Իոժեֆ Չակի

Իոժեֆ Չակի (, ), հունգարացի և ֆրանսիացի քանդակագործ-ավանգարդիստ, առաջատար եվրոպական նեֆիգուրատիվյան նկարիչ, 1920-ական թվականների արվեստի ներկայացուցիչ, դիզայներ։

Իոժեֆ Չակին շատ վաղ էր անցել կուբիզմի դպրոցը։ Նա աշխարհին բերել է խիստ կուբինիստական հատուկ սխեմա, ռոդենային շրջանառությունը։ Նրա ստեղծագործական մեթոդը վերափոխվել է, կյանքի հաստատման ոչ ներկայացուցչական տիպով, և լի դինամիկ պատկերներով։

Կենսագրություն 
Իոժեֆ Չակին եկել է հունգարական համեստ միջոցներով ապրող ընտանիքից։ Նրա հայրը եղել է սովորական փոստատար։

1905—1906 թվականներին։ Իոժեֆ Չակին սովորել է Հունգարիայի դեկորատիվ արվեստի բարձր դպրոցում, Պեշտայում, Հունգարիայի մայրաքաղաքի արևելյան մասում, Դունայի գետի աջ ափին։ Վերահսկող ուսուցիչ Դյորդ Լայոշ Մատրայի և իր տղայի Լայոշ Մատրայի հետ (Mátrai Lajos)։ Հետագայում, հիասթափվեց պահպանողական կրթական ծրագրերից, Իոսեֆը սկսում է գնալ մասնավոր ստուդայի նկարիչ և դիզայներ Լասլո Կինահայի մոտ պարապմունքների (László_Kimnach)։

1907 թվականին Իոժեֆը ստանում է Պեչ քաղաքում գտնվող կերամիմական գործարանում աշխատանք, Հունգարիայի հարավարևմտյան հատվածում, մոխրամանի և ծաղկամանի պատրատող։ Բայց հետագայում նրան հեռացնում են աշխատանքից «տաղանդի բացակայության» պատճառով։ 1907—1908 թվականների ձմռանը, Բուդապեշտում ապրում էր մի երիտասարդ նկարիչ առանց դրամի և ամեն ինչից հուսահատված։ Հետագայում նա կյանք է վաստակում, դիմանկարներ պատճենահանման և մետաղական համաձուլվածքների շնորհիվ։ 1908 թվականի ամռանը Իոժեֆը ոտքով մեկնում է Փարիզ, որտեղ հայտնվում է (չիմանալով ֆրանսերեն և ընդամենը 40 ֆրանկը գրպանում) արդեն օգոստոսին։ Սկզբնական ժամանակահատվածում նա կանգնում է իր զարմիկ Իոժեֆ Բրումերի (Joseph Brummer) ստուդիայում, որը դասեր էր վերցնում մաստեր Ռոդենից և Մատիսայից։

Այդ ժամանակներում և Լեժեն և Արհիպենկոն ապրել են Ուլեյում, զարգացնում էին այն, ամեն մեկը իր կարողություններով, մեկը աշխատում էր տեխնիկական գեղանկարչությունով, իսկ մյուսը քանդակագործությունով։

1910 թվականին, Իոժեֆ Չակիի ճանաչման հաջողությունները սկսում են փարիզյան սրահներում, երբ իր հարազատ քաղաք Սեգեդում նա սկսում է իր նկարչական ստեղծագործական համար աշխատել, իր համար շատ հիանալի գումարներ։ Այդ ամենը նրան շատ օգնեց հանգիստ ընդունվել արվեստի պետական համալսարան։ Հիմա նորեկ քանդակագործը կարող է ինքնուրույն բարելավել իր իսկ ընտրած ուղին։

1920-ական թվականներ 

«L’Effort Moderne» պատկերի հեղինակն է՝ արտ-դիլեր Լեոնսե Ռոզենբերգը (Léonce Rosenberg, 1879—1947), ով նույնպես մասնակցել է առաջին համաշխարհային պատերազմին, 1920 թվականին Իոսիֆ Չակիի հետ բացառիկ պայմանագիր է կնքում, որով նա ձեռք է բերում բացառիկ իրավունք ներկայացնելու և վաճառելու է իր աշխատանքը, առաջիկա երեք տարիների ընթացքում։ Նա ենթադրում է, որ պարտավոր է ավանգարդ արվեստագետների միջոցով Իոժիֆ Չակիին ամեն կերպով օգնել։

Թանգարանային հավաքածու 
 Սոլոմոն Գուգենհայմի թանգարան
 Կրելյեր Մյուլերի թանգարան, Օթերլո, Հոլանդացիներ
 Պոմպիդուի կենտրոն, Փարիզ
 Հունգարական ազգային պատկերասրահ, Բուդապեշտ

Իոժեֆ Չակի. պատկերներ 
 Портрет Йожефа Чаки, 1952. Фотограф Люсьен Эрве, (1910—2007)
 «Кубистическая голова», 1913. Бумага, графитный карандаш, 26.7 × 20.3 см. Нью-Йорк, Metropolitan Museum of Art
 Йожеф Чаки «Testa», 1914
 «Абстрактная фигура», бронза; высота 57.5 см, на сайте Fine Arts in Hungary
 «Кубистическая фигура», ок. 1919 гуашь, 25.5 × 33.0 см
 «Кубистическая голова» («Tête cubiste»). 1919, бронза. 47 см; три ракурса
 «Кубистическая голова». 1920, бронза. Высота 80 см 
 «Кубистическая композиция». Бумага, тушь, акварель и гуашь.
 «Композиция», бумага, карандаш, акварель
 «Анубис» (другое название «Голова собаки»), ок. 1924, мрамор. հիմքը բրոնզ։ 33.3 × 32.5 × 13.3 սմ
 «Архитектура». 1926, бронза. 72 × 14.5 × 22 см. Голерея Марсийяк
 «Петух» («Coq»). 1926, патинированная бронза. 56 × 18 × 46 см. Частная коллекция, Париж
 Фонтан «Рыбка». 1928
 «Студентка». 1928, бронза. 167 × 45 × 46.3 см. Частная коллекция, Париж
 Павлин, 1930. Скульптура из горного хрусталя и обсидана
 «Женщина с драпировкой» («Femme drapée»). 1932, бронза. 122 х 38 х 40 см
 Йожеф Чаки в своей скульптурной студии, ок. 1930. Фотограф Эрвин Мартон

Գրականություն

Աղբյուրներ 
 Электронная книга Эдит Балаш 1998 года «Joseph Csáky: A Pioneer of Modern Sculpture» (237 стр., анг. яз.)
 Йожеф Чаки в галерее «Kálmán Makláry Fine Arts» , Будапешт
 Несколько работ (в том числе живопись; биография на венгерском) на сайте «Judit Virág Gallery»
 Страница Йожефа Чаки на голландском языке на сайте Kubisme.info

Ծանոթագրություններ 

Ֆրանսիացի քանդակագործներ
Քանդակագործներ այբբենական կարգով
Հունգարացի քանդակագործներ
Հունգարացի նկարիչներ