Կեյմադա (խմիչք)

Կեյմադա (, բառացի` «հրդեհ, այրում»), ալկոհոլային տաք խմիչք` պունշի տեսակի։ Ավանդական խմիչք է Գալիսիայում։ Պատրաստվում է ալխոհոլային թունդ խմիչքի` օրուխոյի հիմքով, որ պատրաստվում է խաղողի հումքից` կիտրոնի կեղևի, սուրճի հատիկների, հազվադեպ այլ հավելումների ավելացման եղանակով։

Կեյմադայի պատրաստումը գալիցիական ժողովրդական ավանդույթներում կարևոր դեր ունի, վայելում է հատուկ ծիսական վերաբերմունք` միստիկական երանգով։ Ժամանակակից Գալիցիայում նման արարողությունները լայնորեն կիրառվում են որպես գրավիչ առաջարկ զբոսաշրջիկների համար։

Ծագում և տարածում 

Կեյմադան, ինչպես և օրուխոն, համարվում է գալիցիական ազգային խմիչք։ Ընդ որում, եթե օրուխոն պատրաստվում է խաղողից մնացած հումքի թրմումով, որը մնում է գինի ստանալու արդյունքում, և լայն տարածում է գտել 20-21-րդ դարերում Իսպանիայի տարբեր շրջաններում, ապա կեյմադայի պատրաստումը սահմանափակվում է բացառապես գալիցիական խոհարարական ավանդույթներով։ Գալիցիայի շրջանից դուրս այն պատրաստում են միայն էթնիկ գալիցիացիները, այսինքն կեյմադան համարվում է էթնոմշակութային նույնականացման ու ինքնադրսևորման տարրերից մեկը։

Կեյմադայի պատրաստումը պատմականորեն կապվում է հեքիմական պրակտիկայի հետ։ Այսպես, Գալիցիայի որոշ բնակավայրերում այս խմիչքին վերագրվել են բուժիչ հատկություններ։ Գալիցիացիների շրջանում լայն տարածում ունի կեյմադայի նախնական ծագման մասին ավանդությունը. նրա ծագումը հաճախ վերագրում են մինչհռոմյան շրջանում տարածում ունեցող մի ցեղախմբի` կելտիբրներին։ Սակայն նման ենթադրությունը չի հաստատվել պատմական արժանահավատ տեղեկություններով։ Ավելին, ընդդեմ այդ մտայնության խոսում է այն փաստարկը, որ բուսական հիմքից ալկոհոլային թունդ խմիչք պատրաստելու տեխնոլոգիան, որն անհրաժեշտ է կեյմադա ստանալու համար, Պիրենեյան թերակղզու բնակիչները յուրացրել են արաբների կողմից թերակղզին նվաճելուց հետո։ Այս հանգամանքը հաշվի առնելով` մասնագետների մեծամասնությունը կեյմադայի պատրաստումը վերագրում է միջնադարին, նույնիսկ ավելի ուշ` գրեթե ժամանակակից դարաշրջանի։

Պատրաստում և կիրառում 

Կեյմադայի հիմանկան բաղադրիչը, որ կազմում է նրա մոտ 90 %-ը, օրուխոն է։ Խառնուրդի պատրաստման համար սովորաբար կիրառվում են այս խմիչքի առավել թունդ տեսակները, որոնք ունեն արդյունաբերական կամ տնական ծագում, և պարունակում են ավելի քան 40 % ալկոհոլ, ինչն էլ ապահովում է առավել ինտենսիվ ու շարունակական այրումը։

Ավանդաբար կեյմադան պատրաստել են դդումի մեջ, որը ոչ միայն որպես անոթ է ծառայել, այլև խմիչքի լրացուցիչ բաղադրիչ. միջուկի մնացորդներն ազդել են կեյմադայի համի վրա։ Սակայն 20-րդ դարի կեսերին դդումի փոխարեն այս նպատակով սկսել են կիրառել կերամիկական հատուկ անոթներ։

Կեյմադայի պատրաստման համար թասի մեջ լցնում են օրուխոյի մեծ չափաբաժին, որին ավելացնում են կիտրոնի քերած կեղև, շաքար, սուրճի չբոված հատիկներ, երբեմն կտրում են խնձոր, ավելացնում դարչին ու այլ համեմունքներ։ Ձևավորված զանգվածն այրում են. սովորաբար սկզբում բաժակի մեջ այրում են շաքարի ու օրուխոյի ոչ մեծ չափաբաժին, որն այնուհետև լցնում են ընդհանուր թասի մեջ։

Այրումը կարող է շարունակվել մինչև կրակի` բնական ճանապարհով մարումը, կամ այն ընդհատում են` ծածկելով անոթի բերանը այն բանից հետո, երբ բոցը դառնում է վառ կապույտ։ Ինչքան երկար է վառվում կեյմադան, այնքան ավելի թունդ է այն ստացվում։ Ամեն դեպքում, այրման հաշվին կեյմադան պակաս թունդ է դառնում, քան նրա բաղադրիչ օրուխոն, իսկ հավելումները նրան տալիս են բնորոշ քաղցրադառնավուն համ և սուրճի բույր։

Կեյմադան հաճելի է խմել պատրաստումից հետո տաք վիճակում։ Հատուկ սարքի միջոցով այն դատարկում են կերամիկական ոչ մեծ բաժակների մեջ։

Գալիցիական ավանդույթով կեյմադան սովորաբար պատրաստում են երեկոյան կամ գիշերը, նրա պատրաստումն ուղեկցվում է բանահյուսական-միստիկական ծիսակարգով, որը երբեմն վերածվում է թատերականացված ներկայացման։ Հանդիսության մասնակիցները հավաքվում են անոթի շուրջ, պատրաստ պահում բաժակները։ Խմիչքը պատրաստողը հաճախ հագնում է ազգային տարազ կամ արտառոց հագուստ` կենդանիների մորթուց, ծղոտից, համանման այլ նյութերերից։ Թասում այրելով հումքը` նա գալիսերենով կարդում է մոգական երկար տեքստեր։ Հատկանշական է, որ 20-րդ դարի վերջին երրորդին այսպիսի տեքստերին փոխարինելու են գալիս ստանդարտ բանաստեղծությունները, որոնց հեղինակը գալիցիական Վիգո քաղաքի բնակիչ Մարիանո Մարկոս Աբալոն է (): Դրանցում պատկերավոր ձևով նկարագրված են հնարավոր ամեն տեսակ չարքեր, որոնցից խուսափելու համար անհրաժեշտ է կեյմադա խմել։ Երբեմն կեյմադայի պատրաստման արարողությունն ուղեկցվում է գալիցիական ժողովրդական գործիքների նվագակցությամբ, հատկապես` պարկապզուկի տեղական տարբերակի` գայտայի։

Այս ավանդույթների ծագման հարցը վիճելի է։ Ժամակակից Գալիցիայում կեյմադայի պատրաստման այդպիսի ծիսակարգը լայնորեն կիրառվում է ժողովրդական տոնակատարությունների ժամանակ, ինչպես նաև զբոսաշրջիկներին գրավելու նպատակով։ Կեյմադայի պատրաստման կերամիկական անոթները հաճախ զարդարվում են ազգային զարդանաշխերով, ինչպես նաև կախարդանքի տեքստերով, որոնք մեծ պահանջարկ ունեն զբոսաշրջիկների շրջանում։

Կեյմադայի պատրաստման ժամանակ արտասանվող ծիսական տեքստ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 

Ըմպելիքներ
Իսպանական խոհանոց
Թունդ ալկոհոլային խմիչքներ