Ածխաթթու

Ածխաթթու, H2CO3, երկհիմն թույլ թթու։ Մաքուր ածխաթթուն կայուն է –30 °C–ում։ Սովորական պայմաններում անկայուն են անգամ ածխաթթվի նոսր լուծույթները, որոնք ստացվում են ածխածնի երկօքսիդը ջրում լուծելիս։ Ածխաթթուն առաջացնում է թթու և չեզոք աղեր՝ բիկարբոնատներ և կարբոնատներ։ Մետաածխաթթվից (H2CO3) բացի հայտնի է նաև օրթոածխաթթուն՝ C(OH)4, որը, սակայն, ազատ վիճակում գոյություն չուևի։ Հայտնի են միայն նրա էսթերները՝ Շ(0&)4։ Ածխաթթվի նոսր լուծույթներն օգտագործվում են որպես զովացուցիչ ջրեր։ Լայն կիրառում ունեն ածխաթթվի աղերը։

Ֆիզիկական հատկություններ 

Աշխաթթուն ազատ վիճակում գոյություն չունի, այն գտնվում է ջրային լուծույթների մեջ՝ ածխածնի երկօքսիդի հետ հավասարակշռված։ Ածխաթթվի մոլեկուլն ունի հարթ կառուցվածք։ Ածխածնի կենտրոնական  ատոմն ունի sp² հիբրիդացում։
Գազային վիճակում մաքուր ածխաթթուների վարքագիծը հետազոտվել է 2011 թվականին ավստրիացի քիմիկոսների կողմից։

Քիմիական հատկություններ

Հավասարակշռումը ջրային լուծույթներում և թթուներում 
Ջրային լուծույթներում ածխածնի երկօքսիդի հիդրատով ածխաթթվի հավասարումը հետևյալն է՝
 , հավասարակշռության հաստատունը  25 °C ջերմաստիճանում :

Ուղիղ ռեակցիայի արագությունը 0,039 с−1, հակադարձը՝ 23 с−1:
Լուծվող ածխածնի երկօքսիդի հիդրատն իր հերթին, հավասար է գազային ածխաթթու գազի հետ՝
 :
Այս հավասարակշռությունը փոփոխվում է ճիշտ այնպես, ինչպես ջերմաստիճանը բարձրանում է, իսկ ճնշման բարձրացմանը զուգահեռ տեղաշարժվում է դեեպի ձախ։
Ածխաթթուն​​ենթարկվում է հիդրոիզի,  ստեղծելով թթվային միջավայր։
 , թթվայնության հաստատուն  25 °C ջերմաստիճանում՝  :

Այնուամենայնիվ, գործնական հաշվարկների համար ակնհայտ թթվայնության կայունությունը հաճախ օգտագործվում է, հաշվի առնելով ածխաթթուների հավասարակշռությունը ածխածնի երկօքսիդի հիդրատ՝
 

Հիդրոկարբոնատ-իոնը  ենթարկվում է հիդրոլիզի՝
 , թթվայնության հաստատուն 25 °C -ի դեպքում՝ :
Այսպիսով, ածխաթթու պարունակող լուծույթներում ստեղծվում է համալիր հավասարակշռության համակարգ, որն  կարելի է ներկայացնել հետեւյալ կերպ.
 :

 , где L = 0,034 մոլ/լ — CO2 լուծելիությունը  ջրի մեջ՝ հատուկ պայմաններում։

Տեսակներ 

Հեղուկի ջերմաստիճանի բարձրացումը եւ / կամ ածխածնի երկօքսիդի մասնակի ճնշման նվազումը, հավասարակշռությունը փոխում է դեպի ածխաթթու `ջրի եւ ածխածնի երկօքսիդի տարրալուծում։ Լուծույթի եռման ժամանակ ածխաթթում ամբողջությամբ տրոհվում է՝
 :

Հիմքերի և աղերի հետ փոխազդեցություն 
Հիմքերի և թթուների հետ փոխազդեցության ռեակցիայի օրինակներ են՝
 (կոնց.)
 (ջրիկ.)
 
 
Կարբոնատների հետ փոխազդեցությունից առաջանում են հիդրոկարբոնատներ՝

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 

Թթուներ
Ածխածնի միացություններ
Կարբոնատներ