Ապահեն

Ապահեն, լքված գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի հարավային մասում։ Գտնվում է Եզնարածանց գյուղից չորս կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևուտք՝ Դուտխու գետի վերին հոսանքում։

1990-ական թվականների Արցախյան ազատամարտից հետո գյուղը չի վերաբնակեցվել։

Աշխարհագրություն և պատմական հուշարձաններ 
Ապահենը գտնվում է Արցախի Շահումյանի շրջանի հարավային մասում։ Այն գտնվում է Դուտխու գետի վերին հոսանքի համանուն գետակի ափին՝ Եզնարածանց գյուղից չորս կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևուտք։

Պատմություն 
Ապահեն գյուղն առաջին անգամ հիշատակվել է 1214 թվականին Դադի վանքի շինարարական արձանագրության մեջ՝ Եզնարածանց գյուղի հետ միասին։ Գյուղերը մի անգամ հիշատակվել են նաև 14-րդ դարում։ 1652 թվականին գյուղի եկեղեցու ծաղկող, գրիչ և կազմող Մովսեսը ստեղծել է մի ձեռագիր «Շարակնոց», որտեղ Ապահենը նշվում է որպես աշխատության ստեղծման վայր։ 1659 թվականին գյուղը հիշատակվել է Հովհաննես երեց Ապահենցու մի ձեռագրում։ Գյուղի մասին մեկ այլ հիշատակություն կա նաև Դադիվանքի 1763 թվականի կալվածացուցակում։ 19-րդ դարում գյուղը հայաթափվել է և դրա մասին տեղեկությունները երկար ժամանակով դադարել են։ Հետագայում գյուղը հիշատակվել է Տպել և Բաշլիբել () անվանումներով։

1908 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվել է 240 մոլլամամաթլու քուրդ, իսկ 1976 թվականին գյուղի բնակչության թիվը հասել է 1065-ի։

Ադրբեջանական տիրապետությունից գյուղն ազատագրվել է 1993 թվականի գարնանը։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Գրավոր հիշատակություններից պարզ է դարձել, որ միջնադարում Ապահենում եղել է եկեղեցի և դպրատուն։ Գյուղի և շրջակայքի տներից գտնվել են եկեղեցու մնացորդներ։ Այլ պատմական մնացորդներ չեն պահպանվել։

Գրչություն 
Միջին դարերում եղել է գրչության կենտրոն։

Ծանոթագրություններ 

Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ