Արցունքի շատրվան

Արցունքի շատրվան (, , ), սպիտակաթույր մարմարից կերտված շատրվան, որը գտնվում է Բախչիսարայի պալատի տարածքում։ Կառուցվել է 1764 թվականին։ Հռչակվել է ամբողջ աշխարհում շնորհիվ Ալեքսանդր Պուշկինի «Բախչիսարայի շատրվանը» պոեմի։

Կառուցում 
Ավանդույթն ասում է, որ շատրվանի շինարարության նախաձեռնողն է եղել Ղրիմի Քըրըմ Հիրեյ խանը։ Արցունքի շատրվանը կառուցվել է խանի սիրելի հարճի՝ Դիլարայի դամբարանին կից։ Վերջինս իր մահկանացուն կնքել է 1764 թվականին։ Ներկա դրությամբ շատրվանը տեղափոխվել է այդ վայրից։ Հիմա այն գտնվում է Խանսարայի (Բախչիսարայի պալատ) «շատրվանային բակ» հատվածում։ Տեղափոխվել է Դիլարա Բիկեչի դամբարանի պատից դեպի ավելի տեսանելի վայր՝ ի պատիվ Եկատերինա II կայսրուհու Ղրիմ այցելության։

Այսպիսի շատրվաններ Բախչիսարայում էլի կան, հատկապես «Ավազանային բակ»-ում։ Սրա նմանօրինակից կա տեղադրված թուրքական Թոփքափը ամրոցում՝ Ստամբուլում։ Այսպիսի տեսքով շատրվաններ շատ են տեղադրում իսլամադավան երկրներում, հատկապես այդ երկրների սուրբ վայրերում կամ գերեզմանոցներում։

Շատրվանի վերևի՝ ճակատային մասում Շեյխ պոետի բանաստեղծությունն է փորագրված, որը ձոնված է Քըրըմ Հիրեյին։

Իսկ շատրվանի ներքևի մասում գրված է Ղուրանի 18-րդ բանաստեղծության 76-րդ սուրահից մի հատված.

Ռուս քանդակագործ, ճարտարապետ Անդրեյ Իվանովիչ Շտակենշնայդերը ընդօրինակեց Արցունքի շատրվանների դիզայնը, երբ կառուցում էր Սանկտ Պետորբուրգի Փոքր Էրմիտաժի Տաղավարային սրահը։

Գեղարվեստական գրականության մեջ 
 1820 թվականին Բախչիսարայի պալատ այցելեց ռուս բանաստեղծ Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինը։ Նա պալատում շրջելիս հիացավ այդ շատրվանը տեսնելից։ Ու տպավորված այդ ամենից 1824 թվականին գրեց իր ամենահայտնի պոեմներից մեկը՝ «Բախչիսարայի շատրվանը»։

 Ղրիմի թաթարների պատմության և մշակույթի թանգարանի աշխատակիցները ամեն օր Արցունքի շատրվանի «վերին ավազանում» երկու թարմ վարդ են տեղադրում։ Դա արվում է այն բանից հետո, երբ Պուշկինի «Բախչիսարայի շատրվանը» պոեմում հիշատակվում է այդ մասին։
Ալեքսանդր Պուշկինի «Բախչիսարայի շատրվանը» պոեմից մի հատված, որի հայերեն թարգմանիչն է Սուրեն Վահունին.

Գտնվելու վայր 
Արցունքի շատրվանը ներկա դրությամբ գտնվում է Ղրիմի Հանրապետության Բախչիսարայ քաղաքում՝ Խանսարայի տարածքում։ Դե յուրե Ղրիմի թերակղզին պատկանում է Ուկրաինայի Հանրապետությանը, իսկ դե ֆակտո՝ Ռուսաստանին։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Другие достопримечательности Бахчисарая
 «Фонтан слез» (Сельсебиль) 

Շատրվաններ
Ուկրաինայի հուշարձաններ
Ռուսաստանի հուշարձաններ