Սարգիս Արարատյան

Սարգիս Շահնազարի Արարատյան (), հասարակական գործիչ և քիմիկոս, Հայաստանի առաջին հանրապետության ֆինանսների նախարար, հասարակական օգնության և ներքին գործերի նախարար։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Նուխիում (Կովկաս), 1884 թվականի հոկտեմբերի 1-ին։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի հայկական ծխական վարժարանում։ Նա միակն էր տեղի ծխական դպրոցից, որ հետագա կրթություն ստացավ ռուսական քաղաքային դպրոցում։ Թիֆլիսի պետական գիմնազիայում քննություն է տվել սպայական վարժարան ընդունվելու համար, ապա Ներսիսյան դպրոցում տվել է ավարտական քննությունը։ Գնացել է Ժնև և ավարտելով բնական գիտությունների համալսարանը՝ ստացել է գիտությունների դոկտորի աստիճան՝ մասնագիտանալով բժշկագիտության մեջ։

Որպես տնօրեն պաշտոնավարել է նավթային ընկերությունում և նավթի արդյունաբերական ընկերությունների խորհրդի կողմից նշանակվել է ներկայացուցիչ պետական տեխնիկական ընկերությունում որպես քիմիկոս։

1903 թվականին անդամակցել է Հ. Յ. Դաշնակցությանը և եկեղեցական կալվածքների բռնագրավման ժամանակ անդամակցել է Նուխիի շրջանի բողոք կազմակերպող հանձնախմբին։ Հայ-թաթարական կռիվների ժամանակ կազմակերպված ժողովրդական ինքնապաշտպանության գործում ստանձնել է ղեկավարի դերը։

Պատերազմի ընթացքում մասնակցել է կամավորական շարժման ղեկավարմանը, նախ որպես Կենտրոնական հանձնաժողովի ներկայացուցիչ՝ Քեռու բանակում, իսկ Վան արշավող բանակում՝ կենտրոնական շտաբի անդամ։ Այդ բանակի հետ մտել է Վան։ Վանի նահանջից հետո ռուսական կառավարության կողմից իբրև մասնագետ հրավիրվել է Բաքվի Ռազմա-արդյունաբերական կոմիտեի բացած պատերազմին՝ Քիմիական արտադրությունների գործարանի փոխտնօրեն և քիմիական բաժնի տնօրեն։ Այդ գործարանը Հարավային Կովկասում առաջին տեղն էր զբաղեցնում։

1917 թվականի ռուսական հեղափոխության ընթացքում և դրանից հետո ակտիվ գործունեություն է ծավալել Բաքվի շրջանում Հ. Յ. Դաշնակցության կազմակերպած գործում։ Բաքվի հերոսամարտում Ռոստոմի և Ա. Գյումխանդանյանի հետ ղեկավարել է ինքնապաշտպանական շարժումը։ Համաձայն մի աղբյուրի՝ 1917 թվականի վերջերին № 4 ցանկով ընտրվել է Ռուսաստանի Սահմանադիր ժողովում Դաշնակցության կողմից, սակայն այլ աղբյուրներում նրա անունը բացակայում է ընտրված պատգամավորների ցանկում։

Բաքվի ճակատագրական օրերին իբր Բաքվի Ազգային խորհրդի անդամ վարել է անգլիական բանակը Բաքու հրավիրելու գործը և Պարսկաստան գնալով կարողացել է զորքը Բաքու բերել 1918 թվականի օգոստոսի 3-ին, որի շնորհիվ Բաքուն կարողացավ իր ինքնապաշտպանությունը շարունակել մինչև սեպտեմբերի 15-ը։ 1918 թվականին եկել է Երևան։

Եղել է Բաքվի Ազգային խորհրդի լիազոր ներկայացուցիչը Թեհրանում՝ պարսիկ կառավարության և Դաշնակից կառավարությունների դեսպանատներում։ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից 1919 թվականին նշանակվել է Պարսկաստանի առաջին հայ դեսպանը, սակայն մերժելով վերադարձել է Հայաստան։ 1919 թվականի մայիսի 5-ին ընտրվել է Ազգային խորհրդի փոխնախագահ։

1919 թվականի օգոստոսի 5-ից մինչև 1920 թվականի մայիսի 5-ը եղել է Հայաստանի առաջին հանրապետության ֆինանսների նախարար Ալեքսանդր Խատիսյանի ղեկավարությամբ։ 1920 թվականի մայիսի 5-իս նշանակվել է պարենավորման, հասարակական օգնության նախարար Համազասպ Օհանջանյանի նախագահության օրոք, մնացել է այդ պաշտոնում մինչև 1920 թվականի նոյեմբերի 23-24-ը։ 1920 թվականի սեպտեմբերից մինչև նոյեմբերը եղել է ներքին գործերի նախարար։

Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո մեկնել է Պոլիս, Փարիզ, Լոնդոն, կրկին Պոլիս և դրանից հետո Բուխարեստ, որտեղ զբաղվել է մասնագիտությամբ։ Այստեղ 1940-1941 թվականներին նրան այցելում էր Գարեգին Նժդեհը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի առաջին տարիներին, չնայած ՀՅԴ որոշմանը՝ չօգնել նացիստական ուժերին Հայաստանի անկախության նվաճման հույսով, նա դարձել է հանձնախմբի անդամ, որտեղ ընդգրկված էին նաև Վահան Փափազյանը,  Դավիթ Դավիթխանյանը, Եփրեմ Սարգսյանը և Դրաստամատ Կանայանը, որոնք պետք է հարթեցնեին հարաբերությունները Դաշնակցության Փարիզի կենտրոնական գրասենյակի և ֆաշիստական Իտալիայի միջև։ Հետագայում Սարգիս Արարատյանը լքել է հանձնախումբը։

Արարատյանը հանրային գործերի մեջ մասնակցել է ազգային համագումարների և աչքի ընկնող ազգային ու կուսակցական բոլոր նախաձեռնություններին։ Ռումինիայի տարբեր բեմերում հասարակական և քաղաքական թեմաներով դասախոսություններ է ունեցած։

Արարատյանը աշխատակցել է «Ազատամարտ», «Հորիզոն» թերթերին, խմբագրել է Թավրիզի «Առավոտը», Եվրոպայի Հայ ուսանողական միության «Ուսանող» պարբերականը, Բաքվի «Արևը»։ Աշխատակցել է արտասահմանյան տարբեր պարբերականների։

Սարգիս Արարատյանը մահացել է 1943 թվականին Բուխարեստում։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Араратян Саргис Шахназарович // Энциклопедия фонда «Хайазг»
 Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր Բ., էջ 263։

Հայ հասարակական գործիչներ
Հայ քիմիկոսներ
ՀՅԴ անդամներ
Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ
ՀՀ ֆինանսների նախարարներ
Հայ քաղաքական գործիչներ
Հայ ազգայնականներ
Գիտնականներ այբբենական կարգով
Հայաստանի ներքին գործերի նախարարներ