Դիույ

Դիույ, մահացածների թագավորություն կամ «դժոխք» չինական առասպելաբանության մեջ։ Պատկերացումը Դիույի մասին հիմնված է բուդդիստական «Նարակա» հայեցակարգի հետ համադրության վրա, որը չինական ավանդական պատկերացումն է մահից հետո կյանքի մասին։

Դիույը, որպես կանոն, պատկերվում է ընդհատակյա լաբիրինթոսի տեսքով, որը ունի տարբեր մակարդակներ և խցիկներ, որտեղ բանտարկված են մահացածների հոդին իրենց մեղքերը քավելու համար։ Դիույում մակարդակների կոնկրետ քանակը և դրա հետ կապված աստվածությունների թիվը կա բուդդայական և դաոսական մեկնաբանություններում։ Որոշները ասում են 3-4 դատարանների մասին, մնացածը հիշատակում «Դժոխքի 10 դատարանների» մասին, որոնցից յուրաքանչյուրը ղեկավարում է դատավորը, այլ չինական լեգենդներում պատմվում է «Դժոխքի 18 մակարդակների» մասին։ Յուրաքանչյուր դատավորը պետք է զբաղվի տարբեր ասպեկտների մեղքերի թողությամբ և իրավունք ունի դնել տարբեր պատիժներ; շատ ավանդույթներ պնդում են, որ մեղավորները տարբեր տանջանքների են ենթարկվում մինչև մահը, որից հետո նրանք նորից վերադառնում են նախնական վիճակին, այսինքն տանջանքները սկսվում են նորից։

Դիույի հայեցակարգը 
Ըստ դաոսիզմի բուդդիզմի գաղափարների և չինական ավանդական կրոնի Դիույը քավարան է, որը ծառայում է հոգուն պատժելու և վերաձևավորվելու համար` որպես ռեինկառնացիայի նախապատրաստում։ 

Որոշ ավելի հին չինական աղբյուրներում նշվում է մարդկանց մասին, ովքեր մահից հետո գնում են Դեղին ստորգետնյա Խուան Ցյուան աղբյուրի մոտ, դեպի Թայշան, Ցզյույուան, Ցզյուցյուան կամ Ֆենդու սարեր, որտեղ նրանց ճակատագիրը տրված է երկրային և լեռնային հեգիներին։ 4-6-րդ դարերում ձևավորվել է դաոսական պատկերացումներ ստորերկրյա թագավորության մայրաքաղաքի` Լոֆենի մասին, որը գտնվում է մի լեղան վրա աշխարհի ծայրին, ավելի ուշ ժամանակաշրջանում հայտնվում են հիշատակումներ երկնքի 6 պալատների մասին, որոնցից յուրաքանչյուրը ընդունում է մահացածների իր հոգիները։ 9-րդ դարում դաոսները նկարագրում են 24 ստորերկրյա դատարաններ, որոնք գտնվում են Ֆենդու լեռան վրա։ Այժմ Ֆենդուն և Թայշանի տաճարները վերածվել են տուրիստական տեսարժան վայրեր ներառյալ` դժոխքի գեղարվեստական պատկերները և հատմահու կյանքի պատկերները։ Նույն 9-րդ դարում բուդդիստները Չինաստանում ձևավորում են դժոխքի 10 սենյակների բաժանման գաղափարը։ Մոտավորապես 13-15-րդ դարերում ձևավորվել է պատկերացում ստորերկրըա թագավորության հիերարխիայի մասին, գլխավոր աստվածությունը ճանաչվել է Յուիյ-դին (Նեֆրիտե թագավոր)։

Ծանոթագրություններ 

Առասպելներ