Զբինեկ Հեյդա

Զբինեկ Հեյդա (, 2 փետրվարի, 1930, Գրադեց Կրալովե – 16 նոյեմբերի, 2013, Պրահա), չեխ բանաստեղծ, թարգմանիչ, իրավապաշտպան։

Կենսագրություն
Զբինե Հեյդան ծնվել է 1930 թվականի փետրվարի 2-ին Բոհեմիայի արևելքում գտնվող Գրադեց Կրալովե ոչ մեծ քաղաքում, որ գտնվում է Մորավիայի հետ սահմանի մետ։ Մանկությունն անցկացրել է Horní Ves գյուղում (Վիսոչինա երկրամաս)։ Հայրը եղել է կոմունիստ, սակայն 1938 թվականին հեռացվել է կուսակցությունից Անդրե Ժիդի «Վերադարձ ԽՍՀՄ-ից» գրքի վերաբերյալ դրական արձագանքի պատճառով։ 1939 թվականին գնդակահարվել է գեստապոյում։

1947 թվական Զբինեկ Հեյդան ընդունվել է Չեխոսլովակիայի Կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Պրահայի Կարլի համալսարանում սովորել է արվեստագիտություն, փիլիսոփայություն և պատմություն (1949-1953)։

Ցանկացել է զբաղվել հուսիթների շարժման պատմությամբ, սակայն որպես ասիստենտ նրան օահել են բանվորական շարժման պատմության ամբիոնում։ 1958 թվականին հեռացվել է պաշտոնից 1956 թվականին խորհրդային զորքերի ներխուժումը Հունգարիա քննադատելու համար։ Այդ ժամանակ էլ նրա բանաստեղծությունները տպագրվել են Մորավիայի Host do domu գրական ամսագրում, որ հրատարակվում էր Բռնոյում (1969 թվականին փակվել է իշխանությունների կողմից)։ Վացլավ Հավելի ու այլոց հետ միասին հրատարակել է «Դեմք» լիբերալ ամսագիրը, որ ազդեցիկ է եղել 1960-ական թվականներին։ 1969 թվականին Զբինեկ Հեյդան, ով միայն մեկ գրքի հեղինակ էր, դարձել է Գրողների միության անդամ, որտեղ ունեցել է անկախ դիրքորոշում։ 1970 թվականին՝ այն բանից հետո, երբ կտրուկ քննադատության է ենթարկել ԽՍՀՄ զորքերի ներխուժումը Չեխոսլովակիա, ինչի արդյունքում վերջ է դրվել Պրահայի գարնանը, Զբինեկ Հեյդան այլևս հնարավություն չի ունեցել հրատարակել իր գործերը բաց տպագրությամբ։ 1977 թվականին՝ Խարտիա 77-ը ստորագրելուց հետո, զրկվել է Պրահայի գրախանութում ունեցած իր տեղից։ Աշխատել է որպես դռնապան, գտնվել է հատուկ ծառայությունների հսկողության տակ, իր գործերը հրապարակել է միայն ինքնահրատարակությամբ կամ արտասահմանում։ Թարգմանել է Էմիլի Դիքինսոն, Գեորգ Թրակլի, Գոթֆրիդ Բենի ստեղծագործությունները։ 1985 թվականին ընդգրկվել է «Կենտրոնական Եվրոպա» ամսագրի (նախապես եղել է ինքնահրատարակություն) խմբագրական կոլեգիայի կազմում։ Համագործակցել է Տոպոլ Յահիմի և այ ամսագրերի հետ։

Թավշե հեղափոխությունից հետո նրա ստեղծագործությունները սկսել են հաճախ տպագրվել։ 1996 թվականին հրատարակվել է նրա բանաստեղծությունների լիակատար ժողովածուն։ Կառլի համալսարանի բժշկության ֆակուլտետում դասավանդել է գրականության պատմություն։

2010 թվականի դեկտեմբերին՝ բելառուս բանաստեղծ և հասարակական գործիչ Վլադիմիր Նեկլյաևի ձերբակալությունից հետո, նրան է նվիրել «Այսպիսի հին խաղ․․․» բանաստեղծությունը։

Զբինեկ Հեյդան մահացել է 2013 թվականի նոյեմբերի 16-ին Պրահայում, 83 տարեկան հասակում։

Զգինեկ Հեյդային բանաստեղծությունները թարգմանվել են եվրոպական մի շարք լեզուներով։

Պարգևներ
 Revolver Revue ամսագրի մրցանակ (1987)
 Թոմ Ստոպարդի մրցանակ (Ստոկհոլմ, 1989)
 Յարոսլավ Սեյֆերտի մրցանակ (1996, բանաստեղծ և թարգմանիչ Յիրժինա Հաուկովայի հետ միասին)

Գրքեր 
 Եվ ամեն ինչ այստեղ լի է երաժշտությամբ / A tady všude muziky je plno (1963, գրասիրական հրատարակություն, վերահրատարակվել է 1979 թվականին ինքնահրատարակությամբ, բաց տպագրությամբ՝ 1993)
 Իսկական երանություն / Všechna slast (1964)
 Մահվան հարևանություն / Blízkosti smrti (1978, ինքնահրատարակություն, 1985 – Մյունխեն, 1992 – Պրահա)
 Լեդի Ֆելտեմ / Lady Felthamová (1979, ինքնահրատարակություն, 1987 – Փարիզ, երկու լեզուներով, 1992 – Պրահա, գրքում առկա է ֆանտաստիկ աշխարհագրություն, մասնավերապես Բոհեմիան՝ որպես հարավային երկիր ծովի ափին, որ Շեքսպիր «Ձմեռային հեքիաթ» դրամայից է)
 Երեք բանաստեղծություն / Tři básně (1987, ինքնահրատարակություն)
 Արձակուրդ առողջարանում / Pobyt v sanatoriu (1993)
 Ես ոչ ոքի այնտեղ չեմ հանդիպի / Nikoho tam nepotkám (1994)
 Մելանխոլիկ վալս / Valse mélancolique (Բռնո, 1995)
 Básně (1996, բանաստեղծությունների ժողովածու)
 Překlady (1998, թարգմանություններ)
 Ճանապարհ գեպի Եկեղեցին / Cesta k Cerekvi (2004, արձակ)
 Երազներ / Sny (2007, արձակ)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Բանաստեղծություններ 
 Բանաստեղծությունների ռուսերեն թարգմանությունները
 Կենսագրություն, լուսանկարներ, մատենագրություն, բանաստեղծություններ 

Չեխ բանաստեղծներ
Չեխ թարգմանիչներ
Չեխ իրավապաշտպաններ
Կարլի համալսարանի շրջանավարտներ
20-րդ դարի բանաստեղծներ
20-րդ դարի թարգմանիչներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով