Գրողի օրագիրը

«Գրողի օրագիրը» (), Ֆեոդոր Դոստոևսկու փիլիսոփայական-գրական հրապարակախոսության ամսագիրը, որ լույս է տեսել 1876-1877 և 1880-1881 թվականներին։ Նույն խորագրով Դոստոևսկին վարել է բաժին «Гражданин» շաբաթաթերթում 1873 թվականին։

Իր գրական տեսակով Դոստոևսկու ամսագիրը չունի համարժեքը ռուսական ու համաշխարհային լրագրության պատմության մեջ։ Իր կառուցվածքի, օրախնդիր հարցերի անդրադառնալու շնորհիվ «Գրողի օրագիրը» «իրավամբ կարող է կոչվել ռուսական կյանքի հանրագիտարան»։

Իգոր Վոլգինն ուշադրություն է դարձրել այն հանգամանքի վրա, որ հրատարակության վորնագրի «գրող» բառը նշանակել է ոչ թե մեկ անհատ, այսինքն՝ հրատարակիչ Դոստոևսկին, այլ մասնագիտությունը, որովհետև հեղինակի անունը նշվել է վերջում, որպես ստորագրություն տեքստի տակ։ «Գրողի օրագիրը» անձնական գրողական ընկալման միջով անցկացված հասարակական կյանքի օրագիր է։ Դոստոևսկին դիմում է «օրագրային» ասպարեզին բոլորովին էլ ոչ որպես լրագրող կամ հրապարակախոս, այլ հենց որպես գրող, ինչն էլ մասնավորապես հայտարարվում է»։ Հավանաբար այդ պատճառով է Դոստոևսկին ամսագրի խորագրի երկրորդ բառը գրել մեծատառով՝ «Дневник Писателя»։ Այդ տարբերակն օգտագործում է Վլադիմիր Զախարովը։ Իգոր Վոլգինը Դոտստոևսկու լրագրողական ռազմավարությունը դիտարկում է որպես քաղաքացիական հասարակություն ստեղծելու փորձ, երբ «Գրողի օրագրի» գլխավոր խնդիրը հայտարարվել է աշխարհաստեղծման նախագիծը։ Ներկայում «Գրողի օրագրի» ուսումնասիրությունն առանձնացվել է որպես դոստոևսկագիտության առանձին ճյուղ։

Հրատարակման պատմություն 

Սկզբում հրատարակվել է որպես «Գրողի օրագիր» առանձին բաժին իշխան Վլադիմիր Մեշչերսկու «Гражданин» ամսագրի 1873 թվականի հունվարյան առաջին համարի հետ, որի խմբագիրն էր Դոստոևսկին։ 1873 թվականի օգոստոսի վերջից Դոստոևսկին դադարեցրել է «Գրողի օրագիր» բաժնի հրատարակությունը և սկսել է վարել «Гражданин» պարբերականի՝ արտաքին քաղաքականությանը վերաբերող բաժինը՝ «Արտասահմանյան իրադարձություններ» ()։ 1874 թվականի գարնանը գրողը դուրս է եկել «Гражданин» ամսագրի խմբագրությունից՝ սկսելով աշխատել «Դեռահասը» վեպի վրա, որն ավարտելուց հետո վերադարձել է հրապարակախոսությանն ու վերսկսել աշխատանքը մեկ հեղինակի սեփական ամսագրի (մոնոամսագիր) վրա, որը լույս է տեսել որպես առանձին հրատարակություն։ Ընդ որում՝ «Գրողի օրագրի» վրա աշխատանքը Դոստոևսկու կողմից դիտարկվել է նաև որպես ստեղծագործական լաբորատորիա «Կարամազով եղբայրներ» մեծ վեպի համար նյութ նախապատրաստելու համար։ 1876 և 1877 թվականներին «Օրագիրը» լույս է տեսել ամենամսյա ինքնուրույն թողարկումներով, որ տպագրվել են իշխան Վլադիմիր Օբոլենսկու տպագրատանը։ Դրանից հետո, երբ գրողն զբաղված է եղել «Կարամազով եղբայրներ» վեպի վրա աշխատելով, հրատարակվել են միայն երկու համարներ՝ 1880 թվականի օգոստոյան և 1881 թվականի հունվարյան (լույս է տեսել հետմահու) համարները։

«Գրողի օրագիրը» մեծ հաջողություն է վայելել ամբողջ Ռուսաստանում, հատկապես երիտասարդության շրջանում։ Գրողի կենդանության օրոք ամսագրի՝ 1876 թվականի ամենամսյա հրատարակությունները երկու անգամ լույս են տեսել առանձին հրատարակությամբ 1877 և 1879 թվականներին։ 1877 թվականի «Գրողի օրագիրն» առանձին հրատարակությամբ լույս է տեսել 1878 թվականին։

Աշխատակիցներ 
«Գրողի օրագրի» միակ հեղինակը եղել է Ֆեոդոր Դոստոևսկին, որը հանդես է եկել որպես խմբագիր, լրագրող և վիպագիր։ Ըստ որում՝ իր մոնոամսագրի «աշխատակիցներ» Դոստոևսկին համարել է իր ընթերցող-թղթակիցներին, որովհետև որոշ հոդվածներ ստեղծվել են բաժանորդների նամակների հիման վրա։ Գրողի կինը՝ Աննա Դոստոևսկայան, վարել է պատասխանատու աշխատանք «Գրողի օրագրի» բաժանորդագրման և գրախանութների սեփականատերերի միջոցով նրա վաճառքը կազմակերպելու ուղղությամբ։ Կնոջից բացի ամսագրի հրատարակության և տարածման գործում Դոստոևսկուն օգնել է էջ կապող բանվոր Մ. Ալեքսանդրովը, որն այդ մասին գրել է հուշեր, որոնցում օգտագործել է Դոստոևսկու ուղղագրությունը՝ «Дневник Писателя»։

Ժանրեր 
Վլադիմիր Զախարովը գրել է, թե Դոստոևսկին լրագրության մեջ օգտագործել է գրեթե բոլոր ժանրերը՝ հոդված, ակնարկ, բանավեճ, նոթագրություն, ներքին ու արտաքին քաղաքականության տեսություն, գրական քննադատություն, գրախոսություն, նախաբան, հաշվետվություն, մահախոսական և այլն։ Ընդ որում՝ դրանցից ամենագլխավորը եղել է ֆելիետոնը։ «Գրողի օրագրի» անկրկնելի ժանրն ստեղծվել է ֆելիետոնային հիմքի վրա գրականության ու լրագրության սինթեզով։

Գեղարվեստական առանձնահատկություններ 
«Գրողի օրագրում» Դոստոևսկին գլխավորապես հրապարակախոսական ձևով արձագանքնել է ժամանակի՝ իրեն անհանգստացնող դեպքերին։ Դրա հետ միաժամանակ «Օրագիրը» պարունակում է մի շարք գեղարվեստական ստեղծագործություններ՝ պատմվածքներ, ակնարկներ, հուշեր։

1870-ական թվականների քննադատությունը նշել է «Գրողի օրագրի» այդ գեղարվեստական էջերի կարևորությունը։ Իր ստեղծագործության վերջին շրջանում Դոստոևսկին իսկապես հասնում է արտասովոր հզորության պատմողական փոքր ժանրերում, որոնք էլ մշակել է այդ հրատարակությունում։ Նա ստեղծել է փիլիսոփայական և հոգեբանական վիպակի («Кроткая» և «Ծիծաղելու մարդու երազը», ), ֆանտաստիկական պատմվածքի («Бобок»), ժամանակակից Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստական ակնարկների («Հարյուրամյան» (), «Мальчик у Христа на ёлке»), մեծ ընդհանրացումներով ու խորը եզրակացություններով գեղարվեստական հուշագրությունների («Мужик Марей») նոր ձևեր։

Գեղարվեստական ստեղծագործություններ «Գրողի օրագրից» 
 Бобок. Записки одного лица (1873, 5 փետրվարի)
 Мальчик у Христа на ёлке (1876, հունվար)
 Мужик Марей (1876, փետրվար)
 Հարյուրամյա (, 1876, մարտ)
 Մեղմաբարո։ Ֆանտաստիկ պատմվածք (, 1876, նոյեմբեր)
 Ծիծաղելի մարդու երազը։ Ֆանտաստիկ պատմվածք ( (1877, ապրիլ)
 Պուշկին (Ակնարկ)։ Ներկայացվել է հունիսի 8-ին՝ Ռուս գարակնության սիրողների միության նիստում  (, 1880, օգոստոս)

Ուսումնասիրություն
«Գրողի օրագրին» նվիրված առաջին մենագրությունը լույս է տեսել 1966 թվականին Ավստրալիայում և պատկանել է ռուս էլիգրանտ, դոստոևսկիագետ Դմիտրի Գրիշինի (1908-1975)գրչին։ 1971 թվականին լույս է տեսել նոր, ուղղված հրատարակությունը։ Գրողի հայրենիքում խորհրդային դարաշրջանում «Գրողի օրագրին» նվիրված գրականագիտական ուսումնասիրությունները չեն խրախուսվել գաղափարախոսական պատկերացումներից ելնելով։ Առաջին դոստոևսկիագետներից մեկը, որ համալիր կերպով զբաղվել է այդ հարցի ուսումնասիրությամբ, եղել է Իգոր Վոլգինը 1970-ական թվականների։ Դրանից առաջ հրատարակվել են նեղ ուղղվածության աշխատանքներ, օրինակ՝ իրավունքի խնդիրներին վերաբերղ հոդվածների կամ ամսագրում հրատարակված գեղարվեստական ստեղծագործությունների ուսումնասիրություն։

Մատենագիտություն

Հրատարակություններ կյանքի օրոք
 1873 — 
 1877 — 
 1879 — 
 1881 —

Հետմահու հրատարակություն 1881 թվականին 
 1881 —

Ժամանակակից հրատարակություններ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
Մենագրություններ
 
 

Հոդվածներ

Արտաքին հղումներ 
 «Дневник писателя» на Lib.ru

Ֆեոդոր Դոստոևսկի
Ռուսերեն ամսագրեր