Ալեքսանդր Խանժոնկով

Ալեքսանդր Ալեքսեևիչ Խանժոնկով (, ), ռուս գործարար, ռեժիսոր և սցենարիստ, ռուսական կինեմատոգրաֆի պիոներներից մեկը։ Հայտնի է «Սևաստոպոլի պաշտպանություն» ֆիլմով, որը եղել է Ռուսաստանի առաջին լիամետրաժ ֆիլմը։ Սատարել է Լադիսլավ Ստարևիչին, որն ստեղծել է ֆիլմեր տիկնիկային անիմացիայի տեխնիկայով։ Խանժոնկովը մինչև 1926 թվականն աշխատել է որպես խորհրդատու Պետկինոյում, ինչից հետո նրան արգելվել է աշխատել կինոյի բնագավառում ։

Վաղ տարիներ 
Խանժոնկովը ծնվել է Վոյսկա Դոնսկի շրջանի փոքրիկ գյուղում (ներկայում՝ Մակեևկա, Դոնեցկի մարզ) Դոնի կազակների ազնվական ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Ալեքսեյ Պետրովիչ Խանժոնկովը, կալվածատեր էր, որը սնանկացել է։ Մայրը՝ Պարասկևա Սերգեևնա Խանժոնկովան (օրիորդական ազգանունը՝ Դմիտրիևա) ծնվել է գնդապետի ընտանիքում, որը ունեցել է «Զինգեր» խանութ Մոսկվայում։ Ազնվական տիտղոսը առաջին անգամ շնորհվել է Ալեքսանդրի նախապապին՝ Վասիլի Խանժոնկովին։

Ալեքսանդր Խանժոնկովը սովորել է Նովոչերկասկի կազակական դպրոցում, որը 1986 թվականին ավարտելուց հետո ուղարկվել է ծառայելու Մոսկվայում։ Նա մասնակցել է ռուս-ճապոնական պատերազմին, որը բացասական ազդեցություն է ունեցել նրա առողջության վրա։ 1905 թվականին առողջական խնդիրների պատճառով զինվորական ծառայությունից հեռանալուց հետո դիտել է Լյումիեր եղբայրների «Գնացքի ժամանումը Լա-Սյոտի կայարան» ֆիլմը։ Դրա շնորհիվ նա սկսել է հետաքրքրվել կինոարտադրությամբ և աշխատել այդ ոլորտում որպես պրոդյուսեր և ռեժիսոր։

Կարիերա 
1906 թվականին Խանժոնկովն ստեղծել է Ռուսաստանի առաջին կինոընկերությունը՝ Ա․ Խանժոնկով և Co., որի հիմնական ֆինանսավորողը եղել է հեղինակավոր բանկիր և Ռուսաստանի պետական ​​խորհրդի անդամ Իվան Օզերովը։ Առաջին աշխատանքները նկարահանվել են Ժորժ Մելիեսի ոգով և մնացել Ալեքսանդր Դրանկովի աշխատանքների ստվերում։ Դրակովը շարունակել է մնալ որպես մրցակից մինչև 1917 թվականի հեղափոխությունը։

1911 թվականին Խանժոնկովի կինոընկերությունն ստացել է լայն ճանաչում «Սևաստոպոլի պաշտպանությունը» ֆիլմի շնորհիվ, որը եղել է Ռուսաստանի առաջին լիամետրաժ ֆիլմը և նույնչափ նշանակալի էր տեխնիկական տեսանկյունից։ 1912 թվականի վերջին Խանժոնկովը հիմնադրել է մշտական ստուդիա Մոսկվայում և հետագա մի քանի տարիների ընթացքում արտադրել ավելի քան հարյուր ֆիլմ։ Այս ժամանակահատվածում Խանժոնկովի աշխատանքների մեծ մասը «գրեթե անտեսանելի էր ռուս հասարակությանը» և հաճախ ձգտում էր արիստոկրատական ​​զգացմունքների կամ հանդիսանում էին 19-րդ դարի ռուսական մեծ վեպերի էկրանավորմներ։  Այնուամենայնիվ, Խանժոնկովն օգնել է ստեղծել բազմաթիվ չափանիշներ ռուսական կինոյի արտադրության մեջ. ռուսական կինոյի ոլորտում արհեստական ​​լույսի առաջին հաստատված օգտագործումը եղել է Խանժոնկովի վավերագրական ֆիլմերում։

Ռուսական հեղափոխության ժամանակ Խանժոնկովը Ռուսաստանից փախել է Կոստանդնուպոլիս և Վիեննա, և չնայած նախինում պատկանել էր ազնվականական ընտանիքի, 1923 թվականին հրավիրվել է  ԽՍՀՄ և վերադարձից հետո դարձել խորհրդային նոր կինոստուդիայի՝ Պրոլետկինոյի տնօրենը, իսկ ավելի ուշ աշխատել որպես խորհրդատու Պետկինոյում։ Խորհրդային Միությունում նրա կարիերան ավարտվել է 1926 թվականին․ նա ստիպված է եղել հրաժարվել պաշտոնից Պրոլետկինոյում տեղի ունեցած կոռուպցիոն սկանդալի պատճառով, և այլևս չի աշխատել կինոյի բնագավառում։ Խանժոնկովը իր հետագա կյանքն անցկացրել է Յալթայում, ապրել է պետական կենսաթոշակով։ Այնտեղ նա վերապրել է Ղրիմի նացիստական օկուպացիան 1941-1944 թվականներին և մահացել է Յալթայում 1945 թվականի սեպտեմբերի 26-ին։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
Ханжонков А. А. Первые годы русской кинематографии. — М., Л.: Искусство, 1937.
Кузнецова М. Александр Ханжонков. Жизнь за кадром // Профиль. — 1997. — № 29.
Янгиров Р. К биографии А. А. Ханжонкова: Новый ракурс // Киноведческие записки. — 2001. — № 55.
Гращенкова И. Н. Кино Серебряного века. Русский кинематограф 10-х годов и кинематограф Русского послеоктябрьского зарубежья 20-х годов. - М., 2005.

Արտաքին հղումներ 

 Рассказ о дореволюционных московских кинофабриках и их владельцах.
 Ալեքսանդր Խանժոնկովի կենսագրությունը peoples.ru կայքում

Ռուս կինոռեժիսորներ
Ռուս կինոպրոդյուսերներ
Ռուս սցենարիստներ
Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Ռուս գործարարներ