Մարցի Ամենափրկիչ խաչքար (Ճքնըվերի խաչ)

Մարցի Ամենափրկիչ խաչքար (Ճքնըվերի խաչ), միջնադարյան պատմաճարտարապետական արժեքավոր հուշարձան։

Աշխարհագրություն 
Գտնվում է Մարց գյուղից 4-5 կմ արևելք ՝ Ճգնավորի թալա վայրում, խուլ անտառի մեջ, երբեմնի միջնադարյան գերեզմանոցի տարածքում։ Հայ նշանավոր պատմաբան Լեոն, լինելով այս վայրում, գրել է, որ ‹‹տեղը շատ նմանություն ունի Ղարաբաղի Թթուջրին և կարող է դառնալ առաջնակարգ կլիմայական կայարան (բուժարան)››:

«Ճգնավորի քար» գյուղատեղիում առկա է արձանագրություններով հարուստ 5 խաչքար՝ շարված մի գծի վրա։ Բուն խաչարձանը, որ կոչվում է Ամենափրկիչ, կանգնեցվել է Հայոց ՉԼԴ (1285) թվականին, Հաղպատավանքի առաջնորդ, Զաքարյանների քրոջ՝ Դոփի թոռ տեր Յոհանեսի հայրապետության օրոք, Թոմա քահանայի և նրա եղբայր Տիրացուի կողմից։ Խաչքարը կանգնեցված է սրբատաշ բարձր, եռաստիճան պատվանդանի (խարսխի) վրա՝ ճակատով դեպի արևմուտք։ Այն դեղնակարմրավուն ֆելզիտից է, կարևորվում է իր պատկերագրական հարստությամբ, քանդակագործական արվեստով, տարբեր արտահայտչամիջոցների վարպետ ու ներդաշն միահյուսմամբ, հանդիսանալով հայ քանդակագործական արվեստի բարձրարժեք նմուշ։ Թիկունքին արված արձանագրության համաձայն այն տեղադրվել է այստեղ թաղված հանգուցյալների հոգիների փրկության համար։

Խաչքարի նկարագրություն 
Մարցի Ամենափրկիչը հատկանշական է խաչելության լիակատար տեսարանով։ Հիսուսը խաչի վրա պատկերված է մերկ։ Նրա աջ կողմում պատկերված է Հիսուսի աջը համբուրող Մարիամ Աստվածածինը, ձախ կողմում՝ խաչի հորիզոնական թևի տակ, Հովհաննեսն է։ Նույնպես աջ կողմում՝ Աստվածածնից ցած, պատկերված է Հովսեփ Արիմաթացին։ Հիսուսի ոտքերից ներքև՝ Նիկոդիմոսն է, ով ունելիով դուրս է քաշում Տիրոջ ոտքի գամը։

Խաչքարի վերևում՝ աջից, պատկերված է արեգակ, ձախից լուսին (դրված արծվի և ցլի պատկերների վրա)։ Խաչի տակ պատկերված է Ադամի գանգը՝ իբրև հոգևոր դրախտի խորհրդանիշ, որի վրա հառնում է Խաչեցյալը՝ իբրև հոգևոր դրախտ կամ Կենաց ծառ։ Ողջ պատկերը բովանդակում է քրիստոնեության հիմնական գաղափարը՝ Հիսուս Քրիստոսի փրկագործությունը։

Այս խաչքարը կերտել է միջնադարյան նշանավոր քարգործ վարպետ Վարհամը (Վահրամ)։ Մարցի Ամենափրկիչ խաչքարի հետ հորինվածքային նմանություն ունեն Ջղինգյոլ կոչվող հնավայրից Էջմիածին փոխադրված Ամենափրկիչ խաչքարը (1273), ինչպես նաև Դսեղի (1281) և Հաղպատի (1273) Ամենափրկիչ խաչքարերը։

Տես նաև 

 Մարցի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)
 Ամենափրկիչ խաչքար (Հաղպատ)
 Ամենափրկիչ խաչքար (Մայր Աթոռ)
 Հայրապետի և Հրէպէկայի խաչքար (Սևանավանք)
 Ովանես իրիցի խաչքար (Դարի գլուխ, Գավառ)

Գրականություն 

Ռուդիկ Ափիցարյան «Մարց», Երևան «Ասողիկ» 2015

Ծանոթագրություններ 

Խաչքարեր
Լոռու մարզի խաչքարեր
Ամենափրկիչ խաչքարեր