Գրիֆոնաժ

Գրիֆոնաժ (ֆրանսերեն  բառից, որը թարգմանաբար նշանակում է խզբզոց), հանկարծաստեղծ ակնթարթային ուրվանկար։ Գրիֆոնաժ ստեղծում են չկենտրոնացված, անգիտակից հիմնականում այն մարդիկ, ովքեր կենտրոնացած են այլ հարցերի վրա։

Այդպիսի ուրվանկարների մեջ կարելի է հանդիպել ինչպես հասարակ նկարներ, որոնք չունեն որոշակի ձև և իմաստ, այսինքն աբստրակտային են, այնպես էլ կան այնպիսիք, որոնք ունեն որոշակի իմաստ և ձև։ Գրիֆոնաժի հեղինակները հիմնականում ուսանողներ և աշակերտներ են, որոնք նկարում են իրենց դպրոցական տետրերում հաճախ գաղտնի, երբ հոգնում են կամ ձանձրանում դասաժամերի ընթացքում։ Որոշ մարդիկ գրիֆոնաժ են նկարում երկար հեռախոսազանգերի ընթացքում, երբ ձեռքի տակ կան թուղթ և ինչ-որ գրենական պիտույքներ։

Հաճախ գրիֆոնաժային նկարներում կարելի է հանդիպել ծաղրանկարներ, երբ նկարողները՝ աշակերտները և ուսանղները, նկարում են իրենց ուսուցիչներին կամ դասընկերներին (հաճախ միայն գլուխները), կարելի է հանդիպել նաև կոմիքսների և մուլտֆիլմերի հերոսներ, նկարողի կողմից հորինված մտացածին էակներ, ոչ բարդ բնապատկերներ կամ նրանց մասեր, զանազան երկրաչափական պատկերներ, նախշեր, կազմվածքներ և այլն։

Պատմություն 
Այնպիսի նկարներ, ինչպիսիք գրիֆոնաժայիններն են, հայտնի են դեռ վաղ ժամանակներից։ Գրիֆոնաժի անգլերեն դուդլ անվանումը հայտնի է դեռ 17-րդ դարում և սկզբնական շրջանում նշանակում էր պարզամիտ, կարճամիտ կամ հիմար՝ բթամիտ մարդ։ Այդ բառի ստուգաբանությունը կարող է կապված լինել գերմանական «Dudeltopf» և «Dudeldop» բառերի հետ, որոնք թարգմանաբար նշանակում են են «գիշերային թասակ»։ Ռուսերենում գոյություն ունի կարակուլ բառը, որը նշանակում է ոչ հստակ գրված տառեր։ Ուշակովի բառարանում նշվում է, որ այդ բառը՝ կարակուլը ծագել է թուրքական «kara»՝ «սև» և «kol»` «ձեռք», «ձեռագիր» բառերից։ Դալյայի բառարանում կարակուլյա բառը օգտագործվում է ծուռ, կոտրված, ջարդված ծառ իմաստով։

Գրողների շրջանում ևս կային նրանք, ովքեր սիրում էին գրիֆոնաժներ նկարել իրենց ձեռագրերում։ Այդպիսի գրողներից էին Ալեքսանդր Պուշկինը, Սիլվիա Պլատտը, Ռաբինդրանաթ Թագորը և այլք։ Գրողների, բանաստեղծների գրիֆոնաժային նկարներն իրենցից մեծ արժեք և հետաքրքրություն են ներկայացնում, քանի որ նրանց արվեստի հետևորդները կարող են հետազոտելով այդ նկարները հասկանալ, թե ինչ հոգեվիճակում է գտնվել գրողը կամ ինչ մտքեր է ունեցել այդ ստեղծագործությունը գրելիս։

Գրիֆոնաժային նկարները հանդիսանում են ճանաչողական հոգեբանության մի քանի գիտական հետազոտություների առարկա, ներկայումս այդ հետազոտությունները կենտրոնացած են այդ նկարները նկարողների գիտակցական և ենթագիտակցական ակտիվությունը ստուգելու վրա և թե ինչ ազդեցություն է թողնում հանկարծաստեղծ, ակնթարթային նկարչության հիշողության բարելավման վրա ։ Գիտնականները պարզել են, որ գրիֆոնաժային նկարներն արտացոլում են մարդու ենթագիտակցական երազանքները և վախերը։ Պլիմուտի համալսարանի հոգեբան-գիտնական Ջեյքի Ադամսը հետազոտություններ է կատարել` պարզելու համար արդյո՞ք կա կապ դասախոսությունների ընթացքում ուսանողների կողմից գրիֆոնաժային նկարների ստեղծումն ընկալվող նյութի ծավալի հետ։ Հետազոտությունների արդյունքները ցույց տվեցին, որ այն ուսանողները, որոնք նկարել էին դասախոսությունների ընթացքում, 29%-ով ավելի շատ նյութ էին ընկալել, քան նրանք, ովքեր չէին նկարել գրիֆոնաժներ։

Ծանոթագրություններ 

Նկարչություն