Այլախոհությունը Խորհրդային Հայաստանում

Այլախոհությունը խորհրդային Հայաստանում
1960-ականների համարվում է այլախոհական շարժումների սկիզբը ոչ միայն Խորհրդային Հայաստանում, այլ նաև ԽՍՀՄ-ում և Արևելաեվրոպական երկրներում։ Այդ ընթացքում «դիսիդենտ» (այլախոհ) տերմինով սկսեցին կոչել բոլոր նրանց, ովքեր ընդվզում էին խորհրդային կարգերի դեմ, սակայն չէին դիմում բռնության և բռնությունը՝ որպես այդպիսին պայքարի միջոց և ձև չէին ընդունում:Այդուհանդերձ նախքան այլախոհական շաժումների ծագումը հակախորհրդային և հակակոմունիստական ուժերը դիմում էին նաև զինված պայքարի և չէին մերժում բռնի պայքարի եղանակները։ Այս երևույթը տեսանելի էր հատկապես պատերազմից հետո Մերձբալթյան, Ուկրաինայի արևմուտքում և Արևելաեվրոպական երկրներում։ 1960-ականներին նման ընդդիմադիր ուժերից նոր ընդդիմադիրներին առանձնացնելու համար կիրառվում է «այլախոհ» կամ «դիսիդենտ» եզրույթը։
Առհասարակ, 1960-ականներին ծավալված այս շարժումը ամփոփում էր իր մեջ հայ ժողովրդի 20-րդ դարասկզբին կրած կտտանքները, կորցրած հայրենիքի, ինչպես նաև Հայկական հարցի հնարավոր լուծմանն առնչվող հիմնադրույթները։ Անարդարության այդ զգացումը, Եղեռնի, պատմական տարածքների կորստի, ԽՍՀՄ-ի ներսում Ղարաբաղի և Նախիջևանի հարցերի լուծման շուրջ 1960-ականներին կազմում էին շարժման գաղափարախոսական հենքը ։

Գրականություն 
 Ազատության ասպետը, կազմող՝ Մովսես Գորգիսյան, Վ. Վարդանյան, Երևան, 1989, 232 էջ։
 Միխայիլ Հայֆեց «Ռազմագերի քարտուղարը», Երևան, 1999, 128 էջ։
 Վիգեն Բաբայան «Բանտանվագ», Երևան, 2002, 360 էջ։
 Մերուժան «Վլադիմիրի բանտում (վիպակ ըստ եղելությանց)», Երևան, 2003, 56 էջ, 2-րդ հրտ., Երևան, 2007, 58 էջ, 3-րդ հրտ., Երևան, 2015, 87 էջ։
 Նորայր Խանզադյան «Խորհրդային Միության ժողովրդավարական շարժումների հիմնադիրն ու առաջնորդը», Երևան, 2003, 64 էջ։
 Պարոյր Հայրիկեան «Լոյսի ճանապարհին», Երեւան, 2004, 160 էջ։
 Արմենակ Մանուկյան «Քաղաքական այլախոհությունը Հայաստանում 1950–1988 թվականներին», Երևան, 2005, 104 էջ։ 
 Իլյիչ Բեգլարյան «Այլախոհը», Երևան, 2005, 280 էջ։
 Էդիկ Գևորգյան, Մհեր Կարապետյան «Խորհրդային Հայաստանը 1920–1991 թվականներին», Երևան, 2007, էջ 372–388:
 Վարդան Հարությունյան «Այլախոհությունը Խորհրդային Հայաստանում», Երևան, 2014, 428 էջ։
 Պարոյր Հայրիկեան «Իմ բանտային յուշերից», գիրք Ա (1965–1973 թթ.), Երեւան, 2016, 400 էջ։

Ծանոթագրություններ 

Այլախոհություն
Քաղաքացիական ակտիվություն