Կիպա

Կիպա ( գրվում է նաև kippa, kipah, հոգնակի՝  kippot;  koppel կամ ) կամ երմոլկա (), տղամարդու հրեական ավանդկան գլխարկ։
Դալյայի բառարանում- երմոլկա - «թեթև գլխարկ գլխին , առանց որևէ ավելորդությունների, այնպես ինչպես կարվում է հրեաների կողմից»  :
«Կրոն» հանրագիտարանում կիպան`  «գլխարկ՝ բարեպաշտ հրեայի համար, որը խորհրդանշում է համեստություն, խոնարհություն և ակնածանք Տիրոջ առջև ։ 
Իրենից ներկայացնում է փոքր , կլոր գլխարկ (գործված կամ կտորից կարված) ,որը  ծածկում է գլխի վերնամասը » ։ Կարող են կրել առանձին , կամ գլխարկի վրայից ։ Երմոլկան երբեմն մազակալով ամրացնում են մազերին։

Ծագում և կիրառում

  
           

                                                                                       
Քրիստոնյաների մոտ տղամարդը հանելով գլխարկը ՝ ցույց է տալիս իր հարգանքը Աստծո նկատմամբ, իսկ հրեաները՝ դնելով այն։ Օրվա ընթացքում , հատկապես աղոթքի , կամ Տորայի ընթերցանության ժամանակ գլուխը պետք է ծածկված լինի կիպայով։ Դրա հետ մեկտեղ երմոլկայի կրումը ավանդույթ է , և ոչ թե օրենք. Տորայի  կամ Թալմուդի էջերում հրեաներին չի պատվիրվում անպայման ծածկել գլուխը։ Ուղղափառ հրեաները միշտ կրում են կիպա, պահպանողականները ՝ սինագոգում և ուտելու ժամանակ։ Բարփոխող հուդայականությունը կիպայի կրումը համարում է ոչ պարտադիր ։ Ոչ կրոնավոր հրեաները կիպան կրում են սինագոգ այցելելու ժամանակ, թաղումների և Բար Միցվայի (չափահասության տոն) ժամանակ. :  Ոչ հրեաները ցանկության դեպքում նույնպես երմոլկա կրելու իրավունք ունեն (որպես հրեական ավանդույթների նկատմամաբ հարգանքի նշան , շատ-շատերն այդպես էլ անում են) ուղղափառ հրեաների մոտ կինը երբեք չի կրում կիպա, սակայն ամուսնացած հրեաները ծածկում են գլուխները գլխաշորով , կամ կեղծամով (ամուսնությունից հետո միայն ամուսինը կարող է տեսնել կնոջ մազերը).: 
Սակայն կիպայի ավանդույթի համաձայն ,այն միայն տղամարդու գլխարկ է և հրեականաության ժամանակակից մի շարք հոսանքներ կանանց չի արգելում կրել կիպա։

Գոյություն ունեն երմոլկայի տարբեր տեսակներ (գույն, չափս, կտորի որակ), որոնցով կարելի է որոշել ոչ միայն հրեայի կրոնավոր լինելը, այլև թե հուդայականության որ ուղղությանն է պատկանում երմոլկա կրող մարդը։ Աշկենազյան կիպաները հիմնականում կարված են չորս կամ հինգ տիպի խիստ գույնի կտորներից. որպես կանոն սև վերնամաս և սպիտակ պաստառ։ Սեֆարիդները նախընտրում են փոքր չափսի, գունավոր , գործված կամ ասեղնագործած տարբերակներ։  Խասիդները կրում են կիպան գլխարկի տակից ։ Սպիտակ կիպա՝ վայսե յարմուլկե կրում են օրինակ խասիդների մի շարք ներկայացուցիչներ , ովքեր ուզում են ընդգծել իրենց պատկանելությունը կաբալա ուսումնասիրողների դասին(մասնավորապես Ռեբ Արելեյի (անվանվում են նաև Տոլդես-Արն) և Մեա Շեարիմ թաղմասում ապրող Բրեսլովյան խասիդների մի մասը )։ «Խաբաթ» շարժման հետևորդները կրում են սև չորսկողմանի կիպա։ Սև թավշյա երմոլկան ծառայում է խասիդների համար որպես  տոնական գլխարկ ՝ շտրայմլ։

Ծագումնաբանություն
Երմոլկա բառը հավանաբար ունի թուրքական ծագում ։ Մի շարք մասնագետների կարծիքով ծագել է թուրքական յագմուրլուկ ՝ հովանոց բառից:Չեզոք աղբյուրի համաձայն փոխառությունը արված է լեհական jarmułka բառից, որը նշանակում է «գլխարկ»։ 
Հրեական ժողովրդկան ծագումնաբանությունը բառը կապում է արամեական յարե մալկա արտահայտության հետ, որը նշանակում էր «ակնածանք թագավորի նկատմամբ»  (նկատի ունի Բարձրյալին)։ Մյուս տարբերակը , որը դա« երկու հրեական բառերի կրճատ միավորումն է ՝ իյերե մե-էլոկա (վախենալով Աստծուց)» ։
Համաձայն հրեական ավանդության , ծածկված գլուխը նշան է այն բանի, որ ձեր վրա գերբնական ուժ կա:Եբրայերենով կիպա բառը նշանակում է «կափարիչ» կամ «հովանոց»։ Դրա համարժեքը ֆրանսերեն calotte և իտալերեն calotta բառերն են , որոնք երկուսն էլ նշանակում են «հովանոց» ՝ճարտարապետության մեջ։ 
Իսրայելցիները ,ինչպես եբրայերենում,  կիպա բառի մեջ շեշտը դնում են երկրորդ վանկի վրա.:

Երմոլկա բառի այլ գործածություն
Ի տարբերություն «կիպա»  տերմինի , «երմոլկան»  ավելի լայն նշանակություն ունի . նշանակում է ոչ մեծ կլոր գլխարկ, որը կարող են կրել ոչ միայն հրեաները։ Երբեմն Ռուսաստանում երմոլկան եղել է նշանավոր մարդկանց գլխարկ ։ XIX-րդ դարում երմոլկա անվանում էին այն գլխարկը, որը կրում էին տանը, խալաթի հետ կամ շլաֆրիկով (տնային կոստյում)։ «Երմոլկան ՝ կլոր տղամարդու գլխարկ է, կրում են սենյակում » (Մ. Պոպով «Օտար լեզուների ընդհանուր բառարան, որոնք մտել են օգտագործման ռուսաց լեզվում », 1907)։ 
Նմանատիպ գլխարկները հանդիսանում են նաև կաթոլիկ հոգևորականների հանդերձանքի մի մասը։ Արժանապատվության ընդունման և մազերը կտրելու արարողությունից հետո կաթոլիկ հոգևորականը պետք է գլխարկ կամ soli Deo (լատիներենից ՝  «միայն Աստծուն»)։

Երբ 1964 թվականին Պավել VI -ը այցելեց Իսրայել , «Երուսաղեմ պոստ» թերթում հայտնվեց նկար . Պապին դիմավորում է Իսրայելի նախագահ Զալման Շազարը, իսկ նկարի մեկնաբանությունում գրված էր. «Պապը նա է , ով կրում է երմոլկա»<:
Երմոլկային նման է նաև սվանական գլխարկները՝ սվանների ավանդական հագուստի մի մասնիկ (Վրաստան)։ 
Ռուսաց լեզվում գոյություն ունի «խոզը երմոլկայում» արտահայտությունը, որն առաջին անգամ օգտագործել է Ն. Վ. Գոգլը ՝ իր «Ռևիզորում», կապված մի կերպարի հետ, անհաջողակ մարդու, որն ունի ոչ հիմնավորված հավակնություններ։

Հետաքրքիր փաստեր  
Հորդանան գետի արջմտյան ափին ապրող պաղեստինի կանայք գյուղերում զբաղվում են երմոլկաներ գործելով , որոնք հետո վաճառվում են Իսրաելում .:

Ծանոթագրություններ

Տես նաև 

 Թյուբեթեյկա
 Սկուֆյա
 Ֆեսկա
 Կոնֆեդերատկա
 Կամիլավկա

Հագուստ
Հագուստի ոճեր