Իգուանոդոնտներ

Իգուանոդոնտներ (), նախայուրային և վաղ կավճային դարաշրջանի օրնիտապոնդների խմբի դինոզավրեր, որոնք ապրել են մայրցամաքներում մոտ 164—65,5 միլիոն տարի առաջ։

Էվոլյուցիա 
Իգուանոդոնտների քարացածության վիճակը հայտնի է յուրային դարաշրջանից, սակայն կավճային դարաշրջանի ժամանակ նրանք միանգամից, հաջողությամբ մերվեցին խոտակերությանը և ցրվեցին ամբողջ աշխարհով։ Ներկայումս, արդեն գույություն ունի երկար տաքսոնների ցուցակ «առաջադեմ» իգուանոդոնտների մասին, որը վերաբերում է վաղ Ասիայում տարածված կավճային դարաշրջանի այս խմբերին։ Այդ խմբերի բազմազանությունը և առատությունը հնարավորություն է տալիս ենթադրել, որ իգուանոդոնտները առաջին անգամ հայտնվել են Ասիայում, այնուհետև տարածվել են ամբողջ աշխարհում։

Չնայած նրանց այդ տարածումը ամբողջ աշխարհում, նրանց մնացորդները հազվադեպ են հանդիպում Հյուսիսային Ամերիկայում։ Նրանք հիմնականում կենտրոնացված են Յուտայի նահանգում, որն ընդգրկում է 40 մլն տարվա էվոլյուցիա (օրինակ՝Hippodraco scutodens և Iguanacolossus fortis):

Տաքսոնոմիա 

Iguanodontia-ների առաջին տաքսոնը առաջարկել է Dollo-ն 1888 թվականին։ Մինչև հիմա բոլորի կողմից ընդունված տաքսոն չկա։ Իգուանոդոնտները հաճախ նշված են Ornithopoda-ների ամենատարածված ինֆրակարգում, թեև Բենտոնի (2004) ցուցակում դրա մասին նշված չէ։ Ավանդաբար, իգուանոդոնտները խմբավորված են եղել Iguanodontoidea-ների ենթաընտանիքի և Iguanodontidae-ների ընտանիքի մեջ։ Այնուամենայնիվ, ֆիլոգենետիկական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ արդեն ավանդական դարձած «Իգուանոդոնտներ»-ները հանդես են գալիս պարաֆիլետական խումբ, որոնք հանդրազավիդների առաջնային խումբն է («Բադակտուց դինոզավրեր»)։ Այսպիսի խմբերը, ինչպիսին է իգուանոդոնտները, դեռ երբեմն օգտագործվում են գիտական հանրագիտարանում որպես անաստիճան գանձեր, թեկուզ և ավանդական «իգուանոդոնտները» ընդգրկվել են ավելի ընդգրկուն Hadrosauroidea-ների խմբի մեջ։

Այն ներառում է մի քանի խմբեր.

Ankylopollexia, «Iguanodontia» խմբի ներկայացուցիչներից մեկը, որը ներառում է երկու տեսակի դինոզավրեր՝ 
Styracosterna, թռչնակոնքավորների խմբի դինոզավր, որն ապրել է յուրային չ կավճային դարաշրջաններում բոլոր մայրցամաքներում, բացառությամբ Անտարկտիդայից, ինչպես նաև Camptosauridae-ները։
Dryomorpha, Iguanodontia խմբի ներկայացուցիչ, որը ներառվում է Dryosauridae-ների ընտանիքին։

Տաքսոնոմիա 

Ինֆրակարգ։ Օրնիպոդներ (Ornithopoda)
 Խումբ։ Iguanodontia
 Albisaurus albinus
 Barilium
 Bihariosaurus
 Muttaburrasaurus
 Osmakasaurus
 Proplanicoxa
 Sellacoxa
 Tenontosaurus
 Ընտանիք։ Rhabdodontidae
 Mochlodon
 Rhabdodon
 Zalmoxes
 Խումբ։ Dryomorpha
 Ընտանիք։ Dryosauridae
 ?Callovosaurus
 Dryosaurus
 Planicoxa
 Valdosaurus
 Խումբ։ Ankylopollexia
 Ընտանիք։ Camptosauridae
 Camptosaurus
 Cumnoria
 Draconyx
 Խումբ։ Styracosterna
 Տեսակ։ Dakotadon
 Տեսակ։ Hippodraco
 Տեսակ։ Hypselospinus
 Տեսակ։ Iguanacolossus
 Տեսակ։ Kukufeldia
 Տեսակ։ Lanzhousaurus
 Տեսակ։ Lurdusaurus
 Տեսակ։ Uteodon
 Խումբ։ Hadrosauriformes
 Տեսակ։ Dollodon
 Տեսակ։ Xuwulong
 Ընտանիք։ Hadrosauroidea
 Ընտանիք Iguanodontoidea*
 Altirhinus
 Bolong
 Delapparentia
 Lurdusaurus
 Lanzhousaurus
 Mantellisaurus
 Խումբ։ Euiguanodontia
 Macrogryphosaurus
 Talenkauen
 Ընտանիք։ Iguanodontidae
 Iguanodon
 Amblydactylus
 Gypsichnites
 Hadrosauropodus
 Iguanodontipus
 Ornithopodichnus
 Sinoichnites
 Sousaichnium

Ներկայացուցիչների դիագրամ 
Պատկերված դիագրամը ստեղծել է Էնդրյու Մաք Դոլնդը իր կոլեգաների հետ 2011 թվականին.

Ծանոթագրություններ 

Դինոզավրեր
Յուրայի դարաշրջանի դինոզավրեր
Զաուրոպոդներ