Ուրբաթ, 13

Եթե ամսվա 13-րդ օրը ուրբաթ է, տարածված արևմտյան սնահավատության համաձայն՝ այդ օրը պետք է պատրաստ լինել և զգույշ մնալ անհաջողություններից։ Բժշկության մեջ սա համարվում է ֆոբիա և հաճախ անվանվում «պարասկևիդեկատրիաֆոբիա»։ Տերմինն առաջարկել է ամերիկացի հոգեթերապևտ Դոնալդ Դոսեյը, որը բառը կազմել է հունարեն՝  (հինգշաբթի) և  (տասներեք) բառերից։ Դոսեյը այս երևույթը ուսումնասիրել է որպես իր՝ անխելամիտ վախերի թերապիայի մի մաս։ Նրա խոսքերով՝ «եթե դուք կարողանաք այս բառը սահուն ասել մի քանի անգամ, ապա ձեր վախը ուրբաթ 13-ի հանդեպ կանհետանա»։ Այս ֆոբիան տրիսկայդեկաֆոբիայի՝ 13 թվի վախի մասնավոր դեպքերից է։

Պատմություն 
13 թվից վախն անվանվում է «տրիսկայդեկաֆոբիա», իսկ այս ֆոբիայի տարատեսակը՝ ուրբաթ 13-ից վախն անվանվում է «պարասկևիդեատրիաֆոբիա», հունարեն՝ Paraskeví (Παρασκευή, «ուրբաթ») և dekatreís (δεκατρείς, «տասներեք») բառերից։

Այս օրվա հանդեպ սնահավատությունը կարող է ծագած լինել Միջին դարերում, «սերելով Հիսուսի խորհրդավոր ընթրիքի և խաչելության պատմությունից», որտեղ Ավագ հինգշաբթի օրն առկա էին 13 անհատներ՝ Ավագ ուրբաթում Հիսուսի մահից մեկ օր առաջ։ Մինչև 19-րդ դարը ուրբաթ 13-ի անհաջողակ լինելու մասին ոչ մի տվյալ չկա։

Հնարավոր է, որ այս սնահավատության տարածմանը նպաստել է 1907-ին տպագրված Թոմաս Վ. Լոուսոնի հանրահայտ «Ուրբաթ, 13-րդ» վեպը։ Այս վեպում բրոքերը սնահավատության շնորհիվ շահում է և Ուոլ Սթրիթում ամսվա 13-րդ ուրբաթ օրը խուճապ առաջանում։

Ենթադրվող պատճառներից մեկը կարող է լինել նաև այն, որ 1307 թվականի հոկտեմբերի 13-ին՝ ուրբաթ օրը, Ֆրանսիայի Ֆիլիպ IV թագավորը ձերբակալել է հարյուրավոր տաճարական ասպետներ։

Հասարակական ազդեցություն 
Ըստ Աշևիլի Սթրեսի կառավարման կենտրոնի և ֆոբիայի ինստիտուտի, որը գտնվում է Հյուսիսային Կարոլինայում, ԱՄՆ-ում այս օրից վախենում է մոտ 17-21 միլիոն մարդ՝ սրանով օրը դարձնելով պատմության ամենասարսափելի օրը։ Որոշ մարդիկ այնքան են վախենում, որ հրաժարվում են զբաղվել բիզնեսով, թռչել այլ երկրներ և նույնիսկ քնել։ Մոտավոր հաշվարկներով, այս օրը բիզնեսում կորչում է 800-900 միլիոն դոլար։

Ծանոթագրություններ 

Ուրբաթ
Ֆոբիաներ
Սնահավատություններ