Պավել Անտոկոլսկի

Պավել Գրիգորևիչ Անտոկոլսկի (, ), ռուս խորհրդային բանաստեղծ, թարգմանիչ և դրամատուրգ։

Կենսագրություն 
Պավել Անտոկոլսկին ծնվել է 1896 թվականի հունիսի 19-ին Սանկտ Պետերբուրգում՝ երդվյալ հավատարմատար և դատական վերահսկիչ Գերշոն Մովշևիչ (Գերասիմ, Գրիգորի Մոիսեևիչ։) Անտոկոլսկու (1864-1941) և Օլգա Անտոկոլսկու ընտանիքում (?֊1935)։ Հայրն աշխատել է մասնավոր ընկերություններում, ավելի ուշ՝ ընդհուպ մինչև 1933 թվականը աշխատել է խորհրդային հաստատություններում։ Մայրը հաճախել է Ֆրյոբելի դասընթացներին։ Ընտանիքն ապրել է Վիլնյուսում, որտեղ ծնվել են նրա քույրերը՝ Եվգենիան (1900), Նադեժդան (1903) և Մարիան։ 1904 թվականին ընտանիքը տեղափոխվում է Մոսկվա։ Սովորել է Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում (չի ավարտել)։

Տպագրվել սկսել է 1918 թվականից։ Բանաստեղծությունների առաջին գիրքը հրատարակել է 1922 թվականին։ 1919-1934 թվականներին աշխատել է Ե․ Վախթանգովի անվան դրամատիկական ստուդիայում՝ որպես ռեժիսոր, այնուհետև աշխատել է վերակազմավորված Ե․ Վախթանգովի անվան թատրոնում։ Ստուդիայի համար գրել է երեք պիես, որոնցից են «Кукла Инфанты»-ը (1916) և «Նշանդրեք երազում»-ը (1917֊1918)։ Հեղափոխության տարիներին ընկերություն է արել Մարինա Ցվետաևայի հետ։

Հետաքրքրվել է Տաճարականների միաբանության պատմությամբ և հոգևոր կյանքով․ միստիկական գաղափարների ազդեցության տակ Ե․ Վախթանգովի անվան թաատրոնի համար գրել է Հերբերտ Ուելսի «Երբ քնածը կարթնանա» վեպի բեմարկությունը։

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ ղեկավարել է ռազմաճակատի թատրոնը։ 1943 թվականից ԽՄԿԿ անդամ։ 1945 թվականի գարնանը ժամանել է Տոմսկ՝ որպես Տոմսկի Վ․ Չկալովի անվան մարզային դրամատիկական թատրոնի ռեժիսոր։

Պավել Անտոկոլսկին մահացել է 1978 թվականի հոկտեմբերի 9-ին։ Թաղված է Մոսկվայի Վոստրյակովսկի գերեզմանատանը՝ 10 տարի առաջ մահացած կնոջ և մուսայի՝ Վախթանգովի անվան ստուդիայի դերասանուհի Զոյա Բաժանովայի կողքին։

Ընտանիք 
 Առաջին կինը (1919 թվականից)՝ Նատալյա Շչեգլովան է (1895֊1983)։
 Դուստրը՝ Նատալյան (ծն․ 1921), նկարչուհի է (ամուսինը՝ պոետ Լեոն Տոոմն է, 1921֊1969)։
 Թոռը՝ Անդրեյ Տոոմը (ծն․ 1942), ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու, Պեռնամբուկոյի Դաշնային համալսարանի վիճակագրության ֆակուլտետի պրոֆեսոր (Բրազիլիա)։
 Որդին՝ Վլադիմիրը (1923֊1942), կրտսեր լեյտենանտ էր, որը զոհվել է պատերազմում։ Նրա հիշատակին է նվիրված «Որդի» պոեմը (1943)։
 Երկրորդ կինը՝ դերասանուհի Զոյա Բաժանովան է։
 Քեռին (հոր եղբայրը)՝ նկարիչ Լև Անտոկոլսկին է։

Գրական գործունեություն 

Բանաստեղծությունների առաջին գիրքը լույս է տեսել 1922 թվականին։ Սկզբնական շրջանի ստեղծագործություններին բնորոշ է ռոմանտիզմը («Արևմուտք», 1926, «Երրորդ գիրք», 1927)։ 1930-ական թվականներին պատկերել է խորհրդային իրականությունը, նոր մարդուն («Գործող անձինք», 1932, «Մեծ հեռաստաններ», 1936 և այլն)։

Լավագույն գործն է «Որդին» (1943, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1946) պոեմը։ Ետպատերազմյան շրջանի նշանավոր ստեղծագործություններից են «Մերձարբատյան նրբանցքում» (1954) պոեմը, «Պոետներն ու ժամանակը» (1957), «Պուշկինի մասին», «Վիետնամի ուժը։ «Ճանապարհորդական օրագիր» (1960), «Բանաստեղծների ուղիները» (1965) հոդվածների ժողովածուները։ Թարգմանել է Ավետիք Իսահակյանի, Եղիշե Չարենցի և հայ այլ բանաստեղծների գործեր։

Թարգմանել է նաև ֆրանսիացի, բուլղար, վրացի, ադրբեջանցի բանաստեղծների ստեղծագործությունները։ Թարգմանությունների թվում են Վիկտոր Հյուգոյի «Մահվան դատապարտվածի վերջին օրը» վիպակը և «Արքան զվարճանում է» ռոմանտիկ դրաման։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Казак В.: Лексикон русской литературы XX века

Արտաքին հղումներ 
 Պավել Անտոկոլսկու հիշատակին նվիրված կայք 
 Բորիս Կուշներ․ «Դո՛ւ, սի՛րտ, կարող ես պայթել»։ Մի քանի նշում Պավել Անտոկոլսկու «Հեռու էր դա այնտեղ․․․» գրքի մասին։ (Ամսագիր «Սեմ իսկուստվ») 

Ռուս բանաստեղծներ
Խորհրդային բանաստեղծներ
Խորհրդային թարգմանիչներ
Ռուս թարգմանիչներ
ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Ե․ Վախթանգովի անվան թատրոնի անձինք
20-րդ դարի թարգմանիչներ
Ռուս դրամատուրգներ
20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Հրեա բանաստեղծներ
Ռուս լեզվաբաններ
Թատերական ռեժիսորներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով