Յանա Նովոտնա

Յանա Նովոտնա ( [ˈjana ˈnovotnaː], ), չեխ նախկին պրոֆեսիոնալ թենիսիստուհի։ Նա հաղթանակ է տարել 1998 թվականի Մեծ Սաղավարտի Ուիմբլդոնի մրցաշարի կանանց մենախաղում և եզրափակիչ է դուրս եկել նախորդ երեք խաղարկություններում։ Նովոտնան նաև շահել է Մեծ Սաղավարտի զուգախաղի մրցաշարերի 12 տիտղոսներ և 4 տիտղոս Մեծ Սաղավարտի խառը զուգախաղերում։ Նովոտնան մենախաղի իր ամենաբարձր վարկանիշին հասել է 1997 թվականին՝ № 2 և զուգախաղի № 1 վարկանիշին 1995 թվականին։

Մարզական կարիերա 
Յանա Նովոտնան պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 1987 թվականի փետրվարին։ Իր կարիերայի առաջին տարիներին նա առավել հայտնի էր որպես զուգախաղի թենիսիտուհի։ 1990-ական թվականների սկզբին Նովոտնան սկսում է հաջողությունների հասնել Մեծ Սաղավարտի մենախաղերի մրցաշարում, այն բանից հետո, երբ նրա մարզիչն է դառնում Մեծ Սաղավարտի նախկին չեմպիոն Հանա Մանդլիկովան։ Նախկինում նրա մարզիչն էր Մայկ Էստեպը։

1990 թվական 
1990 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում Նովոտնան, ով «դասակարգված» էր 11 համարի տակ, հասնում է այդ մրցաշարի մենախաղում իր լավագույն արդյունքին։ Հասնելով 1/16 եզրափակիչ, նա բախվում է արգենտինուհի Գաբրիելա Սաբատինիի հետ («դասակարգված» 4-րդ համարի տակ)։ Նրանց միջև կայացած նախկին չորս հանդիպումներում Սաբատինին առավելության էր հասել երեքում, այդ թվում երկու անընդմեջ հաղթանակի։ Այս անգամ ուժերի դասավորությունը հակառակ է լինում և Նովոտնան հաղթանակ է տանում 6-4, 7-5 հաշվով։ Հետագա փուլերում՝ քառորդ եզրափակիչում, նրան բաժին է հասնում 8-րդ «դասակարգված» Մատերինա Մալեևան Բուլղարիայից։ Իր նախկին երկու հանդիպումներում Նովոտնան նրան պարտվել էր երկու անգամն էլ և հաշվի առնելով Մալեևայի հաջողությունները, թվում էր թե Նովոտնան կկրի իր երրորդ պարտությունը։ Այնուամենայնիվ, Նովոտնան իր մեջ ուժեր է գտնում հաղթելու հակառակորդին՝ 4-6, 6-2, 6-4։ Կիսաեզրափակիչ փուլում նրան բաժին է հասնում 1-ին «դասակարգված» Շտեֆի Գրաֆը Գերմանիայից։ Նրանք Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերում հանդիպել էին երեք տարի առաջ՝ 1987 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում և Գրաֆը հեշտությամբ հաղթանակ էր տարել երկու սեթում։ Այս անգամ ևս Գրաֆը առավելության է հասնում 6-1, 6-2 հաշվով։ Նա առաջին անգամ դասակարգվում է տարվա ամփոփիչ Virginia Slims Championships-ին, որտեղ առաջին շրջանում պարտություն է կրում Գաբրիելա Սաբատինիից։ Նավոտնան տարին եզրափակում է դասակարգման աղյուսակի 13-րդ հորիզոնականում։

1991 թվական 
Նովոտնան 1991 թվականին հիանալի մեկնարկ է վերցնում և Ավստրալիայի բաց առաջնության չորրորդ շրջանում, որտեղ նա «դասակարգված» էր 10-րդ համարի տակ, պարտության է մատնում Զինա Գարիսոնին՝ 7-6, 6-4 և անցնում է քառորդ եզրափակիչ։ Քառորդ եզրափակիչում կրկին նրա հակառակորդ է դառնում № 1 ռակետ Շտեֆի Գրաֆը։ Նրանց միջև կայացած նախկին տաս հանդիպումներում Նովոտնան ամեն անգամ պարտություն էր կրել։ Այս անգամ Նովոտնան կարողանում է հաղթանակ տանել վերջին երեք տարիներին մրցաշարի հաղթող Գրաֆի նկատմամբ՝ 5-7, 6-4, 8-6։ Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերում տիտղոսի համար մրցախաղին մասնակցելուց մեկ քայլ առաջ նա ստիպված էր լինելու կանգնեցնելու իսպանուհի Արանչա Սանչես-Վիկարիոյին կիսաեզրափակիչում։ Նովոտնան հեշտությամբ հաղթանակ է տանում 6-2, 6-4 հաշվով։ Եզրափակիչում նրա հակառակորդ է լինում Մոնիկա Սելեշը։ Չնայած Նովոտնան հաղթում է առաջին սեթում՝ 7-5, այնուամենայնիվ Մոնիկան վերջնական հաշվով հաղթանակ է տանում 5-7, 6-3, 6-1 հաշվով։ Տարվա վերջին նա զբաղեցնում է դասակարգման աղյուսակի 7-րդ հորիզոնականը։

1993 թվական 
Երկու տարի անց, 1993 թվականի Ուիմբլդոնի մրցաշարում, Նովոտնան ցուցադրում է իր լավագույն խաղերից մեկը։ Սակայն Նովոտնան, ով «դասակարգված» էր 8-րդ համարի տակ, ճանապարտին պետք է հաղթահարեր Գաբրիելա Սաբատինիի (4-րդ դասակարգված), Մարտինա Նավրատիլովայի (2-րդ դասակարգված) և առաջին դասակարգված Շտեֆի Գրաֆի արգելքը։ Նովոտնան Սաբատինիին հաղթում է քառորդ եզրափակիչում, Նավրատիլովային՝ կիսաեզրափակիչում, մինչ եզրափակիչում կհանդիպեր Գրաֆի հետ։ Քառորդ եզրափակիչում Սաբատինիի հետ հանդիպումից առաջ նա արգենտինուհուն պարտվել էր վեց անգամ անընդմեջ։ Այս անգամ նա արգենտինուհուն հաղթում է երկու սեթում՝ 6-4, 6-3։ Կիսաեզրափակիչի մրցակցուհի Նավատիլովային նա պարտվել էր նախկին բոլոր հինգ հանդիպումներում։ Այնւոամենայնիվ, Նովոտնան առավելության է հասնում մրցակցուհու նկատմամբ՝ 6-4, 6-4 և դուրս գալիս եզրափակիչ։ Առաջին սեթում նա պարտվում է թայ-բրեյքում, այնուհետև հաղթանակ է տանում հաջորդ սեթում և որոշիչ սեթում շահում էր 4-1 հաշվով։ Հաջորդ գեյմում, հաղթելով 40-30 հաշվով, նա կատարում է կրկնակի սխալ մատուցում և թույլ է եալիս Գրաֆին մնալ պայքարի մեջ։ Գրաֆը շահում է հետագա հինգ սեթերը և արժանանում հաղթողի տիտղոսին։ Մրցանակաբաշխության արարողության ժամանակ Նովոտնան սկսում է լացել և նրան սփոփում է Քենթի արքայադուստր Կատերինան։ Նովոտնան տարվա վերջին հասնում է դասակարգման աղյուսակի 6-րդ հորիզոնական։

1994 թվական 
1994 թվականի մրցաշրջանը Նովոտնան սկսում է Ավստրալիայի բաց առաջնության քառորդ եզրափակչով։ Քառորդ եզրափակչում նա կրկին հանդիպում է Գաբրիելա Սաբատինիի հետ, որը, ինչպես պարզվում է, դառնում է նրանց միջև վերջին հանդիպումը։ Նախորդ հանդիպման ժամանակ, 1993 թվականի Ուիմբլդոնի մրցաշարի քառորդ եզրափակչում, Նովոտնան հաղթանակ էր տարել։ Այս անգամ, Ավստրալիայի հարդի վրա, Սաբատինին հաղթանակ է տանում երկու սեթում՝ 6-3, 6-4։ Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում Նովոտնան առաջին շրջանում պարտվում է Աննա Սմաշնովային՝ երկու սեթում։ Ուիմբլդոնում Նովոտնան հասնում է մինչև քառորդ եզրափակիչ, որտեղ նա կրկին հանդիպում է Մարտինա Նավրատիլովայի հետ։ Այս անգամ Նավրատիլովան ռևանշի է հանում նախորդ տարվա պարտության համար, հաղթանակ տանելով երեք սեթում՝ 5-7, 6-0, 6-1։ Մեծ Սաղավարտի ամփոփիչ մրցաշարում՝ ԱՄՆ բաց առաջնությունում, 7-րդ «դասակարգված» Նովոտնան կիսաեզրափակիչում հանդիպում է առաջին համար Շտեֆի Գրաֆի հետ։ 1992 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնությունից ի վեր Նովոտնան 9 խաղ անընդմեջ պարտվել էր Գրաֆին։ Այդ գործընթացը շարունակվում է նաև այս անգամ, Գրաֆը հաղթանակ է տանում երկու սեթում՝ 6-3, 7-5։

1997 թվական 
Նովոտնայից չորս տարի է պահանջվում, որպեսզի հասնի Մեծ Սաղավարտի մրցաշարի հերթական եզրափակիչին՝ Ուիմբլդոնի մրցաշարի եզրափակիչ։ Չորրորդ շրջանում Նովոտնան հաղթահարում է Մերի Ջո Ֆերնանդեսի արգելքը՝ 7-5, 4-6, 7-5։ Այնուհետև Նովոտնան առավելության է հանում Ինդոնեզիայից Յայուկ Բասուկիի նկատմամբ, երկու սեթում։ Նովոտնան դուրս է գալիս կիսաեզրափակիչ, որտեղ նրա մրցակցուհին է լինում իսպանուհի Արանչա Սանչես-Վիկարիոն։ Սանչես-Վիկարիոն Նովոտնայի նկատմամբ առավելության էր հասել նրանց նախորդ ինը հանդիպումներից յոթում, սակայն այդ հանդիպումների մեծամասնությունը կայացել էին գրունտի վրա՝ Սանչես-Վիկարիոյի համար լավագույն ծածկույթի։ Խոտածածկի վրա Նովոտնան որոշակի առավելություն ուներ և նա հաղթանակ է տանում երկու սեթում՝ 6-4, 6-2։ Եզրափակիչում նրա մրցակցուհին է լինում շվեյրցարուհի Մարտինա Հինգիսը։ Նովոտնան խաղը շատ արագ է սկսում և առավելության հասնում առաջին սեթում՝ 6-2։ Սակայն Հինգիսը գտնում է պայքարելու ձևը և հաղթում երկրորդ սեթում՝ 6-3։ Որոշիչ սեթում նույնպես Հինգիսը ուժեղ գտնվում և Նովոտնային «շնորհում» Ուիմբլդոնի մրցաշարի եզրափակիյի երկրորդ պարտությունը։ Այնուամենայնիվ, Նովոտնան հաղթում է WTA Tour-ի մրցաշարում, եզրափակիչում առավելության հասնելով ֆրանսուհի Մերի Պիրսի նկատմամբ և տարին ավարտում է իր համար WTA մենախաղի դասակարգման աղյուսակի լավագույն արդյունքով՝ № 2 ռակետ։ Մրցաշրջանի ընթացքում Նովոտնան հաղթանակի էր հասել նաև WTA մենախաղի երեք մրցաշարերում։

1998 թվական. Ուիմբլդոնյան փառք 
Ուիմբլդոնյան փառքը, վերջապես, գալիս է 1998 թվականին։ Քառորդ եզրափակիչում դժվարին հաղթանակ տանելով Վենուս Ուիլյամսի նկատմամբ՝ 7-5. 7-6(7-2), Նովոտնան կիսաեզրափակիչում վրեժխնդիր է լինում նախորդ տարվա պարտության համար՝ հաղթանակ տանելով Մարտինա Հինգիսի նկատմամբ երկու սեթում՝ 6-4, 6-4։ Նա տիտղոսին արժանանում է եզրափակիչում թենիսի վետերան Նատալի Տոզիայի նկատմամբ երկու սեթում հաղթանակից հետո՝ 6–4, 7–6(7–2)։ Նա դառնում է Բաց դարաշրջանում Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերի ամենատարեց հաղթողը՝ 29 տարեկան և 9 ամսական։ Այդ ռեկորդը գերազանցվում է իտալուհի Ֆրանչեսկա Սկիավոնեի կողմից 2010 թվականին, երբ նա հաղթանակ է տանում Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում 29 տարեկան և 11 ամսական հասակում և Ֆլավիա Պենետայի կողմից, ով 2015 թվականի ԱՄՆ բաց առաջնությունում հաղթանակ է տանում լինելով 33 տարեկան և 6 ամսականում։

Նովոտնան հաղթանակ է տարել Մեծ Սաղավարտչի զուգախաղերի 12 մրցաշարերում (չորսը՝ Ուիմբլդոնում, երեքը՝ Ֆրանսիայում, երեքը՝ ԱՄՆ-ում և երկուսը՝ Ավստրալիայում) և չորս մրցաշարերում Մեծ Սաղավարտի խառը զույգերում (երկուսը Ավստրալիայի բաց առաջնությունում, մեկը՝ Ուիմբլդոնում և մեկը՝ ԱՄՆ բաց առաջնությունում)։ Նա տարվա վերջին 11 անգամ արժանացել է զուգախաղի դասակարգման աղյուսակի առաջին ռակետի կոչման։

Նովոտնան եղել է Չեխոսլովակիայի հավաքականի անդամը, որը հաղթանակ է տարել 1988 թվականի Ֆեդերացիայի Գավաթում։ 1988 թվականի Սեուլի Օլիմպիական խաղերում Նովոտնան արժանանում է կանանց զուգախաղի արծաթե մեդալի, 1996 թվականի Ատլանտայի Օլիմպիական խաղերի մենախաղի արծաթե մեդալի։ Նույն՝ 1996 թվականի, Օլիմպիական խաղերում, Նովոտնան արժանանում է կանանց զուգախաղի բրոնզե մեդալի։

Նա տիտղոսներ է նվաճել բոլոր չորս ծածկույթների վրա և 1998 թվականին անցնում է կարիերայում 10 միլիոն դոլլար մրցանակային ֆոնդի շահման նշագիծը, դառնալով հինգերորդ թենիսիտուհին, ով հասնում է այդ սահմանին։ Նա հաղթանակ է տարել ավելի քան 500 մենախաղերում և դարձել է 15-րդ կին թենիսիտուհին, ով Բաց դարաշրջանում կատարել է այդ հերոսությունը։

1998 թվականին Նովոտնան Մարտինա Հինգիսի հետ միասին ճանաչվում է WTA մրցաշարերի տարվա լավագույն զույգը, 1997 թվականին, Լինդսեյ Դևենպորտի հետ միասին, ճանաչվում է ITF տարվա լավագույն զույգ, 1996 թվականին WTA մրցաշարերի տարվա լավագույն զույգ Արանչա Սանչես-Վիկարիոյի, 1991 թվականին Ջիջի Ֆերնանդեսի և 1989-1990 թվականներին՝ Հելենա Սուկովայի հետ։

Նովոտնան պրոֆեսիոնալ մրցաշարերում մասնակցությունը դադարեցրել է 1999 թվականին, 14 տարվա կարիերայից հետո։ Այդ ընթացքում նա արժանացել է 100 տիտղոսների (24-ը մենախաղում և 76-ը զուգախաղում)։ 2005 թվականին Յանա Նովոտնան ընդգրկվում է Թենիսի միջազգային փառքի սրահում։

2000-2002 թվականներին Նովոտնան BBC հեռուստաընկերության համար մեկնաբան է աշխատում Ուիմբլդոնի մրցաշարում։ Սկսած 2009 թվականից Նովոտնան հանդես է գալիս Ուիմբլդոնի զուգախաղերի մրցաշարում՝ հրավիրվածների մրցաշարում։ 2010 թվականին նրա խաղընկերուհին է լինում Մարտինա Նավրատիլովան։ Նա նաև մասնակցում է Մեծ Սաղավարտի այլ մրցաշարերի հրավիրվածների մրցաշարերում։

Մասնակցություն Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերի եզրափակիչներում (32)

Մենախաղ (4)

Հաղթանակ (1)

Պարտություններ (3)

Կանանց զուգախաղ (23)

Հաղթանակներ (12)

Պարտություններ (11)

Խառը զուգախաղեր (5)

Հաղթանակներ (4)

Պարտություն (1)

Օլիմպիական խաղեր

Մենախաղ՝ 1 (1 բրոնզե մեդալ)

Զուգախաղ՝ 2 (2 արծաթե մեդալ)

Տարվա ամփոփիչ մրցաշարի եզրափակիչներ

Մենախաղ՝ 1 (1 տիտղոս, 0 պարտություն)

Մենախաղ՝ 7 (2 տիտղոս, 5 պարտություն)

WTA մրցաշարերի եզրափակիչներ

Մենախաղ՝ 40 (24–16)

Զուգախաղ՝ 128 (76–52)

Մրցաշարերի վիճակագրություն

Մենախաղ

Զուգախաղ

Խառը զուգախաղեր

Մրցանակներ և ճանաչում 
 1989 թվական - WTA Լավագույն զույգ Հելենա Սուկովայի հետ
 1990 թվական - WTA Լավագույն զույգ Հելենա Սուկովայի հետ
 1991 թվական - WTA Լավագույն զույգ Ջիջի Ֆերնանդեսի հետ
 1996 թվական - WTA Լավագույն զույգ Արանչա Սանչես-Վիկարիոյի հետ
 1997 թվական - ITF Աշխարհի չեմպիոն (կանայք, զուգախաղ) Լինդսեյ Դևենպորտի հետ
 1998 թվական - WTA Լավագույն զույգ Մարտինա Հինգիսի հետ
 2005 թվական - Թենիսի փառքի միջազգային սրահ

Կարիերայում WTA տուրի մրցանակային գումարներ

Առաջատար թենիսիստուհիների հետ հանդիպումների արդյունքներ 

Աշխարհի № 1 ռակետները նշված են թավատառ։

  Արանչա Սանչես-Վիկարիո 11–10
  Իվա Մաջոլի 8–3
  Անկե Հուբեր 8–4
 / Նատաշա Զվերևա 8–4
  Դոմինիկա Մոնամի 7–0
  Սանդրին Թեստուդ 7–0
  Մերի Ջո Ֆերնանդես 7–4
  Ժյուլի Ալար 6–0
  Իրինա Սպիրլեա 6–0
  Պատի Շնայդեր 6–2
  Ջո Դուրի 5–0
  Մագդալենա Մալեևա 5–1
  Մարի Պիրս 5–1
  Աի Սուգիյամա 5–2
  Նատալի Տոզիա 5–4
  Ջենիֆեր Կապրիատի 4–0
 / Կարինա Հաբսուդովա 4–0
  Աննա Կուրնիկովա 4–0
  Կատարինա Լիդկվիստ 4–1
  Կոնչիտա Մարտինես 4–1
  Բարբարա Շեթ 4–1
  Բրենդա Շուլց-Մակքարթի 4–3
 / Մոնիկա Սելեշ 4–4
 / Հելենա Սուկովա 4–4
  Շտեֆի Գրաֆ 4–29
  Լիզա Բոնդեր 3–0
  Լորի Մակնեյլ 3–0
  Զինա Գարիսոն 3–1
  Վենուս Ուիլյամս 3–1
  Կլաուդիա Կոդե-Կիլշ 3–2
  Ամանդա Կյոտցեր 3–3
  Կատերինա Մալեևա 3–3
  Մարտինա Հինգիս 3–9
  Գաբրիելա Սաբատինի 3–10
  Սիլվիա Հանիկա 2–0
  Վենդի Տուրնբուլ 2–0
 / Մանուելա Մալեևա 2–1
  Ամելի Մորեսմո 2–1
  Անդրեա Տեմեշվարի 2–1
  Կիմիկո Դատե 2–2
  Բարբարա Պաուլուս 2–2
  Կետի Ռինալդի 2–2
  Պեմ Շրայվեր 2–3
  Չանդա Ռուբին 1–2
 / Մարտինա Նավրատիլովա 1–6
  Բեթինա Բունգե 0–1
  Բարբարա Պոտեր 0–1
  Սերենա Ուիլյամս 0–1
  Կրիս Էվերտ 0–3
  Լինդսեյ Դևենպորտ 0–6

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Յանա Նովոտնան WTA կայքում
 Յանա Նովոտնան ITF կայքում 
 Յանա Նովոտնան Ֆեդերացիայի Գավաթի կայքում 

1968 ծնունդներ
Հոկտեմբերի 2 ծնունդներ
Չեխ թենիսիստներ
Ավստրալիայի թենիսի բաց առաջնություն
Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնություն
Ուիմբլդոնի մրցաշար
ԱՄՆ-ի թենիսի բաց առաջնություն
Քաղցկեղից մահացածներ