Նախաճաշ (նկար, Վելասկես)

Նախաճաշ, իսպանացի նկարիչ Դիեգո Վելասկեսի նկար։ Ընդգրկված է Պետական Էրմիտաժի հավաքածուում։

Նկարագրություն 
Նկարում ձախից պատկերված է ալեհեր մորուքով ծերունի` գորշ վերնազգեստով։ Աջ ձեռքում նա բռնել է վայրի ստեպղինի արմատ։ Նկարի մեջտեղում պատկերված է ծիծաղող պատանի` սպիտակ օձիքով սև վերնազգեստով։ Բարձրացրած ձեռքում նա պահել է ոչ մեծ գավ։ Աջում պատկերված է երիտասարդ տղա, ով հագել է սպիտակ օձիքով դեղին պարեգոտ։ Խումբը նստած է սեղանի մոտ, որը ծածկված է սպիտակ սփռոցով։ Սեղանին դրված է ոստրեներով ափսե։ Ծերունու մոտ դեղնավուն խմիչքով գավաթ է, կենտրոնի մոտ նկանակ է, իսկ մի փոքր աջ` երկու նուռ և դանակ։ Հետին պլանում պատի կենտրոնում կախված է գլխարկ, որի վերևում կախված է սպիտակ օձիք (հավանաբար պատկանում է ծերունուն), աջ կողմում պատից կախված են երկու թուր։

Պատկերված կերպարները ակնհայտորեն ոչ հարուստ իդալգոներ են։ Իսպանացի արվեստագետ Կամոն Անսարը գրել է, որ կաբալիերոները ճաշի ժամանակ սովորաբար «հանում էին օձիքները, դրանք թողնում կախիչին` գլխարկից վերև, ինչպես երեխայի գոգնոց»։ Նկարում մենք գլխարկն ու օձիքը տեսնում ենք հենց այդ վիճակում։

Նկարը առնչվում է 17-րդ դարում Իսպանիայում մեծ տարածում ունեցող բոդեգոն ժանրին, որը բառացի նշանակում է «պանդոկ»։ Կարծիք է արտահայտվել, որ այսպիսի նկարները կարող էին լինել պանդոկի ցուցանակ կամ ներքին հարդարանքի առարկա, այստեղից էլ նրանց մեծ տարածումը ինչպես երիտասարդ Վելասկեսի (նկարը ստեղծելու ժամանակ Վելասկեսը եղել է 17-18 տարեկան), այնպես էլ նրա գործընկերների ու հետևորդների արվեստում։

Որոշ հետազոտողներ մատնանշել են նկարի առնչությունը 17-րդ դարում մեծ տարածում ունեցող խաբեբայապատում վեպերի հետ, նույնիսկ նշվել են որոշակի վեպերի որոշակի հատվածներ, օրինակ` Գայա Նունիոն նկարի սյուժեն համեմատել է Մատեո Ալեմանի «Գուսման դե Ալֆարաչե» գրքի դրվագների հետ։ Կարը կարծում էր, որ նկարը անանուն հեղինակի «Լասարիլիոն Տորմեսից» վեպի նկարազարդման դրվագ է. երիտասարդ ծառան օգտվում է իր ծեր տիրոջ կուրությունից և գողություն կատարում։ Կեմենովի կարծիքով ներկայացված է Ֆրանսիսկո դե Քվեդոյի «Դոն Պաբլոս անունով խաբեբայի կյանքի պատմությունը» նովելից հատված. տղան ու պատանին խաբեբաներ են, ովքեր պատրաստվում են խաբելու պանդոկ մտած ծերունուն։ Կագանեն և մի շարք ուսումնասիրողներ էլ կարծում են, որ քիչ հավանական է, որ նկարն առնչություն ունենա խաբեբայապատում վեպերին։

Նկարը ստեղծվել է մոտավորապես 1617 թվականին և համարվում է Վելասկեսի վաղ շրջանի աշխատանքներից մեկը։ Նրանից ավելի վաղ շրջանի նկարներից հայտնի է միայն «Երաժշտական եռյակը», որը գտնվում է Բեռլինի պատկերասրահում և թվագրվում է 1616-1617 թվականներին։ Թվագրման այս վարկածի օգտին է խոսում տղայի կենտրոնական կերպարը, որի մասին վկայություն կա Վելասկեսի ուսուցիչ Ֆրանսիսկո Պաչեկոյի մոտ. «Դիեգո Վելասկես դա Սիլվան, երբ եղել է դեռահաս, .... պահել է գյուղացի տղա, ով նրա համար հանդես էր գալիս որպես բնորդ` տարբեր դիրքերի ու գործողությունների համար. մեկ ծիծաղում էր, մեկ լաց էր լինում` առանց որևէ դժվարության»։ Այս տղային Վելասկեսը պատկերել է մի քանի նկարներում` սկսած «Երաժշտական եռյակից» մինչև 1620 թվականի նկարները, և ամեն նկարի հետ զգալի է դառնում, որ նա մեծանում է. նրա տարիքային տարբերություննները խոսում են այն մասին, որ նկարը ստեղծվել է 1616 թվականից հետո, սակայն 1618 թվականից ոչ շուտ։

Արտահայտվել է ենթադրություն, որ Վելասկեսի պատկերած աջ կերպարում նկարիչը ներկայացրել է հենց իրեն։ Դա բացատրվում էր այն հանգամանքով, որ կերպարն այնպես է նայում, ինչպես նկարիչը կպատկերեր ինքն իրեն հայելու մեջ նայելիս, և որ այդ տարիքը մոտավորապես համապատասխանում էր հենց Վելասկեսի տարիքին` նկարը ստեղծելու պահին։ Տեսակետ է հայտնվել նաև, որ կերպարը նմանություն ունի Վելասկեսի հետ` հղում անելով ավելի վաղ շրջանի ինքնադիմանկարի` «Երիտասարդ իսպանացի ազնվական» նկարին. այս նկարը թվագրվում է 1630-1631 թվականներին և գտնվում է Մյունխենի Հին պինակոտեկում։ Սակայն մասնագետների մեծ մասը այս վարկածը չի ընդունում։

Հայտնաբերում և պահպանում 
Նկարի ծագումը բացահայտված չէ։ Էրմիտաժում այն հաշվառված է եղել` սկսած 1773 թվականից։ Մինչև 19-րդ դարի վերջը համարվել է անհայտ նկարչի աշխատանք և պահվել է Տավրիկյան պալատում և Էրմիտաժի պահեստանոցներում` մնալով գրեթե անհայտ։ 1895 թվականին Էրմիտաժի կատալոգում այն արդեն վերագրվել է Վելասկեսին, և այդ ժամանակից ի վեր նկարի հեղինակային պատկանելությունը չի վիճարկվել։ Ցուցադրվում է Նոր Էրմիտաժի շենքում` 239-րդ սրահում (Իսպանական արվեստ)։

Պետական Էրմիտաժում իսպանական գեղանկարչության պահապան Լ. Կագանեն, վերլուծելով նկարը, գրել է.

1972 թվականին ԽՍՀՄ-ի կապի նախարարությունը թողարկել է նամականիշ` այս նկարի պատկերով։ Նամականիշի արժեքը եղել է 4 կոպեկ։

Բուդապեշտի կերպարվեստի թանգարանում պահվում է Վելասկեսի համանուն նկարը, որն ունի համանման կոմպոզիցիա, իսկ ծերունու կերպարը գրեթե ամբողջությամբ համընկնում է։ Հետազոտողների մեծ մասը նկարի բուդապեշտյան տարբերակը համարում է ավելի ուշ շրջանի անդրադարձ` կարծելով, որ այն գրվել է 1618-1619 թվականներին։ Այն ներառված է եղել Էստերհազիների հավաքածուի մեջ։

Հայտնի են նկարի մոտ յոթ տարբերակներ, սակայն հաստատապես Վելասկեսի վրձնին են վերագրում Էրմիտաժի և Բուդապեշտի տարբերակները։ Մնացած տարբերակները վերագրում են նրա վարպետանոցին կամ հետագա հետևորդներին։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ 

Դիեգո Վելասկեսի նկարներ
Էրմիտաժի նկարներ