Հեքիաթ ձկնորսի և ձկան մասին (մուլտֆիլմ, 1950)

«Հեքիաթ ձկնորսի և ձկան մասին» (), խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ, որն ստեղծել է ռեժիսոր Միխայիլ Ցեխանովսկին «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում 1950 թվականին։ Ալեքսանդր Պուշկինի համանուն հեքիաթի էկրանավորումն է։

Սյուժե 
Ծերունին իր կնոջ հետ ապրում է ծովի ափին։ Ծերունին ապրուստ է վաստակում ձկնորսությամբ, իսկ կինը մանելով։ Մի օր ծերունին բռնում է ոսկե ձկնիկ, որը կարողանում է խոսել մարդկային լեզվով։ Նա ծերունուն խոստանում է ցանկացած փրկագին և խնդրում բաց թողնել իրեն։ Ծերունին ազատ է թողնում նրան՝ չխնդրելով ոչինչ։

Ծերունին վերադառնում է տուն և կնոջը պատմում տեղի ունեցածի մասին։ Պառավը կշտամբում է նրան, ապա ստիպում վերադառնալ ծովափ, կանչել ոսկե ձկնիկին և նրանից գոնե նոր տաշտակ խնդրել կոտրվածի փոխարեն։ Ծովափին ծերունին կանչում է ձկնիկին և խնդրում տալ նոր տաշտակ։ Ձուկը խոստանում է կատարել նրա ցանկությունը։

Տուն վերադառնալուց հետո ծերունին տեսնում է, որ կինը նոր տաշտակ ունի։ Սակայն կնոջ ցանկությունները գնալով մեծանում են, և նա ամուսնուն ստիպում է նորից ու նորից վերադառնալ ծովափ՝ ոսկե ձկնիկից խնդրելու՝
 տալ նոր խրճիթ,
 իրեն դարձնել տոհմական ազնվական,
 իրեն դարձնել ազատ թագուհի։

Ծովը, որի մոտ գնում էր ծերունին, հետհզհետե փոխվում է ու դառնում փոթորկոտ։ Ծերունու նկատմամբ կնոջ վերաբերմունքը նույնպես փոխվում է. դառնալով ազնվական՝ նա ամուսնուն ուղարկում է ձիանոց, իսկ թագուհի դառնալուց հետո ընդհանրապես վռնդում է նրան։ Վերջում նա հետ է կանչում ամուսնուն և պահանջում, որ ոսկե ձկնիկն իրեն դարձնի ծովերի տիրուհի, իսկ ձուկն էլ ծառայի իրեն։ Ոսկե ձկնիկը չի պատասխանում ծերունու հերթական խնդրանքին, իսկ երբ վերջինս վերադառնում է տուն, տեսնում է, որ կինը նստած է իրենց գետնափոր տան առաջ՝ հին կոտրված տաշտակի մոտ։

Ստեղծողներ 

 Ռեժիսոր՝ Միխայիլ Ցեխանովսկին 
 Սցենարի հեղինակ՝ Միխայիլ Վոլպին
 Կոմպոզիտոր՝ Յուրի Լևիտին
 Դեկորացիաների էսքիզները՝ Տատյանա Մավրինայի
 Բեմադրող նկարիչ՝ Պյոտր Ռեպկին, Դմիտրի Բերեզովսկի
 Հետնանկարների էսքիզները՝ Վ. Նեզաևայի
 Ռեժիսորի օգնական՝ Վերա Ցեխանովսկայա
 Օպերատոր՝ Միխայիլ Դրույան
 Հնչյունային օպերատոր՝ Նիկոլայ Պրիլուցկի
 Մոնտաժող՝ Լիդիա Կյակշտ
 Օպերատորի օգնականներ՝ Ն. Սոկոլովա, Եկատերինա Ռիզո
 Տեխնիկական օգնականներ՝ Ն. Օռլովա, Վ. Շիլինա
 Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ՝
 Ալեքսանդր Բելյակով
 ԼԱմիս Բրեդիս
 Ռենատա Միրենկովա
 Ելիզավետա Կազանցևա
 Ֆեոդոր Խիտրուկ
 Նիկոլայ Ֆեոդորով
 Տատյանա Տարանովիչ
 Ռոման Կաչանով
 Ռոման Դավիդով
 Ետնանկարների նկարիչներ՝
 Օլգա Գեմերլինգ
 Իրինա Սվետլիցա
 Վերա Վալերիանովա
 Վերա Ռոջերո
 Կանստանտին Մալիշև
 Դերերը հնչյունավորել են՝
 Բորիս Չիրկով — ծերունի
 Անաստասիա Զուևա — պառավ
 Մարիա Բաբանովա — ոսկե ձկնիկ
 Գեորգի Միլյար — բոյար (տիտրերում նշված չէ)
 Տեքստը կարդում է՝ Վլադիմիր Գրիբկով
 Դիրիժոր՝ Ալեքսանդր Գաուկ

 Ստեղծողների ցանկը կազմված է ըստ մուլտֆիլմի տիտրերի։

Մրցանակներ 
 1951 — Կառլովի Վարի VI միջազգային կինոփառատոնի մրցանակ «Լավագույն մուլտֆիլմի համար»։

Վերահնչյունավորում 
2001 թվականին մուլտֆիլմը վերականգնվել է ու նորից հնչյունավորվել «Студия АС» և «Детский сеанс 1» ընկերությունների կողմից։ Նոր տարբերակում ամբողջովին փոխվել է ֆոնոգրաման, վերահնչյունավորմանը մասնակցել են ժամանակակից դերասաններ, տիտրերում փոխվել են հնչյունային ռեժիսորի ու հնչյունավորող դերասանների անունները։ Վերահնչյունավորումը խիստ բացասական է գնահատվել ինչպես հեռուստադիտողների մեծ մասի, այնպես էլ պրոֆեսիոնալ միության անդամների կողմից։ Վերականգնման որակը նույնպես երբեմն քննադատության է ենթարկվել։

Հնչյունավորողներ
 Յուլիեն Բալմուսով
 Ժաննա Բալաշովա – պառավ
 Իրինա Մալիկովա – ոսկե ձկնիկ
 Ալեքսանդր Կոտով
 Վիտալի Օվանեսով
 Վլադիմիր Կոնկին

Վերաթողարկում 
1980-ական թվականներին մուլտֆիլմը թողարկվել է տեսաերիզներով «ԽՍՀՄ Պետկինոյի վիդեոծրագիր» հավաքածուում։ 1990-ական թվականների սկզբին մուլտֆիլմը թողարկվել է «Крупный план» կինոմիության կողմից «Հեքիաթ մեռած թագուհու և յոթ դյուցազունների մասին» մուլտֆիլմի հետ միասին տեսաերիզներով։ 1990-ական թվականների կեսերին թողարկվել է VHS Studio PRO Video խորհրդային լավագույն մուլտֆիլմերի հավաքածուում և «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայի մուլտֆիլմերի հավաքածուում «Союз» ստուդիայի կողմից։ 2000-ական թվականներին մուլտֆիլմը վերականգնվել է և թողարկվել DVD-ով երկու տարբերակով՝ բնօրինակ (մոնո) և վերահնչյունավորված (Dolby Digital)։

Արձագանքներ 
Ինչպես և Մ. Պաշչենկոն, Լենինգրադում վերապրելով շրջափակման ձմռան ծանր ամիսները, Ցեխանովսկին պատերազմի ավարտին տեղափոխվել է Մոսկվա և սկսել աշխատել «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում, որտեղ 1950 թվականին Պուշկինի ստեղծագործության հիման վրա բեմադրել է ևս մեկ ֆիլմ՝ «Հեքիաթ ձկնորսի և ձկան մասին»։ Ֆիլմի նախաբանի համար ռեժիսորն օգտագործել է պուշկինյան «Ռուսլան և Լյուդմիլա» պոեմի հայտնի հեքիաթային նախաբանը գիտնական կատվի, կախարդական անտառի ու անտառապայի մասնակցությամբ։ Ֆիլմում արտահայտիչ կերպով փոխանցվում է բնության գեղեցկությունը, հնագույն կենցաղի վսեմությունը։ Ֆիլմն ստացել է մրցանակ «Լավագույն մուլտֆիլմի համար» Կառլովի Վարիի միջազգային կինոփառատոնում 1951 թվականին։ Ֆիլմի մասին գովասանքով է խոսել Ժորժ Սադուլն իր «Կինոարվեստի պատմության» մեջ։

Տես նաև 
 Հեքիաթ ձկնորսի և ձկան մասին
 Ոսկե ձկնիկ
 Հեքիաթ ձկնորսի և ձկան մասին (մուլտֆիլմ, 1937)

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 
 

Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Ալեքսանդր Պուշկինի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
1950 մուլտֆիլմեր