Ձյունե գլանափաթեթներ

Ձյունե գլանափաթեթներ (ինչպես նաև ձյունե հորձանքներ), օդերևութաբանական երևույթ, որի դեպքում ձնագնդիները ձևավորվում են քամու և ձգողականության ուժերի ազդեցությամբ՝ առանց մարդու մասնակցության։ Սա «բնության ամենաանմեղ կատակներից մեկն է», որը հազվադեպ է հանդիպում, դրան ականատես են եղել շատ քչերը, գրավոր վկայությունները և լուսանկարները հանդիպում են Հենրի Դեյվիդ Թորոյի ամսագրում (19-րդ դար)։

Մինչև 70 սմ տրամագծով գլանափաթեթները ձևավորվում են յուրահատուկ պայմաններում. ձյան շերտը պետք է ծածկի սառույցը, բայց չկչի դրան, ձյունը պետք է խոնավ լինի, բայց և փխրուն ու փափուկ, օդի ջերմաստիճանը պետք է քիչ բարձր լինի ջրի սառցակալման ջերմաստիճանից, իսկ քամին՝ բավականին ուժեղ, որպեսզի տեղափոխի ձնագնդիները, բայց ոչ այնչափ ուժեղ, որ դրանք փլուզի։ Սովորաբար ձյունե գլանափաթեթները ձևավորվում են բլրավետ տեղանքի թեքություններում, չնայած դիտվել է նաև դրանց ձևավորումը լճերի սառույցի վրա։ Գլանափաթեթների ձևավորման համար անհրաժեշտ պայմանները սովորաբար ձևավորվում են մեծ տարածության վրա, այդ իսկ պատճառով հազվադեպ դեպքերում, երբ գլանափաթեթները ձևավորվում են, դրանք հայտնվում են մեծ քանակությամբ՝ երբեմն հազարներով։

Ի տարբերություն ձնագնդիների, որոնք կոլոլվում և ձևավորվում են մարդկանց կողմից՝ գլանափաթեթները հիշեցնում են գլաններ (առաջացման պահին, այնուամենայնիվ, ունենում են էլիպսի ձև): Առաջացումից անմիջապես հետո գլանափաթեթները շատ փխրուն են և փլվում են ձեռքերի մեջ։ Քանի որ ներքին շերտերը ձևավորվում են այն ժամանակ, քանի դեռ գլանափաթեթը փոքր և թեթև է, դրանք փոքր խտություն ունեն և հեշտությամբ են հողմահարվում ՝ ձևավորելով «ձյունե փքաբլիթ»։

Ձյունե գլանափաթեթների ձևավորումը կարճաժամկետ գործընթաց է և հաճախ աննկատ է տեղի ունենում (առավոտյան հետազոտողները հայտնաբերում են արդեն ձևավորված գլաններ). դա է պատճառը, որ ձնագնդի ձևավորումը՝ ձյունե գլանափաթեթի առաջացման սկզբնական փուլը, հետազոտողների համար մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում։ Ռ. Ա. Հորնսթայնը նկարագրում է քամին, որն իր հետ վերցնում և պտտում է ձյան փաթիլները՝ դրանց ընկնելուց անմիջապես հետո։ Ա. Մ. Դորոֆեևը պատմում է քամու մրրկային հոսքերի մասին, որոնք սառույցի մակերևույթին ձևավորում են մանրիկ ձնագնդիներ։ Ըստ չափի մեծացման՝ գլանափաթեթի քաշն էլ է մեծանում, և որոշ ժամանակ անց ավարտվում է ձևավորման գործընթացը. քամու ճնշման ուժը դադարում է բավականացնել ձյունե գլանափաթեթի իներցիայի մոմենտի հեռացման և տատանման շփման համար։

Օրինակներ

Տես նաև 
 Ձնագնդի

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Софья Демьянец. Снежные рулоны // Нэшнл географик, 11 января 2013 года.
 А. М. Дорофеев. Необычное метеорологическое явление  // Веснік Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта. — 1998. — N 4 (10). — C. 94-97.
 Библиография к разделу 4.37 книги «The flying circus of physics»

Ձյուն