Սարիղամիշի ճակատամարտ (1920)

Սարիղամիշի ճակատամարտ (), Հայաստանի առաջին հանրապետության տարածք ներխուժած թուրքական բանակի սանձազերծած հայ-թուրքական պատերազմի առաջին խոշոր ռազմական առճակատումը, որն ավարտվել է թուրքերի կողմից Սարիղամիշի և Կաղզվանի գրավմամբ։

Թուրքական 12-րդ բանակային զիվիզիան առաջորդում էր թուրք գեներալ, օսմանյան ռազմական հանցագործ Քյազըմ Կարաբեքիրը, ում ղեկավարած զինուժը ապօրինաբար հատել էր Հայաստանի սահմանները։

Նախապատմություն 
Թուրքիայի քեմալական կառավարության և վերջինիս գլխավոր դաշնակից Բոլշևիկյան Ռուսաստանի համատեղ ջանքերով ձևավորած «Քարոզչության և գործողության» խորհուրդը սեպտեմբերի 18-ին ընդունում է բանաձև-փաստաթուղթ, որն ուղղված էր Հայաստանի Հանրապետության դեմ։ Դրանում առաջարկվում էր հնարավոր բոլոր միջոցները գործադրել Հայաստանի տարածքային ամբողջականության և ազգային անկախության դեմ։ Նախքան թուրք-հայակական պատերազմի սանձազերծումը՝ Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև կնքվել էր գաղտնի համաձայնություն, որով թուրքերը պետք է արևմուտքից օկուպացնեին հայկական հողերը, իսկ ռուսները հընթացս խորհրդայնացնեին երկիրը՝ այն դիտարկելով իրավիճակի միակ լուծում։

Ելնելով վերջիններիս հանցավոր համաձայնությունից՝ թուրքական բանակը 1920 թվականի դեկտեմբերի 28-ին ներխուժում է Հայաստանի Հանրապետություն։ Թուրքական բանակի հրամանատար Քյազըմ Կարաբեքիրի տրամադրության տակ էր 12-րդ դիվիզիան՝ շուրջ 40 հազար զինվորորով։

Ճակատամարտ 
Հայկական բանակը թվապես բավականաչափ կերպով զիջում էր թուրքականին։ Պատերազմի սկսելուն պես Հայաստանում հայտարարվում է զինապարտների և պահեստայինների համընդհանուր զորակոչ, որի արդյունքում խստորեն պատիժներ է սահմանվում (ընդհուպ մինչև գնդակահարություն) զինվորագրումից արհեստականորեն խուսափող դասալիքների նկատմամբ։

Հարկ է նշել, որ հայկական բանակի մի մասն էլ այս ժամանակահատվածում կայանված էր Դիլիջան-Իջևան շփման գծում՝ խորհրդային բանակի հնարավոր ինտերվացիան կանխելու համար։ Սեպտեմբերի 29-ին թուրք հրոսակները շարժվում են Սարիղամիշի ուղղությամբ։ Նրանց դեմ է դուրս գալիս Թովմաս Նազարբեկյանի և Արտաշես Բաբայանի գլխավորած հայկական զորաբանակը, սակայն թուրքերը կարողանում են օգտվել իրենց թվային առավելությունից և ճեղքել հայկական փոքրաթիվ ուժերի պաշտպանությունը։

Արյունարբու մարտերից հետո թուրքերը սեպտեմբերի 28-ին նվաճում են նախ Սարիղամիշը և ապա Կաղզվանը։ Վերջիններիս ուղի են բռնում դեպի Կարս։

Տես նաև 

 Թուրք-հայկական պատերազմ

Ծանոթագրություններ 

Թուրքիայի ճակատամարտեր
Հայաստանի առաջին հանրապետության ճակատամարտեր
1920 Հայաստանում
1920 թվականն Օսմանյան կայսրությունում
Թուրքիայի անկախության պատերազմ