Իլ-14 ինքնաթիռի աղետը Գրեմ-Բելլ կղզում (Ֆրանց Իոսիֆի Երկիր)

1963 թվականի հոկտեմբերի 20 -ին՝ կիրակի, Գրեմ-Բելլ (Ֆրանց Իոսիֆի Երկիր) կղզում աղետի է ենթարկվել Իլ-14 ինքնաթիռը, ինչի արդյունքում զոհվել է 7 մարդ։

Ինքնաթիռ 
ԽՍՀՄ-04197 Իլ-14 օդանավը (գործարանային համարը՝ 147001326, սերիականը՝ 13-26) թողարկվել էր 1957 թվականի մարտի 29-ին «Աշխատանքի Դրոշ» ՄՄԳ -ի կողմից և ի սկզբանե ուներ ԽՍՀՄ-Н624 համարը։ Ընդունվել էր Բևեռային ավիացիայի կառավարություն։ Հետագայում ինքնաթիռը վերագրանցվել է և ստացել 04197 համարը։ Աղետի պահին օդանավն ուներ 8051 ժամ թռիչքաժամանակ։

Թռիչքի ընթացք 
Հոկտեմբերի 20 -ին ինքնաթիռը պետք է իրականացներ սառույցի հետախուզում Ֆրանց Իոսիֆի Երկրի մոտակայքում «Ինդիգիրկա» սառցահատի շահերից ելնելով։ Նրան օդանավավարում էր 254 թռիչքային ջոկատի անձնակազմը՝ բաղկացած հրամանատար Ն.Վ. Միրոնենկոյից, երկրորդ օդաչու Կ.Ե. Սաունինից, նավարկիչ Պ.Պ. Պոտապովից, օդանավի մեխանիկ Ի.Մ. Աբրամչենկոյից և բորտռադիստ Լ.Ս. Օվչիննիկովայից։ Որպես դիտորդներ ինքնաթիռում գտնվում էին ԱԱԳՀԻ-ի երկու աշխատակիցներ՝ հիդրոլոգներ Ն.Պ. Իրեցկին և Դ.Ն. Մուրատովը։

Ժամը 08:20-ին (այստեղ և հետագայում Մոսկվայի ժամանակով) Իլ-14 օդանավը դուրս է եկել Ալեքսանդրի Երկրի Նագուրսկայա օդանավակայանից։ Թռիչքն անցնում էր բարդ եղանակային պայմաններում։ Համաձայն եղանակի կանխատեսման՝ թռիչքի ողջ ուղեգծի երկայնքով 100-200-ից մինչև 2500-3000 մետր բարձրությամբ երկինքը ծածկված էր համատարած բազմաշերտ ամպամածությամբ։ Կային տեղումներ (ձյուն, մանրամաղ անձրև), մարախուղ, ամպերի սառցակալման վտանգ։ Տեսանելիությունը չէր գերազանցում 4 կմ-ը։ Թռիչքի ընթացքում եղանակային պայմանները շարունակում էին վատանալ։

Ինքնաթիռի գտնվելու վայրի մասին վերջին զեկույցը ստացվել է 10։ 55-ին։ Ժամը 10:30-ի դրությամբ անձնակազմը հաղորդել է կոորդինատները  (Հոֆմանի կղզուց հյուսիս), ընթացքի ուղղությունը՝  1100 և թռիչքի բարձրության տեսողական գնահատականը՝ 200 մետր։ Միջադեպը հետաքննող հանձնաժողովի եզրակացությունների համաձայն՝ այդ ժամից մինչև ժամը 11:50-ը ինքնաթիռը հետևել է Գրեմ-Բելլ կղզուց հյուսիս, այնուհետև շրջանցել է նրան արևելքից և հարավից և հայտնվել է մոտավորապես 6 կմ լայնությամբ Մորգանի նողուցում։

Ժամը 11:50-ին ինքնաթիռը կապի մեջ մտավ Գրեմ-Բելլ կղզում գտնվող օդանավակայանի հետ, որտեղ նախատեսում էր իրականացնել վայրէջքը, և հարցրել ուղղորոշման անկյուն վերցնելու համար նշան, ինչից հետո նրա հետ կապն ընդհատվել է։

Աղետի հանգամանքներ 
Հանձնաժողովի կարծիքով՝ ստանալով ուղղորոշման անկյունը, ինքնաթիռի անզնակազմն սխալ եզրահանգում է արել առ այն, որ բարձր ափերով Մորգանի նեղուցի նեղությունն անցել է և թեքվել է դեպի Գրեեմ-Բելի օդանավակայանը։ Կառուցվածքային թերությունների պատճառով ինքնաթիռի ունեցած ռադիոբարձրաչափը և ռադիոռադարը ցույց չեն տվել կղզու ափով իջնող սառցադաշտի զանգվածայնությունը։ Սահմանափակ տեսանելիության պայմաններում, ըստ հանձնաժողովի գնահատականի, որը կազմել է 1-2 կմ, ինքնաթիռի անձնակազմը ժամը 12:00-ի սահմաններում բախում է թույլ տվել ծովի մակերևույթից մոտ 150 մետր բարձրության վրա գտնվող սառցադաշտի հետ, որից հետո ինքնաթիռը թռել է ևս 750 մետր, կրկին բախվել է 200 մետր բարձրության վրա գտնվող սառցադաշտին, փլուզվել և այրվել։

Պատահարի վայրի որոնումները բարդացված էր վատ եղանակի պատճառով։ Հոկտեմբերի 23-ին օդանավի բեկորները հայտնաբերելիս սառել էր հրդեհի հետևանքով առաջացած սառցադաշտը։ Հաջողվել է գտնել ինքնաթիռում գտնվող յոթ անձանցից միայն չորսի մարմինները։

Պատճառներ 
Հանձնաժողովը աղետի պատճառ է համարել թռիչքների անցկացման հրահանգի (ԹԱՀ ГА-58) և սառցե ավիացիոն հետախուզության անցկացման ղեկավարության խախտումը։ Ինքնաթիռի անձնակազմը խախտել է այդ փաստաթղթերի դրույթները, որոնք սահմանում են նվազագույն թույլատրելի օդերևութաբանական պայմանները, որոնց դեպքում թույլատրվում են թռիչքներ ձյան ծածկած կղզիների և կղզեխմբերի մոտակայքում։  Այլ աղբյուրներ ուշադրություն են հրավիրում բարդ օդերևութաբանական պայմանների վրա, որոնք հանգեցրել են սարքավորումների կողմնորոշման կորստին և ռադիոլոկացիոն սարքավորումների թերություններին։

Հիշատակ 
1964 թվականի հունվարի 14-ին Արխանգելսկի մարզպոլկոմը որոշում կայացրեց Հրեեմ-Բելլ կղզու Ավազե հրվանդանը (ամենաարևմտյան հրվանդանը Գրեեմ-Բելլ կղզում) վերանվանել Յոթերի հրվանդան՝ ի հիշատակ զոհված հիդրոլոգների և անձնակազմի անդամների։

Ծանոթագրություններ