Ներըմբռնում

Ներըմբռնում (ինտուիցիա, , թարգմանաբար նշանակում է ուշադիր նայում եմ, ուսումնասիրում եմ), իրերը, երևույթները, գաղափարները անմիջական (արտաքին կամ ներքին) հայեցողության միջոցով հասկանալու, ըմբռնելու իմացական գործընթացը, որի ընթացքում նախնական, տրամաբանական կշռադատության և ապացուցման կարիք չի զգացվում։

Ներըմբռնման նկարագիրը 
Դա խնդրի լուծման վայրկենական հայտնագործումն է։ Ներըմբռնման մեխանիզմը ըմբռնողականության մեխանիզմն է՝ մի տարբերությամբ. եթե ըմբռնողականությունը պահանջում է մտային պատկերների հետ աշխատել, ներըմբռնումը ակնթարթորեն ընկալում է իրադրությունը լուծման հետ միասին և ամբողջապես՝ որպես մի պատկեր։

Ներըմբռնումը տրամաբանական մտածողությունից տարբերվում է նրանով, որ խնդրի լուծման այսպիսի գործընթացը զուգահեռ է, իսկ տրամաբանականը՝ հաջորդական։ Դրա համար էլ ներըմբռնումը անհամեմատ ավելի արագ է աշխատում։

Հասկանալի է, որ ոչ բոլորն են օժտված ներըմբռնմամբ։ Վաղուց ի վեր համարվել է, որ ներըմբռնումը հատուկ է միայն ընտրյալներին, և մինչ օրս շատերը այդպես էլ կարծում են։ Մյուսները, ընդհակառակը, համոզված են, որ ներըմբռնմամբ օժտված է ցանկացած մարդ, սակայն մարդիկ տարբեր ձևերով են դրանից օգտվում։

Տեսակներ 
Առանձնացնում են ներըմբռնման երկու հիմնական տեսակ՝
 զգայական ներըմբռնում, իմացության օբյեկտները զգայարանների միջոցով անմիջականորեն ընկալելիս, ստացված հստակ ըմբռնումն է, իմաստավորված ընկալումը, որն ապահովող մտածական գործընթացները ու ապերցեպցիան չեն գիտակցվում,
 ինտելեկտուալ (բանական), որն արդեն զուտ ներհոգեկան գործընթաց է և ընթանում է առանց իմացության օբյեկտների անմիջական արտաքին ընկալման։

Ներըմբռնման այս տեսակի բնորոշ տարբերակներից է գիտակցության «փայլատակումը» կամ «մտաճառագայթումը», որը երբեմն դիտվում է ստեղծագործական գործընթացում։ Ինտուիտիվ իմացության գործընթացում չեն գիտակցվում արտացոլող երևույթների շատ առանձնահատկություններ և այն մտավոր գործողությունները, որոնց շնորհիվ ստացվում է գիտակցվող արդյունքը։

Որպես հոգեկան գործընթաց՝ ներըմբռնումը հոգեկանի ենթագիտակցական մակարդակում կազմավորված իմացական արդյունքների (մտքերի, մտապատկերների զուգորդությունների) անցումն է գիտակցության ոլորտը։ Այն դեպքերում, երբ ներըմբռնումը հանդես է գալիս որպես խնդրահարույց իրադրությունները հաղթահարելու, կռահումներ ու կանխատեսումներ կատարելու երևույթ, սերտորեն կապված է լինում երևակայության հետ։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 

Հոգեբանություն
Հոգեբանական հասկացություններ
Փիլիսոփայական եզրեր
Մետաֆիզիկայի հասկացություններ
Գոյաբանություն