Կուլեշովի էֆֆեկտ

Կուլեշովի էֆֆեկտ, մոնտաժի ժամանակ կինոյում կողք կողքի դրված երկու կադրերի համադրումից նոր իմաստի ի հայտ գալը։ Նկարագրված է ռուսական կինոյի դպրոցի հիմնադիր Լև Կուլեշովի «Կինոյի արվեստ» գրքում, որը հրատարակվել է 1929 թվականին և ավելի վաղ հոդվածներում։

Նկարագրություն 
Լև Կուլեշովի իրականացրած փորձի իմաստը հետևյալն է։

Նախ իրականացվել է դերասան Մոզժուխինի խոշոր պլանով նկարահանում, երբ նա նստած է և պարզապես նայում է ինչ-որ տեղ։ Գիտափորձի համար նկարահանվեցին նաև երեք այլ պլաններ՝ գոլորշի բարձրացող ափսեով տաք ապուր, երեխան դագաղի մեջ ու երիտասարդ աղջիկ բազմոցին, որից հետո դերասանի պլանով ժապավենը կտրվել է երեք մասի և առանձին սոսնձվել է ապուրով լցված ափսեի կադրին, դագաղում երեխայի կադրին և բազմոցին պառկած աղջկա կադրին։ Սկզբում Մոզժուխինի դեմքով մոնտաժային կտորներից յուրաքանչյուրը Կուլեշովը ցուցադրեց փոքր լսարանին, որը բաղկացած էր կինոարտադրության նրա գործընկերներից:

Հատվածները դիտած հանդիսատեսները միմյանցից անկախ եկան այն եզրակացության, որ առաջին հատվածի հերոսը ցանկանում է ուտել և գրավված է լավ ճաշով, երկրորդում տխուր է երեխայի մահվան փաստից, երրորդում՝ հիացած է բազմոցին պառկած աղջկանով։ Իրականում դերասանի դեմքի արտահայտությունը երեք դեպքերում էլ, իհարկե, միևնույնն է։

Փորձը համոզիչ կերպով ցույց է տվել, որ հաջորդող կադրի բովանդակությունը կարող է լիովին փոխել նախորդող կադրի իմաստը։ Սա անվանվեց «Կուլեշովի էֆֆեկտ»։

Փորձը ձեռք բերեց համաշխարհային հռչակ և Կուլեշովի «աշխարհագրական» փորձի հետ դարձել կինոյում մոնտաժի երկու գլխավոր գործառույթների դասագրքային բացատրությունը։ Տարիներ անց ամերիկացի կինոռեժիսոր Հիչքոկը «Կուլեշովի էֆֆեկտի» մասին կասի. «Սա գաղափարներ ստեղծելու իսկական արվեստ է»։

Գրականություն

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Կուլեշովի էֆֆեկտը ցուցադրող տեսահոլովակ

Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիա