Ճապոներենի մասնիկներ

Ճապոներենի մասնիկներ (՝ ձյոսի), ինչպես նաև՝ թենի օ հա (), ճապոներենում խոսքի անփոփոխ մաս, որը միշտ հետևում է հաջորդող խոսքի մասերից մեկին` գոյական անունին, բային, ածականին կամ ամբողջ նախադասությանը։

Ուղղագրություն 

Ճապոնական մասնիկները ժամանակակից ճապոներենում գրվում են հիրագանայով, սակայն դրանցից մի քանիսը գոյություն ունեն և հիերոգլիֆների ձևով։ Բոլոր մասնիկները կարդացվում են ճապոնական սովորական ընթերցանության կանոններով, բացառությամբ は (գրվում է՝«հա», կարդացվում՝ «վա»), へ (գրվում է «հե», կարդացվում «է») և を (գրվում է նշանով, որը հին ճապոնական լեզվում նշանակում էր «վո» վանկը, բայց արտասանվում էր «օ», որոշ կրողներն ասում են «ուո»)։ Այս բացառությունները համարվում են կանայի պատմական ուղղագրությունից ատավիզմներ։

Մասնիկների տեսակները 

Մասնիկները բաժանվում են 8 խմբի՝ կախված գործառույթից։

 Հոլովական վերջավորություններ ( կակու ձյոսի)
が、の、を、に、へ、と、で、より、から、まで、
 Միաժամանակության մասնիկներ ( հեյրիցու ձյոսի)
か、の、や、に、と、やら、なり、だの
 Նախադասության վերջում դրվող մասնիկներ ( սյու ձյոսի)
か、の、や、な、わ、とも、かしら
 Ներկառուցված մասնիկներ ( կանտո ձյոսի)
さ、よ、ね
 Մակբայական մասնիկներ ( ֆուկու ձյոսի)
ばかり、まで、だけ、ほど、くらい、など、なり、やら
 Կապական մասնիկներ ( կակարի ձյոսի)
は、も、こそ、でも、しか、さえ、だに
 Շաղկապական մասնիկներ ( սեցուձոյու ձյոսի)
や、が、て、のに、ので、から、ところが、けれども、も
 Արտահայտության մասնիկներ ( ձյունտայ ձյոսի)
の、から

Որոշ մասնիկներ ներառվում են 2 կամ 3 խմբում. օրինակ՝ «կարա» կարող է նշանակել պատճառ. «Քանի որ ես գալիս եմ, ես կարող եմ» ()、() իկու կարա, դեկիրու), այդ ժամանակ դա վերաբերում է կապերին, նա կարող է դառնալ հոլովական վերջավորություն և ցույց տալ կարգը կամ հերթագայությունը. «Կիոտոյից Օսակիին» ( կյո:տո կարա օ:սակա մադէ։)։

Տարբերությունները

«Վա» և «գա» 
Դժվար թարգմանելի թեմատիկ «վա» () մասնիկը և ռեմատիկ «գա» () մասնիկը համարվում են գիտական աշխատանքների և վեճերի առարկա։ «Փիղն ունի երկար կնճիթ» ( ձո։ վա հանգա գա նագայ) նախադասությունը համարվում է ճապոնական արտահայտությանը բնորոշ օրինակ, եթե թարգմանում ենք բառացիորեն, նշանակում է «խոսելով փղի մասին, նրա կնճիթը երկար է», այստեղ չկա պատկանելություն, եթե լիներ «փղի քիթը» ():

«Գա»-ն ունի որոշ գործառույթներ խոսքի և գրելաձևի մեջ։ «Թեպետ պարապում էր, սակայն արդյունքները վատ էին» ( բէնքյո։ սիտա գա, սէյսէկի գա վարուկատտա) նախադասության մեջ գա մասնիկը արտահայտում է ներհակական նշանակություն։ «Ուզում եմ ջուր խմել» ( միձու գա նոմիտայ), «Սիրո՜ւմ եմ սև թեյ» ( կո:տյա գա սուկի դա) նախադասությունների մեջ գա-ն նախորդում է ցանկության արտահայտությանը։ () նախադասություններում գա մասնիկը ծառայում է որպես բային նախորդող ազդանշան, որը ներկայացնում է այն գործողությունը, գոյականի արարքը (), ինչպես նաև առկայությունը (山がある), կամ թիվը (水がきれいだ՝ ջուրը մաքուր է, ջուրը գեղեցիկ է)։

«Նի» և «դե» 
«Նի»-ն և «դե»-ն «գործողության վայր» իմաստով գրեթե փոխարինելի են մեկը մյուսով։
 «Նի»-ն օգտագործվում է վիճակային բայերի հետ՝ «լինել» ( իրու, արու), «գոյություն ունենալ» (՝ սոնձաիսուրու), «ապրել» ( սումու)։
 Ես ապրում եմ Ճապոնիայում ( նիհոն նի սունդեիրու)։
 Տանական եղել է դպրոցում ( տանական սան վա գակկո։ նի իտտա)։
 «Դե»-ն օգտագործվում է ակտիվ բայերի հետ, որոնք ցույց են տալիս գործողության վայրը, այլ ոչ թե վիճակը։
 Ես քնում եմ դպրոցում ( գակկո։ դէ նէրու)։

«Նի» և «է» 
«Նի»-ն և «է»-ն երկուսն էլ նշանակում են որոշակի առարկայի գործողություն, «նի» նշանակում է «մեջ», իսկ «է»՝ «մոտ»։
 Ես չունեի գիրք, և ես գնացի գրադարան () հոն վա նակատտա կարա տոսյոկան նի արուիտա)։
 Ես հանդիպում ունեի, և ես գնացի գրադարան ( դէ:տո դա կարա տոսյոկան է արուիտա)։

«Գա» և «օ» 
Որոշ դեպքերում «գա»–ն և «օ»–ն հոմանիշ են, օրինակ՝ բայերի ըղձական թեքման ժամանակ։
 Բրինձ եմ ուզում (ご飯が食べたい}}՝ գոհան գա տաբետայ)։
 Բրինձ եմ ուզում (ご飯を食べたい}}՝ գոհան օ տաբետայ)։

Նույն կերպ, «սիրել» բայի հետ (好き սուկի) օգտագործվում է ինչպես «գա»–ն, այնպես և «օ»–ն.
 Ես սիրո՜ւմ եմ քեզ (君が好きだ կիմի գս սուկի դա)։
 Ես ուրախ եմ, որ սիրում եմ քեզ (君を好きで良かった կիմի օ սուկի դե յոկատտա)։

«Նի» և «տո» 
Այս երկու մասնիկները իրար կարող են փոխարինել «նի նարու» () և «տո նարու» () ձևեչում։ «Նի» կառույցը նշանակում է բնական փոփոխություն, իսկ «տո»–ն՝ մի քանի անուղղակի գործողություն։

«Յա» և «տո» 
«Յա»–ն օգտագործվում է ցանկի մասերի թվարկման համար, իսկ «տո»–ն՝ սահմանափակ ցուցակների համար։
 Ռուսաստանի քաղաքներն են՝ Մոսկվա, Սամարա, Խաբարովսկ [և այլն] ( ռոսիա նո մատի մոսուկուվա յա սամառա յա խաբարոֆուսուկու նադո դէսու)։ 
 Ռուսաստանի իմ սիրելի քաղաքներն են Արխանգելսկը և Օրենսբուրգը [ուրիշ չկա] ( վատասի նո դայսուկինա ռոսիա նո մատի վա արուխանգէրիսուկու տո օորումբուրգու դէսու)։

Գրականություն 
 Նաոկո Տինո, How to Tell the Difference Between Japanese Particles. Tokyo; New York: Kodansha International, 2005. ISBN 4-7700-2200-X.
 Սավել Մարտին, A Reference Grammar of Japanese. New Haven, Conn.: Yale University Press, 1975. ISBN 0-300-01813-4.
 Սեյտի Մակինո, Միտիո Ցուցուի, A Dictionary of Basic Japanese Grammar. Tokyo: Japan Times, 1986. ISBN 4-7890-0454-6.
 Սեյտի Մակինո, Միտիո Ցուցուի, A Dictionary of Intermediate Japanese Grammar. Tokyo: Japan Times, 1997. ISBN 4-7890-0775-8.
 Մակլեյն, Յուկո Մացուոկա, A Handbook of Modern Japanese Grammar: Including Lists of Words and Expressions with English Equivalents for Reading Aid. Tokyo: Hokuseido Press, 1981. ISBN 4-590-00570-0, ISBN 0-89346-149-0.

Ճապոներենի քերականություն