Տիեզերքի ինֆլյացիոն մոդել

Ինֆլյացիա, տիեզերական ինֆլյացիա,  կոսմոլոգիական ինֆլյացիա, վաղ տիեզերքում տարածության էքսպոնենցիալ ընդարձակման հիպոթետիկ տեսություն։ Ինֆլյացիոն դարաշրջանը տևել է  ենթադրյալ Մեծ պայթյունի սինգուլյարության 10−36 վայրկյանից մինչև սինգուլյարությունից հետո 10−33 կամ 10−32 վայրկյանը։ Հետևելով ինֆլյացիոն շրջանին՝ տիեզերքը շարունակվում է ընդարձակվել, սակայն պակաս արագությամբ։

Ինֆլյացիոն տեսությունը մշակվել է 1980-ականների սկզբին։ Այն բացատրում է տիեզերքի մեծամասշտաբ կառուցվածքը։ Միկրոսկոպիկ ինֆլյացիոն տիրույթներում մինչև տիեզերական չափերի մեծացած քվանտային ֆլուկտուացիաները հիմք են դարձել տիեզերքի կառուցվածքի աճի համար (տես գալակտիկաների ձևավորում և էվոլյուցիա և կառուցվածքի ձևավորում)։ Շատ ֆիզիկոսներ նաև կարծում են, որ ինֆլյացիան բացատրում է, թե ինչու տիեզերքը նույնն է թվում բոլոր ուղղություններով (իզոտրոպ է), ինչու է հավասարաչափ բաշխված մնացորդային ճառագայթումը, ինչու է տիեզերքը հարթ և ինչու չեն դիտվում մագնիսական մոնոպոլներ։

Ինֆլյացիայի համար պատասխանատու տարրական մասնիկների մանրամասն մեխանիզմ հայտնի չէ։ Հիմնական ինֆլյացիոն դրույթներն ընդունում են գիտնականների մեծ մասը, որոնք կարծում են, որ մի շարք կանխատեսումներ հաստատվել են դիտումներով, սակայն գիտնականնների փոքր մասը համաձայն չէ այդ կարծիքին։ Ինֆլյացիայի համար պատասխանատու հիպոթետիկ դաշտը կոչվում է ինֆլատոն։

2002 թվականին ինֆլյացիոն տեսության երեք սկզբնական մշակողները՝ ֆիզիկոսներ Ալան Գութը Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտից, Անդրեյ Լինդեն Ստենֆորդի համալսարանից և Պաուլ Ստանհարդտը  Փրինսթոնի համալսարանից համատեղ պարգևատրվեցին  հեղինակավոր Դիրակի մրցանակով՝ «տիեզերագիտության մեջ ինֆլյացիայի հասկացությունը մշակելու համար»։ 2012-ին Ալան Գութն ու Անդրեյ Լինդեն ինֆլյացիոն տիեզերագիտության մեջ իրենց ներդրումների համար պարգևատրվեցին Հիմնարար ֆիզիկայի կարևոր մրցանակով ()։

Ծանոթագրություններ 

Տիեզերական ինֆլյացիա