Ստիլետ

Ստիլետ ( -ից, «գրելու փայտիկ», «սուր ձող»), իտալական ծագումով ծակող սառը զենք, դաշույն։ Ունի նեղ շեղբ և ուղիղ խաչարդ։ Դասական տարբերակում շեղբը կտրող սայր չունի։ Շեղբը կտրվածքում ունենում է կլոր, ձվաձև, եռանիստ (առավել հաճախ) և քառակող տեսք, երկայնակի ակոսով և ամրության կողերով կամ տափակ նիստերով, սովորաբար առանց սայրի։ Տարածում է ստացել 16-րդ դարից, Վերածննդի ժամանակաշրջանից, թեև հայտնի է եղել շուտվանից։ Ստիլետի փոքր չափերը թույլ էին տալիս այն ծածուկ կրել կամ թաքցնել տարբեր առարկաների մեջ, ինչի պատճառով այն ժողովրդականություն էր վայելում վարձու մարդասպանների ու նաև կանանց մոտ։ Զինվորական գործում օգտագործվել է որպես լրացուցիչ կամ ինքնապաշտպանության զենք զրահավորված թշնամու դեմ։

Գթասրտության դաշույն 
Ստիլետի նախորդը «գթասրտության դաշույն»-ն է կամ միզերիկորդը (), որն օգտագործվում էր զրահավորված հակառակորդին վերջ տալու համար։ Փոքր չափերը և հարմար ձևը և գերազանց սրությունը թույլ էին տալիս թափանցել հակառակորդի զրահի միակցման, օղազրահի թեփուկների և օղակների հատվածներից և վերջացնել վիրավոր հակառակորդի տանջանքները։ Եվրոպայում 12-րդ դարի վերջին հայտնված այդ զենքը 20-40 սմ երկարությամբ երեքի կամ չորս նիստ ունեցող շեղբով դաշույն էր։ Նույն 12-րդ դարից նման դաշույն տարածված էր Ճապոնիայում և կոչվում էր «յորոն դոսի» (զրահ ծակող)։

Դագա 
Ավելի ուշ՝ 16-րդ դարում իտալական քաղաքներում հայտնվեց ստիլետը։ Սխալմամբ կարծիք է ձևավորվել, թե ստիլետի հայտնվելուն նպաստել են մենամարտերը, երբ նեղ շեղբով դաշույնը օգտագործվում էր ձախ ձեռքով։ Նրանով ետ էին մղում սուսերի և սրի հարվածները։ Այս գործառության համար սկսեցին օգտագործել դագա անունով խաչարդ և ճանկ ունեցող դաշույնը որով որսվում էր սուսերի կամ սրի շեղբը։ Դագայի չափերը տատանվում էին ըստ սարքողի նախասիրության։ 17-րդ դարի իսպանական դաշույնն ուներ 270 մմ ընդհանուր երկարություն, շեղբ 180 մմ երկարությամբ և 5 մմ հաստությամբ։ 17-րդ դարի գերմանական ստիլետը 390 մմ երկարություն ուներ և համապատասխանաբար 260 ու 10 մմ չափերով շեղբ։ Ֆրանսիական ստիլետը ուներ 475 մմ երկարություն շեղբ 350 մմ երկարությամբ և 5 մմ հաստությամբ։ Ասպետական զրահների և ծանր թրերի վերացումից հետո դագան կորցրեց դաստապանը, պակասեցին քաշն ու երկարությունը։ Այն ձևափոխվեց մեզ հայտնի ստիլետի՝ բարակ շեղբով և ուղղահայաց խաչարդով։

Ստիլետը որպես այդպիսին ստեղծել են հրետանավորները, ովքեր թնթանոթի բռնկման անցքով, օգտագործելով նեղ և երկար ստիլետը, ծակում էին վառողալիցքի տոպրակը, որից հետո հննարավոր է վառել լիցքը և կրակել։ Ստիլետը մտնում էր թնթանոթաձիգների սպառազինության մեջ։

Օգտագործման հայտնի դեպքեր 
1878 թվականի օգոստոսի 4-ին «Նարոդնայա վոլյա» կազմակերպության անդամ հեղափոխական Սերգեյ Միխայլովիչ Ստեպնյակ-Կրավչինսկին ստիլետով խոցել է ռուսական պետական գործիչ, գեներալ-համհարզ Նիկոլայ Մեզենցովին։

Ծանոթագրություններ 

Դանակներ
Սառը զենքեր
Սառը զենքեր այբբենական կարգով
Շեղբավոր զենք