Դիմիտրի Ալեքսիձե

Դիմիտրի Ալեքսանդրի Ալեքսիձե (, ), թատրոնի վրացի ռեժիսոր, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1976)։

Կենսագրություն 
Դիմիտրի Ալեքսիձեն ծնվել է 1910 թվականի փետրվարի 23-ին (մարտի 8-ին) Թիֆլիսում, բժշկի ընտանիքում։ Հայրենի քաղաքում ավարտել է դպրոցն ու պարարվեստի ուսումնարանը։ 1934 թվականին Մոսկվայում ավարտել է Թատերական արվեստի ռուսական համալսարանի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը։

1935 թվականից եղել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական ակադեմիական թատրոնի ռեժիսոր, իսկ 1959-1964 թվականներին՝ նույն թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր։

1964-1970 թվականներին Դիմիտրի Ալեքսիձեն աշխատել է Ուկրաինայում՝ Կիևի Իվան Ֆրանկոյի անվան դրամատիկական թատրոնում (1964-1970 թվականներին եղել է ռեժիսոր, 1968 թվականից՝ գլխավոր ռեժիսոր)։ Ներկայացումներ է բեմադրել նաև Լ. Ուկրաինկայի անվան ռուսական դրամայի թատրոնում (1967-1968 թվականներին եղել է գլխավոր ռեժիսոր), Տարաս Շևչենկոյի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում (Կիև)։

Վրաստան վերադառնալուց հետո՝ 1970 թվականին, աշխատել է որպես Թբիլիսիի Կ. Մարջանիշվիլու անվան թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր (1970-1984)։

1939-1964 թվականներին, ինչպես նաև 1970 թվականից մինչև կյանքի վերջը դասավանդել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտում (դերասանական վարպետության ամբիոնի վարիչ, 1950-1951 թվականներին՝ ինստիտուտի ռեկտոր)։ Թբիլիսիի համալսարանի պրոֆեսոր է։

1966-1970 թվականներին դասավանդել է Կիևի թատերական արվեստի ինստիտուտում (պրոֆեսոր և թատրոն-ստուդիայի ղեկավար)։

Դիմիտրի Ալեքսիձեն եղել է Վրաստանի թատերական միության նախագահ (1974-1984)։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ է 1943 թվականից։

Դիմիտրի Ալեքսիձեն մահացել է 1984 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Թբիլիսիում։ Թաղված է Դիդուբեի պանթեոնում։

Ընտանիք
 Որդի՝ Գեորգի Ալեքսիձե (1941-2008), պարուսույց, բալետմեյստեր, Վրաստանի ժողովրդական արտիստ,
 Թոռնուհի՝ Աննա Գրիգոլ-Ալեքսիձե (ծնվել է 1975 թվականին), բալետմեյստեր-բեմադրիչ, Չուվաշիայի օպերայի և բալետի պետական թատրոնի գլխավոր բալետմեյստեր։

Մրցանակներ և կոչումներ 
 Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1955)
 Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1969)
 Աբխազիայի ԻԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1975)
 ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1976)
 Ուկրաինական ԽՍՀ Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական մրցանակ (1971) - Ալեքսանդր Կորնեյչուկի «Սրտի հիշողություն» ստեղծագործության բեմադրության համար
 Վրացական ԽՍՀ Կ. Մարջանիշվիլու անվան պետական մրցանակ (1976)
 Վրացական ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակ (1985)
 Լենինի շքանշան
 Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
 2 շքանշան

Բեմադրություններ

Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատրոն 
 1936 - «Հյուրանոցի տիրուհին», Կառլո Գոլդոնի
 1937 - «Ալկասար», Գեորգի Մդիվանի
 1937 - «Կույրը», Գեորգի Մդիվանի
 1938 - «Հայրենիք», Գեորգի Մդիվանի
 1939 - «Լեռնանցքում», Ս. Մտվարաձե
 1940 - «Կոմսի այրին», Սերգո Կլդիաշվիլի
 1941 - «Ջրի բաժակը», Էժեն Սկրիբ
 1941 - «Պրոֆեսոր Մամլոկը», Ֆրիդրիխ Վոլֆ
 1942 - «Գումարտակը գնում է Արևմուտք», Գ. Մդիվանի (Ակակի Վասաձեի հետ համատեղ)
 1942 - «Այլոց համար հիմար, իրեն համար խելոք», Լոպե դե Վեգա
 1942 - «Բռնի ամուսնություն», Կառլո Գոլդոնի
 1943 - «Կրցանիսի հերոսները», Սանդրո Շանշիաշվիլի
 1944 - «Ամեն իմաստունի մեջ պարզություն կա», Ալեքսանդր Օստրովսկի
 1945 - «Մի գիշերվա կատակերգություն», Կառլո Կալաձե
 1946 - «Երկու տիրոջ ծառա», Կառլո Գոլդոնի
 1946 - «Նրանց համար, ովքեր ծովում են», Բորիս Լավրենյով
 1947 - «Խոր արմատներ», Ջ. Գոու և Ա. դ’Յուսո
 1948 - «Գավառի նահանգապետ», Տուր եղբայրներ և Լև Շեյնին
 1948 - «Առաջին քայլը», ըստ Գեորգի Ծերեթելու 
 1949 - «Նիկոլոզ Բարաթաշվիլի», Միխեիլ Մրևլիշվիլի
 1949 - «Ուրիշի ստվերը», Կոնստանտին Սիմոնով
 1950 - «Ամերիկայի ձայնը», Բորիս Լավրենյով
 1950 - «Նրա աստղը», Իլյա Մոսաշվիլի
 1950 - «Ընտանիք», Իվան Պոպով
 1951 - «Պեպո», Գաբրիել Սունդուկյան
 1952 - «Ամուսնություն», Նիկոլայ Գոգոլ
 1953 - «Դոն Սեզար դե Բազան», Ադոլֆ Դեների և Ֆիլիպ Դյումանուար
 1954 - «Վասա Ժելեզնովա», Մաքսիմ Գորկի 
 1955 - «Աղքատի պատմությունը», Իլյա Ճավճավաձե 
 1956 - «Էդիպ արքա», Սոֆոկլես
 1956 - «Առաջին ծիծեռնակները», Օ. Չիջավաձե
 1957 - «Բորիս Գոդունով», Ալեքսանդր Պուշկին
 1959 - «Կվարկվարե Տուտաբերի», Պոլիկարպ Կակաբաձե
 1960 - «Համլետ», Շեքսպիր
 1960 - «Բախտրիոնի», Դ. Գաչեչիլաձե, ըստ Վաժա Փշավելայի
 1961 - «Փիրոսմանի», Գեորգի Նախուցրիշվիլի
 1962 - «Թերեզայի ծննդյան օրը», Գ. Մդիվանի

Կիևի Ի. Ֆրանկոյի անվան դրամատիկական թատրոն  
 1965 - «Անտիգոնա», Սոֆոկլես
 1966 - «Պաթետիկ սոնատ», Նիկոլայ Կուլիշ
 1969 - «Սրտի հիշողություն», Ալեքսանդր Կորնեյչուկ 
 1970 - «Ճշմարտություն», Ալեքսանդր Կորնեյչուկ

Լ. Ուկրաինկայի անվան ռուսական դրամայի թատրոն  
 1967 - «Բռնի ամուսնություն», Կառլո Գոլդինի
 1967 - «Ջարդվածք», Բորիս Լավրենյով

Տարաս Շևչենկոյի անվան օպերայի և բալետի թատրոն 
 1968 - «Օթելլո», Ջուզեպպե Վերդի

Թբիլիսիի Կ. Մարջանիշվիլու անվան թատրոն  
 1970 - «Դոն Կառլոս», Ֆրիդրիխ Շիլլեր
 1971 - «Սրտի հիշողություն», Ալեքսանդր Կորնեյչուկ
 1972 - «Անտիգոնա», Սոֆոկլես
 1972 - «Ամուսնություն», Նիկոլայ Գոգոլ
 1973 - «Տաղանդներ և երկրպագուներ», Ալեքսանդր Օստրովսկի

Աշխատություններ
 Դերասանի դաստիարակության հարցեր, Թբիլիսի, 1956։ – 
 Ռեժիսորի աշխատանքը ներկայացման մեջ, 1961։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն
 Шевченківські лауреати. 1962—2001: Енциклопедичний довідник. — К., 2001. — С. 16—17.

Վրացի ռեժիսորներ
Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Վրացական ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ