Նյարդաբանորեն տիպիկ

Նյարդաբանորեն տիպիկ կամ նյարդատիպիկ, նորաբանություն, որը լայնորեն գործածվում է աուտիզմի հետ առնչվող միջավայրերում՝ մատնանշելու այն մարդկանց, որոնք աուտիկ սպեկտրում չեն։ Սկզբնական իմաստով այն վերաբերում էր ցանկացած մարդու, որ չուներ աուտիզմ կամ «աուտիզմին ազգակից» ուղեղ։ Ժամանակի ընթացքում հասկացության նշանակությունը նեղացվել է. ցույց է տալիս այն մարդկանց, որոնք խիստ տիպիկ նյարդաբանություն ունեն, այսինքն՝ առանց որոշակի նյարդաբանական տարբերության։

Այլ կերպ ասած, այս հասկացությունը վերաբերում է յուրաքանչյուր մարդու, որը չունի զարգացման որևէ խանգարում՝ ինչպես օրինակ աուտիզմ, զարգացման կոորդինացիայի խանգարում, ուշադրության պակասի և գերակտիվության խանգարում կամ այլ։ Հետագայում հասկացությունը փոխառվեց և՛ նյարդաբազմազանության շարժման, և՛ գիտական հանրության կողմից։

Վերջին շրջանում ցանկացած տեսակի հոգեկան դժվարություն (բնածին կամ ձեռքբերովի) ունեցող մարդիկ ևս երբեմն դուրս էիմ մնում «նյարդատիպիկ» պիտակից։ Այս իմաստով, հասկացությունը հակադրվում է նյարդադիվերգենտ կամ նյարդաատիպիկ հասկացությանը, որը տարբեր հոգեկան և վարքային խանգարումներ (տրամադրության, տագնապային, դիսոցիատիվ, փսիխոտիկ, անձնային և սննդային վարքագծի խանգարումներ) ունեցող բոլոր մարդկանց ներառող ընդհանրական եզրույթ է։

Նյարդաբազմազանությանը և հիվանդությունների սոցիալական մոդելի կառուցմանը հաջորդող և հիվանդությունների առաջատար բժշկական մոդելից (որը նյարդաբազմազանության միջավայրում հայտնի է որպես «ախտաբանության հարացույց») հեռու հանգամանքները համարվում են նյարդադիվերգենտ, այսինքն նյարդային տիպեր, որոնք տարբեր են տրված սոցիալական և բժշկական նորմից։

Նյարդատիպիկը իր սկզբնական նշանակությամբ աուտիստիկ միջավայրերին բնորոշ ուրույն հասկացություն լինելով, ոմանց կողմից փոխարինվել է «ալիստիկ» (մարդ, որը չունի աուտիզմ) բառով, որը ընդհանուր առմամբ արտահայտում է «նյարդատիպիկի» սկզբնական իմաստը։ Այս հասկացությունը վերաբերում է այն մարդկանց, որոնք չունեն աուտիզմ կամ զարգացման որևէ այլ պերվազիվ խանգարում, անգամ եթե նրանք ինչ-որ առումով նյարդաբանորեն ատիպիկ են, օրինակ դիսլեքսիա ունեն։

Միացյալ թագավորության Աուտիզմի ազգային կազմակերպությունը լրագրողներին ուղղված իր հորդորներում առաջարկում է «նյարդատիպիկ» հասկացության կիրառումը։

Ծանոթագրություններ 

Աուտիզմ