Սպիտակազգեստ կանայք

Սպիտակազգեստ կանայք կամ Դամաս դե բլանկո (, ), Ֆիդել Կաստրոյի տոտալիտար ռեժիմի դեմ ուղղված ընդդիմադիր շարժում, որ սկսվել է 2003 թվականին Կուբայում։ Շարժումը կազմակերպել են «Սև գարնան» ռեպրեսիաների ժամանակ ձերբակալված իրավապաշտպանների տիկնայք և այլ կին ազգականները։ Ի նշան այլախոհների ազատազրկման դեմ բողոքի՝ կանայք ամեն կիրակի հագնում են բացառապես սպիտակ զգեստներ (սպիտակն ընտրվել է որպես խաղաղության խորհրդանիշ) և գնում կիրակնօրյա պատարագի, որից հետո լուռ քայլում են Հավանայի կենտրոնական փողոցներով։ Քայլերթեր անցկացվում են նաև Ֆլորիդայում՝ ի պաշտպանություն հացադուլ հայտարարած քաղաքական բանտարկյալների, ինչպես նաև «Սև գարնան» տարելիցի կապակցությամբ՝ պահանջելով ազատ արձակել այլախոհներին և դադարեցնել քաղաքական հետապնդումները։ Շարժումը 2005 թվականին Եվրոպական խորհրդի կողմից արժանացել է Սախարովի անվան մրցանակի։

2010 թվականի փետրվարի 23-ին Սպիտակազգեստ կանանց շարժումը հասարակական և միջազգային լայն հնչեղություն ստացավ, երբ քաղաքական բանտարկյալ Սապատան մահացավ 3-ամսյա հացադուլից հետո, որ նա հայտարարել էր ի նշան բռնությունների դեմ բողոքի։ Սա առիթ հանդիսացավ Կուբայում քաղաքական բանտարկյալների նկատմամբ մարդու իրավունքների վիճակի մասին ԶԼՄ-ների, քաղաքական գործիչների և իրավապաշտպանների լայն քննարկումների։ 2010 թվականի մայիսի 4-ին Սպիտակազգեստ կանաց քայլերթին մասնակցեց արքեպիսկոպոս կարդինալ Հայմե Լուկաս Օրտեգա-ու-Ալամինոն։

Սև գարուն 

2003 թվականի մարտ-ապրիլ ամիսներին Կուբայի կառավարությունը ձերբակալեց և մինչև 28 տարվա բանտարկության դատապարտեց ընդհանուր առմամբ 75 իրավապաշտպանների, անկախ լրագրողների և անկախ գրադարանավարների։ Նրանք մեղադրվում էին «պետության անկախությունը կամ տարածքային ամբողջականությունը վտանգելու», այդ թվում «անօրինական կազմակերպությունների» պատկանելության՝ Հավանայում Միացյալ Նահանգների շահեր հետապնդող կազմակերպությունից ֆինանսավորվելու, «առևանգման», «ահաբեկչական գործունեություն» ծավալելու և օտարերկրյա լրատվամիջոցների հետ համագործակցելու մեջ։ Այս իրադարձություններն ստացան Սև գարուն անունը։ Ըստ Լրագրողների պաշտպանության կոմիտեի՝ խախտվել էին Միջազգային իրավունքի ամենատարրական նորմերը, ներառյալ Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 19 հոդվածը, որը երաշխավորում է յուրաքանչյուր անձի իրավունքը «ինքնակամ փնտրել, ստանալ և տարածել ցանկացած տեսակի տեղեկություններ ու գաղափարներ, անկախ սահմաններից, բանավոր, գրավոր կամ տպագիր ձևով, արվեստի կամ այլ միջոցներով»։

Ձերբակալություններից երկու շաբաթ անց ձևավորվեց բանտարկյալների հարազատներից կազմված Սպիտակազգեստ կանանց խումբ։ Նրանք Լաուրա Փոլանի գլխավորությամբ կիրակի օրերին սկսեցին հավաքվել Հավանայի սբ. Ռիտա եկեղեցում իրենց հարազատների համար աղոթելու և յուրաքանչյուր պատարագից հետո զանգվածային ծիսական երթով գնալ եկեղեցու կողքի այգի։ Սպիտակ հագուստները հիշեցնում էին Արգենտինայի Պլազա դե Մայոյի մայրերի շարժումը, որոնք նմանատիպ ռազմավարություն էին կիրառել 1970-ական թվականների ռազմական խունտայից հետո իրենց կորած երեխաների մասին տեղեկատվություն ստանալու համար։

Հակաբողոքի ակցիաներ 
Կուբայի կառավարությունը քննադատեց քաղաքական բանտարկյալների կանանց՝ որակելով կործանարար ամերիկամետ ահաբեկիչների ասոցիացիա։ 2005 թվականի Ծաղկազարդի ժամանակ Կուբայի կանանց իշխանամետ ֆեդերացիան բողոքող 150 կանանց խմբով դուրս եկավ Սպիտակազգեստ կանաց դեմ։

Ժամանակ առ ժամանակ կանանց այդ ամբոխը հարձակվում էր սպիտակազգեստ կանանց վրա վիրավորական բղավոցներով և ոստիկաններին օգնում նրանց ոստիկանական ավտոբուսների մեջ նետել։ Սակայն քանի որ արքեպիսկոպոս կարդինալ Հայմե Լուկաս Օրտեգա-ու-Ալամինոն 2010 թվականին միջամտեց Սպիտակազգեստ կանանց օգտին և մասնակցեց նրանց քայլերթին, նրանց հիմնականում թույլատրվեց բողոքել եկեղեցուց դուրս։

Սախարովի անվան մրցանակ 

2005 թվականին Սախարովի անվան մրցանակով համատեղ պարգևատրվել են.
 Լրագրողներ առանց սահմանների կազմակերպությունը
 նիգերացի Մարդու իրավունքների իրավաբան Հաուվա Իբրահիմը
 Սպիտակազգեստ կանայք։

Մրցանակը ստանալու համար Սպիտակազգեստ կանանց կազմակերպությունից ընտրվեցին շարժման առաջնորդները՝ Լաուրա Փոլանը, որի ամուսինը՝ Հեկտոր Մասեդան, դատապարտված է 20 տարվա ազատազրկման, Միրիամ Լեյվան, որի ամուսինը՝ Օսկար Էսպինոսա Չիփը, արդեն պայմանականորեն ազատ է արձակվել լուրջ հիվանդության պատճառով, Բերտա Սոլերը, որի ամուսինը՝ Անգել Մոյա Աքոստան, ազատազրկված է 20 տարով, Լոիդա Վալդեսը, որի ամուսինը՝ Ալֆրեդո Ֆելիպե Ֆուենտեսը, դատապարտվել է 26 տարով, և Ջուլիա Նունեզը, որի ամուսինը՝ Ադոլֆո Ֆերնանդես Սաինզը, ազատազրկված է 15 տարով։ Որոշ կանանց թույլ չտվեցին իրենց ամուսիններին այցելել և պատմել այդ մրցանակի մասին, սակայն Լաուրա Փոլանը հայտնել է Wall Street Journal-ին, որ նրանք նույնպես «շատ ուրախ և շատ հպարտ են»։

Կուբայի կառավարությունը Ֆրանսիա մեկնելու ելքի թույլտվություն չտվեց խմբի առաջնորդներին. նրանք Ստրասբուրգում Սախարովի մրցանակի հանձնման 2005 թվականի արարողությանը չմասնակցեցին։ Բերտա Սոլերը կազմակերպության անունից մրցանակը ստացել է 2013 թվականին՝ արտերկիր իր առաջին ուղևորության ժամանակ։ Նա կարողացավ դուրս գալ երկրից, երբ Կուբայի ճամփորդական կանոնակարգերը մեղմացվեցին։

ԱՄՆ կառավարության աջակցություն 
Կուբայի կառավարությունը այն կարծիքին է, որ Սպիտակազգեստ կանանց կազմակերպությունը ստեղծվել և ֆինանսավորվում է ԱՄՆ կառավարության կողմից երկրի ապակայունացման նպատակով, չնայած պարզ չէ ԱՄՆ-ի որոշակի դերակատարումը կազմակերպության աշխատանքներում։ ՎիքիԼիքսը ցույց է տալիս, որ Կուբայում ԱՄՆ Հետաքրքրությունների բաժինը բանտեր այցելելու, տրանսպորտի և այլնի համար ֆինանսավորումներ է խնդրել Սպիտակազգեստ կանանց համար։ Այս տեղեկատվության արտահոսքը կարող էր կազմակերպության հեղինակությունը խարխլել։

Մարդու իրավունքների պաշտպանության համար մրցանակ 
2012 թվականին ԱՄՆ կառավարության կողմից խումբը մրցանակ ստացավ մարդու իրավունքների պաշտպանության համար։

2012 թվականի ձերբակալություններ 
2012 թվականի մարտի 16-17-ին ձերբակալվեցին Սպիտակազգեստ կանանց շարժան մոտավորապես 70 մասնակից, որոնց թվում էր նաև Բերտա Սոլերը՝ խմբի ներկայիս առաջնորդը։ Նրանցից շատերը ձերբակալվեցին իրենց կիրակնօրյա բողոքի երթի ճանապարհին։ Մարտի 19-ին բոլորն էլ ազատ արձակվեցին առանց մեղանդրանքի առաջադրման, սակայն Կուբայի գաղտնի ոստիկանության կողմից նրանց հրահանգվեց, որ այլևս չմասնակցեն բողոքի ակցիաներին։ ԲիԲիՍի նյուզի հեռուստալրագրողը հայտարարել է, որ Սպիտակազգեստ կանանց նման խմբերը ձգտում են բարձրացնել իրենց հեղինակությունը Հռոմի պապ Բենեդիկտոս XVI-ի Կուբա կատարելիք այցին ընդառաջ, քանի որ նախատեսվում է Կուբայի կառավարության հետ մարդու իրավունքների հարցեր քննարկել, իսկ կուբայական կոմունիստական կուսակցությունը համապատասխանաբար ձգտում է կանխել բողոքի ակցիաները։

Դեկտեմբերի 9-ին ոստիկանությունը Կուբայում ձերբակալեց մոտ 80 Սպիտակազգեստ կանանց՝ մի քանիսի նկատմամբ բռնություն գործադրելով։ Ընդհանուր առմամբ 100-150 այլախոհներ էլ տնային կալանքի ենթարկվեցին։

2015 թվականի ձերբակալություններ 
2015 թվականի փետրվարին կազմակերպության 53 անդամներ ձերբակալվեցին կիրակնօրյա պատարագից հետո Հավանայում կատարած երթի ժամանակ։

2016 թվականի ձերբակալություններ 

Մարտի 19-ին՝ ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի պատմական այցից մի քանի ժամ առաջ, Կուբայի իշխանությունները ձերբակալեցին Սպիտակակզգեստ կանանց կազմակերպության ավելի քան 50 անդամների իրենց ամենշաբաթյա կիրակնօրյա երթի ժամանակ։ Որոշ անդամներ հավատացել էին, որ Կուբայի իշխանությունները չեն արգելի երթը, քանի որ ներկա են միջազգային լրագրողներ և օտարերկրյա պետության ղեկավար։
Նախքան ձերբակալվելը Սոլերն ասել է հետևյալը.

Տես նաև 
 Պլազա դե Մայոյի մայրեր
 Քավարանի մայրեր

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Asociación Damas de Blanco (Ladies in White Official Association, in Spanish)
 Damas de Blanco (Ladies in White in Spanish)
 Damas de Blanco News - Noticias  News about Ladies in White in English and Spanish (with online translation)
 Ladies, Ibrahim and Reporters joint Sakharov prize winners European Parliament
 Reporters without Frontiers  - Cuba Annual report, 2005.
 Sentencing documentsWayback Machine. - From dissidents' trials.
 Thousands of articles about the Ladies in White 
 Human Rights Foundation article 

Կուբայի քաղաքականություն
Սախարովի անվան մրցանակակիրներ
Քաղաքական շարժումներ
Իրավապաշտպան կազմակերպություններ
Քաղաքացիական անհնազանդություն
Կանանց կազմակերպություններ
2003 հիմնադրված կազմակերպություններ
Մարդու իրավունքները Կուբայում
Հասարակական շարժումներ