Հայ-թեք

Հայ-թեք ոճ (-ից, բառացի` բարձր տեխնոլոգիաներ), ոճ ճարտարապետության մեջ և դիզայնում, որ ծնվել է 1970-ական թվականներին ուշ մոդեռնիզմի զարգացմամբ։ Լայն կիրառում է ստացել 1980-ական թվականներին։ Հայ-թեքի գյխավոր տեսաբանները հիմնականում եղել են անգլիացիները` Նորման Ֆոսթերը, Ռիչարդ Ռոջերսը, Նիկոլաս Գրիմշոուն, իր ստեղծագործության որոշ փուլում Ջեյմս Սթիրլինգը և իտալացի Ռենցո Պիանոն։

Ակունքներ 

Հայ-թեքի գաղափարախոսության տեսանկյունից կարևորվում է «Արկիգրեմ» ճարտարապետական խմբի գործունեությունը, որ փոփ արտի և գիտական ֆանտաստիկայի գաղափարները ներմուծեց ճարտարապետություն։ Տեխնոլոգիական տեսանկյունից կարևորվում են նաև Ռիչարդ Բաքմինստեր Ֆուլլերի և Օտտո Պաուլ Ֆրայի աշխատանքները։

Ամերիկացի ճարտարապետ Չալլզ Ջենքսի բնորոշմամբ հայ-թեքը վերաբերում է ուշ մոդեռնիզմին, այսինքն` նրան բնորոշ են պրագմատիզմը, ճարտարապետի` որպես էլիտար մասնագետի ընկալումը, ճարտարապետական ծառայության մատուցումը, բարդ պարզությունը, քանդակային ձևերը, հակապատմականությունը, կառույցը որպես զարդապատկեր ներկայացնելը։ Ջենքսից հետո գրեթե բոլոր մասնագետները հայ-թեքը բնորոշում են որպես մոդեռնիզմի զարգացում։ Հայ-թեքի ճարտարապետական կառույցներին բնորոշ է ֆունկցիոնալությունը, հարմարավետությունը, առանձնահատուկ գեղեցկությունը։ Այս ոճը կարելի է համարել ամբողջ դարաշրջանի բանաստեղծական ամփոփում։

Վաղ շրջանի հայ-թեք 

Վաղ շրջանի հայ-թեքի դրսևորում է ընդունված համարել Պոմպիդու կենտրոնը Փարիզում (1977), որի նախագծի հեղինակներն են Ռիչարդ Ռոջերսը և Ռենցո Պիանոն։ Կառուցման շրջանում այն թեժ բանավեճերի տեղիք տվեց, սակայն շուտով ընդունվեց` դառնալով Փարիզի տեսարժան վայրերից մեկը, ինչպես ժամանակին Էյֆելյան աշտարակը։

Անգլիայում հայ-թեք ոճով կառույցներ ավելի ուշ ի հայտ եկան. լոնդոնյան առաջին շենքերը այդ ոճով կառուցվեցին 1980-1990-ական թվականներին։ Դրա պատճառն ամենայն հավանականությամբ արքայազն Չարլզի վարած քաղաքականությունն էր։ Նա ակտիվ գործունեություն էր ծավալել Paternoster Square-ի վերականգնման համար հայտարարված ճարտարապետական մրցույթում։ Հանդես գալով բանավեճերում` արքայազնը կողմ էր արտահայտվում նոր դասականությանը` մերժելով հայ-թեքի գաղափարները և հայ-թեք ոճով նախագծերը բնորոշելով որպես Լոնդոնի դեմքն աղավաղող կառույցներ։ Չառլզ Ջենքսը կոչ արեց, որ «արքաները ճարտարապետությունը թողնեն ճարտարապետներին»։ Նույնիսկ կարծիք արտահայտվեց, որ միապետության նոր ձև է առաջանում ճարտարապետության մեջ արքայազնի դիկտատուրա հաստատելու փորձերով։

Ուշ հայ-թեք 

1980-ական թվականների հայ-թեքը հեղինակություն ձեռք բերեց (այս ոճով կառուցված բոլոր շենքերը թանկարժեք էին)։ Չառլզ Ջենքսը դրանք անվանեց «բանկային տաճարներ»։ Կարելի է նույնիսկ ասել, որ ժամանակակից հայ-թեքը ձևավորում է խոշորագույն առևտրական ընկերությունների հեղինակությունը։ Լոնդոնում հայ-թեքի շուրջ բանավեճերը մեղմացան, իսկ այդ ոճի ականավոր ներկայացուցիչները հարգանքի արժանացան (Նորման Ֆոսթերին շնորհվեց ասպետի կոչում)։

Սկսած 1990-ական թվականներից` զարգանում են բիո-թեք և էկո-թեք ոճերը, որոնք, ի հակադրություն հայ-թեքի, ձգտում են միաձուլվել բնությանը, երկխոսության մեջ մտնել նրա հետ։

Բնորոշ գծեր 

 Նախագծերում բարձր տեխնոլոգիաների կիրառում
 Ուղիղ գծեր և ձևեր
 Ապակու, պլաստմասսայի, մետաղի կիրառում
 Ֆունկցիոնալ տարրերի (վերելակ, աստիճան, օդափոխման համակարգ) օգտագործումը շենքից դուրս
 Ոչ կենտրոնացված լուսավորություն, որը ստեղծում է ընդարձակ, լավ լուսավորված տարածքի տպավորություն
 Արծաթագույնի և մետաղագույնի լայն կիրառում
 Տարածության նախագծման մեծ պրագմատիզմ
 Կոնստրուկտիվիզմի և կուբիզմի տարրերի օգտագործում
 Անհրաժեշտության դեպքում ֆունկցիոնալզմի ստորադասումը դիզայնին

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Ա. Վ. Իկոննիկով Արտասահմանյան ճարտարապետություն. նոր ճարտարապետությունից մինչև պոստմոդեռնիզմ Մ., 1982.
 Ա. Վ. Ռյաբուշին, Ա. Ն. Շուկորովա Ստեղծագործական հակասությունները արևմուտքի նորագույն ճարտարապետության մեջ Մ., 1986.
 Բրիտանական մոդեռն ճարտարապետությունը` սկսած 1945 թվականից, Լոնդոն, 1984

Արտաքին հղումներ 
 Հայ-թեք ոճը ճարտարապետության մեջ
 Հայ-թեք ոճը և Շուխովի ժառանգությունը, տեսագրություն

Ճարտարապետական ​​ոճեր
Դիզայն