Թեհրան-43

Թեհրան-43 (ԽՍՀՄ, Ֆրանսիա, Շվեյցարիա, Իսպանիա, 1981), դետեկտիվ ֆիլմ, «Մոսֆիլմ», «Mediterranee Cinema», «Pro Dis Film» ստուդիաների համատեղ աշխատանք։ Հեռուստատեսային տարբերակն անվանվում է «Մահափորձ».

Սյուժե 
Իրադարձությունները կատարվում են երկու տարբեր ժամանակներում՝ 1943 թվականին և 1970 թվականին։ Ֆիլմը պատմում է Անդրեյ Բորոդինի (Իգոր Կոստոլևսկի) և ռուսական արմատներով ֆրանսուհի, պարսկերենի թարգմանչուհի Մարի Լունի (Նատալյա Բելոխվոստիկովա) սիրո պատմության մասին։

Ֆիլմի առանցքում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ երեք տերությունների՝ ԽՍՀՄ-ի, ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի ղեկավարների Թեհրանում կայանալիք հանդիպումն է, որի ժամանակ գերմանացիները ծրագրավորում են սպանել նրանց և դրանով խանգարել նրանց միջև կայանլիք համաձայնությունն ու փոխել պատերազմի ընթացքը։

Խորհրդային հետախույզների, որոնցից մեկը Անդրեյն է, նպատակն է հանդիսանում հանդիպման անվտանգության ապահավումը։ Նրանց ջանքերով ահաբեկչությունը կանխվում է։ Սակայն մահափորձի կազմակերպման ղեկավարին և նրա գլխավոր օգնակնին (Մաքս Ռիշար, դերակատար՝ Արմեն Ջիգարխանյան) հաջողվում է փախչել։

1970-ական թվականներին պատահաբար հայտնաբերվում է վերոհիշյալ իրադարձությունների մասին պատմող ֆիլմի ժապավենը, քանի որ Մաքս Ռիշարը որոշում է աճուրդի հանել այն՝սեփական հիշատակարանի հետ միասին։ Նախկին մարդասպանը Փարիզում թաքնվում է իր գեղեցիկ երիտասարդ հարեւան Ֆրանսուզի հետ (Կլոդ Ժադ) ։ Երիտասարդ կինն ունի իր սեփական գաղտնիքները։ Իմանալով այդ մասին, ահաբեկչական խմբի ղեկավարը փորձում է ձեռք բերեն այն և վերացնել վկաներին՝ Մաքսին և Մարիին։ Անդրեյ Բորոդինն իմանալով աճուրդի մասին, մեկնում է Ֆրանսիա, փորձելով միաժամանակ գտնել Մարիին, որին կորցրել էր Թեհրանում կատարվելիք իրադարձությունների հորձանուտում։ Ցավոք, ամեն ինչ շատ ուշ է լինում, քանի որ Մարիին հանդիպելուց հետո վերջինս վթարի է ենթարկում և մահանում։

Ֆիլմում հնչող երգը՝ «Հավերժական սեր» ( ) Շառլ Ազնավուրի կատարմամբ դառնում է հանրահռչակ և սիրո մասին ամենասիրված երգերից մեկը։

Փաստեր
 Այն, որ գերմանացիներն ուզել են իսկապես խոչնդոտել Թեհրանի կոնֆերանսը, փաստ է։ Սա կանխվել է խորհրդային հետախույզների միջոցով։.
 Ֆիլմի շատ հատվածներ նկարահանվել են Բաքվում, որի որոշ թաղամասեր նման են եղել Թեհրանին։.
 Ֆիլմում հետախույզների մասին պատվող դրվագներն իրական են, քանի որ այդ ժամանակ Թեհրանում է եղել և անմիջական մասնակցություն է ունեցել այդ իրադարձությունների հայազգի, խորհրդային թերևս ամենաճանաչված հետախույզներից մեկը՝ Գևորգ Վարդանյանը։

Գլխավոր դերերում 
 Նատալյա Բելոխվոստիկովա` մադամ Մարի Լունի, մադմուազել Նատալի Լունի, Նատալիի տատիկ
 Իգոր Կոստոլևսկի`Անդրեյ Բորոդին, հետախույզ
 Ալեն Դելոն` Ժորժ Ֆոկե ոստիկանության տեսուչ
 Արմեն Ջիգարխանյան` Մաքս Ռիշար, նախկին նացիստ մարդասպանը
 Կլոդ Ժադ` Ֆրանսուազ, երիտասարդ կին-ահաբեկիչ
 Կուրդ Յուրգենս` Լեգրան, Մաքս Ռիշարի փաստաբան
 Ալբերտ Ֆիլոզով` ահաբեկչական խմբի ղեկավար Շերներ
 Ժորժ Ժերե` Դենիս Փյու սխալ լուսանկարիչ
 Նիկոլայ Գրինկոն` Հերմոլին Անդրեյի պետը
 Գլեբ Ստրիզենով` Ջերարդ Սիմոն, փաստաբան

Նկարահանող խումբ 
 Սցենարիստներ` Ալեքսանդր Ալով, Միխայիլ Նաումով, Միխայիլ Շատրով
 Ռեժիսորներ՝ Ալեքսանդր Ալով, Միխայիլ Նաումով
 Օպերատոր՝ Վալենտին Ժելեզնյակով
 Բեմադրող նկարիչներ՝ Եվգենի Չերնաև, Վլադիմիր Կիրս
 Կոմպոզիտորներ՝ Ժորժ Կառվարենց, Մովսես Վայնբերգ
 Երգ՝ Հավերժական սեր ()
 Երաժշտություն՝ Ժորժ Կառվարենց
 Բառեր՝ Շառլ Ազնավուր
 Կատարող՝ Շառլ Ազնավուր
 Դիրիժոր՝ էմին Խաչատրյան

Պարգևներ
 1981 թվականի Համամիութենական կինոփառատոնի գլխավոր մրցանակ
 1981 թվականի Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնի ոսկե մրցանակ
 1981 թվականի Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնի «Родина» ընկերության մրցանակ

Արտաքին հղումներ 
 «Но жизнь торжествует» Андрей Зоркий / «Советский экран» № 5, 1981 год, стр. 2-3

Ծանոթագրություններ 

1981 ֆիլմեր
Խորհրդային ֆիլմեր
Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին
Իսպանական ֆիլմեր
Ֆրանսիական ֆիլմեր
«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Ռուսերեն ֆիլմեր
1980-ականների դրամա ֆիլմեր
Ֆիլմեր Փարիզի մասին
Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր