Աֆիֆե Ժալե

Աֆիֆե Ժալե (, ), թատրոնի թուրք դերասանուհի, հայտնի է որպես Թուրքիայում առաջին մուսուլման թատրոնի դերասանուհի։

Կենսագրություն 
Աֆիֆե Ժալեն ծնվել է 1902 թվականին Ստամբուլում՝ Հիդայեթա-բեյայի և Մեհիեի ընտանիքում։ Նա ուներ քույր՝ Բեհիեն, և եղբայր՝ Սալահը։

Կարիերա 
Աֆիֆեն սովորել է Ստամբուլի աղջիկների համար նախատեսված արդյունաբերական դպրոցում, սակայն երազել է դառնալ դերասանուհի։ Միևնույն ժամանակ Օսմանյան կայսրությունում թուրք կանայք, ովքեր դավանում էին իսլամ, իրավունք չունեին բեմ բարձրանալու, իսկ եթե խաղում էին վերջինիս վրա, ապա միայն Ներքին գործերի նախարարության հրամանով։ Դերասանուհիներ կարող էին լինել միայն ոչ մուսուլման կանայք հունական, հայկական կամ հրեական ծագումով։

Աֆիֆեի հայրը դեմ էր դստեր թատերական կարիերային, քանի որ կարծում էր, որ վերջինս անհեռանկարային է։ Չենթարկվելով հորը, Աֆիֆեն փախչում է հայրական տնից և նորաստեղծ կոնսերվատորիայում՝ Դարյուլբեդայիում (), աշխատանքի է անցել որպես պրակտիկանտ։ Կոնսերվատորիայում այդ ժամանակ բացվել էր մուսուլման կանանց համար նախատեսված դերասանուհիների վերապատրաստման դասընթացներ։ Հասկանալի էր, որ նրանք պետք է խաղային միայն կանանց լսարանի առաջ։

Ստանալով թատերական կրթություն, Աֆիֆեն 1920 թվականին «Էմել»-ի դերով առաջնելույթ է ունեցել Yamalar Հուսեյին Սուաթ թատերական ներկայացումով։ Այդ ժամանակ ազգությամբ հայ դերասանուհի Էլիզա Բինեմեջյանը մեկնել էր արտասահման, որի արդյունքում «Էմել»-ի դերը մնացել էր թափուր։ Բեմում ելույթ ունենալով, նա վերցրել է Ժալե բեմական կեղծանունը։ Հենց այդ անունով էլ այն ժամանակից անվանում էին նրան։ Քադըքյոյի «Ապոլլոն թատրոն»-ում հանդես գալուց հետո, Աֆիֆեն ամբողջ աշխարհում դարձավ առաջին թուրք մուսուլման կին դերասանուհին։ Թատրոնի ղեկավարությունը զգուշացրել էր կին-մուսուլման դերասանուհիների սահմանափակումների մասին, որի արդյունքում 1921 թվականին նրան հեռացնում են թատրոնից։ Ապա նա շարունակում է խաղալ տարբեր դերեր բազմաթիվ այլ թատերական բեմերում տարբեր կեղծանուններով։

Կորցնելով աշխատանքը, Ժալեն հայտնվում է ծանր ֆինանսական վիճակում, ահա շուտով սկսվում են սուր գլխացավերը։ Աֆիֆեն տարվում է թմրանյութերով։

1923 թվականին Աթաթուրքը, ով հիմնադրել էր Թուրքիայի Հանրապետությունը, հարց էր բարձրացրել մուսուլման կանանց համար նախատեսված արգելքների մասին։ Արգելքների վերացումն Աֆիֆեին ետ բերեցին թատրոն։ Միայն թե թմրանյութերից նրա կախումը հաջողությամբ չպսակվեց և գնալով վերջինիս վիճակը վատանում էր, որը ի վերջո հանգեցրեց նրա բեմից հեռանալուն։

Ընտանեկան կյանք 
Թողնելով բեմը, Աֆիֆե Ժալեն ընդհանրապես սնանկացավ։ 1928 թվականին նա ծանոթանում է երաժիշտ Սելահաթին Պինարոմի (1902-1960) հետ։ Նրանք 1929 թվականին ամուսնանում են և տեղափոխվում են բնակվելու Ֆաթիհի բնակարանը՝ Ստամբուլի շրջաններից մեկում։ Սակայն նրանց ամուսնությունը ևս հաջողությամբ չպսակվեց և 1935 թվականին զույգերը բաժանվում են։ Ամուսնալուծության արդյունքում Աֆիֆեն տարվում է թմրանյութերով։

Ամուսնալուծությունից հետո Ժալեն ընկել է Բաքըրքյոյի հոգեբուժական հիվանդանոց՝ թմրանյութերից կախվածությանը վերջ տալու համար։ Այնտեղ նա անցկացրել է իր վերջին տարիները։ Աֆիֆե Ժալեն մահացել է 1941 թվականի հուլիսի 24-ին։

Ժառանգություն 
1987 թվականին լրագրող Նեզիհե Արազը (1922-2009) գրել է թատերական պիես, որը կրում էր «Աֆիֆե Ժալե» անունը։ Այն խաղացվել է բեմում։ Պիեսի հիման վրա ֆիլմ է նկարահանվել։

Աֆիֆե Ժալեի ողբերգական ճակատագիրը ներկայացված է ռեժիսոր Շահին Կայգունայի «Աֆիֆե Ժալե» (1987) ֆիլմում, ինչպես նաև ռեժիսոր Ջեյդ Ասլի Քիլիչկիրանի Կիլիտ ֆիլմում (2008)։ Այս երկու ֆիլմերում էլ Աֆիֆեի դերը խաղում էր դերասանուհի Մյուժդե Արը։

Հիշողություն 
1998 թվականին Թուրքիայի օպերայի և բալետի պետական թատրոնում «Modern Dance Company» ընկերությունը բեմադրել է «Աֆիֆե» բալետը, որը նվիրված էր դերասանուհու կյանքին։ Բալետը բեմադրվել է նաև 2012 թվականին Քադըքյոյի Süreyya Opera House օպերային թատրոնում։

2000 թվականին երգչուհի Սելվա Էրդեները հանդես է եկել Աֆիֆե մենակատարային ալբոմով, որն ուղեկցվում էր մոսկովյան ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբով։

2004 թվականին Թուրքիայում ցուցադրվել է «Yüzyılın aşkları: Afife ve Selahattin» դերասանուհու կյանքի մասին պատմող վավերագրական ֆիլմը։

«Afife Jale Sahnesi» մշակութային կենտրոնը, որը գտնվում է Ստամբուլի Բեշիկթաշ շրջանում, անվանվել է նրա պատվին։

1997 թվականին Yapı Kredi Sigorta ապահովագրական ընկերությունը ի պատիվ դերասանուհու սահմանել է Afife Jale Theatre Авард մրցանակը։ Մրցանակը շնորհվում է ամեն տարի թատրոնի դերասաններին։

Ծանոթագրություններ 

Թուրք դերասանուհիներ
Ստամբուլում ծնված դերասանուհիներ
20-րդ դարի թուրք դերասանուհիներ
Ստամբուլում ծնված անձինք
Արտիստներ Ստամբուլից
Թատրոնի թուրք դերասանուհիներ