Ելևէջավորում

ԵլևԷջավորում, ինտոնացիա (լատ.intonare-բարձր արտասանելի), շարահյուսական հնարք, բառերի ու նախադասությունների արտաբերման եղանակ, որով խոսողը որոշակի վերաբերմունք է դրսևորում իր ասածի կամ զրուցակցի նկատմամբ՝ շեշտելով իմաստի որևէ կողմը կողմը։ Ինտոնացիան, արտաբերման ելևէջավորումը որոշարկվում է բառերի շեշտադրությամբ, արտասանության ուժով, հնչերանգով, արագությամբ, դադարներով և այլ գործոններով։ Մեծ է տրամաբանական շեշտի նշանակությունը։ Նրա տեղի փոփոխությունը առաջացնում է իմաստային տարբերություններ։ «Նա քեզ կսիրի» նախադասությունը իմաստային նոր հնչերանգներով, արագությամբ, դադարներով և այլ գործոններով։ Մեծ է տրամաբանական շեշտի նշանակությունը։ Նրա տեղի փոփոխությունը առաջացնում է իմաստային տարբերություններ։ «Նա քեզ կսիրի» նախադասությունը իմաստային նոր հնչերանգներ է ստանում տրամաբանական շեշտի փոփոխությամբ. Նա՛ քեզ կսիրի։ Նա քեզ՛ կսիրի։ Նա քեզ կսիրի՛։ Գրականության մեջ, առավել՝ պոեզիայում, իմաստային նրբերանգների երևակմանը և հուզականությանը նպաստում են ելևէջավորման շեշտերը, որոնք բնույթով լինում են զայրալից, հիացական, հեգնական, հարցական, բացականչական, հանդիսավոր և այլն։

Հարցման ելևէջավորում. 
Այդ քանի՞ երկիր Արարատ ունի'(Պարույր Սևակ)

Օրհնության ելևէջավորում. 
-Ապրե՛ք, երեխեք,
Բայց մե՛զ պես չապրեք։(Հովհաննես Թումանյան)

Բացականչական ելևէջավորում. 
Է՜յ, ջան-հայրենիք, ինչքա՜ն սիրուն ես։(Ավետիք Իսահակյան)

Ցանկության ելևէջավորում. 
Սա իրիկունն ըլլայի ես։ (Միսաք Մեծարենց)

Գրականություն  
Մելս Սանթոյան, Գրականագիտական բառարան, Երևան, 2009։

Գրականագիտություն