Ռուանդերեն

Ռուանդերեն (ինքնանվանում՝ Kinyarwanda), Ռուանդայում խոսող ժողվրդի մեծամասնական լեզուն է։ Ռուանդերենը պատկանում է Բանտու լեզվաընտանիքի Նիգերոկոնգոլեզյան լեզուների շարքին։ Ռուանդերենը մեծ մասամբ տարածված է Ռուանդայու, որտեղ այն համարվում է պաշտոնական լեզու։ Լեզուն տարածված է նաև Ռուանդայի հարավում և Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն արևելյան մասում։

Հնչակարգություն 
Ռուանդերենը համարվում է երաժշտական լեզու։

Գրականությունը հիմնված է լատիներենի այբուբենի վրա.

Ոչ պաշտոնական խոսքի բառերի վերջում շատ հաճախ բացակայում է «a», «e», կամ «i» ձայնավորները, որին հաջորդում է մի բառ, որը սկսում է ձայնավորով, որը, սակայն, չի արտացոլվում գրերում։ Օրինակ, իրենց ազգային հիմնի տողերից այս մեկը՝ Reka tukurate tukuvuge ibigwi wowe utubumbiye hamwe twese Abanyarwanda uko watubyaye berwa, sugira, singizwa itek արտասանվում է «reka tukurate tukuvug' ibigwi wow' utubumiye hamwe twes' abanyarwand' uko watubyaye berwa, sugira singizw' iteka»:

Զուգորդություններ «ki»-ն և «ke»-ն կարող են արտասանվել այսպես  կամ այսպես , կամ էլ որպես  և , կախված խոսողի գերադասումից։

Ոչ պաշտոնական լեզվում կան մի շարք նորմայից շեղումներ «բաղաձայն+w» և «բաղաձայն+y» զուգակցումներում։ Մասնավորապես «rw» զուգակցումում (ինչպես Rwanda բառում) արտասանվում է ինչպես : Առավել ակնառու տարբերությունները.

{| class=wikitable
! Անվանում!! Արտասանություն
|-
| rw || 
|-
| pw || 
|-
| bw || 
|-
| mw || 
|-
| my || 
|-
| tw || 
|-
| dw || 
|-
| cw || 
|-
| by || 
|}

Բոլոր բերված զուգակցումներում ձայները արտասանվումեն առանձին։ Օրինակ, Rwanda բառը արտասանվում է ինչպես :

Քերականություն 
Ռուանդերենում կա գոյականի տասը անվանական դասակարգ։ Առաջին դասակարգումը նախատեսված է մարդկանց նշելու համար։ Երբ փոխարինում են ցուցական դերանունը, ձայնավոր նախածանցը բացակայում է (օրինակ, umu- → mu-)։

Բայ 
Անորոշ դերբայը սկսում է gu--ով կամ ku--ով (kw--ի ձայնավորից առաջ)։ Նախածանցի խոնարհումից անորոշ դերբայը փոխարինվում է համապատասխան նախածանցով՝ ըստ ենթակայի։ Բայի ժամանակը որոշելու համար գոյություն ունի միջածանցի համակարգ։

Նախածանցի դեմքերեը,

Միջածանցի ժամանակ.

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
Ռուսերեն լեզվով
 

Այլ լեզուներով

Արտաքին հղումներ 
 Ռուանդերենը PanAfricanL10n կայքում

Ռուանդայի լեզուներ
Ուգանդայի լեզուներ