Նոր Բայազետի գավառ

Նոր Բայազետի գավառ, վարչաքաղաքական միավոր Ռուսական կայսրության կազմում։ 1849-1918 թվականներին մտել է Երևանի նահանգի մեջ։ Գավառի կենտրոնը Նոր Բայազետ (հետագայում՝ Կամո, այժմ՝ Գավառ) քաղաքն էր։

Նոր Բայազետի գավառը հյուսիս-արևմուտքում սահմանակցում է Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի, արևմուտքում՝ Էջմիածնի ու Երևանի, հարավում՝ Շարուր-Դարալագյազի գավառներին։ Արևելքում և հյուսիսում՝ Սևանի և Արևելյան Սևանի լեռնաշղթաների երկայնքով, անցնում էր սահմանը Ելիզավետպոլի նահանգի հետ։

Ներառել է հիմնականում ժամանակակից Գեղարքունիքի մարզի տարածքի մեծ մասը՝ բացառությամբ Ճամբարակի շրջանի, ինչպես նաև ներառել է Հրազդանի շրջանի մի մասը։

Պատմություն 
Գավառը կազմվել է 1849 թվականին։ 1828 թվականի Թուրքմենչայի պայմանագրի ստորագրումից առաջ գոյություն ունեցող Երևանի խանությունը վերածվում է ռուսական Երևանի գավառի՝ Հայկական մարզի կազմում։ Սևանա լճի ավազանում, մասնավորապես՝ արևմտյան ափերին, 1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից հետո Բայազետ քաղաքից հաստատվում են հազարավոր հայեր։

1849 թվականին կայսերական հատուկ հրովարտակով կազմվում է Երևանի նահանգը։ Այն ներառում էր 1840 թվականին լուծարված Հայկական մարզի և Ալեքսանդրապոլի գավառի տարածքը՝ հանդիսանալով ժամանակակից Հայաստանի Հանրապետության հիմքը։

1918-1920 թվականներին մտել է Հայաստանի առաջին հանրապետության, իսկ 1920 թվականից՝ Խորհրդային Հայաստանի կազմի մեջ։

1930-ական թվականներին լուծարվել է, և նրա տարածքում առաջացել են Սևանի, Գավառի, Մարտունու, Վարդենիսի և Հրազդանի շրջանները։

Բնակչություն 
1897 թվականին գավառի բնակչությունը կազմել էր 112 111 մարդ, այդ թվում՝

 հայեր՝ 74 441 մարդ (66,4 %),
 կովկասյան թաթարներ՝ 31 952 մարդ (28,5 %),
 ռուսներ՝ 2 803 մարդ (2,5 %)
 քրդեր՝ 2 691 մարդ (2,4 %)։

Գավառի կենտրոն Նոր Բայազետ քաղաքում բնակվել է 8734 մարդ։

Վարչական բաժանում 
1913 թվականին գավառի կազմում եղել են 16 գյուղական համայնքներ՝

 Աղանբիրի
 Արզաքանդի (Ալափարս)
 Բասարգեչարի (Վարդենիս)
 Բոյուք Մազրայի (Մեծ Մասրիկ)
 Գյոլքենդի (Այգուտ)
 Դալի Քարդաշի
 Ելենովկայի (Սևան)
 Թեյչարուխի
 Ծաղկունքի
 Կանկյանի
 Կարանլուղի (Մարտունի)
 Ղզըլդարի (Կոլանիկիրլան)
 Ներքին Ախտայի (Հրազդան)
 Վերին Ախտայի (Լեռնանիստ)
 Շորժայի
 Ռանդամալի (Ջրառատ)

Տես նաև 
 Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 

Երևանի նահանգի գավառներ