Կատուների դաշնամուր

Կատուների դաշնամուր (), բազմաձայն երաժշտական գործիք, դաշնամուրի տարատեսակ, որտեղ մեխանիկական մասերի փոխարեն օգտագործում են կենդանի կատուների, որոնց պոչերը այնպես են անցկացված ստեղների տակ, որ դրանց սեղման դեպքում կատուները ցավից գոռում են։

Պատմություն

Առաջին օգտագործում 
Պաշտոնական տեղեկություններ այն մասին, որ կատուների դաշնամուրը երբևէ ստեղծվել է, բացակայում են, բայց բնութագրվում է գրականությունում, որպես գրոտեսկային միտք։ Գործիքը առաջին անգամ հիշատակվել է ֆրանսիացի գրող Ժանա-Բաթիսթ Վեկերլենի (1821-1910) «Musiciana, extraits d’ouvrages rare ou bizarre» («Երաժշտություն, հատվածներ հազվադեպ կամ տարօրինակ հայտագործություններից») (1887) գրքում, որտեղ նա քննադատում է արիստոկրատներին (այնտեղ աղքատներին քննադատելու ժամանակ նշվում է նմանօրինակ «պիգանինո» գործիքը, որում օգտագործել են խոզերին).

Ատանասիուս Կիրհերի կառուցվածք։ Այլ հիշատակումներ 

Հենց այդ գործիքը, գուցե, սեփական անկախ կառուցվածքով բնութագրել է Ա. Կիրխերին։ Մի քանի աղբյուրների համաձայն, նրա ստեղծման միտքը կարող էր հիմնված լինել ավելի վաղ արված հիշատակումներում։ Ի սկզբանե «դաշնամուր», հավանաբար, եղել է միայն ծաղր, և դժվար թե այն երբևէ գոյություն է ունեցել, չնայած ըստ այլ աղբյուրների հեղինակը օգտագործել է այն ինչ-որ արքայազնի բուժման համար։ Հայտնի է, որ նրա տանջանքները, չնայած նրա գիտելիքներին, չեն տարբերվել կատարվածի հանդեպ եղած մեծ քննադատություններից։ Ի դեպ, եթե Վեկկերլին այն անվանել է «երգեհոն», Կիրխերի գործիքը անվանվել է «Կլավիկորդ», որովհետև, առաջին հերթին, հենց դաշնամուրը այդ ժամանակ դեռ չէին ստեղծել, իսկ երկրորդ, նամոտ է եղել կլավիկորդին կառուցվածքով։ Նաև ուշագրավ է, որ մեզ նրա բնութագիրը հասել է ոչ նրա «Համընդհանուր երաժշտական գործ» () (1650)  ստեղծագործությունից, որը տրամաբանորեն կլիներ և ինչպես մտածում են ուրիշները, այլ նրա աշկերտի Գ. Սքոթի տանջանքում (1657)։

Այդ ժամանակաշրջանի այլ խոչոր գիտնականներից այն բնութագրել է Միխայել Վալենտինը։

Նաև հայտնի է Կառլ Գեսսեն Քասսելսկի լանդգրաֆի մասին, որ նա հայտագործել է նմանատիպ իր։ Տարբեր հասակի և տարբեր չափսերի տասնչորս կատուների փակել էին արկղներում, որպեսզի յուրաքանչյուրը նստեր առանձին դուրս ցցված պոչով։

Ժ. Բ. Վեկկերլինը հաստատել է, որ նրանց օգտագործել են 1753 թվականին Սան Ժերմեն ան Լեում և 1773 թվականին Պրահայում։

Սարք 
Ա. Կիրհերմի բնութագրած կատուների դաշնամուրը բաղկացած է եղել կատուների (7-9) շարքից, միասին կանգնած, իսկ նրանց պոչերը տեղադրված էին ստեղնաշարի տակ։ Կատուները տարբեր տոնային բարձրության մլավոցներով տեղադրվել են դրա համար հատուկ ստեղծված վանդակներում։ Պոչերը միացված են եղել ստեղներին, որի արդյունքում կենդանիները ցավից մլավում էին, երբ սեղմում էին ստեղներին։ Կա՛մ լծակը ունեցել է մի փոքրիկ սրություն ծայրում, կա՛մ ձգել է կատվի պոչը։

Բժշկական ազդեցություն 
Առաջին անգամ գործիքը բժշկությունում օգտագործելու միտքը առաջարկել է վերոնշյալ Կիրխերը՝ ինչ-որ իտալացի արքայազնի բուժելու համար, ով հիվանդ էր մելանխոլիայով (ներկայումս ՄԿԲ-10 - դեպրեսիա), նրա անունը չի պահպանվել, և նա եղել է շատ լարված վիճակում։ Ժամանակակաից գիտնական Թոմաս Հոնկինսի բնութագրությամբ (1994), այն տեղի է ունեցել այսպես.

Գործիքը նկարագրել է նաև գերմանացի բժիշկ Ի. Խ. Ռեյլը, ով ցանկացել է այն օգտագործել հիվանդների բուժելու համար, ովքեր ունեցել են «շարունակ մտախոհություն», ովքեր կորցրել են իրենց ուշադրությունը կենտրոնացնելու ընդունակությունը։ ՆԱ կարծում էր, որ եթե նրանք ստիպված լինեն նայել և լսել այն, ապա այն կգրավի նրանց ուշադրությունը և նրանք կբուժվեն։ Հաճախորդները պետք է դեմքով նստեին դեպի դաշնամուրը և նայեին միայն նրան։ Միայն թե գործնականում Ռեյլը գործիքը այդպես էլ չօգտագործեց։

Չնայած դրան, հենց միտքը շատ ցուցանշական է։ Առաջին հերթին, այն նշանավորվել է հոգեկան հիվանդների նկատմամբ վերաբերմունքի արմատական փոփոխությամբ։ Նախկին ծաղրանքի և դաժանությանը եկել են փոխարինելու պարզունակության դարաշրջանը, բայց հոգեթերապիայի։ Երկրորդ, այստեղ նկատելի է և մեկ այլ միտում։ Գերմանիայում սկսել են հաստատություններ, որոնք նման էին Զոննենշտեյնի հոգեբանական հիվանդանոցին։ Այսպես սկսվել է փսիխոզի ակտիվ բուժումը, որի մասին երազում էր Ռեյլը։

Մատենագրություն

Ծանոթագրություններ 

Դաշնամուր
Հորինված կատուներ