Նեոստիգմին

Նեոստիգմին, վաճառքային անվանումներից մեկը  Պրոստիգմին, դեղամիջոց․ օգտագործվում է միասթենիա գրավիսը, Օգիլվիեյի համախտանիշը և առանց խցանման առկայության մեզի հետհոսքը բուժելու համար։ Օգտագործվում է ատրոպինի հետ միասին նյարդամկանային պաշարման ազդեցությունները վերացնելու նպատակով։ Այն տրվում է ներերակային, ներմկանային և ենթամաշկային ներարկման ձևով։ Ներարկումից հետո ազդեցությունը ամենամեծն է 30 րոպե հետո և տևում է մինչև 4 ժամ։

Հաճախակի կողմնակի ազդեցություններից են սրտխառնոցը, թքարտադրության ուժեղացումը, որովայնային ցավը, սրտի ռիթմի դանդաղումը։ Առավել ծանր կողմնակի ազդեցություններից են արյան ցածր ճնշումը, թուլությունը և ալերգիկ ռեակցիաները։ Հղիության ժամանակ օգտագործման անվտանգությունը երեխայի համար պարզ չէ։ Նեոստիգմինը խոլիներգիկ դեղերի խմբին է պատկանում։ Այն գործում է, պաշարելով ացետիլխոլինէսթերազան և բարձրացնում է ացետիլխոլինի մակարդակը։

Նեոստիգմինը պատենտավորվել է 1931 թվականին։ Այն ԱՀԿ-ի դեղերի ցանկում է, որպես առողջապահության համակարգում անհրաժեշտ ամենաարդյունավետ և անվտանգ դեղերից մեկը։ Զարգացող երկրներում արժեքը տատանվում է 0.18$–2.6$ 1 դեղաչափի համար։ Անվանումը առաջացել է հունարեն neos-ից, որը նշանակում է "նոր", և "-ստիգմին" ածանցից, որը նրա սկզբնական մոլեկուլ՝ ֆիզոստիգմինի անվանումից է եկել։

Բժշկական կիրառություն 
Այն օգտագործվում է միասթենիա գրավիսի ժամանակ մկանային տոնուսը լավացնելու, մկանային ռելաքսանտների (Րոկուրոնիում, Վեկուրոնիում) կողմնակի ազդեցությունները վիրահատությունից հետո վերացնելու նպատակով, սովորաբար 25-ից 50 μգ/կգ դեղաչափով։

Կիարռում են նաև աղիքային սուր պսևդոխցանման պահպանողական բուժման և Օգիլվիեյի համախտանիշի բուժման ժամանակ, որոնց մոտ աղիները լայնանում են, բայց բացակայում է աղիների իրական մեծանիկական խցանումը։

Սովորաբար հիվանդանոցներում օգտագործում են ներերակային նեոստիգմին, որը թուլացնում է օձի խայթոցի ազդեցությունը։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ քթով օգտագործելու դեպքում նույնպես կարելի է օգտագործել նեոստիգմինը որպես օձի խայթոցի բուժման միջոց։ ԱՄՆ-ում նեոստիգմինը սկսվել է օգտագործվել որպես մկանային ռելաքսանտների կողմնակի ազդեցությունների բուժման միջոց 2015 թվականին։

Կողմնակի ազդեցություններ 

Նեոստիգմինը կարող է թողնել ակնային կողմնակի ազդեցություններ՝ ցավ ունքերի շրջանում, տեսողության խանգարում, ֆակոդոնեզ, գլխացավ, եղջերաթաղանթի գերարյունություն, ծիածանաբորբ, ալերգիկ ռեակցիաներ և հազվադեպ ցանցենու շերտազատում։

Նեոստիգմինը առաջացնում է սրտի ռիթմի դանդաղում (բրադիկարդիա)։ Այդ պատճառով զուգահեռ տրվում են նաև պարասիպատոլիտիկ դեղեր, օրինակ՝ ատրոպին կամ գլիկոպիրոլատ։

Ստամոքսաղիքային ախտանիշները առաջանում են ամենավաղը և ներառում են ախորժակի բացակայությունը, սրտխառնոցը, փսխումը, սպազմը և փորլուծությունը։

Ֆարմակոլոգիա 

Ացետիլխոլինի քայքայման վրա ազդելով, նեոստիգմինը անուղղակիորեն խթանում է և նիկոտինային և մուսկարինային ացետիլխոլինային ընկալիչները։ Նեոստիգմինը ի համեմատ Ֆիզոստիգմինի ունի քառավալենտ ազոտ և ավելի բևեռային է, որի հետևանքով չի անցնում արյունաուղեղային պատնեշը և չի մուտք գործում կենտրոնական նյարդային համակարգ, բայց անցնում է ընկերքային պատնեշը։ Նրա ազդեցությունը կմաղքային մկանների վրա ավելի ուժեղ է, քան ֆիզոստիգմինի ազդեցությունը։ Նեոստիգմինը ունի ազդեցության կարճ տևողություն, սովորաբար 2-4 ժամ։ Նեոստիգմինը կապվում է խոլինէսթերազայի անիոնային և էսթերային հատվածներին։ Դեղը պաշարում է ացետիլխոլինէսթերազայի ակտիվ հատվածները և այն չի կարողանում ապաակտիվացնել ացետիլխոլինը, մինչև դրանք կհասնեն հետսինապսային ընկալիչներին։ Սա թույլ է տալիս հասնել գործողության պոտենցիալի շեմին և արդյունքում կարող է առաջանալ նոր իմպուլս հաջորդ նեյրոնում։ Միասթենիա գրավիսի դեպքում լինում են քիչ քանակի ընկալիչներ, իսկ ացետիլխոլինէսթերազայի պաշարման դեպքում ացետիլխոլինը չի քայքայվում և կարող է կապվել բոլոր եղած ռեցեպտորների հետ՝ առաջացնելով մկանային կծկում։

Քիմիա
Նեոստիգմինը կարող է դիտարկվել որպես ֆիզոստիգմինի անալոգ։ Այն ստացվում է 3-երկմեթիլամինոֆենոլի և N-երկմեթիլկարբամոիլ քլորիդի փոխազդեցությունից, որի արդյունքում առաջանում է երկմեթիլկարբամատ, իսկ հետագայում այն ալկիլացնում են երկմեթիլ սուլֆատով և ստանում պահանջվող նյութը։

Սպեկտրային տվյալներ 
Նեոստիգմինը UV/VIS (ուլտրամանուշակագույն տեսանելի սպետկտրոմետր) կլանումը ցույց է տալիս 261 նմ, 267 նմ և 225 նմ։

Neostigmine's 1H NMR Սպեկտրոսկոպիան ցույց է տալիս 7.8, 7.7, 7.4, 7.4, 3.8, և 3.1 մեկ միլիոն մասով փոփոխությունը։ Ավելի մեծ փոփոխությունները տեղի են ունենում արոմատիկ հիդրոգենազների պատճառով։ Ավելի փոքր փոփոխությունները՝ 3,8 և 3,1 մասերից ցածր, տեղի են ունենում համապատասխանաբար երրորդային և չորորդային ազոտի մոլեկուլից էլեկտրոնի հեռացման բնական հատկության պատճառով։

Պատմություն 

Նեոստիգմինը առաջին անգամ սինթեզվել է Էշիլմանի և Ռեյներտի կողմից 1931 թվականին և պատենտավորվել է Էշիլմանի կողմից 1933 թվականին։

Նեոստիգմինը ստացվում է 3-երկմեթիլամինոֆենոլի և N-երկմեթիլկարբամոիլ քլորիդի փոխազդեցությունից, որի արդյունքում առաջանում է երկմեթիլկարբամատ։ Հետագայում այն ալկիլացվում է երկմեթիլ սուլֆատով և առաջանում է նեոստիգմին։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Ացետիլխոլինէսթերազայի պաշարիչներ