Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպություն

Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպություն (ՀԱՊԿ), երբեմն՝ «Տաշքենդի պակտ», «Տաշքենդի համաձայնագիր», տարածաշրջանային միջազգային կազմակերպություն, որի հավատարամագրված նպատակներն են «խաղաղություն, միջազգային և տարածաշրջանային անվտանգության և կայունության ամրապնդում,  անդամ երկրների անկախության,  տարածքային ամբողջականության  և ինքնավարության ապահովում հավաքական պաշտպանության հիման վրա»։

ՀԱՊԿ  հիմնադրվել է 1992 թվականի մայիսի 15-ին, երբ Հայաստանի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Ռուսաստանի, Տաջիկստանի և Ուզբեկստանի ղեկավարները Ուզբեկստանի մայրաքաղաք  Տաշկենտում ստորագրեցին Հավաքական անվտանգության մասին պայմանագիրը։ 1993 թվականին ՀԱՊԿ-ին միացան Ադրբեջանը, Բելոռուսը և Վրաստանը։ Ավելի ուշ Համաձայնագրի շարքերը լքեցին Ադրբեջանը, Վրաստանը և Ուզբեկստանը։ Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելու պահին՝ 1994 թվականին ՀԱՊԿ-ի կազմի մեջ մտնում էին 9 պետություններ, այս պահի դրությամբ՝ 6 պետություն։ 2002 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Քիշնևում ԱՊՀ գագաթնաժողովի ժամանակ Հայաստանի, Բելոռուսի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Ռուսաստանի և Տաջիկստանի նախագահների կողմից հաստատվել է ՀԱՊԿ-ի Կանոնադրությունը։ 2004 թվականի դեկտեմբերին Կազմակերպությունը ՄԱԿ-ի Գլխավոր Ասամբլեայի դիտորդի կարգավիճակ է ստացել։

Կազմակերպության գերագույն մարմինը հավաքական անվտանգության խորհուրդն է, որը նշանակում է կազմակերպության գլխավոր քարտուղարին։ Խորհրդի նախագահությունը փոխանցվում է ռուսերենի այբենական հաջորդականությամբ, եթե Խորհուրդը այլ որոշում չկայացնի։ 2022 թվականի ընթացքում նախագահում էր Հայաստանը։ ՀԱԿՊ-ի Հավաքական անվտանգության խորհրդի 2022 թվականի նոյեմբերի 23-ի որոշմամբ ՀԱՊԿ-ի Գլխավոր քարտուղարի պաշտոնում երեք տարի ժամկետով (2023 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 31-ը) նշանակվել է Իմանգալի Տասմագամբետովը։ Անդամ պետությունների փոխգործակցության կորդինացման համար ըստ իրենց կոմպետենցիաների պատասխանատու են Արտաքին գործերի նախարարների Խորհուրդը (ԱԳՆԽ), Անվտանգության խորհուրդների քարտուղարների կոմիտեն (ԱԿՔԿ)։

ՀԱՊԿ-ի զինված ուժերի հիմքը կազմում են օպերատիվ արձագանքման հավաքական ուժերը (ՕԱՀՈՒ) և արագ արձագանքման հավաքական ուժերը (ԱԱՀՈՒ), որոնք նախատեսված են հանկարծակիորեն առաջացած  ռազմական բնույթի սպառնալիքների ոչնչացման համար, ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում գործում են նաև Հավաքական խաղաղապահական ուժեր (ՀԱՊԿ-ի Խաղաղապահ ուժեր)։

2022 թվականի մայիսի 16-ին Մոսկվայում տեղի ունեցավ ՀԱՊԿ-ի անդամ երկրների ղեկավարների հոբելյանական հանդիպումը՝ նվիրված Հավաքական անվտանգության մասին պայմանագրի կնքման 30-ամյակին և ՀԱՊԿ-ի կազմավորման 20-ամյակին։

Հանդիպմանը մասնակցեց Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, իր ելույթում նա ՀԱՊԿ-ը անվանեց «տարածաշրջանի անվտանգության և կայունության կարևորագույն գործոն», դրա հետ մեկտեղ նշելով բարդ իրավիճակը Կազմակերպության գործունեության գոտում։ Միջոցառման ընթացքում Ղազախստանի նախագահ Կասիմ – Ժոմարտ Տոկաևը հայտարարեց, որ ժամանակն է ՀԱՊԿ անդամ պետությունները խնդիր դնեն իրենց զորքերը ներգրավել ՄԱԿ-ի խաղաղապահական գործունեության մեջ, քանի որ այդ քայլը կամրապնդի ՀԱՊԿ-ի իրավասուբյեկտությունը, կապահովի Կազմակերպության մասնակցությունը խաղաղության աջակցման միջազգային գործողություններին։

ՀԱՊԿ անդամներ 

Ներկա կազմը․ 

ՀԱՊԿ խորհրդարանական վեհաժողովին մասնակցած պետություններ․
  (ապրիլի 11, 2013)
  (ապրիլի 11, 2013)

Նախկին անդամներ։
  (1993 թ․ սեպտեմբերի 24-ից 1999 թ․ ապրիլի 2)
  (1993 թ․ սեպտեմբերի 24-ից 1999 թ․ ապրիլի 2)
  (1993 թ․ սեպտեմբերի 24-ից 1999 թ․ ապրիլի 2, 2006 թ․ օգոստոսի 16-ից 2012 թ․ դեկտեմբերի 19)

2020 թվականի հոկտեմբերի 1-ին ՀՀ Ազգային ժողովը պաշտոնապես դիմեց ՀԱՊԿ-ի Խորհրդարանական ասամբլեայի քարտուղարությանը Աֆղանստանին դիտորդի կարգավիճակից զրկելու խնդրանքով՝ ի պատասխան թուրք-ադրբեջանական ագրեսիային աջակցելու մասին Աֆղանստանի հայտարարությանը։

2021 թվականի մայիսի 12-ին Ադրբեջանի Զինված ուժերը խախտել են հայ-ադրբեջանական սահմանը և ներխուժել Հայաստանի տարածք՝ որոշ տեղերում առաջ շարժվելով 3 կմ։ Իրավիճակի մասին Հայաստանը հայտնել է մայիսի 13-ին, իսկ մայիսի 14-ին պաշտոնապես դիմել է ՀԱՊԿ-ին, սակայն վերջինիս ոչ արդյունավետ գործողությունները հայկական շրջանակներում դարձել եմ քննադատության մեծ ալիքի պատճառ՝ կասկածներ և զգուշավորություն   առաջացնելով Հայաստանի՝ ՀԱՊԿ-ի անդամ երկիր լինելու նպատակահարմարության վերաբերյալ։ 

ՀԱՊԿ-ը անմիջական մասնակցություն է ունեցել 2022 թվականին Ղազախստանում ստեղծված իրավիճակի կարգավորման մեջ։ 2022 թվականի հունվարի 5-ի երեկոյան մասայական անկարգությունների ֆոնին Ղազախստանի նախագահ Կասիմ – Ժոմարտ Տոկաևը հայտարարել է, որ օգնություն է խնդրել ՀԱՊԿ անդամ երկրների ղեկավարներից ահաբեկչական սպառնալիքի դեմ պայքարելու համար։

2022 թվականի հունվարի 5-ի լույս 6-ի գիշերը ՀԱՊԿ-ի անվտանգության խորհրդի նախագահ, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ կազմակերպությունը Ղազախստան է ուղարկում «հավաքական խաղաղապահական ուժեր»։ Հունվարի 10-ին ՀԱՊԿ-ի Հավաքական անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստին Ղազախստանի նախագահ Կասիմ – Ժոմարտ Տոկաևը հայտարարեց, որ «հունվարյան մի քանի օրերի ընթացքում Ղազախստանը մասշտաբային ժգնաժամ ապրեց», ընդորում նախկինում ՀԱՊԿ-ը չէր հանդիպել «այդ մակարդակի սպառնալիքի հետ»։

Կասիմ – Ժոմարտ Տոկաևը շնորհակալություն հայտնեց Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին փաստաթղթերի համաձայնեցման  հետ կապված օպերատիվ աշխատանքի համար, ինչպես նաև Ռուսաստանի Դաշնության  նախագահ Վլադիմիր Պուտինին ցուցաբերած ըմբռնման և ՀԱՊԿ խաղաղապահական ուժերի ուղարկման մասին որոշման արագ ընդունման համար։

Ինչպես հայտնեց Ղազախստանի նախագահը ՀԱՊԿ-ի խաղաղապահական ուժերի թիվը կազմել է 2030 մարդ և 250 անուն տեխնիկա։  Գործողության իրականացման ավարտին 2022 թվականի հունվարի 13-ին Ալմա –Աթայում տեղի է ունեցել Ղազախստանում ՀԱՊԿ-ի խաղաղապահական առաքելության ավարտի արարողություն։ 

2022 թվականի սեպտեմբերին հայ-ադրբեջանական սահմանին իրավիճակի հերթական սրման ֆոնին ՀԱՊԿ-ում նախագահող  Հայաստանի Հանրապետության նախաձեռնությամբ անցկացվեց Հավաքական անվտանգության խորհրդի արտահերթ նստաշրջան՝ «Հայաստանի և Ադրբեջանի առանձին շրջանների սահմանին իրավիճակի սրման և իրավիճակի կարգավորմանը աջակցություն ցույց տալու վերաբերյալ» օրակարգով։ 

ՀԱՊԿ հավաքական անվտանգության խորհրդի նիստի 2022 թվականի սեպտեմբերի 13-ի որոշմամբ Հայաստան է ուղարկվեց ՀԱՊԿ առաքելությունը Գլխավոր քարտուղար Ստանիսլավ Զասի և Միասնական շտաբի պետ գեներալ – գնդապետ Անատոլի Սիդորովի գլխավորությամբ։ Մոնիթորինգի ավարտին տեղի ունեցավ Ստանիսլավ Զասի և Նիկոլ Փաշինյանի հանդիպումը, որի ժամանակ նրանք քննարկեցին աշխատանքի արդյունքները և տարածաշրջանի իրավիճակը։ 

2022 թվականի նոյեմբերի 23-ին Երևանում տեղի ունեցավ ՀԱՊԿ Հավաքական անվտանգության խորհրդի (ՀԱԽ) նստաշրջանը, որի ժամանակ որոշում կայացվեց ՀԱՊԿ Խաղաղապահական ուժերը ապահովել ժամանակակից սպառազինությամբ և ՀԱՊԿ-ի ռադիացիոն, քիմիական և կենսաբանական համատեղ անվտանգության ու բժշկական ապահովման ձևավորման մասին։ Պետությունների ղեկավարները նշեցին Կազմակերպության հայկական նախագահության բարձր մակարդակը 2021-2022 թ․թ․։ Նախագահությունը նոր միջսեզոնային ժամանակահատվածում անցավ Բելոռուսի Հանրապետությանը։

ՀԱՊԿ անդամ երկրների առաջնորդների հանդիպումներ

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 ՀԱՊԿ պաշտոնական կայք

Ռազմաքաղաքական դաշինքներ
Միջազգային կազմակերպություններ
Հետխորհրդային դաշինքներ
20-րդ դարի ռազմական դաշինքներ
Միջկառավարական կազմակերպություններ
Ռուսաստանի զինված ուժեր