Ալվար Նունյես Կաբեսա դե Վակա

Ալվար Նունյես Կաբեսա դե Վակա (, ), իսպանացի կոնկիստադոր, Նոր աշխարհի հոտազոտող, Պարագվայի նահանգապետ։

Կենսագրություն 
Ալվար Նունյես Կաբեսա դե Վական (Կաբեսա դե Վական տոհմանունը բառացի նշանակում է կովի գլուխ) ծնվել է Էստրեմադուրա նահանգում, ազնվականական ընտանիքում մոտավորապես 1490 թվականին։ Կաբեսա դե Վական դասական կրթություն է ստացել և անցել պետական ծառայության։ 22 տարեկան հասակում մասնակցել է Ռավեննայի ճակատամարտին (1512), որից հետո որոշ ժամանակ զբաղեցրել է Նեապոլի մոտակայքում գտնվող Գաետա քաղաքի ռազմական պարետի պաշտոնը։ 1513 թվականին Կաբեսա դե Վական վերադարձել է Սևիլյա և ծառայության անցել Մեդինա Սիդոնիայի հեցոգի մոտ։ 1521 թվականին նորից հայտնվել է բանակում և աչքի ընկել Պամպլոնի ճակատամարտում։

Ռազմական փորձառությունը և վարչական գործի իմացությունը նրան թույլ են տվել դառնալ ալգվասիլ և դեպի Ֆլորիդա կազմակերպվող արշավի գանձապետ։ 1527 թվականի հունիսի 17-ին ջոկատը, որը բաղկացած էր հինգ նավերից և 600 մարդուց, նահանգապետ Պանֆիլո դե Նարվաեսի ղեկավարությամբ դուրս է եկել Սանլուկար դե Բառամեդա նավահանգստից։

Ձմռանը նավերը կայանել են Կուբայում և Ֆլորիդայի ափերին են մոտեցել միայն 1528 թվականի ապրիլի 12-ին։ Հնդկացիական տիմուկուա ցեղի ափամերձ բնակավայրի մոտակայքում նա հայտնաբերել է ոսկա զարդարանք, ինչից հետո ոսկի գտնելու գայթակղությամբ թողել է նավատորմը և ուղևորվել Ֆլորիդայի խորքերը` ոսկի փնտրելու. այստեղ շատ կոնկիստադորներ մահացել էին սովից, հիվանդություններից և հնդկացիների գրոհներից։

Ինքնաշեն նավակներով հասնելով Միսիսիպիի գետաբերան` իսպանացիների մեծամասնությունը, այդ թվում` Պանֆիլո դե Նարվաեսը, ուժեղ հոսանքից մղվում են բաց ծով։

1528 թվականի նոյեմբերի 6-ին 60 կոնկիստադորներ Կաբեսա դե Վակայի գլխավորությամբ նավաբեկության են ենթարկվում հնդկացիական դակոտ ցեղի կղզում։ Հնդկացիները նորեկներին բարեկամաբար են վերաբերվում և օգնում, սակայն շուտով բոլորին ստրկացնում են։ Մինչև հաջորդ տարվա սկիզբ սովից ու հիվանդությունից իսպանացիների թիվը կրճատվում է մինչև 15 մարդու։

Մեկ տարի անց Կաբես դե Վական վաճառվում է չորուկո հնդկացիներին, որոնք ապրում էին մայրցամաքում։ Այստեղ նրան և մի քանի այլ իսպանացիների ստիպել են հասու լինել շամանության ու հեքիմության հիմունքներին։ Վեց տարվա ստրկությունից հետո իսպանացիներին հաջողվում է փախչել գերությունից։ Այդ ընթացքում Կաբես դե Վական սովորել էր հնդկացիական վեց լեզու և ստացել մեծ հեքիմի համբավ։ Նա երկու համերկրացիների և սևամորթ ստրուկի առաջնորդում է դեպի ցամաքի խորքերը` ճանապարհին բուժելով հիվանդ ու վիրավոր հնդկացիներին։ Շուտով նրանց միանում են շատ երկրպագուներ, ովքեր կոնկիստադորին համարում էին «արևի որդի»։

Հյուսիսային Ամերիկայում ճանապարհորդությունը տևում է երկու տարի և ավարտվում 1536 թվականին։ Ոտքով քայլելով 2.000 լիգ` կոնկիստադորները հայտնվում են Մեքսիկայի հյուսիս-արևմուտքում` Նոր Գալիսիսայի տարածքում, որը պատկանում էր Նունիո դե Գուսմանին։ Այնտեղից Կաբեսա դա Վական և նրա ուղեկիցները տեղափոխվում են Մեխիկո։

1537 թվականի օգոստոսի 9-ին կաբեսա դե Վական հասնում է Լիսաբոն և ցամաքով վերադառնում Էստրեմադուրա։

1539 թվականին հանձնարարություն է ստանում հետազոտել Լա Պլատա գետը։ 1541 թվականին գրավում են գուարանի հնդկացիների երկիրը և այն անվանում Վերա նահանգ։ Նունիես Կաբեսա դե Վական եղել է առաջին եվրոպացին, որ եղել է Իգուասու գետի վրա. նա համարվում է Իգուասու ջրվեժի բացահայտողը։ 1542 թվականին մտել է Ասունսիոն և չնայած իսպանացի կոնկիստադորների դիմադրությանը` իր ձեռքն է վերցրել իշխանությունը։

Երբ նա փորձել է տանող ցամաքային ճանապարհ գտնել, նրա զինվորները ապստամբել են և ընտրել այլ նահանգապետ։ Կաբեսա դե Վական ձերբակալվել և ուղարկվել է Իսպանիա, որտեղից արտաքսվել է Աֆրիկա։

Կաբեսա դե Վական իր դատավարության ընթացքում հրապարակել է «Ալվար Նունյես Կաբեսա դե Վակայի նավաբեկությունը» («Naufragios de Alvar Nuñez Cabeza de Vaca»)` իր գործողություններն արդարացնելու համար։ Դրան նրա քարտուղարն ավելացրել է` «Commentarios de A. N. Adelantado y Gobernador de la provincia del Rio de la Plata» (Վալյադոլիդ, 1555)։

Հետագայում արդարացվել է Կառլոս V կայսեր կողմից և վերադարձել հայրենիք` ստանալով պաշտոն Սևիլյայի գերագույն դատարանում։ Մահացել է 1559 թվականին։

Հետաքրքիր փաստեր 
 Հետազոտողի պատվին է անվանակոչվել Կաբեսա դե Վակա լիճը, որը ցամաքել է մ. թ ա. 50.000 տարի առաջ։ Լճի մեջ է երբեմն թափվել Ռիո Գրանդե գետը։
 Կաբեսա դե Վական եղել է առաջին եվրոպացիներից, ով տեսել է Իգուասու ջրվեժը։
 Կաբեսա դե Վական եղել է առաջին եվրոպացին, որ տեսել է բիզոնների։ Հետագայում նա բիզոններին նկարագրել էի իր «Նավաբեկություն» գրքում` նրանց անվանելով կով։

Ծանոթագրություններ

Ստեղծագործություններ 
 
 Աբել Պոսել, Ճանապարհորդի երկար մթնշաղը— М.: Иностранка: Б. С. Г.-Пресс, 2003.

Հրատարակումներ 
 Ա. Ն. Կաբեսա դե Վակա, Նավաբեկություն / Իսպ. թարգման.` Յու. Վաննիկով — М.: Мысль, 1975. — 128 с.

Ֆիլմագրություն 
 1991 — Կաբեսա դե Վակա / Cabeza de Vaca]] (ԱՄՆ, Մեծ Բրիատանիա, Իսպանիա, Մեքսիկա), ռեժիսոր` Նիկոլաս Էչևերիա / Nicolás Echevarría.

Արտաքին հղումներ 
 
 Álvar Núñez Cabeza de Vaca. NAUFRAGIOS.
 Ալվար Նունիես Կաբեսա դե Վակա «Նավաբեկություն»  www.krelib.com կայքում

Կոնկիստադորներ