Մահմուդ և Մարիամ

«Մահմուդ և Մարիամ» (), ադրբեջանցի գրող Էլչին Էֆենդիևի վեպը, որը պատմում է Գանձակի խան Մահմուդի և հայ հոգևորականի դստեր՝ Մարիամի սիրո պատմությունը։ Դեպքերը տեղի են ունենում ուշ միջնադարում շահ Իսմայիլի կառավարման ժամանակ՝ ժամանակակից Ադրբեջանի տարածքում և Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցող իրադարձությունների ֆոնին։ Վեպն առաջին անգամ հրատարակվել է 1983 թվականին։ Վեպը ռուսերենով հրատարակվել է 1984 թվականին Բաքվում՝ «Գրական Ադրբեջան» ամսագրում։

Վեպի սյուժեն չունի պատմական հենք։ Էլչին Էֆենդիևը վեպը գրել է՝ հիմնվելով «Ասլը և Քերեմ» դասթանի վրա, որի սյուժեն պատմում է ադրբեջանցի պատանու և հայ աղջկա սիրո մասին։ Այս վեպում գրողը, լեզվաբան Վագիֆ Մինադ օղլի Արզումանովի կարծիքով, «հիշվող պատկերների տեսքով տվել է ժամանակի պատմաքաղաքական պատկերը, առկա խնդիրները»։

Վեպը սկսվում է՝ պատմելով Գանձակի խանի որդու Մահմուդի կյանքը։ Այնուհետև պատմությունը նոր ընթացք է ստանում։ Մահմուդին հետաքրքրում է ոչ միայն սերը, այլև հարազատ շրջանների ճակատագիրը։ Նա մտածում է մարդկային ճակատագրի մասին, նա մշտապես փիլիսոփայական մտածմունքների մեջ է։ Համաձայն Արզումանովի, վեպում 16-ամյա Մահմուդը խանի լկտի որդուց վերածվում է մի մարդու, ով մտահոգված է մարդկային տեսակին անհանգստացնող խնդիրներով, որն էլ հանդիսանում է վեպի լեյտմոտիվը։ Հետևելով իր սիրուն Մահմուդը լքում է հայրենի քաղաքը, երկիրը և ավելի շատ բան սկսում հասկանալ։

Գրականագետ Ակիֆ օղլի Մամեդ Հուսեյնովի խոսքերով, այս վեպում Էլչինը օգտագործում է տարբեր հնարքներ, պատմողական ոճի տարբեր անցումներ, սյուժեի հանկարծակի փոփոխություններ։ Ինչպես նշում է Հուսեյնովը, «Մահմուդ և Մարիամ» վեպում իրար են բախվում մեղքերի և իրականության աշխարհները։ Համաձայն գրականագետ Բեքիր Նաբիևի, այս վեպում պատմական իրողությունները խառնվում են ազգային բանաստեղծական արվեստի մոտիվների հետ։

Ինքը՝ հեղինակը իր «Ժամանակ և բառ» վեպում, անվանելով իր վեպը պատմափիլիսոփայական, գրել է. 

2013 թվականին, վեպի մոտիվներով, Թուրքիան և Ադրբեջանը համատեղ նկարահանել են համանուն ֆիլմ։ Գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Արաս Բուլութ Իյնեմլին և Եվա Դոդովան։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 
 

Ադրբեջանական գրականություն
1983 գրքեր