Քաղաքական ճգնաժամ Մոլդովայում (2019)

2019 թվականի կեսերին մի շարք իրադարձություններ, որոնք հաջորդեցին 2019 թվականի փետրվարին Մոլդովայի խորհրդարանական ընտրություններին և նոր կառավարություն ձևավորելու ու հաստատելու հետագա փորձերը ձախողվեցին խորհրդարանի խոսնակի նշանակման փուլում, որի պաշտոնին հավակնում էին և ACUM դաշինքից Անդրեյ Նեստասեն, և՛ Սոցիալիստների կուսակցությունից` Զինաիդա Գրեչանինը։

2019 թվականի հունիսի 8-ին Մայա Սանդուն վարչապետ է ընտրվել խորհրդարանի կողմից՝ ձևավորելով Սանդուի կաբինետը, իսկ Զինաիդա Գրեչաննին ընտրվել է խորհրդարանի խոսնակ։

Սակայն հունիսի 9-ին Սահմանադրական դատարանը ժամանակավորապես հեռացրել էր նախագահ Իգոր Դոդոնին, իսկ վարչապետի պաշտոնի հավակնորդներից Պավել Ֆիլիպը նշանակվել էր նախագահի պաշտոնակատար։ Ֆիլիպն անմիջապես հրաման է արձակել խորհրդարանը ցրելու մասին, իսկ նոր կառավարությունը հայտարարել է, որ այդ քայլն անօրինական է եղել։

Նախապատմություն 
Մոլդովան խորհրդարանական հանրապետություն է։ 2016 թվականի դեկտեմբերին նախագահ է ընտրվել Իգոր Դոդոնը, որը նախկինում Մոլդովայի Հանրապետության Սոցիալիստների կուսակցության առաջնորդն էր։ Նա ընկալվում էր որպես ռուսամետ թեկնածու և աջակցում էր Ռուսաստանին։ 2019 թվականի փետրվարին խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում սոցիալիստների կուսակցությունը խորհրդարանում ստացել է 35 տեղ, նրան հաջորդում են Մոլդովայի դեմոկրատական կուսակցությունը (ՄԴԿ)՝ Վլադիմիր Պլախոտնյուկի նախագահությամբ (30 տեղ), ACUM Platforma DAII PAS ընտրական դաշինքը՝ Մայա Սանդուն և Անդրեյ Նեստասը (26 տեղ), «Շոր» կուսակցությունը՝ Իլան Շորը (7 տեղ) և անկախ թեկնածուները (3 տեղ)։ Ըստ Սահմանադրության՝ խորհրդարանն ունի երեք ամիս (հոդված 85)՝ կառավարություն ձևավորելու համար, եթե նրան չհաջողվի կառավարություն ձևավորել, նախագահը կարող է ցրել խորհրդարանը և նշանակել նոր ընտրություններ։ Սահմանադրական դատարանն այդ ժամկետը մեկնաբանել է որպես 90 օրվա համար համապատասխան, ինչը երկու օրով պակաս է մարտի, ապրիլի և մայիսի օրերի գումարից։ Նախքան նոր կառավարության կազմավորումը Ֆիլիպի կաբինետը պետք է կատարեր իր պարտականությունները։ Ֆիլիպը դեմոկրատական կուսակցության նախագահի առաջին տեղակալն է։  Խորհրդարանի հետընտրական կոնֆիգուրացիայի դեպքում կառավարական կոալիցիա պետք է մտնեին երեք խոշոր կուսակցություններից երկուսի ներկայացուցիչները։

Ճգնաժամ 
Ուրբաթ օրը՝ հունիսի 7-ին, Սահմանադրական դատարանը որոշեց, որ նոր խորհրդարանական ընտրությունները պետք է կայանան, եթե կառավարություն չստեղծվի մինչև եռամսյա ժամկետը՝ սկսած մարտի 9-ի ընտրությունների արդյունքների հաստատումից։ Դա հանգեցրեց կոալիցիայի ձևավորմանը։

Հունիսի 8-ին ACUM դաշինքը վերջապես համաձայնության է եկել սոցիալիստների կուսակցության հետ։ Այս համաձայնագիրը թույլ տվեց Գործողություն և համերաշխություն կուսակցության առաջնորդ Մայա Սանդուին կառավարություն ձևավորել, իսկ խոսնակ դարձավ սոցիալիստների կուսակցության առաջնորդ Զինաիդա Գրեչաննին։ Դա եղել է մեկ օր ավելի ուշ, քան 90-օրյա ժամկետում և մեկ օր առաջ, մինչև եռամսյա ժամկետում։ Դոդոն հրաժարվել է միջամտել լուծարել խորհրդարանը. Դեմոկրատների պատգամավոր Սերգեյ Սիրբուն Սահմանադրական դատարան է դիմել Դոդոնին խորհրդարանը լուծարելու անկարողության համար։ Դատարանը, որը, ինչպես ենթադրվում է, գտնվում է դեմոկրատական կուսակցության ազդեցության տակ, հունիսի 9-ին բավարարել է խնդրանքը՝ հեռացնելով Դոդոնին և նշանակելով նախագահի պաշտոնակատար Ֆիլիպին։ Ֆիլիպը խորհրդարանի լուծարման մասին հրամանագիր է ստորագրել և հայտարարել, որ արտահերթ ընտրությունները կկայանան սեպտեմբերի 6-ին։ Իր լիազորություններից հեռացնելու մասին Սահմանադրական դատարանի որոշումը չճանաչող նախագահ Դոդոնը չեղարկել Է խորհրդարանի լուծարման մասին Ֆիլիպի հրամանագիրը։

Կոալիցիան և նախագահ Դոդոնը Ֆիլիպի որոշումն անօրինական են համարել։ Հունիսի 8-ին Դեմոկրատական կուսակցության կողմնակիցները սկսել են վրաններ տեղադրել Քիշնևում։

Ճգնաժամի լուծում 
Հունիսի 14-ին Ազգային քաղաքական խորհրդի նիստից հետո դեմոկրատական կուսակցությունը հայտարարեց, որ քաղաքական ճգնաժամից խուսափելու համար որոշում է կայացրել հեռանալ իշխանությունից։ Հետագայում Պավել Ֆիլիպի կառավարությունը հրաժարական տվեց և իշխանությունը հանձնեց Մայա Սանդուին։

Հունիսի 15-ին Մոլդովայի Սահմանադրական դատարանը վերանայել և չեղյալ է հայտարարել հունիսի 7-ից մինչև 9-ը ընդունված իր որոշումները։ Չեղյալ են հայտարարվել խորհրդարանի լուծարման, արտահերթ ընտրությունների անցկացման, խորհրդարանի խոսնակ Զինաիդա Գրեչենիի նշանակման և Մայա Սանդուի կառավարության ձևավորման, ինչպես նաև նախագահ Իգոր Դոդոնին իր լիազորություններից հեռացնելու և Պավել Ֆիլիպին Մոլդովայի Հանրապետության նախագահի պարտականությունները կատարող նշանակելու մասին որոշումները։

Արձագանք 
Հունիսի 8-ին Եվրամիությունը հրապարակել է հայտարարություն, որը հանդարտության կոչ է անում և պատրաստակամություն է հայտնում աշխատել ժողովրդավարական ճանապարհով ընտրված կառավարության հետ՝ չնշելով, թե որ կառավարության մասին է խոսքը։ Նույն օրը Ռուսաստանի փոխվարչապետ Դմիտրի Կոզակը դեմոկրատական կուսակցության գործողությունները «բացահայտ հանցավոր» է անվանել։ Ֆրանսիան, Գերմանիան, Լեհաստանը, Շվեդիան և Մեծ Բրիտանիան հայտարարել են Սանդուի նոր կառավարության իրենց աջակցության մասին և զսպվածության կոչ են արել։

Ծանոթագրություններ 

Քաղաքական ճգնաժամեր
2019 բողոքի ցույցեր