Ապիդիմա

Ապիդիմա (, Spilaio Apidima), Հարավային Հունաստանի Մանի թերակղզու արևմտյան ափին գտնվող չորս ոչ մեծ քարանձավներից կազմված համալիր։ Քարանձավային համալիրի երկրաբանական պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են պալեոլիթի ժամանակաշրջանի նեանդերթալյան և բանական մարդու բրածոներ։ H. sapiens-ի մնացորդների բրածոները, որոնք հայտնաբերվել են 2019 թվականի հուլիսի պեղումների ժամանակ, հանդիսանում են Աֆրիկայի սահմաններից դուրս գտնված՝ ժամանակակից մարդու ամենավաղ և հայտնի նմուշը։

Բնութագիր 
Ապիդիմա քարանձավային համալիրը կարստային քարանձավ է՝ տեղակայված Հարավային Հունաստանի Մանի թերակղզու արևմտյան ափին։ Այս քարանձավները ձևավորվել են միջին միջին տրիասում՝ ուշ էոցենի ժամանակաշրջանում։ Համալիրը կազմված է չորս ոչ մեծ քարանձավներից, որոնք նշագրված են՝ «A», «B», «C» և «D»։

Ներկայումս քարանձավները գտնվում են մեծ կրաքարային քարափի հարթության վրա և հասանելի են միայն նավակով հասնելու դեպքում։ Սառցե դարաշրջանի ժամանակ, երբ ծովի մակարդակը 100 մետրով ավելի ցածր էր, քարանձավները գտնվում էին ալիքների տարածքում և զբաղեցված էին այդ ժամանակշրջանի մարդկանց կողմից։

Երկրաբանություն 
Գիտահետազոտական ծրագիրն Ապիդիմայում սկսվել է 1978 թվականին։ Այն անցկացվում է Աթենքի Ազգային հնագիտական թանգարանի կողմից, որը համագործակցում է Աթենքի համալսարանի պատմական երկրաբանական լաբորատորիայի, Երկրաբանության և հանքային յուրացման ինստիտուտի ու Սալոնիկի Արիստոտելի համալսարանի հետ։

1978 թվականից Թեոդոր Պիցիոսն իր թիմի հետ միասին այս վայրում հավաքել է կենդանական աշխարհի տարբեր տեսակների շուրջ 20 քսան հազար ոսկոր և ատամ, ինչպես նաև H. sapiens-ի երկու բրածոներ, որոնք պեղվել են բրեկչիայի շերտի տակից՝ ծովի մակարդակից 4 մետր բարձրության վրա։

1978 թվականին հետազոտողները երկու գանգ են հայտնաբերել Ապիդիմա «А» քարանձավում։ Դրանք ստացան Ապիդիմա 1 և Ապիդիմա 2 անվանումները։ Քարե հողագործական գործիքներ հայտնաբերվել են բոլոր չորս քարանձավներում։

Հետազոտությունները, որոնք հրապարակվել են 2019 թվականի հուլիսին, ցույց տվեցին, որ Ապիդիմա 2-ի գանգը (նշագրված LAO 1 / S2) նեանդերթալյան մարդու գանգի ձևաբանություն ունի և ուրան-տորիևյան մեթոդի կիրառմամբ թվագրվում է ավելի քան 170 հազար տարեկանի։ Ապիդիմա 1 գանգը (նշագրված LAO 1 / S1) իրենից ներկայացնում է ժամանակակից և հասարակ մարդու խառնուրդ և նույն այդ մեթոդի կիրառմամբ ճանաչվել է ավելի հին՝ ավելի քան 210 հազար տարեկան, ինչն ավելի քան 150 հազար տարիով ավելին է, քան դրան նախորդած H. sapiens-ների բրածոները՝ գտնված Եվրոպայում։ Այս հետազոտությունների արդյունքների հիման վրա Ապիդիմա 1-ը դառնում է Homo sapiens-ի՝ Աֆրիկայի սահմաններից դուրս առկայության ամենահին ապացույցը։

Կատերինա Հարվատին, ով հետազոտությունների ղեկավարն է, վերջիններիս հրապարակումից հետո նշել է․

Հարվաթին հաղորդեց, որ հետազոտող խումբը կփորձի պեղած բրածոներից վերծանել հին ԴՆԹ-ն, բայց նաև հավելեց, որ լիահույս չէ, թե կստացվի իրենց մոտ։ Բացի այդ, հնարավոր է՝ իրականացվի հին սպիտակուցների պալեոպրոթեոմյան անալիզ, եթե հաջողվի ստանալ օրինակների բավարար քանակություն։

Ծանոթագրություններ 

Հունաստանի տեսարժան վայրեր