Հենրիխ Առյուծ

Հենրիխ Առյուծ (, 1129 -1195 թվական օգոստոսի 6), միապետ Վելֆերի դինաստիայից, Սաքսոնիայի դուքս 1142-1180 թվականներին (Հենրիխ III անվան տակ) և Բավարիայի դուքս 1156-1180 թվականներին (Հենրիխ XII անվան տակ)։ Սաքսոնական և Բավարական դուքս Հենրիխ X Հպարտի (մոտ 1108-1139 թվականի հոկտեմբերի 20) և Հերթրուդա Սուպլինբուրգցու (1115 թվականի ապրիլի 18-1143 թվականի ապրիլի 18)՝ կայսր Լոտար II-ի դուստրի որդին։

Կենսագրություն 
1137 թվականին մայրական կողմից պապի՝ կայսր Լոտար II-ի մահից հետո, Հենրիխ Առյուծի հայր Հենրիխ Հպարտը, ի լրումն ունեցած բավարական դքսությանը և Իտալիայում լայնարձակ տիրույթներին, ժառանգում է նաև Սաքսոնական դքսությունը, այդպիսով դառնալով կայսերական իշխաններից հզորագույնը։ Սակայն, Վելֆերի հակառակորդները 1138 թվականին արտահերթ սեյմում արքա են ընտրում Կոնրադ III Հոհենշտաուֆենին։ Վերջինս Հենրիխ Հպարտից անմիջապես պահանջում է հրաժարում գերմանական երկու տոհմային դքսություններից մեկից։ Հենրիխը չի համաձայնվում և, ի պատասխան, Կոնրադը նրան զրկում է երկու դքսություններից էլ, Սաքսոնիան հանձնելով Ալբրեխտ Արջին, իսկ Բավարիան՝ մոր կողմից իր եղբայր Լեոպոլդ Ավստրիացուն։ Սակայն Սաքսոնիայում, որտեղ Հենրիխ Հպարտը տիրապետում էր բազմաթիվ անձնական տիրույթների և որտեղ վասալների մեծամասնությունը աջակցում էր նրան, նա հաջողությամբ դիմակայում էր արքայի կողմից նշանակված Ալբրեխտ Արջին։

1139 թվականին Հենրիխ Հպարտի հանկարծակի մահը չի օգնում նրա հակառակորդներին։ Տասնամյա Հենրիխ Առյուծը ընկնում է իր տատ, Լոտար II-ի այրի Ռիհենզայի խնամակալության տակ։ Նա գլխավորում է Սաքսոնիայում դիմադրությունը, իսկ նրա քեռի Վելֆ VI-ը՝ երկրի հարավում։ Արդյունքում, 1142 թվականին, իշխանների հավաքում, Ալբրեխտը հրաժարվում է Սաքսոնիայի դուքսի տիտղոսից՝ հօգուտ երիտասարդ Հենրիխ Առյուծի։ Իր հերթին Հենրիխը հրաժարվում է Բավարիայի նկատմամբ հավակնություններից (նրա քեռի Վելֆ VI-ը չի ընդունում այդ որոշումը և իր անունից շարունակում էր պայքարը)։

1147 թվականին Հենրիխ Առյուծը Ալբրեխտ Արջի հետ միասին գլխավորում են սլավոնների դեմ դեպի արևելք խաչակրաց արշավանքը, որն ավարտվում է անհաջողությամբ։

Նույն թվականին Հենրիխը ամուսնանում է Կլեմենցիայի հետ, Ցերինգեն տնից արքայադուստրի, որպես օժիտ ստանալով Բադենվայլերը Շվաբիայում։ Շուտով Հենրիխը Բադենվայլերը զիջում է Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսին, փոխարենը ստանալով որոշակի տիրույթներ Սաքսոնիայում, որոնք հարում էին նրա ժառանգական տիրույթներին։

Դեպի արևելք հետագա արշավների արդյունքում, սկսած 1160 թվականից, Հենրիխ Առյուծը գրավում է բոդրիչների համարյա ամբողջ տարածքները և դառնում է Էլբայից արևելք գտնվող հսկայական տարածքի տերը։

1168 թվականին Հենրիխ Առյուծը ամուսնանում է Մաթիլդայի, անգլիական արքա Հենրի II Պլանտագենետի և Էլեոնորա Աքվիտանացու դստեր հետ։

Վելֆերի հզորացումը կտրուկ ընդհարում է առաջացնում նրանց և կայսր Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսի միջև։ Երբ Հենրիխ Առյուծը հրաժարվում է Իտալիա կայսրի արշավին մասնակցությունից, Ֆրիդրիխը նրա նկատմամբ դատական գործընթաց է սկսում (1180 թվական)։ Արդյունքում, Հենրիխ Առյուծը զրկվում է իր տիրույթների մեծամասնությունից։ Սաքսոնիայի դքսությունը մասնատվում է Քյոլնի արքեպիսկոպոսի, ով ստանում է Վեստֆալիան և Բեռնհարդ Անհալտցու միջև՝ Ալբրեխտ Արջի որդու, ում բաժին է հասնում արևելյան մասը։ Բավարիայի դքսությունը հասնում է Օտտոն ֆոն Վիտելսբախին։ Հենրիխի ձեռքին է մնում միայն Բրաունշվեգը և Լյունեբուրգը, իսկ անձամբ ինքը, մինչ կայսրի մահը, ստիպված էր թաքնվել աներոջ մոտ։

Հենրիխ Առյուծը մահացել է 1195 թվականի օգոստոսի 6-ին Բրաունշվեյգում։

Ամուսնություն և զավակներ 

 Առաջին կին՝ մոտ 1148/1149 թվականից (ամուսնալուծվել է 1162 թվականի նոյեմբերի 23-ին), Կլեմենցիա Ցերինգենացի (մահացել է 1173/1175 թվականին), Ցերինգենի դուքս Կոնրադի և Կլեմենցիա Նամյուրացու դուստրը։ Նա երկրորդ ամուսնությամբ 1164 թվականին ամուսնանում է Սավոյաի և Մորենայի դուքս Հումբերտ III-ի հետ։ Զավակներ.
 Հենրիխ (մահացել է երեխա)
 Հերթրուդա (մոտ 1155 — 1197 թվականի հուլիսի 1), առաջին ամուսին՝ 1166 թվականից, Ֆրիդրիխ IV (1145 — 1167 թվականի օգոստոսի 19), Շվաբիայի և Ռոտհենբուրգի դուքս 1152 թվականից; երկրորդ ամուսին՝ 1177 թվականի ապրիլից, Կնուդ VI (մոտ 1162 - 1202 թվականի նոյեմբերի 2), Դանիայի արքա 1182 թվականից։
 Ռիհենզա (մահացել է մինչև 1168 թվականի փետրվարի 1-ը)
 Երկրորդ կին՝ 1168 թվականի փետրվարի 1-ից (Մինդեն, մայր տաճար) Մաթիլդա Պլանտագենետ (1156 թվականի հունիս — 1189 թվականի հունիսի 28), Անգլիայի արքա Հենրի II Պլանտագենետի և դքսուհի Էլեոնորա Ավիտանացու դուստրը։ Զավակներ.
 Ռիհենզա (1172 -1209/1210 թվականի հունվարի 13), առաջին ամուսին՝ 1189 թվականից, Ժոֆրուա III դյու Պերշ (մահացել է 1202 թվականի մարտի 27-ին կամ ապրիլի 5-ին), Պերշի դուքս; երկրորդ ամուսին, 1204 թվականից, Անգերան III դը Կուսի (մահացել է 1243 թվականին), սենյոր դը Կուսի
 Հենրիխ V Ավագ (մոտ 1173/1174 -1227 թվականի ապրիլի 28), Ռեյնի պֆալցկոմս (1195-1212), Բրաունշվեյգ-Լյունեբուրգի դուքս, 1213
 Լոթար (մոտ 1174/1175-1190 թվական հոկտեմբերի 15)
 Օտտոն IV Բրաունշվեյգցի (մոտ 1176/1177- 1218 թվականի մայիսի 19), Պուատիեի դուքս 1196-1198 թվականներ, Գերմանիայի արքա 1208 թվականի հունիսի 9-ից, Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր 1209 թվականի հոկտեմբերի 4-ից
 որդի (1182 թվականի հուլիս/դեկտեմբեր — նորածին)
 Վիլհելմ Գեր (1184 -1213 թվականի դեկտեմբերի 12), Լյունեբուրգի դուքս

Նաև Բլիսկաստելի դուքս Գոտֆրիդի դուստրից Հենրիխ Առյուծը ունեցել է ապօրինածին դուստր.
 Մաթիլդա (մինչև 1164- մինչև 1219), ամուսին՝ 1178 թվականի դեկտեմբերի 30-ից վաղ, Հենրիխ Բորվին I (մոտ 1150 -1227 թվականի հունվարի 28), Մեկլենբուրգի կոմս։

Արական գծով Հենրիխ Առյուծի ժառանգներն են եղել ռուսական կայսր Իվան VI-ը և Մեծ Բրիտանիայի արքաներ Հաննովերյան դինաստիայից, ներառյալ թագուհի Վիկտորիաին։

Ֆիլմագրություն 
 «Բարբարոսա» (Իտալիա, 2009 թվական)։ Հենրիխ Առյուծի դերում Ալին Օլթյանու։

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Heinrich XII. der Löwe 

Գերմանիայի պատմություն
Գերմանական կայսրություն
Կաթոլիկ միապետներ
Միջնադարյան երեխա կառավարիչներ