Ավան խան

Ավան խան (Եգան) (? — 1744 թվական), հայ իշխան, Դիզակի մելիք։ Սերում է հայկական Լորիս-Մելիքյան իշխանական տոհմից։ Մելիք-Ավանյան իշխանական տոհմի տոհմապետ։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Լոռու մարզի Արտու գյուղում՝ Լորիս-Մելիքյան տոհմի ներկայացուցիչ վարդապետ Ղուկասի ընտանիքում։ 1717 թվականին իր բարեկամ մելիք Էլիզբարի հետ կռվելու արդյունքում, մելիք Ավանից ուժով խլելով իր նախնիներին պատկանող Փամբակի կիրճը և Լոռվա մի մասը՝ հոր, ընտանիքի և մարդկանց հետ վերաբնակվում է Դիզակ գավառի Տող գյուղում, որտեղ դառնում է մելիք։ Այստեղ նրա հայրը վերականգնել է Գտիչի մենաստանը, հիմնել է բնակատեղի և հաստատվել է նույն մենաստանում։ Իսկ որդին՝ մելիք Ավանը գյուղում կառուցել է հրաշալի եկեղեցի և բնակատեղին ամրացրել է շրջանցիկ պատերով։ Նույն գյուղում նրա կողմից կառուցված գեղեցիկ պալատը, որը զարդարված է հայկական  տապանագրերով, պահպանվում է նաև այսօր

1722-1728 թվականներին Դավիթ-Բեկի գլխավորությամբ մասնակցել է օտարերկրյա նվաճողների դեմ հայերի ազատագրական պայքարին։ Դիզակի իշխանության ղեկավարի զինվորական տաղանդը նկատվել է պարսկական և ռուսական կայսրության կողմից։ Մելիք Ավանը մեծ հարգանք է վայելել ռուսական կառավարության շրջանում։ Աննա Իվանովնայի թագավորության օրերին նա իր շքախմբով մեկնել է Ռուսաստան, որտեղ հրաշալի ընդունելության է արժանացել։ Ռուսական թագուհին, պարսկական արշավանքի ժամանակ Պետրոս Մեծին մատուցած ծառայությունների դիմաց, մելիք Ավան խանին շնորհել է գեներալ մայորի կոչում և տարբեր շքանշաններ։ Իսկ պարսկական Նադիր շահը 1736 թվականին նրան նշանակել է Ղարաբաղի ողջ խանության խան և բեգլյարբեկ։ Ավստրիական կայսեր կողմից շնորհվել է Սուրբ հռոմեական կայսրության բարոնի կոչում՝ Յոհան ֆոն Ջիովաննիի անվամբ։

1741 թվականին Ավան խանը ռուսական կայսրուհի Ելիզավետա Պետրովնայի հրավերով մասնակցել է նրա թագադրման արարողությանը։ Տոնակատարության ժամանակ իշխանը բանակցություններ է վարել, թագուհու և Ռուսաստանի մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ  հանդիպումներ է ունեցել։

Դիզակ վերադառնալուց հետո՝ մելիք Ավան խանը երկար չի ապրել, մահացել է 1744 թվականին, թաղվել է Տող ամրոցի եկեղեցու դամբարանում։

Ծանոթագրություններ 

Հայ իշխաններ
Հայ մելիքներ