Կառլեն Ոսկանյան

Կառլեն Վաղարշակի Ոսկանյան (), նշանավոր հայ հոգեբան, հոգեբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ Շուրջ 80 գիտական աշխատությունների հեղինակ է, այդ թվում 5 մենագրության, 4 ուսումնամեթոդական ձեռնարկների և 65-ից ավել գիտական հոդվածների։ Կառլեն Ոսկանյանի ուսումնասիրությունները նվիրված են սովորողների մտածողության ձևավորման և զարգացման, ինչպես նաև ուսուցման գործընթացի արդյունավետության բարձրացման հարցերին։ Կառլեն Ոսկանյանը համարվում է Հայաստանում մտածողության հոգեբանական դպրոցի հիմնադիր։

Կենսագրություն 
Կառլեն Վաղարշակի Ոսկանյան ծնվել է 1930 թվականի հոկտեմբերի 7-ին՝ Շիրակամուտ գյուղում։ 1962-1965 թվականներին եղել է Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական համալսարանի ասպիրանտ, 1967 թվականի մարտին Թբիլիսիի պետական համալսարանում պաշտպանել է թեկնածուական թեզ «Բառի և երկրաչափական պատկերի փոխհարաբերությունը սովորողների գիտակցության մեջ» վերնագրով և ստացել հոգեբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1976-1978 թվականներին եղել է Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի հոգեբանության ամբիոնի դոկտորանտ։ 1978-1983 թթ.՝ ՀՊՄՀ հոգեբանության ամբիոնի դոցենտ։ 1983 թ. հոկտեմբերին Լենինգրադի Գերցենի անվան մանկավարժական ինստիուտում պաշտպանել է դոկտորական թեզ «Ուսումնական առարկայի յուրացման կախվածությունը ելակետային հասկացությունների և համակարգի ուսումնասիրման առանձնահատկություններից» վերնագրով և ստացել հոգեբանական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։ 1988 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում։

Աշխատանքային գործունեություն 
1950-1962 թթ. աշխատել է Վանաձորի թիվ 5 և թիվ 9 միջնակարգ դպրոցներում, որպես մաթեմատիկայի ուսուցիչ և ուսմասվար։ 1983-1992 թթ. եղել է ՀՊՄՀ հոգեբանության ամբիոնի վարիչ, 1996-1997 թթ.՝ ՀՊՄՀ մանկան հոգեբանության և նախադպրոցական մանկավարժության ամբիոնի վարիչ։ 1997-2003 թթ.՝ հոգեբանության ամբիոնի վարիչ։

Գիտական գործունեություն 
Կառլեն Ոսկանյանը հեղինակ է շուրջ 80 գիտական աշխատությունների. հինգ մենագրության, չորս ուսումնամեթոդական ձեռնարկների։ Կառլեն Ոսկանյանի ուսումնասիրությունները նվիրված են սովորողների մտածողության ձևավորման և զարգացման, ինչպես նաև ուսուցման գործընթացի արդյունավետության բարձրացման հարցերին։ Կառլեն Ոսկանյանը համարվում է Հայաստանում մտածողության հոգեբանական դպրոցի հիմնադիր։ Նա մտածողության հիմնահարցերի վերաբերյալ զեկուցումներով հանդես է եկել Մոսկվայում, Կիևում, Թբիլիսիում, Բաքվում, Երևանում, Լայպցիգում կայացած հոգեբանական կոնֆերանսներում և համագումարներում։ 1980 թ. Գերմանիայի Լայպցիգ քաղաքում հոգեբանների 22-րդ համաշխարհային կոնֆերանսին նրա ներկայացրած զեկույցը մեծ հետաքրքրություն առաջ բերեց ինչպես խորհրդային, այնպես էլ արտասահմանյան հոգեբանների շրջանում։ Այն հիմք հանդիսացավ Գերմանիայի, Ֆրանսիայի և Սերբիայի հոգեբանների հետ առ այսօր շարունակվող գիտական համագործակցությանը։ Նրա բազմաթիվ գիտափորձարարական հետազոտությունները ուղղված էին սովորողների տեսական և ստեղծագործական մտածողության զարգացման առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Կառլեն Ոսկանյանը մշակել է դպրոցականների մեջ հասկացությունների ձևավորման և տեսական մտածողության զարգացման կոնկրետ մեթոդներ, որոնք պրակտիկ կիրառություն են գտել մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, աշխարհագրության, գծագրության, տեխնիկական և այլ առարկաների դասավանդման գործընթացների մեջ։ Նա ուսուցման գործընթաց ներմուծեց իմացության վերլուծական մեթոդը՝ ի տարբերություն ուսուցման համակարգում ընդունված սինթետիկ մեթոդի, որի հիմքում ընկած էր «Փորձը և սխալը»։ Դրանով նա կարևորեց ստեղծագործական մտածողության դերը։ Նա հոգեբանական գիտության մեջ առաջինն էր, որ իր գիտափորձերում սովորողների մեջ ձևավորեց ոչ միայն խնդիրների լուծման տարբեր եղանակներ, այլև արդյունավետ մտածողություն։

Ոսկանյանը սովորողների մտածողության զարգացումը կապելով խոսքի հետ՝ զարգացման ուղիներից մեկը համարեց նույն խնդիրը բառային տարբեր ձևակերպումների միջոցով արտահայտելը։ Մտածական յուրաքանչյուր ուղղություն ունի իր տրամաբանական ձևը, որտեղ օգտագործվող բառերն ունեն իրենց կոնկրետ նշանակությունները։ Մտածողությունը ենթադրում է խոսքի օգտագործում, իսկ խոսքը ենթադրում է մտքի աշխատանք։

Կառլեն Ոսկանյանի ղեկավարությամբ 18 ասպիրանտներ և հայցորդներ թեկնածուական թեզեր են պաշտպանել հոգեբանության տարբեր բնագավառներից։

Կառլեն Ոսկանյանը 2007 թվականին դեկտեմբերի 6-ի Հայաստանի նախագահի հրամանագրով, պարգևատրվել է «Մովսես Խորենացու» մեդալով (համար - 325)։

Գիտական աշխատություններ 
Դպրոցականի մտավոր գործունեության մոդելավորումը և միջառարկայական կապերը / Կ. Վ. Ոսկանյան; Մասն. խմբ.՝ Հ. Մ. Թութունջյան, Լ. Ա. Մաթևոսյան; ՀՍՍՀ Մանկ. ընկ.
Հոգեբանության լաբորատոր աշխատանքներ / Կ. Վ. Ոսկանյան;/2001 թ. 
Ավագ նախադպրոցականի հասկացական վերացական մտածողության դրսևորումները ֆիզիկական երևույթների պատճառահետևանքային կապերի միջոցով / Կ. Ոսկանյան,Մ.Մազմանյան  
Психологические основы обучения математике; Ереван - 2002 / К.В.Восканян.
VI-VIII դասարանների սովորողների իմացական գործունեության մոդելավորման հոգեբանամանկավարժական պրոբլեմները / 1982 թ. Լույս հրատ.:
հնարները և ներառարկայական կապերը, 1973 ։ տիտղթ. (Կ.Վ. Ոսկանյան)
Հոգեբանության և մանկավարժության արդիական հիմնախնդիրներ = Актуальные проблемы психологии и педагогики: Հանրապետ. գիտաժող. նյութերի ժող., 2003 : տիտղթ. (Կառլեն Ոսկանյան)

Ծանոթագրություններ 

Հայ հոգեբաններ
Հոգեբանական գիտությունների դոկտորներ
Հայ պրոֆեսորներ
ՀՊՄՀ շրջանավարտներ