Գարնանային հեքիաթ (մուլտֆիլմ)

«Գարնանային հեքիաթ» (), խորհրդային նկարված կարճամետրաժ մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ՝ ստեղծված «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում ՌՍՖՍՀ լուսավորության ժողովրդական կոմիսարիատի աջակցությամբ։ Էկրան է բարձրացել 1949 թվականին։ Մուլտֆիլմը քնարական պատմություն է՝ սագերի առաջնորդ Գումենիկի ու նրա երամի՝ Աֆրիկայից Ռուսաստանի իրենց հարազատ տարածքները վերադառնալու և այն մասին, թե երամի համար որքան կարևոր է իր առաջնորդին նվիրված լինելը։

Սյուժե 
Աֆրիկա... Սակայն այդ տաք երկրներն օտար են սագերի համար։ Ձմեռը վերջանում է, և ժամանակն է, որ սագերը վերադառնան։ Նրանց առաջնորդ Գումենիկը, զգալով դա, սկսում է տխուր երգել՝ կարոտելով իր հարազատ վայրերը։ Մյուս սագերը, լսելով նրա երգը, հասկանում են, որ տուն գնալու ժամանակն է։

Նրանք ճանապարհ են ընկնում ու թռչում տարբեր վայրերով։ Սագերը ցանկանում էին շուտ հասնել տուն, և առաջնորդը նրանց առաջարկում է գնալ նոր, դեռևս անհայտ ճանապարհով՝ թռչելով ավազե անապատի վերևով։ Սագերը համաձայնում են։ Սակայն ճանապարհին առաջնորդ ի զարմանս իրեն տեսնում է, որ իրենց ներքևում ոչ թե անապատ է, այլ կանաչ այգիներ ու մշակված դաշտեր։ Դրանք այնքան գեղեցիկ էին, որ սագերն սկսում են կասկածել, թե իրենք մոլորվել են։ Որոշելով, որ իրենց առաջնորդը սխալվել է և չի կարողանում պատշաճ կատարել իր պարտականությունը, սագերն ընտրում են նոր առաջնորդ։

Նոր առաջնորդը երամը տանում է դեպի տուն, սակայն հասկանալով, որ չի կարող հաջողությամբ կատարել իրեն վերապահված գործը, նախկին առաջնորդին խնդրում է օգնել իրեն։ Գումենիկը գտնում է ճանապարհը, և սագերը վերադառնում են տուն։ Նրանք ուրախանում են իրենց վերադարձի առթիվ, և միայն առաջնորդն է մտահոգված։ Նրա համար անհասկանալի է, թե ուր է կորել անապատը։ Այդ ժամանակ Մայրեհավը, որի կնքահայրն էր Գումենիկը, հայտնում է, որ նա բոլորովին էլ չէր սխավել, պարզապես վայրերն են փոխվել։ Մայրեահավը երամին նույնպես պատմում է, որ առաջորդը չի սխալվել, ապա նրանց առաջարկում է գնալ տեսնելու այդ գեղեցիկ վայրերը։

Մտահղացում 
Մուլտֆիլմը եղել է Հայրենական մեծ պատերազմից հետո ստեղծված այն քիչ թվով մուլտֆիլմերից (որոնց շարքում էին «Ծաղիկ-յոթնագույնիկ» (), «Ֆեդյա Զայցև», «Կկուն և սարյակը» և այլն) մեկը, որոնք մշակվել են Խորհրդային պետության կողմից ժողովրդի վրա իրենց ուզած ձևով ազդելու և պետության, ինչպես նաև Խորհրդային Միության հանդեպ սեր ու նվիրվածություն ներշնչելու համար։

Մուլտֆիլմի ստեղծման գլխավոր նպատակներից է նաև երկրի գեղեցկության բացահայտումը, նրա հանդեպ սիրո ու հայրենասիրության ներշնչումը։ Սագերի կերպարով հանդես են գալիս խորհրդային մարդիկ, որոնք ոչ միայն պետք է սիրեն իրենց հայրենիքը, այլև չպետք է կարողանան ապրել առանց նրա։ Հայրենիքը սիրելու գաղափարը իր խոսքում ներկայացնում է Գումենիկը. «Էհ, մարաբու, մարաբու։ Գիտուն թռչուն ես։ Բայց չգիտես, որ ձեր երկրները տաք են, բայց մեր ռուսական հողը ձերից մի քանի անգամ գերազանց է»։

Պատմություն 
1940-ական թվականների վերջին Խորհրդային Միության կառավարության առջև դրված էր լուրջ խնդիր, որովհետև նոր էր ավարտվել Հայրենական մեծ պատերազմը, և երկիրը գտնվում էր ծանր դրության մեջ գրեթե բոլոր ոլորտներում։ Անհրաժեշտ էր նոր պարզություն մտցնել խորհրդային գաղափարախոսության և խորհրդային ժողովրդի հայրենասիրության մեջ, չնայած նրան, որ 1917 թվականից մինչև Հայրենական մեծ պատերազմը հայրենասիրության գաղափարը հավասարեցվել է բուրժուական երևույթների հետ ու խիստ բացասական վերաբերմունքի տեղիք տվել Խորհրդային Միությունում։ Անհրաժեշտ էր նաև դաստիարակել նոր, խորհրդային մարդու։ Եվ մուլտֆիլմը եղել է մարդու վրա ազդելու գործիքներից մեկը։ Այդպիսով, կառավարության նպատակների իրականացման համար էկրան են բարձրացել այնպիսի մուլտֆիլմեր, ինչպիսիք են՝ «Սապատավոր ձիուկը» (), «Կորած հավատարմագիրը» (), «Ծաղիկ-յոթնագույնիկ» (), «Ֆեդյա Զայցև» և այլն, որոնք պետք է ազդեին խորհրդային մարդու վրա անհրաժեշտ տեսանկյունից, ինչպես նաև խորհրդային ժողովրդին ներշնչեին սեր դեպի Խորհրդային Միությունը։

«Գարնանային հեքիաթ» մուլտֆիլմն էկրան է բարձրացել 1949 թվականին։ 1990-ական թվականներին մուլտֆիլմը թողարկվել է տեսաերիզներով, իսկ ավելի ուշ՝ DVD սկավառակներով։

Ստեղծողներ

Հնչյունավորողներ
 Բորիս Չիրկով – հեղինակի խոսք / Գումենիկ / Մարաբու
 Գլեբ Ռոմանով – Օգնական
 Ելենա Տյապկինա – Սև սագ
 Գեորգի Միլյար – Մայրեհավ
 Տատյանա Խելտցեր – սագերի խոսքեր

Մշակողներ 
 Արտադրող՝ «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիա
 Սցենարի հեղինակ՝ Դմիտրի և Անդրեյ Տարասովներ
 Երգերի տեքստի հեղինակ՝ Դմիտրի Տարասով
 Ռեժիսոր՝ Վիկտոր Գրոմով
 Բեմադրող նկարիչ՝ Վլադիմիր Դեգտյարյով
 Կոմպոզիտոր՝ Նինա Մակարովա
 Ռեժիսորի օգնական՝ Նիկոլայ Ֆեոդորով
 Տեխնիկական օգնական՝ Գալինա Լյուբարսկայա
 Օպերատոր՝ Միխայիլ Դրույան
 Հնչյունային օպերատոր՝ Բորիս Ֆիլչիկով
 Մոնտաժող՝ Վ. Եգորովա
 Դիրիժոր՝ Գրիգորի Գամբուրգ
 Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ՝ Ֆաինա Եպիֆանովա, Ելիզավետա Կոմովա, Ռենատա Միրենկովա, Լիդիա Ռեզցովա, Տատյանա Տարանովիչ, Լամիս Բրեդիս, Վալենտին Լալայանց, Բորիս Պետին
 Նկարիչ-դեկորատորներ՝ Դմիտրի Անպիլով, Գալինա Նևզորովա, Իրինա Սվետլիցա

Մուլտֆիլմի մասին 
Հատուկ թեմա էր խորհրդային երեխաների մեջ հայրենասիրության զարգացումը։ Պատերազմական ու հետպատերազմական տարիներին այդ թեման, անկասկած, անցել է առաջին պլան։ Բամզաթիվ մուլտֆիլմեր են նվիրվել Հայրենիքի կերպարի կառուցմանը, ընդ որում՝ պատերազմից հետո որպես հիմք վերցվել է ավանդական, ռուսական դասական արվեստից ծանոթ «կեչիների հյուսվածքի երկրի» կերպարը, իսկ նրա համար որպես արդյունավետ հավելում ծառայել են հնգամյակների մեծ կառույցները։ 
Հայրենասիրական մուլտֆիլմի ոչ վատ օրինակ է «Գարնանային հեքիաթ» մուլտֆիլմը՝ քնարական պատում Աֆրիկային վայրի սագերի երամի՝ հայրենիք վերադառնալու մասի։ Նրանց բացակայության ընթացքում ծանոթ վայրերն այնքան են փոխվել, որ սագերը չեն ճանաչում Ռուսաստանը։ Հընթացս կառուցելով մի իրավիճակ, երբ կոլեկտիվը կասկածում է իր առաջնորդին ու մերժում նրան, և առաջարկելով դրա լուծում (վերջնական արդյունքում պարզվում է, որ առաջնորդը ճիշտ է, և սխալ են նրանք, որոնք երես են թեքում նրանից), մուլտֆիլմի հեղինակները ներկայացնում են կարևոր արտահայտություններ. «Ախ, դու, հավալուսն, խելացի թռչուն ես, բայց չգիտես, որ թեև տաք է ձեզ մոտ, բայց միևնույն է, մեր ռուս երկիրն մի քանի անգամ գերազանց է ձերինից»,– ընդհատումներով ասում է առաջնորդ սագը՝ պատրաստվելով գնալ հայրենի երկիր։ Նման հռետորությունը ներկայում կարող է թվալ ծիծաղելի, բայց այն ժամանակներում հենց այդպիսի արտահայտություններ էին հասնում մարդկանց ինֆորմացիայի եղած բոլոր աղբյուրներով՝ փողոցում պատի թերթերից մինչև «Не нужен мне берег турецкий…» երգը։

Վերաթողարկում 
Մուլտֆիլմը վերաթողարկվել է DVD-ով մուլտֆիլմերի հավաքածուներում.
 «Մուլտֆիլմերի հավաքածու 7։ Ծեր կաղնու հեքիաթը։ Բարձր սար։ Գարնանային հեքիաթ, Կաշտանկա» (), մուլտֆիլմերի հավաքածու (2004, СОЮЗ),
 «Տատիկի հեքիաթները» (), մուլտֆիլմերի հավաքածու (2004; СОЮЗ),
 «Կախարդական հեքիաթ 1։ Կախարդական հեքիաթ 2։ Հատուկ հրատարակություն» (), մուլտֆիլմերի հավաքածու (2005, СОЮЗ),
 «Веснушки», մուլտֆիլմերի հավաքածու (2005; СОЮЗ),
 «Սիրելի մուլտֆիլմեր. Սուրբ ծննդան նախորդ գիշերը» (), մուլտֆիլմերի հավաքածու (2005, СОЮЗ),
 «Տատիկի հեքիաթները։ Նվեր-հրատարակություն (4DVD)» (), մուլտֆիլմերի հավաքածու (2006, СОЮЗ),
 «Կախարդական հեքիաթ 1։ Մուլտֆիլմերի հավաքածու» (), մուլտֆիլմերի հավաքածու (2006, СОЮЗ),
 «Մուլտ-Լանդիա։ Մուլտֆիլմերի հավաքածու։ Թողարկում 1» (), մուլտֆիլմերի հավաքածու (2006, СОЮЗ);
 «Հավատարիմ ընկերներ։ Մուլտֆիլմերի հավաքածու» (), մուլտֆիլմերի հավաքածու (2006, СОЮЗ),
 «Անտառային ճանապարհորդներ։ Մուլտֆիլմերի հավաքածու» (), մուլտֆիլմերի հավաքածու (2013, СОЮЗ)։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 
 «Գարնանային հեքիաթ» մուլտֆիլմը Myltik.ru կայքում
 Мультики смотреть на сайте Каруника
 
 «Գարնանային հեքիաթ» մուլտֆիլմը «Карусель» հեռուստաալիքի կայքում
 «Գարնանային հեքիաթ» մուլտֆիլմը Mult-Online.ru կայքում
 «Գարնանային հեքիաթ» մուլտֆիլմը Мультик.ру կայքում

Խորհրդային մուլտֆիլմեր
«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
1949 մուլտֆիլմեր
Մուլտֆիլմեր թռչունների մասին