Բեդեր Յուսուպովա

Բեդեր  Ախմետովնա  Յուսուպովա (, ), բաշկիր խորհրդային դերասանուհի, ԲԻԽՍՀ վաստակավոր և ժողովրդական դերասանուհի, ՌԽՖՍՀ վաստակավոր դերասանուհի։ Ստերլիտամակում Բաշկիրական պետական թատրոնի առաջին դերասանուհիներից մեկը։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1901 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Օրենբուրգի նահանգի Օրսկ քաղաքում։ 1915 թվականին ավարտել է հայրենի քաղաքի ուսուցչական դասընթացները և սկսել դասավանդել Օրսկի թաթարական դպրոցում։ 1916 թվականին Լյուսի կեղծանունով իր առաջին ելույթն է ունեցել Օրսկի «Երիտասարդական միություն» սիրողական թատրոնի բեմում՝ «Կորած կինը» ներկայացման մեջ (ըստ Ի. Բոգդանովի պիեսի), որտեղ կատարել է Գալիյաբանի Մագրուֆքամալի դերը («Գալիյաբանի» և «Տոն գյուղում» Մ. Ֆայզի), ինչպես նաև հանդես է եկել բաշկիրական ժողովրդական երգերի և պարերի կատարմամբ։

1919-1929 թվականներին դասավանդել է Բաշկիրիայի հանրապետության դպրոցներում և աշխատել  ժողովրդական կրթության կոմիսարիատի տարբեր ստորաբաժանումներում։ 1926 թվականից մինչև իր կյանքի վերջն աշխատել է Բաշկիրական առաջին պետական թատրոնի թատերախմբում որպես դերասանուհի։ Հաճախ հանդես է եկել էստրադայում, ռադիոյով և հեռուստատեսությամբ կատարել է կուբաիրներ, բաշկիրական ժողովրդական պարեր և երգեր։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին մասնակցել է ռազմաճակատային համերգներին։

Դերեր ներկայացումներում 
 Գալիյաբանու  («Գալիյաբանու», Մ. Ֆայզի)
 Մագրուֆկամալ («Տոն գյուղում», Մ. Ֆայզի)
 Ամինա («Սալավաթ», Վ. Մուրթազինա-Իմանսկի)
 Ելիզավետա («Կարագուլ», Դ. Յուլտիյա)
 Թանհիլու («Աշկադար», Մ. Բուրանգուլովա)
 Աննա  Անդրեևնա («Ռեվիզոր», Նիկոլայ Գոգոլ)
 Կրուչինինա («Անմեղ մեղավորները», Ալեքսանդր Օստրովսկի)
 Օգուդալովա («Անօժիտը», Ալեքսանդր Օստրովսկի)
 Էմիլիյա («Օթելլո», Ուիլյամ Շեքսպիր)
 Լեդի  Միլֆորդ («Խարդավանք և սեր», Յոհան Ֆրիդրիխ Շիլլեր)
 Լուշկա («Հերկած խոպան», Միխայիլ Շոլոխով)
 Ուլմասբիկա («Խակմար», Սաիդ Միֆտախով)
 Կուբրա («Կահիմ-տուրե, կամ 1812 թվական», Բայազիտ Բիկբայա)
 Ելենա Կոշևայա («Երիտասարդ  Գվարդիա», Ալեքսանդր Ֆադեև)
 Մասրուրա («Սև դիմագծեր», Մաժիտ Ղաֆուրի)
 Սարբի («Մաշիկներ», Հաբիբուլա Իբրահիմով)
 Շամսինուր («Նա վերադարձավ», Անգամ Աթանբաև)

Պարգևներ և կոչումներ 
 Բաշկիրական ԻԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1940)
 ՌՍՖՍՀ վաստակավոր արտիստուհի (1944)
 Բաշկիրական ԻԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1935)
 Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1955)
 «Պատվո նշան» շքանշան (1944)

Հիշատակ 
 Բեդեր Յուսուպովայի անունով է կոչվում Ուֆայի Դերասանների տունը  
 Բեդեր Յուսուպովայի անունն է կրում հասարակական տրանսպորտի կանգառը Ուֆա քաղաքում «Բեդեր Յուսուպովայի անվան դերասանի տուն»

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Мәһәҙиев М. Театр тураhында. Мәҡәләләр йыйынтығы. - Өфө, 1962.  
 Яҡуп Ҡолмой. Бәҙәр Йосопова. - Өфө, 1984.

Արտաքին հղումներ 
 Юсупова Б. А. в Театральной энциклопедии 
 Культурный мир Башкортостана 

Խորհրդային դերասանուհիներ
ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Թատրոնի դերասանուհիներ