Դարդանելի օպերացիա

Դարդանելի օպերացիա (Գալիպոլիի մարտ; Չանաքքալեի ճակատամարտ, , ), մասշտաբային զինված օպերացիա, որը տեղի է ունեցել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։ Օպերացիան սկսվել է Ուինսթոն Չերչիլի նախաձեռնությամբ Անտանտի կողմից՝ հատկապես նրա մաս կազմող Բրիտանական կայսրության։ Օպերացիայի նպատակը Ստամբուլի գրավումն էր, Թուրքիայի պատերազմից դուրս գալը և դեպի Ռուսաստան ծովային ճանապարհի բացումը։ Արդյունքում Օսմանյան կայսրությունը հաղթանակ տարավ։

Գործողության սկիզբը 
1915 թ-ի փետրվարի 19-ին անգլո-ֆրանսիական նավատորմը (6 գծանավ՝ линейный корабль - линкор, 1 գծային հածանավ) սկսեց հարվածել օսմանյան ռազմական ամրոցներին, սակայն թուրքական կողմին դաշնակիցները էական վնասներ չպատճառեցին։

Փետրվարի 25-ին դաշնակիցները ճնշեցին թուրքական մի քանի մարտկոցների և սկսեցին ականազերծումը նեղուցի երկայնքով։ Սակայն նրանց նկատմամբ սկսեցին կրակ բացել, որի արդյունքում նրանք նահանջեցին։

Մարտի 18-ին նշանակվեց Դարդանելի վրա հարձակման գլխավոր փորձը։ Կարդեն Սեքվիլին փոխարինեց ծովակալ Ջոն դե Ռոբեքը։ Դաշնակիցները ստացան համալրում և արդյունքում ունեցան նավերի 3 դիվիզիա։ Սակայն թուրքական նավատորմը նույնպես ամրապնդվեց, և ավելացավ ականների քանակը նեղուցի ամբողջ երկայնքով։

Մարտի 18-ի հարձակում 

Մարտի 18-ին ժամը 10:30 րոպեին դաշնակիցների նավերը մտան նեղուց։ Թուրքերը թույլ տվեցին, որ հակառակորդը մոտենա և բարձրադիր լեռներից բացեցին հրետանային կրակ։ «Սուֆֆրեն» լինքորները և «Agamemnon» նավը ստացան ծանր վնասներ, «Gaulois», «Bouvet», «Ocean», «HMS Irresistible» տիպի նավերը պայթեցին ականների վրա, որոնք նախորդ օրը տեղադրվել էին թուրք սակրավորների կողմից։ Ժամը 18:00-ին բրիտանացի ծովակալ Ջոն դե Ռոբեքը հրաման արձակեց դադարեցնել օպերացիան։ Թուրքերը ունեցան փոքր կորուստներ (վերացվել էր 8 հրետանային թնդանոթ)։ Հետագայում օպերացիան շարունակություն ունեցավ, սակայն ամբողջ գործողության արդյունքում հաղթանակը կրեց Օսմանյան կայսրությունը։

Կորուստներ ընդհանուր օպերացիայի ընթացքում
  Բրիտանական կայսրություն զոհվել, վիրավորվել է մոտ 119,7 հզ. մարդ,
  Ավստրալիա կորցրել է 8709 զինվոր
  Նոր Զելանդիա կորցրել է 2721 զինվոր 
  Ֆրանսիա զոհվել, վիրավորվել է մոտ 26,5 հզ մարդ 
  Օսմանյան կայսրություն զոհվել, վիրավորվել է մոտ 186 000 մարդ

Ծանոթագրություններ

Հղումներ 
 Դարդանելի օպերացիան Քրոնոս կայքում
 Չանաքքալեի ճակատամարտ
 Գալիպոլիի զինվորական թանգարան 
 100 տարի Չանաքքալեից հետո։ Հաղթանակ,որը փոխեց պատմության ընթացքը
 Ռուսաստանի մասնակցությունը Գալիպոլիին 

Թուրքիայի պատմություն
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ճակատամարտեր
1915 հակամարտություններ
Մեծ Բրիտանիայի ճակատամարտեր
1915 թվականն Օսմանյան կայսրությունում
Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության ճակատամարտեր
Առաջին համաշխարհային պատերազմում Ռուսաստանի ճակատամարտեր
Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրք
1916 թվականն Օսմանյան կայսրությունում
Օսմանյան կայսրությունն Առաջին համաշխարհային պատերազմում
Ֆրանսիայի պատմություն
1916 հակամարտություններ
Թուրքիայի ճակատամարտեր