Թթի օղի

Թթի օղի, թունդ ալկոհոլային խմիչք՝ ավանդական Հարավային Կովկասի որոշ տարածքներում։ Իրենից ներկայացնում է թթի պտուղների խմորած հյութի թորման արտադրանք։

Ալկոհոլի պարունակությունը տատանվում է 40-ից 80%։ Ըմպելիքի որոշ սորտեր ենթարկվում են ծերացման տակառներում տարիների ընթացքում։

Աշխարհագրության և արտադրության պատմություն 
Պատմականորեն արտադրությունը առավել ակտիվ է Հայաստանի, Արցախի և Ադրբեջանի տարածքներում։ «1854 թ. Կովկասյան օրացույց» () պատմում է Ելիզավետպոլում խմիչքի արտադրության և սպառման մասին։

Թթի օղի ցուցադրվել է նաև գեղարվեստական գրականությունում և հուշագրություններում։ Այս խմիչքի մասին պատմում է, օրինակ, Սերո Խանզադյանը։

Թթի օղու բուժիչ հատկությունների մասին գրում է Զորի Բալայանը

Խորհրդային ժամանակներում թթի օղու արտադրությունը տիրապետվում էր նաև նրա ավանդական սահմաններից դուրս։ Այս մասին են վկայում է նրա հիշատակումը 1961 թ. ՌԽԴՍՀ Քրեական օրենսգրքում,
մյուս իրավական ակտերում ինքնարար ստեղծաց ալկոհոլային խմիչքների ագգելափագված ցուցակում։

Գորիսում տեղի է ունեցել թթի օղու փառատոնը, ոտրեղ բախվել է «Լավագույն թթի օղի» մրցանակը։

Թթի օծու ոգտագործվում է ինչպես ժողովրդական բուժիչ, նյարդերը հանգստացնող միջոց։ Նույնիսք թթի ողով ինքնասպւնության փորցը ապարդյուն վերջացավ։

Թթի օղի կարևոր տեղն է զբաղացնում հայկական տոնական սեղանին, դա փաստաբանում են նույնիսք արտասահմանյան դիվանագիտական ներկայացուցիչներ։

Արտադրության տեխնոլոգիա 
Թթի օղու արտադրության հումքը թթենու հատապտուղն է։ Օգտագործվում են սև ու սպիտակ թթի հատապտուղներ։ Օղու արտադրանքի համար բերքը հավաքում են սովորաբար հուլիսին,երբ հատապտղում շաքարի պարունակությունը հասնում է իր գագաթնակետին (մոտ 15%)։ Հատապտուղներից քամում են հյութ, որը մի քանի օրվա ընթացքում թորվում է բաց տարաներում առանց շաքարի կամ խմորիչի ավելացման։ Ավանդական պատրաստման ձևով խմորում տեղի է ունենում կարասներում, արդյունաբերության արտադրությունում՝ արծնապատված մետաղական տարայում։ Արդյունքում ստացած հեղուկը թորում է պղնձե թորման կաթսաներում՝ մեկ անգամ համեմատաբար ցաձր թնդության ըմպելիքի ստացման համար, կամ կրկնակի՝ սպիրտի ավելի խտացման համար։ Վերջում ստացվում է պարզ հեղուկ բարկ համով և թթի մի փոքր բուրմունքով։ Տան պայմաններում արտադրված թթի օղին սովորաբար ունի հազիվ նկատելի դեղնավուն-կանաչավուն գույն, արդյունաբերական օղին կատարելապես անգույն է։ Ըմպելիքը կարող է հետագայում անցնել ծերացման։ Սա սովորաբար տեղի է ունենում թունդ սորտերի հետ։ Ավանդաբար թթի օղու ծերացման համար օգտագործում են թթենու փայտից տակառներ, որոնց ներքին մակերեսը նախօրոք թրծման է ենթարկվում։ Հաստատունությունը սովորաբար տևում է մեկից հինգ տարի։ Դրա ավարտից հետո շշերի մեջ լցնելուց առաջ սովորաբար ջրիկացվում է։ Թթի օղու հնորակ սորտերն ունեն շատ խորը գույն՝ ոսկեգույնից մուգ դարչնագույն, և շատ ավելի հարուստ և բարդ համ։

Ծանոթագրություններ 

Թունդ ալկոհոլային խմիչքներ
Հայկական խմիչքներ