Տիեզերքի տարիք

Տիեզերքի տարիք, տիեզերագիտության մեջ մեծ պայթյունից ի վեր անցած ժամանակը։ «Պլանկ» տիեզերական աստղադիտարանով արված ժամանակակից չափումները տիեզերքի այժմյան տարիքի համար տալիս են  միլիարդ տարի ( տարի) արժեքը (Լամբդա-CDM մոդելի շրջանակներում։ Տարբեր գիտահետազոտական նախագծերով, ինչպիսին մնացորդային ճառագայթման չափումներն են Պլանկի աբանյակով, Ուիլկինսոնի միկրոալիքային անիզոտրոպության զոնդով և այլ սարքերով ստացված արդյունքներով չափման անորոշությունը 21 միլիոն տարի է։ Մնացորդային ճառագայթման ֆոնի չափումները տալիս են մեծ պայթյունից ի վեր տիեզերքի սառեցման ժամանակը, իսկ տիեզերքի ընդարձակման արգությունը կարելի է չափել՝ հաշվելու համար մոտավոր տարիքը։

Տեսություն 
Տիեզերքի տարիքի ժամանակակից գնահատականը հիմնվում է լամբդա-CDM մոդելի վրա, որը որը նկարագրում է տիեզերքի զարգացումը խիստ տաք, խիտ, համասեռ նախնական վիճակից մինչ այժմ՝ 13,8 միլիարդ տարի ժամանակահատվածում։ 

Տիեզերքի տարիքի որոշման համար կարևոր դեր ունի տիեզերքում ընթացող պրոցեսների ժամանակահատվածները տարբերակելը։ Ներկայումս ընդունված է հետևյալ տարբերակումը․

 Ամենավաղ ժամանակաշրժանը, որի համար կան տեսական ենթադրություններ, Պլանկի ժամանակն է (մեծ պայթյունից 10−43 վ անց)։ Այս ժամանակ գրավիտացիոն փոխազդեցությունն անջատվում է մյուս հիմնարար փոխազդեցություններից։ Ըստ ժամանակակից պատկերացումների, քվանտային տիեզերագիտության այս դարաշրջանը տևել է մեծ պայթյունից մինչև 10−11 վ անց։
 Հաջորդ դարաշրջանը բնութագրվում է սկզբնական մասնիկների՝ քվարկների ծնունդով և տարբեր փոխազդեցությունների առանձնացումով։ Այս ժամանակաշրջանը շարունակվում է մեծ պայթյունից անց մինչև 10−2 վ։ Ներկայումս գոյություն ունեն այս ժամանակաշրջանում կատարված պրոցեսների բավականին մանրամասն ֆիզիկական նկարագրություններ։ 
 Ստանդարտ տիեզերագիտության ժամանակակից դարաշրջանը սկսվել է մեծ պայթյունից 0,01 վայրկյան անց և շարունակվում է մինչ օրս։ Այս ժամանակաշրջանում են ձևավորվել առաջնային տարրերի միջուկները, առաջացել են աստղերը, գալակտիկաները, Արեգակնային համակարգը։

Տիեզերքի զարգացման պատմության այս շրջանի կարևորագույն փուլ է համարվում ռեկոմբինացիան, երբ ընդարձակվող տիեզերքի նյութը ճառագայթման համար թափանցիկ է դառնում։ Ըստ ժամանակակից պատկերացումների՝ դա տեղի է ունեցել մեծ պայթյունից 380 հազար տարի անց։ Ներկայումս այդ ճառագայթումը կարող ենք դիտել մնացորդային ֆոնի տեսքով, ինչը տիեզերքի գոյություն ունեցող մոդելների կարևորագույն փորձարարական ապացույց է։

Ծանոթագրություններ 

Տիեզերագիտություն
Տիեզերք