Էմի Ջոնսոն

Էմի Ջոնսոն (, ), անգլիացի օդաչու, առաջին կին օդաչուն, որ միայնակ թռել է Բրիտանիայից Ավստրալիա։

Թռիչքներ կատարել է և՛ միայնակ, և՛ ամուսնու՝ Ջիմ Մոլլիսոնի հետ, 1930-ական թվականներին սահմանել է բազմաթիվ ռեկորդներ։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին Օդային օժանդակ զորքերի կազմում և զոհվել լաստանավային մարտում։

Վաղ կյանք  
Էմի Ջոնսոնը ծնվել է Քինգսթոն ափոն Հալլում (Իսթ Ռայդինգ օֆ Յորքշիր), եղել է Ջոն Վիլլիամ Ջոնսոնի դստրերից ամենամեծը։ Հայրը եղել է Էնդրյու Ջոնսոնի՝ ձկնավաճառների Knudtzon and Company ընկերության անդամ, իսկ մայրը՝ Էմի Հոջը, եղել է Վիլիամ Հոջի թոռը, որը եղել է Հալլի քաղաքապետը 1860 թվականին։  Ջոնսոնը սովորել Բոուլեվարդի մունիցիպիալ միջնակարգ դպրոցում (հետագայում՝ Քինգսթոնի ավագ դպրոց) և Շեֆիլդի համալսարանում, որտեղ նա ստացել է հումանիտար գիտությունների բակալավրի աստիճան։ Հետագայում նա աշխատել է Լոնդոնում՝ դատախազ Վիլիամ Չարլզ Քրոքերի մոտ որպես քարտուղար։ Օդանավով թռչել Էմին սկսել է որպես հոբբի և 1929 թվականի հունիսի 28-ին ստացել է օդաչուի հավաստագիր No. 8662, իսկ 1929 թվականի հուլիսի 6-ին՝ օդաչուի «A» լիցենզիա. երկուսն էլ տրվել է Լոնդոնի օդանավային ակումբում կապիտան Վալենտին Բեյքերի գլխավորությամբ։ Այդ նույն տարում նա դարձել է առաջին բրիտանացի կինը, ով ստացել է ցամաքային ինժեների «C» կարգի լիցենզիա։

Ավիացիոն կարիերա 

Իր առաջինը օդանավի համար միջոցներ Ջոնսոնն ստացել է իր հորին, ով միշտ աջակցել է իրեն, ինչպես նաև Լորդ Վեյքֆիլդից։ Նա ձեռք է բերում De Havilland DH.60 Moth G-AAAH օդանավը, որը կոչել է Ջեյսոն ի պատիվ իր հոր ապրանքանիշի։

Ջոնսոնը ձեռք է բերում համաշխարհային ճանաչում 1930 թվականին, երբ դառնում է առաջին կին օդաչուն, ով միայնակ թռչում է Անգլիայից Ավստրալիա։ G-AAAH Jason օդանավով մայիսի 5-ին նա դուրս է եկել Լոնդոնի հարավում գտնվող Քրոյդոնից և անցել 11,000 մղոն (18,000 կմ) և վայրէջք կատարել Դարվինում (Հյուսիսային տարածք, Ավստրալիա)։ Ներկայում այդ օդանավը պահվում է Լոնդոնի գիտությունների թանգարանում։ Նա իր ձեռքբերման համար արժանացել է Հարմոնի հաղթանշանի, ինչպես նաև Բրիտանական կայսրության շքանշանի 1930 թվականին Ջորջ V-ի ծննդյանը առթիվ։ Նա նաև ստացել է նաև քաղաքացիական օդաչուի № 1 արտոնագիր արտոնագիր Ավստրալիայում:

Ջոնսոնը ձեռք է բերել de Havilland DH.80 Puss Moth G-AAZV օդանավը, որը կոչել է Ջեյսոն 2-րդ։ 1931 թվականի հուլիսին նա և 2-րդ օդաչու Հեմփրեյսը դառնում են առաջինը, ովքեր թռչում են Լոնդոնից Մոսկվա մեկ օրում՝ անցնելով 1,760 մղոն (2,830 կմ) մոտավորապես 21 ժամում։ Այստեղից նրանք Սիբիրի վրայով անցել են Տոկիո՝ սահմանելով Բրիտանիայից Ճապոնիա մեկնելու ժամանակի ռեկորդ։

1932 թվականին Ջոնսոնն ամուսնացել է շոտլանդացի օդաչու Ջիմ Մոլլիսոնի հետ, որը առաջարկության է արել նրան իրենց թռիչքի ընթացքում՝ իրենց առաջին հանդիպումից 8 ժամ անց։ 1932 թվականի հուլիսին Ջոնսոնը ռեկորդ է սահմանել՝ Puss Moth G-ACAB օդանավով (որ կոչվել է Անապատային ամպ, ) օդանավով Լոնդոնից միայնակ թռչելով Քեյփթաուն (Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն)՝ գերազանցելով իր ամուսնու սահմանած ռեկորդը։

Նրա հաջորդ թռիչքները եղել են իր ամուսնու հետ։ 1933 թվականի հուլիսին նրանք առաջին անգամ թռան G-ACCV օդանավով, որ կոչվել է "Seafarer (de Havilland DH.84 Dragon I) օդանավով առանց կանգ առնելու Փենդին Սենդսից (Հարավային Ուելս) մեկնել են Բրուքլին՝ Ֆլոյդ Բեննեթ Ֆիլդ (Նյու Յորք)։ Նրանց օդանավի վառելիքը վերջացել է, և նրանք վթարային վայրէջք են կատարել Բրիջփորթ մունիցիպիալ  օդանավակայանում (ներկայում՝ Սիկորսկի օդանավակայան, Ստրաթֆորդ, Կոնեկտիկուտ), և երկուսն էլ վնասավածքներ են ստացել։ Ապաքինվելուց հետո զույգի պատվին միջոցառում է կազմակերպվել Նյու Յորքի միությունում և մասնակցել է Վոլլ Սթրիթում անցկացվող շքերթին։

Մոլլիսոնը ռեկորդային ժամանակում նաև թռել է Բրիտանիայից Հնդկաստան 1934 թվականին G-ACSP օդանավով, որ կոչվում էր «Սև կախարդանք» (de Havilland DH.88 Comet)՝ մասնակցելով Բիրտանիայից Ավտրալիա Մաքռոբերթսոնի պարգևի համար թռիիչքին։ Նրանք ստիպված են եղել կանգ առնել Ալլահաբադում շարժիչի անսարքության պատճառով։

1936 թվականի մայիսին Ջոնսոնը կատարել է իր վերջին ռեկորդային թռիչքը՝ վերասահմանելով Բրիտանիայից Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն թռիչքի ռեկորդը G-ADZO Percival Gull Six օդանավով։

1938 թվականին Ջոնսոնը տապալել է իր օդանավը Անգլիայի Վոլսոլ օդանավակայանում ցուցադրությունից հետո վայրէջք կատարելու ժամանակ, սակայն լուրջ վնասվածքներ չի ստացել։ Նույն տարում նա բաժանվել է Մոլլիսոնից։ Դրանից կարճ ժամանակ անց նա հետ է վերցրել իր օրիորդական ազգանունը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ 
1940 թվականին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, Ջոնսոնը միացել է նորաստեղծ օդային տրանսպորտի օժանդակ զորքերին (), որտեղ աշխատել է որպես Թագավորական ռազմաօգային ուժերի օդաչու և ստացել առաջին սպայի աստիճան։ Նրա նախկին ամուսինը նույնպես պատերազմի ընթացքում եղել է ATA-ի անդամ։

Մահ 
1941 թվականի հունվարի 5-ին Էմի Ջոնսոնը Airspeed Oxford օդանավով Օդային օժանդակ զորքերի համար Փրեթսվիքվից Բլեքփուլ գնալու ժամանակ, որը մոտ էր Օքսֆորդին, եղանակային վատ պայմանների պատճառով շեղվել է ուղղությունից։ Ինչպես հայտարարվել է, վառելիքի վերջանալու պատճառով նրա օդանավը ընկել է ջուրը Թեմզայի գետաբերանում՝ Հերն ծովախորշի մոտ։

HMS Haslemere նավի անձնակազմը տեսել է Ջոնսոնին պարաշուտով թռչելիս և ջրի  մեջ օգնություն կանչելիս։ Ջոնսոնի վիճակը վատ էր մեծ ալիքների պատճառով, ինչպես նաև ձյուն էր տեղում և չափազանց ցուրտ էր։ Haslemere-ի հրամանատար Ուոլտեր Ֆլետչերը ջուրն է նետվել Ջոնսոնին փրկելու համար, սակայն հաջողության չի հասել և մրսելու պատճառով մահացել է հիվանդանոցում օրեր անց։ 2016 թվականին պատմաբան Ալեք Գիլլը հայտարարել է թե անձնակազմի անդամի որդին պնդել է, թե Ջոնսոնը մահացել է նավի պտուտակին բախվելու պատճառով։ Նավաստին չի տեսել այդ ամենը, սակայն հավատում է, որ այդ ամենը ճիշտ է։ Դեպքը ստույգ չի ճշտվել, և Ջոնսոնի դիակը չի գտնվել։

Հուղարկավորության արարողությունն անցկացվել է Սուրբ Մարտինի եկեղեցում 1941 թվականի հունվարի 14-ին։ Վոլտեր Ֆլետչերը հետմահու արժանացել է Ալբերտի մեդալի 1941 թվականի մայիսին։

Օդային օժանդակ ուժերում ծառայած և գերեզման չունեցող այլ անձանց հետ միասին Էմի Ջոնսոնի (Էմի Վ. Ջոնսոն անունով) հիշատակը նշվում է Պատերազմի զոհերի գերեզմանների հանձնաժողովի կողմից օդային ուժերի հուշահամալիրում։

Մահվան հանգամանքները 
Ջոնսոնը եղել է առաջիններից մեկը, ով սատարել է Airspeed-ը։ Ավելի ուշ ակնարկվել է, որ նրա մահը եղել է իր ընկերներից մեկի կրակոցի պատճառով։ 1999 թվականին հատարարվել է, որ Թոմ Միտչելլը կրակել է նրա օդանավի վրա այն բանից հետո, երբ Ջոնսոնը երկու անգամ սխալվել է մարտի ընթացքում գաղտնաբառը ասելիս։ Միտչելլը բացատրել է, թե ինչպես է օդանավը երևացել և կապ հաստատել ռադիոյով։ Նա պահանջել ազդանշան։ Ջոնսոնը նույն սխալը կրկնել է երկու անգամ։ «Օդանավի վրա կրակել են, և այն խորտակվել է Թեմզայի ջրերում։ Մենք կարծում էինք, որ դա թշնամու օդանավն է մինչև հաջորդ օրը, երբ մենք կարդացինք թերթերը և իմացանք, որ դա եղել է Էմին։  Սպաները մեզ ասեցին, որ ոչ մեկին չպատմենք այս մասին»։

Ճանաչում 

Իր կյանքի ընթացքում Ջոնսոնն արժանացել է տարբեր պատիվների։ 1930 թվականի հունիսին Ջոնսոնի թռիչքը դեպի Ավստրալիա դարձել է նյութ «Amy, Wonderful Amy» փոփ երգի համար, որ գրվել է Հորաթիո Նիքոլսի և ձայնագրվել է Հարրի Բիդգուդի, Ջեք Հիլթոնի, Արթուր Լալիի,  Արթուր Ռոզբերիի և Դեբրոյ Սոմերսի կողմից։ Նա նաև եղել է պատվավոր հյուր Բութլինսի առաջին արձակուրդային ճամբարի բացման ժամանակ 1936 թվականին։  1935-1937 թվականներին Ջոնսոնը եղել է կանանց ճարտարագիտական միության նախագահ։

1958 թվականին Էմի Ջոնսոնի հուշանվերների հավաքածուն իր հոր կողմից նվիրաբերվել է Sewerby Hall-ին։ Այդ թանգարանում այժմ գործում է Էմի Ջոնսոնին նվիրված սենյակ։ 1974 թվականին Ջոնսոնի՝ Հարրի Իբեթսոնի կողմից ստեղծված արձանը բացվել է Հալում, որտեղի աղջիկների դպրոցը կոչվել է նրա պատվին (փակվել է 2004 թվականին)։ 2016 թվականին նոր արձան է կանգնեցվել Ջոնսոնի մահվան 75-ամյա տարելիցի կապակցությամբ։ Առաջինը՝  սեպտեմբերի 17-ին Հերն ծովախորշում՝ այն վայրի մոտ, որտեղ վերջին անգամ կենդանի են տեսել Ջոնսոնին, երկրորդը՝ սեպտեմբերի 30-ին բացվել է Մորին Լիպմանի կողմից Հոթորն պողոտայում, որտեղ անցել է Ջոնսոնի մանկությունը։ Կապույտ հուշատախտակ է տեղադրվել Վերնոն Կորտում (Հենդոն Վեյ, Քրիքլվուդ, Լոնդոն)։

Կառույցներ, որ կոչվել են Ջոնսոնի պատվին.
 Էմի Ջոնսոնի շենքում տեղակայված է Շեֆիլդի համալսարանի ավտոմատ վերահսկման և համակարգերի ճարտարագիտության բաժանմունքը  
 Էմի Ջոնսոնի տարրական  դպրոցը գտնվում է Վելլինգթոնի Ռաունդշոու կալվածքում և կառուցվել է Քրոյդոն օդանավակայան նախկին տարածքում։
 «The Hawthornes @ Amy Johnson» Հալում, տեղակայված է Էմի Ջոնսոնի նախկին դպրոցի տեղում։
 Էմի Ջոնսոնի գիսաստղերի վերականգնման կենտրոնը Դերբի Էիրֆիլդում, որտեղ Մոլիսոնի  DH.88 Comet  «Սև կախարդանք» օդանավը վերանորոգվել է մինչև թռչելու համար պիտանի կարգավիճակի։

Մշակույթ 
 1942 թվականին նկարահանվել է Ջոնսոնի կյանքին նվիրված «Նրանք թռչում էին միայնակ» ֆիլմ, որն ստեղծել է ռեժիսոր-պրոդյուսեր Հերբերտ Ուիլքոքսը, Աննա Նեգլը նկարահանվել է Ջոնսոնի դերում, իսկ  Ռոբերտ Նյուտոնը` Մոլլիսոնի։ Ֆիլմը ԱՄՆ-ում հայտնի է «Թևերը և կինը» անվամբ։
 Էմի Ջոնսոնին ոգեշնչել է «Flying Sorcery» երգը, որը թողարկվել է 1972 թվականին շոտլանդացի  երգիչ-երգահան Ալ Ստյուարտի Year of the Cat  ալբոմում ։
 Էմի (1980 թվական) ավանգարդական վավերագրական ֆիլմ է, որի սցենարը գրել և նկարահանել են ֆեմինիստական ֆիլմի տեսաբան Լաուրա Մուլվին և նշանագետ Պետեր Վոլլեն։
 1991 թվականին ավստրալիական հեռուստատեսային  «Օդային մեծ մրցավազք» մինի սերիալը հիմնված է ՄաքՌոբերթսոն օդային մրցարշավին. Էմիի դերը կատարում է Կարոլինա Գուդալը։ 
 2007 թվականին նկարահանվել է բրիտանական ֆիլմ Նոել Սթրեթի «Բալետի կոշիկներ» վեպի (1936) հիման վրա։ Պետրովան ոգեշնչվել է Ջենսոնից՝ ցանկանալով դառնալ օդաչու։
 Օդի թագուհին  (2008) երաժշտական ստեղծագործությունը, որի հեղինակն է Պետեր Ավեյարդը, նվիրված է Ջոնսոնի հիշատակին։
 A Lone Girl Flier  և Just Plain Johnnie (Jack O’Hagan) երգերը կատարել է Բոբ Մոլունեքսը։
 Johnnie, Our Aeroplane Girl երգը կատարել է Ջեք Լումսդեյնը։
 2013 թվականին Doctor Who Magazine  պարբերականը հրատարակել է կատակերգական «Թևը և աղոթքը» () պատմություն։ Ժամանակի մեջ ճամփորդող բժիշկը հանդիպում է Ջոնսոնին 1930 թվականին։ Նա ասում է Կլարա Օսվալդին, որ նրա մահը հաստատուն կետ է ժամանակի մեջ։  Կլարան հասկանում է, թե կարևորն այն է, որ Էմին պետք է մահանա։ Նրանք փրկում են Ջոնսոնին խեղդվելուց և նրան տանում Կոնուկոպիա մոլորակ։
 Կապիտան Վ. Է. Ջոնսի գրքերի շարքի Վորալլսի կեչպարը ստեղծվել է Էմի Ջոնսոնի օրինակով։

Նշումներ

Ծանոթագրություն

Գրականություն 

 Aitken, Kenneth. "Amy Johnson (The Speed Seekers)." Aeroplane Monthly, Vol. 19, no. 7, Issue no. 219, July 1991.
 Dunmore, Spencer. "Undaunted: Long-Distance Flyers in the Golden Age of Aviation" Toronto: McClelland & Stewart, 2004. 
 Gillies, Midge. "Amy Johnson, Queen of the Air", London, Phoenix Paperback, 2004. .
 McKee, Alexander. Great Mysteries of Aviation. New York: Stein & Day, 1982. .
 Moolman, Valerie. Women Aloft (The Epic of Flight). Alexandria, Virginia: Time-Life Books, 1981. .
 Nesbitt, Roy. "What did Happen to Amy Johnson?" Aeroplane Monthly (Part 1), Vol. 16, no. 1, January 1988, (Part 2) Vol. 16, no. 2, February 1988.
 Smith, Constance Babington. Amy Johnson.  Stroud, Gloucestershire, UK: The History Press Ltd., 2004. .
 Sugden, Philip. Amy's Last Flight: The Fate of Amy Johnson in 1941.  Beverley, East Yorkshire: Highgate Press, 2015.  
 Turner, Mary. The Women's Century: A Celebration of Changing Roles 1900–2000. Kew, Richmond, Surrey, UK: The National Archives, 2003. .

Արտաքին հղումներ 

 Science Museum exhibit on Amy Johnson 
 BBC Humber article on Johnson
 BBC page on Amy Johnson's death
 Sewerby Hall, Bridlington, includes a display of Johnson memorabilia 
 The RAF Museum, Hendon, includes another Johnson display
 RAF History page on Amy Johnson 
 CWGC record
 Amy Johnson: Pioneer Aviator, Article by LaRue Scott
 
 Tom Campbell Black
 75th Anniversary of the Great Air Race October 1934 Tom Campbell Black
 Comet Racer G-ACSP Restoration
 British Library – 'The Story of My Flight' Amy Johnson describes her flight to Australia in a National Sound Archive recording.
 One minute silent film; close-ups of Amy Johnson speaking. Pathe News, Cape Town, 1932
 Listen to songs inspired by, and recordings of, famous aviators including Charles Kingsford Smith, Amy Johnson and Bert Hinkler talking about their journeys on the National Film and Sound Archive of Australia's website: "Our Heroes of the Air"

Բրիտանացի օդաչուներ
Կին օդաչուներ
Անգլիացի ճարտարագետներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ