Կարապետ Բալյան

Կարապետ Ամիրա Բալյան, նաև Գարաբետ Ամիրա Բալյան (, ), հայ ճարտարապետ՝ Բալյանների հայտնի ընտանիքից, ով ստեղծագործել է Օսմանյան կայսրությունում։

Կենսագրություն 
Կարապետ Բալյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում 1800 թվականին՝ ճարտարապետ Գրիգոր Բալյանի և Սողոմե Սևերյանի ընտանիքում։ Հոր մահանալու պահին Կարապետը դեռևս չուներ զգալի փորձառություն, որպեսզի զբաղեցներ նրա տեղը։ Այդ իսկ պատճառով Կարապետը ծառայության է մտնում քեռու՝ Մասոն Հովհաննես Սևերյանի մոտ, որը նույնպես ճարտարապետ էր։

Կարապետը ծառայել է երեք սուլթանի մոտ՝ Մահմուդ II, Աբդուլ Մեջիդ և Աբդուլ Ազիզ։ Շատ շինություններ է կառուցել Ստամբուլում։ Ամենահայտնի աշխատանքների թվում է Դոլմաբահչեն, որը կառուցել է ավագ որդու՝ Նիկողոս Բալյանի հետ միասին։ Հաջորդ հայտնի աշխատանքը Բեյլերբեյի պալատն է, որը կառուցել է մյուս որդու՝ Սարգիս Բալյանի հետ։

Կարապետ Ամիրա Բալյանը ակտիվորեն մասնակցում էր հայկական համայնքային կյանքի կրթական և վարչական գործերին, ինչպես նաև զբաղվում էր գիտահետազոտական աշխատանքով՝ ուսումնասիրելով հայկական ճարտարապետությունը։ Նրա չորս որդիները նույնպես ընտրեցի հոր գործը և ճարտարապետներ դարձան՝ Նիկողոսը, Սարգիսը, Հակոբը և Սիմոնը։

Կարապետն իր մահկանացուն կնքում է 1866 թվականի նոյեմբերի 15-ին՝ սրտային անբավարարությունից։

Անձնական կյանք 
Կարապետ Բալյանն ամուսնացել է երկու անգամ։ Առաջին կնոջ անունը Նազենի (Նազեմի) Բաբայան էր, իսկ երկրորդինը՝ Մարիցե։ Երկու կնոջից նա ունեցավ 11 երեխա՝ 6 որդի և 5 դուստր։

Կարևորագույն շինություններ 
Կարապետ Ամիրա Բալյանի կողմից են կառուցվել ներքոհիշյալ շինությունները.

 Դոլմաբահչե (1848-1856)
 Չըրաղան պալատ
 Եշիլքյոյ Հյունքար պալատ
 Յըլդըզի հին պալատ
 Օրթաքյոյ մզկիթ (1854)
 Թոփհանեի ժամացույցի աշտարակ (1848)
 Քուրուչեշմեի հայկական եկեղեցի (1834)
 Բեյօղլուի եկեղեցի (1838)
 Գում Գափուի եկեղեցի
 Թոփհանեի գեղեցիկ արվեստենրի ակադեմիա
 Չիֆթե պալատ (այսօր Միմար Սինանի համալսարան)
 Իզմիթ Հյունքար պալատ
 Ռազմական ակադեմիայի շենք
 Մահմուդ II սուլթանի թյուրբե և շատրվան (1840)
 Բաքըրքյոյի տեքստիլի ֆաբրիկա
 Բեյքոզի կաշեգործարան (1842)
 Հերեքեի տեքստիլ գործարանի շենք (1843)
 Հայկական հոսպիտալ, Եդիկուլե (1832-1834) 
 Սուրբ Սարգիս եկեղեցի, Բանդըրմա
 Սուրբ Երրորդության եկեղեցի, Գալաթա
 Սուրբ Սարգիս եկեղեցի, Բեշիկթաշ (1834)
 Ռազմաինժեներական ուսումնարանի շենք
 Մահմուդ II-ի դամբարան

Տես նաև 
 Բալյան ընտանիք 
 Սինան

Գրականություն 
 Pars Tuğlacı: The Role of The Balian Family in Ottoman Architecture. Yeni Cigir Bookstore, Istanbul 1990, ISBN 975-95552-1-2 (englisch)
 Hasan Kuruyazıcı (Hrsg.): Batılılaşan İstanbul'un Ermeni Mimarları/Armenian Architects of Istanbul. Hrant Dink Vakfi, Istanbul 2016, ISBN 978-6058990050

Ծանոթագրություններ 

Օսմանյան կայսրության անձինք
Հայ ճարտարապետներ
Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Ստամբուլում ծնված անձինք