Իվան Պունի

Իվան Ալբերտովիչ Պունի, (, ), ռուս-ֆրանսիացի նկարիչ, ստեղծագործական զարգացման ընթացքում մի քանի անգամ արմատապես փոխել է իր գեղարվեստական ոճը ավանգարդիզմից, կուբիզմից, ֆուտուրիզմից, սուպրեմատիզմից անցնելով քնարական պրիմիտիվիզմի` ուղղության այն ընկալմամբ, որով աշխատել են նաև Պիեռ Բոնարը և Էդուար Վյուարը։

Կենսագրություն 
Իվան Պունին ծնվել է Կարելիայի պարանոցի Կուոկալա գյուղում, ընտանեկան ամառանոցում։ Նկարչի հորական պապը` Չեզարե Պունին, իտալացի էր, ով 1851 թվականին հաստատվել է Ռուսաստանում, բալետի հայտնի կոմպոզիտոր էր։ Հորական տատիկը եղել է բրիտանուհի։ Նկարչի հայրը` Ալբերտ (ուղղափառություն ընդունելուց հետո` Անդրեյ) Պունին եղել է Մարիինյան թատրոնի թավջութակահար։

Նախնական նկարչական կրթությունն ստացել է տանը, դասեր է վերցրել Իլյա Ռեպինից, ում ազդեցությամբ էլ ընտրել է նկարչի մասնագիտությունը։ Նրա հայրը երազում էր որդու ռազմական կարիերայի մասին, այդ իսկ պատճառով նա ստիպված էր 1900-1908 թվականներին սովորել Նիկոլաևյան ռազմական ակադեմիայում։
1910-1911 թվականներին կատարել է իր առաջին ճանապարհորդությունը դեպի Փարիզ, որտեղ աշխատել է Ժյուլիանի ակադեմիայում, Կոլարոսի ակադեմիայում և այլն։ Պունին Փարիզում իր համար բացահայտում է Պոլ Սեզանի, Նաբի խմբի, կուբիստների և ֆովիստների ստեղծագործությունները։ 1912 թվականին Իտալիայով վերադառնալով Պետերբուրգ, Պունին ծանոթացել է Նիկոլայ Իվանովիչ Կուլբինի, Դ. Դ. Բուրլյուկի,  Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ Մայակովսկու, Վ. Խլեբնիկովի, Կազիմիր Մալևիչի հետ, մասնակցել է «Երիտասարդների միություն» ցուցահանդեսին։ 1913 թվականին ամուսնացել է Քսենյա Բոգուսլավսկայայի հետ, ով նույնպես նկարիչ էր, ինչպես նաև` դիզայներ և պոետ։
1915 թվականին վերադառնալով Պետրոգրադ, Պունին դարձել է ֆուտուրիստական սկանդալային «Տրամվայ դեպի» և «0,10» ցուցադրությունների կազմակերպիչը և գլխավոր հովանավորը։ Իր հորը պատկանող նրա բնակարանը Սանկտ Պետերբուրգում 1913-1915 թվականներին եղել է նկարիչների, պոետների, ավանգարդիստների և ֆուտուրիստների հանդիպման վայր։
1918 թվականին նա մասնակցել է Պետրոգրադի` հեղափոխության տոնակատարության ձևավորման աշխատանքներին։
1919 թվականին Իվան Պունին դասավանդել է Վիտեբսկի Գեղարվեստական ինստիտուտում, ուր նա ժամանել է Մարկ Շագալի հրավերով։ 1919 թվականի հոկտեմբերին վերադարձել է Պետերբուրգ, իսկ 1919 թվականի վերջին Պունին Ֆինլանդիայով գաղթել է Գերմանիա, հետո` Ֆրանսիա։ 1921 թվականին բեռլինյան Շտուրմ պատկերասրահի սեփականատեր Հերվերդ Վալդենը անց է կացրել Պունիի աշխատանքների անհատական ցուցահանդես։ 1923 թվականին Բեռլինում հրապարակվել է Պունիի  «Ժամանակակից գեղանկարչություն» ծրագրային տեքստը, որով նա ավարտել է իր գործունեությունը ոչ առարկայական արվեստի ոլորտում։

Ֆրանսիայում վերջնականորեն հաստատվելուց հետո 1924 թվականին Պունիի ոճը քայլ առ քայլ մոտեցել է քնարական պրիմիտիվիզմին, որը մոտ էր նրան կատարողական ոգով. այս ոճով էին աշխատել նաև Պիեռ Բոնարը և Էդուար Վյուարը։ 1946 թվականին Իվան Պունին ստացել է Ֆրանսիայի քաղաքացիություն։ Մահացել է 1956 թվականին դեկտեմբերի 28-ին, Փարիզում։ 1921-1956 թվականներին Պունին Բեռլինում, Փարիզում, Նյու Յորքում և Լոնդոնում անց է կացրել 12 անհատական ցուցահանդես և մասնակցել է շուրջ հարյուր խմբակային ցուցահանդեսների։

Պատկերասրահ

Մատենագրություն, աղբյուրներ 
 Berninger, Herman & Cartier, Jean-Albert. Pougny. Jean Pougny (Iwan Puni) 1892 - 1956. Catalogue de l` oeuvre. Tome 1: Les Années d`avant-garde, Russie - Berlin, 1910 – 1923. Tübingen, Éditions Ernst Wasmuth, 1972.
 Berninger, Herman. Pougny. Jean Pougny (Iwan Puni) 1892 - 1956. Catalogue de l` oeuvre. Tome 2: Paris-Cote d'Azur, 1924 - 1956, Peintures. Tübingen, Éditions Ernst Wasmuth, 1992.
 Iwan Puni. 1892 - 1956. Katalog zur Ausstellung des Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris und der Berlinischen Galerie. Bearb. v. Jean-Louis Andral, Jean-Claude Marcadé und Marie-Anne Chambost. Stuttgart, Hatje, 1993.
 Сарабьянов, Д.В. Иван Пуни, 1892-1956 (серия «Художники русской эмиграции»). М.: Искусство-XXI век, 2007.
 Шишанов В. А. Витебский музей современного искусства: история создания и коллекции. 1918—1941. — Минск: Медисонт, 2007. — 144 с.
 Вера Лурье. Воспоминания // «Студия» 2006, № 10
 Лившиц Б. Полутораглазый стрелец: Стихотворения, переводы, воспоминания. — Л.: Сов. писатель, 1989. — с. 309—546
 Лихачёв, Д. С. Воспоминания. — Изд. 2-е — СПб.: «LOGOS», 1999.
 Шишанов, В.А. Полемика вокруг «футуризма» (современного искусства) в печати Витебска 1918–1924 гг. / В.А. Шишанов // Сборник материалов Первого международного научного конгресса белорусской культуры. Минск, 2016. С.135–138.

Ծանոթագրություններ

Հղումներ 
 Պունին «Русская живопись» կայքում 
 Պունիի կտավները 

Ժյուլիանի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ