ԲԿԳ Մատրիցա

ԲԿԳ մատրիցա () — ռազմավարական վերլուծության և պլանավորման գործիք մարքեթինգում։ Ստեղծվել է Boston Consulting Group ընկերության հիմնադրի՝ Բրյուս Դ. Հենդերսոնի կողմից, ընկերության ապրանքների արդիականության վերլուծության համար՝ ելնելով նրանց դիրքից՝ շուկայում տվյալ ապրանքի պահանջարկի աճի և վերլուծության համար ընտրված ընկերության կողմից զբաղեցրած շուկայի մասնաբաժնի համեմատ։
Տվյալ գործիքը տեսականորեն հիմնավորված է։ Նրա հիմքում դրված են երկու մոտեցումներ. ապրանքի կենսացիկլը և արտադրության մասշտաբի էֆեկտը կամ ուսուցման կորը։
Մատրիցայի վրա առանցքներով արտացոլվում են պահանջարկի աճը (ուղղահայաց առանցք) և շուկայի մասնաբաժինը (հորիզոնական առանցք)։ Այս երկու ցուցանիշերի համադրումը հնարավորություն է տալիս դասակարգել ապրանքները՝ առանձնացնելով ապրանքի չորս հնարավոր դեր այն արտադրող կամ վաճառող ընկերության համար։

Ապրանքների դասակարգումը

«Աստղեր» 
Վաճառքների ծավալի բարձր աճի տեմպ և շուկայի մեծ մասնաբաժին։ Շուկայի մասնաբաժինը անհրաժեշտ է պահպանել և մեծացնել։ «Աստղերը» շատ մեծ եկամուտ են բերում։ Բայց, չնայած տվյալ ապրանքի գրավչությանը, նրա մաքուր դրամական հոսքերի մակարդակը բավական ցածր է, քանի որ այն պահանջում է զգալի ներդրումներ աճի բարձր տեմպի ապահովման համար։

«Կթու կովեր» («Փողի պարկեր») 
Շուկայի մեծ մասնաբաժին, բայց վաճառքների ծավալի աճի ցածր տեմպ։ «Կթու կովերին» պետք է պահպանել և առավելագույն վերահսկել։ Դրանց գրավչությունը բացատրվում է նրանով, որ նրանք չեն պահանջում լրացուցիչ ներդրումներ և միևնույն ժամանակ իրենք իրենցով ապահովում են լավ դրամական եկամուտ։ Վաճառքներից եկած միջոցները կարելի է ուղղել «Բարդ երեխաների» զարգացմանը և «Աստղերի» աջակցմանը։

«Անհաջողակներ» («Կաղ բադիկներ», «Մեռած բեռ») 
Վաճառքների աճի տեմպը ցածր է, շուկայի մասնաբաժինը փոքր է, ապրանքը, որպես կանոն, ունի շահութաբերության ցածր մակարդակ և պահանջում է կառավարչի կողմից մեծ ուշադրություն։ «Շներից» պետք է ազատվել։

«Բարդ երեխաներ» («Վայրի կատուներ», «Չբացահայտված ձիեր», «Հարցական նշաններ», «Խնդրահարույց») 
Շուկայի փոքր մասնաբաժին, բայց վաճառքի աճի մեծ տեմպեր։ «Բարդ երեխաներին» անհրաժեշտ է հետազոտել։ Հեռանկարում նրանք կարող են դառնալ ինչպես աստղեր, այնպես էլ շներ։ Եթե հնարավորություն կա տեղափոխել այն աստղերի շարքը, ապա պետք է ներդրումներ կատարել, հակառակ դեպքում՝ նրանցից պետք է ազատվել։

Թերությունները 
 Իրավիճակի շատ մեծ պարզեցում. մոդելում հաշվի են առնվում միայն երկու գործոն, սակայն շուկայի հարաբերական մեծ մասնաբաժինը հաջողության միակ գործոնը չէ, իսկ հավելաճի բարձր տեմպերը շուկայի գրավչության միակ ցուցանիշը չեն։
 Ֆինանսական ասպեկտի հաշվի առնելու բացակայություն. շներից ազատվելը կարող է բերել կովերի և աստղերի ինքնարժեքի աճի, ինչպես նաև բացասաբար ազդել այդ ապրանքը օգտագործող հաճախորդների լոյալության վրա։
 Ենթադրությունը, որ շուկայի մասնաբաժինը համապատասխանում է շահույթին. այս կանոնը կարող է խախտվել շուկա մեծ ներդրումային ծախսերով նոր ապրանք մտցնելու դեպքում։
 Ենթադրությունը, որ շուկայի մասնաբաժնի նվազումը կապված է ապրանքի կենսացիկլի ավարտի հետ. շուկայում լինում են նաև այլ իրավիճակներ, օրինակ, իրարանցումային պահանջարկի ավարտ կամ տնտեսական ճգնաժամ։

Առավելությունները 
 վերլուծվող պարամետրերի և ֆինանսական մուտքերի միջև փոխկապվածության տեսական մշակում։
 վերլուծվող պարամետրերի օբյեկտիվություն (շուկայի հարաբերական մասնաբաժինը և շուկայի աճի տեմպերը)։
 ստացվող արդյունքների պարզություն և կառուցման հեշտություն։
 այն թույլ է տալիս համատեղել պորտֆելի վերլուծությունը ապրանքի կենսացիկլի մոդելի հետ։
 հասկանալու համար պարզությունը և հասանելիությունը։
 բիզնես-միավորների համար հեշտ է մշակել ռազմավարություն և ներդրումային քաղաքականություն։

Կառուցման կանոնները 

Հորիզոնական առանցքը համապատասխանում է շուկայի հարաբերական մասնաբաժնին, կոորդինատային տարածքը ներառում է 0-ից 1 միջակայքը՝ 0,1 քայլով, իսկ հաջորդիվ՝ 1-ից մինչև 10 միջակայքը՝ 1 քայլով։ Շուկայի մասնաբաժնի գնահատումն իրենից ներկայացնում է տնտեսության ճյուղի բոլոր մասնակիցների վաճառքների վերլուծության արդյունք։ Շուկայի հարաբերական մասնաբաժինը հաշվարկվում է որպես սեփական վաճառքների և ուժեղագույն մրցակցի կամ երեք ուժեղագույն մրցակիցների վաճառքների հարաբերակցություն, կախված կոնկրետ շուկայում կենտրոնացման աստիճանից. 1 նշանակում է, որ սեփական վաճառքները հավասար են ուժեղագույն մրցակցի վաճառքներին։

Ուղղահայաց առանցքը համապատասխանում է շուկայի աճի տեմպերին։ Կոորդինատային տարածքը որոշվում է ընկերության բոլոր ապրանքների աճի տեմպերով՝ առավելագույնից մինչև նվազագույն՝ նվազագույնը կարող է բացասական լինել, եթե աճի տեմպերը բացասական են։

Յուրաքանչյուր ապրանքի համար սահմանվում են ուղղահայաց և հորիզոնական առանցքների հատումներ և նկարվում է շրջան, որի մակերեսը համապատասխանում է ընկերության վաճառքների ծավալում նրա մասնաբաժնին։

Հղումներ 
 Практические методы разработки и анализа товарной стратегии предприятия на основе внутренней вторичной информации
 Более подробный разбор матрицы БКГ: Матрица Бостонской Консалтинговой Группы
 Примеры построения и анализа на основе матрицы БКГ

Ծանոթագրություններ 

Տնտեսական վերլուծություն
Մարքեթինգային հետազոտություններ
Մարքեթինգ