Իսպանական հարսանիք (նկար)

Իսպանական հարսանիք (), հայտնի է նաև Լա Վիկարիա () անունով, իսպանացի նկարիչ Մարիանո Ֆորտունիի նկարներից մեկը։ Ստեղծվել է 1868-1870 թվականների միջակայքում, նկարված է յուղաներկով 60×93,5 սմ չափերով կտավի վրա։ Ներկայումս պահվում է Բարսելոնայում` Կատալոնական արվեստի ազգային թանգարանում։

Պատմություն 
Մարիա Ֆորտունին (1838-1874) 19-րդ դարի կատալոնացի և իսպանացի նկարիչ է, ժանրային գեղանկարչության ճանաչված վարպետ։ Իր կտավներում նա պատկերել է պատմական տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակության բազմազան շերտերի մարդկանց ամենօրյա կյանքի դրվագներ։ Ֆորտունին եղել է վունդերքինդ. նա տասներկու տարեկան հասակում պաշտպանել է մագիստրոսի կոչում։ «Իսպանական հարսանիք» կտավը նկարիչը նկարել է երեսուներկու տարեկան հասակում։ Կտավի պատկերը ներկայացնում է տեղեկատվական երեք շերտեր։ Առաջին հերթին դա հարսանիքն է` 19-րդ դարի իսպանացիների ու կատալոնացիների կյանքում ավանդական ու հատուկ կարևոր իրադարձություն։ Երկրորդ, նկարը բացահայտում է որոշակի կերպարների պատմությունը։ Եվ վերջապես, այն ներկայացնում է պատմական ու ժամանակակից տարրերի համադրում, ինչը բնորոշ է Մարիա Ֆորտունիի ժանրային նկարներին։ «Իսպանական հարսանիք» կտավը Ֆորտունին ստեղծել է 1868-1870 թվականներին։ Նա աշխատանքը սկսել է Հռոմում և ավարտել այն Փարիզ վերադառնալուց հետո։ Նկարիչը բծախնդրորեն է պատրաստվել նկարը ստեղծելուն` կատարելով մեծածավալ ուսումնասիրություններ։ Պահպանվել են տեքստային շատ էսքիզներ և ուրվանկարներ, որոնք թույլ են տալիս նկարի ստեղծման գեղարվեստական գործընթացի մասին լիարժեք պատկերացում կազմել։ Ֆորտունին հայտնի էր նրանով, որ իր նկարները ստեղծելիս ընտանիքի անդամներին և ընկերներին, ինչպես նաև արհեստավարժ բնորդներին օգտագործել է որպես մոդել։ «Իսպանական հարսանիք» նկարում պատկերված են նրա կինը` Սեսիլիա դե Մադրասոն, և նրա քույրը` Իզաբել դե Մադրասոն, ովքեր Պրադո թանգարանի տնօրեն Ֆեդերիկո դե Մադրասոյի դուստրերն էին, ինչպես նաև նկարիչ Ժան-Լուի- Էռնեստ Մեյսոնիեն։

Կա կարծիք, որ «Իսպանական հարսանիք» նկարը ստեղծելիս Ֆորտունին ոգեշնչվել է Մադրիդի ծխական եկեղեցի այցով, որ կատարել է Սեսիլիա դե Մադրասոյի հետ ամուսնության նախապատրաստական աշխատանքների շրջանակում։ Նկարն առաջին անգամ ցուցադրվել է 1870 թվականին` Ֆորտունիին բերելով միջազգային ճանաչում ինչպես քննադատների, այնպես էլ լայն հասարակության կողմից։ Փարիզյան Սալոնի փոխարեն` նկարը ցուցադրվել է Ադոլֆ Գուպիլին պատկանող պատկերասրահում` Փարիզի Ռյու Շանտրալ փողոցի № 9 տանը։ Գուպիլը արվեստի ստեղծագործությունների խոշոր վաճառական էր։ Շուտով ցուցադրությունից հետո «Իսպանական հարսանիքը» 70.000 ֆրանկով ձեռք է բերում Ադել Կասենը։ Դա շատ բարձր գին էր այն ժամանակների համար. դրանից բարձր վճարվել էր միայն Մեյսոնիեի վրձնին պատկանող «1814, Ֆրանսիական Շամպան» նկարի դիմաց. 1866 թվականին այդ նկարի դիմաց վճարվել էր 85.000 ֆրանկ։ «Իսպանական հարսանիք» նկարը, Ֆորտունիի համար մեծ փառք ապահովելով, մեծացնում է պահանջարկը նկարչի գործերի հանդեպ, որոնք պահպանվել էին նկարչի կյանքի ընթացքում։

Նկարը մասնավոր հավաքածուներում է մնացել մինչև 1922 թվականը, երբ այն Բարսելոնայի թանգարանի խորհրդի հետ ձեռք է բերվել Բարսելոնայի քաղաքային թանգարանի կողմից։ Թյուրիմացության պատճառով հայտնի է դառնում, որ թանգարանը կարող է ձեռք բերել նկարի մի մասը միայն, քանի որ նկարի տերը տեղափոխվել էր Ամերիկա` նկարը տանելով իր հետ։ Բարսելոնայի քաղաքապետարանը որոշում է կտավը վերադարձնել Իսպանիա` այդ նպատակով դրամահավաք կազմակերպելով։ 1922 թվականին նկարը վերադարձվում է Բարսելոնա։ Այն ներկայումս համարվում է Կատալոնական արվեստի ազգային թանգարանի հավաքածուի մաս։

Նկարագրություն 
«Իսպանական հարսանիք» նկարում պատկերված է կողմերի` հարսանեկան պայմանագիրը ստորագրելու պահը պսակադրության արարողակարգից հետո։ 19-րդ դարում հարսանիքների և եկեղեցական կյանքի տեսարաններ պատկերող նկարները մեծ պահանջարկ ունեին և լավ էին վաճառվում։ Նկարում գերազանց դրսևորվել են Ֆորտունիի ստեղծագործական կարողությունները։ Գլխավոր կերպարները հարսն ու փեսան են` շրջապատված ընկերներով ու ընտանիքի անդամներով։ Քահանան, սեղանի եզրի մոտ կանգնած երկու տղամարդիկ և աջ կողմի նստարանին նստած ամուսնական տարեց զույգը նայում են, թե ինչպես է փեսան ստորագրում փաստաթղթերը։

Ֆորտունիի օգտագործած գույները և լույսը վկայում են, որ նա տարված է Գոյայի աշխատանքներով։ Ինտերիերի մուգ գույները կտրուկ հակադրվում են հարսանեկան սեղանի բաց գույներին ճիշտ այնպես, ինչպես 17-րդ դարի հոլանդացի վարպետերի նկարներում, որոնց ստեղծագործությունները Ֆորտունին կրկնօրինակել էր իր ողջ կյանքի ընթացքում։

Նկարը ստեղծվել է 1870 թվականին, սակայն նրանում պատկերված կերպարները հագնված են 18-րդ դարի նորաձևությանը համապատասխան. դա առաջին հերթին վերաբերում է տղամարդկանց հագուստին ու և կանանց աքսեսուարներին։ Կանանց հագուստները 19-րդ դարավերջի միտումներն են կրում։ Ֆորտունին մետաքսն ու ժանյակները պատկերում է բացառիկ ճշգրտությամբ։ Հանդիսատեսը կարծես նույնիսկ լսում է կտորի շրշյունը։ Որոշ տարրեր միանշանակ ցույց են տալիս, որ նկարում պատկերված են իսպանացիներ, իսպանական միջավայր։ Այդ տարրերից են կանանց թիկնոցները և գլխների սանրերը, մեծ հյուսկեն ցանցերը, որոնք բնորոշ են եղել իսպանական եկեղեցիների ինտերիերին, ցլամարտիկները։ Որոշ փորձագետների կարծիքով նկարում պատկերված շատ իրեր եղել են նկարչի անձնական հավաքածուից, օրինակ` ձախ անկյունի կաթսան, որ հանդիպում է Ֆորտունիի այլ նկարներում ևս։ Այն հավանաբար եղել է անտիկվար իրերի իր հավաքածուում, որը նկարիչը հավաքել է` նախապատրաստվելով իր աշխատանքներին։

Հեղինակի ճշգրիտ տեխնիկան նկարին տալիս է ջերմություն ու խորություն։ Այս մեթոդը հիմնվում է վրձնի նուրբ աշխատանքին այնպես, որ մոտիկ տարածությունից դիտելիս ամեն ինչ երևում է գծիկների ու գույների տեսքով։ Կտավն ամբողջական է դառնում, երբ այն դիտում ես որոշակի տարածությունից։ Գույնի ու լույսի օգտագործումը ցույց է տալիս Գոյայի` «Կառլ IV-ը և իր ընտանիքը» նկարի ազդեցությունը։ Որոշ արվեստագետներ նաև նշում են Մեյսոնիեի ազդեցությունը։

Իր հերթին Ֆորտունիի այս նկարն իր ազդեցությունն է թողել նկարչի աներորդու` նկարիչ Ռեյմունդո դե Մադրասոյի վրա, ինչն առավել զգալի է նրա վերջին` «Ելք եկեղեցուց» նկարում։ Վան Գոգը, ինչպես ժամանակի իսպանացի այլ նկարիչներ, նույնպես ներշնչվել է «Իսպանական հարսանիք» կտավով։ Համարվում է, որ եթե Ֆորտունին ավելի երկար ապրեր, ավելի մեծ կլիներ նրա ազդեցությունը ժամանակակիցների ստեղծագործությունների վրա։ Ֆրանսիացի իմպրեսիոնիստների ի հայտ գալը հանգեցրեց Ֆորտունիի, ինչպես նաև ժանրային այլ նկարիչների նկարների նկատմամբ հետաքրքրության անկմանը։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Beaumont, E. de.; Jean Charles Davillier; DuPont-Auberville, A., Atelier de Fortuny. Oeuvre poshume. Objects d'Art et de curiosite, Paris, 1875, p. 5.
 Boronat, M.J, La politica d'adquisicions de la Junta de Museus, Barcelona, 1999, p. 532-533, 588-589 and 738-745.
 Cataleg de Pintura segles XIX i XX. Fons del Museu d'Art Modern, 2 vol., Barcelona, 1987, I, p. 408-409, cat. num. 897, fig.
 Catalunya Grafica, Barcelona, 6/1922, 15, fig.
 Cataluna en la Espana Moderna 1714-1983, Madrid, 1983, p. 176, cat. s/num. [exhibition catalog].
 Ciervo, J., (Mariano Fortuny, Hojas Selectas, Barcelona, 2/1920, 218, p.101.
 De Greco a Picasso. Cinc siecles d'art espagnol/1/, Paris, 1987, fig. p. 26 [exhibition catalog].

Արտաքին հղումներ 
 «Իսպանական հարսանիք» նկարը Կատալոնական արվեստի ազգային թանգարանի կայքում

1870 նկարներ
Կատալոնական արվեստի ազգային թանգարանի նկարներ
Մարիա Ֆորտունիի նկարներ