Փոթորիկ (Ջորջոնե)

«Փոթորիկ» (), իտալացի նկարիչ, Վերածննդի Վենետիկյան գեղանկարչության դպրոցի մեծագույն ներկայացուցիչ Ջորջոնեի նկարներից։ Կտավը հեղինակը վրձնել է մոտավորապես 1500 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 82 × 73 սմ։ «Փոթորիկ» ստեղծագործությունը այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Ակադեմիայի պատկերասրահում (Վենետիկ, Իտալիա)։

Ուսումնասիրության պատմություն և սյուժեի մեկնաբանում 

Հայտնի չէ թե երբ, ում համար կամ ում պատվերով է Ջորջոնեն նկարել այս նկարը։ Ամենավաղ հիշատակությունները սրա մասին պատկանում են Միքայել Մարկանտոնիոյին, որը տեսել է նկարը 1530 թվականին՝ վենետիկական արիստոկրատ Գաբրիել Վենդրամինին պատկանող տանը և նկարագրել է այսպես. «Կտավի վրա բնապատկեր՝ կայծակով, գնչուհով և զինվորականով, Ջորջո դը Կաստելֆրանկի ձեռքով նկարված»։ 1885 թվականին մշակութաբան և արվեստագետ Յակոբ Բուրկխարդը հայտնաբերել է նկարը Վենետիկում՝ Մանֆրինի հավաքածուի մեջ։ Այդ ժամանակ այն կոչվում էր «Ջորջոնեի ընտանիքը», սակայն, չնայած նրան, որ այդ անվանումը ունեցել է բավականին հին ավանդույթ, հետագայում այն չպահպանվեց։ Բուրկխարդի հաղորդումից հետո սկսվեց նկարի գիտական հետազոտումը և հայտնվեցին բազմաթիվ հետազոտություններ` նվիրված դրա սյուժեին։ 1895 թվականին գերմանացի գիտնական Վիկհոֆը ենթադրեց, որ նկարի վրա պատկերվածը նկարազարդում է Ստացիուսի «Ֆիվաիդային»՝ Ադրաստ թագավորը ջուր փնտրելով հանդիպում է թագավորի աղջկան՝ Գիպսիպիլին, ով թաքնվելով անտառում՝ փրկում է Լիկուրգոս թագավորի տղային՝ կերակրելով երեխային։ Երեք այլ հետազոտողներ (Էյլեր 1929, Ռիխտեր 1937, Մորրասի 1942) ենթադրում էին, որ նկարի վրա պատկերված է Պարիսը, երեխան ում տվել են հովվին՝ դաստիարակելու համար։ Հարթլաուբը 1925 թվականին հայտնել է հիպոթեզ, որ նկարի վրա տրված է մի խորհրդանշական գաղտնի միստիկ կապերից մեկի պատկերը, որը մեծ դեր է խաղացել Վերածննդի ժամանակաշրջանի ուսուցման համար, բայց 1953 թվականին հրապարակված մեկ այլ գործում որոշեց, որ դա «Ապոլլոնի ծնունդ»-ն է։ Դը Միներբին (1939) համարեց, որ նկարում պատկերված են Վեներան և Ադոնիսը։ Արնոլդ Ֆերրիգուտոն իր մոնոգրամայում, որը նվիրված է Ջորջոնեին, թողարկված 1933 թվականին, սյուժեն մեկնաբանել է 15-16-րդ դարի հումանիտարների վենետիկյան ոգով Արիստոտելի մասին, և համարում էր, որ «Փոթորկում» պատկերված է արիստոտելական պատկերացումները չորս տարրերի վերաբերյալ՝ հող, օդ, ջուր, կրակ։ Կլաուները (1955) նկարը մեկնաբանում է որպես Դիոնիսոսի մասին առասպել։ Կալվեզին (1962) ենթադրեց, որ նկարում պատկերված է «Մովսեսի գտնվելը», իսկ գնչուհուն ներկայացնում է որպես Փարավոնի աղջիկ, իսկ հովվին որպես Հերմես Տրիսմեգիստի՝ երեխայի պահապան։ 1939 թվականին նկարի ռենտգեն է արվել և հրապարակվել։ Պարզել է, որ հովվի փոխարեն նկարված է եղել մերկ կին։ Դրանից հետո երկու հետազոտողներ (Ֆոկկո 1948, Հիլբերտ 1952) որոշեցին, որ նկարը սյուժե չունի, այլ պատկերված է ուղղակի հովվերգական բնապատկեր։ Այնուամենայնիվ նկարը բացատրելու փորձերը շարունակվում էին և 1969 թվականին Էդգար Ուինդը ենթադրեց, որ «Փոթորկում» պատկերված է «արիության և գթասրտության այլաբանություն», շատ հետազոտողներ կիսում են նրա կարծիքը։ Նենսի Թոմսոն դը Գրումմոնդը (1972) մեկնաբանում է նկարը ինչպես «Սուրբ Թեոդորի մասին լեգենդ», ենթադրելով, որ այն երբևէ եղել է կորցրած զոհասեղանի սահմանային տարր և նվիրված է սրբի սխրագործություններից մեկին՝ կնոջը և երեխային փրկելը վիշապից։

Նկարագրություն 

Շերտավոր կայծակի պատճառով, որը լուսավորում է ամբողջ տեսարանը, նկարը պատմության մեջ մնաց «Փոթորիկ» անվամբ։ Նկարում պատկերված է խաղաղ գյուղական բնապատկեր՝ գետով, ծառերով և ավերակներով։ Ամպերով ծածկված երկինքը լուսավորվում է կայծակի լույսից, կանխատեսելով անխուսափելի փոթորիկը։ Աջ կողմում նստած կինը կրծքով կերակրում է երեխային։ Նա լրիվ մերկ է և միայն նրա ուսերը ծածկված են սպիտակ կտորով, որը խորհրդանշում է մաքրություն և անմեղություն։ Նրա կլոր որովայնը, կրծքերը և կերակրելու գործընթացը իր հերթին, հնարավոր է խորհրդանշում է պտղաբերությունը։ Նկարի ձախ կողմում պատկերված է տղամարդ, հնարավոր է զինվորական։ Նա կանգնած է ֆորպոստի դիրքում և աջ ձեռքում պահում է երկար ձեռնափայտ։ Ժպտալով նա նայում է դեպի ձախ, բայց քիչ է հավանական, որ նա կնոջն է նայում։ Տարբեր հետազոտողներ անվանել են նրան զինվորական, հովիվ, գնչու կամ ամուրի։ Նրա հետևի շարասյուները կարող են խորհրդանշել ուժ և մշտակայություն, բայց այն, որ դրանք կոտրված են, կարող են մահվան խորհրդանիշ լինել։ Ռենտգենային նկարի միջոցով պարզվել է, որ տղամարդու փոխարեն Ջորջոնեն ի սկզբանե պլանավորել է նկարել ուրիշ մերկ կնոջ, իսկ ամբողջ նկարը նկարվել է մի քանի փուլով։ Թվում է նկարի վրա ամեն ինչ գտնվում է փոթորկին սպասելիս։ Գույները մեղմացված են։ Գերակշռում է կանաչ և կապույտ գույները։ Բնապատկերը գերիշխում է մարդկանց վրա։ Շատ հետազոտողներ համարում են, որ սյուժեն այստեղ երկրորդական է, իսկ առաջնային է Ջորջոնեի ստեղծած մթնոլորտը։ Գլխավորը, ինչը հիացմունք է պատճառում, բնության հրաշքն է, որը երևի այդքան ակնհայտ հանդես է գալիս գլխավոր հերոսներից մեկի դերում։

Գրականություն 
Белоусова Н.А. «Гроза» Джорджоне и «Фьезоланские нимфы» Джованни Боккаччо» в сб. Искусство Западной Европы и Византии, М., Наука, 1978, стр. 59-76
Белоусова Н. А., Джорджоне. М. 1996, стр. 82-106
Morassi A., Esame di radiographica della “Tempesta” di Giorgione. Arti, I, 1939, pp. 567–70
Fiocco G., Giorgione, Bergamo, 1948, pp. 30–33
Gilbert C., On Subject and Non-Subject in Italian Renaissance Pictures, “Art Bulletin” XXXIV, 1952, pp. 202–216
Calvesi M., La Tempesta di Giorgione come ritrovamento di Mose. “Commentari” 1962, pp. 225–255
L. Baldass, G. Heinz. Giorgione. Wien – Munchen, 1964, pp. 134–136, 149, 150
P. Zampetti, L’Opera Completa di Giorgione, Milano, 1968.
E. Wind, Giorgione’s Tempesta with comments on Giorgione’s poetic allegories. Oxford, 1969, pp. 17–22
N.T. de Grummond. Giorgione’s Tempesta: The Legend of St. Theodor. “Arte”, 18-19/20, 1972, pp. 5–53

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Rai Arte, Giorgione "La tempesta", su www.arte.rai.it.
 Francesco Morante, La tempesta , su www.francescomorante.it. 

1500 նկարներ
Ջորջոնեի նկարներ
Վենետիկի ակադեմիայի պատկերասրահի նկարներ
Իտալիայի արվեստ
Մերկ կանանց պատկերով նկարներ