Էդմունդ Վնուկ-Լիպինսկի

Էդմունդ Վնուկ-Լիպինսկի (, մայիսի 4, 1944, Սուխա, Պոմերանիա, Վարտելանդ, Երրորդ Ռայխ - հունվարի 4, 2015, Վարշավա, Լեհաստան), լեհ սոցիոլոգ, քաղաքագետ և գրող։

Կենսագրություն

Երիտասարդ տարիներ 
Էդմունդ Վնուկ-Լիպինսկին ծնվել է 1944 թվականի մայիսի 4-ին Սուխայում։ 1966 թվականին ավարտել է Վարշավայի համալսարանի սոցիոլոգիայի բաժինը։ 1992 թվականին ստացել է Վարշավայի համալսարանի հումանիտար գիտությունների պրոֆեսորի կոչում։

Գիտական գործունեություն 
1991 թվականին հիմնադրել է Լեհաստանի գիտությունների ակադեմիայի Քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտը և մինչև 1993 թվականը եղել է նրա տնօրենը։ 1995-1996 թվականներին եղել է Հասարակական աշխատանքների ինստիտուտի ղեկավար։ Դասախոսություններ է կարդացել Վիեննայի հումանիտար գիտությունների ինստիտուտում, Նոտր-Դամի համալսարանում, Ֆրանսիայի Գիտական հետազոտությունների ազգային կենտրոնում, Կանադայի, Նորվեգիայի, Բուլղարիայի և Գերմանիայի համալսարաններում։ 2006-2012 թվականներին եղել է Վարշավայի «Collegium Civitas» համալսարանի ռեկտորը, այնուհետև սոցիոլոգիայի ամբիոնի ղեկավարն ու պատվավոր ռեկտորը։ Եղել է Միջազգային սոցիոլոգիական ասոցիացիայի և Յագելոնսկի ինստիտուտի խորհրդի անդամ։

Քաղաքական գործունեություն 
Եղել է «Սոլիդարնոստ» շարժման սոցիալական քաղաքականության խորհրդական և դեմոկրատական ընդդիմության կողմից մասնակցել Կլոր սեղանին։ 1989-1991 թվականներին գլխավորել է Քաղաքացիական խորհրդարանական ակումբի գիտական խորհրդատուների թիմը։ 2008 թվականից եղել է Լեհաստանի նախագահին կից կրթության և հետազոտությունների հարցերով խորհրդի անդամ։ 2010 թվականի արտահերթ նախագահական ընտրությունների ժամանակ եղել է Բրոնիսլավ Կոմորովսկուն սատարող կոմիտեի անդամ։

Մահ և հուղարկավորություն 
Էդմունդ Վնուկ-Լիպինսկին մահացել է 2015 թվականի հունվարի 4-ին Վարշավայում՝ ծանր հիվանդությունից հետո, 70 տարեկանում։ Հրաժեշտի արարողությունը տեղի է ունեցել հունվարի 9-ին Վարշավայի Սուրբ Աննա եկեղեցում, հուղարկավորությունը՝ Վավժիշևսկի գերեզմանատանը։

Պարգևներ 
2010 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Լեհաստանի նախագահ Բրոնիսլավ Կոմորովսկին Էդմունդ Վնուկ-Լիպինսկուն շնորհել է Լեհաստանի վերածննդի շքանշան «գիտա-հետազոտական, կրթական և սոցիալական գործունեության բնագավառներում ունեցած ակնառու ձեռքբերումների, Լեհաստանում և ամբողջ աշխարհում գիտության ժողովրդականացման համար»։

Մատենագրություն 
Որպես գրող՝ Վնուկ-Լիպինսկին մասնագիտացել է սոցիալական ֆանտաստիկ գրականության բնագավառում, որում նկարագրվում է սոցիալական տարբեր խմբերի մարդկանց և տոտալիտար պետության կառավարության հարաբերությունները։ Նրա առավել հայտնի ստեղծագործություններից է «Apostezjon» եռերգությունը՝ բաղկացած «Wir pamięci» (1979), «Rozpad połowiczny» (1988) և «Mord założycielski» (1989) գրքերից։ 1988 թվականին Վնուկ-Լիպինսկին իր «Rozpad połowiczny» գրքի համար ստացել է Յանուշա Ա․ Զայդելի անվան մրցանակ։

Սոցիոլոգիայի բնագավառի ընտրյալ աշխատանքներ 
 Praca i wypoczynek w budżecie czasu, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Gdańsk 1972
 Metody badania czasu wolnego a socjologiczna interpretacja materiału empirycznego. Referat, Komitet Statystyki i Ekonometrii PAN, Gdańsk 1973
 Czas wolny. Współczesność i perspektywy, Instytut Wydawniczy, Warszawa 1975
 Problematyka kształtowania się potrzeb czytelniczych, Instytut Książki i Czytelnictwa, BN, Warszawa 1975
 Rozumienie kultury. Szkice socjologiczne, Instytut Wydawniczy CRZZ, Warszawa 1979
 Budżet – struktura społeczna – polityka społeczna, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1981
 Rozpad połowiczny. Szkice z socjologii transformacji ustrojowej, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 1991
 Demokratyczna rekonstrukcja. Z socjologii radykalnej zmiany ustrojowej, PWN, Warszawa 1996
 Granice wolności. Pamiętnik polskiej transformacji, Warszawa 2003
 Świat międzyepoki, Znak, Kraków 2004
 Socjologia życia publicznego, Scholar, Warszawa 2005

Ծանոթագրություններ 

Լեհ սոցիոլոգներ
Լեհ գրողներ
Վարշավայի համալսարանի շրջանավարտներ
Լեհ ֆանտաստ գրողներ