Մենամարտ (պատմվածք)

Մենամարտ (պատմվածք), Անտոն Պավլովիչ Չեխովի ամենամեծ պատմվածքներից։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1891 թվականին «Նոր ժամանակներ» թերթում։ Պատմվածքի իրադարձությունները տեղի են ունենում Կովկասում, Սև ծովի ափին։

Աշխատանք պատմվածքի վրա 
Առաջին հիշատակումները գաղափարի մասին, որոնք հիշեցնում են «Մենամարտ»-ի բովանդակությունը, գտնվում են 1888 թվականի նամակում։ Կովկաս կատարած ուղևորությունից հետո, 1888 թվականի նոյեմբերին Չեխովը գրում է Ա. Ս. Սուվորինին։ «Օհ՜ թե ինչպես եմ սկսել պատմվածքը։ Գրում եմ սիրո մասին։ Ընտրել եմ ֆելիետոնային-վիպագրական ձևը։ Մի պարկեշտ մարդ հափշտակել է պարկեշտ մարդու կնոջը և դրա մասին գրում է իր կարծիքը։ Թեթևակի խոսում եմ թատրոնի մասին, համոզմունքների տարբերության, վրացական ռազմական մայրուղու, ընտանեկան կյանքի, ժամանակակից մտավորականների կյանքին պատրաստ չլինելու մասին, Պեչորինի, Օնեգինի, Կովկասի մասին»։ Պատմվածքի վրա աշխատանքը սկսել է 1890 թվականի վերջին, Չեխովի Սախալինից Մոսկվա վերադառնալուց անմիջապես հետո։

Կերպարներ 
 Հիմնական կերպարներ
 Իվան Անդրեևիչ Լաևսկի՝ քսանութ տարեկան երիտասարդ, ում բնորոշ է անգիտակցական սուտը։ Ինչպես գրում է Ա. Մ. Սկանիչևսկին նա «բարոյապես շփացած, ծույլ և կնամոլ է։» Պատմվածքի վերջում նրա հետ կերպարանափոխություն է կատարվում և նա դառնում է «օրինակելի քաղաքացի»
 Նադեժդա Ֆեոդորովնա՝ Լաևսկու կենակցուհին։ 
 Ֆոն Կորեն՝ երիտասարդ կենդանաբան։ Ամուր անձնավորություն, բռնակալական գաղափարներով։ Հերբերտ Սփենսերի բնական ընտրության հզորության մասին  հայացքների փոխանցողը։
 «Մենամարտ»- ի երկրորդական կերպարները չարժանացան քննադատների հատուկ ուշադրությանը։ Չնայած որոշները նշեցին, որ հեղինակը հմտորեն պատկերել է պատմվածքի երկրորդական կերպարներին։
 Սամոյլենկո՝ ռազմական բժիշկ, սրճարանի սեփականատեր։
 Սարկավագ Պոբեդով՝ երիտասարդ, ով նոր է ավարտել ճեմարանը։
 Կիրիլին՝ ոստիկանական պրիստավ, Նադեժդա Ֆեդորովնայի սիրեկանը։

Քննադատություն 

Չեխովյան հայտնի զոիլոս Սկաբիչևսկին գրում . «Չեխովի գեղարվեստական տաղանդի ուժը՝ կերպարների վարպետորեն նկարագրումն է, բայց մտքերը, որոնք ներկայացված են վերջին ստեղծագործություններում, ապշեցնում են իրենց թշվառությամբ»։ Գրական քննադատ Ա. Բ. Դերմանը պնդում է, որ ստեղծագործության մեջ «Զգացվում է հեղինակի ներքին համոզմունքը այն դոգմայի հանդեպ, որին նա ենթարկել է իր հերոսների գործողությունները և այստեղից վերջաբանի  անկենդանությունը, սխեմատիկությունը, ճմռթվածությունը»։ «Մենամարտ»-ը  Չեխովի ձախողումների շարքին է դասել նաև Դ. Միրսկին։

Գ. Պ. Բերդնիկովը նշում է Չեխովի շեղումը «Տոլստոյի բարոյախոսությունից»։ Լեվսկոյի և Նադեժդա Ֆեդորովայի ներաշխարհի բացահայտման հետ ի հայտ է գալիս ավելի սուր հակամարտություն՝ յուրաքանչյուրը իր խղճի հետ, այդ հակամարտությունը գրականագետի կարծիքով նախապատրաստում է, հոգևոր մաքրման ճգնաժամը, որը  վերապրում են նրանք՝ մենամարտի նախօրեին։

Էկրանավորում 
 Վատ լավ մարդը (1973 թվական, ռեժիսոր Իոսիֆ Խեյֆից, նկարահանումները կատարվել են Եվպատորիայում և Գագրայում)
 «Մենամարտ» (2010 թվական, ռեժիսոր Դովեր Կոշաշվիլի, նկարահանումները կատարվել են Խորվաթիայում)
 Ձիերը ինձ տանում են... (1996 թվական, ռեժիսոր Վլադիմիր Մոտլ)
 «Մենամարտ» (1962 թվական, ռեժիսորներ՝  Տատյանա Բերեզանցևա, Լև Ռուդնիկ)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
The Duel and Other Stories by Anton Pavlovich Chekhov

Անտոն Չեխովի ստեղծագործություններ
Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
1891 պատմվածքներ
Էկրանավորված ռուսական վեպեր