Ռոբոտաշինության երեք հիմնական օրենքներ

Ռոբոտաշինության երեք հիմնական օրենքները (հաճախ ներկայացվում են որպես Ազիմովի օրենքներ), որոնք մշակվել են գիտա-գեղարվեստական հեղինակի՝ Այզեկ Ազիմովի  կողմից։ Օրենքները ներկայացվել են նրա 1942 թվականի «Runaround» կարճամետրաժ պատմության մեջ։

 Ռոբոտը չպետք է վնաս հասցնի մարդուն կամ անգործության միջոցով, թույլ տա, որ մարդուն վնաս հասցվի։
 Ռոբոտը պետք է հնազանդվի մարդկանց կողմից տրված հանձնարարություններին, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ այդպիսի հանձնարարությունները հակասում են Առաջին օրենքին։
 Ռոբոտը պետք է պաշտպանի իր գոյությունը, քանի դեռ այդպիսի պաշտպանությունը չի հակասում Առաջին և Երկրորդ օրենքներին։

Այս օրենքները ստեղծում են կազմակերպման սկզբունքը և Ազիմովի ռոբոտատիրական ֆանտազիայի համար միացնող թեման, որը հայտնվում է «Ռոբոտ» շարքում և նրա «Lucky Starr» երիտասարդ-մեծահասակների գեղարվեստական շարքերում։ Այս օրենքները ներառված են գրեթե բոլոր պոզիտրոնային ռոբոտների մեջ, որոնք հայտնվում են իր գեղարվեստական ֆիլմերում և չեն կարող շրջանցվել՝ նախատեսված որպես անվտանգության առանձնահատկություն։ Բնօրինակ օրենքները փոփոխվել են և մշակվել են Ազիմովի և այլ հեղինակների կողմից։ Ազիմովն ինքն է փոքր փոփոխություններ կատարել առաջին երեք օրենքների մեջ տարբեր գրքերում և պատմություններում՝ հետագայում զարգացնելով ռոբոտների և մարդկանց միջև եղած շփումը։ 

Ավելի ուշ գեղարվեստական ստեղծագործություններում, որտեղ ռոբոտները պատասխանատվություն են ստանձնել ամբողջ մոլորակի և մարդկային քաղաքակրթությունների կառավարման համար, Ազիմովը նաև ավելացրեց չորրորդ կամ «zeroth» օրենքը.
 (0) Ռոբոտը չի կարող վնասել մարդկությանը, կամ անգործությամբ թույլ տալ մարդկությանը վնասել։

Նշանակություն 
Իր կարճամետրաժ պատմության` «Evidence»-ի մեջ Ազիմովը թույլ է տալիս կրկնել իր բնույթը, դոկտոր Սյուզան Կալվինը երեք օրենքների հետևում բարոյական հիմք է դրսևորում։ Կալվինը նշում է, որ մարդիկ, որպես կանոն, ակնկալում են խուսափել այլ մարդկանց վնաս հասցնելուց (բացառությամբ պատերազմի ծայրահեղ ճնշման ժամանակներին փրկվելու համար) և սա համարժեք է ռոբոտների առաջին օրենքին։ Նմանապես, ըստ Կալվինի, հասարակությունը ակնկալում է, որ մարդիկ ենթարկվեն հեղինակավոր իշխանությունների հրահանգներին, ինչպիսիք են բժիշկները, ուսուցիչները և այլն, ինչը համարժեք է ռոբոտների երկրորդ օրենքին։ Վերջապես, մարդիկ սովորաբար խուսափում են իրենց վնասել (ինքնասպանություն գործել), որը համարժեք է ռոբոտի երրորդ օրենքին։

Պատմություն 

1939 թվականին Ազիմովը ներկա է գտնվել «Queens (Նյու Յորք) Science Fiction Society» - ին, որտեղ նա հանդիպել է Էարլ և Օտտո Բինդերին ովքեր վերջերս հրատարակել են մի կարճ պատմություն «I, Robot», որը  հատկանշվում է «Adam Link» անունով, որը մոտիվացված էր սիրով և պատիվով Frederik Pohl published "Robbie" in Astonishing Stories magazine the following year: Սա տասը պատմություններից առաջինն էր, իսկ հաջորդ տարի (1940 թ.) հրատարակվեց «Adam Link’s Vengeance» պատմությունը, որը շատ դուր եկավ Ազիմովին և երեք օր անց Ազիմովը սկսեց գրել իր 14-րդ պատմությունը՝ «My own story of a sympathetic and noble robot»: Երեսուն օր անց նա «Ռոբիին» է վերցրել Ջոն Վ. Քեմփբելին, աստղադիտարանի գիտական գրականության խմբագիր։

1950-ական թվականների ընթացքում Ազիմովը գրել է մի շարք գիտական բանաստեղծություններ, որոնք հատուկ նախատեսված են երիտասարդ և  մեծահասակ հանդիսատեսների համար։ Սկզբում նրա հրատարակիչը ակնկալում էր, որ վեպերը կարող են հարմարեցվել երկարատև հեռուստատեսային շարքին, այնպիսի մի բան, ինչպիսին էր օրինակ «Լորեն Ռեյնջերը» ռադիոյի համար։ Վախենալով, որ իր պատմությունները կդառնան «միասնական սարսափելի» ծրագրավորման մեջ, նա տեսավ հեռուստատեսային ալիքների հեղեղումը։ Ազիմովը որոշեց հրապարակել «Lucky Starr» գրքերը «Paul French» կեղծանվամբ։ Երբ հեռուստատեսային շարքի պլաններն անցան, Ազիմովը Երեք Օրենքը բերեց «Lucky Star» և «Moons of Jupiter», նշելով, որ «սա նույնիսկ մահացու պարգև էր Փոլի ֆրանսիացիների ինքնության համար, նույնիսկ ամենաընդգրկուն ընթերցողի համար»։

Տես նաև 

 Ֆրանկենշթեյնի բարդույթ
 Պոզիտրոնային ուղեղ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Worley, Gordon. "Robot Oppression: Unethicality of the Three Laws".
 "Frequently Asked Questions about Isaac Asimov", AsimovOnline 27 September 2004.
 Ethical Considerations for Humanoid Robots: Why Asimov's Three Laws are not enough.
 Living Safely with Robots, Beyond Asimov's Laws, PhysOrg.com, June 22, 2009.
 Safety Intelligence and Legal Machine Language: Do we need the Three Laws of Robotics?, Vienna: I-Tech, August 2008.

Ռոբոտագիտություն
Այզեկ Ազիմով
Հորինված իրականություն