Արտուրո Մարկես

Արտուրո Մարկես (, ), նվագախմբային երաժշտության մեքսիկացի կոմպոզիտոր, որն իր ստեղծագործություններում ներառում է մեքսիկական ազգային երաժշտական ձևերն ու ոճերը։

Կենսագրություն 
Արտուրո Մարկեսը ծնվել է 1950 թվականին Մեքսիկայի Սոնորա նահանգի Ալամոս քաղաքում՝ Արտուրո Մարկեսի և Ավրորա Մարկես Նավառոյի ընտանիքում։ Եղել է ընտանիքի ինը երեխաներից առաջնեկը, և միայն նա է զբաղվել երաժշտությամբ։ Մարկեսի հայրը Մեքսիկայում, ավելի ուշ` Լոս Անջելեսում մարիաչի երաժիշտ էր, հայրական պապը՝ մեքսիկացի ժողովրդական երաժիշտ Սոնորա և Չիուաուայի հյուսիսային նահանգներից։ Հոր և պապիկի շնորհիվ Մարկեսը մանկուց եղել է մի քանի երաժշտական ոճերի ազդեցության տակ, մասնավորապես, մեքսիկական «սալոնային երաժշտության», որն ազդել է նրա հետագա երաժշտական ռեպերտուարի վրա։

Մարկեսը ստեղծագործել սկսել է 16 տարեկան հասակում, այնուհետև ընդունվել է Մեքսիկայի երաժշտական կոնսերվատորիա, որտեղ 1970-1975 թվականներին սովորել է դաշնամուրի և երաժշտության տեսություն։ Հետագայում 1976-1979 թվականներին կոմպոզիցիա է սովորել Ֆեդերիկո Իբարայի, Խոակին Գուտիերես Էրասի և Էկտոր Քինտանարի (Միրանդա 2001) մոտ։ ԱՄՆ-ում արժանացել է Ֆուլբրայթի կրթաթոշակի և 1990 թվականին Կալիֆոռնիայի արվեստների ինստիտուտից ստացել է արվեստի մագիստրոսի աստիճան։

Դանսոնները (Danzón) հիմնված են Մեքսիկայի Վերակրուս նահանգի երաժշտության վրա։ Danzón no. 2-ը ընդգրկվել է Սիմոն Բոլիվարի երիտասարդական նվագախմբի ծրագրում դիրիժոր Գուստավո Դուդամելի 2007 թվականին Եվրոպա և ԱՄՆ կատարած շրջագայությունների ժամանակ։ Այն նաև բացահայտեց կոմպոզիտորի կողմից գրված այլ ստեղծագործություններ, որոնք ավելի հաճախ են կատարվում ամբողջ աշխարհում և Լատինական Ամերիկայում։ Տավիղի և մագնիտոֆոնի համար գրված Son a tamayo ստեղծագործությունը 1996 թվականին ներկայացվել է Տավիղների համաշխարհային կոնգրեսին։

Ստեղծագործություններ 
 Leyenda De Miliano, նվագախմբի համար
 Danzón No. 1, նվագախմբի համար
 Danzón no. 2, նվագախմբի համար
 Marcha a Sonora
 Espejos en la Arena, թավջութակի և նվագախմբի համար
 Danzón no. 3, ֆլեյտայի, կիթառի և փոքր նվագախմբի համար
 Danzón no. 4, կամերային նվագախմբի համար
 Danzón no. 5, portales de madrugada, կլառնետի քառյակի համար
 Zarabandeo, կլառնետի և դաշնամուրի համար
 Son a tamayo, տավիղի և մագնիտոֆոնի համար (ներկայացվել է 1996 թվականի Տավիղների համաշխարհային կոնգրեսին), Música para Mandinga-ի հետ, էլեկտրոակուստիկ ստեղծագործություն
 Octeto Malandro
 Danza de Mediodía, փողային քվինտետի համար
 Días de Mar y Río
 En Clave, for piano
 Homenaje a Gismonti, լարային քառյակի համար
 Paisajes bajo el signo de cosmos, նվագախմբի համար
 Noche de luna, երգչախմբի և նվագախմբի համար
 La pasión según San Juan de Letrán, De máscaras
 Danzón No. 8, Homenaje to Maurice, նվագախմբի համար
 Conga del Fuego Nuevo, նվագախմբի համար
 Alas (a Malala Yousafzai), կլառնետի, նվագախմբի և երգչախմբի համար

Սկավառակագրություն 
 Noche de luna. Orquesta Sinfónica de Quintana Roo, México, sin fecha.
 Canto claro. Coro de Cámara de Bellas Artes, INBA-SACM, México, sin fecha.
 Ron-do. Cuarteto Latinoamericano. Musart -CIMM -INBA. México, sin fecha.
 Peiwoh. Lidia Tamayo (arpa). EMI Capitol - CIMM. Colección Hispano - Mexicana de Música Contemporánea. México, 1987.
 Moyolhuica. Danilo Lozano (flauta). INBA - SACM - CNCA. México, 1993.
 Danzón no. 2. Música Sinfónica Mexicana - Urtext. México, 1996.

Մրցանակներ 
 Ազգային պարգև արվեստի և գիտությունների ոլորտում, Մեքսիկա, 2009 թ.
 Վաստակաշատ շրջանավարտ մրցանակ, պարգևատրվել է Կալիֆոռնիայի արվեստի ինստիտուտի կողմից
 1994 թվականի Կարակասի միջազգային երաժշտական փառատոնը մեկնարկել է կոմպոզիտորի պատվին

Գրականություն 
 Esquer, José Carlos (2009) Mar que es arena y espejos: un acercamiento a la obra del compositor Arturo Márquez; Instituto Sonorense de Cultura, ISBN 978-60-7759-808-4.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Arturo Márquez
 Arturo Márquez, Semblanza
  Interview about the making of a short film with his famous piece, in Spanish.
 A mariachi's journey is the ballad of a lifetime

Մեքսիկացի կոմպոզիտորներ