Հառլոու Շեփլի

Հառլոու Շեփլի (Շափլի, , ), ամերիկացի աստղագետ։ ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ (1924), Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ (1946)։ Գիտական գործունեությանը զուգընթաց՝ քաղաքական ակտիվիստ է եղել ԱՄՆ-ում նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտի նախաձեռնած նոր կուրսի (New Deal) և տրումենյան արդար կուրսի (Fair Deal) ընթացքում։

Շեփլին ցեֆեիդ աստղերի միջոցով հաշվարկել է Ծիր Կաթին գալակտիկայի չափսերը և Արեգակի դիրքը դրա սահմաններում՝ կիրառելով պարալաքսը։ 1953 թվականին առաջ է քաշել «հեղուկ ջրի գոտու» իր տեսությունը, որը ներկայումս հայտնի է որպես «բնակության համար պիտանի գոտու համադրույթ»։

Կենսագրություն 

1910 թվականին ավարտել է Միսսուրի նահանգի համալսարանը (Կոլումբիա)։ 1912-1914 թվականներին աշխատել է Փրինստոնի համալսարանում, 1914-1921 թվականներին՝ Մաունթ-Վիլսոնի աստղադիտարանում։ 1921-1952 թվականներին եղել է Հարվարդի աստղադիտարանի տնօրենը։ Մեր գալակտիկայի, ինչպես նաև արտագալակտիկական աստղային համակարգերի հետազոտման՝ փոփոխական աստղերի ուսումնասիրության վրա հիմնված նոր ուղղության հիմնադիրներից է։ Մշակել է խավարուն կրկնակի աստղերի ուղեծրերի տարրերի որոշման (ամերիկացի աստղագետ Հ․ Ռասելի հետ) և մինչև հեռավոր աստղային համակարգեր ու աստղակույտեր եղած հեռավորությունների որոշման մեթոդներ, ուսումնասիրել է Մագելանի ամպերը, հետազոտել է այլ գալակտիկաների կառուցվածքային յուրահատկություններն ու տարածական բաշխումը։ Շեփլիի նախաձեռնությամբ է կազմակերպվել ասուպների ուսումնասիրությունը լուսանկարչական մեթոդներով։

Անձնական կյանք
Շեփլին 1914 թվականի ապրիլին ամուսնացել է աստղագետ Մարթա Բեթցի հետ (1890–1981), ով օգնել է նրան հետազոտական աշխատանքներում ինչպես Մաունթ Ուիլսոնում, այնպես էլ հարվարդյան աստղադիտարանում։ Նրանք ունեցել են հինգ զավակ; Դուստրը՝ Միլդրեդ Շեփլի-Մեթյուզը, գրող էր, խմբագիր, չորս որդիներից Լլոյդը մաթեմատիկոս էր, տնտեսագետ, տնտեսագիտության բնագավառում Նոբելյան մրցանակ է նվաճել 2012 թվականին դափնեկիր, Ուիլլիսն էլ դարձել է ամերիկյան տիեզերական հետազոտությունների գործակալության՝ ՆԱՍԱ-ի գործադիր խոշոր ղեկավարներից մեկը։

Թեև Հառլոու Շեփլին ագնոստիկ էր, այդուհանդերձ մեծապես հետաքրքրված էր կրոնով։

Պարգևներ
 ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի Հենրի Դրեյփերի անվան մեդալ (1926)
 Ֆրանսիայի աստղագիտական ընկերության Ժյուլ Ժանսենի անվան մրցանակ (1933)
 Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի Ռումֆորդի անվան մրցանակ (1933) 
 Թագավորական աստղագիտական ընկերության (Մեծ Բրիտանիա) ոսկե մեդալ (1934)
 Խաղաղօվկիանոսյան երկրների աստղագիտական ընկերության Բրյուսի մեդալ (1939)
 Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի Ժանսենի մեդալ (1940)
 Պիոս XI-ի մեդալ (1941) 
 Ֆրանկլինի մեդալ (1945)
 Ամերիկյան աստղագիտական ընկերության Հենրի Նորիս Ռասելի անվան մրցանակ (1950)

Հիշատակ 
Հառլոու Շեփլիի պատվին են կոչվել՝
 Լուսնի խառնարաններից մեկը
 № 1123 աստղակերպը (աստերոիդը)
 Կենտավրոսի համաստեղությունում գալակտիկաների գերկուտակումը (անգլ.՝ Shapley Supercluster).
 1908 թվականին հայտնաբերված Լիլիանա (756) աստղակերպն այդպես է կոչվել աստղագետի քրոջ պատվին։
 1917 թվականին հայտնաբերված Միլդրեդ (878) աստղակերպն այդպես է կոչվել աստղագետի դստեր պատվին։

Աշխատություններ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 
 Bok B.J. Harlow Shapley — cosmographer and humanitarian. — Sky & Teleskop, 44, 354, 1972
 Jones B.Z. and Boyd L.G. The Harvard College Observatory, Cambridge, 1971

Արտաքին հղումներ 

 Nature – Obituary

The Great Debate
Collection of  Pieces on The Great Debate

 at antwiki.org

Ամերիկացի աստղագետներ
Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ
20-րդ դարի աստղագետներ
Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ