ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ

ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (ռուս.` Народный артист СССР), պատվավոր կոչում, որը շնորհվում էր ԽՍՀՄ ժողովուրդների արվեստի ականավոր գործիչներին, ովքեր համընդհանուր ճանաչման էին արժանացել և իրենց կարևորագույն ավանդն էին ունեցել խորհրդային թատրոնի, կինոյի և երաժշտության զարգացման գործում։ Հաստատվել է ԽՍՀՄ Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի` 1936 թվականի սեպտեմբերի 6-ի թիվ 47 հրամանով։

Պատմություն 

1919 թվականին խորհրդային կառավարության կողմից սահմանվել է «Հանրապետության ժողովրդական արտիստ» («Народный артист Республики») պատվավոր կոչումը, որը մինչև 1936 թվականը համարվում էր ԽՍՀՄ ամենաբարձրագույն պատվավոր կոչումը և շնորհվում էր արվեստի նշանավոր գործիչներին։ Առաջին ժողովրդական արտիստներ դարձան կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Գլազունովը, երգիչներ Ֆեոդոր Շալյապինը և Լեոնիդ Սոբինովը, ինչպես նաև նկարիչ Ալեքսանդր Գոլովինը։ 1936 թվականից, պատվավոր բարձրագույն կոչում համարվել է` ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչումը։

Ի տարբերություն միութենական հանրապետությունների ժողովրդական արտիստի կոչման, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչումը հանդիսանում էր առավել բարձր աստիճանի կոչում, որը շնորհվում էր երաժշտության, կինոյի և բեմական այլ արվեստների բնագավառի հայտնի ներկայացուցիչներին։ Այն հիմնականում շնորհվում էր արվեստի այն նշանավոր գործիչներին, ովքեր հատուկ ներդրում էին ունեցել խորհրդային թատրոնի, երաժշտության, կինոյի, կրկեսի, հեռուստատեսության, ռադիոհեռարձակման զարգացման և ստեղծագործական հերթափոխի դաստիարակման գործում։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստին հանձնվում էր ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգիրը, կրծքանշան և դրա վկայականը։ Կրծքանշանը պատրաստված էր ոսկեջրված պղնձի և ցինկի խառնուրդից (տոմբակ) և ուներ քառանկյուն զարդաքանդակի տեսք, որի վրա ռուսերեն լեզվով գրված էր «ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ» արտահայտությունը, իսկ ներքևի հատվածում պատկերված էր մուրճ և մանգաղ։

ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ 

1936 թվականի սեպտեմբերի 6-ին, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի առաջին կոչումը շնորհվել է 13 մարդու.

 Կոնստանտին Ստանիսլավսկի - թատերական ռեժիսոր
 Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկո - թատերական ռեժիսոր և գրող
 Վասիլի Կաչալով - դերասան
 Իվան Մոսկվին - դերասան
 Եկատերինա Կորչագինա-Ալեքսանդրովսկայա - դերասանուհի
 Մարիա Բլյումենտալ-Տամարինա - դերասանուհի
 Անտոնինա Նեժդանովա - երգչուհի
 Բորիս Շչուկին - դերասան
 Մարիա Լիտվինենկո-Վոլգեմուտ - երգչուհի
 Պանաս Սակսագանսկի - դերասան և ռեժիսոր
 Ակակի Վասաձե - դերասան և ռեժիսոր
 Ակակի Խորավա - դերասան և ռեժիսոր
 Կուլյաշ Բայսեիտովա - երգչուհի

Վերջին անգամ, 1991 թվականի դեկտեմբերի 21-ին, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչմանն արժանացել են երկու հոգի.

 Սոֆյա Պիլյավսկայա - դերասանուհի
 Օլեգ Յանկովսկի - դերասան

Ընդհանուր առմամբ, «ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ» կոչմանն արժանացել է 1006 մարդ։

Հայազգի ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ 

Առաջին հայազգին (եթե կարելի է այդպես անվանել), ով ստացել է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչումը, հայտնի թատերական գործիչ Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկոն է (1936թ. սեպտեմբերի 6), իսկ վերջինը` կոմպոզիտոր Ավետ Տերտերյանը (1991թ. դեկտեմբերի 20)։ Ընդհանուր առմամբ այդ կոչմանն արժանացել են հայկական արմատներով և հայազգի` 51 արվեստի գործիչներ։

Ծանոթագրություններ 

Պարգևներ այբբենական կարգով
ԽՍՀՄ պատվավոր կոչումներ
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
1936 հիմնադրումներ