Ականա

Ականա, Ականակերտ, բերդաքաղաք Արցախի Մարտակերտի շրջանի Հաթերք գյուղի մոտ, Թարթառ գետի ափին, Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Մեծկվենք (հետագայում՝ Խաչեն) գավառում։

Ոմանք ենթադրում են գյուղաքաղաք կամ բերդաքաղաք և նույնացնում են Ականա բերդի հետ։

Եղել է Խաչենի Հասան-Ջալալյաններ իշխանների բնակավայրը և հիշատակվում է XII-XVII դարերի աղբյուրներում (նաև Կիրակոս Գանձակեցու կողմից), ինչպես Ներքին Խաչենի իշխան Ջալալ Ա հայրենի բնակավայր, հետագայում XIII դարի վերջից՝ որպես Վերին Խաչենի կամ Ծարի իշխանների սեփականություն։ Ավերվել է Կովկասյան լեռնականների կողմից XVI դարի երկրորդ կեսում և թուրքերի ու պարսիկների պարբերական ասպատակությունների (XVI-XVII դարեր) հետևանքով։

Ն. Ճիվանյանը «Հայկական հատուկ անունք» ուսումնասիրության մեջ Ականա բնակավայրը համարում է քաղաք և այն Մեծկունյաց գավառի հետ սխալմամբ տեղադրում է Վասպուրականի մեջ։

Ծանոթագրություններ 

Արցախի պատմություն
Մարտակերտի շրջան