Երկրաշարժ Ռումինիայում (1802)

Երկրաշարժ Ռումինիայի Վրանչի լեռներում, տեղի է ունեցել 1802 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Սուրբ Պարասկևի օրը։ Ռիխտերի սանդղակով 7,9 բալ ուժգնությամբ երկրաշարժը եղել է երբևիցե Ռումինիայում գրանցվածներից ամենաուժեղը և ամենաուժեղներից մեկը եվրոպական պատմության մեջ։ Այն զգացվել է ավելի քան երկու միլիոն քառակուսի կիլոմետր տարածքի վրա, Արևելյան Եվրոպայում և Բալկաններում, Սանկտ Պետերբուրգից մինչև Էգեյան ծով։

Բուխարեստում երկրաշարժի ուժգնությունը Մերկալլի սանդղակով գնահատվում էր VIII-ІХ բալ։ Քանդվել են բազմաթիվ եկեղեցիների գմբեթների սրաձողերը, ավերվել է Կոտրոչենի եկեղեցին։ Բազմաթիվ հրդեհներ առաջացան շրջված վառարանների պատճառով։ Բուլղարիայի Ռուսե, Վառնա և Վիդին քաղաքները գրեթե ամբողջությանբ ավերվեցին։

Հիմնական երկրաշարժին հետևեցին հետցնցումներ, որոնցից ամենաուժեղը 5,5 բալ ուժգնությամբ։

Ավերածություններ և զոհեր  

Հիմնական ցնցումները Բուխարեստում զգացվեցին կեսօրին, դրանք տևեցին 10 րոպե և ավերվեցին քաղաքի համարյա բոլոր ծխնելույզները։ Քանդվեցին բազմաթիվ պատմական հուշարձաններ, այդ թվում Սուրբ Նիկոլայի եկեղեցին և Կոտրոչենտի վանքը, Կոլցեյի 54 մետրանոց աշտարակը։ Հույն պատմաբան Գիոնիսի Ֆոտինոն հայտնում է, որ իշխան Կոնստանտին Իպսիլանտին ընտանիքով տեղափոխվեց Վակարեստի տաճար, քանի որ նրա պալատը բավականին վնասվել էր։ Չնայած հսկայական ավերածություններին, գրանցվել էր 4 մահվան դեպք, որոնցից երեքը հրեա կինը երեխայի հետ և մի թափառաշրջիկ վաճառական մահացել էին  Կոլցեյի աշտարակի փլուզման հետևանքով։ Մահվան դեպքերը այդքան քիչ էին հավանաբար այն պատճառով, որ շենքերը իրարից հեռու էին կառուցված և նրանց միջև մեծ այգիներ և բակեր կային և ցնցումները մի շենքից մյուսին չէին անցնում, բացի այդ շինանյութերը թեթև էին։

Յասիում փլուզվել էին իշխանական արքունիքի պատերը, քանդվել էին բազմաթիվ վանքեր և եկեղեցիների աշտարակներ։ Սուչավայում փլուզվել էր հայկական եկեղեցու գմբեթի սրաձողը, իսկ Պաշկանի քաղաքում Սուրբ Հրեշտակապետաց եկեղեցու պատերին ճաքեր առաջացան։ Երկրաշարժից տուժած մյուս վանական շինություններից են Ուսպենսկու իշխանական եկեղեցին Բիրլադում և Կաշինի վանքը Բակեուում։ Երկրաշարժից զգալիորեն տուժեց Բրաշովը և նրա շրջակայքը՝ ներառյալ քաղաքային Սև եկեղեցին։

Տեղական ժամանակագիրների տվյալներով Բոդ գյուղում վնասվել կամ քանդվել են ավելի քան 50 տուն և մի քանի եկեղեցի։ Երկրաշարժի հետևանքով Ֆելդիոարում ջրի մակարդակը բարձրացավ մի քանի մետր։ Սիբուում շենքեր էին քանդվել, այդ թվում, քաղաքային կաթոլիկ եկեղեցին։

Զգալի վնասներ կրեցին Կոստանդնուպոլիսն ու հարևան գավառները։ Ավերածություններ եղան նաև Գալաթայի շրջանում, Թոփքափը ամրոցում, Սուրբ Սոֆիայի տաճարում և Էդիրնի շուկայում։  Գլխավոր և հետագա ցնցումները շարունակվեցին մինչև 30 րոպե։ Ժամը 13:30-ին սաստիկ ցնցումները զգացվեցին ներկայիս Ուկրաինայի տարածքում։ Ցնցումները (ընդհանուր առմամբ դրանք 6-ն էին) տևեցին երեք րոպե և այնքան ուժեղ էին, որ Կիևի և Լվովի քարե շենքերը ցնցվեցին և քաղաքի եկեղեցիների  զանգերը սկսեցին ղողանջել։ The Gentleman's Magazine ամսագիրը հաղորդում էր Մոսկվայում տեղի ունեցած վնասների մասին. «պատերին ճաքեր էին առաջացել, պատուհանների ապակիները ջարդվել էին և կամարները փլուզվել»։ Քիշնևցի ուսուցիչ Անատոլի Դրումյան նամակում գրում էր, որ դայակը փոքրիկ երեխայի հետ սայլակով քայլում էր Մոսկվայի համալսարանի գրադարանի բակում, երբ ժամը 13:53-ին  «արձանները սկսեցին ընկնել» և քարե նստարանները շուռ եկան։ Այդ փոքրիկ տղան ապագա ռուս բանաստեղծ Ալեքսանդր Պուշկինն էր։

Ուժգնություն

Բուխարեստի վերականգնում  
Երկրաշարժից հետո Կոնստանտին Իպսիլանտին հրամայեց արագ վերականգնել Բուխարեստը։ Որպեսզի որմնադիրներն ու արհեստավորները  աղետից օգուտ չքաղեին նա սահմանեց նրանց վարձատրության առավելագույն չափ։ Բուխարեստը  վերակառուցվեց մի քանի տարվա ընթացքում, չնայած առանձին շենքեր և շինություններ չվերականգնվեցին։

Հետագա տարիներին մի քանի երկրաշարժեր տեղի ունեցան, բայց դրանք համեմատաբար քիչ վնասներ պատճառեցին։ Նրանցից մեկը տեղի ունեցավ 1803 թվականի հունիսի 15-ին, որը վնասեց Բուխարեստի ջրամատակարարման համակարգերը և շարքից հանեց բազմաթիվ պոմպեր։ 1804 և 1812 թվականներին տեղի ունեցան երեք այլ խոշոր երկրաշարժեր։

Ծանոթագրություններ 

1802 Եվրոպայում
Երկրաշարժեր Ռումինիայում
Երկրաշարժեր Մոլդովայում
Երկրաշարժեր Ուկրաինայում
1802 երկրաշարժեր