Իսա Ասպ

Իսա Ասպ (, ), առաջին ֆինն կին բանաստեղծ։ Մահացել է տասնինը տարեկան հասակում տուբերկուլոզից՝ թողնելով մոտավորապես 100 բանաստեղծություններ, որոնցից ամենատարածվածը «Օրոր ալիքին» բանաստեղծությունն է։ Նրա մահից հետո բանաստեղծությունները տպագրվել են, նրա պատվին կառուցվել են արձաններ, գրվել կենսագրականներ։

Կենսագրություն 
Ասպը ծնվել է 1853 թվականին Ուտայարվի քաղաքում։ Նա եղել է Յաակու Ասպի և Բեատա Էլիզաբեթ (ծննդյան անունը՝ Պուհակա) Ասպի ողջ մնացած 9 երեխաներից մեկը։ Ասպը զարգացած երեխա է եղել և հոր պես գրել է բանաստեղծություններ։ Նրան շվեդերեն է սովորեցրել տատիկը։ Երբ նա առաջին անգամ դպրոց է գնացել, ունեցել է նախադպրոցական գիտելիքներ։

Ընտանիքը տեղափոխվել է Սուոմուսալմել, որտեղ Իսան 19 տարեկանում գրել է իր առաջին բանաստեղծությունը։ Բանաստեղծություններում արտահայտել է հոր և հայրենիքի հանդեպ հարգանքը։ 1864 թվականին Ռաահեում հաճախել է մասնավոր դպրոց, որտեղ սովորել է շվեդերենով։ Ընկերացել է տեղացի քահանա Ֆանի Հետալի հետ։ 1866 թվականին ավարտել է ուսումը և ընկերների հետ շփվել է նամակներով։ Ստեղծել է «Lahja» ամսագիրը, որը միայն ընտանիքին է ցույց տվել, սակայն այն ունեցել է 22 համար։ Մեկ տարի անց գտել է կյանքի ընկերոջը, սակայն հաջորդ գարնանը մահացել է թոքաբորբից։

Ասպը տպագրվել սկսել է Trollsländan (fi) ամսագիրը հայտնաբերելուց հետո, երբ նրանց է ուղարկել իր բանաստեղծությունները։ Trollslända ամսագիրը ստեղծել և ղեկավարում էին Ալեքսանդրա Գրիֆենբերգը, Զաքարիաս Տոպելիուսը և նրա դուստր Տոինի Տոպելիուսը։

1871 թվականին Ասպը սկսել է բանաստեղծություն գրել Ֆիններենով Յուվյասկյուլիայի ուսուցիչների վերապատրաստման քոլեջում դասընթաց անցնելուց հետո։

Մահ և ժառանգություն 
Ասպը մահացել է տուբերկուլոզից Յուվյասկյուլյայում 1872 թվականին՝ թողնելով մոտավորապես 100 լիրիկական բանաստեղծություններ, որոնցից ամենահայտնին «Օրոր ալիքին» բանաստեղծությունն է։ Ասպը համարվել է «Ֆինն առաջին կին բանաստեղծը»։ Նրա առաջին կենսագրականը 1912 թվականին տպագրվել է Հելմի Սետյալյայի կողմից։ Ասպի մահից հետո նրա պատվին ստեղծվել են հուշարձաններ, գրվել են կենսագրականներ և ստեղծվել են նրա բանաստեղծությունների գրքերը։

Գրականություն 
 Krohn, Helmi (1912). Isa Asp : Nuoren pohjalaisen runoilijaneidon elämäntarina. Helsinki: Otava.

Ծանոթագրություններ 

Ֆինն բանաստեղծներ
Լեսբուհի գրողներ
Տուբերկուլոզից մահացածներ