Համաշխարհային ժամանակ

Համաշխարհային ժամանակ կամ UT (), ժամանակի սանդղակ՝ հիմնված Երկրի պտույտի վրա։ Համաշխարհային ժամանակը համարվում է Գրինվիչի միջին ժամանակի (GMT) ժամանակակից փոխարինողը։ Հաճախ շփոթվում է համաշխարհային կոորդինացված ժամանակի հետ (UTC)։ Համաշխարհային ժամանակը սկսել է կիրառվել 1925 թվականի հունվարի 1-ին։ Փաստացի «համաշխարհային ժամանակը» բազմիմաստ հասկացություն է, քանի որ գոյություն ունի նրա տարբեր տարբերակներ։ Դրանցից գլխավոր են հանդիսանում UT1 և  UTC։ Մնացածները հիմնված են հեռավոր երկնային մարմինների նկատմամբ Երկրի պտույտով։Երկրի և UT-ի ռոտացիան մոնիտորինգի ենթարկվում է Միջազգային տեղեկատվական համակարգերի ծառայության (IERS) կողմից։ Միջազգային աստղագիտական միությունը նույնպես ներգրավված է ստանդարտներ սահմանելու գործում, սակայն հեռարձակման ստանդարտների վերջնական որոշումը կայացնում է Հեռահաղորդակցության միջազգային միությունը կամ ՄՄԸ-ն։

Համաշխարհային ժամանակի տարբերակներ 

Գոյություն ունեն համաշխարհային ժամանակի հետևյալ տարբերակները.
 UT0 համաշխարհային ժամանակ, որը որոշվում է աստղերի, Լուսնի կամ Երկրի արհեստական արբանյակների օրապտույտով։ UT0-ի համար հաշվի չի առնվում Երկրի աշխարհագրական բևեռների և պտտման առանցքի ակնթարթային շեղումները։ Այդ շեղումը կոչվում է  ։ Այդ շարժումը բերում է Երկրի կետերի տեղաշարժի մի քանի մետրով, և տարբեր դիտորդներ ստանում են տարբեր արժեքներ։ Այդ պատճառով այն խիստ համաշխարհային և ճշգրիտ չէ։
 UT1 կամ ունիվերսալ ժամանակ, համաշխարհային ժամանակի հիմնական տարբերակը՝ տեղական միջին արեգակնային ժամանակը 0°լայնությունում։ UT1 հաշվում են միջազգայի երկնային կոորդինատային համակարգի նկատմամբ (ICRS)։  ICRS-ի նկատմամաբ հաշվում են նաև Երկրի պտտման անկյունը (, ERA), որը հանդիսանում է գրինվիչյան միջին աստղային ժամանակի փոխարինողը (GMST)։ Երկրի պտտման անկյունը կարելի է ստանալ UT1-ից  [ռադ], բանաձևովորտեղ  , իսկ  ՝ UT1 ժամանակը հուլյան օրերով։

 UT0-ի նման, UT1 համաշխարհային ժամանակըհանդիսանումէ Երկրի անհավասարաչափ պտույտի անհավասարաչափ հետևանքը։

 UT1R, UT1-ի ավելի հարմարեցված տարբերակն է, որտեղ հաշվի են առնվում մակընթացությունների պատճառով Երկրի շարժման պարբերական խոտորումները, в UT1R ներառում է 62 հարմարեցում 5,6 օրից մինչև 18,6 տարի պարբերությամբ։
 UT2, UT1-ի ավելի հարմարեցված տարբերակն է, որտեղ հաշվի են առնվում պարբերական եղանակային խոտորումները։ UT2 իրենից ներկայացնում է, հիմնականում պատմական հետաքրքրություն, քանի որ շատ քիչ է օգտագործվում։ UT2 որոշվում է հետևյալ բանաձևով։ [վ],որտեղ t — ժամանակն է բեսելև տարվա տեսքով.
 UT2R, հարմարեցված է UT1, UT1R -ի բոլոր կետերով։ Համարվում է ամենաքիչ շեղում ունեցողը։ Նրա շեղումները կապված են տեկտոնական սալիկների, մթնոլորտում ՝ օդի և Երկրի մանտիայում շարժումների հետ։
 UTC, համաշխարհային կոորդինացված ժամանակը, UTC քաղաքացիական ժամանակի հիմքն է, որը տարբերվում է միջազգային ատոմային ժամանակից վայրկյանների որոշ թվով և նույնպես տարբերվում UT1-ից վայրկյանների կոտորակային թվով։ UTC-ն մտցվել է հնացված Գրինվիչի միջին ժամանակի (GMT) փոխարեն։ UTC-ի նոր ժամանակի սանդղակը մտցվել է, քանի որ GMT-ի սանդղակը անհարթ էր և կապված էր Երկիր մոլորակի օրական պտույտի հետ։ UTC-ի սանդղակը հիմնված է Միջազգային ատոմային ժամանակի (TAI) հարթ սանդղակի վրա և տվյալ պահին ամենահարմարն է քաղաքացիական օգտագործման համար։

Ծանոթագրություններ 

Աստղաչափություն
Ժամանակի հաշվում
Հայտնվել է 1925 թվականին
Ժամանակի չափում