«Յըլդըրըմ» բանակախումբ

«Յըլդըրըմ» բանակախումբը () Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի ռազմական կազմավորում է (բանակների խումբ), որը գոյություն է ունեցել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Հայտնի է նաև «Կայծակ» բանակախումբ անվամբ։ Երբեմն այն անվանում էին Գերմանական կայսերական բանակի «F» բանակախումբ (), քանզի «Յըլդըրըմ» բանակախմբի հրամանատարությունն իրականացնում էին գերմանացի ռազմական խորհրդականները և, բացի այդ, այդ բանակախմբի կազմի մեջ մտնում էին գերմանական բանակի մի քանի ոչ մեծաթիվ ստորաբաժանումներ։

«Յըլդըրըմ» բանակախմբի պատմություն 
1917 թվականի հուլիսին օսմանյան և գերմանական հրամանատարությունները կազմավորեցին «Յըլդըրըմ» բանակախումը (այլ կերպ այն կոչվում էր «F» բանակախումբ), որի ընդհանուր հրամանատար նշանակվեց գերմանացի գեներալ Էրիխ ֆոն Ֆալքենհայնը։ Բանակախմբի մեջ սկզբնապես մտնում էին օսմանյան VI և VII բանակների զորամասերն ու ստորաբաժանումները։ Այնուհետև VI բանակը, որը մարտնչում էր Միջագետքում, դուրս հանվեց «Յըլդըրըմ» բանակախմբից, իսկ նրա փոխարեն «Յըլդըրըմի» կազմի մեջ մտցվեց նորակազմ օսմանյան VIII բանակը։ Այսպիսով՝ օսմանյան VII և VIII բանակներից կազմված «Յըլդըրըմ» բանակախումբը՝ գեներալ Ֆալքենհայնի գլխավորությամբ կազմում էր Կենտրոնական տերությունների հիմնական ուժը՝ Պաղեստինյան ռազմաճակատում։

Մուդրոսի զինադադարի ստորագրումից, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից և Թուրքիայի անկախության պատերազմի սկսվելուց հետո Օսմանյան ռազմական նախարարությունը որոշում կայացրեց ստեղծելու «Յըլդըրըմ» բանակախմբի զորքերի տեսչախումբ (զորահրամանատար՝ Մեհմետ Ջեմալ փաշա), որի շտաբը տեղակայված էր Իկոնիա քաղաքում, և որի մեջ մտցվեցին XII, XVII և XX բանակային կորպուսները։

«Յըլդըրըմ» բանակախմբի անվանումը 
Այս բանակախմբի անվանումը թուրքերեն նշանակում է «Կայծակ»։ Հավանաբար, անվանումը ցույց էր տալիս, որ նա ընդունակ է կայծակնային հարվածներ հասցնելու և կայծակնային պատերազմ վարելու։

«Յըլդըրըմ» անունը կրել է թուրքական օսմանյան գահատոհմի 4-րդ սուլթանը՝ Բայազետ Ա-ն (ծնվ. 1360 թ., գահ բարձրացած 1389 թ.՝ 29 տարեկան հասակում, գերի ընկած Լենկ Թեմուրին՝ Անկարայի ճակատամարտում՝ 1402 թ. հուլիսին և դրանից հետո շուտով վախճանված)։ Նրան անվանում էին «Բայազեդ Յըլդըրըմ», այսինքն՝ «կայծակ Բայազետ»։

«Յըլդըրըմ» բանակախմբի մարտավարությունը 
«Յըլդըրըմ» բանակախումբը ներառում էր զորքեր և զորամասեր, որոնք կիրառում էին Առաջին համաշխարհային պատերազմի Արևմտյան ռազմաճակատի զորքերի ամենավերջին մարտավարական հնարքները, մասնավորապես՝ ինֆլիտրացիայի մարտավարությունը։ Բացի այդ, «Յըլդըրըմ» բանակախմբի զորքերն ու զորամասերը հանդերձված էին մերձամարտի սպառազինությամբ ու հանդերձանքով, ինչպես օրինակ՝ պողպատե սաղավարտներով () և պոչավոր նռնակներով։ Ի լրումն այդ ամենի, «Յըլդըրըմ» բանակախմբի զորքերն ու զորամասերը ստանում էին հրետանային և գնդացրային կրակային օժանդակություն։

«Յըլդըրըմ» բանակախմբի կազմը

Առաջին համաշխարհային պատերազմ

1917 թվականի օգոստոս 

1917 թվականի օգոստոսին «Յըլդըրըմ» բանակախմբի կազմի մեջ մտնում էին հետևյալ զորամիավորումներն ու զորամասերը.
 «Յըլդըրըմ» բանակախումբ (հրամանատարություն. զորահրամանատար՝ գեներալ Էրիխ ֆոն Ֆալքենհայն)
 Օսմանյան կայսրության VII բանակ, Սիրիա (զորահրամանատար՝ գեներալ Մուստաֆա Քեմալ փաշա)
 Օսմանյան կայսրության III բանակային կորպուս
 XXIV հետևակային դիվիզիա
 Լ հետևակային դիվիզիա
 Օսմանյան կայսրության XV բանակային կորպուս
 XIX հետևակային դիվիզիա
 XX հետևակային դիվիզիա
 Գերմանական ասիական կորպուս
 Օսմանյան կայսրության VI բանակ, Միջագետք (զորահրամանատար՝ Խալիլ փաշա)
 Օսմանյան կայսրության XIII բանակային կորպուս
 II հետևակային դիվիզիա
 VI հետևակային դիվիզիա
 Օսմանյան կայսրության XVIII բանակային կորպուս
 XIV հետևակային դիվիզիա
 ԼI հետևակային դիվիզիա
 ԼII հետևակային դիվիզիա
 XԼVI հետևակային դիվիզիա

1918 թվականի հունվար 

1918 թվականի հունվարին «Յըլդըրմը» բանակախմբի կազմի մեջ մտնում էին հետևյալ զորամիավորումներն ու զորամասերը.
 «Յըլդըրըմ» բանակախումբ (հրամանատարություն. զորահրամանատար՝ գեներալ Էրիխ ֆոն Ֆալքենհայն)
 Օսմանյան կայսրության VII բանակ, Սիրիա (զորահրամանատար՝ գեներալ Մուստաֆա Ֆևզի Չաքմաք փաշա)
 Օսմանյան կայսրության III բանակային կորպուս
 I հետևակային դիվիզիա
 XIX հետևակային դիվիզիա
 XXIV հետևակային դիվիզիա
 Օսմանյան կայսրության XV բանակային կորպուս
 XXVI հետևակային դիվիզիա
 LIII հետևակային դիվիզիա
 III հեծելազորային դիվիզիա
 Գերմանական ասիական կորպուս
 Օսմանյան կայսրության VIII բանակ, (զորահրամանատար՝ Իսմայի Ջևաթ Չոբանլու փաշա)
 Օսմանյան կայսրության XXII բանակային կորպուս
 III հետևակային դիվիզիա
 VII հետևակային դիվիզիա
 XX հետևակային դիվիզիա
 II հեծելազորային դիվիզիա
 XVI հետևակային դիվիզիա
 LIV հետևակային դիվիզիա

1918 թվականի հունիս 

1918 թվականի հունիսին «Յըլդըրըմ» բանակախմբի մեջ մտնում էին հետևյալ զորամիավորումներն ու զորամասերը.
 «Յըլդըրըմ» բանակախումբ (հրամանատարություն. զորահրամանատար՝ գեներալ Օտտո Լիման ֆոն Սանդերս)
 Օսմանյան կայսրության VII բանակ, Սիրիա (զորահրամանատար՝ գեներալ Մուստաֆա Ֆևզի Չաքմաք փաշա)
 Օսմանյան կայսրության III բանակային կորպուս
 I հետևակային դիվիզիա
 XXIV հետևակային դիվիզիա
 III հեծելազորային դիվիզիա
 Օսմանյան կայսրության XV բանակային կորպուս
 XXVI հետևակային դիվիզիա
 LIII հետևակային դիվիզիա
 XIX հետևակային դիվիզիա
 Գերմանական ասիական կորպուս
 Օսմանյան կայսրության VIII բանակ, (զորահրամանատար՝ Իսմայի Ջևաթ Չոբանլու փաշա)
 Օսմանյան կայսրության XXII բանակային կորպուս
 III հետևակային դիվիզիա
 VII հետևակային դիվիզիա
 XX հետևակային դիվիզիա
 II հեծելազորային դիվիզիա

1918 թվականի սեպտեմբեր 
1918 թվականի սեպտեմբերին «Յըլդըրըմ» բանակախմբի կազմի մեջ մտնում էին հետևյալ զորամիավորումներն ու զորամասերը.
 «Յըլդըրըմ» բանակախումբ (հրամանատարություն. զորահրամանատար՝ գեներալ Օտտո Լիման ֆոն Սանդերս)
 Օսմանյան կայսրության IV բանակ (զորահրամանատար՝ գեներալ Մեհմետ Ջեմալ փաշա)
 Օսմանյան կայսրության II բանակային կորպուս (հրամանատար՝ Գալաթալի Շևքեթ բեյ)
 LXII հետևակային դիվիզիա
 Ժամանակավոր դիվիզիա x 3
 Հորդանանյան խումբ
 XXIV հետևակային դիվիզիա
 III հեծելազորային դիվիզիա
 Օսմանյան կայսրության VIII բանակային կորպուս, (զորահրամանատար՝ Յասին Հիլմի բեյ)
 LVIII հետևակային դիվիզիա
 Ամմանյան դիվիզիա
 Օսմանյան կայսրության VII բանակ, (զորահրամանատար՝ Մուստաֆա Քեմալ փաշա)
 Օսմանյան կայսրության III բանակային կորպուս (հրամանատար Իսմեթ բեյ)
 I հետևակային դիվիզիա
 XI հետևակային դիվիզիա
 Օսմանյան կայսրության XX բանակային կորպուս (հրամանատար Ալի Ֆուաթ բեյ)
 XXVI հետևակային դիվիզիա
 LIII հետևակային դիվիզիա
 Օսմանյան կայսրության VIII բանակ, (զորահրամանատար՝ Իսմայիլ Ջևաթ փաշա)
 XXII բանակային կորպուս (հրամանատար՝ Ռեֆեթ բեյ)
 VII հետևակային դիվիզիա
 XX հետևակային դիվիզիա
 Ձախաթևյան կորպուս (հրամանատար՝ Գուստավ ֆոն Օպպեն)
 XVI հետևակային դիվիզիա 
 XIX հետևակային դիվիզիա
 Գերմանական ասիական կորպուս
 II հեծելազորային դիվիզիա

Մուդրոսի զինադադարից հետո

1918 թ. նոյեմբեր 

1918 թվականի նոյեմբերին «Յըլդըրըմ» բանակախմբի կազմի մեջ մտնում էին հետևյալ զորամիավորումներն ու զորամասերը.
 «Յըլդըրըմ» բանակախումբ (հրամանատարություն. զորահրամանատար՝ գեներալ Մուստաֆա Քեմալ փաշա)
 Օսմանյան կայսրության II բանակ (զորահրամանատար՝ Նիհաթ փաշա)
 Օսմանյան կայսրության XII բանակային կորպուս
 XXIII հետևակային դիվիզիա
 XV բանակային կորպուս
 XLI հետևակային դիվիզիա
 XLIV հետևակային դիվիզիա
 VII բանակ (զորահրամանատար՝ Ալի Ֆուաթ փաշա)
 III բանակային կորպուս
 XXIV հետևակային դիվիզիա
 XI հետևակային դիվիզիա
 XX բանակային կորպուս
 XLIII հետևակային դիվիզիա
 I հետևակային դիվիզիա

Տես նաև 
 I բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
 II բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
 III բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
 IV բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
 V բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
 VI բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
 VII բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
 VIII բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
 IX բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
 Կովկասյան բանակախումբ (Օսմանյան կայսրություն) 
 «Յըլդըրըմ» բանակախումբ
 Արևելյան բանակախումբ (Օսմանյան կայսրություն) 
 I բանակային կորպուս
 II բանակային կորպուս
 III բանակային կորպուս
 IV բանակային կորպուս
 V բանակային կորպուս
 VI բանակային կորպուս
 VII բանակային կորպուս
 VIII բանակային կորպուս
 IX բանակային կորպուս
 XI բանակային կորպուս
 XII բանակային կորպուս
 XIII բանակային կորպուս
 XIV բանակային կորպուս
 XV բանակային կորպուս
 XVI բանակային կորպուս
 XVII բանակային կորպուս
 XVIII բանակային կորպուս
 XIX բանակային կորպուս
 XX բանակային կորպուս
 XXI բանակային կորպուս
 XXII բանակային կորպուս
 XXV բանակային կորպուս

Գրականություն 
 Edward J. Erickson: Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War. Greenwood Publishing Group, 2001. ISBN 0-313-31516-7.
 Hans Werner Neulen: Feldgrau in Jerusalem. 2. Aufl., München: Universitas, 2002, ISBN 3-8004-1437-6, S. 225ff.
 Werner Steuber: Jildirim. Deutsche Streiter auf heiligem Boden, Reihe: Schlachten des Ersten Weltkriegs Band 5; 1. Auflage 1922. Stalling, Oldenburg. 2. Auflage 1925.
 Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları. \Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademlerdeki Komutanların Biyografileri. Ankara, Genkurmay Başkanlığı Basımevi, 1972, 9.
 Zekeriya Türkmen. Mütareke Döneminde Ordunun Durumu ve Yeniden Yapılanması (1918-1920). Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1972. 48. isbn: 975-16-1372-8.

Ծանոթագրություններ 

Թուրքիայի ռազմական պատմություն
Օսմանյան կայսրությունն Առաջին համաշխարհային պատերազմում
Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության ռազմական միավորներ և կազմավորումներ