Եվրոպայի և Ասիայի սահման

Եվրոպայի և Ասիայի միջև սահման, սահմանաբաժան, որը իրարից առանձնացնում է Եվրասիա մայրցամաքի երկու հատվածները։ Սահմանը անցնում է Ուրալյան լեռների արևելյան ստորոտով և Մուհոջարի լեռներով, Էմբա գետով, Կասպից ծովի հյուսիսային ափագծով, Կումա-Մանիչի իջվածքով և Կերչի նեղուցով։ Ռուսաստանի տարածքով սահմանագծի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 5524 կմ, ընդ որում 2000 կիլոմետրը անցնում է Ուրալյան լեռներով, 990 կիլոմետրը՝ Կասպից ծովով։

Որոշ աղբյուրներ օգտագործում են սահմանաբաժանման այլ տարբերակ։ Ըստ այդ տարբերակի, Եվրոպայի և Ասիայի միջև սահմանագիծը անցնում է Ուրալյան լեռների ջրբաժանով, Ուրալ գետով Կովկասյան լեռների ջրբաժանով։

Եվրոպայի տարանջատումը Ասիայից ոչ թե տրամաբանության կամ աշխարհագրական պայմանավորվածության, այլ պատմության արդյունք է։

Պատմություն 
Եվրոպայի և Ասիաի սահմանը մ.թ.ա. VI դարի սկզբից մինչ մեր օրերը մեծ փոփոխություններ է կրել՝ տեղափոխվելով արևմուտքից դեպի արևելք։ Հին հույները Եվրոպայի և Ասիայի սահմանագիծը անց էին կացնում Միջերկրական ծովի կենտրոնական հատվածով։ Ավելի ուշ, մ.թ.ա. 524- 457 թվականներին, սահման սկսեցին համարել Կերչի նեղուցը և Թանայիս (Դոն) գետը։ Այս մոտեցման հեղինակը հայտնի աշխարհագրագետ Կլավդիոս Պտղոմեոսն էր և այն անփոփոխ մնաց ընդհուպ մինչև XVIII դարը։

1730 թվականին շվեդ գիտնական Ֆիլիպ Յոհան ֆոն Ստրալենբերգը առաջին անգամ գիտական գրականության մեջ առաջ է քաշել Եվրոպայի և Ասիայի սահմանագծի հիմնավորումը։ Ավելի ուշ, 1736 թվականին Վասիլի Տատիշևը պնդել է, որ ինքն է Ստրալենբերգին տվել այս միտքը։ Տատիշևը իր գրքում հիմնավորել է, որ աշխարհամասերի միջև սահմանը անցնելու է Յուգորսկի Շարով, Ուրալյան լեռներով, Ուրալ գետով՝ բաժանելով այնպիսի քաղաքներ, ինչպիսիք են Օրսկը և Օրենբուրգը, Կասպից ծովով, Կումա գետով, Կովկասով, Ազովի և Սև ծովերով, Բոսֆորի նեղուցով։

Այս տեսակետը միանշանակորեն չընդունվեց այդ ժամանակվա մասնագետների կողմից։ Այսպես օրինակ, Միխայիլ Լոմոնոսովը իր «Երկրային շերտերի մասին» տրակտատում (1757—1759) Եվրոպայի և Ասիայի սահմանաբաժանը համարում է Դոն, Վոլգա և Պեչորա գետերը։ Սակայն շուտով ի հայտ եկան որոշ հեղինակներ, որոնց հետազոտություններում Ուրալյան լեռները սկսեցին դիտարկվել որպես Եվրոպայի և Ասիայի սահմանաբաժին։

Աշխարհագրություն 
Եվրոպայի և Ասիայի սահմանը ձգվում է Կարայի ծովից Ուրալյան լեռների արևելյան ստորոտ՝ սահմանակցելով Նենեցյան ինքնավար օկրուգին և Կոմի Հանրապետությանը արևմուտքից և Յամալ-Նենեցյան ինքնավար օկրուգին և Խանտի-Մանսիական ինքնավար շրջանին՝ արևելքից։

Այնուհետև սահմանը ձգվում է դեպի արևելք և արևմուտքում սահմանակից է լինում Պերմի երկրամասին, իսկ արևելքում՝ Սվերդլովսկի մարզին, ընդորում, Սվերդլովսկի մարզի հարավարևմտյան շրջանները մնում են Եվրոպայի կազմում։ Այս բաժանմամբ պայմանավորված սահմանագի մոտ կան «Ազիատսկայա» երկաթուղային կայարան և Ազիատսկայա գյուղ, որտեղ էլ գտնվում է կայարանը։

Չելյաբինսկի մարզում սահմանաբաժանման արդյունքում Եվրոպայում են մնում Աշինսկի, Կատաև-Իվանովսկի և Սատկինսկի մունիցիպալ շրջանները, ինչպես նաև մունիցիպալ շրջանների և քաղաքային համայնքների արևմտյան հատվածները, որոնք սահմանակից են Բաշկորտոստանին։ Օրենբուրգի մարզի մեծ մասը սահմանաբաժանման արդյունքում հայտնվել է Եվրոպայում։ Բացառություն են կազմում միայն արևելյան շրջանները։ Ձգվելով հարավ՝ դեպի Եվրոպայի կազմի մեջ են մտնում նաև Ղազախստանի Ակտյուբինսկի մարզը, որի տարածքում էլ սահմանը հասնում է մինչև Մուհոջարի լեռներ (Ուրալյան լեռների շարունակությունը Ղազախստանում) և Էմբա գետով դուրս գալիս դեպի Մերձկասպյան ցածրավայր, այնուհետև Կասպից ծովով դուրս է գալիս Կումա գետի ակունք, շարունակվում Կումա-Մանիչի իջվածքով դեպի Դոն գետ, այնուհետև դեպի Ազովի ծովի հարավային ափագիծ։

Եվրոպայի և Ասիայի հարավային սահմանը անցնում է Կերչի նեղուցով, Ղրիմի (Եվրոպա) և Թամանի թերակղզիներով (Ասիա)՝ Տուզլա կղզին թողնելով Ասիայում։

Խորհրդանիշներ

Ղազախստան 
 Երկու կոթողներ Ղազախստանի Ատիրաու քաղաքում։ Կոթողները գտնվում են Ուրալ գետի վրա կառուցված կամրջի երկու ծայրերում։
 Կոթող Ուրալսկում։ Գտնվում է Ուրալ գետի աջ ափին՝ հին կամրջի մոտ։

Այլ 
 Դոնի Ռոստովում Դոն գետի վրա կառուցված կամուրջ
 Կոթող Օրենբուրգում, որը գտնվում է Ուրալ գետի ձախ ափին՝ կամրջի հետին մասում։

Ծանոթագրություններ 

Եվրոպայի աշխարհագրություն
Ասիայի աշխարհագրություն