Արմեն Թռչունյան

Արմեն Համբարձումի Թռչունյան (, Երևան, Հայաստան), հայ կենսաֆիզիկոս։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (2002), Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ (2006):

Կենսագրություն 
Արմեն Թռչունյանը ծնվել է 1956 թվականին Երևանում։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը, 1978-1981 թվականներին սովորել է նույն համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1981 թվականից աշխատել է Երևանի պետական համալսարանի կենսաֆիզիկայի ամբիոնում, 1993 թվականից եղել է ԵՊՀ կենսաֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր։  

1991-1992 թվականներին դասախոսել է ԱՄՆ Չիկագոյի համալսարանում։ 

2001-2002 թվականներին միաժամանակ եղել է ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության գիտության և գիտամանկավարժական կադրերի պատրաստման վարչության պետ (ունի ՀՀ քաղաքացիական ծառայության 2-րդ դասի պետական խորհրդականի դասային աստիճան (ՀՀ Նախագահի հրամանագիր, 2006 թվական))։  

2002-2010 թվականներին եղել է ՀՀ Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի (ԲՈՀ) նախագահ, 2006 թվականից՝ Ռուս-Հայկական (Սլավոնական) պետական համալսարանի պրոֆեսոր։  

2011-2016 թվականներին՝ ԵՊՀ մանրէաբանության և բույսերի և մանրէների կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։ 2016-2020 թվականներին ԵՊՀ Կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։

Գործունեության բնագավառ 
Գիտական հետազոտությունները նվիրված են միկրոօրգանիզմների կենսաէներգետիկային և բակտերիաների կողմից մոլեկուլային կենսաջրածնի արտադրությանը։ Աշխատանքներում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում պրոտոնների և այլ իոնների թաղանթով փոխադրման ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև, դրանց փոխկապակցվածությունը FoF1-ԱԵՖազի (EC 7.1.2.2) հետ և վերջինիս դերը մոլեկուլային ջրածնի արտադրության գործընթացում։ Նրա աշխատանքներն ուղղված են մոլեկուլային ջրածնի արդյունաբերական արտադրության մեջ մանրէային հիդրոգենազային համակարգերի կիրառմանը։

Գիտական գործունեություն 
 1981-1994 թվականներ - Կրտսեր, ավագ, այնուհետև առաջատար գիտաշխատող ԵՊՀ Կենսաբանության ֆակուլտետի Կենսաֆիզիկայի ամբիոնում
1993-2011 թվականներ - պրոֆեսոր ԵՊՀ Կենսաբանության ֆակուլտետի Կենսաֆիզիկայի ամբիոնում
1988 թվական - ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի Կենսաֆիզիկայի ինստիտուտի ասպիրանտ, Պուշչինո, Մոսկվա, Ռուսաստան
1991-1992 թվականներ - Ֆուլբրայթի դրամաշնորհային ծրագրի շահառու ԱՄՆ Չիկագոյի համալսարանի Մոլեկուլային Գենետիկայի և Բջջի կենսաբանության բաժանմունքում
1995 թվական - գիտահետազոտող, այնուհետև հրավիրված պրոֆեսոր Ճապոնիայի Չիբայի համալսարանի Դեղագործական գիտությունների ֆակուլտետում
1998-1999 և 2000-2001 թվականներ - հրավիրված պրոֆեսոր Միացյալ Թագավորության Ռեդինգի համալսարանի Կենդանաբանական և մանրէաբանական գիտությունների դպրոցում
1999-2000 թվականներ - գիտաշխատող ԱՄՆ Վիրջինիայի համալսարանի Մոլեկուլային ֆիզիոլոգիայի և Կենսաբանական ֆիզիկայի բաժանմունքում
2001-2008 թվականներ - Միջազգային գիտատեխնիկական կենտրոնի կոորդինացիոն կոմիտեի անդամ
2005-2020 թվականներ - պետական ֆինանսավորմամբ գիտական թեմաների ղեկավար
2013 թվական - Գերմանական ակադեմիական փոխանակման (DAAD) դրամաշնորհային ծրագրի շրջանակներում այցելել է Գերմանիայի Մարտին Լյութերի անվան Հալլե-Վիտենբերգի համալսարանի Կենսաբանության/Մանրէաբանության ինստիտուտ
2011-2016 թվականներ - ԵՊՀ Կենսաբանության ֆակուլտետի Մանրէաբանության, Բույսերի և Մանրէային կենսատեխնոլոգիաների ամբիոնի վարիչ
2015-2020 թվականներ - ԵՊՀ Կենսաբանության ինստիտուտի Մանրէաբանության, Կենսաէներգետիկայի և Կենսատեխնոլոգիայի լաբորատորիայի վարիչ և գլխավոր գիտաշխատող 
2016-2020 թվականներ ԵՊՀ Կենսաքիմիայի, Մանրէաբանության և Կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ

Անդամակցություն 

 2009 թվականից Հայկական մանրէաբանական ասոցիացիայի անդամ (Եվրոպական մանրէաբանական ընկերությունների միության (FEMS) անդամ ընկերություն)
 2009 թվականից ՌԴ Ազգային անվտանգության խնդիրների միջազգային ակադեմիայի անդամ
 2008 թվականից ՌԴ Ինժեներիայի միջազգային ակադեմիայի անդամ
 2007 թվականից Հայկական ինժեներական ակադեմիայի անդամ
 2007 թվականից ՀՀ ԳԱԱ Բնական գիտությունների բաժանմունքի բյուրոյի անդամ
 2006 թվականից Բնական գիտությունների եվրոպական ակադեմիայի անդամ, Գերմանիա
 2006 թվականից ՌԴ Բժշկա-տեխնիկական գիտությունների ակադեմիայի անդամ
 2006 թվականից Գիտության ասպետների միջազգային միության անդամ, Գերմանիա
 2006 թվականից ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ
 2005 թվականից «Արարատ» գիտությունների միջազգային ակադեմիայի պատվավոր անդամ
 2005 թվականից Մանկավարժական-հոգեբանական գիտությունների հայկական ակադեմիայի անդամ
 2004 թվականից Կենսաքիմիկոսների հայկական ասոցիացիայի անդամ (Եվրոպական կենսաքիմիական ընկերությունների միության (FEBS) անդամ ընկերություն), իսկ 2009 թվականից խորհրդի անդամ
 2003 թվականից ՌԴ բնական գիտությունների ակադեմիայի անդամ
 2002 թվականից ՀՀ ԱՆ Յոլյանի անվան Արյունաբանական կենտրոնի խորհրդի անդամ
 2000 թվականից Կրթության ազգային ինստիտուտի Կենսաբանություն կրթական ծրագրի հանձնաժողովի անդամ
 1998 թվականից Ամերիկյան մանրէաբանական ընկերության անդամ և ՀՀ-ում դեսպան
 1998 թվականից ԱՄՆ Կենսաֆիզիկական ընկերությունների անդամ
 1994 թվականից ԱՄՆ Նյու Յորքի գիտությունների ակադեմիայի անդամ
 1993–1999 թվականներին Կրթական-մեթոդական խորհրդի ղեկավար
 1991 թվականից Եվրոպական կենսաէլեկտրամագնիսական ասոցիացիայի անդամ, Բելգիա-Ֆրանսիա-Գերմանիա
 1991 թվականից Համահայկական կենսաֆիզիկական ընկերության անդամ (IUPAB անդամ ընկերություն), իսկ 1995 թվականից ղեկավար խորհրդի անդամ
 1990 թվականից ԵՊՀ Կենսաբանության ֆակուլտետի գիտական խորհրդի անդամ
 1988–1990 թվականներ ԵՊՀ Կենսաբանության ֆակուլտետի Ուսանողական Գիտական Ընկերության գիտական խորհրդատու
 1982 թվականից Միջազգային Կենսաէլեկտրաքիմիական Գիտական Ընկերության անդամ, ԱՄՆ-Ֆրանսիա-Գերմանիա-Իտալիա-Ռուսաստան

Պարգևներ

Մրցանակներ 
2020 թվականին Ամերիկյան մանրէաբանական ընկերության կողմից արժանացել է Մոզելիո Շեխտերի անվան մրցանակի՝ ի ճանաչումն զարգացող երկրի մանրէաբանի 
2019 թվականին Հայաստանի նախագահի հրամանագրով շնորհվել է Հայաստանի Գիտության վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում
2016 թվականին արժանացել է Ջրածնային էներգետիկայի միջազգային ասոցիացիայի Ակիրա Միցուի միջազգային մրցանակի
2015 թվականին Միավորված ազգերի արդյունաբերական զարգացման կազմակերպության կողմից արժանացել է Նորարարական նախագծերի ազգային մրցույթի մրցանակի
2014 թվականին արժանացել է Ջրածնային էներգետիկայի միջազգային ասոցիացիայի ակնառու ծառայությունների մրցանակի
2011 թվականին Ամերիկյան Կենսագրական ինստիտուտի կողմից արժանացել է Գիտական գերազանցության մրցանակի՝ Կենսաֆիզիկայի և Կենսատեխնոլոգիայի բնագավառում
2010 թվականին Լավագույն գիտական աշխատանքի համար արժանացել է Հայաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի մրցանակ 
2003 թվականին արժանացել է Պողոսյան մրցանակի՝ բնագիտության բնագավառում
1984 թվականին արժանացել է ԵՊՀ երիտասարդ գիտնականների մրցանակի

Շքանշաններ և պատվոգրեր 
2020 թվականին ՀՀ նախագահի հրամանագրով  Գիտության և կրթության բնագավառներում ներդրած ավանդի և երկարամյա անձնվեր աշխատանքի համար հետմահու պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով
2018 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ ԳԱԱ նախագահի մեդալով
2016 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ ԿԳՆ Գիտության կոմիտեի ոսկե մեդալով; ՌԴ Ա․ Մ․ Պրոխորովի անվան ճարտարագիտական ակադեմիայի մեդալով
2012 թվականին ՀՀ Պաշտպանության նախարարության կողմից պարգևատրվել է ՀՀ զինված ուժերի 20-ամյակի հոբելյանական մեդալով
2011 թվականին պարգևատրվել է Ռոբերտ Կոխի անվան մեդալով
2010 թվականին Խ. Աբովյանի անվան Հայկական մանկավարժական պետական համալսարանի կողմից պարգևատրվել է Խաչատուր Աբովյանի մեդալով; Հերացու անվան Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ոսկե մեդալով; ՌԴ Հայերի միության հոբելյանական մեդալով
2009 թվականին պարգևատրվել է Մարշալ Բաղրամյան մեդալով
2008 թվականին պարգևատրվել է Վլադիմիր Նեգովսկու մեդալով; Հայաստանի ճարտարագիտական ակադեմիայի մեդալով
2007 թվականին պարգևատրվել է ՌԴ Բնական գիտությունների ակադեմիայի կողմից ակադեմիկոս Ն․ Մ․ Սիսակյանի անվան մեդալով; ՌԴ պետական պարգևների ազգային կոմիտեի Մ․ Լոմոնոսովի անվան շքանշանով
2006 թվականին պարգևատրվել է Խաչի շքանշանով (Գերմանիա); Երևանի պետական համալսարանի ոսկե մեդալով; Երևանի Ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանի ոսկե մեդալով
 2005 թվականին պարգևատրվել է Երևանի պետական լեզվաբանական համալսարանի հուշամեդալով; արժանացել է ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահի պատվոգրի՝ գիտական ձեռքբերումների համար
2004 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ ԿԳՆ ոսկե հուշամեդալով; Խաչի շքանշանով (Գերմանիա)
2003 թվականին պարգևատրվել է Ռուդոլֆ Վիրխովի մեդալով

2014 թվականին արժանացել է Ռուս-Հայկական (Սլավոնական) համալսարանի պատվավոր պրոֆեսորի կոչման։

2007 թվականին արժանացել է Ստեփանակերտի Մեսրոպ Մաշտոցի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսորի կոչման։

Երկեր

Գրքեր 
 Թռչունյան Ա.Հ., Կենսաբանական թաղանթներ, Դասագիրք, Երևան̦, Զանգակ-97̦, 2001:
 Թռչունյան Ա.Հ., Կենսաբանություն։ 2222 թեստային առաջադրանքների շտեմարան, Երևան, Աստղիկ գրատուն, 2009 (համահեղինակ)։
 Trchounian A., Potassium transport by bacteria: electrochemical approach, energetics and mechanisms, 2009.
 Trchounian A., Surface charge and other physical properties of bacterial membranes, 2009.
 Trchounian A.,Current State and Development Trends in the Highest Scientific Certification | Monography ,Yerevan, 60 p. (in Armenian and Russian, English Summary).
 Trchounian A., Production of molecular hydrogen by mixed-acid fermentation in bacteria and its energetics, 2009 (համահեղինակ)։
 Trchounian A., Purple bacteria and cyanobacteria as potential producers of molecular hydrogen: an electrochemical and bioenergetics approach, 2009 (համահեղինակ)։
 Trchounian A., Proton conductance of bacterial membrane and its role in cell functional activity, 2009 (համահեղինակ)։

Հոդվածներ 
 Trchounian A., Proton motive force in Rhodobacter sphaeroides under anaerobic conditions in the dark | Current Microbiology, V. 62 (2), pp. 415–419 (համահեղինակ)։
 Trchounian K., Escherichia coli hydrogenase activity and H2 production under glycerol fermentation at a low pH | Int. J. Hydrogen Energy 36, 4323-4331 (համահեղինակ)։
 Trchounian A., The effects of copper (II) ions on Enterococcus hirae cell growth and the proton-translocating FoF1 ATPase activity | Cell Biochem. Biophys. 57, 19-26 (համահեղինակ)։
 Trchounian A., Purple bacteria and cyanobacteria as potential producers of molecular hydrogen: An electrochemical and bioenergetic approach | In Bacterial Membranes (Trchounian A., ed.). Research Signpost, Kerala (India), p. 233–273 (համահեղինակ)։

Թեզիսներ 
 Трчунян А.А., Дрожжевый экстракт как источник азота при росте и выделении молекулярного водорода пурпурной бактерией Rhodobacter sphaeroides, “Проблемы биохимии, радиационной и космической биологии”, Алушта, 5-9 сентября, с. 61-64 (համահեղինակ)։
 Trchounyan A., Creation of new ferments with lactic acid bacteria from dairy products of different regions of Armenia | ISTC Conference «Modern State of Biotechnological Developments and Ways of Their Commercialization», Yerevan, Armenia, 2012, p. 59-60 (համահեղինակ)։
 Trchounyan A., Some properties of lactic acidnbacteria isolated in Armenia | ISTC International conference: «Bacteriophages and Probiotics–Alternatives to Antibiotics», Tbilisi, Georgia, 2012, p. 106 (համահեղինակ)։
 Trchounian A., Is the high potassium ion concentration requested for the E. coli growth and metabolic activity? | Sov. Biotechnology 1, 55 (համահեղինակ)։

Ծանոթագրություններ 

Հայ կենսաֆիզիկոսներ
ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Պողոսյան մրցանակի դափնեկիրներ