Ննգի

Ննգի, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանում։ Վարանդայի հնագույն բնակավայրերից է։

Աշխարհագրական դիրք 
Ննգին Մարտունու շրջկենտրոնից գտնվում է 22 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 20 կմ հեռավորության վրա։ Համայնքը լեռնային է, ունի 2348,7 հա տարածք, որից 1585,04 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 595,65 հա` անտառային հողեր են։ Ննգի համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Խանաշեն գետի վտակը։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ` անասնապահությամբ և հողագործությամբ։ Համայնքում գործում է գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 36 աշակերտ։ Համայնքի տարածքում առկա են գաբրո-պորֆիրիտի հանքային պաշարներ։

Գյուղը, երեք կողմից շրջափակված է անտառապատ լեռներով, ինչի շնորհիվ հիմնովին պաշտպանված է տարբեր տեսակի տոթակեզ ու սառնաշունչ հոսանքներից, որի շնորհիվ ունի առողջարար կլիմա։ Ննգիի հյուսիսում է Ծառեխի լեռնաշղթան, հյուսիս-արևմուտքում՝ Պլպուզտի լեռնաշղթան, արևմուտքում՝ Բաղիրխանի սարերը, իսկ հարավ-արևելքում՝ Ղավախանի լեռն է և Շուքա վանքը։ 

Երկու բլուրների վրա, պայտաձև գոգավորության մեջ է այժմյան Ննգին։ Այն ծածկված է պտղատու այգիներով, աղբյուրներով, անտառներով, բազմաթիվ հուշարձաններով։

Ննգին հայտնի է նաև որպես բրուտագործական հնադարյան կենտրոններից մեկը։ Բրուտանոցը գտնվում է գյուղական գերեզմանատնից ոչ այնքան հեռու՝ պտղատու այգու մեջ՝ կավի հանքավայրի մոտ։

Ննգիի ձորում կան սրբատաշ քարեր, վիմագրեր, խաչքարներ, խոյակներ, որոնք պոկվել և ներքև են գլորվել եկեղեցիների, բերդերի և բնակավայրերի պատերից։ Վերաշինված կամ նոր կառույցված գյուղերն այստեղ ունեցել են Ննգի, Զամյաթ, Ննգիջան, Մկնակերտ անունները։

Համայնքի տարածքում առկա են թվով 27 աղբյուրներ` «Ցորտ», «Սահակեն», «Ըլբլաղ», «Ըրցախգոր», «Բալասանեն», «Օրթեր», «Պիծի ջուր», «Անմահական», «Չոքած», «Ներքե», «Քյութունց», «Օխտը», «Համբարցուն», «Տանձուն», «Բովուրխան», «Վանքի», «Ըլաջա ջուր», «Ըզբաշի ջուր», «Ակնեն տակը», «Ծլլոկ», «Նուվերեն ծորը», «Դերունց», «Ծուվերեն», «Բլանց բաղեն», «Ըրզմանանց», «Բազեն» և «Ղզարանց»։

Առկա են գաբրո-պորֆիրիտի հանքային պաշարներ։

Բնակչություն 
2015 թվականին Ննգի համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 334 մարդ, կա 99 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

Տնտեսություն 
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ`անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

Տեսարժան վայրեր 
Սուրբ Օջախ հնավայրում պահպանվում է մեծաքանակ պատկերաքանդակներով, տապանագրերով գերեզմանատունը։ Մեկ այլ հանգստարան էլ գտնվում է Ծառեխ լեռան «Ըլաջա ջրի» տարածքում։ Ճընթըռմիխաչի, Ըրցախպյուրի, Մկնակերտի մոտակայքում նույնպես նկատվել են հնագույն գերեզմանատներ։ 

Ննգիի գյուղամիջում է գտնվում Սբ. Աստվածածին եկեղեցին։ Այն հատկանշական է չորս սյուներով, մեծ ու փոքր խորաններով, կամարներով, պատերի մեջ ամրեցված խաչքարներով և վերմագրերով։ Շինարարական արձանագրությունների համաձայն եկեղեցին կառուցվել է 1858 թվականին, սակայն տեղում պահպանված հնագույն հոշարձանները վկայում են, որ եկեղեցին նախկինում եղածի վրա է կառուցվել։

Այժմ ավերակ դարձած Սբ, Լուսավորիչ եկեղեցին գտնվում է Ծառեխ լեռան ոստին։ Այդ ավերակների վրա մեծ ուշադրություն է գրավում 1225 թվականի ՈՀԴ խաչքարը։

Ննգիում արտադրական բնույթի բազմաթիվ հուշարձաններ են հանդիպում։ Ղարաբաղի պատմության մեջ կարևոր առիթով հիշվում է Ննգիջանի ջրաղացը։ Ըստ ականատեսների և տպագիր աղբյուրների, այստեղ ընդհատակյա տպարան է գործել։

Ննգին նաև բրուտագործական հնադարյան հայտնի կենտրոնների մեկն է։ Բրուտանոցը գտնվում է գյուղական գերեզմանատնից ոչ հեռու։

Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են` Սբ. Աստվածածին եկեղեցի (1895 թ.), Բովուրխան վանական համալիր, գյուղատեղի (XIX-VII դդ.), հաշվառված է 21 հուշարձան։

Հասարարակական կառույցներ 
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 36 աշակերտներ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.

Արցախի Հանրապետության գյուղեր
Մարտունու շրջանի բնակավայրեր