Հայկական ծագում ունեցող անձնանունների ցանկ

Հայկական անձնանունները լեզվի բառապաշարի յուրատեսակ շերտն են և առավել քան հասարակ բառերը, փոփոխական են, ինչն էլ պայմանավորված է լեզվակիր հանրության կյանքում տեղի ունեցող իրադարձություններով, այսինքն՝ անուններն ունեն և՛ լեզվական, և՛ սոցիալական գործառույթներ։ Հրաչյա Աճառյանը, հայ անձնանունները դասավորելով ուրույն խմբերով և ներկայացնելով դրանց կրած ազդեցությունները, բաժանում է 15 խմբի, որոնք համընկնում են որոշակի ժամանակաշրջանի՝

 նախահայկական (խալդյան)
 անծանոթ
 բուն հայկական
 պահլավական
ասորական
եբրայական
հունական
արաբական
լատինական
հայ կրոնական
հայ ժողովրդական
սելջուկ-թաթարական
եվրոպական
ռուսական
հայ ազգային

Ամեն անուն մի բառ, որ ունի իր նշանակությունը։ Դրանք փոխառնվում են և ընդհանրանում։ Հայկական անձնանունները հիմնականում փոխառված են պահլավերենից, ասորերենից, հունարենից, անգամ՝ ռուսերենից։

Այս ցանկում ներկայացվում են այն անձնանունները, որոնք ունենք հայկական ծագում։

Հայկական ծագում ունեցող անուններ

Բուն հայկական անուններ 
Բուն հայկական անունների առաջին շրջանը համընկնում է Արշակունյաց ժամանակաշրջանին։ Ագաթանգեղոս, Բուզանդ, Կորյուն, Խորենացի, Փարպեցի և Եղիշե ավանդում են այս կարգի բազմաթիվ անուններ, որոնք կրկնվում են նաև հաջորդ պատմիչների մոտ։ Այս անունները զուտ հայկական են, որովհետև մեկնվում են հայոց լեզվով, ինչպես՝ Արձան, Տիրայր, Այրուկ, Աստղիկ, Գյուտ, Թաթիկ, Թաթուլ, Թոռնիկ, Իշխան, Եղբայր, Երանյակ, Զարմայր, Բազուկ, Գոռակ, Առնակ և այլն։ Բուն հայկական անունների մեջ շատ սովորական են կենդանիների և թռչունների անունները, ինչպես՝ Առյուծ, Այծեմնիկ, Կորյուն, Արտույտ, Գառնիկ, Եզնիկ, Ցլիկ, Ընջուղ, Մրջյունիկ և այլն։

Բուն հայկական անունները պատկանում են Արշակունյաց շրջանին, իսկ ավելի հստակ նախաքրիստոնեական հայությանը։ Քրիստոնեությունից հետո սրանք սկսում են կամաց-կամաց տեղի տալ։ Մեծ անիշխանության կեսից հետո՝ արաբական տիրապետության և Բագրատունյաց թագավորության ժամանակ, չափազանց սակավաթիվ են դառնում և Ռուբինյանց ժամանակ բոլորովին անհետանում են։ 19-րդ դարի կեսից հետո, երբ սկսեց հայկական զարթոնքը, բուն հայկական անունները նորից կենդանացան, և նրանցից լավագույնները, այսինքն՝ իմաստով գեղեցիկները, պատմության էջերից դուրս բերելով, նորից սկսեցին գործածվել ոմանք կրոնական, ոմանք էլ աշխարհական շրջանակներում, ինչպես՝ Տիրայր, Կորյուն, Եզնիկ, Գառնիկ, Զարմայր, Երանյակ, Իշխան, բայց ոչ Մրջյունիկ, Ցլիկ, Արտույտ և այլն։

Հայ կրոնական անուններ 
Քրիստոնեության տարածումից հետո՝ եբրայական և հունական անունների հեղեղման ժամանակ, հայերի մոտ ծագեց մի նոր միտք, այն է՝ թարգմանել օտար քրիստոնեական անունները։ Հունական Անաստաս անվան դեմ դրին Հարություն, Ապոստոլոսի դեմ՝ Առաքել, Թեոդորոսի դեմ՝ Աստվածատուր, Ստավրոսի դեմ՝ Խաչիկ, եբրայական Սեթի դեմ՝ Մխիթար և այլն։ Այս երևույթը հունագետ հայերի գործն էր և ազգային նախանձախնդրության մի ձեռնարկ հայերի մեջ։ Ուշադրություն չեն դարձրել նրանք այն հանգամանքի վրա, թե արդյոք այդ թարգմանված անունների բնաձևը իրապես գործածական է հայոց մեջ, թե՞ ոչ։ Օրինակ՝ Անաստաս, Թեոդորոս և այլն հայերին ծանոթ անուններ են եղել, բայց Ապոստոլ, Ստվարի և այլն գործածական չեն եղել։ Թարգմանության հետ զուգընթացաբար՝ մտել են նաև նոր նմանակերտ անուններ՝ բոլորն էլ քրիստոնեական կյանքի բացատրություններ, հայ ժողովրդի մտքին ու սրտին մոտիկ ու հասկանալի բառեր, որով հայոց անձնանունների թիվը կրկնապես ընդարձակվել է։ Այդպիսիք են՝ Համբարձում, Զատիկ, Գալուստ, Մարգար, Տիրատուր, Խաչատուր, Քրիստոսատուր, Խաչերես, Ծերոն, Կարապետ, Մկրտիչ, Ավետիս, Ավագ, Մաքրուհի, Սրբուհի, Տիրուհի և այլն, որոնք, սկսած այն օրերից մինչև այժմ, ավելի կամ նվազ չափով գործածական են հայերի մեջ։

Հայ ժողովրդական անուններ 
Հայ կրոնական անուններից դուրս կան բազմաթիվ ուրիշ անուններ, որոնք թեև հայերենի մեջ կազմված անուններ են, բայց քրիստոնեական հավատալիքների շուրջ չեն պտտվում։ Օրինակ՝ Թուխծամ՝ «մազերը սև», Շաղոսկի՝ «որ ոսկի է շաղում», Վարդիթեր՝ «վարդի թերթ», Հերիքնազ՝ «հերիք՝ ինչքան նազ ես անում»։ Այս շարքի անուններից են՝ Զանազան, Վարդերես, Լույսպարոն, Նորարև, Վարդըմպու, Անձրևվարդ, Նորվարդ, Նորտիկին, Վարդմանուկ, Քնարիկ և այլն։

Հայ ազգային անուններ 
Հայ ազգային անուններն այն հայերեն անձնանուններն են, որոնք հայկական ազգային ինքնագիտակցության զարթնումից հետո՝ 1880-ականներից սկսած, սկսեցին գործածվել հայերի մեջ։ Այս ազգային ինքնագիտակցությունը, որ, մերժելով զուտ կրոնական և օտար անունները, պատմության էջերից դուրս բերեց գրեթե մոռացված հայ պատմական անունները և նրանք ընդհանուր գործածության դրեց, չբավականացավ միայն դրանցով և սկսեց ստեղծել հատուկ անուններ, բոլորն էլ զուտ հայերենով և հայ ազգային գաղափարների շրջանակում։ Օրինակ՝ Հայաստան, Արաքսի, Մասիս, Արարատ, Արմենուհի, Հայկուհի, Ազատ, Սիրանուշ, Վարսանուշ, Հրանուշ, Հրազդան, Հրայր, Հրաչուհի, Բերկրուհի, Վշտիկ, Մարտիկ, Հայկազն, Հայկարամ, Աղավնի, Արծվիկ, Հասմիկ, Քնարիկ, Արփենիկ, Ազնիվ, Սիրական, Լուսիկ, Լուսնթագ, Գեղուհի, Ազատուհի, Փայլակ և այլն։

Վիճակագրություն

Ցանկ 
Ա • Բ • Գ • Դ • Ե • Զ • Է • Ը • Թ • Ժ • Ի • Լ • Խ • Ծ • Կ • Հ • Ձ • Ճ • Մ • Յ • Ն • Շ • Ո • Չ • Պ • Ջ • Ռ • Ս • Վ • Տ • Ց • Ու • Փ • Ք • Օ

Ա

Բ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Գ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Դ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ե 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Զ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Է 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ը 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Թ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ժ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ի 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Լ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Խ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ծ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Կ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Հ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ձ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ճ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Մ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Յ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ն 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Շ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ո 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Չ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Պ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ջ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ռ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ս 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Վ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Տ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ց 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ու 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Փ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Ք 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Օ 
Սկիզբ • Վիճակագրություն • Ցանկ

Նշումներ

Ծանոթագրություններ 

Ցանկեր:Մշակույթ
Ցանկեր:Հայաստան
Հայկական անձնանուններ