Գեղածնկիկ մատիտեղանման

Գեղածնկիկ մատիտեղանման (), մատիտեղազգիների ընտանիքին պատկանող գեղածնկիկների ցեղի ծածկասերմ բույս, գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

0,5-1,5 մ բարձրությամբ տերևաթափ թուփ է։ Ճյուղերը ծածկված են սպիտակավուն կեղևով։ Տարեկան ընձյուղները ճյուղավորված են, հատվածավոր։ Տերևները մանր են, ռեդուկցված (ապաճած), նեղ մախաթանման։ Ծաղիկները երկսեռ են։ Ծաղկապատի մասնիկները պտուղների վրա դեպի ցած են թեքված։ Պտուղը ծածկված է խոզանանման, կոպիտ մազմզուկներով։ Տարածված է Կովկասում, Բալկանյան թերակղզում, Փոքր Ասիայում, Արևմտյան Հայաստանում, Իրանում։ Հայաստանում հանդիպում է Արարատյան դաշտում, որտեղ աճում է անապատային ավազուտներում (Գորովան)։

Նկարագրություն 
1,5 մ բարձրությամբ չռված-ճյուղավորված, հատվածավոր ճյուղերով և ռեդուկցված մանր տերևներով թուփ է։ Ծաղկապատը պարզ է։ Պտուղը ծածկված է խիտ թևեր առաջացնող ճյուղավորված խոզաններով։

Տարածվածություն 
Հայաստանում հանդիպում է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Վեդու շրջակայք)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Անատոլիայում, Իրաքում, Իրանում, Թուրքմենիայում և Պակիստանում։

Էկոլոգիա 
Աճում է ծովի մակարդակից 850-950 մ բարձրությունների վրա, ստորին լեռնային գոտում և ավազային անապատում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

Պահպանություն 
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Ավազանի արտահանման, արածեցման և գյուղատնտեսական հողերի ընդարձակման հետևանքով տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված է որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայրի տարածքում։

Ծանոթագրություններ 

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Թփեր
Մատիտեղազգիներ
Ծածկասերմեր
ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
1753 թվականին նկարագրված բույսեր