Ամոնիումի բիքրոմատ

Ամոնիումի բիքրոմատ,  անօրգանական աղ, որի բանաձևն է՝ (NH4)2Cr2O7:  Այս նյութի մեջ, ինչպես մնացած բոլոր քրոմատներում և բիքրոմատներում, քրոմը հանդես է գալիս +6 օքսիդացման աստիճանով և վեցվալենտ է,  այսինք առաջացնում է 6 կապ։ Որպես էլեկտրոլիտ պարունակում է ամոնիում կատիոն և բիքրոմատ անիոն։ Ամոնիումի բիքրոմատը կոչվում է նաև վեզուվյան կրակ և օգտագործվում է այսպես կոչված հրաբուխը սեղանի վրա դիտարժան փորձը ցուցադրելու համար։ Այն օգտագործվում է նաև հրավառության և լուսանկարչության վաղ շրջանների ժամանակ։

Հատկություններ 
Սենյակային ջերմաստիճանում և ճնշման պայմաններում այն իրենից ներկայացնում է նարնջագույն բյուրեղային նյութ, որը լուծվում է ջրում և սպիրտում։ Այն առաջանում է քրոմական թթվի և ամոնիումի հիդրօքսիդի փոխազդեցությունից և բյուրեղացման միջոցով։ 
(NH4)2Cr2O7 բյուրեղը (C2/c,  z=4) կազմված է ամոնիում իոնից և նրան շրջապատող թթվածնի ութ ատոմից, ընդ որում՝ N-O կապի երկարությունը համեմատական է O-H կապի երկարությանը (2.83-3.17 Å):

Կիրառություն 
Օգտագործվել է հրատեխնիկայում և լուսանկարչության վաղ շրջաններում՝ հիմնականում լիթոգրաֆիայի ոլորտում, լաբորատորաիայում՝ որպես ազոտ պարունակող միացություն և որպես կատալիզատոր։ Այն օգտագործվում է նաև որպես գունավորող պիգմենտ,  ալիզարինի, շիբերի,  կաշվի դաբաղման և ձեթի արտադրության մեջ : 
Ամոնումի բիքրոմատը օգտագործվել է լուսազգայուն ժապավենների, ֆոսֆորի հետ հատուկ շերտերի կազմում, օգտագործվել է հեռուստացույցների էկրանների և այլ սարքավորումների արտադրության ընթացքում։ Այստեղ ամոնիումի բիքրոմատը հանդես է գալիս որպես ֆոտոակտիվ բաղադրիչ։

Փոխազդեցություններ

Սեղանի հրաբուխ և ջերմային քայքայում 

Ամոնիումի բիքրոմատից ((NH4)2Cr2O7) պատրաստված փոքրիկ բլրակի գագաթին մի քանի կաթիլ էթիլ սպիրտ ավելացնելու և այրելուց հետո այն սկսվում է կայծկլտալով այրվել, որի ընթացքում վեր են շպրտվում մոխրանման զանգվածներ։ Ռեակցիան իր տեսքով հիշեցնում է հրաբխի ժայթքում։ Ռեակցիան սկսում է 180 oC  և անջատված ջերմության հաշվին ապահովում է ռեակցիայի ընթացքի համար անհրաժեշտ միջինացված 225 oC:

Ռեակցիայի հավասարումը ունի հետևյալ տեսքը.

(պ) → (պ) + (գ) + 4(գ) (ΔH = −429.1±3 կկալ/մոլ)

Ինչպես ամոնիումի նիտրատը, ամոնիումի բիքրոմատը նույնպես ջերմադինամիկորեն անկայուն նյութ է։  Քայքայման արդյունքում առաջանում է մուգ կանաչ քրոմի (III) օքսիդ։

Օքսիդացման ռեակցիաներ 
Ամոնիումի բիքրոմատը ուժեղ օքսիդիչ հատկություններ ունի և փոխազդում է վերականգնիչ հատկություններով նյութերի հետ։ Ինչքան ուժեղ են արտահայտված վերականգնիչի հատկությունները, այնքան ակտիվ է ընթանում ռեակցիան։

Այն օգտագործվում է ալկոհոլների և թիոլների օքսիդացման համար։ Ամոնիումի բիքրոմատը Mg(HSO4)2-ի և SiO2-ի ներկայությամբ օգտագործվում է թիոլների՝ լուծույթներում օքսիդացնելու համար։ Ռեակցիան ընթանում է համեմատաբար մեղմ պայմաններում և տալիս է բավականին բարձր ելքեր։ Նրա մասնակցությամբ (ZrCl4, SiO2 որպես կատալիզատոր) տեղի է ունենում ալիֆատիկ սպիրտների օքսիդացում՝ մինչև համապատասխան ալդեհիդներ և կետոններ։

Անվտանգություն 
Ինչպես քրոմի (VI) ատոմ պարունակող մնացած միացությունները, այնպես էլ ամոնիումի բիքրոմատը խիստ թունավոր նյութ է և ունի քաղցկեղածին հատկություններ։ Ունի գրգռող ազդեցություն մաշկի վրա։

Միջադեպեր 
Փակ տարաներում պահվող ամոնիումի բիքրոմատը տաքացնելու դեպքում կարող է պայթել։ 1986 թվականին Օհայո նահանգի Աշթաբուլա քաղաքի «Diamond Shamrock Chemicals» գործարանում տեղի ունեցած պայթյունի պատճառով զոհվեց երկու աշխատակից, իսկ 14 հոգի ստացան տարբեր աստիճանի վնասվածքներ։ Պատճառը 2000 ֆունտ ամոնիումի բիքրոմատի տաքացնելու միջոցով չորացնելն էր։

Ծանոթագրություններ 

Ամոնիումի աղեր
Քրոմատներ
Քրոմի միացություններ
Պայթուցիկ նյութեր
Անօրգանական միացություններ
Քաղցկեղածիններ
Ազոտային միացություններ
Մուտագեններ
Ներկանյութեր