Իլյա Լիֆշից

Իլյա Միխայիլի Լիֆշից (), խորհրդային ֆիզիկոս-տեսաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1970, 1960 թվականից թղթակից-անդամ), ՈւԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1967)։ Եվգենի Միխայիլի Լիֆշիցի եղբայրը։

Կենսագրություն 
Իլյա Միխայլովիչը ծնվել է 1917 թվականին Խարկովում։ Ավարտել է Խարկովի համալսարանը (1936) և Խարկովի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1938)։ 1937-1968 թվականներին աշխատել է Խարկովի ֆիզիկո-տեխնիկական ինստիտուտում (1941 թվականից՝ տեսական բաժնի ղեկավար) և միաժամանակ 1944 թվականից ղեկավարել է Խարկովի համալսարանի ամբիոնը։ 1969 թվականից ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ Ֆիզիկական պրոբլեմների ինստիտուտի տեսական բաժինը։ Էլեկտրադինամիկայի և քվանտային ամբիոնի պրոֆեսոր (1964-1977), ֆիզիկայի ֆակուլտետի ցածր ջերմաստիճանների ֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր (1978-1982)։

Աշխատանքները վերաբերում են պինդ մարմնի ֆիզիկային, ընդհանուր նյութի կոնդենսացիոն վիճակի տեսությանը։ Իլյա Լիֆշիցը կատարել է նորարական աշխատանքներ անկանոն համակարգերում էլեկտրոնների ճառագայթման վարքի վերաբերյալ։ Մշակել է (1948) երկվության պրոցեսի տեսությունը։ Կապ է հաստատել մետաղների դիտվող հատկությունների և նրանց Ֆերմիի մակերևույթների երկրաչափության ու տոպոլոգիայի միջև։ 1950-ականների սկզբներին խոտորումների տեսություն է մտցրել սպեկտրալ շեղման գաղափարը։ 1954-1965 թվականներին Լիֆշիցն աշակերտների հետ համատեղ կառուցել է մետաղների ժամանակակից էլեկտրոնային տեսությունը։ 
Նախագուշակել է (1960) 2 1/2 տիպի փուլային անցումը և քվանտային դիֆուզիայի երևույթը (1969)։ Իլյա Լիֆշիցը և Ալեքսանդր Ֆյոդորովիչ Անդրեևը 1969-1972 թվականներին մշակել են քվանտային բյուրեղների և քվանտային դիֆուզիայի տեսությունը։ Լիֆշիցը և Յուրի Մոիսեևիչ Կագանը 1972 թվականին կառուցել են I տիպի փուլային անցումների կինետիկայի քվանտային տեսությունը։ Լիֆշիցը հանդիսանում է պինդ մարմնի ժամանակակից դինամիկ տեսության հիմնադիրներից մեկը։

1970-ական թվականներին ինտենսիվորեն աշխատել է պոլիմերների ֆիզիկայի բնագավառում։ Լիֆշիցը, Ալեքսանդր Յուլևիչ Գրոսբերգը և Ալեքսեյ Ռեմովիչ Խոխլովը մշակել են պոլիմերներում կծիկների և մոտեցումների հիման վրա բիոպոլիմերների համակարգերի տիպերի անցումների տեսությունը, որը իրենից ներկայացնում էր խտության ֆունկցիոնալի տեսքի կոնֆորմացիոն էնտրոպիայի շղթա։ 
Ստեղծել է պինդ մարմնի ֆիզիկայի և պոլիմերների ֆիզիկայի դպրոցը (Մարկ Ռեմովիչ Ազեբել, Մոիսեյ Իսակովիչ Կագանով, Վիկտոր Ցուկերնիկ, Ալեքսանդր Յուլեևիչ Գրոսբերգ, Ալեքսեյ Ռեմովիչ Խոխլով և այլք)։
Թաղված է Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը։

Իլյա Լիֆշից և ֆիլիատելիա 
Իլյա Միխայլովիչ Լիֆշիցը ֆիլիատելիստ էր։ Նամականիշերը սկսել է հավաքել դեռևս մանկուց։ Նա խրոնոլոգիական կոլեկցիոնիզմի հետևորդներից էր։ Նրա հավաքածուն նվիրված էր Հռոմեական կայսրությանը, ԽՍՀՄ-ին և եվրոպական երկրներին։ 1976 թվականին արդեն հաշվարկվում էր ավելի քան 200 հազար նամականիշեր, ծրարների նամականիշեր, նախանամականիշային ժամանակաշրջանի փաստաթղթեր։

Շքանշաններ և պարգևներ 
 Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
 Լենինյան մրցանակ (1967) — աշխատակիցների հետ մետաղների էլեկտրոնային ժամանակակից տեսության մշակման համար, որը հնարավորություն է տվել բացատրել մետաղների էլեկտրոնային էներգիական սպեկտրը
 ԽՍՀՄ ԳԱ-ի Լեոնիդ Իսակովիչ Մանդելշտամի անվան մրցանակ (1952)
 Սայմոնի հիշատակի մրցանակ (1961)
 Քեմբրիջի համալսարանի Տրինիտի-քոլեջի պատվավոր անդամ (1962-ից)
 ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի օտարերկրյա անդամ (1982-ից)

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 Українська Радянська Енциклопедія. — 2-е видання. — Т. 6. — К., 1981. — С. 205.
 Храмов Ю. А. Лифшиц Илья Михайлович // Физики: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и дополн. — М.: Наука, 1983. — С. 165—166. — 400 с. — 200 000 экз. (в пер.)
 
 Український Радянський Енциклопедичний Словник. — 2-е видання. — Т. 2. — К., 1987. — С. 287.
 Абліцов В. «Галактика „Україна“. Українська діаспора: видатні постаті» — К.: КИТ, 2007. — 436 с.

Արտաքին հղումներ 
 И. М. Лифшиц — профессор кафедры квантовой теории МГУ 

Խարկովի համալսարանի շրջանավարտներ
Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
1917 ծնունդներ
1982 մահեր
XX դարի ֆիզիկոսներ
ԽՍՀՄ ֆիլատելիստներ
Հոկտեմբերի 23 մահեր
Անձինք այբբենական կարգով
Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ
20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Տեսական ֆիզիկոսներ
Ռուս ֆիզիկոսներ
Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ