Մեծ Իրան

Մեծ Իրան ( - Iran-e bozorg,  - Iranzamin), «Իրանի մշակութային մայրցամաք», պատմական մարզ, որը գնտվում կամ գտնվել է պարսկական մշակույթի զգալի ազդեցության տակ։ Իրան տերմինը օգտագործվել է ոչ թե Իրան պետությունը, այլ աճող բազմազգ տերությունը նշելու համար։ Մեծ Իրանը ներառում է ժամանակակից Իրանի տարածքը, Անդրկովկասի, Կենտրոնական Ասիայի, Աֆղանստանի, Պակիստանի և Թուրքիայի Հանրապետությունները։ XIX դարի իրանագիտությանը բնորոշ է «Մեծ Իրան» և ուղղակի «Իրան» տերմինների միավորումը.:

Հասկացություն 

«Մեծ Իրան» հասկացությունը կրում է զուտ պատմա-մշակութային բնույթ և չի համապատասխանում ոչ մի ժամանակակից քաղաքական կազմավորումներին։ Մեծ Իրանն սկսեց առաջանալ է մեր թվարկության III դարում Սասանյան պարսկական կայսրության լայնածավալ մշակութային ընդարձակման հետ միաժամանակ։

Այն ժամանակ, երբ պարսիկները տարածում էին իրենց ազդեցությունը այս մարզում, նրանց ազդեցության տակ էին մտնում շատ նոր ազգեր, և «Իրան» հասկացությունը նրանց կողմից օգտագործվում էր շատացող բազմազգ տերությունը անվանելու համար, որը քաղաքական և բարոյական մի քանի ալիքներ էր վերապրել։ 1935 թվականից հետո, երբ պարսկական տերությունը պաշտոնապես վերանվանվեց «Իրան», «Իրան»-ի և «Մեծ Իրան» -ի տերմինաբանական սահմանազատումը դարձավ պարտադիր։

Պատմամշակութային մարզեր 

Մավերաննահր
Խորեզմ
Սամարղանդ և Բուխարա (Սողդիանա)
Կարշի
Շաշ (կամ Չաչ)
Ֆերգանայի հովիտ
Մեծ Խորասան
Տոխարիստան (Բալխ)
Խութալյան
Բադաշխան
Մերվ
Հերաթ
Գոր (կամ Գուր)
Խազարաջատ
Խորասան
Սիստան
Յազդ
Քերման
Սպահան
Ֆարսի նահանգ
Ռեի
Համադան
Ադրբեջան
Քուրդիստան
Զազա երկիր

Իրանի պատմական և ժամանակակից քարտեզները

Ծանոթագրություններ

Տես նաև 
Պանիրանիզմ

Աղբյուրներ 

 «Ethnic Identity in Iran» by Richard Nelson Frye, JSAI 26, 2002, see p. 82 
 Columbia College Today on «Iranian Cultural Continent»

Իրանական ազգայնականություն
Մշակութային տարածաշրջաններ
Իրանի պատմական տարածաշրջաններ
Մերձավոր Արևելք
Կենտրոնական Ասիա
Արևմտյան Ասիա
Պատմական մարզեր
Թուրքիայի պատմություն