Բրասաի

Բրասաի (, իսկական անունը՝ Դյուլա Հալաս, , 9 սեպտեմբերի, 1899, Բրասո, հարավարևելյան Տրանսիլվանիա, Ավստո-Հունգարիա – 8 հուլիսի, 1984, Էզ, Ծովափնյա Ալպեր, Ֆրանսիա), հունգարացի և ֆրանսիացի լուսանկարիչ, նկարիչ և քանդակագործ, վավերագրական լուսանկարչության ներկայացուցիչներից մեկը։

Կենսագրություն 
Դյուլա Հալասը ծնվել է 1899 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Հայրը եղել է հունգարացի և դասավանդել է գրականություն, իսկ մայրը եղել է հայուհի։ Դյուլա Հալասը մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին, ապա սովորել է Բուբապեշտի գեղարվեստի ակադեմիայում (1918-1919) ու Բեռլինի Ակադեմիական բարձրագույն դպրոցում (1921-1922): 1924 թվականին բնակություն է հաստատել Փարիզի Մոնպառնաս թաղամասում, վերցրել Բրասաի կեղծանունը, որ կազմել է իր հայրենի քաղաքի անվան հիման վրա («Brassaï» բառացի թարգմանաբար նշանակում է «Բրասոյից»)։

Բրասաին ծաոթացել է Հենրի Միլլերի, Ժակ Պրևերի, Լեոն-Պոլ Ֆարգի հետ։ Ֆրանսերեն է սովորել Մարսել Պրուստի գրքերով։

Արվեստ 
Սկզբում աշխատել է որպես գրաֆիկ, գեղանկարիչ և քանդակագործ, մոտ է եղել Փարիզյան դպրոցին։ Անդրե Կերտեսի ու նրա աշխատանքների հետ (1926) ծանոթանալուց հետո սկսել է զբաղվել լուսանկարչությամբ։ Հրատարակել է «Գիշերային Փարիզ» (1932) ալբոմը, որ նրան ճանաչում է բերել։ 1932 թվականից հաճախ է նկարել Պիկասոյի աշխատանքները՝ փաստացիորեն ստեղծելով նրա ստեղծագործության տարեգրությունը լուսանկարների միջոցով։ Մի կողմից իր լուսանկարները տպագրել է Ժորժ Բատայի ավանգարդային սյուրռեալիստական «Մինոտավր» ամսագրում, մյուս կողմից՝ «Լայֆի» էջերում։ Ստեղծել է իր ժամանակակիցների՝ Պիկասոյի, Դալիի, Անրի Մատիսի, Ալբերտո Ջակոմետիի, Անրի Միշոյի, Ժան Ժենեի և այլոց լուսանկարների պատկերասրահ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին լուսնակարչությունը սահմանափակելու պատճառով կրկին սկսել է զբաղվել կերպարվեստով։ Հրատարակել է երեսուն լուսանկարներ ներառող ալբոմ (1945) Ժ. Պրևերի տեքստով, 1947 թվականին ձևավորել է ֆոտոպաննո, որ ստեղծվել էր «Ռանդևու» բալետի (Սառա Բեռնարի թատրոն) լիբրետոյի հիման վրա, որ գրել էր Պրևերը։ Պատերազմից հետո շատ է ճանապարհորդել որպես «Harper’s Bazaar» ամսագրի աշխատակից։ Հրատարակել է «Մարիայի պատմությունը» (1949), «Բառերը, որ կախված են օդում» (1977) արձակ գրքերը, «Պիկասոյի քանդակները» (1948), «Տոն Սևիլիայում» (1954), «Բրասայի գրաֆիտիները» (1961), «Զրույցներ Պիկասոյի մասին» (1964), «30-ական թվականների գաղտնի Փարիզը» (1976), «Հենրի Միլլեր» (1975), «Իմ կյանքի նկարիչները» (1982) ալբոմներն ու հուշերի գրքերը, ինչպես նաև մենագրություն Պրուստի արվեստի վրա լուսանկարչական արվեստի թողած ազդեցության մասին (հրատարակվել է 1997 թվականին)։ Նկարազարդել է Անդրե Բրետոնի, Բենժամեն Պերեի գրքերը։

Ճանաչում 
1974 թվականին դարձել է Արվեստի ու գրականության շքանշանի ասպետ, 1976 թվականին պարգևատրվել է Պատվո լեգեոնի շքանշանով։ 1978 թվականին Փարիզում ստացել է Ազգային մեծ մրցանակ լուսանկարչության բնագավառում։ 2000 թվականին Ժորժ Պոմպիդի կենտրոնում տեղի է ունեցել Բրասաիի 450 աշխատանքների ցուցահանդես։

2012 թվականին Մոսկվայի Մուլտիմեդիա Արտ թանգարանում տեղի է ունեցել Բրասաիի աշխատանքների առաջին մեծ ցուցահանդեսը, որ ընդգրկել է նրա ստեղծագործության բոլոր ոլորտներն ու կոչվել է «Ретроспектива»:

Մատենագրություն 
 Brassaï. Sculptures, tapisseries, dessins, catalogue de l'exposition galerie Verrière, Paris [22 mars-24 avril 1972], Lyon [mars 1973].
 Brassaï. Notes et propos sur la photographie, exposition du musée national d'art moderne-Centre de création industrielle, présentée au Centre Pompidou (Paris), 19 avril au 26 juin 2000 (ISBN 2-84426-044-6).
 Agnès de Gouvion Saint-Cyr, Brassaï en Amérique, Flammarion, coll. « Photographies », 2011, 168 p. (ISBN 978-2081254329).
 Serge Sanchez, Brassaï. Le promeneur de nuit, Éditions Grasset, coll. « Littérature Française », 2010, 416 p. (ISBN 978-2246728412) ; Éditions France-Loisirs, 2012.

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Krauss R. Les noctambules//Krauss R. Le Photographique. Paris: Macula, 1990, p. 138-153
 Sayag A., Lionel-Marie A., Aillagon J.-J.Brassaï: the monograph. Boston: Little, Brown and Company, 2000
 Gautrand J.-C. Brassai: 1899—1984: Brassai’s universal art. Köln; London: Taschen, 2004
 Poirier D.E. Brassai: an illustrated biography. Paris: Flammarion; London: Thames & Hudson, 2005

Արտաքին հղումներ 
  Լուսանկարի զարգացման պատմություն. Դյուլա Հալաս - Բրասայ 
 Բրասաիի էջը Լուսանկարի վարպետների կայքում 
 Из книги «Генри Миллер. Портрет в полный рост» 
 

Հունգարացի նկարիչներ
Ֆրանսիացի նկարիչներ
Ֆրանսիացի լուսանկարիչներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ