Անճոռնի դքսուհին (նկար)

«Անճոռնի դքսուհին», ֆլամանդացի նկարիչ Քվինտեն Մասեյսի վրձնին պատկանող նկար։ Նկարիչը յուղաներկը վրձնել է 1513 թվականին։ Այսօր ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Լոնդոնի ազգային պատկերասրահում։

Ծաղրանկարը որպես արվեստի նոր ուղղություն 
Մարդկանց կամ երևույթները ծաղրելու, դիմակազերծելու, քննադատելու նպատակով ծաղրանկարիչը դիմում էգրոտեսկի, շարժի։ Ծաղրանկարները լայն առումով այն պատկերներն են, ուր գիտակցաբար ստեղծվում է կոմիկական էֆեկտ, զուգակցվում են իրականն ու երևակայականը, չափազանցվում կամ սրվում են մարդու մարմնի, դեմքի, հագուստի, վարքագծի տիպական գծերը, օգտագործվում անսպասելի զուգորդումներ ու նմանեցումներ։

Ծաղրանկարը հայտնի է հնագույն, միջնադարի և Վերածննդի արվեստներից։ Սովորաբար ծաղրանկարը վերելք է ապրում հասարակական մեծ ընդհարումների և ժողովրդական զանգվածների ակտիվության շրջանում, երբ դեմոկրատական ուժերը այն ծառայեցնում են որպես պայքարի միջոց (Ռեֆորմացիայի, XVIII դարի վերջի Ֆրանսիական բուրժուական հեղափոխության, 1812 թվականի Հայրենական պատերազմի, եվրոպական երկրներում 1830 թվականի և 1848-1849 թվականների հեղափոխությունների, 1871 թվականի Փարիզյան կոմունայի, 1905-1907 թվականների ռուսական հեղափոխության ժամանակների ծաղրանկարները)։

Նկարագիր 
Նկարում պատկերված պառավն աչքի է ընկնում հսկայական շորագլխարկով և թորշոմած կրծքերով, որոնք պիրկ ընդգրկվել են սեղմիրանի օգնությամբ։ Երկու ձեռքերն էլ դրված են ցածրիկ եզրապատի վրա. ձախ ձեռքը ուղղակիորեն դրված է եզրապատին, իսկ աջ ձեռքում պահում է վարդը՝ դեռևս կոկոն վիճակում։ Վերջին դրվագը նկարիչը հատուկ է արել, որպեսզի ծաղրուծանակի ենթարկի իր հերոսուհուն։ Կասկածելի է, որ այս նկարը համարվում է դիմանկար։ Ըստ երևույթին նկարը մեր օրերը չհասած ինչ-որ մի այլ նկարի ձևափոխված-արտանկարված տարատեսակն է։ Այդ անհետացած նկարից օգտվել է նաև Լեոնարդո դա Վինչին՝ իր առավել վաղ ստեղծած նկարը վրձնելիս։ Ըստ Դա Վինչիի արվեստի հետազոտողների, վերջինս հակում ուներ նկարելու անսովոր մարդկանց, արատավորների, որոնք իր համար խիստ կարևոր էին իդեալական մարմին նկարելու գործում։

Ժամանակակիցների մոտ ծիծաղ է հարուցել նաև պառավ հերցոգուհու հանդերձանքը։ Այսպիսի շորագլխարկ Եվրոպայում կրել են մինչև 1450 թվականը, դա երևում է նաև Յան վան Էյքի կնոջ՝ Մարգարիտայի դիմանկարից։

Հետաքրքիր փաստեր 
Իրենց գրոտեսկային նկարներով, որտեղ պատկերված են հորինած, կեղծ և մտացածին հերոսներ, Քվինտեն Մասեյսն ու Լեոնարդո դա Վինչին ստեղծեցին նոր նախադեպ արվեստի պատմության մեջ, երբ իրենց հորինած կերպարները օգտագործվում են երգիծաբանական նպատակով։ Օրինակ «Անճոռնի դքսուհու» կերպարը հանդիպում է չեխ նկարիչ Վացլավ Հոլլարի «Թունիսի թագուհին» ստեղծագործության մեջ։

Ըստ Մարտին Գարդների «Անոտացիայի ենթարկված Ալիսան» գրքի, «Ալիսը Հրաշքների աշխարհում» գրքի առաջին նկարազարդող Ջոն Տեննիելը օգտվել է Մասեյսի «Անճոռնի դքսուհին» ստեղծագործությունից։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 
 
 

1513 նկարներ
Քվինտեն Մասեյսի նկարներ
Լոնդոնի ազգային պատկերասրահի նկարներ
Ծաղրանկար
Կանանց դիմապատկերներ