Ալյոշա Պոպովիչ

Ալյոշա Պապովիչ (), դյուցազնի ֆոլկլորային հավաքական կերպար ռուսական բիլինաներում։ Ալյոշա Պոպովիչը, որպես կրտսեր, իր նշանակությամբ մտնում է դյուցազուններ՝ Իլյա Մուրոմեցի և Դոբրինյա Նիկիտիչի եռյակի մեջ։ Ուկրաինական գրվածքներում նաև կոչվում է Ալեքսեյ Պոպովիչ։

Բիլինաների սյուժեներ 
Ըստ Սերգեյ Ազբելևի, որը գրի է առել հերոսական բիլինաների 53 սյուժե, Ալյոշա Պապովիչը հանդիսանում է նրանցից երկուսի գլխավոր հերոսը։

 № 20՝ «Ալյոշա Պապովիչը և Տուգարինը»
 № 21՝ «Ալյոշա Պոպովիչը և Զբրոդովիչեյների քույրը»

Բացի այդ, Ալյոշան կարևոր դեր է խաղում հայտնի «Դոբրինյան իր կնոջ հարսանիքին» բիլինայում («Դոբրինյան հեռավորության վրա», «Դոբրինայան և Ալյոշան»՝ № 18-ը ըստ Ազբելևի ուղեցույցի), որտեղ հանդիսանում է բացասական կեչպար։

Որպես հանրահայտ դեմք, Ալյոշան հաճախ հիշատակվում է այլ բիլինաներում, սովորաբար նշելով նրա թերությունները։

Ալյոշայի կերպարը բիլինաներում 
Ալյոշա Պապովիչը տարբերվում է ոչ միայն ուժով (երբեմն նույնիսկ ընդգծված է նրա թուլությունը, նշվում է նրա կաղլիկությունը և այլն)։ Նրան բնորոշ են խիզախությունը, հարձակումը, խելամտությունը, հնարամտությունը, խորամանկությունը։ Կարողանում է գուսլի նվագել։ Ալյոշան պատրաստ են խաբել նույնիսկ իր նշյալ եղբորը՝ Դոբրինյային, փորձելով ոտնահարել նրա ամուսնական իրավունքները (Ալյոշա կեղծ լուր է տարածում Դոբրինյայի մահվան մասին, որպեսզի ամուսնանա նրա կնոջ՝ Նաստասյա Նիկուլիշնայի հետ)։ Ընդհանրապես Ալյոշան պարծենկոտ է, գոռոզ, խորամանկ և ճարպիկ. նրա կատակներն երբեմն ոչ միայն ուրախ էին, այլ նաև դավադիր, նույնիսկ չար, նրա դյուցազուն-ընկերները ժամանակ առ ժամանակ արտահայտում են իրենց կշտամբանքը և մեղադրանքը։ Ընդհանուր առմամբ, Ալյոշայի կերպարին բնորոշ են հակասականությունը և երկակիությունը։

Երբեմն Ալյոշային վերագրվում են հատկանիշներ, որոնք բնորոշ են Վոլգա Սվյատոսլավիչին՝ նրա ծնունդը ուղեկցվում է ամպրոպով, փոքրիկ Ալյոշան խնդրում է նրա բարուրել ոչ թե շղարշով այլ օղազրահով, ապա նա անմիջապես մորից օրհնություն է խնդրում քայլել լույս աշխարհում։ Պարզվում է, որ նա արդեն կարող է նստել ձիու վրա և կառավարել նրան, գործել նիզակով և սուսերով և այլն։ Ալյոշա Պապովիչի խորամանկությունն ու ճարպկությունը կապակցված են Վոլգայի խորամանկությամբ և իմաստությամբ, իսկ նրա կատակները և խախտումները մոտ են Վոլգայի կախարդական փոխակերպումներին։

Ալյոշա Պոպովիչի կինը բիլինաներում դառնում է Զբրոդովիչիյների  (Պետրովիչեյների և այլն) քույրը՝ Ելենան (Պետրովնա), նույն ինքը Ելենուշկան, Ալյոնան, Ալյոնուշկան (Վոլգայի կնոջ անունը նույնպես Ելենա է)։ Այս կանացի անունը, կապակցվում է նաև Ալյոշա Պապովիչի անվան հետ (Օլյոշա, Վալեշա և Ելեշենկա տարբերակները)՝  Ելենա և Ալյոնուշկա, և այդպիսով ձևավորվում է «համանուն» ամուսնական զույգը։  Բիլինաների տարբերակներից մեկում Սբրոդովիչեյներ եղբայրները իրենց քրոջը խայտառակելու համար կտրում են Ալյոշայի գլուխը (այս սյուժեի մյուս տարբերակներում Ալյոշային կրկին վտանգ է սպառնում, բայց ամեն ինչ բարեհաջող է վերջանում է)։

Առավել հին սյուժեներից, որոնք կապված են Ալյոշա Պոպովիչի հետ, համարվում է նրա մենամարտը Տուգարինի հետ։ Ալյոշա Պոպովիչը պարտության է մատնում Տուգարինին Կիևի  ճանապարհին կամ Կիևում (հայտնի է մի տարբերակ, որտեղ այս մենամարտը տեղի է ունենում երկու անգամ)։ Տուգարինը սպառնում է Ալյոշա Պոպովիչին խեղդել  նրան ծխով, ամբողջությամբ թաղել կայծի մեջ, այրել կրակի բոցով, սպանել խանձելով կամ կուլ տալ կենդանի։ Ալյոշա Պոպովիչի պայքարը Տուգարինի հետ շատ հաճախ տեղի է ունենում ջրի մոտ (Սաֆաստ գետ)։ Երբեմն, հաղթահարելով Տուգարինի հետ մարտը, Ալյոշան երկու կես է անում նրա դիակը և տարածում է ամբողջ դաշտում։ Ալյոշայի պայքարը Տուգարինի հետ հազվագյուտ բիլինաներից է՝ «Ալյոշան սպանում է Սկիմ գազանին», որտեղ Ալյոշա Պոպովիչի հակառակորդը մեծապես հիշեցնում է Տուգարինին

Կերպարի ստեղծումը

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Добрыня Никитич и Алёша Попович. — М.: Наука, 1974. — 448 с. (Литературные памятники). — (88 вариантов текстов былин с приложениями, иллюстрациями и картами).
 Иванов Вяч. Вс. , Топоров В. Н.. Алёша Попович // Мифологический словарь/ Гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М.:Советская энциклопедия, 1990. — 672 с.
 Пропп В. Я. Русский героический эпос. 2 изд. М., 1958.
 Лихачёв Д. С. Летописные известия об Александре Поповиче // Тр. Отд. древнерусской лит-ры АН СССР. [Т.] 7. М.; Л., 1949.

Արտաքին հղումներ 
 Алёша Попович (сказка) 
 Сказка Алеша Попович и Тугарин Змеевич 
 Летописные повести о монголо-татарском нашествии. Из Тверской летописи
 Все о русских былинах: самая полная коллекция текстов, переложения, справочник по персонажам.

Ռուսական բանահյուսություն