Մտրակ և բլիթ

Խրախուսման և պատժման մեթոդ, որ հայտնի որպես «մտրակի և բլիթի» մեթոդ, ներազդեցության կամ խրախուսման տարբեր միջոցների համատեղման մեթոդ. բացասականը «մտրակ» և դրականը՝ «բլիթ»։ Խրախուսման և պատժի մեթոդը օգտագործվում նաև մանկավարժության մեջ, սակայն գործածվում է նաև քաղաքականության(«կոշտ իշխանություն»), մենեջմենթի, հոգեբանության և այլ բնագավառներում։

«Մտրակ և բլիթ» արտահայտությունը այս կամ այն ձևով գործում է նաև այլ լեզուներում։ Ռուսական գրականության մեջ այն առաջացել է XIX—XX դարերում։ Անգլերենում օգտագործվում է «գազար և փայտ» («carrot and stick») տարբերակը՝ ասոցացվելով այն միջոցների հետ, որոնցով կարելի է ստիպել համառ ավանակին շարժվել։

Անձնակազմի շահադրդման այս մեթոդը հնագույններից մեկն է համարվում և կատարելագործված ձևով (մասնավորապես, աշխատանքի գիտական կազմակերպման հիմնադիր Ֆրեդերիկ Թեյլորը փորձել է բարձրացնել «բլիթի» արդյունավետությունը՝ առաջարկելով վճարել կատարած աշխատանքի համար արտադրված արտադրանքի համամասնությանը համապատասխան) գործածվում է ղեկավարների կողմից մինչև օրս։ Բացի այդ՝ համարվում է, որ ներկայումս մեթոդը ավելի քիչ արդյունավետություն ուն։

Սոցիալական հոգեբան Դուգլաս Մաքգրեգորը համարում էր, որ «մտրակի և բլիթի» մեթոդը լավ աշխատում, եթե միայն մարդու մոտ բավարարված չեն հիմնական պահանջմունքները՝ անվտանգության և սննդի բնագավառում։ Իսկ գոյության ադեկվատ մակարդակին հասնելու դեպքում առաջանում են ավելի բարձր մակարդակի պահանջմունքներ, օրինակ, սիրո և ինքնահարգանքի պահանջմունքներ, որոնք այս մեթոդը ոչ արդյունավետ են դարձնում։ Բացի այդ՝ մարդու կյանքում կարող են առաջանալ որոշակի պայմաններ, որոնց դեպքում բարձր մակարդակի պահանջմունքները չեն ճնշվում հիմնական պահանջմունքների չբավարարվածությամբ։

Տես նաև 
 Մոտիվացիա

Ծանոթագրություն

Գրականություն 
 ЕИ Николаева - Поощрение и наказание как методы воспитания …, 2011 - psyjournals.ru 
 

Մանկավարժություն
Հոգեբանական մանիպուլյացիա