Քյոռօղլի (օպերա)

«Քյոռօղլի» (), գրականագետ Հեյդար Իսմայլովի լիբրետոյի հիման վրա Ուզեիր Հաջիբեկովի օպերան, բանաստեղծությունների հեղինակ՝  Մամեդ Սաիդ Օրդուբադի։ Հիմքում ընկած է Մերձավոր Արևելքում և Միջին Ասիայում տարածված վիպական-բանահյուսական «Քյոռօղլի» ժողովրդական էպոսի ադրբեջանական տարբերակը։

Ստեղծման պատմություն 
Սյուժեի հիմքում ընկած է «Քյոռօղլի» հայտնի էպոսը։ Այնտեղ պատկերված են 16-17-րդ դարերի իրադարձությունները, երբ ժողովուրդն ստիպված էր պայքարել և՛ տեղի իշխանավորների, և՛ իրանա-թուրքական նվաճողների դեմ։ Էպոսի գլխավոր հերոսը Քյոռօղլին է, որը պայքարում է իր ժողովրդի ազատության և երջանկության համար։ Ժողովրդի երևակայությունը օժտել է նրան դյուցազնական ուժով և անձնուրաց խիզախությամբ։ Քյոռօղլին ապստամբների քաջարի առաջնորդն է և աշուղ՝ ժողովրդական երգիչ, որը հանպատրաստից երգում է սազի նվագակցությամբ։ Նրա հոգու բանաստեղծական կողմերը բացահայտվում են հարսնացուի՝ անձնազոհ Նիգյարի հետ փոխհարաբերություններում։ Հաջիբեկովն աշխատել է օպերայի վրա 1932-1936 թվականներին։ Կոմպոզիտորը ձգտել է, իր բառերով, ստեղծել ձևով ազգային օպերա՝ օգտագործելով ժամանակակից երաժշտական մշակույթի նվաճումները։

Օպերայի առաջնախաղը կայացել է 1937 թվականի ապրիլի 30-ին Բաքվի Մ. Ախունդովի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում։ Օպերան բեմադրել է Իսմայիլ Իդայաձադեն։ Մեկ տարի անց (1938 թվականի ապրիլի 5-ին) օպերան ցուցադրվել է Մոսկվայում ադրբեջանական արվեստի տասնօրյակի ժամանակ։ Ստեղծագործությունը ներառվել է նաև Թուրքմենստանի, Հայաստանի և Ուզբեկստանի օպերային թատրոնների խաղացանկերում։

Սյուժե 
Գարուն։ Ադրբեջանի դաշտերում աշխատում են գեղջուկները։ Ժողովուրդը տանջվում է զորեղ իշխանավոր, դաժան Հասան խանի մշտական հարկերից։ Դաշտում նրա հայտնվելուն պես գեղջուկներին մտրակներով քշում են։ Հասան խանը դաշտ գալով պահանջում է, որ իր համար բռնեն ամենալավ նժույգը։ Սակայն ծեր ձիապան Ալին ձիերին քշում է արոտատեղի։ Նա անօգուտ փորձում է բացատրել, որ դա արել է առանց չար մտադրության. խանը հրամայում է կուրացնել նրան։ Ձիապան Ալիի որդուն՝ Ռուշանին, այդ լուրը հասցնում է սիրեցյալը՝ Նիգյարը։

«Այժմ դու Քյոռօղլի ես (կույրի որդի»,-հպարտորեն ասում է ձիապանը որդուն։ Հայր ու որդի հեռանում են լեռները։ Ռուշանը, որն արդեն նոր անուն ուներ՝ Քյոռօղլի, որոշում է վրեժ լուծել Հասան խանից` իր հորը կուրացնելու համար։ Շուտով նրան են միանում ավելի ու ավելի շատ մարդիկ, որոնք դժգոհ էին իշխողներից։ Նիգյարը սիրելիի խնդրանքով մնում է, որպեսզի տեղեկություններ հասցնի նրանց թշնամու դիտավորությունների մասին։ Ի վերջո Քյոռօղլու անձնական վրեժը վերաճում է ժողովրդական պայքարի` ընդդեմ տեղական իշխանավորների անարդարության։

Դերեր

Աղբյուրներ 
 Koroğlu operasından parçalar (1954-üncü ilin ifasi)
 Сайт, посвящённый Узеиру Гаджибекову
 Электронная библиотека «Узеир Гаджибеков»
 Виртуальный музей Узеира Гаджибекова

Արտաքին հղումներ 
Abadi, Marjan. Libretto in English translation at hajibeyov.com
Garibova, Jala. Synopsis in English at HAJIBEYOV.com
Blair, Betty. "Why Hajibeyov Wrote the Opera Koroghlu," in Azerbaijan International, Vol. 14:2 (Summer 2006), p. 61.
Alakbarov, Farid. "The Other Koroghlu: Tbilisi Manuscript Sheds Light on Medieval Azerbaijani Hero," in Azerbaijan International, Vol. 10:1 (Summer 2002), pp. 54–57.
Video: Doğma Xalqıma, 1954, extract from a 1954 film version of the opera
Rezayev, Azer. "Opera in Azerbaijan". Azerbaijan International, Vol. 5:4 (Winter 1997), pp. 70–71.
Opera and Ballet in the Republic of Azerbaijan  on the official website of the Tabriz Ensemble
Archive of Turkish oral narrative 

Ադրբեջանական երաժշտություն
1937 բեմադրվածներ
Ադրբեջանի երաժշտություն
Թյուրքական առասպելաբանություն