Սալիցիլաթթու (բժշկական կիրառում)

Սալիցիլաթթու, դեղորայք, որը նպաստում է մաշկի արտաքին շերտի հեռացմանը։ Այս հատկության շնորհիվ այն կիրառվում է գորտնուկների, կոշտուկների, պսորիազի, գլխի թեփոտման, ակնեի, տրիխոֆիտիաների և իխտիոզի բուժման նպատակով։ Բացառությամբ գորտնուկների, մյուս բոլորի բուժման համար, բացի սալիցիլաթթվից, անհաժեշտ են նաև այլ դեղամիջոցներ։ Սալիցիլաթթուն քսում են ախտահարված տեղամասին։

Կողմնակի ազդեցություններից են մաշկի գրգռումը և սալիցիլատային թունավորումը։ Սալիցիլատային թունավորումը հիմնականում առաջանում է, երբ քսում են մաշկի մեծ տեղամասին՝ հատկապես երեխաների մոտ։ Այն խորհուրդ չի տրվում օգտագործել մինչև երկու տարեկան երեխաներին քսելու համար։ Սալիցիլատային թունավորումը կարող է ունենալ տարբեր ծանրության դրսևորումներ։

Սալիցիլաթթուն կիրառվել է դեռ Հիպոկրատի ժամանակներից։ Այն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության անհրաժեշտ դեղերի ցանկում է, որտեղ ներառված են առողջության համար ամենաանհրաժեշտ և անվտանգ դեղերը։ Այն վաճառվում է նաև ցինկի օքսիդի և բենզոյաթթվի հետ համակցված։

Բժշկական կիրառում 
Սալիցիլաթթվի բժշկական կիրառումը հիմնված է մաշկի արտաքին շերտերի հեռացմանը նպաստող իր հատկության վրա։ Այս հատկության շնորհիվ այն կիրառվում է գորտնուկները, կոշտուկները, պսորիազը, գլխի թեփոտումը, ակնեն, տրիխոֆիտիաները և իխտիոզը բուժելու նպատակով։

Մաշկի բջիջների վրա ունեցած իր ազդեցության շնորհիվ այն օգտագործվում է մի շարք շամպուններում՝ գլխի թեփոտումից ազատվելու նպատակով։

Ժամանակակից բժշկության մեջ սալիցիլաթթուն և իր ածանցյալները ներառված են այսպես կոչված «մաշկ-կարմրացնող» միջոցների ցանկում։

Կողմնակի ազդեցություններ 
Սալիցիլաթթվի կոնցենտրացված լուծույթները կարող են առաջացնել գերգունակավորում մուգ մաշկ ունեցող անձանց մոտ(Ֆիտցպատրիկի ֆոտոտիպեր IV, V, VI), հատկապես եթե նրանք չեն կիրառում լայն սպեկտրի արևապաշտպան քսուքներ։ Արևի նկատմամբ զգայունության առկայության պատճառով խորհուրդ է տրվում արևին դուրս գալուց առաջ պարտադիր օգտագրոծել արևապաշտպան քսուք։

Հղիություն 
Հղիության ընթացքում տեղային օգտագործման սալիցիլաթթվի կիրառման վերաբերյալ հետազոտություններ չեն կատարվել։ Ի տարբերություն ասպիրինի՝ տեղային սալիցիլաթթվի կիրառումը անգամ հղիության ուշ շրջանում համարվում է, որ կապված է մինիմալ ռիսկերի հետ, քանի որ այն գրեթե չունի համակարգային ազդեցություն։ Առանց դեղատոմսի վաճառվող մի շարք դեղերի մեջ կա սալիցիլաթթու, քանի որ չկան էական կողմնակի ազդեցությունների մասին վկայող տվյալներ։

Գերդեղաչափավորում 
Կողմնակի ազդեցություններից են մաշկի գրգռումը և սալիցիլատային թունավորումը։ Թունավորումը առաջանում է հիմնականում երեխաների մոտ մեծ տեղամասին քսելու արդյունքում։ Այդ պատճառով էլ խորհուրդ չի տրվում օգտագործել մինչև երկու տարեկան երեխաների մոտ։ Այն կարող է ծանրության տարբեր աստիճանի դրսևորումներ ունենալ։

Սալիցիլաթթվով գերդեղաչափավորումը կարող է հանգեցնել մետաբոլիկ ացիդոզի և կոմպենսատոր շնչական ալկալոզի։ Սուր թունավորմամբ բուժհաստատություններ դիմած անձանց շրջանում նկարագրվել է 16 % հիվանդացություն և 1 % մահացություն։

Ազդեցության մեխանիզմ 

Սալիցիլաթթուն ունի կերատոլիտիկ, կոմեդոնոլիտիկ և բակտերիոստատիկ ազդեցություն, նպաստում է վերնամաշկի բջիջների ավելի արագ թափվելուն, խցանված ծորանների բացվելուն, ինչպես նաև ընկճում է ճարպային գեղձերի ու քրտնագեղձերի սեկրեցիան և դրսևորելով թույլ հակամիկրոբային ազդեցություն՝ նպաստում է բակտերիաների չեզոքացմանը։ Այս հատկությունների շնորհիվ սալիցիլաթթուն կանխում է հետագա խցանումները և նպաստում է բջիջների բազմացմանը։

Պատմական ակնարկ 
Պատմականորեն սալիցիլաթթուն հայտնի է՝ իր ցավերը մեղմացնող և տենդը իջեցնող հատկությունների շնորհիվ։ Այս հատկությունները, մասնավորապես հակատենդայինը, բացահայտվել են դեռ շատ վաղ ժամանակներում։ Սալիցիլաթթուն նաև կիրառվել է, որպես հակաբորբոքային դեղորայք։

Ծանոթագրություններ 

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Սալիցիլատներ
Հակակորյակային դեղորայք