Նորայր Բեյլերյան

Նորայր Մանվելի Բեյլերյան ( - մայիսի 25, 2023, Երեւան, Հայաստան), հայ ֆիզքիմիկոս։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1975), պրոֆեսոր (1977): ՀԽՍՀ բարձրագույն դպրոցի վաստակավոր գործիչ (1981): Եվրոպական բնական գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ (2011)։

Հե­ղի­նակ է ա­վե­լի քան 700 գի­տա­կան հոդ­վածի, 30 հե­ղի­նա­կային ար­տո­նագ­րի և ե­րկ­հա­տոր դա­սագր­քե­րի՝ «­Քի­մի­ա­կան կի­նե­տի­կա» (Եր., 1978, 1980), «­Ֆի­զի­կա­կան քի­մի­ա» (Եր., 2016), հա­մա­հե­ղի­նակ է «Է­կո­լո­գի­ան և ժա­մա­նա­կա­կից քի­մի­ան» (Եր., 1986), «­Քի­մի­այի խն­դիր­նե­րի լու­ծում­ներ» (Եր., 1984), «­Քի­մի­այի շտե­մա­րան» (Եր., 1998) գր­քե­րի։

Ն­րա ղե­կա­վա­րու­թյամբ ու խորհր­դատ­վու­թյամբ պաշտ­պան­վել է թեկ­նա­ծո­ւա­կան 52 և դոկ­տո­րա­կան 7 ա­տե­նա­խո­սու­թյուն:­

Կենսագրություն 
Նորայր Բեյլերյանը ծնվել է 1929 թվականի հուլիսի 14-ին, Եգիպտոսի Կահիրե քաղաքում։ 1947 թվականին ավարտել է Կահիրեի Գալուստյան միջնակարգ դպրոցը, 1953 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանը։ 1976-2000 թվականներին եղել է ԵՊՀ ֆիզիկայի և կոլոիդային քիմիայի ամբիոնի վարիչ, միաժամանակ՝ պոլիմերման շարժընթացների կինետիկայի հիմնախնդրի լաբորատորիայի գիտական ղեկավար։

­Գի­տա­կան հե­տա­զո­տու­թյուն­ներն ըն­թա­ցել են մի շարք հիմ­նա­րար ո­ւղ­ղու­թյուն­նե­րով. լու­ծույթ­նե­րում պե­րօք­սիդ­նե­րի մաս­նակ­ցու­թյամբ ըն­թա­ցող ռե­ակ­ցի­ա­նե­րի կի­նե­տի­կան և մե­խա­նիզ­մը, պե­րօք­սիդ-ա­մին հա­մա­կար­գով հա­րուց­ված ռա­դի­կա­լային պո­լի­մե­ր­ման օ­րի­նա­չա­փու­թյուն­նե­րը է­մուլ­սի­ա­յում, փոքր չա­փա­բա­ժին­նե­րի ճա­ռա­գայ­թային քի­մի­ա, կոն­դես­ված մի­ջա­վայ­րի լա­զե­րային քի­մի­ա, ջրած­նի պե­րօք­սի­դի քայ­քայ­ման օ­րի­նա­չա­փու­թյուն­նե­րի ու­սում­նա­սի­րու­մը հո­ղե­րում և բնա­կան ջրե­րում, ՀՀ ո­րո­շա­կի տե­սա­կի հո­ղե­րի կա­տա­լա­զային և ֆոս­ֆա­տա­զային ակ­տի­վու­թյան ու­սում­նա­սի­րում կի­նե­տի­կա­կան ե­ղա­նա­կով, է­կո­լո­գի­ա­կան քի­մի­այի հետ կապ­ված ո­րոշ պրոբ­լեմ­նե­րի ու­սում­նա­սի­րում, շրջ­ված միջ­ֆա­զային կա­տա­լիզ։ Ստաց­ված ար­դյունք­նե­րի մի մա­սը ներդր­վել է ար­տադ­րու­թյան մեջ։

Աշխատանքները վերաբերում են հեղուկ ֆազում գերօքսիդների մասնակցությամբ ռադիկալային շղթայական ռեակցիաների կինետիկայի և մեխանիզմի, պոլիմերման -կինետիկական օրինաչափությունների, լազերային, գամմա և ռենտգենյան ճառագայթների ազդեցությամբ անօրգանական օքսիդների մակերեսի ձևափոխման ուսումնասիրությանը։

Հան­րա­պե­տա­կան մա­մու­լում բազ­մա­թիվ հոդ­ված­նե­րով ան­դրա­դար­ձել է ՀՀ գի­տու­թյան և կր­թու­թյան խն­դիր­նե­րին։ Գոր­ծուն մաս­նակ­ցու­թյուն է ու­նե­ցել սփյուռ­քի հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյա­նը։ Ե­ղել է մի շարք գիտ­խոր­հուրդ­նե­րի ան­դամ։

Պարգևներ 
 «Ոսկե մեդալ անբասիր աշխատանքի համար» (1970)
 «Հայկական ԽՍՀ բարձրագույն կրթության նախարարության պատվավոր դիպլոմ անձնվեր ու անբասիր աշխատանքի համար» (1971)
 ՀԽՍՀ բարձրագույն դպրոցի վաստակավոր գործիչ (1981)
 «ԵՊՀ ոսկե մեդալ» (1999 և 2010)
 «Կապույտ խաչ» Եվրոպական բնական գիտությունների ակադեմիա (2004)

Երկեր 
 Քիմիական կինետիկա։ Ուսումնական ձեռնարկ, Բեյլերյան Նորայր Մանվելի, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1978։
 Քիմիական կինետիկա, մաս 1-2. Երևան, 1978-1980։
 Պոլիմերների արտադրությունը և զարգացման հեռանկարները Հայաստանում։ Դանիելյան Վահե Հակոբի, Բեյլերյան Նորայր Մանվելի, «Գիտելիք» ընկերություն, Երևան, «Գիտելիք», 1982։
 Ֆիզիկական և կոլուիդային քիմիա։ Ուսումնաօժանդակ ձեռնարկ, Գրիգորյան Սերգեյ Կոստանդի, Բեյլերյան Նորայր Մանվելի, Երևանի պետական համալսարան, Երևան, ԵՊՀ , 1983։
 Քիմիայի խնդիրներ լուծումներով։ Բուհերի դիմորդների համար, Խաչատրյան Ա. Գ, Բեյլերյան Նորայր Մանվելի, Երևանի պետական համալսարան, Ֆիզիկական քիմիայի ամբիոն, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1984։
 Էկոլոգիան և ժամանակակից քիմիան։ Բեյլերյան Նորայր Մանվելի, Փիրումյան Գևորգ Պետրոսի, Խաչատրյան Ա. Գ., Հայկական ՍՍՀ «Գիտելիք» ընկերություն, Երևան, Ա. հ, 1986։
 Քիմիայի շտեմարան։ Տեստային հարցեր, խնդիրներ, վարժություններ դիմորդի համար, Սահակյան Լիդա Արշակի, Խաչատրյան Առլիկ Գուրգենի, Բեյլերյան Նորայր Մանվելի, Սաղաթելյան Շ., Երևան, «Լույս», 1996։
 Քիմիայի շտեմարան։ Տեստային հարցեր, խնդիրներ, վարժություններ դիմորդի համար, Սահակյան Լ, Խաչատրյան Ա, Բեյլերյան Նորայր Մանվելի, Սարգսյան Վ., 2-րդ վերամշակված, լրացուցիչ հրատարակչություն, Երևան, «Զանգակ-97», 1998։
Քիմիայի շտեմարան։ Թեստային հարցեր, խնդիրներ, վարժություններ դիմորդի համար. Ուսումնական ձեռնարկ, Սահակյան Լ, Խաչատրյան Ա, Բեյլերյան Նորայր Մանվելի, Սարգսյան Վ., 3-րդ վերամակված և լրացված հրատարակչություն, Երևան, «Զանգակ-97», 2001։ 
 Ֆիզիկական քիմիայի դասընթաց։ [Դասագիրք], Հատոր 1-ին, Բեյլերյան Նորայր Մանվելի, Երևան , Հեղինակային հրատարակություն, 2016։
 Ֆիզիկական քիմիայի դասընթաց։ [Դասագիրք], Հատոր 2-րդ, Բեյլերյան Նորայր Մանվելի, Երևան, Հեղինակային հրատարակություն, 2016։

Ծանոթագրություններ 

Հայ ֆիզքիմիկոսներ
Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Հայ պրոֆեսորներ
ԵՊՀ շրջանավարտներ
ԵՊՀ դասախոսներ