Պեննե Թորոսյան

Պեննե Թորոսյան (), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն 
Իսկական անունը եղել է Մանուկյան Պետրոս Թորոսի, սակայն գրվել է նաև Թորոսյան Պետրոս։ Կրել է նաև Տոքտ. Պ. Պեննե և Պետրոս Ուստա Մանուկյան մականունները։ Ծնվել է 1881 թվականի նոյեմբերի 2-ին, Խար­բեր­դի նա­հանգի Խարբերդի գավառի Հյու­սեյ­նիկ (Հապուսի) գյուղում։ 1890 թվականին հայրը մահացել է և ընտանիքի հոգսը մնացել է մոր վրա։

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի վարժարանում։ 1897 թվականին ավարտել է Խարբերդի ամերիկացի միսիոներների Եփրատ վարժարանը՝ մաթեմատիկական բարձր ընդունակություններ դրսևորելով։ 1897 թվականից Արաբկիրի և Հյուսեյնիկ գյուղի դպրոցների դասատու է աշխատել։ 1903 թվականին, աշխատելուն զուգահեռ, հաջողությամբ ավարտել է ինքնաշխատությամբ ուսանած ամերիկացի միսիոներների Խարբերդի Եփրատ քոլեջը։ Շարունակել է Հյուսեյնիկ գյուղի, ապա՝ Խարբերդի սբ. Հակոբ թաղի, Թլկատինցու Կեդրոնական վարժարանի (Կարմիր քոլեջ) ուսուցիչ աշխատել։

Ցանկացել է անցնել ԱՄՆ, սակայն չի հաջողվել։ 1903-1909/1910 թվականներին ուսանել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում և փայլուն ավարտել։ Աչքի ընկնելով իր պատրաստվածությամբ՝ համալսարանի նախագահության առաջարկով, ցածր կուրսերի օգնական ուսուցիչ է աշխատել։ Բեյ­րու­թում ուսանելու ընթացքում մի քանի տարի եռանդուն համագործակցել է Սոցիալ-դեմոկրատ հնչակյան կուսակցության Բեյրութի մասնաճյուղի հետ և քաղաքում հնչակյան ուսանողական միություն կազմակերպել։

1909 թվականին գնացել է Խարբերդ, ապա անցել Եվ­րո­պա։ 1910 թվականին մասնագիտության մեջ կատարելագործվելու նպատակով մեկնել է ԱՄՆ։ Թե' Եվրոպայում և թե' ԱՄՆ-ում զբաղվել է հնչակյան գաղափարախոսության քարոզչությամբ, ապա վերադարձել և հաստատվել է Կ. Պոլսի Բերա թաղամասում։ Եղել է բարի և անշահախնդիր բժիշկ ու աղքատներին, զինվորներին, ընկերներին բուժել ձրի։ Մեծ համբավ է ունեցել ինչպես Կ. Պոլսում, այնպես էլ արաբական աշխարհում։ ՍԴՀԿ Քեոսթենջեի (Կոստանցա՝ Ռումինիայում) ընդհանուր պատգամավորական ժողովին ընտրվել է ՍԴՀԿ-ի Վարիչ մարմնի անդամ։

Եղել է Իթթիհադի դեմ ազգային-ազատագրական պայքարի անձնվեր մարտիկներից մեկը։ 1914 թվականին ճանաչված լինելով որպես Օսմանյան պետության համար վտանգավոր անձ, ի թիվս այլ հնչակյան
պարագլուխների, ձերբակալվել է և ավելի քան մեկ տարի արգելափակվել Կ.Պոլսի բանտում, որտեղ նրան խոշտանգումների են ենթարկել, պահանջել, որ մատնի ազատագրական պայքարի իր ընկերներին, պարտադրել իսլամությունն ընդունել։

1915 թվականի հու­նի­սի 15-ին, Կ. Պոլսի Սուլթան Բայազիդի հրապարակ շղթայակապ բերել են 20 հնչակյան մտավորականի, որոնց մեջ էր նաև Պեննեն։

Կարդում են մահավճռի պատճառը՝ «ազա­տագ­րա­կան ձգտում­ներ ու­նե­նա­լու հա­մար»։ Բոլորը միաժամանակ կախաղան են բարձրացվել։ Կախվելուց առաջ՝ 34 տարեկան Պեննեն բղավել է իր դահիճների երեսին.

«Դուք մեզ քսան­ներս կը կա­խէք, գիտ­ցած եղէ՜ք թէ մեր ետե­ւ էն քսան հա­զար­ն էր պի­տի գան` մեր վրէժը լուծելու»։

Գրականություն 
 Գաբամաճեան Ս., Հայաստանի կաղանդչէքը։ Մեծ Եղեռնի զոհերը իրենց պատկերներով, Կ. Պոլիս, 1919։
 Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
 Բախտիկեան Սարգիս (խմբագիր), Ոսկե գետակ, տարեգիրք, Գ. տարի, Պէյրութ, 1948։
 Ճիզմէճեան Մանուկ, Խարբերդ եւ իր զաւակները, Ֆրեզնօ, 1955։
 Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
 Պատմութիւն Ս. Դ. Հնչակեան կուսակցութեան, 1887-1963, Բ. հատոր, խմբագիր՝ Արսէն Կիտուր, Պէյրութ, 1963։
 Սահակյան Լիլիկ, Ոճրագործները չխնայեցին նույնիսկ մարդու կյանքը փրկողներին, «Առող­ջա­պա­հու­թյուն», Երևան, 1965, թ.
 Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
 Հիւսէյնիկ, խմբագիր՝ Կ. Ահարոնեան, Պոսթըն, 1965։
 Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
 Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործության պատմությունից, Երևան, 1990։
 Հովակիմյան Բախտիար, Հայոց ցեղասպանության նահատակ գործիչների ծածկանուններ, Ե., 2002։
 Գալաճյան Հ., Ոդիսևս աքսորական, Հուշեր, Երևան, 2004։
 Խաչատրյան Լուսինե և Բաբլումյան Արփինե (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երևան, 2004։
 Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 01-11-2012

Աղբյուրներ 
 

Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի շրջանավարտներ
Հայ բժիշկներ