Բորիս Շչերբինա

Բորիս Եվդոկիմովիչ Շչերբինա (, ), խորհրդային և ուկրաինացի պետական ու կուսակցական գործիչ։ ԽՍՀՄ Նախարարների Խորհրդի նախագահի տեղակալ (1984-1989 թվականներ)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս։ Արևմտյան Սիբիրում նավթագազային համալիրի ստեղծողներից մեկը։ Ղեկավարել է Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի վթարի (1986) և Հայկական ԽՍՀ-ի (1988) երկրաշարժի հետևանքների վերացումը։

Կենսագրություն 
Ծնվել է ուկրաինացի երկաթուղայինի ընտանիքում։ 1937 թվականին ընդունվել Է Խարկովի երկաթուղային տրանսպորտի ինժեներների ինստիտուտ։ Հաջող ուսման և ակտիվ հասարակական աշխատանքի համար 1939 թվականին ստացել է Ուկրաինայի ԼԿԵՄ Կենտկոմի պատվոգիր։ Նույն թվականին անդամակցել է կուսակցությանը։

Ուսումը ընդհատել է և կամավորը մեկնել է խորհրդային-ֆիննական պատերազմի, կռվել 316-րդ առանձին դահուկային էսկադրոնի կազմում։ Ինստիտուտն ավարտել է միայն 1942 թվականին։

Կուսակցական գործունեություն 
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին զբաղվել է ռազմական երկաթուղային փոխադրումների կազմակերպմամբ։

1942 թվականին նշանակվել է Խարկովի կոմերիտական կազմակերպության մարզային կոմիտեի քարտուղար։ Գերմանական օկուպացիայի ընթացքում տեղափոխել են ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի աշխատակազմ։

1944 թվականից կուսակցական աշխատանքի է անցել։ 1948 թվականին ավարտել է ՀԿԿ Կենտկոմին առընթեր բարձրագույն կուսակցական դպրոցը։ 1950-1951 թվականներին գլխավորել է Խարկովի ԽՄԿԿԿ քաղաքային կոմիտեն։

1951 թվականին Բ. Շչերբինան ուղղված էր Սիբիրում ղեկավար տնտեսական աշխատանք կատարելուն։ Այնտեղ նրա ղեկավարությամբ ավարտվել է Իրկուտսկի ՀԷԿ-ի շինարարությունը (1958 թվական), սկսվել է եղբայրական ՀԷԿ-ի շինարարությունը (1954 թվական)։ Գրավադրված են Անգարսկ և Շելեխով քաղաքները, շահագործման է հանձնվել անգարի նավթաքիմիական կոմբինատը (1955)։

1951-1955 թվականներին Բ. Շչերբինան զբաղեցրել է քարտուղարի, իսկ 1955-1961 թվականներին՝ Իրկուտսկի շրջանային կոմիտեի երկրորդ քարտուղարի պաշտոնը։

Տասնիններորդ դարի սկզբին տեղափոխվել է Տյումենի մարզ։ 1961-1973 թվականներին նա աշխատել է որպես Տյումենի շրջանային կոմիտեի առաջին քարտուղար։ «Մեզ մոտ եկավ երիտասարդ, հմայիչ, ողջախոհ, նորարարության ոգով տարված առաջնորդ, որից ակնկալում էինք շատ փոփոխություններ», - գրել է նրա մասին պրոֆեսոր-պատմաբան Յուրի Ժիբիլսկին։ Այդ շրջանում սկսվել է արդյունաբերական հետախուզությունը և նավթի արդյունահանումը. գործարկվել է առաջին նավթային հանքավայրը Արևմտյան Սիբիրում (Շաիմսկի)։ Նրա ղեկավարության 12 տարիների ընթացքում տարածաշրջանը դարձել է ԽՍՀՄ-ում գլխավոր նավթ և գազ արդյունահանողը։

ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամ (1976-1990 թվականներ)։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 6-11 գումարումների պատգամավոր։ ՌԽՖՍՀ 5-րդ գումարման Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր։

ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդում 
1973-1984 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ նավթային և գազային արդյունաբերության ձեռնարկությունների շինարարության նախարար։

Այս պաշտոնում ներդրել է նավթի և գազի յուրացման բարձր արդյունավետ մեթոդներ, գիտնականներին ներգրավել է տայգայի, անանցանելի ճահճների, հավերժական սառածության պայմաններում շինարարության ժամանակ առաջացող տեխնոլոգիական խնդիրների լուծմանը։ Նավթի և գազի արտահանման համար խողովակաշարերի երկարությունը կրկնապատկվել է։ Նրա օրոք արհեստները ավտոմատացվել են։ Նավթի և գազի հանքավայրերի կառուցման տեմպերը բազմիցս աճել են. դրա շնորհիվ ԽՍՀՄ-ն աշխարհում առաջին տեղն է գրավել ածխաջրածինների արդյունահանման ցուցանիշով։

1984 թվականի հունվարի 13-ին նշանակվել է ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ և այդ պաշտոնը զբաղեցրել մինչև 1989 թվականի հունիսի 7-ը, երբ կառավարության անդամներին սկսել է ընտրել ԽՍՀՄ Գերագույն խորհուրդը, որը ձևավորվել է ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավորների առաջին համագումարում։ Ղեկավարել է նավթային արդյունաբերության նախարարության, գազարդյունաբերության նախարարության, Էներգետիկայի նախարարության, ածխարդյունաբերության նախարարության, երկրաբանության, Պետտեխնաձորի և Պետատոմէներգահսկողության նախարարության գործունեությունը։

Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի վթարի հետևանքների վերացում 

1986 թվականին գլխավորել է Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի վթարի հետևանքների վերացման կառավարական հանձնաժողովը։ 1986 թվականի ապրիլի 26-ին մեկնել է Կիև և անմիջապես մեկնել Պրիպյատ։ Հաջորդ օրը՝ ապրիլի 27-ին, ժամը 10:00-ին վթարից 32 ժամ անց քաղաքի տարհանման որոշում է կայացրել։ Այնուհետև կազմակերպվել է նաև բնակիչների տարհանում կայանի շուրջ 10 և 30 կիլոմետրանոց հատվածից:

Հանձնաժողովը որոշել է նաև բազմաթիվ այլ խնդիրներ՝ կայանում հրդեհի մարումից մինչև չորրորդ էներգաբլոկի վրա թաքնվելու, տարածքի ապաակտիվացման, փրկված էներգաբլոկների աշխատանքի վերսկսման և էներգակիրների Նոր ավանի կառուցման։

Ենթադրվում է, որ Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի վթարի հետևանքների վերացման գոտի գործուղումները խաթարել են նրա առողջությունը և կրճատել նրա կյանքը։

1986 թվականի հուլիսի 3-ին ԽՄԿԿ կենտկոմի քաղբյուրոյի նիստում Շչերբինան հայտարարել էր ՌԲՄԿ ռեակտորների վտանգի մասին և առաջարկել «հեշտ որոշում ընդունել ՌԲՄԿ ռեակտորներով նոր ատոմակայանների շինարարությունը դադարեցնելու մասին»։

Երկրաշարժ Հայաստանում 

1988 թվականին գլխավորել է Հայաստանում երկրաշարժի հետևանքների վերացման հանձնաժողովը, որը դարձել է ողջ Խորհրդային Միության գործը։ Հայաստանի բանակային ստորաբաժանումները և բոլոր հանրապետությունների շինարար կամավորներն օգնել են Սպիտակի, Լենինականի (Գյումրի) և տարերքից տուժած այլ բնակավայրերի (21 քաղաք և 350 գյուղ, որոնցից 58-ն ամբողջությամբ ավերվել են) բնակիչներին գտնել փլատակների տակից և կարգավորել կյանքը։

Երկրաշարժի ժամանակ, որը հավասար էր Հիրոսիմայի 10 միջուկային պայթյուններին ստորգետնյա հարվածների հզորությանը, ավելի քան 25 հազար մարդ զոհվել է, 140 հազարը դարձել հաշմանդամ, իսկ 514 հազար մարդ զրկվել է տանիքից։ Շչերբինան ներգրավել է նաև միջազգային փրկարարների՝ Չեխոսլովակիայից, Ավստրիայից, որոնք հատուկ վարժեցված շներ և ջերմացուցիչներ են ունեցել փլատակների տակ կենդանի մարդկանց գտնելու համար:Ընդհանուր առմամբ երկրաշարժի հետևանքների վերացման հարցում օգնություն է ցուցաբերել 11 երկիր։

Շչերբինան նախարարների շտաբ է կանչել պետնախարարին՝ մարդկանց փրկության համար բոլոր ռեսուրսները մոբիլիզացնելու համար։ Կազմակերպվել է Մոսկվայի, Լենինգրադի հիվանդանոցներում տուժածների բուժում, վերականգնում և հանգիստ առողջարաններում։

«Բորիս Շչերբինան իսկական հերոս է», - ասել է Վարդգես Արծրունին, 1988 թվականին Հայկական ԽՍՀ պետական շինարարության նախագահը։

Վերջին տարիներ 

1989 թվականի հունիսից եղել է միութենական նշանակության անձնական թոշակառու։

Մահացել է 1990 թվականի օգոստոսի 22-ին։ Թաղված է Նովոդևիչի գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Շչերբինա Բորիս, Եվդոկիմովիչ

Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթարի լիկվիդատորներ
Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
ԽՄԿԿ անդամներ
ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Լենինի շքանշանի ասպետներ
Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ