Ուտրեխտի համալսարան

Ուտրեխտի համալսարան (, նախկին անվանումը՝ Rijksuniversiteit Utrecht), համալսարան Նիդերլանդների Ուտրեխտ քաղաքում։ Համարվում է Նիդերլանդների ամենահին և Եվրոպայի ամենամեծ համալսարաններից մեկը։ Հիմնադրվել է 1636 թվականի մարտի 26-ին։ 2012 թվականին ունեցել է 30,449 ուսանող, 5,295 աշխատակից։ 2011 թվականին շնորհվել է 485 դոկտորական աստիճան և տպագրվել են 7,773 գիտական հոդվածներ։ Համալսարանի 2013 թվականի բյուջեն կազմել է €765 միլիոն։

Ըստ 2013 թվականի Շանհայի համալսարանների համաշխարհային վարկանիշի Ուտրեխտի համալսարանն ընդգրկված է լավագույն համալսարանների ցանկում, Եվրոպայում զբաղեցնելով 13-րդ, աշխարհում՝ 52-րդ տեղը։

Համալսարանի կարգախոսն է "Sol Iustitiae Illustra Nos," թարգմանաբար նշանակում է «Արդարության արև, շողա մեզ համար»։ Կարգախոսը լատինական Աստվածաշնչի թարգմանությունն է (Ռաթգերի համալսարանը պատմականորեն կապված է Ուտրեխտի համալսարանի հետ և օգտագործում է այս կարգախոսի ձևափոխված տարբերակը)։ Ուտրեխտի համալսարանը կառավարվում է համալսարանի խորհրդի կողմից, որի անդամներն են պրոֆեսոր դոկտոր Բերտ վան դեր Զվանը (Rector Magnificus) և Հանս Ամանը։

Պատմություն 
Ուտրեխտի համալսարանն ստեղծվել է 1636 թվականի մարտի 26-ին։ Համալսարանի առաջին ռեկտորն է եղել Գիսբերտուս Վոիշուզը։ Սկզբնական շրջանում համալսարանն ունեցել է մի քանի տասնյակ ուսանողներ, 7 պրոֆեսորներ, որոնք աշխատել են 4 ֆակուլտետներում՝ փիլիսոփայություն, որտեղ ուսանողները ներածական կրթություն են ստացել, աստվածաբանություն, բժշկություն և իրավագիտություն։

Համալսարանը բարգավաճեց 17-րդ դարում և մրցակցում էր հին համալսարանների հետ՝ Լեյդենի համալսարան (1575 թ.), Ֆրանեկերայի (1585 թ.), Գրոնինգենի (1614 թ.) համալսարանների և Հարդերվեյկի դպրոցների հետ (1599 թ., 1648 թվականից՝ համալսարան) և Ամստերդամի համալսարանի հետ (1632 թ.)։ Ներկայիս Սոնենբորգի աստղադիտարանի տեղում կառուցվեց բուսաբանական այգի։ Համալսարանում սովորում էին շատ օտարերկրյա ուսանողներ, մասնավորապես Գերմանիայից, Անգլիայից, Շոտլանդիայից։

Ֆրանսիական իշխանությունների օրոք համալսարանը դարձավ école secondaire (ավագ դպրոց), սակայն 1813 թվականին Նիդերլանդների թագավորության հիմնադրմամբ վերականգնեց իր նախկին համալսարանական կարգավիճակը։ Լեյդենի, Գրոնինգենի և Ուտրեխտի համալսարանները նորաստեղծ պետության երեք հիմնական համալսարաններն էին (), իսկ Լեյդենի համալսարանն ստացավ eerste hoge school («Առաջին համալսարան») տիտղոսը։

Մեծ է Ուտրեխտի համալսարանի դերը հոլոնդական գիտության ոսկեդարյան ժամանակահատվածում։ 1850-ական թվականներին ձևավորվեց Ուտրեխտյան գիտական դպրոցը։

Ֆակուլտետներ 

Համալսարանն ունի 7 ֆակուլտետ
 Հումանիտար ֆակուլտետ
 Արվեստի և լեզուների բաժին
 Փիլիսոփայության և կրոնական ուսմունքների բաժին
 Սոցիալական և վարքագծային գիտության ֆակուլտետ
 Իրավագիտության, տնտեսագիտության և պետական կառավարման ֆակուլտետ
 Ուտրեխտի տնտեսագիտական դպրոց
 Ուտրեխտի իրավաբանական դպրոց
 Ուտրեխտի պետական կառավարման դպրոց
 Երկրագիտական ֆակուլտետ
 Երկրագիտական բաժին
 Ֆիզիկական աշխարհագրության բաժին
 Նորարարության, բնապահպանական և էներգետիկ գիտությունների բաժին
 Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրության և քաղաքաբնակեցման բաժին
 Բժշկական ֆակուլտետ
 Անասնաբուժական ֆակուլտետ
 Գիտական ֆակուլտետ
 Կենսաբանության բաժին
 Քիմիայի բաժին
 Ինֆորմատիկայի և համակարգչային գիտությունների բաժին
 Մաթեմատիկայի բաժին
 Դեղագործական բաժին
 Ֆիզիկայի և աստղագիտության բաժին
Առկա են երեք միջֆակուլտետային միավորներ
 Ուտրեխտի համալսարանական քոլեջ / Ռուզվելտ համալսարանական քոլեջ
 Էթիկայի ինստիտուտ
 Կրթության IVLOS ինստիտուտ

Հայտնի շրջանավարտներ 

Ուտրեխտի համալսարանի շրջանավարտների թվում են մի շարք ականավոր գիտնականներ, 12 Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ, 13 Սպինոզայի մրցանակի դափնեկիրներ։
 Վիլհելմ Ռենտգեն
 Տյալլինգ Կուպմանս
 Նիկոլաս Բլոմբերգեն
 Ֆրանս դե Վալ
 Մարտինուս Վելտման
 Պիտեր վան դե Կամպ
 Կորնելիուս Յակոբուս Կապտեյն
 Յան-Յակոբ Լոդովեյկ Տեն Կատե
 Դանիել Ֆրանսուա Մալան

Միջազգային վարկանիշ 
Ըստ 2011 թվականի Համաշխարհային համալսարանական վարկանիշի Ուտրեխտի համալսարանը դասվել է 48-րդը։ 2003 թվականից վեց տարի շարունակ եղել է 50 առաջատար համալսարանների շարքում։ Ըստ 2011 թվականի Համաշխարհային համալսարանական վարկանիշի դասվել է 80-րդը։ Ըստ The Times Higher Education 2014-2015 Համաշխարհային համալսարանական վարկանիշի՝ 79-րդը։

Ըստ 2010 թվականի Համաշխարհային համալսարանական վարկանիշի՝ դասվել է 83-րդը։

Ըստ 2009 Համաշխարհային համալսարանական վարկանիշի՝ Ուտրեխտի համալսարանը վեց տարի շարունակ եղել է 150 առաջատար համալսարանների շարքում, 100 առաջատար համալսարանների շարքում՝ 4 տարի շարունակ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Utrecht University homepage
 Catalogus Professorum Academiae Rheno-Traiectinae – Catalogue listing all professors who have held chairs at Utrecht University

Նիդերլանդների համալսարաններ