Շալվա Նուցուբիձե

Շալվա Իսահակի Նուցուբիձե (14 դեկտեմբերի, 1888, Պարցխանականեբի, Սամտրեդիայի շրջան (Վրաստան) – 6 հունվարի, 1969, Թբիլիսի), վրացի փիլիսոփա, գրականագետ, մշակույթի պատմաբան։ Ալետոլոգիական ռեալիզմի (ուսմունք ճշմարտության մասին) հիմնադիրն է։ Վրացական փիլիսոփայության պատմության խոշորագույն ուսումնասիրողներից մեկն է։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր է (1926)։

Կենսագրություն 
Շալվա Նուցուբիձեն ծնվել է Սամտրեդիայի շրջանի Պարցխանականեբի գյուղում։ 1910 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը։ Մասնակցել է Ալեքսանդր Վվեդենսկու, Նիկոլայ Լոսկիի, Իվան Լապշինի սեմինարներին։ Մի որոշ ժամանակ սովորել ու աշխատել է արտասահմանում (1911—1914)։ Լայպցիգում աշխատել է Վիլհելմ Վունդտ, Յոհանես Ֆոլկելտի ու Բարտի ղեկավարությամբ։

Շալվա Նուցուբիձեն Թբիլիսիի համալսարանի հիմնադիրներից մեկն է։ 1918 թվականին ընտրվել է այդ համալսարանի պրոֆեսոր։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր է (1926 թվականից) և Վրացական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1944 թվականից)։ Երկու անգամ (1925, 1928) աշխատանքային գործուղման է մեկնել Բեռլինի համալսարան։ Երկար տարիներ ղեկավարել է Վրաստանի՝ արտասահմանի հետ մշակութային կապերի միությունը։ Ռուսերեն է թարգմանել Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավորը» պոեմը։ Եղել է «Ընձենավորը» պոեմի՝ մի շարք լեզուներով թարգմանությունների գիտական խորհրդատուն։ Շալվա Նուցուբիձեի ու բելգիացի գիտնական Էռնեստ Հոնիգմանի (Ernest Honigmann) վարկածի համաձայն՝ վրացի մտածող Պետրե Իբերիացին (շուրջ 411-491) է նեոպլատոնական Դիոնիսիոս Արեոպագի անունով հայտնի աշխատությունների հեղինակը։

Ալետոլոգիական ռեալիզմի՝ իր կողմից առաջադրված հիմունքները Շալվա Նուցուբիձեն շարադրել է «Ալետոլոգիայի հիմունքներ» (Թբիլիսի, 1922, վրացերեն), «Ճշմարտությունն ու գիտակցության կառուցվածքը» (1925), «Փիլիսոփայություն և իմաստություն» (1930) գրքերում։ Վերջին երկու աշխատությունները լույս են տեսել Բեռլինում գերմաներեն։ Ավելի ուշ թարգմանվել են վրացերեն և տպագրվել Շալվա Նուցուբիձեի երկերի ժողովածուում (1979)։ Ըստ Շալվա Նուցուբիձեի՝ պիտի ստեղծել նոր գիտակարգ, որ դուրս կգա սուբյեկտի ու օբյեկտի հակադրության սահմաններից։ Այդ նոր գիտակարգն էլ հենց ալետոլոգիան է ()։ Յոհան Լամբերտին՝ Արիստոտելից ու Ֆրենսիս Բեկոնից հետո երրորդ Օրգանոնի հեղինակին, համարելով առաջին մտածողը, ով ալետոլոգիան առանձնացրել է որպես փիլիսոփայության առանձին գիտաճյուղ, Նուցուբիձեն նշում է, որ իր համար, ի տարբերություն Լամբերտի, ալետոլոգիան ոչ թե երկրորդական, այլ հիմնական գիտակարգ է։ Ալետոլոգիական ռեալիզմի հիմնական խնդիրներից մեկը փիլիսոփայության մոտեցումն է իմաստությանը։

Շալվա Նուցուբիձեն մահացել է 1969 թվականին Թբիլիսիում։

Մատենագրություն 
 Больцано и теория науки Вопросы философии и психологии. 1913. Кн. 116—117.
 Փիլիսոփայության ներածություն, Թիֆլիս, 1920 (վրացերեն)։
 Ալետոլոգիայի գժհիմունքներ, Թիֆլիս, 1922 (վրացերեն)։
 Wahrheit und Erkenntnisstruktur, Berlin, 1926.
 Philosophie und Weisheit. Berlin-Koenigsberg, 1931.
 Тайна Псевдо-Дионисия Ареопагита. Тбилиси, 1942.
 Руставели и Восточный Ренессанс. Тбилиси, 1947.
 Диалектическая и формальная логика // Труды Тбилисского государственного университета. 1951. Т.43.
 К происхождению греческого романа «Варлаам и Иосиф» Тбилиси, 1956.
 История грузинской философии. Тбилиси, 1960. - 591 с.
 Пётр Ивер и античное философское наследие. Тбилиси, 1963.
 Критические очерки. Философия и культура. Тбилиси, 1965.
 Бытие и истина // Историко-философский ежегодник 1991. М., 1991. С. 339—351.

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Философская энциклопедия. Т.4. М., 1967. էջ 105.
 Краткая литературная энциклопедия. Т.5. М., 1968. էջ 352.
 Философы России XIX—XX столетий. Биографии, идеи, труды. 3-е изд., перераб. и доп. М., 1999. էջ 573-574. ISBN 5-8291-0003-7.
 Логика: биобиблиографический справочник (Россия-СССР-Россия). СПб., 2001. էջ 293.
 Бегиашвили А. Алетологический реализм Шалвы Нуцубидзе // Историко-философский ежегодник 1991. М., 1991. էջ 335—338.

Արտաքին հղումներ 
 Շալվա Նուցուբիձե. կենսագրություն և մատենագրություն Վրաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի կայքում

Վրացի փիլիսոփաներ
Վրացի գրականագետներ
Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Վրաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
20-րդ դարի թարգմանիչներ
Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ