Անգլո-բուրական պատերազմի հուշահամալիր (Յոհաննեսբուրգ)

Անգլո-բուրական պատերազմի հուշահամալիր (), ի սկզբանե կոչվել է Ռանդ զորագնդի հուշահամալիր՝ նվիրված Վիտվատերստրանդի մարդկանց, որոնք Ռանդի զորագնդին միացել էին որպես Բրիտանական զինվորներ և զոհվել էին Երկրորդ բուրական պատերազմի ժամանակ (1899-1902)։ Հուշարձանը գտնվում է Ռազմական պատմության հարավաֆրիկյան ազգային թանգարանի հարևանությամբ։ 1999 թվականի հոկտեմբերի 10-ին այն նվիրվել է Երկրորդ բուրական պատերազմի ժամանակ զոհված բոլոր մարդկանց և վերանվանվել Անգլո-բուրական պատերազմի հուշահամալիր։

Պատմություն
1902 թվականին Երկրորդ բուրական պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո 1902 թվականին Ռանդլորդ սըր Լիոնել Ֆիլիպսը և ուրիշները 1904 թվականին առաջարկեցին կառուցել հուշահամալիր՝ հավերժացնելու պատերազմի ժամանակ զոհված բրիտանացի զինվորների հիշատակը: Հուշահամալիրի հանգանակության համար ստեղծվեց «Ռանդ» զորագնդի հուշահամալիրի կոմիտեն։ 1904 թվականի սեպտեմբերին Կապիտան Ջորջ Ա. Համիլթոն-Դիքսոնն առաջարկեց հուշարձանի համար տարածք գտնել, որտեղ քաղաքային խորհուրդը կսկսի նախագիծը: Յոհաննեսբուրգի քաղաքային խորհուրդը որոշեց, որ հուշահամալիրը կնվիրվի բոլոր նրանց, ովքեր մահացել են պատերազմում, սակայն Ֆիլիպսը և հանձնաժողովը չհամաձայնեցին և շարունակեցին նախագիծը։ Սըր Լիոնել Ֆիլիպսը և նրա H. Eckstein and Co ընկերությունը հուշահամալիրի համար գնեց 16 հեկտար տարածք Սաքսոնվոլդ պլանտացիայում:

1910 թվականի նոյեմբերի 30-ին Կաննաուտի հերցոգ Արթուրը և Լորդ Մեթյուենը նախքան զորախմբի ուղեկցությամբ Սաքսոնվոլդ պլանտացիա մեկնելը Միլներ այգում վերանայեցին մի խումբ կամավորների (Սաքսոնվոլդ)։ Հանդիսավոր հավաքի ժամանակ դուքսը դրեց հուշահամալիրի անկյունաքարը։ Հուշահամալիրի տեղը քաղաքային խորհուրդն ընտրել էր մեկ ամիս առաջ և նախագիծն անավարտ էր ու ճարտարապետ դեռ չկար։

Հուշարձանը նախագծվել է 1911 թվականին ճարտարապետ Սըր Էդվին Լաչենսի կողմից, նախքան Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո նա հայտնի դարձավ իր պատերազմական հուշարձաններով։ 20 մետր բարձրությամբ քառակամար կառույցի շինարարությունն ավարտվել է 1913 թվականին։ Հուշարձանի նախագիծը հիմնված էր Փարիզի Հաղթական կամարի և այլ հռոմեական հաղթակամարի հիման վրա։ Քաղաքային խորհուրդը կառուցեց դեպի համալիր բարձրացող 5 ծառուղիներ և ցանկապատեց 40 ակր տարածք։ Սյուների վրա գրված են պատերազմի ժամանակ մահացած Ռանդ զորագնդի անդամների անունները։

Սըր Լիոնել Ֆիլիպսն իր անձնական միջոցներից վճարեց հուշահամալիրի գագաթին տեղադրված բրոնզե քանդակի համար՝ որպես ընծա Յոհաննեսբուրգի ժողովրդին: Բրոնզե քանդակը պատվիրեց Հյու Լեյնը, որը հույս ուներ, որ քանդակը կիրականացնի  Օգյուստ Ռոդենը, սակայն կանգ առան Նաում Արոնսոնի վրա: Բրոնզե քանդակը նախագծվեց Փարիզում և հուշահամալիրի վրա տեղադրվեց 1914 թվականի ապրիլին՝ դեմքով դեպի արևմուտք: Քանդակի թեմային վերաբերող աղբյուրները տարբեր են, ոմանք այն անվանում են Հաղթանակի հույն հեթանոս աստվածուհի Նիկե, իսկ անգլիական և աֆրիկյան բնակչության հաշտեցման համար այն  հայտնի է որպես խաղաղության հրեշտակ: Ըստ Լաչենս Տրաստի՝ նախնական նախագծում եղել է հաղթական հրեշտակ, վերջնական նախագծում ստացվել է խաղաղության հրեշտակ։ Հուշարձանը բրիտանացիների դեմ պայքարող աֆրիկյան բնակչության կողմից հայտնի դարձավ որպես Kakiemonument:

1999 թվականի հոկտեմբերի 10-ին հուշարձանը վերանվիրվեց 1899-1902 թվականների Անգլո-բուրական պատերազմի ժամանակ զոհված բոլոր ռասաների ու բոլոր ազգերի տղամարդկանց, կանանց ու երեխաների հիշատակին։ 2002 թվականի հունիսի 1-ին հուշահամալիրի մոտ նշվեց Անգլո-բուրական պատերազմի ավարտի հարյուրամյա տարելիցը (1902 թվականի մայիսի 31)։ Արարողության ժամանակ հիշատակվել են ընդհանուր առմամբ 22000 բրիտանացի զինվորներ, 7000 բուրեր, 24000 սևամորթ տղամարդիկ, կանայք ու երեխաներ և 22000 սպիտակամաշկ կանայք և երեխաներ, որոնք զոհվել են պատերազմի ժամանակ կամ համակենտրոնացման ճամբարներում։

2015 թվականին Յոհաննեսբուրգ քաղաքապետարանը 1000000 ռանդով վերականգնել է հուշահամալիրը, որի ընթացքում քանդակը մաքրվել է և պատվել է պաշտպանական ծածկույթով:

Ծանոթագրություններ 

Յոհաննեսբուրգի տեսարժան վայրեր
Յոհաննեսբուրգի շենքեր և կառույցներ
Էդվին Լաչենսի հուշարձաններ
1914 հիմնադրումներ