Միլան Ռուֆուս

Միլան Ռուֆուս (, ), ժամանակակից սլովակ բանաստեղծ, էսսեիստ, թարգմանիչ, մանկագիր, գրականագետ, ակադեմիկոս։ Սլովակ բանաստեղծներից հենց նրա ստեղծագործություններն են առավել շատ թարգմանվել այլ լեզուներով։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Ժիլինայի շրջանի Զավաժնա Պորուբա բնակավայրում, որմնադիրի ընտանիքում։ Հաճախել է ծննդավայրի հանրային դպրոցը, ապա Լիպտովսկի Միկուլաշի գիմնազիան։ 1948-1952 թվականներին բանասիրություն ու պատմություն է ուսումնասիրել  Բրատիսլավայի Կոմենսկու անվան համալսարանի արվեստների ֆակուլտետում, ստացել գիտական աստիճան և մինչև 1989 թվականին թոշակի անցնելը այդ նույն համալսարանում սլովակյան ու չեխական գրականությունների պատմություն է դասավանդել։ 1971-1972 թվականներին՝ որպես հյուր պրոֆեսոր, սլովակյան լեզու և գրականություն է դասավանդել նաև Իտալիայում՝ Նեապոլ քաղաքի համալսարանում։ Մահացել է Բրատիսլավայում, 2008 թվականի հունվարի 11-ին՝ իր ծննդյան 80-րդ տարելիցը նշելուց մեկ ամիս անց,:

Ստեղծագործություններ 
Ռուֆուսի առաջին բանաստեղծությունները լույս են տեսել 1940-ական թվականների մամուլում։ 1956 թվականին հրատարակվել է նրա բանաստեղծական առաջին ժողովածուն՝ Až dozrieme (Մինչև հասունանում ենք) խորագրով։ Տարիների ընթացքում դրան հետևել են ևս երեսուն գիրք, որոնցից առավել հաջողված են համարվում մանկական Modlitbičky-ն (Փոքրիկ աղոթքներ), Báseň a čas-ը (Պոեզիան և ժամանակը, 2005) և Vernosť-ը (Հավատարմություն, 2007)։ Իր ստեղծագործություններում Ռուֆուսը բազմիցս անդրադարձել է այնպիսի արժեքների, ինչպիսիք են մարդասիրությունը, համեստությունը և աշխարհիկ, ինչպես նաև աստվածային սերը։ Նա մեծ դեր ու նշանակություն է տվել ժողովրդական բանահյուսության, ազգային ավանդույթների պահպանմանը։ Կոմունիստական ժամանակներում իշխանությունները, ինչպես շատ այլ հեղինակների, նրան պարզապես մի կերպ հանդուրժել են։

Սլովակ ընթերցողների ջերմ ընդունելությանն են արժանացել նաև Հենրիկ Իբսենի «Պեր Գյունտ»-ի, Ֆրանտիշեկ Հրուբինի, Սերգեյ Եսենինի, Միխայիլ Լերմոնտովի, Յոզեֆ Կայետան Տիլի գործերի ռուֆուսյան թարգմանությունները։

Պարգևներ և մեծարանք

Միլան Ռուֆուսը, ում ստեղծագործությունները թարգմանվել են քսանից ավելի լեզուներով, 1991 թվականից ի վեր բազմիցս առաջադրվել է գրականության Նոբելյան մրցանակի։ 2008 թվականին նա դարձել է Crane Summit Award միջազգային բանաստեղծական մրցանակի առաջին դափնեկիրը։ Այդ պարգևի մի մասն էլ կազմել է նրա բանաստեղծությունների չինարեն թարգմանության հրատարակումը։

1998 թվականին 33158 համարանիշը կրող փոքր մոլորակը կոչվել է Միլան Ռուֆուսի անունով։ 2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Google Doodle-ը առանձնահատուկ կերպով հիշատակել է նրա կյանքն ու գործը։

Կառավարական պարգևներ 
 Լյուդովիտ Շտուրայի I աստիճանի շքանշան – 1995
 Պրիբինի I աստիճանի Խաչ (Krzyż Pribiny I Klasy) – 2009
 Սլովակիայի Հանրապետության նախագահի I աստիճանի Խաչ – 2003
 Տոմաշ Մասարիկի III աստիճանի շքանշան – 1991

Երկեր

Բանաստեղծությունների ժողովածուներ 
 1956 — Až dozrieme
 1966 — Chlapec
 1968 — Zvony
 1969 — Ľudia v horách
 1972 — Stôl chudobných
 1972 — Kolíska
 1973 — Hľadanie obrazu
 1974 — Chlapec maľuje dúhu
 1974 — Kolíska spieva deťom
 1977 — Hudba tvarov
 1978 — Hora
 1982 — Óda na radosť
 1987 — Prísny chlieb
 1992 — Neskorý autoportrét
 1996 — Čítanie z údelu
 1997 — Žalmy o nevinnej
 1998 — Vážka
 2000 — Jednoduchá až po korienky vlasov
 2001 — Čas plachých otázok
 2003 — Čakanka
 2005 — Báseň a čas
 2007 — Vernosť

Էսսեներ 
 1968 — Človek, čas a tvorba
 1969 — Štyri epištoly k ľuďom
 1974 — O literatúre
 1978 — A čo je báseň
 1996 — Epištoly staré a nové
 1998 — Rozhovory so sebou a s tebou

Ծանոթագրություններ 

Սլովակ բանաստեղծներ
20-րդ դարի բանաստեղծներ
20-րդ դարի թարգմանիչներ
Սլովակ գրողներ
Սլովակ լեզվաբաններ