Բնապահպանական անվտանգություն

Բնապահպանական անվտանգություն (ԷԱ) , ազգային անվտանգության բաղադրիչներից մեկը, բնական, սոցիալական և այլ պայմանների ամբողջություն, որոնք ապահովում են տվյալ տարածքում ապրող հասարակության անվտանգ կյանքն ու գործունեությունը (Խուրշուդով, 1997)։ Ներառում է շրջակա միջավայրի (բնական ռեսուրսներ, ջուր, մթնոլորտ, հող, կենդանական ու բուսական աշխարհներ) վիճակի նկատմամբ վերահսկողությունը և այնպիսի միջոցների մշակումը, որոնցով բացառվեն մարդու և հասարակության բնականոն կենսագործունեությանն սպառնացող բնապահպանական ճգնաժամներն ու աղետները։

Տարածքի էկոլոգիական գնահատման չափանիշների և ցուցանիշների ընտրությունը հանդիսանում է տվյալ տարածաշրջանի էկոլոգիական և սոցիալական գործընթացների կառավարմանն ուղղված հիմնական խնդիրներից մեկը։

Էկոլոգիական անվտանգությունը շրջակա միջավայրի էկոլոգիական հավասարակշռությունն ապահովող իրավիճակների, գործընթացների և գործողությունների ամբողջությունն է (Խորուժայա, 2002, Կոզին, Պետրովսկի, 2005). Ինչպես նաև այն անհատների, հասարակության, բնության, պետության և ամբողջ մարդկության կյանքի համար կարևոր արժեքների պաշտպանությունն է՝ շրջակա միջավայրի վրա անթրոպոգեն ազդեցության կամ ուղղակի ներգործության հետևանքով առաջացած իրական կամ պոտենցիալ վնասներից։ ԷԱ- ի օբյեկտներն են իրավունքները, անհատների նյութական և հոգևոր պահանջմունքները, բնական ռեսուրսները և բնական միջավայրը կամ պետական և հասարակական զարգացման նյութական հիմքը։

Էկոլոգիական անվտանգության քաղաքականությունը պետության, հասարակական կազմակերպությունների, իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց էկոլոգիական անվտանգությանն ուղղված գործունեությունն է։

Էկոլոգիական անվտանգության համակարգը կենսոլորտի և անթրոպոգեն բեռնվածության կամ ուղղայի բեռնվածության միջև հավասարակշռության ապահովմանն ուղղված օրենսդրական, առողջապահական և կենսաբանական միջոցառումների ամբողջությունն է։ Էկոլոգիական անվտանգությունը բնության և մարդկանց կենսագործունեության ու առողջության վրա վնասակար ազդեցութան նվազագույն մակարդակի ապահովումնան միջոցառումների(կանխատեսում, պլանավորում և այլն) ամբողջությունն է, որը միևնույն ժամանակ պահպանում է արդյունաբերության, կոմունիկացիաների, գյուղատնտեսության զարգացման կայուն տեմպը։

Ըստ Ա. Գ. Շմալի (2000, 2005) էկոլոգիական անվտանգության համակարգը մի մեխանիզմ է, որն ապահովում է բնական միջավայրի և մարդու վրա բնական և անթրոպոգեն էկոլոգիական վտանգի գործոնների բացասական ազդեցության թույլատրելի սահմանը։
 Տարածքի ամբողջական էկոլոգիական համալիր գնահատում
 տվյալ տարածքում ի հայտ եկող էկոլոգիական վնանգի գործոնների համալիրի որոշում և գնահատում
 ըստ կայունության և էկոլոգիական վտանգի տարածքների գոտիավորում
 շրջակա միջավայրի վրա ազդող օբյեկների կադաստրի կազմում և վարում
 բնական ռեսուրսների կադաստրի վարում
 անթրոպոգեն բեռնվածության որոշում
 ՙաղտոտված՚ հրապարակների կադաստրի կազմում և վարում
 էկոլոգիական մոնիտորինգ
 շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նորմավորում
 շրջակա միջավայրի վրա ազդեդության աղբյուրների վերահսկում
 շրջակա միջավայրի բաղադրիչների որակի հսկողություն
 Կառավարչական որոշումներ
 էկոլոգիական քաղաքականության ձևավորում
 էկոլոգիական վտանգի անթրոպոգեն գործոնների դրսևորման կանխարգելում
 էկոլոգիական վտանգի բնական գործոնների դրսևորման հետևանքների մինիմալացում
 բնապահպանական օրենսդրության և էկոլոգիական աշխարհայացքի ձևավորման մեթոդների մշակում և կատարելագործում
էկոլոգիական անվտանգության ապահովման մեթոդները
 շրջակա միջավայրի որակի վերահսկողության մեթոդ
 Չափման մեթոդներ- խիստ քանակական, որոնց արդյունքն արտահայտվում է կոնկրետ քանակական պարամետրերով(ֆիզիկական, քիմիական, օպտիկական և այլն)
 Կենսաբանական մեթոդներ- որակական (արդյունքն արտահայտվում է բանավոր կերպով՝ «շատ-քիչ», «հաճախ-հազվադեպ», և այլն) «տերմիններով» (կամ մասամբ քանակական են)։
 Մոդելավորման և կանխատեսման մեթոդներ, այդ թվում համակարգային վերլուծության, համակարգային դինամիկայի, ինֆորմատիկայի և այլն
 Կոմբինացված մեթոդներ, օրինակ էկոլոգա-թունաբանական մեթոդներ, որոնք ընդգրկում են մեթոդների տարբեր խմբեր(ֆիզիկա- քիմիական, կենսաբանական, թունաբանական և այլն)
 Շրջակա միջավայրի որակի կառավարման մեթոդներ
Ներկայումս կախված էկոլոգիական խնդիրների առաջացման պատճառներից գոյություն ունի տարածաշրջանի զարգացման երկու հիմնական հայեցակարգ. տեխնոծին (ռեսուրսային) և կենսոլորտային (Կարոբկին, Պերեդելսկի 2003)։ Առաջին հայեցակարգի համաձայն էկոլոգիական խնդիրների լուծումն արտահայտվում է շրջակա միջավայրի աղտոտվածության գնահատման, տարբեր միջավայրերի թույլատրելի աղտոտման նորմատիվների մշակման, մաքրման համակարգերի և ռեսուրսախնայող տեխնոլոգիաների ստեղծման մեջ։ Այս հայեցակարգի սահմաններում ձևավորվում են կոնկրետ բնապահպանական գործունեության ժամանակակից ուղղությունները, ինչպիսիք են միջավայրի տեղային մաքրում աղտոտումից և շրջակա միջավայրի որակի ցուցանիշների նեղ հավաքածուով նորմավորում, ինչպես նաև ռեսուրսախնայող տեխնոլոգիաների ներդրում(Լոբանովա,1999, Մազուր, Մոլդավանով, 1999)։ Երկրորդ հայեցակարգը կարևոր ազդեցություն է համարում ցանկացած էկոհամակարգի կայունության ոլորտի որոշումը, ինչը հնարավորություն է տալիս գտնել խախտման թույլատրելի սահմանները, էկոհամակարգի վրա բեռնվածությունը և գնահատել կոնկրետ էկոհամակարգի կայունության շեմը։

Արտաքին հղումներ 
 Կայք էկոլոգիական անվտանգությն մասին

Գրականություն 
 Коробкин, В. И. Экология. / В. И. Коробкин, Л. В. Передельский - Ростов н/Д։ Феникс, 2003. - 576 с.

Էկոլոգիա