Բլանկա Թելեկի

Բլանկա ֆոն Թելեկի դը Սեկ (, , ), հունգարացի նկարչուհի, քանդակագործ, մանկավարժ և կանանց իրավունքների պաշտպան։ Թելեկի ազնվականական տոհմի ներկայացուցիչ, կոմսուհի։

Կենսագրություն 
Բլանկա ֆոն Թելեկին ծնվել է 1806 թվականի հուլիսի 5-ին Լանգենդորֆ քաղաքում (ներկայում՝ Սատուլունգ, Մարամուրեշ ժուդեց, Ռումինիա)։ Նրա մորաքույրն է եղել կոմսուհի Թերեզա Բրունսվիկը, ով 1828 թվականին հիմնադրել է Հունգարիայում առաջին մանկապարտեզը։ Թելեկի ընտանիքի տոհմական կալվածքը գտնվել է ներկայիս Սատու Մարե ժուդեցի տարածքում։

Բլանկա Թելեկին գեղանկարչություն է սովորել Մյունխենում ու Փարիզում՝ Լեոն Կոնյեի արվեստանոցում, ինչպես նաև նա քանդակագործություն է սովորել Բուդապեշտում՝ Իշտվան Ֆերենցի մոտ։ 1846 թվականին Բլանկա Թելեկին, հրատարակելով իր գաղափարները կանանց կրթության վերաբերյալ, Բուդապեշտում բացում է աղջիկների առաջին դպրոցը՝ մեծ աջակցություն ցուցաբերելով իր մորաքրոջը՝ Թերեզա Բրունսվիկին, ով զբաղվում էր Հունգարիայում նախադպրոցական կրթության զարգացմամբ։ Երկու տարի անց Բլանկա Թելեկին իր աշակերտուհիների հետ ստորագրել է առաջին հանրագիրը, որ կոչ էր անում Հունգարիայում ապահովել կանանց ու տղամարդկանց իրավունքների հավասարություն, կանանց տալ ընտրական իրավունք և բարձրագույն կրթություն ստանալու թույլտվություն։ Բլանկա Թելեկին մասնակցել է 1848 թվականի հեղափոխությանը, ձերբակալվել, դատապարտվել ազատազրկման և ուղարկվել բանտ՝ Կլարա Լաեվեյի մոտ (վերջինս բանտից ազատվել է 1856 թվականին)։

Ազատազրկության տարիներին Բլակա Թելեկին ստեղծել է ոչ մեծ քանդակներ (այդ թվում՝ ինքնաքանդակներ), որոնցից մեկն իբր թե հաջողվել է ուղարկել Ֆրանսիա՝ Ժյուլ Միշլեին։ 1857 թվականին Բլանկա Թելեկին ազատվել է բանտից և մեկնել Փարիզ։ Այնտեղ էլ նա մահացել է 1862 թվականի հոկտեմբերի 23-ին։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Francisca de Haan, Krasimira Daskalova & Anna Loutfi: Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Easterna and South Eastern Europe, 19th and 20th centuries, Budapest 2006, ISBN 9789637326394.

Արտաքին հղումներ 
 Blanka Tekeli  

Հունգարացի նկարիչներ
Հունգարացի քանդակագործներ
Հունգարացի մանկավարժներ
Ֆեմինիստներ
Հունգարացի ֆեմինիստներ
Հունգարացի արվեստագետներ
Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ