Կալևի Լիյվա

Կալևի Լիյվա (), վայր Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Յիելեհտմե շրջանում՝ Բալթիկ ծովի ափին՝ Տալլինից ոչ հեռու։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ 1942-1943 թվականներին, Կալևի Լիյվա բնավայրում նացիստներն ու էստոնացի կոլաբորացիոնիստներն զանգվածային կերպով սպանել են Կենտրոնական Եվրոպայի երկրներից բերված հրեաների, ինչպես նաև գնչուների ու խորհրդային ռազմագերիների։ Ընդհանուր առմամբ գնդակահարվել է շուրջ 6 հազար մարդ։

Զանգվածային սպանություններ 
1942 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Ռաազիկու վայր է ժամանել Տերեզիենշտադտ գետտոյից 1000 հրեաներ բերած էշելոնը։ Եվս մեկ էշելոն հրեաներ է բերել Գերմանիայից։

Աշխատանքների համար չընտրված մինչև 3000 հրեաներ տարվել են Կալևի Լիյվա ու գնդակահարվել, իսկ աշխատունակները հարկադիր աշխատանքի են ուղարկվել Յագալա ճամբար։ Չեխիայից բերված հրեաներից բացի Կալևի Լիյվայում սպանվել են նաև Գերմանիայից ու այլ երկրներից բերված հրեաներ։ Հետագայում Յագալա ճամբարի կալանավորները նույնպես գնդակահարվել են Կալևի Լիյվայում։ 1942 թվականի սեպտեմբերին բերված 2000 հրեաներից պատերազմից հետո կենդանի է մնացել 74 մարդ։

1943 թվականի գարնան ավարտված գնդակահարությունների վայրը նացիստները հարթեցրել են ու անտառ տնկել։ Զանգվածային թաղումների տեղերը պատահաբար հայտնաբերվել են 1961 թվականին։

1961 թվականի դատ
1961 թվականի մարտին Տալլինում կայացել է Կալևի Լիյվայում հրեաների գնդակահարություններին մասնակցած էստոնացի կոլաբորացիոնիստների դատավարությունը։ Նրանցից երկուսը՝ Ռալֆ Գերետսն ու Յաան Վեյկը, դատապարտվել են մահապատժի։ Այն Էրվին Մերեն դատապարտվել է հեռակա կարգով, իսկ Յագալա ճամբարի պարետ Ալեքսանդեր Լաակն ինքնասպան է եղել Կանադայում։

Հիշատակ 
Կալևի Լիյվայում սպանվածների հիշատակին նվիրված առաջին հուշարձանը տեղադրվել է խորհրդային իշխանությունների կողմից 1964-1965 թվականներին։ 1964 թվականին Էստոնիայում նկարահանվել է վավերագրական ֆիլմ՝ նվիրված Կալևի Լիյվայի ողբերգությանը։ Կալևի Լիյվայում կատարված ողբերգական իրադարձություններին է նվիրված «Արյունոտ ծաղիկների մասին երգը» (Գ. Դանիել-Հ. Կարյահարմ, կատարող՝ Յա. Յոալա)։

Էստոնիայի անկախության վերականգնումից հետո՝ 1995-1996 թվականներին, տեղադրվել է նոր հուշարձան, որ ստեղծվել է Էստոնիայի հրեական համայնքի նախաձեռնությամբ։ 2002 թվականի մայիսի 10-ին Կալևի Լիյվայում բացվել է այնտեղ Չեխիայից, Լեհաստանից ու Գերմանիայից բերված ու Կալևի Լիյվայում սպանված հրեաներին նվիրված հուշարձան։ 2014 թվականի սեպտեմբերին Էստոնիայում Չեխիայի, Գերմանիայի ու Լեհաստանի դեսպանները պսակներ են դրել այդ հուշարձանի մոտ։

2007 թվականի մայիսի 6-ին Կալևի Լիյվայում բացվել է հուշաքար՝ նվիրված այդտեղ սպանված գնչուների հիշատակին։

Տես նաև 
 Հոլոքոստ
 Հոլոքոստն Էստոնիայում

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Levin, Dov: Estonian Jews in the U.S.S.R., 1941—1945, in: Yad Vashem Studies 11/1976, p. 273—297.
 Anton Weiss‐Wendt. Extermination of the Gypsies in Estonia during World War II ‐ Popular Images and Official Policies. Holocaust Genocide Studies (SPRING) 17 (1): 31-61 doi:10.1093/hgs/17.1.31

Արտաքին հղումներ 
 Estonia (Holocaust Enciclopedia, United States Holocaust Memorial Museum)
 Вот что скрывали пески Калеви-Лийва — фото РИА-Новости
 Эксгумация в Калеви-Лийва  в 1960-е (фото).

Հոլոքոստն Էստոնիայում