Սղնախ (գյուղ)

Սղնախ, գյուղ Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում, որը ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Ասկերանի շրջանի Սղնախ համայնքի բնակավայր, իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Խոջալուի շրջանի բնակավայր։

Անվան ծագում 
Պատմագիտական ուսումնասիրություններում, մամուլում գյուղանունը ներկայացվում է «Սղնախ» ձևով։ Այնինչ, ըստ աղբյուրի, պետք է գրվեր «Սխնախ», նկատի ունենալով, բարբառային «սխ»՝ պինդ, ամուր իմաստը։ Օրինակ, XIII դարում մի ձեռագիր հիշատակարանում Կաչաղակաբերդը ներկայացվում է «Սխսաղան Հավքախաղաց»։ 

Ըստ Ս․Մելքումյանի՝ «Սղնախ» նշանակում է ամրոց, ամրություն, իսկ Բ․Ուլուբաբյանի կարծիքով՝ դա նույնական է թուրքական «Սղմախ»  բառին, որ նշանակում է «սեղմել ամրացնել»։ Ըստ գրքի հեղինակների՝ «Սխնախ»-ը պարսկական ծագում ունի, նշանակում է «ամրացված բնակավայր», «նախ»-ը դիտելով որպես «խան-բնակավայր»-ի դրափոխված տարբերակ։

Սղնախ գյուղի անունից է առաջացել ներկայիս Վրաստանի Կախեթի մարզի Սիղնաղ (Սղնախ) քաղաքի անունը։ Գյուղի ադրբեջանական անունը համապատասխանում է հայկական անվանը և գրվում է ։

Աշխարհագրություն 
Ասկերանի շրջանի Սղնախ համայնքը տեղաբաշխված է Արցախի Հանրապետության կենտրոնական հատվածում։ Շրջկենտրոն Ասկերան քաղաքից գտնվում է 35 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 19 կմ հեռավորության վրա։ 

Համայնքը լեռնային է, ունի 821,4 հա տարածք, որոնցից 261,43 հա-ը անտառային է։ Սղնախ համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Վարանդա գետի վտակը։

Պատմություն

Հայ-ադրբեջանական հակամարտություն

Արցախյան պատերազմ, 1991-1994

Հայ-ադրբեջանական պատերազմ, 2020 

2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։

Պատմամշակութային հուշարձաններ 
Սղնախ գյուղում կան մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ, որոնցից 3-ը հաշվառված են պետության կողմից։ Հաշվառված հուշարձաններն են՝ «Խաչին տակ» գյուղատեղին, «Շամիրեն կարան» քարանձավը, «Խաչին տակ» խաչքարը։ Սղնախում գտնվում է նաև Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, գերեզմանոց, շուրջ 10 աղբյուրներ «Գյուղի աղբյուր», «Մկրտիչի», «Պեց», «Նավաթխան», «Քշմըրոր», «Մարանդի», «Պտրուսանց», «Ճոթի», «Ռուսեն», «Փըրվըզար»։

«Խաչին տակ» գյուղատեղին գտնվում է գյուղից 0․5 կմ հարավ-արևելք և թվագրվում է 13-18 դարերով։ Համանուն խաչքարը գտնվում է գյուղատեղիում և թվագրվում է 14-15 դարերով։ «Շամիրեն կարան» քարանձավը թվագրվում է վաղ միջնադարով և գտնվում գյուղից 0․6 կմ հարավ-արևելք։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 19-րդ դարում։ Նույն դարով է թվագրվում նաև գերեզմանոցը։

Սղնախ գյուղի տարածքում է գտնվում նաև Կուկուին պյուն կոչվող եկեղեցին, որը կոչվում է նաև Մզամանց եղցի, ինչպես նաև Պուտ քար, Խնձորի խաչ, Բեդի օջախ սրբավայրերը, իսկ հարավարևելյան մասում կա մեծ քարանձավ։

Համայնքային կյանք 
Սղնախում գործում էր միջնակարգ դպրոց, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ հաճախում էր 32 աշակերտ։ Առկա էր մշակույթի տուն, բուժկետ, գյուղապետարան։ Համայնքային հիմնական ճանապարհները ասֆալտապատ էին, գրունտային և խճապատ։ Կոմունիկացիաների տեսակետից գյուղը զարգացած էր․ հասանելի էր հեռուստատեսությունը, ռադիոն, համացանցը։ Սղնախն ապահովված էր էլեկտրաէներգիայով, գազամատակարարմամբ և ջրամատակարարմամբ։

Բնակչություն 
Սղնախ համայնքի բնակչության թվաքանակը 2015 թվականի դրությամբ 292 մարդ էր (59 տնտեսություն)։

Տնտեսություն 
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։  Բնակավայրի տարածքի 491,38 հա-ը գյուղատնտեսական նշանակության հողեր են։

Պատմական ակնարկ 
Ժամանակակցի վկայությամբ 1888 թվականին Սղնախում գործում էր մետաքսագործարան։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 

Ասկերանի շրջանի բնակավայրեր
Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ