Իվան Իվանով-Վանո

Իվան Պետրովիչ Իվանով-Վանո (, իրական ազգանունը` Իվանով, ), մուլտիպլիկացիոն կինոյի ռուս խորհրդային ռեժիսոր, նկարիչ, սցենարիստ և մանկավարժ։ Խորհրդային մուլտիպլիկացիայի հիմնադիրներից մեկն է։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1985 թ.):

Կենսագրություն 
Իվան Իվանով-Վանոն ծնվել է Մոսկվայում` կոշկակարի և տնային տնտեսուհու ընտանիքում։ Հայրը շուտ է լքել ընտանիքը և քանի որ մայրը անգրագետ կին էր, նրա դաստիարակությամբ զբաղվել է ավագ քույրը։

Մանկությունից Իվանով-Վանոյի մոտ հետաքրքրություն էր առաջացել տիկնիկային թատրոնի նկատմամբ, որի համար էլ դեկորացիաներ էր նկարում։ 14 տարեկանում ընդունվել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարան (1920 թվականից` ՎԽՈՒՏԵՄԱՍ), որտեղ դասավանդում էր նրա քրոջ ամուսինը։ Այն ավարտել է 1923 թվականին և մեկ տարի անց աշխատանքի անցել` որպես նկարիչ-մուլտիպլիկատոր, իսկ հետո նաև ռեժիսոր` Կինեմատոգրաֆիայի պետական դպրոցում (ներկայումս` Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտ)։ Համակուրսեցիների հետ մասնակցել է առաջին խորհրդային մուլտֆիլմերի ստեղծմանը։ Այդ ֆիլմերը տարբերվում էին այն տարիների իրենց ավանգարդիստական ոճով և հիմնված էին կոնստրուկտիվիզմի դպրոցի վրա։

1936 թվականից աշխատել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում։ 1960 թվականին, կինոստուդիայի տիկնիկային միավորումում, Նիկոլայ Լեսկովի վիպակի հիման վրա նկարահանել է իր ամենանշանակալից ֆիլմերից մեկը` «Ձախլիկը»։

Իր ստեղծագործական գործունեության ընթացքում, որպես ռեժիսոր, նկարահանել է 41 ֆիլմ, գրել է 25 ֆիլմի սցենար, որպես բեմադրող նկարիչ, մասնակցել է 5 ֆիլմերի, իսկ որպես նկարիչ-մուլտիպլիկատոր` ևս 5 ֆիլմերի ստեղծման աշխատանքների։ Դրանց մեծամասնությունը նկարահանվել է ռուսական ժողովրդական հեքիաթների հիման վրա։ Նրա առաջին լիամետրաժ «Սապատավոր ձիուկը» (1947 թ., «Կուզկիկ-Քուռկիկը») մուլտֆիլմը, բարձր է գնահատվել Ուոլթ Դիսնեյի կողմից, ով ֆիլմը ցուցադրում էր իր նկարիչներին` որպես ուսումնական ձեռնարկ։ Սակայն, համաձայն գործընկերների խոստովանության, Իվանով-Վանոն այնքան էլ բարեհաճ չէր մուլտիպլիկացիայի դիսնեյական տեսակի նկատմամբ և 1940-ական թվականներից հիմնականում աշխատում էր դասական և ժողովրդական ոճով։ Միաժամանակ, ավանդական մուլտիպլիկացիայից նա կտրուկ անցում կատարեց տիկնիկայինին և փորձարարականին, որը ըստ ռեժիսոր Ստանիսլավ Սոկոլովի, բացատրվում էր նրանով, որ որոշակի շրջանում Իվանով-Վանոն վիճել էր տնօրինության հետ, տարել ինֆարկտ և «աքսորվել» տիկնիկային մուլտիպլիկացիայի բաժին` որպես գեղարվեստական ղեկավար։

Նրա շատ ֆիլմեր արժանացել են միջազգային բարձրագույն մրցանակների։ Ֆեոդոր Խիտրուկի հետ միասին նա հաճախ էր ներկայացնում Խորհրդային Միությունը` տարբեր միջազգային հավաքներում, մասնավորապես Մուլտիպլիկացիոն կինոյի միջազգային ընկերությունում, որը ստեղծվել էր նաև իր նախաձեռնությամբ։

Իվանով-Վանոն զբաղվել է նաև մանկավարժական գործունեությամբ։ 1939 թվականին, ԿՀՊԻ-ում մասնակցել է գեղարվեստական ֆակուլտետի կազմակերպմանը, որտեղ բացվել է մուլտֆիլմերի բեմադրիչների բաժանմունքը, նախաձեռնել է նկարիչ-մուլտիպլիկատորի մասնագիտության դասավանդումը։ Նրա աշակերտներից շատերը դարձել են անիմացիոն կինոյի հայտնի ռեժիսորներ և նկարիչներ։

1950 թվականին հրատարակել է «Նկարված ֆիլմ» գիրքը` մուլտիպլիկացիայի մասին, իսկ 1980 թվականին` «Կադր` կադրի հետևից» գիրք-հիշողությունները։

Անձնական կյանք  
1928 թվականից Իվանով-Վանոն ամուսնացել է Տատյանա Բեկկերի հետ և ունեցել մեկ դուստր։ Ըստ հարազատների և գործընկերների, սիրում էր սպորտը, զբաղվում էր բռնցքամարտով, ֆուտբոլով, թենիսով, ձկնորսությամբ և այլն։

Մահացել է 1987 թվականի մարտի 25-ին, Մոսկվայում։ Թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանոցում։

Ֆիլմագրություն

Գրականություն 

 КИНО: Энциклопедический словарь, М. Советская энциклопедия, 1987, стр. 148.

Ծանոթագրություններ 

Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով
Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Նկարիչներ այբբենական կարգով
Խորհրդային նկարիչներ
Խորհրդային մանկավարժներ
Լենինի շքանշանի ասպետներ
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
ՌԽՖՍՀ Վասիլև եղբայրների անվան պետական մրցանակի դափնեկիրներ
20-րդ դարի մուլտիպլիկատորներ
Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Խորհրդային սցենարիստներ
«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Խորհրդային հուշագիրներ