Հուզական այրում

Հուզական այրման համախտանիշ (), հոգեբանական համախտանիշ, սթրեսի տեսակ։ Դրսևորվում է էներգիայի սպառմամբ կամ հուզական հյուծվածությամբ, աշխատանքի հետ կապված նեգատիվիզմի կամ ցինիզմի զգացումով։ Նվազեցնում է մասնագիտական արդյունավետությունը։ Կարող է փոփոխություններ առաջացնել նաև այլ մարդկանց հետ փոխհարաբերություններում (ընդհուպ մինչև իմացական խորը աղճատումների առաջացում)։

Հասկացությունը հոգեբանության մեջ ներմուծվել է Հերբերտ Ֆրեյդենբերգերի կողմից, 1974 թվականին։

Դասակարգում՝ ըստ ՀՄԴ 10-ի
 Կարգ։ Բնակչության առողջության և առողջապահության կառույցներ դիմելու վրա ներգործող գործոններ
 Բլոկ։ Առողջապահության կառույցներին դիմելը՝ կապված այլ հանգամանքների հետ
 Կոդ։ Z73.0
 Անվանում։ Գերհոգնածություն

Կլինիկական նկարագիր 
Դրսևորվում է աճող անտարբերություն սեփական պարտականությունների և աշխատավայրում կատարվող իրադարձությունների նկատմամբ, նեգատիվիզմ ինչպես այցելուների, այնպես էլ աշխատակիցների հանդեպ, սեփական մասնագիտական չկայացվածության զգացում, չբավարարվածություն աշխատանքով, անձի երկատման դրսևորումներ, և որպես վերջնական արդյունք՝ կյանքի որակի կտրուկ վատթարացում։ Հետագայում կարող են զարգանալ նաև նևրոտիկ խանգարումներ և հոգեսոմատիկ հիվանդություններ։

Զարգացման գործոններ 
Այս վիճակի առաջացմանը նպաստում են միատեսակ և լարված օրակարգով աշխատանքը, հուզական լարվածությունը դժվար անձնակազմի հետ աշխատելիս։ Դրան նպաստում է նաև աշխատանքի դիմաց բավարար վարձատրության (ոչ միայն նյութական, այլև հոգեբանական) բացակայությունը, ինչն անձին ստիպում է մտածել, որ իր աշխատանքն արժեք չունի։ 
 
Ֆրեյդենբերգերի պնդմամբ այդպիսի վիճակը բնորոշ է այն մարդկանց, ովքեր հակված են ապրումակցման, աշխատանքի նկատմամբ իդեալիստական վերաբերմունքի, դրա հետ մեկտեղ անկայուն են, երազկոտ, ունեն կպչուն մտքեր։ Միաժամանակ հուզական այրման համախտանիշը կարող է հանդես գալ նաև որպես տրավմատիկ իրադարձությանը տրվող հոգեբանական պաշտպանական մեխանիզմ։

Ավելի հաճախ հանդիպում է մարդկանց միջավայրում աշխատող մասնագետների, մասնավորապես, բժիշկների, հոգեբանների, մանկավարժների, սոցիալական ծառայությունների աշխատակիցների, օպերատորների, մենեջերների, ղեկավարների և այլն մասնագետների մոտ։

Ախտորոշում 
Տվյալ վիճակի ուսումնասիրությունը կատարվել է ամերիկացի հոգեբաններ Քրիստինա Մասլաչի և Սյուզան Ջեկսոնի կողմից, ովքեր այն բնութագրել են որպես հուզական հյուծվածություն։

Հուզական այրման համախտանիշի ախտորոշումն իրականացվում է Մասլաչի առաջարկած Maslach Burnout Inventory (MBI) մեթոդիկայով։ Ռուսական հոգեթերապևտիկ պրակտիկայում օգտագործվում են Վիկտոր Բոյկոյի և Եվգենի Իլյինի հարցարանները։

Տես նաև 
 Հերբերտ Ֆրեյդենբերգեր

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Enzmann, D., Berief, P., Engelkamp, C. et al. Burnout and coping will burnout. Development and evaluation of a burnout workshop. Berlin: Technische Univercitat Berlin, Institut fur Psychologie., 1992.
 Maslach, C. Burnout: A social psychological analysis. In The Burnout syndrome ed.J.W.Jones, pp. 30−53, Park Ridge, IL: London House, 1982.
 Schaufell, W.B., Enzmann, D. And Girault, N. Measurement of burnout: A review. In Professional Burnout: Recent Development in Theory and Reserch ed. W.B.Schaufell, C.Maslach and T.Marek, pp. 199−215, Washington, DC: Taylor&Francis

Արտաքին հղումներ 
 Հուզական այրման համախտանիշ

Հոգեբանություն
Հույզեր