Սևակ Բալըքչըի սպանություն

Սևակ Շահին Բալըկչը (, ), հայկական ծագմամբ թուրք զինվորական, ով սպանվել է 2011 թվականի ապրիլի 24-ին՝ Հայոց ցեղասպանության տարելիցի օրը՝ զինվորական ծառայության ընթացքում։ Սևակին սպանած Քըվանչ Աղաօղլուն դատապարտվեց 4, 5 տարվա ազատազրկման՝ դիտավորյալ սպանության հոդվածով։

Մահ

Սևակ Բալըկչըն սպանվել է Թուրքիայի հարավ-արևելքում գտնվող Բաթման քաղաքում տեղակայված զորամասերից մեկում՝ ատրճանակի կրակոցից։ Սևակին ընդամենը 23 օր էր մնացել մինչ զորացրվելը։ Բաթմանի զորամասի հրամանատարության տևած ցուցմունքում նշված է, որ Սևակը սպանվել է «Զենքի հետ անզգուշաբար վարվելու արդյունքում», երբ կատակ էր անում իր ընկերոջ հետ։ Ընտանիքը հավատացած է, որ պաշտոնական պատճառաբանությունները ճշմարիտ են, և իրենց որդին նահատակ չէ, քանի որ սպանվել է պատահաբար։ Սևակի հարսնացուն, մինչդեռ, հարցականի տակ է դնում հարցը, քանի որ համաձայն նրա, Սևակը՝ իր հետ հեռախոսային զրույցների ժամանակ, բազմիցս ասել է, որ իրեն սպառնում են ազգայնական զինվորները։ Հոգեհանգիստը տեղի է ունեցել Ֆերիքյոյի Սբ. Վարդանանց Հայկական եկեղեցում։ Թաղմանը մասնակցել են Հրանտ Դինքի այրին՝ Ռաքել Դինքը, ԵՄ հարցերով Թուրքիայի նախկին նախարար Էգեմեն Բաղըշը, Շիշլիի թաղապետ Մուստաֆա Սարըգյուլը, բարձրաստիճան սպայակազմ, Փրինս կղզիների թաղապետ Մուստաֆա Ֆարսակօղլուն և ուրիշներ։ Սևակը թաղվել է Շիշլիի հայկական գերեզմանատանը։

Դատավարություն
Համաձայն Բալըկչըի իրավաբան Ջեմ Հալավուրտի, 2011 թվականի մայիսի 1-ին հետաքննությունը ցույց տվեց, որ համացանցում (հիմնականում սոցիալական կայքերում, որոնք սպանությունից հետո փակվեցին) Քըվանչ Աղաօղուն իրեն հայտարարել էր թուրք ծայրահեղ ազգայնական։ Իր Facebook-ի էջի ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ նա համակրում է նացիոնալիստ քաղաքական գործիչ Մուհսին Յազըչըօղլուին և թուրք լրտես-վարձու մարդասպան Աբդուլահ Չաթլըին, ով նաև բավականին հակահայկական անցյալ ուներ։ Facebook-յան պրոֆիլից պարզ է դառնում նաև, որ Քըվանչը համակրում էր նաև «Մեծ միացյալ կուսակցությանը», որը աջ ծայրահեղական ազգայնական կուսակցություն է Թուրքիայում։

Դատական նիստերը տեղի են ունեցել Դիարբեքիրի երկրորդ ռազմաօդային ռազմակայանի դատարանում։ Բալըկչըների ընտանիքի շահերը պաշտպանել է իրավաբան Ջեմ Հալավուրտը, իսկ Քըվանչ Աղաօղլուի շահերը պաշտպանել է իրավաբան Իբրահին Գյոքը։ Սկզբնական շրջանում Բալըկչըների ընտանիքը պնդում էր, որ սպանությունը պատահականության արդյունք չէ, և սպանության մեղադրանք պետք է առաջադրվի կասկածյալի նկատմամբ։ Թուրքական ռազմական դատախազությունը պահանջում էր 9 տարվա ազատազրկում Քըվանչ Աղաօղլուի համար՝ «սպանություն էթնիկ հողի վրա» հոդվածով։ Քըվանչ Աղաօղլուն շարունակում էր ժխտել իրեն առաջադրված բոլոր մեղադրանքները՝ նշելով, որ կրակոցը իր ատրճանակից պատահական է եղել։ Դատավարական փաստաթղթերում նշված է նաև, որ ոմն մի սպա Սադրեթթին Էսրյոզ անունով, ում շահերը դատարանում պաշտպանում էր իրավաբան Յալչըն Տորուն, նույնպես խառն է եղել սպանության իրականացման գործընթացին։

Դատական առաջին լսման ժամանակ 2011թվականի հուլիսի 24-ին Քըվանչ Աղաօղլուին ազատ արձակվեց։ Դատավարության ժամանակ վկան ներկայացրեց փաստեր կրակոցի վերաբերյալ։ Վկան նշում էր, որ Քըվանչ Աղաօղլուն սպառնացել է Սևակին՝ ասելով «Ես քեզ կսպանեմ, չաղլիկ»։

Դատավարության հինգերորդ լսմանը 2011 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Հալիլ Էքշիի տված վկայության համաձայն, մի զինվոր, ով միևնույն զորամասում է ծառայել, ինչ Սևակը, նշել է, որ Բալըկչըի մահը պատահական չի եղել, այլ կանխամտածված ։ Փաստորեն Էքշին առաջինն էր, որ պնդեց, թե տեղի է ունեցել սպանություն։ Նա փոխեց իր տեսակետը, քանի որ "գիտակցությունը թույլ չի տալիս" (vicdanım elvermiyor) շարունակելու նախորդ տված կեղծ ցուցմունքները։ Վկայության համաձայն Հալիլ Էքշիին է այցելել Քըվանչ Աղաօղլուի մորեղբայր Բյուլենտ Կայան, ով իր փոխարեն գրել է ցուցմունքը, այսինքն Հալիլ Էքշին նշել է, որ իրեն նույնպես սպառնացել են։ Սևակի իրավաբան Ջեմ Հուլավուրտը հայտարարեց, որ նոր դատական գործընթաց կսկսվի Աղաօղլուի մորեղբոր և քրոջ նկատմամբ՝ դատական կանոնակարգը խախտելու համար։ Լսումների ժամանակ դատավորը նույնպես նշել է, որ իր համար նույնպես «վախենալի է» արդար դատական վճռի ընդունումը այսպիսի պայմաննեում Վկայությունը, որը տվել է Սևակի հարսնացում 2012 թվականի մարտի 30-ին, նշում էր, որ Սևակը բազմիցս ճշումների է ենթարկվել զորամասի սպայակազմի կողմից։ նրա հարսնացուն նշել, որ Սևակը բազմիցս ասել է, որ վախենում է իր կյանքի համար, քանի որ կոնկրետ զինվորականներիրեն բազմիցս ասել են, որ "Եթե պատերազմ լինի Հայաստանի հետ, ապա առաջին զոհը կլինես Դու"։ Համաձայն վկայության Սևակին մշտապես պարտադրել են ընդունել Իսլամ։

Դատավարության9-րդ լսման օրը 2012 թվականի նոյեմբերի 5-ին մեղադրյալի պաշտպան Իբրահիմ Գյոքը պահանջեց մեդիա արգելք լսումների հեռարձակման հետ կապված։ Ջեմ Հալավուրտը միջնորդություն ներկայացրեց մերժելու այս առաջարկ՝ նշելով․

Իբրահիմ Գյոքը նշել է, որ դատավարությունը «քաղաքականացվել է» և այս դեպքը ոչ մի կապ չունի 1915 թվականի կոտորածներ հետ։ Մեդիա արգելքի վերաբերյալ միջնորդությունը մերժվեց։

2013 թվականի մարտի 23-ին դատարանը վճռեց, որ սանությունը տեղի է ունեցել պատահաբար և Քըվանչ Աղաօղլուին դատապարտեց 4, 5 տարվա ազատազրկման։ Ինչևէ, որոշումը բեկանվեց Բարձրագույն ռազմական դատարանում 2014 թվականի հուլիսին և դատավարությունը վերսկսվեց 2014 թվականի դեկտեմբերին։ Այս ընթացքում, վկաներից մեկը, ով սկզբում նշել էր, թե Բալըկչըն սպանվել է միտումնավոր, իսկ հետո փոխել էր ցուցմունքը՝ նշելով, թե սպանվել է պատահաբար, դատապարտվեց կեղծ վկայության համար,։ Դատավարության ժամանակ Հալիլ Էքշին նշեց, որ նա ստել է, քանի որ բազմիցս իրեն սպառնացել է Աղաօղլուի ընտանիքը։ Հաջորդ լսումը տեղի ունեցավ 2015 թվականի փետրվարին։

2015 թվականի մայիսին Քըվանչ Աղաօղլուն դատապարտվեց  4 տարի 5 ամիս և 10 օրվա ազատազրկման՝ դիտավորյալ սպանության համար։ Հետագայում, ռազմական բարձրագույն դատարանը չեղարկեց դատարանի որոշումը և քրեական գործը ուղարկվեց նոր դատական քննության։ 2016 թվականի ռազմական հեղաշրջման փորձից հետո քանի որ ռազմական դատարանները վերացվել էին Թուրքիայում, գործը ուղղվեց ընդհանուր իրավասության դատարան, այն է՝ Քոզլուքի Առաջին Ատյանի Դատարան։ Դատական պրոցեսը սկսվեց 2018 թվականի փոտրվարի 8-ին։ Քոզլուքի Առաջին Ատյանի Դատարանի որոշմամբ, Քըվանչ Աղաօղլուն մեղավոր է ճանաչվել դիտավորյալ սպանության համար և դատապարտվել 16 տարի և 8 ամիս ազատազրկման։

Քրեագետի զեկույցը
2015 թվականի մայիսին, փորձաքրեագիտական զեկույցը հրապարակվեց, որի համաձայն Սևակ Բալըկչըի զինվորական համազգեստի վրա հայտնաբերվել է 41 հրազենային կրակոց։ Նախորդ դատավարության ընթացքում նշվել էր, որ հայտնաբերվել է երկու հրազենային կրակոցի տեղ նրա համազգեստի վրա։

Արդարության պահանջ
Արդարության պահանջի շարժումը սկսվեց Թուրքիայում՝ Սևակ Բալըկչըի գործի հետ կապված։ Շարժման ակտիվիստներից էին Սևակի մայրը՝ Անի Բալըկչըն, Արաթ Դինքը, Կերեմ Կաբադայըն, Ուֆուկ Ուրասը, Ռաքել Դինքը և ուրիշներ։ Նրանք բողոք էին արտահայտում Քըվանչ Աղաօղլուի ազատ արձակման համար՝ նշելով, որ սպանությունը տեղի է ունեցել ատելության հողի վրա։ Կերեմ Կաբադայըն հայտարարեց, որ "Եթե այս գործը մնա անպատիժ, ապա Թուրքիայի հայ երիտասարդությունը կապրի սպառնալիքի ներքո"։

Տես նաև
Հայերը Թուրքիայում
Գուրգեն Մարգարյան
Հրանտ Դինք

Ծանոթագրություններ

Թուրքեր հայկական սերմամբ
Թուրքիայում հրազենից մահացածներ