Սմերչ (ՀԿՌՀ)

ԲՄ-30 Սմերչ (), խորհրդային (հետագայում ռուսական) արտադրության 300 մմ-անոց համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ։

Ընդհանուր բնութագիր 
Սմերչ համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգը նախատեսված է հակառակորդի կենդանի ուժի, տեխնիկայի, կայանած ինքնաթիռների և ուղղաթիռների, հրամանատարական կետերի, կապի հանգույցների և նմանատիպ այլ թիրախների խոցման համար։ Համակարգը կարող է արձակել կասետային, բեկորա-ֆուգասային և տերմոբարիկ մարտական մասով օժտված ռեակտիվ արկեր։

Արտադրություն 
Սմերչ ՀԿՌՀ-ը մշակվել է ԽՍՀՄ-ում, հիմնականում Տուլայի, ինչպես նաև այլ ձեռնարկությունների մասնագետների կողմից։ 1985 թվականին ամենահզորը Մ-87 (ՀԿՌՀ)-ն էր։ Մինչև որ 1990 թվականին Չինաստանն արտադրեց WS-1 (ՀԿՌՀ)-ն։

Մարտավարատեխնիկական տվյալներ 
Սմերչ համակարգի մարտական մեքենայի մարտական քաշը կազմում է 43.7 տոննա։ Այն հավաքված է 8X8 անվավոր թափքի բազայի վրա։ Մարտական մեքենան զարգացնում է 60-65 կմ/ժ արագություն։ Սմերչ համակարգի հրթիռների քանակը 12-ն է՝ տրամաչափը 300 միլիմետր։ Այս համակարգերի կրակի առավելագույն հեռավորությունը 70 կմ է, նվազագույնը՝ 20 կմ։ Հրթիռների մարտական քաշը կազմում է 800 կգ, իսկ մարտագլխիկների քաշը շուրջ 280 կգ։

Հիմնական թերություններ 
Սմերչի հիմնական թերությունը նրա վերալիցքավորման ժամանակն է։ Սմերչի լրիվ վերալիցքավորումը տևում է 35-45 րոպե, իսկ հաշվի առնելով այն, որ Սմերչը չի կարող լիցքավորված վիճակում տեղաշարժվել, լիցքավորումը կատարվում է հենց կրակային դիրքից։ Իր հերթին, կրակային դիրքում 35-45 րոպե մնալը մեծացնում է հակառակորդի կողմից համակարգերի հայտնաբերման հավանականությունը և հետևաբար այն ավելի խոցելի է դարձնում։

Համեմատություն Ուռագան, ԱՌ1Ա, PHL-03, ՎՄ-80, HIMARS, M270, Աստրոս II և Պինակա ՀԿՌՀ-երի հետ

Մարտական կիրառում 
«Սմերչ» ՀԿՌՀ-ն լայնորեն օգտագործվել է Նովոռոսիայում մղված ռազմական կոնֆլիկտի ընթացքում ՝ 2014-2016 թթ.: 2014 թ. սեպտեմբերի սկզբին Ուկրաինայի զինված ուժերը Լուգանսկի Ժողովրդական Հանրապետության և Դոնեցկի Ժողովրդական Հանրապետության զորքերի հետ մարտերում կորցրել են ավելի քան 13 միավոր 9Կ58 համալիր «Սմերչ»

Տարբերակներ

Մարտական մեքենաների տարբերակներ 

 9Ա52 — բազային տարբերակ ՄԱԶ-79111 շասսիով
 9Ա52Բ — մարտական մեքենա ՀԿՌՀ 9Կ58Բ կազմավորումների կառավարման ավտոմատացված համակարգի համար
 9Ա52-2 — մարտական մեքենա ՄԱԶ-543Մ շասսիով՝ ՀԿՌՀ 9Կ58 համալիրի համար
 9Ա52-2Կ — հրամանատարական մարտական մեքենան՝ ՄԱԶ-543Մ շասսիով՝ 9Կ58 ՀԿՌՀ արդիականացված համալիրի համար
 9Ա52-2Տ — Tatra-ի շասսիով
 9Ա52-4 — թեթևացված մարտական մեքենա

Տրանսպորտա-լիցքավորիչ մեքենաների տարբերակներ 
 9Տ234
 9Տ234-2
 9Տ234-2Տ
 9Տ234-4

Զինամթերք 
 9Մ55Կ — 300-մմ ռեակտիվ արկ՝ 9Ն139 կասետային մարտագլխիկով (ՄԳ), որն ունի բեկորային մարտական բաղադրատարրեր (ԲՄԲ) 9Ն235։ Պարունակում է 72 մարտական բաղադրատարր (ՄԲՏ), որոնք կրում են 6912 պատրաստի ծանր բեկոր, նախատեսված չզրահապատված տեխնիկայի, և 25920 թեթև բեկոր, նախատեսված հակառակորդի կենդանի ուժի խոցման համար՝ նրանց համակենտրոնացման վայրերում։ Ընդամենը՝ մինչև 32.832 բեկոր է պարունակում։ Այս բաղադրատարրի խոցման մակերեսը՝ 300—1100 մ²։ Զրահաթափանցելիությունը 10 մ հեռավորության վրա կազմում է 5-7 մմ, իսկ 100 մ տարածության վրա՝ 1-3 մմ։ 16 արկերում պարունակվում է ավելի քան կես միլիոն (ավելի որոշակի՝ 525.312 հատ) պատրաստի բեկոր։ Առավել արդյունավետ է բաց տեղանքում, տափաստանում և անապատում։ 9Մ55Կ-ի (և 9Մ55Կ-ԻՆ — ՄԲՏ-ի իներտ հանդերձանքով) սերիական արտադրությունը սկսվել է 1987 թվականին։ Մատակարարվել է Ալժիրին և Հնդկաստանին։
 9Մ55Կ1 — ռեակտիվ արկ կասետային մարտագլխիկով (ԿՄԳ) 9Ն142 ինքնանշանառվող մարտական բաղադրատարրով (ԻՆԲԴՏ)։ Կասետային գլխամասը կրում է 5 ԻՆԲԴՏ «Մոտից-3Մ» (9Ն349), որոնք հանդերձված են երկդիապազոնային ինֆրակարմիր կոորդինատորներով, որոնք նպատակակետը փնտրում են 30° անկյան տակ։ Դրանցից յուրաքանչյուրը կարող է 100 մետր բարձրությունից 30° անկյան տակ խոցել-թափանցել 70 մմ զրահը. Հարմար է բաց տեղանքում, տափաստանում, անապատում կիրառելու համար, գրեթե անհնար է օգտագործել անտառում, դժվար է օգտագործվում քաղաքում։ Նախատեսված է վերևից խոցելու զրահատեխնիկայի և տանկերի խմբավորումները։ Փորձարկումներն ավարտվել են 1994 թվականին և ընդունված է 1996 թվականը։ Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարի № 372 առ 13.10.1996 թ. հրամանով 9Մ55Կ1 արկն ընդունվել է Ռուսաստանի բանակի սպառազինության մեջ։ Մատակարարվել է Ալժիրին։
 9Մ55Կ4 — ռեակտիվ արկ 9Ն539 գլխամասային կասետով՝ տեղանքի հակատանկային ականապատման համար։ Յուրաքանչյուր արկում՝ մինչև 25 հակատանկային ական «ՊՏՄ-3»՝ էլեկտրոնային ոչ կոնտակտային պայթուցիչով։ Արձակման կայանքի ամեն համազարկում՝ 300 հակատանկային ական։
 9Մ55Կ5 — ռեակտիվ արկ 9Ն176 գլխամասային կասետով՝ կուտակիչա-բեկորային մարտական բաղադրատարրերով։ Պարունակում է 646 մարտական բաղադրատարր՝ 118-մմ երկարությամբ, կամ 588 բաղադրատարր՝ 128-մմ, զանգվածը 240-ական գրամ, գլանաձև։ 118-մմ բաղադրատարրերը ընդունակ են խոցելու-թափանցելու 120-մմ միասեռ զրահի մեջ, իսկ 128-մմ բաղադրատարրերը՝ մինչև 160-մմ զրահի մեջ։ Ընդամենը 12 արկերում՝ 7752 կամ 7056 մարտական բաղդրատարր։ Նախատեսված է բաց և թաքնված կենդանի ուժի և թեթև զրահապատված մարտական տեխնիկայի խոցման համար։
 9Մ55Ֆ — ռեակտիվ արկ՝ առանձնացող բեկորա-ֆուգասային գլխամասով։ Նախատեսված է կենդանի ուժի, չզրահապատված ռազմական տեխնիկայի խոցման համար՝ կուտակման վայրերում, հրամանատարական կետերի, կապի հանգույցների, ենթակառուցվածքի օբյեկտների ոչնչացման համար։ Մատակարարված է Հնդկաստանին։
 9Մ55Ս — ռեակտիվ արկ՝ թերմոբարիկ, այսինքն՝ ջերմաճնշային գլխամասով 9Մ216 «Վոլնենիե»։ Մեկ արկի պայթյունը ստեղծում է թերմիկ դաշտ ոչ պակաս, քան 25 մետր տրամագծով (կախված տեղանքի ռելյեֆից)։ Թերմիկ դաշտի ջերմաստիճանը՝ ավելի քան +1000 °C, գոյության ժամանակը՝ ոչ պակաս քան 1,4 վայրկյան։ Նախատեսված է բաց տիպի ամրություններում թաքնված կենդանի ուժի և չզրահապատված կամ թեթև զրահապատված ռազմական տեխնիկայի ոչնացման համար։ ՌԴ Նախագահի № 1288 առ 7 հոկտեմբերի 2004 թ. հրամանագրով 9Մ55Ս ընդունված է Ռուսաստանի բանակի սպառազինության մեջ։
 9Մ528 — ռեակտիվ արկ՝ բեկորա-ֆուգասային գլխամասով։ Նախատեսված է կենդանի ուժի, թեթև զրահապատ ռազմական տեխնիկայի, ոչնչացման համար՝ կուտակման վայրերում, հրամանատարական կետերի, կապի հանգույցների և ենթակառույցների օբյեկտների ավերման համար։
 9Մ534 — ռեակտիվ արկ «Տիպչակ» տիպի անօդաչու թռչող սարքով (ԱՕԹՍ)։ Նախատեսված է 20 րոպեի ընթացքում նպատակակետերի օպերատիվ հետախուզության համար։ Նպատակակետի շրջանում ԱՕԹՍ-ը վայրէջք է կատարում պարաշյուտով, վայրէջքի ընթացքում սկաներելով իրադրությունը և հետախուզված նպատակակատեի կոորդինատների մասին տեղեկատվությունը հաղորդում է իր ղեկավարման համալիրին՝ մինչև 70 կմ հեռավորությունից, որպեսզի ընդունվի հետախուզված նպատակակետի ոչնչացման օպերատիվ որոշում։

Սպառազինություն 

  - 100 միավոր Սմերչ համակարգեր
  - 75 միավոր Սմերչ համակարգեր, ընդամենը մատակարարվել է 95 միավոր ՀԿՌՀ «Սմերչ»
  - 72 միավոր Սմերչ համակարգեր
  - 30 միավոր Սմերչ համակարգեր
  - 28 միավոր Սմերչ համակարգեր
  - 27 միավոր Սմերչ համակարգեր
  - 25 միավոր Սմերչ համակարգեր
  - 18 միավոր Սմերչ համակարգեր
  - 12 միավոր Սմերչ համակարգեր
  - 6 միավոր Սմերչ համակարգեր
  - 6 միավոր Սմերչ համակարգեր
  - 6 միավոր Սմերչ համակարգեր
  - 3 միավոր Սմերչ համակարգեր
  - որոշ քանակությամբ Սմերչ համակարգեր
  - ավելի քան 6 միավոր Սմերչ համակարգեր

Տես նաև 
 HIMARS
 ԱՌ1Ա
 Աստրոս II
 ՎՄ-80
 ԲՄ 21 Գրադ
 Պինակա
 ՌՄ-70
 ՎՌ-40 Լանգուստա

Պատկերասրահ 
9Ա52-4 «Կամայի» ցուցադրական ներկայացումը «Տեխնոլոգիաները մեքենաշինությունում 2012» միջազգային համաժողովի ժամանակ։

 
9Կ58 «Սմերչ» МВСВ-2008 ցուցահանդեսում — Ռուսաստանի ՊՆ ցուցասրահում.

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 
 Видео подборка запусков
 Видео на RuTube.ru: РСЗО 9К58 «Смерч» 
 Реактивная система залпового огня «Смерч», сайт разработчика 
 Реактивные системы залпового огня, сайт производителя 
 Реактивная система залпового огня «Смерч» 
 Реактивные системы залпового огня 
 Праправнук «Катюши» по имени «Смерч»
 300-мм РСЗО «Смерч»
 Реактивная система залпового огня 9M55 «Смерч» 
 РСЗО «Смерч» размещена на территории Южной Осетии
 BM-30 Smerch Multiple launch rocket system
 Հայրենի մեդիադաշտի ութ տարով ուշացած տագնապը

Զենք այբբենական կարգով
Ռուսաստանի ինքնագնաց հրետանի
ԽՍՀՄ ինքնագնաց հրետանի
Համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգեր
Ինքնագնաց հրետանին այբբենական կարգով
Սպառազինության համակարգեր