Հակամիզամուղային հորմոն

Հակամիզամուղային հորմոն (ՀՄՀ, վազոպրեսին), հիպոթալամուսի առջևի կորիզներում սինթեզվող և նեյրոհիպոֆիզից արտադրվող հորմոն։ Մասնակցում է ջրաաղային փոխանակությանը։ Կաթնասունների ու թռչունների մոտ արգինին-վազոպրեսինն է, իսկ խոզերի և վարազների մոտ՝ լիզին-վազոպրեսինը։ ՀՄՀ-ի հիմնական թիրախ-օրգանները երիկամներն են ու արյունատար անոթները։ ՀՄՀ-ի ազդեցությամբ նվազում է արտադրվող մեզի քանակը, մեծանում է դրա խտությունը, բարձրանում արյան ճնշումը։ Կիսատրոհման պարբերությունը 16-24 րոպե է։

Նշանակություն 
ՀՄՀ-ի հիմնական ընկալիչները գտնվում են նեֆրոնների հեռադիր ոլորուն և հավաքող խողովակներում, որտեղ հորմոնը մեծացնում է ջրի հետներծծումը։

ՀՄՀ-ի պարունակությունն ավելի մեծ է չոր բնակլիմայական տարածքներում ապրող կենդանիների՝ օրինակ՝ ուղտերի մոտ, և հակառակը, քիչ է բարձր խոնավության պայմաններում ապրող կենդանիների մոտ։ 
ՀՄՀ-ն մեծացնում է նաև ներքին օրգանների հարթ մկանների լարվածությունը։ Այն մեծ քանակներով նեղացնում է նախամազանոթային զարկերակիկները, որի հետևանքով բարձրանում է ծայրամասային անոթային դիմադրությունն ու արյան ճնշումը։ Այստեղից էլ առաջացել է դրա երկրորդ անունը՝ վազոպրեսին։ Ոչ կաթնասուն ողնաշարավորների նեյրոհիպոֆիզից արտադրվում և այդ նույն ֆունկցիաները կատարում է վազոտոցին հորմոնը։

ՀՄՀ-ն մասնակցում է նաև արյան մակարդմանը, քանի որ լյարդում խթանում է արյան մակարդման որոշ գործոնների, հատկապես՝ VIII գործոնի արտադրությունն ու թրոմբոցիտների միացքավորումը (ագրեգացիան)։

ՀՄՀ-ի ընկալիչներ կան նաև ուղեղում։ ՀՄՀ-ն մասնակցում է հիշողության մեխանիզմներին, ակտիվացնում է ծարավի կենտրոնը և մասնակցում է ջուր խմելու վարքի ձևավորմանը, սոցիալական և սեքսուալ վարքին։

Այս հորմոնը բարձրացնում է ագրեսիվությունը, մասնակցում է կենդանիների հայրական բնազդի և տղամարդկանց «հայրական սիրո» ձևավորմանը։
ՀՄՀ-ն քիմիական կազմով նման է օքսիտոցինին, ուստի մեծ քանակների դեպքում կարող է կապվել վերջինիս ընկալիչներին և մեծացնել արգանդի լարվածությունը, խթանել կծկումներն ու նեղացնել անոթները։

Ընկալիչներ 
ՀՄՀ-ի նկատմամբ կան 2 տեսակի ընկալիչներ՝ V1 և V2։ V1 ընկալիչները տեղակայված են արյունատար անոթների հարթ մկաններում։ Արդյուքնում բարձրանում է ներբջջային Ca-ի խտաստիճանը, առաջանում է մկանների կծկում և անոթների նեղացում։
 
V2 ընկալիչները տեղակայված են նեֆրոնների հեռադիր և հավաքող խողովակներում։ Սրանց և հորմոնի փոխազդման շնորհիվ ուժեղանում է թաղանթային սպիտակուց ակվապորին-2-ի սինթեզն ու դրա տեղակայումը խողովակների թաղանթի ապիկալ մասում՝ ձևավորելով ջրի անցուղիներ։ V2 ընկալիչներն ավելի զգայուն են ՀՄՀ-ի նկատմամբ, այդ պատճառով V1 ընկալիչներով հարուցված անոթասեղմիչ ազդեցություններն ի հայտ են գալիս ՀՄՀ-ի բարձր խտաստիճանների դեպքում միայն։

ՀՄՀ-ի անբավարար արտադրությունը նպաստում է ոչ շաքարային շատամիզության առաջացմանը, որն ուղեկցվում է անհագ ծարավով և շատախմությամբ։ Հիվանդ մարդն այս դեպքում օրական կարող է կորցնել 10-15 լ մեզ։

Ծանոթագրություններ 

Հորմոններ