Վաղակատար դերբայ

Վաղակատար դերբայ, ժամանակակից հայերենի կախյալ դերբայներից կամ ձևաբայերից մեկը։ Ցույց է տալիս կատարված ավարտված գործողություն առանց հետևանքի կամ մնայուն վիճակի դրսևորման։

Վաղակատար դերբայն արևելահայերենում

Կազմություն 
Վաղակատար դերբայը կազմվում է -ել, -(աց)ել մասնիկներով, որոնք ավելանում են բայի երկրորդ հիմքին, ինչպես՝
գրել — գրել
կարդալ — կարդացել
զարմանալ — զարմացել։
Ե խոնարհման պարզ բայերի անորոշ դերբայը և վաղակատար դերբայը ձևով համընկնում են։ Դրանք հնարավոր է իրարից տարբերել գործածությամբ։ Անորոշ դերբայը սովորաբար չի գործածվում օժանդակ բայի հետ, իսկ վաղակատար դերբայը միայն հանդես է գալիս օժանդակ բայի հետ։ Անորոշի դեպքում ժխտական օժանդակ բայը հետադաս է, իսկ վաղակատարի դեպքում՝ նախադաս։

Ժամանակաձևեր 
Վաղակատար դերբայը միշտ հանդես է գալիս օժանդակ բայի ներկա և անցյալ ձևերի հետ՝ կազմելով սահմանական եղանակի վաղակատար ներկա և վաղակատար անցյալ ժամանակաձևերը.

1. Սահմանական եղանակ. Վաղակատար ներկա

2. Սահմանական եղանակ. Վաղակատար անցյալ

Վաղակատար դերբայն արևմտահայերենում

Կազմություն 
Կազմվում է -եր մասնիկով, որը դրվում է Ե, Ի խոնարհման աններածանց բայերի ներկայի, իսկ մյուս բայերի անցյալի հիմքի վրա։ Ի լծորդը հնչյունափոխվում դառնում է Ե։

գրել → գր → գրեր
հաւնիլ → հաւն → հաւնել (ի > ե)
հարցնել → հարցուց → հարցուցեր
մօտենալ → մօտեց → մօտեցեր

Ժամանակաձևեր 
Միանալով օժանդակ բայի ներկայի և անցյալի ձևերին՝ վաղակատարը կազմում է սահմանական եղանակի վաղակատար ներկա և վաղակատար անցյալ ժամանակաձևերը։ Այս ժամանակաձևն իմաստային առումով համընկնում է արևելահայերենի նույնանուն ժամանակաձևի հետ։

1. Սահմանական եղանակ. Վաղակատար ներկա

2. Սահմանական եղանակ. Վաղակատար անցյալ

Գրականություն 
 Յու. Ս. Ավետիսյան, Արևելահայերենի և արևմտահայերենի զուգադրական քերականություն, Երևան, 2007, էջ 161-162, 179-180։
 Լևոն Եզեկյան, Հայոց լեզու, Երևան, 2007, էջ 286։

Բայ