Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Լուցկ)

Լուցկի հայկական  եկեղեցի, հայկական եկեղեցի, որը գտնվել է Ուկրաինայի Լուցկ քաղաքում, Գալշկի  Գուլեվիչովնի  փողոցում, որի տեղում Խորհրդային ժամանակաշրջանում կառուցվել են տասներկու բնակելի տներ։ Եկեղեցին 16-րդ դարում կառուցել էին Լուցկի հայերը։

Բնակության  սկիզբ 
Առաջին  հայկական  բնակավայրերը  Լուցկում  առաջացել  են  13-րդ դարում։  Այդ  ժամանակ   հայկական  թաղամասում  կար  300  տուն։  XIV դարում  հայական  համայնքն  արդեն  բավականին  մեծ  էր։  Կաթողիկոս  Թեոդորոս  II- ի  ուղերձում  1388  թվականին  Lուցկի  համայնքը  նշվում  է  երրորդ  տեղում  Կամենեցկից  և  Լվովից  հետո։  Հայերը  եղել  են  վարպետներ  քարե  գործերում,  դրա  համարել  գոյություն  ունի  տեսակետ,  որ  նրանք  մասնակցել  են  Լուցկի  բոլոր  քարե  տների  և  ամրոցների  շինարարությանը։

Ծաղկում 
1427  թվականին քաղաքի  հարավային  կողմի   հայկական  թաղամասում  կառուցվել  է  եկեղեցի։ 1429  թվականին  հայ  եպիսկոպոսը  եղել  է  այն  պատվիրակության  կազմում,  որը  հանդիպել  է քաղաքի  հյուրերին`  եվրոպական  կոնգրեսի  միապետերին։  1432  թվականին  Արքա  Յագաիլոն  արտոնություն  է  շնորհում  Լուցկի  հայերին,  որտեղ  հաստատում  է  նրանց  իրավունքները։  Ավելի  ուշ  1445  թվականին մեծ  իշխանության  միապետ Սվիդրիգայլոն,  որի  նստավայրը  եղել  է  ամրոցում,  հայկական  եկեղեցուն  նվիրել  է  Ցեպերիվ  գյուղը։ Միջազգային  առևտրի  ծաղկման  շրջանում  Լուցկի  հայերը  ակտիվորեն  ներգրավված  էին  այդ  գործին։  Նրանք  ծանրակշիռ  դեր  են  խաղացել  քաղաքի  արևելյան  ուղղությամբ  առևտրային  հարաբերություններում։  Քաղաքի  հարուստ  բնակիչների  շարքում  մեծ  թիվ  են  կազմել  հայերը։  Նրանք  մեծ  ներդրում  են  ունեցել  Լուցկի  մշակույթում  կողք  կողքի  այլ  ազգերի  հետ,  ովքեր  այդ  ժամանակ  ապրում  էին  քաղաքում`  հրեաներ,  թաթարներ,  գերմանացիներ։

Նոր  վերելք 
15-րդ  դարի  երկրորդ  կեսին  տեղի  է  ունեցել  Լուցկի  հայ  համայնքի  անկում։  Շատ  հայեր  Լուցկից  տեղափոխվեցին  Լվով։  Սակայն  հաջորդ  դարում  նա  զգացել  է  վերածնունդ  և  նոր  աճ։  Կառուցվել  է  նոր  եկեղեցի,  որը  նվիրված  էր  Ս.  Ստեփանոսին։  Այդ  ժամանակ  քահանան  դարձավ  Վարտիկը։  Չի  հաջողվել  Ճշտել,  այսօրվա  հայկական  եկեղեցին  համարվում  է  այն,  որ  կառուցվել  է  1427  թվականին,  թե  այն  մեկը,  որ  կազմավորվել է  16-րդ  դարում։ Հավանաբար  եղել  է  մի  քանի  եկեղեցիներ։ Եկեղեցուն  պատկանել  է քաղաքի մի  քանի  բակեր  ու  խաղահրապարակներ,  ինչպես  նաև  վերականգնվել  է  Ցեպերիվ  գյուղի  տիրապետման  իրավունքը։ 1585  թվականից  եկեղեցու  կողքին  գտնվում  է  վանք,  որ  ունի  հիվանդանոց  և  փոքրիկ  գերեզմանոց։ Ամբողջ  տարածքը  եղել  է  ցանկապատված։  Փողոցը,  որտեղ  գտնվել  է  տաճարը,  անվանվել  է  հայկական։ Տաճարի  կողքին  հարևան  փողոցում  եղել  է  Սուրբ  Հակոբի  մատուռը։  17-րդ  դարի  կեսերին  Ս.  Ստեփանոս  եկեղեցու  Փաստաթղթերում   եկեղեցին  հիշատակվում  է  որպես  մատուռ,  որը  կարող  է  ապացուցել, որ  նա  եղել  է  Լվովի  Հայ - կաթոլիկ  եպիսկոպոսության  իրավասության  տակ։

Համայնքի  անկում 

18-րդ  դարում  Լուցկի  հայ  համայնքի  կյանքը  բնութագրվում  է  որոշակի  նվազմամբ։  Դարասկզբում  քաղաքում  ապրում  էին  ընդամենը  տասնմեկ  ընտանիք։  Համայնքի  անկումը  պայմանավորված  է  թագավորության  անկման  հետ։ 1820  թվականին  քաղաքում,  հավանաբար,  հայեր  չէին  մնացել  և  դրա  պատճառով  Ս.  Ստեփանոսի  մատուռը  վերածվել  է  զինվորական  պահեստի։ Սակայն  1845  թվականին  համաքաղաքային  հրդեհից  պահեստը  այրվեց։ Այդ  ժամանակից  ի  վեր  հին  հայկական  տաճարի  ավերակները  համարվում  են  մասնավոր  կամ  քաղաքային  սեփականություն։  Տաճարը  այդպես  ավերակների  վերածված մնացել  է  մինչև  1850  թվականը։

Այսօրվա  կարգավիճակ 
Այսօր  հայկական  այդ  հնագույն  տաճարը  օգտագործվում  է  որպես  բնակելի  տուն։  2000  թվականին  կառուցվել  է  երկհարկանի  շինություն,  որը  վատթարացրել  է  ընդհանուր  ճարտարապետությունը։  Դարասկզբում  տեղի  է  ունեցել հայ  համայնքի  հերթական  վերածնունդը։  Քաղաքում  գործում  է  հայկական  մշակույթի  պատվիրակություն  Խաչիկ  Դանիելյանի  գլխավորությամբ։  Գործում  է  կիրակնօրյա  դպրոց,  որտեղ  դասավանդվում  է հայոց  լեզու,  հայոց  պատմություն և մշակույթ։ Պատվիրակության  կազմում  ընդգրկված  է  150  անդամ։ Հայ  համայնքի  անունից  նամակներ  են  հղվում  վերականգնելու  համար  Պաշա  Սավելեվի  փողոցի  պատմական  անունը`  Հայկական  փողոց,  որտեղ  գտնվում  է  հնագույն  կառույցը։  Սակայն  2007  թվականին փողոցը  անվանեցին  Գալշկա  Գուլեվիչիվի  անունով։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ 

Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ուկրաինահայ կաթողիկե վանքեր և եկեղեցիներ
15-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Լուցկի եկեղեցիներ