Խաչակիրներ (վեպ)

«Խաչակիրներ», որոշ թարգմանություններում «Թրակիրներ» ( ), Հենրիկ Սենկևիչի պատմավեպը։ Առաջին անգամ հրատարակվել է «Tygodnik Ilustrowany» ամսագրում 1897-1900 թվականներին, գրքի տեսքով՝ 1900 թվականին։ Գործողությունները ընդգրկում են 1399(թագուհի Յադվիգի մահվան տարին)-1410(Գրյունվալդյան ճակատամարտ) թվականները։

Վեպի հրատարակման ժամանակ ընթանում էին բողոքի ակցիաներ ընդդեմ գերմանականացման, որը կազմակերպվել էր պրուսական կառավարության կողմից։ Սենկևիչը վեպը գրել է լեհերին ոգեշնչելու և խիզախություն հաղորդելու նպատակով։ Նա ցանկանում էր ցույց տալ Լեհաստանը իր վերելքի ժամանակաշրջանում։

Անդրադառնալով լեհ ժողովրդի 15-րդ դարի կյանքին՝ Սենկևիչը ցայտուն կերպով ցույց է տալիս խաչակիրների Օրդենի քաղաքականության ագրեսիվ բնույթը Լեհաստանի և Լիտվիայի վերաբերմամբ, պատմում, թե Օրդենն ինչպես էր կեղեքում իր ժողովրդին և իրեն ենթակա տարածքներում ապրող ժողովուրդներին։ Օրդենին հպտակ գյուղացիները մասսաներով փախչում են Պրուսիայից, իսկ Լեհաստանին սահմանակից մի քանի գյուղ բոլորովին ամայացել են։

Սենկևիչը վեպում ստեղծում է մի շարք ցայտուն պատկերներ, որոնք ցույց են տալիս Օրդենի ասպետների անողոք դաժանությունը, նրանց ագահությունը փողի նկատմամբ։ Նրանք հարձակվում էին լեհական գյուղերի վրա, կոտորում էին գյուղացիներին, կանանց անարգում էին ամուսինների և եղբայրների աչքի առաջ, իսկ դիմադրողներին կախաղան էին հանում։ Սենկևիչը համոզիչ կերպով ցույց է տալիս, որ խաչակիրները կրոնական լոզունգներն օգտագործում էին ուրիշի տարածքները զավթելու համար։

Վեպն ավարտվում է Գրյունվալդի ճակատամարտով (1410), երբ տևտոնական Օրդենը ջախջախվեց սլավոնների միացյալ զորքերի ուժերով։

«Խաչակիրներ» վեպում Սենկևիչն նկարագրում է մանր շլյախտայի կյանքը գյուղերում, ցույց է տալիս նրա ձգտումը՝ ընդարձակելու իր տիրապետությանները։ Այսպես, ասպետ Մացկո Բոգդանցին, որը «հող և աշխատող գյուղացինր ձեռք բերելոււ մեծ ագահություն ուներ», երազում է նոր ճորտ գյուղացիներ ձեռք բերել, ամրոց կառուցել իր եղբորորդի Զբիշկոյի համար։

Ժամանակաշրջանը հիանալի պատկերում են՝ ահեղ վրիժառու ասպետ Յուրանդ Սպիխովցին, որի հենց միայն անունը խուճապային սարսափ է հաղորդում թշնամիներին, չունևոր շլախտայական ընտանիքից սերված պատանի Զբիշկոն, որի մեջ ցույց են տրված ատելություն թշնամիների նկատմամբ, երիտասարդական դյուրաբորբոքություն և մենամարտի սեր, Յագենկան, մի խիզախ և ուժեղ աղջիկ, որը որսի մեջ տղամարդկանց չի զիջում, նրա երկրպագուները՝ հարևան գյուղերի շլյախտիչ Չտանն ու Վիլկը, որոնց հրապուրում է ոչ միայն աղջկա գեղեցկությունը, այլև նրա ստանալիք ժառանգությունը։

Հերոսներ

Գլխավոր 
 Բոգդանայից Զբիշկոն ()
 Բոգդանայից Մացկոն ()
 Զգոժելեցից Յագենկան ()
 Դանուսյա Յուրանդովա ()
 Սպիխովայից Յուրանդը ()

Վեպի պատմական կերպարներ 
 Իշխանուհի Աննա Դանուտա ()
 Հայտնի մագիստրոս Ուլրիխ ֆոն Յունգինգեն ()
 Թագավոր Վլադիսլավ II Յագայլո ()
 Թագուհի Յադվիգա Անժույսկայա ()
 Զավիշա Չյոռնի ()
 Տաչևայից Պավալան ()
 Թագավոր Զեմովիտ IV ()
 Հայտնի թագավոր Վիտովիտ ()
 Մաշկովիցի Զինդրամը ()
 Հայտնի մագիստրոս Կոնդրադ ֆոն Յունգինգեն ()
 Վրոչիմովիցի Մարցինը ()

Էկրանավորում 
1960 թվականին Գրյունվալդյան ճակատամարտի 550-րդ տարեդարձին նվիրված նկարահանվել է ռեժիսոր Ալեքսանդր Ֆորդոմի վեպի արկածային ֆիլմ, որը կոչվում է «Խաչակիրներ»։

1971 թվականին թողարկվել է ռեժիսոր Մարիա Կանևսկայի «Իշխանուհի Աննայի մատանին» (Pierscien ksieznej Anny»)մանկական ֆիլմը, որը պատմում էր երեք տղաների ֆանտաստիկ արկածների մասին, որոնք ամառային արձակուրդների ժամանակ որոշել էին ուսումնասիրել հին դղյակի ավերակները։

Արտաքին հղումներ 
 Роман в пер.  Е. Егоровой

Լեհերեն վեպեր