Ա. Կուռլինայի առանձնատուն

Ալեքսանդրա Կուռլինայի առանձնատուն (), առանձնատունը գտնվում է Սամարայի Կարմիրբանակային և Ֆրունզե փողոցների հատման տեղում։ Մոդեռն ոճի այս տունը համարվում է քաղաքի ամենանշանավոր ճարտարապետական հուշարձաններից մեկը։ Այժմ թանգարանում է տեղակայված Մոդեռն թանգարանը։

Պատմություն
Տունը կառուցվել է 1903 թվականին 1-ին գիլդիայի վաճառական Ալեքսանդր Կուռլինի կողմից իր կնոջ` Ալեքսնադրա Պավլովնա Կուռլինայի համար, որի պատվին ստացել է իր ներկայիս պաշտոնական անունը։ Տունը մոդեռն ոճով կառուցված Սամարայի առաջին շենքերից է, որի ճարտարապետն է Ալեքսնադր Զելենկոն։ Շենքը տեղակայված է Ֆրունզեի փողոցի 159 հասցեում։

1918 թվականին՝ Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Սամարան ապստամբեց Չեխոսլովակիայի բոլշևիկների կորպուսի դեմ, և Կուռլինայի տունը բնակեցրեց Չեխոսլովակիայի բանակի հակահետախուզությունը։

1941-1943 թվականներին Մոսկվայից մինչև Կույբիշևի դիվանագիտական կորպուսների տարհանման արդյունքում շենքը զբաղեցրել է Շվեդիայի դեսպանատունը։

1966 թվականին Կույբիշևի շրջանային խորհրդի պատգամավորների «Պատմական և մշակութային հուշարձանների պահպանության մասին» թիվ 617 որոշմամբ Կուռլինի առանձնատունը ներառվել է պաշտպանված կառույցների ցանկում որպես «տուն, որի նկուղում 1918 թվականին սպիտակ-էսեռական հակահետախուզությունը գնդակահարել է մի շարք կարմիր բանակայինների»։ Շենքի պատին փակցվել է «Աշխատանքային դասը հարգում է 1918 թվականին այս կառույցի նկուղում հակահետախուզության կողմից դաժանորեն խոշտանգված աշխատող դասակարգի վառ հիշատակը» գրությամբ հուշատախտակը։ 1990-ական թվականներին հուշատախտակը ապամոնտաժվել է։

1970-ական թվականներին շենքը հանձնվել է տեղական գավառագիտական թանգարանին։ 1995 թվականին Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Բորիս Ելցինի հրամանով «Կուռլինի առանձնատունը» ստացել է դաշնային նշանակության պատմության և մշակույթի հուշարձանի կարգավիճակ։

2008-2012 թվականների վերակառուցում 
2008 թվականի հունիսի 1-ին թանգարանը փակվեց հաճախումների համար։ Սամարայի մարզի մշակույթի և երիտասարդական քաղաքականության վարչության պատվերով այնտեղ վերակառուցում սկսվեց։ Իրականացվեցին բակային շինությունների վերականգնման աշխատանքներ, այնուհետև մասնագետները զբաղվեցին անմիջական ատանձնատան վերակառուցմամբ։ Վերակառուցվեց ինչպես առանձնատան ներսն ու տանիքը, այնպես էլ ամրացվեցին հիմքերը։

Վերակառուցման ընթացքում բոլոր ցուցանմուշները տեղափոխվեցին Պ. Վ. Ալաբինի անվան Սամարայի մարզային պատմա-գավառագիտական թանգարան։ Ցոցանմուշների մի մասն ընդգրկվեց «Սամարյան պատմության խաչմերուկներ» պատմա-գավառագիտական ցուցադրությունների մեջ։ Նորացված դաստակերտը բացվեց 2012 թվականի դեկտեմբերի 25-ին։  Բացումից հետո շենքում տեղակայվեց մոդեռնի թանգարանը։

Վերակառուցման արդյունքում պարզ դարձավ , որ վերակառուցված առանձնատան տեսքը տարբերվում է նախնականից, «սկզբնական գույնը չէր վերադարձվել,   հարյուր տարի առաջ  առանձնատունը ավելի վառ էր ներկված,  օրինակ սալիկների հորիզոնական դաշտերը  ավելի պայծառ երանգ են ունեցել։  Բացի այդ պատուհանները երիզող բոսական ծածկույթը , այսօր ունի նույն գույնը, ինչ որ պատի մակերեսը, որը ստեղծում է  ծեփածո զարդանկարի տպավորություն, թեև այն պատրաստված է մետաղից»։

Մոդեռն թանգարան   
Սամարա քաղաքի առավել մասսայականություն վայելող թանգարաններից մեկն է։ Թանգարանը զբաղվում է տարածաշրջանում մոդեռն ոճի ուսումնասիրությամբ և մասայականացմամբ, այդ դարաշրջանի տեղեկատվության և առարկաների հավաքագրմամբ։ 2013 թվականին  մշտական ցուցադրություն բացվեց առաջին շքահանդեսային հարկի երեք սրահներում, «կաբինետ», «բուդուար»  և «ճաշարան»։ Ցուցադրություններում ներկայացված էին 20-րդ դարի սկզբի եվրոպական և ռուսական վարպետների արտադրած կահույք, հագուստ, գեղանկարչական կտավներ և այլ պիտույքներ։

Թանգարանում հիմնական էքսկուրսիոն գործունեության հետ մեկտեղ պարբերաբար միջոցառումներ են անցկացվում երիտասարդ լսարանի, երեխաների և տեղական ընկերակցությունների համար։ Թանգարանը կազմակերպում է դասախոսություններ, համերգներ, հետիոտնային և հեծանվային էքսկուրսիաներ Սամարա քաղաքում, ժամանակակից նկարիչների ցուցահանդեսներ և փառատոներ։ Միավորելով ջանքերը և համագործակցելով մշակույթի ու արվեստի բնագավառի պրոֆեսիոնալների, երկրի և աշխարհի առաջատար թանգարանների հետ՝  այն դարձել է ոչ միայն կարևոր ցուցահանդեսային հարթակ, այլ գիտակրթական, ստեղծագործակցության մշակութային կենտրոն։ Ամառային ժամանակաշրջանում միջոցառումների անցկացման հիմնական վայրը դառնում է թանգարանի բակը և այգին։

Ճարտարապետություն 
Առանձնատունն ունի 22 սենյակ, որոնցից յուրաքանչյուրը ինքնին յուրահատուկ է և անհատական։ Երկրորդ հարկ են բարձրանում կռած նախշազարդ աստիճաններով։ Որպես հարդարանք օգտագործվում են գունավոր հախճասալիկներ։

Ճակատը հարդարված է կապույտ փայլուն սալիկներով,  որը գունային ներդաշնակություն է ստեղծում ցոկոլի անփայլ սպիտակ գույնի և հախճասալի կանաչ ներդիրների հետ։ Ճակտոնին առկա է ծեփածո կանացի գլուխ (տանտիրուհու) վերնաճակատի մասում և անկյունային պատուհանի վրա երկար հյուսերով բուսածածկույթի ցողուններ կան։ Թիթեռնիկի թևերի տեսքով ոճավորված մետաղյա ճաղավանդակներն ու ճպուռները տանիքի վրա և ցանցկեն դարպասները տանը տալիս են անկրկնելիություն և կռածո կառուցվածքների թեթևություն։

Գրականություն 
 Е. Борисова, Г. Стернин. Русский модерн.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Թանգարանի պաշտոնական կայք
 Ирина Крамарева Загадки дома Курлиной. журнал «Самара и Губерния», № 6#2003-1#2004 (декабрь-январь)

Սամարայի թանգարաններ
Սամարայի շենքեր և կառույցներ
Սամարայի տեսարժան վայրեր