Աթենաս Նիկե աստվածուհու տաճար

Աթենաս Նիկե աստվածուհու տաճար (), հին հունական Աթենաս աստվածուհուն նվիրված հեթանոսական տաճար, որը գտնվում է Աթենքի Ակրոպոլիսում։ Համարվում է Ակրոպոլիսում գտնվող ամենահին տաճարը, որը կառուցված է հոնիական օրդերով։ Որպես Աթենական Ակրոպոլիսի մաս կազմող շինություն՝ Աթենաս Նիկե աստվածուհու տաճարը ներառվել է Հունաստանի Հանրապետությունում ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

Տաճարը նվիրված է հին հունական դիցարանի դպրության աստվածուհի Աթենասին։ Կցագրված «Նիկե»-ն հունարեն բառ է, որը թարգմանաբար նշանակում է «հաղթանակած»։ Այս կերպ հեթանոս հույները փորձել են փառաբանել քաղաքի հովանավոր աստվածուհուն՝ վերջինիս համարելով Պելոպոնեսյան պատերազմում սպարտացիներին նկատմամբ տարած հաղթանակի գրավական։

Պատմություն 
Աթենաս աստվածուհու պաշտամունքը Հին Հունաստանում տարածվել է մ․թ․ա․ 6-րդ դարում։ Սկզբնական շրջանում Աթենասի պատվին պոլիսում կառուցվել է փոքրիկ տաճար, որը սակայն ավերվում է հույն-պարսկական պատերազմների հետևանքով։ Հունաստանից պարսիկների դուրս մղումից հետո մնացորդների տեղում կառուցվում է Աթենաս Նիկե աստվածուհու՝ «հաղթանակած Աթենաս»-ի տաճարը։ Շինարարական աշխատանքները սկսվում են մ․թ․ա․ 427 թվականին և ավարտվում երեք տարի անց՝ 424-ին։

Տաճարի ճարտարապետական նախագծի հեղինակը Կալիկրատեսն է, ով համարվում է ժամանակաշրջանի լավագույն արվեստագետներից մեկը։ Այն կառուցված է հոնիական օրդերով՝ դասական շրջանի ճարտարապետական ոճով։ Տաճարի ֆրիզները պատկերազարդ են։ Այստեղ պատկերված են տեսարաններ Հերակլեսի սխրագործություններից, հույն-պարսկական արյունարբու պատերազմներից, ինչպես նաև աթենացիների աշխատավորական գործունեությունից։ Բացի այդ, պատկերված են նաև մի շարք աստվածների դիմաքանդակներ՝ ի դեմս Զևսի, Պոսեյդոնի և քաղաքի հովանավոր Աթենասի։

Աթենաս Նիկե աստվածուհու տաճարը երկար տարիներ եղել է անառիկ։ 1686 թվականին այն ավերվել է Հունաստան ներխուժած վայրագ թուրքերի կողմից, իսկ վերջինիս քարերն օգտագործվել է պաշտպանական նկատառումներով։ Հունաստանի անկախացումից հետո՝ 1834 թվականին, տաճարը վերակառուցվում է։ 1998 թվականին այն ապամոնտաժվում և վերանորոգվում է, իսկ ֆրիզերի մի մասը տեղափոխվում է Ակրոպոլիսի թանգարան, որը բացվում է 2009 թվականին։

Ծանոթագրություններ 

Աթենքի Ակրոպոլիս
Աթենքի տեսարժան վայրեր
Համաշխարհային ժառանգություն Հունաստանում
Հին Հունաստանի ճարտարապետություն
Աթենաս