Կրթությունն Ավստրալիայում

Ավստրալիայի կրթական համակարգը կառուցված է այնպես, ինչպես զարգացած երկրների մեծ մասում։ Կրթության կազմակերպման ձևը կախված է նահանգից կամ տարածաշրջանից։ Յուրաքանչյուր նահանգում և տարածաշրջանում կառավարությունն ապահովում է ֆինանսավորում և ղեկավարում է մասնավոր և պետական դպրոցները։ Ավստրալիական համալսարանները հովանավորվում են դաշնային մակարդակով։ Տարրական և միջնակարգ կրթությունը պարտադիր է։ Ուսումնական դասընթացի տևողությունը է։

Ավստրալիայում կրթությունը եռաստիճան է։
 Primary education — տարրական կրթություն (տարրական դպրոց)
 Secondary education — միջնակարգ կրթություն (միջնակարգ դպրոց. Middle School, Secondary School, High School կամ քոլեջ, կախված նահանգից և տարածաշրջանից)
 Tertiary education — բարձրագույն կրթություն (համալսարան)
Ավստրալիայում կրթությունը պարտադիր է 5-15 տարեկան (կամ 17, կախված նահանգից ու տարածաշրջանից)  երեխաների համար։ Հետագա կրթությունը կարգավորվում է ավստրալիական որակավորման շրջանակներով։

Տարրական եւ միջնակարգ դպրոցներում, ինչպես նաև քոլեջներում ուսումնական տարին սովորաբար սկսվում է հունվարի վերջին կամ փետրվարի սկզբին և ավարտվում է դեկտեմբերի կեսերին։ Համալսարաններում ուսումնական տարին սկսվում է փետրվարի վերջից և ձգվում մինչև սեպտեմբերի սկիզբ։ Տոնական և արձակուրդային օրերը կարգավորվում են յուրաքանչյուր ուսումնական հաստատության կողմից անհատապես։

Պատմություն 
Կրթության անհրաժեշտությունը մայրցամաքում առաջացավ հենց առաջին եկվորների հետ, որոնք հասան ավստրալիական ափեր 1788 թվականին։ Ավստրալիայի առաջին դպրոցները բացվել են Սիդնեյում Անգլիկան եկեղեցու կողմից 18-րդ դարում։ Կաթոլիկների երեխաները ստիպված էին հաճախել անգլիական դպրոցներ, իսկ ծնողազուրկ երեխաները մեխանիկորեն դառնում էին անգլիացիներ։ Հետագայում կառուցվեցին այլ դպրոցներ՝ կապված այլ եկեղեցիների հետ։

1831 թվականին այն ժամանակվա վարչապետ և հերցոգ Վելինգտոնի նախաձեռնությամբ և Վիլհելմ 4-րդի հովանավորրությամբ հիմնվում է ամենահին անկախ դպորցը՝ «The King’s School, Parramatta»։

Մինչև 1836 թվականը Նոր Հարավային Ուելսի գաղութի բոլոր դպրոցները բացառապես անգլիական էին, մինչև գլխավոր դատախազ և ռեֆորմիստ Ջոն Պլանը չկազմեց ասյպես կոչված «Եկեղեցական ակտը», համաձայն որի անգլիացիները, կաթոլիկները և պրեսբիտերականներ հավասար էին իրենց իրավունքներով։ Այնուհետև այդ ակտին ավելացրեցին նաև մեթոդիստական եկեղեցին։ Այն տվեց հնարավորություն 1847 թվականին Թասմանիա կղզում բացել առաջին կաթոլիկ դպրոցը։

1872 թվականին Վիկտորիան դարձավ առաջին գաղութը, որտեղ բացվեց աշխարհիկ դպրոց։ Հաջորդ 20 տարիների ընթացքում մյուս գավառները հետևեցին Վիկտորիայի օրինակին։

1850 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Սիդնեյում բացվեց առաջին համալսարանը, որը գործում է մինչ օրս և մայրցամաքի ամենահին համալսարանն է։ 1853 թվականին բացվեց Մելբուռնի համալսարանը, 1874 թվականին՝ Ադելայդեի համալսարանը, 1890-ին համալսարան բացվեց Թասմանիա կղզում։ 1909 թվականին համալսարան հիմնադրվեց Կվինսենդրում, 1911 թվականին Արևմտյան Ավստրալիայում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Ավստրալիայի կառավարությունն ընդգծեց կրթության կարևորությունը հետպատերազմյան շրջանում երկրի տնտեսական զարգացման գործում։ 1948-1975 թվականներին համալսարանների թիվը 6-ից դարձավ 19, իսկ սովորողների թիվը՝ 32000-ից 148000 մարդ։

1980-ական թվականների կեսերին Ավստրալիայում առաջին անգամ անցկացվեց մաթեմատիկական մրցույթ, որի գաղափարը պատկանում էր ավստրալիացի մաթեմատիկոս և մանկավարժ Պիտել Հոլլոռանին։ Նա որոշեց առանձնացնել վարժութուններ ըստ բարդության և ներկայացնել դրանք պատասխանների ընտրության թեստային տարբերակով։ 1995 թվականին Ֆրանսիայում մրցույթն ստացավ «Կենգուրու» անունը ի պատիվ այն երկրի, որտեղ ծագել է։ Սակայն 1995 թվականից մրցույթը Ասվտրիալայում չի անցկացվում։

1994 թվականին Ավտրալիայի ութ առաջատար համալսարանները կազմեցին փոխտնօրենների ոչ պաշտոնական խորհուրդ, որը 1999 թվականին դարձավ պաշտոնական և ստացավ «Ութի խումբը» (G8) անվանումը։ Այն շատ հաճախ հանդես է գալիս որպես իր կազմում գտնվող համալսարանների շահերը պաշտպանող խումբ։ Բոլոր հիմնական կամպուսները գտնվում են Ավստրալիայի վեց ամենամեծ մայրաքաղաքային քաղաքներում։

Նախադպրոցական կրթություն 

Նախադպրոցական կրթություն (որոշ նահանգներում՝ մանկապարտեզ) օրենսդրորեն չի կարգավորվում և պարտադիր չէ։ Ավստրալիացի շատ երեխաներ դպրոցին նախապատրաստվում են տանը կամ հատուկ մանկական ակումբներում։ Արևմտյան Ավստրալիայի և Քվինսլենդի նահանգներում նախադպրոցական կրթությունը մտնում է տարրական դպրոցի ծրագրի մեջ։

Նախադպրոցական կրթությունը կարգավորվում է նահանգների և տարածաշրջանների ղեկավարությունների կողմից, բացառությամբ Նոր Հարավային Ուելսի, Վիկտորիայի, և Հարավային Ավստրալիաի նահագների, որտեղ այն գտնվում է տեղական ինքնակառավարման մարմինների ենթակայության տակ։ Նոր Հարավային Ուելսի և Վիկտորիայի նահանգներում նախադպրոցական կրթության պատասխանատվությունը ստանձնում են Հասարակական ծառայության և Սոցիալական բաժանմունքները համատեղ։ Մնացած նահանգներում և տարածաշրջաններում նախադպրոցական կրթության պատասխանատուն հատուկ Կրթական բաժինն է։

Կախված նահանգից և տարածաշրջանից՝ նախադպրոցական կրթական հաստատություններն ընդունում են 4-6 տարեկան աշակերտներ։ Ըստ վիճակագրության՝ երեխաների 87,5 տոկոսն այցելում է նախադպրոցական կրթական հաստատություններ տարրական դպրոց գնալուց առնվազն մեկ տարի առաջ , քանի որ վերջին տարին ավելի կարևոր է երեխային դպրոցին նախապատրաստելու համար։ Պարապմունքներն անցկացվում են շաբաթական 5 օր, օրական մի քանի ժամով։ 

Աղյուսակ 1․ Նախադպրոցական կրթության կառուցվածքը կախված նահանգից

Դպրոցական կրթություն 

Դպորցական կրթությունը Ավստրալիայում պարտադիր է։ Ուսումնառության տևողությունը 13 տարի է։ Երեխան առաջին անգամ դպրոց է գնում 5-6 տարեկանում և հետո տարրական դպրոցից տեղափոխվում է միջին դպրոց 13-15 տարեկանում (կախված ծննդյան տարեթվից և նահանգից ու տարածաշրջանից)։ Պետական դպրոցներում սովորում են աշակերտների մոտավորապես 65 տոկոսը, 34 տոկոսը սովորում են կաթոլիկ և մասնավոր դպրոցներում։ Գյուղական համայնքներում կա տնային ուսուցման տարբերակ։ Այն իրավաբանորեն հաստատված է, սակայն տանը ուսուցանվող աշակերտների թիվը մեծ չէ և կազմում է ընդամենը 1 տոկոս։

Պետական դպրոցներում կրթությունը անվճար է Ավստրալիայի բոլոր քաղաքացիների և մշտական բնակիչների համար։ Կաթոլիկ և մասնավոր դպրոցներում կրթության համար կա ամենամսյա վճար։ Դասագրքերը, դպրոցական համազգեստը, գրենական պիտույքները, ամառային ճամբարները և այլ ծախսեր չեն վճարվում պետության կողմից։ Ծնողների լրացուցիչ ծախսերը յուրաքանչյուր երեխայի վրա կազմում են տարեկան 316 ավստրալիական դոլար։

Անկախ այն բանից՝ դպրոցը պետական է, կաթոլիկ, թե մասնավոր, այն պարտավոր է հետևել ուսումնական ծրագրին, որը հաստատված է տվյալ նահանգում կամ տարածաշրջանում։ Այդուհանդերձ կանոնները հատուկ դպրոցներին հնարավորություն են տալիս կրթական ծրագրում լրացուցիչ առարկաներ ավելացնել (օրինակ՝ տեխնոլոգիական)։

Ավտրալական դպրոցների մեծ մասում երեխաները կրում են դպրոցական համազգեստ։ Գոյություն չունի համազգեստի մի հստակ տեսակ, յուրաքանչյուր դպրոց ներկայացնում է իր պայամանները։ Որոշ դպրոցներ ընդհանրապես չեն պահանջում համազգեստ կրել։

10-րդ դասարանից հետո աշակերտները կարող են հեռանալ դպրոցից։ Սակայն ըստ վիճակագրության՝ աշակերտների 3/4-ը մնում է դպրոցում մինչև վերջին դասարանը։

Կաթոլիկ և անկախ (մասնավոր) դպրոցներ 
Ավստրալիացի աշակերտների 20,2 տոկոսը սովորում է կաթոլիկ, իսկ 13,7 տոկոսը՝ մասնավոր դպորցներում։

Կաթոլիկ դպրոցների մեծամասնությունը գտնվում է տեղական թեմի վերահսկողության ներքո, նահանգի կամ տարածաշրջանի Կաթոլիկ կրթության բաժանմունքի ղեկավարության տակ ։ Կրթությունը մասնավոր դպրոցներում իրականացվում է հատուկ մեթոդների գործածմամբ, ինչպիսին է, օրինակ, Մոնտեսսորիի մանկավարժությունը։ Այդուհանդերձ մասնավոր դպրոցները հիմնականում ունենում են կրոնական ուղղվածություն (բողոքական, հուդայական, իսլամական, հազվադեպ աշխարհիկ)

Քանի որ կաթոլիկ և մասնավոր դպրոցները ունեն ամսավճար, նրանք հաճախ ենթարկվում են քննադատություն հիմնականում Ավստրալիական կրթական խորհրդրի և Կանաչների կուսակցության կողմից։

Դպրոց ընդունվելու տարիք 
Ըստ օրենքի՝ որոշ նահանգներում և տարածաշրջաններում երեխան կարող է գնալ դպրոց նախատեսված տարիքից երկու տարի շուտ (Աղյուսակ2), ինչպես նաև չանցնել որոշ առարկաներ կամ բաց թողնել ամբողջ ուսումնական տարին, եթե նա շնորհալի է։

Կախված նահանգից և տարածաշրջանից՝ զրո դասարանն ունի տարբեր անվանումներ։ Օրինակ՝ Նոր Հյուսիսային Ուելսում և Ավստրալիական մայրաքաղաքային դպրոցում զրո դասարանն անվանվում է «մանկապարտեզ», իսկ մյուս նահանգներում «մանկապարտեզը» չի մտնում տարրական կրթության մեջ։ Մյուս տարբերությունը յոթերորդ դասարանն է։ Քուինսլենդի, Հարավային և Արևմտյան Ավստրալիաների նահանգներում յոթերորդ դասարանը մտնում է տարրական դպրոցի մեջ, իսկ մնացած նահագներում և տարածաշրջաններում՝ միջին դպրոցի։

Աղյուսակ 2․ Դպրոց ընդունվելու տարիքը՝ կախված նահանգից

Աղյուսակ 3․ Դպրոցական կրթության կառուցվածքը կախված նահանգից

Բարձրագույն կրթություն 

Ավստրալիացի աշակերտները, ովքեր ցանկանում են ստանալ բարձրագույն կրթություն, ընդունվում են համալսարան կամ TAFE քոլեջ։ Ինչպես ընդհանուր կրթությունը, բարձրագույն կրթությունը Ավստրալիայում ևս եռաստիճան է։
 Bachelor degree -  հիմնական բարձրագույն կրթություն
 Higher education - լրիվ բարձրագույն կրթություն
 Master degree - ասպիրանտուրա
Դպրոցի 12-րդ դասարանն ավարտելը պարտադիր պայման է համալսարան ընդունվելու համար։ Սակայն կան լրացուցիչ սխեմաներ անհատական դեպքերի համար։ Ավստրալիայում գործում են և՛ պետական, և՛ մասնավոր ուսումնական հաստատություւններ։ Հիմնական տարբերությունը կրթական գործընթացի ֆինանսավորման և նյութական բազայի մեջ է։ Սակայն մասնավոր համալսարանում սովորելը ավելի քիչ ընդունված չէ, քան պետականում սովորելը։ Բարձրագույն կրթական հաստատությունները Ավստրալիայի, նահանգի կամ տարածաշրջանի օրենսդրական պայմաններին բավարարող կենտրոններ են։  Որպեսզի համալսարանն ստանա դրամաշնորհներ, իսկ ուսանողները՝ կրթաթոշակներ, համալսարանը պետք է անպայման երաշխավորված լինի Ավստրալիայի կառավարության կողմից։

2009 թվականի տվյալներով՝ Ավստրալիայի բարձրագույն կրթության համակարգում կա 41 համալսարան (37 պետական, 2 մասնավոր, 2 ֆակուլտետ արտասահմանյան համալսարանում)։ Ավստրալիայի վեց հնագույն համալսարանները կազմում են Սենդսթոուն համալսարանների (Sandstone universities) խումբը, իսկ 6 հեղինակավորները՝ Ութի խումբը (G8)։

Աղյուսա 4․ Սենդսթոուն համալսարանների խումբ

Աղյուսակ 5․ «Ութ խմբի» անդամ համալսարաններ

Ավստրալիայի համալսարաններում կարելի է սովորել հետևյալ մասնագիտությունները․
 Բնական գիտություններ
 Հիմնական գիտություններ
 Սոցիոլոգիա
 Կենսաբանություն
 Հոգեբանություն
 Առևտուր և տնտեսագիտություն
 Ճարտարապետություն
 Իավաբանություն
 Բժշկություն
 Ստեղծագործական արվեստ
 Ճարտարագիտություն
 Հարակից գիտություններ

Գիտելիքների գնահատման համակարգ 
Ավստրալիայում գործում են գնահատման երկու համակարգեր։
 Քառաստիճան գնահատման համակարգ հետևյալ գնահատաններով՝ HD (), D (), C (), P (): Վերջին երկու գնահատականներն անբավարար են՝  CP (), F ()
 Ալֆա համակարգը նման է A+, A, B, C, D, F  գնահատակններով ամերիկյան համակարգին

Որակավորման համակարգ 
Ավստրալիայի կրթական համակարգում գործում են որակավորման հետևյալ համակարգերը։

Դպրոցական որակավորումներ
 Միջին դպրոցի ավարտական հավաստագիր () , դպրոցն ավարտելու վկայական (12 դասարան և ավարտական քննություն)։ Բավարար է համալսարան ընդունվելու համար։
 Առաջին մակարդակի հավաստագիր (), տասնամյա կրթության վկայական նվազագույն գնահատակններով։ Բավարար է քոլեջ ընդունվելու համար։
 Երկրորդ մակարդակի հավաստագիր (), տասնամյա կրթության վկայական միջին գնահատակններով։ Բավարար է քոլեջ ընդունվելու համար։
 Երրորդ մակարդակի հավաստագիր (), տասնամյա կրթության վկայական բարձր գնահատակններով։ Բավարար է քոլեջ ընդունվելու համար։
 Չորրորդ մակարդակի հավաստագիր(), տասներկուամյա կրթության  և լրացուցիչ նախապատրաստական դասընթացների վկայական։
TAFE որաավորում
 Վկայական () - կիսամասնագիտական որակավորում, որի համար անհրաժեշտ է ունենալ դպրոցի տասներկուամյա կրթություն։ Ուսման տևողությունը 4 կիսամյակ է (երկու տարի)։
 Դիպլոմ  () - մասնագիտական որակավորում, որի համար անհրաժեշտ է ունենալ դպրոցի տասներկուամյա կրթություն կամ ստանալ տվյալ մասնագիտության վկայական։ Ուսման տևողությունը  6 կիսամյակ է (երեք տարի)։

Համալսարանական որակավորումներ
 Նախապտրաստական աստիճան (), նախնական բարձրագույն կրթություն որոշ համալսարաններում։ Ուսուցումը տևում է երկու տարի և հնարավորություն է տալիս շարունակել կրթությունը բակալավրում։ 
 Բակալավրի աստիճան (), բակալավրի աստիճան։ Կարող է լինել չորս տեսակի․
 Բակալավրի հիմնական աստիճան (), ստանալու համար անհրաժեշտ է երեք տարի սովորել համալսարանում։
 Բակալավրի աստիճան գերազանցությամբ (), ստանալու համար անհրաժեշտ է 4 տարի սովորել համալսարանում, որոշ մասնագիտությունների դեպքում 5-6։ Ավելի շատ տարածված է ճարտարագիտական ֆակուլտետներում և իրավաբանության բնագավառում և ներառում է ակադեմիական մեծ ծանրաբեռնվածություն կամ հետազոտական աշխատանք։
  Կոմբինացված աստիճան (), որոշ համալսարաններ առաջարկում են ուսուցանման ծրագրեր երկու մասնագիտացումներով, մեկ հիմնական և մեկ այլ մասնագիտություն որը կապված է հիմնական մասնագիտության հետ։ Նմանատիպ ծրագրերը հիմնականում ունենում ուսուցանման լրացոիցիչ տարի։
  Բակալավրի հետդիպլոմային շրջան (), որոշ համալսարաններ առաջարկում են դասընթացներ, որոնց մասնակցելու համար միայն տասներկուամյա կրթությունը բավարար չէ։ Այդ դասընթացներին մասնակցելու համար անհրաժեշտ է բակալավրի աստիճան։ Այդ դասընթացներին են պատկանում ճարտարապետության, բժշկության և իրվական ոլորտի մասնագիտական որակավորումները։

Կրթության բաժանմունք 
Տարբեր տարիների ընթացքում կրթության որակի համար պատասխանատու են եղել ղեկավարման տարբեր մարմիններ․
 1987 - Աշխատանքի, կրթության և մասնագիտական պատրաստության բաժանմունք (DEET)
 1996 - Երիտասարդական հարցերի, աշխատանքի, կրթության և ուսուցման բաժանմունք (DEETYA)
 1997 - Երիտասարդական հարցերի, կրթությն և կադրերի պատրաստման բաժանմունք (DETYA)
 2001 - Գիտությունների, կրթության և ուսուցման բաժանմունք (DEST)
 2007 - Կրթության, զբաղվածության և աշխատանքային հարաբերությունների բաժանմունք (DEEWR)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Ավստրալիայի կրթական համակարգը  
 Տեսական և գործնական ուսուցում:  Արևմտյան Ավստրալիայյի նահանգի Միջազգային Կրթության Վարչություն   
 Պետական դպորցների պաշտոնական կայք  
 edna.կրթ.au Ավստրալիայի Կրթական ցանց 
 Ավստրալիական Ուսանողական ցանց 
 Վիկտորիա նահանգի կրթության վաչրություն 
 Կրթության, զբաղվածության և աշխատանքային հարաբերությունների բաժին 
 Տեսական և գործնական ուսուցումը Ավստրալիայիում 
 Ավստրալիական համալսարանների ցանկը 

Կրթությունն Ավստրալիայում