Ավետարանի արծաթե կազմ (1691)

Արծաթե կազմով հայերեն ավետարան, 13-րդ դարի հայերեն ավետարանի համար թանկարժեք քարերով, արծնապատ, ոսկեզօծ, արծաթե զարդարանքներով Կեսարիայի արծաթագործական արհեստանոցում ստեղծված կազմ։ Պատրաստվել է 17-րդ դարում Աստուածատուր Շահամիրի կողմից։ Ընդգրկված է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի հավաքածուում 16.99 ինվենտար համարի ներքո։ 
Ավետարանի արծաթե կազմը Մետրոպոլիտեն թանգարանին է նվիրել տիկին Էդվարդ Ս. Հարքնիսը (, Նյու Յորք, 1913-1916 թվականներ, նվիրատվություն ՄԹ-ին)։

Տվյալներ 
Ավետարան, ԺԳ դ., 301 թերթ, մագաղաթ, 25.5x17 սմ մեծության, բոլորգիր, 19 տող, արծաթագործ՝ «Աստուածատուր Շահամիր», 1691 թվական «ի Կեսարիա»։

Նկարագրություն 
Ավետարանը ստեղծվել է երկու մասից. թանկարժեք քարերով, արծնապատ, ոսկեզօծ արծաթե կազմը 17-րդ դարում ստեղծվել է Կեսարիայի արծաթի արվեստանոցներից մեկում, 1691 թվականին Աստուածատուր Շահամիրի կողմից, որի մասին տեղեկանում ենք կազմի սկզբնամասում և հետնամասում թողնված ստորագրություններից 13-րդ դարի հայերեն ավետարանի համար։ Ա. փեղկին Քրիստոսի Ծնունդն է, վերևում՝ Հովիվների երկրպագությունը, որից վերև աստղի հետևից գնացող մոգերն են։ Եզրերում խաղողի որթի նման կապույտ և կանաչ կիսաթափանցիկ արծն է, մասամբ ոսկեշար, տեղադրված ակներով։ Գագաթի և ներքևի կենտրոնում պահպանված է մեծ զմրուխտ՝ բյուրեղապակե զարդաքանդակ մեջքով՝ շրջապատված 3 նռնաքարով և 3 փիրուզե զանգվածներով, յուրաքանչյուր անկյունում զանգվածեղ փիրուզը շրջապատված է 4 նռնաքարով։ Աջ եզրի կենտրոնում փիրուզե զանգված է, ձախ եզրի կենտրոնում՝ շափյուղե ապակի, յուրաքանչյուրը շրջապատված է 3 օտար մարգարիտով և 3 զմրուխտով։ Վերևում և ներքևում բյուրեղապակե կանաչ զարդաքանդակներով եզրագծերի կենտրոնական
խմբեր են՝ շրջապատված նռնաքարերով։ Բ. փեղկին ներկայացված է Հարության պատկերը՝ կնքված գերեզմանով, քնած զինվորներով և այլն։ Ետևում կանաչ և կապույտ կիսաթափանցիկ էմալ է։ Էմալի վրա խաղողի որթի եզրագիծ է, մասամբ ոսկեշար, թանկարժեք ակերով։ Կենտրոնի գագաթին և հատակին շափյուղագույն ապակի է՝ վերևում և ներքևում նռնաքարով, ամեն կողմում զմրուխտ։ Վերին աջ անկյունում 4 ակով շրջապատված զմրուխտ է, ավելի ներքև՝ աջ, մի նռնաքար, մնացած երեքը ընդօրինակումներ են։ Վերին ձախ անկյունում
մեջտեղի քարը բացակայում է, մյուսները նռնաքարեր են։ Ներքևի ձախ անկյունում զմրուխտ է՝ շրջապատված 4 նռնաքարով, վերին աջ անկյունում ընդօրինակություն է։ Եզրերում ընդօրինակված տպազիոնների խումբ է՝ շրջապատված 4 ընդօրինակված շափյուղներով, վերևում և ներքևում՝ մի օտար մարգարիտ։ Մեջքին ռոմբաձև կաղապար է, վերևի և ներքևի եզրերը կարված են ոսկե ջուր բարձրություններով, տեղադրված են 6 նռնաքար և 118 ապակե կամ բյուրեղապակե ակեր։

Հրեշտակների գլխավերում ծածանվող ժապավենի վրա գրված է.

 
Սուրբ ծննդյան տեսարանի ներքևում գրված է.

Կազմի մեջքն ունի. Եւ զարդարեցի արծաթաւ ի թվն Հայոց Ռ Ճ Խ (= 1691) անարժան Աստուածատուր Շահամիրին ի քաղաքըն Կիսարիա կարօղութեանբն Աստ ւծոյ» արձանագրությունը։

Կազմը 13-րդ դարի Ավետարանին է կպցրել Կիլիկիայի Գրիգոր դպիրը։ Կանաչ թավշյա կողը զարդարված է վեց նռնաքարերով և բազմաթիվ ապակյա կամ բյուրեղյա գոհարներով։

Ցուցադրություն 
 Նյու Յորք, Մորգանի գրադարան և թանգարան, «Երկնային գանձեր» ցուցահանդես, մայիսի 4, 1994 – օգոստոսի 7, 1994, N 50
 Բալթիմոր, Ուուլթերսի գեղարվեստի թանգարան, «Երկնային գանձեր» ցուցահանդես, օգոստոսի 28, 1994 – հոկտեմբերի 23, 1994, N 50

Պատկերասրահ

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Древние армянские переплеты Библии
 Armenian Gospel Book with enameled and jeweled silver plaques. Manuscript from Cilicia, 13th century; Plaques from Kayseri, 1691; Silversmith: Astuatsatur Shahamir. [1274x1651]

Մետրոպոլիտեն թանգարանի նմուշներ
Հայկական գրքեր
Կրոնական գրքեր