Ալեքսանդր Մեժիրով

Ալեքսանդր Պետրովիչ Մեժիրով (, ), ռուս խորհրդային բանաստեղծ։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ Հայտնի է որպես զինվորական թեմաներով գրող բանաստեղծ («Ճանապարհը հեռու է», 1947 թ., «Վերադարձ», 1955 թ., բանաստեղծությունների ժողովածուներ)։ «Հողմապակի» (1961 թ.), «Լադոգայի սառույցը» (1965 թ.), «Պայտ» (1967 թ.), «Ուշ բանաստեղծություններ» (1971 թ.) և այլ ժողովածուներում Մեժիրովի լիրիկան հիմնականում փիլիսոփայական բնույթ ունի։

Կենսագրություն 
1923 թվականի սեպտեմբերի 26-ին, Մոսկվայում, հրեական ընտանիքում, որը նրա ծնվելուց կարճ ժամանակ առաջ էր տեղափոխվել Չեռնիգովից։ Հայրը՝ Պինխուս (Պյոտր) Իզրաիլևիչ Մեժիրովը (1888—1958), իրավաբան էր, տնտեսագետ, հեղինակել է «Цены и торговые накидки: Краткое пособие для инструкторов-ревизоров и ревизионных комиссий коопорганизаций при проверке цен» գիրքը (М.: Советская торговля, 1934), մայրը՝ Ելիզավետա Սեմյոնովնան (1888—1969), գերմաներենի ուսուցչուհի էր։ Ընտանիքն ապրել է վարձակալած բնակարանում։

Ալեքսանդրը մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, դարձել հրաձգային վաշտի քաղղեկ, 1943 թվականին Լենինգրադի համար մղվող մարտերում կոնտուզիա է ստացել, զինվորական հոսպիտալում բուժվելուց հետո՝ 1944 թվականին զորացրվել՝ կրտսեր լեյտենանտի կոչումով։

Սովորել է Մաքսիմ Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտում (1943—1947 թթ.), որոշ ժամանակ՝ նաև Մոսկվայի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետում։ Բանաստեղծություններ գրել է 1941 թվականից։ Բանաստեղծական առաջին ժողովածուն («Дорога далека» խորագրով) լույս է տեսել 1947 թվականին։ 1946 թվականին անդամագրվել է ԽՍՀՄ գրողների միությանը։

1992 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում՝ Օրեգոն նահանգի Պորտլենդ քաղաքում, ուր ավելի վաղ տեղափոխվել էին դուստրն ու թոռնուհին։ Ռուսական պոեզիայի մասին դասախոսություններ է կարդացել Պորտլենդի համալսարանի ռուսական բաժնում։ Որոշ ժամանակ անց տեղափոխվել է Նյու Յորք։ Շարունակել է ստեղծագործե։ Նրա վերջին խոշոր երկը «Позёмка» պոեմն է (1993)։

Մահացել է 2009 թվականի մայիսի 22-ին Նյու Յորքի Ռուզվելտի անվան բժշկական կենտրոնում։ Դուստրը նրա մոխիրը պարունակող աճյունասափորը տեղափոխել է Մոսկվա, և 2009 թվականի սեպտեմբերի 25-ին այն ամփոփվել է Պերեդելկինոյի գերեզմանատանը՝ զոքանչի՝ Ֆ. Յաշչենկոյի շիրմի կողքին։

Ընտանիքը 
 Կինը՝ Ելենա (Լյոլյա) Աֆանասևնան (ծնվ. 1921).
 Դուստրը՝ Զոյան (գրական կեղծանունը՝ Զոյա Վելիխովա, ծնվ. 1949), բանաստեղծուհի, ակնարկագիր. ամուսնացել է բանաստեղծ Սերգեյ Ալիխանովի հետ, ունեցել մեկ դուստր՝ Աննա անունով.
 Քույրը՝ Լիդիա Պետրովնա Տոլստոուխովան (1926—2002), քիմիկոս-տեխնոլոգ էր, գյուտարար.
 Հիշատակվում է, որ բանաստեղծն ազգակցական կապեր է ունեցել քանդակագործ Էռնստ Նեիզվեստնու հետ։

Հետաքրքիր փաստեր 
 Ալեքսանդր Մեժիրովը բիլյարդի և թղթախաղի վարպետի համբավ էր վայելում։
 1988 թվականի հունվարի 25-ին Մոսկվայի Լենինգրադյան խճուղով ավտոմեքենան վարելիս անզգուշորեն վրաերթի է ենթարկել դերասան Յուրի Գրեբենշչիկովին, փախուստի դիմել պատահարի վայրից՝ առանց օգնություն ցույց տալու տուժածին (Մեժիրովի դուստրը վիճարկում է այս տեղեկությունը): Դրանից չորս ամիս անց Գրեբենշչիկովը վախճանվել է հիվանդանոցում։ Այդ ողբերգությունը առիթ է դարձել բանաստեղծի վրա բազմաթիվ հարձակումներ գործելու։ Մեժիրովի դստեր վկայությամբ՝ բանաստեղծը խորապես ցավել է պատահածի համար։

Երկեր 

 Дорога далека: Стихи. М.: Сов. писатель, 1947. 103 с.
 Новые встречи: Стихи. М.: Сов. писатель, 1949. 103 с.
 Коммунисты, вперёд! Кн. стихов. М.: Молодая гвардия, 1950. 152 с.
 То же. 1952.
 Возвращение: Стихи. М.: Сов. писатель, 1955. 104 с.
 Разные годы: Стихи / [Предисл. М. Луконина]. М.: Воениздат, 1956. 246 с.
 Стихи. М.: Сов. писатель, 1957. 248 с.
 Ветровое стекло: Кн. стихов. М.: Сов. писатель, 1961. 107 с.
 Стихи и переводы. Тбилиси: Заря Востока, 1962. 386 с.
 Стихотворения. М.: Гослитиздат, 1963. 190 с.
 Прощание со снегом: Кн. стихов. М.: Сов. писатель, 1964. 115 с.
 Ладожский лёд: Стихи. М.: Воениздат, 1965. 128 с.: 1 л. портр.
 Подкова: Кн. стихов. М.: Сов. писатель, 1967. 87 с.
 Избранная лирика. М: Молодая гвардия, 1967. 32 с.
 Лебяжий переулок: Стихи. М.: Сов. Россия, 1968. 158 с.
 Стихотворения. М.: Худ. лит., 1969. 255 с.
 Невская Дубровка: [Стихи и поэма / Вступ. ст. Д. Хренкова]. Л.: Лениздат, 1970. 123 с.
 Поздние стихи. М.: Сов. писатель, 1971. 262 с.
 Стихотворения / [Вступ. ст. Е. Евтушенко]. М.: Худ. лит., 1973. 349 с.
 Тишайший снегопад: Стихи. М.: Мол. гвардия, 1974. 222 с.
 Недолгая встреча: Стихи. М.: Правда, 1975. 32 с.
 Времена: Стихи. М.: Сов. писатель, 1976. 319 с.
 Под старым небом: Стихи. М.: Сов. писатель, 1976. 110 с.
 Под старым небом: Стихи. М.: Сов. писатель, 1977. 214 с.
 Очертанья вещей. М.: Современник, 1977. 158 с.
 Медальон: Стихи. М.: Воениздат, 1979. 271 с.: 1 л. портр.
 Избранные произведения: В 2 т. / [Вступ. ст. А. Урбана]. М.: Худ. лит., 1981. 335, 383 с.
 Проза в стихах: Новая кн. [Худож. Вл. Медведев] — : Советский писатель, 1982. — 96 с. — 50 000 экз.
 Проза в стихах: Новая кн. — : Советский писатель, 1989. — 96 с. — ISBN 5-265-01010-6 (Б-ка произведений, удостоенных Гос. премии СССР)
 Теснина: Из грузинской поэзии; Лирика разных лет. Тбилиси: Мерани, 1984. 511 с.
 Тысяча мелочей: Лирика. М.: Современник, 1984. 399 с.
 Закрытый поворот: Стихотворения. М.: Сов. писатель, 1985. 192 с.
 Бормотуха: Стихи. М.: Правда, 1989. 29, [2] с.
 Стихотворения / [Вступ. ст. А. Истогиной]. М.: Дет. лит., 1989. 174, [1] с.
 Избранное / [Вступ. ст. А. Истогиной]. М.: Худ. лит., 1989. 575 с.: 1 л. портр.
 Бормотуха: Стихи и поэмы. М.: Сов. писатель, 1991. 142, [1] с.
 Апология цирка: Кн. новых стихов. СПб.: Петрополь, 1997. 104 с.
 Позёмка: Стихотворения и поэмы. М.: Глагол, 1997.
 Артиллерия бьёт по своим: Избранные стихотворения последних лет. М.: Зебра Е, 2006. 624 с.
 Какая музыка была. М.: Эксмо, 2014. 256 с.

Թարգմանությունների ժողովածուներ 
 Стихи грузинских поэтов. / Пер. с грузинского. Тбилиси, 1952
 Книга друзей. / Пер. с грузинского. Тбилиси, 1956
 Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. Вильнюс, 1964
 Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. М., 1965
 Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. Вильнюс, 1965
 Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. М., 1966
 Марцинкявичюс Ю. Стена. / Пер с литовского. Вильнюс, 1968
 Марцинкявичюс Ю. Стена. / Пер с литовского. М., 1969
 Марцинкявичюс Ю. Миндаугас. / Пер с литовского. Вильнюс, 1973
 Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. Фрунзе, 1977
 Карим М. Не бросай огонь, Прометей! / Пер. с башкирского. Уфа, 1979
 Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. Вильнюс, 1979
 Марцинкявичюс Ю. Мажвидас. / Пер с литовского. Вильнюс, 1984
 Теснина. Из грузинской поэзии./ Пер. с грузинского. Тбилиси, 1984
 Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. М., 1987
 Оразбаев И. Наследник./ Пер. с казахского. Алма-Ата, 1988

Պարգևներ 
 «Լենինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ - 18.6.1943 թ. 
 Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշան 
 ԽՍՀՄ պետական մրցանակ - (1986) («Проза в стихах» գրքի համար) 
 Վրացական ԽՍՀ պետական մրցանակ - (1987)
 Վաժա Փշավելայի անվան մրցանակ՝ Վրաստանի անկախ գրողների միության կողմից - (1999).
 1994 թվականին Ալեքսանդր Մեժիրովն արժանացել է ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինտոնի պարգևին, որը նրան է հանձնվել Սպիտակ տանը։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Аннинский Л. Неисчерпаемость поэзии // «Москва», 1963, № 12;
 Вильям-Вильмонт Н. Еще не найденная дорога // «Лит. газета», 1948, 11 февр.;
 Винокурова И. Со всеми вместе // Новый мир. — 1987. — № 9;
 Глушкова Т. Мастер // Литературное обозрение. 1976. № 1;
 Евтушенко Е. О двух поэтич. поколениях // «Лит. газета», 1955, 25 янв.;
 Казак В. Лексикон русской литературы XX века. — М., 1996;
 Кожинов В. Лирика военного поколения / Социалистический реализм и художественное развитие человечества. — М., 1966;
 Кожинов В. Всего опасней — полузнанья // «Моск. комсомолец», 1966, 15 июня;
 Лавлинский Л. Ритмы жизнеутверждения (Заметки о поэмах «среднего» поколения) // «Знамя», 1966, № 6.
 Лазарев Л. Продолжатели // «Лит. газета», 1950, 2 сент.;
 Приходько В. Человек, пришедший с войны // Приходько В. Постижение лирики. — М., 1988;
 Пьяных М. Поэзия Александра Межирова. — Л.: Советский писатель, 1985. — 208 с.;
 Пьяных М. // Русские писатели, XX век. — Ч. 2. — М., 1998;
 Таганов Л. Возраст поэта: Лирика А. Межирова // Таганов Л. На поэтических меридианах. — Ярославль, 1975;
 Урбан А. Динамика поэтического мира: Александр Межиров // Урбан А. В настоящем времени. — Л., 1984.
 Урбан Л. Ответственность за слово // «Нева», 1962, № 6;
 
 

Ռուս բանաստեղծներ
ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Խորհրդային թարգմանիչներ
ԽՄԿԿ անդամներ
Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
20-րդ դարի թարգմանիչներ
ԽՍՀՄ Պետական կրկնակի մրցանակակիրներ
Պերեդելկինոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Ռուս թարգմանիչներ
Խորհրդային բանաստեղծներ
Ռուսաստանի հրեաներ
Խորհրդային տղամարդ գրողներ
20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով