Քրեագիտություն

Քրեագիտությունը, որը նաև հայտնի է որպես կրիմինալիստիկա, քրեական եւ քաղաքացիական իրավունքի գիտության կիրառումն է, հիմնականում քրեական կողմում՝ քրեական հետաքննության ընթացքում, որպես թույլատրելի ապացույցների և քրեական դատավարության իրավական նորմերի կարգավորում։

Դատաբժշկական փորձագետները հետաքննության ընթացքում հավաքում, պահպանում և վերլուծում են գիտական ապացույցները։ Մինչդեռ որոշները հանցագործության վայր են մեկնում ինքնուրույն ապացույցներ հավաքելու համար, մյուսները լաբորատոր դեր են կատարում՝ վերլուծելով այլ անձանց կողմից իրենց բերված նյութերը։
Բացի իր լաբորատոր դերից, դատաբժշկական փորձագետները հանդես են գալիս որպես վկա-փորձագետներ ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիական գործերով և կարող են հանդես գալ ինչպես մեղադրանք ներկայացնելու, այնպես էլ պաշտպանության համար։ Չնայած տեխնիկապես ցանկացած տարածք կարող է քրեագիտական լինել, որոշ բաժիններ ժամանակի ընթացքում զարգացել են, որպեսզի ընդունեն քրեագիտության հետ կապված գործերի մեծ մասը։ Դատական բժշկությունը երկու տարբեր լատիներեն բառերի համադրություն է ' forensis և science: Առաջինը, դատաբժշկական հետազոտությունը, վերաբերում է հանրային քննարկմանը կամ փորձաքննությանը. Քանի որ դատական գործընթացները հին աշխարհում, ընդհանուր առմամբ, իրականացվել են հրապարակայնորեն, այն կրում է ուժեղ դատական իմաստ։ Երկրորդը գիտությունն է, որը առաջացել է լատիներեն "գիտելիք" բառից և այսօր սերտորեն կապված է գիտական մեթոդի հետ, որը գիտելիքների ձեռքբերման համակարգված մեթոդ։ Այսպիսով, քրեագիտությունը կարող է դիտվել որպես հանցագործությունների բացահայտման գիտական մեթոդների և գործընթացների օգտագործում։

Ստուգաբանություն 
Ֆորենզիկ բառը առաջացել է լատիներեն  forēnsis տերմինից, որը նշանակում է ֆորումից դուրս կամ առաջ։ Այս տերմինի պատմությունը սկիզբ է առնում հռոմեական ժամանակներից, երբ քրեական մեղադրանքը նշանակում էր ներկայացնել գործը ֆորումի մի խումբ հասարակական անձանց առջև։ Ինչպես մեղադրյալը, այնպես էլ մեղադրողը հանդես են եկել ելույթներով, որոնք հիմնված են տեղի ունեցածի իրենց վարկածի վրա ։  Գործը կորոշվի հօգուտ անհատի, ով լավագույն ձևով կներկայացնի փաստարկները։ ֆորենզիկ բառի ծագումը երկու ժամանակակից խոսքի օգտագործման աղբյուր է' որպես իրավաբանական ապացույց և որպես հանրային ներկայացման կատեգորիա։ Ներկայումս դատաբժշկական փորձաքննություն տերմինի օգտագործումը քրեագիտության մեջ կարող է համարվել ոչ ճիշտ, քանի որ դատական փորձաքննություն տերմինը փաստացի հոմանիշ է իրավական կամ դրա հետ կապված դատական պրակտիկային։ Սակայն այսօր այդ տերմինը այնքան սերտորեն է կապված գիտական ոլորտի հետ, որ շատ Բառարաններ նույնացնում են ֆորոնզիկ բառը քրեագիտական գիտության հետ։

Պատմություն 
Կրիմինալիստիկայի ակունքները և նրա վաղ մեթոդները։ Հին աշխարհում բացակայում էր ստանդարտացված դատական գործընթացը, որը թույլ էր տալիս հանցագործներին խուսափել պատժից ։ Քրեական հետաքննությունները և դատավարությունները հիմնականում հիմնվում էին վկաների հարկադրաբար իրականացվողխոստովանությունների և ցուցմունքների վրա ։ Սակայն, հին աղբյուրները պարունակում են որոշ մեթոդների նկարագրություններ, որոնք ակնկալում էին հասկացություններ դարեր անց զարգացած  քրեագիտության մեջ։
Քրեական գործերը լուծելու համար բժշկության և էնտոմոլոգիայի օգտագործման առաջին գրավոր հաշվետվությունը վերագրվում է Խի Յուան Լուի գրքին (Washing away of wrongs)), որը գրվել է Չինաստանում 1248 թ.-ին , «Սոնգ» տոհմի ժամանակաշրջանում արդարադատության, բանտերի և վերահսկողության  վարչության տնօրեն Սոնգ Ջիի կողմից (1186– 1249):
Սոնգ Ջին  դատարանին է ներկայացրել դիահերձման մասին զեկույցներին վերաբերող կանոնակարգեր, ինչպես պահպանել ապացույցները քրեական քննության գործընթացի ժամանակ, և բացատրել, թե ինչու պետք է քրեագետները հանրության առջև անկողմնակալ լինեն։ Նա մշակել է հակասեպտիկ պատրաստելու և դիակների մարմնի և ոսկորների թաքնված վնասվածքների վերանայելու մեթոդներ;  մահվան ժամանակը հաշվարկելու համար և բացատրել թե ինչպես կարելի է լվանալ և զննել դիակը ՝ մահվան պատճառը պարզելու համար։
Միևնույն ժամանակ գիրքը նկարագրում էր ինքնասպանության և կեղծ ինքնասպանության տարբերակման մեթոդները։ 
Սոնգ Ջին իր գրքում կատարած հաշվետվություններից մեկում ներկայացնում է, թե ինչպես է քննիչը բացահայտում մանգաղով կատարած սպանությունը հրահանգելով կասկածյանլերին մանգաղը բերել մի տեղ։ Նա հասկացավ, որ գտել է մանգաղը կենդանիների դիակների վրա տարբեր շեղբեր փորձարկելով։

Ծանոթագրություններ 

Քրեագիտություն