Սիմֆոնիա № 40 (Մոցարտ)

Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի  № 40, KV 550 սոլ մինոր սիմֆոնիան կոմպոզիտորի ամենանշանավոր գործերից մեկն է։ Մոցարտն այն գրել է 1788 թվականին,  № 39 սիմֆոնիայի ավարտից անմիջապես երեք շաբաթ անց։ 1791 թվականին կոմպոզիտորն իր մահվանից կարճ ժամանակ առաջ ստեղծում է սիմֆոնիայի երկրորդ հրատարակությունը և երաժշտության մեջ ավելացնում է կլառնետ։

Ստեղծագործություն 

Այս ստեղծագործության ավարտի ամսաթիվը հայտնի է, քանի որ Մոցարտն իր հասուն տարիների ընթացքում պահում էր իր ավարտուն ստեղծագործությունների շարքը։ № 40 սիմֆոնիան նա ավարտել է 1788 թվականի հուլիսի 25-ին։ Այս ստեղծագործության վրա նա աշխատել է ընդամենը երեք շաբաթ։

№ 40-րդ սիմֆոնիան գոյություն ունի երկու տարբերակով։ Դրանք հիմնականում տարբերվում են նրանով, որ մեկում հնչում է կլառնետի համար գրված հատվածներ, իսկ մյուսում՝  որոշակի փոփոխություններ է արված։ Ամենայան հավանականությամբ, կլառնետի մասերն ավելացված են վերանայված տարբերակով։

Երկու տարբերակների ինքնագրերը ձեռք են բերվել 1860 -ական թվականներին գերմանացի կոմպոզիտոր Յոհաննես Բրամսի կողմից, որոնք հետագայում նվիրաբերվեց Վիեննայի Gesellschaft der Musikfreunde թատրոնին, որտեղ էլ մինչ օրս պահպանվում են։

Պրեմիերա 
Ինչպես ամերիկացի երաժշտագետ Նիլ Զասլոուն է նշել, Մոցարտի մասին գրողները հաճախ ենթադրում էին, որ կոմպոզիտորը երբեք չի լսել իր № 40 սիմֆոնիայի ներկայացումը։ Որոշ մեկնաբաններ ենթադրել են, որ Մոցարտը սիմֆոնիա է գրել, առանց նույնիսկ մտադրվելու հետագայում ներկայացնել այն։ Ժամանակակից գիտությունը ենթադրում է, որ այս ենթադրությունները ճիշտ չեն։ Նախ, երաժիշտ Յոհան Վենզելի (1762-1831) կողմից հայտնաբերվել է մի նամակ, որը հրատարակված է եղել 1802 թվականի հուլիսի 10-ին, Լայպցիգում։ Նամակում Վենզելը տեղեկացնում է սիմֆոնիայի ներկայացման մասին, որը տեղի է ունեցել Բարոն Գոթֆրիդ վան Սվեյթենի տանը, Մոցարտի իսկ ներկայությամբ։ Սակայն նշում է, որ կատարումն այնքան աղքատիկ է եղել, որ կոմպոզիտորը ստիպված լքել է սենյակը։ Կան շատ հստակ ապացույցներ՝ այլ, հավանաբար ավելի լավ կատարումների վերաբերյալ։ Մի քանի առիթներով համերգներ են տրվել՝ նվիրված Մոցարտի երաժշտությանը, որտեղ հնչել է այս սիմֆոնիան, սակայն ամսաթվերն անհայտ են։ Ստեղծագործությունը ներկայացվել է նաև․

Դրեզդենում, 1789 թվականի ապրիլի 14-ին, Մոցարտի Բեռլին ճանապարհորդության ընթացքում
Լայպցիգում, 1789 թվականի մայիսի 12-ին, միևնույն ճանապարհորդության ժամանակ
Ֆրանկֆուրտում, 1790 թվականի հոկտեմբերի 15-ին
Պահպանվել են նաև 1971 թվականի ապրիլի 17-ին Վիեննայի Երաժիշտների միությունում Անտոնիո Սալիերիի կողմից կազմակերպված համերգի պաստառի պատճենները։

Երաժշտություն 

Սիմֆոնիան գունավորվում է (վերանայված տարբերակով) Ֆլեյտայով, երկու հոբոյով, երկու կլառնետով, երկու ֆագոտով, երկու շեփորով և նվագալարերով։

Molto allegro, 2/2
Andante, 6/8
Menuetto. Allegretto – Trio, 3/4
Finale. Allegro assai, 2/2

Սիմֆոնիան ընդհանուր առմամբ տևում է 25 րոպե։

Ազդեցություն 
Լյուդվիգ վան Բեթհովենը սիմֆոնիան լավ գիտեր, և նա իր հինգերորդ սիմֆոնիայում օգտագործել է 29-րդ տակտը։

Ֆրանց Շուբերտը նույնպես հեղինակել է Մոցարտի մենուետի երաժշտությունը։

Առաջին ձայնագրություն 
№ 40 սիմֆոնիայի առաջին ճանաչված ձայնագրությունն արվել է 1915 թվականին Վիկտոր ձայնագրման ընկերության կողմից՝ «Սոլ մինոր սիմֆոնիա» անվամբ։ Վիկտոր համերգային նվագախումբը հանդես է եկել դիրիժոր Վալտեր Ռոջերսի ղեկավարությամբ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

Kalmus miniature editions, from the William and Gayle Cook Music Library at the Indiana University Jacobs School of Music
A Public Domain version by the Columbia University Orchestra at TEOC Classical Music Radio: Symphony No. 40
The apartment where Mozart wrote his last three Symphonies: Michael Lorenz, "Mozart's Apartment on the Alsergrund" Article online 

Սիմֆոնիաներ
Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտ