Վարքագծի գենետիկա

Վարքագծի գենետիկա  կամ հոգեգենետիկա, ուսումնասիրում է  ժառանգական գործոնների և միջավայրի փոխազդեցության դերը հոգեբանական և հոգեֆիզիոլոգիական հատկանիշների ձևավովորման մեջ։ Սահմանակից է էթիոլոգիային՝  կենդանիների հոգեգենետիկային, սակայն ի տարբերություն էթիոլոգիայի, վարքագծի գենետիկայի առարկան ոչ այնքան էվոլյուցիոն հայեցակետերն են, որքան կոնկրետ տեսակների սահմաններում ժառանգվող վարքագծի փոփոխությունները և հատկապես վարքագծի ժառանգման երևույթը։

Հոգեգենետիկա ( — հոգի և genesis — ծագում), գիտություն է ժառանգականության և հոգեբանական ժառանգական փոփոխականության ու հոգեֆիզիոլոգիական հատկությունների մասին, որն առաջացել է հոգեբանության և գենետիկայի միավորումից։

Առօրյա կյանքում ընդունված է ընտանեկան բնավորության գծերին վերագրել ժառանգելիության բնույթ, օրինակ՝ կենդանիների վարքագծի նկարագրություններում աշխատունակությունը, ագրեսիվությունը և այլն։ Սակայն, այժմ վստահաբար կարելի է խոսել միայն նյարդային համակարգի ֆիզիոլոգիական և հավանաբար, ձևաբանական բնութագրերի ժառանգման մասին, ինչպիսիք են հուզականությունը, ուղեղի միկրոկառուցվածքը, կայունությունը և այլն (կամ ըստ Pavlov-ի , ուժը, շարժունակությունը, հավասարակշռությունը  ոչ խիստ համապատասխանությամբ)։

Վարքագծի գենետիկան  ըստ էության բաժանված է երկու ուղղությունների ՝  տեսական, որն ուսումնասիրում է վարքագծի ժառանգման մեխանիզմներն ու սկզբունքները և գործնական, որը հիմնականում փորձնականորեն ուսումնաիրում է որոշակի վարքագծային հատկությունների փաստացի փոխանցումը։ Վարքագծի տեսական գենետիկայում առավել հայտնի են Լ․Վ․Կրուշինսկու  և հեղինակների , իսկ գործնական գենետիկայում ՝  նովոսիբիրսկցի կենսաբանների աղվեսների ընտելացման աշխատանքները , որոնք սկսվել են 1959 թվականին սովետական գենետիկ Դմիտրի Բելյաևի կողմից։ Աշխատանքի նպատակն էր շների վարքագծին նման վարքագծով աղվեսների ստացումը։ Ենթադրվում էր, որ վերջիններս ունենալու են առավել սոցիալական՝  ուրախ և բարեկամական վարքագիծ ինչպես այլ առանձնյակների հետ, այնպես էլ մարդկանց հետ։ Չնայած այն բանին, որ սելեկցիան տարվում էր միայն ըստ վարքագծի, նկատվեցին և աղվեսների արտաքինի փոփոխություններ։ Արդյունքում արձանագրվեցին  ընտելացված աղվեսների մորթու գունավորման փոփոխություններ, հանդիպում էին ոլորված պոչերով և կախ ականջներով աղվեսներ։

Այլ օրինակ կարող է ծառայել շան և շնագայլի () շան և գայլի  () հիբրիդի ստացումը, այս աշխատանքները սկսվել են Կ․ Տ․ Սուլիկովի կողմից։ Սակայն  այս աշխատանքներում միակ հաջողությունը կարելի է համարել փորձակենդանիների սերունդը։ Նշված փորձերը վերարտադրել չի հաջողվել։

Միավորվելով նեյրոֆիզիոլոգիայի և նեյրոանատոմիայի հետ վարքագծի գենետիկան ձեռք է բերում նոր հեռանկարներ։

Գրականություն 
Равич-Щербо И. В. и др.  Психогенетика, Учебник/И. В. Равич-Щербо, Т. М. Марютина, Е. Л. Григоренко. Под ред. И. В. Равич-Щербо —М.; Аспект Пресс, 2000,- 447 с.

Ծանոթագրություններ 

Գենետիկա
Հոգեբանական գիտափորձեր