Սուրբ Հակոբեանց տպարան

Սուրբ Հակոբեանց տպարանը հիմնադրվել է 1833 թվականին Երուսաղեմում, Գաբրիել Նիկոմիդացիի պատրիարքության օրոք։

Պատմություն 

Զաքարիա պատրիարք Տեր-Պետրոսյանը դեռ իր վարդապետության տարիներից մտադրվել է Երուսաղեմում ստեղծել դպրոց ու տպարան։ Եգիպտոսում նա հայթայթել է տպարանին անհրաժեշտ նյութեր և մի քանի տառերի մայրեր։ Նրա խնդրանքով Պետրոս աղա Հուսուֆյանը գնել էր մի փայտյա մամուլ, կապարե տառեր և նախապես հայթաթված մայրերի ու նյութերի հետ ուղարկել Երուսաղեմ։ 1832 թվականին Զաքարիան Եգիպտոսում ակնցի մահտեսի Ալիքսան Եղիազարյանի օգնությամբ գնել է մի վիմագրական մամուլ և դրանով առաջին անգամ Եգիպտոսում հրատարակել վիմատիպ մի հայտարարարություն։ Այս նախնական պատրաստություններից հետո 1833 թվականին Երուսաղեմի Սուրբ Աթոռի տպարանը լույս է ընծայել 16 էջից բաղկացած առաջին գրքույկը` «Տետրակ աղոթամատոյց», որով սկիզբ է դրվել Երուսաղեմի հայկական տպագրական գործունեությանը։ Սակայն նյութական միջոցների, կարևոր պիտույքների բացակայության պատճառով տպարանի զարգացումը դանդաղ է ընթացել։ Զարգացման ու դրան զուգահեռ վանական վարժարան հիմնելու համար Զաքարիան 1835 թվականին Ադրիանուպոլսեցի Պողոս պատրիարքի նախագահությամբ խորհրդաժողով է գումարել, որտեղ որոշվել է դրամագլուխ հատկացնել նպատակի իրականացման համար (նվիրատվություններ անել)։

Գործունեություն 
Զաքարիայի մահից հետո 1847 թվականին, նրան հաջորդել է Կիրակոս Երուսաղեմացին, ով շարունակել է գործը։ Նա Զմյուռնայից Երուսաղեմ է հրավիրել Տիգրան Հ. Թ. Սավալանյանին` իբրև ուսուցիչ, տպարանի վերակացու և սրբագրիչ։ Նա իր հետ տպարանի կապարե տառերի փոխարեն նորաձույլ ու վայելչատիպ տառեր է բերել Պոլսից։ Նպատակ է ունեցել վերակառուցել տպարանի ու վարժարանի շենքերը։ Սակայն 1850 թվականին Պատրիարքի անակնկալ մահը կիսատ է թողել նրա ազգօգուտ ծրագրերը։ 1871 թվականից սկսած ընդլայնվել է տպարանի գործունեությունը, կառուցվել է ձուլարան, որը գործել է մինչև 1908 թվականը։ Տպագրվել են մի շարք գրքեր հատկապես Եսայի պատրիարքի պաշտոնավարման առաջին տասը տարիներին (1865-1875)։ Տպագրական գրքերի շարքում է նաև «Սիոն» ամսագրի հավաքածուն` 12 հատորով։
Պատերազմի տարիներին Օրմանյան սրբազանի օրոք տպարանը անգործության է մատնվել։ Միայն տասը տարի անց՝ 1925 թվականին, հնարավոր է եղել վերաբացել տպարանը և լույս ընծայել Տ. Եղիշե Դուրյան սրբազանի «Դրվագներ Մանուկ Յիսուսի Կեանքեն» պատկերազարդ հատորը։ 1933 թվականին տպարանն իր հարյուրամյակի շեմին ունեցել է ութսուն տառասեսակ՝ մեծ մասը հայերեն, եղել են նաև արաբական, հունական և եբրայական տառատեսակներ։
«Սուրբ Հակոբեանց» տպարանը միշտ ունեցել է իր մեկենասները, ովքեր իրենց նվերներով, կտակով կամ գրքերի տպագրության ծախսերը հոգալով՝ սատարել են տպարանի գործունեությանը։

Գրական աշխատություններ 
 «Մաշտոց կանոնեալ Մկրտութեան» (1843)
 «Պատմություն Յովհաննու Կաթողիկոսին» Ա., (1843)
 Ներսես Լամբրոնացիի «Խորհրդածություն Սուրբ Պատարագին» (1842) և այլն։

Աղբյուրներ 
 http://greenstone.flib.sci.am/gsdl/collect/publishe/index/assoc/HASH57e4.dir/S._HAKOBYANC.pdf

Ծանոթագրություններ 

Հայկական տպարաններ
Իսրայելի հայկական տպարաններ