Իսպանիայի արտաքին քաղաքականություն

Իսպանիայի Թագավորության արտաքին քաղաքականություն (), Իսպանիայի երկկողմ հարաբերություններն արտաքին աշխարհի երկրների և քաղաքական ուժերի հետ։ Իսպանիան գտնվում է Հարավային Եվրոպայում և սահմանակցում է Ֆրանսիային, Պորտուգալիային և Անդորրային։ 1975 թվականին՝ դիկտատոր Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի մահից հետո Իսպանիայում հաստատվում է ժողովրդավարություն, որը հնարավորություն է ընձեռում վերականգնել հարաբերություններն ու կապերը արտաքին աշխարհի հետ։ Դրան նպաստում է նաև Ֆրանսիայի հետ սահմանային մեկուսացման վերացումն ու դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնումը։ Մերօրյա ժամանակներում Իսպանիայի արտաքին քաղաքականությունն ուղղված է երկրի վերջնական եվրոինտեգրմանը, արտաքին անվտանգությանն ու տարածաշրջանային ազդեցությանը։
Իսպանիայի Թագավորությունն անդամակցում է տասնյակ միջազգային կազմակերպությունների, որոնց թվում են Հյուսիսատլանտյան դաշինքը, Միավորված ազգերի կազմակերպությունը, Եվրոպական Միությունը, Եվրագոտոին, Շենգենյան համաձայնագիրը և այլն։

Արտաքին քաղաքականության առաջնահերթություններ 

Իսպանիայի արտաքին քաղաքականության համար կարևոր նշանակություն ունի կապերն իսպանալեզու աշխարհի հետ։ Նախկինում վերջինիս գաղութը հանդիսացող մի շարք ամերիկյան պետություններ, ինչպիսիք են Մեքսիկան, Դոմինիկյան Հանրապետությունը, Արգենտինան, Չիլին, Կուբան և այլն, ներկայումս համարվում են Իսպանիայի գլխավոր առևտրատնտեսական և քաղաքական գործընկերները։ Վերջիններիս կապերում ընկած է պատմական և մշակութային ընդհանրության նպաստավոր գործոնը։ Դիկտատուրայից դեմոկրատիայի անցնցում անցման Իսպանիայի արդյունավետ օրինակը նշաձող է համարվել բազմաթիվ հարավամերիկյան պետությունների համար։ Իսպանիան պահպանում է բարեկամական հարաբերություններն իսպանալեզու Վենեսուելայի հետ, որն էլ չի ողջունվում Միացյալ Նահանգների կողմից, քանզի Ուգո Չավեսի պաշտոնավարման ընթացքում երկու երկրների միջև հսկայական անջրպետ է առաջացել։ Վերջինս նաև ունի կայուն և տարեց տարի աճող դիվանագիտական կապերը «հակաամերիկյան» պետությունների՝ Ռուսաստանի, Չինաստանի, Կուբայի և Մերձավոր Արևելքի պետությունների հետ։ 2007 թվականին քաղաքական անհամաձայնության հետևանքով կարճ ժամանակով խզվում են իսպանա-վենեսուեալական հարաբերությունները, սակայն կարճ ժամանակ անց վերականգնվում են։ Իսպանիան աստիճանաբար սկսում է ընդլայներ իր շփումներն աֆրիկյան մայրցամաքի երկրների հետ։ Վերջինս առանձին հետաքրքրություն է ցուցաբերում իր նախկին գաղութ հանդիսացող Հասարակածային Գվինեային նկատմամբ՝ տրամադրելով ֆինանսական մեծ օգնություններ։ Վերջին տարիներին սերտ կապեր է հաստատվել Սենեգալի, Մավրիտանիայի և Մալիի հետ՝ նպատակ ունենալով լուծել դեպի Կանարյան կղզիներ ապօրինի ներգաղթի խնդիրը։

Առավել մեծ կարևորություն է տրվում մերձավորարևելյան տարածաշրջանին, որտեղ վերջինս հայտնի է որպես ուժերի միջև առևտրական կամ բորսային գործարքների կնքման միջնորդ։ Իսպանիան Սաուդյան Արաբիային ճանաչում է որպես տարածաշրջանային ուժ՝ վերջինիս հետ ունենալով գազի և նավթի առքուվաճառքի համաձայնություն։ Իսպանիան ներկայումս փորձում է ընդլայնել երկկողմ հարաբերություններն Արևելյան Ասիայի երկրների՝ Չինաստանի, Ճապոնիայի և Կորեական Հանրապետության հետ՝ որպես տարածաշրջանային հետաքրքրության հիմնական կետեր։ Թաիլանդն ու Ինդոնեզիան ասիական մայրցամաքում Իսպանիայի գլխավոր դաշնակիցներն են։ Վերջին տարիներին աճում են նաև Իսպանիայի դիավանագիտական կապերը Վիետնամի, Հնդկաստանի և Մալայզիայի հետ։ Ի տարբերություն սրա՝ բավականին թույլ են հարաբերությունները նախկին գաղութ Ֆիլիպինների հետ։

Իսպանիան բարեհաջող կերպով պահպանում է բարեդրացիական կապերը հարևան պետությունների՝ Ֆրանսիայի, Անդորրայի և Պորտուգալիայի հետ։ Ֆրանս-իսպանական հարաբերությունները հատկապես ամրապնդվել են 1960-ականներին՝ անջատողական բասկերի ապստամբության համատեղ ճնշման ժամանակ։ Պորտուգալա-իսպանական հարաբերություններն ունեն պատմական խոր արմատներ, իսկ ներկայումս՝ զարգացման մեծ միտում։ Իսպանիան պահպանում է գործակցային հարաբերություններ հարավեվրոպական երկրների՝ Իտալիայի և Հունաստանի հետ։ Մեծ Բրիտանիայի հետ կապերն ընդհանուր առմամբ լավ են, չնայած նրան, որ Ջիբրալթարի հիմնահարցը մնում է վերջիններիս քննարկման օրակարգում, հատկապես Բրեքսիթից հետո։

Ներկայումս Իսպանիայի Թագավորության արտաքին քաղաքականության առանցքային խնդիրներից են Կատալոնիայի և Բասկերի Երկրի հիմնահարցն ու դեպի Կանարյան կղզիներ ապօրինի ներգաղթի խնդիրը։

Հայ-իսպանական հարաբերություններ 

Հայաստանի և Իսպանիայի Թագավորության միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականի հունվարի 27-ին։ Իսպանիան ճանաչել է Հայաստանի անկախությունը 1992 թվականին, իսկ Թագավորության որոշ երկրամասեր ճանաչել են անգամ Հայոց ցեղասպանությունը։ Երկու երկրներն ունեն կայուն և զարգացման միտում ունեցող հարաբերություններ։

Արտաքին քաղաքականության խնդիրներ

Կատալոնիայի հիմնահարց 

Կատալոնիայի հիմնահարցը Իսպանիայի արտաքին քաղաքականության առանցիկ խնդիրներից է։ Ներկայումս գործող կատալոնական անջատողական շարժումը սկզբնավորվել է 20-րդ դարի սկզբին՝ նախքան Իսպանիայի ռազմականացումն ու գեներալ Ֆրանկոյի վարչակարգի հաստատումը։ Նախքան այդ կատալոնացիներին վերապահված էր ինքնավար մարզի կարգավիճակ, որը վերացվում է Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի կողմից։ 1930-ական թվականների անջատողական շարժումը նոր վերելք է ապրում, սակայն անգամ այդ պարագայում Ֆրանկոն կարողանում է դաշնակիցների օժանդակությամբ ճնշել կատալոնական ապստամբությունը։ Բռնապետ Ֆրանկոյի ռեժիմը, ինչպես նաև զանգվածային բռնությունները հատկապես կատալոնացիների նկատմամբ, ստիպում են կատալոնական անջատողական ուժերին դիմել ավելի լուրջ քայլերի, որն էլ իր հերթին հանգեցրեց նրան, որ Կատալոնիայի բնակչության արդեն գրեթե 100 %-ը ցանկանում էր մարզը տեսնել ինքնավար մարզի կարգավիճակով։ 1979 թվականին Կատալոնիան ստանում է ինքնավարություն, որին հետևեց «կատալոներենը որպես պաշտոնական լեզու ճանաչելու մասին» օրենքի ընդունումը։  Այնուամենայնիվ, կատալոնացիները համակված են անկախ ազգային պետության ստեղծման գաղափարով։ 2012 թվականի անկախության շքերթի ժամանակ վերջիններս հանդես էին գալիս «Կատալոնիա՝ առանձին եվրոպական պետություն» կարգախոսով։ 2015 թվականի նոյեմբերի 9-ին կատալոնական խորհրդարանը 73-ը 62-ի հարաբերակցությամբ ընդունում է օրինագիծ՝ Իսպանիայի կազմից դուրս գալու վերաբերյալ։ Ընդունված օրինագիծը հաստատվում է նաև Կատալոնիայի սահմանադրական դատարանի կողմից, որը խորհրդարանին թույլ տվեց կյանքի կոչել ընդունած օրենքը։ 2017 թվականին Կատալոնիան հանրաքվեի արդյունքում իրեն հռչակում է անկախ պետություն։ Չնայած հանրաքվեի արդյունքներին՝ Կատալոնիան միջազգայնորեն ՄԱԿ-ի անդամ որևէ պետության կողմից չի ճանաչվել։

Միջազգային հանրությունը ստեղծված իրավիճակում իր աջակցությունն է հայտնել Իսպանիայի իշխանություններին։ Եվրամիության նախագահ Դոնալդ Տուսկը հայտարարել է, որ ԵՄ-ի համար ոչինչ չի փոխվել. «Իսպանիան մնում է մեր միակ գործընկերը։ Հուսով եմ, որ Իսպանիայի իշխանությունները կնախընտրեն փաստարկների ուժը, այլ ոչ թե ուժը՝ որպես փաստարկ»։ ԱՄՆ պետդեպարտամենտը հայտարարել է, որ Կատալոնիան Իսպանիայի անբաժանելի մասն է. «Միացյալ Նահանգները աջակցում է Իսպանիայի իշխանությունների ցուցաբերած սահմանադրական միջոցներին, որպեսզի Իսպանիան մնա միասնական և ուժեղ»։

Տարածքային վիճարկումներ 

Իսպանիայի արտաքին քաղաքականության օրակարգում են նաև արտաքին աշխարհի հետ տարածքային վիճարկումները։ Մերօրյա իրականությունում Իսպանիան վիճարկելի հարցեր ունի Մեծ Բրիտանիայի (Ջիբրալթարի հիմնահարց), Պորտուգալիայի (Օլիվենսայի պատկանելության հարց) և Մարոկկոյի (Սեուտայի և Մելիլյայի պատկանելության հարց) հետ։ Իսպանիայի ժառանգության պատերազմի ժամանակ անգլո-հոլանդական ուժերի կողմից Ջիբրալթարի գրավումից հետո վերւինս հանդիսաանում է Իսպանիայի և Մեծ Բրիտանիայի միջև վեճի առարկա։ Այն գտնվում է Պիրենեյան թերակղզու հարավում՝ Ջիբրալթարի նեղուցի վրա և կապում է Միջերկրական ծովն Ատլանտյան օվկիանոսի հետ։ Նման աշխարհագրական դիրքը Ջիբրալթարին տալիս է ռազմավարական մեծ նշանակություն։ Ներկայումս Ջիբրալթարը համարվում է Մեծ Բրիտանիայի անդրծովյան տարածք, որտեղ գտնվում է բրիտանական զինված ուժերի կարևորագույն ռազմակայաններից մեկը։

Ջիբրալթարի հարցում Իսպանիայի ավանդական դիրքորոշումը հիմնված է ՄԱԿ-ի 1960 թվականին ընդունված 1514-րդ բանաձևի վրա, որը սահմանում է պետությունների տարածքային ամբողջականությունը։ Ջիբրալթարն իր հերթին պնդում է, որ Իսպանիայի պահանջներն անհիմն են՝ մատնանշելով, ՄԱԿ-ի կողմից երաշխավորված և ամրագրված ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը, որի առաջին հոդվածում բովանդակված է հետևյալը.
Մարոկկոյի հետ տարածքային վեճի պատճառն են հանդիսանում Սեուտա և Մելիլյա էքսկլավները, որոնք դե ֆակտո պատկանում են Իսպանիայի Թագավորությանը։ Վերջիններիս նկատմամբ հավակնություններ ունի Մարոկկոն, որն ամեն կերպ ցանկանում է տարածքները տեսնել իր կազմում։ Այս վիճարկման կարգավորման համար հիմք է ծառայում տարածքային ամբողջականության սկզբունքը։ Իսպանական կողմը առաջ է քաշում նաև տարածքների գրեթե միատարր ազգաբնակչության փաստական հանգամանքը։ Այս վիճարկումն առաջ է եկել մարոկկո-իսպանական պատերազմից հետո։

Օլիվենսա քաղաքը տեղակայված է Պորտուգալիայի և Իսպանիայի սահմանի վիճահարույց հատվածում և հանդիսանում է երկու երկրների միջև վիճարկելի տարածք։ Քաղաքի բնակչության 80%-ը պորտուգալացիներ են, սակայն տարածքը դե ֆակտո և դե յուրե պատկանում է Իսպանիայի Թագավորությանը։

Դիվանագիտական հարաբերություններ

Աֆրիկա

Ամերիկա

Ասիա

Europe

Օվկիանիա

Ծանոթագրություններ 

Իսպանիայի արտաքին հարաբերություններ