Թիմային պատասխանատվություն

Թիմային պատասխանատվություն (Յամասիտայի կանոն, Մեդինայի կանոն, Գերագույն հրամանատարության պատասխանատվություն), ռազմական իրավունքի սկզբունք, ըստ որի հրամանատարները պատասխանատվություն են կրում իրենց ենթակաների ռազմական հանցագործությունների համար։

Եզրույթը կարող է կիրառվել նաև ավելի լայն իմաստով՝ հրամանատարների պարտականությունն է վերահսկել իրենց ենթականերին, ինչպես նաև հրամանատարներն են պատասխանատու ենթակաների՝ այդ պահանջի չկատարման համար։ Կանոնը կիրառվում է ինչպես ռազմական իրավունքում, այնպես էլ պետական ծառայողների և ընկերությունների ղեկավարների նկատմամբ։

«Թիմային պատասխանատվության» սկզբունքն առաջին անգամ հիշատակվել է 1899 և 1907 թվականների Հաագայի կոնվեցիաներում և առաջին անգամ կիրառվել է Գերմանիայի Գերագույն դատարանի կողմից 1921 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ընթացող Լեյպցիգի դատական գործի ժամանակ, որտեղ քննվում էին Գերմանիայի կատարած ռազմական հանցագործությունները։

«Յամասիտայի կանոնը» հենվում է ԱՄՆ Գերագույն դատարանի ստեղծած նախադեպի վրա, որը կիրառվել է ճապոնացի գեներալ Տոմոյուկի Յամասիտայի գործում։ Նա քրեական պատասխանատվության է ենթարկվել 1945 թվականին՝ Ֆիլիպիններում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ իր զինվորների դրսևորած անմարդկային դաժանության համար։ Յամասիտան մեղադրվեց «հանցավոր անփութության և հրամանատարի իր պարտքը չկատարելու մեջ, որը արտահայտվել է իր ենթակաների գործողությունները չվերահսկելու մեջ, որն էլ վերջիններիս թույլ է տվել ռազմական հանցագործություններ կատարել»։

«Մեդինայի կանոնն» ընդունվել է 1971 թվականին ԱՄՆ բանակի կապիտան Էռնեստ Մեդինայի դատական գործի լսման ժամանակ, որտեղ քննվում էր Վիետնամի պատերազմում Սոնգմի գյուղի բնակիչների զանգվածային սպանությունը։ Կանոնը պնդում է, որ հրամանատարը, որը տեղյակ է իր ենթակաների կողմից մարդու իրավունքների խախտման կամ նրանց կողմից ռազմական հանցագործություններ կատարելու մասին, սակայն ոչ մի միջոցառում ձեռք չի առնում այդ գործողությունները կասեցնելու համար, պետք է քրեական պատասխանատվության ենթարկվի։ Ընդ որում, ինքը Մեդինան արդարացվեց առաջ քաշված մեղադրանքի բոլոր կետերով։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 The interests of States versus the doctrine of superior responsibility Ilias Bantekas, International Review of the Red Cross No. 838, p. 391—402
 YAMASHITA, MEDINA, AND BEYOND: COMMAND RESPONSIBILITY IN CONTEMPORARY MILITARY OPERATIONS MILITARY LAW REVIEW
 THE TRIBUNAL’S FIRST TRIAL TO CONSIDER COMMAND RESPONSIBILITY… by the ICTY
 The Haditha Double Standard by Victor Hansen, JURIST
 The Last Line of Defense: The Doctrine of Command Responsibility, Gender Crimes in Armed Conflict, and the Kahan Report (Sabra & Shatilla) The Berkeley Electronic Press
 YAMASHITA v. STYER, Commanding General, U.S. Army Forces, Western Pacific, Findlaw
 Yamashita v. Styer, 327 U.S. 1 (1946)  or  
 The Yamashita Standard by Anne E. Mahle, PBS
 Command Responsibility in the United States by Anne E. Mahle, PBS
  BY JOHN D. HUTSON AND JAMES CULLEN
 Guilty Associations: Joint Criminal Enterprise, Command Responsibility, and the Development of International Criminal Law  by Allison Marston Danner† and Jenny S. Martinez, CALIFORNIA LAW REVIEW
 YAMASHITA, MEDINA, AND BEYOND: COMMAND RESPONSIBILITY IN CONTEMPORARY MILITARY OPERATIONS by MAJOR MICHAEL L. SMIDT
 Command Responsibility and Superior Orders in the Twentieth Century — A Century of Evolution by Stuart E Hendin BA, MA, LLB, LLM, QC, Murdoch University Electronic Journal of Law, Volume 10, Number 1 (March 2003)
 The Last Line of Defense: The Doctrine of Command Responsibility
 SUPERIOR OR COMMAND RESPONSIBILITY
 THE YAMASHITA WAR CRIMES TRIAL: COMMAND RESPONSIBILITY THEN AND NOW  by Major Bruce D. Landrum
 Sugamo and the River Kwai By Robin Rowland, Paper presented to Encounters at Sugamo Prison, Tokyo 1945-52, The American Occupation of Japan and Memories of the Asia-Pacific War, Princeton University, May 9, 2003
 ROLE OF THE ARMED FORCES IN THE PROTECTION AND PROMOTION OF HUMAN RIGHTS General McCaffrey presented the following on 18 November 1995 during «Nuremberg and the Rule of Law: A Fifty-Year Verdict.»
 THE CONTEMPORARY LAW OF SUPERIOR RESPONSIBILITY  By Ilias Bantekas, the American Journal of International Law v.93, no. 3, July 1999

Արտաքին հղումներ 
 Human Rights First; Private Security Contractors at War: Ending the Culture of Impunity (2008) 
 Human Rights First; Command’s Responsibility: Detainee Deaths in U.S. Custody in Iraq and Afghanistan 
 Джейми Аллан Уильямсон «Некоторые размышления об ответственности командования и уголовной ответственности», журнал Международного Красного Креста, Том 90 Номер 870 Июнь 2008 г., стр 131

Ռազմական իրավունք
Միջազգային քրեական իրավունք
Իրավունքի սկզբունքներ