Կապեցիտաբին

Կապեցիտաբին, վաճառքային անունը Քսելոդա, քիմիոթերապևտիկ դեղ, որն օգտագործվում է կրծքագեղձի, ստամոքսի և կոլոռեկտալ քաղցկեղների բուժման համար։ Կրծքագեղձի քաղցկեղի բուժման մեջ այն օգտագործվում է հիմնականում դոցետաքսելի հետ։ Կիրառվում է բերանացի։

Հաճախ դիտվող կողմնակի երևույթներից են որովայնային ցավը, փսխումները, լուծը, թուլությունը և ցանավորումը։ Այլ, ավելի ծանր կողմնակի երևույթներից դիտվում են մակարդման խանգարումներ, ալերգիկ ռեակցիաներ, սրտային խնդիրներ, արյան բջիջների ցածր քանակ։ Այն խորհուրդ չի տրվում երիկամային խնդիրներ ունեցող անձանց։ Հղիության ընթացքում վերջինիս օգտագործումը կարող է վնասել պտղին։ Օրգանիզմի ներսում կապեցիտաբինը վերածվում է 5-ֆտորուրացիլի, որն էլ իր ազդող ձևն է։ Այն պատկանում է ֆտորպիրիմիդինների ընտանիքին, որոնցից են 5-ֆտորուրացիլը և տեգաֆուրը։

Կապեցիտաբինը արտոնագրվել է 1992-ին և բժշկական օգտագործման համար հաստատվել է 1998 թ-ին։ Այն ներառված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության անփոխարինելի դեղերի ցանկում, որոնք համարվում են առողջապահական համակարգի ամենաարդյունավետ և ամենաանվտանգ դեղերը։ Զարգացող երկրներում կապեցիտաբինի բուժման մեկ կուրսը կազմում է մոտ 122․64-195․66 ԱՄՆ $: Միացյալ թագավորությունում դեղի մեկ կուրսի արժեքը NHS-ի համար կազմում է 210․67 £։ ԱՄՆ-ում 2016թ-ի դրությամբ դեղն արժե 1,892․00 $:

Բժշկական ցուցումներ 
Այն կիրառվում է հետևյալ քաղցկեղների բուժման համար․
 Կոլոռեկտալ քաղցկեղ (կամ որպես նեոադյուվանտ բուժում ճառագայթման հետ, ադյուվանտ թերապիա կամ մետաստազավորված ձևերի դեպքում) 
Կրծքագեղձի քաղցկեղ (մետաստազավորված կամ մոնոթերապիայի/համակցված թերապիայի ձևով․ այն Միացյալ թագավորությունում արտոնագրված է, որպես երկրորդ ընտրության միջոց
 Ստամոքսի քաղցկեղ (ԱՄՆ-ում կիրառումը հաստատված չէ․ արտոնագրված է Միացյալ թագավորությունում  
 Կերակրափողի քաղցկեղ (ԱՄՆ-ում կիրառումը հաստատված չէ)

Կողմնակի ազդեցություններ
Կողմնակի երևույթները ըստ հաճախականության․

Շատ հաճախ (>10% հաճախականություն)

 Ախորժակի բացակայություն
 Լուծ
 Փսխում
 սրտխառնոց
 Բերանաբորբ
 Որովայնի ցավ
 Հոգնածություն
 Ասթենիա/թուլություն
 Ձեռք-ոտք համախտանիշ
 Այտուցներ
 Տենդ
 Ցավ
 Գլխացավ
 Ալոպեցիա|մազաթափություն
 Մաշկաբորբ
 Դիսպեպսիա/մարսողության խանգարում
 Հևոց/շնչարգելություն
 Աչքի գրգռում
 Ոսկրածուծի ճնշում

Հակացուցումներ
Հակացուցումներից են․
 Ֆտորուրացիլի, կապեցիտաբինի կամ նրանց այլ ածանցյալների նկատմամբ գերզգայունության պատմություն 
 Դիհիդրոպիրիմիդին դեհիդրոգենազայի պակաս
 Հղիություն և կրծքով կերակրում
 Ծանր լեյկոպենիա, նեյտրոպենիա կամ թրոմբոցիտոպենիա 
 Ծանր լյարդային կամ երիկամային խնդիրներ
 Սորիվուդինով կամ իր քիմիական նմանակներով (օրինակ՝ բրիվուդինը) բուժում

Դեղորայքային փոխազդեցություններ
Դեղեր, որոնց փոխազդեցության մասին հայտնի է․
 Սորիվուդին կամ իր նմանակները, ինչպես բրիվուդինը
 CYP2C9-ի սուբստրատներ, ներառյալ՝ վարֆարինը և կումարինի այլ ածանցյալները
 Ֆենիթոին, քանի որ կապեցիտաբինը բարձրացնում է ֆենիթոինի շիճուկային խտությունը
 Կալցիումի ֆոլինատը կարող է ուժեղացնել կապեցիտաբինի բուժական ազդեցությունները, պայմանավորված վերջինիս ածանցյալ 5-ֆտորուրացիլի հետ առկա սիներգիզմով։ Այս սիներգիզմի պատճառով կարող է դիտվել շատ ավելի ծանր լուծ

Ֆարմակոգենետիկա
Դիհիդրոպիրիմիդին դեհիդրոգենազա ֆերմենտը պատասխանատու է ֆտորպիրիմիդինների խմբի դեղերի՝ կապեցիտաբինի, ֆտորուրացիլի և տեգաֆուրի նյութափոխանակության համար։  Այս ֆերմենտի գենետիկ տարբերակներով պայմանավորված, կարող է դիտվել վերջինիս ակտիվության նվազում կամ բացակայություն, և այլ անձինք, ովքեր հետերոզիգոտ կամ հոմոզիգոտ են այդ տարբերակի համար, կունենան ֆերմենտի մասնակի կամ լրիվ բացակայություն․ մարդկանց մոտ 0․2%-ը ունի ֆերմենտի լրիվ բացակայություն։ Ֆերմենտի մասնակի կամ լրիվ բացակայությամբ հիվանդները ունեն ծանր կամ, նույնիսկ, մահացու դեղորայքային տոքսիկության բարձր ռիսկ, ֆտորպիրիմիդիններով բուժման ժամանակ․ որպես օրինակ կարող է դիտվել ոսկրածուծի ճնշում, նեյրոտոքսիկություն կամ ձեռք-ոտք համախտանիշ։

Ազդեցության մեխանիզմ 
Կապեցիտաբինը օրգանիզմում վերածվում է 5-ֆտորուրացիլի, որը թիմիդիլատ սինթազայի պաշարիչ է, և ընկճում է թիմիդիլատ մոնոֆոսֆատի սինթեզը, որն անհրաժեշտ է ԴՆԹ-ի դե նովո սինթեզի համար։

Հասարակություն և մշակույթ 
Վաճառքային անվանումներից մեկը Քսելոդան է, որը արտադրում է Գենենթեքը։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
U.S. National Center for Biotechnology Information: Medical Genetics Summaries - Capecitabine Therapy and DPYD Genotype
Xeloda.com (patient information, tools, and resources)

Կարբամատներ
Պիրիմիդոններ
Ֆտորօրգանական միացություններ
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր