Նյու Յորքի երկնաքերներ

Նյու Յորքում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ամենաբնակեցված քաղաքում գտնվում են ավելի քան 6486 շենքեր, որոնք ունեն առնվազն 35 մ բարձրություն, ընդ որում, դրանցից առնվազն 113-ը ունեն 600 ոտնաչափից (183 մետր) ավելի բարձրություն։ Նյու Յորքի ամենաբարձր շենքը Առևտրի համաշխարհային կենտրոնն է, որն ունի 541 մ բարձրություն։ Այս 104 հարկանի երկնաքերը համարվում է ԱՄՆ-ի և նաև արևմտյան կիսագնդի ամենաբարձր շենքը և աշխարհի վեց ամենաբարձր շենքերից մեկը։ Նյու Յորքի երկրորդ ամենաբարձր շենքը 432 Փարկ Ավենյուն է՝ 1396 ոտնաչափ կամ 426 մ բարձրությամբ, իսկ երրորդ ամենաբարձրը՝ Էմփայր Սթեյթ Բիլդինգը՝ Միդթաուն Մանհեթենում, որի շինարարությունն ավարտին է հասցվել 1931 թվականին և ունի 1250 ոտնաչափ կամ 381 մ բարձրություն, որն անտենայի շնորհիվ հասել է 1454 ոտնաչափի կամ 443 մետրի։ Էմփայր Սթեյթ Բիլդինգը բարձրությամբ հինգերորդն է ԱՄՆ-ում և 25-րդը աշխարհում։ Այն աշխարհի ամենաբարձր շենքն էր մինչև 1972 թվականը, երբ կառուցվեց Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի 110 հարկանի հյուսիսային աշտարակը (417 մ)։ Այն միանգամից ստացավ աշխարհի ամենաբարձր շենքի տիտղոսը մինչև 1974 թվականը, երբ Չիկագոյում շահագործման հանձնվեց 108 հարկանի Ուիլիս-թաուերը։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչությունից հետո ավերվեցին Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի զույգ աշտարակները և Էմփայր Սթեյթ Բիլդինգը վերստացավ Նյու Յորքի ամենաբարձր շենքի իր տիտղոսը, որը պահպանվեց մինչև 2012 թվականի ապրիլը, երբ առևտրի համաշխարհային կենտրոնը գերազանցեց նրա բարձրությունը։ Նյու Յորքի բարձրությամբ չորրորդ շենքը Ամերիկայի բանկի աշտարակն է, որը, ծայրաձողով հանդերձ, հասնում է 1200 ոտնաչափ կամ 366 մ բարձրության։ Հինգերորդ տեղում են Քրայսլեր Բիլդինգը, որը 1930-1931 թվականներին համարվել է աշխարհի ամենաբարձր շենքը և Նյու Յորք Թայմս Բիլդինգը, որը շահագործման է հանձնվել 2007 թվականին։ Եթե Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի զույգ աշտարակները դեռ կանգուն լինեին, նրանք բարձրությամբ երրորդ և չորրորդ տեղերում կլինեին, կամ երկրորդ և երրորդ տեղերում՝ եթե նոր շենքերը կառուցված չլինեին։ Միայն 432 Փարկ Ավենյու շենքն է ավելի բարձր։ Նյու Յորքի երկնաքերները կենտրոնացված են Միդթաուն Մանհեթենում և Ստորին Մանհեթենում, թեև Նյու Յորքի մնացած թաղամասերում ևս՝ Մանհեթենի շրջակայքում, Բրուքլինում, Բրոնքսում և Քուինսում կան մի շարք երկնաքերեր։ 2016 թվականի մայիսի տվյալներով, ամբողջ քաղաքն ունի առնվազն 152 մ բարձրությամբ 241 շենք, ներառյալ նրանք, որոնք դեռ շինարարության մեջ են։ Այս թիվը ավելի մեծ է, քան Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների մեկ այլ քաղաքի երկնաքերների թիվը։ 2003 թվականից ի վեր Նյու Յորքում կառուցվել են 183 մետրը գերազանցող 24 շենք, ներառյալ Առևտրի համաշխարհային կենտրոնը, որը դարձավ երկրի ամենաբարձր շենքը շահագործման հանձնվելուց հետո։ Եվս 20 շենք դեռևս շինարարության փուլում է։ Առևտրի համաշխարհային կենտրոնի մաս են կազմում 297 մ բարձրությամբ չորրորդ, յոթերորդ և դեռևս շինարարության փուլում գտնվող 411 մ բարձրությամբ երկրորդ և 329 մ բարձրությամբ երրորդ շենքերը։ Ընդհանուր առմամբ, 2016 թվականի ապրիլի տվյալներով Նյու Յորքում գտնվում են 494 ավարտուն և կիսավարտ երկնաքերներ։

Պատմություն 
Երկնաքերների պատմությունը Նյու Յորք քաղաքում սկսվեց 1890 թվականին՝ Նյու Յորքի Համաշխարհային շենքի կառուցմամբ, որն ուներ 106 մ (348 ոտնաչափ) բարձրություն։ Այն քաղաքի ամենաբարձր շենքը չէր, սակայն առաջինն էր, որ գերազանցեց Ս. Երրորդություն եկեղեցու գմբեթի բարձրությունը։ Համաշխարհային շենքը, որը մնաց որպես քաղաքի ամենաբարձր շինություն մինչև 1899 թվականը, քանդման ենթարկվեց 1955 թվականին՝ Բրուքլինի կամրջի ընդարձակված մուտքի շինարարությունը հնարավոր դարձնելու համար։ 1890 թվականից ի վեր Նյու Յորքը կարևոր դերակատարում է ունեցել երկնաքերների պատմության մեջ. քաղաքի երկնաքերներից տասնմեկը արժանացել են աշխարհի ամենաբարձր կառույցների տիտղոսներին։ Նյու Յորքի բարձրահարկ կառույցների շինարարությունը լայն թափ ստացավ շատ վաղ՝ 1910 թվականից մինչև 1930-ական թվականների սկիզբը, երբ կառուցվեցին քաղաքի 82 բարձրահարկերից 16-ը, ներառյալ Վուլվորտի շենքը (), Մանհեթենի բանկի շենքը, Քրայսլեր Բիլդինգը և Էմփայր Սթեյթ Բիլդինգը, որոնք ամենաբարձրերն էին աշխարհում՝ շահագործման հանձնվելու պահին, իսկ վերջինս շարունակեց կրել այդ տիտղոսը 40 տարի ևս։
Երկնաքերների շինարարության երկրորդ բումը սկսվեց 1960-ական թվականների սկզբին։ Այդ ժամանակվանից ի վեր քաղաքում շահագործման են հանձնվել առնվազն 183 մ (600 ոտնաչափ) բարձրությամբ մոտավորապես 70 կառույցներ, ներառյալ Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի զույգ աշտարակները։ Համաշխարհային առևտրի կենտրոններից մեկը, որն առավելապես հայտնի էր «Հյուսիսային աշտարակ» անվամբ, աշխարհի ամենաբարձր շինությունն էր1972-1973 թվականներին և Նյու Յորքի ամենաբարձր շինությունը մինչև 2001 թվականը։ Հյուսիսային աշտարակը, ինչպես նաև Համաշխարհային առևտրի համալիրի մյուս վեց շենքերը կործանվեցին 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումների հետևանքով։ Ժամանակակից առևտրի համաշխարհային կենտրոնի շինարարությունը սկսվեց 2006 թվականին, իսկ համալիրի գլխավոր շենքի՝ առևտրի համաշխարհային կենտրոն 1-ի շահագործման հանձնվելուց հետո՝ 2013 թվականի մայիսին, այդ 541 մետր (1776 ոտնաչափ) բարձրությամբ երկնաքերը գերազանցեց Ուիլիս-թաուերի բարձրությունը և հռչակվեց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ամենաբարձր երկնաքերը։

Երկնաքերների ցանկ 
Այս ցանկում ընդգրկված են Նյու Յորքի այն երկնաքերերը, որոնք ունեն առնվազն 183 մ կամ 600 ֆուտ բարձրություն՝ ըստ բարձրության ստանդարտ չափման։ Այն ընդգրկում է ծայրաձողերն ու ճարտարապետական մանրամասները, սակայն չի ընդգրկում անտենաները։ Հավասարության նշանը (=) ցույց է տալիս, որ շենքն ունի նույն բարձրությունը, ինչ որ երկու կամ ավելի այլ շենքեր։ Աստղանիշը (*) ցույց է տալիս, որ կառույցը դեռևս շինարարության փուլում է, սակայն արդեն ունի ավարտուն տեսք։ «Տարի» սյունակում նշված է շենքի շահագործման հանձնվելու տարեթիվը։

Ըստ գմբեթի բարձրության 
Այս ցանկը ներառում է Նյու Յորքի բարձրահարկ շենքերն ըստ գմբեթի բարձրության՝ ներառյալ անտենաները։ Համեմատության համար նշված են նաև շենքերի զուտ ճարտարապետական բարձրությունները։ Հավասարության նշանը (=) ցույց է տալիս, որ տվյալ շենքի բարձրությունը հավասար է մեկ այլ կամ մի քանի այլ շենքերի բարձրություններին։ «Տարի» սյունակը ցույց է տալիս շենքի շահագործման հանձնվելու տարեթիվը։

Ըստ թաղամասերի 
Այս ցանկում ներկայացվում են Նյու Յորքի երկնաքերները ըստ թաղամասերի՝ հիմնված ստանդարտ չափումների վրա։ «Տարի» սյունակը ցույց է տալիս շենքի շահագործման հանձնվելու տարեթիվը։

Ավերված երկնաքերներ 
Այս ցանկում ընդգրկված են Նյու Յորք քաղաքի այն երկնաքերները, որոնք կամ ավերվել են, կամ ինչ-ինչ պատճառներով փլուզման են ենթարկվել։ Դրանք ունեցել են առնվազն 500 ֆուտ (152 մ) բարձրություն։

Ժամանակացույց 
Ստորև ներկայացված է այն շենքերի ցանկը, որոնք երբևէ կրել են Նյու Յորքի ամենաբարձր շենքի տիտղոսը։ Թե՛ Ս. Երրորդություն եկեղեցին և թե՛ Էմփայր Սթեյթ Բիլդինգը այդ տիտղոսը կրել են երկու անգամ։ 2012 թվականին Առևտրի համաշխարհային կենտրոնը գերազանցեց վերջինիս բարձրությունը։ «Տարիներ» սյունակը ցույց է տալիս այն ժամանակահատվածը, երբ շենքը եղել է Նյու Յորքի ամենաբարձրը։

Նշումներ 
1.  Մանհեթենի կյանքի ապահովագրության ընկերության շենքը, որ շահագործման է հանձնվել 1894 թվականին, ունեցել է նույն բարձրությունը,ինչ որ Համաշխարհային շենքը։ Հետևաբար, հինգ տարի շարունակ Նյու Յորքն ունեցել է երկու երկնաքեր, մինչև որ 1899 թվականին Փարկ Ռոու Բիլդինգը գերազանցեց դրանց բարձրությունը։
2  Համաշխարհային շենքի հարկերի թիվը վիճելի է։ Շինարարության ավարտից հետո ասում էին, որ շենքն ունեցել է 26 հարկ, թեև վերջին տարիներին տարածված էր այն կարծիքը, որ շենքն ուներ մինչև 16 հարկ։
3.  Այս շենքը կառուցվել է որպես Մանհեթենի բանկի շենք, սակայն ավելի հայտնի է որպես «40 Ուոլ Սթրիթ», իսկ պաշտոնապես՝ «Թրամփ Բիլդինգ»։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Diagram of New York City skyscrapers on SkyscraperPage
 100 years of New York skyline on Favrify

Երկնաքերներ
Ցանկեր
Նյու Յորքի շենքեր և կառույցներ