Նեապոլյան երգեր

Նեապոլյան երգեր (), ), նեապոլյան լեզվով երգեր, երգում են սոլո, մեծ մասամբ տղամարդիկ, երբեմն որպես սիրահարների բողոք կամ սերենադ ներկայացնում են նաև կին մենակատարները։ Ընդգրկում է մի շարք հայտնի երգեր, ինչպիսիք են՝ «Օ, սոլե միո» ('O Sole mio), «Տորնա ա Սուռիենտո» (Torna a Surriento), «Սանտա Լուչիա» (Santa Lucia) և այլ երգեր։

Իտալական երաժշտության բնագավառում նեապոլյան երգերի ինստիտուցիոնալացումը տեղի է ունեցել 1830-ական թվականներին Նեապոլի Մադոննա Պեդիգրոտտային նվիրված Պեդիգրոտտայի երաժշտական փառատոնի շրջանակներում, որի առաջին հաղթող երգը եղել է իտալացի կոմպոզիտոր Գաետանո Դոնիցետիի Te voglio bene assaie: Փառատոնը շարունակվել է մինչև 1950 թվականը։ Իտալական պետական ռադիոն 1950-ական թվականներին նախաձեռնել է «Նեապոլյան երգերի փառատոն», որոշակի հաջողությունների հասնելուց հետո այն դադարեցվել է։ Նեապոլյան երգերը և դրանց դասական տարբերակները ձևավորվել են մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ։
1950-ականներից ի վեր ստեղծվել են այնպիսի երգեր, ինչպիսիք են՝ Տոտոյի Malafemmena, Ռենատո Կառոզոնեի Maruzzella, Մարո Տրևիի Indifferentemente և Սերջո Բրունիի Carmela:

Պատմություն 
Նեապոլյան երգերի մեծ մասն աշխարհահռչակ երգեր են, քանի որ 1880-1920 թվականներին Նեապոլից և Իտալիայի հարավից իտալացի էմիգրանտները դրանք տարածել են արտերկրում։ Երգերն արտերկրում ճանաչելիություն են ստացել նաև այնպիսի կատարողների շնորհիվ, ինչպիսին է Էնրիկո Կարուզոն, ով 1900-ական թվականներին Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն օպերայում հանդես է եկել իր հայրենի քաղաքի երգերով, որից հետո օպերային տենորներից պահանջում էին իմանալ այդ երգերը, որի արդյունքում ձևավորվեց «Երեք տենոր» ճանաչված եռյակը, ովքեր թեև մասամբ, կատարում էին Նեապոլի ժողովրդական երգերը։ Չնայած երգերը կատարում են ոչ-նեապոլցի շատ կատարողներ, դժվար է դրանք ճիշտ կատարել առանց նեապոլյան բարբառին տիրապետելուն։ Պլասիդո Դոմինգոն ձայնագրել է մի ավանդական և ժամանակակից նեապոլյան և իտալական երգերի մի ամբողջ CD «Italia ti amo»: Լուչանո Պավարոտտին ձայնագրել է նեապոլյան և իտալական երգերի 3 ալբոմ՝ «The Best: Disc 2», (2005), «Pavarotti Songbook», (1991) ր «Romantica» (2002): Մարիո Լանցան իր 1959 թվականին ձայնագրած «Mario! Lanza At His Best» ալբոմում ներառել է 12 նեապոլյան երգեր։ Սերջո Ֆրանկին 1962 թվականին թողարկել է իր «Իտալական ռոմանտիկ երգեր» Top 25 RCA դեբյուտային ալբոմը և իր ամոբղջ կարիերայի ընթացքում իր ալբոմներում ներառել է նեապոլյան երգեր։ Անդրեա Բոչելլին 2009 թվականին ձայնագրել է նեապոլյան երգերին նվիրված «Incanto» ալբոմը։

Նեապոլյան երգերի հայտնի բնիկ կատարողներից են Բրունո Վենտուրինին, Ռոբերտո Մուրոլոն, Մարիո Տրևին, Մարիո Աբբատեն, Մարիո Մերոլան, Ջուլիետա Սակոն, Ֆրաննկո Ռիչչին, Սերջո Բրունին, Ռենատո Կարոզոնեն։

Նեապոլյան երգերի կատարման հարցում կարևոր գործոն է լեզուն։ Այս բոլոր երգերը գրվել և կատարվում են նեապոլյան լեզվով։ Սակայն նեապոլյան բարբառը չի խանգարել, որ մի քանի ոչ նեապոլցիներ նեապոլյան երգեր գրեն նեապոլյան բարբառային տարբերակներով, որոնց առավել հայտնի է Գաբրիել Դ՛Աննուցիոյի «'A vucchella» երգը։

Երգերի ցանկ 

 'A vucchella
 Canzone amalfitana
 C'è la luna mezz'o mare
 Come facette mammetta
 Core 'ngrato
 Cu 'mmé
 Dicitencello vuje
 Funiculì, Funiculà
 Indifferentemente
 Lazarella
 Luna caprese
 Luna rossa
 Malafemmena
 Mamma mia che vo sapé
 Mare verde
 Marechiare
 María, Marí
 Munasterio 'e Santa Chiara
 Na' sera e' maggio
 'O marenariello
 'O paese d'o Sole
 'O sarracino
 'O Sole mio
 'O surdato 'nnammurato
 Passione
 Pecché?
 Reginella
 Rose rosse
 Santa Lucia
 Te voglio bene assaje
 Tiempe belle
 Torna a Surriento
 Voce e notte

Հայտնի անձինք

Ձայնագրված երաժիշտներ 

 Մարիո Աբբատե
 Բրունո Վենտուրինի
 Ռենցո Արբորե
 Սերջո Բրունի
 Ռենատո Կարոզոնե
 Էնրիկո Կարուզո
 Նինո Դ՛Անջելո
 Պինո Դանիելե
 Ջիջի Դ՛Ալեսիո
 Ջուզեպպե դի Ստեֆանո
 Էլվիրա Դոնարումմա
 Աուրելիո Ֆիերո
 Մարիո Լանցա
 Անջելա Լուչե
 Մարիո Մալիոնե
 Միա Մարտինի
 Մարիո Մերոլա
 Ռոբերտո Մուրոլո
 Տուլիո Պանե
 Մարիա Փարիզ
 Ջենարո Պասկուաարելիո
 Լուչանո Պավարոտտի
 Մասիմո Ռանիերի
 Ջակոմո Ռոնդինելա
 Ջուլիետա Սակկո
 Լինա Սաստրիա
 Մարիո Տրևի
 Ջոե Մասիելո
 Կլարա Ստելա
 Գիլդա Մինոնետտե

Կոմպոզիտորներ 

 Պասկալե Մարիո Կոստա
 Լուիջի Դենցա
 Էդուարդո դի Կապուա
 Էրնեստո դե Կուրտիս
 Էնցո Գրանանիլո
 Է. Ա. Մարիո
 Սալվատորե Մացցոկկո
 Էմանուելե Նուտիլե
 Ռաֆայելե Սակկո
 Ֆրանչեսկո Պաոլո Տոստի

Տես նաև 
 Նեապոլյան երգերի փառատոն
 Տարանտելա

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Dizionario della canzone italiana, Armando Curcio Editore, 1990
 Enciclopedia della Canzone Napoletana, Ettore De Mura, Il Torchio Editore, 1969

Արտաքին հղումներ 
 
 

Իտալիայի երաժշտություն