Էդիթ Ֆարկաշ

Էդիթ Էլիզաբեթ Ֆարկաշ (, ), հունգարական ծագումով նորզելանդացի բևեռախույզ, եղել է առաջին հունգարուհին և Նոր Զելանդիայի օդերևութաբանական ծառայության առաջին կինը, որն այցելել է Անտարկտիդա։ Նա 30 տարի ուսումնասիրել է օզոնային շերտը։

Կենսագրություն

Վաղ տարիներ 

Ծնվել է 1921 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Հունգարիայի Սենթգոթհարդ քաղաքում։ Սովորել է Սենթգոթհարդի և Դյորի դպրոցներում, իսկ 1944 թվականին ավարտել է Պետեր Պազմանի կաթոլիկ համալսարանը` որպես ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ուսուցիչ։ 1949 թվականին պատերազմից հետո Հունգարիայից մեկնել է Նոր Զելանդիա, որտեղ նա ստացել է Վիկտորիա թագուհու Վելինգթոն համալսարանի ֆիզիկայի մագիստրոսի աստիճան։

Գործունեություն 

Ֆարկաշը հայտնի է եղել որպես օդերևութաբան և օզոնային շերտի հետազոտող։ 1951 թվականի սկսել է աշխատել Նոր Զելանդիայի օդերևութաբանական ծառայության հետազոտական բաժնում, որտեղ աշխատել է 35 տարի։ 1950-1986 թվականներին նա հետևել է օզոնային շերտին և անցկացրել է մի շարք հետազոտություններ։ 1960-ական թվականներին նրա աշխատանքի շրջանակը ընդլայնվել ու բարելավվել է՝ շնորհիվ օզոնային շերտի ցուցանիշների ուսումնասիրման մեջ Դոբսոնի սպեկտրալուսաչափի օգտագործման։ Նա միացել է գիտնականների միջազգային փոքր խմբին, որոնք ուսումնասիրել են մթնոլորտը, մասնավորապես՝ օզոնային շերտը։ Նա իր աշխատանքներով մեծ ներդրում է ունեցել օզոնային շերտի անցքերի հայտնաբերման մեջ, որը ընդմիշտ փոխել է շրջակա միջավայրի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Մթնոլորտում օզոնի բաղադրության հանդեպ նրա հետաքրքրությունը թույլ է տվել բնապահպաններին օգտագործել Ֆարկաշի ուսումնասիրությունների և փորձերից ստացված արդյունքները շրջակա միջավայրի աղտոտման պատճառների և հետևանքների ուսումնասիրման մեջ, ինչպես նաև չափել մրրկայնությունը։ 1975 թվականին Ֆարկաշը դարձել է առաջին հունգարացի կինը և Նոր Զելանդիայի չափագիտական ծառայության առաջին կինը, որն այցելել է Անտարկտիդա։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գրված օրագրերը տպագրվել են «Ֆարկաշի փաստաթղթեր» գրքի ձևով ()։

Մահ և հիշողություն 

Էդիթ Ֆարկաշը մահացել է 1993 թվականի փետրվարի 3-ին քաղցկեղից։

Նրա ներդրումները բարձր են գնահատվել Նոր Զելանդիայի գիտական շրջանակներում։ 1986 թվականին Ֆարկաշը դարձել է Նոր Զելանդիայի օդերևութաբանական ծառայության առաջին կինը, որն դարձել է Հենրի Հիլլի մրցանակի դափնեկիր։ Նա հատուկ ընդունելության է արժանացել 1988 թվականին Գերմանիայում անցկացված քառամյակի միջազգային գիտական համախորհրդակցության ժամանակ օզոնային շերտի ուսումնասիրման 30-ամյա աշխատանքի համար։ Զգալի թվով անձնական իրեր և փաստաթղթեր, ներառյալ Անտարկտիդայի տեսակների նմուշները, Էդիթ Ֆարկաշի լուսանկարներն ու հրապարակումներն այժմ թանգարանային ցուցանմուշներ են։

Ծանոթագրություններ 

Հունգարացի կին գիտնականներ
Բուդապեշտի համալսարանի շրջանավարտներ
Քաղցկեղից մահացածներ