Խելոք Էլզան

«Խելոք Էլզան» (), Գրիմ եղբայրների հեքիաթը, ֆարս երիտասարդ աղջկա մասին, որը, ճանաչվելով որպես «խելացի», կատարում է շատ հիմարություններ, ապագան տեսնում մռայլ լույսի ներքո և ուրիշներին վարակում անհիմն վախով։ Ըստ Աառնե-Թոմփսոնի, հեքիաթների դասակարգման համակարգում ունի 1450 և 1383 համարները։

Սյուժե 
Ծնողների տանն ապրում է խելացի Էլզան, որին մայրը համարում է բավական խելացի, քանի որ նա լսում էր, թե ինչպես է «քամին զբոսնում փողոցում» և «ինչպես են ճանճերը հազում»։

Հանսը գալիս է Էլզայի հետ նշանվելու, և նրան ուղարկում են նկուղ՝ գարեջուր բերելու։ Աղջիկը տեսնում է պատի վրայի քլունգը, որը պատահմամբ մոռացել էին որմնադիրները։ Նա ենթադրում է, որ քլունգը հետագայում կարող է սպանել իր երեխային, եթե պատահաբար ընկնի պատի վրայից։

Էլզան մոռանում է գարեջրի մասին և սկսում լացել։ Անհանգստանալով Էլզայի ուշանալու համար՝ նրա հետևից նկուղ են գնում աղախինը, ծառան, մայրը և հայրը։ Նրանք բոլորը, իմանալով վշտի պատճառը, նույնպես սկսում են ողբալ։ Ապագա փեսացուն հոգնում է սպասելուց և իջնում նկուղ։ Հանսը կարողանում է լուծել խնդիրը՝ հանելով քլունգը պատից։ Բոլորը բարձրանում են վերև և միանգամից հարսանիք են անում։

Իր երիտասարդ կնոջ հետ մի որոշ ժամանակ ապրելուց հետո Հանսը ուղևորվում է աշխատելու։ Էլզան գնում է դաշտ՝ ցորենը հնձելու։ Սակայն նա որոշում է նախ ուտել, ապա քնել։ Ուշ երեկոյան Հանսը գալիս է տուն ու չի գտնում կնոջը։ Նա մտածում է, որ Էլզան դեռ աշխատում է դաշտում։ Գնալով Էլզայի հետևից՝ Հանսը տեսնում է, որ արտը հնձված չէ։ Այդ ժամանակ նա քնած Էլզայի վրա է գցում զանգուլակներով ձկնորսական ցանց։

Երբ Էլզան արթնանում է, շփոթվում է զանգակների ձայնից։ Նա ինքն իրեն հարցնում է. «Սա ե՞ս եմ, թե՞ ոչ»։ Որոշելով այդ հարցի պատասխանն իմանալ ամուսնուց՝ նա թակում է իրենց տան դուռը և հարցնում. «Էլզան տա՞նն է»։ Հանսը պատասխանում է, որ նա տանն է։ «Ա՜խ, տեր աստված, փաստորեն ես չեմ»,- վախենում է Էլզան։ Նա թակում է այլ դռներ, բայց դրանցից ոչ մեկը չի բացվում նրա առաջ։ Եվ այդ ժամանակ նա փախչում է գյուղից։

Մեկնաբանություններ 
Գրականագետ Էրիկա Ալմա Մեցգերը Էլզա անունը նմանացնում է անհատակության տիրուհի Իլզա հավերժահարսի անվան հետ՝ նրա կերպարում տեսնելով պարանոյիկ շիզոֆրենիայի զարգացման գործընթացը։ Աստվածաբան, հոգեվերլուծության վերաբերյալ աշխատությունների հեղինակ Օյգեն Դրեվերմանը կարծում է, որ Էլզայի մոտ ակնհայտ է սխալ դաստիարակության միջոցով անձի կործանման գործընթացը։ Գրող Հայնց Պետեր Ռյորն Էլզայի մոտ ախտորոշում է անձի հիսթերիկ խանգարում։

«Խելոք Էլզայի համախտանիշ» 
«Խելոք Էլզայի համախտանիշ» կամ «խեղճ Էլզայի համախտանիշ» հոգեբուժության մեջ կոչվում է մարդու կպչուն տագնապային վիճակը, որը կապված է սեփական ապագան մռայլ գույներով տեսնելու հետ։ Նկարագրվել է Ջոն Ֆլյուգելի կողմից 1945 թվականին։ Այս համախտանիշը հաճախ դրսևորվում է երիտասարդ մայրերի մոտ, որոնց մշտապես թվում է, որ իրենց երեխաներին վտանգ է սպառնում։ Ծայրահեղ դեպքերում համախտանիշը կարող է վերածվել կպչուն նևրոզի, որն ունի մեծացող երեխային ամբողջությամբ ղեկավարելու և նրան ամեն գնով իր կողքին պահելու փորձի միտում։

Համախտանիշը նաև խորացնում է երեխաների վիճակը, որոնք հակված են օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարումների։ Երեխաներին մոտ մարդկանց կողմից նրանց վախերին և ցանկություններին մեծ տեղ տալը բացասական է ազդում երեխայի հոգեկանի վրա։

Տես նաև 
 Կիկոս

Ծանոթագրություններ 

Գրիմ եղբայրների հեքիաթներ
Գերմաներեն գրականություն