Վալերի Բալայան

Վալերի Վազգենի Բալայան (), ռուս, ուկրաինացի կինոռեժիսոր և սցենարիստ, Ռուսաստանի և Ուկրաինայի Կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ, Ռուսաստանի լրագրողների միության անդամ, Ռուսաստանի Կինոդրամատուրգների գիլդիայի անդամ, Ռուսաստանի Կինոռեժիսորների գիլդիայի անդամ։

Կենսագրություն 
Կինոարտադրությունում մասնագիտական կարիերան սկսել է որպես «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում տարաբանվոր (1980-1982 թվականներ)՝ Դինարա Ասանովայի, Իլյա Ավերբախի, Միխայիլ Երշովի, Վլադիմիր Ֆետինի, Սերգեյ Օվչարովի և այլոց նկարահանման խմբերում։ 1982 թվականին որպես օպերատորի օգնական է ընդունվում վավերագրական ֆիլմերի Լենինգրադյան ստուդիայում։ Աշխատել է Ալեքսեյ Ուչիտելի, Նիկոլայ Օբուխովիչի, Սերգեյ Սկվորցովի, Պավել Կոգանի նկարահանման խմբերում։ 1984 թվականին ընդունվում է ԽՍՀՄ Պետկինոյի սցենարիստների և ռեժիսորների Բարձրագույն դասընթացների սցենարիստների բաժանմունք (Լեոնիդ Գուրևիչի արվեստանոց)։ 1989 թվականին ավարիում է ուսումը՝ ոչխաղարկային կինոյի ռեժիսոր մասնագիտությամբ։ Հետագա տարիներին Վալերի Բալայանի սցենարներով նկարահանվել են քառասունից ավելի վավերագրական ֆիլմեր և ավելի քան վաթսունը նա նկարահանել է ինքնուրույն՝ որպես ռեժիսոր։

Բացի այդ, Վալերի Բալայանը երկար տարիների ընթացքում աշխատել է РЕН-ТВ հեռուստաընկերության հաստիքում, որտեղ ստեղծել է երեխաների համար թոք-շոուներ և ռեպորտաժի ոճով ցիկլային հաղորդումներ (1998-2000 թվականներ), ինչպես նաև «Ալմա Մատեր» (գլխավոր ռեժիսոր), «Մշակույթ», РТР («Ռոսիա» հեռուստաալիք), ТВЦ և АСС-ТВ («Քաղաքակրթություն») (ռեժիսոր-բեմադրիչ) հեռուստաընկերություններում։

2003 թվականից կինոբեմադրություն է դասավանդում Կինեմատոգրաֆիայի Համառուսական Պետական Ինստիտուտում (ВГИК)։ 2012 թվականից հանդիսանում է «Տնտեսագիտության Բարձրագույն դպրոց» Ազգային հետազոտական համալսարանի Ժուռնալիստիկայի Բարձրագույն Դպրոցի ռեժիսուրայի և վավերագրական ֆիլմերի արվեստանոցի ղեկավարը։

2008 թվականից «Ազատություն» ռադիոկայանի հատուկ թղթակիցն է Ղրիմում։

Կրթություն 
 Սանկտ-Պետերբուրգի տնտեսագիտության և ֆինանսնարի պետական համալսարան (1982 թվական)։
 ԽՍՀՄ Պետկինոյի սցենարիստների և ռեժիսորների Բարձրագույն դասընթացներ - ոչխաղարկային կինոյի բեմադրիչ (1986 թվական)։
 ԽՍՀՄ Պետկինոյի սցենարիստների և ռեժիսորների Բարձրագույն դասընթացներ - ոչխաղարկային կինոյի ռեժիսոր (1989 թվական։

Պարգևներ և մրցանակներ 
 1986 թվական - Կիևի «Երիտասարդություն» փառատոնի գլխավոր մրցանակ՝ «Երկիր և ջուր» ֆիլմի համար։
 1987 թվական - Կրակովի ФИПРЕССИ մրցանակ՝ «Երկիր և ջուր» ֆիլմի համար։
 1990 թվական - Եկատերինբուրգի ոչխաղարկային կինոյի բաց փառատոնի մրցանակ՝ «Չինական Ատլանտիդա» ֆիլմի համար։
 1991 թվական - «Անցած վարպետների հիշատակի» «Ռոսիա» (Եկատերինբուրգ) հատուկ մրցանակ՝ «Գծիկ նշանը» ֆիլմի համար։
 2006 թվական - Եկատերինբուրգի «Ռոսիա» բաց փառատոնի Գրան-Պրի մրցանակ՝ «Ալեքսանդր Ասկոլդով։ Կոմիսարի ճակատագիրը» ֆիլմի համար։
 2006 թվական - «Գրականություն և կինո» փառատոնի հանձնաժողովի հատուկ մրցանակ «Ռեժիսորի և ֆիլմի ողբերգական ճակատագիրը միավորող ֆիլմի համար»՝ «Ալեքսանդր Ասկոլդով։ Կոմիսարի ճակատագիրը» ֆիլմի համար։
 2006 թվական - ՌԴ-ի կինոգետների և կինոքննադատների Գիլդիայի «փոշոտ սաղավարտներով կոմիսարների» գաղափարների հավատարմության մրցանակ՝ «Ալեքսանդր Ասկոլդով։ Կոմիսարի ճակատագիրը» ֆիլմի համար։
 2006 թվական - «Մշակույթ» թերթի մրցանակ «ամբողջ սերունդի ճակատագրի մասին մեկ ողբերգական կյանքի օրինակով այնքան շատ ասված ֆիլմի համար»՝ «Ալեքսանդր Ասկոլդով։ Կոմիսարի ճակատագիրը» ֆիլմի համար։
 2011 թվական - Պրահայի One World փառատոնի հանձնաժողովի հատուկ մրցանակ՝ «Սիրեցեք ինձ, խնդրում եմ» ֆիլմի համար։
 2011 թվական - Սանկտ-Պետերբուրգի «Ուղերձ մարդուն» միջազգային փառատոնի Պավել Կոգանի անվան հատուկ մրցանակ՝ «Հայրենաբաղձություն պատուհանի ապակուն» ֆիլմի համար։
 2011 թվական - «Երկիր» Ազգային հեռուստահեսային մրցանակի մրցույթի երկրորդ հորիզոնական՝ «Նադիրա Վալերիս» ֆիլմի համար։

Ֆիլմագրություն

Սցենարիստ 
Բալայանը ավելի քան 40 վավերագրական ֆիլմերի սցենարի հեղինակն է, այդ թվում։

 «Երկիր և ջուր» - 20 րոպե, ռեժիսոր՝ Նիկոլայ Մակարով Կինեմատոգրաֆիայի Համառուսական Պետական Ինստիտուտի կինոստուդիա,
 «Դիմանկարի որոնումներում» - 20 րոպե, ռեժիսոր՝ Նիկոլայ Օբուխովիչ, ЛСДФ 1987 թվական,
 «Սահմանով կյանքը» (Վ. Սուվորովի հետ), ЛСДФ, 1987 թվական, ռեժիսոր՝ Նիկոլայ Օբուխովիչ,
 «Ձեռագրի օրինակ» - 20 րոպե, ռեժիսոր՝ Սաուլյուս Բերժինիս, Սվերլովյան կինոստուդիա, 1987 թվական,
 «Ծովը լայն է բացվել» (Վ. Սուվորովի հետ) 30 րոպե, ռեժիսոր՝ ՆԻկոլայ Մակարով, «Լեննաուչֆիլմ» 1988 թվական,
 «Աննա Անդրեևնայի չորրորդ երազը» 30 րոպե, ռեժիսոր՝ Նիկոլայ Օբուխովիչ, ЛСДФ 1988 թվական,
 «Ռուսաստանում օդային թռիչքի մասին» (Վ. Սուվորովի հետ), «Կիևնաուչֆիլմ» հեռուստաստուդիա, 1989 թվական, ռեժիսոր՝ Ալեքսեյ Բալաբանով,
 «Մնեմոզինայի որոնումներում» - 20 րոպե Լեննաուչֆիլմ 1989 թվական, ռեժիսոր՝ Ալբերտ Մարտինով,
 «Գծիկ նշանը» (Վ. Բոնդարի հետ) - 50 րոպե, Ուկրկինոխրոնիկա, 1991 թվական, ռեժիսոր՝ Սերգեյ Բուկովսկի,
 «Չինական Ատլանտիդա» - 50 րոպե, Սվերդլովսկի կինոստուդիա 1990 թվական, ռեժիսոր՝ Բորից Ուրիցկի։

Ռեժիսոր 
Ավելի քան 60 ֆիլմ, որտեղ ռեժիսորը Բալայանն է։

 «Անգլետեր» - 30 րոպե, գունավոր, ֆիլմ, ЛСДФ, 1989 թվական,
 «Քաղցր երազ» - ШАР ստուդիա, կինոժապավեն 1 մաս, Մոսկվա 1991 թվական,
 «Անհայտ Կրեմլը» - 52 րոպե, տեսահոլովակ, ФФ ստուդիա՝ ОРТ հեռուստաալիքի համար, 1994 թվական,
 «Կրեմլ։ Պատկերներ» - 52 րոպե, տեսահոլովակ, ФФ ստուդիա՝ ОРТ հեռուստաալիքի համար, 1995 թվական,
 «Երկրի ու Երկնքի միջև» - 30 րոպե, տեսահոլվակ
 «Վլադիմիր Նաբոկով։ Գաղտնի կիրք» - 26 րոպե, ФФ ստուդիա՝ «Մշակույթ» հեռուստաալիքի համար, 1996 թվական,
 «Սեփականաշնորհում. ինչպես է դա եղել իրականում» - 52 րոպե, ФФ ստուդիա՝ ОРТ հեռուստաալիքի համար, 1996 թվական,
 «Հասարակական կարծիք» - 20 րոպե, «Ինդենփենդենտ Իմիջ» (Մեծ Բրիտանիա) 1996 թվական,
 «Այ ասպիսի թատրոն» - 2 մաս, յուրաքանչյուրը 13 րոպե, BBC, Լոնդոն, 1997 թվական,
 «Մյուս ափին» − 2 մաս, յուրաքանչյուրը 13 րոպե,BBC, Լոնդոն, 1997 թվական,
 «Աննա և Ամեդեո» - 26 րոպե, տեսահոլովակ, ФФ ստուդիա՝ «Մշակույթ» հեռուստաալիքի համար, 1997 թվական,
 «Ռուսաստանի գաղտնի հասարակությունները» - 40 րոպե, հոլովակ, ВРТ, 1997 թվական,
 «Էլեկտրականության հայրենիքը» - 39 րոպե, Рен-ТВ, 2000 թվական,
 «Ռուսաստան։ Սկիզբը» - 26 րոպե, «Վերտով» ստուդիա, 2001 թվական,
 «Կալաշնիկովի անհայտ թոռները» - 52 րոպե, «Մաստեր ֆիլմ»՝ РТР-ի համար, 2001 թվական,
 «Անդրեևյան դրոշի ներքո» - 44 րոպե, «Մաստեր ֆիլմ»՝ РТР-ի համար, 2002 թվական,
 «Իսահակ Շվարց» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2002 թվական,
 «Դեղին աստղեր հավերժական երկնակամարում» - 1 մաս, կինոժապավեն, РЦСДФ, 2002 թվական,
 «Մենահամերգ հրթիռի համար» 44 րոպե, «Մաստեր ֆիլմ»՝ РТР-ի համար, 2002 թվական,
 «Գեորգի Գաչև» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2003 թվական,
 «Դոնաթաս Բանիոնիս» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2003 թվական,
 «Գրիգորի Պոմերանց» - 26 րոպե, «СВС ստուդիա», 2003 թվական
 «Նատալյա Բեխտերևա» - 26 րոպե, «СВС ստուդիա», 2003 թվական,
 «Օթար Իոսելիանի» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2004 թվական,
 «Իգոր Պոմերանցև» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2004 թվական,
 «Սոս Սարգսյան» - 26 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2004 թվական,
 «Վադիմ Սկուրատովսկի» - 26 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2004 թվական,
 «Արևելյան երգ կամ հեռուստատեսություն գաղութում» - 26 րոպե, РЦСДФ, 2004 թվական,
 «Այն նույն Վանյա Սոլնցևը» - 39 րոպե, «Մաստեր ֆիլմ», 2004 թվական,
 «Նամակ գնդակահարված հորը» - 52 րոպե, «Մաստեր-Տեյպ», 2004 թվական,
 «Ալեքսանդր Պյատիգորսկի։ Քո ազատության մաքուր օդը» - 26 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2004 թվական,
 «Չինգիզ-Խանի երկրի առաջին տիկինը» - 52 րոպե, «Լավ Պրոդակշն»՝ ОРТ-ի համար, 2005 թվական,
 «Երկրորդ ճակատի գաղտնիությունը» - 52 րոպե, «Մարաթոն Արտ» ստուդիա, 2005 թվական,
 «Մեհրաբ Մամարդաշվիլի» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2005 թվական,
 «Ալեքսանդր Ասկոլդով։ Կոմիսարի ճակատագիրը» - 52 րոպե, «Կոմիսար» ընկերություն (Մոսֆիլմ), 2005 թվական,
 «Երկրորդ Ալիք» - 26 րոպե, «Մաստեր ֆիլմ», 2006 թվական,
 «Վիկտոր Նեկրասով» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2006 թվական,
 «Համաշխարհային վերաբաժանում» - 70 րոպե, «Կղզի» ստուդիա, 2006 թվական,
 «Նադիրի Վալերիս» - 18 րոպե, սեփական արտադրանք, 2006 թվական։ Փառատոնի պաշտոնական մրցույթ Մադրիդում (Իսպանիա) և մի շարք այլ փառատոններ Ուկրաինայում, Իտալիայում, Ֆրանսիայում։
 «Ուրգա 1912 թվական։ Հիշողություններ չանցածի մասին» - 39 րոպե, «Մաստեր ֆիլմ», 2007 թվական,
 «Լև Կոպելև» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2007 թվական,
 «Քարեր, որոնք փակում են մուտքը» - 39 րոպե, СВС ստուդիա, 2007 թվական։ Իրավապաշտպան կինոֆիլմերի պաշտոնական փառատոն Վարշավայում (WatchDoс), Մոսկվայում (СТАЛКЕР), Կիևում, Եկատերինբուրգում և Ռիգայում (2007 թվական)։
 «Երկրորդ Օրորոցային» - 44 րոպե, «Ուղղափառ հանրագիտարան»՝ ВГТРК-ի պատվերով, 2007 թվական,
 «Հույսի աղոթք» - 44 րոպե, «Ուղղափառ հանրագիտարան»՝ ВГТРК-ի պատվերով, 2008 թվական,
 «Երկու ճակատագիր» - 44 րոպե, «Ուղղափառ հանրագիտարան»՝ ВГТРК-ի պատվերով, 2008 թվական,
 «Ողղափառ Աֆրիկա» - 44 րոպե, «Ուղղափառ հանրագիտարան»՝ ВГТРК-ի պատվերով, 2008 թվական,
 «Հնադարյան Արևելյան եկեղեցիներ» - 52 րոպե, «Ուղղափառ հանրագիտարան», 2009 թվական,
 «Քաղաքակրթության հոգևոր հիմքերը» - 3 մաս, 52 րոպե, «Ուղղափառ հանրագիտարան», 2009 թվական,
 «Սիրեցեք ինձ, խնդրում եմ» - 75 րոպե, սեփական արտադրություն, 2010 թվական,
 «Հայրենաբաղձություն պատուհանի ապակուն» - 24 րոպե, սեփական արտադրություն, 2011 թվական,
 «Աճյուն և մոխիր» - 39 րոպե, «Մշակույթ», 2011 թվական,
 «Պատմություն առանց վաղեմության ժամկետի» - 60 րոպե, հեռուստաալիք RTVC (Կանադա), 2011 թվական,
 «Մտածել պեիք չէ։ Լացել չի կարելի» - 39 րոպե, «Մշակույթ», 2011 թվական,
 «Եվրոպայի Հայկական ժառանգությունը» - 90 րոպե, «Ռենեսսանս Ֆոնդ», 2011 թվական,
 «Կայսրության վախճանը» - 70 րոպե, «Մոսֆիլմ»-ին կից «Միրաբել» հեռուստաստուդիա, 2012 թվական,
 «Մեծագույն ձայների արձագանքը» - 39 րոպե, «СВС» ստուդիա՝ «Մշակույթ» հեռուստաալիքի համար, 2012 թվական,
 «Վլադիմիր Վոյնովիչ։ Մնալ ինքնին» - 39 րոպե, «Մոսֆիլմ»-ին կից «Միրաբել» հեռուստաստուդիա, 2012 թվական, 2012 թվականի հոկտեմբերի 29-ի «Անձրև» հեռուստաալիքի եթեր։
 «Կազակներ։ Թիրոլյան քայլերգի ձայների ներքո» - 39 րոպե, «Մշակույթ» հեռուստաալիք, 2013 թվական

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 
 
 «Радио Свобода»: все статьи автора. 
 

Հայ ռեժիսորներ
Ռուս կինոռեժիսորներ
Ուկրաինացի ռեժիսորներ
Ուկրաինացի սցենարիստներ
Սցենարիստների և ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացների շրջանավարտներ