Բրոնխիոլիտ

Բրոնխիոլիտ,  վիրուսային ծագման մանր շնչական ուղիների ախտահարում։ Սովորաբար այն ի հայտ է գալիս երկուսից փոքր տարիքային խմբում։ Այն կարող է դրսևորվել հետևալ ախտանիշներով՝ ջերմությամբ, հազով, քթահոսությամբ, խզզոցներով, և այլ շնչառական խնդիրներով։ Բարդացած դեպքերը կարող են ասոցացվել քթային դժվարաշնչությամբ, տնքոցներով, շնչառությանը զուգահեռ կողերի շուրջ գտնվող մաշկի ներքաշումներով (օժանդակ մկաններով շնչառություն)։ Եթե երեխան չի ստացել անհրաժեշտ հեղուկներ, ապա կարող են ի հայտ գալ ջրազրկման նշաններ։

Բրոնխիոլիտի հիմնական պատճառը Ռեսպիրատոր սինտիցիալ վիրուսային վարակն է (դեպքերի 72%) կամ Ռինովիրուսը (դեպքերի 26%)։ Հիվանդությունը մեծ մասամբ հաստատվում է հիմնվելով ախտանիշների վրա։ Հետազոտություններից՝ կրծքավանդակի ռենտգեն քննությունը և վիրուսային տիպավորումը սովորաբար չեն անցկացվում։ Կարող է իրականցվել մեզի քննություն ջերմությամբ ընթացող դեպքերի ժամանակ։

Հատուկ բուժում չի պահանջվում։ Սովորաբար պահպանողական բուժումը տնային պայմաններում բավական է։ Երբեմն լինում է անհրաժեշտություն բուժումը իրականցնել հիվանդանոցային պայմաններում թթվածնի, սննդի  կամ ներերակային հեղուկների լրացման նպատակով։ Հավաստի հետազոտույունները պաշտպանում են նաև հիպերտոնիկ աղաջրով ներշնչական (ինհալացիոն) բուժումը։ Բուժումը հակաբակտերիալ դեղորայքով, հակավիրուսային դեղորայքով, բրոնխոլայնիչներով, կամ էպինեֆրինով չունի բակավական ապացուցողական տվյալներ կամ բուժման արդյունավետությունը նման դեղորայքով հայտնի չէ։

Մինչև 2 տարեկան երեխաների մոտավորապես 10-30% հիվանդանում է բրոնխիոլիտով։ Հյուսիսային կիսագունդում հիվանդացությունը հիմնականում տեղի է ունենաում ձմռան ամիսներին։ Հիվանդանոց դիմած հիվանդների շրջանում մահացությունը հասնում է մոտ 1%։ Հիվանդության բռնկում առաջին անգամ նկարագրվել է 1940 թվականին։

Նշաներ և ախտանիշներ 
Բնորոշ դեպքերում, 2 տարեկանից փոքր երեխաները զարգացնում են հազ, խզզոցներ, դժվարաշնչություն 1-2 օրվա ընթացքում։ Շնչառական համակարգի ֆանենդոսկոպով օբյեկտիվ զննման ժամանակ հիմնականում հայտնաբերվում են թաց և/կամ չոր խզզոցներ։ Նորածինը մի քանի օր կարող է ունենալ դժվարաշնչություն։ Հիվանդության սուր շրջանից հետո, շնչառական ուղիները հաճախ ևս մի քանի շաբաթ ունենում են բարձր զգայունություն, որը բերում է հետադարձ հազերի և խզզոցների առաջացման։

Ծանր ախտահարման նշաններն են՝

 սնման դժվարություն (24 ժամվա ընթացքում սովորական չափաբաժնի կեսից պակաս ընդունում),
 ակտիվության արտահայտված նվազում,
 շնչառության կանգի դրվագի առկայություն, 
 շնչառության հաճախականությունը >70 ակտ/րոպե,
 քթային դժվարաշնչության և/կամ խռխռոցի առկայություն,
 Կրծքավանդակի արտահայտված ներանկում (Հուվերի ախտանիշ),
 Մաշկի կապտավուն երանգավորում։

Պատճառներ 

Տերմինը սովորաբար վերաբերում է սուր վիրուսային բրոնխիոլիտին, որը նորածնային հասակում հանդիպող տարածված հիվանդություն է։ Այն հաճախ առաջանում է Ռեսպիրատոր սինտիցիալ վիրուսային վարակի հետևանքով (ՌՍՎ, որը հայտնի է նաև մարդկային պնևմովիրուս անվան տակ)։ Այլ վարակները, որոնք կարող են առաջացնել այս հիվանդությունը հետևյալն են՝ մետապնևմովիրուս, գրիպի վիրուս, պարագրիպի վիրուս, կորոնարովիրուս, ադենովիրուս և ռինովիրուս։

Երեխաները, ովքեր ծնվել են վաղաժամ (35 շաբաթականից քիչ), ծնվելիս ցածր քաշով կամ սրտի բնածին արատով` ունեն բրոնխիոլիտով հիվանդանալու ավելի բարձր հակում և ավելի հաճախ կարող են պահանջել բուժում հիվանդանոցային պայմաններում։ Կան ապացուցողական տվյալներ, որ կրծքով սնուցումը որոշ չափով պաշտպանում է բորնխիոլիտով հիվանդացությունից։

Ախտորոշում 
Ախտորոշումը բնորոշ դեպքերում դրվում է հիմնվելով կլինիկական զննման վրա։ Երբեմն կատարվում է կրծքավանդակի ռենտգեն քննություն թոքաբորբը բացառելու նպատակով, սակայն այս հետազոտությունը չի մտնում հիմնական(ռուտին) քննությունների մեջ։

Բնորոշ վիրուսի հայտնաբերման թեստեր կարող են իրականացվել, սակայն դա բուժման ընտրության վրա քիչ է անրադառնում, և սա է պատճառը, որ վիրուսի տիպավորումը ռուտին կերպով խորհուրդ չի տրվում։ ՌՍՎ տիպավորումը իրականացվում է ուղղակի իմունոֆլորեսցենտային թեստով քիթ-ըմպանային քսուկից։ Այս թեստը ունի 61% զգայունություն և 89% սպեցիֆիկություն։ ՌՍՎ-դրական անհատների հայտնաբերումը կարող է օգնել հիվանդության վերահսկողությանը, հիվանդերի տեսակավորման հարցում, որպեսզի կանխվի վարակի խաչաձև տարածումը, գնահատել հիվանդությունը նահանջել է թե ոչ, ինչպես նաև նվազում է այլ հետազոտությունների անհրաժեշտությունը, քանի որ ձեռք է բերվում վստահություն, որ պատճառը հայտնաբերված է։

6%-ից քիչ դեպքերում բրոնխիոլիտով հիվանդ 2-3 ամսական երեխաների մոտ զարգանում է երկրոդային բակտերիալ վարակում (սովորաբար միզային համակարգի վարակում)։ Նախնական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ բարձր պրոկալցիտոնինի մակարդակը կարող է օգնել կլինիցիստներին տարբերակել երկրոդային բակտերիալ վարակումը, որը կնվազեցի անիմաստ հակաբակտերիալ բուժումը։

Կանխարգելում 
Բրոնխիոլիտի տարածման կանխարգելումը հիմվում է շնչառական համակարգի ախտահարում առաջացնող վարակների տարածումը կանխելու մեթոդների վրա (դրանք են՝ ձեռքերի լվացումը և շնչառական համակարգի ախտահարման նշաններ ունեցող հիվանդների հետ շփումից խոսափումը)։ Որպես հավելում պատշաճ հիգիենան և բարձր իմուն հակարգը կանխարգելման լավ միջոցներ են։ Նորածնի իմուն համակարգի բարձրացման տարբերակներից է կրծքով սնուցումը, հատկապես կյանքի առաջին ամիսների ընթացքում։ Պատվաստումները, ինչպիսին է Պալիվիզումաբը (մոնոկլոնալ հակամարմին ՌՍՎ-ի նկատմամբ), ցուցված են որոշակի չափանիշներին համապատասխանող նորածինների համար (որոշ սիրտ-անոթային և շնչառական ախտահարումների ժամանակ)։ Պասիվ իմունիզացիոն թերապիան ներառում է ձմռան ընթացքում ամսական ներարկումներ։

Վարում 
Բրոնխիոլիտի բուժումը սովորաբար կենտրոնանում է ոչ թե վիրուսի այլ նրա առաջացրած ախտանիշների վրա, քանի որ վիրուսը ժամանակի ընթացքում ինքնուրույն ինքնալավացման կենթարկվի։ Բացի դրանից բարդությունները առաջանում են ախտանիշներից այլ ոչ թե վիրուսից։ Առանց ակտիվ բուժման դեպքերի կեսը ինքնուրույն կանցնի 13 օրից, իսկ դեպքերը 90% կենթարկվեն ինքնալավացման 3 շաբաթում։

Ինհալացիոն հիպերտոնիկ սալինով (3%) բուժումը ունի հավաստի ապացուցողական արդյունք։ Միջամտություններ, որոնց ապացուցողական օգտավետությունը կասկածելի է հետևյալն են՝ ինհալացիոն էպինեֆրինը և քթային արտադրության արտածծումը։ Բուժումներ, որոնք ապացուցողական տվյալներին չեն համապատասխանում և արդյունավետ չեն, հետևյալն են՝ սալբուտամոլ, ստերոիդներ, հակաբակտերիալ դեղորայք, հակավիրուսային դեղորայք, կրծքավանդակի ֆիզոթերապիա և սառը հոսանքներ։

Բրոնխոլայնիչներ 
Բրոնխոլայնիչները բրոնխիոլիտով երեխաների մոտ ռուտին կերպով խորհուրդ չի տրվում օգտագործել, քանի որ ըստ ապացուցողական տվյալների նման կերպով օգտագործումը չի անրադառնում հիվանդության ելքի արդյունքի վրա։

2017 թվականի հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ինհալացիոն էպինեֆրինը կորտիկոստերոիդներով չի անրադարձել հոսպիտալացման անհրաժեշտության և հիվանդանոցում գտնվելու ժամանակի վրա։

Անարդյունավետ դեղորայք 
Ներկայումս այլ դեղորայքները չունեն ապացուցված արդյունավետություն։ Ռիբավիրինը հակավիրուսային դեղորայք է, որը չունի արդյուավետություն բրոնխիոլիտի ժամանակ։ Հակաբիոտիկները հիմնականում տրվում են այն դեպքերում, երբ դիտվում է բակտերիայով երկրորդային ախտահարում։ Սակայն հակաբիոտիկները չունեն արդյունավետություն հիվանդության հիմքում ընկած վիրուսի բուժման նկատմամբ։ Կորտիկոստերոիդները չունեն ապացուցողական տվյալներ բրոնխիոլիտով բուժման հարցում և այդ պատճառով խորհուրդ չի տրվում կիրառել այս հիվանդության բուժման ժամանակ։ Հայտնաբերված է, որ  Դեզօքսիռիբոնուկլեազան չունի արդյունավետություն։

Համաճարակաբանություն 
Բրոնխիոլիտը սովորաբար դիտվում է նորածինների և 2 տարեկանից փոքր երեխաների մոտ, առավել հաճախ աշնան և ձմռան ամիսներին։ Բրոնխիոլիտով հոսպիտալացումը առավել հաճախ դիտվում է 2-6 ամսական երեխաների մոտ և այն հանդիսանում է շնչառական համակարգի առավել հաճախ հանդիպող հիվանդություն կյանքի առաջին երկու տարիների ընթացքում։ Այն նորածինների և փոքրահասակ երեխաների հոսպիտալացման առավել հաճախ հանդիսացող պատճառներից է։

Տես նաև 

 Օբլիտերացնող բրոնխիոլիտ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Bronchiolitis. Patient information from NHS Choices
     from the Scottish Intercollegiate Guidelines Network
 

Մանկական հիվանդություններ
Բորբոքումներ
Մանկաբուժություն