Կոգնիտիվ խանգարում

Կոգնիտիվ Խանգարում, հիշողության, մտավոր աշխատունակության և այլ կոգնիտիվ ֆունկցիաների թուլացումն է։ Կոգնիտիվ (ճանաչողական) գործառույթներ են կոչվում գլխուղեղի առավել բարդ գործառույթները, որոնց միջոցով իրականանում է աշխարհի ռացիոնալ ճանաչումը և  նրա հետ նպատակաուղղված փոխազդեցությունը՝ տեղեկատվության ընկալում, վերամշակում, վերլուծում, մտապահում և պահպանում, ինֆորմացիայի փոխանակում և դրա հիման վրա գործունեության կառուցում ու իրականացում։

Կոգնիտիվ խանգարումների պատճառ կարող են հանդիսանալ տարբեր տեսակի հիվանդությունները (նևրոտիկ, հոգեկան և այլ խանգարումներ)։

Կոգնիտիվ խանգարումների դասակարգում 
Համաձայն Ն.Ն. Յախնոյի կողմից տրված դասակարգման` առանձնացնում են կոգնիտիվ խանգարումների 3 աստիճան.
թույլ աստիճան, կոգնիտիվ սահմանափակումը մինիմալ է։ Հիվանդը լավ է կատարում հոգեբանական թեստերը, կառավարում է սեփական վարքը և հույզերը, հեշտությամբ կատարում է 2-3 դժվար խնդիրներ, բայց դրա հետ մեկտեղ նկատվում է ուշադրության ծավալի նկատելի նվազում, նոր նյութի մտապահման, մտավոր գործունեության որոշակի դժվարություններ,
չափավոր աստիճան, հիվանդը ժամանակ առ ժամանակ խառնվում է ժամանակի և տարածության մեջ, օպերատիվ հիշողության չափավոր թուլացում, թույլ է տալիս սխալներ բարդ խնդիրներ կատարելիս,
արտահայտված աստիճան, դեմենցիա, թուլամտություն։ Նկատվում է հիշողության և ինտելեկտի  տարբեր աստիճանի խանգարումներ, որը համադրվում է տարբեր մակարդակի սոցիալական դեզադապտացիայով։ Համաձայն ՀՄԴ-10-ի՝ դեմենցիան իրենից ներկայացնում է հիշողության և այլ կոգնիտիվ ֆունկցիաների ձեռքբերովի խանգարում, որը իր նկատելի ազդեցությունն է ունենում վարքի և հիվանդի առօրյա ակտիվության վրա։

Պատճառներ 
Գոյություն ունեն մի քանի տասնյակ նոզոլոգիական ձևեր, որոնց շրջանակներում զարգանում են կոգնիտիվ խանգարումները։ Առավել հաճախ դեմենցիաները հանդիպում են ծերունական տարիքում և ամենատարածված պատճառը դեմենցիայի առաջացման համար հանդիսանում է Ալցհայմերի հիվանդությունը։ Այն հանդիսանում է գլխուղեղի դեգեներատիվ հիվանդություն, որ կապված է ացետիլխոլիներգիկ նեյրոնների անընդհատ մահացությամբ։ Հիմնականում այն սկսվում է 65 տարեկանից հետո։ Վերջին փուլերում կորում է հիվանդների ինքնուրույնությունը, նա ունենում  է կողմնակի օգնության կարիք։ Կոգնիտիվ դիսֆունկցիայի այլ պատճառներ են հանդիսանում կրկնվող կաթվածները, ուղեղի քրոնիկ իշեմիան և շատ հաճախ՝ կրկնվող սուր խանգարումների և ուղեղային արյունամատակարարման անբավարարության համադրությունը։ Ալցհայմերից հետո դեմենցիայի երկրորդ պատճառ ծերունական տարիքում հանդիսանում է ուղեղա-անոթային անբավարարությունը։ Դրանց հետ մեկտեղ կոգնիտիվ խանգարումների պատճառ կարող են հանդիսանալ գլխուղեղի այլ դեգեներատիվ հիվանդությունները (Պարկինսոնյան հիվանդությունը, Լեվիի մարմնիկների դեմենցիան) գանգուղեղային տրավմաները, ուղեղային ուռուցքներ, դիսմետաբոլիկ խանգարումները և այլն։ Դեպքերի մեծամասնությամբ դեմենցիան զարգանում է աստիճանաբար։

մեծ մասամբ  ուղեղի քրոնիկ անոթային և դեգեներատիվ խանգարումներով պայմանավորված կոգնիտիվ խանգարումները կրում են անդառնալի բնույթ։ Այն դեպքերում, երբ կոգնիտիվ խանգարումների առաջացման համար պատճառ են հանդիսանում համակարգային մետաբոլիկ խանգարումները, վերջիններիս կորրեկցիան բերում է կոգնտիվ ֆունկցիաների վերականգնման։ Այս դեպքերում խոսքը դարձելի կոգնիտիվ խանգարումների մասին է։ Վերջինս կարող է առաջանալ  ուղեղային ուռուցքների, տագնապային-դեպրեսիվ տիպի խանգարումների պատճառով։

Ծանոթագրություններ 

Հոգեբանություն
Իմացություն
Մանկաբուժություն
Դեֆեկտոլոգիա
Կոգնիտիվ խախտումներ