Տաջիկստանի բնակչություն

Տաջիկստանի բնակչություն, Տաջիկստանի տարածքի բնակչության կազմը։

2014 թվական տվյալներով Տաջիկստանն ունի 8 161 100 մարդ մշտական բնակչություն։

Բնակչության խտությունը կազմում է 57,2 մարդ/կմ² (2014)։ Բնակչությունը տեղաբաշխված է հավասարաչափ։ Հիմնական լեզուն տաջիկերենն է, որն իրանական լեզու է և մեծ ընդհանրություններ ունի պարսկերենի հետ, որի պատճառով համարվում է պարսկերեն լեզվի տարբերակ։ Տաջիկստանից բացի պետական լեզու է Իրանում և Աֆղանստանում։

Ազգային փոքրամասնությունների շարքում կարևոր տեղ են զբաղեցնում ուզբեկները և ապա ռուսները, վերջիններիս մեծ մասը սակայն լքել է երկիրը քաղաքացիկան պատերազմի տարիներին։

Ժողովրդագրություն 
Տաջիկստանի գերակշիռ էթնիկական խումբը տաջիկներն են, սակայն կան ազգային փոքրամասնություններ ինչպիսիք են օրինակ ուզբեկները, ղրղզները և ռուսները։ 

Ժամանակակից տաջիկները իրանական ցեղախմբի ժողովուրդներ են։ Նրանք համարվում են Կենտրոնական Եվրոպայի հնագույն ժողովուրդներից մեկը, որոնք դեռևս հին ժամանակներից բնակվել են այդ տարածաշրջանում։ Տաջիկստանի տեղաբնիկ ժողովուրդներից են նաև սողդերը և բակտրիանացիները։

Մինչև 20-րդ դարը Տաջիկստանի բնակչության մի մասը քոչվորներ էին, իսկ մյուս մասը՝ նստակյաց։ 19-րդ դարում Տաջիկստանի և Ուզբեկստանի ժողովուրդները, ովքեր դարեր շարունակ ապրել են միմյանց հարևանությամբ, ստեղծեցին իրենց անկախ պետությունները և կոչվեցին տարբեր ազգություններ՝ տաջիկներ և ուզբեկներ։

Այն բանից հետո, երբ Կենտրոնական Ասիայի հինգ պետությունները դարձան Խորհրդային Միության մի մասը, մեծ քանակությամբ ուզբեկներ և տաջիկներ սկսեցին ամուսնանալ միմյանց հետ։

Տաջիկստանի ազգային փոքրամասնություններ են համարվում նաև բուխարան հրեաները, որոնք համարվում են Բաբելոնի կողմից գերեվարված իսրայելացիների սերունդները։ Այժմ Տաջիկստանում ապրում են շատ քիչ քանակությամբ՝ 50–100 այդպիսի հրեաներ։

Վիճակագրություն

ՄԱԿ-ի գնահատականները

Պաշտոնական վիճակագրություն

Ծնունդներ և մահեր

Քաղաքաբնակչություն և գյուղաբնակչություն

Էթնիկական կազմ 
Տաջիկստանի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը՝ 79,9 %-ը տաջիկներն են։ Բնակչության 16.5%-ը ուզբեկներ են, իսկ 1.1%-ը ռուսներն են, որոնց թիվը նվազել է արտագաղթի պատճառով։

Էթնիկական թվաքանակի վերաբերյալ տվյալները տրված են 1926-ից 2000 թվականների մարդահամարների տվյալներով։ Բնակչության փոքրամասնություններից են նաև Յագնոբացիներ։ Նրանք կազմում են ամբողջ Տաջիկստանի բնակչության 0,2 %-ը։

Յագնոբացիների պատմական բնակեցման տարածաշրջանը համարվում է Յագնոբ (տաջ․՝ Яғноб) գետի հովիտը։ Այս տարածքը գտնվում է Սոգդիյան մարզի հարավային հատվածում։ 1970—1971 թվականներին մոտ 4000 յագնոբացիներ ստիպողաբար տեղահանվեցին Զաֆարաբադի և Վարզոբյան շրջաններ։ Պատճառն «երկրաշարժային գոտու վտանգավորությունն էր», սակայն իրականում ուղղակի պետք էին աշխատողներ այդ տարածքում բամբակը աճեցնելու համար։ Շատերը հաստատվեցին նաև մայրաքաղաք Դուշանբեում, մի մասն էլ վերադարձավ իրենց հայրենի վայրը։

Կան նաև թաթարներ, թուրքմեններ, պարսիկներ և արաբներ։

Լեզուներ 
Տաջիկստանում խոսում են մի շարք պարսկական լեզուներով և դա էկ համարվում է Տաջիկստանի պաշտոնական լեզուն։ Տարբեր էթնիկական փոքրամասնություններ խոսում են տարբեր լեզուներով, օրինակ՝ ուզբեկները՝ ուզբեկերենով, իսկ ռուսները՝ ռուսերենով։

Յագնոբ գետի հովտում ապրող յագնոբացիներ խոսում են յագնոբերենով։ Տաջիկերենն ունեցել է և շարունակում է ունենալ մեծ ազդեցություն յագնոբացիների լեզվի վրա՝ հիմնականում ազդելով բառապաշարի վրա։ Այսօրվա դրությամբ այս փոքր ազգը հիմնականում ձուլվել է տաջիկական միջավայրում։

Կրոն 
Ըստ 2009 թվականի ԱՄՆ պետդեպարտամենտի տվյալների, Տաջիկստանի բնակչության 90 %-ը մուսուլմաններ են, որոնց 85 %-ը սուննիներ են, իսկ 5 %-ը շիաներ։ Բնակչության 10 %-ը քրևիստոնյաներ են, որոնց մեջ գերակշիռ դեր ունի ռուսական օրթոդոքս եկեղեցին։ Կան նաև կաթոլիկ քրիստոնյաներ քիչ քանակությամբ։ Այստեղ կա փոքրիկ հայկական համայնք և հայկական ուղղափառ եկեղեցի։

Ամենափոքր կրոնական փոքրամասնությունները բուդդայականները և հուդդայականներն են։

Ժողովրդագրական վիճակագրություն

Բնակչություն
7,349,145 (2009)

8,610,000 (2015)

Տարիքային կազմ
0–14 տարեկաններ: 34.3% (ար. 1,282,681/իգ. 1,238,607)
15–64 տարեկաններ: 62.1% (ար. 2,260,552/իգ. 2,303,034)
65 տարեկաններ և ավելի: 3.6% (ար. 112,334/իգ. 151,937) (2009)

Բնակչության աճի տեմպը
1.88% (2009)

Միգրացիա
-1.28 արտագաղթյալներ/1,000 բնակչություն (2009)

Կյանքի միջին տևողություն
Ընդհանուր բնակչություն
65.33 տարեկաններ
ար.:
62.29 տարեկաններ
իգ.:
68.52 տարեկաններ (2009)

Կրթվածություն
ընդհանուր բնակչություն:
99.5%
արական:
99.7%
իգական:
99.2% (2000 թ.)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
Ethnolinguistic map of Tajikistan by Iraj Bashiri 
Dr. Kurbanov, Ruslan. Majority Minoritized by Government: Muslims in Tajikistan. OnIslam.net. May 19, 2012.

Տաջիկստանի բնակչություն
Կենտրոնական Ասիայի բնակչություն