Ամուրավան

Ամուրավան ( Էմիրվան), նախկին հայկական, ներկայումս ադրբեջանա գյուղ Ադրբեջանի Հանրապետության Գաբալայի (Կուտկաշենի) շրջանում, շրջկենտրոն Կուտկաշեն քաղաքից 25 կմ հարավ-արևելք։

Նախկինում Ամիրվան անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում։ 1908 թվականին գյուղն ունեցել է 638 հայ բնակիչ։

Պատմություն 
Ամուրավանը Կուտակաշեն գավառի հին ու նշանավոր հայկական գյուղերից մեկն էր։ 1918 թվականին երկրամասի բազմաթիվ այլ հայաբնակ գյուղերի շարքում այն մեծ կորուստներ ունեցավ։ Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո ի տարբերություն հարևան Բլեղշեն, Բեկլարքյանդ, Չանաղբուլաղ, Սիրթենգիջա, Ծիրիկ և Թոսիկ գյուղերի՝ Ամուրավանում վերահաստատվեցին կոտորածներից փրկված համագյուղացիները և մասամբ վերականգնեցին այն։ ԽՍՀՄ տարիներին գյուղում հայերի հետ բնակվում էին նաև ուդիներ։ 1988-1989 թվականների հայերի բռնագաղթի տարիներին գյուղն ամբողջողվին հայաթափվեց։ Հայերի հետ հեռացան նաև գյուղում բնակվող հայախոս կամ քրիստոնյա ուդիները։

1883 թվականին գյուղում բացվել է հայկական Սուրբ Գևորգյան եկեղեցական-ծխական դպրոց։ Հայտնի է, որ 1888-1889 թվականներին այն դեռևս գործել է։

Պատմամշակութային հուշարձաններ 
Գյուղի տարածքում մինչև 1918 թվականը լավ պահպանված էին մի շարք պատմական հուշարձաններ, որոնց մեծ մասը ներկայումս ոչնչացված է։

Ամուրավանի հարավային կողմում տարածվում էր ընդարձակ գերեզմանոց, որտեղ մինչև 1980-ական թվականներըեղել են 18-ից 20-րդ դարերին վերաբերվող շուրջ 200 արձանագիր տապանաքարեր։ Քիչ հեռու է գտնվել մեկ այլ գերեզմանոց, որտեղ մինչև 1980-ական թվականները դեռևս պահպանվում էին 7-ից 16-րդ դարերի բազմաթիվ խաչքարեր ու տապանաքարեր, որոնց մի մասն՝ արձանագիր։

Ամուրավանում կառուցված են եղել մի քանի առաքելական եկեղեցիներ, այդ թվում՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։

Գյուղի շրջակայքում մասամբ պահպանվել էին մի շարք գյուղատեղիներ։

Աշխարհագրություն 
Ամուրավանը ծովի մակարդակից բարձր է 712 մ։ Հանդիսանում է սահմանային գյուղ Իսմաիլի և Կուտկաշենի շրջանների միջև։ Տեղակայված է Կոկիսոն (Գյոկչայ) գետի աջ կողմում, բարձրադիր սարահարթի ծայրում, ձորագլխին։ Հիմնականում անտառապատ է, ունի լեռնային ռելիեֆ։ Գյուղի տարածքում աճում է ընկույզի, պնդուկ, բոխի, կաղնի և այլն։ Հարուստ է նաև կենդանական աշխարհով. գյուղի շրջակա տարածքներում կարելի է հանդիպել արջի, գայլի, վարազի, լուսանի, նապաստակի և այլն։

Բնակչություն 
Հնուց ի վեր Ամուրավանը եղել է հայաբնակ գյուղ։ Հայտնի է, որ 1914 թվականին գյուղում բնակվել են 1174 հայ, իսկ արդեն 1985 թվականին բնակավայրում առկա էր ընդամենը 10 հայկական տուն։

Մեր օրերում գյուղն ունի շուրջ 1600 բնակիչ, որոնցից կեսից ավելին ազգությամբ լեզգի են։

Ծանոթագրություններ 

Գաբալայի շրջանի բնակավայրեր