Կովկասյան II բանակային կորպուս

II Կովկասյան բանակային կորպուս (II Կովկասյան ԲԿ), II Ка́вказский арме́йский ко́рпус (II Ка́вказский АК) — ռուսական բանակի կորպուս՝ օպերատիվ-մարտավարական միավորում, որը գոյություն է ունեցել 1879—1918 թվականներին և 1914-1918թթ. մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին:. Կազմավորվել է 17.12.1878թ.: Մտնում էր Կովկասյան ռազմական օկրուգի կազմի մեջ։ Լուծարվել է 1918 թ. սկզբին։ Կորպուսն իր գրեթե 40-ամյա պատմությունն սկսել է երկու հայ զորավարների հրամանատարության ներքո. նախ՝ գեներալ-լեյտենանտ Հովհաննես Լազարյանի, ապա՝ գեներալ-լեյտենանտ Արշակ Տեր-Ղուկասովի։

Ենթակայությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ 
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Կովկասյան II բանակային կորպուսը տարբեր ժամանակահատվածներում օպերատիվ առումով ենթարկվում էր տարբեր վերադաս հրամանատարությունների, և, ըստ անհրաժեշտության, մտել է տարբեր ռազմական միավորումների կազմի մեջ։ Մասնավորապես՝ 
 1914 թվականի օգոստոսի 2-ից մինչև նույն թվականի հոկտեմբերի 22-ը՝ ռուսական կայսերական բանակի X բանակի կազմի մեջ,
 1914 թվականի նոյեմբերի 15-ից մինչև հաջորդ՝ 1915 թվականի մայիսի 4-ը՝ ռուսական կայսերական բանակի I բանակի կազմի մեջ,
 1915 թվականի մայիսի 4-ից մինչև նույն թվականի հուլիսի 24-ը՝ ռուսական կայսերական բանակի IX բանակի կազմի մեջ,
 1915 թվականի հուլիսի 24-ին անցել է ռուսական կայսերական բանակի XIII բանակի կազմի մեջ,
 1915 թվականի օգոստոսի 19-ից մինչև 1917 թվականի դեկտեմբերը՝ դարձյալ գտնվել է ռուսական կայսերական բանակի X բանակի կազմի մեջ։ 1917 թվականի փետրվարի վերջին - մարտի սկզբներին ցարը տապալվեց, և ռուսական կայսրությունը, փաստացի վերածվեց հանրապետության, իսկ սեպտեմբերից Ռուսաստանը պաշտոնապես հռչակվել է դեմոկրատական հանրապետություն, ուստի նրա բանակն արդեն կայսերական չէր կոչվում։ Բոլշևիկների 1917 թվականի հոկտեմբերյան, նոր տոմարով՝ նոյեմբերյան հեղաշրջումից հետո Ռուսաստանը վերածվել էր խորհրդային հանրապետության, ուստի նրա բանակը պաշտոնապես վերացվել էր։ X բանակն իր գոյությունը փաստացի շարունակում էր, ինչպես նաև նրա կազմի մեջ մտնող զորամիավորումները, այդ թվում՝ Կովկասյան II բանակային կորպուսը, սակայն դրանք արդեն կայսերական Ռուսաստանի և նույնիսկ Ռուսաստանի դեմոկրատական հանրապետության զորքերը չէին։

Կազմ 
Ռազմավարչական տեսակետից կորպուսը մտնում էր Կովկասյան ռազմական օկրուգի մեջ։ Մարտական կազմը 1914 թվականի հուլիսի 18-ի դրությամբ հետևյալն էր.
 Կովկասյան գրենադերական դիվիզիա
 I գրենադերական բրիգադ
 Լեյբ գվարդիայի Էրիվանյան 13-րդ գրենադերական զորագունդ
 14-րդ գրենադերական Վրաստանյան զորագունդ
 II գրենադերական բրիգադ
 Թիֆլիսյան 15-րդ գրենադերական զորագունդ
 Մինգրելյան 16-րդ գրենադերական զորագունդ
 Կովկասյան գրենադերական հրետանային բրիգադ
 LI հետևակային դիվիզիա
 I բրիգադ
 Փոթիի 201-րդ հետևակային զորագունդ
 Գորիի 202-րդ հետևակային զորագունդ
 II բրիգադ
 Սուխումի 203-հետևակային զորագունդ
 Արդահանյան-Միխայլովյան 204-րդ հետևակային զորագունդ
 LI հրետանային բրիգադ
 II Կովկասյան հրաձգային բրիգադ
 5-րդ Կովկասյան հրաձգային զորագունդ
 6-րդ Կովկասյան հրաձգային զորագունդ
 7-րդ Կովկասյան հրաձգային զորագունդ
 8-րդ Կովկասյան հրաձգային զորագունդ
 2-րդ Կովկասյան հրաձգային հրետանային դիվիզիոն
 Կովկասյան հեծելազորային դիվիզիա
 I բրիգադ
 Տվերյան 16-րդ դրագունական զորագունդ
 Նիժեգորոդյան 17-րդ դրագունական զորագունդ
 II բրիգադ
 Սևերյան 18-րդ դրագունական զորագունդ
 Սունժենյան-Վլադիկավկազյան 1-ին կազակական զսրագունդ
 Կովկասյան հեծելազորային-լեռնային դիվիզիոն
 II Կովկասյան կազակական դիվիզիա
 I բրիգադ
 Պոլտավյան 1-ին կազակական զորագունդ
 Սևծովյան 1-ին կազակական զորագունդ
 II բրիգադ
 Զապորոժյան 1-ին կազակական զորագունդ
 Լաբայի 1-ին կազակական զորագունդ
 2-րդ Կովկասյան կազակական դիվիզիոն
 2-րդ Կովկասյան հրասանդա-հրետանային դիվիզիոն
 2-րդ Կովկասյան սակրավոր գումարտակ
 Կովկասյան գումակային գումարտակ

Հրամանատարներ

Շտաբի պետեր 
 01.01.1886 թ. — գեներալ-մայոր Պերլիկ Պյոտր Տիմոֆեյի
 04.05.1887-4.12.1888 թթ. — գեներալ-մայոր Ֆրեզե Ալեքսանդր Ալեքսանդրի
 27.11.1902-29.07.1905 թթ. — գեներալ-մայոր Բերխման Գեորգի Էդուարդի
 01.07.1907-26.11.1912 թթ. — գեներալ-մայոր Բարաթով Նիկոլայ Նիկոլայի
 07.12.1912-после 31.01.1913 թթ. — գեներալ-մայոր Կուզմին-Կորովաև Ալեքսանդր Նիկոլայի
 06.12.1914-ից սկսած, իսկ 1.01.1916 թթ. հետո՝ — գեներալ-մայոր Ֆյոդորով Դմիտրիի Յակովի

Տես նաև 
 :ru:Баязетское сидение
 :ru:Баязет (роман)
 :ru:Баязет (телесериал)

Գրականություն 
 Волков С. В. Генералитет Российской империи. Энциклопедический словарь генералов и адмиралов от Петра I до Николая II. Том II. Л—Я. — М., 2009. — С. 570. — ISBN 978-5-9524-4167-5
 
 
 Терентьев М. А. История завоевания Средней Азии. Т. 3. СПб., 1903.
 Кавказский календарь на 1882 год, Тифлис, 1881.
 Послужной список генерала от кавалерии барона А. В. Каульбарса по сост. на 29 декабря 1915 г. РГВИА, ф. 409, оп. 1, д. 295—596 (1915 г.)
 Личный фонд А. В. Каульбарса. РГВИА, ф. 203, 1604—1916 гг., 53 ед. хр.
 [А. В. Каульбарс]. Разведчик, 1891, № 55.
 Александр Васильевич Каульбарс. — Военная Энциклопедия, т. XII. СПб., изд. И. Д. Сытина, 1913, с. 460.
 Терентьев М. А. История завоевания Средней Азии. Т. 1-3. Спб., 1903—1906.
 Басханов М. К. Политика Англии и России в отношении государства Якуб-бека в Восточном Туркестане (60 — 70-е гг. XIX в.). Дис. на соиск. уч. степ. к. ист. н. М., Институт Дальнего Востока АН СССР, 1991.
 Жданко Т. А. Каракалпаки в научных исследованиях периода их присоединения к России (1873—1874). — Среднеазиатский этнографический сборник, вып. IV. V.М., Наука, 2001, c. 13 — 19.
 Волков С. В. Офицеры российской гвардии. М., 2002
 
 Басханов М. К. Русские военные востоковеды до 1917 г. Биобиблиографический словарь. М., Восточная литература, 2005.
 
 
  
 
 
 Апушкин В. А. Мищенко : из воспоминаний о Русско-Японской войне. Издал В. Березовский, 1908
 Маковкин А. Е. 1-й Нерчинский полк Забайкальского казачьего войска. 1898—1906 гг. Исторический очерк. СПб., 1907
 Деникин А. И. Путь русского офицера. — М.: Современник, 1991
 Свечин М. А. Записки старого генерала о былом. — Ницца: 1964
 Список генералам по старшинству. Составлен по 15.04.1914. Петроград, 1914

Պատկերասրահ

Արտաքին հղումներ 
 Биография на сайте энциклопедии фонда «Хайазг»
 ЛАЗАРЕВ Иван Давидович  
 Момджян Х. М. Генерал-адъютант И. Д. Лазарев
 Биография Мищенко П. И. на сайте «Хронос»
 
 Словари и энциклопедии онлайн
 Міщенко(Мищенко)
 
 
 
 
 
 Мышлаевский А. З., Офицерский вопрос в XVII веке (Очерк из истории военного дела в России) на сайте «Руниверс»
 А. З. Мышлаевский (биографический указатель)

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 :ru:Высочайшие приказы
 :ru:Списки по генералам по старшинству, 1886—1916 гг.
 :ru:Списки полковникам по старшинству, 1902—1916 гг.
 :ru:Расписание сухопутных войск, 1.07.1903
 :ru:Расписание сухопутных войск, 1.02.1913
 :ru:Расписание сухопутных войск, 1.04.1914
 Русская армия в Великой войне: Картотека формирований
 
 
 
 Айрапетов О. Внешняя политика Российской империи (1801—1914). М., 2006
 
 Терентьев М. А. История завоевания Средней Азии. Т. 3.
 
 Список генералам по старшинству на 1886 год. СПб., 1886
 Волков С. В. Генералитет Российской империи. Энциклопедический словарь генералов и адмиралов от Петра I до Николая II. Том II. Л—Я. М., 2009
 Гизетти А. Л. Сборник сведений о георгиевских кавалерах и боевых знаках отличий Кавказских войск. Тифлис, 1901 на сайте Руниверс
 Исмаилов Э. Э. Золотое оружие с надписью «За храбрость». Списки кавалеров 1788—1913. М., 2007
 Список генералам по старшинству. Составлен по 1 января 1891 года. СПб., 1891
 Список генералам по старшинству. Составлен по 1 июля 1908 года. СПб., 1908
 Старчевский А. А. Памятник Восточной войны 1877—1878 гг. СПб., 1878

Ռուսաստանի բանակային կորպուսները Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Ռուսական կայսրության բանակային կորպուսներ
Ռազմական պատմություն