Էլչեի առեղծվածը

Էլչեի առեղծվածը (, , անգլերեն` Mystery Play of Elche կամ Էլչեի առեղծվածային պիես, Վալենսիայում` Misteri d'Elx), միջնադարյան լիթուրգիական դրամա, որը ներկայացնում է Մարիամ Աստվածածնի մահը, վերափոխումն ու թագադրումը, նշվում է Էլչե քաղաքի Սանտա Մարիա բազիլկում ամեն տարվա օգոստոսի 14-ին և 15-ին։  2001 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն այն հռչակել է ոչ նյութական ժառանգություն։

Ծագում 
Էլչեի դրամայի ստեղծման ժամկետի երկու պատմություններ կան։ Ըստ հնագույն և տարօրինակ պատմության` այն ծագել է 13-րդ դարում և առաջին անգամ առաջարկվել է քաղաքի պատմության հեղինակ Քրիստոբալ Սանցի կողմից։ Երբ նա խոստովանել է, որ  չի կարող ապացուցել իր պատմությունը, առաջ է քաշել այն փաստը, որ քաղաքի հնագույն բնակիչներն այն տոնել են 1276 թվականին։  Նա ավելացնում է նաև  ևս մեկ հին պատմություն. երբ Արագոնի թագավոր Խայմե I-ը քաղաքը գրավում է,  քաղաքի բնակիչների մոտ առաջ է գալիս Առեղծվածային պիեսի գաղափարը այն օրը, երբ քաղաքը հետ են վերցնում մավրերից։ 1717 թվականին Էլչեի գլխավոր հավատարմատար Խոսե Անտոնը կրկնում է այս վերջին գաղափարը, սակայն ավելացնում է առեղծվածային տեսակետ. 1266 թվականի մայիսին Էլչեի ծովափ է ժամանում խորհրդավոր տապանաձև նավակ, որտեղ առկա էր Կույսի վերափոխման պատկերը և Կոնսուետան (գիրքը, որը պարունակում է պիեսի տեքստը, երբեմն` երաժշտությունը)։

Այս պատմությունը պահպանվել է մասամբ ներելու կոմպոզիտոր Օսկար Էսպլայի (1886-1976) հնարավոր սխալը, ով պնդում էր, որ 1924 թվականին ինքը տեսել է 1266 թվականի պիեսը թույլատրող մի նամակ, որը պահպանվել է Էլչեի մունիցիպալ արխիվներում, չնայած այն հանգամանքին, որ այն երբեք չեն տեսել։ Էսպլան իրականացրել է աշխատանքը և որպես կոմպոզիտոր առաջ քաշել պիեսի 13-րդ դարում ծագման տեսությունը։

Այնուամենայնիվ, երբ 19-րդ դարում առաջին պատմաբանները ժամանեցին Էլչե և ուսումնասիրեցին պիեսը, ծագման ամսաթիվը տեղափոխվեց 14-րդ դար և 15-րդ դարի սկիզբ։ Ներկայումս Լա Ֆեստայի շատ գիտնականներ տարբեր տեսանկյուններից` գրական, թատերական, երաժշտական, լեզվաբանական, սրբապատկերային և այլն, այն թվագրում են 15-րդ դարի երկրորդ կեսին, առանց ընդգծելու քաղաքի գոյության նախադեպերը։

Երաժշտություն 
«Կոնսուետե» տերմինը Consuetudine և Ordinatio բառերի համադրություն է և  վերաբերում է ձեռագիր պատարագային արարողություններին։ Այդ ձեռագրերը պարունակում են բեմականացումների, երաժշտական նոտաների, բեմական սարքերի թանկարժեք անոտացիաներ, և թվագրվում է 1625 թվական։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
La Tramoia 
Tribute to the "Mystery of Elche" by Jordi Savall and La Capella Reial de Catalunya

Վալենսիայի մշակույթ
Իսպանական ժողովրդական երաժշտություն
Միջնադարյան թատրոն
Մարդկության բանավոր և ոչ նյութական ժառանգության գլուխգործոցներ