Երվանդ I

Երվանդ I, (Օրոնտ I,  , ), Աքեմենյան սատրապ և զորահրամանատար Աքեմենյան տիրապետության կառավարման շրջանում։ Երվանդական արքայատոհմից, որը կառավարել է Ք․ ա․ 401-344 թվականներին,  իշխել է Հայկական և Փոքր Ասիական սատրապություններում։

Կենսագրություն 
Հնագույն հեղինակների տվյալներով (Հերոդոտոս, Ստրաբոն, Դիոդորոս Սիցիլիացի, Պլուտարքոս, Պոմպեոս Տրոգոս, Դեմոսթենես), Երվան I-ը  (ըստ հունական աղբյուրների հիշատակվում է որպես Օրանտ) պարսական զորահարմանատար Արտաշիրի որդին էր։ Արտաշիրը եկել էր Բակտրիայից։ Ծառայում էր պարսից արքա Արտաքսերքսես II-ին, Հայաստանի սատրապն էր, որի մեջ մտնում էին Ծոփքը և Միտանին։ Նա այս հողերը ստացել է Ք․ա․ 401 թվականի Կոնախայի ճակատամարտից հետո։ Այս ճակատամարտում նա աջակցել է Արտաքսերքսես II-ին ընդդեմ Կյուրոս Կրտսերի, որը փորձում էր հունական վարձկանների միջոցով տիրանալ գահին, որը պետք է անցներ իր ավագ եղբորը  (Անաբասիս, Կյուրոսին)։ Այդ նույն թվականին Երվանդն ամուսնացավ Ռոդոգունի հետ, Արտաքսերքսես II դստեր հետ։

Երվանդ I-ը մասնակցել է նաև Կիպրոսի քաղաք Սալամինի թագավոր Էվագոր I-ինի դեմ՝ խաբեությամբ գրավել գլխավոր հրամանատարի պաշտոնը, հեռացնելով Տիրիբազին և Էվագորի հետ կնքել եկամտաբեր խաղաղության պայմանագիր, որի պատճառով վաստակել է թագավորի դժգոհությունը։

Երվանդ I-ը մասնակցել է Աքեմենյան տերության դեմ Ք․ ա․ 361-360 թվականների փոքրասիական սատրապների ապստամբությանը, որի պատճառով զրվել է Հայաստանի սատրապի պաշտոնից և նշանակվել է քիչ նշանակություն ունեցող Մզիայի սատրապ։ Ք․ ա․  357 թվականին նա ապստամբություն է բարձրացնում Արտաքսերքսես III-ի դեմ և նվաճում է Պերգամոնը, սակայն շուտով հաշտվում է արքայի հետ և  նրան է վերադարձնում Պերգամոնը։ Կնքելով առևտրական պայմանագիր Աթենքի հետ, Երվանդը ստանում է աթենական պատվավոր քաղաքացու կոչում։ Մահացել է Ք․ ա․ 344 թվականին։

Երվանդ I Երվանդ II-ի  պապն էր, որից առաջել է հայական Երվադական արքայատոհի արական ճյուղը։ Երվանդ II-ի հաջորդներն են Անտիոքոս Ա Կոմմագենացին՝ Կոմմագենի թագավորության հիմնադիրը։ Երվանդ I-ինի կնոջ Ռոդոգունի միջոցով, Երվանդական արքայատոհմը բարեկամական կապեր է հաստատել Աքեմենյանների հետ։

Ստրաբոնի «Աշխարհագրության» համաձայն, սիրիական գետ Տիֆոնը (ներկայում արաբները կոչում են Նահար ալ-Ասի) Ք․ա․ IV դարում կրում էր Օրոնտ  (Երվանդ I անվան հունական ձևը, որով անցել էր Էվագորո I-ինի դեմ պատերազմի ժամանակ)։

Դեոդորոս Սիցիլիացու հաղորդմամբ Երվանդ I-ինի արձանագրությունների մասին, գրված սիրիական տարեռով,  վկայում է, որ այդ ժամանակ Հայաստանի տարածքում կիրառում  էին արամեերենը։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Eckart Olshausen. Orontes 2. // Der Neue Pauly (DNP). Band 9, Metzler, Stuttgart 2000, ISBN 3-476-01479-7, Sp. 49.

Մ․թ․ա․ 5-րդ դարի ծնունդներ
Երվանդունիներ
Հայ արքաներ