Խոլեցիստոկինին

Խոլեցիստոկինին (խոլեցիստոկինին-պանկրեոզիմին,  chole՝ լեղի, cysto՝ պարկ, kinin՝ շարժում), մարսողական համակարգի հորմոն։ Հիմնականում մասնակցում է մարսողության կարգավորմանը, ինչպես նաև սննդի վարքագծի ձևավորմանը։ Պանկրեոզիմին հին անվանումը կապված է այն բանի հետ, որ այդ հորմոնը խթանում է նաև ենթաստամոքսային գեղձի (pancreas) աշխատանքը։

Հատկություններ 
Հորմոնը կազմված է ամինաթթուներից։ Ամինաթթուների քանակից կախված տարբերում են խոլեցիստոկինին-8, խոլեցիստոկինին-12 և խոլեցիստոկինին-33, խոլեցիստոկինին-58։
 
Հիմնականում արտադրվում է տասներկումատնյա և աղիճ աղիների լորձաթաղանթի I-բջիջների կողմից։ Դրա որոշակի քանակ արտադրվում է նաև ենթաստամոքսային գեղձի կղզյակներում, աղիների տարբեր նեյրոններում և ուղեղում։

Հրոմոնը սկզբում առաջանում է պրեպրոհրոմոնի տեսքով, CCK գենի միջնորդությամբ։ Նրա առկայության մաիսն առաջին անգամ կարծիք է հայտնվել 1905 թվականին բրիտանացի ֆիզիոլոգ Ջոյ Սիմկա Կոհենի (Joy Simcha Cohen) կողմից։ Կառուցվածքով շատ է նման գաստրինին։

Խոլեցիստոկինինի հյութազատությունը խթանվում է սննդի հետ բարակ աղիներ անցած սպիտակուցների, ճարպերի, ճարպաթթուների և ալկալոիդների կողմից։ Այս հորմոնի արգելակիչը սոմատոստատինն է, պանկրեատիկ պոլիպեպտիդը։

Ֆունկցիաներ 
Խոլեցիստոկինինը, որպես նեյրոմիջնորդանյութ, մարսողությունից բացի մասնակցում է նաև օրգանիզմի մի շարք վարքագծային գործողությունների կարգավորմանը։ Խոլեցիստոկինինը.
 առաջացնում է լեղապարկի հարթ մկանների կծկում և լեղու արտազատում, 
 թուլացնում է Օդդի սեղմանը, 
 խթանում է ենթաստամոքսային գեղձի հյութի արտազատումը, 
 կծկում է ստամոքսաելքի սեղմանը՝ արգելակելով սննդի մուտքը 12մատնյա աղիք, 
 արգելակում է ստամքսի շրջադիր բջիջների կողմից աղաթթվի արտազատումը,
 արտադրվում է վախի ժամանակ, 
 կարգավորում է ախորժակը և առաջացնում հագեցվածության զգացում։

Այս հորմոնն իր ֆունկցիաներով հիմանկանում նպաստում է լեղիի արտադրությանը և դրանով մեծ մասնակցություն է ունենում մարսողական համակարգում ճարպերի մարսմանը։ Այն հիմնականում խթանում է լեղիի առաջացումն ու հյութազատությունը, ինչպես նաև ենթաստամոքսային գեղձի հյութազատությունը։ Ընդ որում, եթե սեկրետինի ազդեցությամբ արտադրվում է երկկարբոնատներով հարուստ, ֆերմենտներով աղքատ ենթաստամոքսային գեղձի հյութ, ապա խոլեցիստոկինի ազդեցությամբ հակառակն է։

Վերջին հետազոտությունները վկայում են, որ այդ հորմոնը մեծ դեր է խաղում օփիոիդային թմրամիջոցերի (մորֆին, հերոին) նկատմամբ հարմավողականության առաջացման և ցավազգայնության բարձրացման հարցում։

Այս հորմոնն ընկճում է ստամոքսի շարժողական և հյութազատական գործունեությունը։

Ազդելով կենտրոնական նյարդային համակարգում սեփական ընկալիչների վրա, առաջացնում է հագեցվածության զգացում։ Խոլեցիստոկինի-4-ը որոշ դեպքուրում օգտագործվում է մարդկանց մոտ ախորժակի նվազեցման համար։

Խոլեցիստոկինինը խթանում է թափառող նյարդի տոնուսը։

Այս հորմոնի ազդեցությունը տատանվում է տարբեր ազդեցություններից։ Օրինակ, հասուն արու առնետների մոտ այն թուլացնում է քաղցի զգացողությունը, բայց այն ավելի թույլ է ազդում, քան երիտասարդների, և ավելի շատ թույլ, քան էգերի մոտ։

Խոլեցիստոկինինը չի կարող թափանցել արյունաուղեղային պատնեշով, սակայն հիպոթալամուսի և ուղեղաբնի որոշ հատվածներ թափանցել են։

Ծանոթագրություններ 

Հորմոններ
Մարսողական հորմոններ
Ներզատաբանություն
Հեպատոլոգիա