Տեղեկատվության չափման միավորներ

Տեղեկատվության չափման միավորներ, նախատեսված են տեղեկույթի հետ կապված տարբեր բնութագրերի չափման համար։
Առավել հաճախ տեղեկույթի չափումը վերաբերում է համակարգչի հիշողության ծավալի չափմանը՝ հիշող սարքերին և կապի թվային կանալներով փոխանցվող տվյալների ծավալի չափմանը։

Տեղեկատվության քանակի չափման միավորներ 
Կիրառվում են տվյալների ծավալում ինֆորմացիայի քանակի չափման համար՝ տեղեկատվական էնտրոպիա։

Տեղեկույթի քանակի չափման առաջին մոտեցում

Համակարգչում ցանկացած տեղեկույթ ներկայացվում է երկուական կոդավորմամբ՝ մեկերի և զրոների հաջորդականությամբ (բիթերով)։ Այս դեպքում տեղեկույթի քանակը չափվում է զրոների և մեկերի հաջորդականության երկարությամբ, իսկ այդ հաջորդականության մեկ դիրքը համարվում է տեղեկույթի միավոր։

Տեղեկույթի քանակի չափման երկրորդ մոտեցում

Տեղեկույթի բովանդակությամբ է պայմանավորված նրա քանակը։ Վերջինս կապված է տեղեկույթի ստացման արդյունքում անորոշության աստիճանի կրճատման հետ։

Տեղեկույթի այն քանակությունը, որն անորոշությունը կրճատում է երկու անգամ, ընդունվում է որպես տեղեկույթի քանակի միավոր։

Առաջնային միավոր 
Տվյալների ծավալի առաջնային բնութագիրը հանդիսանում է հնարավոր իրավիճակների քանակը։
Տվյալների ծավալի առաջնային չափման միավորը հանդիսանում է մեկ հնարավոր իրավիճակը (արժեք, կոդ)։

Երկրորդական միավորներ 
Տվյալների ծավալի երկրորդական բնութագրիչը հանդիսանում է կարգը։
Մեկ կարգի տարողունակությունը (ծավալը) կարող է լինել տարբեր՝ կախված կոդավորման համակարգում ընդունված հիմքից։

Երկուական, երեքական և տասական կոդավորման համակարգերում մեկ կարգի տարողունակությունը.

Մեկ երկուական կարգ` (բիթ) ունի 2 հնարավոր վիճակ (արժեք, կոդ)։

Մեկ երեքական կարգ` (տրիտ) ունի 3 հնարավոր վիճակ (արժեք, կոդ)։

…

Մեկ տասական կարգ` (դեցիտ, դիթ) ունի 10 հնարավոր վիճակ (արժեք, կոդ)։

…

Երրորդային միավորներ 
Տվյալների ծավալի երրորդային բնութագրերն ունեն բազմաթիվ կարգեր։

Բազմաթիվ կարգերի թողունակությունը հավասար է այդ բազմաթիվ կարգերի հնարավոր իրավիճակների քանակին։ Այն որոշվում է  Կոմբինատորիկայում, հավասար է կրկնողությունների տեղաբաշխմանը և հաշվվում է հետևյալ բանաձևով.

  հնարավոր իրավիճակներ (կոդեր, արժեքներ)
որտեղ
  — մեկ  կարգի (ընտրված կոդավորման համակարգի հիմքը) հնարավոր իրավիճակների քանակը ,
  —  կարգերի բազմությունում կարգերի քանակը։

Կարգերի բազմությունում թողունակությունն իրենից ներկայացնում է Ցուցադրական ֆունկցիա  հիմքերի կարգերի քանակից` հավասար մեկ կարգերի հնարավոր իրավիճակներին։

Օրինակ՝

1 բայթը բաղկացած է 8-ական () երկուական կարգերից () և կարող է ընդունել

 հնարավոր իրավիճակներ (արժեքներ, կոդեր)։

Լոգարիթմական միավորներ 

Երբ որոշ մեծություններ, այդ թվում տվյալների ծավալը, իրենցից ներկայացնում են Ցուցադրական ֆունկցիա, ապա նպատակահարմար է օգտվել ոչ թե հենց այդ մեծություններից, այլ նրանց լոգարիթմներից։

Տվյալների ծավալը նույնպես կարելի է ներկայացնել լոգարիթմական տեսքով՝ ինչպես հնարավոր իրավիճակների քանակի լոգարիթմ։

Տեղեկույթի ծավալը (տվյալների ծավալը) կարող է չափվել լոգարիթմով։

Երկուական տվյալների ծավալների համար նպատակահարմար է կիրառել երկուական լոգարիթմներ.

   հնարավոր իրավիճակներ,  երկուական կարգ = 1 բիթ
   հնարավոր իրավիճակներ,  երկուական կարգ = 1 բայթ (Օկտետ)
   հնարավոր իրավիճակներ,  երկուական կարգ = 1 Կիբիբայթ (ԿիբիՕկտետ)
   հնարավոր իրավիճակներ,  երկուական կարգ = 1 Մեբիբայթ (ՄեբիՕկտետ)
   հնարավոր իրավիճակներ,  երկուական կարգ = 1 Գիբիբայթ (Գիբիօկտետ)
   հնարավոր իրավիճակներ,  երկուական կարգ = 1 Տեբիբայթ (ՏեբիՕկտետ)

Նվազագույն ամբողջ թիվը, որի լոգարիթմը դրական է՝ 2-ն է։ Նրան համապատասխան բիթ միավորը հանդիսանում է թվային տեխնիկայում տեղեկույթի հաշվարկման հիմքը։ 
 
Երեքական տվյալների համար նպատակահարմար է կիրառել երեքական լոգարիթմներ։

  հնարավոր իրավիճակներ,   երեքական կարգ (տրիտ)
  հնարավոր իրավիճակներ,   երեքական կարգ (տրիտ) = 1 Տրայտ.
3 թվին համապատասխոնող միավորը՝ տրիտը, հավասար է log23≈1,585 բիթի։

Տասական տվյալների ծավալի համար նպատակահարմար է կիրառել տասական լոգարիթմներ.

  հնարավոր իրավիճակներ,  տասական կարգ = 1 դեցիտ  հնարավոր իրավիճակներ,  տասական կարգ = 1 կիլոդեցիտ  հնարավոր իրավիճակներ,  տասական կարգ = 1 մեգադեցիտ  հնարավոր իրավիճակներ,  տասական կարգ = 1 գիգադեցիտ10 թվին համապատասխանող միավորը՝ դեցիտ, հավասար է log210≈3.322 բիթ։

Կապի մետաղալարային տեխնիկայում (հեռագիր, հեռախոս) և ռադիո, ինֆորմացիայի միավորը պատմականորեն առաջին անգամ ստացավ բոդ արժեքը։

 Բիթից ստեղծված միավորներ 

 Տետրադա, կիսաբայթ, նիբբլ 
Հիմնական նշանակություն ունեն չորս երկուական կարգերը՝ 4 բիթ տետրադա, կիսաբայթ, նիբբլ, որոնք իրենց մեջ համատեղում են մեկ հաշվարկման տասնվեցական համակարգի թվում պարունակվող ինֆորմացիայի քանակ՝

1  տետրադա (կիսաբայթ, նիբբլ)= 4 բիթ

 Բայթ 
1 բայթ'''=8 բիթ
Սկզբունքորեն, բայթը որոշվում է կոնկրետ համակարգչի հիշողության հասցեավորման համար, որպես նվազագույն քայլ։ Հին մեքենաների համար պարտադիր չէր, որ բայթը հավասար լինի 8 բիթի։

Այժմ բայթը հաճախ հաշվում են հավասար 8 բիթի։

Կիլոբայթ 
Մեծ տարողությամբ հիշող սարքերի և մեծ քանակությամբ տեղեկատվության չափման համար կիրառում են չափման ավելի մեծ միավորներ՝ կիլոբայթ։
1 կիլոբայթ=1024 բայթ

Ծանոթագրություններ

Տե՛ս նաև 
 Չափման միավորներ
 Բիթ
 Բայթ
 Կիլոբայթ
 Մեգաբայթ
 Գիգաբայթ
 Տերաբայթ
 Պետաբայթ

Չափման միավորներ
Տեղեկատվության չափման միավորներ
Ինֆորմատիկա