Գիք (մարդ)

Գիք (, IPA giːk), մարդ, որը չափից դուրս հետաքրքրված է ինչ-որ բանով, երկրպագու։

Ի սկզբանե գիք էին անվանում բարձր տեխնոլոգիաներով տարված մարդկանց (սովորաբար համակարգիչներով և գաջեթներով)։ 2000-ական թվականներին տարածվել է բառի մեկ այլ նշանակություն՝ ժողովրդական մշակույթով տարված մարդ, ֆենդոմի անդամ։ Կա նաև տեսակետ, որ գիքերը ձևավորում են գեղարվեստական երկրպագուների և տեխնոլոգիաների միասնական համայնք։

Գիք և ներդ 
Գոյություն ունի «գիք» բառին մոտ «ներդ» (փակ մտավորական, որը հետաքրքված է ինչ—որ նեղ մասնագիտականով) բառը։ Տեղի են ունենում թեժ վեճեր և կատարվում են հետազոտություններ՝ այդ երկու հասկացությունների տարբերությունների հետ կապված։ Մեծ մասը համակարծիք է, որ «ներդ»ը կտրված է հասարակությունից, ի տարբերություն «գիք»ի, ում իր հոբբիները չեն խանգարում շփվել հասարակության հետ։ Բացի այդ, «գիք» բառը ավելի մոտ է «երկրպագու» հասկացությանը, իսկ «ներդ»ը՝ «խելացի, ինտելեկտուալ» հասկացությանը։

Անվան էվոլյուցիա 
Geek անգլերեն բառը գալիս է գերմաներեն Geck՝ «հրաշագործ» բառից։ 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարի սկզբին այսպես էին անվանում կառնավալների կատարողներին, որոնք ի ցույց էին դնում գարշելի գործողություններ, օրինակ՝ կծում էին կենդանի հավերին։

20-րդ դարում բառը ձեռք է բերել նշանակություն, որը նման է ռուսական ժարգոնային բառերին «բոտան» կամ «զադրոտ»։ XXI դարում այն սկսել է կորցնել բացասական իմաստները, և հիմա շատ մարդիկ հպարտորեն իրենց գիք են անվանում։ Նշում են, որ գիք լինելը նույնիսկ նորաձև է դարձել։ 2013 թվականին բազմաթիվ պահանջներով Քոլինզի բառարանը փոխել է geek բառի նշանակությունը «համակարգիչներով տարված մարդ»-ի փոխարեն «գիտակների և էնտուզիաստների յուրահատուկ ոլորտի անձնավորություն»։ «Ֆանտաստիկայի աշխարհ» ամսագրի անցկացրած հարցման համաձայն՝ հարցվածների մեծամասնությունը (43%-ը) «գիք» բառը մեկնաբանում է որպես «առաջադեմ երկրպագու»։ «Երկուշաբթի» ամսագիրը ստացել է նմանատիպ պատասխաններ՝ հարցնելով Geek Picnic փառատոնի այցելուներին։

Գիքը այլ տեսանկյունից 
Չնայած փակվածության մասին կարծրատիպերին, հենց գիքերն են այսօր լիովին օգտագործում ժամանակակից հաղորդակցական ողջ միջոցները՝ թվիթթեր, բջջային կապ, բլոգներ, և այլն։ Մինչև 1995 թվականը համացանցի օգտատերերի ճնշող մեծամասնությունը գիքեր էին։ Այսօր գիքերի մեջ շատ են մարդիկ, որոնք հաջողությամբ աշխատում են հեղինակավոր ընկերություններում, որոնք ունեն ընտանիք և արտաքուստ բոլորովին չեն ընկնում «խելահեղ» գիտնականի մասին հին կարծրատիպի տակ։ Օրինակ, այս կատեգորիային դասվում է Նիկլաուս Վիրտը։

Գիքը որպես երկրպագու 

Տիպիկ գիք հոբբիներին բնորոշ է ֆենտեզին, համակարգչային խաղերը, կոմիքսները, անիմեները, մոդելիզմը, քոսփլեյը։ Comic-con փառատոնը հաճախ հիշատակվում է որպես գլխավոր «գիքովյան» միջոցառումներից մեկը։ Մայիսի 25-ին որոշ երկրպագուներ նշում են որպես «գիքերի միջազգային օր»՝ ի պատիվ ֆանտաստիկայի համար մի քանի նշանակալի ամսաթվերի համընկնման։

2010 թվականին, հատկապես 2014 թվականին Comic-Con Russia փառատոնի անցկացումից հետո, գիք մշակույթի և ֆենդոմի ֆենոմենը թեժ թեմա դարձավ ռուսական ԶԼՄ-ներում։ Գիք մշակույթի մասին հոդվածները հրապարակել են «Աֆիշա», «Look At Me» հրատարակություններում, «Խաղամոլություն», «Kanobu.ru», «Ֆանտաստիկայի աշխարհ» ներկայացվում են որպես «geek-ամսագիր»։

Կարծիք կա, որ գիտության, տեխնիկայի և ոչ ֆորմալ, ինտելեկտուալ հոբբիները փոխկապակցված են, և այդ կերպ «գիք» բառի երկու իմաստները հաճախ հատվում են։ Որոշ սոցիոլոգներ գիքերին դիտարկում են որպես միասնական սուբկուլտուր։

Մշակույթում 
Գիքի վառ օրինակ (բառի բոլոր իմաստներով) հաճախ անվանում են «Մեծ պայթյունի տեսությունը» հեռուստասերիալի կերպարներին, հատկապես Շելդոն Քուփերին։ Շելդոնը ընկերների հետ միասին տարված է ֆանտաստիկայով և գիտությամբ, նրանց շահերը հաճախ անհասկանալի են շրջապատի համար։

Տես նաև 
 Ներդ
 Ֆենդոմ
 Օտակու
 Geek Picnic

Ծանոթագրություններ 

Սլենգ
Կարծրատիպեր
Մարդկանց նվաստացուցիչ անվանումներ
Համացանցային մշակույթ