Գործունեության արդյունքների վերլուծություն

Հոգեդիագնոստիկայում կիրառվող տվյալների ստացման մեթոդ է, որը հնարավորություն է տալիս մարդու գործունեության արդյունքի՝ փաստաթղթային ու նյութական աղբյուրների որակական և քանակական վերլուծություն իրականացնել։ Հանդիպում է նաև մեթոդի «պրաքսիմետրիկ», «արխիվային ուսումնասիրման» կամ «արխիվային մեթոդ» անվանումները։ Սրանք առավել տարածված են անգլալեզու գրականության մեջ։

Ընդհանուր տեղեկություններ 

Պրաքսիմետրի մեթոդը հաճախ կիրառվում է այն վարկածների ստուգման համար, որոնք ստացվել են առավել վաղ հավաքված տեղեկատվությունից կամ մտնում են ընդհանուր տվյալների բազա։ Հաճախ այն կիրառվում է խոշոր հետազոտական պրոեկտներում, որպես օժանդակ մեթոդ։ Առավել լայն կիրառում է ստացել հետևյալ հոգեբանական ոլորտներում՝

 Հոգեբանության պատմություն
 Անթրոպոհոգեբանություն
 Անձի հոգեբանություն
 Ստեղծագործության հոգեբանություն
 Կլինիկական հոգեբանություն

Օրինակ ստեղծագործության հոգեբանության համար այս մեթոդը հիմնաքարային է, իսկ կլինիկական հոգեբանությունում այն կիրառվում է հիվանդների գրած տեքստերի կամ նկարների վերլուծության համար։ Նեյրոհոգեբանության ոլորտում ներկայացուցչական օրինակ է Ա․ Ռ․ Լուրիայի հետազոտությունը, որ հիմնված էր ձախ կիսագնդի ախտահարում ունեցող մարդու օրագրային գրառումների և նկարների մեկնաբանման և նկարագրման վրա։ Այս հետազոտության արդյունքները նա ամփոփել է «Կորած և վերադարձված աշխարհ» աշխատության մեջ։
Տվյալ մեթոդի նշանակալիությունը երևում է նամանավանդ այն դեպքերում, երբ հոգեբանները ստուգում են առաջադրված հիպոթեզները, բայց կառավարել փոփոխականներն անկարող են։

Առավելություններ և թերություններ

Արխիվային հետազոտությունների առավելություններ 

 Ժամանակակից պայմաններում հասու է տեղեկությունների հսկայական ծավալ, որ ապահովում է հետազոտման համարյա անսպառ հնարավորություններ(գրադարաններ, տվյալների բազաներ, համացանց)։
 Արխիվային հետազոտություններ կարող են համաձայնեցվել լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքների հետ, որ մեծացնում է արտաքին վալիդության չափը։
 Ֆիքսված արխիվային տվյալն արդեն իսկ ֆիքսված է, այստեղ չկա անհատական սոցիալական ցանկալիության գործոնը։

Արխիվային հետազոտությունների թերություններ 

 Առկա տվյալներում կարևոր ինֆորմացիան կարող է բացակայել կամ ռեպրեզենտատիվ չլինել։
 Տեղեկությունների հավաքագրման ժամանակ հեշտ է սխալվել և ընտրել հենց այն տեղեկությունները, որոնք հաստատում են առաջադրված վարկածը։
 Երբ տեղեկատվությունը հավելուրդային է, այսինքն շատ, հնարավոր է այն մեկնաբանել որոշակի սպասումների պրիզմայի միջով։

Պրաքսիմետրիկ մեթոդների տարատեսակներ

Կենսագրական մեթոդ 

Կենսագրական մեթոդի շրջանակներում ուսումնասիրվում է անհատի կամ խումբ մարդկանց կյանքի ընթացքը։ Կիրառվում է անձի, ստեղծագործության հոգեբանությունում և հոգեբանության պատմությունում։

Կոնտենտ վերլուծության մեթոդ 

Հետազոտողի սուբյեկտիվության գործոնը հաղթահարելու, կոնկրետ տեղեկատվության դուրսբերման և ճշգրիտ մեկնաբանման համար մշակվել է կոնտենտ վերլուծության, բառացի՝ բովանդակային վերլուծության մեթոդը։ Կիրառելի է դարձել 20-րդ դարի 20-ական թվականներից սկսած և գործունեության արդյունքի վերլուծության տարատեսակներից քիչ թե շատ ստանդարտացվածն է համարվում։ Կոնտենտ վերլուծության միջոցով հետազոտողի վարկածի հիման վրա փաստաթղթային տվյալներում առանձնացվում են ինֆորմացիայի միավորներ և հաշվվում է դրանց հանդիպման հաճախականությունը։
Այսպես օրինակ 20-ական թվականներին Ն․Ա․ Ռիբնիկովը իր աշակերտների՝ իրենց կյանքի դրական կամ բացասական գնահատմանը և դրա սեռատարիքային կապվածությանը հետևում էր վերլուծելով նրանց շարադրությունները։ 80-ական թվականներին Ն․Ն․ Լեպեխնինին և Չ․Ա․ Շակեևան նույն կերպ ուսումնասիրում էին արևմտյան և ռուսական ֆիլմերում դաժանության և ագրեսիվության աստիճանները։
Կոնտենտ-վերլուծության ստանդարտ միավորներ են համարվում բառը, նախադասությունը, դատողությունը կամ միտքը, ամբողջական հաղորդագրությունը, հեղինակը և այլն։

Այսպիսով կոնտենտ վերլուծության հիմնական ընթացակարգը կապված է երկու տեսակ միավորների աշխատանքի հետ՝ որակական-իմաստային և քանակական-հաշվելի։ Կոնտենտ վերլուծությունը հենց որակական-իմաստային միավորների դուրսբերման ու արձանագրման դժվարությունն ունի, որին կարող է տիրապետել կոմպետենտ մասնագետը։ Քանի որ վերլուծության այս տեսակը հիմնված է բովանդակության վրա, նպատակահարմար է այն կիրառել, երբ կա վերլուծության համար բավականաչափ նյութ։ Բովանդակային վերլուծության զարգացման նոր էտապը կապված է դրա՝ համակարգչային ծրագրերով իրականացման հետ, որ լայն տարածում է գտել ԱՄՆ-ում։

Պրոյեկտիվ մեթոդներ 

Պրոյեկտիվ մեթոդը համարվում է միջանկյալ հոգեբանական թեստավորման և գործունեության արդյունքի վերլուծության մեթոդների միջև։ Այս մեթոդի կիրառման ժամանակ հետազոտվողին առաջարկում են կատարել որոշակի աշխատանաք(օր․՝ նկարել կամ պատմություն գրել որևէ նկարին համապատասխան), իսկ գործունեության արդյունքները վերլուծվում և նկարագրվում են։
Գործունեության արդյունքի վերլուծության պրոյեկտիվ մեթոդիկաներից են՝
 «Նկարիր տուն»
 «Նկարիր մարդ» (Ֆլորենս Գուդինաֆ)
 «Նկարիր ծառ»
 «Նկարիր գոյություն չունեցող կենդանի» և այլն։

Փաստաթղթային վերլուծություն 

Փաստաթղթային վերլուծության նյութեր կարող են լինել՝

 Նամակներ
 Կենսագրական տվյալներ
 Օրագրեր
 Լուսանկարներ
 Կինո-տեսանկարահանումներ
 Արվեստի տարբեր ոլորտներում ստեղծագործական արդյունքներ, նաև զանգվածային լրատվամիջոցների նյութեր՝ թերթեր, ամսագրեր և այլն։

Պրաքսիմետրիկ այլ մեթոդներ 

 Խրոնոմետրաժ
 Ցիկլոգրաֆիա
 Պրոֆեսոգրաֆիա

Աղբյուրներ 

Հոգեդիագնոստիկա
Հոգեբանություն
Հոգեբանության մեթոդներ