Ֆեդյա Զայցև

«Ֆեդյա Զայցև» (), խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ, որ Նիկոլայ Էրդմանի ու Միխայիլ Վոլպինի սցենարի հիման վրա ստեղծել են Վալենտինա և Զինաիդա Բրումբերգները։ Ֆիլմը Բրումբերգ քույրերին մեծ հաջողություններ է բերել և դարձել հետպատերազմական կինեմատոգրաֆիայի կարևոր իրադարձություն։

Սյուժե 
Երրորդ դասարանցի Ֆեդյա Զայցևը սեպտեմբերի 1-ին բոլորից շուտ է գնում դպրոց, որը հիմնովին նորոգվել էր ու սպիտակեցվել։ Մոռանալով՝ Ֆեդյան իր դասարանի պատին մարդուկ է նկարում, բայց, վախենալով պատասխանատվությունից, լռում է իր արարքի մասին, և նրա փոխարեն մեղադրում են ընկերոջը։ Երբ Ֆեդյան վերադառնում է տուն, այդ գիշեր երկար ժամանակ չի կարողանում քնել։ Երբ քնում է, բոլոր խաղալիքներն ու սիրելի գրքերի հերոսները նրան բոյկոտ են հայտարարում ու լքում։ Ի լրումն բոլորի՝ Ֆեդյային է այցելում այդ նույն նկարված մարդուկը։ Հասնելով հուսահատության՝ Ֆեդյան մարդուկին ասում է, որ վաղն ամեն ինչ կխոստովանի։ Դրանից հետո պարզվում է, որ այդ ամենը եղել է երազում, և այնուհետև Ֆեդյան դասի ժամանակ բոլորի մոտ խոստովանում է կատարածը։

Մուլտֆիլմի վրա աշխատել են 
 Սցենարի հեղինակներ – Նիկալայ Էրդման, Միխայիլ Վոլպին
 Ռեժիսորներ – Վալենտինա Բրումբերգ, Զինաիդա Բրումբերգ
 Բեմադրող նկարիչներ – Անատոլի Սազոնով
 Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ – Վլադիմիր Արբեկով, Ֆաինա Եպիֆանովա, Լամիս Բրեդիս, Ռոման Կաչանով, Բորիս Դյոժկին, Վալենտին Լալայանց, Վադիմ Դոլգիխ, Գենադի Ֆիլիպով, Ֆեոդոր Խիտրուկ
 Ֆոնային նկարիչ – Օլգա Գեմմերլինգ, Վ. Զավիլոպուլո, Վերա Վալերիանովա
 Օպերատոր – Նիկոլայ Վոինով
 Կոմպոզիտոր – Վիկտոր Օրանսկի
 Հնչյունային օպերատոր – Նիկոլայ Պրիլուցկի
 Նկարչի օգնական – Ի. Շվարցման
 Ռեժիսորի օգնական – Տատյանա Ֆյոդորովա
 Դերերը հնչյունավորել են.
 Գլխավոր դերերում՝
 Վերա Բենդինա – Ֆեդյա Զայցև
 Միխայիլ Յանշին – Մարդուկ
 Դերերում՝
 Վլադիմիր Գոտովցև
 Սերգեյ Մարտինսոն – ութոտանի կենդանի
 Էրաստ Գարին – ուսուցիչ
 Լիդիա Կորոլյովա – մատրյոշկա
 Վալենտինա Սպերանտովա
 Սերգեյ Ֆիլիպով

Ստեղծման պատմություն 
Միխայիլ Վոլպինի և Նիկոլայ Էրդմանի սկզբնական սցենարը, որն առաջարկվել էր 1947 թվականի բեմադրության համար, լիամետրաժ էր և բաժանված երկու մասի (հնարավոր է՝ կինեմատոգրաֆիայի նախարար Իվան Բոլշակովի՝ կարճամետրաժ մուլտֆիլմերի հրահանգի պատժառով)՝ «Ֆեդյա Զայցև» և «Սխալների թագավորությունում»։ Առաջին մասն արագ թողարկվել է, իսկ երկրորդ մասը բացասական կարծիքի է արժանացել գեղարվեստական խորհրդի կողմից, որը քննադատել է մուլտֆիլմի սյուժեն և գտել, որ առաջին մասն ամբողջովին կարելի է ավարտուն համարել։ Երկրորդ մասի սցենարն ուղարկվել է վերանայման, ընդ որում՝ «Ֆեդյա Զայցևը» պետք է ավարտվեր ոչ թե Ֆեդյայի խոստովանությամբ, այլ բաց ավարտով՝ ենթադրելով ապագա շարունակության հնարավորություն։ Սակայն մշակված սցենարը մերժվել է, դրա հետ կապված փոխվել է «Ֆեդյա Զայցև» մուլտֆիլմի ավարտը։

Հեղինակները, այնուամենայնիվ, չեն հրաժարվել Ֆեդյա Զայցևի մասին ֆիլմերի շարքի գաղափարից՝ ոգևորվելով մուլտֆիլմի մեծ հաջողությունից։ Էրդմանն ու Վոլպինը գրել են «Ֆեդյա Զայցևն ամառանոցում» սցենարը, որի հիման վրա 1955 թվականին Բրումբերգ քույրերը նկարահանել են «Սխալների կղզին» մուլտֆիլմը (սակայն այնտեղ փոխել են հերոսի անունը. Ֆեդյա Զայցևի փոխարեն նա դարձել է Կոլյա Սորոկին)։

«Սխալների թագավորությունում» սցենարին հեղինակները վերադարձել են միայն «ձնհալի» բուռն շրջանում, սակայն առաջին ֆիլմի էկրանավորումից տասներեք տարի անց որոշում է ընդունվել նկարահանել ոչ միայն շարունակություն, այլ ռեմեյք նոր սերնդի համար՝ «Մարդուկին ես եմ նկարել» (1960)։

Քննադատական արձագանք 
Ժամանակակից հեքիաթների ժանրում գրավիչ և համարձակ ձեռնարկ էր։ Այս ոլորտում առավել վառ աշխատանքի օրինակ էր «Ֆեդյա Զայցև» ֆիլմը՝ բեմադրված 1948 թվականին Միխայիլ Վոլպինի ու Նիկոլայ Էրդմանի սյուժեի հիման վրա։ Ժամանակակից դպրոցականի կյանքի նկարները հաջողությամբ համատեղել էին երկու պլան՝ ամենօրյա և հեքիաթային։ Սա համապատասխանում էր եռաչափ և երկչափ նկարչության հնարին՝ շեշտված դասարանի պատին նկարված մարդուկի վերակենդանացած պատկերի պայմանական ուրվագծով, որի ֆիգուրան ուրվագծել էր տղան։ Սյուժեի խրատական պարզամտության շնորհիվ (նկարը մեղավոր դպրոցականի արթնացած խիղճն էր) հնարն այդ ժամանակ եղել է ոչ սովորական ու թարմ։ Իրավիճակի զավեշտալի վիճակը և նկարված ու վերակենդանացած մարդուկի՝ վեցոտանի անհայտ գազանի (նորից մանկական նկարներից) վրա ֆանտաստիկ ճանապարհորդությունը ֆիլմը դարձրել են հռչակավոր։

Վիդեո 
1990-ական թվականների կեսերին մուլտֆիլմը Studio PRO Video ստուդիայի կողմից տեսասկավառակներով թողարկվել է խորհրդային լավագույն մուլտֆիլմերի հավաքածուներում, իսկ «Союз» վիդեոստուդիայի կողմից՝ «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայի մուլտֆիլմերի հավաքածուներում։

2000-ական թվականներին մուլտֆիլմը DVD-ով թողարկվել է «Կետ, կետ, ստորակետ» և «Հավատարիմ ընկերներ» հավաքածուներում։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
  — М. Вольпин, Н. Эрдман «Про Федю Зайцева», стр. 27-46.

Արտաքին հղումներ 
 
 «Ֆեդյա Զայցև» մուլտֆիլմը myltik.ru կայքում

Վալենտինա և Զինաիդա Բրումբերգների մուլտֆիլմեր
1948 մուլտֆիլմեր
«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Մուլտֆիլմեր դպրոցականների մասին
Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Ռուսերեն մուլտֆիլմեր