Մանուել Քաջունի

Քաջունի Մանուել (օգոստոսի 11, 1823, Կոստանդնուպոլիս - դեկտեմբերի 1, 1903, Կոստանդնուպոլիս, թաղված է Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում), հայ մանկավարժ, բնագետ, փիլիսոփա, գիտության քարոզիչ։ Ավարտել է Վենետիկի Ռափայելյան վարժարանը, 1843 թվականից՝ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ։

Կենսագրություն 
Մանուել Քաջունին ծնվել է 1823 թվականին, Կ. Պոլսում։ Ավարտել է Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանը։ Աշխատել է Կոստանդնուպոլսի Մխիթարյան վարժարաններում որպես ուսուցիչ և տեսուչ, 1848–1851 թվականներին՝ «Բազմավեպի» խմբագրի տեղակալ բնական գիտությունների գծով, 1883 թվականից ղեկավարել է Մուրատ–Ռափայելյան վարժարանը։ 1903 թվականին ընտրվել է Վենետիկի միաբանության թագադիր աբբա։ Պարգևատրվել է իտալական Ասպետական խաչով (1897)։ Քաջունին նպաստել է հայկական վարժարաններում բնագիտական առարկաների դասավանդումը բարելավելու և գիտության պահանջներին համապատասխանեցնելու գործին։ Ստեղծել է մաթեմատիկայի, քիմիայի, ֆիզիկայի, մեխանիկայի դասագրքեր, 1869-1875 թվականներին Սուրբ Ղազար կղզում հիմնել ֆիզիկայի ուսումնական լաբորատորիա։ ժամանակի գիտելիքների յուրատեսակ հանրագիտարան է «Արվեստաբանություն կամ շտեմարան գիտելեաց» գիրքը (1875)։ Գյուղատնտեսության տարբեր ճյուղերի վերաբերյալ գիտահանրամատչելի աշխատությունների հեղինակ է։ Քաջունու գլխավոր երկը «Բառգիրք արվեստից և գիտութեանց և գեղեցիկ դպրութեանց» պատկերազարդ հանրագիտարան բառարանն է (1891–1893)։ Քաջունու «Հնախոսություն Հայաստանի» (1855) և «Աշխարհագրություն հին և նոր Հայաստանի» (1857) ուսումնական ձեռնարկները գրված են Ղ․ Ինճիճյանի աշխատությունների հիման վրա։ Առաջարկել է քիմիական նյութերի անվանակարգման սեփական եղանակ, մշակել և շրջանառության մեջ է դրել բազմաթիվ հայերեն գիտական տերմիններ։

Պարգևներ 
 Իտալիայի Ասպետ խաչ (1897)։

Գրականություն 
 Այվազյան Հ. Մ., Գիտական եզրաբանության առաջին մշակողը, ԲԵՀ, 1993 համար 3 (77)։
 Այվազյան Հ. Մ., Գրիգորյան Ս. Կ., Հայկական քիմիական անվանակարգության բարեփոխման հիմնախնդիրները, Երևան,1998։
 Միրզոյան Լ., Երևելի Մխիթարյանները՝ Մանուել Քաջունի, Երևան, 2005։
 «Տեղեկագիր ՀԽՍՀ ԳԱ. Ֆիզիկա, հատոր 12, 1977։

Հայ մանկավարժներ
Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Հայ բնագետներ
Հայ փիլիսոփաներ