Պադերբորն

Պադերբորն ( , )՝ քաղաք Գերմանիայում, գտնվում է Հյուսիսային Հռենոս-Վեսթֆալիայի հյուսիս-արևելքում։ Մինչև 1802 թվականը եղել է Պադերբորնյան եպիկոպոսություն-իշխանության մայրաքաղաքը։ Ներկայումս հանդիսանում է Պադերբորնի արքեպարքիայի մայրաքաղաքը։ Պադերբորն համայնքի կենտրոնն է և ամենախոշոր քաղաքը։ Գտնվում է Արևելյան Վեստֆալիա-Լիպպե () տարածքի կենտրոնում՝ Դետմոլդ վարչական շրջանում և ունի շրջանային ենթակայության քաղաքի կարգավիճակ։ Բնակչությունը կազմում է 143.659 մարդ (2013 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով)։

Աշխարհագրություն 
Պադերբորնը տեղակայված է Վեսթֆալյան ցածրավայրի հյուսիս-արևելյան մասում, Լիպպե գետի անմիջական հարևանությամբ՝ Պադեր գետի վրա, հյուսիսից հարավ ձգվող Պադերբորնյան սարահարթի և արևելքում գտնվող Էգգե լեռան ստորոտներին։ Քաղաքի անունը ծագել է Պադեր գետից, որը սկիզբ է առնում ավելի քան 200 աղբյուրներից և ունի ընդամենը 4 կմ երկարություն և հանդիսանում է Գերմանիայի ամենակարճ գետը։ Վերոնշյալ գետերից բացի քաղաքի տարածքում կան նաև մի քանի լճեր՝ Ալտենզեններզեե, Լիպպեզեե, Պադերզեե, Նեսթհաուզերզեե,Ռոթեզեե, Հաբիհթզեե, Թալեզեե, Ֆիշթայհե։ Քաղաքի ամենաբարձր կետը գտնվում է Նոյենկաբեն շրջանում՝ 347 մ, իսկ ամենացածր կետը Զանդ շրջանում՝ 94 մ։

Քաղաքից ոչ հեռու գտնվում է Վեվելսբուրգ ամրոցը։

Համայնքներ 
Պադերբորնին սահմանակից են մի քանի քաղաքներ և համայնքներ։ Հյոֆելհոֆ, Բադ-Լիպշպրինգե, Ալտենբեկեն, Լիխտենաու, Բորխեն, Զալցկոտտեն և Դելբրյուկ համայնքները պատկանում են Պադերբորն շրջանին։ Այդ պատճառով քաղաքի բնակչությունը գերազանցում է 100 000-ը։ Այժմ քաղաքը պատկանում է Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա դաշնային հողի միջին մեծության քաղաքների շարքին։ Միաժամանակ Պադերբորնը համարվում է Գերմանիայի շրջանային ենթակայության երկրորդ խոշոր քաղաքը՝ Նոյսից հետո։

Պատմություն 

 777 — գերմանական պառլամենտի նստավայրի հիմնում Կառլոս Մեծի գլխավորությամբ։
 799 — Կառլոս Մեծի և Հռոմի պապ Լեվոն III-ի հանդիպում։ Պադերբորն եպիսկոպոսության հիմնում։
 836 — սուրբ Լիբորիոսի մասունքների տեղափոխում Լե-Մանից Պադերբորն։
 1009—1015 — Պադերբորնյան տաճարի շինարաություն։
 1180 — քաղաքային ամրոցի պարիսպների շինարարություն։
 1190—Պադերբորնում ծնվեց երանելի Իորդան Սաքսոնացին, առաքյալների օրդենի երկրորդ գլխավոր մագիստրոսը սուրբ Դոմինիկոսից հետո։
1295 — անդամություն Հանզային։
 1612 — Թեոդորիանումի հիմնադրում։
 1613—1618 — քաղաքային ռատուշայի շինարարություն։
1614 — ճիզվիտների համալսարանի ստեղծում։
 1630 —Ֆրիդրիխ ֆոն Շպեեն պադերբորնյան ճիզվիտների դպրոցում գրում է իր «Cautio Criminalis» աշխատությունը։
 1803 — Պադերբորնյան իշխանություն-եպիսկոպոսությունը անցնում է Պրուսսիային։
 1807—1813 Պադերբորնը անցնում է նապոլեոնյան Վեստֆալիա թագավորությանը։
 1816 — 1815 թվականի Վիենյան կոնգրեսից հետո Պադերբորնը վերածվում է շրջանային նստավայրի։
 1818 — Պրուսական կառավարության կողմից Պադերբորնյան համալսարանի աստվածաբանական ֆակուլտետի կազմալուծում։
 1850 — Համմ քաղաքին միացնող Վեստֆալյան թագավորական երկաթգծի հիմնադրում։
 1853 — Համմ-Պադերբորն-Կասսել երկաթգծի բացում։
 1879 — Դյորեն ավանի միացում (Բենհաուզեն համայնք)։
 1898 — Բյուրեն քաղաքը միացնող երկաթգծի բացում։
 1902 — Բիլեֆելդ քաղաքը միացնող երկաթգծի բացում։
 1906 — Լիպպշպրինգե քաղաքը միացնող երկաթգծի բացում։
 1945 — հունվարի 17-ին և մարտի 25-ին դաշնակիցների օդային ուժերի ռմբակոծման արդյունքում քաղաքը գրեթե ամբողջությամբ ավերվեց։
 1969 — Մարիենլո և Վեվեր համայնքների միացում։
 1972 — Պադերբորնյան համալսարանի հիմնադրում։
 1975 — Քաղաքի բնակչությունը անցավ 100 000 շեմը։
 1996 — Հովհաննես Պողոս II պապի այց։
2001 —Գերմանիայի պատմության մեջ ամենամեծ երեկույթ՝ մոտ 20 000 մարդ Պադերբորնյան համալսարանի տարածքում, MTV ալիքով ուղիղ եթեր։

Քաղաքականություն

Պադերբորնի քաղաքային խորհուրդ 
Քաղաքային խորհուրդ և քաղաքապետ ընտրվում է 5 տարին մեկ։

Կրոն 

2004 թվականի տվյալներով Պադերբորնի բնակիչների 55 % կաթոլիկներ էին, 20 % բողոքականներ և 25 % այլ դավանանքի հետևորդներ։ Պադերբորնում կա երկու իսլամադավան համայնք և հրեական մեկ համայնք՝ սինագոգով։

Կրթություն 

 Պադերբորնյան համալսարան 
 Դիտորդների Եվրոպական խորհուրդ
 Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիայի բարձրագույն կաթոլիկ ուսումնարան
 Աստվածաբանական ֆակուլտետ
 Իոհան Ադամ Մյոլերի էկումենիկ ինստիտուտ
 Կրթական կենտրոն

Արդյունաբերություն 
 Benteler AG (պողպատ/խողովակներ,ավտոմոբիլային տեխնիկա);
 Claas (գյուղատնտեսական տեխնիկա);
 Fujitsu Siemens Computers;
 Hella (ավտոմոբիլների լուսային սարքավորումներ);
 Sagem Orga (սմարթ-քարտեզներ);
 Orga Systems GmbH (ծրագրային ապահովում,համակարգային ինտեգրացիա).
 Siemens AG (Էլեկտրատեխնիկա և էլեկտրոնիկա);
 Stute (սննդամթերք);
 Wincor Nixdorf AG (բանկոմատներ);
 Deutsche Bahn AG (երկաթուղային տրանսպորտ)

Քաղաքի զինանշան 
Պադերբորնի զինանշանն իրենից ներկայացնում է 4 ուղղահայաց ոսկեգույն սյուներ, որոնք գծված են կարմիր ֆոնի վրա՝ ոսկե խաչով կարմիր վահանի տակ։ Քաղաքի ավանդական գույներն են համարվում կարմիրը և դեղինը։ Զինանշանը հաստատվել է 1931 թվականին՝ Պրուսիայի ներքին գործերի նախարարության կողմից։

Քույր քաղաքներ 
  Լե-Ման — Ֆրանսիա, 836 թվականից, Եվրոպայում քաղաքների ամենահին համագործակցությունը, պաշտոնական՝ 1967 թ։
  Բոլթոն — Մեծ Բրիտանիա, 1975 թ.
  Բելվիլլ, Իլլինոյս — ԱՄՆ, 1990 թ։
  Պամպլոննա — Իսպանիա, 1992 թ։
  Պշեմիսլ — Լեհաստան, 1993 թ։
  Դեբրեցեն — Հունգարիա, 1994 թ։
  Ցինդաո — Չինաստան, 2003 թ։

Ծանոթագրություններ

Կայքեր (գերմաներեն) 

 Պադերբորն քաղաքի պաշտոնական կայքէջ
 Կայսերական պալատի թանգարան
 Գերմանական տրակտորների թանգարան
 Ոսկերչական արվեստի թանգարան
 Հայնց Նիքսդորֆի համակարգչային տեխնոլոգիաների թանգարան
 Քաղաքային ռատուշայի վեբ-տեսախցիկ 

Գերմանիայի քաղաքներ
Գերմանիայի համալսարանական քաղաքներ