Վարդակակաչ խճճված

Վարդակակաչ խճճված (), շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն 
20-30 սմ բարձրությամբ, լայն ձվաձև մինչև 30 մմ լայնությամբ սոխուկով և կաշենման մազոտ թեփուկներով գեղազարդային ծաղկաբույս է։ 5-7 սմ տրամագծով գավթանման ծաղիկը լինում է ֆուքսինի վարդագույն, լիմոնի դեղին կամ հազվադեպ` կարմիր։ Պտուղը ունի 4-6 սմ երկարություն և 2 սմ լայնություն։

Տարածվածություն 
Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի  (Քաջարան լեռնագագաթ Խուստուփ, «Շիկահող» պետական արգելոց, Ծավ, Ներքին Հանդ) և Մեղրու (Գյումարանց Մեղրու լեռնաշղթայի կատարի երկարությամբ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է Հարավային Անդրկովկասում և Ղարաբաղում։

Էկոլոգիա 
Աճում է ծովի մակարդակից 1800-2700 մ բարձրությունների վրա, միջին լեռնային գոտուց մինչև ենթալպյան գոտի, բացատներում, ժայռոտ տեղերում, կաղնու-բոխու անտառում և ենթալպյան մարգագետիններում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին, պտղաբերում` մայիս-հուլիս ամիսներին։ Բնության մեջ հանդիպում են երեք ձևեր. լիմոնի դեղին ծաղիկներով, ֆուքսինի վարդագույն` նուրբ լիմոնի բուրմունքով և կարմիր` առանց հոտի։

Պահպանություն 
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության  շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր  որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ 

Վտանգված տեսակներ
Ծածկասերմեր
Շուշանազգիներ
ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր