Կախյալ անձնային խանգարում

Կախյալ անձնային խանգարում, անձնային խանգարում, որը բնութագրվում է անօգնականության ուժեղ զգացմամբ, ոչ կոմպետենտությամբ և կենսունակության բացակայությամբ՝ առանց այլ մարդկանց օգնության։ Այս խանգարմամբ մարդիկ շրջապատողների կարիքն ունեն մշտապես։ Ներառված է ՀՄԴ-10-ում և DSM-V-ում։

Անձնային այս խանգարման ամենաբնութագրական հատկանիշներից է «կպչունությունը»։ Մարդուն, ումից կախման մեջ են գտնվում, երբեք տեսադաշտից բաց չեն թողնում. կախյալ անձը ձգտում է անընդհատ նրա կողքին լինել կամ շատ հեռու չգտնվել։ Նրանք չափազանց զգայուն են մենակության նկատմամբ, ծանր են տանում, երբ իրենց թողնում են։ Այսպիսի խանգարմամբ անձանց բնորոշ է իրենց նկատմամբ անընդհատ հոգատարության պահանջմունքը, ինչը հանգեցնում է ենթարկված և կառչած վարքի, ընդ որում վախենում են բաժանումից։

Ախտորոշում

ՀՄԴ (ICD) 10  
Համաձայն ՀՄԴ-10-ի՝ այս անձնային խանգարումը ախտորոշվում է անձնային խանգարմանը բնորոշ ընդհանուր ախտորոշիչ չափանիշների և ստորև ներկայացված հատկանիշներից երեքի (և ավել)առկայության դեպքում.

 ձգտում՝ ուրիշներին թողնելու իր կյանքի կարևորագույն որոշումները,
 սեփական պահանջմունքների ենթարկումը ուրիշների պահանջմունքներին, կախվածություն նրանցից և նրանց ցանկությունների նկատմամբ անադեկվատ հնազանդություն,
 ցանկության բացակայություն՝ առաջադրելու մարդկանց խելամիտ պահանջներ, որոնցից նրանք կախվածության մեջ են,
 միայնության մեջ անհարմարության կամ անօգնականության զգացում՝ ինքնուրույն կյանքով ապրելու վախի պատճառով,
 առօրյա որոշումներ կայացնելու սահմանափակ ընդունակություն՝ առանց շրջապատողների խորհուրդների և աջակցության։

Լրացուցիչ հատկանիշները կարող են ներառել սեփական անձի մասին պատկերացում՝ որպես անօգնական, ոչ կոմպետենտ մարդու, ով կենսակայուն չէ։

Ներառվում են.
 անձի աստենիկ խանգարում,
 աստենիկ անձ,
 անադեկվատ անձ,
 անձի պասիվ խանգարում,
 պասիվ անձ,
 անձի ինքնաճնշող խանգարում,
 ինքնաճնշող անձ։

DSM-5 
DSM-5-ում կախյալ անձնային խանգարումը պատկանում է կլաստր C-ին (տագնապային և պանիկ խանգարում)։ Ախտորոշման համար անհրաժեշտ է ստորև ներկայացված հատկանիշներից հինգի (և ավել)առկայությունը, որոնք սկսում են դրսևորվել վաղ հասունությունից սկսած (18 տարեկան և բարձր)։ Ընդ որում, խանգարումը պետք է բավարարի և անձնային խանգարումներին բնորոշ ընդհանուր չափանիշներին.
 Դժվարանում են առօրյա որոշումներ կայացնել՝ առանց ուրիշների տված խորհուրդների։
 Ուրիշների խորհրդի կարիքն ունեն, որպեսզի պատասխանատվություն կրեն իրենց կյանքի շատ ոլորտների համար։
 Դժվարանում են անհամաձայնության մեջ մտնել շրջապատողների հետ՝ վախենալով կորցնել նրանց աջակցությունը։
 Դժվարանում են ինչ-որ բան նախաձեռնել կամ ինքնուրույն կատարել ինքնավստահության բացակայության պատճառով, այլ ոչ թե մոտիվացիայի կամ էներգիայի պակասի։ 
 Թողնվելու, միայնակ մնալու անիրական վախ։
 Արագորեն փնտրում են այլ հարաբերություններ՝ որպես հոգատարության և աջակցության աղբյուր, երբ մոտ հարաբերություններն ավարտվում են։ 
 Անօգնական, անհարմար են իրենց զգում, երբ մենակ են։
 Դիմում են ավելորդ գործողությունների ուրիշներից աջակցություն ստանալու համար՝ ընդհուպ կատարելով իրենց համար տհաճ արարքներ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Короленко Ц.П., Дмитриева Н.В. Личностные и диссоциативные расстройства։ расширение границ диагностики и терапии։ Монография. – Новосибирск։ Издательство НГПУ, 2006. – 448 с.
 Мак-Вильямс Нэнси Психоаналитическая диагностика։ Понимание структуры личности в клиническом процессе, 1998.-480с.
 Aaron Beck, Arthur Freeman. Cognitive Therapy of Personality Disorders, 1990.
 Grinker, R., Werble, B., Drye, R. (1968). The Borderline Syndrome։ A Behavioral study of Ego-Functions. New York. Basic Books. 
 Joines, V. (2004) The Treatment of Personality Adaptations։ Using Redecision Therapy. In J. Magnavita (Ed) Handbook of Personality Disorder Theory and Practice։ Hoboken, Wiley, 194-220.
 Kahler, T. (1977) The Transactional Analysis Script Profile (TSAP) Little Rock, AR։ Taibi։ Kahler Associates. 
 Livesley, W., Schroeder, M., Jackson, D. (1990) Dependent Personality Disorder and Attachments. Journal of Personality Disorders, 4, 131-140.
 Livesley, W., Schroeder, M., Jackson, D., Jung, K. (1994) Categorical Distinctions in the Study of Personality Disorder։ Implications for Classifiсation. Journal of Abnormal Psychology, 103, 6-17. 
 Trull, T., Widiger, T., Frances, A. (1987). Covariation of Criteria Sets for Avoidant, Schizoid and Dependent Personality Disorders. American Journal of Psychiatry, 144, 767-771. 
 Ware, P. (1983) Personality Adaptations։ Doors to Therapy. Transactional Analysis Journal, 13 (1), 11-19.

Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Անձնային խանգարումներ
Հոգեբուժական ախտորոշում