Ձկնավաճառի ճակատամարտ

Ձկնավաճառի ճակատամարտ, ռազմական բախում Անիի Բագրատունյաց թագավորության և Ատրպատականի ամիրայության միջև։ Տեղի է ունեցել 910 թվականին Նիգ գավառի Ձկնավաճառ կոչվող վայրում։

Ատրպատականի ամիրա Յուսուֆն ուներ Արաբական խալիֆի հովանավորությունը և Բագրատունիների ժամանակաշրջանում առաջացած ամենաուժեղ ենթակա թագավորության՝ Վասպուրականի Արծրունյաց թագավորության օգնությունը։

Նախապատմություն 
Վասպուրականի անջատումից առաջ Յուսուֆը խալիֆից հարկերը հավաքելու իրավունք էր ձեռք բերել, որը Հայաստանի ներքին գործերին միջամտելու առիթ էր։ Յուսուֆն այդ իրավունքն ստանալուց հետո գալիս է Հայաստան և սպառնում հայոց Սմբատ Ա թագավորին պատերազմով, եթե նա չտա խալիֆին տրվող հարկերը։ Սմբատը, որը պատրաստ չէր պատերազմ սկսել Արաբական խալիֆայության դեմ, համաձայնվում է Յուսուֆի հետ և կաթողիկոս Հովհաննես Դրասխանակերտցուն ուղարկում Յուսուֆի մոտ՝ բանակցություններ վարելու նպատակով։ Սակայն կաթողիկոսի միջնորդությունը հայերի համար անօգուտ է լինում, և Յուսուֆը նրան շղթայակապ բանտ է գցում։

910 թվականի գարնանը Յուսուֆը վերսկսում է ռազմական գործողությունները, և այս անգամ նրան օժանդակում էին Վասպուրականի Արծրունյաց թագավորության թագավոր Գագիկ Արծրունին, նրա եղբայր Գուրգենը և Արծրունի այլ նախարարներ։ Հայոց արքա Սմբատն այդ ընթացքում կարողացել էր խոշոր բանակ կազմել։

Ճակատամարտ 
Հայոց արքա Սմբատը բանակի հրամանատարությունը հանձնում է իր որդիներ Աշոտին և Մուշեղին։ Մի կողմից Գագիկ-Խաչիկի և Արծրունի այլ նախարարների, իսկ մյուս կողմից Աշոտի և Մուշեղի զորքերը հանդիպում են Նիգ գավառի Ձկնավաճառ կոչվող վայրում։ Հայերը նախահարձակ են լինում, սակայն կռվի ժամանակ Սևորդի կոչված Ուտիացիների գունդը դավաճանում է հայերին և փախչում պատերազմի դաշտից։

Այս դավաճանությունից հետո Սմբատի բանակը լիակատար պարտություն է կրում, գերի է վերցվում թագաժառանգ Մուշեղը։

Ձկնավաճառում հայերի պարտությունն անպաշտպան էր թողնում Հայաստանը, և Յուսուֆը ցանկանում էր օգտվել այդ դրությունից։ Յուսուֆի զորքերը տարածվում են Հայաստանում, և սպանվում են Գրիգոր Սուփան Սյունին, արքայորդի Մուշեղը, արքաեղբայր Սահակի որդի Սմբատը և ուրիշ իշխաններ։

Ահաբեկումն այդ ժամանակ տարածվել էր ամենուր, նաև Յուսուֆի բանակում։ Ազգաբնակչությունը թաքնվում էր լեռների անբնակ վայրերում։ 

Հովհաննես կաթողիկոսը, լինելով այդ իրադարձությունների ականատես, գրել է. «Եվ սուգ զգեցան սապատք զարդուց նոցա, և խանգարեցան սպասք երախանաց նոցա, և ծխոտեցան իսկ միանգամայն սրահակք և սրսկապանք նոցա, և այսպէս ապա զօրացեալ մահու, և կլեալ զբազումս՝ արտօսր հոսեալ կալաւ զամենայն երեսս երկրի»։

Այս ռազմական գործողությունների ընթացքում հայոց թագավոր Սմբատը փակված էր Կապույտ բերդում, սակայն Յուսուֆը, գրավելով հայկական մի շարք ամրոցներ, պաշարում է նաև Կապույտ բերդը։ Երկար դիմադրությունից և ծանր կորուստներից հետո Սմբատը ցանկանում է հաշտություն կնքել Յուսուֆի հետ, սակայն 913 թվականին արաբները նրան շղթայակապ տանում են Դվին և 914 թվականին գլխատում, ապա խաչում Դվինի դարպասներին։

Տե՛ս նաև 
 Սևանի ճակատամարտ
 Անիի ճակատամարտ
 Աշոտ Բ Երկաթ
 Արաբական արշավանքները Հայաստան

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Լեո «Հայոց Պատմություն» երկրորդ հատոր։ Երևան։ «Հայաստան» հրատարակչություն։ 1967։ էջ 544-546
 Հ․ Գ․ Ժամկոչյան, Ա․ Գ․ Աբրահամյան, Ս․ Տ․ Մելիք-Բախշյան, Ս․ Պ․ Պողոսյան «Հայ ժողովրդի պատմություն․ սկզբից մինչև XVIII դարի վերջ», էջ 423-424

910
Բագրատունիների թագավորության ճակատամարտեր
Ճակատամարտեր Հայաստանում
Արաբական խալիֆայության ճակատամարտեր