Բույսերի անատոմիա

Բույսերի անատոմիա բուսաբանության բաժին, ուսումնասիրում է բույսերի և հյուսվածքների ներքին, գլխավորապես միկրոսկոպիական կառուցվածքը։ Բույսերի անատոմիաի ձևավորումը որպես գիտություն և նրա հետագա զարգացումը կապված է մանրադիտակի գյուտի և կատարելագործման հետ։

Պատմություն 

Թեև «քսիլեմա», «ֆլոեմա» անատոմիական տերմինները հանդիպում են դեռևս հույն գիտնական Թեոփրաստեսի (մ. թ. ա. 372-287) աշխատանքներում, սակայն բույսերի անատոմիայի հիմնադիրներ համարվում են իտալացի Մ. Մալպիգին և անգլիացի Ն. Գրյուն, որոնք 1671 թվականին միմյանցից անկախ, բայց միաժամանակ, հանդես եկան բույսերի անատոմիաին վերաբերող իրենց աշխատանքների մասին հաղորդումով։

Հետագայում (Մալպիգին՝ 1675-1679 թվականներին, Գրյուն՝ 1682 թվականին) հրատարակեցին բույսերի կառուցվածքին նվիրված իրենց աշխատությունները։ 19-րդ դարի 1-ին կեսին բույսերի անատոմիայի զարգացման վրա մեծ ազդեցություն ունեցան բջջի օնտոգենեզի վերաբերյալ գերմանացի բուսաբաններ Հ. Մոլի և Կ. Նեհելու աշխատանքներն ու Թ. Շվանի բջջային տեսությունը։

Այդ շրջանում զարգացվեց «հյուսվածք» հասկացությունը և տրվեց դրա դասակարգումը հետևյալ սկզբունքներով.
 մորֆոլոգիական՝ բջջի կազմության արտաքին հատկանիշներով,
 ֆիզիոլոգիական՝ բջջի ֆունկցիայով,
 օնտոգենետիկական՝ բջջի ծագմամբ։

Գերմանացի բուսաբան Ա. դե Բարին բուսական օրգանիզմի հյուսվածքները խմբավորեց ըստ մորֆոլոգիական հատկանիշների և սահմանեց «էպիդերմիս», «խցան», «պարենքիմ», «սկլերենքիմ» և այլն հասկացությունները։

Գերմանացի բուսաբան Տու. Սաքսը հիմք դրեց հյուսվածքների ֆիզիոլոգիական դասակարգմանը, որն այնուհետև զարգացրեց գերմանական բուսաբան Գ. Հաբերլանդը։ Ըստ վերջինիս, կան առաջացնող, անցկացնող, ծածկող, մեխանիկական և այլ հյուսվածքներ։

Բույսերի անատոմիայի զարգացման համար մեծ նշանակություն ունեցավ նաև ֆրանսիացի բուսաբան Ֆ. Վան Տիգեմի ստելյար տեսությունը, որը հետագայում զարգացրեց ամերիկացի Է. Ջեֆրին։

Հիմնական բաժիններ 
Բույսերի անատոմիայի հիմնական բաժիններն են՝
 ուսմունք բջջի մասին,
 ուսմունք հյուսվածքների մասին
 ուսմունք օրգանների մասին։

Բույսերի անատոմիան սերտորեն կապված է բույսերի ֆիզիոլոգիայի, մորֆոյոգիայի, սաղմնաբանության, էկոլոգիայի, կարգաբանության և բուսաբանության մյուս բաժինների հետ։

Ուսումնասիրման մեթոդներ և խնդիրներ 

Բույսերի անատոմիայի ուսումնասիրման հիմնական մեթոդը բույսի որևէ մասի նուրբ կտրվածքները մանրադիտակով հետազոտելն է։

Ըստ ուսումնասիրման մեթոդների և ծառացած խնդիրների բույսերի անատոմիան բաժանվում է՝
 նկարագրականի,
 ֆիզիոլոգիականի,
 էկոլոգիականի,
 համեմատականի,
 ախտաբանականի
 փորձարարականի։

Փորձարարական անատոմիա 
Փորձարարական անատոմիայի նոր մեթոդը արհեստական սննդամիջավայրում (in vitro) մեկուսացված հյուսվածքների հետազոտումն է, որն օգնում է հայտնաբերելու այն օրինաչափությունները, որոնք առկա են բուսական օրգանիզմի տարբեր բջիջների և հյուսվածքների առաջացման ու զարգացման ընթացքում։

Մանրադիտակներ 

Ներկայումս կիրառվում են՝
 ֆազակոնտրաստային,
 լյումինեսցենտային,
 էլեկտրոնային մանրադիտակներ,
որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել մանրագույն կառուցվածքները։

Կիրառություն 
Բույսերի օրգանների և տարբեր մասերի անատոմիական հետազոտությունների արդյունքները օգտագործվում են թղթի, քիմիական, սննդի, օծանելիքի, տեքստիլ և այլ արդյունաբերության մեջ։

Հայաստանում բույսերի անատոմիական հետազոտությունները հիմնականում կատարվում են ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտի բույսերի անատոմիայի լաբորատորիայում, որի հիմնադիրներն են Ա. Թախտաջյանը և Ա. Ցացենկո-Խմելևսկին։

Տես նաև 
 Բջջաբանություն
 Բույսերի ֆիզիոլոգիա

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 ռուսերեն
 Бавтуто Г. А., Ерей Л. М. Практикум по анатомии и морфологии растений: Учеб. пособие. — Мн.: Новое знание, 2002. — 464 с.
 Бородин И. П. Курс анатомии растений. Изд. 5-е. — М.—Л., 1938.
 Васильев А. Е., Ворорнин Н. С., Еленевский А. Г., Серебрякова Т. И. Ботаника. Анатомия и морфология растений: Учеб. пособие для студентов биол. спец. пед. ин-тов. — М.: Просвещение, 1978. — 478 с.
 
 Лотова Л. И. Ботаника: Морфология и анатомия высших растений: Учебник. Изд 3-е, испр. — М.: КомКнига, 2007. — 512 с.
 Проненко Д. П. Анатомія і морфологія рослин. — К., 1953.
 Раздорский В. Ф. Анатомия растений. — М., 1949.
 Эсау К. Анатомия растений. Перевод со 2-го англ.изд. — М.: Мир, 1969. — 564 с.
այլ լեզուներով
 Eames, Arthur Johnson and MacDaniels, Laurence H. (1947) An Introduction to Plant Anatomy McGraw-Hill, New York;
 Esau, Katherine (1965) Plant Anatomy (2nd ed.) Wiley, New York;

Արտաքին հղումներ 
 Farabee, M.J. (2001) "Plants and their structure" Estrella Mountain Community College, Phoenix, Arizona 
 Botanical Visual Glossary 
 Plant anatomy glossary- University of Rhode Island

Բույսի անատոմիա
Անատոմիա
Բուսաբանության բաժիններ