Սերգեյ Օժեգով

Սերգեյ Օժեգով (, ), խորհրդային լեզվաբան, բառարանագիր, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։  Ռուսաց լեզվի բացատրական բառարանի բազմաթիվ հրատարակությունների հեղինակ։ Դմիտրի Ուշակովի խմբագրությամբ «Ռուսաց լեզվի բացատրական բառարանի»  հեղինակ (1935-1940 թթ.):

Կենսագրություն 

Սերգեյ Օժեգովը ծնվել է  թ. Տվերի մարզի Կամեննոյե գյուղում (այժմ՝ քաղաք Կուվշինովո) Կամենսկոյի ստվարաթղթե գործարանի ինժեներ-տեխնոլոգի՝ Իվան Օժեգովի ընտանիքում (1871-1931 թթ.): Սերգեյ Իվանովիչը երեք եղբայրներից ավագն էր։

Հոր կողմը ուրալյան արհեստավորներից էին (պապը եղել է մետաղորոշման հիմնարկի աշխատող), մոր կողմից նախնիները հոգևորականներ էին։ Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնան (ի ծնե՝ Դեգոժսկայա) եղել է երեց Գ. Պ. Պապովսկու եղբոր աղջիկը, հայտնի Բանասիրական դիտարկումները ռուսաց լեզվի մասին գրքի հեղինակ»։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին ընտանիքը տեղափոխվել է Պետերբուրգ, որտեղ  Սերգեյը ավարտել է գիմնազիան։ Այնուհետև նա ընդունվել է Պետրոգրադի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, սակայն նրա դասերը շուտով ընհատվում են և Օժեգովին ուղարկում են ճակատ։ Նա մասնակցել է Ռուսաստանի արևմուտքի և Ուկրաինայի մարտերին։ 1922 թվականին Օժեգովը ավարտել է Խարկովի ռազմական օկրուգի շտաբի զինվորական ծառայությունը և անմիջապես ձեռնամուխ է եղել  Պետրոգրադի համալսարանի լեզվաբանության և նյութական մշակույթի ֆակուլտետում դասերին։ 1926 թվականին նա ավարտել է այդ ուսումնական հաստատությունը, ստանալով Լենինգրադի համալսարանի դիպլոմ։  Համալսարանի դասախոսներ Վիկտոր Վինոգրադովը և Լև Շչերբինը խորհուրդ են տալիս նրան ընդունվել  Արևելքի և Արևմուտքի  գրականության և լեզուների համեմատական պատմության ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ Ասպիրանտուրան ավարտել է 1929 թվականին։ Հիշելով Լենինգրադում այն տարիները, Սերգեյ Իվանովիչը գրել է, որ համալսարանում տիրում էր  անսովոր ստեղծագործական վերելքի իրավիճակ։

1936 թվականին Օժեգովը տեղափոխվել է Մոսկվա։ 1937 թվականից դասախոսել է Մոսկվայի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում (Պոտյոմկինի անվան Մոսկվայի քաղաքային մանկավարժական ինստիտուտ, Մոսկովայի  փիլիսոփայության, գրականության և պատմության ինստիտուտը)։ 1939 թվականից Օժեգովը եղել է Լեզվի և գրերի ինստիտուտի, Ռուսաց լեզվի ինստիտուտի, ԽՍՀՄ ԳԱ  լեզվաբանության ինստիտուտի  գիտաշխատող։

Հայրենական պատերազմի ժամանակ Օժեգովը  մայրաքաղաքից չի տարհանվել, այլ մնացել է դասավանդելու։

ԽՍՀՄ ԱՆ ռուսաց լեզվի խոսքի մշակույթի ինստիտուտի հիմնադիր և ենթաբաժնի առաջին վարիչ (1952 թ.):

Մատենագիտություն 
 Ожегов С. И. Лексикология. Лексикография. Культура речи. — М.: Высшая школа, 1974.
 Ожегов Сергей Иванович. Словарь русского языка / Гл. ред. С. П. Обнорский. 50000 слов. — М.: Гос. изд. иностр. и нац. словарей, 1949. XVIII, 968 с. В сост. словаря принимали участие проф. Г. О. Винокур и В. А. Петросян.
 2-е изд., испр. и доп. 52000 слов (так на титуле) или 51533 слова (так на стр. 484). 1952. 848 с. 150000 экз.
 3-е изд., «В 3-е издание, отпечатанное со стереотипа, внесены только некоторые необходимые исправления». 1953. 848 с. 400000 экз.
 4-е изд., 52 872 слова. 1960. — 900 с.
 5-е изд., стереотип., 1963.
 6-е изд., 1964. — 900 с.
 7-е изд. — М.: Сов. энц., 1968. — 900 с. — 150000 экз.
 Ожегов Сергей Иванович. «Словарь русского языка». Около 53 000 тысяч слов. — Издание 8-ое, стереотип. — М.: Издательство «Советская Энциклопедия», 1970. — 900 с. — 150 000 экз.
 9-е изд., ок. 57 000 слов /  Под ред. Н. Ю. Шведовой. — 1972. — 847 с. — 120 000 экз.
 10-е изд., 1973. — 846 с.
 11-е изд., 1975. — 847 с. — 75 000 экз.
 12-е изд., 1978. — 846 с.
 13-е изд., испр. — М.: Рус. яз., 1981. — 816 с.  123 000 экз.
 14-е изд., стер., 1982. — 816 с. — 105 000 экз.; 1983. — 816 с. — 115 000 экз.
 15-е изд., стер., 1984. — 816 с. — 160 000 экз.
 16-е изд., испр., 1984. — 797 с. — 120 000 экз.
 17-е изд., стер., 1985. — 797 с. — 195 000 экз.
 18-е изд., стер., 1986. — 795 с. — 300 000 экз.
 18-е изд., стер., 1987. — 795 с. — 220 000 экз.
 19-е изд., испр., 1987. — 748 с. — 225 000 экз.
 20-е изд., стер. Ок. 57000 слов. — 1988. — 748 с. — 480 000 экз. — ISBN 5-200-00313-X
 21-е изд., перераб. и доп. 70000 слов. — М.: Рус. яз., 1989. — 921 с.
 22-е изд., стер., 1990. —  921 с. — 200 000 экз.
 23-е изд., испр., 1990. — 915 с. — 100 000 экз. Ок. 57000 сл. — Екатеринбург: «Урал-Советы» («Весть»), 1994. — 796 c. Около 53000 слов. 4-е изд., испр. и доп. — М., 1997. 763 с.
 Ожегов Сергей Иванович, Шведова Наталия Юльевна. Толковый словарь русского языка: 72500 слов и 7500 фразеологических выражений / РАН, Ин-т рус. яз., Рос. фонд культуры. — М.: Азъ, 1992. — 955 с. — 100 000 экз.: 1993. — 955 с.
 2-е изд., испр. и доп., 1994. — 908 с. — 100 000 экз.
 3-е изд., стереотип., 1995, 1996. — 928 с. — 100 000 экз. 80000 слов и фразеол. выражений.
 4-е изд., доп. — М.: Азбуковник, 1997. — 944 с. — ISBN 5-89285-003-X

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Реформатский А. А. Памяти Сергея Ивановича Ожегова (1900—1964) // Вопросы культуры речи. Вып. 6. М., 1965;
 Ре­фор­мат­ский А. А. С. И. Оже­гов // Из­вес­тия АН СССР. Сер. ли­те­ра­ту­ры и язы­ка. 1965. Т. 24. Вып. 2;
 Скворцов Л. И. С. И. Ожегов (к 75-летию со дня рождения) // Русский язык в школе. 1975. № 3;
 Скворцов Л. И. С. И. Ожегов. — М.: Издательство «Просвещение», 1982. — (Люди науки)
 Словарь и культура русской речи. К 100-летию со дня рождения С. И. Ожегова. — М., 2001.
 

Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Խորհրդային լեզվաբաններ
Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Ռուսագետներ
Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Ռուս բանասերներ
Խորհրդային գիտնականներ
Խորհրդային պրոֆեսորներ