Ամիրխանյան

Ամիրխանյան, հայկական ազգանուն։

Կոթի 
Ամիրխանյանները համարվում են Կոթի գյուղի հիմնադիր հնագույն տոհմերից մեկը։ Ազգանվան հիմքը արաբական Ամիր, և մոնղոլական Խան բառերն են, որոնք երկու լեզվում էլ նշանակում են տիրակալ։

Գյուղից մոտ 2 կմ հեռու` արևմտյան ուղղությամբ, կա մի հանդամաս, որն անվանում են Ամիրխանանց տներ

Կոթի գյուղի արևմուտք` Ամիրխանանց տներ հանդամաս տանող ճանապարհին` գյուղից և հանդամասից մոտավորապես հավասար հեռավորության վրա գտնվում է Ամիրխանյանների հնագույն և մինչև այժմ գործող տոհմային գերեզմանոցը։

Ամիրխանյանները բազմանալով տեղափոխվել են այլ վայրեր, մասնավորապես` Սարիգյուղ, Գոշ, Իջևան, Դիլիջան, Ալավերդի, Վանաձոր, Երևան, Ռուսաստանի Դաշնության տարբեր քաղաքներ և այլ վայրեր։ Ամիրխանյանների մի ճյուղը կոչվում է Օնանանց, մյուսը` Կուշնանց, մյուսը` Գնդզանց։

Ամիրխանյան տոհմի մի խոշոր գերդաստանի եղբայրներ համերաշխ չեն եղել։ Եղբայրների թշնամությունն անհանգստացրել է Սահակ նահապետին և նա, քննության առնելով այդ գործը, բացահայտում է, որ մեղավորը նրանց կանայք են։ Նա պահանջում է եղբայրներից, որ յուրաքանչյուրը վերցնի իր ընտանիքը և հեռանա գյուղից։ Եղբայրներն այդ որոշմանը դեմ գնալ չեին կարող։ Մեծ եղբոր կինը Ալավերդու կողմերից էր, և նա, վերցնելով իր ընտանիքը, տեղափոխվում է Մարց։ Միջնեկ եղբայրն իր ընտանիքով, հարազատներով, կնոջ բարեկամներով և այլ գյուղացիներով հեռանում է գյուղից, բնակության վայր ընտրում Ջողազ գյուղից արևմուտք գտնվող մի բարձունք և նոր հիմնած գյուղն անվանում Նորաշեն։ Փոքր եղբայրը նույնպես իր հարազատներով, բարեկամներով ու այլ գյուղացիներով հեռանում է և Գոշավանքի մոտ հիմնում Գոշ գյուղը։

Այստեղ հարկ եմ համարում ավելացնել, որ եղբայրներից ավագը եղել է իր մահացած եղբոր որդու խնամակալը և իր հետ Մարց է տարել եղբորորդուն, որը 10֊12 տարեկան պատանի էր։ Հետագայում, ավագ եղբոր սերունդները վերցնելով մայրական կողմի ազգանունը, գրվել են Մելիքսեթյան։ Պատանին, որի անունը Սարգիս էր, պահպանում է իր տոհմական Ամիրխանյան ազգանունը։ Սարգիսը հիմք է դնում Մարցի Ամիրխանյանների տոհմին։ 1831թ գրված Մարց գյուղի ծխամատյանում նշված է Սարգիս Ամիրխանյանը, որպես ծխի տեր։

Ամիրխանյաններից են ճյուղավորվել.

Շահնազարյանները, Մանեսյանները, Ռևազյանները, Երկնափեշյանները։

Ազգանունը կրողներ 
 Աբրահամ Հարությունի Ամիրխանյան (1838-1913), թարգմանիչ, մանկավարժ, բանասեր։
 Առուստամ Ամիրխանյան (19-րդ դար), ոսկերիչ, արծաթագործ վարպետ։
 Արարատ Ամիրխանյան (1966-1994), հայ ազատամարտիկ։
 Համո Ազիզի Ամիրխանյան (1906-1986), հայ գրականագետ, լրագրող։
 Միքայել Դավթի Ամիրխանյան (ծնվ․ 1932), գրականագետ։
 Նաթան Աբրահամի Ամիրխանյան (1872-1949), հայ կոմպոզիտոր, խմբավար, երգեհոնահար, մանկավարժ։
 Շավարշ Մեհրաբի Ամիրխանյան (1894-1959), հայ հեղափոխական, կուսակցական և պետական գործիչ, խմբագիր։
 Ռոբերտ Բաբկենի Ամիրխանյան (ծնվ. 1939), հայ կոմպոզիտոր։
 Սերգեյ Սուրենի Ամիրխանյան (1962-1994), հայ ազատամարտիկ։
 Վյաչեսլավ Ալեքսանդրի Ամիրխանյան (ծնվ. 1953), հայ ռեժիսոր, սցենարիստ և դերասան։
 Ֆրունզե Աբրահամի Ամիրխանյան (1937-2004), հայ հնչյունային օպերատոր, ռեժիսոր։

Տես նաև 
 Ամիրղանյան

Ծանոթագրություններ 

Հայկական ազգանուններ
Ազգանուններ այբբենական կարգով
Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Յան վերջածանցով ազգանուններ
Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ