Գրեյթ Սմոքի Մաունթիս (ազգային պարկ)



Գրեյթ Սմոքի Մաունթինս 
Գրեյթ Սմոքի Մաունթինս (), Յունեսկոյի ժառանգության կենտրոն, գտնվում է Ապալաչյան լեռների կենտրոնական մասում։ Պարկը գտնվում է ԱՄՆ-ի Հյուսիսային Կարոլինա և Թեննեսի նահանգների սահմանին։ ԱՄՆ-ի ազգային պարկերի ծառայության տվյալներով Գրեյթ-Սմոքի-Մաունթինսը գտնվում է ամենաշատ այցելվող պարկերի ցանկում։ 2007 թվականին այստեղ այցելել են 9.4 մլն մարդ, ինչը երկու անգամ ավելի է Գրանդ Կանյոն պարկի հաճախումներից։ Արգելավայրի գոտուց անցնում է այսպես կոչված Ապալաչյան ուղին (անգ. Appalachian Trail)՝ աշխարհի ամենաերկար և ԱՄՆ-ում ճանաչված երթուղին Մէն նահանգից մինչև Ջորջիա նահանգը։

Պարկն ստեղծվել է ԱՄՆ Կոնգրեսի կողմից 1934 թվականին։ ԱՄՆ նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտը 1940 թվականին պաշտոնապես հայտարարեց նրա բացման մասին։ Ընդհանուր մակերեսը կազմում է 2108 կմ², ինչը դարձնում է պարկն ԱՄՆ-ի արևելքում ամենաշատ հսկվող բնական գոտիներից։ Պարկի հիմնական մայրուղին անցնում է Գետլինբուրգ (անգ. Gatlinburg, Tennessee) և Չերոկի (անգ. Cherokee, North Carolina) քաղաքներով։ Հենց այդ ճանապարհի գոյության շնորհիվ 20-րդ դարի առաջին կեսերից մուտքը Գրեյթ-Սմոքի-Մաունթիս պարկ մնում է անվճար՝ ի տարբերություն ԱՄՆ-ի մյուս ազգային պարկերի։

Աշխարհագրական դիրք 

Գրեյթ Սմոքի Մաունթինս ազգային պարկը գտնվում է համանուն  լեռնաշղթայի լանջերին, որն իր հերթին մաս է կազմում երկնագույն լեռնաշղթայի Blue Ridge Mountains։ Վերջինս Ապալաչյան լեռնաշղթայի համակարգի մաս են կազմում և գտնվում են Հյուսիսային Ամերիկայի արևելքում։

Պարկի տարածքը միաժամանակ մի քանի նահանգների մաս է կազմում՝ Հյուսիսային Կարոլինա  և Թեննեսի՝ Սուէյն, Հեյվուդ, Սևի, Բլանտ և Կոկ։ Այն հավասար բաժանված է նահանգների միջև՝ Հյուսիսային Կարոլինային պատկանում է 1118,2 կմ², իսկ Թեննեսիին 990,44 կմ² տարածք։ Պարկի կառավարմամբ զբաղվում է ԱՄՆ-ի ազգային պարկերի ծառայությունը։ Արևելքից և հարավից զբոսայգուն սահմանակցում են մի քանի բնապահպանական գոտիներ, որոնք ունեն պետական արգելագոտու կարգավիճակ ()՝ Չերոկի (), Պիսգա () և Նանտախալա ()։ Պարկը սահմանակից է նաև հնդկական ռեզերվացիայի հետ, որի կենտրոնն է Չերոքի քաղաքը։ Մյուս աչքի ընկնող մարդաշատ տարածքներից է Գետլինբուրգը, Պիդջոն Ֆորջը (англ. Pigeon Forge, Tennessee), Սևերվիլլը (англ. Sevierville, Tennessee), Թաունսենդը (), Բրայսոն Սիթին () և Սիլվան ()։

Բարձրությունների տարբերությունը տատանվում է 256 մետր մինչև Աբրամս Քրիկ () գետակի շրջանում և 2025 մետր Կլիգմենտս Դոմի գագաթին (: Ազգային պարկի մյուս հայտնի գագաթներն են՝ Գյույո (Mount Guyot, 2018 մ), Լեկոնտ (), Կեֆարտ (), Կոլլինզ ().
Պարկից հիմք են ստանում բազմաթիվ գետեր և գետակներ, որոնք հանդիսանում են Թեննեսի գետի մասերից։ Ճանաչվածներից են Օկոնալֆուտի (Oconaluftee) գետը, Խեյլ Քրիկ (Hazel Creek), Իգլ Քրիկ ({{lang-en|Eagle Creek), Ֆորնի Քրիկ () գետակները հարավում, Լիթլ Փինջն Ռիվեր () և Լիթլ Ռիվեր () գետերը հյուսիսում։

Երկրագիտություն 

Գրեյթ Սմոքի Մաունթինս պարկը տեղավորված է Ապալաչ լեռան հարավային լանջերին։ Սակայն պարկի ռելիեֆային պատմությունը սկիզբ է առնում մոտ մեկ միլիարդ տարի առաջ, երբ մայրցամաքի բաժանումը դեռ չէր կատարվել։ Մի շարք գիտնականների կարծիքով գոյություն ուներ մեկ կարծր հողամաս Ռոդինիա անվան տակ։

Գրականություն

Արտաքին հղումներ

Ծանոթագրություններ 

Համաշխարհային ժառանգություն ԱՄՆ-ում
ԱՄՆ-ի ազգային այգիներ