Գաո Ման

Գաո Ման (չին.՝ 高莽, փինյին՝ Gāo Mǎng, ), չինացի թարգմանիչ, գրող, գիտնական, նկարիչ, ռուսական Բարեկամության շքանշանի ասպետ։

Կենսագրություն 
Գաո Մանը ծնվել է 1926 թվականի հոկտեմբերին Հարբինում, որը շուտով ընկել է ճապոնական խամաճիկային վարչակարգի վերահսկողության տակ։ Նրա մայրը եղել է անգրագետ։ հան ազգությունից է։

1933 թվականին՝ 7 տարեկան հասակում, ընդունվել է Երիտասարդ մարդկանց քրիստոնեական ասոցիացիայի դպրոց, որը հիմնել էին ամերիկացի միսիոներները, և որին աջակցում էին ռուս արտագաղթյալները։ Ուսումնառության 10 տարիների ընթացքում սովորել է ռուսերեն, ինչպես նաև ծանոթացել է ռուս գրականությանը, այդ թվում Ալեքսանդր Պուշկինի, Միխայիլ Լերմոնտովի, Լև Տոլստոյի ստեղծագործություններին, սկսել թարգմանական փորձեր կատարել ռուս և խորհրդային գրականությունից։ Ապրելով բազմազգ Հարբինում, որը բնակեցված էր նկարիչներով, երաժիշտներով, արվեստագետներով և գրողներով՝ Գաո Մանը տարվել է գեղանկարչությամբ, իսկ այդ գործում նրա ուսուցիչներն են դարձել ռուս նկարիչներ Ա. Ն. Կլեմենտևը և Վ. Ն. Օսիպովը։ Արդեն 17 տարեկանում ընկերների հետ կազմակերպել է իր աշխատանքների մի քանի ցուցահանդեսներ։

Տարվելով ռուս դասականների ընթերցանությամբ՝ դրանում ճապոնական օկուպացիայի տարիներին գտել է ոգեշնչում ապրելու և աշխատելու համար։ Այդ ժամանակ Գաո Մանի առաջին թարգմանությունը եղել է Իվան Տուրգենևի «Ինչ լավն էին, ինչ թարմ էին վարդերը» արձակ բանաստեղծությունը, որը 1943 թվականին տպագրվել է Հարբինի «Դաբեյսինբաո» (չին.՝ 大北新报|大北新报) թերթում։ 1945 թվականին միացել է հեղափոխական գործունեությանը, դարձել Հարբինում՝ Հյուսիսարևելյան Չինաստանի ազատագրյալ տարածքներում, ստեղծված Չին-խորհրդային բարեկամության միության աշխատակից, որտեղ կատարել է թարգմանչի և խմբագրի պարտականություններ, գրել հոդվածներ, նկարել քարոզչական պաստառներ, խմբագրել ամսագիր և գլխավորել գրադարանը։ Զուգահեռաբար «Ուլանխան» (չին.՝ 烏蘭汗|乌兰汗) կեղծանունով թարգմանել է ստեղծագործություններ ռուս և խորհրդային գրականությունից։ Այդ ժամանակների նրա աշխատանքներից առավել հայտնի է Ֆյոդոր Բոնդարենկոյի «Պավել Կորչագին» պիեսի թարգմանությունը, որն ստեղծվել է Նիկոլայ Օստրովսկու «Ինչպես էր կոփվում պողպատը» վեպի հիման վրա և առաջին անգամ բեմադրվել 1948 թվականի Հարբինի ուսուցիչների ասոցիացիայի գեղարվեստական ինքնագործունեության կոլեկտիվի կողմից։ Այդ ժամանակ էլ Գաո Մանը ծանոթացել է Թոնի դերակատարի՝ դերասանուհի Սուն Ցզեի հետ, որի հետ հետագայում ամուսնացել է։ Ավելի ուշ ծնվել է նրանց միակ երեխան՝ Սուն Սյաոլան։

ՉԺՀ կրթությունից հետո թարգմանել է ուկրաինացի գրող Օլես Գոնչարի «Միշտ զորաշարքերում» պատմվածքը, որը տպագրվել է բազմաթիվ թերթերում ու ամսագրերում, իսկ այնուհետև՝ միջին դպրոցների չինարենի՝ 1950-ական թվականների սկզբների դասագրքերում։ 1954 թվականին Գաո Մանը աշխատանքի է տեղափոխվել Պեկին՝ Չին-ռուսական բարեկամության միություն։ Որպես թարգմանիչ չինացի գրողների պատվիրակության հետ բազմիցս եղել է Խորհրդային Միությունում, ընկերացել ԽՍՀՄ մշակութային գործիչների՝ գրողներ Բորիս Պոլևոյի, Նիկոլայ Տիխոնովի, Չինգիզ Այթմատովի, Բորիս Վասիլևի, Մաքսիմ Տանկի, նկարիչ Օրեստ Վերեյսկու, քանդակագործ Միխայիլ Անիկուշինի, չինագետներ Լև Էյդլինի և Վլադիսլավ Սորոկինի հետ։ 1956 թվականին ծանոթացել է Օստրովսկու այրու՝ Ռաիսա Պորֆիրևնայի հետ։

1962 թվականին աշխատանքի է տեղափոխվել «Համաշխարհային գրականություն» (չին.՝ 世界文學|世界文学) ամսագրի հրատարակչություն, որ մասնագիտացված էր աշխարհի տարբեր երկրների գրական ստեղծագործությունների հրատարակմամբ և չինացի ընթերցողների շրջանում դրանց մասսայականացմամբ։ Անցնելով շարքային աշխատակցից մինչև գլխավոր խմբագրի ճանապարհը՝ Գաո Մանը ամսագրում աշխատել է 27 տարի՝ մինչև 1989 թվականին թոշակի անցնելը։ Իր աշխատանքային գործունեության ընթացքում թարգմանել է Ալեքսանդր Պուշկինի բանաստեղծությունները, Միխայիլ Լերմոնտովի «Իսպանացիները» դրաման, Տարաս Շևչենկոյի «Կատերինա» պոեմը, Վլադիմիր Մայակովսկու «Փայտոջիլ» ու «Բաղնիք», Բորիս Պաստեռնակի «Մարդիկ և իրադրություններ» պիեսները, Աննա Ախմատովայի, Մարինա Ցվետաևայի, Օսիպ Մանդելշտամի, Բելլա Ախմադուլինայի, Անդրեյ Վոզնեսենսկու, Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկու, Եվգենի Եվտուշենկոյի քնարերգությունը։ Գաո Մանն առաջին թարգմանիչն է, որ չինացի ընթերցողին ծանոթացրել է Վլադիմիր Վիսոցկու հետ։ Դեռ 1990 թվականին՝ Սվետլանա Ալեքսիևիչին Գրականության Նոբելյան մրցանակ շնորհելուց շատ առաջ, Գաո Մանը չինարեն է թարգմանել նրա «Ցինկե տղաներ» գիրքը։

Իր ստեղծագործական գործունեության ամբողջ ընթացքում Գաո Մանը գրել է ավելի քան 80 գիրք, մենագրություններ և թարգմանություններ, մեծ թվով ակնարկներ և հոդվածներ՝ նվիրված ռուս և խորհրդային գրականության ու մշակույթի գործիչներին։ Նա նաև հայտնի է եղել իր գեղանկարներով, որոնք բազմիցս ցուցադրվել են Պեկինում, Շանհայում, Հարբինում, Վլադիվոստոկում և Մոսկվայում։ Այսպես, գոհուա տեխնիկայով նա ստեղծել է ռուս և խորհրդային գրողների դիմանկարների ամբողջական շարք, այդ թվում՝ Նիկոլայ Գոգոլի, Ալեքսանդր Գերցենի, Անտոն Չեխովի, Ֆյոդոր Դոստոևսկու, Մաքսիմ Գորկու, Ալեքսանդր Ֆադեևի, Միխայիլ Շոլոխովի, Դանիիլ Գրանինի, Գրիգորի Բակլանովի, Վիկտոր Աստաֆևի դիմանկարները։ Վերջին ժամանակները, չնայած մեծ տարիքին ու լսողության հետ կապված խնդիրներին, Գաո Մանը խնամել է կնոջը, որը 1996 թվականին կորցրել էր տեսողությունը։ Այնուամենայնիվ նա շարունակել է աշխատել՝ արտահայտելով իր մտահոգությունները թարգմանությունների որակի ընկնելու առթիվ։

Գաո Մանը մահացել է 2017 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Պեկինում՝ 91 տարեկան հասակում։ 2016 թվականի ապրիլին Գաո Մանի մոտ ախտորոշվել էր լյարդի քաղցկեղ, իսկ մահվանից մեկ ամիս առաջ նա պառկել է հիվանդանոցում։ Իր ցավակցություններն է հայտնել ՉԺՀ-ում Ռուսաստանի դեսպանատան կոլեկտիվը։ Հոկտեմբերի 10-ին թաղվել է Բաբաոշանի հեղափոխական գերեզմանոցում։

Կոչումներ 
Անդամ է Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության, Չինացի գրողների միության, Չինացի նկարիչների միության, Չինացի թարգմանիչների միության, ՉԺՀ հասարակական գիտությունների ակադեմիայի։

Պատիվներ 
Մաքսիմ Գորկու մեդալ (1996), Ռուսաստանի գրողների միության պատվավոր անդամ (1996), Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Հեռավոր Արևելքի ինստիտուտի պատվավոր դոկտոր (1999), «Բարեկամություն» հուշամեդալներ Չին-ռուսական բարեկամության միության և Ռուս-չինական բարեկամության միության կողմից (1999), Ն. Ա. Օստրովսկու անվան մրցանակ (2004), Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամ (2006), «Ռուսաստան-Նոր դար» մրցանակ ռուս ժամանակակից գրականությունը չինարենով լավագույն թարգմանության համար (2013)։

Պարգևներ 

 Բարեկամության շքանշան (նոյեմբերի 3, 1997, Ռուսաստան) – «ռուս-չինական մշակութային կապերի ամրապնդման և զարգացման գործում անձնական մեծ ներդրման համար»։ Շնորհվել է Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինի կողմից Չինաստան կատարված այցելության ժամանակ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 

Չինացի գրողներ
Չինացի թարգմանիչներ
Չինացի նկարիչներ
Չինացի գիտնականներ
Գրողներ այբբենական կարգով
20-րդ դարի թարգմանիչներ