Եվ արձագանքեցին լեռները

Եվ արձագանքեցին լեռները, վեպ՝ գրված աֆղանա-ամերիկացի գրող Խալեդ Հոսեյնիի կողմից, հրատարակվել է 2013 թվականին։ Լինելով հեղինակի երրորդ գիրքը՝ այն հստակ շեղվում է Հոսեյնի առաջին երկու գրքերի ոճից, որոնք չէին կենտրոնանում կոնկրետ որևէ կերպարի վրա։ Գիրքը նման է կարճ պատմությունների հավաքածուի, ընդ որում՝ 9 գլուխներից յուրաքանչյուրը պատվում է առանձին կերպարի կողմից։ Սյուժեի առանցքային գիծը 10 տարեկան Աբդուլլայի և նրա 3 տարեկան քրոջ՝ Փարիի ճակատագիրն է։ Հայրը որոշում է աղջնակին վաճառել Քաբուլում բնակվող մի անզավակ զույգի։ Հենց այս որոշումն էլ իրար է կապում բոլոր պատմությունները։

Հոսեյնի ջանացել է ստեղծել առավել բարդ և բարոյապես անորոշ կերպարներ։ Շարունակելով նախորդ երկու՝ «Օդապարուկ թռցնողը» և «Հազար չքնաղ արևներ» վեպերում արծարծված թեման՝ գիրքը կենտրոնանում է քույր֊եղբայր համերաշխ հարաբերությունների վրա։ Աբդուլլայից և Փարիից բացի կան նաև այլ հերոսներ․ երեխաների խորթ մայրը՝ Փարվանան և նրա հաշմանդամ քույրը՝ Մասուման, ինչպես նաև աֆղանա֊ամերիկացի բժիշկ Իդրիսն ու նրա զարմիկ Թիմուրը։

Քանի որ Եվ արձագանքեցին լեռները վեպը վեց տարվա ընթացքում հրատարակված առաջին գիրքն է Հոսեյնի կողմից, այն ուներ բավականին մեծ պահանջարկ։ Նախքան հրատարակվելը վեպը ստացավ դրական արձագանքներ և հայտնվեց Amazon.comի լավագույն տասնյակում։ Ունենալով մոտավորապես 3 միլիոն վաճառված օրինակ, այն հետագայում դարձավ բեսթսելլեր։

Վեպը հայերեն թարգմանվել և հրատարակվել է 2016 թվականին։

Մտահղացումը և հրապարակումը 
Հոսեյնին վեպի սյուժեն մտածել էր դեռևս 2007 թվականին, երբ ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի հետ մեկնել էր Աֆղանստան։ Այնտեղ նա տարբեր պատմություններ է լսում մանկահասակ երեխաների մահացությունների մասին, որոնց հիմնական պատճառը ցրտահարությունն է։ Հենց սա էլ իր նոր վեպի սյուժեիի հիմքն է հանդիսանում. հայրը որոշում է վաճառել դստերը, որ մյուս երեխաները չցրտահարվեն։ Հոսեյնին նախատեսել էր գրել այս վեպը` իր նախորդ երկու վեպերի նման ավանդական գծային սյուժեով, սակայն գրելու ընթացքում նա որոշեց վեպը ներկայացնել միմյանց փոխկապակցված պատմությունների միջոցով, որոնք պահպանում են ինքնուրույնությունը և ներկայացված են բազմաթիվ կերպարներով։ Հոսեյնին բազմիցս խոստովանել է, որ Աֆղանստան կատարած հետագա այցերը իր կամքից անկախ նույնպես նպաստել են վեպի ստեղծմանը։

Եվ արձագանքեցին լեռները Հոսեյնիի առաջին վեպն է, որը ուղղակիորեն կապված չէ թալիբանների հետ։ Չնայած Հոսեյնին նշել է, որ դիտավորյալ չի խուսափել այդ թեմայից, սակայն ուրախ է, որ վեպը ավելի արդիական է ստացվել։ Հերոսներիի դժբախտությունները հիմնականում անձնական են և կապված չեն Աֆղանստանի քաղաքական անկայունության հետ։ Հոսեյնին այս առիթով նշել է. «Հուսով եմ` կգա մի օր, երբ Աֆղանստանի մասին կգրենք վերջին 30 տարվա պայքարների և պատերազմների կոնտեքստից դուրս։ Կարծում եմ որոշ առումով այս գիրքը դրա առաջին փորձն է»։

Վերնագիրը ծագել է Ուիլյամ Բլեյքի «Անմեղության երգեր» բանաստեղծության հետևյալ տողից. «Եվ բոլոր լեռները արձագանքեցին»։ Գիրքը հրապարակվեց 2013 թվականի մայիսի 21-ին։ Հոսեյնին հինգ շաբաթվա ընթացքում եղավ 41 ամերիկյան քաղաքներում` նպաստելու գրքի վաճառքին։ Գիրքը թարգմանվել է շուրջ 40 լեզուներով, այդ թվում նաև հայերենով։ Վեպը հայերեն թարգմանվել է «Զանգակ» հրատարակչության նախաձեռնությամբ Անուշ Սեդրակյանի կողմից։ Հայերեն տարբերակի շնորհանդեսը տեղի ունեցավ 2016 թվականի մարտի 24-ին։

Ընդհանուր սյուժեն 
Վեպի սյուժեն սկսվում է 1952 թվականին։ Սաբուրը` մի հյուծված գեղջուկ երևակայական Շադբաղ գյուղից, որոշում է վաճառել իր երեքամյա դստերը` Փարիին, մի հարուստ զույգի Քաբուլից, որը չի կարողանում երեխա ունենալ։ Որոշումը կործանարար էր Փարիի եղբոր` Աբդուլլայի համար, ով մեծացնում էր քրոջը մոր մահից հետո։

Հետագա գլուխները պատկերում են, թե ինչպես է «գործարքը» կատարվում։ Երեխաների խորթ մայր Փարվանան մեծացել էր որպես չսիրված երեխա` ի տարբերություն իր երկվորյակ քրոջը` Մասումային։ Մեծապես նախանձելով քրոջը` Փարվանան նպաստում է նրան, որ քույրը ծառից ընկնում է և ողջ կյանքում այլևս չի կարողանում քայլել։ Փարվանան հետագա տարիներին խնամում է հաշմանդամ քրոջը, մինչ վերջինս խնդրում է օգնել իրեն ինքնասպան լինել և ամուսնանալ Սաբուրի հետ։ Քույրերի մեծ եղբայր Նաբին որոշում է լքել Շադբաղը` մեկնելով Քաբուլ, ուր աշխատանքի է անցնում Վահդատիների ընտանիքում և կուրորեն սիրահարվում է Սուլեյման Վահդատիի կնոջը` Նիլային։ Տեղեկանալով, որ Նիլան ամուլ է` Նաբին առաջարկում է գնել իր քրոջ խորթ դստերը։

Հետագա տարիներին Աբդուլլան լքում է Աֆղանստանը, իսկ Սուլեյման Վահդատին կաթված է ստանում։ Դրանից հետո Նիլան որոշում է դստեր հետ մեկնել Փարիզ։ Նաբին, ով միայնակ խնամում էր անկողնուն գամված Վահդատիին, պատահաբար հայտնաբերում է լուսանկարչական մի ալբոմ, որտեղ գտնում է իր լուսանկարները, որոնք արվել էին Վահդատիի կողմից նախքան կաթված ստանալը։ Ապշելով իր հայտնաբերածից` Նաբին որոշում է հեռանալ այդ տնից, սակայն ընկրկում է, երբ չի կարողանում գտնել իրեն արժանի փոխարինողի։ Արդյունքում Նաբին հաջորդ 50 տարիները շարունակում է աշխատել Վահդատիի համար, մինչ վերջինս մահանում է։

Մինչդեռ Վահդատիի հարևանները իրենց երեխաների հետ հեռանում են Աֆղանստանից խորհրդային ներխուժումից հետո։ Զարմիկներ Իդրիսը և Թիմուրը 2003 թվականին վերադառնում են Քաբուլ` վերականգնելու իրենց ընտանիքի ունեցվածքը։ Այստեղ Թիմուրը ցուցադրաբար օգնություն է ցուցաբերում կարիքավորներին, մինչդեռ Իդրիսը կապվում է ծանր վնասվածքներ ստացած մանկահասակ Ռոշիի հետ, ում ընտանիքը դաժանաբար սպանվել էր աղջկա հորեղբոր կողմից։ Աֆղանստանում Իդրիսը խոստանում է զբաղվել Ռոշիի հետագա բուժումով, սակայն ԱՄՆ վերադառնալով` առօրյա հոգսերը նպաստում են, որ նա մոռանա իր խոստման մասին։ Տարիներ անց նա հանդիպում է Ռոշիին, ով իր ամենավաճառվող գիրքն էր մակագրում` նվիրված իրեն որդեգրած կնոջը և Թիմուրին, ով վճարել էր իր բուժման համար։

Փարիզում բնակվող Նիլան, դժգոհ լինելով սեփական կյանքից, պարբերաբար սիրեկաններ է փոխում, հարբում է և Փարիին սկսում է համարել իր «պատիժը»։ Նա հարցազրույցներից մեկում իր կյանքի անհայտ մանրամասներն է բացահայտում։ 1974 թվականին Նիլան ինքնասպան է լինում։ Փարին ի վերջո տեղեկանում է, որ նա Նիլայի կենսաբանական դուստրը չէ և որոշում է մեկնել Աֆղանստան և գտնել իր հարազատներին։ Սակայն, նա հետաձգում է իր ճանապարհորդությունը ամուսնանալու և հղի լինելու պատճառով։ Երեք երեխա ունենալուց և այրիանալուց հետո` 48 տարեկանում` 2010 թվականին, Փարին Նաբիի նամակից տեղեկանում է իր որդեգրման մանրամասների մասին։

Հետագա գլուխներից մեկը պատկերում է Ադելին, ով հարուստ գործարարի և հրամանատարի որդի է։ Վերջինս բացահայտում է, որ հայրը «կեղտոտ» գործերով է զբաղված, և իրենց տունը կառուցված է այն հողի վրա, որ պատկանում է Սաբուրին և իր ընտանիքին։ Գլուխներից մյուսը պատմում է Մարկոսի մասին, ով հույն պլաստիկ վիրաբույժ էր, որը ժամանել էր Քաբուլ` մարդասիրական աշխատանք կատարելու նպատակով։ Վերջին գլուխը պատմում է Աբդուլլայի դուստրը։ Աբդուլլան և Փարին տասնյակ տարիներ անց վերամիավորվում են Կալիֆոռնիայում, սակայն, Աբդուլլան, ով տառապում է Ալցհայմերի հիվանդությամբ, չի կարողանում հիշել իր քրոջը։

Կերպարներ 
Խալեդ Հոսեյնի պատմությունը պատմում է սահուն կերպով՝ այն բաժանելով մասերի։ Ինը գլուխներից յուրաքանչյուրը պատմվում է առանձին կերպարի կողմից և ապահովում է կապը մյուսների հետ։ Լոս Անջելես Թայմսի գրաքննադատ Ուենդի Սմիթը վեպի ոճը համեմատել է Հազար ու մի գիշեր գրքի ոճի հետ։

Աբդուլլա, աֆղան տղա, ով ապրում է հորինված գյուղ Շադբաղում։ Երբ հայրը որոշում է տղայի փոքր քրոջը վաճառել Քաբուլում գտնվող մի անզավակ զույգի, Աբդուլլան որոշում է լքել Աֆղանստանը, գնում է Պակիստան, այնտեղից էլ՝ ԱՄՆ։ ԱՄՆ-ում բացում է աֆղանական ռեստորան։ Կնոջ մահից հետո Աբդուլլայի մոտ հայտնաբերվում է Ալցհեյմերի հիվանդություն, ինչի պատճառով նա չի ճանաչում քրոջը։ Այս առիթով Հոսեյնին ասել է. «Եթե վերամիավորումը պետք է կայանար, ապա, ըստ իս, այն պետք է կայանար հենց այսպես, և ոչ թե այնպես, ինչպես բոլորս սպասում և ուզում էինք»։
Փարի, Աբդուլլայի փոքր քույրը, ում հայրը երեք տարեկանում վաճառում է Քաբուլում բնակվող մի հարուստ զույգի։ Նա և եղբայրը արտակարգ լավ և մտերիմ հարաբերությունների մեջ են, սակայն որդեգրումից հետո աղջիկը մոռանում է թե՛ եղբորը, թե՛ իր մյուս կենսաբանական հարազատներին, այնուամենայնիվ նա միշտ զգացում ունի, որ իր կյանքում ինչ–որ բան պակասում է։ Փարին պատանեկությունն անցկացնում է Ֆրանսիայում, դառնում է մաթեմատիկոս։ Նա իր պատմության մասին տեղեկանում է քեռու՝ Նաբիի գրած ետմահու նամակից, ով ժամանակին կազմակերպել էր աղջկա որդեգրման գործը։
Սաբուր, Աբդուլլայի և Փարիի հայրը, զուսպ բնավորությամբ աշխատասեր աֆղան, ով, տարբեր աշխատանքներ կատարելով, փորձում է վաստակել իր ընտանիքի օրվա հացի գումարը։ Երիտասարդ տարիներին Սաբուրը պատմություններ հորինելու մեծ ձիրք ուներ։ Փարիին վաճառելը նրան մեծ ցավ է պատճառում, որը երբեք չի արտահայտում։ Մահանում է շուրջ 40 տարեկան հասակում աշխատանքի ընթացքում։
Փարվանա, Աբդուլլայի և Փարիի խորթ մայրը։ Նա մեծացել է Շադբաղում եղբոր՝ Նաբիի և երկվորյակ քրոջ՝ Մասումայի հետ։ Ի տարբերություն Մասումայի շլացնող գեղեցկության՝ Փարվանան այդքան էլ հմայիչ արտաքին չունի, և այս փաստը նրան հանգիստ չի տալիս։ Դժբախտ պատահարից հետո Մասուման դառնում է հաշմանդամ։ Փարվանային տանջում է խղճի խայթը և նա ստիպված է լինում այդ պահից սկսած խնամել քրոջը։ Քրոջ խնդրանքով Փարվանան նրան լքում է անապատում և ամուսնանում Սաբուրի՝ Աբդուլլայի և Փարիի հոր հետ։
Մասումա, Փարվանայի երկվորյակ քույրը, ով ողջ Շադբաղում հայտնի է իր չքնաղ գեղեցկությամբ։ Բոլոր տղաները հիացած են նրանով, այդ թվում Սաբուրը։ Դժբախտ պատահարի արդյունքում նա այլևս չի կարողանում քայլել։ Մասուման երազում է նորից լինել Քաբուլում, սակայն հասկանալով, որ բեռ է դարձել քրոջ համար` համոզում է նրան, որ իրեն թողնի անապատում և ամուսնանա Սաբուրի՝ Աբդուլլայի և Փարիի հոր հետ։
Նաբի, Փարվանայի և Մասումայի մեծ եղբայրը։ Մնալով մյուս գլխավոր կերպարների ստվերում՝ հենց նա է կազմակերպում այն գործը, որը դառնում է սյուժեի հիմնական գիծը՝ Փարիի որդեգրումը։ Անզավակ զույգի մոտ որպես վարորդ աշխատանքի անցնելուց հետո նա հրապուրվում է Նիլայով, կազմակերպում է քրոջ աղջկա որդեգրումը՝ հույս ունենալով, որ Նիլան կդառնա իր սիրուհին։ Երբ Նիլայի ամուսինը կաթված է ստանում և նա Փարիի հետ մեկնում է Փարիզ, Նաբին հասկանում է, որ հիմարություն էր նման բան մտածելը և դառնում է անկողնուն գամված գործատուի հիմնական խնամողը։ Ողջ կյանքն անցկացնելով Վահդատիների տանը` Նաբին կտակ է թողնում, որով իրեն անցած ունեցվածքը ժառանգում է Փարիին և որտեղ գրում է նրա կյանքի պատմությունը։
Նիլա Վահդատի, երիտասարդ աֆղանուհի, ով հայտնի է մարմնական սիրո մասին իր բանաստեղծություններով, որոնք մերժելի են ավանդապաշտ աֆղանցիների կողմից։ Նիլան ամուսնացած է Քաբուլի հայտնի գործարարներից մեկի հետ։ Ըստ Հոսեյնիի` կերպարն արտացոլում է այն կանանց, ում նա հանդիպել է 1970-ական թվականներին, երբ իր ծնողները Քաբուլում տոնախմբություններ էին կազմակերպում։ Այդ կանանցից շատերին նա բնութագրում էր որպես «գեղեցիկ, բավական անկեղծ, վառ խառնվածք ունեցող...ազատորեն խմող և ծխող»։ Ծանր հիվանդությունը բուժելիս բժիշկները Նիլային ամլացնում են, ինչն էլ պատճառ է հանդիսանում, որ նա Փարիին գնելու ցանկություն է հայտնում։ Ունենալով բնատուր գեղեցկություն և դժգոհ լինելով սեփական կյանքից` ամուսնու կաթված ստանալուց հետո Նիլան դստեր հետ տեղափոխվում է Փարիզ, որտեղ էլ տարիներ անց ինքնասպան է լինում։ Հոսեյնին նշել է, որ ցանկանում էր` կերպարը իրական լիներ` լցված չարությամբ, փառասիրությամբ, խորաթափանցությամբ, անբավարարությամբ և ինքնասիրահարվածությամբ։
Սուլեյման Վահդատի, հարուստ բիզնեսմեն, ով ամենից շատ սիրում է միայնությունը և հանդուրժում է միայն իր վարորդի` Նաբիի և դստեր` Փարիի ներկայությունը։ Սուլեյմանը կաթված է ստանում և դառնում է անկողնային հիվանդ։ Նա գաղտնիորեն սիրահարված է Նաբիին, ում էլ ժառանգում է իր ողջ ունեցվածքը։
Ամրա Ադեմովիչ, բոսնիացի բուժքույր, ով աշխատում է Աֆղանստանում թալիբանների հեռանալուց հետո։ Խնամում, այնուհետև որդեգրում է ծանր վիրավորված Ռոշիին։ Ըստ Հոսեյնիի` Ամրայի կերպարը ստեղծվել է` ներկայացնելու օտարերկրացի աշխատակիցներին, ովքեր, թողնելով իրենց հարմարավետ կյանքը, մեկնում են Աֆղանստան` ցուցաբերելու անհրաժեշտ օգնություն. Ամրան մարմնավորում է հենց այդ աշխատակիցներին։ Հոսեյնին նշել է, որ Ամրան իր ամենասիրելի կերպարներից է և նրա մասին ասել է հետևյալը. «Կարիերայի մեծ մասը անցկացնելով պատերազմական գոտիներում` նա տեսել է մարդկությունը ամենավատ իրավիճակում, սակայն պահպանել է մեծ ներուժ` կարեկցանքի և գթասրտության համար։ Նա նաև փորձված է, չափազանց խելացի և խիստ անկեղծ»։
Իդրիս, ամերիկաաֆղան բժիշկ, ով լքել է Աֆղանստանը խորհրդային ներխուժման ժամանակ։ Իդրիսը հանգիստ բնավորությամբ, ամաչկոտ և արդարամիտ երիտասարդ է, ով, հորեղբորորդու` Թիմուրի հետ վերադառնալով Աֆղանստան, հանդիպում և ընկերանում է ծանր վիրավորված Ռոշիի հետ։ Իդրիսը սկսում է միջոցներ փնտրել` աղջկա վիրահատությունը կազմակերպելու համար, սակայն վերադառնալով ԱՄՆ` առօրյա հոգսերը մոռացնել են տալիս Աֆղանստանում տված իր խոստումների մասին։ Հոսեյնին նշել է, որ Իդրիսը` որպես հայրենիքից արտագաղթաց անձ, ներկայացնում է նաև իր անձնական փորձառությունը։ «Նա միջոց է` նկարագրելու, թե ինչպիսին է արտագաղթած աֆղանը, հետադարձ կատարելու և տեսնելու, թե որքան տարամետ է եղել իմ կյանքը, ի տարբերություն այլ աֆղանների». ասել է Հոսեյնին։
Թիմուր, Իդրիսի հորեղբոր որդին, ով հաջողակ գործարար է։ Լինելով ինքնասիրահարված, մանկամիտ և ցուցամոլ` նա միևնույն ժամանակ աչքի է ընկնում իր բարությամբ և կարիքավորներին օգնելու մեծ ձգտմամբ։
Ռոշի, ծանր վիրավորում ստացած աղջիկ, ում ընտանիքը դաժանորեն սպանվել է իր հորեղբոր կողմից։ Ռոշին Քաբուլի հիվանդանոցում ընկերանում է Ամրայի և Իդրիսի հետ, ում հետ կապված էլ մեծ հույսեր ունի, որ մշտապես կուղեկցի և կօգնի իրեն վերականգնվել։ Չստանալով երազած ջերմությունը Իդրիսից` աղջկան օգնում է Թիմուրը։ Ամբողջությամբ ապաքինվելուց հետո նա հայտնի գրող է դառնում։
Ադել, հարուստ գործարար և հրամանատար Սահիբի որդին, ով մեծանում է` արտաքին աշխարհից մեկուսացած։ Նա կարծում էր, որ իր հայրը` Բաբա ջանը, ազնիվ և բարեգործ հերոս է, ով մեծ ներդրումներ է անում դպրոցներ կառուցելու համար։ Բացահայտելով ճշմարտությունը հոր մասին և հասկանալով, որ բոլորը նրան հարգում են վախից ելնելով` Ադելը խորախես ընկճվում է, սակայն գիտակցում է, որ ժամանակի հետ կընդունի բացահայտված նոր ինքնությունը։
Իքբալի, Փարվանայի և Սաբուրի ողջ մնացած որդին, ով կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Պակիստանում` գաղթյալների համար նախատեսված ճամբարում։ Վերադառնալով հայրենի գյուղ` նա փորձում է գտնել հայրական տունը, սակայն բախվում է մի շարք անարդարությունների։
Ղոլամ, Իքբալիի որդին, ով հոր հետ ժամանել է հայրենիք և ուղեկցում է նրան, երբ վերջինս փորձում է հրամանատար Սահիբից սեփական տունը պահանջել։ Մարմնավորում է աղքատ աֆղան երեխաներին, ովքեր ստիպված են լինում վաղ տարիքից աշխատել և իրենց հեռու չեն պահում փողոցային կյանքից։ Տեսնելով Ադելին` համարձակ Ղոլամը ընկերանում է նրա հետ և օգնում բացահայտել Ադելի հոր իրական դեմքը։
Մարկոս Վարվարիս, հույն պլաստիկ վիրաբույժ, ով մանուկ հասակում երազում է դառնալ լուսանկարիչ և ճանապարհորդել ողջ աշխարհում։ Իր լավագույն ընկերոջ և միևնույն ժամանակ կնոջ ստացած ժառանգությամբ նա հեռանում է հայրենի Թինոսից և ճանապարհորդում աշխարհով մեկ։ Կնոջ դեմքի արատը և ինքնաբավարարության ձգտումը օգնում են նրան ընտրել պլաստիկ վիրաբույժի մասնագիտությունը։ Թալիբանների հեռանալուց հետո ժամանում է Աֆղանստան` բուժելու հիվանդ երեխաներին։ Օգնում է Փարիին տեղեկանալ Նաբիի թողած կտակի մասին և ժամանել Աֆղանստան։
Թալիա, հանգիստ բնավորությամբ, խելացի հույն աղջիկ, ում դեմքը խաթարվել է շան հարձակման պատճառով։ Փոքր հասակում լքվելով մոր կողմից և հայտնվելով Թինոսում` ապրում է Մարկոսի և նրա մոր` Օդելիայի հետ։ Հարմարվելով կղզու կյանքին` աղջիկը նախընտրում է մնալ այնտեղ` համակերպվելով իր դեմքի արատին։ Տարիներ անց խնամում է ծեր Օդելիային և զարգացնելով գիտության հանդեպ իր սերը` օգնում է կղզեբնակներին տարբեր հարցերում։ Կորցնելով հավատը բժկության հանդեպ և համակերպվելով իր ինքնության հետ` հրաժարվում է ենթարկվել պլաստիկ վիրաբուժության։
Օդելիա, Մարկոսի մայրը, ով բավական խստապահանջ, կոպիտ և խիզախ կին է։ Միայնակ մեծացնելով իր որդուն և տարբեր դրվագներում համարձակությունը դրսևորելով` մեծ ցանկություն ունի տեսնել որդուն` բարձունքի հասած։ Ծերանալով հիվանդանում է և որդուն տեսնելով` խոստովանում, որ հպարտ է նրանով։
Մադելին, Օդելիայի մանկության ընկերուհին և Թալիայի մայրը։ Գեղեցիկ և հմայիչ մի դերասանուհի է, ով պարբերաբար փոխում է իր զուգընկերներին։ Ամաչելով աղջկա դեպքի արատից` ստիպում է նրան դիմակ կրել, իսկ ավելի ուշ լքում է նրան` դասավորելով սեփական կյանքը։ Կյանքի ընթացքում մեծ հաջողությունների է հասնում` այլևս երբեք չանդրադառնալով իր դստերը։
Փարի, Աբդուլլայի աղջիկը, ով ստացել է իր անունը` ի պատիվ հորաքրոջ։ Փարին մեծանում է ԱՄՆ–ում աֆղանական բարքերով, ինչը հաճախ ընկճում է նրան։ Չնայած երազում է դառնալ արվեստագետ, նա ստիպված մնում է ծնողների մոտ` նրանց մասին հոգ տանելու համար։

Թեմաներ 
Հեղինակը նշում է, որ վեպի գլխավոր թեմաներն են ցավը, սերը, ընտանեկան սերը։ Եղբայր ու քույր Աբդուլլայի և Փարիի բաժանությունը «գրքի սիրտն է»։ Ժամանակի ընթացքում երկուսն էլ դառնում են զոհեր։ Աբդուլլան, ով ավելի մեծ է և հիշում է Փարիին, կյանքի ողջ ընթացքը տառապում է նրա կորստից, մինչդեռ Փարին ավելի փոքր է և կարողանում է մոռանալ իր եղբորը։ Սակայն վեպի վերջում Փարին տեղեկանում է, որ որդեգրված է և եղբայր ունի, որին գտնում է ԱՄՆ–ում միայն այն ժամանակ, երբ վերջինս տառապում է Ալցայմերի հիվանդությամբ և մոռացել է նրան։ Հոսեյնին նշել է. «Բազմիցս հարց է առաջանում` արդյո՞ք հիշողությունը շնորհ է, որը պաշտպանում է այն ամենը, ինչը հաճելի է քեզ, թե չարիք է, որը ստիպում է քեզ վերապրել կյանքիդ ամենացավոտ դրվագները` ծանր աշխատանքը, պայքարը, վիշտը»։ Դեպքերի այս համակցությունը վեպը վերածում են «գլպիվայր շուռ եկած հեքիաթանման ինչ–որ պատմության»։

Ռաֆիա Զաքարիան` Amnesty International–ի տնօրենը, գտնում է, որ վեպում արծարվում են նաև մեղավորության և երախտագիտության թեմաները` ներկայացված Փարվանայի և Մասումայի պատմությամբ, ինչպես նաև կախվածությունը և հավատարմությունը` Նաբիի պատմությամբ։

Վեպի հայերեն տարբերակի հեղինակ Անուշ Սեդրակյանի կարծիքով վեպի գլխավոր թեմաներից մեկը ճակատագրի անխուսափելիությունն է. «Բոլոր հերոսներն ինչ-որ բանից փախչում են. մեկը՝ իրենից, մյուսը՝ գաղթից, երրորդը՝ պատերազմից, չորրորդը՝ իր սիրուց… և բոլորը հետո գալիս հանգում են նույն կետին՝ ապացուցելով, որ ճակատագրից չես փախչի։ Դա արևելյան մեկնաբանությունն է։ Եվրոպացին անպայման կասեր, որ ճակատագրից կարելի է փախչել»։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

2013 վեպեր
Անգլերեն վեպեր
Զանգակ հրատարակչության գրքեր