Աֆղանական պատերազմ (2001-2014)

Աֆղանստանի պատերազմ (2001-2014) (), ասիմետրիկ ռազմական հակամարտություն Անվտանգության աջակցության միջազգային ուժերի () և Թալիբան իսլամիստական կազմակերպության միջև, որը մինչ այդ վերահսկում էր Աֆղանստանի մեծ մասը։ Այդ պատերազմը համարվում է 1978 թվականից շարունակվող Աֆղանստանի քաղաքացիական պատերազմի փուլերից մեկը։

ԱՄՆ-ն ռազմագործողություն է անցկացրել Աֆղանստանում «Հարատև ազատություն» ռազմագործողությունն, որը սկսվել է 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական գործողությանն ի պատասխան։ Աֆղանստանում Անվտանգության աջակցության միջազգային ուժերը գործում են ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի 2001 թվականի դեկտեմբերի 20-ի № 1386 բանաձևով։ Դա ԱՄՆ-ի պատմության մեջ ամենաերկարատև պատերազմն է։

2011 թվականի հուլիսից սկսվել է կոալիցիայի զորքերի դուրս բերումը Աֆղանստանից։ 2013 թվականի հուլիսին անվտանգության ապահովումն երկրում փոխանցվել է տեղական ուժային կառույցներին, այդ պահից սկսած կոալիցիայի կոնտինգենտը օժանդակ դեր էր խաղում։ Փաստացիորեն պատերազմն ավարտվել է միայն ձևականորեն, իսկ իրականում այն շարունակվում էր։

Նախապատմություն 
1996 թվականից մայրաքաղաքը և Աֆղանստանի տարածքի մեծ մասը վերահսկվում էր Թալիբան շարժման կողմից։ Արդեն այդ ժամանակ ԱՄՆ-ի իշխանությունների կողմից փնտրվող ահաբեկիչ Ուսամա բեն Լադենը ապաստան է ստացել Աֆղանստանում։ Թալիբները հրաժարվում էին հանձնել բեն Լադենին նույնիսկ 1998 թվականին Քենիայի և Տանզանիայի ամերիկյան դեսպանատներում տեղի ունեցած պայթյուններից հետո։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից հետո ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը ահաբեկիչներին վերջնագիր է ներկայացրել՝ կարճ ժամանակահատվածում ամերիկյան արդարադատությանը հանձնել բեն Լադենին, ինչպես նաև ալ Քաիդայի ամբողջ ղեկավարությանը։ Սեպտեմբերի 21-ին թալիբները պատասխանեցին մերժմամբ՝ հայտնելով, որ ԱՄՆ-ն ծանրակշիռ փաստարկներ չի ներկայացրել տվյալ կազմակերպության Նյու Յորքի և Վաշինգտոնի ահաբեկչություններին մասնակցության վերաբերյալ։

2001 թվականի սեպտեմբերի 22-ին երեք պետություններից երկուսն, որոնք ճանաչում էին Աֆղանստան Իսլամական Էմիրաթը (ԱՄԷ և Սաուդյան Արաբիա) Աֆղանստանի հետ խզեցին դիվանագիտական հարաբերությունները։ Աֆղանստանից Իրան և Պակիստան փախստականների հսկայական հոսք է սկսվել։

Պատերազմի նպատակներ 
ԱՄՆ-ի կողմից պաշտոնապես հռչակված նպատակներն են՝
 Թալիբների ռեժիմի տապալում,
 Աֆղանստանի տարածքի ազատագրումը թալիբների ազդեցությունից,
 Ալ Քաիդայի մասնակիցների գերությունը և դատավարությունը։

Մասնակիցներ

Միջազգային ուժեր 
Անվտանգության աջակցության միջազգային ուժերի (ISAF) ստեղծվել են ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի 2001 թվականի դեկտեմբերի 20-ի № 1386 բանաձևին համապատասխան։ Նրանց ներկայությունը երկրում թալիբների ռեժիմի տապալումից հետո անհրաժեշտ էր
Աֆղանական Ժամանակավոր մարմնին Քաբուլում և մոտակա տարածքներում անվտանգության ապահովման համար։ Դա արվում էր նրա համար, որպեսզի Ժամանակավոր մարմինն, ինչպես նաև ՄԱԿ-ի աշխատակազմը գործեն անվտանգ պայմաններում։

2003 թվականի օգոստոսից ISAF հրամանատարությունն իրականացվում է ՆԱՏՕ-ի բլոկի կողմից։ ISAF-ի կազմի մեջ մտել է 48 երկիր (մեծամասնությունը ՆԱՏՕ-ի անդամ), ամենամեծ թվակազմը ներկայացրել է ԱՄՆ-ն։

2014 թվականի հունիսի 1-ի դրությամբ ISAF-ի ընդհանուր թիվը կազմում էր 49 902 զինծառայող։

  Ավստրալիա — 356
  Ավստրիա — 3
  Ադրբեջան — 94
  Ալբանիա — 72
  Հայաստան — 121
  Բահրեյն — 0
  Բելգիա — 147
  Բուլղարիա — 378
  Բոսնիա և Հերցեգովինա — 53
  Մեծ Բրիտանիա — 5 200
  Հունգարիա — 100
  Դանիա — 165
  Գերմանիա — 2 695
  Հունաստան — 10
  Վրաստան — 805
  Հորդանան — 1069
  Իռլանդիա — 7
  Իսլանդիա — 3
  Իսպանիա — 247
  Իտալիա — 2 000
  Լատվիա — 31
  Լիտվա — 83
  Լյուքսեմբուրգ — 1
  Մակեդոնիա — 152
  Մալայզիա — 2
  Մոնղոլիա — 40
  Նիդեռլանդներ — 200
  Նորվեգիա — 67
  Նոր Զելանդիա — 2
  ԱՄԷ — 35
  Լեհաստան — 968
  Պորտուգալիա — 66
  Ռումինիա — 1 002
  Սալվադոր — 0
  Սլովակիա — 275
  Սլովենիա — 4
  ԱՄՆ — 32 800
  Տոնգա — 55
  Թուրքիա — 457
  Ուկրաինա — 27
  Ֆինլանդիա — 95
  Ֆրանսիա — 177
  Խորվաթիա — 146
  Չեռնոգորիա — 25
  Չեխիա — 250
  Շվեդիա — 219
  Էստոնիա — 20
  Հարավային Կորեա — 50

Տես նաև 
 Աֆղանական պատերազմ (1979—1989)
 Աֆղանական պատերազմ (2015 թվականից)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Официальный сайт Международных сил содействия безопасности в Афганистане 
 Лицо афганского экстремизма
 Математика войны: «Боевики соревнуются друг с другом за внимание прессы»
 И вновь об Афганской войне

Աֆղանստանի պատերազմներ
ԱՄՆ-ի պատերազմներ
Կանադայի պատերազմներ
Մեծ Բրիտանիայի պատերազմներ
Հակաահաբեկչական ռազմագործողություններ
Ֆրանսիայի պատերազմներ
Թուրքիայի պատմություն
Ավստրիայի պատերազմներ
Հունգարիայի պատերազմներ