Պրոքսիմա Կենտավրոսի b

Պրոքսիմա Կենտավրոսի b (հայտնի է նաև որպես Պրոքսիմա b), երկրային տիպի էկզոմոլորակ, որը պտտվում է Արևին ամենամոտ գտնվող աստղի՝ կարմիր թզուկ Կենտավրոսի Պրոքսիմայի շուրջ։ Գտնվում է Երկրից մոտավորապես 4,22 լուսային տարի (1,3 պարսեկ, 40 տրլն կմ) հեռավորության վրա՝ Կենտավրոս համաստեղությունում։ Համարվում է ամենամոտ հայտնի էկզոմոլորակը, և միաժամանակ ամենամոտ էկզոմոլորակը, որը գտնվում է բնակելիության գոտում։

Բացահայտման մասին հայտարարվել էր 2016 թվականի օգոստոսի սկզբին` Եվրոպայի հարավային աստղադիտարանի աշխատակիցների կողմից։ Մոլորակը նկատվել էր ճառագայթային արագության մեթոդով, որի դեպքում աստղի դոպլերային սպեկտրի շարունակական շարժումները թույլ են տալիս որոշել դրա ուղեծրի վրա եղած օբյեկտների առկայությունը։

Բացահայտման պատմություն 
Մոլորակի առկայության մասին առաջին վկայությունը ստացվել է 2013 թվականին, Պրոքսիմա Կենտավրոսիի շարժումների արխիվային տվյալների հավաքագրման ժամանակ։ Որպեսզի հաստատվեր նոր էկզոմոլորակի բացահայտման հնարավորությունը 2016 թվականի հունվարին Եվրոպական հարավային աստղադիտարանը թողարկեց արշավանք, որը ստացավ «Բաց կարմիր կետ» անվանումը։ 2016 թվականի օգոստոսի 24-ին Պրոքսիմա Կենտավրոսի b-ի գոյությունը հաստատվեց թագուհի Մարիայի Լոնդոնի համալսարանի աստղագետների խմբի կողմից՝ Գիլլեմ Անգլադ-Էսկուդեի գլխավորությամբ։ Չափումներն իրականացվեցին HARPS և UVES սպեկտոգրաֆների միջոցով։

Բացահայտման մասին առաջին հաղորդագրությունը հայտնվեց Der Spiegel ամսագրի 2016 թվականի օգոստոսի 12-ի թողարկման մեջ։ Օգոստոսի 24-ին տեղեկությունը հաստատվեց Եվրոպայի հարավային աստղադիտարանի աշխատակիցների կողմից։

Բնութագրություն

Ծնողական աստղ 

Մոլորակը պտտվում է Պրոքսիմա Կենտավրոսի Մ-տիպի կարմիր թզուկի շուրջը։ Աստղ ունի 0,12 M☉ զանգված և 0,14 R☉ շառավիղ։ Աստղը 4,85 միլիարդ տարեկան է, մակերևույթի ջերմաստիճանը՝ 3042 Կ։ Չնայած, որ այն Արևին ամենամոտ մոլորակն է, սակայն Երկրից անզեն աչքով տեսանելի չէ իր քիչ լուսատվության պատճառով (0,0015 L☉), տեսանելի աստղային մեծությունը՝ 11,13m։

Ուղեծիր 
Մոլորակը պտտվում է 11,2 երկնային օրերի շրջանով Պրոքսիմա Կենտավրոսիից մոտավորապես 7 միլիոն կիլոմետր հեռավորության վրա (0,05 ա․մ․)։ Չնայած այդքան մոտ հեռավորությանը, նկատի ունենալով աստղի թույլ լուսատվությունը, մոլորակը ստանում է ջերմության այնքան քանակություն, որը թույլ է տալիս մակերևույթի վրայի ջուրը մնալ հեղուկ վիճակում, այլ ոչ թե վերածվել հավերժ սառույցների։

Զանգված և շառավիղ 
Պրոքսիմա Կենտավրոսի b-ի նվազագույն զանգվածը հավասար է 1,27 M⊕։ Եթե դիտարկվի, որ մոլորակն ունի քարե կազմվածք և խտություն՝ հավասար Երկրի խտությանը (5,51 գ/սմ³), ապա նվազագույն շառավիզը հավասար է Երկրի 1,1 շառավղին։

Ջերմաստիճան 
Պրոքսիմա Կենտավրոսի b-ն ստանում է իր ծնողական աստղի լույսի մոտավորապես 65% -ը՝ ի տարբերություն այն լույսի, որը Երկիրը ստանում է Արևից։ Մոլորակն ունի կայուն ջերմաստիճան՝ 234 K (-39 °С)։

Կյանքի պիտանիություն 

Հայտնի չէ, թե արդյոք մոլորակը պիտանի է կյանքի համար։ Հայտարարվել էր, որ ուղեծիրը գտնվում է Պրոքսիմա Կենտավրոսիի Բնակելիության գոտում, այն շրջանում, որտեղ մթնոլորտի պատշաճ պայմաններում և հատկություններում հեղուկ ջուրը կարող է գոյություն ունենալ մոլորակի մակերևույթին։ Դրա գոյությունը չի հակաճառում հայտնի կլիմայական մոդելներին և մթնոլորտի բաղադրության տարբեր տարբերակներին՝ սկսած մակերևույթի լիովին պատումը CO-ով ≳ 1 բար Պարցիալ ճնշման դեպքում, մինչև Բևեռային գլխարկների վրա սառույցների ոչ մեծ կուտակումը CO-ի ∼0.5 բար ճնշման ժամանակ։

Եթե ուղեծրի էքսցենտրիսիտետը հավասար է 0-ի, այն կարող է հանգեցնել միաժամանակյա պտտման, ըստ որի դեպի աստղն ընկած կողմը շիկացած է, իսկ հակառակ կողմում մշտական մթություն և սառեցնող ցուրտ։ Այնուամենայնիվ, այդ ծայրամասային շրջանների մեջտեղում կլինի տերմինատորի գծի երկայնության մարզը, որտեղ ջերմաստիճանը համեմատաբար կլինի ընդունելի՝ մոտ 0 °C։

Պրոքսիմա Կենտավրոսի b-ին հասնում է 400 անգամ ավել ռենտգենյան ճառագայթ, քան Երկրին, ինչը թույլ է տալիս կենսոլորտի գոյության հնարավորություն, որն օգտագործում է բիոլոգիական ֆլուորեսցենցիան որպես Պրոքսիմա Կենտավրոսիյի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից պաշտպանական մեխանիզմ։ Այդ երևույթը, որը հայտնի է որոշ կորալյան պոլիպների մոտ, տեսականորեն կարող է դիտվել էկզոմոլորակների վրա որպես ժամանակավոր բիոսիգնատուրա՝ շրջապտույտ կատարելով ակտիվ ՈւՄ-ճառագայթավոր աստղերի շուրջը։

Պատկերասրահ 

Աստղագիտություն
Մոլորակներ