Նապաստականմաններ

Նապաստականմաններ  (), կաթնասունների դասում ներառած կենդանատեսակների կարգ։ Փոքրաքանակ կարգ, որում ներառվում են մոտ 91 տեսակներ, որոնցից 30-ը խոտադիրներն են, 32-ը նապաստակներ, իսկ 29-ը ճագարներ։

Այս կարգը ներառում է 2 ընտանիք՝ նապաստակներ և խոտադիրներ։ Այս կարգի մեջ դասվող կենդանիներից են նապաստակները, ճագարները, և խոտադիրները։ Նրանց մեծամասնությունը շատ արագ է վազում, ցատկելով, ետևի թաթերով առաջ հրելով մարմինը։ Վազքի տեմպի արագությունը օգնում է խուսափել գիշատիչ գազաններից։ Այս կենդանիների սնունդը բազմազան է, թեև հիմնական մասը բուսական ծագմամբ սնունդն է։

Հայաստանում տարածված է այս կարգին պատկանող 2 տեսակ։ Տեսակներից մեկը դա նապաստակների ընտանիքին պատկանող՝ գորշ նապաստակն է։ Իսկ երկրորդ տեսակը դա խոտադիրիների ընտանիքին պատկանող՝ շեկլիկ խոտադիրն է։

Արտաքին տեսք 

Մարմնի երկարությունը 30—60 սմ է, հազվադեպ՝ դրանից ավելի։ Ականջները երկար են՝ ոչ կարճ, քան գլխի երկարության 50%-ը։ Ետևի ոտքերը մեծամասնության մոտ ակնհայտորեն երկար են առջևի թաթերից։ Պոչը շատ կարճ է։ Մարմինը մեծ մասի մոտ սեղմված է կողային հատվածներում։ Մազածածկույթը բազմազան է։ Շատ տեսակների մոտ մազերի երկարությունը, խտությունը և գույնը փոփոխվում է եղանակային պայմաններին զուգընթաց։ Գունավորումն ամբողջությամբ գորշավուն է, մոխրագույն։

Ոչ մեծ չափերով, կարճ պոչով կամ առանց պոչի կենդանի է։ Արտաքին տեսքով շատ նման են կրծողներին։ Նրանց ատամները որոշակի նմանություններ ունեն կրծողների ատամների հետ։ Կրծողներից նապաստականմանները տարբերվում են նրանով, որ վերին ծնոտի վրա ունեն ոչ թե 1, այլ՝ 2 զույգ կտրիճներ։ Երրորդ զույգ կտրիճները նապաստականմանների մոտ թույլ է զարգացած։ Նապաստականմանների ատամները զուրկ են արմատներից։

Դասակարգում 
 Ընտանիք Leporidae Fischer de Waldheim 1817
 Ենթաընտանիք extinction|† Archaeolaginae
 Ցեղ†Archaeolagus Dice 1917
 Ցեղ† Hypolagus Dice 1917
 Ցեղ†Notolagus Wilson 1938
 Ցեղ†Panolax Cope 1874
 Ենթաընտանիք Leporinae Trouessart 1880
 Ցեղ†Alilepus Dice 1931
 ՑեղPygmy Rabbit
 ՑեղBushman Rabbit
 ՑեղHispid Hare Blyth 1845
 ՑեղHare Linnaeus 1758
 ՑեղNesolagus Forsyth Major 1899
 ՑեղEuropean Rabbit Lilljeborg 1874
 Ցեղ†Nuralagus rex Lilljeborg 1874
 ՑեղAmami Rabbit Lyon 1904
 Ցեղ†Pliolagus Kormos 1934
 Ցեղ†Pliosiwalagus Patnaik 2001
 ՑեղPoelagus
 Ցեղ†Pratilepus Hibbard 1939
 ՑեղPronolagus Lyon 1904
 ՑեղVolcano Rabbit Merriam 1896
 Ցեղ†Serengetilagus Dietrich 1941
 ՑեղSylvilagus Gray 1867
 Ենթաընտանիք† Palaeolaginae Dice 1929
 Tribe †Dasyporcina Gray 1825
 Ցեղ†Coelogenys Illiger 1811
 Ցեղ†Agispelagus Argyropulo 1939
 Ցեղ†Aluralagus Downey 1968
 Ցեղ†Austrolagomys Stromer 1926
 Ցեղ†Aztlanolagus Russell & Harris 1986
 Ցեղ†Chadrolagus Gawne 1978
 Ցեղ†Gobiolagus Burke 1941
 Ցեղ†Lagotherium Pictet 1853
 Ցեղ†Lepoides White 1988
 Ցեղ†Nekrolagus Hibbard 1939
 Ցեղ†Ordolagus de Muizon 1977
 Ցեղ†Paranotolagus Miller & Carranza-Castaneda 1982
 Ցեղ†Pewelagus White 1984
 Ցեղ†Pliopentalagus Gureev & Konkova 1964
 Ցեղ†Pronotolagus White 1991
 Ցեղ†Tachylagus Storer 1992
 Ցեղ†Trischizolagus Radulesco & Samson 1967
 Ցեղ†Veterilepus Radulesco & Samson 1967
 Tribe incertae sedis
 Ցեղ†Litolagus Dawson 1958
 Ցեղ†Megalagus Walker 1931
 Ցեղ†Mytonolagus Burke 1934
 Ցեղ†Palaeolagus Leidy 1856
 Ընտանիք Ochotonidae Thomas 1897
 Ցեղ†Alloptox Dawson 1961
 Ցեղ†Amphilagus Tobien 1974
 Ցեղ†Bellatona Dawson 1961
 Ցեղ†Cuyamalagus Hutchison & Lindsay 1974
 Ցեղ†Desmatolagus Matthew & Granger 1923
 Ցեղ†Gripholagomys Green 1972
 Ցեղ†Hesperolagomys Clark et al. 1964
 Ցեղ†Kenyalagomys MacInnes 1953
 Ցեղ†Lagopsis Schlosser 1894
 ՑեղOchotona Link 1795
 Ցեղ†Ochotonoides Teilhard de Jardin & Young 1931
 Ցեղ†Ochotonoma Sen 1998
 Ցեղ†Oklahomalagus Dalquest et al. 1996
 Ցեղ†Oreolagus Dice 1917
 Ցեղ†Piezodus Viret 1929
 Ցեղ†Russellagus Storer 1970
 Ցեղ†Sinolagomys Bohlin 1937
 Ցեղ†Titanomys von Meyer 1843
 Ընտանիք† Prolagidae Gureev, 1962
 Ցեղ†Prolagus Pomel 1853
 Ընտանիքincertae sedis
 Ցեղ†Eurolagus Lopez Martinez 1977
 Ցեղ†Hsiuannania Xu 1976
 Ցեղ†Hypsimylus Zhai 1977
 Ցեղ†Lushilagus Li 1965
 Ցեղ†Shamolagus Burke 1941

Ծանոթագրություններ 

Կաթնասուններ
Նապաստականմաններ