Ախտահոգեբանություն

Ախտահոգեբանություն ( — տառապանք, հիվանդություն,  — հոգի և   — ուսմունք), կլինիկական հոգեբանության պրակտիկ ճյուղ, «ուսումնասիրում է հոգեբանական գործընթացների խանգարումները (օրինակ՝ հոգեկան հիվանդությունների ժամանակ)» և ախտաբանական փոփոխությունների վերլուծություն իրականացնող հոգեբանական մեթոդների վիճակը՝ համեմատելով ձևավորման բնույթն ու հոգեկան գործընթացների ընթացքը, նորմայում անհատի վիճակն ու հատկությունները։

Ախտահոգեբանությունը կապված է հատուկ հոգեբանության (մասնավորապես՝ օլիգոֆրենո հոգեբանության) և դեֆեկտոլոգիայի, ինչպես նաև հոգեբուժության հետ։

Կարճ պատմություն և ժամանակակից վիճակ 
Ախտահոգեբանությունն, ինչպես նաև նյարդահոգեբանությունը, ծագել են 19-րդ դարի երկրորդ կեսին արևմտյան Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։ Առաջին հերթին, առողջապահության և սոցիալական ապահովման ոլորտներում, որպես պրակտիկ սոցիալական միջոցառումների կենտրոնացված շարք, ախտահոգեբանությունը որոշակի զարգացում ստացել է ԽՍՀՄ-ում։ Սովետական ախտահոգեբանության և բժշկական (կլինիկական) հոգեբանության առավել հայտնի մասնագետներից էին՝ Ադրիան Գրիբոեդովը, Ռաիսա Գոլանտը, Վալդիմիր Մյասիշեվը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ախտահոգեբանությունն ու կլինիկական հոգեբանությունը, ինչպես նաև նյարդահոգեբանությունը պահանջված էին՝ հոգեբանական խնդիրներ կամ գնագ-ուղեղային վանասվածք ունեցող հիվանդների մոտ հոգեկան ֆունկցիաների վերականգնման գործում, որոնք ստացվել էին ռազմական գործողությունների ժամանակ։

Ախտահոգեբանությունը և կլինիկական հոգեբանությունը բուռն կերպով սկսեցին զարգանալ 1970-ական թվականներին։

Ներկայումս տեղի է ունենում ախտահոգեբանության տարանջատումն՝ առանձին ուղղությունների։ Մասնավորապես՝ կլինիկական ախտահոգեբանությունից առանձնացել է ինքնուրույն ճյուղ՝ դատական ախտահոգեբանությունը։

Ախտահոգեբանական ախտորոշում 
Ախտահոգեբանական ախտորոշիչ գիտափորձը՝ հետազոտության ընթացակարգի պլանով և որոկական ցուցանիշների վերլուծության արդյունքներով (առաջադրանքի կատարման համար ժամանակի սահմանափակման բացակայություն, առաջադրանքի կատարման ժամանակ խոսքային և էմոցիոնալ ռեակցիաներ և այլն) ուրույն կերպով տարբերվում է հետազոտման ավանդական թեստային մեթոդից։ Ախտահոգեբանական հետազոտության արձանագրության վերլուծությունը պահանջում է յուրահատուկ տեխնոլոգիա, որոշակի հմտություններ, և «Արձանագրությունն է փորձի հոգին»։

Փորձարարական օրինակների կառուցման հիմնական սկզբունքը՝ ուղղված հիվանդների հոգեկանի հետազոտմանը, համարվում է սովորական հոգեկան գործունեության մոդելավորման սկզբունքը, որն իրականացվում է մարդու կաղմից աշխատանքում, ուսման մեջ, շփումներում։ Մոդելավորումն այն է, որ առանձնացվում են հիմնական հոգեբանական գործողությունները և մարդու մոտ առաջանում է, կամ կազմակերպվում է այդ գործողությունների կատարումը անսովոր, որոշակիորեն արհեստական իրավիճակներում։ Այդ տեսակի մոդելների քանակն ու որակը. այստեղ և՛ վերլուծությունը, և՛ համադրությունը, և՛ առարկաների միջև տարբեր կապերի հաստատումը, զուգակցումը, մասնատումը և այլն շատ տարբեր են։ Տեսականորեն գիտափորձերի մեծամասնությունը հանգում է նրան, որ հիվանդին առաջարկում են կատարել ինչ-որ աշխատանք, առաջարկելով մի շարք պարկտիկ առաջադրանքներ կամ գործողություններ, իսկ հետո մանրամասն գրանցում, թե հիվանդն ինչպես է գործում, իսկ եթե սխալվում է, ապա դա ինչի հետ է կապված և ինչպիսին են այդ սխալները։

Տես նաև 
 Հոգեկան հիվանդություններ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Астапов В. М. Введение в дефектологию с основами нейро- и патопсихологии. — М.: Международная педагогическая академия, 1994. — 216 с.
 
 Блейхер В. М. Клиническая патопсихология. — Ташкент: «Медицина», 1976. — 326 с.
 Зейгарник Б. В. Патопсихология. — М.: Из-во МГУ, 1986. — 287 с.
 Платонов К. К. Краткий словарь системы психологических понятий: Учебное пособие. — М.: Высш. школа, 1981. — 94 с.
 
 Рубинштейн С. Я. Психология умственно отсталого школьника: Учеб. пособие. — М.: Просвещение, 1979. — 192 с.
 Рубинштейн С. Я. Экспериментальные методики патопсихологии и опыт применения их в клинике (практическое руководство). — М.: Медицина, 1970. — 215 с.
 Рубинштейн С. Я. Экспериментальные методики патопсихологии. — М.: Эксмо-Пресс, 1999. — 303 с.
 

Հոգեախտաբանություն
Հոգեբանության բաժիններ
Կլինիկական հոգեբանություն