Գայլի արձանիկ (մ․թ․ա․ 6-5-րդ դարեր, Այրում)

Գայլի արձանիկ,  6-5-րդ դդ. Այրումում հայտնաբերված բրոնզե ձուլածո ֆիգուրա, որը ներառված է Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուում 2225-26 համարի ներքո։

Նկարագրություն 

Փոսորակ շրջանի մեջ առնված աչքերը, կլորավուն դունչը գծազարդ է։ Խոշոր ատամնաշարով երախը բաց է։ Կենդանու կեցվածքը լարված է, առջևի ոտքերն մեկնած են առաջ, ետևինները`թեթևակի կքած։ Ոտնաթաթերին նշված են ճանկերը։ Պոչը երկար է, ծայրին գալարապտույտով։ Գայլը և շունը կապված են անդրշիրիմյան աշխարհի հետ։

Պաշտամունք 

Հայոց հին հավատալիքներում շներին վերագրվում էր հանգուցյալի հոգին անդրշիրիմյան աշխարհ առաջնորդելու և մահացածներին վերակենդանացնելու հատկանիշ։ Արձանիկն, անշուշտ, պաշտամունքային է և կերպավորում է հարալեզներին`շնագլուխ աստվածություններ, որոնք հին հայկական դիցարանում կապվում էին մահվան և վերակենդանացման հավատալիքների հետ։

Ավանդազրույց 
Արալեզների մասին հնագույն պատմություններից մեզ է հասել Արա Գեղեցիկի և Շամիրամի մասին ավանդազրույցը` Մ. Խորենացու մշակմամբ, ըստ որի`Ասորեստանի Շամիրամ թագուհին, հրապուրված հայոց թագավոր Արայի գեղեցկությամբ, փորձում է ընծաներով տիրանալ նրան։ Մերժվելով Շամիրամը որոշում է զենքով հասնել իր նպատակին։ Տեղի ունեցած ճակատամարտում Արա Գեղեցիկը զոհվում է։ Վշտահար Շամիրամը արալեզներին է հանձնում Արա Գեղեցիկի դին` նրա վերքերը լիզելով վերակենդանացնելու համար։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
 Հասմիկ Իսրայելյան - Պաշտամունքն ու հավատալիքները ուշ բրոնզեդարյան Հայաստանում, Երևան, 1973։

Հնագիտություն
Հնագիտական գտածոներ
Հայաստանի պատմության թանգարանի նմուշներ