Մարիա Բուդբերգ

Մարիա (Մուրա) Իգնատևնա Զակրևսկայա-Բենկենդորֆ-Բուդբերգ (,), դիվանագետ, ենթադրաբար երկակի հետախույզ ՕԳՊՈւ-ում և  անգլիական հետախույզ։ Ֆիլմերի սցենարների հեղինակ։ Ամուսնական կարգավիճակով եղել է 1) Բենկենդորֆ, 2) բարոնուհի Բուդբերգ։

Հարազատները նրան անվանում էին Մուրա, իսկ Մաքսիմ Գորկին՝ «Երկաթյա կին»։ Երկար տարիներ լավ հարաբերություններ է ունեցել Գորկու հետ, իսկ հետո՝ Հերբելտ Ուելսի։

Կենսագրություն 

Ի․ Պ․ Զակրևսկոյի աղջիկն է։ Ամուսնացած է եղել դիվանագետ Իվան Ալեքսանդրովիչ Բերկենդորֆոմի հետ (1912 թվական, Բեռլինի ռուսական դեսպանության երկրորդ քարտուղար)։ Ազատ տիրապետել է անգլերենի և գերմաներենի։ 1912-1914 թվականներին աշխատել է Բեռլինում ռուսական դեսպանատանը։ Ամուսնու հետ ապրում էր  Էստոնիայի Իենդելի նրա ընտանեկան ամրոցում (որն այդ ժամանակ մտնում էր Ռուսական կայսրության մեջ)։ 1918 թվականին  գեղջուկների սպանությունից հետո վերադարձել է Պետրոգրադ, որտեղ սիրավեպ է ունեցել դիվանագետ Ռոբերտ Լոկարտի հետ ։

Ռ․ Լոկարտի կազմակերպած հակախորհրդային պայմանագրի լուծարքից հետո, որն այդ ժամանակ  բրիտանական հատուկ առաջադրանքի նախկին ղեկավար էր, ձերբակալվել է ՎՉԿ-ի աշխատակիցների  կողմից իր տանը (ավելի ճիշտ, իր մահճակալում)։

Ազատ է արձակվել Մ․ Գորկիի խնդրագրով, որից հետո Պետրոգրադից անհետացել է։
Մակսիմ Գորկու հետ հանդիպելուց հետո դարձել է նրա քարտուղարը, իսկ հետո փաստացի կինը։ Ապրել է Գորկու տանը, առանց մեծ ընդմիջումների, 1920 թ.-ից 1933 թվականը (երբ նա ապրում էր Իտալիայում մինչև ԽՍՀՄ վերադառնալը)։ Գորկինը նրան նվիրել է «Կլիմ Սամգինի կյանքը» վեպը՝ իր վերջին  խոշոր ստեղծագործությունը («Նվիրվում է Մարիա Իգնատևնա Զակրևսկայային»)։

1920 թվականին հանդիպել է անգլիացի գրող Հերբերտ Ուելսի հետ և դարձել նրա սիրուհին։ Կապը վերականգնվել է 1933 թվականին Լոնդոնում, ուր մեկնել էր նա Գորկուց բաժանվելուց հետո։ Մոտ հարաբերությունները Ուելսի հետ շարունակվել են մինչև գրողի մահը։ Նա խնդրել է նրան ամուսնանալ իր հետ, բայց Մարիան հրաժարվել է։
 
Արտագաղթելուց հետո Մոսկվայում եղել է երեք անգամ։ 1936 թվականին գնացել է Գորկու թաղմանը, ինչը պատճառ է հանդիսացել, որ նրան մեղադրեն որպես ՆԿՎԴ-ի հետախույզ, չնայած որպես հակակշիռ այդ վիճակին վախեցել են երկար  պահել, փորձել են շուտ հեռանալ։ Երկրորդ անգամ Մոսկվայում եղել է 1950 թվականի վերջին (աղջկա՝
Ա․ Ի․ Գուչկովայի հետ), երրորդ անգամ՝ 1968 թվականին (Ռոմեն Ռոլանի այրու՝ Մ․ Պ․ Կուդաշևա-Ռոլանի հետ)։
 
Վերջին այցելության ժամանակ եղել է Մոսկվայի «Սովրեմեննիկ» թատրոնում Մ․ Ֆ․ Շատրովի «Բոլշևիկներ» («Օգոստոսի երեսուն», 1968) պիեսի ներկայացմանը։ Ըստ հուշերի՝ ուներ պինդ տեսք՝ «ինչպես տանկը»։

Մինչև ելույթի քննարկումը, ի զարմանս ներկաների, որոնք կասկած չունեին, թե ով է իրենց առաջ, ասել է, որ դերասանները, որոնք խաղում էին չեկիստների, չէին համապատասխանում իրենց նախատիպերին, որոնք 1918 թվականին հարց ու փորձ էին անում իրեն։

Պահել է Մ․ Գորկու նամակները։ Խորհրդային Միությունից ստացել է դրամական փոխանցումներ հասարակությունից դրանք գաղտնի պահելու խոստմամբ։

Լիբերալ դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդ բրիտանացի քաղաքական գործիչ Նիկա Կլեգայի նախատատիկն է ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Нина Берберова Железная женщина. Рассказ о жизни М. И. Закревской-Бенкендорф-Будберг, о ней самой и о её друзьях. — New York: Russica Publ. Inc., 1981.
 А. М. Горький и М. И. Будберг. Переписка. 1920—1936 гг. // «Архив А. М. Горького». Т. XVI. — М.: ИМЛИ РАН, 2001.
 А. В. Багаев. Презумпция лжи. М. Товарищество научных изданий КМК. 2016. 344 с.

Արտաքին հղումներ 
  Մարիա Բուդբերգ 
 
 Закревская Мария Закревская-Бенкендорф-Будберг 1892 — 12 октября 1974 
 Роковая Баронесса 
 Янедаская королева разведки — неуловимая и очень опасная
  Մաքսիմ Գորկու վերջին կիրքը
 Մաքսիմ Գորկու սիրուհուն  արևմուտքում համարում էին հետախույզ
 Michael Dirda Moura. The Dangerous Life of the Baroness Budberg By Nina Berberova. Washington Post 22. May 2005
  Moura Mysteries (2008) Director Dimitri Collingridge Produced by Bergman Pictures ltd

Խորհրդային հետախույզներ
Հայտնի գրողների մուսաներ
Խորհրդային դիվանագետներ
Խորհրդային թարգմանչուհիներ
Խորհրդային սցենարիստներ