Անգլո-ամերիկյան պատերազմ

Անգլո-ամերիկյան պատերազմ 1812-1815, () զինված հակամարտություն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների և Միացյալ Թագավորության միջև Նապոլեոնյան պատերազմներին զուգընթաց։

Նապոլեոնյան Ֆրանսիայի դեմ պատերազմ սկսելուց անմիջապես հետո Բրիտանիան ձեռնամուխ եղավ Ֆրանսիայի ծովային ուղիների շրջափակմանը` կանխելով չեզոք երկրների հետ առևտուրը, ինչը Միացյալ Նահանգները համարեց միջազգային իրավունքի խախտում։ Շրջափակումը կազմակերպելու համար Բրիտանիան ներգրավեց ամերիկացի նավաստիներին  Արքայական նավատորմ։ Մինչև պատերազմը բազմակի ծովային պատահարները ԱՄՆ-ի և Բրիտանիայի միջև ազդեցություն ունեցան ԱՄՆ-ում հակաբրիտանական տրամադրվածության վրա։ ։ Բրիտանիան սատարում էր բնիկ ամերիկացիներին, որոնք ասպատակում էին ամերիկյան բնակավայրերը։ Պատմաբանների մի մասը կարծում է, որ ԱՄՆ-ի կողմից պատերազմ հայտարարելու նպատակն էր Բրիտանական Հյուսիսային Ամերիկայի (ներկայիս Կանադա) նվաճումը։ 1812 թվականի հունիսի 18-ին ԱՄՆ նախագահ Ջեյմս Մեդիսոնը Կոնգրեսի մեծամասնության ճնշման ներքո ստորագերց Բրիտանիային պատերազմ հայտարարելու մասին հռչակագիրը։

Քանի որ Բրիտանացիների զինված ուժերի մեծ մասը Եվրոպայում կռվում էր Նապոլեոն Բոնապարտի դեմ, Բրիտանիան հաստատեց պաշտպանողական մարտավարություն, որը սահմանափակվում էր սահմանագծով և արևմտյան ճակատով։ Ամերիկայի պատերազմ հայտարարելը ժողովրդականություն չէր վայելում, հատկապես Նոր Անգլիայում, որտեղ այն անվանում էին «Պրն. Մեդիսոնի պատերազմ»։ Ամերիկյան պարտությունները Դետրոյթի պաշարումում և Քուինսթոն բարձունքի ճակատամարտում ի չիքս դարձրեցին Վերին Կանադան գրավելու ամերիկացիների փորձերը և բարձրացրեցին բրիտանացիների բարոյահոգեբանական վիճակը։ 1813 թվականին ամերիկացիները հաղթեցին Էրի լճի ճակատամարտում` իրենց վերահսկողության տակ առնելով լիճը և Թեմսի ճակատամարտում Տեկումսեի կոնֆեդերացիայի նկատմամբ։ Ամերիկացիների գլխավոր փորձը ներխուժել Կանադա տեղի ունեցավ Լանդիս-Լեյնի ճակատամարտում 1814 թվականի ամռանը։ Ծովում հզոր Արքայական նավատորմը շրջափակեց ամերիկյան նավահանգիստները` փակելով առևտրի ուղիները և թույլ տալով բրիտանացիներին հարձակվել առափնյա բնակավայրերի վրա։ 1814 թվականին այս հարձակումներից մեկում այրվեց մայրաքաղաք Վաշինգթոնը, սակայն  ամերիկացիները կարողացան կանգնեցնել բրիտանացիներին և թույլ չտվեցին ներխուժել Նյու Յորք և Մերիլենդ` վերջ դնեոլվ Կանադայից դեպի ԱՄՆ-ի միջատլանտյան տարածաշրջան ներխուժումներին։

Կռիվներ տեղի ունեցան նաև Ատլանտյան և Խաղաղ օվկիանոսներում։ Հարևան Իսպանական Ֆլորիդայում երկօրյա ճակատամարտը Պենսակոլայում ավարտվեց իսպանացիների պարտությամբ։

Բրիտանիայում ահռելի չափերի հասավ պատերազմական նպատակներով բարձր հարկերի ընդդիմադիրերի թիվը, որոնք պահանջում էին նաև վերաբացել առևտուրը ԱՄՆ-ի հետ։ Երբ գահընկեց եղավ Նապոլեոնը, Ֆրանսիայի հետ պատերազմն ավարտվեց և Բրիտանիան կետնրոնացավ Ամերիկայի վրա։ Բրիտանիան ի վիճակի էր շրջափակել ԱՄՆ-ի ողջ ափամերձ հատվածը, սակայն ԱՄՆ ներխուժման փորձերը անհաջող էին, որից հետո Բրիտանիան սկսեց հաշտության քննարկումների առաջարկներ անել։

Հաշտության քննարկումներն սկսեցին 1814 թվականի օգոստոսին և Գենտի պայմանագիրը կնքվեց դեկտեմբերի 24-ին։ Խաղաղության մասին նորությունները Ամերիկա հասան երկար ժամանակ անց։ Չիմանալով պայմանագրի մասին Բրիտանական ուժերը ներխուժեցին Լուիզիանա և պարտություն կրեցին Նոր Օռլեան ճակատամարտում 1815 թվականի հունվարին։ Պայմանագրի մասին նորությունը հասավ ճակատամարտից շատ չանցած և ռազմական գործողությունները դադարեցին։ Պայմանագիրը վավերացրեց Սենատը 1815 թվականի փետրվարի 17-ին` ավարտելով պատերազմը առանց սահմանային փոփոխությունների։

Նախապատմություն 
19-րդ դարի առաջին կեսերին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները և Կանադան գտնվում էին Միացյալ Թագավորության տիրապետության տակ։ Անգլիացիները փորձում էին մեկուսացնել այս երկու ինքնավար շրջաններին և փակել նրանց առևտրական կապերը։

Հերթական անգամ Անգլիան վերցրեց ամերիկյան նավատորմի նավերը ֆրանս-ամերիկյան առևտրային հարաբերությունները խափանելու նպատակով։ Ամերիկյան կոնգրեսում որոշվում է պատերազմ սկսել Միացյալ Թագավորության դեմ։ Այս քայլին դիմելով ԱՄՆ-ն նպատակ ուներ ինդլայնել իր տարածքները Կանադայի և Ֆլորիդայի հաշվին։ Բացի այդ ազատագրել Կանադան և ԱՄՆ-ն «Բրիտանական լծից» և պաշտպանել նախագահ Թոմաս Ջեֆերսոնին և փոխնախագահ Ջեյմս Մադիսոնին։

Այս որոշումների հիման վրա 1812 թվականի հունիսին պատերազմ հայտարարեց Միացյալ Թագավորությանը։

Գրականություն 

  Table of contents, the classic political-diplomatic history
  (later edition: ISBN 0-940450-35-6, p. 574)
 
 
 
 
 
 Berton, Pierre (1980), The Invasion of Canada: 1813—1814, Boston: Atlantic—Little, Brown.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  0890-1686
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  ISBN 978-0-571-27319-5
 Landers, Jane G. (2010). Atlantic Creoles in the Age of Revolutions. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. ISBN 0-674-05416-4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 {{cite book|ref=harv |last=Morison |first=E. |year=1941 |title=The Maritime History of Massachusetts, 1783–1860 |publisher=Houghton Mifflin Co |isbn=0-9728155-6-2 |pages=205–6}}
 
 
 
 
 Perkins, Bradford. Prologue to war: England and the United States, 1805–1812 (1961) . 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 , .
 
 
 
 
 
 
 
 

 Լրացուցիչ ընթերցանություն 

 
 Center for Military History. U.S. Army Campaigns of the War of 1812: Online free 
 Barbuto, Richard V. The Canadian Theater 1813. (2013) ISBN 9780160920844
 Barbuto, Richard V. The Canadian Theater 1814. (2014) ISBN 9780160923845
 Blackmon, Richard D. The Creek War 1813-1814; 43pp ISBN 9780160925429
 Maass, John R. Defending A New Nation 1783-1811 (2013) 59pp
 Neimeyer, Charles P. The Chesapeake Campaign, 1813–1814 (2014) ISBN 9780160925351
 Rauch, Steven J. The Campaign of 1812 (2013); 58pp ISBN 9780160920929
 Stoltz III, Joseph F. The Gulf Theater, 1813-1815  historiography
 
 Daughan, George C. (2011). 1812: The Navy's War,
Basic Books, New York, pp. 491, ISBN 9780465020461 Url
 
 James, William, (1847/1859), The naval history of Great Britain...Volume 5,Richard Bentley, London, pp. 458, Url
 James, William (1837) The naval history of Great Britain...Volume 6,Richard Bentley, London, pp. 468, Ebook (full view)
 Jensen, Richard. "Military history on the electronic frontier: Wikipedia fights the War of 1812." Journal of Military History 76.4 (2012)։ 523-556; Examines this Wikipedia article Online
 
 
 
 Smith, Gene Allen. The Slaves' Gamble: Choosing Sides in the War of 1812.'' New York: Palgrave Macmillan, 2013.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 The War of 1812 , Government of Canada website
 The War of 1812 , Department of National Defence (Canada) website
 Library of Congress Guide to the War of 1812, Kenneth Drexler
 The War of 1812 in the South, The William C. Cook Collection, The Williams Research Center, The Historic New Orleans Collection
 American Military History, Chapter 6 – The War of 1812, Office of the Chief of Military History, United States Army, 1989
 War of 1812 collection William L. Clements Library.
 The War of 1812 Website, MilitaryHeritage.com
 
 
 Key Events of the War of 1812 , chart by Greg D. Feldmeth, Polytechnic School (Pasadena, California), 1998.
 
 
 Black Americans in the U.S. Military from the American Revolution to the Korean War: The War of 1812, David Omahen, New York State Military Museum and Veteran Research Center, 2006
 President Madison's War Message , lesson plan with extensive list of documents, EDSitement.com (National Endowment for the Humanities)
 PBS Documentary The War of 1812
 Indexed eLibrary of War of 1812 Resources  at Fire Along the Frontier Resource Site
 Illustrated War of 1812 Timelines  at Fire Along the Frontier Resource Site
 War of 1812 Reenactment Groups
 BBC Radio 4: In Our Time. The War of 1812, January 31, 2013
 Indiana University Lilly Library Digital Collection of War of 1812

Պատկերասրահ 

Անգլիայի պատմություն
ԱՄՆ-ի պատմություն
ԱՄՆ-ի պատերազմներ
Մեծ Բրիտանիայի պատերազմներ
Կանադայի պատերազմներ