Գայուս (իրավաբան)

Գայուս (), եղել է հայտնի Հռոմեացի իրավաբան։ Գիտնականներին շատ քիչ բան է հայտնի իր անձնական կյանքից։ Անհնար է նույնիսկ նշել նրա լրիվ անունը, Գայուս կամ Կայուս: Ինչպես դժվար է որոշել նրա անվան հավաստի լինելը, այնպես էլ դժվար է որոշել նրա կյանքի տևողությունը, բայց ենթադրաբար կարելի է ասել, որ նա ապրել է մ.թ. 110 թ. մինչև մ.թ. 179 թ., քանի որ նա դրա մասին գրել է այդ ժամանակվա օրենսդրության մեջ։

Իր աշխատությունների ներքին ապացույցից հասկանալի է դառնում, որ նա բարգավաճել է Հադրիանոս, Անտոնին Պիյ, Մարկոս Ավրելիոս և Կոմմոդոս կայսրերի օրոք։ Նրա աշխատանքները, այդպիսով, կազմվել են 130-ից 180 տարիների ընթացքում։ Նրա մահից հետո, սակայն, նրա աշխատությունները ճանաչվել են որպես մեծ ազդեցության աշխատություններ, և կայսր Թեոդոսիոս II-ը անվանել է դրանք Վկայությունների օրենք: Պապինիանի, Ուլպիանի, Մոդեստինի և Պաուլյուսի հետ միասին Գայուսը մեկն է եղել հինգ իրավաբաններից, որոնց կարծիքները հաշվի են առնվել դատական մարմինների կողմից՝ գործերի քննության ժամանակ։ Այս իրավաբանների աշխատանքները համապատասխանաբար դարձել են հռոմեական իրավունքի ամենակարևոր աղբյուրները։

Բացի Ինստիտուտներից, որոնք իրենցից ներկայացնում են Հռոմեական իրավունքի տարրերի ամբողջական մեկնաբանություն, Գայուսը եղել է Դատավորների հրամանագրեր տրակտատի, Տասներկու աղյուսակների մեկնաբանությունների, Lex Papia Poppaea-ի և այլ աշխատանքների հեղինակ։ Նրա հետաքրքրությունը հռոմեական իրավունքի հնությունների հանդեպ ակնհայտ է, այդ իսկ պատճառով էլ նրա աշխատությունները ամենաարժեքավորն են վաղ ինստիտուտների պատմաբանների համար։ Հռոմեական իրավաբանների երկու դպրոցների վիճաբանություններում նա ընդհանրապես իրեն համարել է Սաբինիանների համախոհ։ Գայուսի բազմաթիվ մեջբերումների հանդիպում ենք Digest --ում, որը ստեղծվել է Տրիբոնիանի կողմից՝ Հուստինիանոսի ցուցումով, և այդպիսով ձեռք է բերել մշտական տեղ հռոմեական իրավունքի համակարգում, մինչդեռ Հուստինիանոսի Ինստիտուտների համեմատությամբ Գայուսի Ինստիտուտները ցույց են տալիս, որ ավելի ուշ աշխատանքների ողջ մեթոդն ու դասակարգվածությունը պատճենահանվել են ավելի վաղ աշխատանքներից, և բավականին շատ հատվածներ բառ առ բառ նույնն են։ Digest -ը և Հուստինիանոսի Ինստիտուտները   Corpus Juris Civilis -ի մասն են համարվում։ Հավանաբար, երեք հարյուրամյակի մեծագույն մասում նրա ինստիտուտները Հռոմեական իրավունքի ծանոթ դասագիրքն է եղել բոլոր ուսանողների համար։

Գայուսի Ինստիտուտները 

Գայուսի Ինստիտուտները գրված մ.թ. 161 թ-ին եղել է իրավաբանական ինստիտուտների ներածական դասագիրք՝ չորս գրքից բաղկացած։

 Մեկ այլ հանգամանք, որը դարձնում է Գայուսի աշխատանքն էլ ավելի հետաքրքիր պատմական ուսանողի համար, քան Հուստինիանոսի համար այն է, որ Գայուսն ապրել է այն ժամանակ, երբ գործողությունները դատապարտվել են ըստ բանաձևերի համակարգի։

Մեջբերում 
"Օրենքը այն է, որ մարդիկ պատվիրում և հաստատում են", Institutiones, 1.2.3.

Նշումներ 

Հին հռոմեացի գրողներ
Հին հռոմեացի իրավաբաններ