Տիրան Հայկազն

Տիրան Հայկազն, Տիրանիոն (Tupavvicov, Tyrannio) ծնված և մահացած թվականները անհայտ են։ Մեր թվարկությունից առաջ I դարի հայ քերական և հռետոր։ Ծնվել է Ամիսոս (այժմ Սամսուն) քաղաքում, որտեղ հայտնի էր որպես «այր բազմահմուտ»։ Ըստ Պլուտարքոսի, Լուկուլլոսը Տիրան Հայկազունին Ամիսոսից գերեվարել է Հռոմ, որտեղ նա հռչակվել է հուն, քերականության և հռետորական արվեստի բնագավառներում դրսևորած խորիմացությամբ։ Ստրաբոնի վկայությամբ, Սուլլան Աթենքից Հռոմ է փոխադրել մի մեծ գրադարան, որը «ընկել է Արիստոտելի երկրպագու Տիրանիոնի» ձեռքը։ Կարևոր դեր է խաղացել Արիստոտելի և Թեոփրաստեսի երկերը կորստից փրկելու, կարգավորելու գործում․ Անդրոնիկոս Հռոդոսացին, նրանից ստանալով Արիստոտելի և Թեոփրաստեսի երկերի պատճենները, հրատարակել դրանք։ Տիրան Հայկազունը Հռոմում ստեղծել է մեծ գրադարան (մոտ 30 հազարանոց հատոր գիրք)։ Կիկերոնի խնդրանքով կարգավորել է նրա հարուստ գրադարանը, նրա տանը բացել դպրոց, ուր դա–սավանդել է քերականություն և ճարտասանություն։

Տիրան Հայկազունի դասախոսությունները ունկնդրել է նաև Ստրաբոնը։

Գրականություն 
 Պլուտարքոս, Զուգակշիռք, հ․ 3, Վնտ․, 1833, էջ 422–23, 551–52։ Խրլ Ոպյան Գ․ Տ․, Հայ սոցիալական իմաստասիրության պատմություն․ Ե․, 1978, էջ 34–35։
 Цицерон, Письма, т․ 1, М․–JI․, 1949, с․ 221, 237, 302, т․ 3, М․-Л․, 1951, с․ 45-46;
 Страбон, География, М․, 1964, с․ 514, 571; 
 Аревшатян С․ С․, Формирование философской науки в Древней Армении (V-VI вв․), Е․, 1973․

Ծանոթագրություններ 

Հայ քերականագետներ
Հռետորներ