Ռետրոտրանսպոզոն

Ռետրոտրանսպոզոն (կոչվում են նաև տրանսպոզոններ ՌՆԹ միջնորդով), գենետիկական տարրեր, որոնք կարող ենք բազմապատիկ անգամ մեծացնել իրենց քանակը գենոմում։ Տարածված են էուկարիոտիկ օրգանիզմների մեծ մասում։ Կազմում են տրանսպոզոնների երկու ենթադասերից մեկը. ի տարբերություն մյուս ենթադասի, ռետրոտրանսպոզոններին անհրաժեշտ է միջնորդ ՌՆԹ-ի տեսքով։

Հատկապես տարածված են բույսերում, որտեղ կազմում են կորիզային ԴՆԹ-ի նշանակալից մասը։ Օրինակ եգիպտացորենի գենոմի 49-78% կազմված է ռետրոտրանսպոզոններից։ Իսկ ցորենի գենոմի 90% կազմում են կրկնվող տարրերը և 68%՝ տրանսպոզոնները։ Կաթնասունների դեպքում գենոմի կեսը (45% - 48%) տրանսպոզոններ են կան վերջիններիս մնացորդներ։ Մարդկային գենոմի 42% կազմված է ռետրոտրանսպոզոններից, իսկ 2-3% ԴՆԹ տրանսպոզոններից։

Տարբերում են ռետրոտրանսպոզոնների երկու տեսակ — ռետրոտրանսպոզոններ երկար ծայրային կրկնություններով (), և ռետրոտրանսպոզոններ առանց այդ կրկնությունների։

Վերջիններս իրենց հերթին բաժանվում են երկար միահյուսված () և կարճ միահյուսված կրկնություններ ()։

Ռետրոտրանսպոզոնների կրկնապատկումը ՌՆԹ միջնորդի օգնությամբ ստեղծում է սեփական բազմաթիվ պատճեններ, որի հետևանքով գենոմի չափսը կարող է արագորեն աճել։ Ռետրոտրանսպոզոններն ընդունակ են նաև ինսերցիայի (ներդրում) եղանակով առաջացնելու տարատեսակ մուտացիաներ։ 
 
Ռետրոտրանսպոզոնները գործում են հետևյալ կերպ՝ նախ նրանք սինթեզում են կոմպլեմենտար ՌՆԹ շղթա, ապա այն դարձյալ ետ են վերածում ԴՆԹ շղթայի, որն արդեն կարող է ներդրվել գենոմի որևէ տեղամասում։ ՌՆԹ-ից ԴՆԹ անցումը իրականացվում է տրանսպոզոնների կողմից կոդավորվող հակադարձ տրանսկրիպտազների () միջոցով։

Կուտակված բազմաթիվ մուտացիաների պատճառով տրանսպոզոնների մեծ մասն ակտիվ չէ։

Ծանոթագրություններ 

Գենոմի կառուցվածք
Մոլեկուլային կենսաբանություն