Կետչուպ

Կետչուպ — սոուս, հիմնական բաղադրիչները՝ լոլիկ, քացախ, շաքարավազ և համեմունքներ (կերակրի աղ, կարմիր պղպեղ, սև պղպեղ և այլն)։

Տարբերակներ 
Վիլյամ Վասիլևիչ Պոխլյոբկովը կետչուպները բաժանում է երեք խմբի.

 արևմտաեվրոպական (տնային պատրաստման համար), 
 անգլիական (արդյունաբերական արտադրության համար)  
 չինական։

Արևմտաեվրոպական կետչուպը շաքարավազ չի պարունակում, ընդ որում՝ Ռումինիայում և Հունգարիայում ավելացնում են շաքարավազ։ Անգլիական կետչուպը բավականին շատ շաքարավազ է պարունակում, ինչպես նաև սոխ և նեխուր։ Չինական կետչուպը պարունակում է դարչին և ավելի շատ քացախ, քան մյուս տարբերակները։

Պտուղներով ձկնային սոուսը հայտանաբերվել է անգլիացի գաղութարարների կողմից՝ ներկայիս Մալայզիայի տարածքում (հնարավոր է՝ ապագա Սինգապուրի), այդ իսկ պատճառով անվանումը փոխառնված է ինդոնեզա-մալազիական kĕchap բառից՝ անգլերենում որոշակիորեն փոփոխված արտասանությամբ։ Ստուգաբանական բառարաններում ներկայացվում են փոխառնության հետևյալ տարբերակները.

 Կանտոնական բարբառում սոուսն անվանվում է koechiap, մալազիական և ինդոնեզիական բարբառներում՝ , :
 ՝ չինարենից 鮭汁 (՝ սաղմոն ՝ սոուս)։

Պատմություն 
Կետչուպի հայրենիք է համարավում Չինաստանը։ 17-րդ դարում Ասիայից Անգլիա ներմուծեցին անձրուկից, հունական ընկույզից, սնկից և լոբուց պատրաստված սոուս։ Այդ սոուսը նաև ներառում էր աղադիր ձկներ, համեմունքներ, սխտոր և գինի. ամենահին բաղադրատոմսի մեջ լոլիկի մասին ոչինչ նշված չէ։ Անգլիայում անվանել են catchup կամ ketchup: Համեմունքը հաջողության հասավ և արագ տարածում գտավ Եվրոպայում։ Սկզբնական տարբերակից հիմա մնացել են միայն ոչ այնքան հայտնի բաղադրատոմսեր՝ սնկից և ձիթապտղից պատրաստվող։

Լոլիկի հիման վրա պատրաստվող կետչուպի բաղադրատոմսերը 19-րդ դարի սկզբից հայտնվում են ամերիկյան խոհարարական գրքերում։ Մյուսներից շուտ՝ 1801 թվականին, մամուլում հայտնվեց Սենդի Էդիսոնի բաղադրատոմսը։ Ավելի ուշ՝ 1812 թվականին, հրապարակվեց Ջեյմս Միզի բաղադրատոմսը։ 1824 թվականին լոլիկի հիման վրա պատրաստվող կետչուպի բաղադրատոմսը հայտնվում է Մերի Ռինդոլֆի՝ «Տնային տնտեսուհին Վիրջինիայից» գրքում։

Բժշկական տեսանկյուն 
Կետչուպների թեորիայի մեջ, ինչպես և մարինարա սոուսի, տարբերվում է հակաօքսիդանտ լիկոպինի բարձր պարունակությամբ, սակայն գործնականում դա միշտ չէ, որ համապատասխանում է իրականությանը՝ նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ խանութում վաճառվող սոուսը  պատրաստման ընթացքում ենթարկվում է բարդ տեխնոլոգիական ներգործությունների։ Բացի այդ, ստանդարտ կետչուպը պարունակում է մեծ քանակությամբ հավելումներ, այդ թվում՝ կոնսերվանտներ, որոնք բավականին վտանգավոր են առողջության համար։

Ռուսաստանում կետչուպը՝ սնկերի, տափակաշշով թթվասերի և այլ մթերքների հետ միասին արգելված է օգտագործել դպրոցների, նախնական և միջին մասնագիտական կրթության հաստատությունների ճաշարաններում։

Տես նաև 
 Մայոնեզ
 Սոուս

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Կետչուպ
 Կետչուպի պատրաստման բաղադրատոմս

Սոուսներ
Ուտեստներ այբբենական կարգով
Խոհանոց
Համաշխարհային խոհանոց