Էնդոսկոպիա

Էնդոսկոպիա, որոշ ներքին օրգանների ուսումնասիրման մեթոդ, որը կատարվում է էնդոսկոպի միջոցով։ Էնդոսկոպիայի ժամանակ էնդոսկոպը տեղադրվում է խոռոչի մեջ ինչպես բնական մուտքերի (օրինակ՝ բերանի և կերակրափողի միջոցով անցնում են դեպի ստամոքս, կոկորդի միջոցով՝ դեպի թոքեր և բրոնխներ, միզուկի միջոցով՝ դեպի միզապարկ), այնպես էլ սրսկման և վիրահատական մուտքի ստեղծման ճանապարհներով (լապարասկոպիա և այլն) ։

Էնդոսկոպիայի պատմությունը 
Էնդոսկոպիան իր զարգացման ընթացքում անցել է մի քանի փուլ, որոնք բնութագրվում են օպտիկական գործիքների բարելավմամբ, ախտորոշման և բուժման նոր մեթոդների առաջացմամբ։

Մինչև որոշակի ժամանակահատված, ներքին օրգանների զննումն առանց վիրահատական միջամտության անհնար էր։ Բժիշկներին հասանելի էին բժշկական այնպիսի ոչ ինվազիվ մեթոդներ, ինչպիսիք էին՝ շոշափումը, աուսկուլտացիան, պերկուսիան։

Էնդոսկոպիայի օգտագործման առաջին փորձերը կատարվել են դեռևս 18-րդ դարի վերջում, սակայն դրանք վտանգավոր և անիրատեսական էին։ Միայն 1806 թվականին, Ֆիլիպ Բոզինին (Ph.Bozzini), որ այժմ համարվում է էնդոսկոպի գյուտարարը, մշակել է ուղիղ աղիքի և արգանդի խոռոչի ուսումնասիրման սարք։ Սարքն իրենից ներկայացնում էր կոշտ խողովակ՝ ոսպնյակների և հայելիների համակարգով, իսկ լույսի աղբյուրը մոմն էր։ Այս սարքը երբևէ չի օգտագործվել մարդկային օրգանիզմի ուսումնասիրությունների նպատակով, քանի որ հեղինակը պատժվել է Վիեննայի բժշկական ֆակուլտետի կողմից հետաքրքրասիրության համար։

Հետագայում էնդոսկոպներում մոմը փոխարինվեց սպիրտայրոցով, իսկ կոշտ խողովակի փոխարեն սկսեցին օգտագործել ճկուն ուղղորդիչ։ Այս փուլում հիմնական բարդությունները եղել են սպիրտայրոցից առաջացող այրվածքները, որոնցից բժիշկները մասամբ ազատվեցին մանր էլեկտրոլամպերի հայտնաբերումից հետո, որոնք ամրացվում էին խոռոչի մեջ ներմուծվող սարքի ծայրին։

Դեպի փակ խոռոչներ, որոնք չունեն բնական կապ արտաքին միջավայրի հետ, սարքը դեպի խոռոչ անցկացվում է հատուկ ստեղծված բացվածքի միջոցով։ Այնուամենայնիվ, մինչև օպտիկամանրաթելային համակարգերի կիրառումը էնդոսկոպիկ ախտորոշումը լայն տարածում չուներ։

Էնդոսկոպիայի հնարավորությունները զգալիորեն ընդլայնվել են 20-րդ դարի երկրորդ կեսից ապակե օպտիկական մանրաթելերի ստեղծման և դրանց հիման վրա օպտիկամանրաթելային գործիքների առաջացման շնորհիվ։ Գրեթե բոլոր օրգանները հասանելի դարձան զննության համար. մեծացավ ուսումնասիրվող օրգանների լուսավորությունը, ստեղծվեց հնարավորություն իրականացնել լուսա և տեսանկարահանում, ապա նաև իրականացնել այդ պատկերների և վիդեոնյութի ձայնագրում։
Էնդոսկոպիկ հետազոտության արդյունքների փաստաթղթավորումը օգնում է օբյեկտիվորեն ուսումնասիրել օրգանում տեղի ունեցող ախտաբանական պրոցեսների դինամիկան։

Էնդոսկոպիկ մեթոդների կիրառումը բժշկության մեջ 
Ներկայումս էնդոսկոպիկ հետազոտական մեթոդները օգտագործվում են ինչպես ախտորոշման, այնպես էլ տարբեր հիվանդությունների բուժման համար։ Ժամանակակից էնդոսկոպիան հատուկ դեր է խաղում բազմաթիվ հիվանդությունների վաղ փուլերի ճանաչման գործում, մասնավորապես` տարբեր օրգանների (ստամոքս, միզապարկ, թոքեր) օնկոլոգիական հիվանդություններ (քաղցկեղ)։ Էնդոսկոպիան համարվում է առաջին գծի հետազոտական մեթոդ կլման ակտի խանգարումների դեպքում։

Հաճախ էնդոսկոպիան համակցվում է նպատակաուղղված բիոպսիայի, բուժական միջոցների ներմուծման և զոնդավորման հետ։

Էնդոսկոպիայի տեսակները 
 Նազոֆարինգոսկոպիա - բերանի խոռոչի, քթի, կոկորդի զննում
 Բրոնխոսկոպիա - բրոնխների զննում
 Հիստերոսկոպիա - արգանդի խոռոչի զննում
 Կոլոնոսկոպիա - հաստ աղիքի լորձաթաղանթի և լուսանցքի զննում
 Կոլպոսկոպիա - մուտք դեպի հեշտոց և հեշտոցի պատեր
 Լապարասկոպիա - որովայնի խոռոչի զննում
 Օտոսկոպիա - արտաքին լսողական անցուղու և թմբկաթաղանթի զննում
 Ռեկտոռոմանոսկոպիա - ուղիղ աղիք և սիգմայաձև աղիքի վերրջնամասի զննում
 Ուրեթրոսկոպիա — միզուկի զննում
 Խոլագիոսկոպիա — լեղուղիների զննում
 Ցիստոսկոպիա — միզապարկի զննում
 Էզոֆագոգաստրոդուոդենոսկոպիա — կերակրոափողի, ստամոքսի խոռոչի և տասներկումատնյա աղիքի զննում
 Ֆիստուլոսկոպիա — արտաքին և ներքին խուղակների զննում
 Թորակոսկոպիա — կրծքի խոռոչի զզնում
 Կարդիոսկոպիա — սրտի խոռոչների զննում
 Անգիոսկոպիա — անոթների զննում
 Արթրոսկոպիա — հոդերի զննում
 Վենտրիկուլոսկոպիա — գլխուղեղի փորոքների զննում

Ռիսկի գործոններ
Հիմնական ռիսկի գործոններն են վարակները, սեդատիվների գերդոզավորումը, թափածակումը (պերֆորացիա), ինչպես նաև ստամոքսի կամ կերակրափողի լորձաթաղանթի վնասումն ու արյունահոսությունը։ Թափածակումը պահանջում է վիրահատական բուժում, իսկ մնացած դեպքերում հաճախ դեղամիջոցներով բուժումը բավարար է։ Արյունահոսություն հնարավոր է նաև բիոպսիայի կամ պոլիպի հեռացման դեպքում։ Նմանատիպ փոքր արյունահոսությունները հիմնականում դադարում են ինքնուրույն, իսկ անհրաժեշտության դեպքում կարելի է հսկել կաթետերիզացիայի միջոցով։

Էնդոսկոպիկ վիրաբուժություն 

Էնդոսկոպիկ սարքավորումների և մանրադիտակային գործիքների զարգացումը բերեց վիրաբուժական նոր տեխնիկայի՝ էնդոսկոպիկ վիրաբուժության առաջացմանը։ Հատուկ մանիպուլյատոր գործիքներն էնդոսկոպի և ճկուն ֆիբրոապարատների միջոցով տեղադրվում են որովայնի կամ առանձին օրգանների խոռոչի մեջ, և վիրաբույժը, մոնիտորի վրա հսկելով կատարվող պրոցեսը, իրականացնում է վիրահատական միջամտությունը։

Տես նաև 
 Էնդոսկոպիկ վիրաբուժությունը Հայաստանում
 Լապարասկոպիա
 Վիրաբուժություն

Ծանոթագրություններ 

Հետազոտություն
Բժշկական ախտորոշում
Վիրաբուժություն