Դոթրակերեն

Դոթրակերեն, դոթրակի ( [d̪oθɾaki]), արհեստական լեզու, ստեղծված և մշակված հատուկ «Գահերի խաղ» հեռուստասերիալի որոշակի դրվագների համար։ Դոթրակցիների լեզուն շատ է հիշատակվում Ջորջ Մարտինի «Սառույցի և կրակի երգ» շարքի գրքերում, և այդ լեզվով հիմնականում երկխոսություններ է ունենում Դեյեներիս Թարգարիենը։ Մինչ սերիալի ստեղծումը ոչ մի մշակված դոթրակերեն գոյություն չի ունեցել։ Դոթրակերենի բառարանը շարունակում է աճել։

2011 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ, դոթրակերենն ունի 3163, որոնցից ոչ բոլորն են հրապարակված։ 2012 թվականին, Միացյալ Նահանգներում 146 նորածին աղջիկների տրվել էր Կհալիսի (Khaleesi) անունը, ինչը դոթրակերենում նշանակում է կհալի կամ առաջնորդի կին։ Հեռուստասերիալում տվյալ տիտղոսը տրվում է Դեյներիս Թարգարիենին։

Հնչյունակազմություն

Բաղաձայներ

Ձայնավորներ

Քերականություն

Շնչավոր և անշունչ գոյականներ 
Դոթրակերենում գոյականները լինում են շնչավոր և անշունչ։

Շնչավոր գոյականները, որպես կանոն, ունենում /-ak/ վերջավորությունները, բառեր հավաքական վերջածանցներով՝ /-(a)sar/, /-(e)ser/, /-(i)sir/ և /-(o)sor/։ Բացի դրանից՝ բայերի ուղիղ ձևը, երբ դրանք օգտագործված են լինում որպես գոյականներ, համարվում են շնչավոր (Օրինակ․ rizh (որդի), ashefa (գետ), tokik (հիմար), lekh (լեզու))

Անշունչ գոյականներին պատկանում են փոքրացնող /-i/ վերջածանցով, սաստկացնող  /-(s)of/ վերջածանցով, /ath- -(z)ar/,  /-eyya/, /-(i)kh/ վերջածանցներով և կազմությամբ բարդ բառերը (Օրինակ․ qeso (զամբյուղ), alegra (բադ), torga (ստամոքս), elzikh (պատասխան))

Այս կատեգորիաները ոչ բոլորովին են համընկնում անգլերենի և ռուսերենի շնչավոր ու անշունչ գոյականների հետ (Օրինակ․ ramasar (հարթություն) համարվում է շնչավոր, իսկ yalli (երեխա)՝ անշունչ)։

Հոլովներ 
Դոթրակերենն ունի 5 հոլով․
 Ուղղական հոլով, գոյականի ուղիղ ձևն է։ Այս հոլովն օգտագործվում է, երբ գոյականը նախադասությունում կատարում է ենթակայի դեր։ Այն նաև բառարանային է, քանի որ բառարանում բոլոր բառերը ուղղական հոլովով են գրված։ Բոլոր շնչավոր, ինչպես նաև բաղաձայնով ավարտվող անշունչ գոյականների ուղղական հոլովը համարվում է հիմք մյուս բոլոր հոլովների կազմության համար։ Ձայնավորով վերջացող անշունչ գոյականները, վերջածանց ստանալիս, կորցնում են իրենց կազմի վերջում եղած ձայնավորը։
 Սեռական հոլով, ցույց է տալիս ստացական հարաբերություններ։ Անշունչ գոյականների հիմքին ավելանում է /-i/ վերջածանցը (օրինակ․ serj — serji (անթև զգեստ)), իսկ շնչավորների դեպքում՝ /-(s)i/ (ko rizhi — որդու թիկնապահ)։ Գոյականները հոգնակի թվում սեռական հոլովման դեպքում փոփոխության չեն ենթարկվում։
 Հայցական հոլով, ցույց է տալիս գործողության օբյեկտը։ Անշունչ առարկաների դեպքում այս հոլովը իրենից ներկայացնում է բառի հիմքը (օրինակ․ serja — serj (anha kaffe serj — ես հանել եմ անթև զգեստը)), իսկ շնչավոր գոյականների դեպքում կազմվում է /-s/ վերջածանցով՝ բառի հոգնակի թվով՝ վերջանալով /-i/-ով կամ /-es/-ով՝ ընդհանուր առմամբ (lajak atthasa rizhes — մարտիկը հաղթում է որդուն)։
 Աբլատիվային հոլով - ցույց է տալիս օբյեկտից շարժումը։ Անշունչ առարկաների դեպքում բառի հիմքում ավելանում է /-aan/ վերջածանցը (serja — serjaan), իսկ շնչավորների դեպքում՝ /-(s)aan/՝ եզակի թվում և /-(s)ea/՝ հոգնակի թվում (rizhaan — որդուց, rizhea — որդիներից)։
 Ալատիվային հոլով - ցույց է տալիս դեպի օբյեկտ շարժվելը։ Անշունչ առարկաների դեպքում բառի հիմքում ավելանում է /-oon/ վերջածանցը (serja — serjoon), իսկ շնչավորների դեպքում՝ /-(s)oon/՝ եզակի թվում և  /-(s)oa/՝ հոգնակի թվում (rizhoon — դեպի որդին, rizhoa — դեպի որդիները)։

Նախադասության մեջ բառերի ճիշտ դասավորություն 
Դոթրակերենում գոյություն ունի նախադասության անդամների դասավորության հատուկ կարգ՝ ենթակա, ստորոգյալ և ավելի ուշ լրացումները (օրինակ․ кhal ahhas arakh — կխալը սրում է արակխը)։ Ստորոգյալը միշտ գրվում է ենթակայից հետո։ Դոթրակերենում կապական բառեր չկան, այնպես որ պարզ նախադասությունները ունեն ընդամենը երկու բառ (arakh hasa — արակխը համարվում է կծու)

Նախադասությունը կարելի է բարդացնել խնդիրների և պարագաների հաշվին, որոնք նույնպես ունեն իրենց հերթականությունը․
 ave — հայր,
 ave erin — բարի հայր (լրացումը գոյականից առաջ է),
 ave sekke erin — շատ բարի հայր (լրացումից առաջ մակբայ է),
 jin ave sekke erin — այդ շատ բարի հայրը (դերանունը բառակապակցության սկզբում),
 jin ave sekke erin anni — այդ շատ բարի հայրը իմն է (ստացական դերանունը՝ բառակապակցության վերջում),
 jin ave sekke erin anni ma dorvoon — այդ շատ բարի հայրը իմն է այծի հետ (պարագան ամենավերջում է)։

Դոթրակերենի համար վերջին բառակապակցությունը այնքան էլ բնական չէ, ուստի այն կարելի է փոփոխել և դարձնել jin ave sekke verven anni m’orvikoon — սա իմ վայրագ հայրն է մտրակով։

Պարագաները, որպես օրենք, դրվում են նախադասության վերջում։ Դրանք կարող են դրվել նախադասության սկզբում այն դեպքում, երբ խոսացողը ցանկանում է դրանց շնորհիվ ինչ-որ հավելում անել՝ իմաստը հասկանալու համար։ 
 me oge oqet — նա սպանել է այծին,
 me oge oqet oskikh — նա սպանել է այծին երեկ։

Որոշ պարագաներ հայտվում են միշտ ստորոգյալից հետո։ Այդպիսիններից է vosecchi-ն, որը ցույց է տալիս մերժում։
 yer ofrakhi sajoes mae — Դու նրա ձիուն չես դիպչի,
 yer ofrakhi vosecchi sajoes mae! — Դու երբեք նրա ձիուն չես դիպչի!

Գոյություն ունի հատուկ պարագաների խումբ, որ դրվում են ստորոգյալից առաջ։
 me kaffe rek tokikes — Նա ջախջախել է այդ հիմարին,
 me ray kaffe rek tokikes — Նա արդեն ջախջախել է այդ հիմարին,
 me laz kaffe rek tokikes — Նա կարող է ջախջախել այդ հիմարին,
 me vil kaffe rek tokikes — Նրան հաջողվեց ջախջախել այդ հիմարին։

Գրագրություն 
Դոթրակերենը չունի պաշտոնապես հաստատված գրագրություն, և չի էլ ունենա մինչև Ջորջ Մարտինը չորոշի, որ իրոք հարկավոր է։

Գրականություն

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Dothraki. A language of Fire and Blood  — Պաշտոնական կայք լեզվի մասին
 Dothraki  — Փիթերսոնի բլոգ
 Tongues of Ice and Fire — ֆան-կայք՝ նվիրված Դոթրակերենին
 Սերգեյ Կովալեվ Սեքս. Արյուն. Ինտրիգներ. Գահերի խաղ // ֆանտաստիկայի աշխարհ. — 2011. — № 9.
 
 Դեվիդ Փիթերսոնը և Սեմ Էմրիսը Դոթրակերենի մասին 
 Դոթրակերեն, Մարտինը լեզուների մասին 7 թագավորություն, ապրիլի 13, 2010 թվական
 Game of Thrones linguist: how to create a language from scratch. CNN, ապրիլի 6, 2012 թվական
 
 
 
 

Լեզուներ այբբենական կարգով
Գահերի խաղ
Սառույցի և կրակի երգը
Արհեստական լեզուներ