Գարեգին Աղբալյան

Գարեգին Հակոբի Աղբալյան (), հայ հոգեբույժ, պետական և հասարակական աշխատող։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1967)։ ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1961 )։

Սեդա Աղբալյանի հայրը։

Կենսագրություն 
Գարեգին Աղբալյանը ծնվել է 1902 թվականին Ելիզավետպոլի նահանգի Շուշու գավառի Բալլուջա գյուղում։ 1908-1911 թվականներին սովորել է ծննդավայրի եկեղեցուն կից կիրակնօրյա դպրոցում։ 1911 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել են Աշխաբադ։ 1911-1919 թվականներին սովորել է Աշխաբադի ռուսական գիմնազիայում։ 1919 թվականին չորս ամիս սովորել է Կրասնոդարի Հյուսիսկովկասյան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Կամուրջների և թունելների ֆակուլտետում։ Սակայն սպիտակգվարդիական բանակում ծառայելուց խուսափելու նպատակով թողել է ուսումը։ 1919-1920 թվականներին որպես լրագրող-մատենավար աշխատել է Արմավիրի հայկական հյուպատոսությունում։ 1920 թվականին վերադարձել է Աշխաբադ և մի քանի ամիս որպես գրագիր ծառայել տեղի զինվորական կայազորի վարչությունում։ 1920-1923 թվականներին գործուղումով սովորել է Տաքենդի միջինասիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ Ուսմանը զուգահեռ՝ որպես սանիտարական հսկիչ աշխատել է Տաշքենդի քաղառբաժնում։ 1923-1924 թվականներին ծանր նյութական և առողջական պայմանների պատճառով թողել է ուսումը և որպես գործավար աշխատել Թուրքեստանի Հանրապետության ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի գերատեսչական վարչությունում։ 1924-1927 թվականներին երրորդ կուրսից ուսումը շարունակել է Երևանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ 1927-1928 թվականներին աշխատել է Արարատի շրջանի Վեդի ավանի տրոպիկական կայանի վարիչ։ 1928 թվականին մի քանի ամիս աշխատել է Երևանի հոգեբուժական կլինիկայի օրդինատոր, որտեղից զորակոչվել է բանակ։ 1928-1929 թվականներին ծառայել է Կարմիր բանակի Հայկական հրաձգային դիվիզիայի առաջին գնդում որպես զինվորական բժիշկ և գնդի կրտսեր բժիշկ։ 1930 թվականից շարունակել է աշխատել Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժական կլինիկայում՝ որպես օրդինատոր։ Այդ ընթացքում համատեղությամբ աշխատել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնի ասիստենտ, Հայաստանի Կարմիր խաչի ընկերության բժշկասանիտարական բաժնի վարիչ։ 1931-1935 թվականներին աշխատել է Երևանի քաղաքային խորհրդի առողջապահության բաժնի վարիչ։ Այդ ընթացքում երկու անգամ ընտրվել է քաղխորհրդի և նախագահության անդամ։ 1935-1938 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ առողջապահության ժողովրդական կոմիսարիատում՝ որպես բուժկանխարգելիչ վարչության պետ։ 1937-1938 թվականներին եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնի վարիչը։ 1938 թվականին մի քանի ամիս աշխատել է ՀԽՍՀ առողջապահության ժողովրդական կոմիսարի տեղակալ։ 1938-1939 թվականներին միաժամանակ աշխատել է ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդին առընթեր արվեստի գործերի վարչության պետ։ 1939-1944 թվականներին աշխատել է որպես ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ՝ գիտության, առողջապահության, արվեստի գծով։ 1942-1945 թվականներին համատեղությամբ աշխատել է նաև ՀԽՍՀ պետական վերահսկողության նախարար։ 1943-1944 թվականներին աշխատել է Հայաստանի կառավարության մշտական ներկայացուցիչ Մոսկվայում։ 1945-1948 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ լուսավորության նախարար։

1948-1963 թվականներին վերսկսել է գիտամանկավարժական գործունեությունը Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնում։ 1949-1951 թվականներին եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի ռեկտոր։ 1937-1964 թվականներին, որոշ ընդմիջումներով, համատեղությամբ աշխատել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի դատական հոգեբուժության դասախոս, ինչպես նաև դատական հոգեբուժություն է դասավանդել Ներքին գործերի համակարգի ծառայողներին։ 1951 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական թեզ՝ «Հայկական ԽՍՀ-ում հոգեկան հիվանդության դինամիկան և նյարդահոգեբուժական օգնության կազմակերպումը» թեմայով։ 1967 թվականին պաշտպանել է դոկտորական թեզ «Շիզոֆրենիայի անընդմեջ ձևերի ընթացքի առանձնահատկությունները» թեմայով։ 1953-1964 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր հոգեբույժ, ընդմիջումներով՝ նաև գլխավոր դատական հոգեբույժ։ Ակտիվորեն մասնակցել է հանրապետության հասարակական-քաղաքական կյանքին։ 1947-1951 թվականներին եղել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ 1937 թվականին ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։ Եղել է Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամության թեկնածու։ 1964-1972 թվականներին ապրել է Մոսկվայում։ Աշխատել է ԽՍՀՄ ԲԳԱ նախագահությանն առընթեր գիտահետազոտական գործունեության կոորդինացիայի բաժնի ավագ գիտաշխատող, ապա՝ արտաքին հարաբերությունների բաժնի վարիչ։

Շուրջ 40 գիտական հրապարակումների հեղինակ է։ Գիտական հետազոտությունները վերաբերում են շիզոֆրենիայի տարբեր ձևերի բուժման և հոգեբուժական օգնության կազմակերպման հարցերին։

Անդամակցություն 
Եղել է ԽՍՀՄ և Հայաստանի նյարդաբույժների և հեգեբույժների ընկերությունների վարչությունների անդամ։

Պարգևներ 
 ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ, 1961 
 Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
 Կարմիր աստղի շքանշան

Մահ 
Մահացել է 1972 թվականի հուլիսի 29-ին Մոսկվայում։ Թաղված է Երևանի Թոխմախի գերեզմանատանը։

Երկեր 
 Ալկոհոլիզմը և պայյքարը նրա դեմ, Երևան, 1955 (համահեղինակ)։
 Էպիլեպսիան, նրա պրոֆիլակտիկան և բուժումը, Երևան, 1955։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Հարություն Մինասյան, 100 հայ հոգեբույժներ, Գիրք Ա, Երևան, 2002։

Հայ հոգեբույժներ
ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկներ
Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
ԵՊՀ շրջանավարտներ
ԵՊԲՀ ռեկտորներ
Թոխմախի գերեզմանատանը թաղվածներ
Հայ բժիշկներ
Հայ պետական գործիչներ
Հայ հասարակական գործիչներ
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ