Ումիհանա Չուվիդինա

Ումիհանա Չուվիդինա (; ), օսմանյան ժամանակաշրջանի բոսնիացի բանաստեղծ։ Նա առավել վաղ բոսնիացի կին-հեղինակն է, որի ստեղծագործությունները պահպանել են մինչև այսօր։ Չուվիդինան երգում էր իր բանաստեղծությունները և մեծ ներդրում է ունեցել բոսնիական ժողովրդական երաժշտության ավանդական ժանրում, սեվդալինկայում։

Կենսագրություն 
Չուվիդինան ծնվել է 1794 թվականին Սարաևոյում (այժմյան Բոսնիա և Հերցեգովինայի մայրաքաղաքը), այն ժամանակ Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ մտնող, բոսնիացիների ընտանիքում, որը ռեստորան ուներ, հետո ձմերուկ էր աճեցնում և վաճառում։ Չուվիդինան մեծացել է Հրիդայում, Սարաևոյի թաղամաս, որը գտնվում է Միլյացկա գետի ձախ ափին։

1813 թվականին Չուվինինան նշանված էր Մույո Չամջի-բայրաքթար անունով մի երիտասարդի հետ, որը 19-րդ դարի սկզբին սերբական ապստամբության ճնշման ժամանակ զոհվեց որպես Ալի Փաշա Դերենդելիի կայսերական բանակի զինվոր։ Նա սպանվել է Դրինա գետի ոչ հեռու գտնվող Լոզնիցա փոքրիկ քաղաքի մոտ, Սերբիա։ Փեսացուի մահվան հարվածից հետո Չուվիդինան որոշեց երբեք չամուսնանալ և սկսեց գրել բանաստեղծություններ իր սիրելիի և նրա մարտակից ընկերների մասին։

Մույոյի մահից հետո երեք տարի Ումիհանան դուրս չի եկել իր տան բակի սահմաններից։ Չորրորդ տարում, որպես մահացած սիրո հավերժական սգո նշան, նա կտրել է իր բոլոր մազերը և կապել բակի ցանկապատին։ Այս մասին հաղորդվում է իր բանաստեղծություններում։

Միայն ամբողջական պոեմը, որը կարելի է առանց կասկածի վերագրել Չուվիդինայի հեղինակային ստեղծագործությանը,  79 բանաստեղծություններով էպոսն է «Սարաևոցիները պատերազմ են գնում Սերբիայի դեմ» խորագրով ()՝ գրված բոսնիերեն։

Umihana Chuvidina ապրել է մինչև խոր ծերություն և մահացել է մոտ 1870 թվականին։ Նա թաղվել է ըստ ավանդույթի անհայտ վայրում Սարաևոյում, «անտառակի տակ ժայռի վրա»։

Հիշատակ 
1970 թվականին Սարաևոյի Բոլյակով-Պոտոկ թաղամասում բացվեց դպրոց, որը կոչվում էր նրա (Umihana Čuvidina Osnovna Škola) անունով։ 1992 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Բոսնիայի պատերազմի ընթացքում սերբերի կողմից սպանվեցին մի քանի աշակերտներ։ Երեք ամիս անց, դեկտեմբերի 16-ին, այս դպրոցի երեք աշակերտներ սպանվեցին սերբական արկից, իսկ մի քանիսը վնասվածքներ ստացան դպրոցում։ Այս միջադեպերը եղել են Սարաևոյի պաշարման մի մասը, որը տևեց գրեթե չորս տարի։

Տունը, որտեղ նա ծնվել է, Սարաևոյի Հին քաղաքի Մուջեզինովա փողոցում, տարիների ընթացքում լիովին անկում է ապրել։ Բնակիչները բազմիցս քաղաքապետարաններից խնդրել են վճարել Չուվիդինայի նվիրված հուշատախտակի տեղադրման համար այն տանը, որտեղ նա ապրում էր։ Սակայն դա արդյունք չի տվել մինչև 2011 թվականը, երբ Սարաևո քաղաքը տրամադրել է 80.000 բոսնիական փոխարկելի մարկ փողոցը և տունը վերականգնելու համար։

2012 թվականի սեպտեմբերին բոսնիացի դերասանուհի Նադա Ջուրեվսկան հայտարարեց, որ նա և իր գործընկեր Ադմիր Գլամոչակը, պատրաստվում են ստեղծել մոնոդրամա Ումիհանա Չուվիդինայի մասին։ Ջուրեվսկան հայտարարեց նաև, որ տարիներ շարունակ տեղեկություններ է հավաքել խորհրդավոր բանաստեղծուհու կյանքի մասին։

Մասնակի մատենագրություն 
Այս ստեղծագործությունները ստեղծվել են մոտավորապես 1810-1820 թվականներին.
 Čamdži Mujo i lijepa Uma
 Sarajlije iđu na vojsku protiv Srbije
 Žal za Čamdži Mujom

Ծանոթագրություններ 

Կին գրողներ ըստ ազգության
Բանաստեղծուհիներ ըստ ազգության
19-րդ դարի գրողներ
19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
19-րդ դարի կին գրողներ
Օսմանյան կայսրության գրողներ