Թալերհոֆ

Թալերգոֆ (), համակենտրոնացման ճամբար, որ ստեղծել է Ավստրո-Հունգարական կայսրությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմի առաջին օրերին։ Գտնվել է Ալպերի ստորոտի հովիտներից մեկում` Շտիրիա նահանգի գլխավոր քաղաքի` Գրացի մոտ։ Թալերգոֆը 20-րդ դարի համաշխարհային պատմության մեջ համակենտրոնացման ճամբարներից առաջիններից մեկն է և առաջինը Եվրոպայում։

Այստեղ են բնակեցվել Գալիցիայից և Բուկովինայից տեղահանված բնակիչներ` ռուսիններ, որոնք եղել են Ռուսական կայսրության կողմնակիցները և տեղահանվել են լեհերի և ուկրաինամետների պահանջով։ Ռուսամետների մյուս խոշոր համակենտրոնացման ճամբարը եղել է Թերեզինը։

Պատմություն 
Գալիցիայի և Բուկովինայի ռուսամետների առաջին խումբը Թալերգոֆ է բերվել 1914 թվականի սեպտեմբերի 4-ին։

Մինչև 1915 թվականի ձմեռըԹալերգոֆում բարաքներ չեն եղել։ Մարդիկ բաց երկնքի տակ պառկել են հողին թե՛ անձրևին, թե՛ ցրտին։

ԱՄՆ-ի կոնգրեսական Ժոզեֆ. Մակորմիկի վկայությամբ տարհանվածներին ենթարկել են ծեծի ու կտտանքի։

1914 թվականի` Շլեերի պաշտոնական հաղորդագրության մեջ նշվում էր, որ Թելերգոֆում այդ ժամանակ գտնվել է 5.700 մարդ։ Նրանցից 1915-ը եղել են Լեմկովշչինայի բնակիչներ։

1914 թվականի սեպտեմբերի 4-ից 1917 թվականի մայիսի 10-ը Թալերգոֆում բանտարկվել են 20.000 ռուսամետներ, միայն առաջին մեկուկես տարվա ընթացքում մահացել է ավելի քան 3.000 բանտարկյալ։ Գալիցիացի քաղաքական գործիչ Դմիտրի Մարկովի տվյալներով 1915 թվականի առաջին կեսին գլխատվել է մոտ 3.800 մարդ։

Ճամբարը փակվել է 1917 թվականի մայիսին Ավստրո-Հունգարիայի վերջին կայսր Կառլ  I-ի կարգադրությամբ։ Ճամբարի տեղում բարաքները մնացել են մինչև 1936 թվականը։ Էքսգումացիայի են ենթարկվել 1767 դիակ, որոնք վերահուղարկավորվել են Ֆելդկիրխեն () գյուղի մոտ գտնվող ընդհանուր գերեզմանոցում։

Ներկայումս ճամբարի տեղում Գրաց-Թալերգոֆ օդանավակայանն է։

Ականատեսների վկայություն 

Ալեքսանդր Մակովսկու վկայությունից.

Ահա ինչ է գրում ճամբարի նախկին բանտարկյալ Վասիլի Վավրիկը.

Նշանավոր բանտարկյալներ 

 Յարոսլավ Կաչմարչիկ (1885-1944) - լեմկիների Ռուսական ժողովրդական հանրապետության նախագահ
 Նիկոլայ Անտոնևիչ - պատմաբան, հրապարակախոս
 Վասիլի Վավրիկ - գրող, գրականագետ, պատմաբան
 Նիկոլայ Գլեբովիցկի - գրող, հասարակական գործիչ
 Յուրի Դեմյանչիկ - բանասեր
 Մեֆոդի Տրոխանովսկի - հասարակական գոչծիչ, մանկավարժ

Հիշատակ 

1934 թվականի Լվովի Լիչակովսկի գերեզմանոցում կանգնեցվել էհուշարձան` նվիրված Թալերգոֆի զոհերի հիշատակին։

Ծանոթագրություններ 

Համակենտրոնացման ճամբարներ
Բնակչության տեղահանում
Ավստրո-Հունգարիան Առաջին համաշխարհային պատերազմում