Շուշանիկի վարք

Սուրբ Շուշանիկ թագուհու նահատակությունը (, Ծամեբայ ծմիդիսա շուշանիկիսի դեդոփլիսայ), վրացական ինքնուրույն գրականության՝ մեզ հասած ամենահին նմուշը։ Ստեղծվել է հավանաբար 476 և 483 թվականների միջև, պահպանված ամենահին ձեռագիրը վերաբերում է 10-րդ դարին

Ստեղծագործության հեղինակը Յակով Ցուրթավելիի է, ով եղել է ստեղծագործության մեջ հիշատակվող դեպքերի ժամանակակիցն ու մասնակիցը։ Մոտավորապես այդ ժամանակ է ստեղծվել նաև Շուշանիկի վարքի հայկական կրճատ տարբերակը։

«Շուշանիկի վարքը» ստեղծագործության մեջ պատկերված է Վարդան Մամիկոնյանի դստեր՝ Շուշանիկի տառապանքներն ու սպանությունն իր ամուսնու՝ Վարսկենի (Վազգեն) ձեռքով, ով Հարավային Քարթլիի թագավորն է։ Պարսիկների հետ համագործակցելու նպատակով ընդունելով զրադաշտականություն՝ նա նույնը պահանջեց նաև իր կնոջից ու երեխաներից։ Շուշանիկը, մերժելով հրաժարվել քրիստոնեությունից, վեց տարի անցկացրել է զնդանում՝ ենթարկվելով տանջանքների ու ստորացման, իսկ յոթերորդ տարում մահացել է։

Յակով Ցուրթավելին հավաստում է, որ ինքը եղել է թագուհու խոստովանահայրը, իր ստեղծագործության մեջ շարադրում է իր զրույցները թագուհու հետ, ինչը մեծ արժեք է տալիս երկին՝ որպես պատմական աղբյուրի։ Դրանում գրեթե չկան ավանդական վարքագրություններին հատուկ կաղապարված արտահայտություններ ու հատվածներ։ Երկում բավականին տեղեկություններ են պարունակվում երկրի պետական կառուցվածքի, պատմության, կրոնի, հին Վրաստանի ու Հայաստանի բնակիչների առօրյա կյանքի մասին։ Բացի այդ, «Շուշանիկի վարքը» համարվում է վրացական արձակի փայլուն նմուշներից մեկը՝ շնորհիվ նրա լակոնիկ, բայց փոխաբերություններով հարուստ ոճի ու գեղարվեստական տարրերի (ինչի պատճառով այս ստեղծագործությունը երբեմն կոչում են «վարքագրական վեպ»)։

«Շուշանիկի վարքն» առաջին անգամ հրատարակվել է 1882 թվականին։ Այն թագմանվել է ռուսերեն, լատիներեն, անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, իսպաներեն և հունգարերեն։ 1979 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից նշվել է այդ գրական հուշարձանի 1500-ամյակը։

Տե՛ս նաև 
 Սուրբ Շուշանիկ
 Յակով Ցուրթավելի
 Վրացական միջնադարյան գրականության ժամանակագրություն

Գրականություն 
 Шушаника // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Текст «Мученичества» в русском переводе 
 Статья о произведении 

Վրաց գրականություն
Վրաստանը վաղ միջնադարում