Պղնձի հանքանյութեր

Պղնձի հանքանյութեր, պղինձ պարունակող բնական միներալային ագրեգատներ, որոնցից մետաղի արդյունաբերական կորզումը տնտեսապես շահավետ է։ Պղինձ պարունակող ավելի քան 170 միներալներից միայն 10-17 ունեն արդյունաբերական նշանակություն։

Գլխավոր արդյունաբերական միներալներն են՝ 
խալկոպիրիտը, 
բոռնիտը, 
խալկոզինը, 
կովելինը։
Որոշ նշանակություն ունեն. 
տենանտիտը, 
տետրաէդրիտը, 
էնարգիտը։ 
Օքսիդացման զոնայում տարածված են.
 պղնձի կարբոնատները, 
սուլֆատները, 
սիլիկատները (մալաքիտ, ազուրիտ, քրիզոկոլա, խալկանթիտ և այլն)։ Հանքանյութերում պղնձի միներալները ուղեկցվում են ոչ հանքային (քվարց, բարիտ, անհիդրիտ) և երկաթի ու գունավոր մետաղների որոշ, միներալներով (պիրիտ, պիրոտին, սֆալերիտ և այլն)։

Ծագում 

Պղնձի հաանքանյութերը ծագմամբ բազմազան են․ հայտնի են՝ 
 մագմատիկ ծագման պղինձնիկելային լիքվացիոն հանքանյութեր, տեղադրված գաբրո-նորիտներում և այլ հիմքային կազմի հրային ապարներում (Սադբերին՝ Կանադայում), 
 սկառնային հանքանյութեր կրաքարերի և գրանիտոիդային ապարների կոնտակտներում (Տուրայի հանքավայրը՝ Ուրալում, Բիսբին և Մորենսին՝ ԱՄՆ-ում),

բարձր ջերմաստիճանի հիդրոթերմալ պղինձտուրմալինային և պղինձանագային հանքանյութեր՝ կապված մերձմակերեսային ինտրուզիվների և հրաբուխների արմատային մասերի հետ (Մեծ ձորը՝ Հայաստանում, Ակենոբեն՝ Ճապոնիայում, Տելեմարկենը՝ Նորվեգիայում),
 միջին ջերմաստիճանի հիդրոթերմալ հանքանյութեր, որոնք ստորաբաժանվում են երեք ֆորմացիայի՝ 
ցանավոր և երակիկացանավոր հանքանյութեր (Կոունրադը՝ Ղազախստանում, Ալմալիկը՝ Ուզբեկստանում, Բինհեմը՝ ԱՄՆ-ում և այլն)․ այս ֆորմացիային բաժին է ընկնում պղնձի համաշխարհային հանույթի 50-60%, 
հրաքարային հանքանյութեր՝ կապված հրաբխածին-նստվածքային հաստվածքների հետ (Ուրալի հրաքարային հանքավայրերը՝ Դեգտյարկան, Կալատան, Բլյավան, Սիբայը, Ուչալին են, Ալավերդին, Շամլուղը՝ Հայաստանում, Ռիո Տինտոն՝ Իսպանիայում, Էրգանի Մադենը՝ Թուրքիայում և այլն), 
 սուլֆիդային հարուստ հանքանյութերի երակներ (պիրիտ-խալկոպիրիտային, Ղափանը՝ Հայաստանում, Էնարգիտային Բյուտը՝ ԱՄՆ-ում),
 ցածր ջերմաստիճանի հիդրոթերմալ հանքանյութեր՝ ներկայացված 
պղնձաբեր ավազաքարերի շերտերով (Ջեզկազգանը՝ Ղազախստանում) 
 բնածին պղնձով ցեոլիտների հետ (Վերին լիճը՝ ԱՄՆ-ում),
 ինֆիլտրացիոն հանքանյութեր (Նաուկատը՝ Միջին Ասիայում, Բոլիվիայի որոշ հանքավայրերը), 
 նստվածքային ծագման պղնձաբեր թերթաքարերի ֆորմացիա (Մանսֆելդը՝ Գերմանիայում)։

Համաշխարհային պաշարներ 

Պղնձի համաշխարհային պաշարներն ըստ հանքանյութերի ֆորմացիաների բաշխվում են հետևյալ կերպ՝ 
երակիկացանավոր հանքանյութերը պարունակում են պաշարների 42%, 
պղնձաբեր ավազաքարերը՝ 28%,
 հրաքարային հանքանյութերը՝ 10%,
 քվարցսուլֆիդային երակները՝ 10%,
 մագմատիկական պղինձնիկելային հանքանյութերը՝ 4%, 
սկառնային հանքավայրերը՝ 3% և այլտիպի հանքանյութերը՝ 3%։

Տես նաև 
Օգտակար հանածոներ

Միներալներ