Զիա Գյոքալփ

Զիյա Գյոքալփ (թուրք.՝ Ziya Gökalp, ծնված որպես Մեհմեդ Զիյա [Mehmed Ziya], ), թուրք բանաստեղծ, գրող, սոցիոլոգ և քաղաքական գործիչ, պանթյուրքիզմի և պանթուրանիզմի գաղափարախոս։ Երիտթուրքերի կողմից երկիրը սահմանադրական միապետության վերածելուց հետո ընդունել է Գյոքալփ («Երկնքի հերոս») անունը։

Գյոքալփն ազգային արժեքները միշտ վեր է դասել կրոնականներից՝ գտնելով, որ իսլամը վաղուց սպառել է իրեն և արգելակում է թուրք հասարակության առաջընթացը։ Յուրաքանչյուր ազգ, ըստ Գյոքալփի, պետք է զարգանա սեփական մշակույթի վրա հենվելով, հետևաբար թուրքական ազգայնականությունը պետք է հենվի թուրք մշակույթի ավանդույթների վրա։ Այդ քարոզն ուղղված էր Օսմանյան կայսրության քրիստոնյա ժողովուրդների դեմ, որոնք առաջատար դեր ունեին կայսրության տնտեսական, մշակութային-լուսավորական կյանքում։ Գյոքալփիի գլխավոր նպատակը թուրք ազգի տնտեսական գերազանցության ապահովումն էր։ Գյոքալփը գտնում էր, որ երկրի առաջադիմությունը կարելի է ապահովել թուրք գործարար մարդիկ նախապատրաստելով, արտասահմանում մեքենաներ և սարքավորումներ գնելով, երկրի տնտեսական կյանքից ոչ թուրք բուրժուազիային դուրս մղելով։ Հետագայում դարձել է Թալեաթ փաշայի տեղակալը և ձեռնամուխ եղել սեփական գաղափարների իրականացմանը։ Գյոքալփի գաղափարները տեսական հիմք հանդիսացան երիտթուրքերի համար՝ իրագործելու հայերի ցեղասպանությունը, որի ընթացքում ոչնչացվեց նաև հայ գործարար խավը, իսկ հայերի ունեցվածքը յուրացվեց թուրքերի կողմից։

1919 թվականին աքսորվել է Մալթա։

Աշխատություններ 
«Թուրքիզմի սկզբունքները»
«Թուրքական քաղաքակրթության պատմությունը»
«Կըզըլելմա» (բանաստեղծությունների ժողովածու)
«Պանթուրքիզմ, պանիսլամիզմ և մոդեռնիզմ»
«Քրդական ցեղերի պատմությունը»

Գրականություն 
 Turkay Salim Nefes 'Ziya Gökalp’s adaptation of Emile Durkheim’s sociology in his formulation of the modern Turkish nation' International Sociology May 2013 vol. 28 no. 3 335-350.
 Taha Parla։ The social and political thought of Ziya Gökalp : 1876 – 1924. Leiden 1985
 Mihran Dabag։ Jungtürkische Visionen und der Völkermord an den Armeniern, in։ Dabag / Platt։ Genozid und Moderne (Band 1), Opladen 1998. ISBN 3-8100-1822-8
 Katy Schröder։ Die Türkei im Schatten des Nationalismus. Hamburg, 2003, ISBN 3-8311-4266-1, S. 50–54
 Alexander Safaryan, Ziya Gökalp on National Education, "Iran and the Caucasus", vol.8.2, Brill, Leiden - Boston, 2004, pp. 219–229.
 Alexander Safaryan, On the History of Turkish Feminism, "Iran and the Caucasus", vol.11.1, Brill, Leiden - Boston, 2007, pp. 141–152.
 Ալեքսանդր Սաֆարյան, Զիյա Գյոքալփը և «Թյուրքականության հիմունքները», Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2012։
 Ալեքսանդր Սաֆարյան, «Տնտեսական թյուրքականությունը», էտատիզմի քաղաքականությունը Թուրքիայում և տնտեսության «թուրքացումը», Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2012։

Թուրք գրողներ
Թուրք բանաստեղծներ
Հայոց ցեղասպանություն
Ստամբուլի համալսարանի շրջանավարտներ
Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Քրդական ծագմամբ թուրքեր
Ոչ գեղարվեստական ժանրի թուրք գրողներ
Օսմանյան կայսրության անձինք
Թուրք ազգայնականներ
19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության անձինք
Պանթյուրքիստներ
Միություն և առաջադիմություն կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Մալթայի աքսորականներ
Անձինք Դիարբեքիրից
Երիտթուրքեր
Օսմանյան կայսրության գրողներ
Օսմանյան կայսրության քաղաքական գործիչներ
Սոցիոլոգներ
Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Օսմանյան կայսրության պատմություն
Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչներ