Կողի կոտրվածք

Կողի կոտրվածք, կողոսկրի կոտրվածքը։ Հիմնական գանգատը կրծքային շրջանի ցավն է, որն ուժեղանում է շնչելիս։ Կոտրվածքի շրջանում առաջանում են կապտուկներ։ Երբ մի քանի կողեր կոտրված են մի քանի հատվածներով, առաջանում է փեղկ (կողային փական)։ Հավանական բարդություններից են պնևմոթորաքսը, թոքի սալջարդը և թոքաբորբը։

Կողի կոտրվածքները հիմնականում առաջանում են կրծքային շրջանում  հարված ստանալիս, օրինակ ավտովթարների կամ պարզապես հարվածի հետևանքով։ Հազը և մետաստազային ուռուցքը նույնպես կարող են առաջացնել կողի կոտրվածք։ ՄԻջային կողերը ավելի հաճախ են կոտրվում։ Առաջին և երկրորդ կողի կոտրվածքները հաճախ են կապված բարդությունների հետ։ Ախտորոշումը կատարվում է ռենտգեն պատկերի և կլինիկական ախտանիշների հիման վրա։

Ցավի վերահսկումը բուժման կարևոր մասն է կազմում։ Ցավազրկման համար օգտագործում են պարացետամոլ(ացետամինոֆեն), ՈՍՀԴ կամ ափիոններ։ Այս նպատակով կատարվում է նաև նյարդի բլոկադա(արգելափակում)։ Չնայած կողի կոտրվածքի վերականգնմանը, հնարավոր է առաջանան բարդություններ։ Մի քանի կողերի կոտրվածքի դեպքում, վիրահատությունը բարելավում է ելքը։

Նշաններ և ախտանիշներ
Սովորաբար գանգատվում են ցավից, որն ուժեղանում է շնչառության ժամանակ։ Կոտրվածքի շրջանում առաջանում են կապտուկներ։

Բարդություններ
Կողերի բազմաթիվ կոտրվածքների, հատկապես պատուհանաձև կոտրվածքների դեպքում, երբ որոշ կողեր վնասված են երկու տեղում, առաջանում է փեղկ (կողային փական), հնարավոր է նաև պարադոքսալ շնչառություն՝ ներշնչման ժամանակ փականը ներս է ըկնում, իսկ արտաշնչելիս դուրս է գալիս ։ Հավանական բարդություններից են պնևմոթորաքսը, թոքի սալջարդը և պնևմոնիան։

Պատճառները
Կողի կոտրվածքները կարող են առաջանալ ուղղակի վնասվածքների կամ զվարճանքների հետևանքով։ Կողի կոտրվածք կարող է առաջանալ վայր ընկնելու, ինչպես նաև ավտովթարի հետևանքով։ Ինչպես հայտնի է սիրտ-թոքային վերակենդանացման ժամանակ առաջանում է կրծքավանդակի վնասում, կողերի և կրծոսկրի կոտրվածք։ Կոտրվածքը կարող է առաջանալ նաև քաղցկեղի կամ ռևմատոիդ արթրիտի պատճառով։

Ախտորոշում

Կողի կոտրվածքի ախտանիշներն են
 Ցավ շնչառության ժամանակ
Այտուցվածություն
 Կապտուկներ
Հևոց
 Արյուն հազալիս՝ արյունախխում (կողը կարող էր վնասել թոքային հյուսվածքը)

Հասարակ ռենտգենոգրաֆիայի միջոցով ախտորոշվում է տեղաշարժով կոտրվածքը, իսկ առանց տեղաշարժի կոտրվածքները երբեմն հնարավոր չէ ախտորոշել։ Համակարգչային շերտագրությամբ երկու տեսակի կոտրվածքներն էլ հնարավոր է ախտորոշել։

Քանի որ երեխաների մոտ մեծահասակների համեմատ ոսկրերն ավելի ճկուն են, դրանք չեն կոտրվում այլ ճկվում են, հետևաբար երեխաների մոտ կողերի կոտրվածքի առաջացումը պայմանավորված է մեծ ուժով կամ ուժգին հարվածով, ինչը կարող է հանգեցնել նաև թոքի սալջարդի։ Տարեցների մոտ կողերի կոտրվածքները ծանր վնասվածքի ախտանիշ են հանդիսանում։

Բուժում
Կողերի կոտրվածքների դեպքում յուրահատուկ բուժման միջոց չկա, սակայն կարող են տարբեր աջակցող միջոցներ ձեռնարկվել։ Կողի կոտրվածքի պատճառով առաջանում է շնչառական շարժումների և հազի թուլացում, ինչը կարող է երկրորդային ինֆեկցիայի պատճառ հանդիսանալ։ Պատուհանաձև կոտրվածքը պոտենցիալ կյանքին սպառնացող վնասվածք է, որի դեպքում հաճախ իրականացվում է թոքերի արհեստական օդափոխություն։

Նյարդի բլոկադա (հաղորդչական անզգայացում)
Ցավերի մեղմացման համար երբեմն կիրառվում է հաղորդչական անզգայացում, որը ներառում է  էպիդուրալ անզգայացում, հարողնաշարային անզգայացում և ատամնավոր մկանի առաջային մակերեսի անզգայացում։

Վիրաբուժություն
Ներքին ֆիքսացիա/կողերի կոտրվածքի վերականգնումն ընդգրկում է.
 Jude և sanchez շերտավոր մետաղական թիթեղներ, որոնք ամրացվում են կողի շուրջը և միմյանց կարերի միջոցով։
 Synthes matrixrib ֆիքսման համակարգը ունի երկու եղանակ. նախապես պատրաստված մետաղական թիթեղ է, որ ֆիքսվում է կողերին պտուտակներով կամ կարերով։
 Առաջային ֆիքսատորը մետաղական թիթեղ է, որն ունի բազմաթիվ անցքեր պտուտակների համար։ Այն տեղադրվում է կողերի վրա և ամրացվում ոսկրին համապատասկան դիրքով։
 U-աձև թիթեղներ, որոնք ֆիքսվում են պտուտակներով։

Ծանոթագրություններ 

Կրծքավանդակի վնասվածքներ
Կոտրվածքներ
Վնասվածքներ