Արամ Քոսյան

Արամ Վաղարշակի Քոսյան (), հայ պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1997), պրոֆեսոր։

Կենսագրություն 
Արամ Քոսյանը ծնվել է 1956 թվականի մայիսի 18-ին։ 1963-1973 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի Խաչիկ Դաշտենցի անվան թիվ 114 ավագ դպրոցը։ 1977 թվականին ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան Հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմաաշխարհագրական ֆակուլտետի պատմության և հասարակագիտության բաժինը։ 1977-1978 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Աբովյանի շրջանի Ձորաղբյուր գյուղի միջնակարգ դպրոցում՝ որպես պատմության և հասարակագիտության ուսուցիչ։ 1981-1982 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի Սլավոնագիտության և բալկանագիտության ինստիտուտի փորձնակ-հետազոտող, 1978-1985 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Արևելագիտության ինստիտուտի ավագ լաբորանտ։ 1985-1991 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Արևելագիտության ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող, 1991-1994 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Արևելագիտության ինստիտուտի գիտաշխատող, 1994-1995 թվականներին՝ նույն ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, 1995-2001 թվականներին՝ Արևելագիտության ինստիտուտի գիտական հարցերի գծով փոխտնօրեն։ 1997 թվականի նոյեմբերին ստացել է պատմական գիտությունների դոկտորի աստիճան (պաշտպանության թեման՝ «Մ.թ.ա. XII դարի մերձավորարևելյան ճգնաժամը և Հայկական լեռնաշխարհը»)։ 2002-2007 թվականներին եղել է ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության Գիտության և հետբուհական կրթության վարչության պետ, Խ. Աբովյանի անվան Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի Գիտական կենտրոնի տնօրեն, Համաշխարհային պատմության և նրա դասավանդման մեթոդիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր։

Անդամակցություն 
 ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտում գործող Համաշխարհային պատմության մասնագիտական խորհրդի անդամ։

Հրապարակումներ

Հրապարակումներ, մենագրություններ 
 Восточная Анатолия и урарты: [ Кн. турец. археолога Афифа Эрзена ] / АН АрмССР, Центр науч. информ. по обществ. наукам; Авт. предисл. и пер. А. В. Косян; Отв. за вып. А. Дж. Киракосян; Редкол.: Х. А. Барсегян ( гл. ред. ) и др., Ереван, Центр науч. информ. по обществ. наукам АН АрмССР , 1983.
 Лувийские царства Малой Азии и прилегающих областей в XII-VIII вв. до н.э. - Ереван, Изд. Гитутюн НАН РА, 1994.
 Խեթական տերությունը և Ախխիյավան (Տրոյական պատերազմը), Երևան, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ, 1997։
 «Տուն Թորգոմայ» (առասպել և իրականություն), Երևան, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ, 1998։
 Национальности Армении = Հայաստանի ազգությունները / Центр по решению конфликтов Армении. Союз национальностей Армении, Քոսյան Արամ Վաղարշակի, Ереван, Б. и., 1998.
 Մ.թ.ա. XII դարի մերձավորարևելյան ճգնաժամը և Հայկական լեռնաշխարհը = The XII century b.c. near eastern crisis and the Armenian highland, Քոսյան Արամ Վաղարշակի, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ, ՀՀ ԳԱԱ, Երևան, «Զանգակ -97», 1999։
 Հին աշխարհի պատմություն։ Դասագիրք V դասարանի համար։ Քոսյան Արամ Վաղարշակի, Խաչիկյան Արմեն, Կրթության և գիտության նախարարություն, ՀՀ, Երևան, «Զանգակ-97», 1999։
 Հին աշխարհի պատմություն։ Դասագիրք 5-րդ դասարանի համար, Քոսյան Արամ Վաղարշակի, Խաչիկյան Արմեն, Կրթության և գիտության նախարարություն, ՀՀ., Երևան, «Զանգակ-97», 2000։
 Հին աշխարհի և միջին դարերի պատմություն։ V-VI դասարաններ։ Մեթոդ ձեռնարկ ուսուցիչների համար։ Դիլոյան Վալտեր Արտաշեսի, Քոսյան Արամ Վաղարշակի, Խաչիկյան Արմեն Էմինի, Երևան, «Զանգակ-97», 2000։
 Պատմություն։ Դասագիրք հանրակրթական դպրոցների 9-րդ դասարանի համար։ Բարխուդարյան Վլադիմիր Բախշիի, Հարությունյան Բաբկեն Հարությունի, ԱվետիսյանՊավել Սեդրակի, Քոսյան Արամ Վաղարշակի, Ստեփանյան Ալբերտ Անդրանիկի, Դիլոյան Վալտեր Արտաշեսի, Զուլալյան Մանվել Կարապետի, Կրթության և գիտության նախարարություն ՀՀ, Երևան, «Զանգակ-97», 2001։
 Հայկական լեռնաշխարհի և Հյուսիսային Միջագետքի պետական կազմավորումների քաղաքական պատմությունը մ.թ.ա. XVII - IIX դդ. = The political history of the state formations of the Armenian highland and Northern Mesopotamia (XVII - IX cc. B.C.): Ավետիսյան Հրայր Մկրտիչի, Քոսյան Արամ Վաղարշակի, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Պատմության ինստիտուտ, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 2002։
 Հայկական մեհենագրություն։ Մովսիսյան Արտակ Երջանիկի, Քոսյան Արամ Վաղարշակի, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 2003։ 
 Հայոց եկեղեցու պատմություն։ Հանրակրթական դպրոցի 6-րդ դասարանի փորձնական դասագիրք։ Քոսյան Արամ Վաղարշակի, Պարսամյան Վարդան, Գյուլբուդաղյան Ա, ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարություն, Երևան, Կրթական բարեփոխումների կենտրոն, 2003։
 Հայկական լեռնաշխարհի տեղանունները (ըստ խեթական սեպագիր աղբյուրների, Երևան, «Զանգակ», 2004։
 История Армении: ( Краткий очерк ) / А. Э. Хачикян; Науч. ред. А. Косян, Ереван, Филин , 2004.
 Միտանի։ (Խուրրի-Միտանի) հայոց հնագույն պետություն։ Տերյան Անժելա Ավետիսի, Քոսյան Արամ Վաղարշակի, Երևան, «Ոսկան Երևանցի», 2006։
 Համաշխարհային պատմություն։ Հին աշխարհ 6։ Դասագիրք 12-ամյա հանրակրթական դպրոցի համար։ Ստեփանյան Ալբերտ Անդրանիկի, Ավետիսյան Հայկ Գրիգորի, Քոսյան Արամ Վաղարշակի, Կրթության և գիտության նախարարություն, ՀՀ, Երևան, «Զանգակ 97», 2007։
 Համաշխարհային պատմություն 10։ Ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսքեր։ Քոսյան Արամ Վաղարշակի, Գրեկյան Երվանդ, Հարությունյան Գագիկ, Ղլեչյան Վալերի Գուրգենի, Սաֆրաստյան Ռուբեն Արամի, Երևան, «Զանգակ-97», 2009։
 История Армении: (Краткий очерк) / А. Э. Хачикян, Науч. ред. А. Косян, Ереван, Эдит Принт, 2009.
 Համաշխարհային պատմություն 12։ Հումանիտար հոսք։ Պետրոսյան Վահրամ, Նազարյան Արամ Սրապիոնի, Սաֆրաստյան Ռուբեն Արամի, Քոսյան Արամ Վաղարշակի, Երևան, «Զանգակ-97», 2011։
 Համաշխարհային պատմություն 12։ Ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսք։ Նազարյան Արամ Սրապիոնի, Պետրոսյան Վահրամ, Սաֆրաստյան Ռուբեն Արամի, Քոսյան Արամ Վաղարշակի, Երևան, «Զանգակ-97», 2011։
 Պամիրյան լեզուները և հայերենը։ Սկյութերեն բառապաշարը հայերենում։ Մկրտչյան Ներսես Ալեքսանի, Սահակյան Ռուզաննա [հրատարակիչ], Քոսյան Արամ Վաղարշակի, [խմբագիր] | ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Արևելագիտության ինստիտուտ, Երևան, «Լուսակն», 2015։
 Մ.թ.ա. XIV դարի խեթա-հայասական պայմանագրերը = Хеттско-хайасские межгосударственные договора XIV века до н.э. = The XIV century B.C. interstate treaties between the Hittite empire and Hayasa / Ա. Քոսյան, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ. Երևան, «Զանգակ», 2016։
 Մ. թ. ա. XV դարի խեթական սեպագրական աղբյուրները Հայկական լեռնաշխարհի մասին = Хеттские клинописные источники об Армянском нагорье XV века до Н. Э. = The XV century Hittite coneiform sourсes about the Armenian highland / Արամ Քոսյան, Ռոբերտ Ղազարյան, Մարիամ Խանզադյան, Սաթենիկ Մարտիրոսյան, ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա, Արևելագիտության ինստիտուտ, Երևան, Գիտություն, 2018։

Հոդվածներ 
 Ճշգրտումներ Արգիշտիխինիլիի մի պակասավոր արձանագրության ընթերցումներում, Լրաբեր հասարակական գիտությունների, 1982/2, 75-82:
 The Outline of Anatolian Onomastics, Studi Micenei ed Egeo-Anatolici, Roma, Fasc.XXIV, 1984, 225-227.
 Ուշ խեթական Մելիդ պետությունը (ըստ հիերոգլիֆային լուվիական աղբյուրների), Լրաբեր հասարակական գիտությունների, 1984/6, 62-70:
 The Epithet "Celestial" in Hieroglyphic Luwian Inscriptions, Altorientalische Forschungen, Berlin, Bd. 15/1, 1988, 114-118.
 Էթնիկական տեղաշարժերը Փոքր Ասիայում և Հայկական լեռնաշխարհում մ.թ.ա. XII դարում, Պատմա-բանասիրական հանդես,1991/1, 65-78:
 Hartapus and the Problem of Early Tabalian History (12th-10th B.C.), "ŠULMU IV: Everyday Life in Ancient Near East. Papers Presented at the International Conference, Poznan, 19-22 September, 1989", Poznan, 1993, 183-187.
 Կրկին էթնիկական տեղաշարժերի մասին, Պատմա-բանասիրական հանդես,1994/1-2, 247-255:
 An Anatolian-Armenian Parallel, Annual of Armenian Linguistics, vol.15, 1994, 63-65.
 Արևելյան՚ և ՙարևմտյան՚ մուշկերի խնդիրը, Պատմա-բանասիրական հանդես,1996/1-2, 207-220:
 Իսուվան (Ծոփքը) մ.թ.ա. XIII-XII դդ., Պատմա-բանասիրական հանդես,1997/1-2, 177-192:
 On Anatolian-Urartian Linguistic Contacts, The Journal of the Indo-European Studies, vol.25, 1997, N.1/2, 27-34.
 The End of the Hittite Empire: Thracians in the Armenian Highland?, “Armenian Perspectives”, London, 1997, 34-38.
 The Mushki Problem Reconsidered, Studi Micenei ed Egeo-Anatolici, fasc.XXXIX/2, 1997, 253-256.
 Հին Առաջավոր Ասիայի և Էգեյան ծովի ավազանի պատմության պարբերացման շուրջ, Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներ և ժողովուրդներ՚ XVII, Երևան, ՀՀ ԳԱԱ, 1998, 124-140։
 Իսուվան և Գորդիոնը (համեմատական վերլուծություն), Պատմա-բանասիրական հանդես,1998/3, 177-194:
 Кризис XIIв. до н.э.: этнические передвижения и депопуляция (к постановке проблемы), Լրաբեր հասարակական գիտությունների՚, 1998/3, 45-52.
 Արամ նահապետը Կապադովկիայում (մի վարկածի շուրջ), Պատմա-բանասիրական հանդես,1999/1, 237-259:
 Ասորեստանը և Հայկական լեռնաշխարհի երկրները մ.թ.ա. XIII դարի երկրորդ կեսին, Պատմա-բանասիրական հանդես,1999/2-3, 222-231:
 Սարգոն II-ը և Արևելյան Փոքր Ասիայի երկրները, Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներ և ժողովուրդներ՚ XVIII, Երևան, ՀՀ ԳԱԱ, 1999, 219-229։
 Խեթական պետությունը և Հայկական լեռնաշխարհի երկրները մ.թ.ա. XV դարում, Պատմաբանասիրական հանդես, 2000/3, էջ.161-174:
 Նոր նյութեր Խեթական տերության և Հայկական լեռնաշխարհի երկրների փոխհարաբերությունների մասին, Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներ և ժողովուրդներ, հ. 20, Երևան, ՀՀ ԳԱԱ, 2001, էջ. 233-245:
 Sargon II and Kurtis of Atuna: an Interpretation, “Studia Linguarum” 3/1 (Memoriae A.A.Korolev dicata), Moscow, 2002, 191-203.
 Лувийцы, фригийцы и мушки (к этнополити-ческой истории Малой Азии в VIII-VIIвв.до н.э.), “История и языки Древнего Востока: памяти И.М.Дьяконова”, Санкт-Петербург, РАН, Институт востоковедения 2002, 187-196.
 Անի-Կամախը խեթական դարաշրջանում, Պատմա-բանասիրական հանդես,2002/3, 225-241:
 Նոր տեղանուններ խեթական սեպագիր տեքստերում, Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներ և ժողովուրդներ, հ. 22, Երևան, ՀՀ ԳԱԱ, 2003, էջ. 252-264:
 Մուրսիլիս II-ի հայասական արշավանքները (նոր սկզբնաղբյուրներ), Պատմա-բանասիրական հանդես, 2004/2, 197-204:
 Խեթական KUB XXVI 62 սեպագիր տեքստը և Վերին Եփրատի ավազանի պատմական աշխարհագրության խնդիրները, Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներ և ժողովուրդներ, հ. 23, Երևան, ՀՀ ԳԱԱ, 2004, էջ. 372-384:
 Հայասայի աստվածները (KUB XXVI 39), Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներ և ժողովուրդներ XXIIV, Երևան, ՀՀ ԳԱԱ, 2005, 444-457։
 Политические процессы в долине Верхнего Евфрата в XV-XIII вв. до н.э., „Эдубба вечна и постоянна (Материалы конференции посвященной 90-летию со дня рождения И. М. Дьяконова), Санкт-Петербург, РАН, Институт востоковедения, 2005, с.145-150.
 An Aryan in Isuwa, Iran and the Caucasus, Vol.10/1, 2006, 1-6.
 Արիացիները Պախխուվայում, Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներ և ժողովուրդներ, հ. 25, Երևան, ՀՀ ԳԱԱ, 2006, էջ. 247-258:
 Arnuwanda I in the East, Armenian Journal of Near Eastern Studies, vol.1, 2006, p.72-97.
 Հայասան և Ազզին, «Շնորհ ի վերուստ. Առասպել և պատմություն» (Հոդվածների ժողովածու նվիրված Ս Հարությունյանի 80-ամյակին), Երևան, 2008, էջ.263-291:
 On the Ethnic background of Isuwa (a preliminary study), Armenian Journal of Near Eastern Studies, vol.IV/2, 2009, p. 85-97.
 Western Periphery of Urartu and Beyond, Armenian Journal of Near Eastern Studies, v. V/1, 2010, 43-54.
 Ուրարտական տերության ծայրագավառը (Ալթընթեփեի օրինակով), «Խալդյան զորությամբ» (Հոդվածների ժողովածու նվիրված Բորիս Պիոտրովսկու 100-ամյակին), Երևան, 2010, 21-33։
 37. Towards the Hittite Eastern Periphery (KUB 49.11), Armenian Journal of Near Eastern Studies, v. VI/2, 2011, 87-94:
 On Hieroglyphic Luwian Political Terminology, Armenian Journal of Near Eastern Studies, v. VII/1, 2012, 60-67.
 Խեթական պետությունը,«Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն», հ. 1, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ, Երևան, 2013, էջ.174-200:
 Լուվիական պետությունները,«Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն», հ. 1, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ, Երևան, 2013, էջ 201-222։
 Ասորեստանը մ.թ.ա. XIV-XI դդ., «Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն», հ. 1, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ, Երևան, 2013, էջ 64-79։
 Բաբելոնիան մ.թ.ա. XIX-XI դդ., «Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն», հ. 1, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ, Երևան, 2013, էջ 114-128։
 Ասորեստանի քաղաքական կարգը և բանակը, «Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն», հ. 1, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ, Երևան, 2013, էջ 98-101։
 Ասորեստանը և Հայկական լեռնաշխարհը,«Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն», հ. 1, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ, Երևան, 2013, էջ 102-113։
 Միտաննի, «Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն», հ.1, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ, Երևան, 2013, էջ 389-403։
 Միջագետքի ժողովուրդների մշակույթը, «Հայաստանի հարակից երկրների պատմությու», հ.1, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ, Երևան, 2013, էջ 143-150։
 Արամեացիներ, «Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն», հ. 1, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ, Երևան, 2013, էջ 419-424։
 Վանից մինչև Եփրատ (հայոց վաղ պետականության ակունքներում, «Հայկազունիներ. առասպել և պատմություն» միջազգային գիտաժողովի նյութեր, Գիտություն հրատ., ՀՀ ԳԱԱ, Երևան 2013, էջ 48-63։
 Առաջավոր Ասիայի շրջակա միջավայրը և Հայկական լեռնաշխարհը, Հին Արևելք, հ. 6, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ, 2014, 144-165։
 Rulers of Hayasa: Hukkana, Armenian Journal of Near Eastern Studies, vol.VIII/1-2, 2013-2014, p. 128-134.
 To the East of Hatti, In: Essays in Honour of Veli Sevin, Istanbul, 2014, 277-282.
 Հայոց վաղ պետականության պատմության մի խնդրի շուրջ, Բանբեր հայագիտության, 2014/1, 5-25:
 Les Aryens au Pahhuwa, Bulletin de la Societas Anatolica, n.3, 2015, 53-64.
 Between Euphrates and Lake Van (on the Location of Hayasa and Azzi), International Symposium on East Anatolia – South Caucasus Cultures, vol.I, Cambridge, 271-276.

Ծանոթագրություններ 

Հայ պատմաբաններ
Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Հայ պրոֆեսորներ
ՀՊՄՀ շրջանավարտներ