Ալես Ադամովիչ

Ալեքսանդր (Ալես) Միխայլովիչ Ադամովիչ (, , ), բելառուս գրող, սցենարիստ, քննադատ, գրականագետ, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1962), պրոֆեսոր (1971), Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ (1980)։ Գրել է ռուսերեն և բելառուսերեն։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1927 թվականի սեպտեմբերի 3-ին բժշկի ընտանիքում։ Մայրը Մեծ հայրենական պատերազմի ժամանակ, փրկելով որդուն Գերմանիա տանելուց, դպրոցական վկայականում նրա ծննդյան թվականը փոխել էր ավելի ուշի։ Պատանի Ալեքսանդրը 1942-1943 թվականներին, լինելով դեռևս դպրոցական, օկուպացիայի ժամանակ եղել է պարտիզանական ջոկատի անդամ։ Այդ ընթացքում ֆաշիստներն անընդհատ կրակի էին տալիս բելառուսական հարյուրավոր գյուղեր և ոչնչացնում էին բնակիչներին։ Ավելի ուշ Ադամովիչը գրեց իր ամենանշանավոր գործը՝ «Խատինյան զրույցը» և «Արի ու տես» ֆիլմի սցենարը, որը հիմնված էր նրա կյանքի իրական պատմության վրա պատերազմում որպես լրատար և պարտիզան եղած ժամանակ։

1944 թվականին նա վերսկսեց շարունակել կրթությունը։ Սովորել է Լենինոգորսկի լեռնամետալուրգական տեխնիկումում։ Պատերազմից հետո նա ընդունվեց Բելառուսի պետական համալսարան, որտեղ նա սովորում է բանասիրության բաժնում և 1950 թվականին ավարտում այն, իսկ 1953 թվականին՝ ասպիրանտուրան։ Այնուհետև Մոսկվայի պետական համալսարանում անցել է ռեժիսորների և սցենարիստների երկամյա բարձրագույն դասընթացներ, ավարտել է 1964 թվականին։ 1950 թվականից Մինսկում աշխատել է բանասիրության և գրաքննադատության ոլորտում, ավելի ուշ՝ կինոմատոգրաֆիայի։ Խորհրդային գրողների միության անդամ է եղել 1957 թվականից։ 1954—1962 թվականներին աշխատել է Յա. Կուպալայի անվան գրականության ինստիտուտում։ 1962 թվականին դարձել է բանասիրական գիտությունների դոկտոր։ 1962—1966 թվականներին Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանում դասավանդել է բելառուսական գրականություն, հեռացվել է աշխատանքից մի գրություն ստորագրելուց հրաժարվելու պատճառով Յու. Դանիելի և Ա. Սինյավսկու դատապարտմամբ։ 1967-1987 թվականներին կրկին աշխատել է Յա. Կուպալայի անվան գրականության ինստիտուտում (1976 թվականից՝ կառավարչական բաժնում)։ 1976 թվականին «Խատինյան զրույցի» համար գրականության ոլորտում պարգևատրվել է Յակուբ Կոլասի Բելառուսի պետական մրցանակով։ Ապրել և աշխատել է Մոսկվայում սկսած 1986 թվականից և եղել է քաղաքի բելառուս համայնքի ակտիվ անդամ։

Մահացել է երկրորդ անգամ եղած կաթվածից։ Թաղված է Մոգիլյովի մարզի Բաբրուսկի շրջանի Գլուշա քաղաքային ավանում։

Ստեղծագործություն 

Տպագրվել է որպես քննադատ (1953-ից), արձակագիր (1960-ից) և հրապարակախոս։ Ադամովիչի ստեղծագործությունները թարգմանվել են 21 լեզուներով։ Բազմիցս տպագրվել է «Գրական թերթում», «Մոսկովյան լուրեր» թերթում, «Գրական հարցեր», «Դրոշակ», «Նոր աշխարհ», «Ազգերի բարեկամություն» ամսագրերում։

Գեղարվեստական արձակ 
 «Պարտիզանները»՝ վեպ-երկխոսություն (, 1960–63 թվականներ, մաս 1-ին՝ «Պատերազմ տանիքների տակ», 1960, մաս 2-րդ՝ «Որդիները կռիվ են գնում», 1963), համանուն ֆիլմ
 «Վերջին արձակուրդ» (1969), վիպակ խորհրդային գիտական մտավորականության կյանքից
 «Ես կրակե գյուղից եմ» (1977, Յանկա Բրիլի և Վլադիմիր Կոլեսնիկի հետ համատեղ), վիպակ
 «Խատինյան զրույց» (1971, , հրատարակվել է 1972 թվականին, բնօրինակը՝ , հրատարակվել է 1976 թվականին)
 «Պատժողները, կամ հյուսիսականների կենսագրություն» (1980), վիպակ
 «Պաշարված գիրք» (1977-81, Դանիլ Գրանինի հետ համատեղ, գրվել է ռուսերեն, ապա թարգմանվել բելառուսերեն)
 «Վերջին հովվերգություն» (1987), հակապատերազմական քնարադրամատիկ վիպակ-զգուշացում

Կինոսցենարներ 

 «Պատերազմ տանիքների տակ» (1967)
 «Որդիները գնում են մարտի» (1969)
 «Ես կրակե գյուղից եմ», վավերագրական ֆիլմ (1975, Յանկա Բրիլի, Վիկտոր Դաշուկի և Վլադիմիր Կոլեսնիկովի հետ համատեղ)
 «Արի ու տես» (1985, Էլեմ Կլիմովի հետ համատեղ)
 «Ֆրանց + Պոլինա» (2006, Ռուսաստան)

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Азадовский Р. Адамович Алесь Михайлович  // Новейшая история отечественного кино. 1986—2000. Кино и контекст. — Т. I. — Сеанс, 2001. 
 Алесь Адамович в базе данных «История белорусской науки в лицах» Центральной научной библиотеки им. Я. Коласа НАН Беларуси. 
 Ales Adamovich biography 
 Selected Literatures and Authors Page - Belarusian Literature, page for Ales Adamovich 
 The Ales Adamovich Literary Prize , Belarusian PEN-center
 Ales Mikhailovich Adamovich, bio- and bibliography 
 The 2004 Lettre Ulysses Award for the Art of Reportage nomination for "The Blockade Book"

Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Բելառուս գիտնականներ
Անկախության ակտիվիստներ
Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Սցենարիստների և ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացների շրջանավարտներ
20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Բելառուսի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամներ
Կաթվածից մահացածներ
Բելառուս գրականագետներ
Բելառուս պատմաբաններ
Բելառուս գրողներ
Հայրենական մեծ պատերազմի պարտիզաններ
Բելառուս ռեժիսորներ
20-րդ դարի գրողներ
Խորհրդային սցենարիստներ
Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ