Գեորգ Զիմել

Գեորգ Զիմել (, ), գերմանացի սոցիոլոգ և փիլիսոփա, «Կոնֆլիկտի սոցիոլոգիա» եզրի հեղինակ և համանուն գիտական ուղղության հիմնադիր, «Կյանքի փիլիսոփայության» ուղղության ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն 
Գեորգ Զիմելը ծնվել է բարեկեցիկ ընտանիքում, ծնողները եղել են ծագումով հրեա, հայրը ընդունել է կաթոլիկությունը, իսկ մայրը՝ լյութերականություն։ Ինքը՝ Զիմելը, դեռ վաղ մանկուց կնքվել է լյութերականությամբ։ Ավարտելով Բեռլինի Հումբոլդտի համալսարանի պատմության և փիլիսոփայության բաժինը` ավելի քան 20 տարի դասավանդել է այնտեղ։ Լինելով հրեա ընտանիքի զավակ անտիսեմիթական շարժման պատճառով աշխատանքային կարիերայի ժամանակ բախվել է շատ խոչընդոտների։ Նա երկար ժամանակ զբաղեցնում էր դոցենտի պաշտոնը համալսարանում, թերևս արդեն շատ հանրաճանաչ էր ու վայելում էր մեծ հեղինակություն այնպիսի գիտնականների շրջապատում, ինչպիսիք էին Վեբերը ու Ռիկկերտը, Հուսերլը և այլք։ Զիմելը մահացել է 1918 թվականին, լյարդի քաղցկեղից։

Գաղափարներ

Զիմելի սոցիոլոգիան 
Զիմելը գերմանական սոցիոլոգիայի առաջին սերնդի ներկայացուցիչ է համարվում։ Նրա նեոկանթիական մոտեցումը հանգեցրեց սոցիոլոգիայում անտիպոզիտիվիզմի ձևավորմանը։ Նա իր աշխատանքների միջոցով քաղաքի սոցիոլոգիայի, սիմվոլիկ ինտերակցիոնիզմի, կոնֆլիկտների և սոցիալական ցանցերի վերլուծության հիմքեր ստեղծեց։ Զիմելը սոցիոլոգիայում հոգեբանական փուլի ազդեցության կրողներից մեկն է, այսինքն նա էլ այն մոտեցման կողմնակիցներիցն էր, որ սոցիոլոգիան պետք է ունենա առանձնահատուկ մոտեցում, որը չի կարող կրկնել բնական գիտությունների մոտեցումը։ Նա շարունակում էր Դիլթեյի այն գաղափարը, որ պետք է գնալ հասկացման ճանապարհով, ինքն էլ էր սոցիոլոգիայի խնդիրը դնում հասկացումը՝ առանձնացնելով պատմական հասկացման գաղափարը, այսինքն երևույթները պետք է դիտել պատմական զարգացման մեջ։

Զիմելը գտնում էր, որ սոցիոլոգիան ուսումնասիրում է, թե ինչպես է հասարակայնանում փոխազդեցությունը, որովհետև հասարակությունը ոչ այլ ինչ է, քան մարդկանց փոխազդեցությունների ամբողջություն։ Եվ սկզբնապես այդ փոխազդեցությունը սոցիալական չի, հասարակական չի, հիմքում ընկած են փոխազդեցության որոշակի մոտիվներ կամ պահանջմունքներ, որոնց բավարարման անհրաժեշտությունից ելնելով՝ մարդը ինչ-որ փոխազդեցության մեջ է մտնում այլ ակտորների հետ։ Այդ փոխազդեցությունը դարձնում է հասարակական այն, որ դրա միջոցով անհատի մեկուսի գոյությունը փոխակերպվում է համատեղ կեցության։ Այսինքն բովանդակային տեսանկյունից որևէ մոտիվ հասարակական չի, ձևի տեսանկյունից է հասարակական։

Զիմելի «Կոնֆլիկտի գործառնական տեսությունը» 
Կառլ Մարքսի նման Զիմելը գտնում է, որ կոնֆլիկտը հասարակությունում անխուսափելի է։ Սակայն ի տարբերություն Մարքսի, որի ուշադրության կենտրոնում հասարակական դասակարգերի փոխհարաբերություններն էին, Զիմելը հետաքրքություն է դրսևորում կոնֆլիկտային երևույթների ավելի լայն բազմազանության նկատմամբ՝ ուսումնասիրելով կոնֆլիկտներ և էթնիկ խմբերի միջև, և մարդկանց տարբեր սերունդների ու մշակույթների միջև, և տղամարդկանց ու կանանց միջև և այլն։

Զիմելի համար սոցիալական կոնֆլիկտները սոցիալական կյանքի գործնական ու հոգևոր, արժեքային ու նորմատիվային, գաղափարախոսական ու քաղաքական, բարոյական ու իրավական դրսևորումներն են։
Ըստ Զիմելի կոնֆլիկտը կարող է հանգեցնել ոչ միայն արմատական սոցիալական փոփոխությունների ու կործանումների, այլև սոցիալական ինտեգրման, և ապահովելով ելք թշնամանքին, ուժեղացնել սոցիալական համերաշխությունը։

Զիմելի տեսական դրույթներից շատերը և, մասնավորապես դրույթը միջին և փոքր սրության սոցիալական կոնֆլիկտների դրական գործառնականության մասին, արդյունավետ դարձան իրենց կարևոր մեթոդաբանական և կիրառական նշանակության տեսանկյունից։

Զիմելի ավանդը կոնֆլիկտաբանության մեջ նաև նրանում է, որ նա առաջինը ներմուծեց ու ընդգրկեց գիտական վերլուծության մեջ «երրորդ կողմ»՝ ազատելով կոնֆլիկտային հարաբերությունները «միաչափությունից»։ «Երրորդ կողմի» հանգամանքն ու առկայությունը բարդ սոցիալական փոխգործողության հնարավորություն է ստեղծում՝ բացելով դաշտ բազմաշերտ հարաբերություններին, տարբերությունների գիտակցմանը, կոալիցիաների ստեղծմանը, խմբային համերաշխության կայացմանը, միջնորդության իրականացմանը։ Ըստ էության, Զիմելը անցում է կատարում պարզ երկկողմ կոնֆլիկտներից բարդ բազմակողմ կոնֆլիկտների ուսումնասիրմանը։ Կոնֆլիկտը նրա կողմից ընկալվում է ոչ միայն որպես մարդկային փոխգործողությունների տարբեր ոլորտներում դրսևորվող շահերի ընդհարում, այլև հոգեբանացված ձևով, որպես մարդկանց և նրանց հարաբերություններին ներհատուկ թշնամանքի որոշակի արտահայտություն։ Իր հերթն թշնամանքի ձգտման առկայությունը Զիմելը դիտարկում որպես զույգ հակադրություն համակրանքի պահանջմունքին։ Նա խոսում է «մարդու ու մարդու միջև բնական թշնամանքի» մասին, որը «մարդկանց միջև համակրանքի հետ մեկտեղ մարդկային հարաբերությունների հիմքն է»։ Դրա պատճառներից մեկը թաքնված է մարդու բնույթի առանձնահատկություններում, որոնց համաձայն անհատներն ի սկզբանե հակված են ոչ միայն համագործակցության ու կազմակերպածության, այլև ապակազմակերպման և ապակառուցողական դրսևորումների, որոնք զուգորդվում են ընդհարումներով կամ կոնֆլիկտներով։

Աշխատություններ 
 Սոցիալական դիֆֆերենցացիա. Սոցիոլոգիական ու հոգեբանական հետազոտություն (1890)
 Պատմության փիլիսոփայության խնդիրներ (1892—1893)
 Փողի փիլիսոփայություն (1900)
 Մեծ քաղաքներ և հոգևոր կյանքը (1903)
 Նորաձևության փիլիոսոփայություն (1905)
 Սոցիոլոգիա. Հասարակայնացման ձևերի ուսումնասիրություն (1908)
 Մշակույթի փիլիսոփայություն (1911)
 Սոցիոլոգիայի ֆունդամենտալ հարցեր (1917)
 Ժամանակակից մշակույթի կոնֆլիկտ (1918)

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Формальная социология Г. Зиммеля  // Громов И. А., Мацкевич А. Ю., Семёнов В. А. Западная теоретическая социология. — М.,1996. — 286 с.

Արտաքին հղումներ 
 Զիմել / Փիլիսոփայական նոր հանրագիտարան
 Detailed overview, extracts and essays on Simmel at University of Chicago 
 Sociology in Switzerland presents Georg Simmel Online
 Review materials for studying Georg Simmel 
 A short biography of Simmel 
 A detailed biography and appreciation of Simmel
 About Simmel and his works
 The Social Role of Money
 The Metropolis and Mental Life 
 Jürgen Habermas, Georg Simmel on Philosophy and Culture: Postscript to a Collection of Essays, Translated by Mathieu Deflem, Critical Inquiry, 22(3), pp. 403–414, Spring 1996

Գերմանացի սոցիոլոգներ
Գերմանացի փիլիսոփաներ
Քաղցկեղից մահացածներ
Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Գերմանիայի հրեաներ
20-րդ դարի փիլիսոփաներ
19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Գերմանացի աթեիստներ
Գերմանացի գիտնականներ
Գերմանացի հոգեբաններ
Հրեա փիլիսոփաներ