Խաժակ Տեր-Գրիգորյան

Խաժակ Տեր Գրիգորյան (), հայ խմբագիր, հայագետ, պատմաբան։ Պատմական գիտությունների թեկնածու (1971)։

Կյանքը 
1948 թվականին  ընտանիքով  տեղափոխվել են Թեհրան։  Նախնական կրթությունը ստացել է Թեհրանի ազգային «Քուշեշ Դավթյան» դպրոցում։ Բարձրագույն ուսումը ստացել է Սպահանի համալսարանի հայագիտական ամբիոնում, ապա՝ Գերմանիայի և Սորբոնի (Ֆրանսիա) համալսարաններում։ 1971 թվականին ավարտել է Սորբոնի համալսարանը՝ որպես պատմական գիտությունների թեկնածու։ Նույն թվականին հրավիրել են Սպահանի պետական համալսարան՝ իբրև հայագիտական ամբիոնի դասախոս։

Կուսակցական գործունեություն 
1972-1986 թվականներին վարել է նույն Հայագիտական ամբիոնի վարիչի պաշտոնը։ 1959 թվականին անդամագրվել է Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությանը։ Երիտասարդ տարիքից աշխույժ և ներգործուն մասնակցություն է ունեցել ազգային-կուսակցական կյանքին։  Ուսանողական տարիներին եղել է Թեհրանի «Ալիք» օրաթերթ խմբագրակազմի անդամ։

Եվրոպայում՝ Գերմանիայում և Ֆրանսիայում, ուսանողական տարիներին կարևոր ներդրում է ունեցել Եվրոպայի հայ ուսանողական միության հիմնադրման և հատկապես դաշնակցական ուսանողական միավորների կայացման գործում։ Նույն ժամանակ եղել է Հ.Յ.Դ. Արևմտյան Եվրոպայի Կենտրոնական Կոմիտեի անդամ։ Իրան վերադարձից հետո երկար տարիներ եղել է  Հարավային Իրանի Կենտրոնական Կոմիտեի անդամ, միաժամանակ որպես վարիչ մասնակցել է պատանեկան և երիտասարդական միության աշխատանքներին։ 1981 թվականի դեկտեմբերին, Հ.Յ.Դ. 22–րդ Ընդհանուր ժողովը  (Ֆրանսիա), ընտրել է ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ։ 1984-1985 թվականները գործուղվել է Ֆրանսիա, Հ.Յ.Դ նոր պաշտոնաթերթի՝ «Կամք» -ի հիմնադրումը  կազակերպելու և վերահսկելու առաքելությամբ։  ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ է վերընտրվել 1985 թվականին, Հ.Յ.Դ. 23–րդ  Ընդհանուր Ժողովին (Աթենք)։

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամակցության երկրորդ շրջանը (1985-1988) չի կարողացել ամբողջացնել՝ 1986 թվականին, Նոր Ջուղայի մեջ, քաղաքական պատճառներով ձերբակալվելու և մինչև 1989 թվականին բանտարկված  մնալու պատճառով։ 1989 թվականի սեպտեմբերին, բանտից ազատ արձակվելուց հետո, որպես կուսակցական գործիչ հրավիրվել է Հունաստան՝ Աթենք, մաս կազմելու Հ.Յ.Դ Բյուրոյի Կենտրոնական գրասենյակի և աջակցելու  ՀՅԴ  պաշտոնաթերեթ՝ «Դրօշակ»-ին, Հ.Յ.Դ. Մամլո Դիվանի և «Յեղափոխական  մատենաշար»ի  աշխատանքներին։

1990 թվականի աշնանը, իբրև  Հ.Յ.Դ. Բյուրոյի լիազոր  ներկայացուցիչ,  գործուղվել է Հայաստան՝ ստանձնելու  Հ.Յ.Դ. Բյուրոյի Հայաստանի գրասենյակի վարիչ պաշտոն։  Մինչև 1992 թվականի ավարտը գործել է իբրև այդպիսին՝ իր կարևոր  ներդրումը ունենալով Հ.Յ.Դ.  Հայաստանի կազմակերպության  առաջին քայլերի գաղափարական և կազմակերպական հունավորման մեջ։  Մոտիկից աջակցել է Հ.Յ.Դ.  Բյուրոյի Հայաստանյան պաշտոնաթերթի ՝ «Ազատամարտ»-ի հիմնադրության աշխատանքներին, ինչպես նաև՝ հիմնական դեր է ունեցել «Մ. Վարանդեան»  տպարանի հրատարակչական գործունեությունը ծավալելու մեջ։

1993 թվականի սկզբին, համալրման կարգով, նշանակվել է Հ.Յ.Դ. Հայաստանի Կենտրոնական Կոմիտեի անդամ՝ ստանձնելով մարմնի  նախագահի պաշտոնը։  Նույն պաշտոնին է վերընտրվել 1994 թվականի գարնանը գումարած Հ.Յ.Դ. Հայաստանի 4-րդ Շրջանային Ժողովում և շարունակել է մինչև 1994 թվականի դեկտեմբերը, երբ Դաշնակցության Հայաստանի գրասենյակի գործունեությունը արգելեց Հայաստանի 3-րդ Հանրապետության 1-ին նախագահ՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը։  Հ.Յ.Դ.  Հայաստանի կազմակերպությունը  ապօրինի հռչակելու և հալածանքի ենթարկելու այդ օրերի կամայական քայլերից մեկը եղավ Խաժակ Տեր-Գրիգորյանի վտարումը Հայաստանից։ 1995 թվականի հունվարից մինչև 1998 թվականի իշխանափոխությունն ու Հայաստան վերադարձը, Խաժակ Տեր-Գրիգորյանն իր գործունեությունը շարունակել է Թեհրանում՝ աշխատակցելով «Ալիք» օրաթերթում։

Այդ շրջանում սկսվել է վատթարանալ Խաժակ Տեր-Գրիգորյանի առողջական  վիճակը։ Նա կյանքի վերջին տարիներին ուժերը լարել էր որպեսզի ամբողջացնի հրատարակչական անավարտ մնացած  գործերը։ Անկողնուն գամված լինելով նա կարողացավ կյանքի ընկերոջ հետ ավարտել և մամուլին հանձնել դաշնակցական մեծ գործչի, հիմնադիր սերնդի ներկայացուցիչ ՝ Յոնան Դավթյանին  նվիրված երկրորդ հատորը։ Խաժակ Տեր-Գրիգորյանը մահացել է 2001 թվականին։

Մտքեր

Գրականություն 
 Թաթուլ Պողոսի Բոլորչյան, Խաժակ Տեր-Գրիգորյան։ Կենսամատենագիտություն։

Ծանոթագրություններ 

Իրանահայ լրագրողներ
Իրանահայ պատմաբաններ
Իրանահայ հայագետներ
Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Հայ խմբագիրներ