Հարավաֆրիկյան աստղադիտարան

Հարավաֆրիկյան աստղադիտարան (, ՀԱԱԱ), 1972 թվականին ՀԱՀ-ում հիմնադրված աստղագիտական աստղադիտարան։ Աստղադիտարանը պատկանում է Հարավային Աֆրիկայի Ազգային հետազոտական հիմնադրամին։ Աստղադիտարանին են պատկանում փոքր մոլորակների կենտրոնի «051», «B31» և «A60» ծածկագրերը։ ՀԱԱԱ-ի աստղադիտարանը համարվում է Բարեհուսո հրվանդանի աստղադիտարանի իրավահաջորդը։

Աստղադիտարանի ղեկավարներ  
 1879-1906 թթ. - Դեյվիդ Հիլլ (աստղագետ)
 1972-1976 թթ. - Ռիչարդ Վուլլի

Աստղադիտարանի պատմություն  
ՀԱԱԱ-ն համարվում է Բարեհուսո հրվանդանում 1820 թվականին հիմնադրված Թագավորական աստղադիտարանի դիտարկման կայանի իրավահաջորդը։ Հիմնական շենքի շինարարությունն ավարտվել է 1829 թվականին, որն արժեցել է 30000 ֆունտ ստերլինգ։ 1972 թվականին Յոհաննեսբուրգի հանրապետական ասղադիտարանը, Ռեդքլիֆի աստղադիտարանը (ՀԱՀ) և Թագավորական աստղադիտարանը միավորվեցին Հարավաֆրիկյան աստղադիտարանի մեջ։ ՀԱԱԱ-ի շտաբ բնակարանը գտնվում է հին Թագավորական աստղադիտարանի տարածքում, որտեղ էլ տեղակայված են պատմական գործիքները։

Աստղադիտարանի գործիքներ   
Քեյփթաուն
 Աստղադիտակ Մակ-Կլին (աստղադիտակ Վիկտորիա) D=61 սմ (լուսանկարչական խողովակ) և D=46 սմ (դիտարկման խողովակ), 1901 թ.
 Phased Experimental Demonstrator (PED) - 6 հատ 2.5 մետրանոց ռադիոալեհավաք, փորձարարական դիտարկումների համար։

Սազերլենդ 
0.5-մետրանոց  աստղադիտակ - կառուցվել է 1967 թվականին Հանրապետական աստղադիտարանի համար, 1972 թվականին տեղափոխվել է  Սազերլենդ
 0.75-մետրանոց աստղադիտակ - Grubb Parsons արտացոլիչ հեռադիտակ
 Alan Cousins Telescope (ACT) - 0.75- մետրանոց աստղադիտակ, ի սկզբանե կոչվել է Ավտոմատացված ֆոտոմետրիկ աստղադիտակ, բայց ավելի ուշ վերանվանվել է Alan William James Cousins-ի պատվին
 en:Birmingham Solar Oscillations Network (BISON) - արևային տատանումների Բիրմինգհեմյան վեց աստղադիտակներից մեկը։  
 Աստղադիտակ Էլիզաբեթ - 1.0-մետրանոց աստղադիտակ, բերված Քեյփթաունից գրավիտացիոն ոսպնյակավորման ցանցի դիտարկումների նպատակով (Probing Lensing Anomalies Network, PLANET)
 Infrared Survey Facility (IRSF) - 140 սանտիմետրանոց ռեֆլեկտոր հագեցած եռագույն հեռուստացույցով։ Տեղադրվել է 2000 թվականին Ճապոնիայի կրթության նախարարության կողմից Մագելանյան ամպերի դիտարկման նախագծով։
 MONET -«MOnitoring NEtwork of Telescopes» նախագծով տեղակայված 1.2 մետրանոց աստղադիտակներից մեկը։ Երկրորդ աստղադիտակը տեղադրված է  ԱՄՆ-ի Տեխասի նահանգի Մակ- Դոնալդ աստղադիտարանում։  Դա ռոբոտիզացված աստղադիտակ է հեռակառավարումով։  Աստղադիտակը ստեղծվել է Հետինգենյան համալսարանում ():
 Աստղադիտակ Ռեդքլիֆ - 1.9 մետրանոց ռեֆլեկտոր, կառուցվել է 1948 թվականին Պրետորիայում Ռեդքլիֆ աստղադիտարանի համար։ 1972 թվականին աստղադիտակը տեղափոխվեց Սազերլենդ։  1951 թվականից մինչև 2004 թվականն այն ամենախոշոր աստղադիտակն էր ՀԱՀ-ում։
 Հարավաֆրիկյան Մեծ ասղադիտակ (SALT) - սա խոշորագույն օպտիկական աստղադիտակն է հարավային կիսագնդում 11 մ չափսի կառուցվածքային հայելիներով։ Աստղադիտարանի ծածկագիրն է B31: SALT-ը շահագործման է հանձնվել 2005 թվականի նոյեմբերին։  SALT-ը կառուցվել է նույն մեթոդիկայով, ինչ Հոբբի- Էբերլի աստղադիտակը (HET) ԱՄՆ-ի Տեխասի նահանգում։
 SuperWASP-South () - տարանցիկ մեթոդով հարավային կիսագնդում, էկզոտիկ մոլորակների որոնման նախագիծ։ 8 Canon օբյեկտիվներ (F=200mm, f/1.8) տեսախցիկներով։
 KELT-South () - ավտոմատացված 4.2 սմ օբյեկտիվով և շուրջ 1000 քառ.հա. տեսադաշտով աստղադիտակ տարանցիկ մեթոդով հարավային կիսագնդում, էկզոտիկ մալորակների որոնման համար։
 Yonsei Survey Telescopes for Astronomical Research (YSTAR) - աստղադիտարանի ծածկագիրը A60: Օգտագործվում է փոփոխական աստղերի, տարանցիկ երևույթների և երկրամերձ աստերոիդների դիտարկման նպատակով։ Կառուցվել է Հարավային Կորեայի միջոցներով և ղեկավարվում է նրանց կողմից։

Աստղադիտարանի բաժիններ  
 GPS-կայան
 Սեյսմիկ կայան

Հետազոտությունների ուղղություններ  
 Երկրաֆիզիկա
 Օդերևութաբանություն
 Երկրամերձ օբյեկտներ 
 Էկզոմոլորակներ 
 Գալակտիկական աստղագիտություն

Հիմնական նվաճումներ  
Բարեհուսո հրվանդանից թագավորական մեդալով պարգևատրված աստղագետներ`
 Թոմաս Մաքլիրը  1869 թվականին՝ միջօրեականի աղեղի չափման համար։ 
 Դեյիդ Հիլլ (աստղագետ) 1903 թվականին՝ արևային և աստղային պարալաքսների չափման համար։
 Քեյփթաունի աստղը բացահայտվել է Բարեհուսո հրվանդանի աստղադիտարանում կատարված պատկերների հիման վրա։ 
 Պրոկսիմ Ցենտավրի առաջին պարալաքսը չափվել է Բարեհուսո հրվանդանի աստղադիտարանում։ 
 SuperWASP-South  համակարգում էկզոմոլորակի  բացահայտում։
 WASP-1b
 WASP-2b
 WASP-4b
 WASP-5b
 WASP-6b
 WASP-7b
 WASP-10b
 WASP-11b/HAT-P-10b
 WASP-12b
 WASP-14b
 WASP-15b
 WASP-17b — բացահայտվել է 2009 թվականին
 Հայտնաբերված առաջին roAp-աստղը եղել է  HD 101065-ը (Պշիբիլսկու աստղ)։ Պայծառության տատանումները հայտնաբերվել են Դոնալդ Կուրցի կողմից () օգտագործելով Հարավաֆրիկյան աստղադիտարանի 20-դյույմանոց աստղադիտակը, որը նշմարում է աստղի կորի փայլի փոփոխությունները 12,15 րոպե ժամանակահատվածով և 0,01m−0,02m փայլի ամպլիտուդով։
 Բարեհուսո հրվանդանի լուսանկարչական կատալոգը ():

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Official Website
 SALT Homepage
 BiSON Homepage
 KELT-South Homepage
 
 SUR listing at Proect IDA 

Աստղադիտարաններ
Աստղադիտարաններ Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում
1972 հիմնադրումներ
Քեյփթաուն