Ցույցեր Գազայի սահմանին (2018)

Ցույցեր Գազայի սահմանին, պաղեստինցիների մասսայական հակաիսրայելական ցույցեր պաղեստինա-իսրայելական հակամարտ ուժերի շփման գծում՝ Գազայի հատվածում, որի դրդապատճառ է հանդիսացել ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից ԱՄՆ դեսպանատունը Երուսաղեմ քաղաք տեղափոխելու հանգամանքը։ Ցույցերը նախատեսված էին, որպես տասնվեցօրյա արշավ, որն ավարտվելու էր 2018 թվականի մայիսի 15-ին, («Նակբայի» օրվա 70-րդ օրը)։ Համասն այն անվանեց «Վերադարձի մեծ երթ», քանի որ անվանմբ նրանք ցանկանում էին աշխարհի ուշադրությունը շեղել մերձավոր արևելքի հակամարտության գլխավոր ասպեկտների վրա` պաղեստինցիների ճակատագրի վրա, որոնք 1948 թվականից հետո փախչում են իսրայելական զորքից ու տեղաբաշխվում աշխարհի տարբեր երկրներում։

Ցուցարարների մի մասը, որոնք կազմում էին 30 հազ.-50 հազ. մարդ, սկսած մարտի 30-ից, սահմանի մոտ բախումների մեջ էին մտնում Իսրայելի պաշտպանության բանակի զինծառայողների հետ, զինվորների վրա նետելով քարեր ու այրվող խառնուրդներով շշեր, փորձելով այրվող անվադողերով վնասել պատնեշները։ Ի պատասխան բանակը օգտագործեց ջրցաններ և հատուկ միջոցներ ցույցը ցրելու համար, իսկ մի շարք դեպքերում` նաև նախազգուշացնող կրակ, որը հանգեցրեց երթի մասնակիցների շրջանում տասնյակ զոհերի։ ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհուրդը 2018 թվականի մարտի 31-ի արտակարգ նիստում դատապարտեց Գազայի հատվածում ուժի կիրառումը։

Նախապատմություն 

Երթի նպատակն էր հիշեցնել պաղեստինցի փախստականների ճակատագրի մասին, որոնք, մազապուրծ լինելով իսրայելական զորքից, կորցրել են իրենց հողային տարածքներն ու հիմա ապրում են աշխարհի տարբեր երկրներում։ Պաղեստինցի փախստականները, որոնց ընդհանուր թիվը կազմում է 5 միլիոն, ներկայումս պայքարում են տուն վերադառնալու իրավունք ստանալու համար։ Դա անընդունելի է համարվում Իսրայելում, որտեղ կարծում են, որ տվյալ խնդիրը պետք է լուծվի Պաղեստին պետության ստեղծմամբ կամ ձուլման միջոցով։ Բուն Գազայի հատվածում ՄԱԿ-ի գնահատմամբ փախստականները 2 մլն բնակիչներից կազմում են 1,3 մլն։ Երթի ավարտը կազմակերպիչները որոշել են 2018 թվականի մայիսի 15-ին, երբ պաղեստինցիներն ամենամյա նշում են Նակբան` ազգային «դժբախտության» օրը, որը տեղի է ունեցել Արաբա-իսրայելական պատերազմ (1948-1949)-ի ու հաջորդող իրադարձությունների արդյունքում։

Իրադարձությունների ժամանակագրություն 
2018 թվականի մարտի 30-ին Համասի կոչով կեսօրյա աղոթքից հետո 30 հազ.-50 հազ. պաղեստինցիներ դուրս եկան «Վերադարձի մեծ երթի», որը ընթանում էր համերաշխություն տուն վերադառնալ ցանկացող փախստականների հետ, «լքված, բայց չմոռացված» կարգախոսով։ Երթի ավելի վճռական մասնակիցները դուրս եկան Գազայի հատվածի սահմանի ցանկապատի մոտ, որը ավելի վաղ Իսրայելը հայտարարել էր «փակ ռազմական տարածք»։ Դեռ նախօրեյին Իսրայելի պաշտպանության բանակը ստանալով հետախուզական տվյալներ երթի մասին, ցանկապատի երկայնքով տեղակայել էր մի քանի ռազմական բրիգադներ, զրահատեխնիկա, անօդաչու թռչող սարքեր ու ուղղաթիռներ:

Երթի ընթացքում ցուցարարների մեծ խմբեր «փորձեցին վնասել (սահմանային) արգելափակոցները այրվող անվադողերով, նետեցին քարեր ու այրվող խառնուրդով շշեր։ Իսրայելական զինվորները պատասխանեցին հատուկ միջոցներով ու նախազգուշացնող կրակով։ Արդեն երթի առաջին օրը, համաձայն Ղազայի բժշկական տվյալների, զոհվեց 14 ցուցարար և 1200-ը վիրավորվեցին։

2018 թվականի մարտի 30-ը դարձավ Պաղեստինո-իսրայելական հակամարտության ամենաարյունալի օրը։

Ապրիլի 6-ին, ՏԱՍՍ-ի հրապարակած տվյալներով, սահմանային գծում պաղեստինցի երիտասարդները տարածք են բերել 10 հազ. անվադող ու այրել են դրանք, որպեսզի ապակողմնորոշեն իսրայելական բանակի ստորաբաժանումներին ու փակեն սահմանային գոտում դիրքավորված իսրայելական դիպուկահարների տեսադաշտը։ Իսրայելի պաշտպանության բանակը կիրառեց Անօդաչու թռչող սարքեր ցուցարարների վրա արցունքաբեր գազով լի ռումբ նետելու համար, օգտագործվեցին նաև հզոր ջրցան։ Բախումների սկզբից` մարտի 30-ից մինչև 2018 թվականի ապրիլի 7-ը, Համասի կողմից վերահսկվող առողջապահության նախարարության տվյալներով պաղեստինցիների շրջանում զոհերի թիվը կազմել է` մոտավոր 30 մարդ, իսրայելական զորքերի կողմից զոհեր չկան։

Մայիսի 14-ին սահմանային բախման ժամանակ զոհվեց ավելի քան 50 մարդ, հիմնականում Համասի ակտիվիստներ։

2018 թվականիօ հունիսի 2-ի դրությամբ, «Վերադարձի Երթի» ընթացքում զոհվել է Գազայի հատվածի 119 բնակիչ, 13.3 հազարա մարդ տուժել է փամփուշտներից ու գազից, 300 վիրավոր գտնվում է ծանր վիճակում։ Զոհերի ու վիրավորների թվում կան նաև քաղաքացիական անձինք։ Իսրայելացիների կողմից զոհերի մասին չի հաղորդվում։

2018 թվականի հուլիսի 6-ին հերթական բախման ժամանակ («Վերադարձի երթի» 15-րդ շրջանը) մեկ պաղիստինցի սպանվեց սահմանային պարսպի մոտ ևս 396-ը վիրավորվեցին։

Իրադարձությունների գնահատումն ու հետևանքները 

Պաղեստինի նախագահ` Մահմուդ Աբբաս 2018 թվականի մարտի 31-ին հայտարարեց ազգային սգի օր և պահանջեց միջազգային հանրության միջամտությունը։

2018 թվականի մարտի 30-ին ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհուրդ անցկացրեց արտահերթ նիստ Գազայի իրադարձությունների վերաբերյալ։ Քաղաքական հարցերով ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի փոխարինող` Տայե-Բրուկ Զերիխունը կոչ արեց Իսրայելին իրականացնել իր պարտականությունները մարդու իրավունքների վերաբերյալ ու զերծ մնալ խաղաղ բնակչության դեմ բռնություն կիրառելուց` հատկապես երեխաների նկատմամբ։ ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչ Ուոլտեր Միլլերը իր ափսոսանքը հայտնեց, որ Իսրայելը չի կարող մասնակցել քննարկմանը Փեսախի պատճառով, ու հայտնեց, որ «Համասը օգտագործում է ցույցերը բռնության բռնկման համար ու վտանգում է մարդկանց կյանքերը»։ ԱԽ նիստից առաջ տարածած հայտարարությունում, ՄԱԿ-ում Իսրայելի ներկայացուցիչ Դաննի Դանոնը արյունահեղության պատասխանատվությունը գցեց Համաս շարժման վրա։
Մարտի 31-ին անցկացված քվեարկությունը ԱՄՆ-ն արգելափակեց Քուվեյթի կողմից առաջարկված ծրագիրը, որում խորին մտահոգություն է հայտնվում 16 «խաղաղ ցուցարարների» մահվան առիթով։ Արդյունքում ՄԱԿ-ի ԱԽ-ն հայտարարություն ընդունեց, որը դատապարտում էր ուժի կիրառումը Գազայի հատվածում։

Ապրիլի 6-ին միջազգային բանակցություններով ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչ` Ջեյսոն Գրինբլատտը համառորեն կոչ արեց անցկացնել խաղաղ ցույցեր, շատ չմոտենալ սահմանին 500 մ-ից ավել։ Բացի դրանից, նա դատապարտեց ցույցի առաջնորդներին ու մասնակիցներին, ովքեր «մտադիր են ուղարկել ցույցի մասնակիցներին, այդ թվում` երեխաների սահմանային ցանկապատի մոտ, որը վտանգավոր է իրենց առողջության ու կյանքի համար»։

Ապրիլի 7-ին Եվրամիությունը հայտնեց «լուրջ մտահոգություն անհամաչափ ուժի կիրառման վերաբերյալ» և կոչ արեց երկու կողմերին հնարավորինս զսպվածություն դրսևորել հետագա էսկալիացիայի կանխման համար։ ԵՄ-ն կոչ արեց պաղեստինական կազմակերպությանը թույլ տալ ՊԱ-ին «ամբողջովին վերականգնել իր իշխանությունը Գազայում, որը կարևոր է հատվածում իրավիճակի բարելավման ու մարդկանց վիճակի լավացման համար»։
 

Ապրիլի 9-ին Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն անընդունելի անվանեց Գազայի հատվածում խաղաղ բնակչության դեմ Իսրայելի կողմից ուժի կիրառումը։ Ռուսաստանը աջակցեց ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար` Անտոնիու Գուտեռեշի պահաջները «դեպքերի անկախ ու թափանցիկ հետաքննության, որը հանգեցրել է մարդկանց մահվան» վերաբերյալ, առաջարկելով մշակել կոնկրետ քաղաքական միջոցառումներ արմատավորված հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ։

Պաղեստինցիների մասսայական զոհվելուց հետո մայիսի 14-ին Թուրքիան իր երկրից արտաքսեց իսրայելական դեսպան Էյթան Նաե-ին ու Ստամբուլում գլխավոր հյուպատոսին։ ՀԱՀ-ը Իսրայելից հետ կանչեց իր դեսպանին։ Բելգիայում ու Իրլանդիայում իսրայելական դիվանագետները կանչվել են տեղական կառավարություններ հաշվետվության համար։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 

Պաղեստինցիներ
Հակամարտություն Գազայի հատվածում
2018 մայիսի իրադարձություններ
2018 ապրիլի իրադարձություններ
2018 մարտի իրադարձություններ
2018 հակամարտություններ
2018 բողոքի ցույցեր
Վիճելի տարածքներ Մերձավոր Արևելքում
2019 բողոքի ցույցեր