Սուրբ Հովհաննես Կարապետ եկեղեցի (Խորենիա)

Երևման Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Սուրբ Հովհաննես-Կարապետ եկեղեցի), 10-11-րդ դարերի հայ քաղկեդոնական եկեղեցի ներկայիս Վրաստանի Ախալքալաքի մունիցիպալիտետում, Ախալքալաք քաղաքից 7 կմ հարավ-արևելք գտնվող հայաբնակ Խորենիա գյուղում։

1830-ական թվականներին կարենցի գաղթականները ամայի գյուղատեղիում հաստատվելուց հետո եկեղեցին նորոգել են և օծել Սուրբ Հովհաննես-Կարապետ անունով՝ դարձնելով ծխական եկեղեցի։ Գործել է մինչև խորհրդային առաջին տարիները։

1850-ական թվականներից հետո այս եկեղեցին վավերագրերում հիշվում է Երևման Սուրբ Խաչ անվամբ։

Ճարտարապետություն 

Եկեղեցին ունի միանավ, թաղածածկ բազիլիկ  կառուցվածք։ Կառուցված է համակ սրբատաշ քարով։ Արտաքին չափերն են՝ 13,65 x 6,6 մ։ Հարավից եկեղեցուն կից է երկրորդ փոքր եկեղեցին, որը կառուցման ժամանակաշրջանով մոտ է հիմնական եկեղեցուն։

Արձանագրություններ 

Եկեղեցու պատերին առկա են բազմաթիվ հայատառ արձանագրություններ, որոնք 1988 թվականին ուսումնասիրել է հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը։

1896 թվականին Խորենիա այցելած վրացի Ի. Ռոստոմաշվիլին վերծանել է եկեղեցու որմերին պահպանված վրաց մեսրոպատառ արձանագրությունները։ Դրանցից չափով ու բովանդակությամբ ամենամեծը գտնվում էր եկեղեցու տանիքում։ Չցանկանալով ընդունել եկեղեցու հայկական լինելը՝ Ի. Ռոստոմաշվիլին նշել է, որ արձանագիր քարն այնտեղ տարվել էր հայերի կողմից եկեղեցին իբր յուրացնելու նպատակով։

Ծանոթագրություններ 

Ախալքալաքի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
10-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Հայ քաղկեդոնական վանքեր և եկեղեցիներ