Ջամա էլ-Ֆնա

Ջամա էլ-Ֆնա, Մարաքեշ քաղաքի ամենամեծ հրապարակն է, այն Մարոկկոի գլխավոր տեսարժան վայրերից մեկն է։

Անվանում 

Նրա անվան ծագումն անհասկանալի է։ Ջեմա արաբերեն նշանակում է «ժողով», հավանաբար հղում անելով ոչնչացված «Almoravid» մզկիթին։ Ֆանանը կամ ֆինան կարող է նշանակել «մահ» կամ «բակում, շենքի դիմաց տարածք»։ «Ֆուֆա» բառակապակցությունը սովորաբար նշանակում է «բաց տարածք», ուղիղ թարգմանությունը կլինի «հավաքը / ժողովի տարածքը»։ Այլ իմաստ կարող է լինել «մահվան ժողովը» կամ «աշխարհի վերջի մզկիթը»։ Բացատրությունն այն է, որ այն վերաբերում է մզկիթին, որը գտնվում է առանձնահատուկ բակում կամ հրապարակում։ Երրորդ թարգմանությունը «մահացածների ժողով», որը վերաբերում է մոտ 1050 թվականի պալատի հրապարակային մահապատժին։

Պատմություն 

Մարաքեշը հիմնադրվել է Ալ-Մորավիների կողմից 1070-1072 թվականներին։ Կործանարար պայքարից հետո այն 1147 թվականին ընկավ Ալմահադներին ձեռքը։ Դրանից հետո Ջամա ալ-Ֆնան վերանորոգվել էր քաղաքի մեծ մասի հետ։ Քաղաքի պատերը նույնպես ընդարձակվել են Աբու Յակուբ Յուսեֆի կողմից, մասնավորապես Յակուբ Էլ Մանսուրի կողմից 1147-1158 թվականներին։ Շինության եզրերին շրջապատող մզկիթը, պալատը, հիվանդանոցը, շքերթը և այգիները նույնպես վերանորոգվեցին և ամրությունը ամրացվեց։ Դրանից հետո Ջամա ալ-Ֆնան ապրեց անկման, ինչպես նաև նորացման ժամանակաշրջաններ։

Հրապարակ 

Օրվա ընթացքում այն հիմնականում զբաղեցնում են նարնջի հյութի տաղավարները, ջուր վաճառողները` ավանդական կաշվե ջրային պարկերով և փողային բաժակներով, երիտասարդները, որոնք շղթայված են Բարբարային կապիկի և օձի հերոսների հետ, չնայած Մարոկկոյի օրենքով այս տեսակների պահպանված կարգավիճակին։

Քանի որ օրվա ընթացքում այն ենթարկվում է փոփոխության, օձի հմայքը հեռանում է և օրվա ավելի ուշ ժամերին հրապարակն ավելի մարդաշատ է դառնում, Chleuh պարող տղաների, պատմագիր պատմողների (պատմելով Բերբերում կամ արաբերեն իրենց հեքիաթները, տեղացիների լսարանին), մոգագետների և ավանդական դեղերի վաճառողների հետ։ Երբ խավարը ընկնում է, հրապարակը լրացնում է տասնյակ սննդամթերքներով, քանի որ հրապարակի պիկերի վրա են մարդիկ։ Հրապարակը մի կողմից եզերվում է Մրրակեշի շուկային՝ ավանդական հյուսիսային աֆրիկյան շուկան, որը մատուցում է ինչպես տեղացիների ընդհանուր առօրյա կարիքները, այնպես էլ տուրիստական առևտուրը։ Մյուս կողմերում հյուրանոցներ, այգիներ և սրճարաններ կան, իսկ նեղ փողոցները հանգեցնում են Մադինա թաղամասի նրբանցքին։

Ավտոբուսի կանգառը, 2000-ական թվականների սկզբին տեղը փակվեց տրանսպորտային միջոցների համար։ Իշխանությունները շատ լավ գիտեն տուրիստական առևտրի կարևորությունը և ուժեղ, բայց ոստիկանների զգայուն ներկայությունն ապահովում է այցելուների անվտանգությունը։

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մարդկային բանավոր և ոչ նյութական ժառանգության գլուխգործոց

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նախագծի գաղափարը մարդկության բանավոր և ոչ նյութական ժառանգության գլուխգործոցներն են, որոնք մտահոգված են Ջամա ալ-Ֆնաի մասին։ Տեղը հայտնի է իր պատմության, երաժիշտների և կատարողների կողմից ավանդական գործունեության ակտիվ կենտրոնացմամբ, սակայն այն սպառնում է տնտեսական զարգացման ճնշումներին։ Ավանդույթների պաշտպանության համար պայքարում բնակիչները կոչ են արել միջազգային մակարդակով գործել, ճանաչել այնպիսի վայրերի պահպանման անհրաժեշտությունը, որը կոչվում է «մշակութային տարածքներ» և մշակութային արտահայտության այլ հայտնի և ավանդական ձևեր։

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն խրախուսում է համայնքներին ճանաչել, փաստաթղթավորել, պաշտպանել, նպաստել և վերականգնել այդ ժառանգությունը։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պիտակը նպատակ ունի բարձրացնել իրազեկվածությունը բանավոր և ոչ նյութական ժառանգության կարևորությունը, որպես մշակութային բազմազանության կարևոր բաղադրիչ։

«Ջամա ալ-Ֆնաի տեսարանն ամեն օր կրկնվում է, և ամեն օր տարբերվում է։ Ամեն ինչ փոխվում է `ձայներ, հնչյուններ, ժեստեր, հասարակություն, որը տեսնում է, լսում է, համտեսում է, շոշափում։
 Բանավոր ավանդույթը լայնորեն ձևավորվում է, որը մենք կարող ենք անըմբռնելի համարել։ Հրապարակը, որպես ֆիզիկական տարածք, ապրում է հարուստ բանավոր և ոչ նյութական ավանդույթներով»։
- Խուան Գոյիտիսոլոն

Ռմբակոծություն 

2011 թվականի ապրիլի 28-ին կեսօրից առաջ, հրապարակի սրճարանում ծագած պայթյունից զոհվեց 17 մարդ և վիրավորվեց ևս 25-ը։ Նախնական զեկույցները մեղադրեցին պատահական գազի պայթյունի մեջ, սակայն պաշտոնյաները հետագայում մեղադրեցին «հանցագործներին» և «ահաբեկիչներին»։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 The Time Machine | Photography portfolio about Jamaa El-Fna 
 Official Website | Official Website about Jamaa El-Fna 
 BBC news about preserving intangible patrimony
 A Night at Jamaa El-Fna - article in English with many high-quality pictures

Մարաքեշի տեսարժան վայրեր
Մարաքեշի շենքեր և կառույցներ
Մարոկկոյի մշակույթ
Մարդկության բանավոր և ոչ նյութական ժառանգության գլուխգործոցներ