Բժիշկը (նկար)

«Բժիշկը» ), 1891 թվականին նկարել է անգլիացի նկարիչ Լյուկ Ֆիլդսը։ Այն պատկերում է վիկտորիանական բժիշկի, ով  վերահսկում է ծանր վիճակում պառկած հիվանդ երեխային, մինչդեռ ծնողները անօգնական կանգնած են երեխայի մահճակալի կողքին։ Այս կերպարը հաճախ օգտագործվում է լավ բժշկի հատկությունները և բժշկական մասնագիտության դժվարությունները նկարագրելու համար։ Շրջանառվում է նկարի մտահղացման մի քանի վարկած, սակայն դրանցից ամենահավանական տարբերակը հիմնված է Ֆիլդսի որդու  մահվան հետ։ Ջանալով կենտրոնացնել դիտորդի ուշադրությունը բժշկի և հիվանդի փոխհարաբերությունների վրա, Ֆիլդսը չի պատկերել այդ ժամանակաշրջանին բնորոշ բժշկական գործիքները։

Պատմություն

Պատվիրատու 
1890 թվականին բրիտանացի բարերար և գործարար Հենրի Թեյթը պատվիրել է Լյուկ ֆիլդսին՝ պատկերել սոցիալական ռեալիզմի ժանրի նկար, որը նախատեսվում է ցուցադրել Բրիտանական արվեստի ազգային պատկերասրահում (այժմ հայտնի է որպես Բրիտանական Tate Gallery): Միևնույն ժամանակ, Թեյթը նկարչին տվեց թեման ընտրելու ազատություն։ Այս կտավի համար Ֆիլդսը ստացավ երեք հազար ֆունտ ստերլինգ, սակայն նա այդ գումարը իր աշխատանքի դիմաց շատ չնչին էր համարում, որովհետև մինչ այդ նա դիմանկարների համար շատ ավելի մեծ գումարներ էր ստանում։ Մեկ ուրիշ վարկածի համաձայն, կտավը պատվիրել էր Վիկտորիա թագուհին, որպեսզի նկարիչը պատկերեր իր անձնական բժիշկին։ Բժիշկ Ջեյմս Կլարկը այդ ժամանակ ուղևորվել էր Բալմորալ ամրոց, որպեսզի հոգ տաներ ծառաներից մեկի հիվանդ երեխային.

Իրադարձություններ, որոնք արտահայտվել են նկարում 

Հավանական է, որ կտավի ստեղծման համար թեմա է  հանդիսացել Ֆիլդսի առաջին երեխայի մահը, որը մահացել էր 1877թ.  ծննդյան տոնին, որովայնային տիֆից:.

«Այր» նկարը (), որը Ֆիլդսը նկարել էր 1876 թվականին, կարելի է համարել «Բժիշկը» նկարի նախորդը, քանի որ շատ տարրեր նույնատիպ են. հիվանդ երեխայի խնամքը, տխուր մթնոլորտը, աղքատիկ միջավայրը, պատուհանից ներս ընկած թույլ լույսը։

Աշխատանքներ նկարի վերջնական տեսքի համար 
Աշխատելով լոնդոնյան իր արվեստանոցում, Ֆիլդսը մոտիկից ծանոթացավ և իր կտավներում պատկերեց աշխատավորների ընտանիքների ինտերյերը, ներառյալ շենքերի տանիքներն ու լամպի լուսավորությունը։ Դրա համար նա եղավ նաև Շոտլանդիայի հյուսիս արևելքում, հյուրընկալվեց շատ բնակարաններում։ Ֆիլդսի նկարներում հիմնականում պատկերված են իր ընտանիքի անդամները։ Հավանական է, որ հիվանդ աղջկա մոդելը իր դուստրն էր, սակայն  դուրս հանված ձեռքը իր փոքր որդու ձեռքն է։ Մոր կերպարի համար ընտրված էր վարձու մոդել։ Խոսվում էր այն մասին, որ շատ բժիշկներ էին այցելում նկարչին՝ հուսալով, որ կտավի համար կդառնան գլխավոր կերպար։ Բայց ակնհայտ է, որ նկարում պատկերված բժիշկը ավելի շատ նման է նկարչին. նա իր սեփական նկարն է կարողացել հարմար դիրքով ներկայացնել նկարի կառուցվածքում։ Վերջնական տեսքի բերելու համար արված են մի քանի էսքիզներ, մշակվել են  պատկերների դասավորության մի քանի տարբերակներ՝ բժիշկը կանգնած է կտավի աջ կողմում, հիվանդ երեխան նստած է, ոչ թե պառկած, բժիշկի դեմքի մի քանի արտահայտություններ և այլն։ Այդ էսքիզներն այժմ գտնվում են  Թեյթի պատկերասրահում։

Կոմպոզիցիա

Բժիշկ և հիվանդ 

Կտավի կենտրոնում կարեկցական հայացքով հիվանդ աղջկան նայող բժիշկն է, իսկ աղջիկը պառկած է տխուր, կյանքի վերջին օրերին ծանր հիվանդությունից դառնացած ու դալկացած։ Մնացած բոլորը գտնվում են ստվերում, լույսը թույլ է, բայց ներշնչող, որ հիվանդը մինչև լույս կապրի 2002 թվականին Կոլին Դուգլասը «British Medical Journal» ամսագրում  գրել է. «Այսպիսով, Ֆիլդսը մեզ ստիպում է տխրել, նկարը շատ  տպավորիչ է. տխուր դեմքերը, հիվանդի ձեռքը, իշխող լռությունն ու խորհրդավոր հանգստությունը»:

Ծնողներ 
Ծնողները կտավում կենտրոնական տեղ չեն գրավում, նրանք անօգնական են ու աննշան։ Ընտանիքի հայրը մխիթարում է իր թույլ կնոջը, ձեռքը դնելով նրա ուսին։ Թվում է, թե նա լացում է, լացի մեջ՝ աղոթում։

Սենյակի ինտերյեր 
Հիմնական շեշտը դրված է սենյակի թույլ լուսավորության վրա, որպեսզի արտահայտի վիկտորիանական  աղքատիկ կենցաղը։ Աղքատության արտահայտման  միջոց է նաև հատակին փռված փոքրիկ գորգը։ Երկու աթոռները, որոնք դրված են կողք-կողքի, ստացել են մահճակալի դեր, իսկ հատակին ընկած թղթի կտորները դեղատոմսի պատառիկներ են, որոնք պատառոտվել են ու ցած են նետվել։ Լամպի լույսի տակ նշմարվում է դեղի  մի փոքրիկ սրվակ, որը գտնվում է բժիշկի  մոտ և նրա հսկողության տակ։ Լամպի թույլ լույսն ու մայր մտնող արևի թույլ շողերը, որ ներս են թափանցում միակ պատուհանից, ընդգծում են ամբողջ գիշերը հիվանդի կողքին անցկացրած բժիշկի դժգույն, հոգնած դեմքը։ Որպեսզի նկարում նշվի իր հայրական տանից մի փոքրիկ դրվագ (հարգանքի տուրք մատուցելով հոր հիշատակին), նկարիչը   առաստաղից կախված ձկնորսական ցանց է  պատկերել (նրա հայրը նավաստ էր և նավի գործակալ)։

Հավանություններ և ժառանգություն 
Առաջին անգամ նկարը ցուցադրվել է 1891 թվականին։ Այն գրավեց հանրության ուշադրությունը և հաջորդաբար ցուցադրվեց Մեծ Բրիտանիայի բոլոր ցուցասրահներում, բոլոր տեղերում արժանանալով մեծ հիացմունքի։ Ականատեսները պատմել են, որ դիտորդներից մեկն այնքան է տպավորվել նկարով, որ տեղում մահացել է։ Այն համարվում է բժշկական պրակտիկայի արտահայտման պատկերներից մեկը և դարձել է «խորհրդանիշ»։ Նկարը բնութագրում է բժշկության իդեալը  և  օգտագործված բոլոր հնարքները՝  բժիշկի մասնագիտության դժվարությունները նկարագրելու համար։ Բժիշկի կերպարը հերոսի կերպարի է նման։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ 

1891 նկարներ
Թեյթ բրիտանական պատկերասրահի նկարներ