Յուրի Այխենվալդ

Յուրի Այխենվալդ (, ), ռուս բանաստեղծ, թարգմանիչ, հուշագիր, իրավապաշտպան։

Յուրի Այխենվալդի պապը` գրաքննադատ, հրապարակախոս, փիլիսոփա Յուլի Այխենվալդը, 1922 թվականին ԽՍՀՄ-ից արտաքսվել է ռուս մշակույթի նշանավոր գործիչների խմբի կազմում։ Հայրը՝ Ալեքսանդր Այխենվալդը, 1933 թվականից բանտարկվել է, ապա գնդակահարվել 1941 թվականին։ 1938 թվականին ձերբակալվել է մայրը, բռնաճնշումների են ենթարկվել նրա հարազատներից շատերը։

Յուրի Այխենվալդը, 1947 թվականին ընդունվելով մանկավարժական ինստիտուտ, 1949 թվականին ձերբակալվել է «հակախորհրդային խոսքերի համար», 10 տարով աքսորվել է Կարագանդա։ Աքսորում կրկին ձերբակալվում է 1951 թվականին «ահաբեկչական խոսքերի համար», 1952-1955 թթ. գտնվել է Լենինգրադի բանտի հոգեբուժական հիվանդանոցում։

Վերականգնվելուց հետո ավարտել է մանկավարժական ինստիտուտը, 1957-1968 թթ. գրականություն է դասավանդել դպրոցի բարձր դասարաններում։ Հրապարակվել է 1957 թվականից։ 1960 թվականից Այխենվալդը և նրա բնակարանը, ուր մշտապես հավաքվում էին ազատական հայացքների տեր մտավորականները, եղել է պետանվտանգության աշխատակիցների սևեռուն ուշադրության նելւբո։ 1968 թվականին նա ստորագրել է Գինզբուրգի և Յուրի Գալանսկովի դատավարության դեմ գրված բողոքի նամակը, ինչի համար վտարվել է դպրոցից։ Հետո վերականգնվել է, բայց այլևս դպրոցում չի աշխատել, եղել է ազատ գրող, գրական և թատերական քննադատ, թարգմանիչ, մշակույթի պատմաբան։ 1975 թվականին դատախազությունում հարցաքննության ժամանակ սրտի ծանր կաթված է տարել։ Թաղված է Դոմոդեդովոյի գերեզմանոցում։

Յուրի Այխենվալդտ հայերեն 
 Աստվածաշնչի մեկնիչը; Նկարչի մահը; «Դանիել-կալանավորը...»; Երգիծանք մեր քաղքենիների մասին; «Ճերմակ ֆոնին սև է ձյունը...»; Էմիգրանտը; «Զարմանալի ժողովուրդ են երազողներն աշխարհում...»; Վագանկովյան հրաշքը; Համլետը 1937 թվականին; «Տանտիրուհուս ատում եմ ես...»: Ռուս այլախոհական պոեզիա, Ստեփանակերտ, «Ոգի-Նաիրի», 2015, էջ 39-56։ Թարգմ.՝ Խորեն Գասպարյան։

Ծանոթագրություններ 

Ռուս բանաստեղծներ
Ռուս թարգմանիչներ
Խորհրդային այլախոհներ
20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ