Հիշիր (ֆիլմ, 2000)

«Հիշիր» (), ռեժիսոր Քրիստոֆեր Նոլանի ֆիլմերից, որը հիմնված է իր եղբոր՝ Ջոնաթան Նոլանի «Mememto Mori» պատմության վրա։ Գլխավոր դերը մարմնավորում է Գայ Փիրսը։

Ֆիլմի անվանումը՝  «Memento» լատինական է և ակնարկ է Memento mori թևավոր խոսքին:Ռուսական ցուցադրություններում ֆիլմի անունը լատիներենից թարգմանվել է ռուսերենի։

Ֆիլմը առաջին անգամ ցուցադրվել է Վենետիկի կինոփառատոնում 2000 թվականին և այդ պահից ընդունվել է կինոքննադատների կողմից:Ֆիլմի առաջին ցուցադրությունները տեղի են ունեցել Ֆրանսիայում՝ 2000 թվականի հոկտեմբերի 11-ին:ԱՄՆ-ում տեղի է ունեցել սահմանափակ ցուցադրություն 2001 թվականի մարտի 16-ին։ «Memento» ֆիլմը ստաբիլ ներառվում է լավագույն 250 ֆիլմերի շարքերի մեջ ըստ Internet Movie Database-ի:2017 թվականին ընդգրկվել է ֆիլմերի ազգային ցուցակի մեջ։

Սյուժե 
Գլխավոր հերոսը՝ Լեոնարդոն (Լեդին), տառապում է հիշողության հետ կապված հիվանդությամբ։ Նա հիանալի կերպով հիշում է ամեն ինչ մինչ հիվանդության ի հայտ գալը, սակայն դրանից հետո կատարված ոչինչ նա մտապահել չի կարողանում։ Ամեն 10-15 րոպեն մեկ նա մոռանում է քիչ առաջ իր հետ կատարված դեպքերը։ Նա փորձում է այս բացը լրացնել մարմնի վրա կարևոր տեղեկատվությունները դաջելով և լուսանկարների միջոցով։ Նա փնտրում է իր կնոջը սպանած մարդուն՝ Ջոն Ջ-ին, և հանուն դրա նա պատրաստ է ամեն ինչի...

Ֆիլմի հիմնական ինտրիգը կայանում է Լեոնարդոյի հետաքննության այն մասի միջև, որը տեղի է ունեցել ոչ հեռու անցյալում:Ինտրիգի պահպանման համար և դիտորդին ստիպելու, որպեսզի նա տեսնի ֆիլմում տեղի ունեցող ամեն ինչ գլխավոր հերոսի աչքերով,ֆիլմի ռեժիսորը օգտագործում է ինվերսիոն կոմպոզիցիայի մեթոդը.պատմության մի հատվածում տվյալ մասը բաժանված է հինգ րոպեանոց ՛՛կտրվածքների՛՛,որոնք իրար են հաջորդում հակառակ հերթականությամբ:Յուրաքանչյուր հաջորդող մասը բացատրում է, թե ինչ է տեղի ունեցել նախորդում։

Հինգ րոպեանոց ՛՛կտրվածքները՛՛ լցված են երեք րոպեանոց սև-սպիտակ մուտքագրումներով,որոնց մեջ ժամանակը անցնում է սովորական հերթականությամբ:Ֆիլմի վերջում երկու սյուժետային գծերը միանում են իրար և սև-սպիտակը ժապավենը գույն է ստանում:Այդ պահից դիտորդը կարող է վերականգնել ամբողջ ժամանակագրական հերթականությունը։

Ռեժիսորական մեկնաբաննություններում Նոլանը պատկերում է ֆիլմը այսպես.

Ֆաբուլա (պատմությունը՝ ժամանակագրական հերթականությամբ) 
Ֆիլմում գործողությունների հաջորդականությունը կատարվում է գեղարվեստական ձևով:Սև-սպիտակ դրվակներին համապատասխանում է ավելի վաղ դեպքեր:Պրոլոգ(հիշողությունների մաս).Ապահովագրական ծառայության աշխատակցին՝ Լեոնարդո Շելբիին, հրահանգում են հետաքննել Սեմմի Ջենկիսի գործը:Ավտովթարից հետո Սեմմին,ենթադրաբար,կորցրել է նոր բաներ մտապահելու հնարավորությունը:Լեոնարդին պետք է պարզել,թե արդյոք այդ երևույթը հոգեկան շեղման արդյունք է,թե պատճառը ֆիզիկական վնասվածքի մեջ է(երկրորդի դեպքում ապահավոգրական ընկերություն պարտավոր է կոմպենսացիա վճարել):Լեոնարդը ապացուցում է Սեմմիի "անգիտակցությունը" ենթագիտակցական հարթակում,այդպիսով ապահովագրական ընկերությունը չի կոմպենսացնում ոչինչ,իսկ Լեոնարդը ավելի բարձր պաշտոն է ստանում:Ինչ-որ ժամանակ անց,գիշերով Լեոնարդի տուն են ներխուժում երկու անձ,բռնաբարում նրա կնոջը:Տեսնելով դա,Լեոն սպանում է մեկին,սակայն մյուսից ստանում է հարված գլխին:Այդ հարվածի պատճառով Լեոն կորցնում հիշելու հնարավորությունը։

Հերթականությամբ ընթացող մասը (սև-սպիտակ)։ Լեոնարդ Շելբին (Գայ Փիրսը) արթնանում է  մոթելի անծանոթ սենյակում,չհիշելով թե ինչու է գտնվում այդտեղ:Նա սկսում է զրուցել հեռախոսին զանգահարած անծանոթի հետ:Այդ խոսակցության ընթացքում ֆիլմի գլխավոր հերոսը պատմում է Սեմմի Ջենկիսի (Սթիվեն Տոբոլովսկի) պատմությունը:Սեմմին տառապել է անտերոգրադ ամնեզիայով,որը նպաստել է նրա մոտ նոր հիշողությունների ձևավորմանը:Ինքը՝ Լեոնարդը,աշխատել է ապահովագրական ընկերությունում՝ ապահովագրական դեպքերի հետաքննման բաժինում:Տվյալ դեպքում Լեոնարդը պետք է հասկանար արդյոք ֆիզիկական բնույթ է կրում Սթիվենի վնասվածքը (այդ դեպքում պետք է ապահովագրական գումար վճարել),թե հոգեկան (այս դեպքում վճար չկա):Իր հետաքննության ժամանակ հրավիրված հոգեբանը բացահայտեց,որ անտերոգրադ ամնեզիայով տառապողները դեռ հնարավորություն ունեն հաղթահարել որոշակի խնդիրներ:Շատ փորձեր անելուց հետո Լեոնարդը որոշեց, որ Սեմմիի հիվանդությունը կրում է հոգեկան բնույթ,այսինքն ոչ մի փոխհատուցում չվճարվեց Սեմմիի ընտանիքին,քանի որ նա ապահովագրված չէր հոգեկան հիվանդություններից:Լենարդոն ստանում է կոչման բարձրացում այն բանի համար, որ կարողացավ պահպանել ապահովագրական ընկերության ֆինանսները:Սակայն Սեմմիի կինը կասկածելով ապահովագրական ընկերության որոշման օբյեկտիվությանը, գալիս է Լենոարդոյի մոտ և հարցնում է թե արդյոք նա կարծում է որ Սեմմի հիշողության կորուստները,դա ուղղակի սիմուլյացիայի հետևանք է:Մտածելով,թե կնոջը պետք է որևէ սփոփիչ պատասխան,Լեոնարդը կրկին ասում ապահովագրական ընկերության կատարած որոշումը.Սեմմին ֆիզիոլոգապես կարող է ստեղծել նոր հիշողություններ:Սեմմի կինը ՝ դիաբետիկ լինելով,փորձում է ապացուցել Սեմմի նոր հիշողություններ ստեղծելու կարողության հիպոթեզը և խաբեության ճանապարհով (ժամասլաքները հետ տանելով) ստիպում է Սեմմիին անել նրան մի քանի ներարկումներ նույն ժամանակահատվածում:Այդ դեպքից հետո ոչ մի բան չկասկածող Սեմմին չափից մեծ քանակ ինսուլին ներարկելով՝ կոմայի մեջ է քցում իր կնոջը, որն էլ մահանում է,իսկ իրեն՝ Սեմմիին, տանում են հոգեբուժարան։

Հաջորդաբար Լեոնարդը հեռախոսով պատմում է ինչ-որ անծանոթի, թե ինչպես է մահացել իր կինը:Գիշերով իրենց տուն են մտնում 2 գող և բռնաբարում են իր կնոջը, իսկ հետո սպանում:Լեոնարդը հրազենով սպանում է մեկին,սակայն մյուսը մեջքից հարված է հասցնում Լեոնարդին:Այդ հարվածի արդյունքում Լեոնարդի մոտ սկսում է զարգանալ անտերոգրադ ամենիզան,որը խոչընդոտում է ինֆորմացիայի տեղաթփոխմանը կարճատև հիշողությունից երկարատև:Այդ դեպքից հետո Լեոնարդը վրեժխնդրությամբ է լցվում և որոշում է սպանել երկրորդին ևս:Այդ պատճառով,նա մի համակարգ է մշակում որի շնորհիվ կարող է կոմպենսացնել կարճատև հիշողույթան կորուստը.նա հաճախ լուսանկարներ է անում Պոլարոիդ-690 ֆոտոապարատով,նկարների վրա գրառումներ թողնում,իսկ ամենակարևոր փաստերը դաջում է իր մարմնի վրա:Լուծման մի բանալին այն դաջվածքն է,ըստ որի մարդասպանի անունը "Ջոն կամ Ջեյմս Ջ" է:Ոմն Թեդդին,երկար հեռախոսային խոսակցությունների նախաձեռնողը,ասում է Լեոնարդոյին,որ մարդասպանը թմրանյութերի վաճառքով է զբաղվում և գտնվում է մի լքված շինությունում քաղաքից դուրս:Լեոն գնում է այդտեղ և սպանում է Ջիմմի Գրանց անունով մարդու և լուսանկար է անում Պոլարոիդով:Այդ հատված նկարով ամբողջ ֆիլմը սև-սպատակից գույներ է ստանում։

Ծանոթագրություններ 

Քրիստոֆեր Նոլանի ֆիլմեր
2000 ֆիլմեր
Ամերիկյան դետեկտիվ ֆիլմեր
Անգլերեն ֆիլմեր
Ամերիկյան ֆիլմեր
Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում
Ֆիլմեր վրեժի մասին
Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր
Ամերիկյան ֆիլմեր վրեժի մասին
ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր
Ամերիկյան քրեական թրիլեր ֆիլմեր
Summit Entertainment ֆիլմեր
Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Նուար ֆիլմեր
Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր
Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր
Ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր
2000-ականների դրամա ֆիլմեր