Հին Երևանի ժողովրդական բնակարաններ

19-րդ դարում Երևանում ի հայտ են եկել նոր տիպի շենքեր՝ վարչական շինություններ, դպրոցներ, բանկեր, ինչպես նաև ժողովրդական բնակարաններ։ Քաղաքային տիպի բնակելի տները պատկանում էին տարբեր զբաղմունք ունեցող մարդկանց (պետական պաշտոնյա, արհեստավոր, առևտրական, հողագործ)։ Դրանք ինքնատիպ էին, ճարտարապետական-գեղարվեստական լուծումներով, հարմարեցված էին Երևանի բնակլիմայական և կենցաղային պայմաններին։ Ժողովրդական բնակարանները կառուցվում էին տեղական շինանյութից, քարե կամ կավե պարսպով շրջափակված տարածքում, ունեին փոքրիկ բակեր, ուր կարելի էր մուտք գործել թաղածածկ միջանցքով՝ դալանով։ Բակը սալարկվում էր տուֆաքարով, իսկ մեծ մասամբ՝ լավ տափանված հողով։ Բակի ծայրամասում կային տնտեսական նշանակության շենքեր՝ թոնրատուն, ցախատուն, չարդախ, երբեմն էլ՝ ախոռ։ Բակի կողմից, տան առջև, սալարկված հարթությանը կից ծաղկանոցն էր՝ դեկորատիվ թփերով, վարդերով և եղրևանիներով։

Ճարտարապետություն 
Տունը կառուցելիս կարևոր նշանակություն էր տրվում դրա դիրքին։ Բնակելի սենյակները հիմնականում նայում էին արևելք կամ հարավ-արևելք։ Առաջին կամ կիսանկուղային հարկն օգտագործվում էր որպես մառան։ Այնտեղ պահվում էին գինին, մրգերը, չրերն ու այլ սննդամթերքները։ Առևտրականների ու արհեստավորների տների առաջին հարկում խանութներ էին կամ արհեստանոցներ, որոնք ունեին մուտք փողոցի կողմից։ Երկրորդ հարկի սենյակները բոլորում էին նախասրահը, որից մուտք էր բացվում դեպի դահլիճ։ Վերջինս փողոցի կողմից ունենում էր փայտաշեն պատշգամբ։ Շենքի այդ կողմի սենյակներն ու պատուհանները բացվում էին պատշգամբի վրա։ Դրանք ունեին էական նշանակություն, լրացուցիչ տարածություններ էին, ամռան ամիսներին նիստուկացի նախասիրած վայր։

Ժողովրդական բնակարանների օժանդակ շինությունները կառուցվում էին առանձին, իսկ բնակարանին միանում էին ծածկված անցուղիով։ Շինանյութը քարն էր, կամ թրծած աղյուսը, որոնք շարվում էին կավով։ Պատի շարքի համահարթեցման նպատակով լայնորեն կիրառվում էր քարե և աղյուսե շարվածքի զուգակցումը։ Անկանոն քարերից շինված տան ճակատամասը երեսպատվում էր աղյուսով կամ գաջի ծեփով։ Շինարարության համար գործածվող բազալտն ու տուֆը ձեռք էին բերվում Հրազդանի կիրճից, քաղաքի շրջակայքից, ինչպես նաև Ավանի հյուսիս-արևելյան քարհանքերից։ Տուֆն օգտագործվում էր ծառուղիներում, ներքին փոքր բակերում, պատշգամբներում, այլ հարթություններում։

Բնակելի շենքերի ներքին պատերն ու առաստաղները ծածկվում էին հարդախառն կավածեփով, ապա սվաղում գաջի շաղախով։ Սենյակներում կային որմնախորշեր, երբեմն՝ ճոխ ձևավորմամբ, որտեղ պահվում էին տարբեր իրեր ու անոթներ։

Կառույցների միջհարկային ծածկերը թաղակապ էին կամ հարթ։ Թաղի վրա շարում էին գերաններ, տակի կողային տարածությունները լցնում հողով, ապա գերանների վրա գամում հատակի տախտակամածը։ Հարթ տանիքները ծածկում էին տափանված հողի հաստ շերտով։ Ծածկը պատրասվում էր եղեգնախսիրից կամ բարակ ճյուղերից, որի վրա էլ լցվում էր հողը։ Վերևից սվաղվում էր հարդածառն կավաշերտով։ Այդ ծածկը գարնանը, աշնանն ու ձմռանը խնամք էր պահանջում, շարունակ տոփանում էին քարե հատուկ գլորանով և նորոգում սվաղի շերտը։ Անձրևաջուրը տանիքից հեռացվում էր փայտե կամ քարե ջրհորդաններով։

Երևանի հին տներում մեծ տեղ էին գրավում նաև ճակատային փայտե պատշգամբները, որոնց սյունաշարը ձևավորված էր փայտյա ցանցկեն նախշազարդ կամարներով։

Հին Երևանի ժողովրդական տների ցանկ

Ծանոթագրություններ 

Երևանի շենքեր և կառույցներ
Հին Երևան
Երևանի ճարտարապետական հուշարձաններ
Երևանի ճարտարապետություն
19-րդ դարի հիմնադրումներ Երևանում
20-րդ դարի հիմնադրումներ Երևանում