Տզզան ճանճը (հեքիաթ)

Տզզան ճանճը () մանկական հեքիաթ` ըստ Կոռնեյ Չուկովսկու բանաստեղծության և հեքիաթի գլխավոր հերոսուհին։

Պատմություն 
Հեքիաթը գրվել է 1923 թվականին, սակայն ի սկզբանե արգելվել է գրաքննության կողմից. «Իսկ բզեզները կոտոշավոր են, գյուղացիները հարուստ են» արտահայտության մեջ Պետական գիտական խորհրդի հանձնաժողովը «կերակցանք է տեսել գյուղի կուլակային տարրի հանդեպ»։

Հեքիաթն առաջին անգամ հրապարակվել է «Ծիածան» հրատարակչության կողմից 1924 թվականին, «Ճանճի հարսանիքը» անվանումով, Վլադիմիր Կոնաշևիչի պատկերազարդմամբ։ Հեքիաթի վեցերորդ հրատարակությունը 1927 թվականին առաջին անգամ թողարկվել է ժամանակակից անունով։

Սյուժե 
Դաշտի վրայով թռչելիս Տզզան ճանճը մետաղադրամ է գտնում։ Դրանով նա ինքնաեռ է գնում և տարբեր միջատների հրավիրում իր ծննդյան օրվա խնջույքին ։ Այդ ժամանակ հայտնվում է սարդը և տանում է Տզզան ճանճին։ Բոլոր միջատները փախչում են, սակայն հանկարծ հայտնվում է Մոծակը և քնեցնում է սարդին։ Նա դառնում է Տզզան ճանճի փեսացուն, և միջատները տոնում են նրանց հարսանիքը։

Էկրանավորում 
Ըստ հեքիաթի նկարահանվել է առնվազն չորս մուլտֆիլմ.
 1941 - Տզզան ճանճը (ռեժիսոր Վլադիմիր Սուտեև, մուլտֆիլմը չի պահպանվել)։
 1960 - Տզզան ճանճը (ռեժիսորներ` Վլադիմիր Սուտեև և Բորիս Ջյոկին)։
 1976 - Տզզան ճանճը (ռեժիսոր` Բորիս Ստեփանցև)։
 1985 - Բժիշկ Այբոլիտ (ռեժիսոր` Դավիթ Չերկասկի), հեքիաթի ամբողջ տեքստը, բացառությամբ Տզզան Ճանճի հարսանիքի տոնակատարության եզրափակիչ տեսարանի, ֆիլմում հնչում է որպես թատրոն, որը կենդանիներին ցույց է տալիս դաժան Բարմալեյն Աֆրիկայում։

Գիտության և արվեստի մեջ 

 Տզզան ճանճի սյուժեն հիմք է դարձել գրական շատ ծաղրանկաների, մասնավորապես` Զինովի Պապերնու` «Գրողները` Կոռնեյ Չուկովսկուն»  շարքի համար։
 Ըստ հեքիաթի ներկայացումները և մյուզիքլներն ընդգրկվում են մանկական թատրոնների խաղացանկերում։ Այն մանկապարտեզների հանդեսների, մանկական թատերական և պարային խմբակների բեմադրությունների մշտական սյուժեներից մեկն է ։    
 1942 թվականին կոմպոզիտոր Միխայիլ Կրասևը գրել է «Տզզան Ճանճը» մանկական օպերան։ 
 Ռոք երգիչ Ալեքսանդր Գրադսկին այս հեքիաթի մոտիվներով գրել է այդ ռոք-օպերա, որը մեզ է հասել սիրողական ձայնագրություններով։    
 Վրացական «Իվերիյա» խումբը 1980 թվականին կատարել է «Տզզան Ճանճը» մինի մյուզիքլը ռուսերեն լեզվով, որտեղ հեքիաթի կերպարներին տրվել է ժամանակակից վրացական կոլորիտ, մյուզիքլում հնչում էին կրկներգեր Ֆրանսիս Լեի, Շառլ Գունոյի, Ֆելիքս Մենդելսոնի, Ալլա Պուգաչովայի, «The Beatles», «Boney M», «Dschinghis Khan» խմբերի երգերից, վրացական և գնչուական երգեր, ինչպես նաև մեղեդիներ արտասահմանյան ռոք օպերաներից։ 
 2004 թվականին «Կարմիր բորբոս» () ռոք խումբն ըստ հեքիաթի մոտիվների ստեղծել է երաժշտական «Տզզան Ճանճը» () փանք-մյուզիքլը։ Մյուզիքլի մեջ առկա են դրվագներ Կոռնեյ Չուկովսկու այլ հեքիաթներից ևս։ 
 1992 թվականին միջատաբան Անդրեյ Օզերովի կողմից նկարագրվել է ճանճ-մրջնակերի նոր ցեղ և տեսակ, որը կոչվել է ամենահայտնի գրական հերոսի` Տզզան ճանճի անունով` Mucha tzokotucha:

Մեջբերումներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Аудиосказка «Муха-Цокотуха»
 Текст сказки
 Е. Эткинд «Отец и дочь»
 Лозовская Н. В. Многоязыковой проект: Варианты сказочного сюжетного типа АТ 2023 («Муха-Цокотуха»)
 Диафильм (1963 год), Аудио — читает автор 

Կոռնեյ Չուկովսկու ստեղծագործություններ
1923 հեքիաթներ