Մել Մերմելշտեյն

Մել Մերմելշտեյն (, ), հունգարացի հրեա, որ կենդանի է մնացել Օսվենցիմի համակենտրոնացման ճամբարում։ 
Հայտնի է դարձել Պատմության վերանայման ինստիտուտի դեմ հարուցած դատական գործում հաղթելուց հետո։

Կենսագրություն
Մել Մերմելշտեյնը ծնվել է 1926 թվականի սեպտեմբերի 25-ին անդրկարպատյան  Մուկաչևո քաղաքում, որ այն ժամանակ պատկանում էր Չեխոսլովակիային։

Օսվենցիմ
1944 թվականի մայիսի 19-ին Մել Մերմելշտեյնն իր ընտանիքի ու հրեական համայնքի այլ ներկայացուցիչների հետ տեղափոխվել է Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբար։ Այնտեղ նրա երկու քույրերին ու մորը մահապատժի են ենթարկել՝ ուղարկելով համար հինգ գազի խցիկ։

Մել Մերմելշտեյնն իր հոր ու եղբոր հետ Օսվենցիմում աշխատել է որպես սևագործ բանվոր։ Այդ երեքից կենդանի մնալ հաջողվել է միայն Մել Մերմելշտեյնին։ Հետագայում նա պահվել է Բուխենվալդում ընդհուպ մինչև այդ ճամբարի ազատագրումը։

Պատերազմի ավարտից հետո Մերմելշտեյնը բնակություն է հաստատել Նյու Յորքում, որտեղ ծառայել է ԱՄՆ բանակում։ Ամուսնացել է ամերիկացի ուսուցուհու հետ. նրանք ունեցել են չորս երեխա։ 1960 թվականին տեղափոխվել են Կալիֆորնիա։

Դատական գործ 
1980 թվականին Պատմության վերանայման ինստիտուտը խոստացել է 50 հազար դոլար վճարել նրան, ով կապացուցի, որ հրեաներին Օսվենցիմում սպանել են գազով։ Մերմելշտեյնը բաց նամակներ է ուղարկել «Լոս Անջելես Թայմս», «The Jerusalem Post» և մի շարք այլ թերթերի, որտեղ ներկայացրել է նոտարի կողմից վավերացված փաստաթղթեր այն մասին, որ ինքն ականատես է եղել իր հարազատների սպանությանը գազի խցիկում։ Չնայած դրան՝ Պատմության վերանայման ինստիտուտը հրաժարվել է նրան տալ խոստացված գումարը։

Այդ ժամանակ Մել Մերմելշտեյնը դատական հայց է ներկայացրել Լոս Անջելեսի վերահսկիչ դատարան ()՝ Պատմության վերանայման ինստիտուտին մեղադրելով պայմանագրի խախտման, ինչպես նաև զրպարտության համար և պահանջելով վճարել խոստացված գումարն ու բարոյական վնասի փոխհատուցումը։ Մերմելշտեյնին դատարանում ներկայացրել է փաստաբան Ջոն Ուիլյամ Կոքսը ():

Գործի քննման ժամանակ դատարանն ընդունել է Մերմելշտեյնի փաստարկները։ Դատավոր Թոմաս Թ. Ջոնսոնը հայտարարել է, թե 1944 թվականի ամռանը Օսվենցիմում հրեաների սպանությունը գազի խցիկներում անվիճելի փաստ է և չի կարող կասկածի ենթարկվել։

Դատարանի՝ 1985 թվականի հուլիսին ընդունած որոշման համաձայն Պատմության վերանայման ինստիտուտը Մերմելշտեյնին վճարել է 90 հազար դոլար և հրապարակել նամակ, որում ներողություն է խնդրել նրանից։

Հետագա ճակատագիր 
1991 թվականին ԱՄՆ-ոմ էկրան է բարձրացել ռեժիսոր Ջոզեֆ Սերջենտի () «Երբեք չի մոռացվի» () ֆիլմը, որ պատմում է նացիստական ճամբարից փրկված մարդու հարուցած դատական գործի մասին ընդդեմ Պատմության վերանայման ինստիտուտի՞ Մել Մերմելշտեյնին ֆիլմում մարմնավորում է Լեոնարդ Նիմոյը, նրա կնոջը՝ Բլայթ Դանները, փաստաբան Կոքսին՝ Դեբնի Քոուլմենը, իսկ Մել Մերմելշտեյնը ֆիլմում նկարահանվել է իր հոր դերում։

1999 թվականին Մերմելշտեյնը լույս է ընծայել «By bread alone» ինքնակենսագրական գիրքը, որում ներկայացրել է Օսվենցիմում անցկացրած տարիներն ու դատական գործն ընդդեմ Պատմության վերանայման ինստիտուտի։

Մերմելշտեյնը հիմնադրել է «Auschwitz Study Foundation» ոչ առևտրային կազմակերպությունը, որ զբաղվում է մարդկանց իրազեկմամբ Հոլոքոստի հարցերի վերաբերյալ։ Կազմակերպության կարգախոսն է՝ «Հոլոքոստի ուսումնասիրումը մարդկության ուսումնասիրումն է»։

Մատենագրություն 
 By bread alone (ISBN 0-9606534-0-6)

Տես նաև 
 Հոլոքոստի ժխտում

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
 Մերմելշտեյնի ոչ առևտրային կազմակերպության կայքը 
 

Հոլոքոստ
Ամերիկացի գրողներ