Փետրավոր օձ

Փետրավոր օձ (), մեզոամերիկյան դիցաբանությունում հանդիպող նշանավոր գերբնական էակ, կուռք կամ աստված։ Ացտեկյան, կուկուլկան, մայաների, կուկումաց, տոհիլյան, կիչե դիցաբանությունների մեջ նրան անվանում են Կեցալկոատլ։ Անվան կրկնակի սիմվոլիկան այլաբանական է՝ ըստ կուռքի երկակի բնույթի. որպես փետրավոր (թևավոր) օձ՝ այն կարող է թռչել ու հասնել երկինք, և որպես օձ ներկայացվում է նրա մարդկային բնույթը կամ կարողությունը՝ սողալ երկրի վրայի մյուս կենդանիների նման, մի դուալիզմ, որը շատ տարածված է մեզոամերիկյան դիցաբանության մեջ։

Փետրավոր օձի ամենավաղ ներկայացուցիչն ի հայտ է եկել օլմեկների մշակույթում (մոտ մ. թ. ա. 1400-400): Օլմեկյան մշակույթի փրկված նմուշներից է Լա Վենտայում գտնվող Հուշարձան 19-ը և Ջուկստլաուակա (Juxtlahuaca) քարանձավում փետրավոր բոժոժավոր օձի մի նկար, որը երբեմն փետուրներով փակում է մարմինը, երբեմն սերտ նմանություն ունի մարդկանց հետ։ Ենթադրվում է, որ օլմեկյան գերբնական էակները, ինչպիսիք են փետրավոր օձերը, հանդիսանում են մեզոամերիկյան դիցաբանության նախակարապետները, թեև փորձագետները վիճարկում են օլմեկների համար փետրավոր օձի կարևորությունը։

Տեոտիուականում կա «Փետրավոր օձի բուրգ» (150-200)։ Կառույցի վրա կան բազմաթիվ փետրավոր օձեր և՛ ամբողջ մարմնով, և՛ միայն գլխի հատվածով։

Տոլտեկների մայրաքաղաք (950–1150) Տուլա դե Ալնդեի շինություններն առանձնանում էին փետրավոր օձի ուրվագծով։

Ացտեկների փետուրներով օձը՝ Կեցալկոատլ աստվածը, հայտնի է մի քանի ացտեկական կոդեքսներից, ինչպիսին է Ֆլորենցիայի կոդեքսը, ինչպես նաև իսպանացի կոնկիստադորների կոդեքսները։ Կեցալկոատլը գիտելիք բերող, գրքեր հնարող աստված էր և կապված էր Վեներա մոլորակի հետ։

Մայաների համապատասխան կուռքը՝ Կուկուլկանը, հազվադեպ է եղել մայաների քաղաքակրության մեզոամերիկյան ժամանակաշրջանում։ «Պոպոլ Վուխ» () գիրք-էպոսում մայաների լեզվով՝ սուվերեն Կուկումացը տիեզերքը ստեղծողն է։

Փետրավոր օձի նմանատիպ հատկանիշներով մեզոամերիկյան դիցաբանության մեջ գոյություն են ունեցել մի քանի օձ-աստվածներ։

Գրականություն 
 (see index)

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 
Castro, Ruben Cabrera (1993) "Human Sacrifice at the Temple of the Feathered Serpent: Recent Discoveries at Teotihuacan" Kathleen Berrin, Esther Pasztory, eds., Teotihuacan, Art from the City of the Gods, Thames and Hudson, Fine Arts Museums of San Francisco, ISBN 0-500-27767-2.
 
 
 
  
 Joralemon, Peter David (1996) "In Search of the Olmec Cosmos: Reconstructing the World View of Mexico's First Civilization", in Olmec Art of Ancient Mexico, eds. E. P. Benson and B. de la Fuente, National Gallery of Art, Washington D.C., ISBN 0-89468-250-4, pp. 51–60.
7
  

Մեզոամերիկյան դիցաբանություն և կրոն
Առասպելական օձեր
Մեզոամերիկյան քարե քանդակներ