Ընդհանուր լեզվաբանություն

Ընդհանուր լեզվաբանություն, մարդկային լեզվի ընդհանուր գիտություն, որը կառուցվում է լեզվաբանական տարբեր ուղղությունների (պատմահամեմատական, կառուցվածքային և տիպաբանություն) և առանձին լեզուների ընդհանուր ու մասնավոր ուսումնասիրությունների հիման վրա։ Զբաղվում է լեզվի ծագման խնդրով, լեզվական իրականությունների և հասարակական-տնտեսական երևույթների փոխհարաբերությամբ, լեզվական ընդհանուր օրինաչափությունների խնդրով, լեզուների խաչասերումով, դիալեկտիկայով և այլն։ Այն համակարգում է լեզուների կազմակերպման, զարգացման և գործածության ընդհանուր օրենքները։ Դրանք կարող են իրականացվել երկու տարբերակով՝

 Ինդուկտիվ – տիպաբանության միջոցով, լեզուների համեմատությամբ։ Դա թույլ է տալիս ուսումնասիրել ընդհանուր դրույթներ (բացարձակ ընդհանրություններ) և լեզուների մեծամասնության մասին դրույթներ (ստատիկ ընդհանրություններ)։ Օրինակ, բոլոր լեզուների համար ընդհանուր է համարվում այն փաստը, որ հնչյունները լինում են բաղաձայն և ձայնավոր։ Իսկ մեծամասնության համար ճիշտ է, որ ձայնավորների քանակը լեզվում երկուսից ավելի է։
 Դեդուկտիվ – լեզվի գործածության, խոսքի ու տեքստի առանձնահատկությունների ընդհանուր կանոնների ուսումնասիրմամբ։ 1950-ական թվականներից ընդհանուր լեզվաբանությունը սկսել է զբաղվել նաև լեզվի ու նրա կառուցվածքի ուսումնասիրմամբ։

Ընդհանուր լեզվաբանությունն ունի հետևյալ նպատակները.
 Լեզվի էության և բնույթի սահմանում
 Լեզվաբանության ասպեկտների, լեզվի բաժինների ու այն գիտությունների սահմանումը, որոնք ուսումնասիրում են լեզվի բաժինները՝ ձևաբանություն, բառագիտություն և այլն 
 Լեզուների համակարգում և դասակարգում
 Լեզվաբանական անալիզի, լեզվաբանության մեթոդների զարգացման ու համակարգման մշակում

Ընդհանուր լեզվաբանության բաժիններն են՝
 Արտաքին լեզվաբանություն – լեզվի ուսումնասիրումը որպես հասարակական երևույթ, լեզվի սոցիալական և մտածողության գործառույթները։
 Ներքին կամ կառուցվածքային լեզվաբանություն – ուսումնասիրում է լեզուն որպես համակարգ։ Դրանում այն առանձնացնում է միավորներ, կատեգորիաներ, մակարդակներ, կառուցվածք։ Դրա ուսումնասիրման առարկան լեզվական միավորների ուսումնասիրությունն է, նրա պարունակությունը։ Ներքին լեզվաբանության օբյեկտ են գրավոր խոսքը, հնչյունական կազմը, բառային կազմը։

Տես նաև 
 Լեզվաբանություն

Գրականություն 
 Գրիգոր Ղափանցյան, Ընդհանուր լեզվաբանություն, 148 էջ, Երևան «Հայպետհրատ» 1937
 Գևորգ Ջահուկյան, «Լեզվի համընդհանուր տեսություն» (ռուս., Մոսկվա, 1999, անգլ., 2003)

Լեզվաբանություն