Յակոբ Նիկոլաձե

Յակով Նիկոլաձե (, , ), վրացական խորհրդային ժամանակաշրջանի քանդակագործ և մանկավարժ, ժամանակակից վրացական քանդակագործության հիմնադիր։ Վրացական ՍՍՀ-ի ժողովրդական նկարիչ։

Կենսագրություն 
Յակով Նիկոլաձեն ծնվել է 1876 թվականին Քութայիսում, սովորել է Մոսկվայում՝ ստրագանովյան վարժարանումում (1892-1894), Օդեսայի նկարչական դպրոցում 1894-1895 և 1897-1898 թվականներին, Փարիզում 1899-1901, 1904-1910: Շատ տարիներ աշխատել է Օդեսայում, նաև Օ. Ռոդենի մոտ։ Փարիզում քանդակագործը ստեղծել է իր լավագույն ստեղծագործություններից մեկը` աչքի ընկնող վրացական գրող և գործիչ Իլյա Ճավճավաձեի տապանաքարը։ Այդ հուշարձանը 1913 թվականին տեղադրվել է Թիֆլիսի Պանթեոնում` Մթածմիդա լեռան վրա։ Այդ շրջանում Նիկոլաձեն ստեղծել է ժամանակակից վրացական մշակույթի գործիչների դիմանկարների մեծ մասը, օրինակ, արտիստ Վ. Ալեքսի Մեխիշվիլու (1897 Պետական թատերական թանգարան, Թբիլիսի), գրող Շ.Արագվիսպիրելու, 1902 և բանաստեղծ Վ.Գապրինդաշվիլու դիմանկարները։ Խորհրդային իշխանության առաջին տարիներից Նիկոլաձեն ակտիվորեն մասնակցել է Վրաստանի մշակույթի ստեղծմանը։ Նա դարձել է 1922 թվականին Թիֆլիսի գեղարվեստական ակադեմիայում բացված քանդակագործության ֆակուլտետի առաջին մանկավարժը և մշտական ղեկավարը, վրացական քանդակագործության առաջին սերնդի դաստիարակը։ Նրա նախագծով Թբիլիսիի զբոսայգիներում տեղադրվել են հուշարձան-դիմաքանդակները գրողներ Ծերեթելու (1924) և Ի. Իոնաշվիլու։ Խորհրդային տարիներին Նիկոլաձեն շատ է աշխատել պատմական դիմանկարների վրա։ Այդ ժանրում առանձնահատուկ է դրսևորվել քանդակագործի վարպետությունը։ Նա ստեղծել է Շոթա Ռուսթավելու պատկերասրահը։ Հանրաճանաչություն է ձեռք բերել XII-րդ դարի մտածող Չախրուխաձեի դիմանկարը (1944, 1948 Վրաստանի պետական թանգարան)։ Ստեղծագործական նվաճում է Նիկոլաձեի` Լենինի դիմանկարը (Լենինը «Իսկրայի» ստեղծման շրջանում, 1947)։ Լենինի հետ անձնական հանդիպումը, նրա ստեղծագործությունների ուսումնասիրությունը օգնել են վարպետին հակիրճ լուծումներով ստեղծել առաջնորդի արտահայտիչ, ճշմարտացի կերպարը։ Նիկոլաձեն ստեղծել է նաև իր ժամանակակիցներ Ի. Սեվերովի (1946, մաթեմատիկոս Ն. Մուսխելիշվիլու (1949), գեներալ Կ. Լեսելիձեի (1947) դիմանկարները, որոնք գտնվում են Նիկոլաձեի Թբիլիսիի տուն-թանգարանում։ Գեներալ Կ. Ն. Լեսինիձեի մարմարյա դիմաքանդակը տեղադրված է Թբիլիսի քաղաքում` Լեսինիձե փողոցի վրա։ 1990 թվականին դիմաքանդակը վնասվել է։ Նիկոլաձեն արժանացել է Վրաստանի Խորհրդային Հանրապետության ժողովրդական նկարչի կոչման, երկու անգամ եղել է Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր։ Նրա Ստեղծագործությունները հատկանշվում են կերպարների ոգեղենությամբ։ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություննների Գեղարվեստական ակադեմիայի անդամ է(1947)։ Յ. Ի. Նիկոլաձեն մահացել է 1951 թվականի մարտի 10-ին, թաղված է Թբիլիսիում՝ Մտածմիդե լեռան վրա գտնվող Պանթեոնում։

Գործունեություն 

 Ի. Ճավյճավաձեի տապանաքար
 Շ. Ռուսթավելու, Ա. Ռ. Ծերեթելու, Գ. Վ. Տաբիձեի դիմաքանդակներ
 Չախրուաձեի դիմաքանդակ (1944), գիպս)
 Դիմաքանդակ «Լենինը «Իսկրա»յի ստեղծման ժամանակաշրջանում»
 Ճավճավաձեի տապանաքարը Մթածիդայի Պանթեոնում (1908-1910), բրոնզ, մարմար)
 Բարձրաքանդակ Մարքսի-Էնգելսի-Լենինի - Ստալինի ինստիտուտի Թբիլիսիի վրացական մասնաճյուղի շենքի դիմաց։
 Պլաստմասսայե դիմաքանդակ, գեներալ-գնդապետ Լեսինիձե Կոնստանտին Նիկոլաևիչի 1945, գիպս

Պարգևներ և մրցանակներ 
 Ստալինյան մրցանակ առաջին աստիճանի (1946) — Չախրուխաձեի պլասմասսայե դիմանկարի համար 1944
 Ստալինյան մրցանակ առաջին աստիճանի (1948) — պլասմասսայե դիմանկարի համար «Լենինը «Իսկրա»յի ստեղծման ժամանակաշրջանում (1947
 Վրաստանի ՍՍՀ-ի ժողովրդական նկարիչ (1946)
 Լենինի շքանշան
 նաև մեկ շքանշան և մեդալներ

Գրականություն 
 Яков Николадзе. Жизнь и творчество. Урушадзе Игорь Аполлонович. Издательство «Мерани». Тбилиси. 1977. Тираж 5.000.

Ծանոթագրություններ 

Վրացի քանդակագործներ
Լենինի շքանշանի ասպետներ
20-րդ դարի քանդակագործներ
«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Վրացի մանկավարժներ
Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ