Ներսես Մոկացի

Ներսես Մոկացի նաև Ներսես Վանեցի, Ներսես Բեղլու (մոտ 1575, գյուղ Հասկնջավ (Վանի նահանգի Մոկսի գավառ) - 1625, Վանա լճի Լիմ կղզի), բանաստեղծ, կրթական-լուսավորական գործիչ, փիլիսոփա։

Կենսագրություն 
Կրթություն է ստացել հորեղբոր՝ Հայրապետ վարդապետի մոտ, այնուհետև աշակերտել է Բարսեղ Աղբակեցուն։ Ներսես Մոկացու գործունեությունը կապված է Բաղեշի Ամրդոլու վանքի Հարանց անապատի և Լիմ անապատի ու իր հիմնադրած դպրոցի (1622) հետ։

Ներսես Մոկացու փիլիսոփայական հայացքները դրսևորվել են «Վիճաբանութիւն երկնի եւ երկրի» այլաբան, բանաստեղծության մեջ։ Հոգու և մարմնի փոխհարաբերության հարցում գերադասությունը տալիս է մարմնին, երկնքի և երկրի հակադրության հարցում՝ երկրին։

Ներսես Մոկացու գործունեությունը կապված է Բաղեշի Ամրդոլու վանքի, Սյունյաց Մեծ անապատի և Լիմ կղզու միաբանության հետ, որի հիմնադիրն է (1622) ինքը։ Ավանդել է արտաքին գիտություններ։ Ներսես Մոկացու ստեղծագործությունը կարելի է բաժանել 3 խմբի՝ պատմական, հոգու և մարմնի փոխհարաբերության, ավանդական-առասպելական։ Պատմական երկերում հեղինակը հաղորդում է այնպիսի փաստեր, որոնք չկան այլ աղբյուրներում։ Այդպիսին է «Օրհնեալ Տեր Յիսուս փրկիչ» տողով սկսվող ներբողը նվիրված է Հարանց անապատի հիմնադրմանը։ Մի այլ գրվածքում պատկերել է Անդրեաս քահանայի նահատակությունը՝ Շահ Աբբասի հրամանով (1617)։ «Ի հոլովել ժամանակին» տողով սկսվող ողբում նկարագրել է Սալահ ադ Դինի կողմից Երուսաղեմի գրավումը (1187)։ Ներսես Մոկացու փիլիսոփայական հայացքները դրսեորվել են «Վիճաբանություն երկնի և երկրի» այլաբանական բանաստեղծության մեջ։ Հոգու և մարմնի պայքարի հարցում նա համարձակորեն առավելությունը տալիս է մարմնին, երկնքի և երկրի հակադրության հարցում՝ երկրին։

Երկեր 
 Բանաստեղծություններ, Երևան, 1975, 208 էջ։
 Բանաստեղծություններ, Երևան, 1985, 165 էջ։

Գրականություն 
 Ալիշան Ղ․, Հայապատում, Վենետիկ, 1901։
 Ակինյան Ն․, Բաղեշի դպրոցը, Վիեննա, 1952։
 Մնացականյան Ա․, Հայկական միջնադարյան ժողովրդական երգեր, Երևան, 1956։
 Խաչատրյան Պ․, Հայ միջնա դարյան պատմական ոդբեր, Երևան, 1969։
 Լևո, Երկ․ ժող․, հ․ 3, գիրք Ա Երևան, 1969։
 Աբևղյան Մ․, Երկ․, հ․ 7, Երևան, 1975։

Տես նաև 
 Լիմի գրչության կենտրոն

Ծանոթագրություններ 

Հայ փիլիսոփաներ
Հայ բանաստեղծներ
Հայ գրողներ