Մենձիժեց-Պոդլյասկի

Մենձիժեց –Պոդլյասկի՝   (մինչև  1917 թվականը Մեժիրեչյե;     )՝քաղաք  Լեհաստանում,Լյուբլիյան զորանոցում ։

Աշխարհագրություն     
Քաղաքի տարածքով հոսում է Քշնա  գետը ։  Լուբլինից 99 կմ հյուսիս, Վարշավայից 134 կմ արևելք։

Պատմություն 

Առաջին  հիշատակումը ՝ Մենձիժեց –Պոդլյասկի , պաշտոնական վերաբերում է 1434-1477 թվականներին ։ Այդ ժամանակ քաղաքում  անցնում էր     առևտրային ճանապարհ  Լուկուվայից  մինչև Բրեստ։  Մենձիժեց –Պոդլյասկին  տարածքով մեծացել է  շատ մեծ արագությամբ․
1486  թվականին կանգնեցվել է կաթոլիկ եկեղեցի , ըստ քաղաքագլխի՝Յան  Նաուստովիչի,  հրամանի  կազմակերպեցին առաջին տոնավաճառները ։
1598 թվականին կառուցվել է աղային հանք , քաղաքը  վերածվել էր  գարեջրի տարածաշրջանային կենտրոնի։                                              
1648 թվականին  զապորոժյան  կազակները  ասպատակեցին Մենձիժեց –Պոդլյասկու վրա։ Քաղաքը   3 անգամ ավերվել և այրվել է շվեդների կողմից․ արյունալի ջրհեղեղի  ժամանակ՝ 1655-1660 թվականներին ,  և Հյուսիսային պատերազմի ընթացքում ՝ 1706 և 1708 թվականներին ։ 
1660 թվականին ռուս-լեհական հերթական պատերազմի ժամանակ, Մենձիժեց –Պոդլյասկին  գրավեցին  ռուսական զորքերը։ 

1795 թվականին Լեհաստանի-Լիտվական Համագործակցության երրորդ բաժանման արդյունքում, քաղաքի տարածքը  մտավ հողատարածքների կազմի մեջ, որոնք  գտնվում են Հաբսբուրգյան միապետությունի տիրապետության  ներքո։
1809-1815 թվականներին մտնում էր Վարշավայի դքսության կազմի մեջ ,Վիեննայի վեհաժողովի որոշման համաձայն Մենձիժեց –Պոդլյասկին ընդգրկվեց Լեհական թագավորության մեջ ,որը հանդիսանում էր Ռուսաստանի կայսրության գեներալ-նահանգ։ 
1831 թվականին Լեհաստանի ապստամբության ժամանակ  քաղաքին մոտ տեղի է ունեցել  ճակատամարտ ապստամբների  և ռուսական կայսերական բանակի ստորաբաժանումների միջև։ 
1867 թվականին քաղաքում կառուցվեց երկաթուղային կայարան։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին  Մենձիժեց –Պոդլյասկին , որտեղ դեռ 1771 թվականին Օոգոստոս Ալեքսանդր Չարտորիյսկին՝ռուս զորավարը,կառուցել է Պետրոս առաքյալի և Պողոս առաքյալի միասնական եկեղեցին, դարձավ Ուկրաինայի հունական կաթոլիկ եկեղեցու խոշոր կենտրոն։
Լեհական ապստամբությունից հետո՝ 1863—1865 թվականներին Լեհական թագավորության տարածքում սկսվեց ռուսիֆիկացման ակտիվ  գործընթաց,  որի արդյունքում 1875  թվականին 2 անհատական  ​​եկեղեցիները մտան ռուսական ուղղափառ եկեղեցիի իրավասության տակ ։ Արդեն XVI դարում  Մենձիժեց –Պոդլյասկայում  ապրում էր բավականին մեծ հրեական համայնք:1931 թվականին մարդահամարի համաձայն հրեաների թիվը կազմում էր 12 հազար մարդ կամ բնակչության ընդհանուր թվի ¾ մասը ։1915 թվականի  օգոստոսին Մեծ ընկրկման ժամանակ գերմանական կայսերական բանակի ստորաբաժանումները մտան քաղաք ։ 1916-1918 թվականներին Մեժիրեչյեն  Լեհաստանի նորաստեղծ Թագավորության մաս էր կազմում, սակայն օրինականորեն մինչև 1917 թվականը այն գտնվում էր Սեդլետսկայի նահանգի Ռադինսկի շրջանում։ 1920 թվականի օգոստոսի 17-ին, Լեհաստանի հակաօդային ուժերի դիվիզյայով քաղաքի տարածքից դուրս է բերվել Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակի(ԲԳԿՀ)  ստորաբաժանումները  և Մենձիժեց –Պոդլյասկին մտավ Լեհաստանի Հանրապետության կազմի մեջ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ  
1939 թվականին ՝«Վայս» մարտական գործողության ժամանակ զինված ուժերի ստորաբաժանումները վերցրեցին քաղաքը, բայց արդեն 
սեպտեմբերի 25-ին ըստ զինադադարի պայմանագրի նրա տարածքը մտավ Լեհաստանի խորհրդային օկուպացիայի գոտի։ Երկու շաբաթ անց Մենձիժեց –Պոդլյասկին , ըստ ԽՍՀՄ-ի ևԳերմանիայի միջև բարեկամության և սահմանի պայմանագրի, դարձավ նորաստեղծ գեներալ֊նահանգի մի մասը:1940 թվականին քաղաքում ստեղծվել է 6  ուղղիչ  աշխատանքային ճամբարներ, որտեղ ապրում է 2000 հոգի հրեա, ինչպես նաև հուդենրատը և հրեական ոստիկանությունը։ 1941 թվականի հունիսի 22–ին «Բարբարոսա» ռազմական գործողության  մեկնարկից  հետո տվյալ ուղղիչ աշխատանքային ճամբարներում  տեղահանվել են մերձակա բնակավայրերի բնակիչները՝այդ թվում կրակովյանցիները։ 1942 թվականի ապրիլի 19-ին հրատարակվեց հրաման, ըստ որի երեք օրվա ընթացքում հրեաները պարտավորվում էին հավաքել   50կգ  ոսկի և փոխանցել Գեստապոյին։ 
Այս ժամանակահատվածում ոստիկանության աշխատակիցների կողմից փողոցներում սպանվել է շուրջ 40 պատանդ։ 1942 թվականի  25—26 օգոստոսի հրազենների և աղաղակների ներքո  ոստիկանության աշխատակիցների կողմից կայարան էին բերվել ,ընկղմվել մահվան գնացքներ և ուղարկվել Տրեբլինկա-2 մահվան ճամբար  11-ից 12 հազար հրեաներ։  Օգոստոսի 28-ին գետտոյի իշխանությունը անցավ հուդենրատի անդամների ձեռքը, որի արդյունքում հետագայում տեղի ունեցավ հրեաների  մի շարք զանգվածային տեղահանություններ մահվան ճամբարներ։ 
1943 թվականի հուլիսի 17-ին գետտոն վերջնականապես լուծարվեց. մնացած հրեաները տեղահանվեցին Տրեբլինկա -2 և Մաջդանյան մահվան ճամբարներ։ Քաղաքի մեջ, գնդակահարվեցին  վերջին 160-200 հոգի հրեական ազգության ներկայացուցիչները , և այն հռչակվեց հրեաներից  ազատված։ Ինչպես պարզվեց, Մենձիժեց –Պոդլյասկիում հրեաների միայն  1 %–ն է մնացել կենդանի՝ քաղաքը գերմանացիներից ազատելուց հետո ։

Տնտեսագիտություն  
Քաղաքի տնտեսության մեջ ներգրավված են շուրջ 4900 բնակիչ մասնավորապես `արդյունաբերական ոլորտում 36%, առևտրային ոլորտում 19%, կրթության ոլորտում` 11%։ 2005 թվականի հոկտեմբերին  Մենձիժեց –Պոդլյասկիյում գործազրկության մակարդակը  կազմել է 22%։ Քաղաքի տարածքով անցնում են երկու պետական նշանակություն ունեցող ճանապարհներ՝DK2 (երկրի արևելքից դեպի արևմուտք) և DK19: Նախատեսվում է անցկացնել ավտոմայրուղի S19 քաղաքի արևմտյան մասում։ 2008 թվականին Մենձիժեց –Պոդլյասկիյում հնարավոր դարձավ անցկացնել   տվյալ  ավտոմայրուղու  շրջանցիկ մի հատված՝ 6,6 կիլոմետր երկարությամբ,որը թույլ է տալիս մուտք գործել քաղաքի հյուսիսային հատվածից դեպի հարավ, շրջանցելով կենտրոնը։

Քույր քաղաքներ      
 Տուար(Ֆրանսիա, 2000)           
  Կոբրին(Բելառուս)  
     (Լիտվա) 
 Լուձա (Լատվիա)
 Կամեն-Կաշիրսկի(Ուկրաինա, 2008) 
Մալորիտա(Բելառուս)  
 Պետահ֊Տիկվա ( Իսրայել, 2011)

Հայտնի տեղաբնիկներ 
Յան Յուրևիչ. Զաբերեզինսկի( 1440-1508 թթ.)՝ Լիտվայի մեծ մարշալ;             
Իրնեուս (1892—1981)՝ ամբողջ Ամերիկայի և Կանադայի մետրոպոլիտ 
 Անջեյ Կոպիչինսկին (1934)՝ թատրոնի և կինոյի դերասան; 
Գժեգոժ Յակոբ Պարիմովիչ (1735-1801)՝մանկավարժ, լուսաբանիչ,գրող; 
Սլավա Փշիբիլսկայա (1931) ՝Էստրադային  երգչուհի; 
Եվգենի Ռուդնիցկի (1883-1937)՝լեզվաբան, ազգագրագետ, Ա.Ա. Պոտեբիի լեզվաբանության ինստիտուտի աշխատակից;
Ֆելիքս Տուրսկի(1729-1800)՝ Հոլմի, Լուցսկի եւ Կրակովի եպիսկոպոս։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 

Լեհաստանի բնակավայրեր
1174 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր