Աֆղան աղջիկը

Աֆղան աղջիկը, Շարբաթ Գուլայի (, ) լուսանկարչական դիմանկարը։ Ստեղծվել է 1984 թվականին ամերիկացի ֆոտոլրագրող Սթիվ ՄաքՔերիի կողմից։ Հայտնի է նաև Շարբաթ Բիբի անունով ()։ 1985 թվականի հունիսին լուսանկարը հայտնվել է «National Geographic» ամսագրի շապիկին։ Լուսանկարում պատկերված է դեռահաս աղջիկ՝ կանաչ աչքերով, կարմիր գլխաշորով, ով ուշադիր նայում է լուսանկարչական ապարատին։ Երկար ժամանակ լուսանկարի բնորդուհու ինքնությունը հստակ հայտնի չէր, մինչև որ 2002 թվականին հաստատվեց, որ նկարում Շարբաթ Գուլան է։ Նա աֆղան կին է, որն Աֆղանական պատերազմի ժամանակ ապրում էր Պակիստանի Նասիր Բաղ փախստականների ճամբարում, որտեղ էլ լուսանկարվել է։

Գուլայի նկարը համեմատվում է Լեոնարդո դա Վինչիի «Մոնա Լիզա» կտավի հետ և կոչվում է «Աֆղան Մոնա Լիզա»։ Նկարը դարձել է «հեռավոր ճամբարում գտնվող փախստական աղջկա/կնոջ» «խորհրդանշան», որն արժանանում է Արևմտյան դիտողի կարեկցանքին։

National Geographic 

1984 թվականին Գուլան սովորում էր Նասիր Բաղի փախստականների ճամբարի ոչ ֆորմալ դպրոցում։ Աղջկա լուսանկարն արել է «National Geographic Society»-ի լուսանկարիչ Սթիվ ՄաքՔերին «Nikon» տեսախցիկով, սակայն չէր ճշտել աղջկա անունը։ Լուսանկարի նախնական տպագրությունը կատարվել է վրացական Մարիեթա քաղաքում տեղակայված «Graphic Art Service» ընկերության կողմից։

1985 թվականի հունիսին նկարը «Աֆղան աղջիկը» («») անվամբ հայտնվեց «National Geographic» ամսագրի շապիկին։ Նկարը, որում աղջկա գլուխը մեղմորեն ծածկված է կարմիր շարֆով, իսկ հայացքը սևեռված է տեսախցիկին, համարվել է ամսագրի պատմության մեջ «ամենաճանաչվող լուսանկարը», իսկ հենց շապիկը՝ ամսագրի ամենահայտնի շապիկներից մեկը։ «American Photo» ամսագրի նկարագրությամբ լուսանկարը «ուժեղության և հմայքի յուրօրինակ համադրություն է»։ Նրա կանաչ աչքերը դառնում են մշտական մեկնաբանությունների առարկա։

1990-ական թվականներին ՄաքՔերին կատարել է աղջկան գտնելու մի քանի անհաջող փորձ։ 2002 թվականի հունվարին «National Geographic»-ի թիմը մեկեց Աֆղանստան՝ գտնելու լուսանկարի բնորդուհուն։ Իմանալով, որ Նասիր Բաղի ճամբարը շուտով փակվելու է՝ ՄաքՔերին սկսեց հետաքրքրվել այնտեղ մնացած բնակիչներով, և պարզվեց, որ նրանից մեկը ճանաչում է Գուլայի եղբորը և կարող է տեղեկություն ուղարկել նրա հայրենի քաղաք։ Շատ կանայք ի հայտ եկան և ներկայացան իբրև աֆղան հայտնի աղջիկը։ Բացի այդ, 1984 թվականին նկարը ցուցադրելուց հետո բազմաթիվ երիտասարդներ սխալմամբ հավատացնում էին, որ լուսանկարի բնորդուհին իրենց կինն է։

Խումբը կարողացավ գտնել Գուլային Աֆղանստանի մի հեռավոր վայրում, երբ նա արդեն մոտ 30 տարեկան էր։ 1992 թվականին նա փախստականների ճամբարից վերադարձել էր հայրենիք։ Նրա նույնականացումը հաստատել է Ջոն Դոգմանը՝ կիրառելով աչքի ծիածանաթաղանթի ճանաչման տեխնիկան։ Գուլան հիշել է, որ լուսանկարվել է։ Նրան լուսանկարել էին ընդամենը երեք անգամ։ Գուլան երբեք չէր տեսել աֆղան աղջկա նկարը, մինչև որ 2002 թվականի հունվարին այն ցույց տվեցին նրան։

Շարբաթ Գուլա 
Գուլայի ծնողները սպանվել են Աֆղանական պատերազմի ժամանակ։ Այդ ժամանակ աղջիկը շուրջ վեց տարեկան էր և գտնվում էր արևելյան Նանգարհարի՝ իրենց գյուղում։ Իր տատիկի, եղբոր և երեք քույրերի հետ քայլելով Պակիստանի լեռներում՝ 1984 թվականին կանգ էր առել Նասիր Բաղ փախստականների ճամբարում։

13-16 տարեկանում ամուսնացել է Ռահմաթ Գուլի հետ և 1992 թվականին վերադարձել հայրենի գյուղ։ Մոտ 2012 թվականին ամուսինը մահացել է Հեպատիտ C վիրուսից։ Գուլան ունի երեք դուստր։ Չորրորդ դուստրը մահացել է մանուկ հասակում։ Նա հույս ուներ, որ իր երեխաները կկարողանան կրթություն ստանալ։ Լինելով հավատարիմ մուսուլման կին՝ Գուլան տատանվում էր հանդիպել ՄաքՔերիի հետ, քանի որ նա ընտանիքի անդամ տղամարդ չէր։ Երբ նրան հարցրել են, թե երբևէ իրեն ապահով զգացել է, նա պատասխանել է. «Ոչ։ Բայց կյանքը Թալիբանի ժամանակ ավելի լավ էր։ Այնտեղ առնվազն խաղաղություն և կարգուկանոն կար»։ Գուլան երբեք չէր տեսել իրեն մանուկ հասակում, մինչև որ «National Geographic»-ի թիմը նրան գտավ։ Երբ նրան հարցրել են, թե ինչպես է փրկվել, պատասխանել է. «Աստծո կամքով»։

2015 թվականին Պակիստանի տեղական թերթերը հայտնեցին, որ Ազգային տվյալների բազան և գրանցման մարմինը (NADRA) չեղյալ է համարել Շարբաթ Բիբիի և նրա ենթադրյալ երկու որդիների համակարգչային ազգային նույնականացման քարտերը (CNIC)։ Զեկույցների համաձայն՝ ազգային նույնականացման ID քարտերը տրամադրվել են ապօրինի կերպով։ NADRA-ի աղբյուրը մեջբերում է. «Նրանք չեն կարող լինել նրա որդիները, բայց սա տարածված փորձ է աֆղան փախստականների շրջանում, ովքեր փաստաթղթեր ձեռք բերելու նպատակով որպես իրենց երեխաներ՝ նշում են ոչ ազգակից մարդկանց»։ Հարազատները հայտարարել են, որ ընտանիքն ապրում է Պակիստանում, բայց «Մենք մեկնում ենք Պակիստան կամ Աֆղանստան՝ կախված անվտանգության վիճակից»։

2016 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Գուլան ձերբակալվեց Պակիստանի Դաշնային հետաքննության գործակալության կողմից երկրում ապօրինի փաստաթղթերով բնակվելու համար։ 15 օր կալանքի տակ մնալուց հետո Գուլան վտարվեց Աֆղանստան։ «Amnesty International» կազմակերպությունը բողոքարկեց որոշումը։ Քաբուլի նախագահական պալատում Գուլային և նրա երեխաներին ընդունեցին նախագահ Աշրաֆ Գանին և նախկին նախագահ Համիդ Քարզային։ Կառավարությունը խոստացավ նրանց ֆինանսապես աջակցել։ 2017 թվականի դեկտեմբերին Գուլային հանձնվեց Քաբուլում գտնվող 3 000 քառակուսի ֆուտ (280 մ2) տարածք՝ իր և երեխաների բնակության համար։

Հետագա իրադարձություններ 
Լուսանկարի նկատմամբ հետաքրքրությունն աճեց Սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումներից հետո, երբ Ջորջ Բուշի վարչակազմը սկսեց օգտագործել կանանց իրավունքները` ի աջակցություն Աֆղանստանի պատերազմին օգնություն ցուցաբերելուն։

Գուլայի վերջին նկարները ցուցադրվում էին որպես նրա կյանքի պատմության մի մաս, որը 2002 թվականի ապրիլին հրապարակվել է «National Geographic»-ի կողմից։ 2002 թվականի մարտին նկարահանվել է Գուլայի մասին հեռուստատեսային վավերագրական ֆիլմ՝ «Աֆղան աղջկա որոնումը» վերնագրով։ Ի ճանաչում նրա՝ «National Geographic»-ը ստեղծել է «Աֆղանստանի աղջիկների հիմնադրամ» բարեգործական կազմակերպությունը, որի նպատակն է կրթել աֆղան աղջիկներին և երիտասարդ կանանց։ 2008 թվականին հիմնադրամի շրջանակները ընդլայնվեցին՝ ներառելով նաև տղաներին։ Արդյունքում փոխվեց նաև հիմնադրամի անվանումը՝ «Աֆղան երեխաների հիմնադրամ»։ Գուլային գտնելուց հետո «National Geographic»-ը փոխհատուցեց նրա ընտանիքի բուժման ծախսերը, ինչպես նաև վճարեց դեպի Մեքքա ուխտագնացության արժեքը։

Տես նաև 
 Շարբաթ Գուլա

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 "A Life Revealed" - National Geographic Magazine
 
 "Before and After - The Afghan Girl (1984 and 2002)" - National Geographic Magazine
 "'Afghan Girl': Taking National Geographic Most Famous Photo", FORA.tv, Chautauqua Institution, YouTube, July 29, 2010 (video clip).
 
 Finding the Afghan Girl | National Geographic

Հայտնի լուսանկարներ
1984 աշխատություններ
Փախստականներ
Աֆղան կանայք