Նումիուս

Նումիուս (հուն. νοῦμμος, noummos), լատ. nummi (νοῦμμοιι), լատիներեն տերմին է, որը նշանակում է «մետաղադրամ», սակայն ժամանակակից գրողների կողմից տեխնիկապես օգտագործվում է ուշ հնագույն ժամանակաշրջանի ընթացքում հռոմեական և բյուզանդական կայսրությունների մի շարք ցածրարժեք պղնձե մետաղադրամների դասակարգման համար։ Դա գալիս է հունական նոմոսից Արևմտյան դորիական ճանապարհով նոմմոս ձևով, որն օգտագործվել է հարավային Իտալիայում որոշ մասերում մետաղադրամը նկարագրելու համար։ Այս բառն օգտագործվել է նաև Հռոմեական Հանրապետության վերջին տարիների և վաղ կայսրության ընթացքում՝ յուրաքանչյուրում էլ որպես մետաղադրամի ընդհանրական բառ կամ սեստերտիուսի նկարագրություն, որը հաշիվ պահելու համար ստանդարտ միավոր էր։

Պատմություն
Մոտավորապես 294 թվականին, տետրարխիայի ժամանակ հայտնվեց մոտ 10 գրամ քաշով և 30 մմ տրամագծով նոր մեծ բրոնզե մետաղադրամ։ Դրա պաշտոնական անունը, ըստ երևույթին, նումիուս էր, թեև դրամագետների շրջանում մինչև վերջերս հայտնի էր որպես ֆոլլիս։ Նումիուս տերմինը ներկայումս սովորաբար կիրառվում է միայն 5-րդ և 7-րդ դարի բյուզանդական հատումների նկատմամբ։ Դրանք փոքր, վատ հատված, 1 գրամից պակաս քաշով մետաղադրամներ էին, որոնք ձևավորեցին բյուզանդական մետաղադրամների ամենացածր դրամական միավորները։ Դրանք կազմել են ոսկե սոլիդուսի 1/7,200-ը, սակայն ավելի հաճախ՝ 1/6,000 կամ 1/12,000: Նումիուսի դիմերեսին սովորաբար պատկերվում էր կառավարող բյուզանդական կայսրի կիսադեմը և բյուզանդական կայսերական միացագիրը, թեև կայսր Հուստինիանոս I-ի (կառ. 527-565) որոշ մետաղադրամների վրա պատկերում են թվային արժեքը հունական թվի փոխարեն։

498 թվականին կայսր Անաստասիոս I-ը (կառ. 491-518 թվականներին) բարեփոխեց դրամահատումը (արտադրված Սուրբ շնորհների կոմիտ Հովհաննես Օրֆանոտրոպոսի կողմից)՝ 40 նումիանոց, որը նաև հայտնի է որպես ֆոլլիս, 20 նումիանոց (կես ֆոլլիս), 10 նումիանոց (հունար,ն՝ δεκανούμμιον, decanummium) բազմաքանակ նոմիուսների արտադրությամբ։ Դրանք հատվում էին նաև հունական թվանշաններով, որոնք ներկայացնում էին դրանց արժեքը. «M» ֆոլլիսի համար, «K»` կես ֆոլլիսի և «I»՝ քառորդ ֆոլլիսի համար։ Մյուս կողմից, երևում է, որ պարզ նոմիուսի թողարկումը դադարեցվել է։ 513 թվականին այդ մետաղադրամների քաշերը կրկնապատկվել են, պենտանումիումը` pentanummium (հունարեն, πεντανούμμιον, 5-նումիանոց մետաղադրամը հատվել է «E» նշանով), և վերսկսվել է մեկ նումիանոցի հատումը։

538/539 թվականներին Կայսր Հուստինիանոս I-ը ներկայացրեց 40-նումիանոց ֆոլլիսի հետագա փոփոխությունները, բարձրացնելով դրա քաշը մինչև 25 գրամ։ Այն կրկին կրճատվել է մինչև 22,5 գրամ 541/542 թվականներին, իսկ հետագա կրճատումները շարունակվեցին մինչև դարի վերջը։ Այս նույն ժամանակ ներկայացվեց նոր 30-նումիանոց մետաղադրամը (նշված՝ «Λ» կամ «XXX»), սակայն մեկ ֆոլլիսի հատումը դադարեցվել է Կոստանդնուպոլսում։ Այն 7-րդ դարի ընթացքում լավ պահպանվել է Կարթագենի էքզարհատում։ 7-րդ դարի ընթացքում իրար հաջորդող ռազմական և ֆինանսական ճգնաժամերը հանգեցրել են քաշի նվազման և բրոնզե դրամի որակի վատթարացմանը. Կոստանդ II-կայսրի (կառ. 641-668թվականներին) ժամանակաշրջանում ֆոլլիսը կշռում էր ընդամենը 3 գրամ։ Հետևաբար, կես ֆոլլիսից ցածր դրամական միավորները գործնականում հեռացան ասպարեզից։ Դրանից հետո նումիուս տերմինը գործածության մեջ մնաց որպես տեսական միավոր, որը կազմում է սոլիդուսի 1/6,000-ը ևխոսակցական օգտագործման համար «փոքր մանրադրամ»։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ

Գրականություն 

Դրամագիտություն
Դրամ
Մետաղադրամ
Հին Հռոմի մետաղադրամներ