Պոմպեոսի թատրոն

Պոմպեոսի թատրոն (, ),  Հին Հռոմի առաջին քարե թատրոնը, կառուցվել է Գնեոս Պոմպեոսի հրամանով մ. թ. ա. 61 թվականին տարած իր հաղթանակից հետո։ Թատրոնը վերջնականապես պատրաստ է եղել միայն մ. թ. ա. 55 թվականին։ Թատրոնը տեղավորում էր քառասուն հազար հանդիսական։ Կառուցված լինելով հունական ճարտարապետության մոտիվներով, նախատիպ է եղել Հռոմեական կայսրության տարածքում հետագայում կառուցված թատրոնների և ամֆիթատրոնների համար։

Հռոմի Սենատի համար այն եղել է կուրիա, որտեղ անցկացվել են Սենատի ժողովները։ Այստեղ մ. թ. ա. 44 թվականին սպանվել է Հուլիոս Կեսարը։ Ներկայումս պահպանվել են ավերակները։

Պատմություն 

Եղել է Հռոմի առաջին մշտական թատրոնը։ Մինչ Պոմպեոսի թատրոնի կառուցումը, Հռոմն ունեցել է միայն ժամանակավոր թատրոններ ու ամֆիթատրոններ, որոնք կառուցվում էին փայտից և կարող էին հեշտությամբ հավաքվել և քանդվել։ Պոմպեոսն առաջինն էր, որը ոգեշնչվելով հունական թատրոնների ճարտարապետությամբ, որոնք տեսել էր Լեսբոսում, որոշում է կառուցել քարե թատրոն։ 
Թատրոնը կառուցվում է Մարսի անունը կրող դաշտում։ Այն ունեցել է քառասունհինգ մետր բարձրություն, այսինքն՝ բարձրությամբ հավասար է եղել Հռոմի Կապիտոլիումին և վերջինիս նման ունեցել է «սուրբ բլուրի»  խորհրդանշական դեր։ 
Ցիցերոնի նամակներից, որոնք գրվել են մ. թ. ա. 55 թվականին, հայտնի է դառնում, որ թատրոնի բացման կապակցությամբ կազմակերպվել են աննախադեպ խաղեր։ Այդ իրադարձությունը տեղի է ունեցել Պոմպեոսի ծննդյան օրը՝ սեպտեմբերի 29-ին։

Թատրոնը վերանորոգվել է  մ. թ. ա. 32 թվականին Ավգուստիանոս կայսեր օրոք, հետագայում նաև նրան հաջորդող կասրերի՝ Տիբերիանոսի, Դոմիցիանոսի, Դիոկլետիանոսի օրոք։
Եղել է ոչ թե պարզապես թատրոն, այլ բազմաբովանդակ համալիր, որը ներառել է շատրվաններով հարուստ զբոսայգի, առանձին սենյակներ, որտեղ ներկաները կարող էին դիտել արվեստի ամենատարբեր գործեր, որոնք Պոմպեոսն իր հետ բերում էր արշավանքներից։ Թատրոնի ամենաբարձր կետը եղել է Վեներայի տաճարը, քանի որ, ըստ ավանդության, հենց Վեներան է եղել Պոմպեոսի երկնային հովհանավորը, նրա անձնական աստվածությունը, ուստի Պոմպեոսը թատրոնը նվիրել է հենց Վեներա աստվածուհուն։

Նկարագրություն 

Թատրոնի կիսաշրջանաձև ճակատը կազմված է եղել տրավերտին քարով պատրաստված բաց կամարաշարքերից։ Թատրոնի ներքին շքեղ հարդարանքը եղել է հիմնականում մարմարից։ Այնտեղ եղել են արվեստի բազմաթիվ գործեր, որոնցից մի քանիսը հայտնաբերվել են, այդ թվում և Հերկուլեսի բրոնզաձույլ արձանը, որը գտնվում ե Վատիկանի թանգարանում։

Թատրոնի բազմահարկ բեմում կանգնեցվել են Ապոլլոնի և մյուսների արձանները, որոնցից երկուսը պահպանվել և հասել են մեր օրեր։ Դրանցից մեկը գտնվում է Լուվրում, իսկ մյուսը՝ Նեապոլի ազգային հնագիտական թանգարանում։ Բեմի հետևում կառուցվել է արվեստի գործերով զարդարված սյունասրահ, որի հակառակ կողմում եղել է ուղղանկյուն շինություն, որտեղ կանգնեցված է եղել Պոմպեոսի արձանը։

Սյունասրահից մնացել է միայն արևելյան կողմը։ Սյունասրահի կենտրոնում եղել է շատրվաններով ու արահետով զբոսայգի, որի հետքերը միայն վերջերս են հայտնաբերվել հնէաբանների կողմից։

Պատկերասրահ

Արտաքին հղումներ 

The Theatre of Pompey
Theatrum Pompei at LacusCurtius (article in Platner's Topographical Dictionary of Ancient Rome)
The Temple above Pompey's Theatre (CJ 39:360‑366)
Pompey’s Politics and the Presentation of His Theatre-Temple Complex, 61–52 BCE
theaterofPompey.com
Roma Online Guide

Ծանոթագրություններ

Մատենագրություն

Ընդհանուր աշխատանքներ 

 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
Edmond Le Blant, De quelques statues cachées par les anciens
 
 
 
 
 
 
 Dupont, F., & Letessier, P. (2012). Le théâtre romain. Armand Colin.
 Charles Picard, Sur le rôle religieux des théâtres antiques : de la Grèce à Rome

Հոդվածներ և գրքեր 
 
  
 
 
81 Sophie Madeleine, Le complexe pompéien du Champ de Mars au, témoin de la réappropriation idéologique Julio-Claudienne 
 
 
BULLETIN MENSUEL DE L'ACADÉMIE DES INSCRIPTIONS: MOIS D'OCTOBRE 1867

Հին Հռոմի ճարտարապետություն
Հռոմի տեսարժան վայրեր