Կախարդանք

Կախարդանք (հմայություն, վհուկություն, գուշակություն, թովչություն, դյութություն), մոգության արհեստ, որի ժամանակ կախարդը կապ է հաստատում գերբնական ուժերի հետ(դևերի, նախնիների հոգիների, բնության և այլն)։

Ստուգաբանություն և հոմանիշներ  
Մ․ Ֆասմերը կարծում էր, որ ընդհանուր ստուգաբանության մեջ կախարդություն («колдовство») բառը գոյություն չունի, սակայն ենթադրում էր, որ այն, հնարավոր է, սկզբնապես նշանակել է աղոթել («заговаривать»)։

Ըստ Գ․ Ա․ Կրիլովի՝ ընդհանուր ստուգաբանության մեջ գոյություն չունի, այն սկզբնապես նշանակել է կախարդ («колдун»), հմայախոսություն, աղոթող։

Ն․ Մ․ Շանսկի և Տ․ Ա․ Բաբռովի կարծիքով՝ հմայել («колдовать») բառը ածանցավոր բառ է, որի արմատը  բառն է («колд»)՝ կախարդ, հմայախոս։

Արևելյան սլավոնների մոտ կախարդների և կախարդության տեսքը ձևավորվել է Ոլխվերի և Ոլխվությունների մասին պատկերացումների ազդեցությամբ։ Մոգերը իրականացնում էին երկրպագության և ծիսական զոհաբերության արարողությունները, կարող էին բորբոքել բնական երևույթները և կանխատեսել ապագան։ «Волховать» բառը հին սլավոնական влснжти (կցկտուր և անպարզ խոսել) բառի ցեղակիցն է։

Հնացած կախարդություններ («чары»՝ հմայություն, մոգություն) բառը ծագում է  (դյութություն, թովչություն) և  (ինչը իր հերթին ծագում է հնդեվրոպական «kuer»՝ անել, բառից) բառերից։

Վհուկություն («Ведовство») բառը առաջացել է գիտենալ («ведать») բայից, որը հանդիսանում է ընդհանուր սլավոնական ծագման բնօրինակ ռուսերեն բառ (Հին ռուսերեն՝ вѣдѣти, հին սլավոներեն՝ вѣдѣти՝ «իմանալ, գիտենալ»)։

Պատմություն 

Կախարդության մասին պատմություններ հանդիպում են հին հունահռոմեական տեքստերում, ինչպես նաև Հին Կտակարանում։ Օրինակ՝ թագավոր Սավուղը խորհրդակուցում է կախարդուհի Անդոռայի հետ։ Միևնույն ժամանակ, հին հռոմեացիները և հույները դավանանքում հստակորեն առանձնացնում էին թույլատրելի և բարեպաշտ մոգությունը, որը նույնիսկ կոչվում էր «մոգություն» և բուն կախարդություն, ինչը հալածվում էր։ Այսպիսով, հռոմեական դեզեմվիրները դատապարտեցին կախարդներին՝ մարդկության տանջանքների համար։ Նման օրենքներ կային նաև Հին Հունաստանում։

Քրիստոնեական ուսմունքի համաձայն՝ կախարդությունը կատարվում է «չար ոգու» հետ համաձայնեցվածությամբ՝ օգտագործելով «քաղցած ոգու» անձնական հատկությունները՝ վիրավորվածություն, նախանձ, վրեժխնդրություն։ Հին միջնադարում կախարդությունը կապում էին դիվահարության և Աստծո ժխտման հետ։ Արևմտյան Եվրոպայում 13-18-րդ դարերում կախարդությունը համարվում էր չար գերբնական ուժերի հետ հաղորդակցության միջոց, կախարդությունը վտանգավոր մասնագիտություն էր։

Մարդիկ, ովքեր կասկածվում էին կախարդության մեջ, մեղադրվում էին սատանայի հետ կապ ունենալու և եկեղեցական ծեսերի անարգանքով զբաղվելու մեջ, որը կոչվում էր «սև մոգություն»։ Կախարդությունը համարվում էր բոլոր չարիքների առիթը, ինչի պատճառով սկսվեց որս՝ կախարդների դեմ։

Կախարդության հանդեպ հալածանքներ 
Միջնադարյան քրիստոնյա երկրներում կախարդները հալածվում էին և նույնիսկ մահապատժի ենթարկվում։ Ներկայումս կախարդական ծեսերի համար պատիժը մնում է որոշ երկրներում։ Սաուդյան Արաբիայում նման գործողությունների համար սահմանված է մահապատիժ, օրինակ, 2011 թվականի դեկտեմբերին Ամինա Բին Աբդուլհալիմիմ Նասարը գլխատվել է՝ թագավորությունում կախարդությամբ զբաղվելու և չար ոգիների հետ հաղորդակցվելու համար։ 2008 թվականին Տաջիկստանում գործում էր վարչական պատասխանատվություն՝ կախարդության համար, իսկ 2015 թվականից մոգական ծեսերի համար սկսվել է կիրառվել քրեական պատիժ (մինչև 7 տարի ազատազրկում)։

Կախարդություն և կրոն

Մագիֆրենիկ համախտանիշ 

Հաճախակի այցելությունները կախարդներին, հոգեբաններին կամ աստղագուշակներին և ձգտելը կյանքը կառուցել նրանց հրահանգներով կարող  են հոգեկան ադապտացիայի խանգարումներ առաջացնել, որոնցից է Մագիֆրենիկ համախտանիշը (մագիֆրենիա)։ Դրա ընթացքում մտածողության մեջ սկսում են գերիշխել գիտական պատկերացումներին հակասող կախարդական բովանդակության գաղափարներ և պատկերացումներ։ Մագիֆրենիայով հիվանդները ծանր հետանքներ են ունենում իրենց ֆիզիկական առողջության վրա, քանի որ հեքիմների (հոգեբանների, կախարդների և նման «մասնագետների») «օգնությունը» շատ հաճախ հանգեցնում է ողբերգական հետևանքների՝ իրական բժշկական օգնության ուշացման պատճառով։

Կախարդության հավատը Ռուսաստանում 
2016 թվականի հոկտեմերի 31-ին համառուսական հասարակության կարծիքի հետազոտական կենտրոնը ներկայացրեց հետազոտության արդյունքերը, որոնք կապված էին ռուսների՝ կախարդության նկատմամբ վերաբերմունքի հետ։ Հարցվածների 36 %-ը խոստովանել է, որ որոշ մարդիկ կարող են «աչքով տալ» իրենց, մեկ քառորդը (27 %) հայտարարում է, որ անգամ զգացել է կախարդության դրսևորումներ։ Կախարդանքին հավատացող ռուսների 29 % -ն օգտագործում է չար մոգությունից պաշտպանվելու համար որոշակի մեթոդներ։ Առաջին հերթին պաշտպանություն փնտրում են կրոնի մեջ (43 %-ը ասել է, որ աղոթում են, այցելում եկեղեցի), 14 %-ը կրում է խաչ կամ թալիսմաններ։ Հարցվողների որոշ մասը օգտվում է ժողովրդական միջոցներից. հագնում են ամուլետներ (12 %), հատուկ գնդասեղ (9 %) կամ օգտագործում այլ մեթոդներ։

Տես նաև 
Վհուկ
Հեկատա

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Կրոնի մարդաբանություն
Մշակութային մարդաբանություն
Գերբնական լեգենդներ
Օկուլտականություն
Սնահավատություններ
Ժողովրդական բանահյուսություն
Կրոնական վարք և փորձ
Կրոնի հասարակագիտություն
Կրոնական վեճեր