Մրիկասնկեր

Մրիկասնկեր (), բազիդիումավոր սնկերի կարգ, բարձրակարգ բույսերի մակաբույծներ՝ մրիկ կոչվող հիվանդության հարուցիչներ։ Հատկապես մեծ վնաս են պատճառում հացազգի բույսերին։ Հայտնի է մրիկասնկերի մոտ 900 տեսակ։

Կենսաբանական նկարագիր 

Ունեն բազմաբջիջ սնկամարմին, որը անբարենպաստ պայմաններում կարող է միջնապատերով բաժանվել առանձին բջիջների, մասնիկների, որոնք մեկական կամ կնձիկներով պատվում են հարթ կամ փշավոր թաղանթով և վերածվում մրիկասպորների՝ քլամիդասպորների (պատյանավորված սպոր)։

Հայաստանում 
ՀՀ-ում՝ 10 տեսակ՝
 ցորե նի փոշեմրիկ (Ustilago tritici),
վարսակի փոշեմրիկ (Ustilagozeae),
 ցորենի քարամրիկ (Tilletiatritici) և այլն։

Տարածում 
Տարածված են գրեթե ամենուրեք։ Մրիկասնկերից բույսի առանձին օրգաններ կամ մասեր քայքայվում են, վերածվում մրագույն սպորային զանգվածի (այստեղից էլ սնկերի և դրանց առաջացրած հիվանդության անվանումները)։

Բազմացում 

Բարձրակարգ, հատկապես հացահատիկային բույսերի մակաբույծներ են, առաջացնում են «մրիկ» հիվանդությունը։ Վերջիններիս ծլումից ձևավորվում են բագիդիումները՝ բազիդիոսպորներով (հապլոիդ փուլ), դրանք զուգավորվում են, և գոյացած նոր բջջից առաջանում է վարակիչ միցելիում (դիպլոիդ փուլ)։ Ըստ քլամիդասպորների ծլման եղանակի, տարբերում են մրիկասնկերի երկու ընտանիք՝
 տիլետիացեա (Tilletiaceae), ձևավորվում է միաբջիջ, կարճ բազիդիում, որի վրա գտնվում են թելանման բազիդիասպորներ, 
մյուսը՝ 
ուստիլագինացեա (Ustilaginaceae)՝ առաջացնում է բազմաբջիջ բազիդիում, որի յուրաքանչյուր բջջից առանձնացվող հավելվածների վրա գտնվում են բազիդիասպորները։

Քլամիդասպորներն առաջանում են ծաղիկների, տերևների, ցողունների, հազվադեպ՝ արմատների վրա։ Մրիկասնկերի յուրաքանչյուր տեսակի քլամիդասպորները կարող են լինել տեր-բույսի միայն որոշակի օրգաններում օրինակ՝ կարծրամրիկը (քարամրիկ) ծաղկի սերմնարանում, հատիկը վերածվում է մրիկապարկի (ցորեն, գարի, աշորա), ցողունային մրիկը՝ ցողունների վրա (ցորեն, աշորա), փոշեմրիկը քայքայում է բույսի բոլոր մասերը, բացառությամբ առանցքի, այն վերածվում է սև, փոշիացող զանգվածի, գաճաճային մրիկը՝ հատիկները վերածվում են մրիկապարկի (աշնանացան ցորեն), բշտիկավոր մրիկը ցողունի, տերևների, կողրերի վրա գոյացնում է սպորալեցուն բշտեր (եգիպտացորեն)։ Բույսերը վարակվում են ծլման (հատիկների մակերեսին, թեփուկների տակ կամ հողի վերին շերտում գտնվող սպորներից), ծաղկման և աճման (ամբողջ վեգետացիայի ընթացքում) փուլերում։

Դասակարգում 

 Anthracoideaceae
 Anthracoidea
 Cintractia
 Dermatosorus
 Farysia
 Heterotolyposporium
 Moreaua
 Planetella
 Schizonella
 Stegocintractia
 Tolyposporium
 Trichocintractia
 Cintractiella
 Farysporium
 Gymnocintractia
 Kuntzeomyces
 Leucocintractia
 Orphanomyces
 Pilocintractia
 Testicularia
 Ustanciosporium
 Melanotaeniaceae
 Exoteliospora
 Melanotaenium
 Yelsemia
 Brandpilzverwandte 
 Melanopsichium
 Moesziomyces
 Pseudozyma (Anamorphe)
 Sporisorium
 Ustilago
 Franzpetrakia
 Macalpinomyces
 Tranzscheliella
 Websdaneaceae։
 Restiosporium
 Websdanea
 incertae sedis 
 Clintamra
 Eriocaulago
 Eriomoeszia
 Eriosporium
 Geminago
 Pericladium
 Uleiella

 Գրականություն 
C.J. Alexopolous, Charles W. Mims, M. Blackwell  et al., Introductory Mycology, 4th ed.'' (John Wiley and Sons, Hoboken NJ, 2004) ISBN 0-471-52229-5

Արտաքին հղումներ 
 Catalogue of Life (CoL) 

Մակաբույծ սնկեր
Բույսերի հիվանդություններ
Բազիդիավոր սնկեր