Էպատաժ

Էպատաժ (), ընդունված նորմերն ու կանոնները խախտող, սկանդալային, հանդուգն, գրգռիչ վարք կամ տեսք։ Հակադրվում է հասարակությունում ընդունված իրավական, բարոյական, սոցիալական և այլ նորմերի։ Հատուկ է ավանգարդային և հատկապես՝ մոդեռնիստական արվեստին։

Եզր 
«Էպատաժ» եզրը համապատասխանում է ժարգոնային ՝ «մեկին ոտք գցել» արտահայտությանը։ Բառը ժարգոնային է և գրական ֆրանսերենում գոյություն չունի, առաջացել է  բայից, որը նշանակում է շշմեցնել, զարմացնել, (բառացի նշանակությունը «գավաթի ոտքը ջարդել»)։ Ժարգոնային լեզուն առաջացել է 1835 թվականին, և հիմնականում անփոփոխ անցել է այլ լեզուների դրանից հետո։

Էպատաժի դերը արվեստում 
Էպատաժի հասկացությունը ծագել է գեղարվեստի միջավայրում, բայց ծագման պատճառների և ժամանակակից արվեստում նրա դերի մասին կան տարբեր կարծիքներ։ Էպատաժը սկսել է ժողովրդականություն վայելել մոդերնիզմի առաջացման հետ։ Ընդունված կարծիք է, թե էպատաժը օտար է դասական արվեստին։ Ըստ մեկ այլ կարծիքի էպատաժի արմատները անտիկ արվեստում են։

Որոշ հեղինակներ պնդում են, որ էպատաժը ժամանակակից արվեստի բաղկացուցիչ մասն է։ Ըստ Մաքսիմ Շապիրի, ավանգարդային արվեստում պրագմատիզմը առաջին պլան է եկել։ Առաջնային է դառնում արվեստի գործունությունը, որը միտված է զարմացնելու, տակնուվրա անել ու վրդովել։ Բնականաբար, նման արվեստը արժեքը ուղիղ համեմատական է ռեակցիային։ Նման կարծիքի է նաև Ի․ Վովչարենկոն՝

Այլ հետազոտողներ էպատաժը կապում են արվեստագետի հոգեբանական վիճակի հետ։ Ե․ Ռոգալյովը դիտարկում է էպատաժը որպես ելք անորոշ և անկայուն վիճակից, ժամանակակից մշակույթների բախման արդյունքում, առաջացած մեկ «մշակութային մատրիցայի» բացակայությունից։

Ալբեր Կամյուն գտնում է, որ էպատաժը «մետաֆիզիկական ընդվզման» ծայրահեղ վիճակն է։ Ընդ որում էպատաժը «բացարաձակ մերժման մեջ առանձնացած» արվեստագետի անօգուտ ընդվզումն է։

Առևտրային օգտագործում 
Էպատաժը հաճախ օգտագործվում է գովազդում և մարկետինգում վաճառվող ապրանքի հանդեպ հետաքրքրություն առաջացնելու նպատակով։

Էպատաժային գովազդներում հաճախ օգտագործվում են ոչ ցենզուրային կամ վիրավորական նյութեր կամ տեքստեր, ինչը արգելված է շատ երկրների օրենսդրությամբ և օրենքով պատասխանատվության ենթարկելու օրինակներ կան։

Գրականություն 
 Рогалева Е. А. Эпатаж в XX веке: теория игры в анализе эпатажа  // Вестник Самарского государственного университета. Социология. — 2001. — № 3. — С. 37-39.
 И. К. Вовчаренко. Эпатаж как эстетическая характеритика авангарда. // Вестник ВГУ. Серия: Филология. Журналистика. 2010, № 2.
Վովչարենկոյի հոդվածից
 Флакер А. Эстетический вызов и эстетическая провокация. // Живописная литература и литературная живопись. — М., 2008. — С. 88-99.
 Клющчинский Р. Эксцентризм и эксцентричность. О подвижности границ в искусстве // Киноведческие записки. — 1990. — № 7. — С. 151-154.
 Даниэль С. Авангард и девиантное поведение // Авангардное поведение. — СПб., 1998. — С. 41-46.
 Ալբեր Կամյու. «Վազող մարդը».

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Владимир Ляпоров. Оскорбление действием. Скандал и эпатаж в рекламе с точки зрения бизнеса // «Бизнес-журнал», 28 августа, 2003 
 Эрнест Марчуков -logy.ru/article20405.html И. Ступаченко, Б. Горлин. Реклама «за гранью фола» // «Коммерсант Санкт-Петербург», 10 ноября, 2005]
 Андрей Кононов. Эпатаж на музыкальном радио 
 Провокативность как метод социально-психологического воздействия 

Արվեստ
Հասարակագիտություն