Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի (Թավրիզ)

Սուրբ Մարիամ Աստվածածին, հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի Արևելյան Ադրբեջան նահանգի Թավրիզ քաղաքում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Ատրպատականի հայոց թեմին։ Գտնվում է Թավրիզի Ղալա (Բերդաթաղ) թաղամասում։ Եկեղեցու նոր շինությունը թվագրված է 1785 թվականին։ Այն Թավրիզի ամենամեծ և ամենահին քրիստոնեական եկեղեցին է, հայ համայնքի կողմից կազմակերպված ազգային և կրոնական արարողությունների նշանավոր կենտրոնը։

Պատմություն 
Իրանահայ ամենահին` Ատրպատականի թեմը միավորում էր հյուսիսային նահանգներում բնակվող հայերին։ Թավրիզի առավել հին եկեղեցին թվագրված է 12-րդ դարի։ Այն նկարագրված է Մարկո Պոլոյի հուշերում 1275 թվականին։ Նրա տարածքում գնտված առաջին դամբարանը թվագրվում է 16-րդ դարի։ Եկեղեցու պատին կա արձանագրություն, որի համաձայն այն ավերվել է 1780 թվականի երկրաշարժի ժամանակ։ Վերակառուցվել է 1782-85 թվականներին՝ Սեֆյան ոճով։

Մինչև 1833 թվականը Ատրպատականի թեմի կենտրոնը Մակուի Սուրբ Թադևոսի վանքն էր։ 1828 թվականի Թուրքմենչայի պայմանագրով Արևելյան Հայաստանի` Ռուսաստանին միանալուց հետո Ատրպատականի թեմի կենտրոնը տեղափոխվեց Թավրիզ։ Ազգային առաջնորդարանը Թավրիզ փոխադրվելուց հետո մինչև 1936 թվականը գտնվում էր Ղալա թաղամասի Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցու բակում։ Հետագայում այն տեղափոխվեց Հայոց ազգային կենտրոնական դպրոցի շենքը, որը գտնվում է Թավրիզի հարավային Շարիաթի պողոտայում։ Դա հայաբնակ երկու թաղամասերից մեկն էր՝ Լիլավայի հետ միասին։ Հայերը հաճախ այն կոչում էին «Աստվածամայր եկեղեցու թաղ»։

Ճարտարապետություն 
Եկեղեցին ունի 16 մետր երկարություն և 14 մետր լայնություն։ Զանգակատունը չորս քառակուսի սյուների վրա է, եկեղեցու կենտրոնում։ Սյուների միջև բիբլիական նկարներով չորս կամար կա։ Խորանը կառուցվել է հայկական ճարտարապետության ոճով, որի մի մասը կարելի է թվարկել մինչև 12-րդ դար։ Եկեղեցու հիմքը կազմված էր կրաքարից։ Պատերը և սյուները քարե և աղյուսից են։

Տես նաև 
 Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Թեհրան
 Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Նոր Ջուղա

Ծանոթագրություններ 

եկեղեցիներ այբբենական կարգով
18-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Ատրպատականի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Թավրիզի եկեղեցիներ
1785 հիմնադրումներ Իրանում