Ուդե

Ուդե (), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի երկրամասի Ադիգենի մունիցիպալիտետի կազմում, Ախալցխա քաղաքից ուղիղ գծով 17 կմ արևմուտք։ Զազալո գյուղի հետ միասին ընդգրկված է Ուդե համայնքի կազմում։

Աշխարհագրություն 
Բնակավայրը տեղակայված է Փոցխով գետի ձախ վտակ Քոբլիանի աջակողմում, ծովի մակերևույթից 1070-1260 մ բարձրության վրա։

Պատմություն 
Ներկայում գյուղի պատմության մասին քիչ տեղեկություններ են ուսումնասիրված։ Հայտնի է, որ դեռևս 14-16-րդ դարերում գյուղում բնակվում էին առաքելադավան հայեր։ Հետագայում գրեթե ամբողջությամբ գյուղի հայերը դարձել են կաթոլիկ եկեղեցու հետևորդ։

Գյուղի հայ կաթողիկե քահանաներից հիշատակվում են 1842 թվականին Ուդեի հայ կաթողիկե համայնքի քահանա տեր Մխիթարը։ 1909 թվականին հիշվում է հայ կաթողիկե ծխատեր քահանա Ստանիսլավ Կաճկաճյանցը։ 1915 թվականին հիշվում է Թովմաս Իգիթխանյանը` որպես հայ կաթողիկ Սուրբ Աստվածամոր եկեղեցու քահանա։

1916 թվականին գյուղում գործել է նախարարարական դպրոց, որտեղ ուսանել են 45 աշակերտ (միայն տղաներ)։

Բնակչություն 
Համաձայն 1595 թվականի Օսմանյան կառավարության կազմած հարկացուցակի` Ուդեն ունեցել է հայ բնակչություն։ Այդ ցուցակից հիշվում են Սավի որդի Աստվածատուրը, Զատիկի որդի Գրիգորը, նրա որդի Ազարը, նրա եղբայր Անանիան, Շահմիրանի որդի Մանվելը, Ազարի որդի տեր Հակոբը, նրա եղբայր Անանիան, Էմանեթի որդի Աստվածատուրը, Աղդարի որդի Աստվածատուրը, նրա եղբայր Խաչատուրը, Ատոլի որդի Աստվածատուրը և այլն։

Գրավոր աղբյուրներում ուդեցի հայերի մասին առավել հաճախ հիշատակվում է 18-րդ դարից։

Արդեն 1879 թվականին Ուդեն հիշվում է որպես զուտ հայ կաթոլիկեներով բնակեցված գյուղ։

Համաձայն տարբեր ոլորտների հայ ուսումնասիրողների՝ Ուդեի բնակչությունը էթնիկ հայեր են, ովքեր նախկինում դավանել են հայ կաթոլիկություն։ Մի շարք բժիշկների պնդմամբ՝ Ուդե և Արալ գյուղերում տարածված հայերին բնորոշ երևանյան հիվանդությունը գենետիկ առումով ապացուցվել է, որ բնակիչները հայեր են, քանի որ հիվանդության այդ ձևը հանդիպում է միայն հայերի մոտ։

Պատմական հուշարձաններ 
Գյուղի տարածքում են գտնվում հայ կաթողիկե Սուրբ Աստվածամայր եկեղեցին, վերջինիս կից Սուրբ Գևորգ մատուռը։ Որոշ աղբյուրներում հիշատակվում է նաև Սուրբ Սարգիս մատուռը։ Մի շարք այլ հուշարձաններ<ref name="Օրացոյց">:

Նշումներ

Ծանոթագրություներ 

Վրաստանի գյուղեր
Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր