Ջոն Բայ

Փոխգնդապետ Ջոն Բայ,  (),  Մեծ Բրիտանիայի ռազմային ինժեներ, որի գլխավոր նվաճումը եղել է Րիդոյի ջրանցքը։ Այդ ջրանցքի կողքին կառուցվել է Բայտայուն քաղաքը, իսկ հետագայում Օտավա անվան տակ դարձել է Կանադայի մայրաքաղաքը։ Նա նաև հայտնի է Գնդապետ Բայ մականունով։

Ծնվել է 1779 թվականին Լամբետ քաղաքում (հիմա Լոնդոնի տեղամասերից է)։ Սովորել է Թագավորական ռազմային ակադեմիայում, որը գտնվում է Վուլվիչ քաղաքում։ 1799 թվականի օգոստոսի 1-ին  ստացել է սպային կոչում թագավորական հրետանիում, բայց այդ նույն թվականի օգոստոսի 20-ին տեղափոխվել է ինժեներական բանակ։ 1802 թվականին տեղափոխվել է Կանադա, որտեղ մասնակցել է Քվեբեկ քաղաքի շինարարությանը և Սուրբ Լարվենտիա գետի բարելավմանը։ Նապոլեական պատերազմի տարիներին վերադարձել է Եվրոպա, որտեղ 1811-1815-ական թվականներին ծառայել է Վելինգտոնի մոտ։

Պատմերազմների վերջանալուց հետո հեռացել է պաշտոնից, բայց 1826 թվականին, լինելով շատ լավ ինժեներ, ուղարկվել է Կանադա, որպեսզի կառավարի Րիդո ջրանցքի կառուցումը։ Քանի որ ջրանցքի սկիզբը գտնվում էր մարդկանց կողմից չուսումնասիրված տարածքում՝ Օտավա գետի ափի մոտ, նրա առաջին խնդիրն այն էր, որ նա պետք է այդ տարածքը հասանելի դարձներ իր աշխատակիցների համար։ Քաղաքը անվանեցին Բայտայուն նրա անվան օրոք, իսկ հետագայում անվանափոխվեց Օտավա, և դարձավ Կանադայի մայրաքաղաք։

Րիդոյի ջրանցքից բացի, 1828 թվականին Բայը նախագծել է Դաշինքի կամուրջը, որը միացնում էր Բայտաունը լքված Րայտասուն բնակավայրի (հետագայում Հալլ սեկտորի Գատինո քաղաք) հետ, որը նախագծել էր Ֆիլեմոն Րայտը։ Հիմա այդ կամրջի տեղում գտնվում է Շոդյերի կամուրջը։

Ջրանցքի կառուցումը ավարտվել է կառուցումը սկսելուց 6 տարի անց և համարվել է իր ժամանակի ինժեներական ձեռքբերումը։ Սակայն Բային նորից կանչում են Լոնդոն անհիմն մեղադրանքով։ Պառլամենային հետազոտությունը ամբողջությամբ արդարացրեց Բային, սակայն նրա ռեպուտացիան խարխլված էր, և Բայի աշխատանքը ջրանցքի հետ կապված օֆիցյալ չընդունվեց։ Բայը մահացել է 1836 թվականին և թաղվել է Արևելյան Սուսեկսի Ֆրենտ գյուղում, որը գտնվում էր Անգլիայի հարավ-արևելքում։

Օգոստոսի առաջին երկուշաբթին նշվում է Օտավա քաղաքում որպես Գնդապետ Բայի օր։ Այդ օրը համարվում է ոչ աշխատանքային օր է քաղաքում։

Ժառանգություն 
Ջոն Բայի օրոք անվանվել են։
 Բայուորդի շուկա — Օտավայի կուլտային տարածք Լոուերատուն քաղաքում
 Արձան, որը կառուցվել է 1971 թվականին Մեյջորս Հիլ այգում
 Գնդապետ Բայի անունով միջնակարգ դպրոց, որը գտնվում է Գլոստեր համայնքում
 Գնդապետ Բայի մայրուղին (:en:Colonel By Drive) Պառլամենտից Րիդո ջրանցքի և Շատո Լյորե ջրվեժի կողքին
 Օտավայի համալսարանի կորպուսներից մեկը

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Biography at the Dictionary of Canadian Biography Online 
 Biography from the Dictionary of National Biography (1901) 

Կանադացի ռազմական գործիչներ
Քաղաք հիմնադրած անձինք
Բրիտանացի ճարտարագետներ