Իզաբել Կոյշետ

Իզաբել Կոյշետ Կաստիլյո  (կատալոներեն՝ Isabel Coixet i Castillo [izəˈβɛɫ kuˈʃɛt];), իսպանացի կին կինոռեժիսոր, ժամանակակից Իսպանիայի ամենաբեղուն կինոբեմադրիչներից մեկը, ով, կինեմատոգրաֆիայում իր կարիերան սկսելով 1988 թվականից, արդեն հասցրել է նկարահանել տասներկու լիամետրաժ, ինչպես նաև բազմաթիվ կարճամետրաժ, փաստավավերագրական ու գովազդային ֆիլմեր։ Նրա ստեղծագործությունն առանձնանում է իսպանական ազգային կինոյում, ճանապարհ բացում՝ ազգային կինոն տարբեր հայեցակետերից դիտարկելու համար”: Թեմաները, որոնց անդրադառնում է նա, արտացոլած հույզերը, զգացմունքները, կենսական բախումները՝ համադրվելով զգայուն աչքի ու ինքնատիպ ոճի հետ՝ ապահովում են կատալոնացի բազմաշնորհ կինոհեղինակի կարգավիճակ (նա հեղինակում է սցենարներ, հանդես գալիս որպես կինոդերասանուհի, բեմադրում, թողարկում իր կինոնկարները)։

Կյանքի վաղ շրջան 
Իզաբելը կինոգործի ասպարեզում իր առաջին քայլերը կատարել է դեռևս պատանեկան հասակում, երբ նրան, քրիստոնեական կարևոր մի ծեսի՝ առաջին հաղորդությունն ընդունելու կապակցությամբ, նվիրել են 8 միլիմետրանոց կինոնկարահանող խցիկ։ Դպրոցն ավարտելուց հետո նա նոր և նորագույն շրջանների պատմություն է ուսումնասիրել Բարսելոնի համալսարանում, որը հաջողությամբ ավարտելով՝ աշխատանքի է անցել  Fotogramas ամսագրի խմբագրությունում՝ որպես ժուռնալիստ և գովազդի մասնագետ։ Գովազդի աշխարհում նրա փայլուն աշխատանքը նկատել ու գնահատել են և շուտով վստահել են JWT գործակալության ստեղծագործական աշխատանքները ղեկավարելու գործը։ Նրա նշանավոր հաճախորդների, պատվիրատուների շարքում էին աշխարհահռչակ այնպիսի ֆիրմաներ, ինչպես՝ BMW-ն, Renault-ն, Ikea-ն։ Իր առաջադրանքները հիանալի կերպով կատարելու համար Իզաբելը բազմիցս խրախուսանքների է արժանացել, բայց հոգու խորքում զգացել է, որ գովազդը այն գործը չէ, որ կարող է լիովին արդարացնել իր ակնկալիքները։ 1984 թվականին Կոյշետը նկարահանել է իր առաջին կարճամետրաժ կինոնկարը՝ “Mira y verás”-ը («Նայիր և կտեսնես»-ը)։ Իսկ առաջին լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմը, որի սցենարի հեղինակն ու բեմադրիչն էր միաժամանակ, Demasiado Viejo Para Morir Joven (Չափից դուրս ծեր՝ ջահել մեռնելու համար)-ն էր։ Այդ աշխատանքի համար նա ներկայացվել է «Գոյա» մրցանակի՝ «Լավագույն նոր կինոռեժիսոր» անվանակարգում։

Կարիերա 
1996 թվականին Կոյշետը մեկնել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ՝ նկարահանելու իր առաջին անգլիալեզու գեղարվեստական կինոնկարը՝ «Բաներ, որ քեզ երբեք չեմ ասել» (Cosas que nunca te dije) խորագրով; Այդ ֆիլմ-դրամայի համար, որտեղ գլխավոր դերերը կատարել են ամերիկացի դերասաններ Լիլի Թեյլորն ու Էնդրյու Մաքքարտին, նա երկրորդ անգամ է ներկայացվել «Գոյա» մրցանակի, այս անգամ արդեն որպես լավագույն և ինքնատիպ կինոսցենարի հեղինակ։ Դրանից հետո կապվել է ֆրանսիական մի ընկերության հետ և 1998 թվականին նկարահանել  A los que aman. խորագիրը կրող, պատմական թեմայով արկածային կինոնկարը, որ նրա առաջին իսպանալեզու կինոստեղծագործությունն էր։ Երկու տարի անց Կոյշետը հիմնադրել է կինոարտադրության իր սեփական ընկերությունը, որտեղ էլ թողարկել է հրատապ թեմայով նկարահանած իր լավագույն ֆիլմերից մեկը՝ Mi vida sin mí (Իմ կյանքն առանց ինձ)-ը։ Այդ ժամանակներից սկսած՝ նա դարձել է իսպանական կինոյի ամենապահանջված բեմադրիչներից մեկը։

2000 թվականին հիմնել է մի նոր ընկերություն՝  Miss Wasabi Films-ը, որտեղ արդեն թողարկել է ավելի քան չորս հարյուր գովազդային կինոնկարներ։

«Իմ կյանքն առանց ինձ» հուզառատ դրաման, 2003 թվականին ներկայացվելով Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնում, դրել է Իզաբել Կոյշետի միջազգային ճանաչման հիմքը։ Ժյուրիի և հանդիսատեսի բարձր գնահատականին արժանացած, իսպանա-կանադական համատեղ արտադրության այդ ֆիլմը, որ նկարահանվել է Նենսի Քինքեյդի պատմվածքի հիման վրա, պատմում է մի երիտասարդ մոր մասին (դերակատար՝ կանադացի կինոդերասանուհի Սառա Փոլլի), որը տառապում է քաղցկեղի պատճառով, բայց ընտանիքի անդամներից ամեն կերպ թաքցնում է իր մահացու հիվանդ լինելը։

Շարունակելով համագործակցել Սառա Փոլլիի հետ՝ կինոբեմադրիչը նրան է վստահել կանացի գլխավոր դերի կատարումը նաև «Բառերի գաղտնի կյանքը» կինոնկարում։ 2005 թվականին թողարկված այդ ֆիլմը, որտեղ դերակատարումներով հանդես են եկել նաև Թիմ Ռոբինսն ու Խավիեր Քամերան, «Գոյա» կինոմրցանակի է արժանացել միանգամից չորս անվանակարգերում՝ «Լավագույն ֆիլմ», «Լավագույն կինոռեժիսուրա», «Լավագույն պրոդյուսերական աշխատանք» և «Լավագույն կինոսցենար»։

Այդ նույն տարում Կոյշետը միջազգային համբավ ունեցող տասնութ այլ կինոռեժիսորների հետ մեկտեղ, մասնակցել է Paris, je t’aime («Ես սիրում եմ քեզ, Փարի՛զ»), խորագիրը կրող աշխարհալուր նախագծի իրականացմանը (կինոբեմադրիչներից յուրաքանչյուրն իր աշխատանքում ներկայացրել է Փարիզի թաղամասերից մեկը)։

Լայն ճանաչման ու բարձր գնահատականի են արժանացել նաև հրատապ թեմաներով Կոյշետի նկարահանած մի շարք փաստավավերագրական կինոնկարներ, ինչպես, օրինակ, «Բժիշկներ առանց սահմանի» միջազգային կազմակերպության մասին պատմող  Invisibles, («Անտեսանելիները»), Journey(«Ճամփորդություն»), To The Heart of Torture, («Դեպի տառապանքի սիրտը») ֆիլմերը։ Նշյալներից վերջինը, որ քսաներորդ դարավերջին տեղի ունեցած Բալկանյան պատերազմի մասին է և նկարահանվել է Սարաևոյում, 2003 թվականի հոկտեմբերին մրցանակի է արժանացել մարդու իրավունքների  միջազգային կինոփառատոնում։

2006 թվականի ապրիլին կին կինոգործիչը  Generalitat de Catalunya-ի կողմից պարգևատրվել է  Creu de San Jordi De Cine մրցանակով։ «Բառերի գաղտնի կյանքը» (La vida secreta de las palabras) կինոնկարի համար արժանացել է երկու մրցանակի. առաջինը սահմանել էին կինոքննադատները, որոնք այդ ստեղծագործությունը ճանաչել են որպես իսպանական լավագույն ֆիլմ, երկրորդը՝ Rosa de Sant Jordi-ն, տրվել է  Իսպանիայի ազգային ռադիոյի՝ Radio Nacional de España (RNE)-ի ունկնդիրների քվեարկության արդյունքում՝ լավագույն պրոդյուսերական աշխատանքի համար։ Պարգևատրման արարողությունը կայացել է Palau de la Música պալատի սրահում։

2008 թվականին Կոյշետը  կանադական Lakeshore Entertainment-ում իրականացրել է իր «Եղերերգ» /Elegy,/ ֆիլմի թողարկումը, որը նկարահանել էր Վանկուվերում՝ Ֆիլիպ Ռոտի «Մահացող կենդանին» վեպի հիման վրա։ Այդ կինոնկարը, որտեղ գլխավոր դերերում հանդես են եկել Պենելոպե Կրուսն ու Բեն Քինգսլին, ներկայացվել է Բեռլինի 58-րդ միջազգային կինոփառատոնում։ Իսկ 2009 թվականին Կաննի միջազգային կինոփառատոնում կայացել է նրա «Տոկիոյի ձայների քարտեզը» կինոնկարի առաջնացուցադրությունը. այդ նպատակով պաշտոնապես ընտրվել էր հենց այդ ֆիլմը, որը իր իսկ՝ Կոյշետի գրած սցենարով  և դերասաններ Ռիոնկո Կիկուչիի, Սերխի Լոպեսի, Մին Տանակայի մասնակցությամբ նկարահանվել է Ճապոնիայում և Բարսելոնում։ Ամիսներ անց Centre D'Art Santa Mònica-ում կինոռեժիսորուհին ներկայացրել է իր նոր գործերից ևս մեկը՝  From I to J- ը՝ նվիրված Ջոն Բերգերի /John Berger/ ստեղծագործական աշխատանքին;

Այդ նույն՝ 2008 թվականին Իզաբել Կոյշետը պարգևատրվել է Գեղարվեստի համար ոսկե մեդալով /Gold Medal for Fine Arts/, իսկ հաջորդ տարի ընտրվել Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի անդամ։

Կինոռեժիսորի՝ վերջին տարիների բազմաթիվ աշխատանքներից առանձնացվում և ստեղծագործական մեծ նվաճում են համարվում հատկապաես «Երեկը երբեք չի ավարտվում» (Ayer no termina nunca), «Ոչ ոք գիշեր չի ուզում», «Գրախանութը» (La librería) գեղարվեստական և «Ունկնդրելով դատավոր Գարսոնին» փաստավավերագրական կինոնկարները, որոնք մի ամբողջ շարք մրցանակներ են բերել կին անվանի արվեստագետին։

Գոյա մրցանակներ

Կինոյի համար գրողների շրջանակի մեդալներ

Feroz մրցանակ

Forqué մրցանակ

Գաուդի մրցանակ

Բուտակա մրցանակ

Այլ մրցանակներ
 Կատալոնական կինոյի ազգային մրցանակ (2002) «Իմ կյանքը առանց ինձ» ֆիլմի համար
 Premio Creu de Sant Jordi de cine (2006).
 Ojo Crítico de Cine մրցանակ՝ «Իմ կյանքը առանց ինձ» ֆիլմի համար
 Արվեստի և գրականության շքանշանի ասպետ (2015) արվեստի և մշակույթի ասպարեզում ներդրած ավանդի համար
 Atlantida մրցանակ՝ կատալոնացի հրատարակիչների կողմից (2016)
 Գրական երկը կինոյին լավագույնս հարմարեցնելու համար մրցանակ՝ Ֆրանկֆուրտի գրքի տոնավաճառ, 2017 թ., «Գրախանութը» ֆիլմի սցենարի համար
 Yo Dona  միջազգային մչցանակ /2018 թ./

Հատընտիր ֆիլմագրություն 
 «Բաներ, որ քեզ երբեք չեմ ասել» (1996)
 «Իմ կյանքը առանց ինձ» (2003, «Գոյա» մրցանակ, Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնի հատուկ մրցանակ
 «Բառերի գաղտնի կյանքը» (2005, չորս «Գոյա» մրցանակ, Բարսելոնի կինոփառատոնի երկու մրցանակ, Վենետիկի միջազգային կինոփառատոնի հատուկ մրցանակ, Արիել մրցանակ և այլ մրցանակներ
Ես սիրում եմ քեզ, Փարի՛զ» (2006, Paris, je t’aime — կոլեկտիվ նախագիծ, Բաստիլ դրվագաշարը
 «Անտեսանելիները» (2007, վավերագրական ֆիլմ, «Գոյա» մրցանակ)
 «Եղերերգ» (2008
 «Տոկիոյի հնչյունների քարտեզը» (2009)
 «Ունկնդրելով դատավոր Գարսոնին»/ Escuchando al juez Garzón, վավերագրական ֆիլմ(2011)
 «Երեկը երբեք չի ավարտվում»/ Ayer no termina nunca (2013, Մալագայի կինոփառատոնի ժյուրիի հատուկ մրցանակ
 «Մի ուրիշ ես»/ Another Me (2013)
 «Վարելու դասեր»/ Learning to Drive (2014)
 «Ոչ ոք գիշեր չի ուզում» / Nadie quiere la noche (2015)
 «Գրախանութը» / The Bookshop (2017), ըստ Պենելոպա Ֆիցջերալդի վեպի, երեք «Գոյա» մրցանակ

Իզաբել Կոյշետը՝ գրքերի հեղինակ 
Ֆիլմեր նկարահանելու հետ մեկտեղ՝ Իզաբել Կոյշետը հեղինակել է մի շարք գրքեր, ընդ որում՝ մի քանի լեզվով՝ կատալոներեն, իսպաներեն, անգլերեն։
 My Life Without Me (Mi vida sin mí) /«Իմ կյանքը առանց ինձ»/ (2003)
 La vida es un guión /«Կյանքը սցենար է» (2004)
 La vida secreta de las palabras / «Բառերի գաղտնի կյանքը»/ (2005)
 Mapa de los sonidos de Tokio / «Տոկիոյի ձայների քարտեզը»/ (2009)
 Isabel Muñoz /«Իզաբել Մունյոս»/ (2009)
 From I to J /«I-ից մինչև J»/ (2009)
 Alguien debería prohibir los domingos por la tarde /«Մեկը պիտի արգելի կիրակի օրվա կեսօրին»
 La vida secreta de Isabel Coixet (2011) /«Իզաբել Կոյշետի գաղտնի կյանքը» (2011)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 

Իսպանացի կին կինոռեժիսորներ
Բարսելոնայի համալսարանի շրջանավարտներ
Իսպանացի սցենարիստներ
Իսպանացի գրողներ
Իսպանացի թարգմանիչներ