Արտավազդ և Արտաշես

«Արտավազդ և Արտաշես», ժողովրդական ավանդազրույց հայոց Արտավազդ Ա թագավորի մասին։ Գողթն գավառի ժողովրդական երգիչներից 5-րդ դարում բանաքաղել է Մովսես Խորենացին։

Սյուժե 
Ըստ ավանդազրույցի՝ երբ մահացել է Արտավազդի հայրը՝ Արտաշես Ա թագավորը, հեթանոսական սովորության համաձայն, կատարվել են բազմաթիվ զոհաբերումներ։ Գահաժառանգ Արտավազդը սրտնեղելով՝ հորն ասել է․ «Մինչ դու գնացեր եւ զերկիրս ամէնայն ընդ քեզ տարար, Եւ աւերակացս որպէ՞ս թագաւորեմ», որի համար Արտաշեսն անիծել է որդուն, ասելով՝ «Եթէ դու յորս հեծցես յԱզատն ի վէր ի Մասիս, զՔեզ կալցին քաջք, տարցին յԱզատն ի վէր ի Մասիս. Անդ կայցես Եվ զլոյս մի՛ տեսցես։»։

Ըստ Մովսես Խորենացու՝ Արտավազդը շղթայված բանտված է Մասիսի մի քարանձավում, և դարբինների անընդհատ կռանահարության ձայնից ամրանում են նրա շղթաները, որպեսզի նա չկարողանա դուրս գալ։

Ըստ Եզնիկ Կողբացու՝ հին հայերն Արտավազդին վերագրել են նաև դրական հատկանիշներ։ Նրանք հավատացել են, որ կգա ժամանակ, երբ աշխարհի գոյության սպառնալից պահին Արտավազդը կխորտակի իր կապանքները, կմարտնչի չարի դեմ և կհաղթանակի։ Զրույցում Արտավազդը նմանության գծեր ունի հայկական էպոսի՝ «Սասնա ծռերի» հերոս Փոքր Մհերի հետ։

Տես նաև 

 Արա Գեղեցիկ
 Շամիրամ
 Հայոց դիցաբանություն
 Բանահյուսություն
 Հայ բանահյուսություն
 Հայ հին բանահյուսություն
 Տիգրան և Աժդահակ
 Արտաշես և Արտավազդ
 Արտաշես և Սաթենիկ
 Վահագն Վիշապաքաղ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Մովսես Խորենացի, Պատմություն Հայոց (աշխարհաբարի փոխադրված, ներածությունը և առաջաբանը՝ Ս․ Մալխասյանցի), Երևան, 1997․
 Եզնիկ Կողբացի, Եղծ աղանդոց, Երևան, 1994․
 Մանուկ Աբեղյան, Երկեր, հ․ Ա, Երևան, 1960, էջ 148-149․
 Թադևոս Ավդալբեգյան, Միհրը հայոց մեջ, «Հայագիտական հետազոտություններ», Երևան, 1960, էջ 62-63։

Բանահյուսություն
Արտաշեսյանների թագավորության գիր և գրականություն