Էլեկտրայի բարդույթ

Էլեկտրայի բարդույթ, հոգեվերլուծության հասկացություն է, բարդույթ, որն առաջանում է աղջիկների մոտ, հոր և մոր հետ հարաբերություններում, էդիպյան բարդույթի համակերպը։

Համաձայն հոգեվերլուծության տեսության, Էլեկտրայի բարդույթը բնութագրվում է որպես  աղջիկների անգիտակցական ձգտումը սեփական հոր, ատելությունը մոր նկատմամբ, և մրցակցությունը նրա հետ հոր ուշադրության համար, այն զարգանում է ֆալուսային զարգացման փուլում։ Բարդույթն անվանել են Արգոսի թագավոր Ագամեմնոնի դստեր՝ դիցաբանական Էլեկտրայի անունով, ով վրեժ է լուծել մորից, հոր սպանության համար։
 Հասկացությունն առաջարկվել է Կարլ Գուստավ Յունգի կողմից՝ 1913 թվականին,  աշխատանքի մեջ։ Ֆրոյդը գտնում էր, որ «Էլեկտրայի բարդույթ» տերմինը ընդգծում է որդի-մայր, դուստր-հայր հարաբերությունների նմանությունը, և չնայած կարծում էր, որ էդիպյան բարդույթի տեսությունը ամբողջությամբ տարածվում է տղաների վրա, նախընտրեց խոսել երկու սեռերի էդիպյան բարդույթի մասին, իսկ «Էլեկտրայի բարդույթը» հայտարարեց անիմաստ հասկացություն, հնարավոր է դա պայմանավորված էր Յունգի հետ ունեցած կոնֆլիկտի պատճառով։ Շատ հոգեվերլուծաբաններ այդ հասկացությունը համարում են հնացած և նախընտրում են խոսել էդիպյան բարդույթի կանացի տարբերակի մասին։

Էդիպյան բարդույթը աղջիկների մոտ 

Ըստ Ֆրոյդի, աղջիկը ի սկզբանե  երկու ծնողների հետ հավասարապես է կապված, սակայն հետագայում նա իր մոտ բացահայտում է առնանդամի բացակայությունը։
 Այդ բացահայտումը որոշիչ դեր է կատարում կանացի սեռականության զարգացման հարցում։ Առաջին փուլում՝ «նախանձ առնանդամի նկատմամբ» առաջանում է սեռական հակումներ  հոր նկատմամբ, ինչպես նաև նրանից հղիանալու ցանկություն։ Միևնույն ժամանակ նա թշնամաբար է տրամադրվում մոր նկատմամբ, նրան մեղադրելով իր «անլիարժեքության» մեջ։
Ըստ Ֆրոյդի ներքինացման հանդեպ վախի բացակայության պատճառով, աղջիկները ավելի քիչ են տառապում հորը տիրելու ցանկության անիրագործելիությունից և համապատասխանաբար ավելի քիչ են զգում  էդիպյան բարդույթը հաղթահարելու վճռականություն։ Արդյունքում աղջիկները կարող են երկար ժամանակ մնալ էդիպյան իրավիճակում, իսկ կանացի գերեսը մնում է ավելի քիչ զարգացած։ Միևնույն ժամանակ առնանդամ ունենալու կնոջ ձգտումը մնում է ընդմիշտ չբավարարված, նրան դատապարտելով սեփական անկատարության զգացման։

Զիգմունդ Ֆրոյդի կնոջ սեռականության զարգացման այս հայացքները վիճարկվել են բազմաթիվ հոգեվերլուծաբանների կողմից։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Jill Scott. Electra After Freud: Myth and Culture.
 Hendrika C. Halberstadt-Freud. Electra Vs Oedipus: The Drama of the Mother-daughter Relationship.

Արտաքին հղումներ 
 Психологический словарь.
 Комплекс Электры // Лейбин В. Словарь-справочник по психоанализу, 2010 г.
 Профессор психологии Стрельченко о комплексе Электры.

Բարդույթներ
Վերլուծական հոգեբանություն
Ֆրոյդական հոգեբանություն