Գրիգոր Տեր-Հակոբյան

Գրիգոր Աբրահամի Տեր-Հակոբյան (Գրո, ), հայ բժիշկ, հոգեբույժ, պետական գործիչ։ Պրոֆեսոր։

Կենսագրություն 
Գրիգոր Տեր-Հակոբյանը ծնվել է 1886 թվականի դեկտեմբերին (1887 թվականի մայիսի 4-ին) Նախիջևան քաղաքում (Արաքսի վրա) ծառայողի ընտանիքում։ Հինգ տարեկան հասակում կորցրել է հորը, և նրա դաստիարակությամբ զբաղվել է մայրը։ 1894 թվականին ընդունվել է Նախիջևանի եռդասյա քաղաքային դպրոց, որտեղից տեղափոխվել է Երևան և ընդունվել գիմնազիայի նախապատրաստական դասարան։ 1905 թվականին ավարտել է գիմնազիան և ընդունվել Մոսկվայի համալսարանի բնագիտության ֆակուլտետ։ 1906 թվականին կլիմայական պայմանների (թե ուսանողական ցույցերին մասնակցելու) պատճառով տեղափոխվել է Օդեսայի համալսարան, իսկ տարեվերջին՝ փոխադրվել բժշկական ֆակուլտետ։ 1910 թվականին Օդեսայում ընդհատակյա հեղափոխական աշխատանքի և ցույցերին մասնակցելու պատճառով ձերբակալվել և բանտարկվել է։ 1911 թվականին ազատվելուց հետո պետական քննությունները հանձնել է Մոսկվայի համալսարանում, ստացել բժշկի որակավորում և մնացել այդ համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի նյարդաբուժական կլինիկայում՝ որպես էքստեռն։ 1912 թվականի հունվարին հաստատվել է օրդինատորի պաշտոնում։ Եղել է կլինիկայի տնօրեն Վ. Ա. Մուրատովի և ասիստենտ պրիվատ  դոցենտ (հետագայում՝ պրոֆեսոր) Կ. Սեպպի ղեկավարության ներքո։ 1912 թվականին պրոֆեսորի աջակցությամբ սկսել է «բազեդովյան հիվանդության էության մասին» գիտական աշխատանքը։ Կլինիկայում աշխատելուն զուգահեռ աշխատել է բժիշկ Գրիգոր Տերյանի հոգե-նյարդաբուժական հիանդանոցում և առողջարանում՝ որպես օրդինատոր։ 1913 թվականի սկզբներին թոքախտով ծանր հիվանդանալու պատճառով բժիշկների խորհրդով ժամանակավորապես ընդհատել է աշխատանքը և բուժման նպատակով ուղարկվել Աբասթուման, սակայն չի կարողացել տեղավորվել այնտեղ։ Տեղափոխվել է Երևան և սկսել բուժվել թոքախտի դեմ և նյութական վիճակից դրդված՝ աշխատել Երևանի նորաբաց հոգեբուժական հիվանդանոցում՝ որպես գլխավոր բժիշկ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմը և առողջական վիճակը խոչընդոտել են Մոսկվա վերադառնալուն, և նա վերջնականապես հաստատվել է Երևանում։ 1915 թվականին նշանակվել է Երևանի զինվորական հիվանդանոցի օրդինատոր, սակայն 6 ամիս հետո՝ որպես Հայաստանի միակ հոգեբույժ, ազատվել պաշտոնից՝ հոգեբուժությամբ զբաղվելու նպատակով։ 

1918 թվականին նշանակվել է Հայկական հրաձգային դիվիզիայի առաջին լազարեթի գլխավոր բժիշկ և 6 ամիս հետո ազատվելով պաշտոնից՝ կրկին անցել հոգեբուժական հիվանդանոցում իր նախկին աշխատանքին։ 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո Հեղափոխական կոմիտեի կողմից նշանակվել է Սոցիալական ապահովության ժողովրդական կոմիսարիատի ժամանակավոր կոմիսար, նույն թվականի դեկտեմբերի 12-ին նշանակվել է Առողջապահության ժողովրդական կոմիսարի տեղակալ և կազմակերպել այդ կոմիսարիատն ու դրա աշխատանքը։ 1921 թվականին նշանակվել է Առժողկոմի մշակույթի և կրթության բաժնի վարիչ, 1922 -1924 թվականներին՝ բուժական բաժնի վարիչ։ Այդ ժամանակաշրջանում շարունակել է զբաղեցնել հոգեբուժական հիվանդանոցի գլխավոր բժշկի պաշտոնը։ Ավտոմոբիլային վթարից ստացած ծանր վնասվածքների պատճառով մեկ տարով ազատվել է աշխատանքից և բուժում անցել։ 1925 թվականին աշխատել է Լուսավորության ժողովրդական կոմիսարիատի ուղղիչ-կրթական գաղութում՝ որպես կոնսուլտանտ։ 1926 թվականին կրկին ընդունվել է հոգեբուժական հիվանդանոց՝ որպես գլխավոր բժիշկ, միաժամանակ հանդիսանալով Երևանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի հոգեբուժական կլինիկայի ասիստենտ։ 1927-1929 թվականներին վարել է դատական հոգեբուժության դասընթացը։ 1926-1930 թվականներին Երևանի քաղաքային բուժարանում շաբաթը երկու օր կատարել է հիվանդների ընդունելություն։ 1926 և 1928 թվականներին երկամսյա արձակուրդների ընթացքում աշխատել է Օդեսայի շրջանային հոգեբուժական հիվանդանոցում և  Լենինգրադի Վ. Բեխտերևի անվան հոգե-նյարդաբանական ինստիտուտում։ 1930 թվականին նշանակվել է Երևանի պետական համալսարանից նոր անջատված Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժական կլինիկայի (աբիոնի) ասիստենտ, 1931-1937 թվականներին կլինիկայի տնօրեն (ամբիոնի վարիչ), 1931 թվականին համատեղությամբ նշանակվել է Լուսժողկոմատի Մանկաբանական ինստիտուտի կոնսուլլտանտ-հոգենյարդաբույժ։ 1931 թվականին Առժողկոմատի կողմից եռամսյա գիտական գործուղման է մեկենլ Մոսկվա՝ կլինիկաներում և գիտահետազոտական ինստիտուտներում հոգեբուժական գործի դրվածքին ծանոթանալու։ 1936 թվականին բարձր գնահատելով նրա գիտամանկավարժական գործունեությունը՝ Հայկական ԽՍՀ Առժողկոմատին առընթեր ատեստավորող հանձնաժողովը, առանց թեզ պաշտպանելու, նրան շնորհել է գիտության թեկնածուի աստիճան և պրոֆեսորի կոչում։

Հեղինակ է բազմաթիվ գիտական ու գիտահանրամատչելի հոդվածների, որոնք տպագրվել են գիտական հանդեսներում և պարբերական մամուլում։ Գիտական ախատանքները, հոդվածներն ու զեկուցումները  նվիրված են բազեդովյան հիվանդության, մալարիայի կլինիկայի, շիզոֆրենիայի պիրոթերապիայի և սուլֆազինոթերապիայի, հոգեբուժության պատմության ու կազմակերպման հարցերին։

Գրոն եղել է լայնախոհ ու առինքնող մտավորական, մտերիմ է եղել 1920-1930-ական թվականների բազմաթիվ հայ նշանավոր անձանց հետ։ Եղիշե Չարենցի հոգեբանական ճգնաժամի շրջանում հաճախակի է այցելել նրան։  Ենթարկվել է ստալինյան վարչակարգի հալածանքներին։ 1937 թվականին դառնալով ստալինյան տեռորի զոհը՝ հեռացվել է հոգեբուժական կլինիկայի տնօրենի պաշտոնից, ձերբակալվել և աքսորվել Ակմոլինսկ (այժմ՝ Ցելինոգրադ), ապա՝ Կարագանդա։ 1947 թվականին արդարացվել և վերադարձել է Երևան։ 1947-1953 թվականներին եղել է Հանրապետական հոգեբուժական դիսպանսերի լոգոպեդիայի կաբինետի վարիչ, 1953 թվականից՝ հոգեթերապիայի կաբինետի վարիչ։ 1948 թվականին մեկնել է Մոսկվա՝ մասնակցելու Նյարդաբույժների և հոգեբույժների համագումարին և Բուրգեկոյի անվան նյարդավիրաբուժության ինստիտուտում ենթարկվելու կոնսուլտացիայի՝ իր մոտ առկա ուղեղի ուռուցքի կապակցությամբ։

Մահացել է 1969 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Երևանում։

Հիշատակ 
Գրիգոր Տեր-Հակոբյանի անունով Երևանի քաղաքային հոգեբուժական դիսպանսերի նախասրահում կա ցայտաղբյուր։ Նրա անձնական գործը պահվում է Մխիթար Հերացու անվան Երևանի բժշկական համալսարանի արխիվում, թիվ 58, թ.6-7: Ինքնագիր։

Երկեր 
 Հոգեբուժական գործի դրվածքը ՀԽՍՀ և մեր մոտական անելիքները, «Առողջապահությունը Հայաստանում», Երևան, 1929, 2։
 Հոգեբուժական գործը Հայաստանում, «Առողջ կենցաղ», Երևան, 1931, 3-6։
 Բժիշկ Արմենակ Մելիքյանի հետ միասին թարգմանել է Մ. Աստվածատուրովի «Ներվային հիվանդություններ» դասագիրքը։ Երևան, 1936։
 Կազմել է այդ դասագրքի հավելվածը հանդիսացող, հայ իրականության մեջ առաջին «Ներվաբանական տերմիններ» ռուս-հայերեն բառարանը։ Երևան, 1936։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Հարություն Մինասյան, 100 հայ հոգեբույժներ, Գիրք Ա, Երևան, 2002։
 ГМИ Еревана, ф. 4, 19 ед. хр., 1911—1961.

Հայ հոգեբույժներ
Հայ բժիշկներ
Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Հայ պետական գործիչներ
Գիտությունների թեկնածուներ
Հայ պրոֆեսորներ
Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 1-ին գումարման պատգամավորներ