Կիրա Մուրատովա

Կիրա Գեորգիևնա Մուրատովա (, օրիորդական ազգանունը՝ Կորոտկովա, ), ուկրաինացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ և դերասանուհի։ Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1990), Ուկրաինայի Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական մրցանակի դափնեկիր (1997)։

Կենսագրություն
Կիրա Մուրատովան ծնվել է 1934 թվականի նոյեմբերի 5-ին Բեսարաբիայի Սորոկի քաղաքում։ Նրա հայրը եղել է Ռումինիայի Կոմունիստական կուսակցության Սորոկիի գավառային ընդհատակյա կոմիտեի քարտուղար Յուրի Ալեքսանդրովիչ Կորոտկովը (, 15 հունվարի, 1907, Օսովեց - 1941), ով անհայտ կորել է հավանաբար 1941 թվականի աշնանը Օդեսայի մոտ։ Կիրա Մուրատովայի մայրը՝ Նատալյա Իսահակովնա Կորոտկովա-Սկուրուտուն (, 18 հոկտեմբերի, 1906 - 28 հուլիսի, 1981), ունի հրեական ծագում, ծնվել է Սորոկիում, Ռումինիայի Կոմկուսի անդամ է 1928 թվականից։ 1934 թվականին ձերբակալվել է Չերնովցիում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին եղել է Ուֆայում՝ Կոմինտերնի հովանու ներքո գործող «România Liberă» (Ազատ Ռումինիա) ռադիոյի տնօրեն Աննա Պաուկերի քարտուղարը։ Հետագայում աշխատել է Ռումինիայի Սոցիալիստական Հանրապետության մշակույթի նախարարությունում, որպես բժիշկ աշխատել է «Polizu» ծննդատանը, իսկ ավելի ուշ եղել է Ռումինիայի Սոցիալիստական Հանրապետության առողջապահության նախարարի տեղակալ։ Հեղինակել է նորածինների խնամքին հարցերին նվիրված մի շարք ուղեցույցներ։ Կիրան դեռ պատերազմից առաջ ընտանիքի հետ տեղափոխվել էր Բուդապեշտ, որտեղ նրա ծնողները ոչ օրինական աշխատանք ունեին։

Կիրա Մուրատովան բանասիրություն է սովորել Մոսկվայի պետական համալսարանում, 1959 թվականին ավարտել է Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը, որտեղ սովորել է Սերգեյ Գերասիմովի ու Թամարա Մակարովայի արվեստանոցում։

1961 թվականին Կիրա Մուրատովան դարձել է Օդեսայի կինոստուդիայի ռեժիսոր։ Որպես սցենարիստ և ռեժիսոր՝ Կիրա Մուրատովան իր առաջին աշխատանքը՝ «Կտրուկ զառիթափ մոտ» կարճամետրաժ ֆիլմը, նկարահանել է 1962 թվականին իր ապագա ամուսնու՝ Ալեքսանդր Մուրատովի հետ միասին։ Երկու տարի անց նրանք միասին նկարահանել են «Մեր ազնիվ հացը» լիամետրաժ ֆիլմը։

Իր առաջին ինքնուրույն ֆիլմերում՝ «Կարճ հանդիպումներ» (1967) և «Երկար լարեր» (1971), Կիրա Մուրատովան հայտարարել է իր հետաքրքրությունը ժամանակակից բարոյակն խնդիրների ու մարդկային ոչ միանշանակ բնավորությունների վերաբերյալ (ֆիլմերը չեն ցուցադրվել մինչև Վերակառուցումը)։

Օդեսայի կինոստուդիայի ղեկավարության հետ պատահած սկանդալներից հետո Կիրա Մուրատովան ստիպված է եղել Օդեսայից տեղափոխվել Լենինգրադ, որտեղ «Լենֆիլմում» նկարահանել է «Ճանաչելով աշխարհը» (1978)։ Այդ ժամանակ էլ նա ծանոթացել է նկարիչ Եվգենի Գոլուբենկոյի հետ, ով դարձել է նրա երկրորդ ամուսինն ու նրա գրած սցենարների համահեղինակը։ Կիրա Մուրատովայի առավել նշանակալի աշխատանքներից են «Ճակատագրի փոփոխություն» (1987) և «Ասթենիկ համաշխատնիշ» (1989) ֆիլմերը, որ արժանացել են քննադատների ու հասարակության ուշադրությանը։ «Ասթենիկ համաշխտանիշ» ֆիլմը ներկայացվել է Բեռլինի 40-րդ կինոփառատոնի ժյուրիի հատուկ մրցանակի՝ «Արծաթե արջի» (1990 թվական), և «Նիկա» մրցանակի որպես լավագույն խաղարկային ֆիլմ (1991 թվական)։

«Հավերժ վերադարձ»ֆիլմի պրեմիերայից հետո Կիրա Մուրատովան հայտարարել է, որ այլևս ֆիլմեր չի նկարահանի։

Կիրա Մուրատովայի ֆիլմերում նկարահանվել են Վլադիմիր Վիսոցկին, Գեորգի Դելիևը, Օլեգ Տաբակովը, Զինաիդա Շարկոն, Նինա Ռուսլանովան, Ռենատա Լիտվինովան, Ալլա Դեմիդովան, Նատալյա Բուզկոն։

Կիրա Մուրատովան համագործակցել է կոմպոզիտորներ Օլեգ Կարավայչուկի և Վալենտին Սիլվեստրովի հետ։

Ընտանիք
 Առաջին ամուսինը՝ Ալեքսանդր Մուրատով, ռեժիսոր և սցենարիստ,
 Դուստրը՝ Մարիաննա,
 Երկրորդ ամուսինը՝ Եվգենի Գոլուբենկո (ծնվել է 1956 թվականին), օդեսացի գեղանկարիչ, բեմադրող նկարիչ, Կիրա Մուրատովայի գրած սցենարների համահեղինակ։

Ֆիլմագրություն

Ռեժիսորական աշխատանքներ 
 1962 – Կտրուկ զառիթափի մոտ (կարճամետրաժ)
 1964 – Մեր ազնիվ հացը
 1967 – Կարճ հանդիպումներ
 1971 – Երկար լարեր
 1979 – Ճանաչելով աշխարհը
 1983 – Գործ քարերի միջը
 1987 – Ճակատագրի փոփոխություն
 1989 – Ասթենիկ համախտանիշ
 1992 – Զգայուն ոստիկանը
 1994 – Տարվածություն
 1997 – Երեք պատմություն
 1999 – Նամակ Ամերիկա (կարճամետրաժ)
 2001 – Երկրորդական մարդիկ
 2002 – Չեխովյան մոտիվներ
 2004 – Սարքինացնող
 2005 – Տեղեկանք (կարճամետրաժ)
 2006 – Տիկնիկ (կարճամետրաժ)
 2007 – Երկուսը մեկում
 2009 – Երաժշտություն շարմանկայի համար
 2012 – Հավերժ վերադարձ

Սցենարներ
 1962 – Կտրուկ զառիթափի մոտ
 1967 – Կարճ հանդիպումներ
 1979 – Ճանաչելով աշխարհը
 1987 – Ճակատագրի փոփոխություն
 1989 – Ասթենիկ համախտանիշ
 1992 – Զգայուն ոստիկանը
 2001 – Երկրորդական մարդիկ
 2002 – Չեխովյան մոտիվներ
 2004 – Դաշնամուր լարողը
 2009 – Երաժշտություն շարմանկայի համար
 2012 – Հավերժ վերադարձ

Դերասանական աշխատանքներ 
 1964 – Մեր ազնիվ հացը – Ագապա
 1967 – Կարճ հանդիպումներ – Վալենտինա Իվանովնա
 1969 – Վտանգավոր հյուրախաղեր – Նինա Ալեքսանդրովնա, հեղափոխական
 1987 – Ցանկությունների այգի – կախարդուհի
 1993 – Օտարականը/Ընձուղտ

Մրցանակներ և պարգևներ 
 Համամիութենական կինոփառատոնի մրցանակակիր «Մեծ մրցանակ» անվանակարգում (1987)
 Համամիութենական կինոփառատոնի մրցանակակիր «Մրցանակ ռեժիսորական աշխատանքի համար» անվանակարգում (1988)
 Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1990)
 «Նիկա» մրցանակ «Լավագույն խաղարկային ֆիլմ» անվանակարգում (1990)
 Բեռլինի 40-րդ կինոփառատոնի ժյուրիի հատուկ մրցանակ «Արծաթե արջ» (1990)
 «Կինոտավր» կինոփառատոնի հատուկ մրցանակ «Ֆիլմեր ընտրյալների համար» ծրագրում (1992)
 Լոկառնոյի կինփառատոնի պատվավոր «Ընձառյուծ» (1994)
 «Կինոտավր» մրցանակ «Ռուսական ծրագրի հատուկ մրցանակներ» անվանակարգում (1994)
 «Նիկա» մրցանակ «Լավագույն խաղարկային ֆիլմ» անվանակարգում (1994)
 «Նիկա» մրցանակ «Լավագույն ռեժիսորական աշխատանք» անվանակարգում (1994)
 Ռուսական անկախ մրցանակ «Տրիումֆ» (1995)
 Ուկրաինայի Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական մրցանակ (1997)
 «Կինոտավր» մրցանակ «Հատուկ մրցանակ ռեժիսորական աշխատանքի համար» (1997)
 Արվեստների գլխավոր մրցանակ (1999, Բեռլինի արվեստների ակադեմիա)
 Իշխան Յարոսլավ Իմաստունի V աստիճանի շքանշան (1999) 
 «Ազատություն» մրցանակ (2000, Կինոյի ամերիկյան հիմնադրամ
 Ուկրաինայի Ալեքսանդր Դովժենկոյի անվան պետական մրցանակ (2002) - հայրենական կինոարվեստի զարգացման գործում ունեցած նշանակալի ներդրման համար
 Բարեկամության շքանշան (2004)
 Իշխան Յարոսլավ Իմաստունի ІV աստիճանի շքանշան (2004)
 Իշխան Յարոսլավ Իմաստունի ІІІ աստիճանի շքանշան (2009)
 Կինոլրագրության միջազգային ֆեդերացիայի ժյուրիի մրցանակ (2009)
 Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի կողմից պարգևատրվել է Ա. Չեխովի ծննդյան 150-ամյակին նվիրված մեդալով (2005)
 Միրոն Չերնենկոյի անվան մրցանակ (2010)
 Ուկրաինայի անկախության 20-ամյակին նվիրված հուշամեդալ (2011)
 «Նիկա» մրցանակ «ԱՊՀ և Բալթիկայի երկրների լավագույն ֆիլմ» («Հավերժ վերադարձ») (2013)
 Ռուսաստանի կինոգետների ու կինոքննադատների գիլդիայի մրցանակ «Սպիտակ փիղ» լավագույն ռեժիսորական աշխատանքի համար և երիտասարդ կինոքննադատների մրցանակ («Հավերժ վերադարձ») (2014)
 Ոսկե Դյուկ մրցանակ կինոարվեստում ունեցած ներդրման համար - Օդեսայի միջազգային կինոփառատոն (2014 թվականի հուլիս)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
 Кира Муратова — биография, фильмы, новости, интервью, фотографии, форум
 Кира Муратова на сайте ИноеКино
 Кира Муратова на сайте журнала «Сеанс» 
 Кира Муратова  на сайте Наш Фильм
 Майя Туровская. «Низзя»  // Абдуллаева Зара. Кира Муратова։ Искусство кино. — М.։ НЛО, 2008, с. 90—94
 Ющенко наградил Киру Муратову орденом
 Обзор творчества Киры Муратовой на Синематеке 
 Кира Муратова։ «Я не могу быть совсем марсианкой, даже если бы хотела» Интервью с Кирой Муратовой
 
 

Ուկրաինացի ռեժիսորներ
Ուկրաինացի սցենարիստներ
Ուկրաինացի դերասանուհիներ
ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Կին սցենարիստներ
«Նիկա» մրցանակի դափնեկիրներ
Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ