Հայերը Գորիում

Հայերը Գորիում, հայկական ազգային փոքրամասնություն, որն ապրում է վրացական Գորի քաղաքում։

Պատմություն 
Գորին ձեռագրերում առաջին անգամ հիշատակվում է մեր թվարկության 8-րդ դարում, չնայած որոշ աղբյուրներ քաղաքի հիմնումը կապում են 12-րդ դարում Դավիթ Շինարարի թագավորության հետ։ Ինչպես նշում է հայ ժամանակագիր Սմբատ Սպարապետը.

1858 թվականի հուլիսի 13-ին քաղաքում բացվել է Հայկական արական հոգևոր ուսումնարան, որը գոյատևում էր հայկական երեք եկեղեցիների հաշվին։ 1881 թվականի դրությամբ այնտեղ սովորում էր 47 հայ, դասավանդում էր երկու ուսուցիչ։ Դրանից բացի, քաղաքում կար օրիորդաց նախնական դպրոց, որը նույնպես գոյատևում էր հայկական եկեղեցու հաշվին։ 1881 թվականի տվյալներով՝ այնտեղ սովորում էր 29 աշակերտուհի, դասավանդում էր մեկ ուսուցչուհի։ Դրանից բացի, հայերը սովորում էին Անաստասիյան պրոգիմնազիայում, որտեղ 1881 թվականին հաշվվում էր 34 հայ աշակերտուհի։

Բնակչություն 
1879 թվականին քաղաքում ապրում էր 6,000 մարդ. 3,495 հայ, 2,250 վրացի և 254 ռուս։ Միևնույն ժամանակ, ըստ Ա. Ջավախովի դիտարկումների՝ հայերը Գորիում գրեթե չէին խոսում հայերեն, իսկ նամակագրությունը վարում էին վրացերենով։ 1893 թվականին քաղաքում հաշվվում էր 7 243 բնակիչ, որոնցից 3,807 հոգին (52.6 %) վրացիներ էին, իսկ 2,894-ը` հայեր (40,0 %):

Խորհրդային տարիներին դիտվել է բնակչության հոմոգենիզացիայի գործընթաց, ինչը բերել է բնակչության ազգային կազմի կտրուկ փոփոխության։ Գորիի շրջանում կտրուկ նվազել է հայերի ու օսերի թիվը։

Հոգևոր կյանք 
1881 թվականի քաղաքում եղել է 14 եկեղեցի՝ 7 հայկական, 6 ուղղափառ (որոնցից մեկը` ռուսական) և 1 կաթոլիկ։ Հայկական եկեղեցիներից առավել հայտնին եղել է Սբ. Ստեփանոս եկեղեցին, որն ուներ գոթական ոճի բարձր բրգաձև տանիք` ծածկված բազմագույն հախճասալիկներով և մուտքի մոտ աշտարակով։ Վերջինում տեղադրված էին տարբեր մեծության զանգեր։ Եկեղեցին երեքհարկանի էր. երկու վերին հարկերը կարող էին առանձին եկեղեցի համարվել, իսկ առաջին հարկում թաղված էին երեք անհայտ սրբեր։

Քաղաքում հաշվվում էին 12 հոգևոր ծառայողներ, նրանցից 6-ը հայ հոգևորականներ էին, 5-ը՝ ուղղափառ, և 1-ը` կաթոլիկ։ Ուղղափառ հոգևորականների ազդեցությունը հավատացյալների վրա աննշան էր՝ ի տարբերություն հայ հոգևոր հայրերի, ում ազդեցությունը հավատացյալների վրա ավելի մեծ էր, քան ուղղափառ եկեղեցիների դեպքում.

Հայտնի բնիկներ 
 Էդվարդ Միրզոյան (1921—2012), խորհրդային, հայ կոմպոզիտոր, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։ ԽՍՀՄ վաստակավոր արտիստ (1981)։
 Վլադիմիր Մոդոսյան (ծնվ.` 1958 թվականի հուլիսի 16-ին), ազատ ոճի խորհրդրդային ըմբիշ, ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն (1986 և 1987) և Եվրոպայի առաջնության մրցանակակիր (1982 և 1987), աշխարհի առաջնության գավաթակիր (1985), աշխարհի չեմպիոն (1986), Բարի կամքի խաղերի հաղթող (1986)։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր գործիչ (1986)։ Ռուսաստանի վաստակավոր մարզիչ (2011)։
 Վանո Մուրադելի (1908—1970), կոմպոզիտոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ։
 Դավիթ Պողոսյան (ծնվ.` 1974), ազատ ոճի վրաստանցի ըմբիշ, Վրաստանի բազմակի չեմպիոն, Եվրոպայի կրկնակի չեմպիոն (1997, 1998), Աշխարհի առաջնության մրցանակակիր (2001)։
 Սիմոն Տեր-Պետրոսյան (1882—1922), լեգենդար ռուս հեղափոխական, Ստալինի մանկության ընկերը։

Տես նաև 
 Հայերը Վրաստանում

Ծանոթագրություններ 

Գորի քաղաքում ծնվածներ