Ոսկե ձկնիկ (կերպար)

Ոսկե ձկնիկ, բանահյուսական գրական կերպար։ Ձկնիկը կարողանում է խոսել մարդկային լեզվով և կատարել ցանկություններ։

Բանահյուսություն և գրականություն 
Ոսկե ձկնիկը (կամ կախարդական հատկություններով օժտված ցանկացած այլ ձուկ) բանահյուսության մեջ հանդիպում է մի շարք ժողովուրդների մոտ։ Հեքիաթներում նա սովորաբար կատարում է հրաշագործ օգնականի դեր՝ առաջարկելով և կատարելով որոշակի ծառայություններ (դժվարին իրավիճակներում ցանկությունների կատարում կամ օգնության ցուցաբերում)՝ որպես երախտագիտություն այն բանի, որ իրեն ազատեն։ Դրա հետ միաժամանակ բարերարի նկատմամբ ագահությունը, որպես կանոն, խիստ պատժվում է։

Ոսկե ձկնիկի մասին ամենահայտնի ստեղծագործություններից է Ալեքսանդր Պուշկինի «Հեքիաթ ձկնորսի և ձկնիկի մասին» երկը։ Կարծիք կա, որ Պուշկինը սյուժեն փոխ է առել Գրիմ եղբայրների «Ձկնորսի և նրա կնոջ մասին» հեքիաթից։

Ոսկե ձկնիկն անիմացիաներում 
Ցանկություններն իրագործել կարողացող հրաշագործ օգնականի դերում ոսկե ձկնիկը հանդես է գալիս մի շարք մուլտֆիլմերում.
 «Հեքիաթ ձկնորսի և ձկնիկի մասին» (1937)
 «Հեքիաթ ձկնորսի և ձկնիկի մասին» (1950)
 «Վովկան Հեռավոր թագավորությունում» (, ռեժիսոր՝ Բ. Ստեպցանցև, «Սոյուզմուլտֆիլմ», 1965)
 «Լեոպոլդ կատուն և Ոսկե ձկնիկը» (ռեժիսոր՝ Ա. Ռեզնիկով, «Էկրան», 1975)
 «Մայրը, հայրը և Ոսկե ձկնիկը» (ռեժիսոր՝ Վ. Կոստիլևա, «Կիևնաուչֆիլմ», 1976)

Ոսկե ձկնիկի հայրենիքը 
Ոսկե ձկնիկը՝ որպես ռուսական բանահյուսության հերոս, ունի միանգամից 2 «հայրենիք», որտեղ կերպարն օգտագործվում է որպես տարածքի զբոսաշրջային բրենդ։

2008 թվականին Վոլոգդայի մարզի Վաշկինսկի շրջան սկսվել է «Սպիտակ լիճ՝ Ոսկե ձկնիկի թագավորություն» ծրագիրը։ Հեքիաթային հերոսի հայրենիքը հայտարարվել է շրջանի վարչական կենտրոնը՝ Լիպին Բոր գյուղը։ Ծրագրի գաղափարական հիմքն է դարձել շրջանում ձկնորսության զարգացումը (Լիպին Բոր գյուղը գտնվում է Սպիտակ ծովի ափին), իսկ շրջանի գերբին պատկերված են սպիտակաձկներ։ Տեղական բարբառով այն անվանվում է «վաշկալոկ», պնդում են, որ այդ բառը վեպսերի լեզվից թարգմանաբար նշանակում է «պղնձե ձուկ»։
2009 թվականին գյուղում թանգարանային էքսպոզիցիայով բացվել է Ձկան և ձկնորսության տուն, կառուցվել է Ոսկե ձկնիկի վերնատուն։ Ամեն տարի հունիսի 16-ին Լիպին Բորում նշվում է «Ոսկե ձկնիկի ծննդյան օրը»։ 2009 թվականին 9 ամսվա ընթացքում զբոսաշրջիկների թիվը կազմել է 12000 մարդ (2006 թվականին՝ նախագծի իրականացումից առաջ՝ 300 մարդ)։

2011 թվականին «Ռուսաստանի հեքիաթային քարտեզ» ծրագրի համակարգող Ալեքսեյ Կոզլովսկին «Ոսկե ձկնիկի հայրենիք» է հայտարարել Նիժնի Նովգորոդի մարզի Մեծ Բոլդինո գյուղը, որտեղ Ա. Պուշկինը, ըստ իրեն, գրել է իր հայտնի հեքիաթը։ Կոզլովսկին նաև հայտնել է, որ մարզի այդ ժամանակվա մարզպետ Վալերի Շանցևին նամակ է ուղարկվել, որով զբոսաշրջային ենթակառուցվածքների զարգացման առաջարկություն է արվել։ 2012 թվականի հունվարի դրությամբ ծրագրի զարգացման վերաբերյալ տեղեկատվությունը հասանելի չի եղել։

Ոսկե ձկնիկի արձանը 
Մի շարք քաղաքներում տեղադրված են Ոսկե ձկնիկի արձաններ, որոնք քաղաքացիների և զբոսաշրջիկների շրջանում ձեռք են բերում «ցանկություններ իրականացնողի» համբավ։ Ներկայումս Ա. Ս. Պուշկինի հեքիաթի հերոսի արձանները տեղադրված են Կալուգայում, Սանկտ Պետերբուրգում, Աստրախանում, Կեմերովոյում, Դոնեցկում, Նովոսիբիրսկում։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Վ. Տորոպ։ Ոսկե ձկնիկի արկածները (Ոսկե ձկնիկը հնագույն ժողովուրդների բանահյուսության մեջ)
 Ռուսական հեքիաթ «Ձկնորսի և Ոսկե ձկնիկի մասին» 
 «Ոսկե ձկնիկը»։ Հնդկական հեքիաթ
 «Ոսկե ձկնիկը»։ Չինական հեքիաթ
 «Խոսող ձուկը»։ Հայկական հեքիաթ

Գրական հեքիաթներ
Հեքիաթների կերպարներ
Հորինված խոսող կենդանիներ