Անառակ որդին (նկար, Բոսխ)

Անառակ որդին («Ճամփորդը», «Օտարականը», «Ուխտավորը»), նիդերլանդացի նկարիչ Հիերոնիմոս Բոսխի նկար։ 1931 թվականին նկարը ձեռք է բերել հոլանդական Ռոտերդամ քաղաքի Բոյմանս վան Բյոնինգենի թանգարանը. այդ պահին այն կոչվում էր «Շրջիկ վաճառականը»։ Նկարը ցուցադրվել է Բոսխին նվիրված առաջին ցուցահանդեսում (1936)։

Նկարը նշանավորում է նկարչի արվեստի վերջին շրջանը և տարբերվում է խիստ և հավասարակշռված կոմպոզիցիայով, գունապնակի լակոնիկ, խամրած նուրբ երանգներով։

Ուշ միջնադարի ժամանակաշրջանում համարվում էր, որ երկրային կյանքը մարդու թափառումն է ծննդից մինչև մահ, այդ պատճառով էլ թափառաշրջիկի հասկացությունը մեծ նշանակություն ուներ քրիստոնեական կյանքում։ Թափառականի այլաբանական կերպարը ուսումնասիրվել է բծախնդիր ձևով. նկարին նայողները այնտեղ փնտրել են վտանգի ու գայթակղության ակնարկներ, թե ինչ կարելի է անել այս կյանքում, և ինչից կարելի է հրաժարվել։

Նկարը նկատելի նմանություն ունի «Առվույտի տեղափոխում» եռապատկերի հետ։ Ավելի հոգնատանջ ու պատռտված ցնցոտիներով թափառաշրջիկ է պատկերված գեղեցիկ բնապատկերի ֆոնին։ Խամրած դեղնագորշավուն կոլորիտը նրբորեն փոխանցում է մռայլ օրը, որն այնքան բնորոշ է անձևրային Հոլանդիային։

Նկարը բացահայտում է Բոսխի հոռետեսությունը, որ ամենուրեք մարդուն սպառնացող վտանգ էր փնտրում։ Մարդկային կյանքում թափառաշրջիկը պետք է հաղթահարի հազարավոր գայթակղություններ և խուսափի դարանակալ վտանգներից։ Բացառությամբ շան, որ պետք է ասոցացնել զրպարտության հետ, մնացած բոլոր վտանգները ազդում են մարդու հոգու վրա։ Ամենից առաջ դա կիսաքանդ պանդոկն է ձախից, որ մարմնավորում է իր մեջ երկրային գայթակղությունները, որոնք սատանան ուղարկում է մարդուն։ Այս հաստատության կասկածելի բնույթի մասին կարելի է դատել նրա այցելուներից. աջ կողմում տղամարդը, մի կողմ քաշված, հոգում է բնական կարիքները, դռան շեմին զույգը սիրախաղ է ներկայացնում, իսկ ապակիները ջարդած պատուհանի մոտ երևում է մի կնոջ գլուխ, ով հետաքրքրությամբ հետևում է տղամարդուն։ Վարկածներից մեկի համաձայն, որն առնչվում է նկարի սյուժեին` այցելուն, որին սպասում է կինը, հենց թափառաշրջիկն է, որը, իր ճանապարհին հանդիպելով պանդոկի, ընկել է մտածմունքների մեջ, որի հիմքում հաճույքներն են։ Ուխտավորի հագուստը և նրա ճանապարհային բոլոր աքսեսուարները խորհրդանշական ձևով մեկնաբանում են նրա ներկայիս թշվառ վիճակը, մեղքի նկատմամբ հակումները, որոնք թափառաշրջիկին այնպիսի վիճակի են հասցրել, որ նա պատրաստ է նորից տրվել գայթակղության։ «Առվույտի տեղափոխում» եռապատկերի համեմատությամբ թափառաշրջիկի հոգեկան վիճակը տրված է կոնկրետ, անմիջական. Բոսխը փոփոխել է նրա ժեստերը։ Եթե եռապատկերի հատվածում նա հետապնդվում էր շան կողմից, ապա ռոտերդամյան տարբերակում տատանվում է անվճռականության մեջ` գրեթե տառապագին հայացքով շրջված լինելով պանդոկի ուղղությամբ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Тревин Коплстоун. Хиеронимус Босх. Жизнь и творчество. — М: «Лабиринт-К», 1998.
 Девитини А. Босх: Пер. с итал./А.Девитини — М: ООО «Издательство АСТ»: ООО «Издательство Астрель», 2002.
 Баттилотти Д. Босх: Пер. с итал./Д.Баттилотти — М: «Белый город», 2000.
 Вальтер Бозинг. Босх: Пер. с нем./В.Бозинг — М: Арт-Родник, 2001.
 История искусства зарубежных стран. Средние века, Возрождение / Под ред. Ц. Г. Нессельштраус. М., 1982
 Фомин Г. И. Иероним Босх. М., 1974
 Ш. де Тольнай. Босх. М., 1992
 Г. Мартин. Босх. М., 1992
 К. С. Егорова. Три картины Босха на тему «Мыслитель и природа». Сов. искусствознание, вып. 19. М., 1985
 Р. Х. Марейниссен, П.Рейфеларе. Иероним Босх: художественное наследие. М., 1998

Հիերոնիմոս Բոսխի նկարներ