Թուրգութ Օզալ

Թուրգութ Օզալ () (հոկտեմբերի 13, 1927, Մալաթիա - ապրիլի 17, 1993, Անկարա), թուրք քաղաքական և պետական գործիչ, Թուրքիայի ութերորդ նախագահը։ Իր կառավարման ժամանակ (սկզբից որպես նախարարների խորհրդի նախագահ, իսկ հետո երկրի նախագահ) տնտեսական բարեփոխումների շնորհիվ զգալիորեն բարձրացրել է Թուրքիայի համախառն ազգային արդյունքը՝ հասցնելով այն Օսմանյան կայսրության 1908 թվականի արդյունքին։

Կենսագրություն 
Թուրգութ Օզալը ծնվել է 1927 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, Մալաթիա քաղաքում։ Թուրգութի հայրը բանկային աշխատող է եղել, իսկ մայրը՝ Խազիֆը, եղել է տարրական դպրոցի ուսուցչուհի։ Թուրգութի ծնվելուց որոշ ժամանակ անց ընտանիքը տեղափոխվել է Սիլիֆիկ, իսկ 1931 թվականին՝ Սոգուտ, որտեղ Թուրգութը սկսում է սովորել։ Հոր աշխատանքի հետ կապված ընտանիքը շատ է տեղափոխվել։ Վերջինիս արդյունքում Թուրգութը ստացել է իր միջնակարգ կրթությունը Մարդինում, իսկ ավագ դպրոց է գնացել Կոնում և Կայսերում։ Այնուհետև սովորել է Ստամբուլի տեխնիկական համալսարանում, որն ավարտել է 1950 թվականին՝ ստանալով ինժեների մասնագիտություն։

Ընտանիք 
1952 թվականին Օզալն ամուսնալուծվել է։ Ամուսնալուծվելուց հետո ամուսնացել է իր գործընկերուհու՝ Սեմիրե Օզայի հետ։ Նրանք ունեցել են երեք երեխա՝ Ահմեդ, Զեյնեբ, Էֆե։

Քաղաքական գործունեություն 
1950-1952 թվականներին աշխատել է ԱՄՆ-ում։ Բանակում ծառայելուց հետո դասախոսություններ է կարդացել Մերձավոր Արևելյան տեխնիկական համալսարանում։ Հայրենիք վերադառնալուց հետո աշխատել է տարբեր պետական հաստատություններում և մասնավոր սեկտորի ձեռնարկություններում։ 1971 թվականին ապագա նախագահը կրկին գնացել է ԱՄՆ, որտեղ նա աշխատել է Համաշխարհային բանկի ապարատում։

1980 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Օզալը դառնում է էկոնոմիկայի փոխնախարար Ուլուս Բյուլենտի խորհրդատուն։ 1982 թվականի հուլիսի 14-ին Օզալը հեռանում է այդ պաշտոնից։ 1983 թվականի մայիսի 20-ին հիմնում է «Հայրենիքի կուսակցություն» կուսակցությունը։ Կուսակցությունը բնութագրելով՝ Օզալն ասել է, - «Մենք պահպանողականներ ենք բարոյականության հարցում, ազատամիտներ ենք էկոնոմիկայի հարցում և պրոգրեսիստներ ենք այն բոլոր հարցերում, որոնք վերաբերում են հասարակական արդարությանը»։ 1983 թվականի պառլամենտի ընտրությունների ժամանակ իր կուսակցությունը ստանում է հնարավոր 400 տեղերից 211-ը։ Տուրգուտ Օզալը դառնում է Թուրքիայի 45-րդ վարչապետը։ 1987 թվականի ընտրություններին Օզալի կուսակցությունն արդեն ստանում է 292 պատգամավորական տեղ, և Օզալը կրկին զբաղեցնում է վարչապետի պաշտոնը։

Անհաջող մահափորձ 
1988 թվականի հունիսի 18-ին «Աթաթուրք» սպորտային դահլիճում «Հայրենիքի կուսակցություն»  կուսակցության հանրագումարի ժամանակ Քարթալ Դեմիրաղը մահափորձ է կատարում Օզալի դեմ՝ երկու անգամ կրակելով և վիրավորելով նրա ձեռքը։ Կրակոցների արդյուքնում 18 մարդ է վիրավորվում։ Վիրավորների մեջ է եղել նաև նախարար Իմրեն Այքութը։ Սկզբից Քարթալ Դեմիրաղին մահապատժի են դատապարտում, որը հետո փոխարինվում է 20 տարի ազատզրկմամբ։

Նախագահություն 
Թուրքիայի պատմության մեջ առաջին անգամ անհրաժեշտ է լինում անցկացնել ընտրությունների երկրորդ փուլ։ Առաջին փուլում Թուրգութ Օզալը ստանում է 247 ձայն, իսկ իր հակառակորդ Ֆեթհի Չելիբաշը՝ 18: Երկրորդ փուլում Թուրգութը ստանում է 256, իսկ իր հակառակորդը՝ 17 ձայն։

1989 թվականի նոյեմբերի 9-ին Թուրգութ Օզալը պաշտոնապես դառնում է Թուրքիայի 8-րդ նախագահը։ Իր նախագահության ընթացքում ամենանշանակալից իրադարձությունն Իրաքի կողմից Քուվեյթի գրավումն է լինում։ Թուրգութ Օզալը մտածում էր,  որ Սադամ Հուսեյնը վտանգ է ներկայացնում Թուրքիայի համար, այդ պատճառով նա ակտիվորեն աջակցում էր ԱՄՆ-ի վարած քաղաքականությանը։ Երբ Օզալը ցանկացավ զորք մտցնել Իրաքյան Քուրդիստան, Թուրքիայի գերագույն հրամանատար Նեջիլ Թորումթայը հրաժարական տվեց։

ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետ Օզալը սկսեց կապեր հաստատել Կենտրոնական Ասիայի երկրների և Ադրբեջանի հետ։ Օզալը նաև սկսեց վարել նոր ներքին քաղաքականություն, ըստ որի Թուրքիան պետք է դառնար ռեգիոնալ առաջնորդ։ Էկոնոմիկայում Թուրգութը շարունակեց Ադնան Մենդերեսի քաղաքականությունը։ Իր բարեփոխումների շնորհիվ Թուրքիան գրանցում է տնտեսական հաջողություններ։

Տես նաև 
 Թուրքիայի նախագահների ցանկ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 http://www.malatya.gov.tr/malatya/TURGUT.HTM 
 Покушение на Озала ՅուԹուբում
 Одно из самых знаменитых выступлений Յութուբում

 
Թուրքիայի նախագահներ
Թուրքիայի վարչապետներ
Հոկտեմբերի 13 ծնունդներ
1927 ծնունդներ
Ապրիլի 17 մահեր
1993 մահեր
Անկարա քաղաքում մահացածներ
Ստամբուլի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
20-րդ դարի թուրք քաղաքական գործիչներ
Ստամբուլի պատգամավորներ
Թուրքիայի քաղաքական կուսակցությունների առաջնորդներ
Քրդական ծագմամբ թուրքեր
Թուրքիայի փոխվարչապետներ
Թուրք սուննի մուսուլմաններ
Անձինք Մալաթիայից
Թուրքիայում սպանված անձինք
Թուրքիայի նախարարներ
Թուրք պետական գործիչներ
Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ