Յոհան Յոախիմ Շրյոդեր

Յոհան Յոախիմ Շրյոդեր (), գերմանացի արևելագետ-հայագետ։ Տիրապետել է հայերենին, եբրայերենին, ամհարերենին (հաբեշերեն)։

Կենսագրություն 

Սովորել է Մարբուրգի և Ֆրանկֆուրտի համալսարաններում։ 1707 թվականին մեկնել է Ուտրեիսո, որտեղ հայ եպիսկոպոս Թովմա Գողթանցու Uուրբ տպագրիչ Ղուկաս Նուրիջանի օգնությամբ կատարելագործել է հայերենի իր գիտելիքները։ Երկար ժամանակ (1712—1756) վարել է Մարբուրգի համալսարանի արևելյան լեզուների ամբիոնի հայագիտության բաժինը։ Հրատարակել է «Արամեան լեզուի գանձ» (1711, Ամստերդամ) աշխատությունը, որտեղ տեղեկություններ է հաղորդել հայերի և հայերենի մասին։ Ըստ Շրյոդերի՝ հայերենը աշխարհի հնագույն լեզուներից է եղել, գուցե, զիջում է միայն եբրայերենին, ուստի, այն ինքնուրույն լեզու է և չի սերել որևէ այլ լեզվից։ Շրյոդերը տվել է գրաբարի և աշխարհաբարի («քաղաքացիական հայերենի») քերականությունը (ձևաբանություն, շարահյուսություն), հնչյունաբանությունը, ուղղագրությունը, կատարել ստուգաբանություններ, անդրադարձել հայերենի բարբառների առաջացման, հայ երաժշտության ու տաղաչափության հարցերին։ Հետևելով Մովսես Խորենացու, Շրյոդեր Հայկ նահապետին համարել է հայերի նախահայրը և անվանադիր նախնին։ Հայկ․, եբրայական և հունա-լատ. սկզբնաղբյուրների քննական վերլուծությամբ նա ընդհանուր գծերով ներկայացրել է հայոց պատմության հիմնական անցուդարձերը։ Ունի նաև հայերեն-լատիներեն բառարան, որն անտիպ է (Քասսելի մատենադարան)։ Շրյոդերի հայագիտական հայացքների մի մասը հաստատվել է ժամանակակից գիտության կողմից։

Աշխատություններ 

 Trauercypressen, oder letztes Ehrengedächtniß Th. H. Neuberts Predigers zu Hülse. Marburg 1702
 Diss. inauguralis de Abrahami risu. Marburg 1703
 Thesaurus linguae Armenicae, antiquae et hodiernae. Amsterdam 1711
 Progr. de Patriarcharum, et separatim Josephi, laudibus, ad aud. sub ejus praesidio orationem hebraicam J. W. Schoenfeld, Neukirch. Hass. da vita et rebus gestis Jacobi Patriarchae. Marburg 1713
 Progr. de veritatis studio etc. Marburg 1714
 Diss. de rebus Armenicis ad J. Chamberlaynium. Marburg 1714
 Diss. de ruto ardente et non comburente (ad Exod. 3, 1 sqq). Marburg 1714
 Diss. historica de cereorum diurnorum in ecclesiis christianis origine et usu. Marburg 1715
 Diss. de annis Achasiae, Judaeorum Regis, ad concilienda loca 2 Reg. 7, 26 et 2 Chron. 12, 2. Marburg 1715
 Diss. philol. critica de primaeva lingua Ebraica. Marburg 1716
 Diss. I et II de natura linguae Ebraicae. Marburg 1716 — 1717
 Diss. Historia de haeresi Audianorum. Marburg 1716
 Theses philosophicae miscellaneae. Marburg 1716
 Diss. de precibus Hebraeorum. Marburg 1717
 Diss. de haeresi Apollinaristica. Marburg 1717
 Diss. de Nebuchadnetsare, Chaldaeorum Rege. Marburg 1719
 Diss. hist. eccles. de Nethinaeis. Marburg 1719
 Diss. I et II de Pseudoprophetis. Marburg 1720
 Diss. ad locum difficillimum Genes. 4, 23. 24. de Lemecho homicida ejusque vindicta. Marburg 1721
 Theses selectae ex antiquitalibus ebraicis. Marburg 1722
 Diss. philol. de hortis veterum Ebraeorum. Marburg 1722
 Diss. ad locum Judic. 15, 4. 5. de vulpibut Simsonis b, l. vonSimson’s Füchsen. Marburg 1723
 Diss. de Azazelis hirco ejusque ritibus ac mysterio. Marburg 1725
 Progr. quo publicatum est festum saeculare secundum Acad. Marb. Marburg 1727
 Progr. in obitum Catharinae Christianae, J. S. Kirchmeieri Theologiae D. et Prof. coni. Marburg 1727
 Veterum Poëtarum Graecorum poëmata aut poëmatum . . . selecta, eo consilio nuno denuo digesta, ut juveatuis non unum, sed plerosque omnes Poëtas Graecos, quorum quidem scripta supersunt, mature cognoscere possit. Marburg 1733
 Orationes veterum Oratorum Graecorum selectae. Marburg 1734
 Hypomnemata historiae ecclesiasticae a Christo nato secundum saeculorum ordinem digesta, et in usum auditorii sui edita. Marburg 1737
 Diss. da veterum Ebraeorum primogenitis et eorum praerogativis maxime sacerdotio. Marburg 1741
 Diss. theologico - philologica de Urim et Tymmim in Pontificis Ebraeorum pectorali positis, in qua errores veterum et recentiorum indicantur et refutantur, vera sententia exponitur et de-monstratur, varia Sacrae Scripturae loca, inprimis Exod. 28, 30. 39, 8 sqq. Levit. 8. 8. Numer. 27, 21. Deut. 83, 8. 1 Sam. 28, 6. 30, 7. Hos. 3, 4 etc. solide vindicantur et explicantur, totumque argumentum in clara luce collocatur. Marburg 1744
 Theses selectae ex antiquitalibus Ebraicis. Marburg 1745
 Progr. ad audiend. orationem inauguralem J. G. Kraft. Marburg 1745
 Progr. in funere Jo. Borelli, Med. D. Marburg 1747
 Progr. ad eligendum novum Prorectorem acad. Marburg 1748
 Positionas miscellaneae ex antiquitatibus ebraiois depromtae. Marburg 1748

Գրականություն 
 Շրումպֆ Գ․ Ա․, Ուսումնասիրութիւնք հայ լեզուի և մաաենագրութեան յարեմուտս (ԺԴ֊ԺԹ դար) Վնտ․, 1895։
 Աղայան է․ Բ․
 Հայ լեզվաբանության պատմություն, հ․ 1* Ե․, 1958
 Ջահուկյան Գ․ Բ․, Գրաբարի քերականության պատմություն (XVII-XIX դդ․)․ Ե․, 1974

Ծանոթագրություններ 

Գերմանացի հայագետներ
Գերմանացի արևելագետներ
Գերմանացի պատմաբաններ
Գերմանացի աստվածաբաններ
Գրադարանավարներ