Theatrum Orbis Terrarum

Theatrum Orbis Terrarum (կարդացվում է՝ tʰɛˈaːtrʊm ˈɔrbɪs tɛˈrːaːrʊm, «աշխարհի թատրոն»), համարվում է ժամանակակից աշխարհի առաջին ճշգրիտ ատլասը։ Հեղինակը Աբրահամ Օրտելիուսն է, որը ոգեշնչվել է Գիլլիս Հուֆմանից։ Ատլասը տպագրվել է 1570 թվականի մայիսի 20-ին Անտվերպենում Քրիստափոր Պլանտենի կողմից։ Այն կազմված է քարտեզների հավաքածուից և ուղեկցող տեքստից, որի համար պատրաստվել են հատուկ պղնձե տպագրական թիթեղներ։ Օրտելիուսի ատլասը հաճախ համարվում է 17-րդ դարի քարտեզագրության ընդհանրացումը։

Բովանդակություն 
Ատլասում չկա Օրտելիուսի հեղինակած և ոչ մի քարտեզ։ Այն պարունակում է 53 այլ հեղինակների քարտեզներ՝ համապատասխան աղբյուրի հետ։ Նախկինում տպագրվել են առանձին քարտեզների պարզ հավաքածուներ, բայց Օրտելիուսի ատլասում քարտեզները բոլորը նույն ոճով են եղել՝ տրամաբանորեն դասավորված ըստ մայրցամաքի, շրջանի և պետության։ Նա յուրաքանչյուր քարտեզի համար գրել է առանձին նկարագրություն և հղումներ։ Այսպիսով, առաջին անգամ ամբողջ արևմտաեվրոպական քարտեզագրության գիտելիքները հավաքվել են մեկ գրքի մեջ։

Մատենագրության մեջ՝ «Catalogue Auctorum» բաժնում, ոչ միայն նշված են բոլոր 33 քարտեզագիրների, այլև՝ 16-րդ դարի բոլոր 87 այլ քարտեզագիրների անունները, որոնց Օրտելիուսը անձամբ ճանաչել է։ 1601 թվականին այս ցանկը աճելով հասել է 183-ի։ Քարտեզներից որոշների հեղինակներն են՝ «Աշխարհի քարտեզ», 1561, հեղինակ՝ Ջակովո Գաստալդի, «Անտլանտյան ծովափնյա տարածություն», 1562, Դիեգո Գուտիեռես, «Աշխարհի քարտեզ», 1569, հեղինակ՝ Գերարդուս Մերկատոր։

Եվրոպայի քարտեզի (1554) հեղինակը Մերկատորն է, «Սկանդինավիայի քարտեզի» (1539) հեղինակը՝ Օլաուս Մագնուսը, նույն հեղինակին է պատկանում նաև «Ասիայի քարտեզը» (1567), որն իր հերթին ստեղծվել է Գաստալդիի նույն քարտեզի հիման վրա (1559)։ Աֆրիկայի քարտեզի հիմքում նույնպես ընկած է Գաստալդիի համապատասխան քարտեզը։

Հրատարակություններ 
Theatrum Orbis Terrarum-ի առաջին հրատարակությունից հետո, Օրտելիուսը շարունակաբար վերանայել և ընդլայնել է ատլասը՝ օգտագործելով այն տարբեր ֆորմատներում մինչև իր մահը (1598)։ Սկզբնական 70 քարտեզից և 97 ծանոթագրությունից (1570), ատլասի վերջին՝ 31-րդ հրատարակությունը պարունակել է 183 ծանոթագրություններ և 167 քարտեզներ (1612)։

1573 թվականի հրատարակությունը նշանակալի է Additamentum-ով, որը պարունակել է Համֆրի Լվիդի «Cambriae Typus»-ը՝ առաջին քարտեզը, որը պատկերել է Ուելսը ինչպես որ այն կա։

Ծանոթագրություններ 

1571 գրքեր