Նոնկոնֆորմիզմ

Նոնկոնֆորմիզմ ( «ոչ» + ուշ  «նման, համապատասխան»), առանձնյակի ձգտումը՝ մնալ կողմնակից և պնդել այն տեսակետները, կարծիքները, ընկալման արդյունքները և այլն, որոնք գերակշռում են տվյալ հանրությունում կամ խմբում։ Հաճախ համարվում է «նեգատիվիզմ» հասկացության հոմանիշ 
և «կոնֆորմիզմ» հասկացության հականիշ։ Որոշ դեպքերում նոնկոնֆորմիզմ է կոչվում պարզապես անհատի պատրաստակամությունը՝ պնդել իր դիրքորոշումն այն դեպքերում, երբ այն հակասում է մեծամասնության տեսակետին։ Այդպիսի դեպքերում այդ երևույթն առանձնացվում է «անտիկոնֆորմիզմ» հասկացությունով ( «հակա-» բառից).

Նոնկոնֆորմիզմ և կոնֆորմիզմ 

Նոնկոնֆորմիզմը հաճախ հակադրվում է կոնֆորմիզմին, բայց ավելի մանրամասն քննության դեպքում վարքի այդ ձևերի միջև հայտնաբերվում են շատ ընդհանրություններ։ Նոնկոնֆորմիստական ռեակցիան, ինչպես և կոնֆորմիստականը, պայմանավորվում և որոշվում է խմբային ճնշմամբ, կախված է նրանից, թեև իրականանում է «ոչ» տրամաբանությամբ։ Վարքային նեգատիվիզմը հաճախ կապված է այն բանի հետ, որ կանկրոտ անհատը հրաժարվում է հայտնվել խմբում ընդգրկվելու փուլում, երբ նրա համար գլխավոր անհատական խնդիրն է «լինել և, որ գլխավորն է, թվալ ոչ այնպիսին, ինչպիսին բոլորն են»։ Ե՛վ կոնֆորմիզմի, և՛ նոնկոնֆորմիզմի ռեակզիաներին շավ ավելի զգալիորենհակադրվում է խմբում անհատականության ինքնորոշման ֆենոմենը։

Նշվում է նաև, որ և՛ կոնֆորմիստական, և՛ նոնկոնֆորմիստական վարքը հաճախ հանդիպում է սոցիալ-հոգեբանական զարգացման ցածր մակարդակ ունեցող խմբերում և որպես կանոն՝ հատուկ չեն բարձր զարգացում ունեցող հանրության անդամներին։

Փորձարարական հետազոտություններ 
Հայտնի են նոնկոնֆորմիզմի հետևյալ փորձարարական հետազոտությունները.
 1951 թվական – «Աշի գիտափորձ», որում մասնակիցների շուրջ 8%-ը ցուցաբերել է նոնկոնֆորմիստական ռեակցիա։
 1963 թվական – «Միլգրեմի գիտափորձ», նկատի է առնվում նրա այն մոդիֆիկացիան, որում որոշակի փորձարկվողների նախապես գաղտնի հանձնարարված է հրաժարվել գիտափորձին մասնակցելուց։ Այս մոդիֆիկացիայում իսկական փորձարկվողների մեծ մասը նրանց օրինակով հրաժարվել է մասնակցել «գիտափորձին», բայց փորձարկվողների 10 %-ը շարունակել է կատարել գիտափորձն անցկացնողի հրահանգները՝ չնայած գիտափորձի պայմաններին։
 1980 թվական – Չարլզ Ռիչարդ Սնայդերի ու Հովարդ Ֆրոմկինի գիտափորձերը Պերդյուի համալսարանի ուսանողների հետ, որտեղ ուսանողներին նախ առաջարկվել է գնահատել, թե իրենց կարծիքով՝ իրենց 10 ամենակարևոր դրույթներից որոնք են համընկնում այլ ուսանողների նման դրույթների հետ, ապա մասնակցել կոնֆորմիզմի փորձնական ուսումնասիրությանը։ Հայտնաբերվել է օրինաչափություն, համաձայն որի՝ որքան շատ են ուսանողները հարցման ընթացքում իրենց դրույթները նույնացրել ուրիշների դրույթների հետ, այնքան ավելի ուժեղ է արտահայտվել նոնկոնֆորմիզմի միտումը փորձնական փուլում։

Ծանոթագրություններ 

Սոցիալական հոգեբանություն
Ստանդարտներ
Կոգնիտիվ խախտումներ
Ինդիվիդուալիզմ