Կենոժուակ Աշևակ

Կենոժուակ Աշևակ (), կանադացի էսկիմոս նկարչուհի, քանդակագործ և արվեստի գործիչ,  համարվում է կանադական ինուիտ արվեստի հիմնադիրներից մեկը։

Կենսագրություն 
Կենոժուակ Աշևակը ծնվել է Բաֆինի երկրի հարավային ափին գտնվող էսկիմոսների քոչվորական  իգլուում, որտեղ նրա հայրը ծովափղի որսորդ էր, ձկնորս, զբաղվում էր մորթեղենի առևտրով և շաման էր։ Նա ակտիվորեն պայքարում էր իր ցեղում քրիստոնեական կրոնի ներդրման դեմ, ինչի համար էլ սպանվեց 1933 թվականին, երբ Կենոժուակը դեռ 6 տարեկան էր։ Դրանից հետո Կենոժուակ Աշևակը մոր հետ տեղափոխվեց Կովեեսայի բնակատեղի, որտեղ սովորեց ավանդական էսկիմոսական արհեստներ, այդ թվում ծովափղի կաշվի մշակում։ 19 տարեկանում նրան ստիպողաբար ամուսնացնում են տեղացի որսորդի հետ, բայց շուտով սիրում է նրան։

Նկարել (ծովափղի կաշվի վրա) և քանդակել սկսել է երիտասարդ տարիներից, ընդ որում նրան լիակատար աջակցություն է ցուցաբերել ամուսինը։ 1950 թվականին բնակատեղի եկած կանադացի բժիշկները նրա մոտ տուբերկուլյոզ հայտնաբերեցին։ Առողջության վատթարացման պատճառով 1952 թվականին նրան ուղարկում են Քվեբեկի հիվանդանոց, որտեղ բուժվում է մինչև 1955 թվականը։ Բուժման երեք տարիների ընթացքում Աշևակը շարունակում էր նկարել, ինչպես նաև զբաղվում էր տիկնիկների պատրաստմամբ և ուլունքներով ասեղնագործությամբ։ Մեկենաս Ջեյմս Արչիբալդ Հյուստոնը 1958 թվականին կազմակերպում է նրա «Ճագարը ջրիմուռ է ուտում» նկարի տպագրությունը, որը դառնում է կանադական մամուլում էսկիմոսական նկարի տպագրության առաջին դեպքը։ 1959 թվականին  առողջացած Կենոժուակը Հյուստոնի աջակցությամբ Բաֆինի երկրի այսպես կոչվող senlavik –ում տեղացի էսկիմոսների համար հիմնադրում է գեղարվեստական արհեստանոց, որտեղ նրանք կարող էին սովորել և կատարելագործվել ավանդական արհեստներում։ 
  
1963 թվականին Կենոժուակի ժողովրդականությունը Կանադայում այնքան էր բարձրացել, որ նրա մասին վավերագրական ֆիլմ նկարահանվեց։ Հոնորարով Կենոժուակի ամուսինն իր համար նավակ գնեց և դարձավ անկախ որսորդ։ 1981 թվականին լույս տեսավ Կենոժուակի նկարների գիրքը։

1972 թվականին` ամուսնու մահից հետո, Կենոժուակը երկու անգամ ամուսնացավ և ունեցավ 11 երեխա, որոնցից 7-ը մահացան մանկահասակ տարիքում, նա դաստիարակեց նաև 5 որդեգրած երեխաների։ Կենոժուակը մահացել է թոքերի քաղցկեղից Կինգաիտ բնակատեղիում գտնվող իր փայտե տնակում, միշտ վարելով ավանդական էսկիմոսական կենսակերպ։

Ստեղծագործություն 
Կենոժուակի ամենահայտնի աշխատանքներից է համարվում «Հմայված բուն» (1960) կտավը, որը 1970 թվականին պատկերվել է կանադական փոստային նամականիշի վրա և  օգտագործվել է 2004 թվականին Օնտարիոյի Օկվիլլե քաղաքի Էփլբի քոլեջի մատուռի նկարազարդումների ժամանակ։ Նրա աշխատանքներին բնորոշ են կայուն և հստակ գծերը և գույների բազմազանությունը։

Կոչումներ, մրցանակներ

Կենոժուակ Աշևակի ստեղծագործություններն արժանացել են բազմաթիվ պարգևների, մասնավորապես 1967 թվականին նա դարձավ Կանադայի շքանշանի ասպետ (1982 թվականին դարձավ նրա գործընկերը), 1974 թվականին դարձավ Կանադական Թագավորական արվեստի ակադեմիայի անդամ,  2008 թվականին ստացավ Կանադայի գլխավոր նահանգապետի մրցանակը արվեստի բնագավառում։  
 1967 թվականին արժանացել է Կանադայի շքանշանի, 1982 թվականին` շքանշանի ասպետի կոչման
 1970 թվականին Կանադայի փոստը Կենոժուակի «Կախարդված բուն» գործը տպագրել է նամականիշի վրա` Հյուսիսարևմտյան տարածքների 100-ամյակի կապակցությամբ
 1974 թվականին դարձել է Կանադայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամ
 1980 թվականին Կանադայի փոստը Կենոժուակի 1961 թվականին ստեղծած «Արևի վերադարձ» ստեղծագործությունը օգտագործել է 17 սենտանոց նամականիշի վրա` որպես ինուիտ փոստային նամականիշերի շարքի մաս
 1982 թվականին արժանացել է Կանադայի շքանշանի ասպետի կոչման
 1991 թվականին Քուինս համալսարանից ստացել է պատվավոր դոկտորի կոչում
 1992 թվականին Տորոնտոյի համալսարանից ստացել է պատվավոր դոկտորի կոչում
 1993 թվականին Կանդայի փոստը Կենոժուակի 1969 թվականին ստեղծած «Բուն» աշխատանքը կարևորել է որպես Կանադական արվեստի շարքի գլուխգործոց
 1999 թվականին Կենոժուակի հայտնի «Կարմիր բու» աշխատանքը նշվել է 1999 թվականին թողարկված 25 ցենտի վրա։ Նրա անվան առաջնատառերը` (ինուկտիտուտ`  ) դիզայնի ձախ կողմում էին։ 
 2001 թվականին Կենոժուակը ներառվել է Կանադացի հռչակավորների ճեմուղում
 2004 թվականին Կենոժուակը Ջոն Բել մատուռի համար ստեղծել է առաջին ինուիտ դիզայնով վիտրաժային պատուհանը
 2008 թվականին Կանադայի արվեստի խորհրդի կողմից ստացել է 25000 ԱՄՆ դոլար արժողությամբ նահանգապետի մրցանակ` վիզուալ և մեդիա արտ գործունեության համար
 2017 թվականին Կանադայի բանկը Կանադական կոնֆեդերացիայի 100-ամյակի կապակցությամբ թողարկված 10 դոլար արժողությամբ թղթադրամի վրա պատկերել է Կենոժուակի «Բուերի շարքը»

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
Kenojuak Ashevak's Artist Profile at the Centre for Contemporary Canadian Art
Image timeline view at the Centre for Contemporary Canadian Art
Some of Kenojuak's prints appear at a Canadian government website.
Kenojuak Ashevak's Artist Page at Feheley Fine Arts.
Artist profile ten short videos featuring Kenojuak Ashevak speaking in Inuktitut about her artworks (15 min. 10 sec. in total)
Brief Audioguide about Kenojuak Ashevak's life (1 min. 32 sec.)
 The Enchanted Owl video and essay in the Virtual Museum of Canada 

Կանադացի նկարչուհիներ
Կանադացի քանդակագործներ
Ինուիտ պատկերազարդողներ
Կանադայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կին գրաֆիկներ
20-րդ դարի նկարչուհիներ
20-րդ դարի քանդակագործներ
Թոքի քաղցկեղից մահացածներ