայն (Время `Ч`. Стихи о Чечне и не только), 2001
 Մենք չենք մեռնի Փարիզում (Мы умрем не в Париже), 2002
 Մշակույթի պատմություն (История культуры), 2004
 Անհայտ Ուկրաինա (НеИзвестная Украина), 2005

Մրցանակներ 

 Յան Միխալսկու անվան մրցանակ գրականության համար, ստացել է 2014 թվականին Վորոշիլովգրադ ստեղծագործության համար,
 BBC ուկրաինական ծառայության կողմից ստացել է Տասնամյակի գիրք մրցանակ 2014 թվականի դեկտեմբերին Վորոշիլովգրադ ստեղծագործության համար,
 Անգելուս մրցանակ (2015), Մեսոպոտամիա գրքի համար, որ թարգմանվել է լեհերեն Միխալ Պետրիկի և Ադամ Պոմորսկու կողմից։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Жадан читает на OPENSPACE.RU два стихотворения: своё и Дмитрия Пригова
 Поэзия Сергея Жадана
 Стихи в переводах А.Пустогарова
 Страница в журнале Text Only
 Страница в Лавке языков
 Блог Сергея Жадана на сайте «Корреспондент»
 Блог Сергея Жадана на сайте ТСН
 «Жить значит умереть». «Оркестр Че» + Сергей Жадан
 Жадан читает «Грибы Донбасса» на презентации в Донецке
 Жадан читает «Лукойл» на концерте «Собак в космосе» в Польше
 Жадан читает стихи на фестивале «Киевские лавры-2008»
 Сергей Жадан в переводах Елены Фанайловой
 Стихи Жадана в переводе Евгении Чуприной 
 Сергей Жадан вместе со ска-группой «Собаки в космосе» выступает на фестивале «День Независимости с Махно»

Ուկրաինացի գրողներ
Ուկրաինացի թարգմանիչներ
Ուկրաինացի արձակագիրներ
Ուկրաինացի բանաստեղծներ
Եվրամայդանի մասնակիցներ
Լեզվաբաններ
Գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ