Խանութ գլխավոր փողոցում

Խանութ գլխավոր փողոցում (, 1965), 1965 թվականին Չեխոսլովակիայում նկարահանված գեղարվեստական ֆիլմ, որ պատմում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Սլովակիայում նացիստական Գերմանիայի կողմից իրականացված արիականացման քաղաքականության մասին։

Ֆիլմը նկարահանել են սլովակ կինոռեժիսոր Յան Կադարը և չեխ կինոռեժիսոր Էլմար Կլոսը Լադիսլավ Գրոսմանի համանուն վիպակի հիման վրա։ Նկարահանումներն անցկացվել են Պրահայի «Filmové Studio Barrandov» կինոստուդիայում, իսկ բնօրինակային նկարահանումները տեղի են ունեցել Սլովակիայի հյուսիս-արևելքում՝ Սաբինով քաղաքում։ Ֆիլմի գլխավոր դերերը կատարում են Յոզեֆ Կրոները, որ հանդես է գալիս ատաղձագործ Տոնո Բրտկոյի դերով, և լեհ դերասանուհի Իդա Կամինսկան, որ հանդես է գալիս այրիացած հրեա ծեր կնոջ՝ Ռոզալիա Լաուտմանի դերով։

1965 թվականին ֆիլմ արժանացել է «Օսկար» մրցանակի «Օտարալեզու լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում, իսկ մեկ տարի անց Իդա Կամինսկան ներկայացվել է «Օսկար» մրցանակի «Երկրորդ պլանի կնոջ լավագույն դերակատարում» անվանակարգում։ Ֆիլմն արժանացել է նաև «Ոսկե գլոբուս» կինոմրցանակի և հատուկ մրցանակ է ստացել Կաննի կինոփառատոնում։

Սյուժե 
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ Սլովակիայում ծավալվում է արիականացման գործը, սլովակ ատաղձագործ Տոնո Բրտկոյի քենակալը նրան է հանձնում ծեր հրեա կնոջ՝ Ռոզալիա Լաուտմանի խանութը, որտեղ նա կոճակներ էր վաճառում։ Տոնոյի կինը հույս ունի, որ խանութը մեծ շահույթ կբերի, և իրենք շուտով կհարստանան։ Սակայն Տոնոն շատ լավ է հասկանում, որ դա բոլորովին աղքատ խանութ է, և ոչ մի շահույթ էլ չի բերի։ Այնուամենայնիվ, նա կնոջը ոչինչ չի ասում՝ վախենալով նրա կատաղի բնավորությունից։ Միաժամանակ նա չգիտի, թե ինչպես բացատրի պառավ Լաուտմանին, որ հիմա ինքն է նրա խանութի սեփականատերը։

Քաղաքի հրեական համայնքը որոշում է Տոնոյին վճարել որոշակի գումար, միայն թե նա չհրաժարվի խանութից, քանի որ հակառակ դեպքում այն կարող է բաժին ընկնել ավելի դաժան սեփականատիրոջ, ով փողոց կվռնդի պառավ կնոջը։ Տոնոն համաձայնում է սկսում ամեն օր գնալ խանութ, որտեղ օգնում է Լաուտմանին։ Կնոջը նա պատմում է, թե խանութում գործերը լավ են գնում, և կինն էլ հավատում է, որ շուտով կհարստանան։

Սակայն դա տևում է մի կարճ ժամանակ, և շուտով հրաման է տրվում, որ հրաները վերաբնակեցվեն հատուկ տարածքներում։ Տոնոն հասկանում է, որ հրեական համայնքն այլևս չի վճարի իրեն, և իր խաբեությունը կբացահայտվի։ Հուսահատության պահին Տոնոն որոշում է թաքցնել կնոջը, իսկ վերջինս էլ, չհասկանալով, թե ինչ է կատարվում, աղմուկ է բարձրացնում։ Փորձելով լռեցնել պառավ Լաուտմանին՝ Տոնոն անզգուշաբար հրում է նրան աստիճաններից։ Լաուտմանը մահանում է։ Հասկանալով, թե ինչ է սպասվում իրեն, Բրտկոն որոշում է ինքնասպան լինել։ Նա փակում է խանութը, բարձրանում աթոռի վրա և պարանից օղակ սարքում։

Դերերում 
 Յոզեֆ Կրոներ - Տոնո Բրտկո
 Իդա Կամինսկա - Ռոզալիա Լաուտման
 Հաննա Սլիվկովա - Էվելինա Բրտկովա, Տոնոյի կինը
 Ֆրանտիշեկ Զվարիկ - Մարկուշ Կոլկոտսկի, քաղաքի կառավարիչ
 Էլենա Պապովա-Զվարիկովա - Ռոժիկա, Մարկուշի կինը

Մրցանակներ 
 Ոսկե գլոբուս 1965 - «Օտարալեզու լավագույն ֆիլմ»
 Օսկար 1966 - «Օտարալեզու լավագույն ֆիլմ»
 Կաննի կինոփառատոնի հատուկ մրցանակ 1966

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
  
  
 «Խանութ գլխավոր փողոցում» 
 Мартин Вотруба, «The Shop on Main Street.» (Obchod na korze; «Магазин на площади»)  Программа по словакистике, Университет Питтсбурга ().

1965 ֆիլմեր
Օսկարակիր ֆիլմեր
Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին
Ֆիլմեր Հոլոքոստի մասին