Էբինհաուզի տեսողական պատրանք

Էբինհաուզի տեսողական պատրանք կամ Տիտչեների շրջաններ, չափերի ընկալման տեսողական պատրանք։ Ամենահայտնի տարբերակը իրար մետ տեղադրված նույն չափի երկու շրջաններն են, որոնցից մեկի շուրջը մեծ չափերի շրջաններ են, իսկ մյուսինը` մանր։ Նույն չափեր ունենալով հանդերձ` առաջին շրջանը երկրորդից փոքր է թվում։

Պատրանքը բացահայտել է գերմանացի հոգեբան Հերման Էբինհաուզը (1850-1909)։ Անգլախոս միջավայրում այն հանրաճանաչ է դարձել 1901 թվականին հրատարակված Տիտչեների հեղինակած փորձնական հոգեբանության դասագրքից։ Այստեղից էլ ծագել է երևույթի երկրորդ անվանումը` Տիտչեների շրջաններ։

Չնայած սովորաբար համարվում է, որ տեսողական այս պատրանքը կապված է չափերի ընկալման հետ, սակայն արտահայտվել է տեսակետ, որ այս պատրանքի ստեղծման վճռորոշ գործոնը կենտրոնական շրջանի հեռավորությունն է նրան մերձակա մյուս շրջաններից, ինչպես նաև շրջանի փակված լինելու աստիճանը։ Էբինհաուզի պատրանքը Դելբյոֆի տեսողական պատրանքի տարատեսակ կարելի է դիտարկել։ Եթե շրջապատող օղակները կենտրոնական շրջանին մոտ են տեղակայված, ապա այն ավելի մեծ է թվում, և հակառակը։ Շրջանն ընդգրկող օղակների չափը որոշում է, թե ինչքան մոտ կարող են նրանք գտնվել կենտրոնական շրջանին` առաջացնելով երկու ցուցանիշների` չափերի և հեռավորության շփոթ։

Էբինհաուզի պատրանքը էական դեր ունի ժամանակակից գիտական վեճերում, որոնք կապված են տեսողական կեղևում տեղեկության մշակման երկու տարբեր կենտրոնների (ընկալում և գործողությունների կատարում) գոյության հետ։ Ապացուցված է, որ Էբինհաուզի պատրանքն աղավաղում է չափերի ընկալումը, բայց երբ օբյեկտը տեսողական ընկալումից հետո փորձում է որոշակի գործողություններ կատարել, օբյեկտի չափերն ընկալվում են առանց աղավաղումների։ Վերջին շրջանում լույս է տեսել հրապարակում, որ իրական փորձեր են կատարվել մեծ անճշտություններով։ Այդ փորձերում ազդակները սահմանափակել են սխալի հնարավորությունը` հենց դրանով պատասխան գործողություններն ավելի ճիշտ դարձնելով։ Ընդ որում երկու ազդակները` մեծ և փոքր, ներկայացվել են տարանջատված, այսինքն` համեմատության համար երկրորդ շրջանը չի եղել, ինչն էլ Վ. Ֆրանցի և համահեղինակների կարծիքով խոսում է պատրանքի բացակայության մասին։ Հոդվածի հեղինակներն արտահայտում են տեսակետ, որ Էբինհաուզի պատրանքն աղավաղված է` անկախ տեսողական տեղեկության մշակումից։

Ժամանակակից մեկ այլ աշխատանքում պնդվում է, որ այս, ինչպես նաև Պոնցոյի տեսողական պատրանքի ընկալումը կախված է առանձին անհատների ընկալումից։

Դրսևորումը կենդանիների մոտ 
Կա կարծիք, որ Էբինհաուզի պատրանքին ենթարկվում են թռչունների մի շարք տեսակներ` հավեր, աղավնիներ, սոսնձակեռնեխներ, ժակո թութակներ։

Տես նաև 
 Տեսողական պատրանք
 Պոնցոյի պատրանք

Ծանոթագրություններ 

Տեսողական պատրանքներ