Դարքնեթ

Դարքնեթ (, նաև հայտնի է «Թաքնված ցանց», «Մուգ ցանց», «Ստվերային ցանց»), թաքնված ցանց է, որի կապերը հաստատվում են միայն վստահելի փիրերի (Peer) միջև, որոնց երբեմն անվանում են «ընկերներ», օգտագործելով ոչ ստանդարտ հաղորդակարգեր և պորտեր։ Անանուն «ցանցը» միմյանց հետ չկապված վիրտուալ թունելային համակարգ է, որտեղ տվյալները փոխանցվում են կոդավորման տեսքով։

Դարքնեթը տարբերվում է այլ տարածված միակարգ ցանցերից, քանի որ ֆայլերիի փոխանակումը անունուն է (քանի որ Այ-փի հասցեները  հրապարակային չեն), և, հետևաբար, օգտվողները կարող են հաղորդակցվել առանց մտահոգության և պետական միջամտության։

Այդ իսկ պատճառով դարքնեթը հաճախ ընդունվում է որպես հաղորդակցության միջոց, տարբեր ընդհատակյա  և անօրինական գործունեությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ  «դարքնեթ» տերմինը կարելի է օգտագործել ինտերնետի ոչ առևտրային «հանգույցները» նկարագրելու համար կամ վերաբերում է բոլոր ինտերնետ կապերին և տեխնոլոգիաներին, որոնք հիմնականում կապված են ապօրինի գործունեության և այլախոհության հետ։

Պատմություն 
«Դարքնեթ» տերմինն առաջացել է 1970-ական թվականներին և անվտանգության նպատակով կիրառվել է ARPANET-ից անջատված ցանցերին անվանում տալու համար, որից ավելի ուշ զարգացել է համացանցը։ Դարքնեթը կարող է ստանալ տվյալներ ARPANET-ից, բայց ունեն այնպիսի հասցեներ, որոնք չեն հայտնվում ցանցերի ցուցակում և չեն պատասխանում արտաքին հարցումներին։

Տերմինը ստացել է մեծ ճանաչում «The Darknet and the Future of Content Distribution» հրապարակման շնորհիվ, 2002 թվականին՝ Փիթեր Բիդլի, Փոլ Ինգլեդի, Մարկուս Փեյնարդի կողմից, որոնք Microsoft-ի աշխատակիցներ են։

Նրանց կարծիքով, դարքնեթի գաղափարը հիմնված է երեք ենթադրությունների վրա`

 Ցանկացած օբյեկտ, որը նախատեսված է լայն տարածման համար, հասանելի է օգտագործողների որոշակի հատվածի, պատճենահանման թույլտվությամբ։
 Օգտագործողները կկարողանան պատճեբել օբյեկտները, եթե դա հնարավոր է և, եթե նրանք դա ուզում են։
 Օգտագործողները միացված են բարձր թողունակությամբ ալիքներով։

DarkNet-ը ֆայլափոխանակման ցանց է, որը առաջանում է հրապարակայնորեն մատչելի տվյալների միջև։

Microsoft-ի հետազոտողները  պնդում են, որ դարքնեթի գոյությունը գործնական DRM տեխնոլոգիաների զարգացման համար խոշոր խոչընդոտ է։

Այդ ժամանակից տերմինն օգտագործել են շատ ԶԼՄ-ներ, այդ թվում՝ Rolling Stone-ը և Wired-ը։

Դարքնեթը կարող է օգտագործվել որոշ դեպքերում, ինչպիսիք են`

 Անձնական կյանքի գաղտնիությունը և քաղաքական հետապնդումներից վախը
Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում հանցագործությունները
Հեղինակային իրավունքներով պաշտպանված ֆայլերի փոխանակումը

Ենթամշակույթ 
Դարքնեթը նեթստալքինգի ուսումնասիրության առարկա է։ Լրագրող Ջ. Դ. Լազիկան իր «Դարքնեթ։ Հոլիվուդյան պատերազմ ընդդեմ թվային սերնդի» () գրքում 2005 թվականին նկարագրել է դարքնեթը որպես բոլոր ֆայլափոխանակման ցանցերն ընդգրկող։ Ավելի ուշ, 2014 թվականին, լրագրող Ջեյմի Բարտլետը իր «Սև համացանց» գրքում, օգտագործել է այն մի շարք ընդհատակ և արտասովոր ենթամշակույթների նկարագրության համար, այդ թվում էրոտիկ տեսահոլովակների, կրիպտոանարխիստների, ստվերային թմրանյութերի շուկաների, ինքնակառավարման համայնքների և սոցցանցերում ռասիստների և տրանսհումանիտարների նկարագրությունների համար։

Զետեղում 
Հայտնի երեք ինտերնետային մակարդակներից դարքնեթը պայմանականորեն տեղակայված է տեսանելի ցանցերից () հետո` ամենացածր (երրորդ) մակարդակում։ Թեև այն գտնվում է ամենացածր մակարդակում, նրան նույնպես կարելի է համարել մասամբ խորքային համացանցի հատակը։

Ըստ այլ վարկածի դարքնեթը և խորքային համացանցը ընդհանրապես չեն հատվում միմյանց հետ։ Նրանք համաշխարհային ինտերնետի չորս մասնաճյուղերից երկուսն են։ Այս սխեման համարվում է ոչ թե համաշխարհային սարդոստայնի շերտ, այլ չորս ճյուղեր, որոնք կապված են համացանցին։

Ընդհանուր տեղեկություններ 
Երբ այս տերմինը օգտագործում են ֆայլափոխանակման ցանցի նկարագրության համար, DarkNet-ը հաճախ օգտագործվում է որպես «friend-to-friend»-ի («ընկերոջից ընկերոջը») հոմանիշ արտահայտություն` այդ երկու հասկացությունները նկարագրում են ցանցը, որոնցում ուղղակի կապեր են հաստատվում երկու բուրգերի միջև, որոնք վստահում են մեկը մյուսին։ Այդպիսի ցանցերը այլ կերպ անվանում են փակ p2p (Private peer-to-peer):

Ամենաընդարձակ ֆայլափոխանակումները, օրինակ BitTorrent-ը, իրականում դարքնեթ չեն, քանի որ օգտագործողները կարող են միանալ ցանցում ցանկացած մեկի հետ։

Գրեթե բոլոր հայտնի դարքնեթները ապակենտրոնացված են և, հետևաբար, համարվում են միաստիճան։

Դարքնեթում օգտագործվում են դոմեններ, որոնցով անհնար է մուտք գործել սովորական համացանցից, օգտագործելով ստանդարտ բրաուզերներ։ Հաճախ դրանք պսևդոդոմեններ են .onion կամ .i2p և այլ դոմենային տիրույթներում։

Ծրագրային ապահովում 
Շատ ստվերային ցանցեր պահանջում են հատուկ ծրագրային ապահովման տեղադրում՝ ցանց մուտք գործելու հնարավորության համար։

Գոյություն ունեն այնպիսի հայտնի ստվերային ցանցեր, ինչպիսիք են`

 Tor անանուն ծրագրերի համար նախատեսված ամենահայտնի ծրագրերից մեկն է, որը նույնպես օգտագործվում է դարքնեթի մուտքի համար։
 I2P
 RetroShare
 Freenet
 GNUnet

Հնացած ստվերային ցանցեր 
 Turtle F2F
 WASTE
anoNet
AllPeers

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Boutin, Paul (January 28, 2004). «See You on the Darknet». Slate.
 «File-sharing 'darknet' unveiled». BBC News. August 16, 2006.
 Darknet Links
 Darknet 101 — introduction for non technical people

Համացանց