Յոնաս Բիլյունաս

Յոնաս Բիլյունաս (, ), լիտվացի գրող, քննադատ, բանաստեղծ, հրապարակախոս, լիտվական քնարական արձակի հիմնադիրը։

Կենսագրություն 
Ծնվել է գյուղացու ընտանիքում։ 1891-1899 թվականներին Լիբավայի գիմնազիայում (այժմ՝ Լիեպայա)։ 1893 թվականին ծնողները մահացել են, ապրուստ վաստակել է մասնավոր պարապմունքների միջոցով։ 1900 թվականին ընդունվել է Դորպատի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետ։ Հաջորդ տարի հեռացվել է ինստիտուտից ուսանողական ցույցին մասնակցելու պատճառով։ 1901-1902 թվականներին ապրել է Լիբավայում, Շյաուլյայում և Պանևեժիսում՝ վաստակելով դասերի միջոցով։ Գրել է լիտվական թերթերի համար։ Մասնակցել է Լիտվայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության գործունեությանը։ 1903 թվականին Լայպցիգում սովորել է Առևտրական բարձրագույն դպրոցում։ 1904 թվականին Ցյուրիխի համալսարանում սովորել է գրականություն։ 1905 թվականին վերադարձել է Լիտվա։ Նույն թվականին մեկնել է Զակոպանե՝ բուժվելու թոքախտից։ Ամառն անցկացրել է Լիտվայում (Նյուրոնիս, Ռոզալիմաս, Կաչերգինե)։

Մահացել է Զակոպանեում, աճյունը 1953 թվականին տեղափոխվել է Լիտվա և թաղվել Լյադիշկյայ բնակավայրում։ Շիրմաքարի հեղինակը քանդակագործ Բրոնյուս Վիշնյաուսկասն է (ճարտարապետ՝ Վիտաուտաս Գարբյունաս)։

Ստեղծագործություն 
Յոնաս Բիլյունասի ստեղծագործություններն առաջին անգամ տպագրվել են 1898 թվականին։ Արձակ ստեղծագործությունների առաջին գիրքը՝ «Տարբեր փեքր պատմվածքներ» (, 1906) ժողովաուն է։ Հեղինակել է հրապարակախոսական, գրաքննադատական և գրական-պատմական հոդվածներ, հանրամատչելի ու քաղաքական բովանդակությամբ բրոշյուր։ Համագործակցել է «Vilniaus žinios», «Lietuvos ūkininkas» թերթերի, «Varpas» ամսագրի և լիտվական այլ պարբերականների հետ։

Լիտվական գրականության մեջ առաջինն է պատկերեն աշխատավոր մարդկանց («Առանց աշխատանքի», 1903, «Առաջին գործադուլը», 1903)։ «Երջանկության լուսատու» (1905), «Նեմանի հոսանքով» (1905) պատմվածքներում, «Տխուր հեքիաթ» (1907) վիպակում պատկերեն է աշխատավորների ծանր կյանքը։ Նրա մի շարք ստեղծագործություններ դարձել են լիտվական մանկական գրականության դասական նմուշներ։

Գործածել է Jonas Anykštėnas, Jonas Barzdyla, J. Niuronis, Jonas B-nas, Jonas Bežemis, Jonas Gražys, Jonas Žaltys, Jonelis, Kazys Tauškutis ծածկանունները։

Յոնաս Բիլյունասի ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, բելառուսերեն, լատիշերեն, գերմաներեն, լեհերեն, տաջիկերեն, շվեդերեն, էսպերանտո, էստոներեն և այլ լեզուներով։

Հրատարակություններ

Երկերի ժողովածուներ 
 Raštai. T. 1. — Kaunas։ Spaudos fondas, 1937.
 Raštai. 2 t. — Vilnius։ Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1954—1955։
 Rinktinė. — Kaunas, 1956 (վերահրատարակվել է 1957, 1958, 1959, 1960 թվականներին)։

Ժողովածուներ 
 Įvairūs apsakymėliai. — Tilžė։ Aušra, 1906.
 Liūdna pasaka։ kūrybos rinktinė. — Vilnius։ J. Zavadskio spaustuvė, 1908.
 Žemės gyvenimo reiškiniai. — Berlin, 1923. (հրատարակվել է 1905, 1921 թվականներին)
 Liūdna pasaka։ kūrybos rinktinė. — Kaunas, 1937.
 Kliudžiau. — Kaunas։ Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1946.
 Raštai. — Kaunas։ Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1947.
 Nemunu։ apsakymėliai. — Kaunas։ Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1947.
 Joniukas. — Vilnius։ Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1948. (վերահրատարակվել է՝ Vaga։ 1974, 1979)
 Laimės žiburys. — Vilnius։ Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1949.
 Lazda. — Vilnius։ Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1959.
 Liūdna pasaka։ kūrybos rinktinė. — Vilnius։ Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1963.
 Žvaigždė։ apsakymai. — Vilnius։ Vaga, 1965.
 Laimės žiburys։ apsakymai. — Vilnius։ Vaga, 1965 (վերահրատարակվել է 1976 թվականին)
 Apsakymai. — Vilnius։ Vaga, 1967. (վերահրատարակվել է 1984 թվականին)
 Liūdna pasaka։ kūrybos rinktinė. — Vilnius։ Baltos lankos, 1995. — ISBN 9986-403-67-7.
 Kūdikystės sapnai։ kūrybos rinktinė. — Anykščiai։ A. Baranausko ir A. Vienuolio-Žukausko memor. muz., 2001.
 Apsakymai; Eilėraščiai. — Kaunas։ SPAB Spindulys, 2001.
 Kliudžiau։ apsakymas vaikams. — Panevėžys։ E. Vaičekausko knygyno leidykla, 2003.
 Proza. — Vilnius։ Žaltvykslė, 2004.
 Kūdikystės sapnai։ kūrybos rinktinė / Sudarė, įžangą, tekstus ir paaiškinimus parengė Alma Ambraškaitė. — Utena։ Utenos Indra, 2005. — ISBN 9986-711-94-0.

Ռուսերեն 
 Первая стачка. Рассказы. — Вильнюс։ Гослитиздат, 1952.
 Светоч счастья. Повести и рассказы. — Вильнюс։ Вага, 1964.

Էսպերանտո լեզվով 
 Mi trafis. Panevėžys։ Revo, 1994.

Գրականություն 
 Lietuvių rašytojai. Bibliografinis žodynas։ A—J. Vilnius։ Vaga, 1979. С. 195—203.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Classic Lithuanian Literature Anthology: Jonas Biliunas LIUDNA PASAKA
 Мемориальная усадьба Й. Билюнаса 

Լիտվացի գրողներ
Տուբերկուլոզից մահացածներ
Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
19-րդ դարի բանաստեղծներ