Քսենյա Հաուսներ

Քսենյա Հաուսներ (, ), նշանավոր ավստրիացի նկարիչ և հագուստի դիզայներ։ Մասնակցել է թատերական ու օպերային ավելի քան 100 բեմադրությունների հագուստների ստեղծմանը։ 1990 թվականից կենտրոնացել է նկարչության վրա։ Այն հազվագյուտ նկարիչներից է, որ ավանդական ռեալիստական մեթոդները ամրապնդել է ժամանակակից արվեստում։

Կենսագրություն 
Քսենյա Հաուսները (Հոսներ) ծնվել է 1951 թվականին Վիեննայում, նկարիչների ընտանիքում։ Նրա հայրը եղել է ավստրիացի նկարիչ Ռուդոլֆ Հաուսները, քույրերը` ռեժիսոր Ջեսիկա Հաուսները և հագուստի նկարիչ Տանյա Հաուսները։ 1972-1976 թվականներին Քսենյան թատերական դիզայն է ուսանել Վիեննայի գեղարվեստի ակադեմիայում և Լոնդոնի Դրամատիկական արվեստի թագավորական ակադեմիայում։ 1977-1992 թվականներին նա մասնակցել է թատերական ու օպերային ավելի քան 100 բեմադրությունների հագուստների ստեղծմանը Բուրգտեատրում (Վիեննա), Կովենտ Գարդենում (Լոնդոն), Տեատր դե լա Մոնեում (Բրյուսել) և այլ քաղաքներում։ 1992 թվականից 41 տարեկան հասակում Հաուսները սկսել է աշխատել բացառապես որպես նկարիչ, այսինքն` կիրառական արվեստից անցում է կատարել գեղարվեստին։ Նույն թվականին նա տեղափոխվել է Բեռլին։ Հաուսները բազմաթիվ ցուցահանդեսների է մասնակցել ինչպես Ավստրիայում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս։ 2017 թվականի տվյալներով Կսենյա Հաուսներն ապրում և ստեղծագործում է միաժամանակ երկու քաղաքներում` Բեռլինում և Վիեննայում։

Քննադատություն

Թատերական և օպերային ներկայացումներ 
Քսենյա Հաուսների ստեղծած դեկորացիաները հիմնականում կոլաժներ են, որոնք նկարչուհին ստեղծել է արդեն օգտագործված իրերից։ Նա ինքն անձամբ է հավաքել դրանք քանդելու ենթակա տներում և աղբավայրերում։ Իր իսկ բառերով` նա այդ հումքն է օգտագործել, որպեսզի թատերական միջավայր ձևավորի այնպիսի եղանակով, որ «նատուրալիստական պարզության և աբստրակտ ինտերպրիտացիայի բախումը կենդանանա»։ Նրա մասնակցությամբ բեմականացումները մեծ հաջողության են արժանացել։

Թատրոնի հոգեբանական դրամատիզմն իր արտացոլումն է գտել նաև Հաուսների նկարչական աշխատանքներում։ Մասնավորապես, իր բնորդներին, իր իսկ խոստովանությամբ, նա վերաբերվել է որպես «թատերական պրիմադոննաների»։

Նկարչություն 
1990 թվականից Քսենյա Հաուսներն աստիճանաբար սկսել է կենտրոնանալ գեղանկարչության վրա։ Նրա` մեծ չափերի ակրիլային նկարները, որոնք ստեղծվել են փայտե սալիկների վրա, գերազանցապես մարդկային մարմիններ են ներկայացնում, հիմնականում` մեկ, ոչ հազվադեպ երկու, բայց ոչ ավելի, քան չորս (դրանք հիմնականում կանայք են)։ Կերպարները պատկերվում են բնական մեծությամբ վառ գունային ոճով, ինչը քննադատները համարել են ռեալիզմի և էքսպրեսիոնիզմի ավանդույթների միախառնում։ Հաուսների արվեստում հազվադեպ հանդիպում են նաև նատյուրմորտներ։

Հաուսները հազվագյուտ «պրակտիկներից» մեկն է, ում հաջողվել է ամրապնդել գեղանկարչության ավանդական ռեալիստական ավանդույթները ժամանակակից արվեստում։ Նրա աշխատանքները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արևելքում, մասնավորապես` Չինաստանում ու Հոնկոնգում։ Արևելքի ու արևմուտքի միավորումը հսկայական կտավներում թույլ է տվել, որ Քսենյայի ստեղծած աշխարհը դուրս գա միջազգային ասպարեզ` լքելով սահմանները։

Հաուսների նկարների «դերասանները» կարծես ելույթ են ունենում հանդիսատեսի հետ սերտ փոխազդեցությամբ, և այդ համագործակցության պահին գերազանցություն է ստանում էքզիստենցիալիստական նշանակությունը։ Չնայած այն բանին, որ նկարչուհու ընտրած «դերերը» կարող են տարօրինակ թվալ, անհատականության դրսևորումը շատ ուժեղ է զգացվում, երբեմն` նույնիսկ ճնշող։

Հաուսների ստեղծագործությունների վրա քննադատներ Վիլանդ Շմիդի և Ալեքսանդր Բորովսկու կարծիքով ազդել են այնպիսի նկարիչներ, ինչպիսիք են Օսկար Կոկոշկան, Էգոն Շիլեն, Մաքս Բեքմանը, Օտտո Դիքսը և Քրիստիան Շադը։ Հեղինակն ինքը ավելացնում է նաև Վասիլի Կանդինսկուն։ Հեղինակներն ավելի տարակուսանքով են տրամադրված Հաուսների արվեստին` այն ավելի շուտ համեմատելով ավստրիացի նկարիչներ Հանս Մոկարտի աշխատանքների հետ, ով նույնպես հագուստի նկարիչ ու դիզայներ է։

Քսենյա Հաուսների աշխատանքներում իր արտացոլումն է գտել պայքարի թեման։ Նրա անհատական ցուցահանդեսներից մեկը կոչվել է «Մարտի դաշտ» (): Դա պայքար է նկարչի ու հանդիսատեսի, սիրահարների, սոցիալական դասակարգերի, հանդիսատեսների ու մոդելների միջև, ինչպես նաև պատկերում է նկարչի ինքն իր հետ ունեցած պայքարը։ Ընդ որում, այդ պայքարի դաշտը կարող էր լինել ինչպես հարթության ներսում, այնպես էլ նրանից դուրս. հանդիսատեսն ասես ստիպված է պայքարել նկարների կերպարների հոգեբանական վարակիչ վտանգի դեմ։

Հաուսների արվեստում մեծ դեր է ունեցել էրոտիկայի թեման։ Ինչպես նկատել է քննադատներից մեկը` վերլուծելով Քսենյա Հաուսների երկու ինքնադիմանկարները, երկուսում էլ հեղինակը պատկերված է գրասեղանին հակված, բայց դրանցից առաջինում (նկարը կոչվում է «Մինչ») նա հագնված է, իսկ երկրորդում (այն կոչվում է «Հետո»)` արդեն ոչ. «գեղանկարչությունն արդեն իսկ էրոտիկ գործընթաց է» (): Քննադատ Բորովսկին ուսումնասիրել է նաև Հաուսների ստեղծագործության կապը մետաֆիզիկայի հետ։ Նա նշել է, որ նրա աշխատանքներն ազդվել են գերմանական սիմվոլիզմից և էքսպրեսիոնիզմից, ինչպես նաև 1970-ական թվականների ավստրիական ռեալիզմից։

Քննադատներն ուշադրության են արժանացրել գույների հետ աշխատանքի վարպետությունը, որը բնորոշ է Հաուսներին։ Նրա կերպարների մաշկի յուրաքանչյուր հատվածն ընտրվել է այնպես, որ որոշակի «էմոցիոնալ ազդեցության» () տպավորություն է ստեղծում։ Հարկավոր է նշել, որ Հաուսներն ինքը չի համաձայնել այն կարծիքին, երբ իր նկարներն անվանել են «թատերական»։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Գրքեր
 
 
 

 Հոդվածներ

Արտաքին հղումներ 
 Քսենյա Հաուսների ստուդիան

Ավստրիացի նկարիչներ
Ավստրիացի արվեստագետներ
Դրամատիկական արվեստի թագավորական ակադեմիայի շրջանավարտներ