Հաճավ

Հաճավը, նախկին գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի արևմտյան մասում։ Այն գտնվում է Քարվաճառ քաղաքից 3,5 կիլոմետր դեպի հյուսիս։ Ադրբեջանական տիրապետությունից գյուղն ազատագրվել է 1993 թվականի գարնանը։

Ընդհանուր տեղեկություններ 
Հաճավ գյուղը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1690-1820 մետր բարձրության վրա, իսկ շրջկենտրոն Քարվաճառից հեռավորությունը 3,5 կիլոմետր է։ 
Հաճավը շրջանի առանձնահատուկ գյուղերից է, որը չնայած միջնադարում է կառուցվել, բայց մինչև այսօր այն պահպանում է իր հատակագծային առանձնահատկությունները։ Գյուղը շրջապատող բնությունն աչքի է ընկնում լեռներով, փողոցների երկայնքով շարված են հսկա հենապատեր։ Հաճավը ունի այն բոլոր առանձնահատկությունները, որոնք ունի յուրաքանչյուր հայկական գյուղ։ 
Գյուղի մասին առաջին գրավոր հիշատակությունը 13-րդ դարի է, իսկ երկրորդ հիշատակությունը` 1661 թվականի։
Հաճավի մոտակայքում կան գյուղեր որոնք իրենց անվանումները ստացել են այնտեղ բնակվող քոչվորական ցեղերից։ Դրանք են, օրինակ` Վերին և Ներքին Այրումները, Ալչայի, Ալլիքյանդ, Սարիգյունեյ և Օթախլի գյուղատեղիները։ 1950-ական թվականներին թրքացած քրդերով բնակեցված այդ գյուղն սկսել է կոչվել Մոլոտով, ապա` Օկտյաբրքյանք անուններով։

Պատմամշակութային հուշարձաններ 
12-13-րդ դարերից այստեղ մնացել են խաչքարներ, որոնք վկայում են, որ գյուղը դեռ միջնադարից եղել է գավառի ամենածաղկուն քաղաքներից մեկը։ Գյուղում կա մի քարե աղբյուր (236*86*58 սմ չափերով), որի վրա պահպանվել է դրա շինարարական արձանագրությունը, որից պարզ է դառնում, որ այն հիշատակ է «Ամիրճանին, Ամիրխանին, Ախիճանին, կառուցված Հաճավ գյուղում, 1677 թվականին»։ Երբ կառուցել են այդ աղբյուրը, այն իր մեջ ընդգրկել է խաչքարեր և միջնադարյան եկեղեցուն պատկանող լուսամուտի պսակաքարերը։ Աղբյուրի շրջակայքում կան տեղահանված գերեզմանաքարեր, խաչքարեր և ուրիշ շատ պատմական կոթողներ։ Դրանցից միայն մեկն ունի արձանագրություն, սակայն անթվակիր։ Խաչքարերի և պատերի արձանագրությունները ի մի բերելով, այն կարելի է թվագրել XII-XIII դարերով, որտեղ էլ առաջին անգամ հանդիպում է Հաճավ անվանումը։

Ծանոթագրություններ 

Արցախի լքված գյուղեր
Շահումյանի շրջանի բնակավայրեր
Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ