Մայիլյան եղբայրներ

Մայիլյան եղբայրներ, հայկական ծագմամբ նավթային մագնատներ Ռուսական կայսրությունում, գործարարներ և մեկենասներ։ Մայիլյանների տոհմը հիմնադրվել է Կովկասում 1815 թվականին և շուտով սկսել է ձեռք բերել ձկան կոնցեսիաները Կասպից ծովում՝ զբաղվելով ձկնկիթի առևտրով և զարգացնելով նավթային բիզնեսը։ Նրանք հայտնի են եղել նաև որպես Բաքվի բազմաթիվ մշակութային հաստատությունների հովանավոր, ինչպիսին է Մայիլյանների թատրոնը (ներկայում՝ Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոն։ Մայիլյան եղբայրները հովանավորել են բազմաթիվ ներդրումային նախագծեր Հայաստանում։

Ձեռնարկատիրական գործունեություն 
Մայիլյան եղբայրներն են եղել Դանիելը, Իվանը (Հովհաննես) և Ղազարը (Եղիա)։ Նրանք եղել են կապիտալիստներ արդյունաբերության բնագավառում, որոնք մեծ հարստություն են կուտակել նավթի առջտրի շնորհիվ։ Դրանից բացի նրանք զբաղվել են ձկնկիթի առջտրով Ռուսական կայսրությունում, իսկ որոշ աղբյուրներ նույնիսկ պնդում են, թե Մայիլյան եղբայրները եղել են ձկնկիթի առաջին առևտրականներն ամբողջ Ռուսաստանում։ Ձկնկիթի արդյունաբերության ոլորտում ունեցած հաջողության համար Մայիլյան եղբայրները հայտնի են եղել որպես «Ձկնկիթի թագավորներ» ()։

Ռուսական հեղափոխության ժամանակ եղբայրները տեղափոխվել են Ֆրանսիա։

Մայիլյանների թատրոն 

Ըստ լեգենդի՝ օպերային հայտնի սոպրանո երգչուհին (որը, ըստ տարբեր աղբյուրների, եղել է կամ Անտոնինա Նեժդանովան, կամ էլ իտալացի օպերային երգչուհի, որի անունն անհայտ է) այցելել է Բաքու և բազմաթիվ ելույթներ ունեցել քաղաքի տարբեր խաղատներում ու բնակարաններում։ Սակայն երբ մի անգամ նրան հարցրել են, թե արդյոք նա հատագայում կվերադառնա Բաքու, նա պատասխանել է, թե չի վերադառնա, որովհետև քաղաքում չկա ոչ մի կարգին օպերային թատրոն, որտեղ ինքը կկարողանար երգել։ Դանիել Մայիլյանը, որը հիացած էր օպերային երգչուհու անհատականությամբ ու ձայնով, հովանավորել է օպերային թատրոնի կաուցումն այն պայմանով, որ այդ օպերային երգչուհին մեկ անգամ էլ այցելի Բաքու։

Թատրոնը պատվիրվել է Մայիլյան եղբայրների կողմից և կառուցվել էթնիկ հայերի համար ճարտարապետ Նիկոլայ Բաևի կողմից։ Նախագիծը հովանավորել է նաև ադրբեջանցի նավթային մագնատ Զեյնալաբդին Տագիևի կողմից, որը մեկ տարի անց սկսել է կասկածել եղբայրներին․ նա հայտարարել է, որ եթե օպերային թատրոնը կառուցվի մեկ տարուց պակաս ժամանակահատվածում, ապա շինարարության բոլոր ծախսերը կվճարի ինքը։ Օպերային թատրոնի կառուցումն ավարտվել է տասը ամիս անց, և Տագիևը վճարել է խոստացված գումարը։

Թատրոնը կառուցվել է այդ ժամանակի համար դասական պլանով․ այն ունի նախասրահ, բեմ և հանդիսատեսի համար նախատեսված դահլիճ։ Նրա պլանավորումը հարմարավետ է ու ռացիոնալ։ Մայիլյան թատրոնի կառուցվել է այդ ժամանակի համար ռեկորդային ժամկետում, այդ պատճառով էլ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նմաանտիպ շինությունների կառուցման պատմության մեջ։ Չնայած կարճ ժամկետին՝ այդ տասը ամիսների ընթացքում Բաևը կարողացել է իրականացնել բոլոր մտահղացումները։ 1911 թվականի փետրվարի 19-ին շենքը դիտել է քաղաքագլուխ Մարտինովը ճարտարագետ Ե․ Ռիբչինսկու հետ, իսկ շենքի մասին պատմել է հենց Բաևը։

«Բաքվեցի» թերթը թատրոնի շինարարության ավարտի կապակցությամբ տպագրել է հոդված, որում ասվում ․
{blockquote |text=Մենք գլուխ ենք խոնարհում ճարտարապետ Բաևի էներգիայի, տաղանդի ու անսպառ աշխատասիրության առջև։ Իսկապես, ոչ բոլոր վարպետներին կհաջողվեր յոթ-ութ ամիսերի ընթացքում դատարկ, անապատային վայրում կանգնեցնել այսքան շքեղ, վեհասքանչ շենք։ Բաքվի համար այս օպերային թատրոնը անգին նվեր է։ Չէ՞ որ բազամազան բնակչություն ունեցող այդպիսի մեծ քաղաքի համար միայն տագիևյան թատրոնը, իհարկե, բավական չէ։
Շենքի առաստաղը ծածկված է մի քանի շերտ թավշով, որից վեր թաղիք է։ Այդ մեկուսացումը դահլիճում և բեմում ստեղծում է հիանալի ակուստիկա։|author=«Բաքվեցի»}}

Թատրոնի բացման օրը ներկայացվել է «Բորիս Գոդունով» օպերան, որի գլխավոր դերում հանդես է եկել Մոզժուխինը։ Օպերային թատրոնի բացումը դարձել է մշակութային նշանակալի իրադարձություն Բաքվի կյանքում։

1916 թվականին Բաքվի բնակիչներին հաջողվել է հասնել իրենց սեփական երաժշտական թատրոնի հիմնադրմանը։ Նախքան այդ այնտեղ հանդես էին գալիս միայն հյուրախաղերով ժամանակ թատերախմբեր, իսկ մշտական օպերա Բաքվում չի եղել։

1911 թվականին հիմնադրումից հետո թատրոնը հայտնի է եղել որպես Մայիլյանների թատրոն։ Ներկայում այն կոչվում է Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոն և շարունակում է իր գործունեությունը։

Բարեգործություն Հայաստանում 
Մայիլյան եղբայրները հովանավորել են Հայաստանի առաջին հանրապետությունում իրականացվող բազմաթիվ նախագծեր Ռուսական կայսրության անկումից հետո։ Դրանցից ամենակարևորը եղել է 2 միլիոն ռուբլի գումարի չափով հատկացումը 1919 թվականի փետրվարին, որն ուղղվել է տեղագրագետների արշավախմբի ֆինանսավորմանն արդյունաբերության հիմնադրման նպատակով, ինչն անհրաժեշտ էր երկրի վերականգնման համար։

Ծանոթագրություններ 

Հայ գործարարներ
Հայ նավթարդյունահանողներ