Ռիո Տինտո

Ռիո Տինտո (, բառացիորեն «կարմիր գետ»), գետ, որը գտնվում է Իսպանիայի հարավ-արևմուտքում՝ Անդալուսիա տարածաշրջանում։ Սկիզբ է առնում Սիերա Մորենայի Ուելվա լեռներից, ապա հոսում է դեպի հարավ-արևելք և միաձուլվում Օդել գետին, ձևավորելով ընդհանուր Ռիա դե Ուելվա գետաբերանը։ Մոտավորապես մ․թ․ա 3000-ական թվականներին գետի վերին հատվածում կատարվում էր պղնձի, արծաթի, ոսկու և այլ օգտակար հանածոների ձուլում։ Էրոզիայի և օգտակար հանածոների արդյունահանման հետևանքով Ռիո Տինտո գետի ջուրը ունի չափազանց բարձր թթվայնություն (PH 2-2,5) և վառ կարմիր գույն։

Պատմություն 

Հանքագործական մարմինը գոյացել է քարածխի ժամանակահատվածում (300-350 մլն տարի առաջ) շնորհիվ ջրատաքացման գործընթացներին։ Գետի ավազանում պղնձի արդյունահանում սկսել են իբերները և տերտեսները մոտ մ․թ․ա 3000 թվականներից, ապա պղինձ և արծաթ դարձյալ արդյունահանել են փյունիկցիները, հին հույները, հռոմեացիները, վեստգոթերը և մորսերը, որից հետո՝ 5-7-րդ դարերում բարբարոսների հարձակումների պատճառով հանքը լքվում է։ 1873 թվականին ստեղծվել է Ռիո Տինտո ընկերությունը, որը ղեկավարում է հանքերը, դարավերջին այն վերածվեց խոշորագույն միջազգային հանքարդյունաբերական ընկերություններից մեկին (սակայն հանքի մոտակայքում Ռիո-Տինտոն ավելի ուշ գնել է Եմեդ Մինինգը)։ 19-րդ դարում բրիտանական ընկերությունները սկսել են լայնածավալ արդյունահանում գետի մոտ՝ ծանր մետաղների հանքերում։ Արտադրության գագաթնակետը համընկել է 1930-ական թվականների հետ, որից հետո այն սկսել է անկում ապրել։ 1986 թվականին այնտեղ դադարել էր պղնձի արդյունահանումը, իսկ 1996-ական թվականներին՝ արծաթի և ոսկու։ Հանքը փակվել է 2001 թվականին։

Աստղակենսաբանություն 

Ռիո Տինտոն ներկայացնում է գիտական հետաքրքրություն կստրեմոֆիլ առատությամբ՝ անաէրոբ մանրէների, որոնք ապրում են նրա ջրերում։ Քարերը գետի հատակում պարունակում են երկաթ և անօրգանական սուլֆիդներ, որոնցով սնվում են բակտերիաները։

Գետում էքստրեմալ պայմանները Արեգակնային համակարգի այլ օբյեկտների համար կարող են վերածվել անալոգային պայմաններ, պարունակելով հեղուկ ջուր մասնավորապես Մարսի մակերևույթին։ ՆԱՍԱ-ի գիտնականները համեմատել են ջրի քիմիական կազմը, որի մեջ եղել են քարեր, որոնք Ռիո Տինտոյի ջրերի հետ բարձրացել են միջօրեական։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Protected Landscape Río Tinto 
 Mars Analog Research and Technology Experiment FAQ  

Իսպանիայի գետեր