Ռուսական աշխարհագրական ընկերություն

Ռուսական աշխարհագրական ընկերություն (, 1845-1850 թվականներին և 1917-1926 թվականներին՝ Ռուսական աշխարհագրական ընկերություն, 1850-1917 թվականներին՝ Ռուսական կայսերական աշխարհագրական ընկերություն, 1926-1938 թվականներին՝ Պետական աշխարհագրական ընկերություն), 	
գիտական ընկերություն Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքից։ Հանդիսանում է աշխարհի հնագույն աշխարհագրական ընկերություններից։

Պատմություն 
Հիմնադրվել է 1845 թվականի օգոստոսի 6 (18)-ին, Պետերբուրգում, ռուս գիտնականներ Ֆյոդոր Լիտկեի, Կառլ Էռնեստ Բերի, Ֆերդինանդ ֆոն Վրանգելի և այլոց նախաձեռնությամբ։ Ընկերության ստեղծման հրամանը տրվել էր անմիջապես կայսր Նիկոլայ I-ի կողմից։ Հիմնադրման շարժառիթն էր խրախուսել ներքաղաքական թեմաներով աշխարհագրական հետազոտությունները։ Մինչև Հոկտեմբերյան զինված հեղաշրջումը, ընկերության նախագահը համարվում էր ցարական ընտանիքի անդամներից մեկը։ 1845-1850 և 1857-1872 թվականներին ընկերության նախագահի պաշտոնը զբաղեցնում էր Ֆյոդոր Լիտկեն, 1850-1857 թվականներին՝ Միխայիլ Մուրավյով-Վիլենսկին, 1873-1914 թվականներին՝ Պյոտր Սեմյոնով-Տյան-Շանսկին, 1914-1917 թվականներին՝ Յուլի Շոկալսկին։

Գոյության առաջին տարիներից ընկերությունը կազմակերպել է արշավախմբային ուսումնասիրություններ։ «Տեղեկագիր Աշխարհագրական ընկերության» աշխատությունների լույս ընծայումով (1846) սկիզբ դրվեց Ռուսաստանում աշխարհագրական գրականության հրատարակմանը, կազմվեց Ռուսական կայսրության աշխարհագրական-վիճակագրական առաջին բառարանը։ Պյոտր Սեմյոնով-Տյան-Շանսկու, Նիկոլայ Պրժևալսկու, Նիկոլայ Միկլուխո-Մակլայյի, Պյոտր Կրոպոտկինի, Միխայիլ Պևցովի, Պյոտր Կոզլովի, Գրիգորի Գրում-Գրժիմայլոյի, Գրիգորի և Ալեքսանդրա Պոտանին ամուսինների, Յան Չերսկու, Նիկոլայ Կնիպովիչի, Վլադիմիր Օբրուչևի, Լև Բերգի և ուրիշների ուսումնասիրություններն ու հայտնագործությունները Միջին և Կենտրոնական Ասիայում, Հյուսիսային Ուրալում, Կովկասում, Սիբիրում, Հեռավոր Արևելքում, Իրանում, Մոնղոլիայում, Նոր Գվինեայում և Հնդկաստանում, կազմակերպվել են ընկերության նախաձեռնությամբ։ 

1851 թվականից ընկերության բաժանմունքներ են ստեղծվել Ռուսաստանի տարբեր վայրերում։ 1865 թվականից լույս է տեսնում ընկերության «Տեղեկագիրը»։ Մինչև խորհրդային կարգերի հաստատումը ընկերությունն ուներ 11 բաժանմունք և 1000 անդամ։

1982 թվականի դրությամբ, աշխարհագրական ընկերության կամավոր գիտական-հասարակական կազմակերպությունն ուներ 35000 իսկական և 600 կոլեկտիվ անդամ։ Բաղկացած է Կենտրոնական կազմակերպությունից (Սանկտ Պետերբուրգում), հանրապետական 14 կազմակերպություններից և ավելի քան 200 մասնաճյուղերից ու բաժիններից։ 1938 թվականից գործել է ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի (հետագայում՝ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի) կազմում։ Բարձրագույն օրգանը համագումարն է, որը հրավիրվում է 5 տարին մեկ։ Համագումարների միջև ընկած ժամանակամիջոցում ընկերությունը ղեկավարում են Գիտական խորհուրդը և Նախագահությունը՝ նախագահի գլխավորությամբ։ Ընկերությունն ակտիվորեն մասնակցում է գործնական խնդիրների լուծմանը։ Կոնֆերանսներում, համաժողովներում, նստաշրջաններում գիտական ուսումնասիրությունների կոլեկտիվ քննարկման միջոցով կոորդինացնում և վերահսկում է աշխարհագրական գիտության տարբեր բնագավառներում կատարվող աշխատանքները՝ նպաստում դրանց որակի բարձրացմանն ու կատարելագործմանը։ Գնահատում է աշխարհագրական լավագույն աշխատանքները և պարգևատրում Մեծ, Ֆյոդոր Լիտկեի, Պյոտր Սեմյոնով-Տյան-Շանսկու, Նիկոլայ Պրժևալսկու անվան ոսկե մեդալներով։ Նպաստում է աշխարհագրական գիտելիքների տարածմանը և աշխարհագրական ուսուցման կատարելագործմանը։ Կազմակերպում և հրավիրում է ընկերության համագումարները, ղեկավարում է ընկերության «Տեղեկագրի», Կենտրոնական գրադարանի և աշխարհագրական գիտական արխիվի աշխատանքները։ 

Տարբեր տարիներին ընկերությունը ղեկավարել են գիտնականներ Յուլի Շոկալսկին (1917-1931), Նիկոլայ Վավիլովը (1931-1940), Լև Բերգը (1940-1950), Եվգենի Պավլովսկին (1952-1964), Ստանիսլավ Կալեսնիկը (1964-1977), Ալեքսեյ Տրյոշնիկովը (1977-1992) և այլք։

Ծանոթագրություններ 

Գիտությունը ԽՍՀՄ-ում
Կազմակերպություններ այբբենական կարգով
Աշխարհագրական ընկերություններ
Գիտությունը Ռուսաստանում
Աշխարհագրության պատմություն
Ռուսաստանի գիտական կազմակերպություններ
Գիտական հասարակություններ
1845 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Ռուսաստանի հասարակական կազմակերպություններ