Հենա Ռոդրիգես

Հենա Ռոդրիգես (, ), կոլումբիացի կին քանդակագործ։ Դասավանդել է Կոլումբիայի ազգային համալսարանում և Լոս Անդեսի համալսարանում` նախքան վերջին հաստատության արվեստի ֆակուլտետի հիմնադիր դեկան դառնալը։ Եղել է ավանգարդ արվեստի «Bachué Group»-ի հիմնադիրներից և միակ կին անդամը։ Ռոդրիգեսի «Կաբեսա դե Նեգրա» քանդակը գտնվում է Կոլումբիայի ազգային թանգարանի հավաքածուում, իսկ «Էսպալդա» գեղանկարը Հանրապետության բանկի արվեստի հավաքածուի մաս է կազմում։

Կենսագրություն 
Հենա Ռոդրիգես Փարրան ծնվել է 1915 թվականի մայիսի 20-ին Բոգոտայում, Կոլումբիա։ Երիտասարդ տարիքում հետաքրքրվել է արվեստով, քանի որ ընտանիքն ապրում էր իսպանացի քանդակագործի Ռամոն Բարբա Գիչարդի հարևանությամբ։ Բարբան Հենային դասավանդել է, երբ նա տասներեք տարեկան էր։

1930-1935 թվականներին Ռոդրիգեսը սովորել է Բոգոտայի գեղարվեստի դպրոցում () Բարբայի, Ֆրանսիկո Կանոյի, Կորիոլանա Լեուդոյի, Եուժենյա Պենյայի, Ռոբերտո Պիսարոյի և այլոց հետ։ Դեռևս դպրոցում սովորելու տարիներին՝ 1930 թվականին, միացել է Դարիո Աչուրի Վալենսուելային, Ռաֆայել Ասուլա Բառերային, Թուլիո Գոնսալեսին, Դարիո Սամպերին և Խուան Պ. Վարելային Բաչուի Շարժման ստեղծման գործում, ավանգարդ արվեստի միություն, որն Ամերիկաների արվեստը դիտում էր որպես ինքնուրույն արմատներով և ազդեցություններով։ Եղել է խմբի միակ կինը։ Խումբը երկրում ստեղծել է առաջին ժամանակակից արվեստի շարժումը։

1930-ական թվականներին Ռոդրիգեսը համագործակցում էր Բոգոտայի տաճարի ճակատային մասում աշխատող այլ արվեստագետների հետ։ 1935 թվականին Ռոդրիգեսը Մադրիդում ընդունվել է Սան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա և Եվրոպայում անցկացրած երեք տարիների ընթացքում ուսուցողական այցեր է կատարել Գերմանիա, Իտալիա և Մարոկկո, ինչպես նաև Լոնդոն և Փարիզ։ 1936 թվականին ստացել է պետական կրթաթոշակ և 1937 թվականին մասնակցել  համաշխարհային ցուցահանդեսին` նվաճելով ոսկե մեդալ Ուրուգվայի տաղավարի ցուցադրության համար՝ նույն տարում արժանանալով Աշնանային սալոնի մրցանակին։

Գործունեություն 
1938 թվականին վերադառնալով Կոլումբիա՝ աշխատել է Կոլումբիայի ազգային համալսարանի գեղարվեստի դպրոցում՝ որպես արվեստի ուսուցիչ։ Ստեղծել է Խուլիո Ֆլորեսի () կիսանդրին, որը տեղադրվել է Calle 26-ում։ Հաջորդ տարի Ռոդրիգեսի ստեղծած Անտոնիո Խոսե Ռեստրեպոյի () կիսանդրին տեղադրվել է Տիտիրիբի քաղաքում։ 1940 թվականին Կոլումբիայի նկարիչների առաջին ամենամյա սալոնում ներկայացրել է երեք աշխատանք, 1942 թվականին Նյու Յորքի Մասիի Լատինաամերիկյան տոնավաճառում արժանացել է պատվավոր հիշատակման։ Ռոդրիգեսն ապրել է որպես լեսբուհի և հաճախ հագել է տղամարդու հագուստ և ունեցել է կարճ մազեր։ Ընկերական կապի մեջ է եղել Կարոլինա Կարդենաս Նունեսի () հետ, որը կերամիկայի հայտնի վարպետ էր։ Վերջինիս անժամանակ մահը լուրջ ազդեցություն ունեցավ Ռոդրիգեսի վրա ։

1944 թվականին Ռոդրիգեսը սկսեց դասավանդել Լոս Անդես համալսարանի գեղարվեստի դպրոցում։ Նույն տարում Բոգոտայի Գրանադա հյուրանոցում տեղի ունեցավ նրա անհատական ցուցահանդեսը։ 1945 թվականին Կոլումբիայի նկարիչների 4-րդ սալոնում Cabeza de Negra (Սևամորթ կնոջ գլուխը) փայտե քանդակի համար արժանացավ բրոնզե մեդալի։ Այս աշխատանքը գտնվում է Կոլումբիայի ազգային թանգարանում։ Այն պատկերում է ուժող, հպարտ սևամորթ կնոջ՝ զգայուն, հյութեղ շրթունքներով։ 1945 թվականին Բոգոտայի Կոլոմբոս թատրոնում հիմնադրեց Տպավորությունների և վերարտադրությունների թանգարանը (), որտեղ ցուցադրվել են մեծ արվեստագետների դիմանկարներ և քանդակներ, ինչպես նաև Ռոդրիգեսի ստեղծագործություններից` Manos de Nicanor Zabaleta (Նիկանոր Սաբալետայի ձեռքերը), Manos de (niño) Roberto Benzi (Երեխա Ռոբերտո Բենցիի ձեռքերը) և Manos de Andrés Segovia (Անդրես Սեգովիայի ձեռքերը)։

1954 թվականին Ռոդրիգեսը եղել է Կանանց համալսարանի հիմնադիրներից մեկը և դարձել արվեստի բաժնի ղեկավար։ Համալսարանի տնօրենն էր դաշնակահար Էլվիրա Ռեստրեպո դե Դուրանա։ Գեղարվեստական արվեստանոցների գաղափարն այն էր, որ արվեստի բարձր կուրսերի կանանց ցուցումներ տար ազատելու խիստ սոցիալական սովորույթներից։ Դասընթացներն ի սկզբանե կազմակերպվում էին կանանց նախկին բանտի լվացքատանը և կանանց մտավոր ապաստարանում, ըստ ուսումնական ծրագրերի տևում էին երեք տարի կերպարվեստի և երկու տարի անկախ ուսուցման և գործնական կիրառման համար։ Երբ ծրագիրն ընդգրկվեց Լոս Անդեսի համալսարանի դասացանկում, Ռոդրիգեսը դարձավ արվեստի ֆակուլտետի առաջին դեկանը։ 1968 թվականին նա թոշակի անցավ և արժանացավ համալսարանի Chivo de Oro բարձրագույն կոչման։

Ռոդրիգեսը աշխատել է քանդակագործության բնագավառում՝ ստեղծելով փայտե, մարմարե և քարե քանդակներ, ինչպես նաև զբաղվել է նկարչությամբ։ Նրա ստեղծած Espalda (Մեջք, 1945) նկարը գտնվում է Հանրապետության բանկի արվեստի հավաքածուում։ Նկարում պատկերված է մերկ կնոջ ֆիգուր՝ օգտագործելով դրամատիկ լուսավորության էֆեկտ։

Երբ Ռոդրիգեսը ստիպված թոշակի անցավ, նրա աշխատանքները մոռացության մատնվեցին։ Ըստ 20-րդ դարի առեղծվածի՝ Կոլումբիայում կին արվեստագետներ չկային, և հազվադեպ արվեստագետների աշխատանքներ էին ձեռք բերվում թանգարանների կողմից կամ ներկայացվում ցուցահանդեսներում։ Հանրապետության բանկը արվեստի հավաքածու է ձեռքբերել 1950-1970-ական թվականներին, սակայն կանոնավոր ձեռքբերումները սկսվել են 1980-ական թվականներից։

Մահ և ժառանգություն
Ռոդրիգեսը մահացել է 1997 թվականի ապրիլի 18-ին։ Թաղված է Բոգոտայի կենտրոնական գերեզմանատանը։ Ռոդրիգեսի մահից հետո նրա նշանակալիությունն ու Բաչուե շարժումը վերագնահատվել է և այժմ ճանաչվում է որպես Կոլումբիայում ժամանակակից արվեստի զարգացման կարևոր ներդրում։

Մատենագիտություն

Ծանոթագրություններ 

Կոլումբիացի կին քանդակագործներ
Կոլումբիացի մանկավարժներ
Կոլումբիացի կանայք
ԼԳԲՏ անձինք
Բոգոտայի կենտրոնական գերեզմանատանը թաղվածներ
20-րդ դարի նկարչուհիներ
Լեսբուհի արվեստագետներ