Մանուելա Մալեևա

Մանուելա Գեորգիևա Մալեևա-Ֆրանիեր (, , ), բուլղարացի և շվեյցարացի նախկին պրոֆեսիոնալ թենիսիստուհի։ 1994 թվականի ԱՄՆ բաց առաջնության խառը զուգախաղի մրցաշարի հաղթող, 1988 թվականի Օլիմպիական խաղերի մենախաղի մրցաշարի բրոնզե մեդալակիր։ Բուլղարիայի կանանց թենիսի պատմության մեջ եղել է ամենաբարձր համաշխարհային վարկանիշ ունեցած թենիսիստուհին։

Անձնական տվյալներ 
Մանուելա Մալեևան 1960-ական թվականների Բուլղարիայի առաջատար թենիսիստուհի Յուլիա Բերբերյանի և մասնագիտությամբ ինժեներ Գեորգի Մալեևի դուստրերից ավագն է։ Մանուելայի երկու կրտսեր քույրերը՝ Կատերինան և Մագդալենան, նույնպես Բուլղարիան էին ներկայացնում թենիսի միջազգային մրցաշարերում։

1987 թվականին Մանուելա Մալեևան ամուսնացել է շվեյցարացի նախկին թենիսիստ Ֆրանսուա Ֆրանիերի հետ, ով դարձել է նրա մարզիչը և կարիերայի վերջին տարիներին հանդես է եկել կրկնակի ազգանվան տակ և Շվեյցարիայի դրոշի ներքո։

Մարզական կարիերա

Կարիերայի սկիզբ 

Մանուելա Մալեևան թենիս սկսել է խաղալ 6 տարեկան հասակից, նրա առաջին մարզիչը դարձել է մայրը՝ Յուլիա Բերբերյանը։ 1981 թվականի վերջին Մանուելան հաղթել է «Orange Bowl» միջազգայի պատանեկական մրցաշարի մինչև 14 տարեկան աղջիկների մրցաշարում, իսկ հաջորդ տարի՝ Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում և մինչև 18 տարեկանների աղջիկների Եվրոպայի առաջնությունում։ Նույն թվականին նա սկսել է ելույթները պրոֆեսիոնալ թենիսային մրցաշարերում, հասնելով ԱՄՆ բաց առաջնության երրորդ շրջան և քառորդ եզրափակիչ Բրիսբենի մրցաշարում, որտեղ հաղթանակ է տարել երկու դասակարգված մրցակցուհիների նկատմամբ և պարտվել է ապագա հաղթող Վենդի Տյորնբուլին։ Հաջորդ տարի նա երրորդ շրջան է հասել ինչպես Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում, այնպես էլ ԱՄՆ բաց առաջնությունում։

1984 թվականի հունվարին Հյուսթոնում Մանուելան առաջին անգամ դուրս է եկել պրոֆեսիոնալ մրցաշարի եզրափակիչ, ճանապարհին հաղթելով Զինա Գարիսոնին և Վենդի Տյորնբուլին։ Հետագայում նա զարգացրել է իր հաջողությունը՝ մրցաշրջանի ընթացքում հաղթանակ տանելով հինգ մրցաշարերում, այդ թվում Իտալիայի բաց առաջնությունում, որի եզրափակիչում նա առավելության է հասել Քրիս Էվերտի նկատմամբ։ Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում նրան չորրորդ շրջանում պայքարից դուրս է թողել Քրիս Էվերտը, իսկ Ուիմբլդոնի մրցաշարի քառորդ եզրափակիչում՝ Մարտինա Նավրատիլովան։ Դրանից հետո նա հաղթանակ է տարել ԱՄՆ բաց առաջնության խառը զուգախաղի մրցաշարում՝ Թոմ Գալիկսոնի հետ զույգով։ Մրցաշրջանի արդյունքներով Մանուելան մտել է աշխարհի տաս լավագույն թենիսիստուհիների ցանկի մեջ և արժանացել է WTA մրցանակի, «Տարվա նորեկ» անվանակարգում։

1985—1990 թվականներ 
1985 թվականի մրցաշրջանի սկզբում, դուրս գալով Վաշինգտոնի մրցաշարի եզրափակիչ, 19-ամյա Մանուելան աշխարհի առաջատար թենիսիտուհիների վարկանիշում բարձրացել է 3-րդ հորիզոնական, հասնելով կարիերայում բարձրագույն ցուցանիշին։ Սակայն նրան չի հաջողվել ամրապնդվել այդ դիրքում, չնայած մրցաշրջանի ընթացքում նա հինգ անգամ խաղացել է եզրափակիչներում, հաղթել նրան հաջողվել է միայն մեկ մրցաշարում։ Այնուամենայնիվ, մրցաշրջանի ընթացքում առաջին հաջողություններն է ունեցել կանանց զուգախաղերում։ Սկզբում նա Հելենա Սուկովայի հետ զույգով հասել է մինչև Հյուսթոնի մրցաշարի եզրափակիչ, իսկ այնուհետև քրոջ՝ Կատերինա Մալեևայի հետ, հաղթել է Ինդիանապոլիսի ԱՄՆ գրունտային ծածկույթի վրա առաջնությունում։ Հետագայում նա Կատերինայի հետ միասին հաղթանակ են տարել հայրենի Սոֆիայի ITF մրցաշարում, իսկ հոկտեմբերին Բուլղարիայի հավաքականը դուրս են բերել Ֆեդերացիայի գավաթի կիսաեզրափակիչ, որտեղ նրանց հաղթարշավը կանգնեցրել է Չեխոսլովակիայի հավաքականը։

Հաջորդ տարի Մանուելա Մալեևան երել անգաս դուրբ է եկել մենախաղի մրցաշարերի եզրափակիչ, սակայն չի կարողացել հաղթանակի հասնել։ Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերում նրա լավագույն արդյունքը եղել է քառորդ եզրափակիչին մասնակցությունը ԱՄՆ բաց առաջնությունում, որտեղ նա պարտվել է 2-րդ դասկարգված Քրիս Էվերտին։ Նույնպես քառորդ եզրափակիչ է նա հասել նաև Ֆրանսիայի բաց առաջնության կանանց զուգախաղի մրցաշարում՝ կրկին Կատերինա Մալեևայի հետ։ Այնտեղ նրանց կանգնեցրել են միասին հանդես եկող Շտեֆի Գրաֆը և Գաբրիելա Սաբատինին։

1987 թվականը դարձել է Մանուելայի վերադարձի տարին։ Նա յոթ անգամ դուրս է եկել մրցաշարերի եզրափակիչներ՝ հինգ անգամ մենախաղի և երկու անգամ զուգախաղի, և շահել է երեք տիտղոս։ Նա հասել է մինչև Ֆրանսիայի բաց առաջնության քառորդ եզրափակիչ, որտեղ պարտվել է Շտեֆի Գրաֆին, և Virginia Slims Championships-ի՝ կանանց թենիսի տարվա ամփոփիչ մրցաշարի կիսաեզրափակիչ, որտեղ պարտվել է Գաբրիելա Սաբատինիին։ Նա, Բուլղարիայի հավաքականի պատմության մեջ երկրորդ և վերջին անգամ, հավաքականին դուրս է բերել Ֆեդերացիայի գավաթի կիսաեզրափակիչ։ 1988 թվականին Մանուելան հաղթանակ է տարել երկու մրցաշարում և ևս երկու անգամ հասել է մինչև եզրափակիչ։ Սեուլի Օլիմպիադայում նա հանդես է եկել և զուգախաղում (որտեղ նա և Կատերինան դուրս են մնացել առաջին իսկ շրջանում), և մենախաղում, որտեղ լինելով 7-րդ դասակարգված, հասել է մինչև կիսաեզրափակիչ և պարտություն կրելով Գաբրիելա Սաբատինիից, արժանացել է բրոնզե մեդալի։ Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերում նա կրկին հասել է մինչև ԱՄՆ բաց առաջնության քառորդ եզրափակիչ, որտեղ պարտություն է կրել Քրիս Էվերտից։

1989 թվականին Մանուելան հաղթել է ևս երկու մրցաշարերում և երկու անգամ՝ Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում, դուրս է եկել Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերի քառորդ եզրափակիչ։ Այդ նույն փուլին նա նույն մրցաշարերում հասել է նաև 1990 թվականին, ընդ որոււմ ԱՄՆ բաց առաջնությունում նա չորրորդ շրջանում հաղթել է 2-րդ դասակարգված Մարտինա Նավրատիլովային՝ առաջին անգամ նրանց միջև կայացած ութ հանդիպումների ընթացքում։ Նա ևս երկու անգամ հասել է մինչև մրցաշարերի եզրափակիչ, այդ թվում Չիկագոյի I մակարդակի մրցաշարում։

1991—1994 թվականներ. Կարիերայի ավարտ 
1991 թվականին Մանուելան հաղթանակ է տարել մենախաղի երեք մրցաշարերում և մեկ անգամ զուգախաղի մրցաշարում։ Հաջորդ տարին նա սկսել է Հոպմանի գավաթի հեղինակավոր ցուցադրական մրցաշարում հաղթանակով, որտեղ Յակոբ Հլասեկի հետ միասին կազմավորել էին Շվեյցարիայի հավաքականը, և շարունակել է Ավստրալիայի բաց առաջնության քառորդ եզրափակիչ դուրս գալով, իսկ հուլիսին հասել է նույն փուլին Բարսելոնայի Օլիմպիադայում։ Զուգախաղի մրցաշարում նրան և Էմանուելա Զարդոյին երկրորդ շրջանում պայքարից դուրս են թողել եզրափակիչի ապագա մասնակիցներ Արանչա Սանչես-Վիկարիոն և Կոնչիտա Մարտինեսը։ Օգոստոսին նա կիսաեզրափակիչ է դուրս եկել ԱՄՆ բաց առաջնությունում՝ նրա բարձրագույն նվաճումը Մեծ Սաղավարտի մենախաղի մրցաշարերում։ Խառորդ եզրափակիչի ճանապարհին նա հաղթանակ է տարել կրտսեր քույր Մագդալենա Մալեևայի նկատմամբ։ Մրցաշրջանի արդյունքնեով նա շահել է «Թենիս» ամսագրի մրցանակը՝ «Տարվա վերադարձ» անվանակարգում։

1993 թվականը Մալեևա-Ֆրանիերի համար դարձել է ամենահաջողակը կանանց զուգախաղի կարիերայում։ Մրցաշրջանի ընթացքում նա չորս անգամ դուրս է եկել զուգախաղի մրցաշարերի եզրափակիչներ և հաղթանակ է տարել նրանցից մեկում՝ Ամելիա Այլենդի II մակարդակի մրցաշարում, որտեղ նրա խաղընկերուհին Լեյլա Մեսխին էր։ Արդյունքում, օգոստոսին նա զուգախաղի թենիսիստուհիների վարկանիշային աղյուսակում բարձրացել է 11-րդ հորիզոնական։ Նա նաև հաղթանակ է տարել մենախաղի երկու մրցաշարերում, ներառյալ I մակարդակի Ցյուրիխի մրցաշարում, որտեղ եզրափակիչում առավելության է հասել Մարտինա Նավրատիլովայի նկատմամբ և երկրորդ տարին անընդմեջ դուրս է եկել ԱՄՆ բաց առաջնության կիսաեզրափակիչ, որտեղ պարտվել է Շտեֆի Գրաֆին։

Մանուելան հաջող է սկսել 1994 թվականի մրցաշրջանը, դուրս գալով սկզբում Ավստրալիայի բաց առաջնության քառորդ եզրափակիչ, իսկ այնուհետև հաղթանակ տանելով Օսակայի մրցաշարում, սակայն 27 տարեկան հասակում հայտարարել է պրոֆեսիոնալ թենիսից հեռանալու մասին։ Չնայած նրան, որ իր վերջին մրցաշարը նա անց է կացրել փետրվարին, մայիսին նա, համաձայն WTA վարկանիշի, դեռևս մտնում էր աշխարհի ուժեղագույն 10 թենիսիստուհիների մեջ։

Անձամբ Մանուելա Մալեևան իր կարիերայի ամենափայլուն հաջողությունը համարում է Օլիմպիական բրոնզե մեդալը և առաջին հաղթանակը Մարտինա Նավրատիլովայի նկատմամբ։ Իր կարիայի ընթացքում նրան այդպես էլ չի հաջողվել հաղթանակ տանել Շտեֆի Գրաֆի նկատմամբ, ում նա պարտվել է 17 անգամ։

Հետաքրքիր փաստեր 
Մալեևաների ընտանիքին են պատկանում մի շարք նվաճումներ, կապված նրա անդամների միաժամանակյա մասնակցությամբ տարբեր թենիսի մրցաշարերում.

 1987 թվականին Բուլղարիայի հավաքականի կազմում Ֆեդերացիայի գավաթում ելույթ էին ունենում ոչ միայն Մանուելա և Մագդալենա Մալեևաները, այլ նաև նրանց մայրը՝ Յուլիա Բերբերյանը, ով այդ պահին 43 տարեկան էր և հանդես էր գալիս Դորա Ռանգելովայի հետ զույգով։
 1989 թվականին Ֆեդերացիայի գավաթում Բուլղարիան ներկայացնում էին Մալեևա բոլոր երեք քույրերը։
 1990 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում, պատմության մեջ առաջին անգամ, երեք քույրերը միաժամանակ ներկայացված էին Մեծ Սաղավարտի մրցաշարի հիմնական ցանցում, իսկ 1993 թվականին, պատմության մեջ առաջին անգամ, երեք քույրերը Մեծ Սաղավարտի մրցաշարում եղել են դասակարգվածների շարքում։
 1992 թվականին Մալեևաները դարձել են պատմության մեջ առաջին երեք քույրերը, որոնցից յուրաքանչյուրին հաջողվել է հաղթանակ տանել թենիսի պրոֆեսիոնալ մրցաշարում։
 Ընդհանուր առմամբ Մալեևա քույրերը ինն անգամ հաղթել են աշխարհի նախկին թիվ 1 ռակետների։
 Բուլղարիան յոթերորդ հորիզոնականում է գտնվում այն երկրների ցանկում, ովքեր WTA վարկանիշի պատմության մեջ առավել քանակի ներկայացուցիչներ են ունեցել կականց թենիսի առաջին տասնյակում։

Մրցակցություն

Մանուելա Մալեևան ընդդեմ Նավրատիլովայի 
Մանուելա Մալեևայի և Մարտինա Նավրատիլովայի միջև 1985-1993 թվականների ընթացքում կայացած 14 հանդիպումներում Մանուելան առավելության է հասել ընդամենը երեք անգամ՝ 3-11։ Ընդ որում նա պարտվել է առաջին յոթ հանդիպումներում, այդ թվում Վաշինգտոնի և Չիկագոյի մրցաշարերի եզրափակիչներում։ Դրան հետևել են Մանուելայի երկու հաղթանակները 1990 թվականի մրցաշրջանի ընթացքում, որոնցից առաջինը տեղի է ունեցել ԱՄՆ բաց առաջնության չորրորդ շրջանում, իսկ մյուսը Տոկիոյի մրցաշարի քառորդ եզրափակիչում։ Մյուս հանդիպումը կայացել է կրկին ԱՄՆ բաց առաջնությունում և կրկին չորրորդ շրջանում, սակայն այս անգամ Նավրատիլովան ռևանշի է հասել, որին հետևել են Մանուելայի ևս երկու պարտությունները։ Նավրատիլովայի նկատմամբ վերջին հաղթանակը կայացել է 1993 թվականի Ցյուրիխի մրցաշարի եզրափակիչում։ Նրանց միջև վերջին հանդիպումը կայացել է 1994 թվականի Տոկիոյի մրցաշարի կիսաեզրափակիչում, որտեղ Մանուելան պարտություն է կրել։

Մանուելա Մալեևան ընդդեմ Գրաֆի 
Մանուելա Մալեևան և Շտեֆի Գրաֆը միմյանց հեի հանդիպել են 17 անգամ և բոլոր հանդիպումներում հաղթանակ է տարել Գրաֆը՝ 0-17, ընդ որում դրանցից չորսը եզրափակիչ փուլում։ Տասնմեկ հանդիպումներում Գրաֆն առավելության է հասել երկու սեթում, Մանուելային զիջելով ընդամենը վեց սեթ։ Առաջին հանդիպումը կայացել է 1985 թվականի ԱՄՆ բաց առաջնության չորրորդ շրջանում, իսկ վերջինը՝ 1993 թվականի ԱՄՆ բաց առաջնության կիսաեզրափակիչում։ Եվս մեկ անգամ նրանք հանդիպել են Մեծ Սաղավարտի մրցաշարում՝ 1987 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնության քառորդ եզրափակիչում։ Երկու անգամ Մանուելան Գրաֆին զիջել է «Վիրջինիա Սլիմս» ամփոփիչ մրցաշարերում՝ 1986 և 1988 թվականներին, քառորդ եզրափակիչում։ Վեց դեպքերում Մանուելան Գրաֆին պարտվել է մրցաշարերի կիսաեզրափակիչ փուլում։

Մանուելա Մալեևան ընդդեմ Կատերինա Մալեևայի 
Մանուելա Մալեևան և նրա կրտսեր քույր Կատերինա Մալեևան միմյանց հետ հանդիպել են 9 անգամ և առավելությունը Մանուելայի կողմն է 8-1։ Առաջին հանդիպումը կայացել է 1985 թվականի Իսթբորնի մրցաշարում, որտեղ Մանուելան առավելության է հասել երկու սեթում։ Այնուհետև հետևել են ևս վեց հաղթանակներ։ Միակ պարտությունը գրանցվել է 1991 թվականի Տորոնտոյի մրցաշարի կիսաեզրափակիչում, որտեղ Մանուելան պայքարից հրաժարվել է երկրորդ սեթում։ Վերջին հանդիպումը կայացել է 1993 թվականի նույն Տորոնտոյի մրցաշարում, որտեղ Մանուելան ռևանշի է հասել՝ չորրորդ շրջանում առավելության հասնելով երեք սեթում, նրանց միջև կայացած միակ երեք սեթից բաղկացած հանդիպումում։ Մանուելան քրոջ նկատմամբ առավելության է հասել բոլոր չորս ծածկույթների վրա։

Մասնակցություն եզրափակիչներին

Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերի եզրափակիչներ

Խառը զուգախաղ 1 (1 տիտղոս, 0 պարտություն)

WTA մրցաշարերի եզրափակիչներ

Մենախաղ 37 (19–18)

Զուգախաղ 11 (4–7)

Մասնակցություն Ֆեդերացիայի գավաթին 
Մանուելա Մալեևան Բուլղարիայի հավաքականի կազմում Ֆեդերացիայի գավաթում նորամուտել է 1983 թվականին։ Մասնակցության ընթացքում նա ունի մենախաղի 21-5 և զուգախաղի 7-10 արդյունք (ընդհանուր 28-15)։

Մենախաղ (21–5)

Զուգախաղ (7–10)

Մեծ Սաղավարի մենախաղի մրցաշարերի վիճակագրություն

Արդյունքներ առաջատար թենիսիտուհիների հետ հանդիպումներում 
Մանուելա Մալեևայի արդյունքները որոխ թենիսիտուհիների հետ հանդիպումներում, ովքեր տեղ են զբաղեցրել Թոփ 10-ում։

Թենիսիտուհիները, ովքեր եղել են աշխարհի թիվ 1 ռակետ, նշված են թավատառ։

  Կատերինա Մալեևա 8–1
  Կատարինա Լինդկվիստ 7–2
  Քեթի Ջորդան 6–0
  Քեթի Ռինալդի 6–1
  Լորա ՄակՆեյլ 6–2
  Կլաուդիա Կոդե Կիլշ 5–2
 / Հելենա Սուկովա 5–2
  Կոնչիտա Մարտինես 5–4
  Սիլվիա Հանիկա 4–0
 / Նատաշա Զվերևա 4–0
  Ջո Դյուրի 4–1
  Բրենդա Շուլց ՄակՔարթի 4–1
  Զինա Գարիսոն 4–2
  Նատալի Տոզիա 4–6
 / Կարինա Հաբսուդովա 3–0
  Միմա Յաուսովիչ 3–0
  Լիզա Բոնդեր 3–1
  Բարբարա Պոտեր 3–2
  Անդրեա Տեմեշվարի 3–2
  Բնոնի Գադուշեկ 3–4
 / Հանա Մանդլիկովա 3–4
 / Մարտինա Նավրատիլովա 3–11
  Մագդալենա Մալեևա 2–0
  Դոմինիկա Մոնամի 2–0
  Վիրջինիա Ռուժիչի 2–0
  Կարլինգ Բասետ Սեգուսո 2–1
  Քեթլին Հորվաթ 2–1
  Դայան Ֆրոմհոլց 2–2
  Բեթինա Բունգե 2–3
  Մերի Ջո Ֆերնադես 2–5
  Գաբրիելա Սաբատինի 2–7
  Պեմ Շրայվեր 2–7
  Քրիս Էվերտ 2–17
  Սու Բարկեր 1–0
  Կիմիկո Դատե 1–0
  Ժյուլի Ալար 1–0
  Իվա Մաջոլի 1–0
  Մարի Պիրս 1–0
  Սթեֆանի Ռեհե 1–0
  Բարբարա Պաուլուս 1–1
 / Յանա Նովոտնա 1–2
  Վենդի Տուրնբուլ 1–2
  Արանչա Սանչես-Վիկարիո 1–5
  Թրեյսի Օստին 0–1
  Ջենիֆեր Կապրիատի 0–1
  Իվոն Գուլագոնգ Քոուլի 0–1
  Անկե Հուբեր 0–2
 / Մոնիկա Սելեշ 0–9
  Շտեֆի Գրաֆ 0–17

Տես նաև 
 Կատերինա Մալեևա
 Մագդալենա Մալեևա
 Յուլիա Բերբերյան

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Մանուելա Մալեևան WTA կայքում
 Մանուելա Մալեևան ITF կայքում
 Մանուելա Մալեևան Ֆեդերացիայի գավաթի մասնակցի կայքում

Բուլղարացի թենիսիստներ
Մեծ սաղավարտի (թենիս) մրցաշարեր
Ավստրալիայի թենիսի բաց առաջնություն
Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնություն
Ուիմբլդոնի մրցաշար
ԱՄՆ-ի թենիսի բաց առաջնություն
Բուլղարացիներ հայկական սերմամբ