Լասլո Լադանյի

Լասլո Լադանյի (, ), հունգարացի բանաստեղծ, հեղինակ, դրամատուրգ, լրագրող։

Կենսագրություն 
Լասլո Լադանյին Հունգարիայում հայտնի գրող է եղել դեռևս երիտասարդ տարիքում։ 50 տարեկան հասակում Իսրայել տեղափոխվելուց հետո էլ նա շարունակել է գրել հունգարերեն։ Նրա գրվածքները տպագրվել են և՛ իսրայելյան, և՛ օտարերկրյա մամուլում։ Հունգարիայում ապրելու տարիներին գրել է հիմնականում պոեզիա և դրամա, սակայն Իսրայել տեղափոխվելուց հետո հայտնաբերել է նոր ժանրը և սկսել ստեղծագործել արձակ՝ պատմվածքներ, վիպակներ։ Նրա պատմվածքները բազմազան ոճի են, իրատեսական տեսլականը զուգորդվում է բանաստեղծական սիմվոլիկայով, լիրիկական և փիլիսոփայական թեմաներով։ Պատմվածքներում առկա է մարդու հավերժական ուրախության և գեղեցկության տենչանքը։ Միաժամանակ նրա երգիծական գրվածքները լի են նուրբ հումորով։

Կյանքն ու գործունեությունը Հունգարիայում 
1925 թվականին Լադանյին ավարտել է Բուդապեշտի առևտրի ակադեմիայի բարձրագույն դպրոցը։ Առաջին բանաստեղծությունը տպագրել է 1923 թվականին "Új Századok" (Նոր դարեր) գրական թերթում, որից հետո նրա բանաստեղծությունները հաճախակի տպագրվել են Բուդապեշտի պարբերականներում։ 1936-1949 թվականներին նա դարձել է "Új Idők (1894-1949)" (Նոր ժամանակներ) գրական շաբաթաթերթում պարբերաբար տպագրվող բանաստեղծ և ընդգրկվել է մի քանի ժողովածուներում։

Բանաստեղծությունների առաջին հատորը "Az éjszaka csodája" (Գիշերային առեղծված) լույս է տեսել 1940 թվականին։ Նույն թվականին նա ստիպված միացել է Հունգարիայի աշխատանքի ծառայությանը մինչև 1944 թվական։ 1943 թվականին մեկ օրով արձակուրդ է ունեցել և ամուսնացել Էդիթ Ութասիի հետ և նրա հետ ապրել մինչև կյանքի վերջ։ Աշխատանքային ծառայության տարիների դժվարին ժամանակները նա նկարագրել է «Իմ կյանքի կարուսելը» ինքնակենսագրական վեպում։ 1944 թվականի վերջում, երբ նացիստները գրավել են Հունգարիան և նրա ընկերությունը տեղակայվել է Ռումինիայում, նա կարողացել է փախչել և թաքնվել Ռումինիայի գյուղերում՝ փրկելով իր կյանքը։ 1945 թվականին տուն վերադառնալով՝ հարազատներին և ծնողներին սպանված է գտել։ Ողջ էին մնացել միայն քույրն ու կինը։

1945 թվականին Լադանյին դարձել է նորաստեղծ Հունգարիայի գորղների միության անդամ։ Հրատարակել է պոեզիա, հոդվածներ, պիեսներ, մանկական պատմվածքներ։ Նրա երեք գործողությունից բաղկացած հանգավոր պիեսը 1953 թվականին հաջողությամբ ներկայացվել է Բուդապեշտի թատրոնում։ Ռադիոն հեռարձակում է նրա բազմաթիվ ստեղծագործություններ, այդ թվում երեք գործողությամբ երաժշտական պիեսը, հանգավոր երգիծական դրամա, մի քանի կարճ պիեսներ, բանաստեղծություններ, դրամատիկացված պատմություններ։ 1957 թվականի մայիսին Հունգարական հեղափոխության շեմին կնոջ և դստեր հետ արտագաղթել է Իսրայել, որտեղ էլ ապրել է մինչև կյանքի վերջ։

Իսրայելյան շրջան 
Իսրայել տեղափոխվելու առաջին տարիներին աշխատել է որպես լուսանկարիչ։ Նրա լուսանկարներն արժանացել են մրցանակների և մասնակցել Իսրայելի լրագրողների ընկերակցության շենքում կազմակերպված տարբեր ցուցահանդեսների։ 1967-1977 թվականներին որպես տեխնիկական գծագրիչ աշխատել է  Իսրայելի հեռահաղորդակցության նախարարությունում։ Միաժամանակ շարունակել է գրել հունգարերեն։ Նրա կարճ պատմվածքներն ու վեպերը պարբերաբար տպագրվել են իսրայելա-հունգարական մամուլում։ Հունգարական մամուլի համար եբրայերենից անգլերեն է թարգմանել կարճ պատմվածքներ։

1957 թվականին դարձել է Լոնդոնում հիմնադրված Հունգարիայի արտասահմանյան գրողների ընկերության անդամ։ Շուրջ 25 տարի տպագրել է կարճ պատմվածքներ պոեմներ և հոդվածներ արտագաղթած հունգար գրողների գրական թերթում "Irodalmi Újság": Որպես պարբերականի արտասահմանյան թղթակից՝ 1961 թվականին հոդվածների շարքով վավերագրել է Այքմանի փորձությունը։ Նրա կարճ պատմվածքները տպագրվել են Լոնդոնի «Népszava» (Ժողովրդի ձայն) և Մյունխենում հիմնադրված (1957-1961) «Látóhatár» (Հորիզոն) հունգարալեզու ամսագրում։

Պարգևներ 

Գրականության և պոեզիայի Հերցլի անվան մրցանակ, 1971
Գրականության Նորդաուի անվան մրցանակ, 1975

Ընտրյալ երկեր 
 Az éjszaka csodája (Գիշերվա առեղծված), Բանաստեղծություններ, Բուդապեշտ, 1940։
 Élet és halál között (Կյանքի և մահվան միջև), արձակ,  1962։
 Tűzözön (Կրակի հեղեղ), Կարճ պատմվածքներ, պատկերազարդել է դուստրը՝ Էվա Լադանյին, Թել Ավիվ, 1968։
 Halon Barakia (Երկնքի պատուհան), կարճ պատմվածքներ եբրայերեն թարգմանությամբ, պատկերազարդել է դուստրը՝ Էվա Լադանյին, Թել Ավիվ, 1974։
 A lángoló özvegy (Կրակոտ այրին), Հումորային վեպ և կարճ պատմվածքներ, պատկերազարդել է դուստրը՝ Էվա Լադանյին, Թել Ավիվ, 1980։
 Őszi verőfény (Աշնան պայծառ արև), Բանաստեղծություններ, Թել Ավիվ, 1982։
 Látomás a falnál (Պատկեր պատին), վեպ և կարճ պատմվածքներ, Թել Ավիվ, 1984։
 Barátom a dzsinn (Իմ ընկեր Ջինը), հումորային էսքիզներ, կարճ պատմվածքներ և բանաստեղծություններ, Թել Ավիվ, 1985։
 Életem körhintája (Իմ կյանքի կարուսելը), վեպ և կարճ պատմվածքներ, Թել Ավիվ, 1987։
 Francia négyes (Ֆրանսիական կվարտետ), կարճ պատմվածքներ և բանաստեղծություններ, Թել Ավիվ, 1989։
 A lángoló özvegy (Կրակոտ այրին), վեպ և կարճ պատմվածքներ, Բուդապեշտ, 1990։
 Gan haprahim shel Alex (Ալեքսի պարտեզը), կարճ պատմվածքներ եբրայերեն թարգմանությամբ, Թել Ավիվ, 1994։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ 

Հունգարացի գրողներ
Հունգարացի բանաստեղծներ
Հունգարացի դրամատուրգներ
Գրողներ այբբենական կարգով
Հունգարացի լրագրողներ
Հրեա բանաստեղծներ
20-րդ դարի պատմվածքագիրներ