Մղձավանջ

Մղձավանջ, նաև ծանր տանջալից երազ, ոչ հաճելի երազ, որն առաջացնում է գիտակցության ուժեղ զգայական պատասխան՝ հիմնականում վախի, հուսահատության, տագնապի և տխրության ձևով։ Երազը կարող է ընդգրկել անհարմարության, հոգեկան կամ հոգեբանական սարսափի իրավիճակներով։ Մղձավանջ ունեցողները սովորաբար արթնանում են դիսթրեսի վիճակում և կարճ ժամանակահատվածում ի վիճակի չեն լինում նորից քնել։

Մղձավանջները կարող են պայմանավորված լինել ֆիզիոլոգիական պատճառներով՝ անհարմար դիրքով պառկելը, ջերմությունը կամ հոգեբանական պատճառներով՝ սթրեսը, տագնապը և թմրանյութերը։ Քնից առաջ հաց ուտելը, որը արագացնում է օրգանիզմի նյութափոխանակությունը և գլխուղեղի ակտիվությունը, կարող է խթանել մղձավանջների առաջացումը։

Հաճախակի մղձավանջները կարիք ունեն բժշկական միջամտության, քանի որ կարող են խախտել քնի բնականոն ընթացքը և առաջացնել անքնություն։

Ծագումնաբանություն
Հայերենում մղձավանջ բառը ծագել է մուղձ արմատից և վանջ անհայտ նշանակությամբ բառից, մղձուկը նշանակում է «շնչահեղձություն, խեղդվելը, շունչը կտրելը» և իր հերթին հավանաբար ծագել է բնիկ հնդեվրոպական *mel՝ «մանրել, ջարդել» արմատից։

Հաճախակիություն և տեսակներ
Արթուն ժամանակ վախի ու վախկոտության քանակը ուղիղ համեմատական է մղձավանջների քանակի հետ։ Քնի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ երազների ընթացքի շուրջ 75%-ը առաջացնում են բացասական զգացմունքներ։ Սակայն, ավելի քիչ հավանական է, որ մարդիկ կհիշեն տհաճ երազները։

Մղձավանջի սահմանումներից մեկը՝ արթնացումն է քնի ցիկլի ընթացքում՝ բացասական զգացմունքներով, ինչպիսին օրինակ վախն է։ Մղձավանջ հանդիպում է ամեն ամիսը մեկ։ Հինգ տարեկանից փոքր երեխաների մոտ մղձավանջներ համարյա չեն հանդիպում, բայց հաճախ են հանդիպում ավելի մեծ երեխաների մոտ (25%-ը ամեն շաբաթ նվազագույնը մեկ մղձավանջ է ունենում)։ Մղձավանջներն ամենահաճախն են հանդիպում պատանիների մոտ։

Ծանոթագրություններ 

Քուն
Հոգեբուժական ախտորոշում