Յուվալ Նեեման

Յուվալ Նեեման (, ), իսրայելցի տեսական ֆիզիկոս, ռազմական գիտնական և քաղաքական գործիչ։ 1980-ականների և 1990-ականների սկզբին եղել է Իսրայելի գիտության և զարգացման նախարար։

Կենսագրություն 
Յուվալ Նեեմանը ծնվել է Թել Ավիվում Մանդատային Պաղեստինի ժամանակաշրջանում։ 15 տարեկանում ավարտել է ավագ դպրոցն ու ընդունվել Տեխնիոնի մեքենաշինություն բաժինը։ 15 տարեկանում անդամակցել է Հագանային։ 1948 թվականի արաբ-իսրայելական պատերազմի ժամանակ Նեեմանը ծառայել է Իսրայելի պաշտպանության բանակում որպես գումարտակի հրամանատարի տեղակալ, այնուհետև` որպես Թել Ավիվի գործառնական սպա և Գիվատի բրիգադի հրամանատար։

Հետագայում 1952-1954 թվականներին ծառայել է որպես Գլխավոր շտաբի գործառնական բաժնի հրամանատարի տեղակալ, Իսրայելի պաշտպանության բանակի պլանավորման վարչության հրամանատար։ Պաշտոնավարման ընթացքում օգնել է պաշտպանության բանակին կազմավորվել որպես պահեստազորային բանակ, մշակել է զորահավաքային համակարգը և գրել Իսրայելի պաշտպանական դոկտրինի առաջին նախագիծը։

1958 և 1960 թվականներին Նեեմանը Մեծ Բրիտանիայում եղել է Իսրայելի պաշտպանության բանակի կցորդ, Լոնդոնի կայսերական քոլեջից ստացել ֆիզիկոսի որակավորում՝ սովորելով  1979 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակակիր Աբդուս Սալամի հսկողության ներքո։ 1961 թվականին զորացրվել է Իսրայելի պաշտպանության բանակից գնդապետի աստիճանով։

1981 թվականին Նեեմանը դարձավ Համաշխարհային մշակութային խորհրդի հիմնադիր անդամ։

1998-2002 թվականներին Նեեմանը ղեկավարել է Իսրայելի ինժեներների ընկերակցությունը։

Գիտական գործունեություն 
Ֆիզիկայի բնագավառում Նեեմանի ամենամեծ նվաճումներից մեկը Մարի Գել-Մանից անկախ 1961 թվականին SU (3) համային սիմետրիայի միջոցով հադրոնի դասակարգման հայտնաբերումն էր, այժմ էլ կոչվում է «Ութապատիկ ուղի»։ Այս SU (3) սիմետրիան դրել է 1964 թվականին Գել Մաննի ու Ջորջ Ցվեյգի (անկախ միմյանցից) առաջարկած քվարկային մոդելի հիմքը։

Նեեմանը 1965-1972 թվականներին Թել Ավիվի համալսարանում հիմնադրել է Ֆիզիկայի և աստղագիտության դպրոց և 1971-1975 թվականներին ղեկավարել այն,  1971-1975 թվականներին եղել է Թել Ավիվի համալսարանի նախագահ, 1979-1997 թվականներին՝ Առաջատարա հետազոտությունների Սաքլեր ինստիտուտի տնօրեն։ 
1968-1990 թվականներին եղել է Օսթինի Տեխասի համալսարանի Մասնիկների տեսության կենտրոնի (Սուդարշանի հետ միասին) համանախագահ։ Իսրայելի տնտեսական ապագայի և անվտանգության համար խիստ կարևորել է տիեզերական հետազոտություններն ու արբանյակները և 1983 թվականին հիմնադրել է Իսրայելի տիեզերական գործակալությունը, որը ղեկավարել է մինչև մահ։ 1965-1984 թվականներին ընդգրկված է եղել Իսրայելի ատոմային էներգիայի հանձնաժողովում և զբաղեցրել է Սորեք միջուկային հետազոտությունների կենտրոնի գիտական տնօրենի պաշտոնը։ 1974-1976 թվականներին եղել է Պաշտպանության նախարարության գիտական աշխատակից։

Նեեմանը նկարագրվել է որպես «ժամանակակից գիտության ամենապայծառ գործիչներից մեկը»։ Համահեղինակ է The Particle Hunters աշխատության, որը լույս է տեսել 1986 թվականին անգլերենով։ The Times-ի գրական հավելվածը բարձր է գնահատել այս գիրքը որպես «ներկայումս հասանելի քվանտային ֆիզիկայի լավագույն ուղեցույց»։

Պարգևներ և մրցանակներ 
 Իսրայել մրցանակ ճշգրիտ գիտությունների բնագավառում, 1969 թ.  in the field of exact sciences (որը վերադարձել է 1992 թվականին ի նշան Էմիլ Հաբիբիի Իսրայելի մրցանակի արժանանալու դեմ բողոքի)
 Ալբերտ Այնշտայն մրցանակ, 1970 թ.
 ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի մրցանակ, 1972 թ.
 Վինգեր մեդալ, 1984 թ.
 Արվեստի, գիտության և մշակույթի EMET մրցանակ, 2003 թ. 
Պարգևատրվել է նաև Ֆրանսիական քոլեջի մեդալով և Ֆրանսիայի Պատվո շքանշանով (Փարիզ, 1972 թ.), Վինգեր մեդալով (Ստամբուլ-Օսթին, 1982 թ.), Բիրլայի գիտական մրցանակով (Հայդերաբադ, 1998 թ.) և այլ մրցանակներ ու պատվավոր կոչումներ Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի համալսարաններից։

Մահ 
Յուվալ Նեեմանը մահացել է 80 տարեկանում՝ 2006 թվականի ապրիլի 26-ին Թել Ավիվի Սուրասկի բժշկական կենտրոնում, կաթվածից։ Նեեմանը ամուսնացած է եղել Դվորայի հետ։ Ունեցել են որդի և դուստր։ Քույրը՝ Ռութ Բեն Իսրայելն է։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Yuval Ne'eman on the Knesset website
 Yuval Ne'eman's papers in the INSPIRE-HEP database
 Jewish Physicists list

Հագանայի անդամներ
Հրեա աթեիստներ
Իսրայելի հրեաներ
Իսրայելցի միջուկային ֆիզիկոսներ
Իսրայելցի ֆիզիկոսներ
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Իսրայելի քաղաքական գործիչներ
Հրեա գիտնականներ