Խաղաղություն (վեպ)

Խաղաղություն (), թուրք հայտնի գրող Ահմեդ Համդի Տանպընարի վեպը։ Ստեղծագործությունը թարգմանվել է աշխարհի մի շարք լեզուներով, այդ թվում նաև հայերեն։ Վեպի իրադարձությունները տեղի են ունենում Ստամբուլում։

Բովանդակություն 
Վեպը բաղկացած է 4 մասերից՝ «Իհսան», «Նուրան», «Սուաթ», «Մյումթազ», որոնցից յուրաքանչյուրը անվանվել է ի պատիվ հերոսներից մեկի։ Բոլոր իրադարձությունները, որոնք նկարագրվում են գրքում, տեղի են ունենում 1939 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախաշեմին։ Գրքում ներկայացված են նաև օրվան նախորդած իրադարձությունները և հերոսների հիշողությունները։

Վեպի գլխավոր հերոսը համալսարանի դասախոս Մյումթազն է, ով 27-28 տարեկան է։ Մյումթազի հայրը սպանվել էր հույների կողմից՝ Հույն-թուրքական պատերազմի։ Վերջիններս այրել էին Մյումթազի հայրական տունը, որտեղ նա ապրում էր ծնողների հետ։ Դրանից հետո Մյումթազը՝ իր մոր հետ, դառնում են փախստական։ Մայրը շուտով մահանում է։ Մյումթազը սկզբում բնակություն է հաստատում Ադանայում, այնուհետև տեղափոխվում Ստամբուլ, որտեղ իր կնոջ հետ միասին ապրում էր Մյումթազի հորեղբոր որդին՝ Իհսանը։

Ստամբուլում Մյումթազը սիրահարվում է Նուրանին, ում հետ ծանոթացել էր վեպում նկարագրված իրադարձություններից մեկ տարի առաջ։ Նուրանը նախկինում ամուսնացած է եղել և ունի մեկ դուստր, որի անունն է Ֆաթիմա։ Նուրանի դուստրը դեմ է իր մոր և Մյումթազի հարաբերություններին և ցանկացած հարմար պահի ցույց է տալիս այն։

Նուրանը և Մյումթազը պատրաստվում են ամուսնանալ։ Նուրանը նամակ է ստանում Սուատից, ով վաղուց սիրահարված էր նրան։ Սուատը ծանոթ է նաև Իհսանի և Մյումթազի հետ։ Նուրանը Սուատի նամակը ցույց է տալիս Մյումթազին։ Որոշ ժամանակ անց Մյումթազը, Նուրանը և Սուատը հրավիրվում են ճաշի։ Սուատը մյուսներից շուտ է դուրս գալիս։ Տուն վերադառնալով՝ Մյումթազը և Նուրանը հայտնաբերում են Սուատի մարմինը։ Վերջինս ինքնասպան էր եղել։

Մյումթազը և Նուրանը իրենց մեղավոր են զգում՝ Սուատի ինքնասպանության համար։ Նուրանը լքում է Մյումթազին։

Իհսանը հիվանդանում է, Մյումթազը խնամում է նրան։ Դուրս գալով փողոց՝ Մյումթազը իր ծանոթներից իմանում է, որ Նուրանը վերադարձել է իր նախկին ամուսնու մոտ։ Իհսանի վիճակը ծանրանում է։ Մյումթազը բժիշկ է կանչում։ Հետազոտելով հիվանդին՝ բժիշկը խորհուրդ է տալիս դեղորայք գնել։ Դեղորայքը գնելուց հետո, Մյումթազը գնում է տուն, սակայն վերադարձի ճանապարհին նրան հայտնվում է Սուատի ուրվականը և ուշաթափվում է։ Արդյունքում դեղորայքը կոտրվում է։ Վերադառնալով տուն՝ Մյումթազը իմանում է, որ Իհսանի վիճակը լավացել է։ Տանը Մյումթազը դարձյալ ուշագնաց է լինում։ Անկողնում պառկած լինելով նա լսում է, թե ինչպես է ռադիոհաղորդավարը հայտնում պատերազմի սկսման մասին ։

Քննադատություն 
«Խաղաղությունը» Տանպընարի առաջին վեպն է։ 1948 թվականի փետրվար-հունիս ամիսներին այն մաս առ մաս տպագրվել է «Ջումհյուրիյեթ» ամսագրում։ 1949 թվականին վեպը տպագրվել է առանձին գրքով։ Հաջորդող տարիներին շուրջ 15 անգամ վերահրատարակվել է։

Գլխավոր հերոս Մյումթազի կերպարը մասամբ ինքնակենսագրական է։ Թե տարիքը, և թե բնավորոշության որոշ գծեր համապատասխանում են Տանպընարի բնավորությանը։ Իհսանի կերպարի հիմքում ընկած է գրող Յահյա Քեմալ Բեյաթլըի կերպարը։ Իհսանի արտահայտած մտքերը, հավանաբար, բնորոշ են Տանպընարի կերպարին, ով վեպը գրելու ժամանակ եղել է Իհսանի տարիքին։ Նուրանի կերպարի հիմքում դարձյալ իրական կին է։ Միակ հերոսը, ով չունի իրական նախատիպ, Սուատն է, ում կերպարը ձևավորվել է Դոստոեվսկու ստեղծագործությունների ազդեցության տակ։

Վեպի հիմնական թեման թուրքական կյանքի արևմտականացումն է՝ Քեմալիստական բարեփոխումների ժամանակ։ Արևմտականացումը մինչև վերջ չի իրականացվել, չնայած դրան, նախկին «մինչբարեփոխումային» որոշակի հասկացություններ և տարրեր իսպառ ոչնչացել էին։

Գրող Օրհան Փամուքը «Խաղաղություն» վեպը անվանել է «Ստամբուլի մասին գրված լավագույն վեպ»։

1998 թվականին դրամատուրգ Քենան Իշըքը վեպի հիման վրա գրել է համանուն պիեսը։

Ծանոթագրություններ 

Թուրքական գրականություն
Թուրքիայի մշակույթ