Ասլը և Քերեմ

«Ասլը և Քերեմ» (; ), կովկասյան ժողովուրդների, Միջին և Կենտրոնական Ասիայի թյուրքալեզու ազգերի մոտ տարածված ռոմանտիկ դասթան։

Պատմության թաթարական տարբերակը ձևավորվել է, հավանաբար, 16-րդ դարում։ Պատմության բանաստեղծական հատվածները վերագրվում են գլխավոր հերոսին՝ ժողովրդական երգչին (աշուղին)։ Պատմության հանգույցը մուսուլման (հավանաբար կովկասյան թաթար) տղայի սերն է քրիստոնյա (հայուհի) աղջկա նկատմամբ։ Գանձակի խան Զիյադի որդի Քերեմը սիրահարվում է հայ հոգևորական Ղարա Քեշիշի դստերը՝ Ասլըին։ Սակայն, նրանց միավորման ճանապարհին կանգնած է աղջկա հոր կրոնական ֆանատիզմը։ Ստեղծագործության ավարտը ողբերգական է։ Սիրահարները այրվում են խորհրդանշական կրակի մեջ։ Ստեղծագործության կրոնական առանցքը պատմական է։ Այն թվագրվում է թյուրք օղուզների՝ դեպի Արևմուտք կատարած արշավանքների ժամանակաշրջանին (XI —XIII դարեր)։ Դասթանի հիմնական գաղափարը, որն արտահայտվում է սյուժեի բոլոր հատվածներում, սիրո գերակայությունն է նախապաշարմունքների նկատմամբ։ Համարվում է, որ ադրբեջանական (խոսքը վերաբերում է Իրանական Ադրբեջանին) դասթանը ձևավորվել է Սեֆյան արքայատոհմի կառավարման ժամանակ և կապող կամուրջ հանդիսացել տեղական բարբառների և դասական լեզվի միջև։ Ժամանակի ընթացքում պատմությունը ներթափանցել է օսմանյան, ուզբեկական, պարսկական գրականության մեջ։

Թուրքմենական տարբերակը ավելի արխայիկ է, քանի որ առատ է էթնիկ և տեղանվանական տարրերով։

Դասթանի մոտիվներով ադրբեջանցի կոմպոզիտոր Ուզեիր Հաջիբեկովը գրել է Ասլի և Քյարամ օպերան, որը բեմադրվել է 1912 թվականին։ Դասթանի հիման վրա՝ ադրբեջանցի գրող Էլչին Էֆենդիևը 1980-ական թվականներին գրել է «Մահմուդ և Մարիամ» սիրավեպը։

Ծանոթագրություններ 

Ադրբեջանական գրականություն
Թուրքական գրականություն