Ձյալդովո (համակենտրոնացման ճամբար)

Ձյալդովո կամ Զոլդաու (, ), նացիստական համակենտրոնացման ճամբար։ Այն ստեղծվել է 1939 թվականի ձմռանը օկուպացված Լեհաստանի Ձյալդովո քաղաքում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին այս ճամբարում կալանավորվել են 30 հազար մարդիկ, որոնցից 13 հազարին սպանել են։

Պատմություն 
Ձյալդովո համակենտրոնացման ճամբարը հիմնվել է 1939 թվականին։ Այն գտնվում էր Ռեյնհարդ Հայդրիխի տնօրինության տակ։ Ձյադովոն օգտագործվում էր ոչ միայն որպես տարանցիկ ճամբար, այլև հանդիսանում էր աշխատանքային համակենտրոնացման ճամբար։ «Т-4» ծրագրավորած գործողության արդյունքում դեպի Ձյալդովո արտաքսվեցին հոգեկան հիվանդությամբ տառապողներին մոտակա կլինիկաներից։ Սկսած 1940 թվականի մայիսի 21-ից մինչև հունիսի 8-ը Հերբերտ Լանգի վարչակազմը սպանեց 1․558 հիվանդների գազային ավտոմոբիլներում՝ գազվագեններում։

1941 թվականի ամռանը Ձյալդովոն վերակառուցվեց որպես աշխատանքային ճամբար, որտեղ կալանավորներին ստիպում էին աշխատել դաշտերում։ Ձյալդովո համակենտրոնացման ճամբարը փակվել է 1945 թվականի հունվարին։

Հայտնի կալանավորներից այստեղ պահվում էին՝
 Անտոնի Յուլիան Նովովեսկի (1858-1941) —  Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու երանելի, եպիսկոպոս, պատմաբան, մարտիրոս
 Լեոն Վետմանսկի (1886-1941) — եպիսկոպոս
 Մեչիսլավա Կովալսկայա (1902-1941) — Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու երանելի

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Christopher Browning (2004).  The Origins of the Final Solution : The Evolution of Nazi Jewish Policy, September 1939 – March 1942 (With contributions by Jürgen Matthäus), Lincoln : University of Nebraska Press.
 Zygmunt Gertner: Koszmar: wspomnienia, relacje, dokumenty. Mława 2003. 
 Przewodnik po upamiętnionych miejscach... ROPWiM, Warszawa 1966 r. s.269-260
 B. Machcewicz: Różne strony życia czyli czego nie zawierała teczka 5786. w KC PZPR. Warszawa "Ypsylon" 1999, 
 Tadeusz Pulcyn: Do nieba przez Działdowo. Warszawa 2000, 
 Wiesław Wielopolski: Pamięci zamurowanych żywcem. "Tylko Polska", nr 37(209)/2004 – 9–15.09.2004

Հոլոքոստ
Երրորդ ռայխի համակենտրոնացման ճամբարներ
Լեհաստանի պատմություն
Նացիստական Գերմանիայի համակենտրոնացման ճամբարներ
Լեհաստանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում