Վիզմա Բելշևիցա

Վիզմա Բելշևիցա (, 30 մայիսի, 1931, Ռիգա - 6 օգոստոսի, 2005, Ռիգա), լատվիացի բանաստեղծուհի, արձակագիր, դրամատուրգ, կինոսցենարիստ, թարգմանչուհի։ Ներկայացվել է Նոբելյան մրցանակի գրականության բնագավառում։

Կենսագրություն
Վիզմա Բելշևիցան ծնվել է 1931 թվականի մայիսի 30-ին Ռիգայում, բանվորական ընտանիքում։ Հայրը եղել է ալկոհոլամոլ։ Վիզմա Բելշևիցան մեծացել է Ռիգայում ու Կուրզեմեում, որտեղ գտնվում էր նրա ազգականների ֆերման։ Նրա առաջին գրական ստեղծագործությունները տպագրվել են 1947 թվականին։ Սովորել է Մոսկվայի Գրականության ինստիտուտում (1955-1961)։ Բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն լույս է տեսել 1955 թվականին։

Վիզմա Բելշևիցայի բանաստեղծությունները խորհրդային տարիներին ենթարկվել են խիստ գրաքննադատության, բանաստեղծուհին ինքը երկար տարիներ հեռացել է գրական-հասարակական կյանքից։ Բելշևիցայի՝ «իշխանությունների հետ առերեսման» հանգեցրած ստեղծագործությունների թվում է պատկանում «Հենրիխ Լատվիացու դիտողությունները Լիվոնյան ժամանակագրության լուսանցքներում» (, 1969) պոեմը, որում ներկայացված է լատիշ ժամանակագրի կերպարը, ով ստիպված է կարեկցանքով նկարագրել իրեն օտար վարչակարգի տիրապետությունը։ Այդ կերպարը բանաստեղծուհու կողմից օգտագործվել է, ինչպես ենթադրվում է, Լատվիայում խորհրդային իշխանության նկատմամբ իր վերաբերմունքն արտահայտելու համար։

Վիզմա Բելշևիցայի գրքերը հրատարակվել են Շվեդիայում, Ֆինլանդիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում։ Ընդհանուր առմամբ դրանք թարգմանվել են աշխարհի 40 լեզուներով։

Վիզմա Բելշևիցան կատարել է նաև թարգմանություններ անգլերենից (Շեքսպիր, Թոմաս Էլիոթ), իտալերենից (Դանթե), ռուսերենից (Ալեքսանդր Պուշկին) և ուկրաիներենից։ 1990-ական թվականներին հրատարակվել է նրա ինքնակենսագրական վեպերի շարքը՝ «Բիլե», «Բիլեն ապրում է հեռու» և «Բիլեի հրաշալի երիտասարդությունը»։

Վիզմա Բելշևիցան մահացել է երկարատև հիվանդությունից հետո՝ 2005 թվականի օգոստոսի 6-ին Ռիգայում։

Վիզմա Բելշևիցայի որդիները՝ Կլավս Էլսբերգսն ու Յանիսը, գրողներ են։

Ճանաչում 
Վիզմա Բելշևիցայի նովելի հիման վրա նկարահանվել է «Ամեն ինչ այս խենթ Պաուլինայի պատճառով է» (1979) ֆիլմը, որ մեծ ժողովրդականություն էր վայելում Լիտվայում։ 1990 թվականին Վիզմա Բելշևիցան ընտրվել է Լատվիայի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ։ Բազմիցս արժանացել է լատվիական ու արտասահմանյան պատվավոր գրական մրցանակների (Թոմաս Տրանստրյոմերի մրցանակ (1998) և այլն)։ Վիզմա Բելշևիցան Երեք աստղերի շքանշանի ասպետ է։

Մատենագրություն 
 Վիզմա Բելշևիցա, Երկնագույն ամառ (բանաստեղծություններ), Երևան, «Հայաստան», 1970, 125 էջ։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն
 Kubulin̦a A. Vizma Belševica: monogrāfija. Rīga: Preses nams, 1997
 Dvīņu zīmē: Vizmas Belševicas nozīme latviešu literatūrā un vēsturē: konferences materiāli/ Margita Gūtmane, ed. Rīga: Karogs, 2007

Լատիշ բանաստեղծներ
Լատիշ կին գրողներ
Լատիշ թարգմանիչներ
Լատիշ դրամատուրգներ
Լատիշ սցենարիստներ
20-րդ դարի վիպասաններ
Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
20-րդ դարի կին գրողներ