Վասիլի Ժուկովսկի

Վասիլի Ժուկովսկի (, ), ռուս գրող, ռուսական ռոմանտիզմի հիմնադիրներից, թարգմանիչ, քննադատ։ Ռուսական կայսերական ակադեմիայի իսկական անդամ (1841), Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ (1827-1841), հետագայում ռուսերեն լեզվի բաժնի ակադեմիկոս (1841), գաղտնի խորհրդական (1841)։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1783 թվականի հունվարի 29-ին (փետրվարի 9-ին) Տուլայի մարզի Միշենսկի ավանում։ Հողատեր Աֆանասի Բունինի (1716—1791) և թրքուհի Թալխիի (կնունքի ժամանակ՝ Ելիզավետա Դեմենտևնա Տուրչանինա, մահացել է 1811 թվականին) ապօրինի որդին էր։ Երեխան իր ազգանունը ստացել է Բունինի կալվածքում ապրող աղքատ բելառուս ազնվական Անդրեյ Ժուկովսկուց, ով Բունինի խնդրանքով դարձավ նրա կնքահայրը և հետո որդեգրեց նրան։ Վասիլիի ծննդից առաջ Բունինները կորցրեցին իրենց վերջին որդուն՝ Իվանին։ 
Մարիա Բունինան որոշեց վերցնել նորածնին և դաստիարակել հարազատ որդու պես։

Ժուկովսկու օրինական ծնված քույրերից մեկն ամուսնացավ Գլաֆիրա Ալիմովայի եղբոր հետ, այսպիսով բարեկամանալով Գլաֆիրայի ամուսնու՝ Ռժևսկու ( Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի փոխտնօրեն) հետ։

Կրթություն 

Անզնվականություն ստանալու համար երեխան ձևականորեն գրանցվել է Աստրախանի հուսարական գնդում, ստացել պրապորշչիկի կոչում, որը իրավունք էր տալիս անձնական ազնվականության համար, 1789 թվականին վեցամյա Ժուկովսկին գրանցվեց Տուլայի մարզի ազնվականների մատյանում, ստացավ  իր ազնվականությունը հաստատող փաստաթուղթ, որը հետագայում թույլ տվեց նրան կրթություն ստանալ մասնավոր պանսիոնում, այնուհետև՝ Տուլայի ժողովրդական ուսումնարանում։

1797 թվականին 14-ամյա Ժուկովսկին ընդունվեց Մոսկվայի համալսարանի ազնվականական պանսիոն  և սովորեց այնտեղ 4 տարի։ Ուսման երկրորդ տարում իր ընկերների հետ, որոնց թվում էին Դմիտրի Դաշկովը, Ալեքսանդր և Անդրեյ Տուրգենևները, ստեղծեց գրական միություն՝  հաստատված կանոնադրությամբ։ Ժուկովսկին դարձավ առաջին նախագահը։

Ժուկովսկու համար դեբյուտային է «Խոհեր գերեզմանի մոտ»-ը (1797), որը գրել է Ուշակովայի մահվան լուրն իմանալուց հետո։ «-Ես ցայտուն կերպով զգացի, - պատմում է 14 տարեկան հեղինակը, - աշխարհի ամբողջ ոչնչությունը։ Տիեզերքը ինձ թվում էր դագաղ։ Մահ։ Գիշատիչ մահ։ Ե՞րբ կհոգնի ձեռքդ, ե՞րբ  կբթանա քո սարսափելի գերանդու շեղբը:»

Բանաստեղծական կարիերա 
1802 թվականին սենտիմենտալիզմով հետաքրքվելու ժամանակ ծանոթացել է Կարամզինի հետ։ «Եվրոպական լրատու»-ում տպագրվել է «Գյուղական գերեզմանատուն»-ը, որն անգլիացի սենտիմենտալիստ Գրեյի եղերերգի թարգմանությունն է։ Բանաստեղծությունը գրավեց բոլորի ուշադրությունը։ Հաջորդ տարի լույս ընծայվեց «Վադիմ Նովգորոդցի» պատմվածքը, որը գրել է Կարամզինի պատմվածքներն ընդօրինակելով։

1805-1806 թվականներին աճում է Ժուկովսկու բանաստեղծական ուժը՝  իր գագաթնակետին հասնելով 1808-1809 թվականներին։ Այս ընթացքում Ժուկովսկին աշխատում էր «Եվրոպական լրատու-ում, 1808-1809 թվականներին նրա խմբագիրն էր։

1808 թվականին լույս տեսավ նրա «Լյուդմիլան»՝ Բյուրգերի «Լենորայի» վերամշակումը։ Այս բալլադով ռուսական գրականության մեջ մուտք գործեց մի  նոր, յուրահատուկ բովանդակություն՝ ռոմանտիզմը։ Ժուկովսկին հետաքրքրվեց միջին դարերով, ավանդություններով և ավանդազրույցներով։ «Լյուդմիլայի» հաջողությունը ներշնչեց Ժուկովսկուն։

1812 թվականին Ժուկովսկին մտավ աշխարհազոր։ Տարուտինի մոտ գտնվող ճամբարում նա գրեց «Երգիչը ռուս զինվորների մեջ», որը միանգամից դարձրեց նրան հանրաճանաչ։ Հազարավոր օրինակներով այն տարածվեց ամբողջ բանակում, Ռուսաստանում։

1815 թվականին Ժուկովսկին դարձավ «Արզամաս» գրական միության գլխավոր անդամներից մեկը, ով կատակով պայքարում էր կլասիցիզմի դեմ։ Այնտեղ նա ծանոթանում է վոլոգդացի գրող Կոնստանտին Բատյուշկովի հետ և դառնում նրա ընկերներից մեկը։

1816 թվականին Ժուկովսկին դառնում է Ռուսաստանի առաջին պաշտոնական օրհներգի՝ «Ռուսների աղոթքը» երգի հեղինակը։ Այն անգլիական «God save the King» օրհներգի թարգմանությունն էր (ճիշտ է՝ փոփոխված)։ Երաժշտությունը նույնպես վերցված էր անգլիական օրհներգից (ինչը այդ ժամանակ արել էին 20 երկրներ)

1817 թվականին դարձավ արքայադուստր Շառլոտայի, ապագա Ալեքսանդրա կայսրուհու ռուսերենի ուսուցիչը, իսկ 1826 թվականին դարձավ գահի ժառանգորդի՝ Ալեքսանդր II-ի «դաստիարակը»։

Ժուկովսկին 1837-1839 թվականներին 

Ժուկովսկին լավ ծանոթ էր Պուշկինին։ Երբ 1837 թվականի  ( փետրվարի 8-ին) տեղի ունեցավ Պուշկինի և Դանտեսի մահացու մենամարտը, Ժուկովսկին փոխանցում էր Նիկոլայ I-ի և Պուշկինի նամակները։ Այս հարցում նրան օգնում էր Պուշկինի բժիշկը՝ Նիկոլայ Արենդտը։

Պուշկինի մահից հետո, 1837 թվականին, Ժուկովսկին Ալեքսանդր II-ի հետ շրջեց Ռուսաստանով և Սիբիրի մի մասով։ Դրանից հետո, 1838-1839 թվականներին, Ժուկովսկին ճանապարհորդեց նրա հետ Արևմտյան Եվրոպայով։ Հռոմում նա ընկերացավ Գոգոլի հետ։

Կյանքի վերջին շրջան 

1841 թվականին Ժուկովսկին դուրս եկավ աշխատանքից՝ կապված թագաժառանգի չափահաս դառնալու հետ։ Նույն թվականին Դյուսելդորֆում տեղի ունեցավ 58-ամյա գրողի և 19-ամյա Ելիզավետա Ռեյտերնի (1821—1856) հարսանիքը։

Կյանքի վերջին 12 տարիներն անց է կացրել Գերմանիայում, նոր բարեկամների շրջապատում՝ սկզբում Դյուսելդորֆում, հետո Ֆրանկֆուրտում։ Ամեն տարի ուզում էր գալ Ռուսաստան, բայց կնոջ հիվանդության պատճառով չէր կարողանում։

1842 թվականի սկզբին սկսում է թարգմանել Հոմերոսի «Ոդիսականը», որի առաջին գիրքը տպագրվել է 1848 թվականին, իսկ երկրորդը՝ 1849 թվականին։

Մահացել է 1852 թվականի ապրիլի 24-ին (12) Բադեն-Բադենում։ Դիակը տեղափոխվել է Ռուսաստան և հուղարկավորվել Պետերբուրգում։

Պարգևներ 
ռուսականներ։
 Սուրբ Աննայի 2-րդ կարգի շքանշան (06.11.1812)
 Արծաթե մեդալ, որպես հիշատակ (1812 թվական)
 Ադամանդե նշաններ (06.04.1824)
 Սուրբ Վլադիմիրի 3-րդ կարգի շքանշան (12.07.1825)
 Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին կարգի շքանշան (30.08.1833)
 Գերազանցության նշան 20 տարվա անթերի աշխատանքի համար (22.08.1835)
 Սուրբ Աննայի 1-ին կարգի շքանշան, թագաժառանգ՝ Ալեքսանդր II դաստիարակելու համար, (22.08.1835)
 Սուրբ Վլադիմիրի 1-ին կարգի շքանշան (01.07.1839)
 Գերազանցության նշան 25 տարվա անթերի աշխատանքի համար (22.08.1839)
 Սպիտակ Արծվի Շքանշան (30.08.1849)
օտարերկրյա
 Պրուսական, Կարմիր Արծվի 2-րդ աստիճանի շքանշան (30.08.1829)
 Շվեդական, Բևեռային աստղի 1-ին աստիճանի շքանշան (01.01.1838)
 Դանիական, Դանեբրոգի 1-ին աստիճանի շքանշան (11.07.1838)
 Պրուսական, Կարմիր Արծվի 1-ին աստիճանի շքանշան աստղով (11.07.1838)
 Ավստրիական, Երկաթե թագի 1-ին աստիճանի շքանշան (12.03.1839)
 Հոլանդական, Հոլանդական առյուծի 2-րդ աստիճանի շքանշան (03.05.1839)
 Պրուսական Pour le Mérite շքանշան (31.05.1842)

Երեխաներ 
 Ալեքսանդրա Ժուկովսկայա (1842—1912), ամուսնությունից հետո Վերման։ Ֆրեյլինա։ Նրա ամուսնությունը Ալեքսեյ իշխանի հետ (Ալեքսանդր II-ի 4-րդ որդին) դադարեցրել է Սինոդը։ Նրա որդի Ալեքսեյը՝ առաջին Բելեվսկի-Ժուկովսկի իշխանն է։ Նրանց հետնորդները ապրում են Ամերիկայում։
 Պավել Ժուկովսկի (1844/5 — 1912), շտալմեյստեր, սիրողական նկարիչ։ Մոսկվայի Կրեմլում գտնվող Ալեքսանդր II-ի արձանի հեղինակը։

Հիշատակ

Հուշարձաններ 
 Սանկտ-Պետերբուրգ, արձան Ալեքսանդրովական այգում՝ բացվել է 1887 թվականի հունիսի 4-ին գրողի 100-ամյակի կապակցությամբ։ 2007 թվականին ենթարկվել է վանդալիզմի։
 Վելիկի Նովգորոդում «Ռուսաստանի 1000-ամյակին» ռուսական պատմության ամենաականավոր մարդկանց արձանների մեջ կա Ժուկովսկու արձանը (ընդամենը՝129)։

Ֆիլատելիայում

Հիմնական ստեղծագործություններ 
Որոշ ստեղծագործություններ հանդիսանում են թարգմանություններ ուրիշ հեղինակներից, այդ թվում՝ Գյոթեից, Շիլլերից, Բայրոնից, Սկոթից։

Էլեգիաներ 
 «Գյուղական գերեզմանատուն» (1802)
 «Սլավոնուհի» (1816)
 «Երեկո» (1806)
 «Ծով» (1822)
 «Երգիչը ռուս զինվորների մեջ» (1812)

Երգեր և ռոմանսներ 
 «Օրիորդի հոգու օղակը...» (1816) 
 Նամակներ («Տուրգենևին, ի պատասխան նրա նամակներին» 1813)

Հեքիաթներ 
 «Քնած դշխուհին»
 «Հեքիաթ Իվան արքայազնի և գայլի մասին» 
 «Կոշկավոր կատուն»

Բալլադաներ 
 «Լյուդմիլա» (1808)
 «Սվետլանա» (1808—1812)
 «Կասսանդրա» (1809)
 «Անտառի արքա» (1818)
 «Ձկնորս» (1818)
 «Ասպետ Տորենբուրգ» (1818)
 «Գավաթ» (1825—1831)
 «Լենորա» (1831)
 «Վարվիկ»
 «Ախիլլ»

Բանաստեղծություններ 
 «Նրա մոտ» (1811, տպագրվել է 1827)
 «Երգիչը ռուս զինվորների մեջ» (1812)
 «Լուսնի մոտ» (1817)
 «Գիշերային դիտում» (1836)
 «Հայրենիքին այս գավաթը, ընկերներ»

Չափածո պոեմներ և պատմություններ 
 «Շիլյոնի կալանավորը» (1822) (Բայրոնի թարգմանություն)
 «Ունդինա» (1837)
 «Նալ ու Դամայանտի» (1844) (Հնդկական «Մահաբհարատա» էպոսի մի մասի թարգմանություն, Ռյուկկերտի ընդօրինակություն)
 «Ռուստամ ու Զոհրապ» (1849)
 «Օդիսսեյա» (1849) (Հոմերոս)

Արձակ 
 «Մարիայի պուրակը» (1809)

Հոդվածներ 
 «Գրողը հասարակության մեջ» (1808)
 «Կռիլովի առակի և առակների մասին» (1809)
 «Կանտեմիրայի երգիծանքի մասին» (1810)

Վասիլի Ժուկովսկին հայերեն 
 Զինակիր Ռոլանդը (բանաստեղծություն), Ե., Պետհրատ, 1937, 15 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Հ. Տեր-Ավագյան։ Նկարիչ՝ Պ. Ալյակրինսկի։
 Աքիլլես (պոեմ), Ե., Պետհրատ, 1938, 8 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Հովհաննես Թումանյան։
 Գավաթը (բալլադ Շիլլերից), Ե., Պետհրատ, 1938, 12 էջ։ Թարգմ. ռուս.: Նկարիչ՝ Լ. Զուսման։
 Քնած արքայադուստրը (հեքիաթ), Ե., Հայպետհրատ, 1948, 16 էջ։ Ռուսերենից փոխադրեց՝ Խնկո-Ապեր։
 Հեքիաթ Իվան արքայազնի և գորշ գայլի մասին, Ե., Հայպետհրատ, 1958, 44 էջ։ Ռուս. փոխադրեց՝ Հ. Հայրյան։ Նկարիչ՝ Ռ. Մանուշյան։

Կենսակա հրատարակություններ 
 Ժուկովսկու Չափածո ստեղծագործություններ ( 1835)
 Նալ ու Դամայանտի, հնդկական պատմություն ( 1844)
 Ժուկովսկու բանաստեղծություններ ( 1849 գլուխ 1. 1802—1812, գլուխ 2. 1813—1817, գլուխ 3. 1818—1821,  գլուխ 4. 1821—1831,  գլուխ 5. 1832—1842)
 Հոմերոսի Օդիսսեյա (գլուխ 2)

Աղբյուրներ 
 Վիկտոր Աֆանասև Ժուկովսկի - 1986
 Զոնտագ Հիշողություններ Ժուկովսկու կյանքի առաջին տարիներից // 1883 
 Շուլյատիկով Հույսի երգիչ (Ժուկովսկու մահվան 50-րդ տարելիցին) «Կուրյեր», 1902, № 101.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Ժուկովսկու Բանաստեղծություններ
 Ժուկովսկու ստեղծագործությունները 4 գլուխներով  
 Ժուկովսկու բանաստեղծություններ  ռուս գրականության մեջ
 Ժուկովսկին ու բանաստեղծությունը 
 Ժուկովսկու կենսագրությունը 
 Ժուկովսկու կենսագրությունը
 Ժուկովսու արձանը  Օստաֆյևոյում

Ռուս գրողներ
Ռուս բանաստեղծներ
19-րդ դարի թարգմանիչներ
Ռուս գրաքննադատներ
Ռուս լեզվաբաններ
Ռուս թարգմանիչներ
Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով