Ագնի յոգա

Ագնի յոգա կամ Կենդանի էթիկա, սինկրետիկ Կրոնա-փիլիսոփայական ուսմունք, որը միավորում է արևմտյան Օկուլտա-թեոսոֆյան ավանդույթները և Արևելքի Էզոթերիզմը։

Ուսմունքի հիմնադիրներն են Նիկոլայ Ռերիխն ու Ելենա Ռերիխը։ Ուսմունքն առաջին անգամ հրատարակվել է 1924-38 թվականներին գրքերի շարքով՝ առանց հեղինակի նշման։ Կենդանի Էթիկայի հիմնական աղբյուրը նույնն է, ինչ որ Ելենա Բլավատսկայայի Գաղտնի դոկտրինը, որի թարգմանիչը Ելենա Ռերիխն է։

Ըստ Ելենա Ռերիխի պնդման՝ Կենդանի Էթիկա ուսմունքը ծագել է «Մեծ Ուսուցչի» ( թեոսոֆյանների շրջանում հայտնի Մահաթմա Մորիա անվամբ) հետ «զրույցների» գործընթացում, որի համար օգտագործվել է այսպես ասած Ավտոմատացված գրությունը, իսկ հետագա գրությունները ստացվել են պայծառալսության միջոցով, որով իբր օժտված էր Ելենա Ռերիխը։ Ավելի ուշ նա պնդում է, որ ինքը չի օգտագործել ավտոմատացված գիրը «Մեծ Ուսուցչի» հետ զրուցելու համար։ Ռերիխները պնդում են, որ «Մեծ Ուսուցչի» հետ շփումը եղել է 1920-1940 թվականներին։ Հարցը այն մարդու գոյության մասին, որին կարելի է նույնացնել Մահաթմա Մորիայի հետ, մինչ այժմ մնում է վիճելի։ Գրերի ստեղծման սկզբնական փուլում մասնակցում էր Ռերիխների ողջ ընտանիքը։ Ագնի յոգա ուսմունքի հիմնական կառուցվածքն իրենից ներկայացնում է 14 գիրք՝ գրված Ռերիխների կողմից՝ որպես այդ զրույցների գրառումներ։ Նրանցից վերջինը «Վերերկրյա»-ն, առաջին անգամ հրատարակվել է 1990 թվականին։

Ռերիխների կրոնա-փիլիսոփայական գաղափարները հանգեցրին շատ երկրներում միությունների ու կազմակերպությունների ստեղծման, որոնց գործունեությունը հիմնված էր Ռերիխների ընտանիքի մշակութային ժառանգության վրա։

Իր գերիշխող ուղղվածությամբ Ռերիխյան շարժումը դա Նոր կրոնական շարժում է, որի կրոնա-փիլիսոփայական հիմքը համարվում է Կենդանի Էթիկան։ Կենդանի Էթիկայի հետևորդների մի մասը մերժում են ուսմունքը որպես կրոնական դասակարգումը։

Հետազոտողները Կենդանի Էթիկան համարում են Նոր դարաշրջանի ուսմունք։ Ուսմունքը ծառայեց նաև Ռուսաստանում «Նոր դարաշրջանի» տարբեր հոսանքների ձևավորման ինքնատիպ հիմք, թեև այդ հոսանքների մեծ մասը ընդունեցին Կենդանի էթիկայի գաղափարները ձևականորեն և ինքնակամ մեկնաբանությամբ։

Ագնի յոգայի գրքեր

Ուսմունքի առաջին հրատարակված գրքեր 

 «Մորիի այգու թերթերը։ Կանչ», Փարիզ 1924 թ.
 «Մորիի այգու թերթերը։ Պայծառացում». /…/, 1925 թ.
 «Համայնք», Ուրգա (ՈՒլան-Բատոր), 1926 թ. (վերահրատարակված է նոր տարբերակով Ռիգայում, 1936 թ.)
«Ագնի յոգա» շարք
 «Ագնի յոգա», Փարիզ, 1929 թ.
 «Անսահմանություն, մաս 1», Փարիզ, 1930 թ.
 «Անսահմանություն, մաս 2», Փարիզ, 1930 թ.
 «Հիերարխիա», Փարիզ, 1931 թ.
 «Սիրտ», Փարիզ, 1932 թ.
 «Հրե երկիր, մաս 1», Փարիզ, 1933 թ.
 «Հրե երկիր, մաս 2», Ռիգա, 1934 թ.
 «Հրե երկիր, մաս 3», Ռիգա, 1935 թ.
 «Աում», Ռիգա, 1936 թ.
 «Եղբայրություն», Ռիգա, 1937 թ.
 «Վերերկրյա», Գրքի ավարտի ամսաթիվը՝ 1938 թվական։ 955 պարագրաֆներից կազմված հին ձեռագիր, որն առաջին անգամ հրապարակվել է 90-ականների սկզբին։

Առաջին երկու գրքերն իրենցից ներկայացնում են 1920 թվականների օրատետրի առանձին գրառումներ՝ կատարած Ելենա Ռերիխի կողմից, երկու հատորով. «Կանչ» և «Պայծառացում»։ Երրորդ գիրքը՝ «Համայնք»-ը, հրապարակվել է Ուլան Բատորում, Մոնղոլիայի Ժողովրդական Հանրապետության մայրաքաղաքում, 1926 թվականին։ Այդ հրապարակումը պարունակում է մասնակի հիշատակումներ Վլադիմիր Լենինի մասին, որտեղ անց է կացվում զուգահեռներ կոմունիստական համայնքի և Սանգխայի բուդդայական համայնքի միջև։

1936 թվականին Ռիգայում հրապարակվեց «Համայնք»-ի «ունիվերսալ» տարբերակը, որտեղ կոմունիստական ամբողջ կապերը հեռացվեցին։

ՈՒսմունքի առաջին երեք գրքերը առանձնացված էին հաջորդներից, որոնք վերնագրված են ինչպես «Ագնի յոգայի» շարք։

Այսպիսի թվարկում՝ գովազդի տեսքով, տեղադրված էր 1936 թվականին Ռիգայում հրատակված «Аум» գրքի վերջին էջում։

«Ագնի յոգա» գրքի հիմքում ընկած են Ե.Ռերիխի օրատետրի գրառումները՝ արված 1927 թվականի մայիսի 3-ից մինչև 1929 թվականի մայիսի 11-ը։ Վերջին «Վերերկրյա» հատորի ավարտը 1938 թվականն է, սակայն առաջին անգամ այն տպագրվեց միայն 90-ականների սկզբին։

Բացի «Ագնի յոգա» շարքից, օրատետրի գրառումների հիման վրա հրապարակվեցին նաև այնպիսի գրքեր ինչպիսիք են.
 «Արևելքի ծածկագրերը» (1929)
 «Բարի երթ Առաջնորդին» (1933)

Համարվում է, որ Կենդանի Էթիկա գրքում ընդգրկված է նաև հետևյալ գրականությունը,
 Ելենա և Նիկոլայ Ռերիխների նամակները և ուղերձները,
 Ռերիխների աշակերտների և հետևորդների աշխատանքները (Ա. Ի. Կլիզովսկի, Ռ. Յա. Ռուձիտիս, Բ.Ն. Աբրամով և այլք)
 Ընդհանուր թեոսոֆյան բովանդակությամբ մի շարք գրքեր (Ելենա Բլավատսկայայի «Գաղտնի դոկտրինը», «Մահաթմաների նամակները», Սիննետ Պերսիի «Էզոթերիկ բուդդիզմը» և ալյն)։

Ագնի յոգայի կառուցվածք և տեքստերի գործառույթներ 
Ագնի յոգայի տեքստերը, որոնք ըստ Ռերիխների հավաստիացման փոխանցվել են Մահաթմա Մորիայի կողմից, կազմված են երկու հավասարաչափ կարևոր մասերից
 վիբրացիոն, ռիթմիկ (նպաստող Գիտակցության փոփոխված վիճակի ձևավորմանը, ինչպես Մանտրայի ընթերցման ժամանակ).
 իմաստային, բանավոր։
Ավանդույթներում, որոնք բնորոշ են Արևելքի փիլիսոփայությանն ու մշակույթին, Ագնի յոգայի լեզուն աֆորիզմական է, կերպարներով են և բազմաշերտ՝ ըստ բովանդակության։ Ագնի յոգայի հետևորդները համարում են, որ ուսուցման ընթերցումը «մասնակից» է դարձնում շամբալային, որի ընթացքում նրանք ընդլայնում են գիտակցությունը, մաքրում են աուրան:

Ագնի յոգայի տեքստերին բնորոշ է խճանկարչականությունը և ուսմունքի շարադրանքի անկանոնությունը, որի պատճառով ընթերցողն ստիպված է ինքնուրույն կառուցել և ավարտել տեքստն ըստ տարբեր գծերի-գոյաբանական, իմացաբանական, հոգեբանական, բարոյագիտական։ Ագնի յոգայի տեքստերի գերծրագրի խնդիրներից մեկը համարվում է ամբողջը տեսնելու համայնապատկերի ժամանակ որակյալ ցատկին հասնելը, որը դրսևորվում է, երբ ուսմունքի ողջ կամ շատ ֆրագմենտներ ընկնում են տեսադաշտի մեջ։ Հաստատվում է, որ դա իրականանում է սովորական բանավոր-տրամաբանական մտածողությունից դուրս:

Էզոթերիստական տրամասության շրջանակներում Ագնի յոգայի գրքերը մի քանի հետազոտողների կողմից դիտվում են որպես դասական՝ կապված նրանց տեքստերի խորը փիլիսոփայական բնավորության հետ ( նեղ իմաստով Էզոթերիկան գործածվում է որպես Ագնի յոգայի և այնպիսի ուսմունքների հոմանիշ, ինչպիսին է Ելենա Բլավատսկայայի Թեոսոֆիան, Ռուդոլֆ Շտայների Անտրոպոսոֆիան և այլն): Օրինակ «Մորիայի այգու թերթերը» գրքի մասին ասվում է, որ այն «ամբողջությամբ «գաղտնի գիտություն է», նրա տեքստերը իրենցից ներկայացնում են տների բաժանումներով «զարդանախշերով էզոթերիկ արձակ»` գրված «շփվողի» միջոցով` գերբբնական էության Մահաթմա Մորիայի թելադրանքով::

Ըստ բանասեր Կ.Կ. Սունգուրտյանի կարծիքի «Կենդանի Էթիկայի» առաջին հատորի տեքստում («Մորիայի այգու թերթերը») օգտագործվում են այսպես ասած անթրոպոցենտրացված լեզվային միջոցներ (ես-դու, մենք-դուք, իմ-ձեր և այլն), որոնց գործածման հաճախությունը ընթերցողին թույլ չի տալիս անտարբեր մնալ, հարուցելով նրա մեջ կամ ամբողջական չընդունում ակնհայտ հակադիր գաղափարախոսության պատճառով, կամ տեքստի լիակատար ընդունում, երբ լեզվամիջոցները «կարծես կոտրում են վերլուծական ընկալման պաշտպանական արգելապատերը, ստիպում են անքննադատորեն «կլանել» ամբողջ զուգընթաց ինֆորմացիան»:

Ագնի յոգա ուսմունքի հիմնական դրույթներ 
Ագնի յոգայում, ինչպես և Բլավատսկայայի Թեոսոֆիայում, զարգացած է սինկրետիկ կրոնա-փիլիսոփայական մտածողությունը, դրա համար Ռերիխների ուսմունքը համարվում է «ոգեշնչված թեոսոֆիա էզոթերիզմի ձևով», շարունակելով փիլիսոփայության, գիտության, կրոնի, Արևմուտքի և Արևելքի մշակույթների համադրման ավանդույթը։

Ագնի յոգան ձգտում է ներքին կերպարանափոխության, ներքին ընդունակությունների բացահայտման՝ փորձելով տիրապետել տիեզերական էներգիային՝ Ագնիին։ Ուսմունքի նպատակն է նպաստել մարդկության ավելի բարձր տիեզերական կեցության ձևի էվոլյուցիային, ինչի համար տեքստերում տրվում են խորհուրդներ ապրելու անհրաժեշտ ձևի համար: Ագնի յոգայի հավատամքի հիմքում ընկած է Տիեզերքի անսահմանության ու անվերջության թեոսոֆյան հայացքների համակարգը՝ նյութի ստեղծման ու քայքայման կրկնվող ցիկլային դրսևորմամբ, ինչը համամարդկային մակարդակով նշանակում է քաղաքակրթության վերելք և անկում, իսկ անհատի համար՝ հոգու Ռեինկառնացիա:

Աշխարհի կառուցվածք 

Հոգևոր կրակը՝ Ագնին, Ագնի յոգայի հիմնադիր հասկացողությունն է։ Այն համարվում է տիեզերքի բոլոր երևույթների և ձևակերպությունների աղբյուրը։
 Նյութի և ատոմի մանրազնին ուսումնասիրությունը կտանի այն եզրահանգման, որ կյանքի էներգիան ոչ թե էլեկտրականությունն է, այլ՝ կրակը։...Նյութը հաստատվում է որպես հրեղեն սուբստանցիա, և ամեն մտածող ոգի չի ժխտի բարձրագույն ուժը, որը հենց Կրակն է։ (Հրե աշխարհ 3-րդ, 60)

Ուսմունքի մեջ տրվում է աշխարհի հետևյալ կառուցվածքը։
 «Մարդկային երկրային աշխարհ» — նյութական աշխարհ, որը համարվում է երկրորդական «Նուրբ աշխարհի» և միայն ստվերը «Կրակե աշխարհի» համեմատությամբ։
 «Նուրբ աշխարհ» — այս աշխարհը բնակեցված է առանց հոծ ֆիզիկական մարմնի, զարգացման տարբեր մակարդակներ ունեցող էություններով, համապատասխանում է «Աստրալ մակարդակին» «Նուրբ աշխարհի» ցածր շերտերի մութ էությունները համարվում են շատ վտանգավոր, քանի որ նրանք «կարող են միտքն ուղղել երկնային մարմնավորվածներին» և դրդել նրանց հանցագործության կամ մեղք գործելուն։
 «Կրակե աշխարհ» — մենթալ-հոգևոր աշխարհ, ավելի բարձր ու կատարյալ, առաջնային աշխարհ՝ համեմատած «Նուրբ աշխարհի» հետ։ Այս աշխարհը կազմված է բարձրագույն հոգևոր էներգիայից («Կրակի սուբստանցիա») և նույնպես լի է «տարբեր էվոլյուցիայի էություններով»։
 «Բարձրագույն ոլորտներ» — հասանելի և հասկանալի կդառնան մարդկության կատարելագործության միայն ավելի բարձր աստիճաններում։

Բոլոր աշխարհները ներթափանցվում են իրար մեջ, բայց որպեսզի ըմբռնել վերմարդկային աշխարհները, անհրաժեշտ են կրակե գիտելիքներ։ Մարդկությունն իր հոգեկան վիճակով ազդում է մյուս աշխարհների վրա՝ թունավորելով նրանց իր անկատար ոգով։ Դրա համար ուսմունքի մեջ մեծ ուշադրություն է դարձվում մարդու ինքն իր ներքինի վրա աշխատելուն, ինքնազարգացմանը:

Ուսմունք հիերարխիայի և Շամբալայի մասին

Ծանոթագրություններ 

Կրոն
Փիլիսոփայություն
Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Օկուլտականություն
Էզոթերիկա
Փիլիսոփայական շարժումներ