Ֆրանկենվինի (մուլտֆիլմ)

«Ֆրանկենվինի» (), 2012 թվականի ամերիկյան 3D ստոպ-կադր-ֆենտեզի ֆիլմ, որը նկարահանել է Թիմ Բարթոնը։ Այն Բարթոնի համանում կարճամետրաժ ֆիլմի մուլտիպլիկացիոն տարբերակն է։ Հնչյունավորող դերասանները չորսն են, ովքեր աշխատել են Թիմի հետ նախկինում՝ Վայնոնա Ռայդեր («Բիթլջուս», «Մկրատաձեռն Էդվարդը»), Քեթրին Օ’Հարա («Բիթլջուս», «Մղձավանջ Ամանորից առաջ»), Մարտին Շորթ («Մարսը հարձակվու՜մ է») և Մարտին Լանդաու («Էդ Վուդ», Նիրհած հովիտը)։

Ֆրանկենվինին սև ու սպիտակ է։ Այն Բարթոնի թվով չորրորդ անգույն ֆիլմն է, սակայն առաջինն է, որ դրա հետ մեկտեղ երաժշտական չէ։ Այն լույս է է տեսել IMAX 3D ձևաչափով։ Մեծ էկրաններ է բարձրացել Ուոլթ Դիսնեյ ընկերության կողմից 2012 թվականի հոկտեմբերի 5-ին։ Ֆիլմը հաղթել է Saturn Awards-ի «Լավագույն անիմացիոն ֆիլմ» անվանակարգը և առաջադրվել Օսկարի, Ոսկե Գլոբուսի, BAFTA-ի և Annie Awards-ի «Լավագույն հարգալից անիմացիոն ֆիլմ բոլոր ժանրերում»։

Սյուժե 
Սփարքի՝ հմայիչ, գիրուկ շնիկ, ով բոլորին հիացնում է իր տեսքով։ Այս պատմությունը ոչ ոքի անտարբեր չի թողնի։

Արտաքին․ գույնը անհայտ է, հավաբանար մոխրագույն, աչքերը բարի են, թաթիկները, պոչը և գլուխը կարված են մարմնին, հոնքերն արտահայտիչ են, մորթին սպիներով, քիթը կարված է, ականջները ցցված, մեջքը պատված է պտերով, վզից կախված են երկու գնդերիթներ։ Տեսակը՝ բուլտերյեր։

Սփարքիի ամբողջ կյանքն անցնում է Վիկտորի և իր ծնողների տանը։ Մինչ իր մահը, շնիկը մասնակցել էր կինոյի նկարահանումներին, ընկերություն էր անում հարևանի պուդելի հետ, բարկացնում հարևանին, վազում գնդակի ետևից։ Դժբախտ պատահարի արդյունքում Սփարքին ընկնում է մեքենայի տակ։ Վիկտորը տխրելով շան ժամանակից շուտ մահվան պատճառով, որոշում է էլեկտրական պարպման միջոցով իր ընկերոջը վերակենդանացնել։ Տղան փորում է նրա գերեզմանը, թել ու ասեղի միջոցով կարում է շան մարմնի մասերը, միացնում է նրան հեռուստացույցին, տոստերին, էլեկտրական խաղալիքին և սպասում է, թե երբ է իրենց փոքր քաղաքում սկսելու ամպրոպ և հասնում է նրան, որ Սփարքին ստանում է էլեկտրական մեծ պարպում։ Եվ, օ՜ հրաշք, շունը վերակենդանանում է։ Չնայած «քանդված» տեսքին, շունը առաջվա նման ուրախ է ու երջանիկ։ Վիկտորը հասկանալով, որ սովորական մարդիկ չեն հասկանա իրեն, թաքցնում է Սփարքիին տան ձեղնահարկում։ Սակայն Էդգարը, Վիկտորի համադասարանցին, իմանում է մեռած շան գաղտնիքը և որոշում է օգտագործել մտահղացումը՝ քաղաքային մրցույթում հաղթելու համար։ Նա շանտաժի միջոցով ստիպում է Վիկտորին վերակենդանացնել որևէ մեկին։ Վիկտորը կենդանացնում է նրա համար մեռած ձկնիկին, սակայն դա, անհայտ պատճառող անտեսանելի է դառնում։ Ուրախանալով իր հասած արդյունքին, Էդգարը պատմում է ձկան և շան մասին իր դասարանցիներ Տոշակիին, Տարօրինակ Աղջկան, Բոբին և Նասսերին։ Նրանք գնում են քաղաքի գերեզմանատուն և ամեն մեկը իր համար փարում է մի կենդանու, որին պետք է վերակենդանացնեն։

Մի անգամ, Վիկտորի մայրը պատահական հանդիպում է հերոսին ձեղնահարկում և իր գոռոցով վախեցնում է շանը։ Շունը հասկանում է, որ խնդիրն իր մեջ է և փախնում է տնից՝ սրտին ծանր քարով։ Սփարքին գալիս է կենդանիների գերեզմանատուն, շատ է զարմանում տեսնելով իր տապանաքարը։ Հոգնելով վազելուց՝ հենց այնտեղ էլ քնում է։ Վիկտորը շատ է անհանգստանում իր միակ ընկերոջ հոգեկան ապրումներով և հասկանում է, որ մարդկանց դուր չի գա շունը, ով կենդանացել է մեռյալ աշխարհից։ Նա իր ծնողների հետ միասին գնում է Սփարքիին փնտրելու։

Մինչ այդ, դասարանցիների կենդանացած հրեշները՝ հսկայան կրիան, առնետ-հրեշը, ծովային կապիկների խումբը, մումիա-գետնամուկը և թռչող կիսակատու-կիսամուկը ահաբեկում են քաղաքը։ Վիկտորն ու Սփարքին միավորվում են և պատրաստվում են փրկե իրենց հարազատ քաղաքն ու դրա բնակիներին։ Նրան հաջողվում է ձերբազատվել բոլոր հրեշներից, բացի թռչող պարոն Կիսկիսից։ Երբ հարություն առած և կատարելագործված կենդանիերը վերադառնում են մյուս աշխարհ, մթությունից հայտնվում է պաոն Կիսկիսը և փախցնում Վիկտորի հարևանուհի Էլզային։ Քաղաքի բնակիչները վստահ են, որ առևանգման մեղավորը Սփարքին է և ընկնում են նրա հետեևից, որպեսզի այրեն։ Վիկտորը որոշում է փրկել իր ընկերներին։ Տղան գալիս է հին, քամու ալրաղացին, որտեղ տարել է իր զոհին թռչող կիսամուկը։ Վիկտորը վազում է այնտեղ, սակայն քաղաքապետը միամիտ կրակի է տալիս տանիքը։ Ընկերներին հաջողվում է փրկել Էլզային, սակայն Վիկտորը կորցնում է գիտակցությունը և մնում է վառվող ալրաղացում։ Իսկ Սփարքին, փրկելով նրան՝ կրկին մահանում է։

Վիկտորը չի պատրաստվում կրկին կորցնել իր շնիկին, իսկ բնակիչները, ամաչելով իրենց արածի համար, որպես երախտագիտություն երեխաների փրկման համար, միացնում է Սփարքիին մեքենաների մարտկոցներին և Սփարքին կրկին կենդանանում է։

Հնչյունավորողներ 

 Չարլի Տահան՝ Վիկտոր Ֆրանկենշտեյն
 Մարտին Շորթ՝ Էդվարդ Ֆրանկենշտեյն
 Քեթրին Օ’Հարա՝ Սյուզան Ֆրանկենշտեյն
 Մարտին Լանդաու՝ պարոն Ռժիկուրսկի, ֆիզիկայի ուսուցիչ
 Վայնոնա Ռայդեր՝ Էլզա վան Հելսինգ
 Ֆրանկ Ուելքեր՝ Սփարքի, ծովային հրեշներ
 Ատտիկուս Շաֆեր՝ Իգոր
 Ռոբերթ Կապրոն՝ Բոբ
 Կոնչիտա Ֆեռռելլ՝ Բոբի մայրը
 Թոմ Քեննի՝ Հրշեջ, զինվոր, մարդ ամբոխի մեջ
 Քրիստոֆեր Լի՝ Դրակուլա

Կարծիքներ 
Ֆիլմը ստացավ հիմնականում դրական կարծիքներ։ Rotten Tomatoes կայքում, հիմնվելով 187 կարծիքի վրա, ստացավ 89%՝ 7.7/10 միջին գնահատականով։

Ռոջեր Էբերթը ֆիլմին 4-ից տվեց 3 աստղ, նշելով նաև, որ թեև այն Բարթոնի լավագույն աշխատանքը չէ, սակայն լի է կրքոտ էներգիայով և հիացմունքով։

Ծանոթագրություններ 

Ամերիկյան մուլտֆիլմեր
2012 մուլտֆիլմեր
Թիմ Բարթոնի ֆիլմեր
Անգլերեն ֆիլմեր
Մուլտֆիլմեր շների մասին
IMAX ֆիլմեր
Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր
Ամերիկյան ֆիլմեր
Walt Disney Pictures ֆիլմեր
3D մուլտֆիլմեր
Ամերիկյան սև-սպիտակ ֆիլմեր
Ամերիկյան ֆենտեզի կինոկատակերգություններ
Ամերիկյան ֆանտաստիկ սարսափ ֆիլմեր
Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Դենի Էլֆմանի
Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1960-ականներին
Ֆիլմեր հրեշների մասին
Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Ֆիլմեր շների մասին
2010-ականների ֆենտեզի ֆիլմեր
Ամերիկյան սարսափ կատակերգություն ֆիլմեր