Կատուն և խոհարարը

«Կատուն և խոհարարը», Իվան Անդրեևիչ Կռիլովի առակներից մեկը։ Այս առակը ներառված է առակների այն շարքի մեջ, որոնք նվիրված են 1812 թվականի Հայրենական պատերազմին (բացի այս առակից, շարքի մեջ ընդրկված են «Անջատում», «Ագռավն ու հավը», «Գայլը շնանոցում», «Գումակ», «Գայլաձուկը և կատուն» առակները)։

Սյուժե 
Առակի սյուժեի համաձայն՝ խոհարարը գնում է գինետուն և Վասկային թողնում՝ ուշադրությամբ հետևելու և մկներից պաշտպանելու սննդամթերքի պաշարները։ սակայն կատուն ոչ միայն չի հետևում, այլև հենց ինքն է ուտում այդ պաշարների մի մասը։ Այսպիսով՝ կատուն ուտում է կարկանդակը, հերթը հասնում է աքաղաղին։

Երբ խոհարարը տեսնում է պաշարները, որոնց մի մասը չկար, զայրանում է կատվի վրա։ Ընդ որում՝ խոհարարը չի նկատում, որ քանի դեռ ինքը զայրանում է կատվի վրա, նա արդեն ուտում է սննդամթերքի մնացած մասը։

Կապը 1812 թվականի հետ 
Կիրպիչնիկովի կարծիքով՝ առակն արտացոլում է գրողի դժգոհությունը Միխայիլ Բարկլայ-դը-Տոլիի դանդաղաշարժության հետ։ Գրված է Միխայիլ Կուտուզովին՝ գլխավոր հրամանատար նշանակելու նախօրեին, վերաբերում է 1812 թվականի հայրենական պատերազմի սկզբում տեղի ունեցած իրադարձություններին։ Միևնույն ժամանակ, խորհրդային գրականագետ Միխայիլ Բրիքսմանը նշել է, որ առակի առաջին ընթերցումը տեղի է ունեցել դեռևս 1812 թվականի մարտին «Ռուսերեն խոսքի սիրահարների զրույց». այդ կերպ հավաստիացնում է, որ այս առակը չի կարող որևէ կապ ունենալ Միխայիլ Բարկլայ-դը-Տոլիի հետ։

Թևավոր խոսք՝ առակից 
Առակից թևավոր խոսք է դարձել այս նախադասությունը. «Իսկ Վասկան լսում և ուտում է»։ Օգտագործվում է այնպիսի իրավիճակներում, երբ որևէ մեկը մյուսին երկար ժամանակ հանդիմանում է ինչ-որ բանի միջև, բայց այն մեկը, միևնույնն է, զբաղվում է իր դատապարտելի գործով։ Այս թևավոր խոսքից էլ ծագել է «վասկիզմ» հասկացությունը։

Ծանոթագրություններ 

Առակներ