Մեդեյնա

Մեդեյնա կամ Մեդեյնե (անունը ծագել է medis (ծառ) և medė (անտառ) բառերից, հաճախ շփոթվում է Ժվորունեի կամ Ժվորունայի հետ (գալիս է žvėris (գազան) բառից), անտառների, ծառերի և կենդանիների աստվածուհի, լիտվական դիցաբանության գլխավոր աստվածություններից մեկը։ Համապատասխանում է լատվիական դիցարանի Մեցա Մատե աստվածությանը։ Սրբազան կենդանին նապաստակն է։

Ամենավաղ հիշատակությունը պահպանվել է 13-րդ դարից Հիպատևյան ձեռագրում, որտեղ նկարագրված են 1252 թվականի իրադարձությունները։ Անունն առկա է Մինդովգ արքայի պաշտած հեթանոսական աստվածների թվարկման մեջ։ Ձեռագրում հիշատակված է Մեդեյնան և անանուն նապաստակ աստվածուհին։ Կան կարծիքներ, որ Մեդեյնան հենց նապաստակ աստվածուհու անունն է, որոշ մասնագետներ էլ կարծում են, որ դրանք երկու առանձին աստվածություններ են։

Հովհաննես Մալալասի ժամանակագրության մեջ (1261 թվական) Մեդեյնայի փոխարեն հիշատակված են Ժվորունան և ևս երեք այլ աստվածություններ։ 15-րդ դարի լեհ պատմագիր Յան Դլուգոշը համեմատել է Մեդեյնային հռոմեական Դիանայի հետ։ Նրան հիշատակել են նաև Միկալոյուս Դաուկշան, Յան Լասիցկին, Բիխովցի ժամանակագրությունում։

Որպես դիցարանի աստվածուհի՝ Մեդեյնան իրենից ռազմական հետաքրքրություն է ներկայացրել զինվորների համար և ավելի ուշ փոխարինվել է Ժեմինայով, որը երկրի աստվածությունն էր և գյուղացիների համար ուներ գյուղատնտեսական նշանակություն։

Ալգիրդաս Յուլիուս Գրեյմասի կարծիքով՝ Մեդեյնան պատկերվել է միայնակ, զգացմունքային, գեղեցիկ, սակայն ամուսնանալ չցանկացող աղջիկ, որսորդուհի կամ գայլուհի (Վիլկմերգե՝ երիտասարդ գայլուհի)։ Համաձայն հեղինակի՝ Մեդեյնան կարող էր լինել և՛ աստվածային, և՛ դիվային գծերով։ Նրա պաշտամունքը չէր օգնում որսորդներին, բայց պաշտպանում էր անտառը։

Համարվում է, որ որոշ սրբազան քարեր, որոնք կոչվել են «նապաստակի ներբաններ», եղել են Մեդեյնայի պաշտամունքի վայրերը։

Քրիստոնեացումից հետո Լիտվայում Մեդեյնայի պաշտամունքն աստիճանաբար մարել է, նրա կարգավիճակը համեմատվել է անտառների ոգի Լաումայի հետ։

Մեդեյնան համեմատության եզրեր ունի նաև հունական Արտեմիսի և հռոմեական Դիանայի հետ, այդ իսկ պատճառով երբեմն կոչվել է նաև Դիանա։

Ծանոթագրություններ 

Լիտվական դիցաբանություն
Բնության աստվածուհիներ
Սլավոնական աստվածուհիներ
Որսորդության աստվածուհիներ
Կույս աստվածուհիներ
Բնության ոգիներ
Լիտվայի մշակույթ