Պրոտոպլազմա

Պրոտոպլազմա (, ` «պրոտո...» և ՝ «ծեփված, ձևավորված»), կենդանի բջջի (ներառյալ կորիզը և ցիտոպլազման) պարունակությունը։ Կյանքի նյութական հիմքն է, կենդանի նյութը, որից կազմված են օրգանիզմները։ Ցիտոպլազմայի ընդհանրացված տերմինն է։ Պրոտոպլազման կազմված է միկրոմոլեկուլներից՝ իոններից, ամինաթթուներից, մոնոսախարիդներից և ջրից և մակրոմոլեկուլներից՝ նուկլեինաթթունիեց, սպիտակուցներից, լիպիդներից և պոլիսախարիդներից։ Էուկարիոտների բջջակորիզը շրջափակող պրոտոպլազման անվանվում է ցիտոպլազմա, իսկ կորիզի ներսինը՝ նուկլեոպլազմա։

Առաջին անգամ պրոտոպլազմա բառը առաջին անգամ օգտագործել Հյուգո ֆոն Մոլը բուսական բջիջների հեղուկը նկարագրելու և մյուս օրգանոիդներից առանձնացնելու համար։

Ուսումնասիրման պատմություն
Տերմինն առաջարկել է չեխ գիտնական Պուրկինյեն (1839)։ Բույսերի, կենդանիների, մանրէների բջիջների և միաբջիջ օրգանիզմների պրոտոպլազմայի մասին պատկերացումներն առաջացել և հաստատվել են բջջի կառուցվածքի ու հատկությունների ուսումնասիրության և բջջային տեսության զարգացման հետ կապված։ Նախկինում բջջի հիմնական կառուցվածքը համարվում էր թաղանթը, և միայն 19-րդ դարի կեսերին պարզ դարձավ, որ կյանքի նյութական հիմքը բջջի պարունակությունն է։ 20-րդ դարի 40-50-ական թվականներից կենսաբանության մեջ վերլուծության ֆիզիկաքիմիական մեթոդների կիրառման շնորհիվ բազմաթիվ նոր տվյալներ են ստացվել պրոտոպլազմայի բաղադրության և կառուցվածքի վերաբերյալ։

Մանրամասնորեն ուսումնասիրվել են արդեն հայտնի ներբջջային օրգանոիդները՝ կորիզը, միտոքոնդրիաները, ռիբոսոմները, Գոլջիի համալիրը, էնդոպլազմային ցանցը են։ Պարզաբանվել է կենսաբանական թաղանթների կարգավորիչ և կառուցվածքային կարևորագույն դերը։ Բացահայտվել է, որ բջջի բազմաթիվ ֆերմենտներ ոչ թե անկանոն ձևով են տեղաբաշխված պրոտոպլազմայի մեջ, այլ կապված են տարբեր ներբջջային կառուցվածքների հետ։ Գիտության զարգացման նշված փուլում ձգտում էին պրտոպլազմայի տարբեր կառուցվածքները հետազոտել ֆունկցիայի հետ կապված։ Այդ միասնության ուսումնասիրությունը Պրտոպլազմայի ուլտրակառուցվածքների և դրանք կազմող կենսապոլիմերների մակարդակով հանգեցրել է մոլեկուլային կենսաբանության առաջացմանը և զարգացմանը։ Երբեմն սխալմամբ «Պրոտապլազմա» են անվանում բջջի ոչ կորիզային մասը՝ ցիտոպլազման։

Ծանոթագրություններ

Տես նաև  
Բջիջ
 Բջջաբանություն

Բջջաբանություն