Ստամոքսադիտում

Գաստրոսկոպիա կամ ստամոքսադիտում (), այլ անվանումը Էզոֆագոգաստրոդուոդենոսկոպիա, ԷԳԴՍ - էդոսկոպիկ հետազոտության տարատեսակներից մեկը՝ կերակրափողի պատերի վիզուալ զննում, ստամոքսի և տասներկումատնյա աղիքի զննում, հատուկ գործիքի՝ գաստրոսկոպի օգնությամբ, մուտք դեպի ստամոքս բերանի և կերակրափողի միջոցով։

Գաստրոսկոպն իրենից ներկայացնում է ճկուն խողովակ, որի ներսում գտնվում է թելքաօպտիկական համակարգը։

2010 թվականի հունիսի 2-ին ՌԴ-ի առողջապահության նախարարության հրամանով և № 415 որոշմամբ սահմանված է, որ գաստրոէնտերոլոգիական բաժանմունքը կամ բժշկական կազմակերպությունը, պետք է ունենա բժիշկ-գաստրոէնտերոլոգի սենյակի, պետք է հագեցած լինի երկու գաստրոսկոպով, բիոպսիայի համար հավաքածույով։

Պատմություն 

Ստամոքսի լորձաթաղանթի նման կերպ ուսումնասիրումը, ինչպես նաև գաստրոսկոպիան հիմնադրել է Ադոլֆ Կուսմաուլը ()։ Նա առաջինը օգտագործեց այս մեթոդը, պրակտիկ նպատակներով։

Ավելի ուշ, գիտնական Ռ. Շինդլերի շնորհիվ, թարմացված օպտիկական համակարգով գաստրոսկոպը սկսվեց օգտագործվել բժշկության մեջ։

Որոշ ժամանակ հետո գաստրոսկոպը բարելավվեց, և արդեն 1957 թվականին մասնագետները օգտագործեցին մի գաստրոսկոպ, որը հագեցած էր վերահսկվող թեքությամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս հետազոտել ուսումնասիրվող տարածքը շրջանաձև պանորամային տեսքով։

Անցյալ դարի կեսերին Բազիլ Հիրշովիչը ստեղծեց նոր տեսակի գաստրոսկոպ` ֆիբրոգաստրոսկոպ, որն օգնում է պատկերն ուսումնասիրել ապակյա մանրաթելերի փաթեթների միջոցով, դրանց հաստությունը մարդու մազի չափ է։ 1961 թվականից ի վեր, երբ ճապոնական ֆիրմաների կողմից ստացված թելքաօպտիկական արտադրության լիցենզիան ձեռք է բերվել ֆիբրոէնդոսկոպների առաջին արտադրական նմուշները`«Olympus», «Pentax», «Fujinon»: Մինչ այժմ դրանք առավել տարածված են Ռուսաստանի տարածքում և ԱՊՀ երկրներում։ Այս դարի մեթոդը վիդեոէնդոսկոպիան է։

Նկարագրություն 

Գաստրոսկոպը օգտագործվում է կերակրափողի լորձաթաղաթի, ստամոքսի և տասներկումատնյա աղիքի մանրամասն ուսումնասիրության համար, ինչպես նաև կասկածվող ուռուցքի հաստատման կամ ներքին արնահոսությունը բացահայտելու համար, ստամոքսի կամ տասներկումատնյա աղիքի խոցը դիտելու, գաստրիտը, դուոդենիտը, կամ էզոֆադիտը հայտնաբերելու համար։ Գաստրոսկոպիան համարվում է նաև լրացուցիչ հետազոտություն, այլ հիվանդությունները պարզելու համար (ալերգիա, նևրոզ)։

Գաստրոսկոպիայի արդյունքների վերծանում 

Ժամանակակից էնդոսկոպներում գաստրոսկոպի ֆոտո կամ տեսախցիկի մանրամասն, հստակ պատկերը փոխանցվում է հեռուստատեսային էկրանին (կամ գրանցված է համակարգչում), ապա կարող է տպագրվել տպիչով։

Գաստրոսկոպիայի նախապատրաստություն 
 Գաստրոսկոպիան կատարվում է ըստ որոշակի ցուցումների, ցուցված բժշկի կողմից 
 Բժիշկ-էնդոսկոպիստը պետք է տեղյակ լինի հետազոտված հիվանդի հիվանդությունների մասին (օրինակ շաքարային դիաբետ) և նաև դեղերից ալերգիայի մասին։ 
 Գաստրոսկոպիա կատարվում է խիստ դատարկ ստամոքսի վրա, սննդի ընդունումը ամբողջությամբ բացառվում է մանիպուլյացիայից 8-10 ժամ առաջ։ 
 Գաստրոսկոպիա իրականացվում է պոլիկլինիկայում կամ հիվանդանոցում, որոնք ունեն գաստրոսկոպիայի համար հատուկ նախատեսված սենյակ։ 
 Մինչև գաստրոսկոպիան, հիվանդը կարող է անցնել նախավիրահատական դեղորայքային պատրաստություն (որը արվում է սեդատիվ դեղանյութի ներարկմամբ), ինչպես նաև տեղային անզգայացնողների օգնությամբ լեզվի հիմքի շրջանում աերոզոլի օգնությամբ։

Գաստրոսկոպիայի ընթացք 

 Գաստրոսկոպիա անցկացնում են վերապատրաստված բժիշկ-էնդոսկոպիստները, որոնք արդեն մասնագիտացել են գաստրոսկոպիայի մեջ
 Կոկորդի տհաճ զգացողությունները նվազեցնելու համար հիվանդը բժշկի թույլտվությամբ կարող է օգտագործել Լիդոկային (LIDOCAINE) ցողաշիթ (spray): Որոշ հիվանդանոցներում օգտագործվում է ներերակային անզգայացում։
 Հիվանդին խնդրում են ատամներով սեղմել խողովակը, որի միջով անցնում է էնդոսկոպի խողովակը, հետո խնդրում են փափկացնել կոկորդը, որի ընթացքում բժիշկը  գաստրոսկոպը մտցնում է կերակրափող։ Հետազոտությունների ընթացքում առաջացած տհաճ զգացողություններից ազատվելու համար առաջարկում են խորը և հանգիստ շնչել։
 Սարքի միջոցով կոկորդ է անցնում օդ, որի նպատակն է ուղղել աղեստամոքսային ուղին։  
 Բժիշկը զննում է կերակրափողի, տամոքսի և տասներկումատնյա աղիքի վերին շերտերը։
 Անհրաժեշտության դեպքում իրականացվում են ֆոտո կամ վիդեո նկարահանում և պատկերների տեսագրում։
 Ըստ ցուցումների կարող է իրականացվել բիոպսիա կամ pH-ի որոշում տրանսէնդոսկոպիայով։
 Ըստ ցուցումների անցկացնում են բուժիչ մանիպուլյացիա. արնահոսության կանգնեցում, պոլիպների հեռացում, դեղորայքային միջոցների ներմուծում։
 Այնուհետև գաստրոսկոպը դուրս է հանվում կերակրափողից։ Որպես կանոն, պարզ հետազոտության ժամանակ գաստրոսկոպը օրգանիզմից դուրս է հանվում 1,5-2 րոպեի ընթացքում։

Հնարավոր բարդություններ 
Ներկայումս, շնորհիվ կատարյալ սարքավորումների, հնարավոր բարդությունների առաջացման վարկանիշը ցածր է։ Ընդ որում, պետք է ընդգծել, որ բարդությունները կապված չեն ստամոքսաղիքային ուղու հետ։ Հաճախ դրանք սրտանոթային կամ շնչառական համակարգերի բարդությունններ են։

Ռիսկի գործոններ և ռիսկի խմբեր 
 Տարիքը
 Սրտային անբավարարություն NYHA III-IV
 Աորտայի նեղացում III-IV աստիճանի
 Թոքերի ախտահարման դեպքում
 Հակում արնահոսության (թրոմբինային ինդեքս <50%-ով, թրոմբոցիտոպենիա <50 000/մկլ)
 Անեմիա (հեմոգլոբին < 80 գ/լ)
 Արտակարգ միջամտության

Ըստ Ռոնի Քերին Ռաբինի (անգլ.՝ Roni Caryn Rabin)` հիվանդների մոտ մեկ տոկոսը էնդոսկոպիայից հետո ստամքոսաղիքային ուղու վերին և ստորին հատվածներում ունենում են լուրջ բարդություններ, ինչը նրանց ստիպում է դիմել շտապ օգնության բաժամունք։

Հնարավոր բարդություններից են փերֆորացիան (օրգանի պատերի ծակում), որը պահանջում է վիրահատական միջամտություն, և անահոսությունը, որը տեղի է ունենում օրգանի պատի վնասման կամ մանիպուլացիայի հետևանքով (բիոպսիա, պոլիպէկտոմիա)։ Հայտնի են դեպքեր, երբ գաստրոսկոպիայից հետո երեխաների մոտ առաջացել է հոգեկան խանգարումներ։

Գաստրոսկոպիայի հետևանքներ 
Որոշ հիվանդների մոտ առաջացած կոկորդի տհաճ զգացողություններրը սովորաբար անցնում են 24-48 ժամվա ընթացքում։

Տեսակներ 
 Ֆիմբրոէզոֆագոգաստրոդուոդենոսկոպիա(ՖԷԳԴՍ) - ստամոքսի և տասներկումատնայ աղիքի լորձաթաղանթի զննում, ֆիբրոմանրաթելային գաստրոսկոպի օգնությամբ։ 
 Վիդեոէզոֆագոգադտրոդուոդենոսկոպիա (ՎԷԳԴՍ) - կերակրափողի, ստամոքսի և տասներկումատնյա աղիքի զննում, վիդեոգաստրոկոպի օգնությամբ։

Գրականություն 
 Բազմատեսակ ներքին հիվանդությունների ուղեցույց, տ. 4, Մ., 1965, էջ 36-39։
 Մեծ Բժշկական Հանրագիտարան։
 Սոկոլովը, Լ. Կ. Ատլաս․ էնդոսկոպիայի, ստամոքսի և տասներկումատնյա աղիքի մասին, Մ., 1975։
 Կլինիկական էնդոսկոպիայի ուղեցույց, խմբ. Սավալևա Վ. Ս., Բուիանովա Վ. Մ., Լուկոմսկային Դ. Ի., Մ., 1985։

Ծանոթագրություններ 

Մարսողական համակարգ
Գաստրոսկոպիա
Բժշկական ախտորոշում
Բժշկական հետազոտություն