Ցրվենի Կրստ (համակենտրոնացման ճամբար)

Ցրվենի Կրստ (՝ կարմիր խաչ), նացիստական համակենտրոնացման ճամբար, որը գոյություն է ունեցել հընթացս 1941-ից 1944 թվականներին սերբական Նիշ քաղաքում։

Պատմություն 
Այս նացիստական համակենտրոնացման ճամբարը գտնվել է սերբական Նիշ քաղաքի «Ցրվենի կրստ» երկաթուղային կայարանից ոչ հեռու՝ պահեստային շինություններում։ Ճամբարը կազմված էր բանտի կենտրոնական մասնաշենքից, երեք միջանցիկ կառույցներից, պահակային չորս շինություններից և երկու դիտաշտարակներից։

Սկզբից պլանավորած էր, որ 1941 թվականի կեսերին Ցրվենի Կրստ ճամբարն օգտագործվեր որպես տարանցիկ ճամբար (), իսկ նույն թվականի սեպտեմբերից ճամբարը վերափոխվեց սովորական համակենտրոնացման ճամբարի։

Գործունեություն 
Իր գոյության ողջ ընթացքում Ցրվենի Կրստ համակենտրոնացման ճամբարում գտնվել են շուրջ 30․000 կալանավորներ, որոնցից շուրջ 12․000 հոգու սպանեցին Բուբանի կոչվող տարածքում։ Ճամբարի կալանավորների թվում էին հրեաները, գնչուները, հարավսլավցի կոմունիստները, պարտիզաններն ու նրանց ընտանիքների անդամները։ Նացիստական համակենտրոնացման ճամբարի կալանավորների մի մասին ժամանակի ընթացքում տեղափոխեցին Սայմիշտե և Եվրոպայի այլ ճամբարներ։

1942 թվականի փետրվարի 12-ին ճամբարում կալանավորների կողմից զանգվածային փախուստի փորձ ձեռնարկվեց․ դա կատարվեց ճամբարի ցանկապատերի ընդարձակման աշխատանքները կատարելու ժամանակ։ Մոտավորապես 50 կալանավորներ տեղում գնդակահարվեցին, մնացած 100-ին հաջողվեց փրկվել։

Ցրվենի Կրստ համակենտրոնացման ճամբարն ազատագրվել է 1944 թվականին հարավսլավցի պարտիզանների կողմից։ 1979 թվականին ճամբարն հայտարարվում է Առանձնակի կարևորության մշակութային հուշարձան ()։ Այսօր այն պահպանվում է պետության կողմից։

Ներկայիս դրությամբ ճամբարի տարածքում գործում է թանգարան։ 1987 թվականին այստեղ ֆիլմ է նկարահանվել։

Բուբանիում զանգվածային սպանությունների վայրում բացվել է զոհերի հիշատակին նվիրված հուշատախտակ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Službena prezentacija Grada Niša
 "Nekad i sad" — Slike 
 Spomenici kulture u Srbiji
 Obilježavanje obljetnice proboja logora

Երրորդ ռայխի համակենտրոնացման ճամբարներ
Սերբիայի պատմություն
Հոլոքոստ
Նացիստական Գերմանիայի համակենտրոնացման ճամբարներ
Սերբիայի տեսարժան վայրեր
Սերբիայի ճարտարապետություն