Ջոն Քերնքրոս

Ջոն Քերնքրոս (; ), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բրիտանական հետախուզության սպա, ով աշխատել է նաև խորհրդային հետախուզության համար։ Մինչև 1990 թվականը համարվում էր «Քեմբրիջյան հնգյակի» հավանական հինգերորդ անդամը, մինչև նրա ինքնությունը չբացահայտեց խորհրդային փախստակ Օլեգ Գորդիևսկին, ով ԽՍՀՄ-ից փախել էր Մեծ Բրիտանիա։

Ավարտելով Քեմբրիջի համալսարանը՝ Քերնքրոսը աշխատանքի է անցել Միացյալ Թագավորության արտաքին գործերի նախարարությունում։ 1937 թվականին անցել է Մեծ Բրիտանիայի կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1942 թվականին ծառայության է անցել Միացյալ Թագավորության գաղտնի հետախուզական ծառայությունում, որտեղ մուտք է ունեցել դեպի գաղտնագրման և գաղտնազերծման տեխնիկաները։ Աշխատելով գաղտնի Բլեթչլի պարկ ռադիոհետախուզական կենտրոնում, նա ստացված տեղեկությունները փոխանցել է ԽՍՀՄ-ին։

Օլեգ Գորդիևսկին նշում է․ «Շոտլանդացի Ջոն Քերնքրոսը եղել է հակահետախուզությունում և ունեցել է որսված գերմանական հաղորդագրությունների բազմաթիվ տվյալներ։ Եվ չնայած անգլիացիները իրենք տրամադրում էին Խորհրդային Միությանը ռազմական տեղեկատվությունը, սակայն ինֆորմացիայի մի մասը նրանք չէին տրամադրում։ Այդ գործն իր վրա էր վերցրել Քերնքրոսը և որսման բաժնում աշխատող Լեո Լոնգը, ով հավաքագրվել էր Քերնքրոսի կողմից»։

Բրիտանական հետախուզության կարծիքով, հենց այն տվյալները, որոնք փոխանցել էր Քերնքրոսը Մոսկվային՝ ատոմային զենքի ոլորտում ամերիկյան և բրիտանական հետազոտությունների մասին, ընկած են եղել խորհրդային միջուկային ծրագրի հիմքում։

Այն բանից հետո, երբ 1951 թվականին MI5-ի հակահետախուզությունը ներկայացրեց հանցանշանները, Քերնքրոսը խոստովանեց, որ աշխատել է Խորհրդային Միության համար։ Այդուհանդերձ, նա քրեական պատիժ չի ստացել, ինչի արդյունքում հանրության լայն զանգվածները մեղադրեցին կառավարությանը՝ նշելով, որ կառավարությունը գաղտնի մասնակցություն է ունեցել տվյալների փոխանցման գործընթացին։ «Քեմբրիջյան հնգյակի» հինգերորդ անդամի ինքնությունը մնաց անապացույց մինչև 1990 թվականը, երբ ՊԱԿ-ի փախստակ Գորդիևսկին հայտարարեց, որ այդ մարդը եղել է Ջոն Քերնքրոսը։

Իր խոստովանությունից հետո՝ Քերնքրոսը տեղափոխվել է Հռոմ, որտեղ, մինչև թոշակի անցնելը, աշխատել է ՄԱԿ-ի պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպությունում։ Այնուհետև տեղափոխվել է Ֆրանսիայի հարավ, որտեղ էլ մահացել է 1995 թվականին։

Ծանոթագրություններ 

Հետախույզներ
Գլազգոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Խորհրդային հետախույզներ
Շոտլանդացի գրողներ
Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Բրիտանացի մաթեմատիկոսներ