Էդուարդ Ասադով

Էդուարդ Ասադով (, իսկական անունը՝ Էդուարդ Արտաշեսի Ասադյան, 7 սեպտեմբերի, 1923, Մերվ, Թուրքմենիայի ԻԽՍՀ, ՌՍՖՍՀ, ԽՍՀՄ – 21 ապրիլի, 2004, Օդինցովո, Մոսկվայի մարզ, Ռուսաստան), հայկական ծագմամբ ռուսագիր բանաստեղծ, գրող։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Թուրքմենիայի ԻԽՍՀ Մերվ (այժմ՝ Մարի) քաղաքում, հայերի ընտանիքում։ Ծնողները եղել են ուսուցիչներ։ Հայրը՝ Արտաշես Ասադյանցը (1898-1929), եղել է Արցախի Հադրութ գյուղից, սովորել է Տոմսկի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, եղել է Սոցիալ-հեղափոխական կուսակցության անդամ։ 1918 թվականի նոյեմբերի 9-ին ձերբակալվել է Ալթայում, ազատ է արձակվել 1919 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Պ. Կանցելյարսկու խմբի կողմից։ Բանտից դուրս է եկել որպես բոլշևիկ, աշխատել է Ալթայի նահանգական արտակարգ հանձնաժողովում որպես քննիչ։ Ապագա կնոջ՝ Լիդիա Իվանովնա Կուրդովայի հետ ծանոթացել է Բառնաուլում։ 1921 թվականին մեկնել է Կովկաս, որտեղ կռվել է դաշնակների հետ. եղել է հրաձգային գնդի կոմիսար, հրաձգային ջոկատի հրամանատար։ 1923 թվականից որպես ուսուցիչ աշխատել է Մերվում։

Հոր մահից հետո՝ 1929 թվականին, Էդուարդ Ասադովը մոր հետ տեղափոխվել է Սվերդլովսկ, որտեղ ապրում էր նրա պապը՝ Հովհաննես (Իվան) Գալուստի Քյուրդյանը։

Ութ տարեկանում Էդուարդ Ասադովը գրել է իր առաջին բանաստեղծությունը։ 1939 թվականից ապրել է Մոսկվայում, սովորել է Մոսկվայի 38-րդ դպրոցում, որն ավարտել է 1941 թվականին։ Դպրոցն ավարտելուց մեկ շաբաթ անց սկսվել է Հայրենական մեծ պատերազմը։ Ասադովը կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ, եղել է ականանետի նշանառու, ապա «Կատյուշայի» մարտկոցի հրամանատարի օգնական Հյուսիսկովկասյան ու Ուկրաինական 4-րդ ռազմաճակատներում։ Կռվել է նաև Լենինգրադի ճակատում։

1944 թվականի մայիսի 3-ի լույս 4-ի գիշերը Բելբեկի մոտ Սևաստոպոլի համար մղված մարտերի ժամանակ Էդուարդ Ասադովը դեմքից ծանր վիրավորվել է ռումբի բեկորներից։ Բուժման արդյունքում տեսողությունը վերականգնել չի հաջողվել, և Ասադովը հետագա ողջ կյանքի ընթացքում կրել է սև կիսադիմակ։

Այդ ողբերգական օրերի մասին բանաստեղծը գրել է.

1946 թվականին Էդուարդ Ասադովն ընդունվել է Մ. Գորկու անվան գրականության ինստիտուտ, որը գերազացությամբ ավարտել է 1951 թվականին։ Նույն թվականին նա հրատարակել է իր բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Լուսավոր ճանապարհ» () և ընդունվել Կոմունիստական կուսակցության շարքերը, ինչպես նաև դարձել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։

Իր կյանքի վերջին տարիներին Էդուարդ Ասադովն ապրել և աշխատել է Կրասնովիդովո (ДНТ Красновидово) գյուղում։ Մահացել է 2004 թվականի ապրիլի 21-ին Օդինցովոյում։ Թաղված է Մոսկվայի Կունցևոյի գերեզմանատանը։ Նա կտակել էր իր սիրտը թաղել Սևաստոպոլում՝ Սապուն լեռան վրա, սակայն այնտեղ գործող թանգարանի աշխատակիցների վկայմամբ՝ ազգականները դեմ են եղել, և բանաստեղծի կտակը մնացել է անկատար։

Ընտանիք 
 Հովհաննես (Իվան) Գալուստի Քյուրդյան – պապը, գյուղական բժիշկ, երիտասարդ տարիներին եղել է Նիկոլայ Չեռնիշևսկու քարտուղարը։
 Արտաշես Ասադյան (1898-1929) – հայրը
 Լիդիա Իվանովնա Ասադովա (1902-1984) – մայրը («Մոսհամերգի» արտիստ)

Ստեղծագործություն 
Էդուարդ Ասադովը հեղինակել է 47 գիրք՝ «Ձնառատ երեկո» (, 1956), «Զինվորները վերադարձան պատերազմից» (, 1957), «Հանուն մեծ սիրո» (, 1962), «Քնարական էջեր» (, 1962), «Սիրում եմ հավերժ» (, 1965), «Երջանիկ եղեք, երազողներ» (, 1966), «Ռոմանտիկայի կղզին» (, 1969), «Բարություն» (, 1972), «Երգ անխոս ընկերների մասին» (, 1974), «Անհանգիստ տարիների քամիները» (, 1975), «Որսի Շների համաստեղությունը» (, 1976), «Խիզախության ու սիրո տարիներ» (, 1978), «Երջանկության կողմնացույց» (, 1979), «Խղճի անունով» (, 1980), «Հայրենիքի ծուխը» (, 1983), «Մարտնչում եմ, հավատում եմ, սիրում եմ» (, 1983), «Վերին պարտք» (, 1986), «Ճակատագրեր ու սրտեր» (, 1990), «Պատերազմի փայլատակումներ» (, 1995), «Պետք չէ հանձնվել, մարդիկ» (, 1997), «Պետք չէ տալ սիրելիներին» (, 2000), «Մի՛ անցեք սիրո կողքով։ Չափածո և արձակ» (, 2000), «Ծիծաղելն ավելի լավ է, քան տանջվելը։ Չափածո և արձակ» (, 2001)և այլն։ Դրանցից բացի Էդուարդ Ասադովը գրել է նաև արձակ ստեղծագործություններ («Պատերազմի փայլատակումներ» (), «Հետախույզ Սաշան» () պատմվածքները, «Ռազմաճակատային գարուն» () նովելը), թարգմանել է Բաշկիրիայի, Վրաստանի, Կալմիկիայի, Ուզբեկստանի բանաստեղծների ստեղծագործությունները։

Ասադովը գրել է քնարական բանաստեղծություններ, պոեմներ (այդ թվում նաև ինքնակենսագրական՝ «Снова в строй», 1948), պատմվածքներ, էսսեներ, «Գոգոլյան ճեմուղի» (, «Не смейте бить человека!» ժողովածու, Москва: Славянский диалог, 1998): Նա աշխատել է որպես գրական խորհրդատու «Լիտերատուրնայա գազետայում» («Литературная газета»), «Огонёк» և «Молодая гвардия» ամսագրերում, «Молодая гвардия» հրատարակչությունում։ ԽՍՀՄ անկումից հետո նրա ստեղծագործությունները լույս են տեսել «Славянский диалог», «Эксмо», «Русская книга» հրատարակչություններում։

Ասադովը ճանաչում է ձեռք բերել 1960-ական թվականներին։ Նրա գրքերը, որ լույս են տեսել հարյուրհազարավոր օրինակներով, արագ վաճառվել են։

Իր բանաստեղծություններում Էդուարդ Ասադովը գովերգում է մարդկային լավագույն հատկանիշները՝ բարությունը, հավատարմությունը, երախտագիտությունը, մեծահոգությունը, հայրենասիրությունը, արդարությունը։ Իր բանաստեղծությունների մի մասը նա նվիրել է երիտասարդներին՝ ձգտելով նրանց փոխանցել իր փորձը։

Պարգևներ
 «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշան (7 փետրվարի, 2004) – հայրենական գրականության զարգացման գործում ունեցած մեծ ներդրման համար
 Պատվո շքանշան (7 սեպտեմբերի, 1998) – հայրենական գրականության մեջ ունեցած մեծ ներդրման համար
 Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (20 հոկտեմբերի, 1993) – հայրենական գրականության և միջազգային մշակութային կապերի զարգացման գործում ունեցած ներդրման համար
 Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան (11 մարտի, 1985)
 Կարմիր Աստղի շքանշան (1 փետրվարի, 1945)
 «Պատվո նշան» երկու շքանշաններ (28 հոկտեմբերի, 1967, 18 սեպտեմբերի, 1973)
 «Լենինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ
 «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար» մեդալ
 «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
 Սևաստոպոլի պատվավոր քաղաքացի (1989)

1998 թվականի նոյեմբերի 18-ին ԽՍՀՄ ժողովրդական դեպուտատների համագումարի մշտական նախագահության հրամանով Էդուարդ Ասադովին շնորհվել է «Խորհրդային Միության հերոսի» կոչում և հանձնվել Լենինի շքանշան։

Մատենագրություն

Ծանոթագրություններ

Գրականություն
 Արծվի Բախչինյան, Ծագումով հայ են, Երևան, Ապոլլոն, 1993, էջ 35։
 Հայկ Խաչատրյան, Գրական տեղեկատու, Երևան, «Սովետական գրող», 1986, էջ 7։
 
 Ради вас, люди/И. С. Стрельбицкий.-М.:Советская Россия, 1979
 Л. И. Дзюбинский. Герои города Серова. Серов. 2010 год.

Արտաքին հղումներ
 Эдуард Асадов
 Эдуард Асадов стихи на Stihipoeta.ru 
 Эдуард Асадов — любимые стихи автора 
 Стихи Эдуарда Асадова 
 
 Могила на Кунцевском кладбище, уч.1
 Поэт Эдуард Асадов. Биография // РИА «Новости»
 «Несколько слов о себе», Автобиография, 1972
 «Эдуард Асадов — поэт, романтик и просто Человек», Биография

Հայ ռուսալեզու գրողներ
Ռուսահայ արձակագիրներ
Ռուսահայ բանաստեղծներ
Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կույրեր
Հայկական ծագմամբ ռուսներ
Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Խորհրդային բանաստեղծներ
20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ