152-մմ թնդանոթ-հաուբից Դ-20

152-մմ թնդանոթ-հաուբից Դ-20 (Հրթիռահրետանային գլխավոր վարչության ցուցիչը — 52-Պ-546), խորհրդային 152-մմ տրամաչափի ձեռքով լիցքավորվող, քարշակվող թնդանոթ-հաուբից։ Արևմուտքում առաջին անգամ հայտնի է դարձել 1955 թվականին, այդ պատճառով ՆԱՏՕ-ի բլոկի երկրներում ունի M1955 նշանակումը։

Պատմություն 

Դ-20 թնդանոթ-հաուբիցը մշակվել է անմիջապես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Ֆյոդոր Պետրովի ОКБ-9 կոնստրուկտորական բյուրոյում։ Դ-20-ը նախատեսված էր նախապատերազմյան 1937 թ. արտադրված ՄԼ-20 152-մմ հաուբից-թնդանոթին փոխարինելու համար։ Դ-20-ի հրետափողի երկարությունը 34 տրամաչափ է։ Դ-20-ը դարձավ առաջին 152-մմ հրետանային համակարգը, որն ուներ կիսաավտոմատ սեպային փակաղակ՝ սեպի ուղղահայաց տեղաշարժմամբ։ Դ-20-ը, իր Դ-22 մոդիֆիկացիայով (Հրթիռահրետանային գլխավոր վարչության ցուցիչը` 2Ա33) օգտագործվեց 2Ս3 «Ակացիա» ինքնագնաց հրետանային կայանքի` ԻՀԿ-ի համար։

Մոդիֆիկացիաները (ձևափոխումները) 
Դ-20-ը առնվազն 13 երկրների զինված ուժերի սպառազինության մեջ է գտնվում և արտոնագրով արտադրվել է Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունում, որպես Տիպ 66 (կամ արդիականացվածշ տարբերակ Տիպ 66-1)։ Նրա բազայի վրա ստեղծված ԻՀԿ-ն հայտնի է որպես Տիպ 83 և առաջին անգամ ներկայացվել է 1980-ական թվականներին։ Նախկին Հարավսլավիան ևս արտադրում էր, որը մշակված էր Դ-20-ի բազայի վրա, իսկ ներկայիս Սերբիան 155-մմ Մ84 ՆՈՐԱ-Ա-ի մոդիֆիկացիայի հիման վրա նախագծել է ինքնագնաց հրետանային կայանք` ԻՀԿ Նորա Բ-52` Nora B-52, որն ունի քառանիվ շասսի ՖԱՊ-2632։

Ռուսաստան 
Դ-20Մ «Խիտին» (Գլխավոր հրետանային վարչության ցուցիչ` 52-Պ-546Մ) — արդիականացված տարբերակ, հանդերձված է արկի փողի մեջ ավտոմատ ներմղիչով, որն արագաձգությունը մեծացնում է մինչև 7-8 կրակոց/րոպեում։ Արդիականացումը կատարել է «Տիտան» կենտրոնական կոնստրուկտորական բյուրոն։ Առաջարկվում է արտահանման համար։

Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն 
 Տիպ 66 — Դ-20-ի՝ արտոնագրով արտադրվող չինական տարբերակ։ Արդիականացված տարբերակը հայտնի է որպես տիպ 66-1.
 Տիպ 83 — ինքնագնաց հրետանային կայանք, որը ստեղծված է տիպ 66 հուբիցի հրետանային մասի վրա, իր կառուցվածքով համանման է 2Ս3 «Ակացիա» ԻՀԿ-ին։

Ռումինիա 
 Ա411 — հաուբիցան մշակել է Arsenal Armatei ձեռնարկությունը։ Հիմնականում նման է Դ-20-ին։ Տվյալ տարբերակն օգտագործում է սեփական 152-մմ արկերը, որոնք (փողի 20,5 տրամաչափ երկարության դեպքում) ունեն առավելագույնը 17,2 կմ (իսկ ՕՖ- արկով՝ 24 կմ) հեռահարություն։ Ռումինական բանակում Ա411-ը հայտնի է որպես 152-մմ քարշակվող թնդանոթ-հաուբից Մ1981 ().

Զինամթերքը 
 Բեկորա-ֆուգասային, ՕՖ-32 — հեռահարությունը՝ 17400 մ
 կուտակիչա-բեկորային
 Հրկիզող
 Ռադիոխանգարումներ առաջացնող արկ
 Քիմիական
 Սլաքաձև խոցող տարրերով արկ
 կառավարվող արկ՝ Կրասնոպոլ-Մ
 միջուկային արկ 3ՎԲ3

Մարտական կիրառումը 
 Պարսից ծոցի պատերազմ
 Աֆղանական պատերազմ (1979—1989)
 Արցախի Հանրապետություն 2020թ 
 Դամանսկի կղզու վրա սահմանային կոնֆլիկտ
 Վեցօրյա պատերազմ (1967)
 Իրաքի հյուսիսում զինված կոնֆլիկտ (2014)

Շահագործողները 

 
 
 
 
 
  - 18 Մ84 Նորա. գործում է պահեստազորային ուժերի համար։
 
  - Տիպ 66.
 
 
 
  - Նախկին Արևելյան Գերմիանիայից։ Հայտնի է որպես 152 Հ 55.
 
 
  - Բոլորը ոչնչացվել են [2003 թվական]ի Իրաք ներխուժման ժամանակ, նոր մոդելները գնվել են Բուլղարիայից 2015 թ..
 
 
  - 35 միավոր մատակարարվել է 2009 թ. ԿԺԴՀ-ից։
 
 
 
  - 4 միավոր Մ81/Մ85 Ռումինական բանակի սպառազինության պահեստներից։
 
  - Ռումինական բանակն ունի 329 միավոր Մ81 հաուբիցներ (245 միավորը՝ ծառայության մեջ) և 111 միավոր Մ85 թնդանոթ-հաուբիցներ։
 
  - Մ84 ՆՈՐԱ-Ա։
  - Տիպ 66։

Որտեղ կարելի է տեսնել 
  — Հայրենական ռազմական պատմության թանգարան՝ Մոսկվայի մարզի Իստրինյան շրջանի Պադիկովո գյուղում։

Ծանոթագրություններ 

 Ջեյնսի զրահատեխնիկա և հրետանի 2005-2006 /անգլերեն/, Jane’s Armour and Artillery 2005—2006

Գրականություն

Հղումներ 
 Տիպ 66 152-մմ տրամաչափի քարշակվող թնդանոթ-հաուբիցը։  TYPE 66 152MM TOWED GUN-HOWITZER

152 մմ հրետանի
Խորհրդային հրետանի
«Բարիկադներ» գործարան