Թումանիշվիլիներ

Թումանիշվիլիներ կամ Թումանովներ (, , ), հայկական ծագմամբ վրացական իշխանական տոհմ։

Թումանիշվիլիների տոհմը Մամիկոնյանների նախարարական տոհմի մի ճյուղն է։ Մամիկոնյան տան ներկայացուցիչներից մեկը՝ իշխան Թումանը, շուրջ 1250 թվականին Կիլիկյան Հայաստանից գաղթել է Վրաստան։ Թումանյանները եղել են հայ առաքելական եկեղեցու հետևորդներ, իսկ Թումանիշվիլիները՝ հույն ուղղափառ եկեղեցու։ Ռուսական կայսրության տիրապետության ժամանակ տոհմը սկսել է կոչվել Թումանովներ։

XII—XIII դարերում Թումանյաններն ունեցել են իրենց իշխանությունը, որի կենտրոնն է եղել Դսեղը։ Այս ճյուղի ներկայացուցիչները XV դարում գաղթել են Վրաստան, որտեղ վերցրել են Թումանիշվիլի ազգանունը և Վրաստանի թագավորի կողմից ճանաչվել իշխան (թավադ) ու ստացել թագավորի քարտուղարի (մդիվինբեգ) ժառագական պաշտոնը։

Տոհմը նշված է Քարթլիի իշխանների ցանկում, որ կցված է 1783 թվականի հուլիսի 24-ին Վրաստանի թագավոր Իրակլի II-ի կնքված պայմանագրին, ինչպես նաև Վրաստանի իշխանական տոհմերի ըստ ընտանիքների անվանական ցանկում, որ հաստատվել է 1850 թվականի դեկտեմբերի 6-ին։ 1826 թվականի մարտի 7-ին Պետական խորհրդի կողմից որպես իշխան ճանաչվել են Թումանիշվիլի տոհմի հետևյալ ներկայացուցիչները՝ 1) պետական խորհրդական Գեորգի, պրապորշչիկ Իեսեյ, կոլեգիական ասեսոր Դավիթ Իգնատևիչ, 2) Ֆոմա, պրապորշչիկ Պավել, Միխայիլ և Ալեքսանդր Իոսիֆիչներ, 3) Իվան Սիլվեստրովիչ։ 1826 թվականի մարտի 25-ին Պետական խորհրդի կողմից որպես իշխան ճանաչվել են Թումանիշվիլի տոհմի հետևյալ ներկայացուցիչները՝ 1) արքունի խորհրդական Շիո Սուլխանովիչը և նրա որդիները՝ Իսահակ, Գեորգի, Ալեքսանդր, 2) կոլեգիայի մատենավար Իվան Սուլխանովիչը և նրա որդի Սոմյոնը, 3) պրապորշչիկ Կայխոսրո Սուլխանովիչը, 4) տիտուլյար խորհրդական Մինայը, նահանգային քարտուղար Դավիթ և Գեորգի Մանուչարովիչները, 5) Գեորգի և Դավիթ Զուրաբովիչները (էջ 84 — 85):

Գերբ 
Թումանիշվիլիների տոհմի ներկայացուցիչները բազմիցս եղել են թագավորի քարտուղար, այդ պատճառով էլ նրանց գերբի վրա պատկերված է նրանց պաշտոնի խորհրդանիշներից՝ շունը՝ որպես հավատարմության խորհրդանիշ, փետուրի տուփ, կշեռք՝ որպես արդարության խորհրդանիշ, և փետուր բռնած ձեռք։

Հայտնի ներկայացուցիչներ 
 Գեորգի Թումանով (1839-1901) - իշխան, հետևակազորի գեներալ, ռազմաճարտարագիտական գործի տեսաբան
 Նիկոլայ Թումանով (1844-1917) - իշխան, ինժեներ-գեներալ, Ռազմական խորհրդի անդամ
 Գեորգի Թումանով - ռազմական և քաղաքական գործիչ
 Կիրիլ Թումանով - տոհմաբան, պատմաբան
 Միխեիլ Թումանիշվիլի (1921-1996) - ռեժիսոր, մանկավարժ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ
 Միխայիլ Թումանիշվիլի - ռեժիսոր, դերասան
 Գեորգի Լևաշով-Թումանիշվիլի - ռեժիսոր, սցենարիստ
 Պավել Թումանիշվիլի - իշխան, Նորին Գերազանցության Ապարանքի կամեր-յունկեր, վրացերեն «Նակադուլի» մանկակա ամսագրի հրատարակիչ

Ծանոթագրություններ 

Վրաց ազնվական տոհմեր