Զալուսկիների գրադարան

Զալուսկիների գրադարան (, ), հիմնադրել են կաթոլիկ եպիսկոպոսներ Հովսեփ Անջեյ Զալուսկին և նրա եղբայր Անջեյ Ստանիսլավ Զալուսկին՝ 1747 թ. Վարշավայում։ Այն Լեհաստանի ամենամեծ և առաջին հանրային գրադարանն էր, ինչպես նաև հանդիսանում է Եվրոպայի ամենահին հանրային գրադարաններից մեկը։

Պատմություն 
Գրադարանը սկզբում ուներ մոտավորապես 200 հազար նմուշ, որը 1780-ական թթ. վերջում աճեց՝ դառնալով մոտ 400 հազար տպագիր նյութեր, քարտեզներ և ձեռագրեր։ Գրադարանում նաև տեղ են գտել արվեստի հավաքածուներ, գիտական գործիքներ, բույսերի և կենդանիների նմուշներ։

1774 թ. եղբայրների մահից հետո, երբ ձևավորվեց Ազգային կրթության հանձնաժողովը, Զալուսկիների գրադարանն անվանափոխվեց և դարձավ Հանրապետական։

Լեհաստանի երկրորդ բաժանումից և Կոստյուշկոյի ապստամբությունից հետո (1794 թ.) Ռուսաստանի կայսրուհի Եկատերինա 2-րդի զորքերը բռնագրավեցին Զալուսկիների հավաքածուն և ուղարկեցին այն Սանկտ Պետերբուրգ, որտեղ 1795 թ. Կայսերական հանրային գրադարանի հիմնադրման ժամանակ դարձան նրա մասը։ Ռուսաստան տեղափոխման և անխնա օգտագործման պատճառով հավաքածուի մի մասը կորավ, գողացվեց կամ ոչնչացավ։

1920-ական թթ., լեհ-խորհրդային պատերազմի և Ռիգայի պայմանագրի արդյունքում ՌԽՖՍՀ-ի կառավարությունը հավաքածուի մոտավորապես 50 հազար նմուշ վերադարձրեց Լեհաստանին։ 1944 թ. հոկտեմբերին, Վարշավայի ապստամբության ճնշումից հետո, գերմանացի զինվորները գիտակցաբար ոչնչացրին այդ հավաքածուն։ Փրկվեցին միայն 1800 ձեռագրեր և 30 հազար տպագիր նյութեր։

Այսօրվա Լեհաստանի ազգային գրադարանը, որը հիմնադրվել է 1928 թ., համարվում է Զալուսկիների գրադարանի ժառանգորդը։

Ծանոթագրություններ 

Լեհաստանի գրադարաններ