Ռուս տիրակալների կանանց ցանկ

Ռուս տիրակալների կանանց ցուցակ, ռուսական տիրակալների կանանց ցուցակը սկսած Մոսկվայի մեծ իշխանությունից և Ռուսական թագավորությունից ներառյալ Ռուսական կայսրությունը, ինչպես նաև 20-րդ դարի պետական կազմավորումները (Խորհրդային Ռուսաստանը, Խորհրդային Միությունը և Ռուսաստանի Դաշնությունը), վլադիմիրյան և կիևյան իշխանների կանայք։

Միապետություն 

Ցուցակում ըստ ժամանակագրական հերթականությամբ ընդգրկված են մոսկվայի իշխանների  և ռուսական ցարերի կանայք, ինչպես նաև ռուսական կայսրերի կանայք սկսած XII մինչև XX դարերը։ Ընդգրկված են թե մորգանատիկական թե գաղտնի  ամուսնության կանայք, ինչպես նաև ռուս ուղղափառ եկեղեցու կողմից չընդունված, քանի որ այդպես են համարվել ըստ պատմաբանների (օրինակ՝ Իվան Ահեղի կանայք)։ Իշխած կայսրուհիները ցուցակում ընդգրկված են, միայն այն դեպքում, եթե նրանք միանձնյա իշխանությունից առաջ ռուսական կայսրերի կանայք էին, հակառակ դեպքում ցանկում հայտնվում են միայն իրենց ամուսինները։ Ներառված են նաև այն անձինք, ովքեր մահացել են մինչև ամուսնու գահ բարձրանալը։

Մոսկովյան իշխանները գիտակցաբար ամուսնացել են այլ քաղաքների իշխանուհիների հետ, որոնց նկատմամբ հատուկ հակում են ունեցել և որոնց ծագման մասին տվյալները չեն պահպանվել։
Ռուս թագավորները հարսնացու ընտրում էին սովորության համաձայն, Բյուզանդական կայսրությունից կրկնօրինակմամբ՝ երկրի ամենագեղեցիկ կանանց հարսնատեսության արդյունքում, և նախընտրում էին չամուսնանալ ռուսական արիստոկրատիայի էլիտայի ներկայացուցիչների հետ։ Ռուսական կայսրերը կնքում էին  դինաստիկ ամուսնություններ հիմնականում գերմանացի արքայադուստրերի հետ։ Ընտրության գործընթացը բավականին մարդասիրական էր՝ չափահաս թագաժառանգին XX դարում ուղարկում էին Եվրոպա շրջագայության։ Նրան տրվում էր 10-15 հոգուց բաղկացած հատուկ արքայական պալատի աղջիկների ցուցակ, ովքեր քաղաքական նկատառումներով համապատասխան էին որպես հարսանցուներ։ Նրանց  յուրաքանչյուրին պետք է այցելեր և մի քանի ամսվա ընթացքում որոշում կայացներ։ Համակարգը միշտ չէ, որ աշխատում էր՝ Ալեքսանդր II  պնդեց, որ կամուսանան իր հավանած արքայադստեր հետ, որը չէր մտնում ընտրված ցուցակի մեջ (Մարիա Ալեքսանդրովնայի թեկնածությունը ցուցակում ընդգրկված չէր, քանի որ ինչպես հայտնի էր նրա հայրը չի եղել մոր օրինական ամուսինը, այլ ինչ որ մի բարոն, նրա սիրեկանը։
Ամուսնու մահից հետո մոսկովյան իշխանուհիներն ու թագուհիները սովորաբար հեռանում էին վանք, ընդունում միանձնություն, նոր անուն, որոնցով էլ երբեմն աղբյուրներում հիշատակվում են․ (օրինակ Դումայուն հրաման է արձակվել «Ալեքսանդրա կայսրուհու»՝ Իրինա Գոդունովա)։ Կայսրուհիները, որոնք փոխել են իրենց ավանդույթները, հայտնի էին որպես 
(«այրիացած կայսրուհիներ»)։ Որոշ ռուսական կայսրերի կանայք օրինականացվել են որպես իշխանուհիներ և թագուհիներ՝  միանձնուհիների անուններով, իսկ կայսրուհիները աշխարհիկ անունով (ցուցակում նշված են լուսապսակ թագի  նշանով)։
Ենթադրվում է, որ ռուսական միապետներից երկուսը  գաղտնի ամուսնություն են ունեցել (կայսրուհի Ելիզավետա Պետրովնան և Եկատերինա II իրենց սիրեցյալների հետ) և փաստացի հայտնի է մեկ մորգանատիկական ամուսնություն (կայսր Ալեքսանդր II և իշխանուհի Յուլևսկան)։ Յոհաննա IV չորրորդ ամուսնությունից հետո, ըստ ուղղափառ եկեղեցու համարվում է անօրինական  (կապույտ գույնով են   աղյուսակում նշված), ինչպես  Նաև ցուցակում ընդգրկված չեն նրա երկու «կանայք», որոնք ստույգ չեն։ Երեք ռուսական միապետները ամուսնացած չէին, քանի որ նրանք երիտասարդ տարիքում կորցրեցին գահը (մոխրագույնով են աղյուսակում նշված)։
Մոսկվայի իշխանավորների երկրորդ ամուսնությունը կնքվել է միայն կնոջ մահվան դեպքում, բայց Վասիսլի III-ից ավանդույթ է սկսվում, որը հանդիպում էր նաև Բյուզանդիայում, որն էլ վերցրել են ռուսական կայսրերը ամուսնալուծությունը «անպիտան կանանց հետ», նրանց ուղարկելով մենաստան։ Կանանց ճակատագիրը սովորաբար կախված էր ժառանգի ծնվելու ունակությունից։ Վերջին ձեռնադրված կայսրուհին եղել է Եվդոկիա Լոպուխինան։ Ընդհանուր առմամբ, հինգ թագուհիներ աքսորվել են մենաստան, իսկ ռուս կասրերի չորս կանայք սպանվել են (կարմիր գույնով են աղյուսակում նշված)։

Մոսկովյան իշխանուհիներ

Մոսկվայի և Վլադիմիրի մեծ իշխանուհիները

Ռուս թագուհիներ

Կայսրերի կանայք

Ժամանակավոր կառավարություն

ԽՍՀՄ

Ռուսաստանի Դաշնություն

Տես նաև 

 Ռուսական պետականությունների ղեկավարների ցանկ
 Список монахинь царской и великокняжеской крови
 Список жён русских великих князей (Древняя Русь)
 Список морганатических супругов Романовых
 Ռուս կայսրուհիների ցանկ

Գրականություն 
 Забелин И. Е. «Домашний быт русских цариц».
 Йена, Детлеф. «Русские царицы». М., 2006.
 Васильева, Лариса. «Кремлёвские жены» — книга о XX веке
 Красная Г. Н., «Тайны кремлёвских жен»
 Морозова Л. Е. Знаменитые женщины средневековой Руси. — М.: Вече, 2015. — 448 с.
 Морозова Л. Е. Знаменитые женщины Московской Руси. XV—XVI века. — М.: Вече, 2014. — 256 с.
 Пушкарёва Н. Л. Женщины Древней Руси. — М.: Мысль, 1989. — 286 с.

Արտաքին հղումներ 
 Կրեմլի նեոպոլիսը։ Արքայադուստրերի դիմանկարների քանդակագործական վերակառուցում 
 Ցուցահանդես`նվիրված XX դարի առաջին տիկինին:

Ծանոթագրություններ 

Ռուսաստանի միապետներ