IKEA

ԻԿԵԱ, նիդեռլանդական արտադրական-առևտրային ընկերությունների խումբ, կահույքի և տան համար ապրանքների աշխարհում խոշորագույն առևտրային ցանցերից մեկի սեփականատերը։ Ամբողողջական անվանումը՝  IKEA International Group (ԻԿԵԱ միջազգային կազմակերպություն), գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Հարավային Հոլանդիայի Դելֆտ քաղաքում։

Պատմություն 
Կազմակերպությունը ունի շվեդական արմատներ և պահպանում է շվեդական կազմակերպության իմիջը բոլոր մարքետինգային հաղորդակցություններում։ Հիմնադրվել է 1943 թվականին Ինգվար Կամպրադի կողմից։

Ինգվար Կամպրադը սկսել է զբաղվել առևտրով, երբ դեռևս 5 տարեկան էր, նա Ստոկհոլմում մեծածախ գնում էր լուցկիներ, իսկ հետո դրանք մանրածախ վաճառում էր իր փոքրիկ գյուղում։ Առաջին գնորդը նրա տատիկն էր, ով խրախուսում էր փոքրիկ բիզնեսմենին։ Ինգվարը շարունակեց առևտուրը, ապրանքները բաժանում էր անձամբ կամ դրանք ուղարկում էր փոստով․ այդ ժամանակ դրանք գրիչներ, մատիտներ, դրամապանակներ, շրջանակներ էին։ 1948 թվականին տեսականու մեջ ավելացավ կահույքը, իսկ արդեն 1958 թվականին Շվեդիայում բացվեց առաջին ԻԿԵԱ խանութը։ Խանութների ցանցը սկսեց աճել։ 1963 թվականին ԻԿԵԱ-ն դուրս եկավ միջազգային շուկա՝ սկսելով Նորվեգիայից։

«ԻԿԵԱ» անվանումը հապավում է՝ «Ինգվար Կամպրադ Էլմթարյուդ Ագունարյուդ», այսինքն՝  սեփականատերի անուն ազգանունը, Ագունարյուդ ծխական համայնքում գտնվող Էլմթարյուդ ֆերման, որտեղ նա ծնվել էր։

Ապրանքանշի վաճառք 
2012 թվականի հունվարի 1-ին իրականացրեց իր ապրանքանշի ներքին վերավաճառքը 11,2 մլրդ դոլարով, ընդ որում՝ վաճառողը Լիխտենշտայնում գրանցված Interogo ընկերությունն էր, որը վերահսկվում էր Ինգվարու Կամպրադի կողմից, իսկ գնորդը՝ ԻԿԵԱ-ի դուստր ընկերությունն էր՝ հոլանդական  Ikea Systems կազմակերպությունը. գործարքի նպատակն էր «համախմբել և պարզեցնել բիզնես խմբի կառուցվածքը», Մամուլում կարծիքներ հնչեցին, որ գործարքի իմաստը նրանում էր, որ ԻԿԵԱ ապրանքանիշը արդեն ունի միանգամայն որոշակի արժեք։ Ըստ Forbes-ի՝ հոլանդական կազմակերպության ապրանքանիշի լիխթենշթայնական վաճառքը շուկայական գնով ԻԿԵԱ-ին ձեռնտու էր՝ մեծածախ առևտուրը կառավարվում էր Շվեյցարիայի կողմից, իսկ դրամարկղը և կառավարվող ընկերությունը գտնվում էին Բելգիայում, երկու երկրներում էլ հարկումը շահավետ էր։

Սեփականատերերն ու ղեկավարութունը 

ԻԿԵԱ–ն պատկանում է հոլանդական Stichting INGKA Foundation հիմնադրամին (խմբի ղեկավար ընկերությունը ՝ հոլանդական Ingka Holding B. V.)։

Ընկերության նախագահը Միքայել Օլսսոնն է։ 2008 թվականի Ֆորբս ամսագրի աշխարհի մեծահարուստների ցուցակում ԻԿԵԱ ապրանքանշի հիմնադիր և համասեփականատեր Ինգվար Կամբրադը (1926-2018) զբաղեցրել է յոթերորդ տեղը՝ իր 31 մլրդ ունեցվածքով։

Մինչև 2009 թվականի սեպտեմբերի 9–ը կազմակերպության գործադիր տնօրենը  Ադրես Դալվիգն էր։ Իրենից հետո այդ պաշտոնը զբաղեցրել է Միքայել Օլսսոնը։

Գործունեություն  
ԻԿԵԱ ընկերությունը զբաղվում է զանգվածային սպառողի համար նախատեսված կահույքի և տան հարակից ապրանքների նախագծմամբ և իրացմամբ։

ԻԿԵԱ կահույքի հայեցակարգը կայանում է նրանում, որ կահույքի գնորդների մեծ մասը ինքնուրույն են տանը  հավաքում կահույքը, ինչպես նաև ապրանքները ուղարկվում  են տափակ արկղերով, որի հետ մեկտեղ իջնում է ծառայության գինը, ինչն էլ բերում է ապրանքների ավելի ցածր արժեքի։

Ընկերության առևտրի կենտրոնների ցանցը ներառում էր 231 խանութ աշխարհի 24 երկրներում (2008 թվականի վերջի դրությամբ), որոնց մեծ մասը Եվրոպայում է, 273 խանութ՝ աշխարհի 25 երկրներում ( 2010 թվականի մայիսի դրությամբ), իսկ 2013 թվականին ցանցը բաղկացած  էր 325 խանութ՝ աշխարհի 41 երկրներում։

Այսօր ԻԿԵԱ ընկերությունը գնում է իր ապրանքները աշխարհի ավելի քան 50 երկրների 1300-ից ավելի մատակարարներից։ ԻԿԵԱ կոնցեռնի մեջ մտնող Swedwood ընկերությանը պատկանում է ավելի քան 30 կահույքի և փայտամշակման ձեռնարկություններ աշխարհի 11 երկրներում։

2015 թվականի վերջի դրությամբ ԻԿԵԱ-ում աշխատողների ընդհանուր քանակը կազմում էր 155 000։

Եվրոպա՝ 107 400
Ամերիկա՝ 20 000
Ասիա և Ավստրալիա՝ 15 200
Ռուսաստան՝ 12 400

ԻԿԵԱ-ի արտադրանքի ընդհանուր վաճառքը  2012 թվականի ֆինանսական տարում կազմել է 28 մլրդ եվրո։

Արտադրանքի ընդհանուր վաճառքը 2015 թվականի ֆինանսական տարում կազմել է 31,9 մլրդ եվրո։ Եվրոյի վերահաշվարկով ընդհանուր վաճառքները կազմել են 31,9 մլրդ և 2014 թվականի համեմատ աճել են 11,2 տոկոսով։

2014 թվականի հոկտեմբերից ԻԿԵԱ-ն սկսեց իր խանութներում վաճառել անձնական ապահովագրության տեսակներից մեկի՝ հղիության և ծննդաբերության ապահովագրության ապահովագրական պայմանագրեր։

2016 թվականի փետրվարին կազմակերպությունը մեկնարկեց անլար մարտկոցներով կահույքի վաճառքը։

Ապրանքների անավանումը 
Կազմակերպության ապրանքների անվանումները կազմված են մեկ բառից։ Անվանումների մեծ մասն ունեն շվեդական ծագում։ Սակայն կան մի քանի նկատելի բացառություններ՝ ապրանքի հիմնական մասը անվանված է հատուկ աշխատանքային համակարգի պատասխանատվությամբ՝

ԻԿԵԱ-ի կատալոգ 
Ընկերությունը պարբերաբար հրապարակում է իր խանութներում ներկայացված ապրանքների կատալոգը, որը տարածվում է անվճար։ 2008 թվականի կատալոգի տպաքանակը կազմել է 200 միլիոն օրինակ 52 հրատարակություններում ՝ 27 լեզուներով։

Կատալոգի վրա աշխատանքն իրականացնում է ԻԿԵԱ ստանդարտ խանութի տարածքի գրեթե մեկ երրորդը զբաղեցնող ընկերության սեփական ֆոտոստուդիան, որը  2012 թվականին գրեթե 300 հաստիքային աշխատող ուներ։ Կատալոգի պատրաստումը տևում է մինչև իննը ամիս։ 2012 թվականից ի վեր ԻԿԵԱ-ն խնայողության նպատակով որոշեց ինտերիերների և կահույքի լուսանկարները մասամբ փոխարինել 3D-վիզուալիզացիաներով։

ԻԿԵԱ-ն Ռուսաստանում 
Ռուսաստանում ԻԿԵԱ-ն ներկայացնում են նրա դուստր–կազմակերպությունները՝ «ԻԿԵԱ ՄՈՍ (առևտուր և անշարժ գույք)» ՍՊԸ-ն զարգացնում է «Մեգա» առևտրի կենտրոնների ցանցը, գնումներով զբաղվում է «ԻԿԵԱ ՏՈՐԳ» ՍՊԸ-ն (ներկայացված է Մոսկվայի և Նովոսիբիրսկի գրասենյակներով), իսկ «ԻԿԵԱ Դոմ» ՍՊԸ-ն՝ անմիջական վաճառքով։ ԻԿԵԱ–ի առաջին համալիրը բացվել է Խիմկիում 2000 թվականի մարտին, առաջին «Մեգա»–ն (մակերեսը ՝ 150 հազար մ2, ներդրումների ծավալը ՝ 200 մլն դոլար)՝ 2002 թվականի դեկտեմբերին Մոսկվայի Հարավային ծայրամասի մոտ։

2018 թվականի հունվարի 1–ին Ռուսաստանում գործում էր տասնչորս խանութների ցանց (այդ թվում երեքը՝ Մոսկվայում, երկուսը՝ Սանկտ-Պետերբուրգում և մեկական՝ Եկատերինբուրգում, Կազանում, Կրասնոդարում, Նիժնի Նովգորոդում, Նովոսիբիրսկում, Օմսկում, Ռոստովում, Սամարում, Ուֆայում )։

2010 թվականի հոկտեմբերն ԻԿԵԱ-ի նոր գլխավոր տնօրեն՝ Պեր Վենշգլադը հայտարարեց, որ մոտակա երեքից հինգ տարիների ընթացքում կազմակերպությունը չի պատրաստվում կառուցել նոր մասնաճուղեր, այլ կպահպանի և կբարեկարգի ունեցածը։

2016 թվականի հունվարին ԻԿԵԱ կազմակերպությունը վարձակալությամբ տարածք վերցրեց,  Կրասնոյարսկում խոշորագույն առևտրային համալիրի կառուցման համար։

Լենինգրադի տարածքում գտնվող Տիխվինսկի թաղամասում ԻԿԵԱ-ի քույր կազմակերպությանը՝ « Սվեդվուդ-Տիխվին» է պատկանում կահույքի գործարան, փայտամշակման տարածք, սոսնձավորման տարածք՝ կառուցված 2002 թվականին։ Բացի դրանից Կարելիի շրջանում կա փայտարտադրության կենտրոն, Եսիպովո գյուղում 2006 թվականից  բաց է երկրորդ կահույքի գործարանը՝ «Սվեդվուդ-Եսիպովո»-ն։ Կահույքի արտադրության մատակարարներ են այնպիսի կազմակերպությունները, ինչպիսիք են՝ «Շատուրա»–ն և « Գյուղական շրջանների Վոլգոդոնսական կոմբինատը»։

2016 թվականի սեպտեմբերի 7-ին ԻԿԵԱ-ն բացեց Ռուսաստանում կահույքի ամենախոշոր գործարանը, որի արժողությունը կազմում էր 50 մլն․ եվրո։ Այն տեղակայված է Նովգորոդի տարածքի  Պոդբերեզե գյուղում։

ԻԿԵԱ-ն և կոռուպցիան Ռուսաստանում 

ԻԿԵԱ ընկերությունը, ըստ սեփական տեղեկությունների, որպես սկզբունքորեն պաշտոնյաներին կաշառքներ չտվող, Ռուսաստանում բազմիցս բախվել է վարչական արգելքների, որոնք ձգձգել են խանութների բացումը։

Մասնավորապես, վերահսկող մարմինների պահանջների պատճառով 2007 թվականի նոյեմբերից հետաձգվում էր «Մեգա-Սամարա»  առևտրային համալիրի բացումը (բոլոր խոչընդոտները հաղթահարվեցին, և համալիրը բացվեց 2011 թվականի աշնանը)։ Ավելի վաղ, մերձմոսկովյան Խիմկիում Ռուսաստանում երկրորդ «Մեգա» - ն բացելու համար ընկերությունը ստիպված է եղել տրանսպորտային հանգույց կառուցել և 1 մլն դոլար նվիրաբերել մանկական սպորտի համար։

Ուֆայում  «Մեգա»–ի կառուցումը  տևել է 2005 թվականից մինչև 2011 թվականը՝ երկարատև ընդմիջումներով, որոնք պայմանավորված էին տարբեր հանգամանքներով․ պարզվեց, որ հրապարակի կառուցման տեղանքում տեղադրված է գաղտնի կապի լարային համակարգ, շինության կառուցման հերթական փուլում պարզվեց, որ օտարերկրյա կառուցապատող կազմակերպությունը չունի շինարարությունը սկսելու համապատասխան թույլտվություն, և հանկարծ այդ ամենը հայտնվեց հսկողական օրգանների փաստաթղթերի լրացման ժամանակ։ Իրավիճակն այնքան անլուծելի էր, որ Բաշկիրիայի նախագահ Խամիտովին՝ նրա թույլտվությանն աջակցելու համար ստիպված դիմեցին Ռուսաստանի կառավարությանը, իսկ ՌԴ տնտեսական զարգացման փոխնախարար Ս. Վոսկրեսենսկին նշանակվեց Ուֆայում և Սամարայում IKEA խանութների գործարկման պատասխանատու։

«ԻԿԵԱ Ռոսիա» ի տնօրենների խորհրդի նախագահ Լենարտ Դալգրենի խոսքով՝ աշխարհում ռեկորդային էր Կազանի ԻԿԵԱ խանութի բացումը։ «Ինչպես ես նվաճեցի Ռուսաստանը, իսկ նա՝ ինձ» գրքում նա գրել է հետևյալը։ «Երբ ես հիշում եմ Կազանը, ես չեմ կարողանում կտրվել իմ այն մտքերից, որ Ռուսաստանը կարող էր դառնալ նույնպիսի ակտիվ, բաց և դինամիկ։ Ոչ մի խոչընդոտ կամ բյուրոկրատական քաշքշուկ չի եղել նաև հիշողության մեջ։  Ինչու այլ տարածաշրջաններում չինովնիկներն ամեն ինչ չեն անում, որպեսզի Ռուսաստանը դարձնեն ներդրումների համար ամենագրավիչ երկիրն աշխարհում։

2010 թվականի փետրվարին ընկերությունը հայտարարեց ԻԿԵԱ-ի Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի գծով տնօրեն Պերա Կաուֆմանի և Ռուսաստանում ԻԿԵԱ-ի անշարժ գույքի գծով տնօրեն Ստեֆան Գրոսսի՝ աշխատանքից ազատման մասին, որոնք, ԻԿԵԱ-ի պաշտոնական ձևակերպմամբ, թույլ էին տվել «կապալառուի կոռուպցիոն գործողությունների նկատմամբ հանդուրժողականության դեպքեր»։ Թոփ-մենեջերները աչք փակեցին այն փաստի վրա, որ Սանկտ Պետերբուրգում «Մեգա» առևտրային համալիրի շինարարության կապալառուներից մեկը կաշառք էր տվել օբյեկտի էներգամատակարարման ապահովման համար։

2011 թվականի դեկտեմբերին հայտնի դարձավ, որ Շվեդիայի քաղաքացի, «ԻԿԵԱ ՄՈՍ (առևտուր և անշարժ գույք)» վարձակալության խմբի ղեկավարը կասկածվում է առանձնապես խոշոր չափերի խարդախության և շորթմամբ զուգորդված առևտրային կաշառքի փորձի մեջ։ 2011 թվական փետրվարին, ըստ հետաքննության վարկածի, նա և Թուրքիայի ևս երկու քաղաքացիներ ռուս գործարարից 6,5 մլն ռուբլի են շորթել «Մեգա Տյոպլի Ստան» առևտրա-ժամանցային կենտրոնում առևտրային տարածքներ վարձակալելու համար։ 2012 թվականի հուլիսին Թուրքիայի այդ քաղաքացիներից մեկը՝ Օքան Յունալանը, ռուսական դատարանի կողմից դատապարտվել է առևտրային կաշառքի և առանձնապես խոշոր չափի շորթման փորձի համար՝ հինգ տարվա ազատազրկման։

IKEA Family 
IKEA Family նախագիծը մեկնարկվել է մշտական գնորդներին խրախուսելու համար, իայն գործում է նաև Ռուսաստանում։ IKEA Family քարտի ստացումը անվճար է։ Քարտը թույլ է տալիս ստանալ զեղչեր որոշ ապրանքների համար։ Նաև տրվում են զեղչեր սննդի գնման և սրճարանի համար։ Ռուսաստանում քարտատերը ստանում է մեկ բաժակ անվճար սուրճ կամ թեյ։ Որոշ երկրներում (այդ թվում նաև Ռուսաստանում) քարտապանների համար թողարկվում է IKEA Family Live կատալոգը։

Ռուսաստանում 2010 թվականից ընկերությունը «Կրեդիտ Եվրոպա բանկ»–ի հետ համատեղ թողարկում է IKEA Family ֆինասական քարտեր, որոնք հանդիսանում են միայն IKEA խանութներում գործող վճարային միջոց։

Քննադատություն 
2007 թվականի մարտին բանավեճ տեղի ունեցավ Եկատերինբուրգի գնչուական համայնքի և IKEA առևտրի կենտրոնի միջև այն պատճառով, որ ավտոկայանատեղիի օգտագործման կանոնների և մուտքի ուղիների մասին պաստառի վրա նշված էր հետևյալը՝ «անմիջապես անվտանգության ծառայության կողմից  առևտրի կենտրոնի տարածքից հեռացվում են սքեյթբորդերով, անվաչմուշկներով, հեծանիվներով անձինք, ինչպես նաև գնչուները, առանց որոշակի բնակության վայրի անձինք, մուրացկանները, թռուցիկներ տարածողները, խուլիգանները, տարբեր ոչ ֆորմալ ընկերությունները»։ ԻԿԵԱ-ի ղեկավարությունը հանեց պաստառը և ներողություն խնդրեց, կողմերը հաշտության եկան առանց դատարան դիմելու։

2012 թվականի հունիսին ԻԿԵԱ-ն կրկին հայտնվեց նմանատիպ սկանդալի կենտրոնում․ ընկերությանը մեղադրեցին ռասիզմի մեջ՝ Լոնդոնի արվարձանում խանութի մոտ կայանատեղիի տարածք շարժական տների մուտքի արգելքի կապակցությամբ։ Հաղորդվում էր, որ ԻԿԵԱ-ն նման միջոցներ է ձեռնարկել գնչուներին խոչընդոտելու համար՝ խանութի մոտ իրենց ճամբարը կայանելու համար։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Мегазаводы — История ИКЕА — Документальный фильм

Շվեդիայի ընկերություններ
Նիդերլանդների ընկերություններ