Յուստինաս Մարցինկյավիչյուս

Յուստինաս Մարցինկյավիչյուս (, մարտի 10, 1930, Վաժատկեմիս, Պրենայի շրջան, Կաունասի գավառ, Լիտվա - 16 փետրվարի, 2011, Վիլնյուս, Լիտվա), լիտվացի բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ։ Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1957, 1969)։

Կենսագրություն 
Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսը ծնվել է 1930 թվականի մարտի 10-ին Լիտվայի Կաունասի գավառի Պրենայի շրջանի Վաժատկեմիս գյուղում։ Սովորել է Վիլնյուսի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1954 թվականին։ 1957 թվականին դարձել է Խորհիդային Միության Կոմունիստական կուսակցության անդամ։ Եղել է Լիտվայի գրողների միության նախագահության քարտուղար, ապա նախագահի տեղակալ։

Մասնակցել է «Սայուդիս» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության ղեկավարման աշխատանքներին։ Եղել է Լիտվայի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ։ Պարգևատրվել է Խորհրդային Միության շքանշաններով, Վիտաուտաս Մեծի շքանշանով, Լիտվայի մեծ իշխան Գյադիմինասի I և III աստիճանի շքանշաններով, արժանացել է Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակ (1957, 1969), «Սանտարվե» («Համաձայնություններ», Santarvės premija, 1994) մրցանակի։

2010 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսն ընկել է այն տան սանդղավանդակում, որտեղ ինքն ապրում էր։ Նա ստացել է գանգուղեղային վնասվածք և ողնաշարի կոտրվածք, ինչից հետո գտնվել է Վիլնյուսի համալսարանային շտապօգնության հիվանդանոցում, որտեղ էլ մահացել է 2011 թվականի փետրվարի 16-ին։ Ի հիշատակ բանաստեղծի՝ Լիտվայում հայտարարվել է սուգ փետրվարի 18-ի ժամը 7:00-ից մինչև փետրվարի 19-ի ժամը 22:00։ Հրաժեշտի արարողությունը տեղի է ունեցել փետրվարի 18-ին Վիլնյուսում՝ Լիտվայի գիտությունների ակադեմիայի Մեծ սրահում։ Փետրվարի 19-ին նա թաղվել է Անտակալնիսի գերեզմանատանը։

2012 թվականի հուլիսի 3-ին Վիլնյուսի համալսարանի Սարբևիայի բակում տեղի է ունեցել Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսի հուշատախտակի բացումը, որին ներկա էին Լիտվայի Հանրապետության նախագահ Դալյա Գրիբաուսկայտեն, մշակույթի նախարար Առունաս Գելունասը, համալսարանի ռեկտոր Բենեդիկտաս Յուոդկան։

Գրական գործունեություն 
Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսին բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Խոսք եմ խնդրում», լույս է տեսել 1955 թվականին։ «Քսաներորդ գարուն» (1956, Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակ, 1957) պոեմը նվիրված է լիտվացի երիտասարդների կյանքի հետպատերազմյա տարիներին։ «Սոճին, որ ծիծաղում էր» (1961) պոեմը, որ նվիրված է երիտասարդության բարոյական հասունացման խնդիրներին, հետագայում տեղիք է տվել քննարկումների որպես հնարավոր պասկվիլ Թոմաս Վենցլովի սերնդի մտավորականության մի մասի արևմտյա կողմնորոշման համար։

«Արյուն և մոխիր» (1960) պոեմը վերաբերում է ֆաշիստական հանցագրծություններին, իսկ «Հրապարակախոսական պոեմը» (1961), «Հաց պատրաստող ձեռքերը» (1963), «Փայտե կամուրջներ» (1966), «Բոցավառվող թուփ» (1968) պոեմները նվիրված են ժամանակակից մարդու կյանքին ու ճակատագրին։

Հեղինակել է նաև գրքեր մանուկների համար («Շտապ օգնություն», «Սնկերի պատերազմը» և այլն)։

«Դոնելայտիս» (1964), «Պատը» (1965) դրամատիկական պոեմները, «Մինդաուգաս» (1968, Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակ, 1969) և «Տաճար» (1971) դրամաները կազմել են քառերգություն՝ նվիրված լիտվական ժողովրդի պատմական ճակատագրին։

Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսը թարգմանել է Ալեքսանդր Պուշկինի, Սերգեյ Եսենինի, Ադամ Միցկևիչի ստեղծագործություններից, «Կալևիպոեգ» էստոնական ազգային էպոսը, «Կալեվալա» կարելաֆիննական ազգային էպոսը և այլն։

Տարբեր ամսագրերում, ալմանախներում ու ժողովածուներում Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսի ստեղծագործություների իսպաներեն, իտալերեն, ֆիններեն, ֆրանսերեն և այլ լեզուներով թարգմանությունները։ Նրա ստեղծագործությունների առանձին ժողովածուներ են հրատարակվել անգլերեն, հայերեն, բուլղարերեն, վրացերեն, ղրղզերեն, լատվիերեն, մոլդովերեն, գերմաներեն, նորվեգերեն, ռումիներեն, սերբերեն, ուզբեկերեն, ուկրաիներեն, չեխերեն, էստոներեն, ռուսերեն և այլն։

Հրատարակություններ

Ստեղծագործությունների ժողովածուներ 
 Raštai, 4 t. («Երկեր», 4 հատոր). Vilnius: Vaga, 1975—1978
 Raštai, 5 t. («Երկեր», 5 հատոր). Vilnius: Vaga, 1982—1983

Պոեմներ 
 Dvidešimtas pavasaris: poema. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1956 (վերահրատ.՝ 1960, 1970)
 Kraujas ir pelenai: herojinė poema. Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1960 (վերահրատ.՝ 1961)
 Publicistinė poema. Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1961
 Donelaitis: poema. Vilnius: Vaga, 1964
 Siena: miesto poema. Vilnius: Vaga, 1965
 Baladė apie Ievą. Vilnius: Vaga, 1965
 Poemos. 2 t. Vilnius: Vaga, 1972
 Šešios poemos. Vilnius: Vaga, 1973
 Kraujas ir pelenai; Siena; Publicistinė poema; Heroica arba Prometėjo pasmerkimas: poemos. Vilnius: Vaga, 1977
 Pažinimo medis: poema. Vilnius: Vaga, 1979 (վերահրատ.՝ 2001)
 Carmina minora: poema. Vilnius: Tyto alba, 2000
 Devyni broliai: baladžių poema. Kaunas: Santara, 2000

Բանաստեղծությունների ժողովածուներ 
 Daina prie laužo. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1955
 Prašau žodžio: eilėraščiai. Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1955
 Duoną raikančios rankos. Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1963
 Mediniai tiltai: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1966
 Liepsnojantis krūmas. Vilnius: Vaga, 1968
 Sena abėcėlė: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1969
 Gyvenimo švelnus prisiglaudimas: lyrika. Vilnius: Vaga, 1978
 Būk ir palaimink: lyrika. Vilnius: Vaga, 1980
 Tokia yra meilė = Love is like this: eilėraščiai; vertė Lionginas Pažūsis. Vilnius: Vaga, 1983
 Vienintelė žemė: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1984
 Už gyvus ir mirusius: lyrika. Vilnius: Vaga, 1988
 Lopšinė gimtinei ir motinai: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1992
 Prie rugių ir prie ugnies: eilėraščiai. Vilnius: Lituanus, 1992
 Eilėraščiai iš dienoraščio. Kaunas: Spindulys, 1993 (2-րդ հրատ.՝ 1994)
 Žingsnis. Kaunas: Santara, 1998
 Poezija. 2 kn. Vilnius: Vaga, 2000
 Dienos drobulė: eilėraščiai. Vilnius : Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 2002

Դրամաներ 
 Mindaugas: dviejų dalių drama-poema. Vilnius: Vaga, 1968 (վերահրատ.՝ 1970, 1978)
 Katedra: 10-ties giesmių drama: Vilniaus m. 650-sioms metinėms. Vilnius: Vaga, 1971
 Čičinskas: dramatizuota 3-jų d. poema su prologu ir epilogu. Vilnius: Vaga, 1976
 Mažvydas: trijų dalių giesmė. Vilnius: Vaga, 1977 (վերահրատ.՝ 1996)
 Mindaugas; Mažvydas; Katedra: draminė trilogija. Kaunas : Šviesa, 1988
 Daukantas: dviejų dalių draminė apysaka. Kaunas: Santara, 1997

Վիպակ 
 Pušis, kuri juokėsi: apysaka. Kaunas: Šviesa, 1971

Մանկական գրքեր 
 Grybų karas. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1958 (վերահրատ.,՝ 1970, 1988, 1995, 2002)
 Laukinė kriaušė. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1960 (վերահրատ.՝ 1973, 1982)
 Greitoji pagalba: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1968 (վերահրատ.՝ 1977, 2001)
 U-ti-ti-ti, šalta: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1969 (повторное изд. 1998)
 Skrendančios pušys: eilėraščiai, 1962—1977: vyresniam mokykliniam amžiui. Vilnius: Vaga, 1979
 Voro vestuvės: poema: ikimokykliniam amžiui. Vilnius: Vaga, 1980 (վերահրատ.՝ 2002)
 Mašinų paradas: žaislinė knygelė: ikimokykliniam ir jaunesniam mokykliniam amžiui. Vilnius: Vyturys, 1988

Էսսեների գրքեր 
 Dienoraštis be datų. Vilnius: Vaga, 1981 (վերահրատ.՝ 1999)
 Tekančios upės vienybė. Kaunas: Spindulys, 1994 (վերահրատ.՝ 1995)

Թարգմանություններ 
 A. Mickevičius. Vėlinės. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1958
 A. Mickevičius. Meilės sonetai («Սիրային սոնետներ»). Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1961
 S. Jeseninas. Baltoji obelų pūga. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1961
 Sergejus Jeseninas. Poezija. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1961
 Sergejus Jeseninas. Mėlynas gaisras. Vilnius: Vaga, 1965
 Kalevala. Vilnius: Vaga, 1972
 Kalevala. Vilnius: Vaga, 1986

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 В. Кубилюс. Поэма о жизни и смерти // Дружба народов. 1960. № 6
 Б. Рунин. Исповедь молодого современника // Новый мир. 1962. № 12
 В. Огнев. У карты поэзии. Москва, 1968
 R. Pakalniškis. Poezija, asmenybė, laikas: Justino Marcinkevičiaus kūryba. Vilnius: Vaga, 1969
 Jonas Lankutis. Justino Marcinkevičiaus draminė trilogija. Vilnius: Vaga, 1977

Արտաքին հղումներ 
 Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսի բանաստեղծությունները 

Լիտվացի գրողներ
Լիտվացի բանաստեղծներ
Լիտվացի դրամատուրգներ
Վիլնյուսի համալսարանի շրջանավարտներ
Լիտվայի ազգային մրցանակի դափնեկիրներ
20-րդ դարի բանաստեղծներ
Խորհրդային գրողներ
Խորհրդային բանաստեղծներ
Խորհրդային թարգմանիչներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով