Ոլոքի հարթակի կոտրվածք

Ոլոքի հարթակի կոտրվածք, ոլոքի վերին հատվածի կոտրվածք։ Վնասվածքը  ընդգրկում է նաև ծնկան հոդը։ Ախտանշաններն են ցավը, այտուցվածությունը և ծնկան հոդում շարժումների սահմանափակումը։ Սովորաբար տուժածը չի կարողանում քայլել։ Բարդություններից են անոթների կամ նյարդերի վնասումները, հոդաբորբը, միջփակեղային համախտանիշը (Ֆոլկմանի կոնտրակտուրա)։

Սովորաբար վնասվածքն առաջանում է վայր ընկնելու կամ ավտովթարի հետեվանքով։ Ռիսկի գործոն են օստեոպորոզը և որոշ սպորտաձևեր, օրինակ դահուկասպորտը։ Ախտորոշումը հաստատվում է Ռենտգեն հետազոտության և համակարգչային շերտագրության միջոցով։ Որոշ կոտրվածքներ Ռենտգեն հետազոտությամբ չեն հայտնաբերվում։

Վերջույթը անշարժացվում է բեկակալով և ցավազրկվում ՈՍՀԲԴ-ներով կամ ափիոիդներով։  Բուժումը ընդհանուր առմամբ վիրահատական է։ Որոշ դեպքերում, երբ խախտված չէ ոսկրերի ամբողջականությունը, կապանները վնասված չեն, բուժումը իրականացվում է առանց վիրահատական միջամտության։

Այս կոտրվածքը ընդհանուր ոսկրերի կոտրվածքների 1% է կազմում։ Հիմնականում հանդիպում է միջին տարիքի տղամարդկանց և ծեր կանանց շրջանում։

Ախտանշաններ 
Ոլոքի հարթակի կոտրվածքի տիպիկ ախտանշան է ծնկահոդում հեղուկի կուտակումը, փափուկ հյուսվածքների այտուցվածությունը, հիվանդը չի կարողանում կանգնել վնասված ոտքի վրա։ Ոլոքի տեղաշարժի պատճառով ծունկը դեֆորմանում է և կորցնում իր բնականոն տեսքը։ Փափուկ հյուսվածքներում և ծնկահոդում արյան կուտակումը (հեմարթրոզ) կարող է հանգեցնել ծնկահոդում արյունազեղման և խմորանման գոյացության առաջացման։ Կոտրվածքի պատճառով կարող է առաջանալ անոթային (զարկերակ, երակ) և նյարդային (նրբոլոքային և ոլոքային նյարդեր) կառույցների վնասում։ Անհետաձգելիորեն պետք է կատարել նյարդանոթային համակարգի զննում։ Այս կոտրվածքի լուրջ բարդություններից է միջփակեղային համախտանիշը՝ այտուցվածության հետևանքով ճնշվում են նյարդերն ու անոթները, որն էլ հանգեցնում է հյուսվածքների մեռուկացման։

Ախտածագում 
Ոլոքի հարթակի կոտրվածքները բաժանվում են պասիվ և ակտիվ կոտրվածքների։ Այս կոտրվածքները հիմնականում դիտվում են ծեր կանանց մոտ, օստեոպորոզի հետևանքով առաջացած ոսկրային փոփոխությունների հետևանքով։ Ակտիվ կոտրվածքմերը հիմնականում առաջանում են վթարների, վայր ընկնելու և սպորտային վնասվածքների հետևանքով։ Ակտիվ կոտրվածքները հիմնականում դիտվում են երիտասարդների մոտ։

Առաջացման մեխանիզմ 
Ոլոքի հարթակի կոտրվածք առաջանում   է վարուսային (անկյունը դեպի ներս) և վալգուսային (անկյունը դեպի դուրս) դեֆորմացիաների ժամանակ, առանցքային ծանրաբեռնվածության կամ ծնկան վրա ծանրաբեռնվածության մեծացման հետևանքով։ Դասական դեպք է մեքենայով ծնկին հարված ստանալու հետևանքով առաջացած կոտրվածքը (բամպերային կոտրվածք)։ Սակայն այս կոտրվածքների մեծամասնությունը առաջանում է վթարների կամ ընկնելու հետևանքով։ Ոլոքի կոճը կոտրվում կամ փշրվում է ազդրոսկրի կոճի կողմից, սակայն ազդրոսկրի կոճը մնում է անփոփոխ։

Ծնկան անատոմիան ուսումնասիրելով պատկերացում ենք կազմում թե իչու են կոտրվածքի որոշ տեսակներ ավելի հաճախ հանդիպում, քան մյուսները։ Ոլոքի միջային հարթակը ավելի լայն է և զգալիորեն ամուր քան կողմնայինը։ Վալգուսի ժամանակ, երբ առանցքը թեքված է դեպի դուրս, ուժը մեծ մասամբ ազդում է կողմնային կողմից։ Սրանով է բացատրվում, որ կոտրվածքների 60%-ը կազմում են կողմնային կոճի կոտրվածքները, 15%-ը միջային կոճի, իսկ 25%-ը երկու կոճերի վնասվածքները։ Ոլոքի հարթակի կոտրվածքի ժամանակ 15-45% դեպքերում  դիտվում է կապանների մասնակի կամ ամբողջական պատռում և 5-37% դեպքերում մահիկների վնասվածք։

Ախտորոշում 
Ոլոքի հարթակի բոլոր կոտրվածքների ժամանակ պարտադիր կատարվում է Ռենտգեն հետազոտություն (ռենտգեն նկար)։ Համակարգչային շերտագրությունը պարտադիր չէ, բայց  երբեմն այն ունի որոշիչ դեր կոտրվածքի աստիճանը ճիշտ գնահատելու և արդյունավետ բուժում իրականացնելու համար, ինչը սովորական ռենտգեն պատկերով անհնար էր իրականացնել։ Մագնիսառեզոնանսային հետազոտության միջոցով ախտորոշվում են մահիկների, կապանների և փափուկ հյուսվածքների վնասվածքները։ Եթե կա ծայրամասային անոթազարկի բացակայություն կամ զարկերակի վնաասման կասկած կատարվում է ՀՇ անոթագրություն։

Դասակարգում 
Բժիշկները օգտագործում են դասակարգումը վնասվածքի աստիճանը գնահատելու և  բուժման եղանակը ընտրելու համար։ Ոլոքի հարթակի կոտրվածքի դասակարգման շատ տարբերակներ կան մշակված, սակայն ավելի ընդունված և լայն կիրառելի է Շատցկերի դասակարգումը։ Առանձնացվում է կոտրվածքի վեց տեսակ, որը պայմանավորված է կոտրվածքի տեսակով և բեկորի անատոմիական դիրքով։ Ամեն հաջորդ սեսակի մեջ վնասվածքի ծանրության աստիճանը մեծանում է։ Ծանրության աստիճանը կախված է ոսկրի վրա ազդող վնասող ուժի մեծությունից։

Ոլոքային հարթակի կոտրվածքի Շատցկերի դասակարգումը

 Տեսակ I =  Ոլոքի կողմնային հարթակի կոտրվածք առանց դեպրեսիայի։

Սա սեպաձև կոտրվածք է, որի դեպքում  առաջանում է ոլոքի կողմնային հարթակի ուղղահայաց ճեղքում։ Սովորաբար առաջանում է փոքր վնասող ուժի հետևանքով երիտասարդ անձանց մոտ, ովքեր ոսկրերի հանքայնացման խանգարումներ չունեն։ Կարող է առաջանալ վալգուսով պայմանավորված առանցքային ծանրաբեռնվածության պատճառով, ինչի հետևանքով ոլոքի կողմնային կոճը հրվում է դեպի ոլոքի հարթակի հոդային մակերես։ Կազմում են ոլոքի հարթակի կոտրվածքների 6%-ը։

 Տեսակ II =  Ոլոքի կողմնային հարթակի կոտրվածք դեպրեսիայի առկայությամբ։

Սա համակցված ճնշումային կոտրվածք է, որը իր մեջ ընդգրկում է ոլոքի կողմնային հարթակի ուղղահայաց ճեղքում զուգակցված  միջային հարթակի ճնշվածությամբ։ Առաջանում է ծնկան վրա վալգուսային ուժի ազդեցությամբ։ Սովորաբար հանդիպում է 40 կամ ավելի տարիքի, ոսկրերի օստեոպորոզային փոփոխություններով  անձանց մոտ։ Ամենատարածվածն են և կազմում են  ոլոքի հարթակի կոտրվածքների 75%-ը։ 20% դեպքերում դիտվում է միջային հարկողմնային կապանի վնասում։ Հնարավոր է  նաև առաջային խաչաձև կապանի վնասում։

 Տեսակ III = Հոդային մակերեսի ֆոկալ դեպրեսիա առանց ճեղքվածքի։

Սա ոլոքի կողմնային կամ կենտրոնական հարթակի դասական ճնշումային կոտրվածք է, որտեղ ոլոքի հոդային մակերեսը սեղմվում է և բախվում  ոլոքի կողմնային մետաֆիզին։ Այս կոտրվածքները հաճախ հանդիպում են կյանքի չորրորդ և հինգերրորդ տասնամյակում  ոսկրերի օստեոպորոտիկ փոփոխություններ ունեցող անհատների մոտ։ Չափազանց հազվադեպ հանդիպող կոտրվածք է։

Բաժանվում է երկու ենթատեսակի․

IIIA- ոլոքի կողմնային հարթակի ճնշումային կոտրվածք․

IIIB- ոլոքի կենտրոնական  հարթակի ճնշումային կոտրվածք, կարող է առաջացնել հոդի անկայունություն։ 
 
 Տեսակ IV = Ոլոքի միջային հարթակի կոտրվածք, դեպրեսիայով կամ առանց դեպրեսիայի․ կապված փափուկ հյուսվածքների վնասվածքների հետ։

Միջային հարթակի կոտրվածք է բաղադրիչների ճնշումով կամ ճմլումով։ Առաջանում է ուժգին վնասող ազդակով, ծնկան վրա առանցքային ծանրաբեռնվածության հետևանքով։  Կազմում են ոլոքի հարթակի կոտրվածքների 10%-ը։ Կա ծնկափոսային զարկերակի և նրբոլոքային նյարդի վնասման մեծ հավանականություն, որը կարող է վատ ելքի հանգեցնել։  Կարող է առաջանալ կողմնային հարկողմնային կապանի վնասվածք, նրբոլոքի հոդախախտ կամ կոտրվածք։

 Տեսակ V = Ոլոքային հարթակի կոճերի կոտրվածք։

Դիտվում է ոլոքի միջային և կողմնային հարթակների կոտրվածք։ Առաջանում է ուժգին վնասող ազդակով, վարուսային և վալգուսային  ուժի ազդեցությամբ ոլոքի հարթակի վրա։ Կարող է առաջանալ խաչաձև կապանի և հարկողմնային կապանների վնասվածք։ Կազմում են ոլոքի հարթակի կոտրվածքների 3%-ը։

 Տեսակ VI = Ոլոքային հարթակի և ոլոքի դիաֆիզի կոտրվածք։

Այս կոտրվածքի գլխավոր տարբերությունը այն է, որ դիտվում է ենթակոճերի լայնական կոտրվածք, մետաֆիզի և դիաֆիզի տարանջատում։ Կոտրվածքը խառը  բնույթի է և ընդգրկում է տարբեր տեսակի կոտրվածքներ։ Բարդ մեխանիզմով կոտրվածք է, որը նորառում է նաև վարուսային և վալգուսային ուժերը։ Այս կոտրվածքների 33%-ը բաց կոտրվածքներ են՝ փափուկ հյուսվածքների զգալի վնասմամբ։ Կա  միջփակեղային համախտանիշի (Ֆոլկմանի կոնտրակտուրա) առաջացման վտանգ։ Կազմում են ոլոքի հարթակի կոտրվածքների  20%-ը։

Բուժում 

Ցավը հաղթահարվում է ՈՍՀԲԴ-ների, ափիիոիդների և շինավորման միջոցով։ Նրանք, ովքեր չունեն ուղեկցող հիվանդություններ, բուժվում են վիրահատական եղանակով։ Երբ չկան ոսկրերի նկատելի տեղաշարժեր, հոդային տարրերը վնասված չեն, բուժումն իրականացվում է  առանց վիրահատական միջամտության։

Համաճարակաբանություն 
Ընդհանուր կոտրվածքների 1%-ն են կազմում։ Հաճաղ դիտվում է 30–40 տարեկան տղամարդկանց և 60-70 տարեկան կանանց մոտ։   Մոտավորապես մարդկանց կեսը, որոնք ունեցել են ոլոքի հարթակի կոտրվածք 50 տարեկանից բարձր են։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
Ortho Bullets

Ոսկրի կոտրվածք