Ինտրոյեկցիա (հոգեբանություն)

Ինտրոյեկցիա ( - ներս և  - նետում եմ), անգիտակցական հոգեբանական գործընթաց, դասվում է հոգեբանական պաշտպանական մեխանիզմների շարքին։ Անձը իր ներաշխարհ է տեղափոխում ուրիշների կողմից ընկալած տեսակետները, դրդապատճառները, դիրքորոշումները (ինտրոյեկտներ)։ Հասկացությունն առաջ է քաշվել 1909 թվականին հունգարացի հոգեվերլուծող Շանդոր Ֆերենցու կողմից։

Նկարագրություն 
Այս գործընթացի արդյունքում այն, ինչը կատարվում է անձից դուրս, նրա կողմից ընկալվում է որպես իրենից եկող։ Ինտրոյեկցիան հանդիսանում է իդենտիֆիկացիայի պարզագույն ձև, սակայն, ի տարբերություն իդենտիֆիկացիայի, այն չի գիտակցվում։ Ինտրոյեկցիան սերտորեն կապված է նաև պրոյեկցիա և պրոյեկտիվ նույնականացում հոգեբանական մեխանիզմների հետ։

Հարմարվողական նշանակություն 
Ինտրոյեկցիան մեծ դեր է խաղում «Գեր-ես»-ի, խղճի, կապվածության ձևավորման գործընթացում հատկապես մանկության տարիներին։ Երեխաները յուրացնում են իրենց համար կարևոր մարդկանց տեսակետները, դրդապատճառները և վարքագծի ու հուզական արձագանքների առանձնահատկությունները շատ ավելի վաղ, քան որոշում են «դառնալ (կամ չդառնալ) նրանց նման»։

Պաշտպանական գործառույթ 
Ինտրոյեկցիան երեխային թույլ է տալիս իրեն գիտակցել որպես ամենակարող (չնայած իր փաստացի անօգնականությանը)՝ ի հաշիվ նշանակալի անձանց հնարավորությունների և որակների յուրացման։ Մեծանալուն զուգընթաց այս մեխանիզմը կարող է պահպանվել՝ անձին պաշտպանելով ինքնահարգանքի կորստից, թեև սովորաբար մեծահասակները սկսում են գիտակցել ինտրոյեկցիան, և այն վերածվում է նույնականացման։

Քայքայիչ ազդեցություն 
Ինչպես և ցանկացած պաշտպանական մեխանիզմ, ինտրոյեկցիան ևս աղճատում է անձի կողմից իրականության ընկալումը, նրան դրդում ինչ-որ արտաքին բան ընկալել որպես ներքին։ Արդյունքում արտաքինի կորուստը կարող է ընկալվել որպես ներքինի կորուստ և հանգեցնել դեպրեսիայի։ Փորձելով պահպանել ներքին ամբողջականությունը՝ անձը կարող է անգիտակցաբար երևակայել, որ կորստի պատճառն ինքն է և կարող է իր մեղքը քավել՝ վերադարձնելով այն, ինչն իրեն պակասում է։

Նույնականացում ագրեսորի հետ 
Զիգմունդ Ֆրոյդն առաջինն էր, ով ուշադրություն դարձրեց գործընթացի պաշտպանական գործառույթներին՝ առանձնացնելով «ագրեսորի հետ նույնականացումը» որպես ինքնուրույն գործընթաց։ Դա անգիտակցական նույնականացումն է այն մարդու հետ, ով վնասում է անձի անվտանգությանը։ Եթե անձին դուր չի գալիս ագրեսիայի ենթարկվելը, նա կարող է փորձել գրավել ագրեսորի դիրք՝ ինտրոյեկցնելով նրան բնորոշ գծերը։

Ֆրոյդը տարբերություններ առաջ չէր քաշում իդենտիֆիկացիայի և ինտրոյեկցիայի միջև (այդ տարանջատումը հոգեվերլուծության մեջ ի հայտ եկավ ավելի ուշ) և դիտարկում էր դրանք ՝ որպես Էդիպյան բարդույթի հիմք։

Տես նաև 
 Շանդոր Ֆերենցի
 Պաշտպանական մեխանիզմներ
 Պրոյեկցիա (հոգեբանություն)
 Նույնականացում (հոգեբանություն)
 Դիսոցիացիա (հոգեբանություն)

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Мак-Вильямс, Нэнси. Психоаналитическая диагностика: Понимание структуры личности в клиническом процессе = Psychoanalytic diagnosis: Understanding personality structure in the clinical process. — Москва: Класс, 1998. — 480 с. — ISBN 5-86375-098-7.
 Фрейд, Зигмунд. «Я» и «Оно» = Das Ich und das Es (1923). — Азбука, 2008. — 288 с. — 7000 экз. — ISBN 978-5-91181-292-8.
 Фрейд, Зигмунд. Скорбь и меланхолия = Trauer und Melancholie. — 1916.

Հոգեբանական երևույթներ
Պաշտպանական մեխանիզմեր