Պլզեն

Պլզեն (), մեծությամբ չորրորդ քաղաքը Չեխիայում։ Պլզենի երկրամասի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքում են տեղակայված Հյուսիսային Պլզեն և Հարավային Պլզեն շրջանների վարչական մարմինները։ Պլզենը գտնվում է չորս գետերի (Մժե, Ռադբուզա, Ուգլավա և Ուսլավա) միախառնման տեղում, որոնք ձևավորում են Բերոունկա գետը։

Պլզենը արդյունաբերական, առևտրական, մշակութային ու վարչական կարևորագույն կենտրոն է Արևմտյան Բոհեմիայում։ Գարեջրի արտադրության կենտրոն է։

1993 թվականի մայիսի 31-ից քաղաքը Պլզենի հռոմեա-կաթոլիկական եպիսկոպոսության կենտրոն է։

Պատմություն 
Քաղաքը հիմնադրվել է չորս գետերի միախառնման վայրին կից մոտ 1295 թվականին չեխ Վացլավ II արքայի կողմից։ Քանի որ Պրահային մոտ էր գտնվում,  քաղաքը սկսում է արագ զարգանալ։ Քաղաքը չի հիմնվել ինչ-որ բնակավայրի տեղում, այլ արքայական հրովարտակով հարթության վրա ի սկզբանե նախագծվել է որպես քաղաք։ Մշակված նախագծի համաձայն` այն բաժանվել է առանձին թաղամասերի կենտրոնական հսկայական հրապարակով, որ խոշորագույններից է Եվրոպայում։ Քաղաքի փողոցները հատվում էին միմյանց բացառապես ուղիղ անկյան տակ։ Հրապարակը սկզբնական շրջանում միայն առևտրական կենտրոն չէր. նրա հարևանությամբ գտնվում էին գերեզմանոցը, մի քանի լճեր` ջրի անհրաժեշտ պաշարով, Սուրբ Վարֆոլոմեյի տաճարը։ Հատուկ ուշադրության են արժանի Պլզենի պատմական գետնափոր ուղիները, որոնց երկարությունը 24 կմ է։

1419 թվականից հուսիտների շարժման գլխավոր կենտրոն է եղել։

Գրյունվալդի ճակատամարտից հետո լեհ Յագայլո արքան մասնակից չեխական բոլոր զորամասերին ուղտ է նվիրել, որի պատկերը մինչ օրս առկա է Պլզենի զինանշանին։

Տեսարժան վայրեր 

 Սուրբ Վարֆոլոմեյի գոթական տաճար (1292)։ Այն Չեխիայի ամենաբարձր տաճարն է. աշտարակի բարձրությունը հասնում է 102 մ-ի։ 301 աստիճաններով կարելի է բարձրանալ աշտարակում գտնվող դիտահրապարակ։
 Սուրբ Մարիամի համբարձման եկեղեցի, որ նախկինում ֆրանցիսկյան եկեղեցի է եղել։
 Վերածննդի ոճով քաղաքապետարան (XVI դար)
 Դոմինիկյան մենաստան` Սուրբ Աննայի եկեղեցով, որ բարոկկո ոճով է կառուցված։ 1805-1807 թվականներին այստեղ գործել է դպրոց, ներկայումս շենքում տեղակայված է պետական գրադարան։
 Տիլի թատրոն
 Մեծ սինագոգ և հին սինագոգ
 Պլզենի պատմական գետնուղիներ
 Արևմտաչեխական թանգարան
 Մանկական երկաթուղի
 Plzeňský Prazdroj գարեջրի գործարան
 Կենդանաբանական այգի և «Դինոպարկ»։ Այգուն կից գործում է կրթական-ժամանցային այգին, որտեղ կարելի է տեսնել նախապատմական կենդանիների ստատիկ, շարժական, խոսուն մոդելներ բնական չափերով։

Կլիմա 
Կլիման չափավոր  օվկիանոսային է, սառը։ Տեղումները քիչ են և տարվա կտրվածքով բաշխվում են հավասարապես։ Գրեթե ամեն երկրորդ օր տեղումներ են լինում։ Արևային օրերի մակարդակը կազմում է 1.700 ժամ։ Ձմեռները ցուրտ են, բայց հարակից շրջաններից ավելի մեղմ. դրանք տևում են մոտ 51 օր։ Ռեկորդային ցածր ցուցանիշը գրանցվել է -20 °C (-4 °F);

Տաք օրերի քանակը`  30 °C (86 °F) ջերմաստիճանով, մշտապես աճում է, բայց ատլանտյան ճակատի օդային ցուրտ զանգվածների պատճառով շոգ օրերին փոխարինելու են գալիս ցուրտ և անձրևոտ օրերը։ Գիշերները նույնիսկ ամռանը լինում են ցուրտ և խոնավ։ Ձմեռային ցրտերը սկսվում են նոյեմբերի երկրորդ կեսից և ձգվում մինչև մարտի վերջ։ Տարերային հնարավոր աղետներն են երաշտը` էքստրեմալ բարձր ջերմաստիճանով` 33 °C և երկարատև անձրևները, որոնք հեղեղումների պատճառ են դառնում։

Վարչական բաժանում 

Պլզենը բաժանվում է վարչական տասը շրջանների.

 Պլզեն 1
 Պլզեն 2 - Սլովանի
 Պլզեն 3
 Պլզեն 4
 Պլզեն 5 - Կրշիմիցե
 Պլզեն 6 - Լիտիցե
 Պլզեն 7 - Ռադչիցե
 Պլզեն 8 - Չերնիցե
 Պլզեն 9 - Մալեսիցե
 Պլզեն 10 - Լգոտա

Տնտեսություն 

1995 թվականից հետո քաղաքում զգալիորեն աճել է արտասահմանյան ներդրումների քանակը։ Պլզենը ապահովում է Պլզենի շրջանի ՀՆԱ-ի երկու երրորդը. այն նախկինի պես Չեխիայի ամենահարուստ քաղաքներից է։ Škoda ընկերությունը, որ քաղաքում հիմնադրվել է 1859 թվականին, զգալի նշանակություն է ունեցել Ավստրո-Հունգարիայի և Չեխոսլովակիայի տնտեսության զարգացման մեջ։ Ընկերության արտադրանքը ուղղվել է արևելյան բլոկի երկրներ, սակայն կայուն շուկայի բացակայության պատճառով նվազել է Թավշյա հեղափոխությունից հետո։

Պլզենում է գտնվում Չեխիայում ամենամեծ գինեգործական ընկերությունը։

Արտասահմանյան հայտնի շատ ընկերություններ, այդ թվում` Panasonic, Daikin, իրենց մասնաճյուղերն ունեն Պլզենում։

Կրթություն 
Պլզենը Չեխիայի արևմտյան մասի ակադեմիական կարևոր կենտրոն է։ Արևմտաչեխական համալսարանը մեծ համբավ ունի իրավունքի, իժեներության, կիրառական արվեստի իր ֆակուլտետներով։ Պլզենում գործում են Մետրոպոլի համալսարանի և Կարլի համալսարանի բժշկական մասնաճյուղերը։

Քույր քաղաքներ 
  Սանտու-Անդրե
  Եկատերինբուրգ
  Տակասակի
  Իզմիր
  Մոնտեվիդեո
  Բիրմինգհեմ
  Ռեգենսբուրգ
  Վինտերտուր
  Լիեժ
  Հենգելո

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Պաշտոնական կայք 
 Քաղաքի նկարագրություն

Չեխիայի քաղաքներ
Չեխիայի բնակավայրեր