ՀՀ կրթության պատմություն

ՀՀ կրթության պատմությունը։
Մինչև հայոց գրերի և հայալեզու
դպրոցների ստեղծումը Հայաստանում
գործել են հունական, մասամբ նաև ասորական ուսուցմամբ դպրոցներ։ Դրանք ազգային
դպրոցներ չէին, բայց նպաստել են հայ
դպրության զարգացմանը։

Կրթության ժամանակաշրջանը

Կրթությունը հնագույն ժամանակներից մինչև 19-րդ դարը 

Հայոց դպրոցի բուն պատմությունն
սկսվել է հայոց գրերի ստեղծումով (405),
որից անմիջապես հետո Մեսրոպ Մաշտոցը Սահակ Պարթևի աջակցությամբ
ձեռնամուխ է եղել կրթատների բացմանը։ Առաջին դպրոցը (վարդապետարան)
բացել է Վաղարշապատում (գոյատևել է
մինչև 51 թվականը), այնուհետև դպրոցներ է
հիմնել Հայաստանի այլ վայրերում, այդ
թվում՝ Արցախում, առաջինը՝ Ամարասում։ Մեսրոպյան դպրոցներում դասավանդվել են հայոց լեզու, երգ, երաժշտություն, գրչության արվեստ և այլն։ Խոշոր դպրոցները միաժամանակ եղել են գրչության
կենտրոններ, ունեցել են ձեռագրատներ։
Գործել են նաև որոշակի թեքումով (գրիչների, թարգմանիչների) դպրոցներ։

Դպրոցներում նախապես դասավանդվել են Սուրբ Գիրքը, վարքաբանություն և եռյակ գիտությունները (քերականություն, ճարտասանություն, դիալեկտիկա), ապա նաև աստղաբաշխություն,
բարոյագիտություն, թվաբանություն և այլն։
Ավելի ուշ Դավիթ Անհաղթը (5-րդ դարում) առաջարկել է քառյակ գիտությունների (թվաբանություն, երկրաչափություն, աստղագիտություն և երաժշտություն) ուսուցում
բարձր տիպի դպրոցներում։ Այն իրականացրել է Անանիա Շիրակացին (7-րդ դարում)՝
ստեղծելով հայ աշխարհիկ առաջին
գիտական դասագիրքը՝ «Քննիկոնը» (ընդգրկված էին «Յոթ ազատ արվեստները»)։
8-9-րդ դարերում վերելք են ապրել Սյունյաց
դպրոցը, Գեղարքունիքի գավառի Մաքենյաց ուխտը և այլն։

19-րդ դարի և 20-րդ դարի սկզբի կրթություն 

19-րդ դարի և 20-րդ դարի սկզբի կրթությունը
ճակատագրի բերումով 2 հատվածի
բաժանված Հայաստանում հայ ժողովուրդն ստիպված իր մշակույթը զարգացրել է հասարակաքաղաքական տարբեր պայմաններում։ Արևելյան Հայաստանի միացումը Ռուսաստանին հնարավորություններ է
ստեղծել, որ հայկական մշակույթն ավելի սերտորեն առնչվի ռուսների հետ։ Արևմտահայ
հատվածն ավելի շատ կրել է եվրոպական,
հատկապես՝ ֆրանսական մշակույթի ազդեցությունը։ Հայ ժողովրդի մի խոշոր հատված, ապրելով աշխարհի տարբեր երկըրներում և կրելով նրանց մշակութների
ազդեցությունները, նույնպես ստեղծել է
մշակութային մնայուն արժեքներ։ 19-րդ դարասկզբի հայ առաջավոր կրթօջախներից էին Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը (1815-1921), Աստրախանի Աղաբաբյան (1810, 20-րդ դարի սկզբին վերածվել է
գիմնազիայի, 1918 թվականին՝ հայկական աշխարհիկ
դպրոցի) և Թիֆլիսի Ներսիսյան (1824-
1925) դպրոցները, Վենետիկի Մուրատ-
Ռափայելյան և Ձմյուռնիայի Մեսրոպյան
վարժարանները։ Արևելահայ կրթական գործում
կարևոր էր Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի
դերը։ Նրա շրջանավարտները մեծապես
նպաստել են հայ գրականության, հրապարակախոսության, թատրոնի, գեղանկարչության,
երաժշտության զարգացմանը։

Կրթությունը Հայաստանում