Պիստակենի բթատերև

Պիստակենի բթատերև (), աղտորազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն 
Տերևաթափ ծառ է՝ 8-10 (մինչև 15) մ բարձրությամբ և գնդաձև սաղարթով։ 1 մ տրամագիծով բունը ծածկված է ճաքճքված, գորշամոխրավուն կեղևով։ Բողբոջները նստադիր են, թեփուկավոր, թեթևակի աղվամազապատ։ Տերևները կենտ-փետրաձև են, կազմված (3) 5-7 (9) տերևներից։ Տերևակոթունը մազմզուկապատ է, վերևի մասում՝ թեթևակի թևավոր, 13-17 սմ ընդհանուր երկարությամբ։ Տերևները ձվաձև են կամ նեղ-ձվաձև, համարյա նստադիր, 4-5 (7) սմ երկարությամբ և 1,5-3 սմ լայնությամբ, ամբողջաեզր, վերևի կողմից մուգ կանաչ և փայլուն, ներքևի կողմից բաց կանաչ և անփայլ։ Երկտուն բույս է։ Ծաղկում է տերևները բացվելուց առաջ կամ տերևների բացվելու սկզբում։ Ծաղիկները հավաքված են 4-6 (9) սմ երկարությամբ հուրաններում։ Ծաղկապատը կազմված է (2) 4-5 (11) երկարավուն-ձվաձև թաղանթանման տերևիկներից։ Առէջային ծաղիկներն ունեն 5-6 առէջներ, վարսանդայինները՝ 1 վերնադիր սերմնարան։ Կորիզապտուղները լայն, հակառակ ձվաձև են, կարմրավուն, ավելի ուշ դառնում են կապտավուն։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

Տարածվածություն 
Տարածված է Կովկասում, Փոքր Ասիայում, Ղրիմում, Արևմտյան Իրանում։ Չորադիմացկուն, լուսասեր ու կրասեր բույս է։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, աղադիմացկուն է։ Դանդաղ է աճում։ Առատ մացառներ է տալիս, որի շնորհիվ անփոխարինելի ծառատեսակ է չոր, քարքարոտ լանջերի ամրացման, էրոզիայի դեմ պայքարելու համար։ Ապրում է մինչև 1000 տարի։ Բազմանում է սերմերով, մացառներով։ Աճում է ստորին, երբեմն նաև միջին լեռնային գոտիների չոր քարքարոտ հարավային լանջերին, ձորերում և կիրճերում։ Հազվադեպ հանդիպում է Տավուշի, Սյունիքի, Վայոց ձորի մարզերում և Երևանում։ Աճեցվում է որպես գեղազարդային բույս։

Նշանակություն 
Պտուղները, որոնք ուտելի են, պարունակում են 60% ճարպեր և 26% ազոտային նյութեր։ Տերևները պարունակում են 8-20% դաբաղանյութեր։ Ծառի բնից ստացվող խեժը, որը պարունակում է ճարպային և եթերային յուղեր, եռտերպենային միացություններ, ունի բուժիչ հատկություններ։ Պտուղներն օգտագործում են որպես սնունդ թարմ, չորացրած և բոված վիճակում։ Եթերային յուղն ու խեժը օգտագործվում են օծանելիքի արտադրության մեջ, իսկ ճարպային յուղերն՝ օճառագործության մեջ։ Սերմերն ու տերևներն, որոնք պարունակում են C վիտամին, օգտագործվում են որպես անասնակեր։

Ծանոթագրություններ 

Փշատազգիներ
Բազմամյա բույսեր
Դեղաբույսեր
Ծածկասերմեր
Դեկորատիվ բույսեր