Դիապսիդներ

Դիապսիդներ
(), սողունների հնագույն խումբ, որը ձևավորվել է 300 միլիոն տարի առաջ (վերին քարածխային ժամանակաշրջանում) և գոյատևում է մինչև օրս (կոկորդիլոսներ, կնճիթագլուխներ, թեփուկավորներ և կրիաներ): Ժամանակակից դասակարգման համաձայն՝ թռչունները նույնպես պատկանում են դիապսիդներին։ Ներկայում աշխարհում գոյություն ունեն դիապսիդների մոտավորապես 14600 տեսակներ, ինչը նրանց դարձնում է բարձրակարգ ողնաշարավորների ամենաբազմազան խումբը։

Էվոլյուցիա 
Դիապսիդներն անապսիդներից հետո զավրոսիդներից առանձնացված խումբն են։ Նրանց գանգը (սկզբնական տարբերակում) ունի երկու քունքային խոռոչներ, որոնք դասավորված աչքի հետևի ոսկրից վերև և ներքև։ Պալեոզոյի վերջում դիապսիդները հիմք են դարձել բավականին մեծ թվով կարգաբանական հարմարված խմբերի, որոնք հայտնաբերում են ինչպես անհետացած, այնպես էլ ժամանակակից սողունների մեջ։ Նրանք կարողացել են ոչ միայն գերիշխող դիրք գրավել ցամաքային կենսացենոզներում, այլ հարմարվել են քաղցրահամ ջրերի, ծովային և օդային միջավայրերին։

Համեմատաբար ուշ շրջանի դիապսիդների շարքում առանձնացել են երկու հիմնական խմբեր՝ լեպիդոզավրոմորֆները (Lepidosauromorpha) արխոզավրոմորֆները (Archosauromorpha)։ Լեպիդոզավրներից սկզբում առանձնացել են կնճիթագլուխները, որոնցից ներկայում պահպանվել է միայն հատերիան։ Պերմի ժամանակաշրջանի վերջում նրանցից առանձնացել են  թեփուկավորներ (Squamata), որոնք դարձել են բազմաթիվ կավճի ժամանակաշրջանում։ Միջին յուրայի ժամանակաշրջանից ոչ ուշ հայտնվել են օձերը, որոնք կազմում են սողունների առանձին խումբ։ Վաղ տրիասում արխոզավրոմորֆներից առանձնացել են արխոզավրները։

Դասակարգում 
Ժամանակակից դասակարգում։

Տես նաև 
 Անապսիդներ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Основы палеонтологии : Справочник для палеонтологов и геологов СССР : в 15 т. / гл. ред. Ю. А. Орлов. — М. : Наука, 1964. — Т. 12 : Земноводные, пресмыкающиеся и птицы / под ред. А. К. Рождественского, Л. П. Татаринова. — 724 с. — 3000 экз. 
 
 Osborn H. F. 1903. The Reptilian Subclasses Diapsida and Synapsida and the Early History of the Diaptosauria. Memoirs of the American Museum of Natural History 1(8): 451—519.
 Laurin M. and Reisz  R. R. 1995. A reevaluation of early amniote phylogeny. Zoological Journal of the Linnean Society 113(2) :165—223. .
 Müller J. and Reisz R. R. 2006. The Phylogeny of Early Eureptiles: Comparing Parsimony and Bayesian Approaches in the Investigation of a Basal Fossil Clade. Systematic Biology 55(3): 503—511. .

Սողուններ