Յանոշ Վայդա

Յանոշ Վայդա (հունգարերեն՝ Vajda János, ), հունգարացի բանաստեղծ, արձակագիր, ժուռնալիստ։ Առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է 1844 թվականին, Életképek պարբերականում։ Եղել է Կիշֆալուդի ընկերության անդամներից, ընկերություն, որը 19-20-րդ դարերում մեծապես նպաստել է հունգար գրողների ստեղծագործությունների հրատարակման գործին։

Կենսագրություն 
Ծնվել ու մեծացել է անտառապահի ընտանիքում։ Գիմնազիան ավարտելուց հետո անցել է պետական ծառայության, բացի այդ՝ իր ուժերը փորձել է դերասանության, մանկավարժության ասպարեզներում, հոդվածներ է գրել քաղաքատնտեսական, գյուղատնտեսական թեմաներով։ 1844 թվականից սկսել է լրջորեն զբաղվել գրական աշխատանքով. հիմնականում բանաստեղծություններ է գրել։ Ակտիվորեն մասնակցել է «Մարտյան երիտասարդություն» հասարակական-գրական շարժմանը, որի առաջնորդը անվանի բանաստեղծ Շանդոր Պետեֆին էր։ Հունգարիայում բռնկված հեղափոխության օրերին (1848-1849 թթ.) զենքը ձեռքին՝ ընդգրկվել է հեղափոխական պայքարում։ Ապստամբության ճնշվելուց հետո, որպես պատիժ, նրան հարկադրել են իբրև շարքային զինվոր ծառայել ավստրիական բանակում։ Ավարտելով ծառայությունը՝ 1853 թվականից վերջնականապես նվիրվել է գրական աշխատանքին։ Վերջին տարիներին գրած չափածո ստեղծագործություններում գերակայում է իրապաշտական ոգին՝ համեմված թունդ հոռետեսությամբ։

Վախճանվել է կյանքի 70-րդ տարում, հուղարկավորվել Բուդապեշտի «Կերեպեշի» գերեզմանատանը։

Երկերի ընտրանի 
 «Արքայազն Բելան» (պատմվածք) / Bèlakiràlyfi (1854)
 «Բանաստեղծություններ» / Költemènyek (1856)
 «Նոր երգեր» / Ujdalok (1858)
 «Փոթորկի արձագանքները» / Viharhangok (1860)
 «Մանր բանաստեղծություններ» / Kisebb Költemènyek (1872)
 «Ալֆրեդի սիրավեպը» (պատմվածք) / Alfred regénye (1875)
 «Գիսաստղը» (բանաստեղծություն)/ Az üstökös (1882)
 «Մենակություն» (բանաստեղծություն)/ Magãny (1883)
 «Իլդիկո» (ողբերգություն)/ Ildiko
 «Թխկին» (չափածո հեքիաթ) / Jàvorta
 «Հանդիպումներ» (ակնարկներ)/ Találkozások

Հրատարակություններ 
 Összes művei. — Bdpst, 1940.
 Összes versei. — Bdpst, 1955.

Գրականություն 
 Малая советская энциклопедия / Гл. ред. Б. А. Введенский. (Третье издание), Т. 2 — М.: Большая советская энциклопедия, 1960. — с. 103 
 Komlós A., Vajda János. — Bdpst, 1956.

Ծանոթագրություններ 

Հունգարացի բանաստեղծներ
19-րդ դարի բանաստեղծներ
Հունգարացի արձակագիրներ
Հունգարացի լրագրողներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով