Ավքսենտի Ցագարելի

Ավքսենտի Անտոնի Ցագարելի (,  (21) փետրվարի, 1857, Դիգոմի -  (25) օգոստոսի, 1902, Թիֆլիս), վրացի դրամատուրգ, ռեժիսոր և դերասան։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Խանումա» պիեսն է։

Կենսագրություն 
Ավքսենտի Ցագարելին ծնվել է 1857 թվականի փետրվարի 9-ին (21-ին) Դիգոմի բնակավայրում։

Սովորել է հոգևոր սեմինարիայում։ Վաղ տարիքից սիրել է վրացական թատրոնը։

1878 թվականին հրատարակվում է Ցագարելիի առաջին պիեսը՝ «Հիմա ժամանակներն ուրիշ են» (բեմադրվել է 1879 թվականին, 1965 թվականին պիեսի հիման վրա նկարահանվել է համանուն ֆիլմը), որ հասարակության ու մամուլի կողմից արժանացավ ջերմ ընդունելության։ Պոետական տաղանդն ու հումորի զգացումն ավելի վառ դրսևորվեցին նրա հետագա պիեսներում՝ «Խանում» (կամ «Խանումա») (բեմադրվել է 1882 թվականին, թարգմանվել է հայերեն ու ռուսերեն), «Մայկո», «Ցիմբիրելի» (1886), «Խնամախոս», «Բայկուշ», «Մայր վրացուհի», «Ինչով գաս, նրանով էլ կգնաս» (բեմադրվել է 1902 թվականին) և այլն։

Մոտիկից ծանոթ լինելով հայ-վրացական կյանքին՝ Ցագարելին ստեղծել է Թիֆլիսի հասարակության ներկայացուցիչների բավական ռեալիստական կերպարներ։
Ցագարելին նաև կատարել է դրամատիկական երկերի թարգմանություններ. վրացական թատրոնի համար նա թարգմանել է շուրջ 20 պիեսներ, այդ թվում՝ Ալեքսանդր Օստրովսկու ստեղծագործություններից։

Ապրուստը հոգալու համար Ցագարելին դերասանական ու գրական գործունեությանը զուգահեռ որպես կայարանապետ աշխատել է Անդրկովկասի երկաթգծում։

Իր կյանքի վերջին երկու տարիները Ցագարելին անցկացրել է Թիֆլիսում, որտեղ մասնակցել է «Մոամբե» ու «Ցնոբիս-Պուրցելի» թերթերի հրատարակությանը։

Այդտեղ Ցագարելին տպագրել է իր հուշերը վրացական թատրոնի մասին ու մի քանի պիեսներ։ Նովո Սենակիում տպագրվում են նրա երկերի երկու հատորները (1899)։

Ավքսենտի Ցագարելիի ստեղծագործությունը արժևորել են Իլյա Ճավճավաձեն ու Ալեքսանդր Օստրովսկին։

Ավքսենտի Ցագարալիի կինն էր դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի Նատո Գաբունիան։

Ցագարելիի պիեսների հիման վրա են ստեղծվել՝
 Վիկտոր Դոլիձեի «Քեթո և Կոտե» կատակերգական օպերան,
 «Քեթո և Կոտե», «Հիմա ժամանակներն ուրիշ են» ֆիլմերը,
 Դրամատիկական մեծ թատրոնի «Խանումա» ներկայացումը, որ հեռուստատեսության համար նկարահանվել է 1978 թվականին։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Энциклопедического словаря Брокгауза и Ефрона (1890-1907).

Վրացի գրողներ
Վրացի դրամատուրգներ
Վրացի դերասաններ
Վրացի ռեժիսորներ
Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Անձինք Թբիլիսիից