Կլիթեմնեստրա

Կլիթեմնեստրա (, հանդիպում է նաև Կլիտեմեստրա՝ ), Լեդայի և Տինդարիոսի դուստրը, Ագամեմնոնի կինը։ Հիշատակվում է «Իլիականում» (I 113) և «Ոդիսականում»։

Կերպարը առասպելաբանության մեջ 
Հին հունական առասպելաբանության մեջ Կլիթեմնեստրան եղել է Սպարտայի թագավոր Տինդարիոսի և Լեդայի դուստրը (տարբերակներից մեկի համաձայն), Հեղինեի և Դիոսկուրներ երկրորդ քույրը։ Մեկ այլ տարբերակի համաձայն էլ, սկզբնական շրջանում եղել է Տանտալոս կինը։ Ամուսնացել է միկենեյան արքա Ագամեմնոնի հետ, ով գլխավորում էր հունական զորախումբը՝ Տրոյայի դեմ արշավանքի ժամանակ։

Ամուսնու բացակայության ժամանակ Կլիթեմնեստրան դավաճանել է ամուսնուն նրա հորեղբոր որդու Էգիսթոսի հետ, և Ագամեմնոնի վերադարձից հետո սպանել է արքային և նրա սիրուհուն՝ Կասսանդրային։

Արդյունքում, Կլիթեմնեստրան Էգիսթոսի հետ միասին սպանվել է որդու՝ Օրեսթեսի կողմից, ով վրեժխնդիր էր եղել հոր սպանության համար։ Մահվանը նախորդող գիշերը, նա տեսել էր, ով օձը սողալով մտնում է իր անկողինը և խայթում գլուխը։ Էսքիլեսի համաձայն, նա երազում տեսել է, որ օձ է ծնել, որը խայթել է նրա կուրծքը։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն էլ, նա երազում տեսել է, որ Ագամեմնոնի թագավորական գավազանը աճել և ծառ է դարձել։

Թաղված է Միկենեյի քաղաքային պարսպի մոտ։

Ինչպես նշում է Բեթթի Ռեդիս, Հոմերոսը Կլիթեմնեստրային բնութագրում է որպես թույլ կին, ով շեղվել էր ճիշտ ճանապարհից։

Երեխաներ 
 Օրեսթես, Իֆիգենիա, Էլեկտրա, Քրիստոֆեմիդա` Ագամեմնոնից,
 Էրիգոնա, Ալետոս՝ Էգիսթոսից։

Կլիթեմնեստրայի կերպարը արվեստում 
 
Կլիթեմնեստրան Էսքիլեսի «Ագամեմնոն» ողբերգության գործող անձերից է։ Նրա ստվերը հայտնվում է նաև «Էվմենիդներ» ողբերգության մեջ։ Նրա գործող անձ է նաև Սոֆոկլեսի «Իֆիգենիա», «Կլիթեմնեստրա», «Էլեկտրա» ողբերգություններում, Եվրիպիդեսի «Իֆիգենիան Ավլիդոսում» և «Էլեկտրա» ողբերգություններում, Պոլեմոսի «Կլիթեմնեստրա», Պակուվիոսի «Դուլորեստոս», Ակցիոսի «Կլիթեմնեստրա», Սենեկայի «Ագամեմնոն», Ռասինայի «Իֆիգենիա» ողբերգություններում։

Կլիթեմնեստրայի պատմությունը դարձել է Էսքիլեսի «Օրեսթես», Սոֆոկլեսի «Էլեկտրա», Եվրիպիդեսի «Էլեկտրա» ողբերգությունների և Սարտրի «Ճանճեր» պիեսի սյուժեի հիմքը։

1895 թվականին բեմադրվել է Տանեևի «Օրեսթես» օպերան, որը հիմնված է Էսքիլես համանուն ողբերգության վրա։

1909 թվականին կայացել է Ռիխարդ Շտրաուսի «Էլեկտրա» օպերայի պրեմիերան, որտեղ գործող գլխավոր անձանցից մեկը հանդիսանում է Կլիթեմնեստրան։
 
XX դարում Մարգերիտ Յուրսենարը գրել է «Կլիթեմնեստրա կամ հանցագործություն» բանաստեղծությունը։ 1958 թվականին Մարթա Գրեմը բեմադրել է «Կլիթեմնեստրա» բալետը։ 1967 թվականին աֆրիկանս լեզվով առաջին «Կլիթեմնեստրա» օպերան գրել է հարավաֆրիկացի կոմպոզիտոր Կրոմվել Էվերսոնը։

Ի պատիվ Կլիթեմնեստրայի է կոչվել Կլիթեմնեստրա աստերոիդը, որը բացահայտվել է 1877 թվականին։

Ծանոթագրություններ 

Հին հունական առասպելների հերոսներ
Հին հունական դիցաբանության կերպարներ