Օմ

Օմ (), գետ Արևմտյան Սիբիրում, հոսում է Օմսկի և Նովոսիբիրսկի մարզերով, աջակողմյան հոսքը Իրտիշ գետ։

Աշխարհագրություն 
Ակունքը գտնվում է Վասյուգանական հարթավայրում, իր հոսքը սկսում է Օմսկի լճից, որը գտնվում է Վասյուգանական ճահիճներում։ Այնուհետև գետը հոսում է Բարաբայի հարթավայրով դեպի արևմուտք։ Գետաբերանը գտնվում է Օմսկում, Իրտիշից 1831 կիլոմետրի վրա՝ նրա աջ ափին ։

Օմի մոտ գտնվում են Կալաչինսկը, Կույբիշևը և Օմսկը, որի անունով էլ կոչվում է գետը։

Նովոսիբիրսկի մարզում անցնում է Ուբինսկի, Կույբիշևսկի, Չանովսկի, Վենգերովսկի, Թաթարսկի և Ուստ-Տարկսկի շրջաններով։

Օմսկի մարզում անցնում է Նիժնեօմսկի, Կալաչինսկի, Կորմիլովսկի և Օմսկի շրջաններով։

Ջրաբանություն 
Գետի երկարությունը 1091 կիլոմետր է, ջրհավաք լողավազանի մակերեսը՝ 52 600 կմ², ջրի տարեկան սպառումը՝ 64 մ³/վրկ, ջրի առավելագույն սպառումը՝ 814 մ³/վրկ։ Խորհրդային ժամանակներում եղել է նավարկելի Կույբիշևսկի քաղաքից մինչև Ուստ-Տարկսկի շրջան (369 կմ)։ Այժմ գետը Ռուսաստանի Դաշնությունում չի մտնում նավարկելի գետերի ցանկի մեջ։ Օմի հիմնական վտակներն են Աչաիրկան, Իչան, Ուգուրմանկան, Ուզակլան, Կաման, Տարկան, Տարտասը, Տարբուգան։

Հովտի վերին մասը պարզ չէ արտահայտված, նրա լանջերը աննկատ միաձուլվում են շրջակա տեղանքին։ Միջին և ներքին մասերում ասիմետրիկ է։ Լայնությունը տատանվում է մեծ սահմաններում՝ 200 մետրից մինչև 18 կիլոմետր։ Հովտի լանջերի վերջին մասերը սահուն են, իսկ ներքևի մասերը՝ կտրուկ ։

Գետափը երկկողմանի է, տեղ-տեղ ճահճուտներով, անհատական տեղերում՝ խորդուբորդ, ներքևի մասում՝ միակողմանի։ Ամենափոքր լայնությունը 250 մետր է, ամենամեծը՝ 16, 5 կիլոմետր։

Ջրի խորությունը 0, 3-1, 5 մ է, միջընթացքում՝ 2, 0-4, 1 մ։ Միջին արագությունը միջընթացքում փոփոխվում է 0, 1-ից 0, 6 մ/վ-ի սահմաններում, իսկ ծանծաղուտներում՝ 0, 3 -ից 1, 0 մ/վ։

Հոսանքի արագությունը չի գերազանցում 0, 3-0, 4 մ/վ-ն, առավելագույնը մինչև 1, 4 մ/վ է։ Վիճակը հիմնականում սառցե է։ Մայիսից հուլիս սովորաբար վարարում է։ Սառցակալում նկատվում է հոկտեմբերի երկրորդ կեսից մինչև նոյեմբերի առաջին կես, սառցահոսանք՝ ապրիլից մայիսի սկիզբ։ Գետաբերանում միջին հոսքը 52 մ³/վ ։

Գետի հոսքը մինչև 5 կմ-ի վրա հստակ ընգծված չէ, իրենից ներկայացնում է ոչ մեծ լճային լայնացումներ, որոնք միանում են իրար։ Ներքևի մասերում հոսքը շատ լավ է ընդգծված, ոլորապտույտ է, չճյուղավորված։

Գետի լայնությունը վերին մասում փոփոխվում է 15-25 մետրի սահմաններում, միջին մասում՝ 150-180, իսկ ներքևի մասում՝ մինչև 220։ Խորությունը վերին հոսքերում փոփոխվում է 0, 2-ից 0, 3 մ, իսկ ներքին հոսքերում՝ 0, 5-ից 5, 5։

Անվանումը 

Տեղեկություններից մեկի համաձայն «Օմ» անունը եկել է թուրքական օմ բառից, որը նշանակում է «լուռ» ։ Տեղի մարդիկ գետն անվանում են «Օմկա» ։

Պատմական տեղեկություն 
Օմ գետի մասին առաջին աշխարհագրական տեղեկությունները գրվել են Սիբիրի գծագրերի գրքում՝ գրված Սեմյոն Ռեմեզովի կողմից 1701 թվականին։

1937 թվականին Օմի աջ ափում՝ Իրտիշ գետից 10-12 կմ հյուսիս-արևելք ստեղծվեց փոքրիկ քաղաք Մեծ Լոգ անունով։ Այստեղ, 2500 մ²-ու վրա հայտնաբերվեցին բնակավայրեր, խեցեղենի հավաքածուներ և ուշ չինական շրջանի գույք։

Վենգերովից 7 կմ դեպի հարավ Օմի գետում գտնվում է ստորգետնյա-ռիտուալ համալիր Սոպկա-2։

Էկոլոգիա 
1967 թվականին Իրտիշի ջրերի բարձրացումը առիթ դարձավ Օմկի գետաբերանում դիմհարի առաջացմանը, որը հանգեցրել է գետակի հոսքի արգելակմանը։ Մի քանի ժամում այն դարձավ ճահիճ, առաջացավ էկոլոգիական խնդիր։

Վերջին տարիներին գետը ողբերգականորեն ցամաքում է։ Օմի համար ջրի աղբյուրներ են հանդիսանում Վասյուգանական ճահիճները և Նովոսիբիրսկի շրջանի լճերը, սակայն ամեն տարի ջրի պաշարը քչանում է և այն վայրերով, որտեղով հոսում է Օմը, նկատվում է ջրի պակաս։

Ներհոսքեր

Օմսկի մարզ 
 86 կմ։ Տարբուգա 
 236 կմ։ Աչաիրկա 
 301 կմ։ Ելանկա

Նովոսիբիրսկի մարզ 
 358 կմ։ Տարկա 
 Դանիլովկա
 510 կմ։ Տարտաս 
 529 կմ։ Կամա 
 531 կմ։ Կուլաս 
 584 կմ։ Իչա 
 644 կմ։ Ուզակլա 
 670 կմ։ Կազիկ 
 820 կմ։ Կոնդուսլա 
 862 կմ։ Ուգուրմանկա 
 877 կմ։ Ռյաբկովկա 
 912 կմ։ չորացնող ջրանցք
 918 կմ։ չորացնող ջրանցք
 919 կմ։ չորացնող ջրանցք
 935 կմ։ Մուսիխա 
 946 կմ։ Ամբգուտ 
 959 կմ։ Ուբինկա 
 993 կմ։ Իչա 
 1017 կմ։ Սենչա 
 1031 կմ։ Լյաչա

Կամուրջներ

Օմսկի մարզ 

 Հոբելյանական կամուրջ
 Կոմերիտական կամուրջ
 Ֆրունզե կամուրջ
 Հոկտեմբերյան կամուրջ
 Կամուրջ հետիոտների համար
 Երկաթուղային կամուրջ
 Սիրոպյան կամուրջ
 Ավտոճանապարհային կամուրջ - Կարմիլովկա
 Ավտոճանապարհային կամուրջ - Կալաչինսկ

Նովոսիբիրսկի մարզ 
 Ավտոճանապարհային կամուրջ - Ուստ-Տարկա
 Ավտոճանապարհային կամուրջ - Բոգոսլովկա
 Ավտոճանապարհային կամուրջ - Հին Տարտաս
 Նոր Ավտոճանապարհային կամուրջ - Կույբիշև
 Հին Ավտոճանապարհային կամուրջ - Կույբիշև
 Կամրջանավ - Կույբիշև 
 Ավտոճանապարհային կամուրջ - Ուշկովո, Չումակովո

Ծանոթագրություններ 

Ռուսաստանի գետեր