Սխտորաշեն

Սխտորաշեն,  գյուղ Արցախի Մարտունու շրջանում։ Մտնում է Կարմիր Շուկա համայնքի մեջ։

Աշխարհագրական դիրք  
Մարտունու շրջանի շրջկենտրոն Մարտունի քաղաքից հեռու է մոտ 23 կմ դեպի հարավ արևմուտք, գտնվում է  Վարանդա գետի հովտի ձախափնյա լանջին։ Գյուղի կլիման մեղմ է։

Պատմություն 
1890-ական թվականներին այստեղ կար 65 տուն, 484 բնակիչ։ Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 243 մարդ, որից 131-ը զոհվել է։ Գյուղը տվել է երկու գեներալ` Աշոտ Դադայան և Արշակ Դադայան։ Հետագայում գյուղի զարգացմանը և պահպանմանը  որևէ ուշադրություն չի դարձվել, գյուղի տնտեսությունը միացվել է գյուղից մեծ հեռավորության վրա գտնվող Կարմիր շուկայի պետական տնտեսությանը, արդյունքում գյուղացիները ստիպված են եղել հեռանալ Ղարաբաղից կամ տեղափոխվել Կարմիր շուկա։ Մինչև 1984 թ. Սխտորաշենը համարյա ամայացած է եղել։ Միայն վերջին տարիներին մի քանի բնակիչներ վերադարձել են և վերակառուցել իրենց տները։ Ի վերջո, գյուղը վերածնվում է։

Բնակչություն 
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

Պատմական հուշարձաններ 
Գյուղի եկեղեցին կառուցվել է 19-րդ դարի վերջերին։ Գյուղի մոտ գտնվող պատմական առավել մեծ հետաքրքրություն ներկայացնող օբյեկտներից են երեքական սառնորակ ու հորդառատ աղբյուրները և դրան հովանի` ավելի քան 2010 տարեկան սոսի (տնջրի) ծառը, որի բնի շրջագիծը 27 մ է, իսկ բարձրությունը 54 մ է։ Սխտորաշենի տնջրեն ուխտատեղի է ու սրբավայր։ Շատերն են գալիս գյուղ այդ ծառը տեսնելու համար։ Սրա հովանու տակ հանգստացել են պատմական շատ դեմքեր։ Չորրորդ դարի սկզբին Ամարաս տանող ճանապարհին այստեղ կանգ է առել Գրիգոր Լուսավորիչը, որը եկել էր Արցախ` քրիստոնեություն տարածելու նպատակով։ Դադար է առել նաև նրա թոռ, Հայոց արևելան կողմից առաջին եպիսկոպոս Գրիգորիսը, որը թաղված է Ամարասում։ Այստեղ եղել է նաև հայոց գրերի գյուտի հեղինակ Մեսրոպ Մաշտոցը, հայոց Աղվանքի Վաչագան Բարեպաշտ թագավորը, պատմագիրներ Կաղանկատվացին, Մխիթար Գոշը, Կիրակոս Գանձակեցին։ Ավելի ուշ դադար է առել հայ մեծ վիպասան Րաֆֆին, իսկ 1950-ական թվականների սկզբին`Ավետիք Իսահակյանը։

Հետաքրքիր փաստեր 
Ոսկե ծիրան 13-րդ միջազգային փառատոնին ներկայացվել է «Հայկական համայնապատկեր» ազգային մրցույթի «Սխտորաշեն» վավերագրական ֆիլմը։

Ֆիլմի ռեժիսոր Գարեգին Պապոյանը 2013 թվականին մեկնել է Արցախ` լուսանկարահանումներ անելու նպատակով և հայտնվել է Մարտունու շրջանի Սխտորաշեն գյուղում։ Այստեղ նա ֆիլմ է նկարահանել գյուղի միակ բնակչուհի 83-ամյա Լենա տատիկի մասին։ Նկարահանումները սկսվել են 2015 թվականին, տևել են 2 օր և բարեհաջող ավարտվել են։

Ծանոթագրություններ 

Մարտունու շրջանի բնակավայրեր