Գորշ նյութ

Գորշ նյութ կենտրոնական նյարդային համակարգի հիմնական բաղկացուցիչներից է։ Իր մեջ պարունակում է նեյրոնների մարմիններ, դենդրիտներ, գլիալ բջիջներ (աստրոցիտ, օլիգոդենդրոցիտ), մազանոթներ, ինչպես նաև աքսոնների սկզբնամասերը։ Սպիտակ նյութը իր մեջ պարունակում է հիմնականում աքսոններ, իսկ գորշ նյութը հիմնականում կազմված է նեյրոններից։ Գույների տարբերությունը կապված է միելինի պարունակության հետ։ Գորշ նյութը բաց մոխրագույն է, վարդագույն կամ դեղին երանգավորմամբ։ Այդ երանգները հաղորդում են մազանոթները և նեյրոնների մարմինները։

Կառուցվածք 
Կազմված է նեյրոններից և կենտրոնական նյարդային համակարգի այլ բջիջներից։ Այն առկա է գլխուղեղում, ուղեղի ցողունում, ուղեղիկում և ողնուղեղում։

Գորշ նյութը պատում է ուղեղի կիսագնդերի և ուղեղիկի մակերեսը, առաջացնելով կեղևը։ Գորշ նյութը առկա է նաև սպիտակ նյութի խորքում առանձին կուտակումների (կորիզների) տեսքով։ Այդ կուտակումներից են՝ տեսաթումբը, ենթատեսաթումբը, հիմնային կորիզները, ուղեղիկի կորիզները, սև նյութը, կարմիր կորիզը, օլիվան, գանգուղեղային նյարդերի կորիզները։

Գորշ նյութը ողնուղեղի կտրվածքի վրա ունի թիթեռի տեսք։ Այն կազմված է առաջային, հետին և կողմնային եղջյուրներից, իսկ նրանց կուտակումները ողնուղեղի ամբողջ երկարությամբ առաջացնում են առաջային, հետին և կողմնային պարանիկներ։ Աջ և ձախ կեսի գորշ նյութերի իրար հետ կապվում են գորշ կպուկի միջոցով։

Ֆունկցիա 

Գորշ նյութը պարունակում է ուղեղի նեյրոնների մեծ մասը։ Գորշ նյութով են կազմավորված ուղեղի տարբեր հատվածներ, որոնք պատասխանատու են շարժական և զգայական ֆունկցիաների համար։

Ողնուղեղի գորշ նյութը բաժանվում է երեք եղջյուրների։
 Առաջային եղջյուրները պարունակում են շարժական նեյրոններ։ Նրանք կազմում են սինապս բրգաձև ուղիների հետ, որոնք գալիս են ուղեղի կեղևի բրգաձև նեյրոններից և պատասխանատու են մկանների շարժման համար։
 Հետին եղջյուրը պարունակում է զգայական նեյրոնների սինապսները։ Նրանք ընկալում են մարմնի զգայական ազդակները, որոնցից են՝ ցավը, հպումը, վիբրացիան, պրոպրիոցեպցիան։ Ազդակը հետագայում գնում է ողնուղեղ-տեսաթմբային ուղով դեպի կեղև։
 Կողմնային եղջյուրները պատասխանատու են վեգետատիվ նյարդային համակարգի աշխատանքի համար։

Կլինիկական նշանակություն
Ալկոհոլի մեծ քանակների օգտագործումը իջեցնում է գորշ նյությի քանակը։ Մարիխուանայի կարճ ժամանակով (30 օր) օգտագործումը կապված չէ սպիտակ կամ գորշ նյութում կատարվող փոփոխությունների հետ։ Այնուամենայնիվ հետազոտություննեը ցույց են տվել, որ մարիխուանայի երկարատև օգտագործումը կապ ունի հիպոկամպում, նշահամալիրում, քունքային բլթի կեղևում գորշ նյութի ցածր քանակների հետ և գորշ նյութի բարձր քանակի հետ ուղեղիկում։ Մարիխուանայի երկարատև օգտագործումը կարող է նաև վնասել սպիտակ նյութը տարիքային փոփոխությունների տիպով։ 
Մեդիտացիան փոփոխում է գորշ նյութի կառուցվածքը։
Համակարգչային խաղերով երկարատև խաղալը կարող է իջեցնել գոր՛ նյութի քանակը հիպոկամպում։

Նմանատիպ ինտելեկտի գործակից ունեցող կանայք և տղամարդիկ ունեն գորշ և սպիտակ նյութերի տարբեր հարաբերակցություն։

Հղիության ժամանակ կատարվում են որոշակի փոփոխություններ ուղեղի կառուցվածքում։ Սոցիալական ճանաչաղության համար պատասխանատու գոտիների գորշ նյութի քանակը պակասում է։

Հավելյալ նկարներ

Արտաքին հղումներ

Ծանոթագրություններ 

Նեյրոֆիզիոլոգիա
Նյարդաբանություն
Նյարդային համակարգ
Նեյրոգիտություն
Անատոմիա
Հյուսվածաբանություն