Դեյվիդ Քրիսթալ

Դեյվիդ Քրիսթալ (), բրիտանացի լեզվաբան, ակադեմիկոս, գրող։

Ընտանիք 
Քրիսթալը ծնվել է Լիսբերնում, Հյուսիսային Իռլանդիայում, 1941 թվականի հուլիսի 6-ին, այն բանից հետո, երբ  իր  մորը  էվակուացրել են այդտեղ Բլիցի (ռմբակոծություն) ժամանակ։ Մինչև  նրա մեկ տարին լրանալը, նրա ծնողները բաժանվում են։ Նա մնում է օտարացած և անտեղյակ իր հորից (Դոկտոր Սամուել Քրիսթալ) իր մանկության մեծ մասը, բայց ավելի ուշ (աշխատանքային շփումների  և կիսով չափ հարազատ եղբոր միջոցով) տեղեկանում է իր հոր կյանքի և կարիերայի մասին Լոնդոնում, ինչպես նաև իր կիսով չափ հրեական ժառանգություն մասին։ Նա մեծացել է իր մոր հետ Հոլիհեդում՝ Հյուսիսային Ուելսում, և Լիվերպուլում՝ Անգլիայում, որտեղ  1951 թվականից սկսած նա հաճախել է Սուրբ Մերիի քոլեջը  : Քրիսթալը Կաթոլիկ եկեղեցու հետևորդ է ։

Նա ներկայումս ապրում է Հոլիլենդում իր կնոջ հետ, ով նախկինում  խոսքի թերապևտ  էր և այժմ մանկական հեղինակ է։ Նա ունի չորս չափահաս երեխա։ Նրա որդին՝ Բեն Քրիսթալը, նույնպես գրող է և իր հայրիկի հետ  երեք գրքի համահեղինակ է  :

Կարիերա 
Քրիսթալը ուսանել է Լոնդոնի համալսարանական քոլեջում 1959-1962 թվականներին, և 1962-1963 թվականներին Ռենդոլֆ Քվիրքի ղեկավարության ներքո եղել է հետազոտող՝ աշխատելով «Անգլերենի կիրառումն» ուսումնասիրության վրա  : Այդ ժամանակից ի վեր նա  դասախոսել է Բանգորի համալսարանում և Ռիդինգի համալսարանում և լեզվաբանության պատվավոր պրոֆեսոր է Բենգորի համալսարանում  : Թոշակի անցնելովակադեմիայի լրիվ դրույք  աշխատանքից ՝ նա աշխատում է որպես գրող, խմբագիր և խորհրդատու, ինչպես նաև նպաստում է հեռուստատեսության եւ ռադիոյի հեռարձակմանը։ BBC-ի (Բրիտանական հեռարձակման կորպորացիայի) հետ հրա համագործակցությունն ընդգրկում է ,նախկինում,  BBC Ռադիո 4-ի հեռարձակումների շարքը՝ նվիրված լեզվական հարցերին, մինչև վերջերս,  BBC World Serviceի  կայքում ձայնագրություններն՝ անգլերեն սովորող մարդկանց համար ։

Քրիստալին շնորհվել է Բրիտանական կայսրության Շքանշան 1995 թվականին և  դարձել է Բրիտանական ակադեմիայի անդամ 2000 թվականին  : Նա նաև Ուելսի Գիտական հասարակության հիմնադիր անդամ է և Լեզվաբանների իրավասու ինստիտուտի անդամ ։ Նրա բազմաթիվ գիտական հետաքրքրությունները ներառում են անգլերենի  ուսումն և դասավանդումը, կլինիկական լեզվաբանությունը, դատական լեզվաբանությունը, լեզվի մահը, «Խաղային լեզվաբանությունը» (Քրիսթալի նորաբանությունը լեզվական խաղի համար), ոճը, անգլերենի գրական սեռերը , Շեքսպիրը, ինդեքսավորումն և բառարանագրությունը։ Նա անգլերենի՝ որպես օտար լեզվի, ուսուցիչների միջազգային ասոցիացիայի հովանավոր է , Խմբագիրների եւ Հրատաչակիչների Հասարակության պատվավոր փոխնախագահ և Մեծ Բրիտանիայի Ազգային գրագիտության ասոցիացիայի հովանավոր  : Նա «Բաբել» լեզվական ամսագրի  խորհրդատու է, որի համար նա գրել է նաև հոդվածներ  :

Աշխատանք 

Քրիսթալը հեղինակել, համահեղինակել և խմբագրել է ավելի քան 120 գիրք լայն բազմազանությամբ առարկաների վերաբերյալ, մասնագիտանալով նաև հղումների աշխատանքներ խմբագրման մեջ ներառյալ (որպես հեղինակ) Քեմբրիջի լեզվի հանրագիտարանը  (1987, 1997, 2010) և Քեմբրիջի լեզվի հանրագիտարանը (1995, 2003) և (որպես խմբագիր) Քեմբրիջի կենսագրական բառարանը, Քեմբրիջի Factfinderը, Քեմբրիջի հանրագիտարանը և Նոր պինգվին հանրագիտարանը (2003)։ Նա նաև գրել է պիեսներ եւ պոեզիա  : Նա նաև հրատարակել է մի շարք գրքեր լեզվաբանության և անգլերենի վերաբերյալ ընդհանուր ընթերցողի համար, որոնք օգտագործում են տարբեր գրաֆիկա եւ կարճ ակնարկներ, տեխնիկական նյութը մատչելի ձևով հաղորդելու համար : Իր  « Ո՞րն է ստանդարտ անգլերենը » հոդվածի մեջ, Քրիսթալը մի վարկած է առաջ քաշում, որ համաշխարհային մասշտաբով անգլերենը և՛ կմասնատվի, և՛ կզուգամիտվի, տեղեկան տարբերակները կդառնան պակաս են փոխադարձաբար հասկանալի և հետևաբար, անհրաժեշտություն կստեղծվի այն բանի առաջացման, ինչն ինքն անվանում է «համաշխարհային ստանդարտ խոսացական անգլերեն»  : Իր 2004 թվականին «Անգլերենի պատմությունները» գրքում, անգլերեն լեզվի ընդհանուր պատմություն մեջ, նա նկարագրում է այն արժեքը, որը տեսնում է լեվական բազմազանության մեջ և համապատասխան հարգանք անգլերենի տարատեսակների նկատմամբ, որոնք ընդհանուր առմամբ համարվում  են «ոչ ստանդարտ»   :2009 թվականին Ռութլիջը հրատարակեց իր ինքնակենսագրական հուշերը «Պարզապես մի արտահայտություն, որի միջով ես անցնում եմ. Իմ կյանքը լեզվի մեջ » , որ միժամանակ թողարկվել է նրա երեք դասախոսությունների DVD- ի հետ ։ Նրա  « Տառ առ տառ ասա. անգլերենի ուղղագրության հետաքրքիր,գերող և արտառոց պատմությունը » գիրքը (2013), բացատրում է, թե ինչու է դժվար որոշ անգլերեն բառեր գրելը ։

Քրիսթալը  հանդիսանում է նոր ուսումնասիրության ոլորտի՝ համացանցային լեզվաբանություն կողմնակից է և հրատարակել է «Լեզուն և Համացանցը» (2001) գիրքն այդ թեմայի վերաբերյալ  : Քրիսթալի գիրքը՝ Txtng: The Gr8 Db8  (2008) կենտրոնացած է տեքստի լեզվի և  հասարակության վրա ունեցած  դրա ազդեցության  :

2001-ից 2006 թվականը Քրիսթալը հանդիսանում էր  Քրիսթալ տեղեկատվական համակարգեր սահմանափակ ընկերության նախագահ,որը  տեղեկատու բովանդակության, ինտերնետի որոնման և գովազդային տեխնոլոգիայի մատակարար է։ Ընկերության iSense եւ Sitescreen արտադրանքները հիմնված են արտոնագրված Գլոբալ Տվյալների մոդելի՝ բարդ բովանդակային (սեմանտիկ) ցանցի վրա, որը Քրիսթալը մշակվել է 1980-ականների սկզբին և հարմարեցվել է ինտերնետում օգտագործելու համար 1990-ականների կեսերին։  Սրանք ընդգրկում են  բովանդակային  թիրախային տեխնոլոգիա(շուկայահանված որպես iSense փեփըր լրատվամիջոցների կողմից ) եւ բրենդների պաշտպանության տեխնոլոգիա (շուկայահանված `որպես SiteScreen Emediate ApS-ի կողմից )  : iSense  տեխնոլոգիան արտոնագրերի առարկա է Միացյալ Թագավորությունում եւ Միացյալ Նահանգներում։ Այն բանից հետո երբ Ad Pepper Media NV- ին ձեռքբերեց ընկեերությունը, նա մնաց որպես ընկերության հետազոտության եւ զարգացման տնօրեն, մինչև 2009 թվականը  :

Քրիսթալը՝ ազդեցիկ էր Սուրբ Հուդայի վանական համալիրը  քանդելուց փրկելու քարոզարշավում,  որը հանգեցրեց  Ուշլդերի կենտրոնի ստեղծմանը  :

Ներգրավվածություն Շեքսպիրյան ստեղծագործություններում 
Որպես  անգլերեն լեզվի զարգացման փորձագետ,Շեքսպիրյան Գլոբում 2004 և 2005 թվականներին նա ներգրավված էր Շեքսպիրյան ժանանակաշրջանին հատուկ «Բնօրինակային արտասանություն» բեմդրության մեջ, որտեղ նա գրում էր, դերասաններին սովորեցնում էր այդ ժամանակաշրջանին համապատասխան արտասանությունը, և այդ ժամանակից ի վեր նա եղել էխորհրդատու մի շարք այլ Շեքսպիրյան ներկայացումներում՝  բեմադրված «Բնօրինակային արտասանությամբ», ներառյալ «Միջամառային գիշերվա երազ», «Համլետ», «Մաքբեթ», «Պերիկլես», «Վենետիկի վաճառականը» և «Հենրի 5-րդ» ։

Գրականություն

Գրքեր 
Crystal, David (1995). The Cambridge encyclopedia of the English language. Cambridge: Cambridge University Press.
Crystal, David (2002). "Language Death." Cambridge University Press.
Crystal, David and Crystal, Ben (2004). Shakespeare's Words: A Glossary and Language Companion. Penguin.
Crystal, David (2004). The Stories of English. The Overlook Press.
Crystal, David (2005). Pronouncing Shakespeare: The Globe Experiment. Cambridge University Press.
Crystal, David (2006). The Fight for English. Oxford University Press.
Crystal, David (2007). By Hook or By Crook; A Journey in Search of English. The Overlook Press.
Crystal, David (2010). A Little Book of Language. Yale University Press.
Crystal, David (2012). Think on my Words: Exploring Shakespeare's Language. Cambridge University Press.
Crystal, David (2012). Spell It Out. St.Martin's Press.
Crystal, David (2016). The Oxford Dictionary of Original Shakespearean Pronunciation. Oxford University Press.
Crystal, David (2017). Making Sense: The Glamorous Story of English Grammar. Profile Books.

Քննադատական ուսումնասիրություններ եւ ակնարկներ 
Morrisby, Edwin (Oct 1995). "A gallimaufry of Englishes". Books. Quadrant. 39 (10): 84–86. Review of The Cambridge encyclopedia of the English language.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Danny Yee's Book Reviews: David Crystal's books

Լեզվաբաններ
Ակադեմիկոսներ
Բրիտանացի գրողներ