Աբուլ Ղարաթ Թալայի

Աբուլ Ղարաթ Թալայի իբն Ռուզզիք, մականունը՝ Մելիք ալ–Սալիհ (, ամբողջական անունը բոլոր տիտղոսներով՝ Աբուլ Ղարաթ Ֆարիս ալ-Մուսլիմ ալ-Մալիք ալ Սալիհ Թալայի իբն Ռուզզիք ալ-Ղասանի ալ Արմանի, ), արաբ բանաստեղծ և Ֆաթիմյան խալիֆայության ռազմական ու պետական գործիչ, ծագումով հայ։

Եղել է Եգիպտոսի Մունիեթ–Բեն (Մինիա) նահանգի կառավարիչը։ 1154 թ.-ին գրավել է Կահիրեն, դարձել երկրի բացարձակ տերը՝ վեզիրը։ Նրա անվան հետ են կապված մի շարք կառույցներ, այդ թվում Բաբ–Զավիլայի մզկիթը (Կահիրեի մոտ)։ 1161 թվականին առեղծվածային հանգամանքներում սպանվել է, որից հետո վեզիրի պաշտոնում նրան փոխարինել է իր որդին՝ Ռուզզիք իբն Թալային։ Ուսումնասիրողներից շատերի կարծիքով Աբուլ Ղարաթ Թալային եղել է Ֆաթիմյան խալիֆայության վերջին հզոր վեզիրը, ում կառավարման օրոք պետության ներսում վերահաստատվել է կայունությունը, խալիֆայությունը հաջողությամբ հետամուտ է եղել իր շահերին միջերկրածովյան տարածաշրջանի արևելյան հատվածում և կարողացել է ընդարձակել իր տիրապետության տակ գտնվող տարածքները։ Թիերի Բիանկիսը նրան բնորոշել է որպես Ֆաթիմյան պատմության վերջին մեծ ղեկավարի, ով ձգտել է վերակերտել հզոր Եգիպտոս, որն ի զորու կլիներ առաջ տանելու իր ինքնուրույն արտաքին քաղաքականությունը։
 
Աբուլ Ղարաթ Թալայիի բանաստեղծություններից պահպանվել են միայն հատվածներ։ Հավաքել է նաև Իմամ Ալիի մասին զրույցները («Համառներին ընդդիմախոսելու հենարան»)։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Իպն Խալլիքան, Վեֆայաթ Էլ–Սայան, թրգմ. Գ. Մըսրլյան, Գահիրե, 1935
 Մըսրլյան Գ., Ականավոր հայեր Եգիպտոսի մեջ, Գահիրե, 1947
 Մամուր–Ֆաթիմի Գ., Միջնադարյան մի հայազգի զորավարի ու բանաստեղծի մասին, «Տեղեկագիր ՀՍՍՀ ԳԱ, հաս. գիտ.», 1956, № 5

Արաբ բանաստեղծներ
Միջնադարի եգիպտահայեր
12-րդ դարի հայեր
Շիա մուսուլման հայեր