Օմոլոն (գետ)

Օմոլոն, գետ Ռուսաստանում, որը գտնվում է Հեռավոր Արևելքի հյուսիսում, Կոլիմայի ամենախոշոր վտակը։ Հոսում է՝ Յակուտիայի, Չուկոտկայի ինքնավար շրջանով և Մագադանի մարզի սահմաններով։

Գետի անվանումն առաջացել է յուկագիրների տոհմի՝ «օմոլ» (լավ) և «օն» (գետ) տերմիններից, այսինքն՝ «Օմոլ տոհմի գետը» ։

Հիդրոգրաֆիա 
Այն հոսում է Օտայկաչանյան լեռնաշղթայի և Կոլիմայի լեռնաշղթայի լանջերի միջով։ Գետի  սնուցումը ձնային և անձրևային է, ջրի միջին ծախսը մոտավորապես՝ 680 մ³/վ է ։  
Իր ամբողջ ընթացքում Օմոլոնի հունը ճյուղավորվում և օղակավորվում է, ձևավորելով բազմաթիվ վտակներ, ջրադաշտեր, գետախորշեր և ծանծաղուտներ։ Ձախափնյա վտակները, որպես կանոն, եզրային վտակների միջով միավորվում են հիմնականում հունին։ Հիմնական հունի լայնությունը միջին հոսանքում կազմում է մոտավորապես 500 մ, հոսանքի 7-9 մ/վ արագությամբ ։ Արդյունքում ողողվող հողամասերում, հավիտենական սառածությունը թույլ է ազդում ստորերկրյա գործընթացին և պտղաբեր բույսերի կյանքին։

Ջրաբանություն 
Օմոլոնը սառչում է հոկտեմբերին և ազատվում սառույցներից ապրիլին։ Գարնանային վարարումը տեղի է ունենում մայիսի 20-ից 25-ը։ Երկրորդ սեզոնային վարարումը տեղի է ունենում օգոստոսի երկրորդ կեսին։

Ձմեռային ժամանակամիջոցին Օմոլոնի ջուրը իդեալական մաքուր ու պարզ է, սառցահոսանքի ժամանակ ունենում է սպիտակավուն երանգ, իսկ ամռան վերջում մգավուն։ Մերձափնյա լճերում ջրի գույնը դեղնավուն կամ մգավուն է։

Վտակներ 

 6 կմ: Օսետրովկա ջրահոսանք
 17 կմ: գետ առանց անվանման
 27 կմ: Գլինյանի ջրահոսանք
 31 կմ: Սիբիրական ջրահոսանք
 45 կմ: Պելչյա ջրահոսանք
 57 կմ: վտակի ջրահոսանք առանց անվանման
 60 կմ: գետ առանց անվանման
 80 կմ: գետ առանց անվանման
 90 կմ: գետ առանց անվանման
 101 կմ: գետ առանց անվանման
 105 կմ: գետ առանց անվանման
 108 կմ: վտակի ջրահոսանք առանց անվանման
 112 կմ: Նասոնչիկ գետ
 120 կմ: գետ առանց անվանման
 131 կմ: գետ առանց անվանման
 138 կմ: գետ առանց անվանման
 144 կմ: գետ առանց անվանման
 150 կմ: գետ առանց անվանման
 157 կմ: գետ առանց անվանման
 165 կմ: գետ առանց անվանման
 168 կմ: Էլգեչան գետ
 177 կմ: Կոնգուին գետ
 187 կմ: գետ առանց անվանման
 191 կմ: գետ առանց անվանման
 205 կմ: գետ առանց անվանման
 212 կմ: Կարաբաս գետ
 229 կմ: վտակի ջրահոսանք առանց անվանման
 231 կմ: Ռազդոլնայա գետ
 246 կմ: գետ առանց անվանման
 260 կմ: Կուրյա գետ
 268 կմ: գետ առանց անվանման
 268 կմ: Շիրոկայա գետ
 295 կմ: գետ առանց անվանման
 295 կմ: գետ առանց անվանման
 295 կմ: Կյուրկոլչան գետ
 300 կմ: գետ առանց անվանման
 306 կմ: գետ առանց անվանման
 311 կմ: վտակի ջրահոսանք առանց անվանման
 323 կմ: գետ առանց անվանման
 338 կմ: գետ առանց անվանման
 339 կմ: գետ առանց անվանման
 341 կմ: գետ առանց անվանման
 354 կմ: Մանգազեյկա լիճ
 355 կմ: Վերին Բիրկաչան գետ
 360 կմ: Օլոյ գետ
 373 կմ: Տենկելի գետ
 390 կմ: Հսկա գետ                                       
 402 կմ: Մաուստախ գետ
 407 կմ: Կոշեվոյ լիճ
 439 կմ: վտակի ջրահոսանք առանց անվանման
 446 կմ: Մոնոկովա գետ
 464 կմ: Պյատկովենդե գետ
 466 կմ: Նամինդիկան գետ
 473 կմ: Այնենե գետ
 484 կմ: գետ առանց անվանման
 499 կմ: Կեդոն գետ
 501 կմ: Կարաբասչան
 509 կմ: գետ առանց անվանման
 523 կմ: ՈՒխեկաչան լիճ      
 529 կմ: գետ առանց անվանման
 536 կմ: Օմուչան գետ
 537 կմ: Խատիր լիճ
 554 կմ: գետ առանց անվանման
 554 կմ: Խապտագայ գետ
 556 կմ: գետ առանց անվանման
 563 կմ: Տալալախ գետ
 569 կմ: Մաստախ գետ
 584 կմ: ՈՒլյագան գետ
 590 կմ: վտակի ջրահոսանք առանց անվանման
 590 կմ: Խեոկան գետ]
 600 կմ: գետ առանց անվանման
 604 կմ: Չագաչան գետ
 608 կմ: Մոլանջա գետ
 612 կմ: գետ առանց անվանման
 616 կմ: Փոքր Մոլանջա գետ
 625 կմ: գետ առանց անվանման
 636 կմ: գետ առանց անվանման
 644 կմ: Խուլիչան լիճ
 653 կմ: Ագատովի լիճ
 654 կմ: Պուստոյ լիճ
 658 կմ: Կոնտակտովի լիճ
 659 կմ: Կրիվայա գետ
 661 կմ: գետ առանց անվանման
 675 կմ: գետ առանց անվանման
 686 կմ: գետ առանց անվանման
 693 կմ: Խունգանդյա գետ
 696 կմ: Դելկուչան գետ
 706 կմ: գետ առանց անվանման
 713 կմ: լիճ. Տումանի
 721 կմ: գետ Կեգալի
 724 կմ: լիճ. Էլգյակչան
 726 կմ: գետ Բեբեկան
 738 կմ: գետ առանց անվանման
 738 կմ: գետ առանց անվանման
 739 կմ: Էլգեչեն գետ
 751 կմ: Կատյուշա լիճ
 754 կմ: Մեծ Էլգենչեն գետ
 762 կմ: Բուրգալի գետ
 768 կմ: Նեկուչան գետ
 783 կմ: գետ առանց անվանման
 786 կմ: գետ առանց անվանման
 794 կմ: գետ առանց անվանման
 801 կմ: գետ առանց անվանման
 807 կմ: գետ առանց անվանման
 814 կմ: Մեծ Ավլանդիա գետ
 826 կմ: Զակորոննայա գետ
 840 կմ: Դոկումիչնայա գետ
 860 կմ: գետ առանց անվանման
 866 կմ: Մունուգուջակ գետ
 901 կմ: գետ առանց անվանման
 904 կմ: Գրիշա լիճ
 913 կմ: գետ առանց անվանման
 914 կմ: река Русская (Омолонская)
 921 կմ: գետ առանց անվանման
 923 կմ: գետ առանց անվանման
 924 կմ: գետ առանց անվանման
 935 կմ: Իննյագա գետ
 949 կմ: գետ առանց անվանման                                                   
 954 կմ: գետ առանց անվանման
 963 կմ: գետ առանց անվանման
 963 կմ: Ստրելա գետ  
 967 կմ: Սբորնայա գետ
 975 կմ: Օլդյանի գետ
 984 կմ: Լաբազնյա գետ
 990 կմ: Անգո գետ
 990 կմ: Չիրա գետ
 995 կմ: գետ առանց անվանման
 996 կմ: գետ առանց անվանման
 1001 կմ: Բուրլակիչ գետ
 1079 կմ: գետ առանց անվանման
 1093 կմ: Դելոնդե գետ
 1098 կմ: գետ առանց անվանման

Կլիմա 
Կլիման հիմնականում ցամաքային է։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը կազմում է՝ −12,8°С, ամենացածր ջերմաստիճանը կազմում է −61°, ամենաբարձրը՝ +34°։ Տարեկան տեղումների թիվը՝ 240 մմ, որի մեծ մասը կազմված է մանրամաղ անձրևից։

Ֆլորա և ֆաունա 
Գետի երկայնությամբ աճում են անոթավոր բույսերի մոտավորապես 550 տարատեսակներ։ Սարերի մերձափնյա լանջերին կան թփերի մացառուտներ, ինչպիսիք են՝ նեդատրոգան, սեդմիչնիկը, կուպիրը, պիժման և այլն։

Գետի ափերին հանդիպում են 25 տեսակնի կաթնասունների։ Գիշատիչ կենդանիներին են ներկայացնոում սև արջը, գայլերը, աղվեսները և ջրասամույրերը։

Օմոլոնի դաշտավայրում եղջերուների բնակեցման համար կան նպաստալի պայմաններ։

Բնության պահպանում 
 1980 թվականից գետի միջին հոսանքում գործում է ռեսուրսային որսարգելոց՝ Օմոլոնսկի։
 1944 թվականին գետի աջափնյակին կազմակերպվեց «Եղջերու» որսարգելոցը։

Պատմություն
 1892 թվականին հունիսի 25-ին Օմոլոն գետի գետաբերանում արշավի ժամանակ մահացավ գիտնական հետազոտող Ի․ Դ․ Չերսկին։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Զոնով Բ․ Վ․ Օմոլոն գետի ավազանի նկարագրություն — Իրկուտսկ, 1931։

Աղբյուրներ 
 Водно-болотные угодия России
 Օմոլոն// Ժամանակակից աշխարհագրական անվանումների բառարան / Ռուսական աշխարհագրական ընկերություն Моск. центр; Под общ. ред. акад։ Վ․ Մ․ Կոտլյակով։ Աշխարհագրության ինստիտուտ РАН։ Եկատերինբուրգ։ ՈՒ-Ֆակտորիա, 2006

Յակուտիայի գետեր
Կոլիմայի վտակներ