Ֆաբիան Շանտիր

Ֆաբիան Գիլյարովիչ Շանտիր (, ), բելառուս բանաստեղծ, գրող և թարգմանիչ, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն 
Ծնվել է նկարիչների ընտանիքում։ Մասնակցել է Ռուսաստանում 20-րդ դարի սկզբին հեղափոխական շարժմանը։ 1905 թվականի դեկտեմբերին ձերբակալվել է Ստարոբին քաղաքում և 1905-1907 գտնվել է Սլուցկի բանտում։ 1909 թվականին ապրել է Սլուցկում, 1910 թվականին՝ Մինսկի մոտ գտնվող Կոպիլ քաղաքում, որտեղ աշխատել է որպես ուսուցիչ և փաստաբան։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին զորակոչվել է բանակ, Բոբրույսկում ծառայել է զինվորական հիվանդանոցում։ 1916-1917 թվականներին Ֆ. Շանտիրը մասնակցել է «Բելառուսիայի խրճիթիկ» գրական ակումբի աշխատանքներին Մինսկում, որտեղ պարբերաբար եկել է Բոբրույսկից։

1917 թվականին նա դարձել է Բելառուսական սոցիալիստական համայնաժողովի ձախ թևի առաջնորդներից մեկը։ 1917 թվականի մարտի 25-27-ին ընտրվել է Մինսկում Բելառուսական նացիոնալիստական համագումարի կոմիտեի անդամ, 1917 թվականին՝ կենտրոնական ռադայի։ 1917 թվականի դեկտեմբերին մասնակցել է  համայնաբելառուսական աշխատանքներին։ 1918 թվականի ապրիլ-մայիս ամիսներին Ֆ. Շանտիրը տեղափոխվել է Սոցիալիստ-հեղափոխականների բելառուսական կուսակցություն՝ դառնալով դրա ղեկավարներից մեկը։ Նույն տարում ծառայության է մեկնել Կարմիր բանակ։ Այստեղ նա աշխատել է Սլուցկի գավառական զինկոմատում, հետո՝ Սմոլենսկի «Բելառուսական ազգային կոմիտեի» մասնաճյուղում։ Նույն 1918 թվականին ձերբակալվել է, բանտարկվել Բոբրույսկի բանտում, որտեղ նրան այցելում էր քաղաքացիական կինը՝ բելառուս բանաստեղծուհի Զոսկա Վերասը։

Ազատվելուց հետո՝ 1919 թվականի սկզբին Ֆ. Շանտիրը եղել է ԲԽՍՀ ժամանակավոր կառավարության ազգային հարցով կոմիսար։ Հետագայում դարձել է Արևմտյան ճակատի  Մինսկի նահանգային զինվորական կոմիսիարիատի և Հատուկ պարենավորման կոմիսիայի աշխատակից։ Մասնակցել է «Խորհրդային Բելառուսիա» («Савецкая Беларусь») թերթի հրատարակմանը։ 1920 թվականին որպես բողոքի նշան ընդդեմ Բելառուսի տարածքային մասնատման՝ հրաժարական է տվել։ 1920 թվականի հունվարին նորից զինակոչվել է ԲԳԿՀ, 1920 թվականի մայիսին գնդակահարվել է։

Ստեղծագործություն 

Ֆ. Շանտիրի առաջին գրական ստեղծագործությունը տպագրվել է «Наша ніва» թերթում, որտեղ նա 1909-1912 թվականներին հրատարակել է իր արձակ պատմվածքները, որոշ բանաստեղծություններ։ Իր գործերը գրել է և՛ բելառուսերեն, և՛ ռուսերեն։ Պոեզիայի և հրապարակախոսական հոդվածներ է գրել «Дзянніца» թերթում։ Հեղինակել է «Զախար» (1909), «Գիշեր», «Աղքատի մահը», «Անտառի աղմուկում» (բոլորը 1910), «Սուրբ աստված» (1917) պատմվածքները։ Բելառուսերենից թարգմանել է Վիլհելմ Լիբկնեխտի «Սարդեր և ճանճեր» քաղաքական բրոշյուրը։ 1918 թվականին Մոսկվայում լույս ընծայված «Зажынкі» ժողովածուի հեղինակներից է եղել։

Հրատարակված գործեր 
 Ф. Шантыр. Патрэбнасць нацыянальнага жыцця для беларусаў і самаадзначэння народа — Слуцк: Друкарня З. Барнака: 1918. — 28 с. Патрэбнасць нацыянальнага жыццядля беларусаў і самаадзначэння народа
 У час барацьбы: [Верш у прозе] // Крыніца. 1988, № 11.
 Зажынкі. М., 1918

Արվեստում 
Բանաստեղծուհի Լյուդմիլա Ռուբլևսկայան պատմաբան Վիտալի Սկալաբանի հետ գրել է «Людвіка і Фабіян» պոեմը՝ նվիրված Վերայի և Ֆաբիան Շանտիրի սիրուն։

Գրականություն 
 Казбярук У. Рамантычны пошук. — Мн., 1983.
 Гарэцкі М. Шантыр Фабіян // Гарэцкі М. Гісторыя беларускай літаратуры. — Мн., 1992.
 Мяснікоў А. Нацдэмы: Лёс і трагедыя Фабіяна Шантыра, Усевалада Ігнатоўскага і Язэпа Лёсіка. — Мн., 1993.
 Черепко С. Капкан. Загадка смерти наркома Фабияна Шантыра // Советская Белоруссия. — 2000, 26 августа.

Ծանոթագրություններ 

Բելառուս բանաստեղծներ
Բելառուս գրողներ
Բելառուս հասարակական գործիչներ
Բելառուս թարգմանիչներ
20-րդ դարի բանաստեղծներ
Հրապարակախոսներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով