Քարեգահ

Քարեգահ, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում, որն օկուպացված է Ադրբեջանի զինված ուժերի կողմից։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Քաշաթաղի շրջանի բնակավայր, իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Լաչինի շրջանի բնակավայր։

Անուն 
Բնակավայրի հայկական անունը Քարեգահ է։ Ադրբեջանցիներն այն անվանում են Քարիղահա։

Աշխարհագրություն 
Քարեգահ գյուղը գտնվում է Արցախի Հանրապետության արևմտյան մասում։ Բնակավայրը լեռնային է, որի տարածքով հոսում է Հագարի գետը։ Ունի 3360,9 հա տարածք, որից 2503,6 հա-ը անտառային նշանակության հողեր են։

Բերձոր շրջկենտրոնից հեռու է 4 կմ, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 51 կմ։

Պատմություն

Արցախյան ազատամարտ 

1990-ական թվականների սկզբներին տեղի ունեցած Արցախյան ազատամարտի ընթացքում տեղադրված ադրբեջանական ականներից մաքրելու նպատակով 2014 թվականին հայկական սփյուռքի ներկայացուցիչների կողմից նախաձեռնվել էր Քարեգահ գյուղի տարածքի ամբողջական ականազերծման աշխատանքներ։

Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020) 

2020 թվականի հայ-ադրբեջանակն պատերազմի ընթացքում՝ հոկտեմբերի 23-ի կեսօրին՝ ժամը 14։20-ի սահմաններում, Ադրբեջանի զինված ուժերը «Գրադ» տեսակի համազարկային կայանքներից հրթիռակոծել է Քարեգահ համայնքի տարածքը, այնուհետև Քարեգահ-Բերձոր ճանապարհահատվածը, որի հետևանքով պատճառվել են նյութական վնասներ։ 

2020 թվականի հայ-ադրբեջանակն պատերազմի ընթացքում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի համատեղ ստորագրված եռակողմ համաձայնագրով հայաթափվել է, հանձնվել Ադրբեջանի զինված ուժերին, սակայն գյուղի տարածքում թվականի նոյեմբերի 10-ից տեղադրվել է Արցախի Հանրապետությունում տեղակայված Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի խաղաղապահ զորամիավորման դիտակետերից մեկը, որը պետք է վերահսկեր «Բերձորի միջանցքը»։

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի, ինչպես նաև Արցախում տեղակայված ռուսական զորամիավորման աջակցությամբ 2022 թվականի օգոստոսի 25-ին Բերձոր քաղաքի, Աղավնո և Ներքին Սուս գյուղերի հետ միասին հանձնվել է Ադրբեջանի զինված ուժերին։ Քարեգահից հանվել է Արցախում տեղակայված ռուսական հենակետը և բնակավայրի տարածքը հանձնվել։

44-օրյա պատերազմի մարտական գործողությունների ընթացքում ըստ հրապարակված տվյալների Քարեգահ գյուղից զոհվել է Մանվել Ռուբիկի Դոդորյանը, ով հանդիսանում էր Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի պայմանագրային զինծառայող։

Համայնքային կյանք 
Համաձայն Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ Քարեգահ գյուղը մտնում է համանուն համայնքի մեջ և հանդիսանում է համայնքի միակ բնակավայրը։

Մինչև 2020 թվականը Քարեգահ գյուղը համարվում էր զարգացող բնակավայր․ վերակառուցվում և կառուցվում էին նոր առանձնատներ, պարբերաբար տարբեր տեսակի ներդրումներ են կատարվել։

2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ։ 

Քարեգահում կար նաև երիտասարդական կենտրոն։

2017 թվականին որոշվել էր գյուղում կառուցել մեկհարկանի բազմաբնակարանային շենքեր։

Բնակչություն 
Արցախյան ազատամարտի ժամանակ տեղի ունեցած Բերձորի ազատագրման ռազմագործողությունից և Քաշաթաղի շրջանի նկատմամբ հայկական վերահսկողություն հաստատվելուց հետո բնակավայրում կրկին հաստատվել է հայ ազգաբնակչություն։

2020 թվականիսեպտեմբերի 27-ին սկսված հայ-ադրբեջանակն պատերազմի ընթացքում Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի համատեղ ստորագրված եռակողմ համաձայնագրով հայաթափվել է և հանձնվել Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողությանը։

Ստորև ներկայացված է Քարեգահ գյուղի բնակչության փոփոխությունն ըստ տարիների՝

Կրթություն  
Քարեգահ գյուղում գործում էր միջնակարգ դպրոց, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ սովորում էր 37 աշակերտ։

Բնակավայրում կար նաև մանկապարտեզ, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ հաճախում էր 18 երեխա։

Տնտեսություն 
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր գյողատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։ Բնակավայրի տարածքի 735,6 հա-ը գյուղատնտեսական նշանակության հողեր են։ Աշխատատեղեր կային նաև անտառտնտեսությունում։

Ծանոթագրություններ 

Արցախի Հանրապետության բնակավայրեր
Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Քաշաթաղի շրջանի համայնքներ
Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ