Փութկու Սուրբ Գևորգ վանք

Փութկու Սուրբ Գևորգ վանք, (նաև՝ Զորավանք, Մոկաց Սուրբ Գևորգ վանք, Սարի վանք և այլն), հայկական առաքելական վանական համալիր Վասպուրական նահանգի Մոկաց գավառում, Արտոս լեռնաշղթայի Եղերով լեռան արևելյան լանջին (ծովի մակերևույթից 2400 մ բարձրության վրա)։
։

Պատմություն 
Հիմնել են Վասպուրականի Արծրունյաց թագավորները՝ 10-11-րդ դարերում։ 14-15-րդ դարերում վանքում գործել է դպրոց, որտեղ ուսանել են գրիչներ, ընդօրինակվել ձեռագրեր։ 16-րդ դարի սկզբին դպրոցը փակվել է, սակայն գրչատունը գոյատևել է մինչև 17-րդ դարը։ Հայտնի են գրիչներ Աստվածատուրը և նրա որդիներ Ստեփանոսն ու Հովհաննեսը։ 

1601 թվականին Ստեփանոս եպիսկոպոսի նախաձեռնությամբ վանքը նորոգվել է, թաղածածկ դահլիճի հորինվածքով Սուրբ Գևորգ եկեղեցուն արևմուտքից կցվել է երկմույթ գավիթ։ 1839 թվականին շրջակայքում բնակվող քրդերը ներխուժել են վանք, սպանել վանահորը։ 1887 թվականին Աղթամարի կաթողիկոս Խաչատուր Բ Շիրոյանը նորոգել է վանքը, կառուցել եկեղեցուն հարավից կից մատուռ (որտեղ պահվում են ս. Գևորգի մասունքները), հյուրատուն։ 19-րդ դարի վերջին Մոկաց Սուրբ Գևորգ վանքի ձեռագրերը տեղափոխվել են Աղթամարի վանք։

Ավանդությունը 
Ըստ Ղուկաս Ինճիճյանի այն մենաստան էր իր հայտնի գուշակ-աքաղաղով, որն ընտրվում էր և միշտ պահվում էր այնտեղ։ Աքաղաղի մահից հետո հայոց եկեղեցու ծիսակարգի համաձայն հուղարկավորում էին։ Գարեգին Սրվանձտյանն էլ նշում է, որ մենաստանը գտնվում էր բարձր լեռան վրա և ձնաբքի ժամանակ ճամփորդները ապաստան էին գտնում այնտեղ։ Եթե աքաղաղը լուռ էր, ապա ճանապարհ ընկնելը վտանգավոր էր։ Հ․ Օրբելին նշում է, որ վանքի  հյուրատունը հիմնել է  Հասան անունով մի իշխան Ս․ Գևորգի պահանջով։ Եղնիկ որսալիս իշխանը մոլորվում է և նրան օգնության է գալիս Ս․ Գևորգը։ Օրբելին նշում է Փութկի անվանումն առաջացել է պուտուկ բառից։ Այն արբավայր է թե՛ հայերի, թե՛ քրդերի համար։ Այստեղ էր պահվում Ս․ Գևորգի մասունքներից ականջները, մեկ այլ տեսակետի համաձայն մասունքներ Սրբի ծնոտից և Աջից։ Այդ առումով էլ ուխտատեղին զորավոր էր։

Տես նաև 

 Սարի վանքի դպրոց

Ծանոթագրություններ 

Հայկական առաքելական կորուսյալ վանքեր և եկեղեցիներ (Թուրքիա)
10-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
11-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ