Հայելիով Վեներան (նկար, Վելասկես)

«Հայելիով Վեներան» (), իսպանացի նկարիչ Դիեգո Վելասկեսի վրձնին պատկանող կտավ է, որը ստեղծվել է 1647-ից 1651 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։ Կտավում նկարիչը պատկերել է կիսամերկ, ընկողմանած վիճակում գտնվող Վեներային։ Վերջինս ժպիտով նայում է իրեն հայելու մեջ, որը բռնել է Էրոսը։ Նկարն այսօր պահպանվում է Լոնդոնի ազգային պատկերասրահում։

Սյուժե 
Նկարի սյուժեն ստեղծելիս Վելասկեսը ներշնչվել է Վերածննդի վենետիկյան գեղարվեստի դարաշրջանից։ Ռենեսանսի դարաշրջանում ստեղծվում էին մեծ քանակությամբ այսօրինակ կտավներ՝ մերկ կանանցով, որոնք պարունակում էին դիցաբանական տեսարաններ։ Նման նկարներ ստեղծել են նաև Ջորջոնեն՝ «Քնած Վեներա», Տիցիանը՝ «Ուրբինյան Վեներա»։ Նկարում Վեներան ընկողմանած է աջ կողմի վրա։ Նա աջ ձեռքը դրել է գլխի տակ։ Իսկ Էրոսը պատկերված է ծնկաչոք վիճակում՝ երկու ձեռքով հայելի բռնած։

Պատմություն 

Նկարի ճշգրիտ ստեղծման մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։ Միայն աշխարհին հայտնի է, որ նկարը ավարտին է հասցվել 1647-1651 թվականներին։ Ըստ ենթադրությունների հավանական է, որ Վելասկեսը «Հայելիով Վեներան» կտավը ստեղծել է Իտալիա կատարած այցելության ժամանակ, քանի որ իսպանական ինկվիզիցիան արգելում էր նկարել կանացի մեր մարմին։ «Հայելիով Վեներան» Վելասկեսի վրձնին պատկանող այն բացառիկ պահպանված աշխատանքն է, որում պատկերված է կնոջ հոլանի մարմին։ XVIII դարի վերջին նկարը գտնվում էր դքսուհի Մարիա Կաետանա դը Սիլվա Ալբայի դղյակում։ Դքսուհու մահվանից հետո նկարը գնել է Մանուել Գոդոյը՝ Իսպանիայի կայսր Կառլոս 4-րդի ընկերն ու ֆավորիտը։ 1813 թվականին նկարը տեղափոխվում է Յորքշիրի կոմսություն՝ Միացյալ Թագավորություն։ 
1906 թվականին կտավը գնվել է Բրիտանիայի ազգային հավաքածուի ֆոնդի կողմից (The National Art Collections Fund) հատուկ Լոնդոնի ազգային պատկերասրահի համար։ 1914 թվականին նկարը զգալիորեն տուժեց սուֆրաժիստ՝ ֆաշիստ Մերի Ռիչարդսոնի կողմից։ Սակայն նկարը վերականգնվեց և կրկին վերադարձավ իր հին տեղը, որտեղ ցայսօր էլ ցուցադրվում ու պահպանվում է։

Կտավը մշակույթում 
 Նկարը հիշատակվում է իսպանական արքա Ֆիլիպ VI-ի մասին ֆիլմում՝ «Զմայլված արքան» (1991)։ Ժապավենում կա մի դրվագ, որտեղ մի աղջիկ- բնորդուհի կեցվածք է ընդունում նկարի համար։ Միայն մի տարբերություն է ակնհայտը, որ աղջկա հագին կարմիր գուլպաներ կան։
 Ալեքսանդր Դեյնեկան 1936 թվականին ստեղծել է «Բնատիպարուհի» կտավը՝ «Հայելիով Վեներան» նկարի մոտիվներով։
 Լուսանկարիչ Հելմուտ Նյուտոնն ունի մի լուսանկար վելասկեսյան մոտիվներով և կոչվում է՝ «Վելասկեսը իմ բնակարանում»։ 
 «Հայելիով Վեներան» կտավը 2006 թվականին նկարահանված բրիտանական «Վեներա» ֆիլմի գլխավոր հերոսի ամենասիրելի ստեղծագործությունն է։ Նա մահվանից առաջ գնում է Լոնդոնի ազգային պատկերասրահ, որպեսզի վերջին անգամ դիտի այն։

Գրականություն 
 
 Carr, Dawson W. Velázquez. Ed. Dawson W. Carr; also Xavier Bray, Javier Portús and others. National Gallery London, 2006. ISBN 1-8570-9303-8
 Hagen, Rose-Marie and Rainer; What Great Paintings Say, 2 vols, Taschen, 2005,. ISBN 9783822847909
 Harris, Enriqueta. Estudios completos sobre Velázquez։ Complete Studies On Velázquez, CEEH, 2006. ISBN 8493464325
 Prater, Andreas. Venus at Her Mirror։ Velázquez and the Art of Nude Painting. Prestel, 2002. ISBN 3-7913-2783-6

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

National Gallery։ The Rokeby Venus
Info from the Web Gallery of Art 
Biography of Mary Richardson 
Velázquez , exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Rokeby Venus (see index)

1647 նկարներ
Դիեգո Վելասկեսի նկարներ
Իսպանիայի արվեստ
Լոնդոնի ազգային պատկերասրահի նկարներ
Մերկ կանանց պատկերով նկարներ
Աֆրոդիտեն կամ Վեներան գեղանկարչության մեջ