Մելիք-Բեգլարյաններ

Բեգլարյաններ,( Մելիք / Իշխան  Բեգլարյաններ), իշխան Գյուլիստանի, տեր Գյուլիստանի և Թարինջի, միջնադարյան հայ ազնվական տոհմ։  

XVI - XIX դարերում եղել են Գյուլիստանի Մելիքները։ Տոհմի իշխանությունն առաջացել է XVI դարի վերջին։ Րաֆֆին գրում է ,- Մեր ձեռքում գտնված մի գրչագիր պատմություն , Մելիք Բեգլարյանների ծագումը դուրս է բերում Հայոց Աղվանքի նահապետներից մեկից՝ Առանից, որն իր հերթին սերում էր Սիսակյաններից (Մ. Խորենացի ՝ Հայոց պատմությոն։ ): 

                                  
ԲԵԳԼԱՐՅԱՆՆԵՐ                                         
  

Տեսակ- Արքայատոհմ / Իշխանատոհմ

Տիրույթ-Գյուլիստան / Թալիշ 

Սահմաններ- Կուրակ գետից՝ Գանձակի սահմաններից մինչեւ Թարթար գետը։

Ծագում- Ուտիք

Տիտղոս- Մելիք / Իշխան

Հիմնադիր- Մելիք Աբով I

Ազգային պատկանելիություն- Հայ

Իշխանանիստը- Գյուլիստան ամրոց ( Հոռեկա վանքի մելիքական ապարանք)

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ 
Մելիք Բեգլարյանները ,- գրում է Րաֆֆին,- բնիկ Ուտեացիներ են, Նիժ գյուղից։ 

Թե ի՞նչ համգամանքներ ստիպեցին նրանց թողնել Ուտիքը եւ գալ Արցախ - այդ մասին լռում է պատմությունը։ Գյուլիստանի գավառում բնակություն հաստատած այս տան առաջին ներկայացուցիչը « Հայերի մեջ հայտնի էր Սեւ Աբով անունով, որը հասարակ մարդ  չէր.Նա իր հայրենիքում ժողովրդի կառավարիչ էր, հարուստ էր» ։

Սեւ Աբովի տոհմը Արցախ է եկել XVI դարի վերջին եւ բնակություն հաստատել այժմյան Թալիշ  գյուղի մերձակայքում։ Շատ շուտով, շնորհիվ իր մի քաջագործության, Սեւ Աբովը Նվեր է ստանում Հին Թալիշ գյուղը։ Հայտնի է, որ Սեւ hարյուրապետը վախճանվհլ է 1632 Թ. եւ թաղվել Հոռեկա վանքի մոտ, ուր գտնվում է Մելիք Բեգլարյանների տոհմական գերեզմանատունը։

Սեւ Աբուվին հաջորդում է որդին՝ Մելիք Յավրին,ապա մյուս որդին՝ Մելիք Բեգլար I-ը ։ Վերջինս հիմնում է Գյուլիստանի մելիքությունը եւ ընդարձակում տիրապետության սահմանները։

Տիտղոսը ժառանգաբար փոխանցվում էր իշխանից (մելիքից)՝ անդրանիկ որդուն։ Տոհմի իշխանությունը պահպանվեց մինչեւ XIX դար։

Ընդհուպ մինչեւ XIX դարի երկրորդ կեսը Մելիք-Բեգլարյանների իշխանության տակ էին գտնվում Գյուլիստանի գավառի 18 գյուղեր։

Մելիք-Բեգլարյանների ժառանգներն մինչ օրս շարունակում են անձնվիրաբար ծառայել Հայրենիքին։

ԲԵԳԼԱՐՅԱՆՆԵՐԻ ՏՈՀՄԱՑԱՆԿԸ 

 Աբով I  ( Սեւ Աբով + 1632)

 Մելիք Յավրի (հիշվ 1650)

 Մելիք Բեգլար I

 Մելիք Աբով II (Կաղ Աբով + 1728)

 Թամրազ (+1750)

 Իսայ (+1751)

 Մելիք Հովսեփ (+1778/80)

 Սարուխան-բեկ (հիշվ 1723)

 Դանիել

 Մելիք Բեգլար II (+1781)

 Մելիք Աբով III (+1808)

 Մելիք Ֆրեյդուն (1768-1808)

 Սամ , Բադիր, Աղաբեկ 

 Ռոստոմ-բեկ (+1805)

 Սայի-բեկ (Եսաի)

 Մանաս-բեկ (1789-1817/18)

 Մելիք Հովսեփ II (+1843)

 Շամիրխան (1790-1850)

 Դավիթ (1795-1884)

 Թամրազ II (1803-1878)

 Բեգլար-բեկ

 Նոյ, Աբով, Ալեքսանդր, Քաթեւան 

 Սողոմոն-բեկ

 Աբով

 Մեծ պարոն Ֆրեյդուն

 Սողոմոն

 Հովսեփ, Սարգիս, Ջումշուդ, Ֆրեյդոն,Գրիգոր Շամիր

 Հովսեփ-բեկ

-

ՆՇԱՆԱՎՈՐ ԲԵԳԼԱՐՅԱՆՆԵՐ 
մելիք-Բեգլարյաններից են սերում մի շարք ականավոր քաղաքական, գիտութեան եւ մշակութային գործիչներ։

Մելիք-Բեգլարյանների տոհմի ճյուղավորումից են սերում նաեւ Մելիք-Հովսեփյանների (Օսիպյանների) տոհմը։

 Արեստ Բեգլարյան

Երեւանի Ճարտարապետության եւ շինարարության Համալսարանի առաջին ռեկտոր։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ 

ԵՃՇՊՀ խորհրդի նախագահ(2010-2011)

եղել է ԱՊՀ շինարարական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների միջազգային ասոցիացիայի փոխնախագահը

Պարգեւներ - Անանիա Շիրակացի Մեդալ

ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ

ԽՍՀՄ ոսհծկե եւ արծաթե մեդալ

 Իլյիչ Բեգլարյան

Արձակագիր, առակագիր, հրապարակախոս

« Զորավար Անդրանիկ» թանգարանի հիմնադիր-տնօրեն։

 Հրաչյա Բեգլարյան

Հրապարահախոս, խմբագիր եւ բանաստեղծ

ԱՎԱՆԴԱՊԱՏՈՒՄՆԵՐ 
Մելիք Աբով III-ը  խելացի կառավարիչ էր եւ լուսավոր հետք է թողել հայոց մելիքությունների պատմության մեջ։ Իր կառավարման տարիներից մի օրինակ։
1784 թ. Նոյեմբերի 5-ին, մի պատրվակով պարսիկ Իբրահիմ-խանը իր մոտ է հրավիրում Մելիք Աբով III-ին , Ջրաբերդի Մելիք Մեջլումին, Դիզակի Մելիք Բախտամին, ու Գանձասարի կաթողիկոս Հովհաննես Հասան-Ջալալյանին եւ դավադրորեն կալանավորում նրանց։ Ուխտադրուժ խանը մելիքներին եւ Հովհաննես կաթողիկոսին նետում է Շուշիի բերդը (վերջինս 1786 թ.-ին սպանվում է բերդում)։ Բայց Մելիք Մեջլումի զորապետ Թյուլի Արզումանը , Դալի Մահրասան (Ավագ Վարդապետ) եւ շուշեցի Մելքումը խորտակում են զնդանի դռներն եւ ազատում հայ մելիքներին։

Գրականություն 

 Արտակ Մաղալյան Արցախի Մելիքությունները եւ Մելիքական տները XVII - XIX ԴԴ.

 Րաֆֆի, Երկերի ժողովածու , հատոր 9-րդ

Հասան-Ջալալյաններ
Մելիք-Բեգլարյաններ