Երևան (երկնաքար)

Երևան երկնաքար, երկնաքար է, որ ընկել է 1911 թվականին Երևանի մոտակայքում։ Այս երկնաքարը հազվագյուտ տեսակի քար է՝ Հովարդիտ, ախոնդրիտ տեսակի (Howardite, achondrite)։ Քարը նախապես կշռում էր 107.2 գրամ։

Պատմություն
1975 թվականի փետրվարի 16-ի թողարկման մեջ լույս է տեսել Վ. Կալինովսկու հոդվածը «Գտեք ձեր երկնաքարը» վերնագրով, որտեղ հեղինակը կոչ է արել բնակչությանը հայտնել երկնաքարերի անկման և հայտնաբերման մասին տեղեկությունները։ Սամարայում բնակվող լեռնային ինժեներ, տեխնիկական գիտությունների թեկնածու Վ. Ա. Պետրոսյանը անդրադառնալով այս հոդվածինև առանց երկմտելու նամակ գրում ԽՍՀՄ Գիտությունների Աակադեմիայի Երկնաքարերի կոմիտե և հայտնում իր մոտ գտնվող երկնաքարի մասին։ 1911-1912 թվականներին նրա հորը փոխանցել են նույն թվականներին գտնված մի ապար, որը հավանաբար երկնաքար էր։ Քարի արտաքին մակերեսը հալված է, կտրվածքում ուներ մոխրագույն երանգ բաց և մութ գույնի ներառված կետիկներով։ Երկնաքարը բռունցքի չափ է եղել (մոտավորապես 5 х 6 х 7 սմ), բայց 1927-1928 թվականներին. Պետրոսյանը սղոցել էր այն, երեք մասի։ Մի մասը փոխանցել էր Ադրբեջանի պոլիտեխնիկ ինստիտուտի (Բաքու)։ Այդ կտորի  ճակատագիրը անհայտ է։ Երկրորդ կտորը (68.5 գ) 1960 թվականին Պետրոսյանը ուղարկել  է Կույբիշեվի պոլիտեխնիկ ինստիտուտի երկրաբանության ֆակուլտետ, սակայն այստեղ ոչ մի հետազոտություններ չի կատարվել, և այդ կտորը հետագայում Պետրոսյանը ուղարկել է Ռուսաստանի Գիտությունների Ակադեմիայի երկնաքարերի հավաքածու։ Երրորդ կտորը (38.7 գ), մոտավորապեսր 1975 թվականին, նա փոխանցել է Հայաստանի Գիտությունների Աակադեմիայի Երկրաբանական ինստիտուտի երկրաբանական թանգարան, որտեղից էլ  այն անհետացել է։

Երկնաքարի քիմիական բաղադրություն 
Երկնաքարի մեջ հայտնաբերվել են՝

  Na[AlSi3O8]
  CaAl2Si2O8
  (Ca,Na)[Al(Al,Si)Si2O8]
  (Ca,Na)(Mg,Fe2+,Al,Fe3+,Ti)[(Si,Al)2O6]
  (Fe,Ni)2P
  CaCO3
  Fe2+Cr3+2O4
  Fe2+2Fe3+((Si,Fe3+)2O5)(OH)4
  CaMg(CO3)2
  Mg2SiO4
  Fe2+TiO3
  Fe
  (Fe,Ni)
  (Mg,Fe2+)2SiO4
  (Mg,Fe2+,Ca)(Mg,Fe2+)Si2O6
 Fe2+5-6(Mg,Fe2+)5S6(OH)10
  FeS

Հայաստանում գտնված այլ երկրաքար 
Հայաստանում գտնված երկրորդ երկնաքարը ընկել է այդ ժամանակ Ելիզավետպոլի նահանգի Ղազախի գավառի Կուլպ գյուղի մոտ (այժմ՝ Կողբ) 1906 թվականի մարտի 29-ին։ Անկման վայրի անունով երկնաքարը անվանել են Կուլպ (Kulp)։ Մետեորիտը դասակարգվում է որպես սովորական խոնդրիտ 6-րդ տեսակի (Ordinary chondrite H6), այն նույնպես քարե մետեորիտ է։ Սկզբնական զանգվածը ենթադրաբար կշռում էր մոտ 10-11 կգ, իսկ պահպանված բեկորը, որը գտնվում է Ռուսաստանի Գիտությունների Ակադեմիայի Երկնաքարային հավաքածույում կշռում է 3.719 կգ։

Արտաքին հղումներ 
 Jerewan Meteorit, Jerewan (Eriwan), Armenien . Mindat 
 Erevan in der Meteorological Bulletin Database 
 Լուսանկարչություն. Encyclopedia of Meteorites

Ծանոթագրություններ 

Երկնաքարեր
1911 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ