Օպերացիոնալիզմ

Օպերացիոնալիզմ ( - գործողություն), 20-րդ դարի բուրժուական փիլիսոփայության մեջ՝ իմացաբանական-մեթոդաբանական ուղղություն։

Հիմնադրում 
Հիմնադրել է ամերիկացի ֆիզիկոս, Պ․ Ու․ Բրիջմենը (1882-1961)։ Օպերացիոնալիզմի ծրագիրը մշակելիս նա նկատի է ունեցել նյուտոնյան մեխանիկայի հասկացությունների՝ մեր դարասկզբին կատարված վերանայումը և, համապատասխանաբար, հարաբերականության տեսության հասկացությունների սահմանման առանձնահատկությունները։

Գիտական տեսությունների հասկացություն 
Ըստ օպերացիոնալիզմի, գիտական տեսությունների հասկացություններն իմաստավոր են (ֆիզիկական բովանդակություն ունեն), եթե սահմանված են օպերացիոնալ կերպով, այսինքն՝ այն փորձնական գործողությունների (այդ թվում մտային գիտափորձում կատարվող գործողությունների) մատնանշումով, որոնց միջոցով դրանք մուծվում են։

Օպերացիոնալիզմը ենթադրում է, որ օպերացիոնալ կերպով սահմանված (և այդպիսով փորձնական արդարացում գտած) տեսական հասկացություններն ապահովված կլինեն գիտության հետագա զարգացման ընթացքում վերանայվելու վտանգից։

Սահմանումներ 
Օպերացիոնալ սահմանումներն իսկապես մեծ տեղ ունեն գիտության մեջ, սակայն օպերացիոնալիզմը դրանց վերագրում է համապարփակ նշանակություն՝ պահանջելով, որ գիտական տեսությունը կազմող բոլոր հասկացությունները լինեն չափելի ֆիզիկական մեծությունները։ Մինչդեռ գիտական տեսության հասկացությունների կազմն իրականում միատարր չէ, և դրանք իմաստավորվում ու արդարացվում են տեսության, որպես համակարգի, ներսում։

Օպերացիոնալիզմը գտնում է, որ տեսական հասկացությունների ամբողջ և միակ բովանդակությունը սպառվում է դրանց օպերացիոնալ սահմանման գործողությունների միագումարով, ուրեմն և փաստորեն մերժում է անմիջական փորձին չհանգող իդեալական էությունների արտացոլումը տեսության մեջ հասկացությունների միջոցով։ Օպերացիոնալիզմը էմպիրիզմի տարատեսակություն է՝ բավականին մոտ պրագմատիզմին։ Օպերացիոնալիզմը որպես առանձին ուղղություն կորցրել է իր ինքնուրույնությունը։

Տես նաև 
Կեղծում

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Ռուսերեն

Գերմաներեն 
 Jürgen Bortz։ Lehrbuch der empirischen Forschung. Springer-Verlag, ISBN 3-540-12852-2
 Jürgen L. Rößler։ Die operationale Definition. Peter Lang. Frankfurt a. M. 1998, ISBN 978-3-631-32891-0
 Heinrich Wottawa։ Psychologische Methodenlehre. Juventa-Verlag, 2. Aufl. 1993, ISBN 3-7799-0314-8
 Michael Häder։ Empirische Sozialforschung. Springer-Verlag, 3. Aufl. 2015, ISBN 978-3-531-19674-9

Գիտության փիլիսոփայություն
Գիտական թերահավատություն
Փիլիսոփայական տեսություններ