Յուրի Լևիտանսկի

Յուրի Դավիդովիչ Լևիտանսկի (, ), ռուս բանաստեղծ և թարգմանիչ, լիրիկական ու ծաղրերգական բանաստեղծությունների վարպետ։ Ռուսաստանի Դաշնության պետական մրցանակի դափնեկիր գրականության և արվեստի բնագավառում (1994 թվական)։

Կենսագրություն 
Յուրի Լևիտանսկին ծնվել է 1922 թվականի հունվարի 22-ին Ուկրաինական ԽՍՀ Կոզելեց քաղաքում (Չեռնիգովի մարզ)։ Տղայի ծնունդից կարճ ժամանակ անց նրա ընտանիքը տեղափոխվում է Կիև, ապա Ստալինո (ներկայում՝ Դոնեցկ)։ 1938 թվականին Ստալինոյում ավարտելով դպրոցը՝ Յուրի Լևիտանսկին մեկնում է Մոսկվա, որտեղ 1939 թվականին ընդունվում է Փիլիսոփայության, գրականության ու պատմության ինստիտուտ։

Հայրենական մեծ պատերազմն սկսելուց հետո Յուրի Լևիտանսկին, որ սովորում էր երկրորդ կուրսում, թողել է ինստիտուտն ու որպես շարքային կամավոր մեկնել ռազմաճակատ. նա ծառայել է հատուկ նշանակության զորքերի առանձին մոտոհրաձգային բրիգադում, դարձել է լեյտենանտ, ապա՝ ռազմական թղթակից։ 1943 թվականից նրա ստեղծագործությունները տպագրվել են ռազմաճակատային տարբեր թերթերում։

Գերմանիայի կապիտուլյացիայից հետո Յուրի Լևիտանսկին ռազմական գործողությունների է մասնակցել Մանչժուրիայում։ Ծառայության տարիներին պարգևատրվել է Կարմիր Աստղի և Հայրենական պատերազմի շքանշաններով, «Մարտական ծառայությունների», «Մոսկվայի պաշտպանության համար», «Բուդապեշտի գրավման համար», «Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար», «Ճապոնիայի դեմ հաղթանակի համար»մեդալների, ինչպես նաև Մոնղոլիայի երկու մեդալների։ Զորացրվել է 1947 թվականին։

Յուրի Լևիտանի բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Զինվորական ճանապարհ» (), լույս է տեսել 1948 թվականին Իրկուտսկում։ Այնուհետև հրատարակվել են «Հանդիպում Մոսկվայի հետ» (1949), «Ամենաթանկը» (1951), «Գաղտնի ազգանուն» (1954) և այլ ժողովածուներ։

1955-1957 թվականներին Լևիտանսկին սովորել է Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտին կից Գրական բարձրագույն դասընթացներում։ 1957 թվականից եղել է ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ։ 1963 թվականին լույս է տեսնում «Երկրային երկինք» () ժողովածուն՝ հեղինակին բերելով ճանաչում։ Լևիտանսկին տեղափոխվում է Մոսկվա։

Բանաստեղծություններ գրելուց բացի Յուրի Լևիտանսկին կատարել է թարգմանություններ, գրել պարոդիաներ. 1963 թվականին «День поэзии» տարեգրքում տպագրվել են նրա պարոդիաները՝ նվիրված խորհրդային հայտնի գրողներ Լեոնիդ Մարտինովին, Անդրեյ Վոզնեսենսկուն, Բելլա Ախմադուլինային, Միխայիլ Սվետլովին և այլոց. դրանք բոլորն ստեղծվել են «Раз, два, три, четыре, пять, вышел зайчик погулять» (հեղինակ՝ Ֆեոդոր Միլլեր, 1851) մանկական ոտանավորի հիման վրա։

1970 թվականին լույս է տեսել Յուրի Լևիտանսկու բանաստեղծությունների «Կինեմատոգրաֆ», 1975 թվականին՝ «Հուշեր կարմիր ձյան մասին» (), 1980 թվականին՝ «Երկու ժամանակ» (), 1980 թվականին՝ «Երազ ճանապարհի մասին» (), իսկ 1991 թվականին՝ «Սպիտակ բանաստեղծություններ» () ժողովածուները։

1978 թվականին լույս է տեսել նրա պարոդիաների «Сюжет с вариантами» գիրքը, որում վերահրատարակվել են 1963 թվականին տպագրված ստեղծագործությունները։

Յուրի Լևիտանսկու շատ բանաստեղծություններ վերածվել են երգերի և կատարվել հայտնի բարդերի կողմից (Վիկտոր Բերկովսկի, Սերգեյ Նիկիտին, Վադիմ Միշչուկ)։ Խորհրդային СВ խումբը 1984 թվականին թողարկել է «Московское время» ալբոմը, որում ընդգրկված են Լևիտանսկու բանաստեղծությունների հիման վրա գրված մի քանի երգեր։

Յուրի Լևիտանսկու բանաստեղծությունների վրա գրված երգեր են հնչում «Մոսկվան արցունքներին չի հավատում» (1979, «Диалог у новогодней ёлки»), «Ասպետական սիրավեպ» (2000), «Արևային հարված» (2002) ֆիլմերում։

1993 թվականին Լևիտանսկին ստորագրել է «42-ի նամակը»։ 1995 թվականին՝ Պետական մրցանակի հանձնման արարողության ժամանակ, Յուրի Լևիտանսկին դիմել է Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինին՝ կոչ անելով դադարեցնել պատերազմը Չեչնիայում։

Յուրի Լևիտանսկին մահացել է սրտի կաթվածից 1996 թվականի հունվարի 25-ին՝ Մոսկվայի քաղաքապետարանում տեղի ունեցած մտավորականների հավաքի ժամանակ, որտեղ նա խոսում էր չեչենական պատերազմի մասին։ Թաղված է Մոսկվայի Վագանկովյան գերեզմանատանը։

2013 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Դոնեցկում տեղադրվել է Յուրի Լևիտանսկուն նվիրված հուշատախտակ։

Մատենագրություն 
 Զինվորական ճանապարհ / Солдатская дорога: Стихи. — Иркутск, 1948.
 Հանդիպում Մոսկվայի հետ / Встреча с Москвой: Стихи. — Иркутск, 1949.
 Ամենաթանկը։ Բանաստեղծություններ ի պաշտպանություն երեխաների / Самое дорогое: Стихи в защиту детей. — Иркутск : Обл. изд., 1951. — 116 с.
 Մեր օրերը։ Բանաստեղծությունների գիրք / Наши дни: Книга стихов. — М. : Молодая гвардия, 1952. — 104 с.
 Նոր տարվա առավոտը։ Բանաստեղծություններ / Утро нового года: Стихи. — Новосибирск : Обл изд., 1952. — 112 с.
 Տերևները ճախրում են։ Բանաստեղծություններ / Листья летят: Стихи. — Иркутск : Кн. изд., 1956. — 94 с.
 Գաղտնի ազգանուն / Секретная фамилия. — Иркутск, 1957.
 Աշխարհի կողմերը /Стороны света: Стихи. — Москва, 1959.
 Երկրային երկինք / Земное небо. — Москва, 1963.
 Տարիների հոսքը։ Բանաստեղծություններ / Теченье лет: Стихи. — Иркутск: Восточно-Сибирское книжное издательство, 1969. — 144 с.: портр.
 Կինեմատոգրաֆ։ Բանաստեղծությունների գիրք / Кинематограф: Книга стихов. — М: Советский писатель, 1970. — 128 с.
 Հուշեր կարմիր ձյան մասին։ Բանաստեղծություններ / Воспоминанье о красном снеге: Стихи. — М.: Художественная литература, 1975. — 208 с.
 Այդինչ օրը։ Բանաստեղծությունների գիրք / День такой-то: Книга стихов. — М.: Советский писатель, 1976. — 112 с.
 .
 Երկու ժամանակ։ Բանաստեղծություններ / Два времени: Стихи. — М.: Современник, 1980. — 190 с.
 Նամակներ Կատերինային, կամ Զբոսանք Ֆաուստի հետ / Письма Катерине, или Прогулка с Фаустом. — М., Советский писатель, 1981. — 128 с. Тираж 25 000 экз.
 Ընտրյալ երկեր / Избранное. — Москва, 1982.
 Տարիներ։ Բանաստեղծություններ / Годы: Стихи. — М.: Советский писатель, 1987. — 352 с. Тираж 50 000 экз.
 Սպիտակ բանաստեղծություններ / Белые стихи. — М.: Советский писатель, 1991. — 112 с. : портр.
 Երկու երկինքների միջև։ Բանաստեղծություններ / Меж двух небес: Стихи. — М.: ИНФРА-М, 1996. — 366 с.
 Երբևէ ինձնից հետո / Когда-нибудь после меня. — М.: Полиграфресурсы, 1998. — 608 с.
 Անձրևի կանաչ հնչյունները / Зелёные звуки дождя. — М.: Эксмо-Пресс, 2000. — ISBN 5040047320.
 Երազ հեռացող գնացքի մասին / Сон об уходящем поезде. — М.: Русская книга, 2000. — 384 с. — ISBN 5-268-00436-0.
 Սև-սպիտակ ֆիլմ / Чёрно-белое кино. — М.: Время, 2005. — 496 с. — ISBN 978-5-9691-0085-5.
 Յուրաքանչյուրն ընտրում է իր համար / Каждый выбирает для себя. — М.: Время, 2005. — 640 с. — ISBN 5-9691-0079-X.
 Окно, горящее в ночи. — М., «Эксмо», 2012 г. 320 с.

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Сидоров Е. Исполненные доброго доверья… // «Литературная газета». — 1970. — 19 августа;
 Латынина А. Жизнь моя, кинематограф… // «Литературная Россия». — 1972. — 14 апреля;
 Поздняев М. Рядом и чуть впереди… // «Литературная газета». — 1983. — № 50;
 Сергеев М. // Литературная Сибирь. — Вып. 2. — Иркутск, 1988;
 Казак В. Лексикон русской литературы XX века. — М., 1996;
 Гомберг Л. Война и мир Юрия Левитанского. — М., 1997;
 Семёнов В. // Русские писатели XX века. — М., 2000.

Արտաքին հղումներ 
 
 
 

Ռուս բանաստեղծներ
Ռուս թարգմանիչներ
ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Խորհրդային թարգմանիչներ
20-րդ դարի բանաստեղծներ
20-րդ դարի թարգմանիչներ
ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ գրականության և արվեստի բնագավառում
Խորհրդային բանաստեղծներ
Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով