Յոհան Նեպոմուկ Հումել

Յոհան Նեպոմուկ Հումել (, )՝ ավստրիացի երգահան և վիրտուոզ-դաշնակահար։

Կենսագրություն 
Յոհան Նեպոմուկ Հումելը ծնվել է 1778 թվականի նոյեմբերի 14-ին Պրեսբուրգում (ներկայիս Բրատիսլավա)։ Արդեն 3 տարեկանում նրա մոտ բացահայտվել էին երաժշտական ընդունակություններ, իսկ 5 տարեկանում հորից նվեր էր ստացել իր առաջին փոքրիկ դաշնամուրը, որը պահել էր մինչև կյանքի վերջը։ Ամուսնացած էր օպերային երգչուհի և Բեթհովենի ընկերուհի Էլիզաբեթ Ռյոկելի հետ։ Հավանաբեր, Բեթհովենը հենց նրան էր ձոնել «Էլիզի մոտ» պիեսը։

1786-1788 թվականներին նա սովորել է Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի և Անտոնիո Սալերի մոտ։

1793 թվականից մինչև 1816 թվականը ապրել է Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում։ Կոնտրապունկտի (ձայնակարգություն) դասեր է վերցրել Յոհան Գեորգ Ալբրեխտսբերգի մոտ, ով Բեթհովենի ուսուցիչներից մեկն էր։ Երգեցողություն սովորում է Անտոնիո Սալիերի մոտ։

1795 թվականին Յոհան Նեպամուկը աշակերտել է Յոզեֆ Հայդնի մոտ, որտեղ նա ծանոթացել է երգեհոնի հետ։ Հայդնը նրան է նվիրել Լյա բեմոլ սոնատը, որը Հումելը կատարել է փայլուն կերպով։

1820 թվականին դաշնամուրի դասեր է տվել Հուլիուս Բենեդիկտին, ում Վիկտորյա թագուհին իր տաղանդի համար հետագայում շնորհել է ազնվականի տիտղոս ։

Մահվանից առաջ զբաղվել է Բեթհովենի լարային քառյակների փոխակերպմամբ դաշնամուրի համար, բայց մտահղացումը այդպես էլ ավարտին չի հասցրել։ Ընկերություն է արել Բեթհովենի և Շուբերտի հետ։ Շուբերտը նրան է նվիրել մի շարք ստեղծագործություններ։ Հումելի աշակերտներից են Ֆելիքս Մենդելսոնը և Ֆրանց Շոբերլեխները ։

Արվեստ 

Յ. Ն. Հումելը ներկայացնում է անցումը կլասիցիզմից դեպի ռոմանտիզմ։ Նրա ժառանգության մեջ իր ուրույն տեղն ունի դաշնամուրային երաժշտությունը, որն առանձնանում է վարպետությամբ, գերզգայունությամբ, ռոմանտիկությամբ ու նրբագեղ մեղեդիներով։ Նրա դաշնամուրային պիես նոկտյուրն «Ընկերության հիշողությունը» 1854 թվականին գործիքավորվել է ռուս երգահան Մ. Ի. Գլինկայի կողմից։

Ստեղծագործություն 
Ունեցել է ընդհանուր առմամբ 125 ստեղծագործություններ։
 9 օպերա
 5 բալետ
 3 պատարագ
 7 դաշնամուրային համերգ նվագախմբի հետ
 7 դաշնամուրային տրիո
 դաշնամուրային քառյակ սոլ մաժոր
 2 դաշնամուրային կվինտետ (հնգանվագ)
 դաշնամուրային սեպտետ (յոթնանվագություն) դո մաժոր "Militär-septet" 
 9 սոնատ դաշնամուրի համար
 8 սոնատ դաշնամուրի և ջութակի համար
 մեծաթիվ պիեսներ դաշնամուրի, այդ թվում 11 սոնատ, ռոնդո, ֆանտազիա, էտյուդ և այլն։
 համերգ ֆագոտի և նվագախմբի հետ ֆա մաժոր
 փողային համերգ նվագախմբի հետ մի բեմոլ մաժոր
 համերգ մանդալինի և նվագախմբի հետ սոլ մաժոր

Հետաքրքիր փաստեր 

 1822 թվականին Հումելը համերգ է ունեցել Ռուսաստանում
 Որոշ ստեղծագործություներում Հումելն օգտագործել է ռուսական ժողովրդական երգերի մեղեդիներ՝ « Ռուսական երգերի թեմաներով վարիացիաներ», «Բազմահնչյուն ռուսական ժողովրդական երգեր» քառյակի, երգչախմբի և նվագախմբի համար։

Գրականություն

Ծանոթագրություններ 

Ավստրիացի դաշնակահարներ
Երգահաններ
Օպերային կոմպոզիտորներ
Ավստրիացի կոմպոզիտորներ
Չեխ կոմպոզիտորներ
Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Դաշնակահարներ
Ավստրիացի դիրիժորներ
Ավստրիացի մանկավարժներ