Ազատարար զինվորի հուշարձան (Տրեպտովի զբոսայգի)

«Ազատարար զինվորի հուշարձան»,  հուշակոթող, որը գտնվում է Բեռլինի Տրեպտովի զբոսայգում, երեք խորհրդային զինվորական հուշարձաններից մեկն է՝ Պանկովի խորհրդային զինվորական հուշարձանի և  Տիրգարտենի խորհրդային պատերազմին նվիրված հուշարձանի հետ միասին։ Քանդակի քանդակագործը եղել է Եվգենի Վուչետիչը, ճարտարապետը՝ Յակով Բելապոլսկին, նկարիչ՝ Անատոլի Գորպենկոն, ինժեները ՝ Սարրա Վալերիուսը։ Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 1949 թվականի մայիսի 8-ին,  բարձրությունը 12 մետր է, քաշը՝ 70 տոննա։ Համարվում է Հայրենական մեծ պատերազմի,  երկրորդ աշխարհամարտի խորհրդային ժողովրդի հաղթանակի և եվրոպական ժողովրդի նացիզմից ազատվելու խորհրդանիշ։

Նկարագրություն 
Քանդակի կենտրոնում խորհրդային զինվորի բրոնզե մարմինն է՝  կանգնեցված սվաստիկայի բեկորների վրա։ Մի ձեռքով դեպի ներքև  իջնող սուրն է բռնած, մյուս ձեռքով՝ իր կողմից փրկված գերմանացի աղջնակին։

Քանդակի համար նախատիպ կարող էին հանդիսանալ Կեմերովի մարզի, Տիսուլի տարածաշրջանի Վոզնեսենկ գյուղի բնակիչ Նիկոլայ Մասալովը, որը 1945 թվականի ապրիլի 30-ին Բեռլինի գրավվման մարտերի ընթացքում փրկել էր գերմանացի աղջկան և Մինսկի մարզում ծնված ավագ սերժանտ Տրիֆոն Լուկյանովիչը, որը նույնպես քաղաքի գրավման մարտերի ժամանակ աղջկա էր փրկել և զոհվել 1945 թվականի ապրիլի 29-ին։ Քանդակի  էսքիզում զինվորը ձեռքին եղել է ինքնաձիգ, բայց Ստալինի առաջարկով ճարտարապետ Վուչետիչը փոխել է սրի։
Հայտնի է նաև աղջկա անունը, որը հանդիսացել է քանդակի բնորդուհին․ երեքամյա Սվետլանա Կոտիկովան, որը Բեռլինի խորհրդային ճակատամասի պարետ՝  գեներալ- մայոր Ալեքսանդր Կոտիկովի դուստրն է։ Հետագայում Կոտիկովան դարձել է դերասանուհի։ Նրա ամենահայտնի դերը  եղել է  «Օհ, այդ Նաստյան» (1971) ֆիլմում, որտեղ  Սվետլանան խաղացել է   ուսուցչուհի Մարյանա Բորիսովնայի դերը։

Պատվանդան և հուշասրահ 
Հուշարձանը տեղադրված է ազատ տարածությունում գտնվող  բլրի վրա, դեպի պատվանդան են տանում աստիճաններ։ Պատվանդանի ներսում գտնվում է մեծ կլոր սրահ։ Սրահի պատերը զարդարված են մոզայիկ պաննոյով՝ նկարիչ՝ Ա․Ա․Գորպենկո։ Այդ պաննոյում պատկերված են տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներ՝ նաև Կովկասի և Միջին Ասիայի ազգերից, որոնք ծաղկեպսակներ են դնում խորհրդային զինվորների շիրմաքարերին։ Նրանց գլխավերևում ռուսերեն և գերմաներեն գրված է․ «Այժմ բոլորը պետք է ընդունեն, որ խորհրդային ժողովուրդը իր անձնազոհ պայքարով փրկեց Եվրոպայի քաղաքակրթությունը ֆաշիստական զավթիչներից։ Դրանում մեծ դեր  է ունեցել  խորհրդայի ժողովրդի մատուցած ծառայությունը մարդկության պատմությանը» (մեջբերում՝ Ստալինի զեկուցումից՝ նվիրված Հոկտեմբերյան հեղափոխության 27-րդ ամյակին)։

Սրահի կենտրոնում տեղադրված է խորանարդաձև սև պատվանդան, որի վրա կանգանած է ոսկեգույն զարդարված արկղիկ, որի մեջ գիրք է՝ այծի կարմիր կաշուց։ Գրքում գրված են Բեռլինը գրաված հերոսների անունները, որոնք թաղված են եղբայրական գերեզմանում։ Սրահի գլխամասը զարդարում է 2,5 տրամագծով սուտակից և հախճապակե ջահը։

Կառուցում 
Տրեպտովյան զբոսայգու հուշահամալիրի նախագիծը  շահել է  մրցույթում, որին ներկայացվել  է 33 նախագիծ։ Հաղթել են Վուչետիչի և Բելոպոլսկու ներկայացրած նախագծերը։ Շինարարական աշխատանքների ղեկավարությունը ստանձնել էր խորհրդային բանակի «27-րդ  պաշտպանական կառույցների  ղեկավարությունը»։ Շինարարական աշխատանքներին մասնակցել են 1200 գերմանացի բանվոր, նաև գերմանական շինարարական կազմակերպություններ։ Զինվորի 70 տոննանոց  քանդակը  պատրաստվել է 1949 թվականի գարնանը՝  Լենինգրադի  «Մոմումենտսկուլպտուր» գործարանում։ Քանդակը բաղկացած է եղել 6 առանձին մասերից, որոնք պատրաստվելուց հետո  ուղարկվել են Բեռլին։ Աշխատանքներն ավարտվել  են 1949 թվականի մայիսին։ Նույն թվականի մայիսի 8-ին Բեռլինի խորհրդային պարետ,  գեներալ մայոր Ա․Գ․ Կոտիկովի կողմից տեղի է ունեցել հուշահամալիրի  հանդիսավոր բացումը։ 1949 թվականի սեպտեմբերին հուշահամալիրի պահպանությունը տրվել է Մեծ Բեռլինի մագիստրատուրայի խորհրդային զինվորական հրամանատարությանը։

Վերանորոգում 
2003 թվականի աշնանը քանդակը վերցրվել է իր տեղից և ուղարկվել ռեստավրացիայի։ 2004 թվականի մայիսի 2-ին քանդակը  նորից տեղադրվել է իր նախկին տեղում։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Трептов-парк Мемориал воинам-освободителям в Трептов-парке. Репортаж Deutsche Welle
 Монумент из космоса (Общий вид) (Google Maps)
 Монумент из космоса (Максимальное увеличение) (Google Maps)

Բեռլինի հուշարձաններ
Բեռլինի տեսարժան վայրեր
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հուշարձաններ
Հսկայական արձաններ
1949 հիմնադրումներ
Բրոնզե արձաններ