Խաչատուր Թոխաթցի

Խաչատուր Թոխաթցի (Եվդոկացի) (), 16-17-րդ դարերի հայ բանաստեղծ։

Կյանք և ստեղծագործական գործունեություն 
Ծնվել է 1570 թվականին Եվդոկիայում, ծխական քահանա է եղել։ Ապստամբների կողմից Դելի Հասանի քաղաքի գրավումից հետո՝ 1602 թվականին, ստիպված է եղել լքել հայրենի երկրամասը և մեկնել Վենետիկ, որտեղ ձերբակալվել է ինկվիզիցիայի կողմից և դատապարտվել է ազատազրկման։ 17-րդ դարի հայ պատմաբան Գրիգոր Դարանաղցին նկարագրում է նրա դատապարտումը և հավելում, որ Խաչատուրն իր բանաստեղծական տաղանդը զարգացրել է բանտում։ Եզրափակելով՝ նա բանաստեղծությունների գիրք է գրել, որտեղ պատմել է իր հավատքի և դժվարությունների մասին, որոնք ինքը ստիպված էր կրել նրա պատճառով։ Նրա այս շարադրանքը չի պահպանվել։ Ինկվիզիցիայի ազատագրումից հետո վերադարձել է հայրենի քաղաք և ամուսնացել։

Գրել է մի քանի պոեմ աշխարհիկ մոտիվներով, գովաբանել է գինին, խնջույքը և զբոսանքը։ Նրա գլխավոր ստեղծագործությունը, սակայն, հանդիսանում է «Պատմութիւն Վենետիկ քաղաքին» ծավալուն պոեմը։ Բաղկացած է 280 տողերից, գրված է խոսակցական հայերենով, 1614 թվականին։ Նրա մեջ Խաչատուրը պատմում է Վենետիկի գեղեցկության և հարստության մասին, որի հիասքանչ շենքերը, տնտեսական բարգավաճումը, մեխանիկական սարքերը և հասարակական կարգը ապշեցրել են բանաստեղծին։ Նա հիացմունքով է նկարագրում Վենետիկի լեփ-լեցուն խանութներն ու տոնավաճառները, քաղաքացիների վերաբերմունքը իրենց առողջության և հիգիենայի նկատմամբ, եկեղեցական տոների, մասնավորապես՝ Ավագ շաբաթվա։ Սակայն Վենետիկի կյանքի որոշ կողմեր, այնուամենայնիվ, հակասում էին նրա բարոյական նորմերին։  Անդրադառնալով վենետիկյան ազատ բարքերին՝ նա դատապարտում է կանանց բաց զգեստները, սիրահարների կողմից իրենց զգացմունքների հրապարակային դրսևորումը, մարմնավաճառության ընդունումը, մեզի օգտագործումը որպես կոսմետիկա, ընտանի կենդանիների հանդեպ չափազանց մեծ մոլուցքը և այլն։

Երկերի և կենսագրական ակնարկների հրատարակում

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Պատմութիւն Վենետիկ քաղաքին
 Խաչատուր Թոխաթցու պոեմներ

Հայ բանաստեղծներ
Հայ գրողներ