Արջը (պիես)

«Արջը» (), Անտոն Չեխովի մեկ գործողությամբ պիես՝ նվիրված Նիկոլայ Սոլովցովին։

Ստեղծման պատմություն 
«Արջը» պիես-կատակերգության վրա Անտոն Չեխովը աշխատել է 1888 թվականին։ Պիեսն ունի 11 մաս։ Ռուս գրող, հուշավիպագիր Ա. Ս. Լազարև-Գրուզինսկին հիշում է. «...Մի անգամ Չեխովը բարձրացավ աթոռից, սեղանից վերցրեց բարակ նոթատետրը, և սենյակի կենտրոնում կանգնելով, ձեռքերը շարժելով, ձայնը փոխելով մեզ համար շատ աշխույժ մի պիես կարդաց։ Դա հենց նոր վերջացրած «Արջը» պիեսն էր։ Կարդում եմ Չեխով վարպետորեն... ամբողջ պիեսը կարդաց ազատորեն` առանց շնչահեղձության, առանց ձայնը կորցնելու...» Չեխովի պիեսը կարդալը, իսկ նա հազվադեպ էր բարձրաձայն կարդում, խոսում է այն մասին, թե ինչքան կարևորություն է նա տվել պիեսին։

«Արջը» պիեսի առաջին բեմադրությունը կայացել է 1888 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Կորշայի թատրոնի բեմում։ Կալվածատիրոջ դերը կատարել է դերասան Սմիրնովը։ Պոպովի այրու դերը խաղացել են դերասանուհիներ Ն.Դ. Ռիբչինսկայան և Ա. Յա. Գլամա-Մեշերկայան։

Մոսկվայից բացի, ավելի ուշ պիեսը բեմադրվել է Խարկովում, Կալուգայում, Պոլտավայում, Նովոչերկասկում, Տագանրոգում, Ռևելում, Կրոնշտադում, Տոմսկում, Կիևում, Տուլայում, Թիֆլիսում, Կազանում, Յարոսլավլում, Իվանովո-Վոզնեսենսկում, Կոստրոմում և Սիմբիրսկում։

Գրականագետ Վ. Վ. Բիլիբինը գրել է. «Արջը» և «Առաջարկ» պիեսները նվաճել են ողջ Ռուսաստանը»։ Չեխովի ստեղծագործությունների հաջողությունը հեղինակին օգնեց բարելավել իր ընտանիքի ֆինանսական վիճակը։ Նա կատակում էր. «Իմ արջը» պետք է անվանեի «Կթու կով»։

Հրատարակումներ 
Պիեսն առաջին անգամ հրատարակվել է 1888 թվականին «Նոր ժամանակ» թերթի № 4491 համարում «Արջը, զավեշտախաղ մեկ գործողությամբ» վերնագրով՝ Ա. Պ. ստորագրությամբ։ Նույն տարում լույս է տեսել պիեսի վիմագիր հրատարակությունը` նվիրված Նիկոլայ Սոլովցովին։ 1890 թվականին պիեսը տպագրվել է «Արտիստ» ամսագրում, ընդգրկվել է Ադոլֆ Մարքսի հրատարակության մեջ։

Գործող անձինք 
 Պոպովա Ելենա Իվանովնա՝ երիտասարդ այրի,այտերին փոսիկներմ կալվածատիրուհի
 Սմիրնով Գրիգորի Ստեպանովիչ՝ ոչ ծեր կալվածատեր
 Լուկա՝ Պոպովայի սպասավոր, տիրուհու պաշտպան

Սյուժե 
Անսպասելիորեն Պոպովների կալվածք է գալիս հարևանությամբ բնակվող թոշակառու հրետանային պորուչիկ Գրիգորի Սմիրնովը, որը գումարի խիստ կարիք ունի և պահանջում է Ելենա Իվանովնայից անմիջապես մարել իր հանգուցյալ ամուսնու պարտքը։ Կալվածատիրուհին խնդրում է սպասել մի քանի օր, քանի որ կառավարիչը բացակայում է և հյուրին անվանում է անդաստիարակ, անտաշ մարդ։ Սմիրնովը պետք է վճարի իր գրավի տոկոսները, և նա հրաժարվում է դուրս գալ տնից, քանիդեռ չի ստացել իր գումարը և մերժում ստանալով՝ վիճաբանության է բռնվում տիկնոջ հետ և նրան մենամարտի հրավիրում։ Պոպովան ընդունում է մարտահրավերը, բերում է ատրճանակներ և Սմիրնովին խնդրում իրեն կրակել սովորեցնել։ Ելենա Իվանովնայի արաքը հիացնում է կալվածատիրոջը։ Գրիգորի Իվանովիչը ցույց է տալիս, թե ինչպես օգտվել զենքից, բռնում տիրուհու մեջքը և գրկում նրան։ Նա սիրահարվում է տիկնոջը և անմիջապես նրան սեր խոստովանում։ Պոպովան փոխադարձաբար պատասխանում է նրա սիրուն։ Նրանք համբուրվում են։ Այդ պահին տղամարդկանց ուղեցկությամբ հայտնվում է սպասավոր Լուկան՝ պաշտպանելու տիրուհուն։ Նա միայն ասում է. «Տե՛ր իմ»։

Թատերական բեմադրություն 
Պիեսն առաջին անգամ բեմադրվել է 1888 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Կորշայի թատրոնում։ Տարբեր ժամանակներում պիեսը բեմադրվել է Խարկովում, Կալուգայում, Պոլտավայում, Նովոչերկասկում, Տագանրոգում, Ռևելում, Կրոնշտադում, Տոմսկում, Կիևում, Տուլայում, Թիֆլիսում, Կազանում, Յարոսլավլում, Իվանովո-Վոզնեսենսկում, Կոստրոմում և Սիմբիրսկում։

Հետաքրքիր փաստեր 
1918 թվականի մարտի 3-ին Տոբոլսկում գտնվող Ռոմանովների ընտանիքի անդամները կատարել են պիեսի սիրողական բեմադրությունը։ Նիկոլայ II-ը իր օրագրում այսպես է գրել. «... Խաղում էին Օլգան, կրկին Մարիան և ես։ Սկզբում հուզմունքը շատ էր, բայց կարծես լավ անցան»։

Էկրանավորում 
 1938՝ «Արջը», ռեժիսոր՝ Իսիդոր Աննենսկի։
 2003՝ «Սիրո մասին», ռեժիսոր՝ Սերգեյ Սոլովև։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Русская литература XX века
 Рождение драматурга-новатора

1888 պիեսներ
Անտոն Չեխովի պիեսներ