Նշենի Ֆենցլիի

Նշենի Ֆենցլիի (), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող թուփ։

Նկարագրություն 
Տերևաթափ թուփ է՝ 1,5-3 մ բարձրությամբ (հաճախ ծառանման է լինում), ճյուղերը երկարավուն են, տարածված, ծիրանագույն, ծայրերը՝ փշավոր։ Տերևները էլիպսանշտարաձև են, 6-8 սմ երկարությամբ և 1,5-2 սմ լայնությամբ, կիսակաշվեկերպ, հարթ, վերևի կողմից մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից՝ անփայլ, ատամնասղոցաեզր, անհավասար ատամիկներով, կլորավուն կամ սեպաձև հիմքով, սրածայր։ Վարդագույն, 1-5-ական ծաղիկները հավաքված են չռված ծաղկաբույլերում, մեծ մասամբ երկամյա տերևազուրկ ճյուղերի վրա, վարդագույն են։ Պտուղը գրեթե գնդաձև է, թավշապատ, փոքր-ինչ սեղմված, 2,5-3,5 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է մինչև տերևների բացվելը (Մեղրիում, Զանգեզուրում՝ մարտին, այլ վայրերում՝ ապրիլին)։ Կիևում և Վորոնեժում ցրտահարվում է։ Աչքի է ընկնում մեծ դիմացկունությամբ և դեկորատիվ բարձր հատկանիշներով։ Առանձնապես գեղեցիկ է ծաղկման շրջանում։ Քչապահանջ և չափազանց չորադիմացկուն բույս է։

Տարածվածություն 
Տիպիկ հայկական տեսակ է, Հայաստանից դուրս չի հանդիպում։ Տարածված է Իջևանի շրջանի ցածրադիր գոտում (Այգեհովիտ գյուղի շրջակայքում), Արագածի հարավային չոր լանջերում, Ազատ և Միլի գետերի ավազաններում, Գեղարդում, Գառնիում, Խոսրովի անտառում, Երանոսի լեռնաշղթայում, Վայքում, Զանգեզուրում, Մեղրիում (Լիչքվազ)։ Մշակության մեջ քիչ է հանդիպում։ Աճեցվում է միայն բուսաբանական այգիներում։

Նշանակություն 
Վայրի նշենու պտուղներն ունեն դառը համ։ Նշենու քաղցր սերմերը պարունակում են 40-60 % ճարպային յուղ, սպիտակուցներ և ամիգդալին գլիկոզիդ, որը ֆերմենտների ազդեցության տակ ճեղքվում է՝ առաջացնելով թունավոր կապտաթթու և յուրահատուկ հոտ ունեցող բենզալդեհիդ (դառը նշի հոտով)։ Սերմերը թարմ, չորացած կամ տապակած վիճակում օգտագործվում են սննդի մեջ։ Նշի յուղն օգտագործում են սննդարդյունաբերության, օծանելիքի արտադրության և բժշկության մեջ։ Այն ազդում է մաշկի վրա որպես փափկեցնող և հակաբորբոքային միջոց։ Սերմերից ստացվող քուսպն օգտակար է կենդանիների համար, այն օգտագործվում է որպես անասնակեր։

Ծանոթագրություններ 

Բույսեր այբբենական կարգով
Վարդազգիներ
Դեղաբույսեր
Ծածկասերմեր
Բազմամյա բույսեր