Եղեգնուհին (հեքիաթ)

Եղեգնուհին, հայ գրող Ղազարոս Աղայանի հայտնի հեքիաթներից մեկը։

Սյուժե 
Հեքիաթը պատմում է մի թագավորի մասին, ով ուներ մի որդի, ով չէր ուզում ամուսնանալ։ Ամեն անգամ հայրը նրան ասում էր, որ նա պետք է շտապ ամուսնանա։ Տղան էլ ամեն անգամ ասում էր, որ նրա հարսնացուն հոր ու մոր ծնունդ չպետք է լինի։ Թագավորը շատ տեղեր է ման գալիս, հարց ու փորձ անում այդպիսի աղջիկների մասին, բայց ոչ ոք չգիտեր նրանց մասին։ Բոլորն ուղղակի ասում էին, որ լսած են, բայց դեռ հանդիպած չեն։ Վերջապես թագավորը ճանապարհին մի ծերունու է հանդիպում։ Նրան էլ է հարցնում, և ասում է որդու խնդիրը։ Ծերունին ասում է, որ թագավորի քաղաքում մի եղեգնուտ կա, որ այնտեղ դեռ մարդ ոտք չի դրել։ Ասում է, որ գնա, եղեգնուտից ամենագեղեցիկ եղեգը չբանեցրած դանակով կտրի և գցի ջուրը, այն իսկույն աղջիկ կդառնա։ Թագավորն ինչպես լսում, այդպես էլ անում է, և հանկարծ նկատում է, որ ջրի մեջ մի աղջիկ է հայտնվում, ով ընկղմել էր ջրի մեջ և ամաչում էր դուրս գալ, քանի որ նա մերկ էր։ Թագավորն ասում է, որ նա իր հարսնացուն է, սպասի այնտեղ և նա իր աղախիններին կուղարկի շորերի հետ, որպեսզի նա դուրս գա ջրից և նրանց հետ գնա թագավորի պալատ։ Անունն էլ դնում է Եղեգնուհի, որը նշանակում էր եղեգն աղջիկ։ Այդ մոտերքում ապրում էր մի չար Խափշիկ, որը լսելով թագավորի խոսքերը, գնում և Եղեգնուհուն ասում է, որ նա նրանից չքաշվի և դուրս գա ջրից։ Եղեգնուհու դուրս գալուն պես Խափշիկը նրան խեղդում է, և ինքն էլ մերկանում ու զբաղեցնում է նրա տեղը։ Թագավորի աղախինները գալիս են և զարմացած հարցնում, թե թագավորի տեսած աղջիկը նա՞ է։ Ասում է , որ այո նա է։ Աղախինները հագցնում են թագավորական հագուստ և տանում են թագավորի պալատ։ Թագավորը որ տեսնում է, ասում է, որ դա իր տեսած աղջիկը չէ։ Տղան էլ որ տեսնում է, զզվանքով հետ է քաշվում ու ասում, որ նա իր ուզած աղջիկը չէ, նա պետք է սպիտակ լիներ, ինչպես հրեշտակ, իսկ նա սև է, ինչպես սատանա։ Աղջիկն ամեն կերպ պնդում էր, որ նա է խոսել թագավորի հետ։ Տղան շատ տխուր էր, և թագավորը հրամայում է, որ տանեն և գցեն մի շուշաբանդ սենյակ, որպեսզի գեղեցկանա։ Տղան գիտեր, որ չարի մատը խառն է։ Օրերն անցնում են, թագավորի որդին օր օրի ավելի է տխրում, իսկ աղջկա գեղեցկանալու մասին լուր չկա։ Խափշիկին ինչքան լավ էին պահում, այնքան ավելի էր գիրանում, ինչպես խոզը։ Թագավորի տղան որոշում է գնալ գետի մոտերքում զբոսնել, այնտեղ հանդիպում է ձկնորսների։ Ասում է նրանց, որ կարթը գցեն գետը, և ինչ դուրս գա իրենն է։ Նրանք գցում են և հանում մի ոսկե ձուկ։ Նրանք ասում են, որ դա ուղղակի բախտ է։ Նա ձուկը տանում է տուն և ամբողջ օրը մնում է նրա մոտ, այնտեղ ուտում, խմում, և քնում։ Խափշիկը հասկանում է, որ նա Եղեգնուհին է, սպանվելուց հետո գետում ձուկ է դարձել։ Նա հրամայում է, որ մորթեն ձկանը և իրեն ուտեցնեն, դրանից հետո ինքն կդառնա գեղեցիկ։ Բայց նա ասում է, որ մորթելուց հետո ոչ մի փուշ չպետք է մնա, քանի որ նա վախենում էր, որ դրանից մի նոր բան կառաջանար։ Այդպես էլ անում են։ Աղջկան ուտեցնում են, բայց նա չի գեղեցկանում։ Փշերն էլ նաժիշտներին է ստիպում ուտել` գեղեցկանալու նպատակով։ Բայց նրանց բերանից մի փուշ է ազատվում և աղբի հետ պարտեզ է ընկնում և մի գեղեցիկ ծառ է դառնում, շատ անուշաբույր ծաղիկներով և պտղաբեր։ Տղան սիրահարվում է այդ ծառին և ամբողջ օրն անցկացնում էր այդ ծառի մոտ, այնտեղ ուտում, խմում և ննջում։ Խափշիկը նկատում է, որ դա ձկան մնացորդից էր առաջացել և ամեն կերպ փորձում էր վերացնել դա, ասելով, որ դա մինչ չկրտրեն, տղան իրեն չի սիրի, և նա էլ չի գեղեցկանա։ Թագավորը հավատում է և կտրել տալիս ծառը։ Խափշիկը ամեն բան արել էր, որ ոչ մի ճյուղ չմնա։ Կտրելիս մի ճյուղ ընկել էր կողքի հարևան մի պառավի երդիկից ներս։ Պառավը շատ հավանում է այն և դնում իր բղուղի բերանը։ Պառավը շատ աղքատ էր, և առավոտ վաղ արթնանում էր, և դուրս էր գալիս աշխատելու։ Հաջորդ առավոտ բղուղի բերանը մի գեղեցիկ աղջիկ է դառնում, սկսում է տունը մաքրել։ Պառավը գալիս է տուն, և մնում է զարմացած։ Աղջիկն ու պառավը շատ են սիրում իրար ու հաշտ են ապրում։ Աղջիկը կարողանում է շատ լավ կարուձև անել։ Նրա աշխատանքներից տեսնում է թագավորի տղան և ցանկություն է հայտնում տեսնել դրանց հեղինակին։ Թագավորը, որդին և կինը գնում են պառավի տուն։ Աղջիկը նրանց պատմում է ամբողջ պատմությունը։ Թագավորը խափշիկին դուրս է անում պալատից և իր որդուն ամուսնացնում է եղեգնուհու հետ։

Կերպարներ 
 թագավոր
 թագավորի որդի
 թագավորի կին
 եղեգնուհի
 խափշիկ
 պառավ 
 նաժիշտներ

Այլ կիրառումներ 
Ղազարոս Աղայանի հեքիաթի հիման վրա հայկական տարբեր թատրոններում բեմադրվել են մանկական ներկայացումներ, մյուզիքլներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Ղազարոս Աղայան, «Եղեգնուհին»
 Եղեգնուհի

Հեքիաթներ
Հայ գրականություն