Մանիակային համախտանիշ

Մանիակային համախտանիշ ( — «կիրք», «խելագարություն», «հակում»), համախտանիշ, որը բնութագրվում է ախտանշանների տրիադայով . բարձր տրամադրություն՝ հիպերթիմիայի տեսքով, գաղափարական և հոգեբանական գրգռվածություն՝ մտածողության և խոսքի արագացման տեսքով, շարժողական գրգռվածություն։   
Մանիակային համախտանիշին նաև բնորոշ է, բայց ոչ միշտ է հանդիպում՝ բնազդային գործունեության ուժեղացումը (ախորժակի աճը, ինքնապաշտպանական միտումների ուժեղացումը), ուշադրության կենտրոնացման կորուստը, սեփական «ես»-ի գերագնահատումը։  
Մանիակային սինդրոմի բացահայտման համար օգտագործվում է՝ մոլագարության բացահայտման թեստը, այսպես կոչված՝ Ալթմանի սանդղակը։

Ծագումը (պատճառագիտություն) 
Ավելի հաճախ մանիակային համախտանիշը դիտվում է երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման շրջանակներում։ Այդ դեպքերում ընթանում է նոպայի տեսքով՝ «դրվագներով»՝ բնորոշ զարգացման փուլերով։ Մանիակային դրվագների կառուցվածքում ներառված ախտանիշների արտահայտվածությունը կարող է լինել տարբեր, փոփոխվել՝ կախված հիվանդի մոտ հիվանդության զարգացման աստիճանից։ 
Բացի դրանից, մանիակային համախտանիշը կարող է դիտարկվել վարակիչ, թունավոր, օրգանական և այլ փսիխոզների ժամանակ, ուղեղային կամ ընդհանուր սոմատիկ հիվանդությունների հետևանքով։ Հետևաբար՝ հիվանդներին անհրաժեշտ է մանրակրկիտ հետազոտություն։ Մասնավորապես, մանիակային համախտանիշը կարող է լինել հիպերտիրեոզի դրսևորում։ 
Մանիակային համախտանիշը նաև կարող է առաջանալ՝ թմրամիջոցների կամ դեղորայքային միջոցների օգտագործումից (օրինակ՝ հակադեպրեսանտներ, բրոմիդներ, կորտիկոստերոիդներ, հալյուցիանգեններ, օպիատներ, կոկաին և այլ գրավչանյութեր), զարգանալ՝ սոմատիկ հիվանդությունից կամ վիրահատությունից հետո։ Դիֆերենցյալ ախտորոշման ընթացքում այն հիվանդներն, ում մոտ՝ հակադեպրեսանտների ընդունման ֆոնի վրա առկա է մաիակային համախտանիշ (նաև այն մարդկանց մոտ, ովքեր չարաշահում են հոգեմետ նյութեր) երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում աշտորոշման մասին կարելի է մտածել այն դեպքում, երե մանիայի ախտանշաններ հանդիպել են հակադեպրեսանտների կամ թմրամիջոցների ընդունումից առաջ։

Սիմպտոմատոլոգիա 
Մանիակային համախտանիշը՝ նման դեպրեսիվին, բաղկացած է դեպրեսիային հակադիր նշանների տրիադայից .
 Տրամադրության բարձրացում (հիպերտամիա)։ Թախիծի, լքվածության, անելանելիության վիճակը չի առաջանում անգամ այն ժամանակ, երբ` հոգեբանական հասկանալի պատճառներով, կարելի էր սպասել։ 
 Մտածողության արագացում` ասոցատիվ գործընթացի թեթևացումով, մինչև` գաղափարական թռիչք (դրա հետ մեկտեղ, առանձին դատողություններում տրամաբանությունը չի կորչում)։ 
 Շարժողական ակտիվության բարձրացում (հիպերբոլիա)։

Դասակարգում 
Մանիակային համախտանիշի «մաքուր» տարբերակից բացի հնարավոր են տարբերակներ, որտեղ նշաններից մեկը շատ կամ քիչ է արտահայտված։ Հետևաբար՝ հնարավոր է մանիակային համախտանիշի հետևյալ տարբերակները .
 Բոլոր ախտանշանները հավասարապես արտահայտված են.
 Դասական կամ «մաքուր» մանիա
 Հիպոմանիա - վիճակ, երբ բոլոր 3 ախտանշաններն առկա են, բայց չեն հասնում խանգարման մակարդակի, այսինքն՝ չեն խախտում մարդու վարքն ու սոցիալական գործունեությունը և չեն համարվում հոգեկան խանգարում։
 Ախտանշաններից մեկը սովորականից շատ է արտահայտված.  
 Հիպերտիմիկ (ուրախ) մանիա - ամենաարտահայտված ախտանիշ է համարվում՝ անսովոր բարձր տրամադրությունը 
 Խառնաշփոթ մանիա - ասոցիացիաների արագացում։ 
 Ախտանշաններից մեկը վերածվում է հակադիրի.  
 Զայրույթի մանիա - մտածողության արագացումն ու շարժողական ակտիվության բարձրացումը ուղեկցվում է տրամադրության իջեցումով, ինչը դրսևորվում է աճող զայրույթով, նյարդայնությամբ, ագրեսիվ վարքով, մասնավորապես հասնում է՝ կործանարար վարքագծի  
 Մանիակային ընդարմացում -  տրամադրության բարձրացմանն ու մտածողության արագացմանն ուղեկցում է շարժումների արգելակումը  
 Անարդյունավետ մանիա - տրամադրության բարձրացումն ու շարժողական ակտիվությունը համադրվում է մտածողության դանդաղեցումին։ 
 Նաև հանդիպում է, երբ մանիան ընթանում է հոգեբանական ախտանշանների հետ միասին։ Օրինակ՝ 
 Մանիակային-պարանոիդ տարբերակ - մանիակային համախտանիշն ի հայտ է գալիս խենթ գաղափարների և հետապնդումների ուղեկցությամբ։

Տես նաև 
Ընկճախտային համախտանիշ

Ծանոթագրություններ 

Համախտանիշներ այբբենական կարգով
Հոգեախտաբանական համախտանիշներ
Հոգեբուժական ախտորոշում
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում