Տիգրան Տուրպաև

Տիգրան Մելքումի Տուրպաև (), խորհրդային ֆիզիոլոգ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1961), պրոֆեսոր (1962), Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1992), թղթակից անդամ` 1972 թվականից)։ ԽՄԿԿ անդամ (1945)։ Սերբիայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ (1981)։

Կենսագրություն 
Տիգրան Տուրպաևը ծնվել է 1918 թվականին Աստրախանում։ 1936 թվականին Մոսկվայում ավարտել է միջնակարգ դպրոցն ու ընդունվել Մոսկվայի պետական համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետ։ 1941 թվականին ավարտել է համալսարանը, ծառայել բանակում, 1946 թվականին զորացրվել է և ընդունվել ասպիրանտուրա, աշակերտել Խաչատուր Կոշտոյանցին։ 1975-1988 թվականներին եղել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ֆիզիոլոգիայի բաժանմունքի ակադեմիական քարտուղար, 1948-1967 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ էվոլյուցիոն ձևաբանության ինստիտուտում։ 1967-1974 թվականներին եղել է Զարգացման կենսաբանության ինստիտուտի փոխտնօրեն, 1974-1988 թվականներին` տնօրեն, 1988-1992 թվականներին` ընդհանուր ֆիզիոլոգիայի լաբորատորիայի վարիչ։ «Միր» հրատարակչության կենսաբանության խմբագրական խորհրդի նախագահ (1977-1988)։

Աշխատանքները վերաբերում են նյարդային ազդակների հաղորդման նյարդաքիմիական մեխանիզմների բացահայտման հարցերին։ Հայտնաբերել է սինապսներում խոլինախթանիչ շարժընթացների ինքնակարգավորման կենսաքիմիական մեխանիզմները։ Ապացուցել է խոլինընկալիչների սպիտակուցային բնույթը և առաջինն է այդ սպիտակուցը հայտնաբերել հյուսվածքային միազանգվածում (հոմոգենատ), ապա անջատել հյուսվածքային մզվածքից։ Զբաղվել է նաև միջնորդանյութերի էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի հարցերով։

Մահացել է 2003 թվականին Մոսկվայում։ Թաղված է Մոսկվայի հայկական գերեզմանոցում։

2004 թվականից Կենսաբանության զարգացման ինստիտուտն անցկացնում է ամենամյա Տուրպաևյան ընթերցումներ։

Պարգևներ 
 Կարմիր աստղի շքանշան (1945)
 Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1975)
 Հայրենական պատերազմի շքանշան (II աստիճանի` 1985, I աստիճանի` 1989 թվական)
 Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան  (1988)
 «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշան  (IV աստիճանի` 1999 թվական)
 «Ռազմական ծառայությունների համար» մեդալ (1945)
 «Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալ (1945)
 «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ (1945)
 «Բեռլինի գրավման համար» մեդալ (1945)
 «Աշխատանքի վետերան» մեդալ (1985)

Երկեր 
 Медиаторная функция ацетилхолина и природа холинорецептора. М., 1962
 Биохимический механизм саморегуляции холинергического медиаторного процесса // Успехи физиологических наук. 1974. Т. 5. № 1 (в соавт.)
 Внутриклеточные функции нейротрансмиттеров: Фило- и онтогенетические аспекты // Журнал эволюционной биохимии и физиологии. 1987. Т. 23. № 4 (в соавт.)
 Внезародышевая двигательная активность в эмбриогенезе высших позвоночных животных // Российский физиологический журнал. 1998. Т. 84. № 10 (в соавт.)
 Role of sulphydryl groups in the action of acetylcholine and inhibition of the vagus nerve // Nature. 1946. Vol. 1958. № 4023 (в соавт.).

Գրականություն 
 Угрюмов М. В. Тигран Мелькумович Турпаев: К 85-летию со дня рождения // Российский физиологический журнал. 2003. Т. 89. № 10
 Тигран Мелькумович Турпаев: 1918—2003. М., 2007 (Материалы к биобиблиографии ученых: Биологические науки: Физиология: Вып. 18)
 Сахаров Д. А. Физиолог Турпаев // Химия и жизнь. 2008. № 5 ● БСЭ-3; Биологи; Ученые МУ.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Сотрудник РАН
 
 

Ռուս ֆիզիոլոգներ
ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
ԽՍՀՄ ԳԱ անդամներ
Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
ԽՄԿԿ անդամներ
Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ