Սոլովեցկի քար

Սոլովեցկի քար (), ԽՍՀՄ-ում քաղաքական հալածանքների զոհերի հուշարձան, որը գտնվում է Մոսկվայում՝ Լուբյանսկայա հրապարակում։

Պատմություն 
Խորհրդային բռնաճնշումների զոհերի «Սոլովեցկի քար» հուշարձանը տեղադրվել է Մոսկվայի Պոլիտեխնիկական թանգարանի պուրակում՝ նախկին ՆԳԺԿ-ի շենքի դիմաց, Առաջին Դեմոկրատական Մոսխորհրդի Գործկոմի հրահանգի համաձայն, որն ընտրվել է 1990 թվականի գարնանը։ Հուշարձանի տեղադրման վայրն ընտրվել է այն պատճառով, որ հենց Լուբյանկայում էին ստորագրվում մարդկանց զանգվածային ձերբակալությունների փաստաթղթերը, որոնց մեղադրում էին հայրենիքի դավաճանության և հակակոմունիզմի մեջ։

Հուշարձանի ստեղծմանը մասնակցել են նկարիչ-ճարտարապետ Ս. Սմիրնովը, կոնստրուկտոր Վ. Կորսին և «Մեմորիալ» միության ակտիվիստները։ Դրա տեղադրման համար միջոցներ են հատկացվել Մոսկվայի կառավարության կողմից։

Նախքան հուշարձանի տեղադրումը գրանիտը գտնվել է Տամարին կառանատեղում՝ Սոլովեցկի բնակավայրում, որտեղ 1923-1933 թվականներին եղել է Սոլովեցկի հատուկ նշանակության ճամբար, իսկ 1937-1939 թվականներին՝ Սոլովեցկի հատուկ նշանակության բանտ։ Հուշարձանի համար քարը ընտրել են Միխայիլ Բուտորինը (պատմաբան, լրագրող) և Գենադի Լյաշենկոն (Արխանգելսկի գլխավոր ճարտարապետ)։ Մեծ Սոլովեցկի կղզուց Արխանգելսկ քարը տեղափոխվել է «Սոսնովեց» բեռնատար ջերմանավով, ապա երկաթուղով այն հասցվել է Մոսկվա։

Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 1990 թվականի հոկտեմբերի 30-ին, ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ՄԳԲ-ՊԱԿ շենքի և Ֆելիքս Ձերժինսկու հուշարձանի դիմաց, որն ապամոնտաժվել է 1991 թվականի Օգոստոսյան հեղաշրջման տապալումից հետո։ Հուշարձանի բացմանը ներկա են եղել հազարավոր մարդիկ, իսկ հոկտեմբերի 30-ը առաջին անգամ պաշտոնապես հայտարարվել է որպես ԽՍՀՄ քաղբանտարկյալի օր (ներկայում՝ ԽՍՀՄ-ում քաղաքական ճնշումների զոհերի հիշատակի օր)։ Հուշարձանի բացման արարողության ժամանակ ելույթ են ունեցել նախկին քաղբանտարկյալներ Օլեգ Վոլկովը, Անատոլի Ժիգուլինը, Սերգեյ Կովալյովը։

Պատվանդանի ներքևում գտնվում է գրություն՝ «Այս քարը «Մեմորիալ» միության կողմից բերվել է Սոլովեցկի հատուկ նշանակության ճամբարից և տեղադրվել ի հիշատակ բռնատիրական ռեժիմի զոհերի»։

2008 թվականին հուշարձանը ստացել է տեսարժան վայրի կարգավիճակ։

Մամուլում հաղորդվել է, որ Սոլովեցկի քարը քաղաքական բողոքի արտահայտման ոչ պաշտոնական վայր է։ 2011 թվականին նրա մոտ բողոքի ակցիաներ են անցկացրել «Այլ Ռուսաստանի» և «Համերաշխության» ներկայացուցիչները»։ 2012 թվականի դեկտեմբերին Սոլովեցկի քարի մոտ տեղի է ունեցել ռուսական ընդդիմության «Ազատության երթ» չարտոնված ակցիան։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Соловецкий камень. Напоминание об ужасах прошлого
 История установки Соловецкого камня на онлайн-выставке «Память в проекте»

Ռուսաստանի հուշարձաններ
Մոսկվայի հուշարձաններ