Վերնիգերոդե

Վերնիգերոդե (), քաղաք Գերմանիայում` Սաքսոնիա-Անհալթ երկրամասում։ Մինչև 2007 թվականը եղել է Վերնիգերոդե շրջանի մայրաքաղաքը։

Ընդհանուր տեղեկություններ 
Քաղաքի բնակչությունը 2001 թվականին կազմել է 34.863 մարդ, 2004 թվականին` 34.521 մարդ։

Ընդհանուր մակերեսը 125.17 կմ² է։

Պատմություն 
Վերնիգերոդեի տեղանքը առաջին անգամ բնակեցվել է անտառների հատման ժամանակաշրջանում` 9-12-րդ դարերում։ Ըստ 1566 թվականի ժամանակագրության` «Վարինգերոդեն» հիմնադրվել է 938 թվականին։ Քաղաքի մասին գրավոր առաջին հիշատակումները հանդիպում են 1121 թվականի փաստաթղթերում, երբ իշխան Ադալբերտը իր նստավայրը Հայմարից տեղափոխել է Վերնիգերոդե` միաժամանակ սկսելով ներկայիս ամրոցի շինարարությունը։

1229 թվականին Վերնիգերոդեի «Կոնրադ, Բերթոլդ, Գեպհարդ և Բուրհարդ իշխանները աստծո ողորմածությամբ» բնակավայրը քաղաք են հռչակում։

1277 թվականին առաջին հիշատակումն է թողնվել խաղատան (հետագայում` քաղաքապետարան) մասին, որտեղ կազմակերպվել են զվարճանքներ և դատավարություններ։ Երկու տարի անց քաղաքացիները իշխաններից 70 ֆունտով գնել են քաղաքային ամրությունները։

1343 - Վերնիգերոդեի իշխաններին հաջողվում է հարևան իշխաններից խլել 23 գյուղ։

1326 - քաղաքացիներից մեկը դառնում է քաղաքի դատավորը։

1427 - խաղատունը (ներկայումս` քաղաքապետարան) նվիրվում է քաղաքին։

1429 - մահանում է Վերնիգերոդեի իշխանական տան վերջին ներկայացուցիչը. իշխանությունը անցնում է Շտոլբերգ կոմսերին։ Բնակչությունը այդ ժամանակ ապրում է մեղրի, արծաթի, կոբալտի վաճառքի եկամուտով, ինչպես նաև զբաղվում է որսորդությամբ և անտառապահությամբ։

1528 թվականի օգոստոսի 5-6 - 554 տներից 470-ը այրվում են հրդեհից։

Երեսնամյա պատերազմի ընթացքում (1618-1648) քաղաքը բազմիցս ենթարկվում է ասպատակությունների և թալանի։

1714 - Վերնիգերոդեի իշխանությունը ընդգրկվում է Բրանդենբուրգ-Պրուսիայի կազմում։ 17-18-րդ դարերում արտադրությունը սահմանափակվում է գյուղմթերքների վերամշակմամբ, իսկ 18-րդ դարի վերջին անցում է կատարվում մանուֆակտուրաներին։

1847 - հրդեհից այրվում են քաղաքային Հինտերշտրասե, Միտելշտրասե, Հայդեշտրասե թաղամասերը։ Հրդեհից փրկվում է միայն 10 տուն, այդ թվում` քաղաքի ամենահին տունը` Հինտերշտրասե 48, որը կառուցվել էր 1400 թվականին։ Հրդեհից վնասը կազմում է 100.000 թալեր։

1872 - անցկացվում է Վերնիգերոդե - Հալբերշտադտ երկաթուղին։

1899 - ավարտվում է Վերնիգերոդե - Նորդհաուզեն նեղգիծ երկաթուղին։ Քաղաքը դառնում է հանգստի վայր։

1918 - քարոզիչ Յակով Կրեկերը բացել է Ավետարանական դպրոց Ռուսաստանի գերի զինվորների համար։ Այդտեղից էլ իր սկիզբն է առել «Լույս արևելքին» միսիոներական ընկերությունը։

Տեսարժան վայրեր

Ամրոց 

Ամրոցի շինարարությունը սկսվել է 12-րդ դարում իշխան Ադալբերտի նախաձեռնությամբ։

Երեք դար անց` 1429 թվականին` Վերնիգերոդե իշխանական տոհմի վերջին ներկայացուցչի մահից հետո, իշխանությունն ու ամրոցը անցնում են Շտոլբերգ իշխաններին։

15-րդ դարում ամրոցը անուշադրության է մատնվում, իսկ 1674-1676 թվականներին վերակառուցվում է բարոկկո ոճով։ 1710 թվականին նոր իշխանները նստավայրը տեղափոխում են ամրոց։

Մինչև 1929 թվականը ամրոցը եղել է իշխանական նստավայր, որից հետո նրա մի մասը բացվում է հասարակության համար։

1949 թվականի ապրիլի 16-ին ամրոցում բացվում է թանգարան` բաղկացած 40 սրահներից։

Պատմական քաղաքապետարան 
Քաղաքապետարանը` Գերմանիայի ճարտարապետության նշանավոր հուշարձանը, Վերնիգերոդեի խորհրդանիշն է։ Շենքն ի սկզբանե կառուցվել է որպես խաղատուն` դառնալով իշխանական տան զվարճանքի վայր։ Նրա մասին առաջին վկայությունները վերաբերում են 1277 թվականին։ Երկրորդ հարկում գտնվել է բեմը, որում թափառական դերասանները ազնվական իշխաններին ներկայացրել են իրենց արվեստը։

1427-1450 թվականների միջակայքում խաղատունը քանդել են` տեղում քարե շենք կառուցելով։
1494-1498 թվականներին Անդրեաս Շպրենգելի ղեկավարությամբ քարե հիմքի վրա փայտե կոնստրուկցիաներ են կառուցվել։ Աչքի են ընկնում շենքի ճակատային և կողային հատվածների փայտե 33 քանդակները, որոնք պատկերում են սրբերի, կույսերի, ծաղրածուների, ծառաների։ Հանգստյան օրերին և զբոսաշրջային սեզոնին քաղաքապետարանում էքսկուրսիաներ են կազմակերպվում։

Wohltaeterbrunnen 
Առևտրական հրապարակում գտնվում է Wohltaeterbrunnen շատրվանը, որը կառուցվել է 1848 թվականին։ Այն կանգնեցվել է այն մարդկանց հիշատակին, ովքեր ծառայություններ են մատուցել քաղաքին։ Վերին մասում ազնվականական խավի մարդկանց անուններ են և իշխանական խորհրդանշաններ, ներքևում` հասարակ մարդկանց։ Շատրվանը կառուցվել է նեոգոթիկայի ոճով հարևան Իլզենբուրգ քաղաքում։ 1989-1991 թվականներին շատրվանը վերանորոգվել է` գրավելով լուսանկարվել սիրող զբոսաշրջիկներին։

Վեստերնտոր 
Վեստերնտոր խաչմերուկում է գտնվում Վեստերնտորտուրմ աշտարակը` քաղաքային պատից պահպանված միակ հատվածը։ Հին ժամանակներում այն քաղաքի արևմտյան մասի մուտքն է եղել։ Աշտարակի բարձրությունը 38 մ է։

Ամենափոքր տունը 
Վերնիգերոդեի ամենափոքր տունը կառուցվել է 1800 թվականին. երկու տների արանքում եղած հատվածը բավարարել է երկու նեղ պատուհանների լայնությամբ տուն կառուցելու համար։ Տունն ունի միայն միջանցք, պահարան և ննջասենյակ տանիքի տակ։ Սկզբում տանն ապրել է մի կոշկակարի ընտանիք։ Մինչև 1976 թվականը այնտեղ բնակություն էր հաստատել մի կին։ 1992 թվականին տունը վերանորոգվել է և բացվել զբոսաշրջիկների համար։

Ծուռ տուն 
Քաղաքապետարանից ոչ հեռու գտնվում է «ծուռ տունը»։ Այն նախկինում եղել է ջրաղաց, որի մասին առաջին հիշատակումները հանդիպում են 1356 թվականին։ 1680 թվականին այն դարձրել են տուն. փոքրիկ առվակը վնասել է նրա հիմքը այնքան, մինչև որ տունը թեքվել է ժայռին։ Առվակից արդեն հետք չի մնացել, սակայն տունը կանգուն է մինչ օրս։

Կրումելի տուն 
Տունը 1674 թվականին կառուցել է Հայնրիխ Կրումելը։ Տան ճակատային մասը զարդարված է փայտե բազմաթիվ քանդակներով։

Գոթական տուն 
Կառուցվել է 15-րդ դարի կեսին։ Մինչև 1538 թվականը տանն ապրել են Ադենբյուտելները, որից հետո այն ձեռք էբերել Վիլհելմ Ռայֆենշտայնը, ով վերակառուցել ու ներկել է այն։ Տունն իր անունը ստացել է 19-րդ դարում, երբ բոլոր տներն այդպես կոչվեցին։ Տունը հյուրանոցի է վերածվել 1848 թվականին։

Բրոկենբան 
«Բրոկենբան» նեղգիծ գնացքը, որ կառավարվում է հին շոգեքարշով, հասարակական տրանսպորտի միակ տեսակն է, որով կարող են բարձրանալ Բրոքեն լեռը։ Երկաթգծի լայնությունը 1 մ է, երկարությունը` 60 կմ։ Իր տեսակով առանձնահատուկ երկաթուղին Վերնիգերոդեն կապում է Նորդհաուզեն քաղաքին` անցնելով Հարցի գողտրիկ բնության միջով։

Կինոյում 
 Վերնիգերոդեի որոշ վայրեր նախկին ԽՍՀՄ-ի բնակիչներին կարող են ծանոթ լինել «Այդ նույն Մյունհաուզենը» ֆիլմից։ Ֆիլմում երևում են մասնավորապես քաղաքապետարանը, ամրոցը։
 Վերնիգերոդեում են նկարահանվել «Միխայիլ Լոմոնոսով» ֆիլմի որոշ դրվագներ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Քաղաքի պաշտոնական կայք 
 Տեղեկություն քաղաքի մասին, լուսանկարների ցուցահանդես 
 Վերնիգերոդեի ամրոցը

Գերմանիայի քաղաքներ