Սպանություն «Արևելյան ճեպընթացում»

Սպանություն «Արևելյան ճեպընթացում» (), անգլիացի գրող Ագաթա Քրիստիի () քրեավեպն էˋ  տպագրված 1934 թվականի հունվարի 1-ին։ Առաջին անգամ հրատարակվել է Մեծ Բրիտանիայում «Collins Crime Club» հրատարակչության կողմից։ ԱՄՆ-ում գիրքը հրատարակվում է ավելի ուշˋ  «Dodd, Mead and Company» հրատարակչությունում «Murder in the Calais Coach» վերնագրով։ Ամերիկյան հրատարակությունը վաճառքի հանեց գրքերը 2.00 դոլարով, իսկ Մեծ Բրիտանիայումˋ  7 շիլինգ 6 պենսով։

Գրքի ամերիկյան տարբերակը հրատարակվել է «Murder in the Calais Coach» վերնագրով, որպեսզի այն չշփոթեն անգլիացի վիպասան Հենրի Գրեհեմ Գրինի (, 1904 հոկտեմբերի 2, Լոնդոն - 1991 ապրիլի 3, Վևե, Շվեյցարիա) «Stamboul Train» վեպի հետ, որը ԱՄՆ-ում արդեն հրատարակվել էր «Արևելյան ճեպընթաց» () անվանումով։

Սյուժե 
Ձմեռ է։ Հայտնի բելգիացի Էրքյուլ Պուարոն գտնվում է Ստամբուլում։ Նա հաղորդագրություն է ստանում, որում ասվում է, որ Պուարոն պետք է չեղյալ հայտարարի իր բոլոր պայմանավորվածություններն ու վերադառնա Անգլիաˋ Լոնդոն։ Նա հրահանգում է դռնապանին պատվիրել առաջին կարգի կուպե Արևելյան ճեպընթացումˋ  այդ գիշեր մեկնելու համար։ Դրանից հետո, Պուարոն պարզում է, որ հայտնի «Արևելյան ճեպընթացում» բոլոր տեղերն անսպասելիորեն զբաղված են։ Ընդ որում, ընկերության ղեկավար մսյո Բուկը, ով «Արևելյան ճեպընթացի» տնօրենն է, ճեպընթացում է գտնվում և գտնում է նստատեղ Պուարոյի համար։ Առավոտյան Պուարոն նկատում է, որ ճեպընթացում կան տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներ։ Հաջորդ առավոտ նա արթնանում է դռան թակոցից և ցանկանալով տեսնել, թե ով է իր հանգիստը խանգարում, նկատում է կիմանոյի հագուստով մի կնոջ։ Պուարոն տեղեկանում է, որ ճեպընթացը որոշ պատճառներով կանգնել է Հարավսլավիայի տարածքում, իսկ պարոն Ռեչեթն իր խցիկում սպանված է։ Ընդ որում դուռը ներսից փակ է, իսկ պատուհանները կոտրված չեն։ Ուղևորներից մեկըˋ ամերիկացի զրուցասեր մի կին հայտնում է, որ գիշերն իր խցի մոտով (նրա և Ռեչեթի խցերը կից են միմյանց) ինչ-որ տղամարդ է անցել։

Մսյո Բուկը Պուարոյին խնդրում է քննել գործը, մինչև Հարավսլավիայի ոստիկանության ժամանելը։ Պուարոն համաձայնվում է։

Հենց սկզբից, գործը բարդ ընթացք է ստանում։ Սպանվածի մարմնի վրա առկա է դանակի 12 հարվածˋ  ինչպես մահացու, այնպես էլ թույլ։ Սպանվածին դանակահարել են ձախ և աջ ձեռքով։ Խցիկում բավականին շատ են ապացույցները և դրանք մատնացույց են անում այն ուղևորներին, ովքեր առաջին հայցքից ոչ մի առնչություն չունեն գործի հետ։ Բոլոր ուղևորների ալիբիներն համընկնում են միմյանց։ Անգլիացի սպասավորի ալիբին համընկնում է իտալացու ալիբիին։

Պուարոն կարողանում է սպանվածի ինքնությունն իմանալ։ Պարզվում է, որ տարօրինակ միստր Ռեչեթը նույն ինքը Քասետին է, ով տարիներ առաջ սպանել է, 3-ամյա աղջնակի, ով Արմսթրոնգների ժառանգորդն է եղել։ Քասետին կարողացել էր խուսափել պատասխանատվությունից։

Հավաքելով բոլոր փաստերը, Պուարոն երկու վարկած է առաջ քաշում։ Առաջին վարկածը անբացատրելի լիքը հարցեր է իր հետ բերում։ Ըստ այդ տեսակետի, մսյո Ռեչեթը սպանվել է մաֆիայի անդամի կողմից, ով եղել է կիմանոյի հագուստով։ Երկրորդ վարկածի համաձայն, Ռեչեթն սպանվել է վագոնի բոլոր ուղևորների կողմից, չհաշված Պուարոն և Բուկը։ Սա տարօրինակ թվացող, բայց միակ վարկածն է, որը բացատրում է բոլոր փաստերը։ Բոլոր 12 ուղևորները կապված են Արմսթրոնգ ընտանիքի հետ։ Նրանք որոշել են վրեժխնդիր լինել։

Քննիչն առաջարկում է Բուկին և հույն բժշկին Կոնստանտինին ընտրել 2 վարկածներից մեկըˋ  ոստիկանությանը ներկայացնելու համար։ Երկուսն էլ ընտրում են առաջինը։

Գլխավոր հերոսներ

Նկարահանումներ 
 1974 թվականին ռեժիսոր Սիդնի Լյումեթը (, 25 հունիսի, 1924, Ֆիլադելֆիա — 9 ապրիլի, 2011, Նյու Յորք) նկարահանում է «Սպանություն «Արևելյան ճեպընթացում»» ֆիլմը։ Պուարոյի դերում հանդես է գալիս Ալբերտ Ֆինին։ Մյուս դերերում խաղում են Լորեն Բեքոլը, Ժակլին Բիսեթը, Ինգրիդ Բերգմանը, Ժան Պիեռ Կասելը, Շոն Քոններին, Վանեսա Ռեդգրեյվը, Ջոն Գիլգուդը և այլք։
 2001 թվականին ամերիկյան CBS հեռուստաընկերության համար էկրանիզացվում է վեպը։ Պուարոյի դերը խաղում է ամերիկացի դերասան Ալֆրեդ Մոլինը։
 2006 թվականին ստեղծվել է համակարգչային խաղ Agatha Christie։ Murder on the Orient Express, որտեղ Պուարոյին կրկնօրինակել է Դևիդ Սուշեն (, 2 մայիսի, 1946, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա)։
 2010 թվականին Դևիդ Սուշեն ITV և WGBH-ТВ հեռուստաընկերությունների կողմից նկարահանված հեռուստասերիալում հանդես է գալիս Պուարոյի դերում։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղում 
 Ագաթա Քրիստի - Սպանություն «Արևելյան ճեպընթացում» 

Քրեավեպեր
1834 գրքեր
Անգլերեն վեպեր
Հեռուստաշոուների հիմք ծառայած վեպեր
Էկրանավորված բրիտանական վեպեր
Անգլերեն գրքեր
Անգլերեն գրականություն