Յուն Ֆոսե

Յուն Ֆոսե (, ), նորվեգացի արձակագիր, դրամատուրգ, գրող, բանաստեղծ և մանկագիր։ Նրա դրամաները այսօր աշխարհի բեմերի ամենապահանջված ստեղծագործություններն են համարվում։ 2023 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։

Կենսագրություն 
Յուն Ֆոսեն ծնվել է 1959 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Հյոուգեսունում։

Գրականության մեջ իր դեբյուտը տեղի է ունեցել 1983 թվականին «Կարմիրը, սևը» վեպով։ Իսկ որպես դրամատուրգ Յուն Ֆոսեն գրական ասպարեզ է եկել 1994 թվականին «Եվ մենք երբեք չենք բաժանվի» պիեսով։

Դասավանդել է գրականություն։ Յուն Ֆոսեն նաև զբաղվել է լրագրությամբ։ Մի քանի բանաստեղծությունների ժողովածուների և մանկական գրքերի հեղինակ է։

Ստեղծագործություններ

Արձակ ստեղծագործություններ 
 Raudt, svart. Roman 1983
 Stengd gitar. Roman 1985, 1993
 Blod. Steinen er. Forteljing 1987
 Naustet. Roman 1989, 1991, 1998, 2001, 2003, 2016
 Bly og vatn. Roman 1992, 2003
 To forteljingar. 1993
 Prosa frå ein oppvekst. Kortprosa 1994
 Melancholia I. Roman 1995, 1997, 1999, 2016
 Melancholia II. Roman 1996, 1997, 1999, 2016
 Eldre kortare prosa (med bilder av Camilla Wærenskiold). 1998
 Morgon og kveld. Roman 2000, 2001, 2016
 Det er Ales. Roman 2004, 2005, 2016
 Andvake. Forteljing 2007, 2008, 2014
 Olavs draumar. Forteljing 2012, 2013
 Kveldsvævd. Forteljing 2014
 Levande stein. Kortare prosa og ei hymne 2015

Ժողովածուներ 
 Kortare prosa. 2011 (To forteljingar, Prosa frå ein oppvekst, Eldre kortare prosa)
 Trilogien. Roman 2014, 2015 (Andvake, Olavs draumar, Kveldsvævd)

Դրամաներ 
 Og aldri skal vi skiljast. Skodespel 1993
 Namnet. Skodespel 1995, 1998, 2008
 Nokon kjem til å komme. Skodespel 1996, 2004
 Barnet / Mor og barn / Sonen. Tre skodespel 1997
 Gitarmannen. Monolog 1997
 Natta syng sine songar / Ein sommars dag. To skodespel 1998
 Draum om hausten. Skodespel 1999, 2016
 Besøk / Vinter / Ettermiddag. Tre skodespel 2000
 Vakkert. Skodespel 2001
 Dødsvariasjonar. Skodespel 2002
 Jenta i sofaen. Skodespel 2003
 Lilla / Suzannah. To skodespel 2004
 Dei døde hundane / Sa ka la. To skodespel 2005
 Svevn / Varmt. To skodespel 2006
 Rambuku / Skuggar. To skodespel 2007
 Eg er vinden. Skodespel 2008
 Desse auga. Skodespel 2009
 Jente i gul regnjakke. Skodespel 2010
 Kortare stykke. 2011
 Hav. Skodespel 2014
 Tre librettoar. 2015

Պոեզիա 
 Engel med vatn i augene. Dikt 1986
 Hundens bevegelsar. Dikt 1990
 Hund og engel. Dikt 1992
 Nye dikt. 1997
 Auge i vind. Dikt 2003
 Songar. 2009
 Stein til stein. 39 dikt og 1 salme 2013, 2016
 Lysande mørker. Ni songar 2015 (Oslo Domkirke)
 Poesiar. Etter Henrik Wergeland 2016

Էսսեներ 
 Frå telling via showing til writing. Essay 1989
 Gnostiske essay. 1999, 2004

Մանկական գրականություն 
 Uendeleg seint. Biletbok 1989
 Kant. Biletbok 1990, 2005
 Dyrehagen Hardanger. Forteljing 1993
 Vått og svart. Biletbok 1994
 Nei å nei. Hundemanuskripta 1. Fabel 1995
 Du å du. Hundemanuskripta 2. Fabel 1996
 Fy å fy. Hundemanuskripta 3. Fabel 1997
 Søster. Kortprosa 2000
 Spelejenta. Biletbok 2009

Թարգմանություններ 
 Harold Pinter, Av jord er du komen. Skodespel 2001
 David Harrower, Knivar i høner. Skodespel 2002
 Thomas Bernhard, Ved målet. Skodespel 2003
 Gregory Motton, Den største diamanten i verda. Skodspel 2005
 Racine, Fedra. Versjon. Utgitt i svensk oversettelse ved Svante Aulis Löwenborg, 2005 (Riksteatern Sverige)
 Thomas Bernhard, Ritter, Dene, Voss. Skodespel 2007
 Sarah Kane, 4.48 Psykose. Skodespel 2008
 Sarah Kane, Fedras kjærleik. Skodespel 2009
 Ylajali. Scenisk versjon av Hamsuns Sult. Utgitt i fransk oversettelsen ved Terje Sinding. 2012 (L'Arche Editeur)
 Soga om Fridjotv den frøkne. 2013 (Skald)
 Georg Büchner, Woyzcek. Skodespel 2014
 Fridtjov og Ingebjørg. Soga om Fridjov den frøkne tilrettelagt for barn (med bilder av Oddvar Torsheim). 2014 (Skald)
 Soga om Torstein Vikingsson. 2015 (Skald)
 Peter Handke, Dei vakre dagane i Aranjuez. Skodespel 2016
 Franz Kafka, Forvandlinga og andre tekstar. 2016 (Skald)

Հրապարակախոսություներ 
 Og aldri skal vi skiljast. Den Nationale Scene 1994
 Namnet. Den Nationale Scene 1995
 Nokon kjem til å komme. Det Norske Teatret 1996
 Barnet. Nationaltheatret 1996
 Mor og barn. Nationaltheatret 1997
 Sonen. Nationaltheatret 1997
 Natta syng sine songar. Rogaland Teater 1997
 Gitarmannen. Cinnober Teater, Sverige 1999
 Ein sommars dag. Det Norske Teatret 1999
 Draum om hausten. Nationaltheatret 1999
 Besøk. Den Nationale Scene 2000
 Vinter. Rogaland Teater 2000
 Ettermiddag. Teaterhögskolan i Stockholm, Sverige 2000
 Vakkert. Det Norske Teatret 2001
 Dødsvariasjonar. Nationaltheatret 2001
 Jenta i sofaen. The Royal Lyceum Theatre, Skottland 2002
 Lilla. The Royal National Theatre, England 2003
 Suzannah. NRK Fjernsynet 2004.
 Dei døde hundane. Rogaland Teater 2004
 Sa ka la. Aarhus Teater, Danmark 2004
 Varmt. Deutsches Theater, Tyskland 2005
 Svevn. Nationaltheatret, 2005
 Rambuku. Det Norske Teatret, 2006
 Skuggar. Festspillene i Bergen og Nationaltheatret 2006
 Eg er vinden. Festspillene i Bergen og Nationaltheatret 2007
 Desse auga. Rogaland Teater på Lundsneset 2008
 Jente i gul regnjakke. Dramaten, Sverige 2009
 Hav. Festspillene i Bergen, Bondeungdomslaget i Oslo, Hordaland Teater og Det Norske Teatret 2014
 Medan lyset går ned og alt blir svart. Teater Ibsen 1999
 Sov du vesle barnet mitt. Théâtre de Folle Pensée, Frankrike 2000
 Leve hemmeleg. Schaubühne, Tyskland 2004
 Ein raud sommarfugls vengjer. Artistas Unidas, Portugal 2004
 Telemakos. Teatret Vårt 2005
 Fridom. Det Åpne Teatret 2006
 Der borte. Det Åpne Teatret 2006
 Juletresong. Dramatikkens hus 2010

Լիբրետտոներ 
 Melancholia. Komponist: Georg Friedrich Haas. Palais Garnier på Opéra national de Paris 2008
 For seint. Komponist: Du Wei. Tianjin Grand Theatre i Beijing 2013
 Morgon og kveld. Komponist: Georg Friedrich Haas. Royal Opera Covent Garden 2015

Ռուսերեն թարգմանություններ 
 Однажды летним днем

Մրցանակներ և պարգևներ 
 Բիրգեր Դոբլուգի անվան մրցանակ
 Հենրիկ Իբսենի մրցանակ (1996)
 Սուրբ Օլիֆի շքանշանի ասպետ (2005)
 Բրագի մրցանակ (2005)

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Stueland E. Å erstatte lykka med eit komma: essay om cesur, rituell forseintkomming i produksjonen til Jon Fosse. Oslo: Norske samlaget, 1996
 Christoffersen E.E. Jon Fosse. Århus: Århus Univ., Afdeling for Dramaturgi, Inst. for Æstetiske Fag, 2004
 Zern L. Das leuchtende Dunkle: zu Jon Fosses Dramatik. München: epodium-Verl., 2006
 Rafis V. Mémoire et voix des morts dans le théâtre de Jon Fosse. Dijon: Les Presses du reel, 2009
 Digitalisert litteratur om Fosse hos Nasjonalbiblioteket. 		
 Cecilie Seiness. Jon Fosse : poet på Guds jord. Samlaget, 2009. ISBN 978-82-521-7252-2

Արտաքին հղումներ 
   
   
 Йон Фоссе на сайте IMDB
 NRK: Lydfiler med Jon Fosse
 Jon Fosse i Norske Dramatikeres Forbund
 Jon Fosse i SNL på nett
 Jon Fosse i NRK Forfatter
 Jon Fosse i Dagbladet Forfatter
 Jon Fosse i Aftenposten Alex
 Jon Fosse – et geni (bt.no)
 Digitaliserte bøker av Jon Fosse i Nasjonalbiblioteket.

Նորվեգացի գրողներ
Նորվեգացի թարգմանիչներ
Նորվեգացի մանկագիրներ
Նորվեգացի դրամատուրգներ
Նորվեգացի բանաստեղծներ
Նորվեգացի արձակագիրներ
Բերգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Նորվեգացի վիպասաններ
20-րդ դարի գրողներ
21-րդ դարի գրողներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Նոբելյան մրցանակակիրներ