Յուրիս Հարթմանիս

Յուրիս Հարթմանիս (, ), լատիշ գիտնական, հաշվողական համակարգերի տեսության տեսաբան, 1993 թվականին Ռիչարդ Է․ Ստերնսի հետ ստացել է Հաշվողական տեխնիկայի միության Թյուրինգի մրցանակ ինֆորմատիկայում «Հաշվողական բարդությունների տեսության հետազոտություններում ունեցած հիմնարար նվաճումների համար»։

Կենսագրություն 
Յուրիս Հարթմանիսը ծնվել է Լատվիական բանակի գեներալ Մարտինշ Հարթմանիսի և Իրմա Մարիյա Հարթմանիսի ընտանիքում։ Յուրիսի հորաքույրը լատվիա-ամերիկայն գրող Աստրիդ Իվասկն է (1926-2015)։ 1940 թվականին ԽՍՀՄ-ի կողմից Լատվիայի օկուպացումից հետո հայրը բանտարկվել է և բանտում մահացել է։ Յուրիսի հայրը մահապատժի է ենթարկվել 1941 թվականին, սակայն ընտանիքը նրա ճակատագրի մասին իմացել է միայն ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո՝ 1991 թվականին։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին Մարտինիշ Հարթմանիսի այրին երեխաների հետ գաղթել է արտասահման, վախենալով ԽՍՀՄ կառավարության հետապնդումներից։ Ընտանիքը բնակություն է հաստատել Գերմանիայում։

Կրթություն 
Յուրիս Հարթմանիսը կրթությունը շարունակել է Գերմանիայում և Մարբուրգի համալսարանի ֆիզիկայի մագիստրոսի դիպլոմ է ստացել։ Որից հետո տեղափոխվել է ԱՄՆ և 1951 թվականին Կանզասի համալսարանում ստացել է Կիրառական մաթեմատիկայի մագիստրոսի կոչում։ 1955 թվականին Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում մաթեմատիկայի փիլիսոփայության դոկտորի կոչում (Ph.D.) է ստացել, որտեղ նրա ղեկավարը եղել է Ռոբերտ Դիլվորտը ()։ Միսուրիի Կանզաս Սիթի համալսարանը 1999 թվականի մայիսին նրան շնորհել է Հումանիտար գիտությունների պատվավոր դոկտորի կոչում ( .)։

Աշխատանքային գործունեություն 
Հարթմանիսը դասավանդել է Օհայո նահանգի համալսարանում, ինչպես նաև Կոռնելի համալսարանում, մինչև 1958 թվականին աշխատանքի է անցել Ջեներալ էլեկտրիկի հետազոտական լաբորատորիայում։ 1965 թվականին նա վերադարձել է Կոռնելի համալսարան որպես պրոֆեսոր և դարձել է ինֆորմատիկայի ֆակուլտետի հիմնադիրներից մեկը և ֆակուլտետի առաջին դեկան (աշխարհի ինֆորմատիկայի ֆակուլտետներից հնագույններից մեկը)։

Յուրիս Մարտինիսը հանդիսանում է Հաշվողական տեխնիկայի ասոցիացիայի և Տեխնոլոգիաների ազգային ակադեմիայի () անդամ։

Թյուրինգի մրցանակ 
1965 թվականի Յուրիս Մարտինիսը և Ռիչարդ Ստիրնսը պարգևատրվել են Թյուրինգի մրցանակով «Ալգորիթմների հաշվողական բարդություններում» ունեցած աշխատանքի համար, որտեղ ներկայացրել են TIME (f(n))-ի (կամ TIME) բադության աստիճանների բազմաթիվությունը և առաջին անգամ ապացուցել են բազմաժապավեն դետերմինացված Թյուրինգի մեքենաների ժամանակի հիերարխիայի թեորեմը ()։

Պարգևներ 
 1993 թվականին Թյուրինգի մրցանակ Ռիչարդ Ստերնսի հետ
 1999 թվականին Կանզասի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում ()
 2001 թվականին պարգևատրվել է Լատվիայի գիտությունների ակադեմիայի Մեծ շքանշանով (Lielo Medalu)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Կենսագրություն Կոռնելի համալսարանի կայքում 
 Juris Hartmanis. Mathematics Genealogy Project կայքում 

Լատիշներ
Ամերիկացի գիտնականներ
Թյուրինգի մրցանակակիրներ
Լատիշ գիտնականներ
Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
21-րդ դարի ոչ գեղարվեստական գրողներ
Ինֆորմատիկայի տեսաբաններ
Մարբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ
Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կանզասի համալսարանի շրջանավարտներ
Ֆիզիկոսներ