Ֆիմի Հեթումի Հեթումյան

Ֆիմի Հեթումյան, նաև Եվփիմեա (ծննդյան թվականն անհայտ - դեկտեմբերի 2, 1309, Դրազարկի վանք), Կիլիկիայի հայկական թագավորության արքայադուստր, իշխանուհի, Կիլիկիայի Հեթում Ա թագավորի և Զաբել թագուհու ավագ դուստրը, Կիլիկիայի Լևոն Գ թագավորի քույրը և Սիդոնի սենյոր Ջուլիան Գրանիերի կինը: Ֆիմին սերվում էր Հեթումյանների թագավորական տոհմից:

Կենսագրություն 
Ֆիմի Հեթումյանը 1252 թվականին ամուսնացել է ֆրանսիացի իշխան Ջուլիան Գրանիերի (Ճուլիան, Յուլիան) հետ, որը Սիդոնի (Սայիդ) տերն էր: Ֆիմիի հայրը՝ Հեթում Ա-ն նրա ամուսնության ժամանակ, որպես օժիտ վճարել է 100 000 հայկական բիզանդ: 1263 թվականին, պատերազմի պատճառով, Ֆիմին հեռանում է Սիդոնից և իր Բալիան (Պալիան) և Հովհան (Ճուան) որդիների և Մարգարիտա (Մարկրուն կամ Մառինէ) աղջկա հետ գնում Կիլիկիա, զրկվելով իր իշխանությունից, պատսպարան է փնտրում իր հոր արքունիքում: Այստեղ եղբայրը՝ Լևոն Գ-ն նրան մի շքեղ ավետարան է նվիրում: Հովհաննես եպիսկոպոս արքաեղբայրն էլ նվիրում է Հոբի և Սողոմոնի գրքերը, իբրև մխիթարություն Ֆիմիի դառնացյալ սրտին:

Հովհաննես Արքաեղբոր ձոնականը նվիրված արքայադուստր Ֆիմի Հեթումյանին՝

«Ընկալ, ով աստուածասէր և գթասէր հոգի, մեծդ ըստ մարմնոյ և բարգաւաճդ ըստ ոգւոյ՝ ծիրանածինդ Ֆիմի, զբաղձալին քոյ, երկամբք ձեռին մեղապարտիս Յովհաննէս եպիսկոպոսի՝ եղբօր հօր քո, որով յԱստուած և յաստուածայինսն խոկասցիս միշտ, և տրտմեալ սրտի քո սփոփանս սովաւ արասցես. գիտենալով զի սեփհական է մարդկան նժդեհութիւն և պանդխտութիւն և փորձանք, որոց անդորր տացէ ձեզ, որ ամենահնարն է»«Հայապատում», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1901, էջ 486-487«Revue des Etudes Armeniennes», 1928, էջ 22-24:

1274 թվականին մահանում է Ֆիմի Հեթումյանի ամուսինը` Ջուլիան Գրանիերը և այրիացած արքայադուստրը կրոնավորուհի դառնալով վանք է մտնում: Դառնում է Տյուրոսի Ս. Աստվածածին վանքի (Կիպրոս) մայրապետը, որը կառավարում էր 1308 թվականին, խոր ծերության ժամանակ:

Արքայադուստր Ֆիմին մահացել է 1309 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Դրազարկի վանքում:

Ընտանիքը 
Ամուսինը` Ջուլիան Գրանիեր (?-1274), ամուսնացած են եղել 1152-ից մինչև 1163 թվականը.

Երեխաները՝
 Բալիան Բ Գրանիեր (մահ. 1277)
 Հովհան Գրանիեր (մահ. 1289)
 Մարգարիտա Գրանիեր (Գի Բ Էմբրիակոյի կինը)

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, 1942 թ., Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 249-250 (2. Ֆիմի, 3. Ֆիմի)
 «Հայապատում», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1901, հատոր Գ, էջ 159, (486-487)
 «Նկարագիր Օշին թագաւորի ձեռագիր ժամագիրքին», Արտավազդ արքեպիսկոպոս Սյուրմեյան, Անթիլիաս, 1933, 98 ա, 100 ա
 «Սիսուան», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1885, էջ 145-146, 154, ըստ Այասի հաշվեցուցակի՝ 370
 «Պատմական պատկերներ», Երվանդ Շահազիզ, Թիֆլիս, 1903, էջ 97, 120
 «Մի էջ հայ արուեստի և մշակոյթի պատմութիւնից», Գարեգին արք. Հովսեփյան, Հալեպ, 1930, էջ 24
 «Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց մատենադարանին Մխիթարեանց ի Վենետիկ», 1914, Վենետիկ, հատոր Ա, էջ 164-165
 «Revue des Etudes Armeniennes», 1928, էջ 22-24

Հեթումյաններ
Կիլիկիայի արքայադուստրեր
Սիդոնի իշխանուհիներ
Կրոնավորուհիներ