Տիֆի վակցինա

Տիֆի պատվաստանյութերը կանխում են որովայնային տիֆը։ Մի քանի տեսակներ լայնորեն կիրառելի և հասանելի են՝ տիֆի կոնյուգացված պատվաստանյութը, Ty21a (դա կենդանի պատվաստանյութ է, որը տրվում է ներքին ընդունման եղանակով՝ օրալ, բերանացի) և Vi պատիճավորված պոլիսախարիդային պատվաստանյութը։ Նրանք մոտ 30-իվ 70%-ով արդյունավետ է առաջին երկու տարիների ընթացքում, կախված կոնկրետ պատվաստանյութից։ Vi-rEPA պատվաստանյութի արդյունավետությունը  ցուցադրվել է երեխաների շրջանում։

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) առաջարկում է պատվաստում բոլոր այն շրջանների երեխաներին, որտեղ այդ հիվանդությունը տարածված է։ Հակառակ դեպքում, նրանք խորհուրդ են տալիս պատվաստել բարձր ռիսկային խմբերի անձանց։ Պատվաստումները քարոզելը նաև կարող է օգտագործվել հիվանդության բռնկումների վերահսկման նպատակով։ Կախված պատվաստանյութից, լրացուցիչ չափաբաժինները խորհուրդ են տրվում յուրաքանչյուր 3-ից 7 տարի ժամկետով։ ԱՄՆ-ում պատվաստանյութը խորհուրդ է տրվում միայն կիրառել բարձր ռիսկ ունեցող այնպիսի անձանց մոտ, ինչպիսիք են ճանապարհորդները, ովքեր գնում են այն շրջանները, որտեղ այդ հիվանդությունը տարածված է։

Ներկայիս պատվաստանյութերը շատ անվտանգ են։ Աննշան կողմնակի ազդեցություններ կարող են առաջանալ ներարկման տեղում։ Ինյեկցիոն (ներարկվող) պատվաստանյութը անվտանգ է ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի դեպքում և ներքին ընդունման պատվաստանյութը (օրալ, բերանացի) կարող է օգտագործվել այնքան ժամանակ, քանի դեռ ախտանիշները առկա չեն։ Թեև չի հետազոտվել հղիության ընթացքում, սակայն ոչ կենդանի պատվաստանյութը համարվում է ավելի անվտանգ, իսկ կենդանի պատվաստանյութը խորհուրդ չի տրվում կիրառել։

Առաջին անգամ տիֆի պատվաստանյութը մշակվել 1896 թ․ Ալմորթ Էդվարդ Ռայթի, Ռիչարդ Պֆեյֆերի և Վիլհելմ Կոլլի կողմից։ Ներկայումս կողմնակի ազդեցությունների պատճառով նոր դեղաձևեր են առաջարկվում։ Տիֆի պատվաստանյութը ներառված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցանկում, առավել արդյունավետ և անվտանգ դեղամիջոցներ են՝ անհրաժեշտ առողջապահության համակարգում։ Մեծածախ արժեքը զարգացող երկրներում կազմում է մոտ 4.44 ԱՄՆ դոլար 2014 թվականի դրությամբ։ ԱՄՆ-ում նրանք արժեն 25-50 ԱՄՆ դոլար։

Բժշկական կիրառումը 
 Ty21a-ն, Vi պատիճավորված պոլիսախարիդային պատվաստանյութը և Vi-rEPA-ն արդյունավետ են որովայնային տիֆի ցածր կողմնակի ազդեցությունները նվազեցնելու գործում։ Նոր պատվաստանյութերը, ինչպիսիք են Vi-ՏՏ-ը (PedaTyph), սպասում են դաշտային փորձարկումների, որպեսզի ցուցադրվի դրանց արդյունավետությունը բնական ազդեցության նկատմամբ։ 

Օրալ պատվաստանյութը՝ Ty21a-ն, կանխում է որովայնային տիֆ առաջանալու դեպքերի շուրջ կեսը պատվաստումներից հետո առաջին երեք տարիների ընթացքում։ Ներարկվող Vi պոլիսախարիդային պատվաստանյութը կանխել է որովայնային տիֆի դեպքերի մոտ երկու երրորդը դեպքերի առաջին տարում և ունեցել է  շուրջ 55% գումարային արդյունավետության երրորդ տարում։ Պատվաստանյութերի արդյունավետությունը ցուցադրվել է միայն 2 տարեկանից մեծ երեխաների շրջանում։ Vi-rEPA պատվաստանյութը, որը ներարկվող պատվաստանյութի նոր միացություն է, կարող է ավելի արդյունավետ կանխել հիվանդությունը շատ երեխաների շրջանում մինչև 5 տարեկանը։ Վիետնամում փորձարկումների ընթացքում 2-ից 5 տարեկան երեխաների շրջանում պատվաստանյութի արդյունավետությունը կազմեց շուրջ 90%, իսկ ազդեցությունը պահպանվեց առնվազն 4 տարի։

Ժամանակացույց 
Կախված դեզաձևերից՝ կարելի է տալ սկսած երկու տարեկանից՝ (ViPS), վեց տարեկանից՝ (Ty21a) կամ 6 ամսական հասակից՝ (TCV)։

Տեսակները 
 Vi պատիճավորված պատվաստանյութ՝ Typhim VI, Typherix (GSK)
 Ty21a օրալ պատվաստանյութ՝ Vivotif (PaxVax)
 Համակցված հեպատիտ A և պատիճավորված պատվաստանյութ՝ ViVaxim և ViATIM, Hepatyrix (GSK)
 Ակտիվացված ամբողջական բջջային պատվաստանյութը դեռ հասանելի է զարգացող աշխարհի որոշ մասերում 2008թ-ի տվյալներով։

Ծանոթագրություններ 

Տիֆ