Ամֆիթատրոն Դուրրասում

Ամֆիթատրոն Դուրրասում (, ), հռոմեական ամֆիթատրոն, որը գտնվում է Ալբանիայի Դուրրաս քաղաքում։ 1-ին դարի սկզբում, այլ տվյալներով՝ 2-րդ դարում կառուցված ամֆիթատրոն, որը համարվում է անտիկ ժամանակաշրջանի խոշորագույն հուշարձաններից մեկը Ալբանիայում և Բալկանյան տարածաշրջանում։ Հուշարձանն ընդգրկված է Ալբանիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում և գտնվում է Ալբանական մշակութային հուշարձանների ինստիտուտի պահպանության ներքո։

Նկարագիր 
Ամֆիթատրոնը գտնվում է Դուրրասի կենտրոնում, Ադրիատիկ ծովի ափից  350 մետր հեռավորության վրա։ Էլիպսաձև է, երկարությունը կազմում է 132,4 մետր, լայնությունը՝ 113,2 մետր, բարձրությունը՝ 20 մետր, ասպարեզի պարամետրերը` 61,4x 42,2 մետր։ Հուշարձանի արևմտյան մասը հենված է բլրի վրա, արևելյան մասը գտնվում է բլրի ստորոտի հարթությունում։ Ամֆիթատրոնը կարող է տեղավորել 15-20 հազար հանդիսական։

Ամֆիթատրոնի ներսում կան կամարաձև շինություններ, որտեղ պահվել են կենդանիներ գլադիատորական մարտերին մասնակցելու համար, այդ շինություններից մեկում տեղակայված է եղել մատուռ, որտեղ պահպանվել են հնագույն քրիստոնեական խճանկարներ։ Ամֆիթատրոնի տրիբունաները ծածկված են եղել սպիտակ կավով։

Պատմություն 
Դուրրասի ամֆիթատրոնը կառուցվել է 1-ին կամ 2-րդ դարում։ Մինչև 5-րդ դարն այն օգտագործվել է գլադիատորական մարտեր կազմակերպելու համար։ Ամֆիթատրոնի գործունեության դադարեցման պատճառները անհայտ են, հետազոտողների կարծիքով այն կարող է կապված լինել 345-346 թվականների երկրաշարժերի հետ, կամ էլ կապվում է բյուզանդական կայսր Ֆեոդոսիա Ավագի 391 թվականի հրամանով բոլոր հեթանոսական կենտրոնների փակման հետ։ Մոտավորապես 5-րդ դարից ամֆիթատրոնը  սկսվեց օգտագործվել քրիստոնեական կարիքների համար։ 6-րդ դարում ամֆիթատրոնի սրահներից մեկում կառուցվեց մատուռ առաջին քրիստոնյա եպիսկոպոս սուրբ Աստիայի պատվին։

Ամֆիթատրոնը հայտնաբերվել է 20-րդ դարի սկզբին։ 1966 թվականին սկսվեցին ամֆիթատրոնի նպատակային  պեղումները և ուսումնասիրությունները։ 1996 թվականին  Դուրրասի ամֆիթատրոնը մտավ Ալբանիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների նախնական ցանկի մեջ։

Խնդիրներ 
Ամֆիթատրոնը գտնվում է հողմահարության և հոսող ջրերի ողողման վտանգի մշտական ազդեցության ներքո, բացի այդ իրենցից վտանգ են ներկայացնում հարակից տարածքներում կատարվող շինարարական աշխատանքները։ 2004 թվականին  Մշակութային հուշարձանների ինստիտուտի և Պարմայի համալսարանի միջև կնքվել է  շինության պահպանման և ռեստավրացիայի վերաբերյալ համաձայնագիր, որի համաձայն ամֆիթատրոնը նախատեսվում է օգտագործել մշակութային միջոցառումների անցկացման նպատակով, իսկ տեղական իշխանությունները պարտավորվել են հուշարձանի շուրջը ստեղծել համապատասխան ենթակառուցվածքներ։ Մշակութային հուշարձանների ինստիտուտը Դուրասի քաղաքապետարանի հետ համատեղ ամֆիթատրոնի վերակառուցման նպատակով հատկացրել է 40000 լեկ։

2013 թվականին Եվրոպա Նոստրան ամֆիթատրոնը մտցրել է ոչնչացման առավել մեծ սպառնալիքի ներքո գտնվող եվրոպական մշակութային յոթ հուշարձանների ցանկի մեջ։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Miraj, L. Dyrrachium in the Early Christian and Byzantine Period (Tiranë 2013).
 Miraj, L. ‘The Chapel in the Amphitheater of Dyrrachium and its Mosaics’, Antichità AltoAdriatiche-LIII (Trieste 2003) 245-291.
 Miraj, L. ‘The Earliest Coinage of Epidamnos/Dyrrachion as a Source’, Greek Influence along the East Adriatic Coast, Proceedings of the International Conference held in Split, September 24-26, 1998 (Split 2002) 435-470.
 Miraj, L. ‘Adaptime ne amfiteater gjate shekujve VI-XII’, Monumentet, (1991/1-2) 47-60.
 Miraj, L.‘Rezultate të gërmimeve arkeologjike në amfiteatrin e Durrësit’, Iliria, (1991/1-2) 276-278.
 Miraj, L.‘Mbishkrime për ndërtimet e Dyrrahut’, Iliria, (1991/1-2) 249-259.
 Miraj, L.‘Rezultate të germimeve arkeologjike në amfiteatër dhe termat romake, Durrës’, Iliria, (1990/2) 258-259.
 Miraj, L.‘Raport nga germimet arkeologjike ne amfiteatrin e Durresit’, Iliria, (1989/2) 286-288.
 Miraj, L.‘Gërmime të reja në amfiteatrin e Durrësit’, Iliria, (1988/2) 264-265.
 Miraj, L.‘Raport mbi gërmimet arkeologjike në amfiteatrin e Durrësit’, Iliria, (1987/2) 248-249.
 Miraj, L.‘Amfiteatri i Durrësit’, Iliria, (1986/2) 151-171.
 Miraj, L.‘Rreth Fortifikimeve para Bizantine të Dyrrahut’, Akte të Konferencës Arkeologjike rreth Durrësit (1983) 6-11.
 Miraj, L.‘Disa të dhena rreth amfiteatrit të Durrësit’, Durrësi, (1983/1) 21-29.

Հին Հռոմի ճարտարապետություն
Ալբանիայի հնագիտական վայրեր
Ալբանիայի շենքեր և կառույցներ
Համաշխարհային ժառանգություն Ալբանիայում
Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ