Հարություն Մկրտչյան (գրող)

Հարություն Գաբրիելի Մկրտչյան (), հայ գրող, գրականագետ։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1963), բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1975), պրոֆեսոր (1968), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934-1991), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն 
Հարություն Մկրտչյանը 1915 թվականին կորցրել է ծնողներին, փրկվել կոտորածներից և ընկել Էջմիածնի մանկատունը։ 1916-1919 թվականներին սովորել է Գևորգյան ճեմարանում, 1921 թվականին կոմերիտմիության շրջկոմի քարտուղար է եղել Ներքին Ախտայում, Կոտայքում, Բաշ-Գառնիում։ 1923-1926 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի 26 կոմիսարների անվան կոմունիստական համալսարանում։ 1940 թվականին ավարտել է (էքստեռն) Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1931-1933 թվականներին եղել է Հայաստանի արվեստի աշխատողների միության նախագահը, 1934-1937 թվականներին՝ Հայաստանի գրողների միության առաջին քարտուղարը, «Գրական թերթ»-ի (1932, 1935-1936), «Սովետական գրականություն» («Խորհրդային գրականություն», 1934-1937, 1947-1950) ամսագրի խմբագիր, գրական թանգարանի տնօրենը (1937-1940)։

Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ 1950-1968 թվականներին եղել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հայ գրականության ամբիոնի վարիչ, 1968 թվականից՝ Երևանի համալսարանի հայ գրականության դասախոս։ Սկսել է գրել 1920-ական թվականներին։ Լույս են տեսել «Նովելներ և ակնարկներ» (1945), «Անմահական այգի» (1957), «Հայրենի երկրում» (1963) ժողովածուները, մանուկների համար՝ «Զանգակավոր գայլը» (1945), «Արագիլը» (1946) գրքույկները։ «Անհայտ զինվորի հիշատակարանը» (գիրք 1-3, 1969-1975) վեպում փորձել է պատկերել 1918-1920 թվականներին Հայաստանում տիրող վիճակը, հայ ժողովրդի պայքարը ներքին և արտաքին թշնամիների դեմ, խորհրդային վարչակարգի հաստատումը Հայաստանում։ Հրատարակել է Միքայել Նալբանդյանին, Ստեփան Զորյանին, Ակսել Բակունցին նվիրված մենագրություններ, «Գրական դեմքեր»-ով (1953) ներկայացրել Հակոբ Հակոբյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Դերենիկ Դեմիրճյանի, Նաիրի Զարյանի, Գեղամ Սարյանի դիմանկարները, կազմել քրեստոմատիա IX և X դասարանների համար, գրել խորհրդահայ գրականության դասագիրք (1967) X դասարանի համար։

Երկեր 

 Զանգակավոր գայլը, Երևան, 1945, 24 էջ։
  Նովելներ և ակնարկներ, Երևան, 1945, 203 էջ։
 Արագիլը, 1946, Երևան, 12 էջ։
 Նովելներ և ակնարկներ, Երևան, 1947, 165 էջ։
 Գրական դեմքեր, Երևան, 1953, 320 էջ։
 Արագիլը։ Զանգակավոր գայլը, Երևան, 1954, 24 էջ։
 Ստեփան Զորյան, Երևան, 1954, 176 էջ։
 Միքայել Նալբանդյան, Երևան, 1955։
 Սովետական գրականություն։ Քրեստոմատիա միջնակարգ դպրոցի 10-րդ դասարանի համար, Հայպետհրատ, 1955, 502 էջ։
 Անմահության այգի (ակնարկներ և պատմվածքներ), Երևան, 1957, 172 էջ։
 Ակսել Բակունց (կյանքը և ստեղծագործությունը), Երևան, 1958, 120 էջ։
 Արագիլը, Երևան, 1960, 24 էջ։
 Հայրենի երկրում (ակնարկներ), Երևան, 1963, 308 էջ։
 Անհայտ զինվորի հիշատակարանը, գիրք 1, Երևան, 1966, 536 էջ։
 Անհայտ զինվորի հիշատակարանը, գիրք 1, 2-րդ հրտ., Երևան, 1969, 532 էջ։ 
 Անհայտ զինվորի հիշատակարանը, գիրք 2, Երևան, 1973, 704 էջ։
 Անհայտ զինվորի հիշատակարանը, գիրք 3, Երևան, 1975, 744 էջ։
 Անհայտ զինվորի հիշատակարանը, հատոր 1, Երևան, 1980, 776 էջ։
 Անհայտ զինվորի հիշատակարանը, հատոր 2, Երևան, 1980, 864 էջ։
 Մի հայի պատմություն (վեպ), Երևան, 1986, 336 էջ։
 Զղջում (վեպ), Երևան, 1988, 504 էջ։
 Ընտիր երկեր, հատ. 1. Նովելներ, Մի հայի պատմություն, Երևան, 1990, 544 էջ։
 Ընտիր երկեր, հատ. 2. Զղջում, Երևան, 1990, 512 էջ։ 
 Վերջին բարեկամը (պատմվածքներ), Երևան, 2004, 103 էջ։

Մամուլ 
 Պատմվածք, որ պիտի ավարտի քաղսովետը։ «Գրական թերթ», 1948, № 2:

Պարգևներ 
 Կարմիր աստղի շքանշան
 ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, 1963

Ծանոթագրություններ 

Հայ տղամարդ գրողներ
Հայ գրականագետներ
Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Հայ պրոֆեսորներ
Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Հայ գրաքննադատներ