Մոնիր Ֆարմանֆարմայան

Մոնիր Շարուդի Ֆարմանֆարմայան (, ), իրանցի արվեստագետ, ավանդական ժողարվեստի հավաքորդ։ Համարվում է ժամանակակից արվեստի իրանյան ամենակարկառուն ներկայացուցիչներից, առաջին ժամանակակից նկարիչը, ով գեղարվեստական պրակտիկայում միավորում է իրանյան ժառանգության երկրաչափական պատկերը և կտրված ապակե խճանկարային տեխնիկան ժամանակակից արևմտյան երկրաչափական աբստրակցիայի ռիթմերին։

Կենսագրություն

Կրթություն 
Մոնիր Ֆարմանֆարմայանը ծնվել է Իրանի հյուսիսարևմտյան Ղազվին քաղաքում։ Նկարչություն սովորել է մանուկ հասակից, գծանկարչության դասեր է առել, ուսանել է բացիկների վրա արևմտյան արվեստի պատկերում։ 1944 թվականին ավարտել է Թեհրանի համալսարանի գեղարվեստի ֆակուլտետը և շոգենավով տեղափոխվել Նյու Յորք։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատճառով Փարիզում ուսանելու նրա պլանները ի չիք են դարձել։ Նյու Յորքում սովորել է Կորնելի համալսարանի Պարսոնս դիզայն դպրոցի իլյուստրացիայի նորաձևության բաժնում և Նյու Յորքի արվեստի ուսանողների լիգայում։ Որպես նորաձևության իլյուստրատոր կատարել է տարբեր աշխատանքներ, աշխատել է Glamour ամսագրում, Bonwit Teller հանրախանութում, որտեղ էլ ծանոթացել է Էնդի Ուորհոլի հետ։ Արվեստում էլ ավելի է կատարելագործվել թանգարաններ կատարած այցելությունների, «Eighth Street Club»-ում ցուցադրության ժամանակ, ինչպես նաև ընկերանալով ժամանակակից արվեստագետների՝ Լուիզա Նևելսոնի, Ջեքսոն Պոլլոքի, Վիլեմ դե Կունինգի, Բարնետ Նյումանի, Ջոան Միտչելի հետ։

1957 թվականի սկզբում տեղափոխվել է Իրան։ Ոգեշնչված տեղի մշակույթով՝ նա բացահայտեց իր երկրի պատմության «տոհմական և ժողովրդական արտիստիկ ավանդույթների հմայքը», որը նրան ստիպեց վերանայել անցյալը և հասկանալ դեպի արվեստ իր նոր ճանապարհը։ Հետագա տարիներին նա զարգացրել է իր պարսկական ոգեշնչումը՝ ստեղծելով հայելային խճանկարներ, աբստրակտ մոնոտիպեր՝ իր աշխատանքները 1958 թվականին ներկայացնելով է Վենետիկի Բիենալեի Իրանի տաղավարում, ինչպես նաև մի շարք այլ ցուցահանդեսներում, ինչպիսիք են Թեհրանի համալսարանի ցուցահանդես (1963), Իրանա-ամերիկյան ընկերության ցուցահանդես (1973), Ջեք Կապլան/Mario Ravagnan պատկերասրահի ցուցահանդես (1974)։

Աքսոր, երկրորդ վերադարձը դեպի Թեհրան 
1979 թվականին Ֆարմանֆարմայանը իր երկրորդ ամուսնու՝ Աբոլբաշարի հետ ճամփորդում են Նյու Յորք՝ այցելելու ընտանիքին, երբ սկսվում է Իրանական հեղափոխությունը և նրանց արտաքսում են Իրանից, որը տևում է շուրջ 20 տարի։ Ֆարմանֆարմայանը հայելային խճանկարներ ստեղծելիս փորձում է համակերպվել Ամերիկայում առկա սահմանափակ ռեսուրսներով, սակայն նյութերի պակասը, համեմատաբար անփորձ աշխատողները սահմանափակում էին նրա աշխատանքը։ Միաժամանակ նա մեծ կարևորություն է տալիս արվեստի այլ բնագավառների՝ կոմիսիոն վաճառք, տեքստիլ դիզայն, գծանկարչություն։

Իրան վերադառնում է 1992 թվականին, այնուհետև՝ 2004 թվականին, վերահաստատում է իր տեղն Իրանի արվեստի համայնքում, հավաքելով հին և նոր աշխատակիցներին՝ օգնելու ստեղծել խճանկարներ։ Ներկայումս ապրում և ստեղծագործում է Թեհրանում։

Ցուցահանդեսներ 
Ֆարմանֆարմայանի աշխատանքները ցուցադրվել են Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Գրեյ արվեստի պատկերասրահում, Փարիզի և Նյու Յորքի Դենիս Ռենե պատկերասրահում, Լոնդոնի Լեյթոն տուն- թանգարանում, Մյունիխի գեղարվեստի տանը, Դուբայի Երրորդ գիծ պատկերասրահում, Բեռնի Zentrum Paul Klee, Վիեննայի Lower Belvedere, Տոկիոյի Օտա գեղարվեստի պատկերասրահում։ 2010 թվականին մասնակցել է Սան Պաուլոյի 29-րդ բիենալեին, 2009 թվականին՝ 6-րդ խաղաղօվկիանոսյան եռամյա ժամանակակից արվեստի ցուցահանդեսին և Վենետիկի բիենալեներին (1958, 1966 և 2009)։ 1958 թվականին արժանացել է Վենետիկի փառատոնի իրանյան տաղավարի ոսկե մեդալի։

«Անսահման հնարավորություն. հայելային աշխատանքներ և գծանկարներ» խոշորամասշտաբ ցուցահանդեսը Պորտուգալիայի Սռալվես թանգարանում համադրել է Սյուզան Կոտերը (2014-2015), 2015 թվականին ցուցադրությունը ներկայացվել է Նյու Յորքի Սոլոմոն Գուգենհայմի թանգարանում։

Ինստալյացիոն փորձարկումներ 
Խոշորամասշտաբ ինստալյացիոն փորձարկումներ է արել Քուինսլենդ արվեստի սրահում (2009), Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանի Ջամիլ հավաքածուում (2006), Նյու Յորքի Dag Hammerskjod շենքում (1981) Niyavaran մշակույթի կենտրոնում (1977-1978), ինչպես նաև ձեռքբերումներ Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի, Թեհրանի ժամանակակից արվեստի թանգարանի և Տոկիոյի ժամանակակից արվեստի թանգարանի համար։

Անձնական կյանք 
1950 թվականին ամուսնացել է իրանցի նկարիչ Մանուչեր Եկտայի հետ, 1953 թվականին ամուսնալուծվել են և 1957 թվականին Մոնիրը վերադարձել է Թեհրան, ամուսնացել իրավաբան Աբոլբաշար Ֆարմանֆարմայանի հետ, ով 1991 թվականին մահացել է լեյկոզից։ Ունի երկու դուստր՝ Նիմա և Զահրա։ Իրանում բնակվելու տարիներին Ֆարմանֆարմայանը եղել է հավաքորդ։ Բացի ապակեգործությունը հետամուտ է եղել ավանդական ոսկերչական, խեցեգործական աշխատանքների, ժողովրդական նկարիչներից հավաքել է "coffee-house paintings": Ժողովրդական արվեստին առնչվող նրա աշխատանքների և հավաքածուների ճնշող մեծամասնությունն առգրավվել, վաճառվել կամ ոչնչացվել է։

2015 թվականին Ֆարմանֆարմայանն ընդգրկվել է BBCի «100 կանանց» ցանկում։

Ֆարմանֆարմայանի հուշագրությունները ներկայացված են «Հայելային պարտեզ. հուշագրություն» գրքում (համահեղինակ՝ Զառա Հուշմանդ, 2007)։

Ֆիլմ 
Ֆարմանֆարմայանի կյանքի և գործունեության մասին պատմող Monir (2014) վավերագրական ֆիլմը նկարահանվել է Բահման Կիարոստամի կողմից։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 ArtForum magazine interview with Monir Shahroudy Farmanfarmaian
 Monir Shahroudy Farmanfarmaian Interview from 2010 with ArtAsiaPacific at the Metropolitan Museum of Art
 
 Monir Shahroudy Farmanfarmaian: Infinite Possibility. Mirror Works and Drawings 

Իրանցի արվեստագետներ
20-րդ դարի նկարչուհիներ
Իրանցի նկարչուհիներ
Կոռնելի համալսարանի շրջանավարտներ
21-րդ դարի կին արվեստագետներ
Թեհրանի համալսարանի շրջանավարտներ