Երեք կիրճ (էլեկտրակայան)

Երեք կիրճ (), հիդրոէլեկտրակայան, որը գտնվում է Չինաստանում՝ Յանցզի գետի վրա, որը երկարությամբ երրորդն է աշխարհում։ Գտնվում է Հուբեյ նահանգնի Իչան քաղաքային շրջանի Սանդուպին քաղաքի մերձակայքում։ Երեք կիրճ ջրամբարի բետոնե ամբարտակը խոշորագույններից է աշխարհում։ Ջրամբարը լցնելիս այնտեղից տեղափոխվել է 1,3 մլն մարդ, որն ամենամեծ վերաբնակեցումն է արհեստական կառույցների կառուցման պատմության մեջ։

Ընդհանուր տեղեկություններ 
Հէկի շինարարությունը սկսվել է 1992 թվական, պաշտոնական շահագործումը՝ 2012 թվականի հուլիսի 4-ին։

Հէկի կառույցների կազմը.

 բետոնե գրավիտացիոն ամբարտակ 2309 մ երկարությամբ և 185 մ բարձրությամբ,
 ձախափնյա հէկի շենք 14 հիդրոագրեգատուվ,
 ձախափնյա հէկի շենք 12 հիդրոագրեգատով,
 ձախափնյա հէկի ստորգետնյա շենք 6 հիդրոագրեգատով,
 երկթելանի, հնգաստիճան անցախուց (հիմնականում նախատեսված է բեռնատար նավերի համար),
 նավամբարձիչ (հիմնականում նախատեսված է մարդատար նավերի համար, որոնց բեռնատարողությունը 3 000 տոննա է)։

Հէկի երեք շինություններում տեղադրված են 700 մվտ հզորությամբ 32 հիդրոագրեգատներ, որոնց հաշվարկային ճնշումը 80,6 մվտ է։ 2012 թվականին ավելացվել է ստորգետնյա մեքենայական դահլիճ։

Հէկի կառուցման ժամանակ ձևավորվել է 1 045 կմ² մակերեսով խոշոր ջրամբար։ Առավելագույն թույլատրելի բարձրությունը վերին Բեֆա ծովի մակարդակից 175 մ է, որը առաջին անգամ ձեռք է բերվել 2010 թվականին։ Այսպիսով, ճնշումային մակարդակը տարվա ընթացքում փոփոխվում է 79 մ³-ից 109 մ³, առավելագույնը հասել է ամառային մուսսոնների ժամանակ։

Ջրամբարը ստեղծելու ժամանակ 27820 հա տարածք անցել է ջրի տակ, ջրածածկ են եղել Վանսյան և Ուշան քաղաքները։

2008 թվականին հէկի ներդրումների ընդհանուր ծավալը կազմել է մոտ 26 մլրդ դոլար, որոնց թվում են շուրջ 10 մլրդ-ի շինարարություն, նույնքան էլ ծախսեր գնացել է վերաբնակեցման և մոտ 6 մլրդ դոլար՝ տոկոսների, վարկերի վրա։

Տնտեսական նշանակություն 
«Երեք կիրճ» հիդրոէլեկտրակայանը հսկայական նշանակություն ունի Չինաստանի տնտեսության համար։ Այն արտադրում է Չինաստանի էլեկտրաէներգիայի մեծ մասը և դարձել է Չինաստանի էներգահամակարգի միացյալ կենտրոնը։ Ի սկզբանե նախատեսվում էր, որ հէկերից պետք է պահել 10 % էլեկտրականություն։ Սակայն կառուցման 20 տարիների ընթացքում էլեկտրաէներգիայի սպառումը կտրուկ աճեց, և 2011 թվականին հէկը գործադրեց Չինաստանի էլեկտրանէներգիայի միայն 1,7 %-ը։

Պատնեշի երկրորդ գործառույթը Յանցզի գետի ջրային ռեժիմի կարգավորումն է։ Վերջին 2000 տարիների ընթացքում կործանարար հեղեղումներ են տեղի ունեցել ավելի քան 200 անգամ։ Միայն 20-րդ դարում աղետալի փլուզումների ժամանակ մահացել է շուրջ կես միլիոն մարդ։ Հէկը պետք է մասամբ պաշտպանել Յանցզի գետի ստորին հոսանքում՝ ավերիչ ջրհեղեղների ժամանակ։

Նաև նախատեսվում է ավելացնել տարեկան 5 % թողք Յանցզիից Հուանհեի ավազան, ինչը կրկնակի ավելացնում է նրա ջրառատությունը և թույլ է տալիս ընդլայնել Հյուսիսային Չինաստանի ոռոգվող տարածքները։

Նավագնացություն ամբարտակով

Նավանցումներ 

Ենթադրվում է, որ նավանցումների կառուցումը կմեծացնի ամբարտակի բեռնատարությունը 10-ից 100 միլիոն տոննայով, ինչի արդյունքում փոխադրման գները կնվազեն 30-37 %-ով։ Նավարկությունը կդառնա անվտանգ, քանի որ կիրճերը իրենց վտանգավորությամբ վատ համբավ ունեին։ Ավելի մեծ քանակի տեղումների ժամանակ կարող են բարձրանալ գետի ուղղությամբ վերև՝ Շանհայից 2400 կիլոմետր վերև՝ մինչև Չունցինա։
Նավանցումի ջրարգելակների ներդիրի երկարությունը 280 մ է, լայնությունը՝ 35 մ, խորությունը՝ 5 մ (918 114 x x 16.4 ֆուտ)։ Այն 30 մետր ավելի երկար է, քան նավանցումի ջրարգելակների ծովային ուղիները, բայց խորությամբ զիջում է երկու անգամ։ Մինչև Երեք կիրճի պատնեշի կառուցումը ապրանքաշրջանառության առավելագույն հատվածում կազմել է 18,0 մլն տոննա։

2004-2007 թվականներին շրջանառության միջոցով ապրանքաշրջանառությունը կազմել է ընդհանուր առմամբ 198 մլն տոննա։ Գետի հնարավորությունները աճել է շուրջ 6 անգամ, ընդ որում՝ փոխադրման արժեքը նվազել է 25 %-ով։ Ենթադրվում է, որ թողունակության կամուրջները կհասնեն 100 մլն տոննա։

Նավանցումի ջրարգելակի տեսակը ներկայացնում է առանց ներդիրի։ Թասակները ներկայացնում են բավականին խոցելի հոդավոր դիզայն, ճեղքվածքը՝ որոնց կհանգեցնի խախտման գործունեության ողջ թեմաները, դարպասները։ Կազմված է երկու թելերից, առանձին բարձրացման և առանձին իջեցման համար։ Այն ապահովում է ավելի արդյունավետ աշխատանք։

Նավամբարձիչ 
Նավանցումի ջրարգելակը հագեցած է նավամբարձիչի համար, մինչև 3000 տոննա (ինքնատիպ նախագծով նախատեսված էր բարձրացվող բեռի կարողությունները 11 500 տոննայի)։ Բարձրությունը տատանվում է կախված վերին և ստորին մակարդակներից, առավելագույն բարձրությունը 113 մետր է։ Նավամբարձիչի շահագործման ժամանակ նավերը տեղափոխելու համար անհրաժեշտ է 30-ից 40 րոպե, համեմատ 3-ից 4 ժամի, եթե նրանք շարժվում են նավանցումի ջրարգելակով։ Դրա նախագծման և շինարարության հիմնական բարդությունը եղել է ապահովել անհրաժեշտություն, շահագործման պայմաններում էական փոփոխությունները կապված են ջրի մակարդակի փոփոխման հետ։ Պահանջվում է ապահովել նավամբարձիչի աշխատանքը, որպեսզի ջուրը թափվի 30 մետրից 12 մետր։

Նավամբարձիչը բարձրացնելու շինարարությունը սկսվել է 2007 թվականի հոկտեմբերին և նախատեսվում էր ավարտին հասցնել 2014 թվականին։ 2012 թվականի փետրվարին «Սինհուա» լրատվական գործակալությունը տեղեկացրել է, որ չորս աշտարակներ՝ որոնք պետք է ծառայեն կառույցներին, արդեն գրեթե կառուցված են։ Հաղորդվում է, որ աշտարակի բարձրությունը 189 մետր է և շինարարության ավարտը նախատեսվում է 2015 թվականին։ Նավամբարձիչի առաջին փորձարկումները կայացել է 2016 թվականի հուլիսի 15-ին, որոնց ընթացքում բեռնատար նավը բարձրացվել է վերին Բիեֆինից (գետի, ջրամբարի կամ ջրանցքի հատված, որը հարում է հենարանային կառույցին), իսկ ռեկորդը կազմել է 8 րոպե։

Ռելսային նավամբարձիչ 
Մտադրվում է կառուցել երկաթուղային ուղիներ՝ ապրանքներ փոխադրելու նպատակով։ Դրա համար գետի երկու կողմում պատրաստում են երկաթուղային ճանապարհներ։ 88 կիլոմետրանոց հյուսիսային ռելսային հատվածը կանցնի նավահանգստային Յանցզի գետի հյուսիսային կողմով։ 95 կիլոմետրանոց հարավային հատվածը կանցնի Մեոպինյա հատվածով։ 2012 թվականի վերջին սկսվել են երկաթուղային անցկացման նախապատրաստական աշխատանքները։

Բնապահպանական հետևանքներ 
Երեք կիրճ էլեկտրակայանը 1 կվտ/ժ էլեկտրաէներգիա ստանալու համար վառում է 366 գրամ ածուխ, ինչպես ենթադրվում է՝ մտնելով մրցադաշտ էլեկտրակայանը կհանգեցնի սպառման 31 մլն տոննա ածուխի կրճատման, ինչի արդյունքում մթնոլորտ չի թափվի 100 մլն տոննա թունավոր գազեր, միլիոնավոր տոննա փոշի, 1 միլիոն տոննա ծծմբի երկօքսիդ, 370 հազար տոննա ազոտական օքսիդ և այլն։ Նաև հայտարարվել է, որ Յանցզի գետի մակարդակի բարձրացուման հետևանքով ջրամբարին թույլ կտա ավելի շատ էլեկտրաէներգիա արտադրել, որը նաև թույլ կտա նվազեցնել մթնոլորտային արտանետումների քանակը։

Դրա հետ մեկտեղ, շատ գիտնականները նշում են հնարավոր բացասական հետեւանքները հէկի կառուցման մասին:Ծանր ապրանքների հետևանքով ծածկի հունի թիվը էապես կկրճատվի, որը, ինչպես ենթադրվում է կարող է հանգեցնել ավելի մեծ խնդիրների՝ հատկապես ջրհեղեղների, ինչպես նաև փոփոխությունների տեսակների բազմազանության։ Նաև նշվում է, որ շինարարությունը պատնեշ չի կարող հանդիսանալ մի շարք կենսաբանական տեսակների, որոնք բնակվում են գետի հարակից տարածքներում։ Ասվում է, որ ջերմաստիճանի փոփոխության և ջրային ռեժիմի հետևանքով «Երեք կիրճ» էլեկտրակայանը ազդում է մի շարք ձկնատեսակների վրա։ Ինչ վերաբերում է չինական գետի դելֆինին, որը ամենայն հավանականությամբ վերացել է հէկի կառուցման սկզբում, ենթադրվում է, որ ջրամբարի կառուցումը վերջնականապես կոչնչացնի այդ տեսակը։

Կառուցման պատմություն 
Երեք կիրճ հէկի կառուցման գաղափարը տվել է Սուն Յատսեն դեռ 1918 թվականին։

ժամանակակից շինարարությունն այսպիսին է.

 1992 թվական՝ հէկի կառուցման սկիզբը։
 1994 թ. մայիսի 14՝ պատնեշի շինարարության սկիզբը։
 1997 թ. նոյեմբերի 8՝ Յանցզի գետի համընկնումը։
 2003 թ.՝ առաջին հիդրոգեներատորի կառուցումը։
 2005 թվականի սեպտեմբեր՝ հէկի կայանը հասել է 9.8 գվ հզորության։
 2006 թվականի մայիսի 20՝ ամբարտակի կառուցուման ավարտը։
 2008 թվականի օգոստոս՝ շինարարության ավարտը։ Հէկերի ներդրմամբ օգոստոսի 26-ին համախառն կայանը հասել է 18.2 գվ հզորության։
 2008 թվականի հոկտեմբերի 29՝ առաջադրված բոլոր 26 հիդրոգեներատորների հիմնական շենքերի կառուցումը։
 2011 թվական՝ շահագործման է հանձնվել ստորգետնյա հէկի շենքը, և շինարարության ավարտը։
 2012 թվականի հուլիսի 4՝ պաշտոնապես հայտարարվել է ամբողջությամբ շինարարության ավարտը և 32-րդ էներգաբլոկի շահագործման սկիզբը։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ 

Հիդրոէլեկտրակայաններ
Չինաստանի էլեկտրակայաններ