Ուկրաինայի Տարաս Շևչենկոյի անվան ազգային մրցանակ

Ուկրաինայի Տարաս Շևչենկոյի անվան ազգային մրցանակ (), Ուկրաինայի մշակույթի և արվեստի բնագաբառների պետական բարձրագույն պարգև, որն անվանվել է ի պատիվ ուկրաինացի բանաստեղծ Տարաս Շևչենկոյի։ Մրցանակ շնորհելու մասին որոշումն ընդունում է Ուկրաինայի Նախագահը` հիմնվելով  Տարաս Շևչենկոյի անվան Ազգային մրցանակի Հանձնաժողովի առաջարկությունների հիման վրա։

Մրցանակի պատմություն 
Մրցանակը հիմնադրվել է 1961 թվականի մայիսի 20-ին համաձայն ՈւԽՍՀ Նախարարների Խորհրդի Որոշման որպես Շևչենկոյի անվան հանրապետական մրցանակ։ Որոշման համաձայն, այդ մրցանակը շնորհվում էր գրականության, արվեստի, երաժշտության, թատերական արվեստի և կինոարվեստի գործիչներին։

Առաջին մրցանակը հանձնվել է 1962 թվականի մայիսի 9-ին։ Առաջին դիպլոմը և մրցանակակրի կոչմանն արժանացել է Պ. Տիչինան, Օ. Գոնչարը և Պ. Մայբորոդան։ Դափնեկրի դրամական մրցանակն այդ ժամանակ կազմում էր 2500 ռուբլի։

1969 թվականին հանրապետական մրցանակը վերանվանվել է «Տարաս Շևչենկոյի անվան ՈւԽՍՀ Պետական մրցանակ»։ Իսկ 2000 թվականի հունիսի 22-ին  մրցանակին տրվել է Ուկրաինայի բարձրագույն մրցանակի կարգավիճակ` համաձայն Ուկրաինայի Նախագահի թիվ 808/2000 Հրամանագրի և ստացել է «Տարաս Շևչենկոյի անվան Ուկրաինայի Ազգային մրցանակ» անվանում։

Մրցանակի հանձնաման կանոնակարգ 

Մրցանակը շնորհվում է Ուկրաինայի Նախագահի Հրամանագրով։ Այդ մրցանակը տրվում է գրականության և արվեստի, հրապարակախոսության և ժուռնալիստիկայի բնագավառում ակնառու նվաճումներ ու մշակույթի զարգացման գործում զգալի ավանդ ունեցող քաղաքացիներին։

Ամեն տարի կարող է շնորհվել ոչ ավելի, քան տասը Ազգային մրցանակ։ Մրցանակաբաշխության շնորհման համար աշխատանքների առաջադրումն իրականացվում է  դրանց հրապարակման պահից հինգ տարիների ընթացքում, բայց ոչ շուտ, քան մինչև կես տարի առաջ դրանց առաջադրումից։

Տարաս Շևչենկոյի անվան Ուկրաինայի Ազգային մրցանակի մրցույթին մասնակցող ստեղծագործությունները և աշխատանքները  ներկայացվում են Ուկրաինայի մշակույթի և տուրիզմի նախարարություն, Ուկրաինայի գիտությունների ազգային ակադեմիա, Ուկրաինայի արվեստի ազգային ակադեմիա, Ուկրաինայի ստեղծագործական միություններ և Ուկրաինայի գրական-արվեստագիտական միություններ։ Մրցանակը կարող է շնորհվել Ուկրաինայի, այլ պետությունների քաղաքացիներին և քաղաքացիություն չունեցող անձանց։

Ազգային մրցանակը շնորհվում է հեղինակին կամ կատարողին մեկ անգամ կյանքի ընթացքում։ Նրանց շնորհվում է մրցանակի դափնեկրի դիպլոմ և մրցանակի դափնեկրի Պատվո նշան։ Դրամական մրցանակի չափը սահմանվում է ամեն տարի` համաձայն Ուկրաինայի Նախագահի Հրամանագրի, և 2010 թվականին կազմել է 130 000 գրիվեն կամ մոտ 5 715 ԱՄՆ դոլար ( 2015 թվականի նոյեմբերի ՈւԱԲ փոխարժեքով)։

Ազգային մրցանակ շնորհելու մասին Ուկրաինայի Նախագահի հրամանագիրը հրապարակվում է ամեն տարի մարտի 9-ին «Կառավարական սուրհանդակ» թերթում և հրապարակվում է ռադիոյով և հեռուստատեսությամբ։

Ազգային մրցանակի դիպլոմներ և պատվավոր նշանները դափնեկիրներին հանձնում է Ուկրաինայի Նախագահը մարտի 9-ին Ուկրաինայի Ազգային օպերայում հանդիսավոր միջոցառման ժամանակ, որը նվիրված է Տարաս Շևչենկոյի ծննդյան օրվան (սակայն 2010 թվականին Ուկրաինայի Նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը Շևչենկոյի մրցանակի հանձնումն անցկացրել է Տարասի լեռան վրա Կանև քաղաքում, որտեղ թաղված է Շևչենկոն)։

Մրցանակի շնորհման հանձնաժողով 
Մրցանակի շնորհման հանձնաժողովը հատուկ մարմին է, որը ենթարկվում է Ուկրաինայի Նախագահին և ստեղծվել է Տարաս Շևչենկոյի անվան Ազգային մրցանակի շնորհման համար առաջադրվող թեկանծուների հետ կապված հարցերի նախնական քննարկման համար։

Հանձնաժողովի կազմ 

 Ռ. Մ. Լուբկիվսկի - գրող, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր, հանձնաժողովի նախագահ
 Մ. Վ. Մատիոս - գրող, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր, հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ
 Օ. Ն. Բիյմա - կինոռեժիսոր, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր
 Ա. Ա. Բոկոտեյ - նկարիչ, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր
 Վ. Վ. Բրյուխովեցկի - մշակութաբան, «Կիև-Մոգիլայի ակադեմիայի» նախագահ
 Բ. Գ. Վոզնիցկի - մշակութաբան, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր
 Վ. Դ. Գերասիմյուկ - բանաստեղծ, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր
 Ի. Ֆ. Դրաչ - բանաստեղծ, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր
 Ն. Գ. Ժուլինսկի - գրականագետ, ՈւԳԱ ակադեմիկոս, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր
 Լ. Ն. Կադիրովա - դերասանուհի, «Шевченківський фонд — XXI століття» բարեգործական կազմակերպության նախագահ;
 Ի. Ս. Մարչուկ - նկարիչ, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր
 Պ. Մ. Մովչան - բանաստեղծ, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր
 Բ. Ի. Օլեյնիկ - ուկրաինական բանաստեղծ և քաղաքական գործիչ
 Վ. Ս. Պալկին - դիրիժոր, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր
 Ի. Ն. Ռումարկ - բանաստեղծ, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր
 Մ. Ֆ. Սլաբոշպիցկի - գրող, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր
 Ե. Ֆ. Ստանկովիչ - կոմպոզիտոր, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր
 Ա. Կ. Ֆեդորուկ - արվեստաբան
 Ա. Գ. Խոստիկոև - դերասան, ռեժիսոր, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր
 Ֆ. Յա. Յակուբով - Ղրիմի ինժեներամանկավարժական պետական համալսարանի ռեկտոր, Տարաս Շևչենկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր։

Մրցանակի դափնեկիրներ 
Մրցանակից հրաժարվելու միակ դեպքը տեղի է ունեցել 2011 թվականին, երբ ուկրաինացի գրող Վասիլի Շկլյարը հրաժարվել է պարգևից։ Մերժման պատճառը գրողն անվանել է իր անհամաձայնությունն այն բանին, որ կրթության նախարարի պաշտոնը զբաղեցնում է Դմիտրի Տաբաչնիկը։

Տես նաև 
 Ուկրաինայի մրցանակներ

Ծանոթագրություններ

Հղումներ 

 Національна премія України імені Тараса Шевченка. (ուկր.)

Ref-uk
 Названы имена лауреатов Шевченковской премии
 Указ Президента України від 6 березня 2009 року N 126/2009 «Про Диплом та Почесний знак лауреата Національної премії України імені Тараса Шевченка».(ուկր.)

Ref-uk
 До 50-річчя заснування Національної премії України імені Тараса Шевченка: Документи ЦДАВО України , ЦДАГО України , ЦДКФФА України ім. Г. С. Пшеничного , ЦДАМЛМ України  // Офіційний веб-портал Державної архівної служби України.(ուկր.)

Ref-uk

Պարգևներ այբբենական կարգով
Ուկրաինայի պատվավոր կոչումներ