Ղունկիանոս Կարնեցի

Ղունկիանոս Կարնեցի (), հայ բանաստեղծ, աշուղ։

Կենսագրություն 
Ծնվել է մոտ 1781 թվականին Էրզրում քաղաքում։ Հայրը Աճեմ Հարությունն էր, մայրը՝ Սրմա Խաթունը։ Վաղ տարիքում հոր հետ տեղափոխվել է Թավրիզ, որտեղ պարսկերեն է սովորել։ Տիրապետում էր նաև թուրքերենին և արաբերենին։ Հայտնի է, որ ծնողները նրան ուղարկել են Լիբանան, հայ-կաթոլիկ Անտոնյան վանք, որպեսզի նա կրոնական կրթություն ստանա և հոգևորական դառնա, բայց Լունկիանոսը չընդունեց անաստվածության ուխտը և ուսումնառության ավարտից հետո լքեց վանքը։ Մի քանի տարի ապրել է Եգիպտոսում, աշխատել է որպես քարտուղար Իբրահիմ փաշայի պալատում, բայց թողել է իր պաշտոնը և փորձել է զբաղվել առևտրով։ Սակայն, քանի որ ձախողվել էր իր նախաձեռնությունը, նա ստիպված էր կրկին տեղափոխվել։ Որոշ ժամանակ անցկացրել է Հալեպում, այնուհետև 1828 թվականին տեղափոխվել է Ղրիմ։ Այնտեղից վերադարձել է (Սանկտ Պետերբուրգով և Թբիլիսիով) Հայաստան, Լոռու մարզ։ Իր ճամփորդությունների ընթացքում մի քանի անգամ այցելել է Կոստանդնուպոլիս, երկար չի ապրել նաև Ախալցխայում, որտեղ զբաղվել է երեխաների կրթությամբ և ձեռագրերի վերաշարադրմամբ։ Սակայն մնացած կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Վարևան գյուղում (Ախալքալաք քաղաքից 13 կմ հյուսիս-արևմուտք), որտեղ էլ մահացել է 1841 թվականին։

Նրա հարյուրավոր երգերը պահպանվել են հայերենով և թուրքերենով, և մեկը՝ քրդերենով, բայց մինչ օրս տպագրվել են միայն նրա հայկական երգերը կրոնական թեմաներով։ Նրանցից շատերը հրատարակվել են արդեն 19-րդ դարում, անմիջապես բանաստեղծի մահվանից հետո (1884, 1885, 1886 և 1894)։ Նրա երգերի հիմնական դրդապատճառը Կույս Մարիամն է. նա նրա մասին երգել է այնպես, ինչպես սիրահարն է երգում իր սերը։ Իր կրոնական երգերում Լունկիանոսը խոսում է իր կյանքի մասին, կարծես հոգնել է նրանից և սպասում է հետևյալին։ Նրա պոեզիայում երբեմն հանդիպում են, սակայն, բավականին հազվադեպ շարժառիթներ, ինչպես, օրինակ, «Բախտն ու խելքն» երգի մեջ, որտեղ հաջողությունը և բանականությունը սկսում են վիճել, թե ով է ավելի կարևոր, բայց ի վերջո համաձայնության են գալիս, որ մարդը կարող է հաջողության հասնել այս կյանքում միայն այն դեպքում, եթե տիրապետում է և մեկին, և մյուսներին։ Իր թուրքական երգերից մի քանիսը նա ի սկզբանե գրել է արաբերեն կամ պարսկերեն, բայց հետո թարգմանել է տարածաշրջանում ավելի տարածված թուրքերեն լեզվով։ Լունկիանոսի պոեզիան բարձր է գնահատել Վալերի Բրյուսովը՝ նրան համարելով Սայաթ-Նովայից հետո այն սակավաթիվ աշուղներից մեկը, որին հաջողվել է նոր տարրեր մտցնել աշուղական արվեստում։ Ըստ նրա՝ Լունկիանոսի պոեզիան առեղծվածային երանգ ունի, ինչը հազվադեպ է հանդիպում աշուղների ստեղծագործություններում։ Բրյուսովը նաև Լունկիանոսի երկու երգերից («Երազանք» և «Տեսիլք») հատվածներ է թարգմանել ռուսերեն։

Գրել է արևմտահայերեն և Շիրակի լեզվին խառնված լեզվով։

Երկեր 
 Քերթուածք Ղունկիանոս երգչի Կարնեցւոյ։ Հայերէն, Վենետիկ, տպ. Ս. Ղազար, 1893։
 Ղունկիանոսի ընծան, Երևան, 1995։

Ծանոթագրություններ 

Հայ բանաստեղծներ
Պոլիգլոտներ
Երաժիշտներ այբբենական կարգով