Սաֆարիների պետություն

Սաֆարիների պետություն (), միջնադարյան պետություն Իրանի կենտրոնում և արևելքում, Աֆղանստանում ու Ինդոս գետի ավազանում 861-1003 թվականներին։ Հիմնադրել է Յակուբ իբն Լեյս ալ-Սաֆարը 861 թվականին։ Երկիրը կառավարել է Սաֆարիների պարսկական տոհմը։ Տարածքը կազմել է առավելագույնն ավելի քան 3.000.000 քառ. կմ՝ հիմնադիր Յակուբ իբն Լեյս ալ-Սաֆարի օրոք (861-879)։

Ի սկզբանե պետության մայրաքաղաքը եղել է Սիստան մարզի Զարանջ քաղաքը։ Մայրաքաղաքի այդչափ հեռավորությունը Իրանի կենտրոնական նահանգներից բացատրվում էր նրանով, որ Սաֆարիները, ինչպես և նրանց նախորդ Թահիրիները, պարսկալեզու ոչ շիա մուսուլմաններ էին, և մեծ հեղինակություն էին վայելում թյուրքալեզու ժողովուրդների շրջանում։ Իրանական մշակույթ ունեցող այդ քաղաքն այժմն բնակեցված է գլխավորապես իրանական ծագման ժողովուրդներով՝ բելուջներ, տաջիկներ, աֆղաններ։ Հզորության շրջանում, երբ անկում էին ապրում Արաբական խալիֆայությունը և Թահիրիների էմիրությունը, ներառել է բազմաթիվ հարևան և հեռավոր մարզեր։ Զարգացման շրջանում այն ներառում էր գրեթե ամբողջ Իրանական լեռնաշխարհը՝ Իրանի կենտրոնական, հարավային ու արևմտյան նահանգները, ինչպես նաև ժամանակակից Աֆղանստանն ու Պակիստանը՝ տարածվելով Առաջավոր Ասիայի և Հինդուստան թերակղզու միջև։

Հիմնադիր միապետի մահից հետո պետությունը սկսում է թուլանալ. նախ՝ տարածքների մեծ մասը գրավվում է Սամանիների պետության (819-999) կողմից, ապա Միջին Ասիայից երկիր թափանցած սելջուկ-թյուրքերը հիմք են դնում նոր պետության՝ Սելջուկյան սուլթանությանը (1037-1194)։ Սաֆարիների պետությունը իսլամական Արևելքի նորաստեղծ թագավորություն էր, որն առաջացել էր Բաղդադի խալիֆայության թուլացման շրջանում։ Այն մասնակիորեն հանդիսանում էր պարսիկների կորսված պետականության՝ Սասանյան Պարսկաստանի (226-642) լեզվական և մասամբ նաև մշակութային ժառանգորդը։

Տես նաև 
Սաֆարիներ

Ծանոթագրություններ

Ծանոթագրություններ 

Աբբասյան խալիֆայություն
Միջնադարյան Իրան
Աֆղանստանի պատմություն
Պակիստանի պատմություն
Պարսկաստանի և Իրանի միապետություններ