Միզոպրոստոլ

Միզոպրոստոլ, Սայտոտեկ վաճառքային անվանմամբ դեղամիջոցը օգտագործվում է ծննդաբերությունը ինդուկցելու համար, հղիության արհեստական ընդհատման՝ աբորտի ժամանակ, դադարեցնում է հետծննադաբերական արյունահոսությունը, նպաստելով արգանդի կծկմանը, ինչպես նաև կանխում և բուժում է ստամոքսի խոցերը։ Աբորտների ժամանակ, սովորաբար կիրառվում է միֆեպիստոնի կամ մետոտրեքսատի հետ համակցված։ Առանձին օգտագործելու ժամանակ էֆեկտիվությունը կազմում է 66-90%։ Տեղադրվում է այտի, լեզվի տակ կամ հեշտոցում։

Հաճախ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններն են ցավը որովայնի շրջանում և փորլուծությունը։ Պատկանում է հղիության վրա ազդեցություն ունեցող դեղերի X կատեգորիային, այսինքն հայտնի է տվյալ դեղամիջոցի բացասական էֆեկտը պտղի վրա։ Հազվադեպ, հնարավոր է արգանդի պատռում։ Հանդիսանում է պրոստոգլանդինների, մասնավորապես՝ համակարգային պրոստոգլանդին E1-ի անալոգ։

Միզոպրոստոլն առաջին անգամ սինթեզվելէ 1973 թվականին։ Գտնվում է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության WHO Model List of Essential Medicines-ում (Հիմնական դեղամիջոցների ցուցակ), որպես բժշկության մեջ ամենաարդյունավետ, անվտանգ դեղամիջոցներից մեկը։ Հասանելի է որպես գեներիկ դեղորայք։ Զարգացող երկրներում արժեքը հասնում է 0.36-2.00 ԱՄՆ դոլլար մեկ դոզայի համար։ ԱՄՆ-ում  ստամոքսի խոցային հիվանդության բուժման մեկամսյա կուրսը կազմում է 100-200 ԱՄՆ դոլլար։ Նույն կուրսի արժեքը Եվրոպայում 30-55 եվրո է։

Կիրառման ցուցումներ

Խոցերի կանխարգելում 

Միզոպրոստոլը օգտագործվում է կանխելու համար ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների (ՈՍՀԲԴ) օգտագործման հետևանքով առաջացած ստամոքսի խոցերը։ Փոխազդում է պարիետալ բջիջների հետ, ճնշելով ստամոքսահյութի արտադրությունը։ Ճնշելով ադենիլատ ցիկլազայի ակտիվությունը, բերում է ադենոզին մոնոֆոսֆատի (ԱՄՖ) քանակի քչացման և պարիետալ բջիջների ապիկալ հատվածի պրոտոնային պոմպի ակտիվության նվազման։ H2-ռեցեպտորների անտագոնիստների և պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորների ավելի բարձր էֆեկտիվության պատճառով, միզոպրոստոլի օգտագործումը խոցերի բուժման նպատակով սահմանափակ է։ Երբեմն նշանակվում է ՈՍՀԲԴ-ների, օրինակ՝ դիկլոֆենակի հետ, կանխելու համար կողմնակի էֆեկտները։

Այնուամենայնիվ, օմեպրազոլը ավելի արդյունավետ է ՈՍՀԲԴ ինդուկցված խոցերի բուժման համար և ունի ավելի քիչ կողմնակի էֆեկտներ, այդ իսկ պատճառով միզոպրոստոլը չի համարվում առաջին ընտրության դեղամիջոց։ Միզոպրոստոլով հարուցված փորլուծությունը անհրաժեշտություն ունի երկարատև բուժման։

Ծննդալուծում 

Միզոպրոստոլը հաճախ կիրառվում է ծննդալուծման ժամանակ։ Բերում է արգանդի վզիկի հասունացման՝ փափկեցման և կարճացման։ Նման պրեպարատներից, օրինակ՝ դինոպրոստոնից ավելի շահավետ է։

Սովորաբար ծննդալուծման համար օգտագործվում է օքսիտոցին, որը սակայն առանց վզիկի հասունացման, արդյունավետ չի ազդում։ Օքսիտոցինն ու միզոպրոստոլը միասին լավ արդյունք են ցուցաբերում։

Եվրոպայում 2002-2012 թվականին ընկած ժամանակահատվածում կատարված հետազոտությունները վկայում են, որ միզոպրոստոլի ներհեշտոցային օգտագործումը անվտանգ է., այնինչ ԱՄՆ-ում Food and Drug Administration (FDA կամ USFDA) կազմակերպությունը գտնում է, որ արգանդի վզիկի փափկացման հատկությունը չպետք է ներառվի անվտանգ էֆեկտների մեջ։

Աբորտ 

Միզոպրոստոլն առանձին կամ այլ պրեպարատների (միֆեպրիստոնի, մետոտրեքսատի) հետ կոմբինացված, լայն կիրառվում է դեղորայքային աբորտ առաջացանելու համար։ Դեղորայքային աբորտը համարվում է քիչ ինվազիվ, ավելի ավտոնոմ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից մշակվել են մի շարք ուղեցույցեր միզոպրոստոլի դրական և բացասական կողմերի մասին։

Միզոպրոստոլը ավելի էֆեկտիվ է, երբ համակցվում է մետոտրեքսատի կամ միֆեպրիստոնի (RU-486) հետ։ Առանձին էֆեկտիվությունը ցածր է և 8 շաբաթական հղիության համար կազմում է 88%։ Բժշկական հսկողության պարագայում համարվում է անվտանգ, այնուամենայնիվ 1% կանանց շրջանում առաջացնում է ծավալուն արյունահոսություն, որոշների մոտ կարող է բերել արտարգանդային հղիության։ 12%-ի շրջանում, եթե հղիությունը չի հաջողվել ընդհատել, պտղի մոտ հետագայում կարող են զարգանալ ծանր բնածին արատներ։

Մեծ հետազոտությունները մշակել են արձանագրություններ, ըստ որի, միզոպրոստոլը ցանկալի է համակցել միֆեպրիստոնի հետ.: Կոմբինացման դեպքում էֆեկտիվությունը, փոքր հղիությունների համար, կազմում է 95%։ Ըստ ԱՀԿ-ի ուղեցույցի, միչև 12 շաբաթական հղիության դեպքում, անհրաժեշտ է 12 հատ 200մկգ-անոց դեղահաբերից։ 4 հաբ տեղադրվում է լեզվի տակ կամ հեշտոցում, 30 րոպե սպասում, որպեսզի ներծծվի։ Եվս 3 ժամ սպասում և կրկնում։

Պտղի մահ 

Պտղի մահի դեպքում, երբ վիժում բնական ճանապարհով տեղի չի ունենում, միզոպրոստոլը երբեմն կիրառվում է արգանդի վզիկը արհեստական վիժմանը պատրաստելու համար։ Կանադական մի շարք հիվանդանոցներում միզոպրոստոլը օգտագործվում է փոքրաժամկետ մահացած պտղուների ծննդալուծման և ֆետալ ծանր անոմալիաների առկայության դեպքում, հղիության ընդհատման համար։

Հետծննդաբերական արյունահոսություն 

Միզոպրոստոլը կիրառվում է նաև հետծննդաբերական արյունահոսության կանխման կամ դադարեցման համար։ Օրալ ճանապարհով ընդունած միզոպրոստոլը, արդյունավետությամբ աննշան զիջում է օքսիտոցինին։ Ռեկտալ ճանապարհով օգտագործումը օպտիմալ է արյունահոսության դադարեցման համար և ունի նվազագույն քանակով կողմնակի, անցանկալի էֆեկտներ։ Միզոպրոստոլը մատչելի է և սառը պայմաններում պահպանելու անհրաժեշտություն չունի, ինչը հասանելի է դարձնում այն զարգացող երկրների համար։ Ռանդոմիզացված հետազոտությունները պարզել են միզոպրոստոլի դրական ազդեցությունը հետծննդաբերական արյունահոսության պատճառով մայրական մահերի քանակի նվազման մեջ (38%)։ Օքսիտոցինը ահրաժեշտ է կիրառել ներերակային ուղիով, մինչդեռ միզոպրոստոլի օգտագործումը շատ ավելի հեշտ է (օրալ, ռեկտալ, հեշտոցային)։

Կողմնակի ազդեցություններ 

Ստամոքսի խոցի բուժման նպատակով կիրառված միզոպրոստոլի հաճախ հանդիպող կողմանկի ազդեցություններից է փորլուծությունը։ Կլինիկական փորձարկումների ժամանակ պարզվել է, որ հիվանդների 13%-ի շրջանում նկատվել է փորլուծություն, ինչ դոզա կախյալ էր և զարգանում էր բուժման սկզբում։ Սովորաբար դադարում էր մինչև 8 օրվա ընթացքում, բայց որոշ դեպքերում (2%) դառնում էր բուժման անավարտ թողելու պատճառ։

Կողմնակի ազդեցություններից են նաև՝
 ցավ որովայնում,
 սրտխառնոց,
 փսխում,
 գլխացավ,
 դիսպեպտիկ երևույթներ,
 փորկապություն
 մետեորիզմ և այլն։

Միզոպրոստոլը, խոցերի բուժման նպատակով, հակացուցված է ցանկալի հղիությամբ կանանց։ Օգտագործումը կբերի արգանի տոնուսի և կծկողականության բարձրացման, ինչը կարող է հանդիսանալ մասնակի կամ լրիվ վիժումների, բնածին արատների պատճառ։

Արգանդի վզիկի հասունացմանը և ծննդալուծմանը նպաստող բոլոր դեղամիջոցները կարող են բերել արգադի հիպերստիմուլյացիայի, ինչը վատ կանրադառնա պտղի արյունամատակարարման վրա։ Ինչպես նաև, հիպերստիմուլյացիան կարող է հանգեցնել արգանդի պատռման։ Միզոպրոստոլով հարուցված հիպերստիմուլյացիան վատ է ենթարկվում բուժման։ Բարդությունների հանդիպման ցածր հաճախականության պատճառով դժվար է կորելացնել դրանց և միզոպրոստոլի միչև ուղիղ կապը։ Այդ օրինաչափությունը ապացուցելու նպատակով տարբեր հաշվարկներով անհրաժեշտ է 61000-155000 հղի կնոջ մանրազնին հետազոտություն։

Ֆարմակոլոգիա 

Միզոպրոստոլը պրոստոգլանդինային անալոգ է, կապվելով միոմետրիումի բջիջների հետ առաջացնում է դրանց կծկում։ Բերում է նաև արգանդի վզիկի հասունացման՝  փափկեցման և լայնացման։ Կապվում է պրոստոգլանդին E2-ի, EP3-ի և EP4-ի, բայց ոչ EP1-ի ընկալիչների հետ և խթանում դրանց։

Հասարակության մեջ և մշակույթում 

Միզոոպրոստոլը ներառված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության List of Essential Medicines ցուցակում, որպես բարձր արդյունավետությամբ օժտված և մեծ պահանջ ունեցող դեղամիջոց։

Հեշտոցային դեղաձևերը վաճառվում են Եվրոպայում Միզոդել անվան տակ։

Սև շուկա 

Բրազիլիայում, սև շուկայում, միզոպրոստոլի մեկ դոզայի գինը հասնում է մինչև 100 ԱՄՆ դոլլար։ Ոչ օրինական և առանց բժշկական հսկողության կատարված աբորտներն ասոցված են բարդությունների հանդիպման ավելի բարձր հաճախականության հետ։ Հղիության ձախողված ընդհատումը բերում է մոր կյանքին սպառնացող բարդությունների զարգացման և կենդանի մնացած պտղի մոտ ծանր արատների առաջացման ։

Ծանոթագրություններ 

Հղիության արհեստական ընդհատում
Կարբոնաթթուների էսթերներ
Գաստրոէնտերոլոգիա