Առավոտը սոճիների անտառում

Առավոտը սոճիների անտառում (), Իվան Շիշկինի և Կոնստանտին Սավիցկու 1889 թվականին ստեղծած կտավը։ Սավիցկին նկարել է արջերին, սակայն արվեստի կոլեկցիոներ Պավել Տրետյակովը ջնջել է նրա ստորագրությունը, նշելով, որ գաղափարից մինչև կատարում, գեղանկարչական ձևը և ստեղծագործական մեթոդները բնորոշ են Շիշկինին։

Կտավը հայտնի է իր կոմպոզիցիոն լուծումներով, անիմալիստական սյուժեի տարրերով։ Նկարիչը պատկերել է Գորոդոմլյա կղզու շրջակայքի բնությունը։ Պատկերված է ոչ խուլ, խիտ անտառ և բարձր ծառերի կատարներով թափանցող արևի շողը։

«Առավոտը սոճիների անտառում» կտավը կիրառվել է տարբեր տեղերում, այդ թվում «Կռասնիյ Օկտյաբր» (Красный Октябрь) կոնֆետների արտադրությունում «Ծուռթաթ արջը» անվանումով։

«Առավոտը սոճիների անտառում» կտավը երկրորդ ամենահայտնի գործն է Վիկտոր Վասնեցովի «Դյուցազուններ»-ից հետո։ Շիշկինի նմանատիպ ստեղծագործություններից են «Անտառը գարնանը» (1884), «Կաղնու անտառի անձրևը» (1891) և այլն։

Պատմություն  
Ենթադրաբար, նկարի գաղափարը Շիշկինին առաջարկել է Սավիցկին, ով հետագայում հանդես է եկել որպես համահեղինակ և պատկերել արջի քոթոթների պատկերները (Շիշկինի էսքիզների հիման վրա)։ Այդ արջուկները, դիրքերի և թվաքանակների որոշ տարբերություններով (սկզբում դրանք երկուսն էին), պատկերված  են նախապատրաստական ​​գծագրերում և էսքիզներում (օրինակ, Ռուսական պետական թանգարանում պահպանվել է Շիշկինի մատիտով էսքիզների յոթ տարբերակ)։ Սավիցկու մոտ կենդանիներն այնքան հաջող են ստացվել, որ նույնիսկ Շիշկինի հետ ստորագրել է նկարի վրա։ Ինքը՝ Սավիցկին, հարազատներին ասել է․ «Նկարը վաճառվել է 4 հազարով և ես քառորդ մասնաբաժնի մասնակից եմ»։

Նկարը ձեռք բերելուց հետո Տրետյակովը հանել է Սավիցկու ստորագրությունը՝ հեղինակությունը թողնելով Շիշկինին։ Ըստ կոլեկցիոների՝ նկարում պատկերված ամեն ինչ՝ «մտահղացումից մինչև իրականացում, ամեն ինչ խոսում է Շիշկինին բնորոշ նկարելու ձևի և ստեղծագործական մեթոդի մասին»։

Քննադատների արձագանքներ 
Պատկերասրահի գույքացուցակներում ի սկզբանե (նկարիչներ Շիշկինի և Սավիցկու կենդանության օրոք) նկարը նշված է եղել «Արջերի ընտանիքն անտառում» վերնագրով (առանց Սավիցկիի ազգանունը նշելու)։

Ռուս արձակագիր և հրապարակախոս Վասիլի Միխայլովիչ Միխեևը 1894 թվականին գրել է․

Ժողովրդական մշակույթում 

«Առավոտը սոճիների անտառում» նկարի վերարտադրությունները լայն տարածում են գտել ԽՍՀՄ-ում։ Ընդ որում, դա սկսվել է նույնիսկ հեղափոխությունից առաջ, մասնավորապես, 19-րդ դարից սկսած, նկարիչ Մանուիլ Անդրեևի կողմից ստեղծված «Ծուռթաթ արջի» վերարտադրության շոկոլադե կոնֆետների փաթաթման միջոցով։ Դրա շնորհիվ նկարը հաճախ հայտնի է եղել «Երեք արջ» անունով (չնայած նկարում չորս կենդանի կա)։ Այդ նկարի վերարտադրության կոնֆետի փաթաթանի պատճառով խորհրդային և հետխորհրդային մշակութային տարածքում նկարն ընկալվել է որպես «քիտչ»։ Նկարը հիշատակվում  է նաև «Կառնավալային գիշեր» ֆիլմում «Արջերը հանգստանում են» անվամբ, երբ խոսք է գնում թատրոնի ամանորյա ձևավորման մասին։

Գրականություն 
 Иван Иванович Шишкин. Переписка. Дневник. Современники о художнике / Сост. И. Н. Шувалова - Л.։ Искусство, Ленинградское отделение, 1978;
 Аленов М. А., Евангулова О. С., Лившиц Л. И. Русское искусство XI - начала XX века. - М.։ Искусство, 1989;
 Анисов Л. Шишкин. - М.։ Молодая гвардия, 1991. - (Серия։ Жизнь замечательных людей);
 Государственный Русский музей. Ленинград. Живопись XII - начала XX века. - М.։ Изобразительное искусство, 1979;
 Дмитриенко А. Ф., Кузнецова Э. В., Петрова О. Ф., Федорова Н. А. 50 кратких биографий мастеров русского искусства. - Ленинград, 1971;
 Лясковская О. А. Пленер в русской живописи XIX века. - М.։ Искусство, 1966.

Ծանոթագրություններ 

Իվան Շիշկինի նկարներ
1889 նկարներ
Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Կենդանիներն արվեստում