Բազմատիեզերք

Բազմատիեզերք ( ) կամ մետատիեզերք, հնարավոր անվերջ կամ վերջավոր տիեզերքների հիպոթետիկ բազմությունը (ներառյալ մեր տիեզերքը), որոնք միասին ներառում են գոյություն ունեցող ամեն ինչ. տարածության, ժամանակի, նյութի և էներգիայի ամբողջականությունը, ինչպես նաև դրանք նկարագրող ֆիզիկական օրենքները և հաստատունները։ Բազմատիեզերքի տարբեր տիեզերքները երբեմն կոչվում են «զուգահեռ տիեզերքներ» կամ «այլընտրանքային տիեզերքներ»։

Բացատրություն 
Բազմատիեզերքի կառուցվածքը, յուրաքանչյուր տիեզերքի բնույթը նրանում և առնչությունները տարբեր բաղադրիչ տիեզերքների միջև կախված են տվյալ հիպոթեզով ներկայացվող յուրօրինակ բազմատիեզերքից։ Բազմաթիվ տիեզերքների հիպոթեզներ կան տիեզերագիտության մեջ, ֆիզիկայում, աստղագիտությունում, կրոնում, փիլիսոփայության մեջ, տրանսպերսոնալ հոգեբանության մեջ, գեղարվեստական գրականության մեջ, մասնավորապես՝ գիտական ֆանտաստիկայում և ֆենտեզիում։ Այս կոնտեքստներում զուգահեռ տիեզերքները, ի թիվս այլ անվանումների, հաճախ կոչվում են նաև «այլընտրանքային տիեզերքներ», «քվանտային տիեզերքներ», «փոխթափանցող չափականություններ», «զուգահեռ չափումներ», «զուգահեռ աշխարհներ», «այլընտրանքային իրականություններ», «այլընտրանքային ժամանակներ»։ «Բազմատիեքզերք» բառ 1895 թվականին հնարել է ամերիկացի փիլիսոփա և հոգեբան Ուիլյամ Ջեյմսը, սակայն այլ կոնտեքստում։
 
Ֆիզիկոսները շարունակաբար վիճում են բազմատիեզերքի հիպոթեզների շուրջ։ Հայտնի ֆիզիկոսները համաձայնության չեն գալիս բազմատիեզերքի գոյության և նույնիսկ այդ հարցը գիտական ուսումնասիրության առարկա դարձնելու վերաբերյալ։ Լուրջ անհանգստություն է առաջացնում բազմատիեզերքը փորձարարական ստուգումներից ազատելու ճիգերը, ինչը կարող է աղավաղել գիտության հանդեպ հանրության վստահությունը և վերջնականապես խաթարել հիմնարար ֆիզիկայի բնույթը։ Ոմանք պնդում են, որ բազմատիեզերքի հարցը ավելի շուտ փիլիսոփայական է, քան՝ գիտական, քանի որ այն հերքելիության կարիք ունի. Տեսությունը գիտափորձերի միջոցով ժխտելու հնարավորությունը միշտ ընդունված գիտական մեթոդի մաս է կազմում։ Պոլ Շտայնհարդտը պնդում է, որ ոչ մի գիտափորձ չի կարող բացառել տեսությունը, եթե այն տալիս է բոլոր հնարավոր ելքերը։
 
Բազմատիեզերքի հիպոթեզի կողմնակիցներ են Սթիվեն Հոքինգը, Բրայան Գրինը Մաքս Տեգմարկը Ալան Գութը,, Անդրեյ Լինդեն, Միչիո Կակուն, Դեյվիդ Դոյչը Լեոնարդ Սյուզկինդը Ռաջ Պաթրիան, Ալեքսանդր Վիլենկինը, Լաուրա Մերսինի-Հուգթոնը, Նիլ Դեգրաս Թայսոնը և Շոն Քերոլը։

Բազմատիեզերքի գաղափարը չօժանդակող գիտնականներից են Նոբելյան մրցանակակիր Սթիվեն Վայնբերգը, Նոբելյան մրցանակակիր Դեյվիդ Գրոսը, Պոլ Շտայնհարդտը, Նիլ Տուրոկը, Վյաչեսլավ Մուխանովը, Մայքլ Թյորները, Ռոջեր Փենրոուզը, Ջորջ Էլլիսը, Ջորջ Սիլկը, Ադամ Ֆրանկը, Մարչելո Գրեյզերը, Ջիմ Բագոտը և Պոլ Դեյվիսը։

Ծանոթագրություններ 

Տիեզերք
Տիեզերագիտություն