Շախմատային տախտակի ստվերի պատրանք

Շախմատային տախտակի ստվերի պատրանք (որոշ աղբյուրներում` Ադելսոնի ստվերի պատրանք), գույնի ընկալման հետ կապված տեսողական խաբկանք, որ հրապարակել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի պրոֆեսոր Էդվարդ Ադելսոնը 1995 թվականին։ 1-ին համարով նկարում պատկերված է շախմատային տախտակ, որի վրա գլան է դրված և որի ստվերն ընկնում է տախտակի վրա։ Առաջին հայացքից թվում է, թե A և B վանդակները տարբեր գույների են։ Սակայն իրականում սև-սպիտակ վանդակները ուղղակի մոխրագույնի տարբեր երանգներ են։ «Սպիտակ» վանդակները ստվերի տակ փաստացիորեն մոխրագույնի հենց նույն երանգն են, ինչ «սև» վանդակները։

Խաբկանքն աշխատում է շախմատի մյուս տախտակների համատեքստում։ A և B նշանակված տախտակները մոխրագույնի նույն երանգով են ներկված, սակայն շրջապատող տախտակների համատեքստում լիովին տարբեր են երևում։

Ապացույցներ 
Այն, որ երկու վանդակներն էլ նույն գույնն ունեն, կարելի է հետևյալ եղանակներով.
 Բացել պատրանքի նկարը ցանկացած գրաֆիկ խմբագրիչով և օգտագործել «պիպետկա» գործիքը
 Վանդակները միացնել նույն գույնով` դարձնելով ուղղանկյուն, ինչպես ցույց է տրված 3-րդ նկարում
 Օգտագործել լուսաչափ
 Տպել պատկերը գունավոր տպիչով և կտրել այդ վանդակները եզրագծերով։ Այնուհետև համեմատել իրար հետ։

Ինքը Ադելսոնը հետևյալ կերպ է բացատրում այս խաբկանքը.

Տեսողական համակարգը ծառայում է առարկաների գույնի ընկալմանը մեզ շրջապատող աշխարհում։ Այս դեպքում պետք է նկատել վանդակների մոխրագույն երանգը։ Միայն մակերևույթից եկող լույսի քանակի (լուսավորության) որոշումը բավական չէ. ցրված ստվերի պատճառով մակերևույթը ավելի բաց կերևա, քանի որ սպիտակ մակերևույթը ստվերի տակ ավելի քիչ լույս է արտացոլում, քան սև մակերևույթը լրիվ լուսավորության ժամանակ։ Տեսողական համակարգը մի քանի եղանակ է օգտագործում մոխրագույնի երանգն ընկալելու համար ստվերների տեղակայման միջոցով։

Առաջին եղանակը հիմնված է տեղային կոնտրաստի վրա։ Ստվերի տակ, թե` ոչ, միևնույնն է, ավելի մուգ վանդակներով շրջապատված բաց գույնի վանդակը կընկալվի միջինում սովորականից ավելի լուսավոր և հակառակը, ինչպես և տվյալ պատկերում։ Դա բերում է նրան, որ B վանդակն ավելի բաց է երևում։

Երկրորդն այն է, որ ստվերները մասնակիորեն լղոզված ծայրեր ունեն, մինչդեռ ներկված վանդակների սահմանները հստակ են։ Տեսողական համակարգը սովորաբար արհամարհում է լուսավորության մակարդակի աստիճանաբար տեղի ունեցող փոփոխությունները, այդպիսով կարող է որոշել մակերևույթի գույնը` չնայած ստվերին։ Պատկերում ստվերը ստվերի տեսք ունի, քանի որ այն հստակ չէ, իսկ առարկան ինքը, որից ստվեր է ընկնում, տեսանելի է։

Տես նաև 
 Տեսողական պատրանք
 Գույնի ընկալման հոգեբանություն

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Իրական ապացույց
 Էֆեկտի բացատրություն 
 Գույների խաբկանք

Տեսողական պատրանքներ