Սալի Ռայդ

Սալի Քրիստեն Ռայդ, (, ),   ամերիկացի տիեզերագնաց,  առաջին կինը Ամերիկայում, որը  1983 թվականին եղել է տիեզերքում։ Ռայդը  նաև հանդիսանում է աշխարհի երրորդ կին տիեզերագնացը և  ԱՄՆ-ի ամենաերիտասարդ կին տիեզերագնացը։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1951 թվականի մայիսի 26-ին, Լոս Անջելեսում։ 1973 թվականին ավարտել է Սթենֆորդի համալսարանը՝ ստանալով  ֆիզիկայի բակալավրի աստիճան, 1957 թվականին ստացել է մագիստրոսի աստիճան, իսկ 1978 թվականին՝  աստրոֆիզիկայի գիտությունների դոկտորի գիտական կոչում։

Ռայդը եղել է 8000 մարդկանցից մեկը, որը  արձագանքել է  թերթի հայտարարությանը՝  տիեզերական ծրագրի թեկնածուներ հավաքագրելու մասին։ 1978 թվականին  ՆԱՍԱ-ի կողմից ընտրվել է տիեզերագնաց։

Ռայդը ամերիկացի առաջին կին տիեզերագնացն է, որը 1983 թվականի հունիսի 18-ին «Չելենջեր» STS-7 անձնակազմի առաքելության ժամանակ  եղել է  տիեզերքում։

Երկրորդ թռիչքը տեղի է ունեցել 1984 թվականին, «Չելենջեր» STS-41G թռիչքի ժամանակ։ Ընդհանուր առմամբ նա  տիեզերքում եղել է  ավելի քան 343 ժամ։

Չելենջեր տիեզերանավի աղետի պատճառով Ռայդը դադարեցրել է իր ութամսյա ուսուցողական ծրագիրը՝  նախատեսված  երրորդ թռիչքի համար և ընդգրկվել  նախագահական հանձնաժողովի կողմից ստեղծված խմբի մեջ՝ վթարի պատճառներն ուսումնասիրելու համար։ Ռայդը  հանձնել է  հանձնաժողովի անդամ, գեներալ Կուտինին տեղեկություն՝  պինդ վառելիքային արձակման արագացուցիչների թերության հետ կապված, որն էլ իր հերթին այն հանձնել է  ֆիզիկոս Ռիչարդ Ֆեյնման, վերջինս  էլ հաստաստել է վթարի պատճառը։

Հետաքննությունն ավարտելուց հետո Ռայդը հրավիրվել է Վաշինգտոնի ՆԱՍՍԱ-ի գրասենյակ՝  ղեկավարելու  ռազմավարական պլանավորման կազմակերպության գործունեությունը, հեղինակել է զեկույց՝  «Ամերիկայի առաջնորդությունը և ապագան» տիեզերքում վերնագրով։
Սալի Ռայդը  տիեզերքի մասին մի շարք մանկական գրքերի հեղինակ է։

Սալի  Ռայդի անունն ընդգրկվել է   ԱՄՆ-ի տիեզերագնացների փառքի սրահում։

Մահացել է 2012 թվականի հուլիսի 23֊ին Սան-Դիեգոյում՝ (Կալիֆոռնիա) իր տանը, կյանքի 62-րդ տարում՝ ենթաստամոքսային գեղձի ուռուցքից։

Նրա մահախոսականում առաջին անգամ  նշվել է այն մասին, որ նա եղել  է լեսբուհի և 27 տարի ապրել է իր կնոջ՝ Տեմ Օշոնեսսու հետ (միաժամանակ, 1982-1987 թվականներին նա պաշտոնապես ամուսնացած է եղել Սթիվեն Ալան Հոուլիի հետ, որը եղել է ՆԱՍԱ-ի տիեզերագնաց)։

ԱՄՆ-ի նախագահ Բարաք Օբաման ցավակցական հեռագիր է հղել Սալի Ռայդի մահվան կապակցությամբ, նրան անվանել է ազգային հերոս և  նշել, որ Սալիի կյանքը մեզ ցույց է տվել, որ մեր հնարավորություններն անսահման են։

2013 թվականի մայիսի 20-ին  Ջոն Քենեդու անվան կատարողական արվեստի կենտրոնում տեղի  է ունեցել ազգային արարողություն՝   Սալի Ռայդի պատվին։ Արարողության ժամանակ Օբաման Ռայդին շնորհել է Ազատության նախագահական մեդալ, որն ԱՄՆ-ի բարձրագույն քաղաքացիական պարգևներից մեկն է։ Մեդալը հանձնվել է Տեմ Օշոնեսսուին, նույն թվականի նոյեմբերի 20-ին, Սպիտակ տանը տեղի ունեցած արարողության ժամանակ։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
Первая американка в космосе
Салли Райд

Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
20-րդ դարի կին գրողներ
Ամերիկացի կին ֆիզիկոսներ
20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ