Սագաներ թագավորների մասին

Սագաներ թագավորների մասին (, «թագավորական սագաներ»), իսլանդական միջնադարյան գրականության ժանրերից։ Այսպիսի սագաների գործողությունները տեղի են ունենում սկանդինավյան թագավորություններում, հիմնականում` Նորվեգիայում։

Ժանրի պատմություն
Կան տեղեկություններ, որ նորվեգացի թագավորների մասին որոշակի տեքստեր գրվել են Սեմունդ Իմաստունի (հավանաբար` լատիներեն) և Արի Իմաստունի (իսլանդերեն) կողմից։ Երկուսի ստեղծագործություններն էլ չեն հասել մեր օրերը։ Մեզ հայտնի «թագավորների մասին սագաներից» առաջինը կարելի է համարել Սիգուրդ Մունի և Ինգե Գորբունի մասին սագան` «Հրյուգգյարստյուկկի (Hryggjarstykki)» վերնագրով, որը գրվել է 1150-1170 թվականներին և նույնպես  չի պահպանվել։

Մոտ 1190թ. Իսլանդիայում հայտնվեց սագաների մի ամբողջ շարք` նվիրված նորվեգացի թագավորներ Օլավ Տրյուգգվասոնին և Օլավ Սրբին։ 1180-ական թվականներից սկսած Նորվեգիայում ստեղծվում էր «Սագա Սվերիրի մասին». դրա մասին հայտնի է, որ տեքստի մի մասը գրվել է իսլանդացի աբբաթ  Կառլ Յոնսոնի կողմից` Սվերիր թագավորի անմիջական հսկողության ներքո։

12-րդ դարի վերջից սկսեցին ի հայտ գալ սագաների մեծ ժողովածուներ, որոնք այլևս իրենցից ներկայացնում էին ոչ թե սագաներ առանձին թագավորների, այլ Նորվեգիայի ամբողջ պատմության մասին` լեգենդար ժամանակներից մինչև 1177 թվականի այն հատվածը, որից սկսվում են Սվերիրի մասին սագաները։ Առաջին այդպիսի ստեղծագործությունը եղավ «Նորվեգացի կոնունգների մասին սագաների վերանայումը», երևի թե ժանրի միակ սագան, որը գրվել է նորվեգացու, այլ ոչ թե իսլանդացու կողմից։ Հետո կազմվել են «Փտած մաշկ» սագան, որտեղ նկարագրվում է 1035-1177թթ., և «Գեղեցիկ մաշկը», որը սկսվում է Հալվդան Սևի ժամանակաշրջանից։ 1230թ. կազմվել է «Երկրային շրջանը»` ժանրի էտալոնային ստեղծագործությունը։

Թագավորների մասին վերջին սագաները ստեղծվել են 13-րդ դարի վերջին։ Դրանց թվում են Ստուրլա Տորդարսոնի հեղինակած «Հակոն Ծերի մասին սագան» և «Կոնունգ Մագնուս Լագաբետի մասին սագան»։

Բնորոշ յուրահատկություններ
Ի տարբերություն «Իսլանդացիների մասին սագաների»` «Թագավորների մասին սագաները» հաճախ պատվիրատուներ էին ունենում` իշխանի կամ եկեղեցական հիերարխի տեսքով։ Դրա հետ մեկտեղ, պահպանելով արտաքին կողմնակալությունը, սագաների հեղինակները չէին կարողանում լռել փաստերի մասին, որոնք հակասում էին իրենց հայեցակարգերին, օրինակ` թագավորների դաժանությունը։

Գոյություն ունեն թագավորների մասին բավականին շատ սագաներ, որտեղ նկարագրված է միևնույն սյուժեն, այսինքն` տարբեր սագաներ միևնույն թագավորի մասին։ Դրանց համեմատումը թույլ է տալիս ստանալ տեղեկատվություն այն մասին, թե ինչ թաքնված հորիվածքներ կան սագաներում:

Հիմնական «սագաներ թագավորների մասին»

 Սագա Սեմունդ Իմաստունի մասին` լատիներենով, մոտ 1120թ., չի պահպանվել
 Սագա Արի Տորգիլսոնի մասին` իսլանդերենով, մոտ 1125թ., չի պահպանվել
 Էյրիկ Օդդսոնի Հրյուգգյարստյուկկի սագա, մոտ 1150թ., չի պահպանվել
 Նորվեգիայի պատմությունը, մոտ 1170թ.
 Թեոդոր Մոնախ` սագա Նորվեգիայի հին թագավորների մասին , մոտ 1180թ.
 Սագա Սկյոլդունգների մասին 1180թ.
 Հնագույն սագա Սուրբ Օլավի մասին, մոտ 1190թ.
 Նորվեգացի կոնունգների մասին սագաների վերանայում, մոտ 1190թ.
 Լատինական սագա Տրյուգգվի Օդդա Սնորասոնի որդի Օլավի մասին, մոտ 1190թ.
 Լատինական սագա Տրյուգգվի Գունլաուգա Լեյվսոնի որդի Օլավի մասին, մոտ 1195թ., չի պահպանվել
 Սագա Սվերիրի մասին, Կառլ Յոնսոն, մոտ 1205թ.
 Օլավ Սրբի մասին լեգենդար սագա, մոտ 1210թ.
 Փտած մաշկ, մոտ 1220թ.
 Գեղեցիկ մաշկ, մոտ 1220թ.
 Սագաներ խոշտանգումների մասին, մոտ 1225թ.
 Առանձին սագա Օլավ Սրբի մասին, Սնորրի Ստուրուլսոն, մոտ 1225թ.
 Երկրային շրջան, Սնորրի Ստուրուլսոն, մոտ 1230թ.
 Սագա Կնյուտլինգերի մասին, հավանաբար` Օլավ Սկալդ, մոտ 1260թ.
 Սագա Հակոն Ծերի մասին, Ստուրլա Տորդարսոն, մոտ 1265թ.
 Սագա կոնունգ Մագնուս Լագաբետի մասին, Ստուրլա Տորդարսոն, մոտ 1280թ., պահպանվել են միայն հատվածներ
Հուլդա-Հրոկկինսկին, մոտ 1280թ.
 :en:Óláfs saga Tryggvasonar en mesta, մոտ 1300թ.

Սագաներ, որոնք հաճախ վերագրվում են թագավորների մասին սագաներին
Սագա յոմսվիկինգների մասին
Սագա օրկնեյցիների մասին
Սագա ֆարեյցիների մասին
:en:Brjáns saga

Գրականություն

 Стеблин-Каменский, М.И. Мир саги. М., 1971.
 Стеблин-Каменский, М.И. Древнескандинавская литература. М., 1978.
 Hermannsson, Halldó Bibliography of the sagas of the kings of Norway and related sagas and tales (BiblioBazaar. 2009).
 Jakobsson, Ármann; McTurk, Rory (ed.) A Companion to Old Norse-Icelandic Literature and Culture (Blackwell Publishing, 2004).
 Whaley, Diana Heimskringla: An Introduction (Viking Society for Northern Research Text, 1991).
 Wolf, Kirsten The Legends of the Saints in Old Norse-Icelandic Prose (University of Toronto Press. 2013).

Ծանոթագրություններ

Միջնադարյան գրականություն