Բերնստենի ռեակցիա

Բերնստենի ռեակցիա, թթվային կատալիզի պայմաններում դիարիլամինների և կարբոնաթթուների կոնդենսացումից 9-ալկիլ և արիլտեղակալված ակրիդինների ստացման մեթոդ։

Առաջին անգամ ռեակցիան նկարագրվել է Ավգուստ Բերնսի կողմից 1878 թվականին ամիդինների հատկությունների ուսումնասիրման ընթացքում՝ բենզոյական թթվի նիտրիլի և դիֆենիլամինի փոխազդեցության օրինակով։

Հետագայում ռեակցիան կատարելագործվել է ցինկի քլորիդը և պոլիֆոսֆորական թթուն որպես կատալիզատոր օգտագործելու շնորհիվ։

Ռեակցիայի մեխանիզմ 
Երկար ժամանակ Բերնստենի ռեակցիայի մեխանիզմը քննարկաման առարկա էր, ընդ որում հիմնականում քննարկվում էր ռեակցիայի սկզբի երկու այլընտրանքային տարբերակ՝ դիարիլամինի N-ացիլացում՝ հետագա ներմոլեկուլային C-ացիլացում ամինոխմբի նկատմամբ օրթո- դիրքում և ուղղակի C-ացիլացում։ Ապացուցված է, որ դիֆենիլամինի N-ացիլացումը նույնպես բերում է ակրիդինների ստացման, սակայն N-ացիադիֆենիլների օգտագործումը ռեակցիայի ելքը չի բարձրացնում և այդ պատճառով ներկայումս ռեակցիայի սկիզբը համարվում է ացիալ կատիոնի (պոլիֆոսֆորական թթվի կիրառման դեպքում)  կամ քլորանհիդրիդի (ցինկի քլորիդի կիրառման) միջոցով C-ացիլացումը։

Ընթացք և մոդիֆիկացիաներ 
Բերնստենի ռեակցիայի դասական ընթացքի մեթոդիկան համարվում է դիֆենիզամինի և արոմատիկ կամ ալիֆատիկ կարբոնաթթվի էկվիվալենտ կամ ավելցուկի տաքացումը 1,5-3 անգամ գերազանցող ցինկի քլորիդի առկայությամբ։ Ռեակցիան տեղի է ունենում առանց լուծիչի և տևում է մոտ 3 ժամ։ Ցնդող կարբոնաթթուների դեպքում ռեակցիան իրականացվում է զոդված փորձանոթների մեջ, չտեղակալված ակրիդինների ստացման ելքը մրջնաթթու օգտագործելու դեպքում շատ ցածր է։

Ցինկի քլորիդով կատալիզվող ռեակցիաներում մասնակցում են հիդրօքսիտեղակալված դիֆենիլամինները, ընդ որում ներմոլեկուլային կոնդենսացումը տեղի է ունենում հիդրօքսի- խմբի նկատմամբ պարա- դիրքում։ Այսպես, 3-հօդրօքսիֆենիլամինը 4-հիդրօքսիբենզոյական թթվի հետ փոխազդելիս ստացվում է բացառապես 3-հիդրօքսիակրիդիններ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 

Անվանական ռեակցիաներ օրգանական քիմիայում
Ակրիդիններ