Սումոյի տերմինների բառարան

Սումոյի պրոֆեսիոնալ մրցումները անկացվում են միայն Ճապոնիայում և մրցաշարերին օգտագործվում է միայն ճապոներենը։ Պատմության ընթացքում հայտնվել են բազմաթիվ տերմիններ՝ հիմնականում բազմարմատ, որոնց մեծամասնությունը անհնար է թարգմանել մեկ բառով։ Այդ իսկ պատճառով Ճապոնիայից դուրս օգտագործվում են օրիգինալ տերմինները։ Տերմինների առանձին ստորաբաժանում է համարվում՝ Կիմարիտեն, որը բաղկացած է 88 հասկացողություններից։

 Աձուկարի () — ոչ ոքի, հայտարարվող արդյունք, երբ մրցավարների խորհուրդը (Մոնոիի) չի կարողանում պարզել գոտեմարտի հաղթողին։ 1928-ից չի օգտագործվում։ Այժմ նման դեպքերում նշանակվում է լրացուցրչ գոտեմարտ (սորինաոսի)
 Բանզուկե () — ցուցակ որում նշվում է րիկիսիների ռանգը, որը հրապարակվում է Ճապոնիայի սումոյի ասոցիացիայի կողմից, բասյոից առաջ։
 Բասյո ( մատչ, մրցում) — մրցաշար պրոֆեսիոնալ սումոյում, որը անցկացվում է տարվա բոլոր կենտ ամիսներին, վեց դիվիզիոններում։
 Գյոձի () — մրցավար դոհյոի վրա։
 Գինոսյո () — մրցանակ տեխնիկական կատարելիության համար, սանսյոներից մեկը։
 Գումբայ () — գյոձիի հովհար, որն ոգտագործվում է ազդանշաններ տալու համար։
 Ձյոնիդան (, երկրորդ աստիճան) — պրոֆեսիոնալ սումոյի հինգերորդ դիվիզիոն (երկրորդ ներքևից)։
 Ձյոնոկուտի (, նախաբան) — վեցերորդ և նվազագույն դիվիզիոն պրոֆեսիոնալ սումոյում։
 Ձենսյո — հաղթանակ բասյոի բոլոր գոտեմարտերում։
 Ձյոնյուսյո — () — երկրորդ տեղը բասյոյում, հաղթողից հետո երկրորդ ցուցանիշը։
 Ձյուրյո (, տաս րյու) — պրոֆեսիոնալ սումոյի երկրորդ դիվիզիոն, կազմված 28 րիկիսիից։
 Դոհյո () — կավե հարթակ գոտեմարտերի համար, ծածկված ավազով։
 Դոհյո-իրի () — դոհյոի դուրս գալու ծես, որը կատարում են բարձրագույն դիվիզիոնների երկու ըմբիշ, ամեն օր, գոտեմարտերից առաջ։
 Յոբիդասի () — գործակատար դոհյոի վրա, ով հրավիրում է ըմբիշներին գոտեմարտի և կատարում այլ օժանդակ գործողություններ։
 Յոկոձունա (, սումոյի չեմպիոն) — բարձրագույն կոչումը սումոյում։
 Ինտայ — պաշտոնաթողություն, կարիերայի ավարտ։
 Իտիմոն —իրար հետ համագործակցող ակումբների(հեյաների) միավորում։
 Կադոբան () — մակեկոսի ստացած օձեկիի ժամանակավոր կարգավիճակ։ Հաջորդ բասյոյում երկրորդ մակեկոսի ստանալու դեպքում տվյալ օձեկիի կոչումը նվազեցվում է մինչև սեկիվակե։ Կատիկոսիի դեպքում վերադառցվում է լիարժեք օձեկիի կոչումը։
 Կանտոսյո () — մրցանակ բարձր մարտական ոգու համար, սանսյոներից մեկը։
 Կատիկոսի () — րիկիսիի հաղթանակների թվի գերազանցումը պարտությունների թվի համեմատ, մեկ բասյոի ընթացքում։
 Կիմարիտե — հնարք որը հաղթանակ է բերում։
 Կիմբոսի (, ոսկե աստղ) — պարգև որը տրվում է մաեգասիրաներին յոկոձունայի հանդեպ հաղթանակ տանելու համար։
 Կոմուսուբի () — չորրորդ աստիճանը պրոֆեսիոնալ սումոյի հիերարխիյայում՝ նվազագույնը սանյակույում։
 Կենսյո — գումարով ծրար, որը տրվում է հաղթողին որպես մրցանակ։
 Մավասի () — գոտի և րիկիսիի ազդրաշոր։
 Մակուսիտա (, վարագույրի տակ) — պրոֆեսիոնալ սումոյի երրորդ դիվիզիոն։
 Մակուսիտա-ցուկեդասի () — սիրողական սումոյում հաջողություն ունեցած ըմբիշ, որը ստացել է թույլտվություն մակուսիտաից սկսելու պրոֆեսիոնալ սումոյում իր ելույթները։ 1966-ից մինչև 2001-ը՝ այս դիրքը համարվում էր հավասարազոր մակուսիտայի 60-րդ դիրքին, 2001-ից համապատասխանում է մակուսիտայի 15րդ կամ 10-րդ (հատուկ հաջողությունների դեպքում) դիրքին։
 Մակուտի (, վարագույրի ներքո) — պրոֆեսիոնալ սումոյի բարձրագույն դիվիզիոն, որը պարունակում է 42 ուժեղագույն րիկիսի։
 Մակեկոսի () — րիկիսիի պարտությունների թվի գերազանցումը հաղթանակների թվի համեմատ, մեկ բասյոի ենթացքում։
 Մատտա — ֆալշստարտ
 Մաեգասիրա (, դիմացինները) — կրտսերագույն աստիճան մակուտիյում։
 Մոնոիի () — գյոձիների և սիմպաների խորհուրդ, որը հրավիրվում է հաղթողին բացահայտելու նպատակով բարդ դեպքերում։
 Նիսի (արևմութք) — րիկիսի՝ որը ներկայացնում է արևելքը գոտեմարտում։
 Օձումո ( մեծ սումո) — պրոֆեսիոնալ սումո։
 Օձեկի () — երկրորդ աստիճան պրոֆեսիոնալ սումոյի հիերարխիյայում։
 Օյակատա () — 105 անվանական արտոնագրերի սեփականատերերից մեկը՝ հեյաի ղեկավար կամ մարզիչ։
 Րիկիսի (,ուժեղ տղամարդ) — պրոֆեսիոնալ ըմբիշի այլ տարածված անուն։
 Սանդամե (, երրորդ կարգ) — պրոֆեսիոնալ սումոյի չորրորդ դիվիզիոն (երրորդ ներքևից)։
 Սանսյո (, երեք մրցանակ) — երեք հատուկ մրցանակ մակուտիում, որոնք տրվում են սեկիվակեից ոչ բարձր կարգ ունեցող ըմբիշներին։
 Սանյակու (, երեք կարգ) — հավաքական կատեգորիա մակուտիի բարձրագույն կարգերի համար՝ յոկոձունա, օձեկի, սեկիվակե և կամուսուբի։
 Սիկիրիսեն — մեկնագիծ դոհյոի վրա։
 Սիկոնա () — պրոֆեսիոնալ րիկիսիի կեղծանուն։
 Սիմպան () —դոհյոի հինգ գծային մրցավարներից մեկը։
 Սինիտայ (, մեռած մարմին) — իրավիճակ, երբ կիմարիտե իրականացնող ըմբիշը՝ առաջինն է ընկնում կամ դուրս գալիս շրջանագծից, իսկ իր հակառակորդը անհույս պարտվում է, բայց դեռ չի կպել գետնին հնարքից հետո։ Հիմնականում հաղթանակը տրվում է հարձակվող ըմբիշին։
 Սումոտորի () — սումոյի ըմբիշ։
 Սեկիվակե () — երրորդ աստիճանը պրոֆեսիոնալ սումոյի հիերարխիյայում։
 Սեկիտորի () — ցանկացած ըմբիշ երկու բարձրագույն դիվիզիոններից։
 Սյուկունսյո () — մրցանակ բացառիկ ելույթի համար, սանսյոներից մեկը։
 Տածիայ () — մեկնարկային առաջնանետում։
 Տիրիտյոձյու — ծես, ըմբիշի գործողությունների կոմպլեքս գոտեմարտից առաջ դոհյոի վրա։
 Ֆուսենսյո () — տեխնիկական հաղթանակ հակառակորդի չներկայանալու պատճառով։
 Հարիդասի () — լրացուցիչ կարգերի նշում բանզուկեյում, օգտագործվում է այն դեպքերում, երբ որևէ նույն կարգ ունեցող ըմբիշների թիվը մեծ է երկուսից։ Հիմնականում օգտագործվում է սանյակույում, բայց 1980 թ. նոյեմբերի բասյոի բանձուկեյում կար երկրորդ մայեգասիրա հարիդասիի կարգ, ի լրացում երկու արդեն գոյություն ունեցող սովորական կարգերի։ 1994-ից դա չի օգտագործվում։
 Հիգասի (արևելք) — գոտեմարտում արևելքը ներկայացնող ըմբիշը։
 Հենկա — տածիայի ժամանակ բախումից խուսափում, արգելված չէ, բայց հաճախ քննադատվում է որպես րիկիսիին անվայել հնարք։
 Հեյա (, սենյակ) — ակումբ, դպրոց կամ րիկիսիների թիմ պրոֆեսիոնալ սումոյում։
 Յուսյո () — հաղթանակ բասյոյում ցանկացած դիվիզիոններից մեկում։

Գլոսարիումներ
Սումո
Սպորտային եզրույթներ