Բազիս Նորդ

Բազիս Նորդ, գաղտնի ռազմական բազայի նախագիծ, որը պետք է կառուցվեր ԽՍՀՄ հյուսիսային հատվածում, Մուրմանսկ քաղաքից 60 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Ռազմաբազան պետք է ծառայեր Երրորդ Ռայխի ռազմածովային ուժերին։ Ռազմաբազայի տեղանքը Երրորդ Ռայխին առաջարկել էր Խորհրդային միությունը՝ 1939 թվականին տեղի ունեցած Խորհրդա-գերմանական բանակցությունների ժամանակ։ Արդյունքում, Գերմանիայի որևէ ռազմական նավ կամ սուզանավ չի կարողացել օգտվել ռազմաբազայից։

Պատմություն 
Բազայի վերաբերյալ քննարկումները վարվել են ԽՍՀՄ և Գերմանիայի միջև՝ ռեսուրսների և տեխնոլոգիաների փոխանակման բանակցությունների ժամանակ։ Խորհրդային միության կողմից բանակցությունները վարվում էին Արտաքին առևտրի ժողովրդական կոմիսար Միկոյանը։

Ռազմաբազայի առաջարկվող տեղանքն ուսումնասիրելու համար՝ հետախուզության է ուղարկվել գերմանական U-36 սուզանավը, սակայն վերջինս չհասավ նպատակակետին, քանի որ 1939 թվականի դեկտեմբերի 4-ին խորտակվել է անգլիական «HMS Salmon» նավի կողմից։ Գերմանական մեկ այլ սուզանավ՝ U-38-ը  կարողացավ դիտարկել բազայի մուտքերը, չնայած խորհրդային տորպեդային մոտորանավակների և մերձափնյա պահպանության նավերի հարձակումներին։

1939 թվականի դեկտեմբերին Մուրմանսկից Արևմտյան Լիցա է ժամանել և խարիսխ գցել գերմանական անզեն «Cordillera», «Phoenicia» և  «Sachsenwald» առևտրանավերը։

Ենթադրյալ ռազմաբազայի տարածքը պրակտիկորեն յուրացված չէր։ Ծոցում չեն եղել կառանասյուներ կամ էլ նավահանգստային սարքավորումներ։ Նավերն ափագծին էին դուրս գալիս խարսխի միջոցով։ Մյուս կողմից, ԽՍՀՄ-ն ձգտում էր չեզոքություն պահպանել, իսկ դրա համար խորհրդային սահմաններից հյուսիս գտնվող ռազմաբազան, որը պետք է գտնվեր ֆյորդի ափին, կարող էր լավագույնս ծառայել նպատակին։

1940 թվականի հունվարի 20-ին գերմանացիները, պաշարներով բեռնված, Կիլից ուղարկել են «Jan Wellem» առևտրանավը, որը ծոց է ժամանել փետրվարի 4-ին։

1940 թվականի ապրիլին ներխուժելով և բռնազավթելով Նորվեգիան, խորհրդային տարածքում ռազմաբազա ունենալու ցանկությունը էականորեն նվազեց։

1940 թվականի մայիսի 1-ին ԽՍՀՄ-ն «Բազիս Նորդ» ռազմաբազայի համար առաջարկեց մեկ այլ տարածք՝ մոտակա Յոկանգա ծոցում, սակայն այդ առաջարկն էլ չի իրագործվել։

1940 թվականի ապրիլին խորհրդային կառավարությունը հետ է կանչել իր բոլոր առաջարկները, որոնք կապված էին «Բազիս Նորդ» ռազմաբազայի հետ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Tobias R. Philbin. The lure of Neptune: German-Soviet naval collaboration and ambitions, 1919—1941. Chapter 5. Basis Nord.
 Мельтюхов М. И. Упущенный шанс Сталина. Советский Союз и борьба за Европу: 1939—1941 (Документы, факты, суждения). — М.: Вече, 2000. — с илл. — Глава 6.

Արտաքին հղումներ 
 «Базис Норд»: Советско-нацистское сотрудничество в 1939—1940 гг., «Флот Украины», издание Министерства обороны Украины.
 Карта якорных стоянок в бухте.

Ռազմաբազաներ
Նացիստական Գերմանիայի չիրագործված նախագծեր