Հանրային կառավարում

Հանրային կառավարում, պետական կառույցների և նրանց պաշտոնատար անձանց գործունեությունն է` ուղղված հասարակության շահերին և կառավարման ամրապնդմանը։

Հանրային կառավարման գործունեությունն ավանդաբար հակադրվում է մի կողմից քաղաքական գործունեությանը, մյուս կողմից` քաղաքական կուրսի ձևավորման գործունեությանը։ բաժանվում է երկու տեսակի՝ քաղաքական գործունեության և քաղաքականության ձևավորման։

Հանրային կառավարման սկզբունքների ձևավորման հիմնական մոտեցումներ 

Հանրային կառավարման տեսության մեջ կա երեք հիմնական մոտեցում` ուղղված պետական կառավարման հիմնական սկզբունքների ձևավորմանը։ Դրանք են.

 իրավական մոտեցում
 քաղաքական մոտեցում
 կառավարչական մոտեցում

Համաձայն իրավական մոտեցման` հանրային կառավարաման հիմնական արժեքները օրենքի գերակայությունն ու քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանությունն են։ Հանրային ծառայողը ենթակա է ոչ այնքան իր ղեկավարությանը, որքան իրավական պետության պահանջներին ու Սահմանադրությանը։

Համաձայն քաղաքական մոտեցման` հանրային կառավարման առանցքային խնդիրը ժողովրդի կամքի արտահայտման լավագույն մարմնավորումն է։ Հանրային ծառայողը պետք է քաղաքականապես պատասխանատու լինի և քաղաքացիների ընթացիկ շահերը ընկալող։ Դրա համար հաճախ պահանջվում է «ներկայացուցչական բյուրոկրատիա» կոնցեպցիայի իրականացում, որի շրջանակներում գործադիր իշխանության մարմինները պետք է լինեն հասարակության սոցիալական մոդել։ Ենթադրվում է, որ այս իրավիճակում թեթևանում են գերատեսչությունների կողմից առկա հանրային շահերի հաշվառումը, նվազում է առանձին խմբերի նկատմամբ խտրականությունը։

Համաձայն կառավարչական մոտեցման` հանրային կառավարման հիմնական արժեքները պետք է լինեն արդյունավետությունը, խնայողությունը և սոցիալական պատասխանատվությունը։ Այս ամենի հիմնական խնդիրն է ինչպես հասնել անհրաժեշտ արդյունքին` նվազագույն ծախսերով։ Տվյալ մոտեցման բնորոշ գիծը «հանրային մենեջմենթ» (public management) հասկացության օգտագործումն է որպես «հանրային կառավարման» հոմանիշ։

Հանրային կառավարման նորարարական մոտեցումներից մեկը ձևակերպել է լեհ քաղաքագետ Պշեչը` Համաշխարհային քաղաքագիտական նստաշրջանում (2001թ.): Ըստ այս մոտեցման` հանրային կառավարումը պետք է հասարակության համար հարմարավետ լինի և չխախտի համակարգային կազմակերպությունների օրենքները, ինչը շատ կարևոր է արտաքին քաղաքական կայունության համար։

Այս երեք մոտեցումների ընդհանուր խնդիրն է հանրային ծառայողների գործողությունների համաձայնեցումը նախապես ձևավորված սկզբունքներին`

 օրենքի գերակայության սկզբունք
 ժողովրդի կամքին հետևելու սկզբունք
 անհրաժեշտ սոցիալ-տնտեսական արդյունքների ստացման սկզբունք

Նշված խնդիրների լուծումից է ձևավորվում հանրային կառավարման որակը։

Հիմնական կառավարչական որոշումներ

Հանրային կառավարման ուսումնասիրությունը հնարավոր է իրականացնել հետևյալ դասակարգմամբ.

 Որոշումներ, որոնք ձևավորված են որպես նորմատիվային իրավական ակտեր (Սահմանադրություն, օրենքներ և այլն)։
 Որոշումներ, որոնք ձևավորված են որպես ոչ նորմատիվային իրավական ակտեր, գործողություններ (կամ անգործություն), որոնք ընդունվել են նորմատիվ իրավական ակտին համապատասխանաբար։
 Որոշումներ, որոնք ձևավորված են որպես ոչ նորմատիվային իրավական ակտեր, որոնց իրականացման համար ընդունվում են առաջին տեսակի որոշումները։

Կախված ազդեցության աստիճանից` գործողությունների ամենալայն մասշտաբներ և կարևորություն ունեն առաջին տեսաի հանրային կառավարչական որոշումները։ Այդ ներգործությունը կարող է լինել կործանիչ (երբ օրենսդրությունում առկա են ապակայունացնող գործոններ կամ օրենսդրական անկատարություն) կամ ստեղծարար։ Ժամանակակից պետության տնտեսության սնանկացումը կապված է հանրային կառավարման որոշումների ընդունման ցածր որակի, իսկ վերածնունդը` դրանց բարձր որակի հետ։ Դասակարգման այս հիմքով 2012 թվականին մշակվել է Հանրային կառավարման համակարգի կոնցեպցիան, որը արմատապես տարբերվում է այսօր աշխարհում գործող համակարգից։

Տես նաև 

 Քաղաքատնտեսություն

Գրականություն 
 Алексеева С. И. Основные этапы развития аппарата государственного управления в России // С. И. Алексеева, О. В. Егоренкова, Т. Н. Захарова. Политическая история России: Учебное пособие. Ч. 1. IX — начало XX вв. СПб., 2005. С. 182—281.
 Гринин Л. Е. Зависимость между размерами общества и эволюционным типом политики // История и математика: Анализ и моделирование социально-исторических процессов / Ред. Андрей Коротаев А. В., Малков С. Ю., Гринин Л. Е. М.: КомКнига/УРСС. С.263-303. ISBN 978-5-484-01009-7
 Сулакшин С. С., Новиков Д. Б., Гаганов А. А., Хвыля-Олинтер Н. А. Проблемная повестка современной России. Центр научной политической мысли и идеологии. -М.: Наука и политика. −2015. −184 с.

Ծանոթագրություններ 

Պետական կառավարում