Նավ (ճարտարապետություն)

Նավ (, ` նավ), ինտերիերի ձգված մաս հատկապես բազիլիկ կառույցներում, որը մեկ կամ երկու կողմերից սահմանափակվում է սյունաշարով կամ սյունով` զատելով այն հարևան նավերից։

Ստուգաբանություն 
«Նավ» բառը ծագում է ` «նավ» բառից։ Ենթադրվում է, որ այդ անվանումը պետք է ընդգծեր եկեղեցու հիմնական տարածքի նշանակությունը, քանի որ նավը քրիստոնեական եկեղեցու հիմնական խորհրդանիշերից է։ Հնարավոր է նաև, որ այն արտացոլում է եկեղեցու այդ մասի նմանությունը շրջված նավին։

Պատմություն 

Ինտերիերի բաժանումը նավերի առաջացել է հին հունական եկեղեցիներում։ Հին հռոմեական ճարտարապետության մեջ քաղաքացիական շենքերը` բազիլիկները, բաղկացած են եղել զուգահեռ նավերից։

Սկսած 4-րդ դարից` շինության բազիլիկ ձևը կիրառվել է քրիստոնեական եկեղեցիներում։ Նավերի են բաժանված եղել ինչպես բազիլիկ եկեղեցիները, որոնք տարածված են եղել միջնադարում Արևմտյան Եվրոպայի կաթոլիկ ուղղության ճարտարապետության մեջ, այնպես էլ շատ գմբեթավոր եկեղեցիներ, որոնք ի հայտ են եկել և լայն տարածում գտել քրիստոնյա արևելյան երկրներում և Բյուզանդիայում։ Ի տարբերություն խորանի և երգչախմբի համար նախատեսված մասի, որոնք նախատեսված են եղել բացառապես հոգևորականների համար, նավը եկեղեցու այն մասն է եղել, որտեղ կարող էին գտնվել աշխարհիկ մարդիկ։

Վաղ քրիստոնեական եկեղեցիներում սովորաբար եղել է 3 կամ 5 նավ (որպես կանոն` կենտ թվով)։ Պատերի վերին մասում տեղադրվել են կառույցը լուսավորող պատուհանները։ Նավերը ծածկվել են փայտե հարթ առաստաղով։

Միջին դարերում ռոմանական և գոթական տաճարների նավերը ծածկվել են արդեն քարե ծածկերով։ Միջին նավը, որպես կանոն, ավելի բարձր էր լինում մյուսներից, չնայած կառուցվել են եկեղեցիներ, որոնց բոլոր նավերը հավասար են եղել։ Նրանց ինտերիերը կոչվել է սրահային։

Ինտերիերի բաժանումը նավերի որպես տարածված միջոց պահպանվել է վերածննդի, բարոկկոյի և կլասիցիզմի դարաշրջաններում։

Ճարտարապետական լուծումներ 

Բացի երկարավուն նավերից` լինում են նաև լայնակի նավեր` տրանսեպտներ։ Վաղ քրիստոնեական բազիլիկներում տրանսեպտով ավարտվում էր շինությունը խորանի մոտ։ Ավելի ուշ բազիլիկներում տրանսեպտը տեղադրվում էր շենքի կենտրոնական մասում` կենտրոնական նավի հետ խաչ ձևավորելով։ Այդպիսի շինություններում հատվող տեղը առանձնացվում էր աշտարակով կամ գմբեթով։

Խաչաձև-գմբեթավոր տաճարներում երկայնակի և լայնակի նավերը կարող են լինել նույն երկարության` ձևավորելով հավասար կողմերով խաչ։ Որոշ եկեղեցիներում նավերը թույլ են արտահայտված, ինչի դեպքում ճիշտ չէ «նավ» եզրը օգտագործել խաչաձև-գմբեթավոր եկեղեցու ինտերիերը նկարագրելու համար։

Ինչպես հին հռոմեական ճարտարապետության մեջ, նավեր կարող են ունենալ նաև աշխարհիկ կառույցները, օրինակ` Սան Մարկո եկեղեցու գրադարանը Ֆլորենցիայում (1431-1441)։ Մոսկվայի մետրոպոլիտենի շատ կայարաններ ունեն եռանավ սրահներ` երբեմն առավել բարձր կենտրոնական նավով։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Նավ։ Բրիտանիկա հանրագիտարան

Ճարտարապետություն
Ռոմանական ճարտարապետություն