Շամչի Մելքո

Շամչի Մելքո (Գուլքանյան Մելքիսեդեկ Բեժանի, 1750-ական թվականներ, Թիֆլիս — 1821 թվականից հետո), հայ աշուղ, բանաստեղծ։ Ստեղծագործել է հայերեն, վրացերեն և թուրքերեն։ Եղել է մոմագործ։ Շամչի Մելքոն երգել է ժողովրդի կենցաղը, վարքն ու բարքը, արհեստավորների սովորույթները, ծաղրել է մարդկային թերությունները։ Նրա երգերում հանդես են գալիս աշխատավորական տարբեր խավերի ներկայացուցիչներ՝ այգեպան, մոմագործ, ջրաղացպան, խարազ։ Շամչի Մելքոն իբրև ականատես նկարագրել է Թիֆլիսի ավերումը (1795) Աղա-Մահմեդ խանի արշավանքի ժամանակ («Ի վերա ավերման Տփիփս քաղաքի գալստյամբ Աղա Մահմեդ-խանի»)։ Շամչի Մելքոից մեզ է հասել 15 հայերեն և 8 վրացերեն երգ։ Հայերեն երգերի զգալի մասը երգիծական բնույթի է («Անգաճ արա գովքըդ ասիմ», «Ւսսրազ Զալի՝, իմ տաս շահին ի՝նչ արիր», «էստղանց գնացի Մառնեուլ»)։ Շամչի Մելքոն ունի նաև ձոներ, ներբողներ («Ով սրբազան Հովսեփ, մինձ կաթուղիկոս», «Ավալի բաշտան քիզ գովիմ»)։ Սիրային երգերի («Դուն աննման իս», «Քոլ էշխեմեն հիվանդացա, այ գոզալ» ևն) վրա զգալի է Սայաթ-Նովայի ազդեցությունը։ Ստեղծագործել է աշուղական արվեստի հանրահայտ ձևերով։

Գրականություն 
 Մելիքսեթ-բեկ Լ. Մ., Շամչի-Մելքոն և նրա հայերեն խաղերը, Երևան, 1958։

Հայ աշուղներ
Հայ բանաստեղծներ
Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ