Ջորջ Սմութ

Ջորջ Ֆիցջերալդ Սմութ երրորդ (, ), ամերիկացի աստղաֆիզիկոս, աշխատում է Բերկլիի համալսարանում, որպես ֆիզիկայի պրեֆեսոր։ Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։ Մրցանակը ստացել է 2006 թվականին, համատեղ Ջոն Քրոմվել Մադերի հետ, «տիեզերական ֆոնային ճառագայթման էներգետիկ սպեկտրի անիզոտրոպության և սև մարմնային կառուցվածքի հայտնաբերման համար»։ Սմութի մնացորդային ճառագայթմանը նվիրված աշխատությունները հաստատեցին մեծ պայթյունի տեսությունը։

Կենսագրություն 
Սմութը ծնվել է Ֆլորիդայի Յուկոն քաղաքում։ Մինչ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ ընդունվելը ուսումնասիրում էր մաթեմատիկա։ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում 1966 թվականին ստացել է բակալավրի կոչում մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի բնագավառներում, իսկ 1970 թվականին փիլիսոփայության դոկտորի կոչում տարրական մասնիկների ֆիզիկայի ասպարեզում։

Վաղ հետազոտություններ
Այնուհետև սկսել է զբաղվել տիեզերագիտությամբ, և սկսել է աշխատել Բերկլիի Լոուրենսի անվան ազգային լաբորատորիայում, որտեղ համագործակցում էր Լուիս Ալվարեսի հետ HAPPE գիտափորձում։ Գիտափորձի շրջանակներում, օգտագործելով ստրատոսֆերային օդերևութաբանական զոնդ, փորձ էր արվում հայտնաբերել հականյութ Երկրի մթնոլորտի վերին շերտերում։ Հականյութի գոյությունը այնտեղ ենթադրում էր այժմ արդեն հերքված Հաստատուն տիեզերքի տեսությունը։

Այնուհետև Սմութը սկսեց զբաղվել մնացորդային ճառագայթման հետազոտություններով, որը հայտնագործել էին Առնո Փենզիասը և Ռոբերտ Վիլսոնը 1964 թվականին։ Այն ժամանակ տիեզերքի կառուցվածքի խնդիրը դեռ լուծված չէր։ Որոշ մոդելներ կանխատեսում էին, որ տիեզերքը պետք է պտտվի, որը պետք է դիտարկվի մնացորդային ճառագայթման ջերմաստիճանի տատանումների տեսքով կախված դիտարկումների ուղղությունից։ Ալվարեսի և Ռիչարդ Մյուլերի հետ Սմութը նախագծեց դիֆերենցիալ ռադիոմետր, որը կարող էր չափել մնացորդային ճառագայթման ջերմաստիճանի տարբերությունը երկու տարբեր ուղղություններով, որոնք իրարաից տարբերվում էին 60 աստիճանով։ Այս սարքը տեղադրվեց Լոկհիդ U-2 ինքնաթիռի վրա, և ցույց տվեց, որ տիեզերքի պտույտի ամբողջական արագությունը հավասար է զրոի (սարքի չափումների ճշտության սահմաններում)։ Սարքը նաև ցույց տվեց մնացորդային ճառագայթման փոփոխություններ դիպոլի տեսքով, ինչը բացատրվեց որպես Դոպլերի էֆեկտի հետևանք, կապված Երկրի շարժման հետ ուսումնասիրող մակերևույթի նկատմամբ։

COBE
1970-ականներին Սմութը զբաղվում էր մնացորդային ճառագայթման դիտարկումների անիզոտրոպությունների հետազոտություններով։ Դիտարկումների ճշտությունը բարելավելու նպատակով նա դիմեց ՆԱՍԱ-ին իր նախագծած սարքի նախատիպի վրա կառուցված մեկ այլ սարք արհեստական արբանյակի վրա տեղադրելու առաջարկով։ Նրա առաջարկությունը ընդունվեց, և սարքը տեղադրվոց COBE արբանյակի վրա։ Արբանյակը արձակվեց տիեզերք 1989 թվականի նոյեմբերի 18-ին։ Երկու տարվա ընթացքում կատարված հետազոտություններից հետո 1992 թվականի ապրիլի 23-ին հետազոտող թիմը հայտարարեց, որ արբանյակի վրա գտնվող սարքը հայտնաբերել է մնացորդային ճառագայթման աննշան փոփոխություններ, որը ինքնին ճեղքում էր վաղ տիեզերքի հետազոտություններում։ Այս հետազոտությունները հանդիսանում էին «տիեզերքի ծնունդի ապացույց», որի մասին Սմութը ասաց, «եթե դուք հավատում եք Աստծոն, ապա դա նման է նրան նայելուն»։ Նախագծի հաջողությունը պայմանավորված էր ավելին քան 1000 հետազոտողների, ճարտարագետների և այլ աշխատակիցների աշխատանքով, որը ղեկավարում և կազմակերպում էր Ջոն Մադերը։

Այլ նախագծեր
COBE նախագծից հետո Սմութը մասնակցեց մեկ այլ գիտափորձի, որում օգտագործվում էր ստրատոսֆերային զոնդ, MAXIMA գիտափորձում օգտագործվում էր բարելավված անկյունային ճշտությամբ սարքը, որը նույնպես չափում էր մնացորդային ճառագայթման ջերմաստիճանային տատանումները։

Սմութը շարունակում է մնացորդային ճառագայթման հետազոտությունները, և մասնակցել է Պլանկ արբանյակի վրա տեղադրվող սարքավորումների նախագծման աշխատանքներին։ Նա նաև մասնակցել է նախատեսվող Supernova/Acceleration Probe արբանյակի նախագծման աշխատանքներին, այս նախագիծը նպատակ է դնում հետազոտել մութ էներգիայի առանձնահատկությունները։

Սմութը նաև մասնակցել է Սպիտցեր տիեզերական աստղադիտակից ստացված տվյալների մշակմանը, կապված ինֆրակարմիր մնացորդային ճառագայթման հետազոտությունների հետ։

Սմութը նաև ղեկավարել է 2016 թվականի ապրիլին արձակված Միխայլո Լոմոնոսով տիեզերական սարքի նախագծող թիմը։

Հետաքրքիր փաստեր 
 Նկարահանվել է Մեծ պայթյունի տեսությունը սերիալի 2 եթերաշրջանի 17-րդ էպիզոդում իր իսկ դերում։
 Ջորջ Ֆիցջերալդ Սմութը 2010 թվականից հանդիսանում է Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսոր, իսկ 2011 թվականի նոյեմբերից ղեկավարում է Փորձնական տիեզերքի լաբորատորիան։

Հասարակական գործունեություն 
2016 թվականին, այլ նոբելյան մրցանակի դափնեկիրների հետ ստորագրել է բաց նամակ ուղղված Գրինփիս-ին, Միավորված ազգերի կազմակերպությանը և աշխարհի պետությունների կառավարություններին, որը կոչ էր անում դադարեցնել պայքարը Գենետիկորեն մոդիֆիկացված օրգանիզմների դեմ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
 Տեղեկություններ Նոբելյան կոմիտեի կայքում 
 Ջ. Ֆ. Սմութ. «Մնացորդային ճառագայթման անիզոտրոպությունը. հայտնաբերումը և գիտական նշանակությունը». Նոբելյան դասախոսություն // «Успехи физических наук», հատոր 177, թողարկում 12, դեկտեմբեր 2007 
 Կենսագրությունը Բերկլիի Լոուրենսի անվան ազգային լաբորատորիայի կայքում 

Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Աստղաֆիզիկոսներ
Ամերիկացի աստղագետներ
Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով