Ծիծեռնակաբերդի նշանավոր այցելուների ցանկ

Ծիծեռնակաբերդը Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշահամալիր է Երևանում։ Այն բացվել է 1967 թվականին, 1965 թվականի բազմահազարանոց ցույցերից հետո, որոնք նվիրված էին հայ մտավորականների մասսայական սպանդի 50-ամյակին, որից հետո սկսվեց Հայոց ցեղասպանությունը։ Հայաստանի անկախությունից հետո Ծիծեռնակաբերդը դարձավ պաշտոնական արարողությունների վայր։ Դրանից հետո գրեթե բոլոր պաշտոնյաները, ովքեր պաշտոնական այցով գտնվում են Հայաստանում, այցելում են հուշահամալիր՝ իրենց տուրքը մատուցելու զոհերի հիշատակին։ Ծիծեռնակաբերդի այցելուները նաև այցելում են հուշահամալիրի թանգարան։ Շատ նշանավոր այցելուներ ծառ են տնկել հուշահամալիրում։

Հուշահամալիր են այցելել բազմաթիվ քաղաքական գործիչներ, դերասաններ, երաժիշտներ, մարզիկներ և հոգևոր այրեր։ Նրանցից ամենանշանավորն էին Ռուսաստանի նախագահները (Բորիս Ելցին, Վլադիմիր Պուտին, Դմիտրի Մեդվեդև), Ֆրանսիայի նախագահները (Ժակ Շիրակ, Նիկոլա Սարկոզի, Ֆրանսուա Օլանդ,Էմանուել Մակրոնը), Ուկրաինայի, Հունաստանի, Լեհաստանի, Վրաստանի, Իրանի, Բելառուսի, Ռումինիայի, Լիբանանի, Խորվաթիայի և Սերբիայի նախագահները, Բուլղարիայի, Չեխիայի և այլ երկրների վարչապետները։ Բազմաթիվ երկրների արտաքին գործերի նախարարները (ներառյալ ԱՄՆ Պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը և շատ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ Եվրամիությունից՝ ներառյալ Խոսե Մանուել Բարոզոն և Հերման Վան Ռոմպույ) իրենց հարգանքի տուրքն են մատուցել հուշահամալիրում։ Մյուս այցելուների թվում էին Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II-ը 2001 թվականին, Իսրայելի գլխավոր Ռաբբի Յոնա Մեցգեր, Անգլիայի գլխավոր հոգևորական Ռովան Վիլյամսը, Ամենայն Ռուսիո պատրիարք Կիրիլ I-ը, Աշխարհի շախմատի չեմպիոն Վլադիմիր Կրամնիկը, Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոն Յուրի Ջորկաևը, անգլիացի ռոք աստղ Յան Գիլլանը, Սերբ ռեժիսոր Էմիր Կուստուրիցան, ֆրանսիացի դերասաններ Ժերար Դեպարդիեն և Ալեն Դելոնը, ամերիկացի դերասան Ջորջ Քլունին, Ֆիզիկայի բնագավառում նոբելյան մրցանակակիր Ժորես Ալֆերովը և այլք։

Թուրքիայից ոչ մի պաշտոնյա չի այցելել Ծիծեռնակաբերդ։

Նշանակություն և քննադատություն
Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը Հայաստանի արտաքին քաղաքականության կարևոր ուղիներից և Հայկական սփյուռքի շատ կազմակերպությունների գլխավոր նպատակը։ Հայերի շատերը կարծում են որ, այցելուները իրենց այցելությամբ հաստատում են, որ ճանաչում են Հայոց ցեղասպանությունը։

Հովհաննես Պողոս II պապի այցելությունը 2001 թվականին
Հովհաննես Պողոս II-ը ժամանեց Երեևան 2001 թվականի սեպտեմբերի 25-ին՝ Հայաստանում քրիստոնեության ընդունման 1700-ամյակին նվիրված միջոցառումներին մասնակցելու համար։ Պապը այցելեց հուշահամալիր մյուս օրը Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հետ հանդիպելուց հետո։ Նա խոնարհվեց հուշակոթողի առջև, կարճ ելույթ ունեցավ և աղոթք կարդաց։ Պապը օգտագործեց Մեծ եղեռն տերմինը, և նրա խոսքից պարզ չէր՝ արդյոք համարում է 1915 թվականի դեպքերը ցեղասպանություն, թե ոչ։

Հռոմի Պապի այս քայլը քննադատության տեղիք տվեց Թուրքիայում։

Հիլարի Քլինթոնի այցելությունը 2010 թվականին
ԱՄՆ պետքարտուղար և ներկայիս ԱՄՆ նախագահի թեկնածու Հիլարի Քլինթոնը ժամանեց Երևան հուլիսի 4-ին՝ ԱՄՆ անկախության օրը՝ դառնալով երբևէ Հայաստան ժամանած ամենաբարձր ԱՄՆ պաշտոնյան։ Նրա այցելությունը համարվեց սիմվոլիկ և քիչ նշանակալի, և նրա հնարավոր այցելությունը Ծիծեռնակաբերդ երկար քննարկումների առարկա դարձավ հայկական լրատվամիջոցներում։ ԱՄՆ-ը պաշտոնապես չի ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը և այցելելով հուշահամալիր շատերը կարծեցին, որ նա ուղերձ է ուղարկում Թուրքիային։ Նա այցելեց հուշահամալիր հուլիսի 5-ին Թբիլիսի մեկնելուց առաջ։ Հուշահամալիրի մատյանում Քլինթոնը թողեց հետևյալ գրառումը՝ «Պետքարտուղար Հիլարի Ռոդհեմ Քլինթոնի կողմից», ինչից շատերը ենթադրեցին, որ նրա այցելությունը աչ պաշտոնական էր։

Հրաժարվողներ
Թուրքիայի նախագահ Աբդուլա Գյուլը Հայաստանի նախագահի հրավերով 2008 թվականի սեպտեմբերին այցելեց Հայաստանն, որպեսզի դիտի Հայաստանի և Թուրքիայի հավաքականների ֆուտբոլային հանդիպումը։ Քանի որ Թուրքիան չի ընդունում Հայոց ցեղասպանությունը, նա չայցելեց հուշահամալիր։ Մյուս նախագահներից, ովքեր հրաժարվեցին այցելել հուշահամալիր, եղել են Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ-Ասադը և Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադը։ Նրանք հրաժարվեցին այցելել հուշահամալիր՝ վախենալով սրել հարաբերությունները հարևան Թուրքիայի հետ։ 2010 թվականին Մևլութ Չավուշօղլուն, ով Եվրոպայի խորհրդարանական հանձնաժողովի ազգությամբ թուրք նախագահն էր, հրաժարվեց այցելել հուշահամալիր՝ ասելով, թե ես Ձեր կարծիքը հարգում եմ, բայց Դուք էլ պետք է հարգեք իմը, սա իմ որոշումն է։

Քաղաքական գործիչներ

Նախագահներ

 Կառլոս Մենեմ (1998)
 Էմիլ Կոնստանտինեսկու (1998)
 Պետար Ստոյանով (1999)
 Կոնստանտինոս Ստեֆանոպուլոս (1999)
 Էմիլ Լահուդ (2001) 
 Իոն Իլիեսկու (2001) 
 Էդուարդ Շևարդնաձե (2001)
 Ալեքսանդր Կվասնևսկի (2001)
 Ասկար Ակաև (1997, 2002)
 Լեոնիդ Կուչմա (2002) 
 Բորիս Ելցին (2002) որպես նախկին նախագահ
 Ռոլանդաս Պակսաս (2003)
 Էմոմալի Ռահմոն (2003) 
 Մոհամմադ Խաթամի (2004) 
 Արնոլդ Ռյութել (2004)
 Տարխա Հելոնեն (2005)
 Տրայան Բասեսկու (2006)
 Ժակ Շիրակ (2006)
 Ստյեպան Մեզիչ (2009) 
 Միխեիլ Սաակաշվիլի (2009) 
 Դիմիտրիս Քրիստոֆիաս (2009) 
 Բորիս Տադիչ (2009) 
 Վալդիս Զատլերս (2009)
 Դմիտրի Մեդվեդև (2008, 2010)
 Դանիլո Թյուրկ (2010)
 Միշելին Կալմի-Ռեյ (2011) 
 Դալյա Գրիբաուսկայտե (2011)
 Նիկոլա Սարկոզի (2011) 
 Բրոնիսլավ Կոմորովսկի (2011)
 Միշել Սլեյման (2011) 
 Հայնց Ֆիշեր (2012) 
 Ալեքսանդր Լուկաշենկո (2013)
 Կարոլոս Պապուլիաս (2007, 2014)
 Գիորգի Մարգվելաշվիլի (2014) 
 Դիդիե Բուրքալտեր (2014)
 Նիկոս Անաստասիադիս (2015)
 Տոմիսլավ Նիկոլիչ (2014, 2015)
 Ֆրանսուա Օլանդ (2014, 2015)
 Վլադիմիր Պուտին (2001, 2013, 2015)
 Միլոշ Զեման (2016)
 Էմոմալի Ռահմոն (2017)
 Ռումեն Ռադև (2018)
 Միշել Աուն (2018)
 Սերջիո Մատարելլա (2018)
 Էմանուել Մակրոն (2018)

Փոխնախագահներ
 Բհայրոն Սինխ Շեխավաթ (2005)
 Դանիլո Աստորի (2014)
 Մոհամմադ Համիդ Անսարի (2017)

Վարչապետներ

 Ռաֆիկ Հարիրի (1997)
 Իսսամ Ֆարես (2001)
 Միխաիլ Կասյանով (2002)
 Սերգեյ Սիդորսկի (2006)
 Զուրավ Նոգայդելի (2007)
 Սերգեյ Ստանիշև (2007) 
 Վիկոտոր Զուբկով (2008) 
 Յան Ֆիշեր (2010)
 Դոնալդ Տուսկ (2010) 
 Բոյկո Բորիսով (2012)
 Բիձինա Իվանիշվիլի (2013)
 Իրակլի Ղարիբաշվիլի (2014)
 Դմիտրի Մեդվեդև (2016)
 Անգելա Մերկել (2018)
  Շառլ Միշել (2018)
  Ջասթին Թրյուդո (2018)

Խոսնակներ

 Գենադի Սելեզնյով (1996)
 Կրիստիան Պոնսելե (1999)
 Աբդ ալ-Կադիր Կադդուրա (2001) 
 Անտյե Վոլմեր (2001)
 Արտուրաս Լաուլաուսկաս (2005)
 Ինգրիդա Ուդրե (2005)
 Վլադիմիր Կոնոպլյով (2005)
 Աննա-Մարիա Լիզին (2005)
 Հերման Դե Կրու (2005)
 Ղոլեմ-Ալի Հադդադ-Ադել (2006) 
 Բոգդան Բորուսեվիչ (2006)
 Գեորգի Պիրինսկի կրտսեր (2006)
 Կրիստիան Պոնսելե (2006)
 Ժան-Լուիս Դեբրե (2006)
 Պրեմիսլ Սոբոտկա (2008) 
 Դավիդ Բակաձե (2009) 
 Արման Դե Դեկեր (2009)
 Բորիս Գրիզլով (2010)
 Լուկա Բերիչ (2011)
 Լացլո Կովեր (2011)
 Վոլոդիմիր Լիտվին (2011) 
 Նաբիհ Բերրի (2011)
 Հոն Ժո Հյոն (2012) 
 Խորխե Օրրիցո (2012)
 Նորբերտ Լամմերտ (2013)
 Վանգելիս Մեյմարակիս (2014)
 Յանակիս Օմիրոու (2014)
 Դավիթ Ուսուպաշվիլի (2015)
 Մոհամմադ Ջիհադ ալ-Լահամ (2015)
 Զոե Կոնստանտոպուլու (2015)
 Սերգեյ Նարիշկին (2012, 2015, 2016)
 Յան Համաշեկ (2015)
 Մայա Գոյկովիչ (2016)

Նախարարներ
Արտաքին գործերի նախարարներ 

 Իոանիս Կասուլիդիս (1998)
 Էդուարդ Կուկան (2000)
 Ինդուլիս Բերզինս (2001)
 Տոմաս Հենդրիկ Իլվես (2001)
 Անատոլի Զլենկո (2001)
 Դիմիտրի Ռուպել (2002) 
 Յոշկա Ֆիշեր (2004)
 Պեր Ստիգ Մյոլեր (2004) 
 Ֆիլիպ Դուստ-Բլազի (2006)
 Միշելին Կալմի-Ռեյ (2006)
 Ֆրանկ-Վոլտեր Շտայնմայեր (2007) 
 Աննա Ֆոտիգա (2007)
 Արտիս Պաբրիկս (2007) 
 Կինգա Գյոնց (2008) 
 Գրիգոլ Վաշաձե (2009)
 Ուրմաս Պաետ (2009)
 Ժորժե Տայանա (2010)
 Միքաել Սպինդելեգեր (2010)
 Հիլարի Քլինտոն (2010)
 Պետեր Մաուրեր (2010)
 Ռադոսլավ Սիկորսկի (2010)
 Կոտյանտին Հրիշչենկո (2011)
 Յանգ Ցզեչի (2011)
 Կառլ Բալդտ (2011)
 Յոնաս Գար Սթոր (2011) 
 Գուիդո Վեստերվել (2012) 
 Էրատո Կոզակոու-Մարկոուլիս (2012) 
 Էրկկի Տուոմիոյա (2012) 
 Անդրոնիուս Ազուբալիս (2012) 
 Սերգեյ Մարտինով (2012) 
 Լուիս Ալմագրո (2012)
 Ժան Ասսելբորն (2012)
 Էդգարս Ռինկևիկս (2012)
 Միրոսլավ Լայչակ (2013) 
 Իգոր Լուկսիչ (2013) 
 Հոշիար Զեբարի (2013)
 Կարել Սշարցենբերգ (2008, 2013) 
 Իվան Մրկիչ (2014)
 Սեբաստիան Կուրց (2014)
 Ֆրանկ-Վոլտեր Շտայնմայեր (2014)
 Լինաս Լիկևիչիուս (2014)
 Սերգեյ Լավրով (2007, 2012, 2014, 2015)
 Գեբրան Բասսիլ (2015)
 Հեկտոր Մարկոս Տիմերման (2012, 2015)
 Դիդիե Ռեյնդերս (2015)
 Լուբոմիր Զաորալեկ (2015)
 Մարգոթ Վոլսթրոմ (2016)
 Միխաիլ Յանլիձե (2016)

Ծանոթագրություններ 

Հայոց ցեղասպանություն
Հայաստանի թանգարաններ