Ուլանների 4-րդ գունդ (Ավստրո-Հունգարիա)

Ուլանյան 4-րդ գունդ (ամբողջական անվանում՝ Կայզերի անվան կայսերական և թագավորական գալիցիական ուլանյան 4-րդ գունդ (), Ավստրո-Հունգարական կայսրության ուլանների կայսերական և թագավորական հեծելազորային միավորում։

Պատմություն

Մարտական ուղղի 
Ուլանյան 4-րդ գունդը կազմավորվել է 1813 թվականին Արևելյան Գալիցիայի Գորոդոկ քաղաքում (ներկայում՝ Լվովի մարզ) 1-ին, 2-րդ և 3-րդ ուլանյան գնդերի հիման վրա, որոնց սպաներըն էլ ձևավորել են շտաբը։ Գունդը մասնակցել է հականապոլեոնյան ութերորդ դաշինքի պատերազմին՝ ծառայություն իրականացնելով Ստրասբուրգում։ 1821 թվականին գունդը Ռիսորդջիմենտոյի ժամանակ գտնվել է Պիեմոնտում՝ չմասնակցելով մարտերին։ 1848 թվականին Ավստրիական կայսրությունում տեղի ունեցող հեղափոխական իրադարձությունների ժամանակ գնդի երեք հեծելավաշտ գնդապետ Գրավերտի հրամանատարությամբ Կրեմոնի ապստամբների ճնշման հետևանքով լքեցին իրադարձությունների թատերաբեմը։ Ավելի ուշ Գլխավոր բանակի 1-ին կորպուսի 5 հեծելավաշտեր գործուղվեցին Ուլանյան 4-րդ գունդ։ Վաշտերից մեկը ընդգրկվեց Մանտուի կայազորի կազմում, երկուս գեծելավաշտեր ուղարկվեցին պահեստազոր։ Գնդի ստորաբաժանումները մասնակցել են Սանտա Լուչիայի, Կուրտատոնեյի, Սոմակամպանիայի, Կուստոցայի և Վոլտի ճակատամարտերին։ 1849 թվականին գունդը մեկնեց Հունգարիա, որտեղ պայքարում էր հունգարական ապստամբների դեմ Չորնոյում։ Հայտնի է, որ փոխգնդապետի դիվիզիոնը կռվում էր Պերեդեում (Տեշետկովո)։ Այնուհետև գունդը ընդգրկվել է Շլիկի 1-ին կորպուսի կազմում և կռվել Ռահաբի, Աչի, Պուստահերկայի, Սոյրեգի, Չատադի և Տեմեշվարի ճակատամարտերին, ինչպես նաև հետապնդել է հունգարներին մինչև Տրանսիլվանիա։

1859 թվականի հունիսին Ուլանյան 4-րդ գունդը տեղափոխվում է Իտալիա, որտեղ երկու դիվիզիոն տեղակայվել էին Պո գետի ստորին հատվածում, իսկ ևս երկուսը գտնվում էին 11-րդ կորպուսի կազմում։ Սոլֆերինոյի ճակատամարտին մասնակցել է հեծելազորի կեսը։ 1866 թվականին հինգ հեծելավաշտ և պահեստի մեկ հեծելազորային դիվիզիոն մտան Հյուսիսային բանակի կազմ, իսկ գունդը մասնակցեց Վիսոկովի, Սկալիցի և Կյոնիգրացի ճակատամարտերին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին հեծելազորային գունդը գտնվում էր Արևելյան ռազմաճակատի առաջնագծում և կռվում Ռուսական կայսրության և Սերբիայի դեմ։ 1918 թվականի հոկտեմբերին Լեհաստանի անկախության հռչակումից հետո հրամայվեց կազմալուծել գունդը, որի անձնակազմի մեծ մասը գնաց տուն։ Չկան հստակ տվյալներ, թե գնդի անձնակազմից քանի հոգի են անդամագրվել նորաստեղծ Լեհաստանի զինված ուժերի կազմում։

Կառուցվածք 
 Ուլանյան 4-րդ գունդը ենթարկվում էր 2-րդ բանակային կորպուսի 4-րդ հեծելազորային դիվիզիայի 18-րդ հեծելազորային բրիգադի կազմում։
 Գնդի անզնակազմի համալրումն իրականացվում էր Լեմբերգում (1914թ.):
 Գնդի անձնակազմի ազգային կազմն ուներ հետևյալ տեսքը՝ 65 % ռուսիններ (ուկրաինացիներ), 29 % լեհեր և 6 % այլ ազգություններ։
 Գնդի լեզուն էր լեհերենն ու ուկրաիներենը։

Համազգեստ 
Ստորև ներկայացված է գնդի համազգսետի նկարագրությունը ըստ թվականների՝
 1813 թ.՝ սպիտակ չապկա, մուգ կանաչավուն բաճկոն և տաբատ, վառ կարմիր դդարձածալեր, դեղին կոճակներ,
 1865 թ.՝ սպիտակ թաթարկա, բաց կապտավուն ուլանկա և տաբատ, մուգ կարմրավուն դարձածալեր, դեղին կոճակներ,
 1868 թ.՝ սպիտակ թաթարկա, բաց կապտավուն ուլանկա, մուգ կարմրավուն տաբատ և դարձածալեր, դեղին կոճակներ,
 1876 թ.՝ սպիտակ չապկա, բաց կապտավուն ուլանկա, մուգ կարմրավուն տաբատ և դարձածալեր, դեղին կոճակներ։

Կայազորեր 
Ստորև ներկայացված են Ուլանյան 4-րդ գնդի կայազորերը ըստ թվականի՝

 1914 թ. շտաբ և երկու դիվիզիոն՝ Վիներ Նոյշտադտ

Բարեխոսներ 
Ուլանյան 4-րդ գնդի բարեխոսն է եղել անձամբ կայսրը։ Գնդի տոնը նշվում էր կայսեր ծննդյան օրը։
 1813-1835 թթ.՝ Ֆրանց II (փետրվար 12)
 1835-1848 թթ.՝ Ֆերդինանդ I (ապրիլի 19)
 1848-1916 թթ.՝ Ֆրանց Յոզեֆ I (օգոստոսի 18)

Հրամանատարներ 
Ուլանյան 4-րդ գնդի հրամանատարակն կազմն ըստ տարիների՝

 1813 թ.՝ գնդապետ Ստանիսլավ ֆոն Պորադովսկի
 1815 թ.՝ գնդապետ Յոզեֆ ֆոն Դեվայ
 1820 թ.՝ գնդապետ, կոմս Եվգենի Վրատիսլավ
 1830 թ.՝ գնդապետ, կոմս Լեոպոլդ Սպանոկի
 1835 թ.՝ գնդապետ, բարոն Կառլ Պերգլեր ֆոն Պերգլաս
 1843 թ.՝ գնդապետ Կառլ ֆոն Գրավերտ
 1848 թ.՝ գնդապետ, բարոն Կառլ Ցեսներ ֆոն Շպիցենբերգ
 1849 թ.՝ գնդապետ, կոմս Յոզեֆ Կաստելնաու
 1852 թ.՝ գնդապետ, կոմս Լեոպոլդ Շտյուրգխ
 1853 թ.՝ գնդապետ, կոմս Յուլիուս Հոդից և Վոլֆրամից
 1856-1859 թթ.՝ գնդապետ, բարոն Օյգեն Պիրե դե Բիեն
 1862 թ.՝ գնդապետ Լեոպոլդ Ֆիշեր
 1863-1865 թթ.՝ գնդապետ, բարոն Յոհան ֆոն Ապել
 1866 թ.՝ գնդապետ, բարոն Օտտո ֆոն Սչոլեյ
 1871 թ.՝ գնդապետ, կոմս Հենրիխ Գերբերշտայն
 1877-1879 թթ.՝ գնդապետ Հենրիխ ֆոն Նաուենդորֆ
 1882 թ.՝ գնդապետ Պյոտեր Շտոյց
 1886 թ.՝ գնդապետ Յոզեֆ Բերգաուեր
 1888 թ.՝ գնդապետ, կոմս Ադալբերտ Գիլիցշտեյն
 1894 թ.՝ գնդապետ Էռնստ ֆոն Պոտեն
 1899 թ.՝ գնդապետ Գոտֆրիդ ֆոն Զուհան
 1905 թ.՝ գնդապետ Ալֆրեդ Ամբրոս Էդլեր ֆոն Ռեխտենբերգ
 1907 թ.՝ գնդապետ, իշխան Էդմունդ ֆոն Ցարեմբա
 1912 թ.՝ գնդապետ Սեվերին Ցիտկևիչ
 1913 թ.՝ գնդապետ Վիլհեյմ Հայսլ
 1914 թ.՝ փոխգնդապետ Լյուդվի Ռեդլի

Տես նաև 
 Ուլանյան 1-ին գունդ
 Ուլանյան 2-րդ գունդ
 Ուլանյան 3-րդ գունդ
 Ուլանյան 5-րդ գունդ
 Ուլանյան 13-րդ գունդ

Օգտագործված գրականություն 
 Obstlt. Alphons Frhr. v. Wrede: Geschichte der K.u.K. Wehrmacht von 1618 bis Ende des XIX Jh. Wien 1898–1905.
 B. M. Buchmann: Österreich und das Osmanische Reich. WUV-Univ.-Verl., Wien 1999.
 Allmayer-Beck/Lessing: Die k.u.k. Armee 1848–1918. Bertelsmann, München 1974.
 Osprey Military. Men-at-arms Series Nr. 329.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Z historii Ułanów ks.Józefa. 
 Austrian Cavalry Regiments and Their Commanders 1792–1815: the Uhlans.

Ավստրիական կայսրության հեծելազորային գնդեր
Ավստրո-Հունգարիայի հեծելազորային գնդեր
Ուլանյան գնդեր
Ավստրո-Հունգարիայի զինված ուժեր