Ժան Ստաս

Ժան Սերվե Ստաս (), բելգիացի վերլուծաբան-քիմիկոս, ածխածնի զանգվածի հայտնագործողներից մեկը։

Կենսագրություն և աշխատանք 
Ստասը ծնվել է Լյովենում և ի սկզբանե սովորել է բժշկություն։ Նա ավելի ուշ սկսեց հետաքրքրվել քիմիայով և աշխատել է Փարիզի Պոլիտեխնիկական դպրոցում՝ Ժան Բատիստ Դյումայի ղեկավարությամբ։ Ստասը և Դյուման որոշեցին ածխածնի ատոմային զանգվածը՝ կշռելով մաքուր նյութի մի նմուշ, այրելով այն մաքուր թթվածնի մեջ, և հետո կշռելով ստացված ածխածնի երկօքսիդը։

1840 թվականին Ստասը պրոֆեսոր նշանակվեց Բրյուսելի Թագավորական ռազմական ակադեմիայում։ Նա միջազգային ճանաչում ստացավ տարրերի ատոմային զանգվածներն ավելի ճշգրիտ որոշելու համար, քան դա արվել էր նախորդ տարիներին` որպես չափանիշ ընդունելով թթվածնի ատոմային զանգվածը 16։ Նրա ստացած արդյունքները հերքեցին անգլիացի ֆիզիկոս Ուիլյամ Փրաութի այն վարկածը, որ բոլոր ատոմային զանգվածները պետք է լինեն ջրածնի ատոմային զանգվածի ամբողջ թվով բազմապատիկները։ Ստասի կատարած ատոմային զանգվածների ճշգրիտ չափումները հիմք հանդիսացան Մենդելեևի քիմիական տարրերի պարբերական աղյուսակի ստեղծման համար։

Լավուազիեի զանգվածի պահպանման օրենքի հայտնագործումից հետո՝ Ստասի երկարատև և աշխատատար փորձերը ապացուցեցին քիմիական ռեակցիաներում այդ օրենքի ճշգրտությունը, չնայած որ այդ փորձերն իրականացվել էին այլ նպատակներով։

Նրա հետազոտությունը ցույց տվեց, որ որոշ ռեակցիաներում կորուստը կամ ավելացումը չի կարող լինել ավելին, քան 2-ից 4 մաս 100.000-ի մեջ։ Թե՛ Լավուազիեի, թե՛ Մորլիի և թե՛ Ստասի նախատեսված և հաշվարկված ցուցանիշներում առկա է զգալի տարբերություն։

1850 թվականին Ստասը վկայություն տվեց, որ բելգիացի ազնվական Իպոլիտ Վիսար դը Բոկարմեն սպանել է իր կնոջ եղբորը՝ թունավորելով նիկոտինով։

Ստասը թողեց աշխատանքը 1869 թվականին կոկորդի հիվանդությունից առաջացած ձայնային խնդիրների պատճառով։ Դրամահատարանում դարձավ կոմիսար, բայց 1872 թվականին հրաժարվեց պաշտոնից, քանի որ համաձայն չէր կառավարության դրամային քաղաքականության հետ։ Ժան Ստասը մահացել է Բրյուսելում և թաղվել Լյովենում։

Պարգևներ և կոչումներ 
 Լոնդոնի թագավորական ընկերության արտասահմանյան անդամ (1879)
 Դեյվիի մեդալ (1885)
 Փողոցներ իր անունով

1891 թվականի մայիսի 5-ին նշվեց Բելգիայի թագավորական ակադեմիայում Ժան Սերվ Ստասի անդամակցության 50-րդ տարելիցը։ Ներկաներից շատերը խոսեցին գիտության մեջ նրա նշանակալի ներդրումների մասին։ Նա պատվին մեդալ թողարկվեց՝ փորագրված Ալֆոնս Միշոյի կողմից, ինչպես նաև ալբոմ, որը պարունակում էր ամբողջ աշխարհի գիտական հասարակության կողմից սահմանված մրցանակները։

Հատընտիր ստեղծագործություններ

Տես նաև 
 Մասս-սպեկտրաչափություն

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 - translated into English by Ralph Oesper

Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Բելգիացի բժիշկներ
Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Բելգիացի քիմիկոսներ