Էնալապրիլ

Էնալապրիլ (վաճառվում է վազոտեկ առևտրային անվամբ), դեղ, որը կիրառվում է գերճնշման, դիաբետիկ նեֆրոպաթիայի և սրտային անբավարարության ժամանակ։ Սրտային անբավարարության դեպքում այն սովորաբար օգտագործվում է միզամուղի հետ, ինչպիսին է ֆուրոսեմիդը։ Այն տրվում է օրալ (բերանով) կամ ներերակային ներարկման ձևով։ Ազդեցությունը սկսվում է մեկ ժամվա ընթացքում բերանով ընդունման ժամանակ և տևում մեկ օր։

Բնորոշ կողմնակի ազդեցություններից է գլխացավը, հոգնածությունը, օրթոստատիկ հիպոտենզիան և հազը։ Լուրջ կողմնակի ազդեցություն է  անգիոդեման (Կվինկեի այտուցը) և արյան ցածր ճնշումը (հիպոտենզիան)։ Հղիության ժամանակ դեղի կիրառումը վնասում է պտղին։ Էնալապրիլը անգիոտենզին-փոխակերպող-ֆերմենտի արգելակիչի (ԱՓՖա) խմբի դեղերից է։

Էնալապրիլը պատենտավորվել է 1978 թվականին և կիրառվել 1984 թվականին։ Այն ներառված է առողջապահության համակարգում ամենաարդյունավետ և անվտանգ դեղերի՝ Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության (ԱՀԿ) Հիմնական Դեղերի Ցանկում,։ Զարգացող երկրներում դեղի մեծածախ  գինը  կազմում է շուրջ 0.08-ից 0.80$ ամեն ամիս։ Միացյալ Նահանգներում այն կազմում է ամսական մոտ 25-ից 50$։

Բժշկական կիրառություններ 
Էնալապրիլը կիրառվում է գերճնշման, ախտանշային սրտային անբավարարության և ասիմպտոմատիկ ձախ փորոքային դիսֆունկցիայի բուժման համար։ Ապացուցված է, որ այն պահպանում է երիկամների ֆունկցիան գերճնշման, սրտային անբավարարության և դիաբետի (շաքարախտ) ժամանակ և կարող է կիրառվել երիկամների պաշտպանիչ ազդեցության համար հիպերտենզիայի բացակայության դեպքում։ Այն լայնորեն կիրառվում է քրոնիկ երիկամային անբավարարության դեպքում։ Բացի այդ, էնալապրիլն օգտագործվում է հոգեբանական պոլիդիպսիայի համար։ Կրկնակի կույր և պլացեբո-վերահսկվող հետազոտությունը ցույց է տվել, որ այս նպատակով օգտագործելիս էնալապրիլը հիվանդների 60%-ի մոտ հանգեցնում է ջրի օգտագործման նվազեցմանը  (որոշվում է մեզի արտադրությամբ և օսմոլալությամբ)։

Հղիություն և կրծքով կերակրում 
Էնալապրիլը հղիության Դ կատեգորիա  է։ Որոշ փաստեր ենթադրում են, որ այն կառաջացնի զարգացող պտղի վնասում և մահ։ Հիվանդներին խորհուրդ է տրվում չհղիանալ էնալապրիլ օգտագործելիս, իսկ հղիության դեպքում անմիջապես տեղեկացնել բժիշկներին։ Հղիության ժամանակ էնալապրիլը կարող է հանգեցնել պտղի երիկամների վնասմանը և օլիգոհիդրամնիոզի (անբավարար ամնիոտիկ հեղուկ)։ Էնալապրիլը արտազատվում է կրծքի կաթի մեջ և խորհուրդ չի տրվում օգտագործել կրծքով կերակրման ժամանակ։

Կողմնակի ազդեցություններ 
Էնալապրիլի ամենատարածված կողմնակի ազդեցություններն են բարձր կրեատինինը շիճուկում (20%), գլխապտույտը (2-8%),  արյան ցածր ճնշումը (1-7%), ուշագնացությունը (2%) և չոր հազը (1-2%)։ Ամենավտանգավոր բնորոշ կողմնակի երևույթը անգիոդեման է (այտուց) (0.68%), որը հաճախ ախտահարում է դեմքը և շրթունքները`վնասելով հիվանդի շնչուղիները։ էնալապրիլով բուժման ցանկացած պահի կարող է առաջանալ անգիոդեմա, սակայն ամենաբնորոշ դեպքը հանդիպում է առաջին մի քանի դեղաչափերի ընդունումից հետո է։

Անգիոդեման և մահվան դեպքերն ավելի բարձր են սևամորթների շրջանում։

Ազդման մեխանիզմ 

Նորմայում անգիոտենզին I-ը վերափոխվում է անգիոտենզին II-ի անգիոտենզին փոխակերպող ֆերմենտով (ԱՓՖ)։ Անգիոտենզին II-ը սեղմում է արյան անոթները՝ բարձրացնելով արյան ճնշումը։ Էնալապրիլատը, էնալապրիլի ակտիվ մետաբոլիտը, ընկճում է ԱՓՖ-ը։ ԱՓՖ-ի արգելակումը նվազեցնում է անգիոտենզին II-ի մակարդակը, հանգեցնելով ավելի քիչ անոթասեղմման և արյան ցածր ճնշման։

Դեղակինետիկա  
Էնալապրիլի դեղակինետիկ (ֆարմակոկինետիկ) տվյալները.

 ազդման սկիզբ. մոտ 1 ժամ
 ազդեցության պիկ. 4-6 ժամ
 տևողություն. 12-24 ժամ
 ներծծում. ~60%
 մետաբոլիզմ. նախադեղ, ենթարկվում է կենսաձևափոխման էնալապրիլատի

Պատմություն 

Սքիբը զարգացրել է առաջին ԱՓՖ արգելակիչը՝ կապտոպրիլը, սակայն այն ուներ կողմնակի երևույթներ, ինչպիսիք են մետաղական համը (որը, պարզվել է, պայմանավորված էր սուլֆհիդրիլային խմբով)։ Merck & Co. ստեղծեց էնալապրիլը որպես մրցակից նախադեղ։

Էնալապրիլատը մշակվել է վերոնշյալ թերությունները մասամբ հաղթահարելու համար։ Սուլֆհիդրիլային մնացորդը փոխարինվել է կարբոքսիլատային մնացորդով, սակայն դրա կառուցվածքային նախագծում պահանջվում էր լրացուցիչ փոփոխություններ կապտոպրիլի նման ազդեցության հասնելու համար։ Այնուամենայնիվ էնալապրիլատն ուներ իր թերությունը, այն էր՝ օրալ ցածր կենսամատչելիությունը, որն հաղթահարվել է Merck-ի հետազոտողների կողմից, էնալապրիլատի էթանոլով էսթերացմաբ՝ առաջացնելով էնալապրիլ։

1981 թվականին Merck-ը էնալապրիլը ներմուծել է շուկա, որը դարձել է Merck-ի առաջին միլիարդ դոլարի վաճառքի դեղը 1988 թվականին։ Արտոնագիրն (պատենտը) ավարտվել է 2000 թվականին`բացելով ջեներիկների ճանապարհը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
Էնալապրիլ - Մեդեքս

Կարբոնաթթուների էսթերներ
Նախադեղեր