Պայքար հանցագործության դեմ

Պայքար հանցագործության դեմ, դա պետական և հասարակական մարմինների համակարգային գործունեություն է, որի նպատակն է ապահովել քրեական օրենքի կանոնները, ակտիվ ընդդիմության հանցագործությունների և հանցագործությունների կանխարգելումը, հանցագործության ճնշելը, հանցագործների նկատմամբ պատասխանատվություն կիրառելը։

Այլ տերմիններ 
Առավել հաճախ հասարակության և հանցագործության մեջ օգտագործվում է «պայքար հանցագործության դեմ» տերմինը։ Միավորված ազգերի կազմակերպությունը անցկացրել է համաժողովներ հանցագործության դեմ պայքարի և իրավախախտների մասին։ «Պայքար» տերմինը բառարաններում բացատրվում է որպես մի քանի ակտիվ խմբերի ընդդիմություն, որը ուղղված է շահերին հակառակ։ Ազալիա Դոլգովան նշում է, որ «պայքար» հասկացությունը լիարժեք արտացոլում է տվյալ տեսակի բնորոշ առանձնահատկությունները պետական և հասարակական գործունեության մեջ։ Գրականության մեջ հանդիպում են այլ անվանումներ՝
 
 Քրեական քաղաքականությունը ընկալվում է որպես գլխավոր գիծ՝ որը որոշում է հանցագործության հիմնական ուղղությունները, նպատակները և միջոցները, քրեական ձևավորման, քրեական դատավորության, ուղղիչ-աշխատանքային օրենսդրության, փորձի կիրառման և մշակման ճանապարհով, որոնք ուղղված են կանխել հանցագործությունները։ Ազալիա Դոլգովան նշում է, որ այդ իմաստով քրեական քաղաքականությունը նույնը կարող է դիտարկվել որպես պայքարը հանցավորության դեմ կամ որպես «պայքարի քաղաքականությունը հանցավորության դեմ», որը որոշում է նրա հիմնական ուղղությունները։
 Պատերազմ հանցագործության դեմ։ «Պատերազմ» տերմինը ավելի լայն հասկացություն ունի քան «պայքար» տերմինը։ Այն ցույց է տալիս ոստիկանական ամբողջական պատժիչ միջոցառումներ թշնամու դեմ։
 Փոխզիջում տերմինը ենթադրում է հասարակության շահերի ու քրեականի հետաքրքրությունների միջև որոնումը։
 Հանցագործության վերահսկողություն։ Հանցագործության վերահսկողության տեսությունը հիմնված է Էմիլ Դյուրկհեյմի ուսմունքի վրա, այն պետք է վերահսկել այնպես, որ դուրս չգա որոշակի սահմաններից։
 Հանցագործության հակաազդեցությունը։ Ազալիա Դոլգովան նշում է, որ այս տերմինը պետության և հասարակության մեջ չի արտացոլում ակտիվ դեր հանցագործության պայքարի դեմ։ Այն ուղղված է ոչ միայն հանցագործությունների կանխմանը, այլ նաև կանխարգելմանը։
 Ազդեցություն հանցագործության վրա։ Ազալիա Դալգովան նշում է, որ ազդեցություն տերմինը ենթադրում է միակողմանի գործողություն։ Հանցագործությունը ակտիվորեն դիմակայում է պետությանը։

Հանցագործության դեմ պայքարի խնդիրներ 
Քրեագիտությունում երկար ժամանակ մնացել է հանցագործության դեմ պայքարում հաղթանակի հնարավորությունների վիճելի հարցը։ Արտահայտվեցին ծայրահեղ տեսակետներ՝ հանցավորության դեմ պայքարի ճանաչումը սոցիալական գլխավոր խնդիր է, որը ոչ միայն անհնար է ամբողջությամբ վերացնել, այլ նաև վնասակար է հասարակության համար (Էմիլ Դյուրկհեյմ)։

Ժամանակակից քրեաբանությունից բխում են այն դրույթները, թե իբրև հանցագործության պատճառներն ու պայմանները բնորոշ են յուրաքանչյուր հասարակությանը։ Այն վնասակար երևույթ է և անհրաժեշտ է հասցնել նվազագույն մակարդակի։ Պետության և հասարակության դեմ պայքարում թույլ չտան ընդլայնել հանցագործության ազդեցության ոլորտները, պետք է հնարավորինս ձգտել նվազեցնել դրա բացասական հետևանքները։

Հանցավորության դեմ պայքարի սկզբունքներ 
Նշվում են հանցագործության դեմ պայքարի հետևյալ կետերը՝
 Հանցագործությունների կանխարգելում, այլ ոչ թե հանցագործության դեմ կոնկրետ արձագանք։
 Հանցագործության կատարման անշահավետ ձեռքբերում։
 Մի շարք անձանց իրական պատասխանատվության և բացահայտման ապահովմանը։
 Արձագանքման ժամանակ կիրառել միջոցներ միայն օրենքի խախտման հայտնաբերման դեպքում, այլ ոչ թե հանցավոր մտադրության կամ տվյալ անձի սոցիալական վտանգի դեպքում։
 Հանցավորի անձնական պատասխանատվությունը հանցագործության կատարման համար։
 Քրեաիրավական միջոցառումների օգտագործումը և նախագծումը որոնք հաշվի են առնում հասարակության տնտեսական, քաղաքական, սոցիալական, հոգևոր նկարագրությունը՝ որտեղ նրանք մեծ դեր ունեն։
 Հասարակության հակաազդեցությունը առաջացնում է ինչպես ավելորդ փափուկ, այնպես էլ ազդեցության ավելի խիստ միջոցներ։
 Օրինականության պահպանումը հանցագործության կանխարգելման ժամանակ, դրա հետ կապված միջոցառումների իրականացումը բացառապես օրենքի շրջանակներում՝ նախատեսված է միջազգային ակտերով, սահմանադրությամբ, օրենքներով և ենթաօրենսդրական ակտերով։
 Հասարակության վերահսկողությունը իրավապահ մարմինների կողմից։
 Միջոցառումների իրականացման համապարփակ բնույթը, մեղադրանքների բացակայությունը՝ ինչպես իրավապահների կողմը, այնպես էլ կանխարգելիչ միջոցների համար։
 Բոլոր քաղաքացիների և իրավաբանական անձանց հավասարությունը օրենքի առաջ։
 Իրավապահ մարմինների խումբը, որոնք իրականացնում են հանցագործության դեմ պայքարը առավել ժամանակակից տեխնիկական միջոցներով և գիտական մեթոդիկայով։
 Ինչպես միջազգային երկկողմ համագործակցությունը, այնպես էլ՝ պետության մասնակցությունը հատուկ միջազգային կազմակերպությունների շրջանակներում։

Հանցագործության դեմ պայքարը իրականացնող մարմիններ

Պետական մարմիններ 
Պետական մարմինների համակարգի կառուցումը, որը իրականացնում է հանցագործության դեմ պայքարը, հիմնված է իշխանությունների բաժանման սկզբունքների վրա։
 Օրենսդիր իշխանությունը զբաղվում է հանցավորության դեմ պայքարի նորմատիվ իրավական բազայի ստեղծմամբ՝ նոր օրենքների ընդունելով և առակա օրենքները կատարելագործելով։ Բացի այդ ներկայացուցչական օրենսդիր մարմինները որպես կանոն օժտված են գործադիր իշխանության լիազորությունների գործողություններով, այդ թվում հանցագործության դեմ պայքարի ոլորտում։
 Գործադիր իշխանությունը ուղակիորեն իրականացնում է հանցագործության դեմ պայքարը։ Այդ ճյուղի վերահսկող իրավապահ մարմինները հանցագործությունների կանխարգելման միջոցներ են ձեռնարկում, իրականացնում են հանցագործությունների նախաքննություն օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն։ Գործադիր իշխանության վարման մեջ գտնվում է ուղղիչ-աշխատանքային հիմնարկ։
 Դատական իշխանությունը իրականացնում է քրեական գործերի դատը։

Հանցագործության դեմ պայքարի առանձին գործառույթներ կարող են օժտված լինել այլ պետական մարմիններ (օրինակ դատախազությունը իրականացնում է հանցագործության դեմ պայքարը՝ պայքարելով օրինականության և պետության շահերը դատարանում ներկաըացնելը) և տեղական ինքնակառավարման մարմինները։

Ոչ պետական մարմիններ 
Բացի պետական մարմիններից հանցագործության դեմ պաըքարում կարող են մասնակցել՝
 Ոչ պետական մարմինները անվտանգության համակարգում՝ մասնավոր պահնորդական ընկերություն և անվտանգության ծառայության կազմակերպություններ, մասնավոր դետեկտիվ ծառայություն, ուսումնական և խորհրդատվական կազմակերպություններ։
 Հասարակական կազմակերպություններ (օրինակ ժողովրդական կամավորական դրուժինա)։
 Առանձին քաղաքացիներ և այլ խմբեր։
 Զանգվածային լրատվության միջոցներ, որոնք ուշադրություն են դարձնում հասարակության խնդիրներին, հանցագործության դեմ պայքարին։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Криминология: Учебник для вузов / Под общ. ред. А. И. Долговой. М., 2007. ISBN 5-89123-931-0.
 Криминология: Учебник / И. Я. Козаченко, К. В. Корсаков. М., 2011. ISBN 978-5-91768-209-9.

Քրեաբանություն