Ասիայի տիրակալ

Ասիայի տիրակալ (), միապետական տիտղոս, որը տրվել է Մակեդոնական կայսրության հիմնադիր Ալեքսանդր Մակեդոնացուն՝ մ․թ․ա․ 331 թվականի հոկտեմբերի 1-ին տեղի ունեցած Գավգամելայի ճակատամարտում Դարեհ Կոդոմանոսի գլխավորած աքեմենյան բանակի ջախջախումից հետո։ Մինչ այդ, արևելյան աշխարհակալ միապետները հորջորջվում էին «հզոր արքա», «մեծ արքա» կամ եզակի դեպքերում «արքայից արքա» պատվավոր տիտղոսներով։ Ալեքսանդր Մակեդոնացին իր կառավարման ժամանակահատվածում (մ․թ․ա․ 336-323 թվականներ) հորջորջվում է նաև «Մակեդոնիայի արքա» և «Եգիպտոսի փարավոն» տիտղոսներով։  Մերձավոր Արևելքի անապատներում բնակվող արաբների դեմ նախատեսվող արշավանքի սկսվելուց հինգ օր առաջ Ալեքսանդր Մակեդոնացին ծանր հիվանդանում է։ Հիվանդությունն արագորեն տարածվում է և արդեն հունիսի 7-ին աշխարհակալ արքան չէր կարողանում ոչ մի բառ արտաբերել։ Տասն օրվա ընթացքում կատաղի համաճարակը «աշխարհի կեսի տիրակալին» զրկում է կյանքից։ Անժառանգ Ալեքսանդրը մահանում է մ․թ․ա․ 323-ի հունիսի 13-ին իր ընդարձակ երկրի նոր քաղաքամայր Բաբելոնում՝ ընդամենը 32 տարեկան հասակում։

Նրա մահվանից հետո վերջինիս ընտանիքի անդամների և զինակիցների միջև բռնկվում է երկարատև պայքար իշխանության համար, որը հայտնի է դառնում Դիադոքսների պատերազմ անվանումով։ Պատերազմի ավարտից հետո «Ասիայի տիրակալ» տիտղոսը փոխանցվում է իր իրավահաջորդներին՝ Անտիգոնեսների արքայատոհմի հույն արքաներին, Սելևկոսին և հելլենիստական Եգիպտոսի սատրապ Պտղոմեոսին։

Ավելի ուշ «Ասիայի տիրակալ» տիտղոսը ստանձնում է նաև աշխարհակալ արքայի որդին՝ Ալեքսանդր IV Մակեդոնացին, ում իշխանությունը սակայն տարածվում էր Մակեդոնական աշխարհակալության մի փոքր հատվածի վրա։

Ասիայի տիրակալների ցանկ 

 Ալեքսանդր Մակեդոնացի
 Փիլիպոս III Արիդեոս
 Ալեքսանդր IV Մակեդոնացի

Ծանոթագրություններ 

Ալեքսանդր Մակեդոնացի
Հին հունական տիտղոսներ