Բելառուսի բնակչություն

Բելառուսի բնակչություն, մարդկանց ամբողջություն, որոնք բնակվում են Բելառուսի տարածքում։ 2014 թվականի հոկտեմբերի 1-ի տվյալներով բնակչությունը 9 475,1 հազար է։ 2014 թվականի սկզբից բնակչության աճը կազմել է 6 929 մարդ։ 2014 թվականի հունվար-սեպտեմբեր ամիսներին՝ համեմատած 2013 թվականի նույն ժամանակահատվածի, բնակչության մահացությունը նվազել է 75,3%-ով և կազմել 1 545 մարդ։ 2014 թվականի հունվար-սեպտեմբեր ամիսներին միգրացիոն աճը կազմել է 8 474 մարդ։

Բնակչության թիվ 

Բելառուսի 2009 թվականի մարդահամարի տվյալներով հանրապետության բնակչությունը 9 միլիոն 503 հազար 807 մարդ է 2014 թվականի հոկտեմբերի 1-ին բնակչության թիվը գնահատվում է 9 միլիոն 475 հազար մարդ։ 2018 թվականի հունվարի 1-ին երկրի բնակչությունը կազմել է 9491800 մարդ, 2019 թվականի հունվարի 1-ին՝ 9475600 մարդ։

Սկսած 1993 թվականից՝ հանրապետության բնակչության թիվը նվազում է։ Այդ իրավիճակի վրա հիմնական ազդեցությունը թողնում է մահացության ցուցանիշի գերազանցումը ծնելիության ցուցանիշին։ Սակայն վերջին տարիներին նկատվում է մահացության կրճատման և ծնելիության աճի միտում։ Օրինակ, 2008 թվականի հունվար-մարտ ամիսներին 1000 հոգու համար հաշվարկվող ծնելիության ցուցանիշը կազմել է 10,5, մինչդեռ 2007 թվականի նույն ժամանակահատվածում այն կազմել է 10,3, 2006 թվականին՝ 9,8 և 2005 թվականին՝ 9,2։ 2012 թվականի առաջին 9 ամիսների ընթացքում ծնելիության ցուցանիշը կազմել է 12,0 պրոմիլ։ Մանկամահացության ցուցանիշը մինչև 1 տարեկան երեխաների համար նվազել է 2007 թվականի առաջին քառորդում ծնված 1000 մարդու համար 5,7 դեպքից մինչև 4 դեպք՝ 2008 թվականի նույն ժամանակահատվածի համար։ 39 % քաղաքներում և 21 % քաղաքատիպ գյուղերում դիտարկվում է բնական հավելաճ, գյուղական համայնքներում բնական անկում է։ 2007 թվականի տվյալներով՝ բնակչության հավելաճը կազմում է 0,06 %, միգրացիայի սալդոն դրական է՝ 1000 մարդու հաշվով 2,3 (երկիր ավելի շատ գալիս են, քան գնում)։

Ազգային վիճակագրական կոմիտեի տվյալների համաձայն՝ ծնելիության ամբողջական ցուցանիշը, որը կրճատվել է 1994—1995 թվականներին կնոջը բաժին ընկնող 2,083 երեխայից 1233՝ 2004 թվականին, 2009 թվականին աճել է մինչև 1,509 երեխա, սակայն 2010 թվականին կրկին որոշ չափով կրճատվել է ՝ հասնելով 1,494-ի։

1950 թվականի ժողովրդագրական ցուցանիշներ  National Statistical Committee of the Republic of Belarus

Սոցիալական ցուցանիշներ 

2012 թվականին Բելառուսում կյանքի սպասելի տևողությունը 72,2 տարի էր։ Տղամարդկանց մոտ այդ ցուցանիշը չէր գերազանցում 66,6 տարին, կանանց մոտ՝ 77,6 տարին։ Համեմատած Ռուսաստանի և Ուկրաինայի՝ այն որոշ չափով ավելին է, համեմատած այլ եվրոպական երկրների հետ՝ նշանակալիորեն քիչ։ Խնդիրը մնում է կանանց և տղամարդկանց կյանքի տևողության նշանակալի տարբերությունը։ 2008 թվականին այն կազմում էր 12 տարի, մինչդեռ ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի գնահատմամբ՝ բնական տարբերությունը 5 տարի է։ Քաղաքային շրջաններում տղամարդկանց և կանանց կյանքի տևողության տարբերությունը 11 տարին է, գյուղական շրջաններում՝ 14 տարի։

2010 թվականին Բելառուսում 60 տարեկանից բարձր տարիք ունեցող մարդկանց թիվը մոտավորապես 20 % էր (ՄԱԿ-ի դասակարգմամբ՝ երկիրը ծեր է համարվում, եթե նման մարդիկ 14 % են կազմում);

2008 թվականին 100 աղջկա թվով ծնվում էր 106 տղա, ծնողների միջին տարիքը կազմում էր 26,8 տարի, առաջին երեխայի ծննդյան դեպքում՝ 24,4 տարի (2008)։ 2011 թվականին երեխաներ ունեցող ընտանիքների թիվը կազմում էր 1205,6 հազար, որոնցից 65,7 % ընտանիքներն ունեն միայն մեկ երեխա, 28,9 %՝ երկու, երեք և ավելի՝ միայն 5 % ընտանիքներ։ 2008 թվականին անչափահաս մայրերն ունեցել են 1383 երեխա։

Ծնելիության ավելի բարձր ցուցանիշ է դիտարկվում Բրեստի մարզում, ցածր՝ Վիտեբսկի։ Վիտեբսկի մարզում նաև ողջ երկրում ամենաբարձր մահացության ցուցանիշն է, ամենացածրը դիտարկվում է Մինսկում։

Ամուսնություններ և ամուսնալուծություններ 

2012 թվականին Բելառուսի Հանրապետությունում գրանցվել է 76 245 ամուսնություն (1000 մարդու համար՝ 8,1) և 39 034 ամուսնալուծություն (4,1 на 1000 մարդու համար՝ 4,1)։ Հաշվարկների ժամանակ ամուսնությունների ամենամեծ թիվը գրանցվել է Մոգիլյովսկի մարզում (8,4), ամենաքիչը՝ Բրեստի (7,6)։ Ամուսնալուծությունների ամենամեծ թիվը Վիտեբսկի և Գոմելսկի մարզերում է, ինչպես նաև Մինսկում (1000 մարդու համար 4,3), ամենաքիչը՝ Բրեստի մարզում (3,7)։ 2012 թվականի դրությամբ՝ առաջին անգամ ամուսնանալու միջին տարիքը եղել է 26,7 տարին տղամարդկանց համար (1980 թվականին՝ 24,3 տարի) և 24,6 տարին կանանց համար (1980 թվականին՝ 22,9), 2012 թվականին երկրորդ անգամ ամուսնանալու միջին տարիքը տղամարդկանց համար եղել է 40,5 տարին և 37,6 տարին կանանց համար։

Ամուսնությունների և ամուսնալուծությունների վիճակագրություն.

Աշխատանքային ռեսուրսներ

Բնակեցում 
Այն փաստաթղթերը, որոնք հաստատում են Բելառուսում մշտական բնակության փաստը, համարվում են.
 Բելառուսի Հանրապետության քաղաքացու անձնագիրը (սերիաներ՝ АВ, ВМ, НВ, КН, МР, МС, КВ)
 Օտարերկրյա քաղաքացու համար Բելառուսի կեցության թույլտվություն (սերիա՝ MI)
 ծննդյան վկայան՝ Բելառուսի այն քաղաքացիների համար, որոնք դեռ 16 տարեկան չեն և չունեն Բելառուսի Հանրապետության անձնագիր։

Մինչև 2012 թվականը, համաձայն Բելառուսի Հանրապետության քաղաքացու անձնագրի մասնին օրենքի 3-ր դկետի՝ անձնագիր պետք է ունենար Բելառուսի Հանրապետության յուրաքանչյուր քաղաքացի, որը հասել է 16 տարեկան հասակին։ 2012 թվականից սկսած՝ համաձայն Նախագահի № 197 հրամանի՝ տարիքը նվազել է մինչև 14 տարի։

Ազգային կազմ 
Բելառուսի 2009 թվականի բնակչության մարդահամարի տվյալներով՝ Բելառուսի տարածքում բնակվել են ավելի քան 130 ազգությունների ներկայացուցիչներ։ Նրանց թվում առավել շատ ներկայացված են բելառուսներ (7 957 252 կամ 83,7 %), ռուսներ (785 084 или 8,3 %), լեհեր (294 549 կամ 3,1 %), ուկրաինացիներ (158 723 կամ 1,7 %), հրեաներ (12 926), հայեր (8 512), թաթարներ (7 316), գնչուներ (7 079), ադրբեջանցիներ (5 567), լիտվացիներ (5 087)։ Բելառուսում բնակվում է 1-ից մինչև 3,5 հազար մոլդովացիներ, թուրքմեններ, գերմանացիներ, վրացիներ, չինացիներ, ուզբեկներ, լատվիացիներ, ղազախներ, արաբներ և չուվաշներ։

Բելառուսիայի պատմության ընթացքում այնպես է դասավորվել, որ գյուղական համայնքների հիմնական բնակչությունը եղել են բելառուսները, քաղաքներում՝ հրեաները, երկրի հյուսիս-արևմուտքում բնակվում են բազում լեհեր, արևելքում՝ ռուսներ, այդ թվում՝ հնաբնակներ։
Ներկայումս քաղաքներում և գյուղերում դիտարկվում է սուր ազգային կազմ, չնայած որ բնակչությունը (ավելի քան 80 %) իրեն դասում է բելառուսական ազգության։

 Խորհրդային ժամանակաշրջանում բելառուսների բաժինը հանրապետության ընդհանուր թվում կրճատվել էր (1959 թվականի 81,1 %-ից 1989 թվականին հասնելով 77,9 %), իսկ ռուսների և ուկրաինացիների թիվը աճել էր (1959 թվականի 8,2 %-ից 1989 թվականին հասնելով 13,2 % ռուսների համար և 1,7 %-ից մինչև 2,9 % ուկրաինացիների համար)։ Անկախության շրջանում բելառուսների թիվն անընդհատ աճում էր՝ 2009 թվականին հասնելով 83,7 %, իսկ ռուսների և ուկրաինացիների թիվը գնալով նվազում էր (մինչև 8,3 % և 1,7 % համապատասխանաբար)։ Լեհերի և հրեաների թիվը հետպատերազմյան շրջանում անընդհատ կրճատվում էր (1959 թվականի 6,7 %-ից 2009 թվականին հասնելով 3,1 % լեհերի համար, 1,9 %-ից 0,1 % հրեաների համար)։ Հրեաների, լեհերի, ռուսների և ուկրաինացիների թվի կրճատումը բացատրվում է ներգաղթի բացասական սալդոյով և բնական ասմիլյացիայով, ինչպես նաև ազգային ինքնաճանաչման փոփոխություններով՝ հօգուտ, առաջին հերթին, բելառուսների։ Թուրքմենների, չինացիների, ուզբեկների, ղազախների և արաբների թիվը մեծանում է։

Կրոնական կազմ 

Gallup կենտրոնի հետազոտության համաձայն՝Բելառուսի Հանրապետության քաղաքացիների 27 %-ը ասել են, որ կրոնը մեծ դեր է խաղում իրենց առօրյա կյանքում։ Այդ ցուցանիշով Բելառուսը մտնում է 11 ամենաքիչ կրոնական պետությունների շարքում։

Միևնույն ժամանակ, հավատացյալների ընդհանուր թիվը կարող է հասնել 50 %։ 1997 թվականին անցկացրած հարցման տվյալների համաձայն՝ բնակչության 49,4 %-ը ընտրել է «Այո, ես հավատում եմ Աստծուն» տարբերակը։

Առանձին գնահատականների համաձայն՝ մարդկանց թիվը, որոնք այցելում են նման վայրեր, կազմում է 6 %։

2010 թվականի հուլիսի տվյալների համաձայն` բնակչության 58,9 %-ը իրենց հավատացյալ են համարում։ Նրանցից 82,5 %-ը պատկանում են Ռուսաստանի ուղղափառ եկեղեցուն (Բելառուսական էկզարհաթ), 12 %-ը դասում են իրենց հռոմեա-կաթոլիկական եկեղեցուն, բնակչության 4 %-ը ունեն արևելյան կրոնների պատկանելություն (առաջին հերթին իսլամին, ինչպես նաև հինդուիզմին (կրիշնաիզմ) և բահայի), 2 %-ը` բողոքական եկեղեցուն են պատկանում (հիսունականներ, բապտիստներ, յոթերորդ օրվա ադվենտիստներ, լյութերականներ, Եհովայի վկաներ և այլն)։ Հենց այդ թվյալների համաձայն՝ պատարագների պարբերաբար մասնակցում են 18 % ուղղափառներ և 50 % կաթոլիկներ։ Կան նաև ուղղափառների համայնքներ, որոնք չեն մտնում Բելառուսական էկզարհաթ Ռուսական ուղղափառ եկեղեցու կազմի մեջ։

Հրեական համայնքների տեղեկությունների համաձայն՝ Բելառուսի բնակչության 30-ից 50 հազարը իրենց հրեա են համարում, սակայն հրեաների մեծ մասը ակտիվ հավատացյալներ չեն։ Մարդահամարների համաձայն՝ հրեաների թիվը արագ կրճատվում է, այսպես, 1979 թվականին նրանց 135 հազար էին, 1989 թվականին՝ 112 հազար. հատկապես արագ էր կրճատվում հրեաների թիվը երկրի անկախացման շրջանում։ 1999 թվականին նրանց թիվը 4 անգամ կրճատվեց (մինչև 28 հազար), իսկ մինչև 2009 թվականը կրճատվեց ևս երկու անգամ՝ մինչև 13 հազար։ Չնայած դրան՝ կան աղբյուրներ, որոնք առավել մեծ թվեր են ներկայացնում հուդայական հավատատի մասին 60 тысяч։

Բելառուսի կաթոլիկ եկեղեցու տվյալների համաձայն՝ կաթոլիկ են 1.4 միլիոն մարդիկ (երկրի բնակչության մոտավորապես 15 %-ը)։

Որոշ աղբյուրների համաձայն՝ բողոքական եկեղեցու հետևորդների թիվը բավականին մեծ է՝ 515 024 Հունակաթոլիկներ՝ ունիաթների թիվը հասնում է մինչև 10 հազար, յոթերորդ օրվա ադվենտիստներինը՝ 4 633 մարդ, այլ տվյալների համաձայն՝ 4 828 մարդ։ 2011 թվականի դրությամբ՝ Եհովայի վկաների թիվը 4 892 մարդ է։

Հարաբերականորեն բարձր գնահատականներ կան նաև մուսուլմանների թվի վերաբերյալ. 50-ից մինչև 100 հազար։

Լեզվական կազմ 
2009 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ բնակչության 60 %-ի համար մայրենի լեզուն բելառուսերենն է, բայց տանը բնակչության մեծ մասը (70 %) խոսում է ռուսերեն։ Անգլերեն լեզվին ազատ տիրապետում է 450 հազար մարդ, գերմաներեն՝ 138 հազար.

Ներգաղթը Բելառուս 

Միգրացիոն աճի ցուցանիշի մեծացումը երկրի ժողովրդագրական անվտանգության ծրագրի մասն է։ Ներգաղթը կարևոր դեր է խաղում ժամանակակից ժողովրդագրական գործընթացներում, որոնք կատարվում են Բելառուսի տարածքում։

Պաշտոնական տվյալներով՝ 2012 թվականին Բելառուսի Հանրապետություն միգրանտների կարգավիճակով անցել է այլ երկրների 18 040 քաղաքացի (2000 թվականին՝ 25 943), որոնցից 13 455-ը՝ ԱՊՀ երկրներից։ Ամեն շատ մարդիկ եկել են Ռուսաստանից (8560 մարդ), Ուկրաինայից (2258), Ղազախստանից (963) և Թուրքմենստանից (800)։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Розенблат Е., Еленская И. Динамика численности и расселения белорусских евреев в XX веке // Диаспоры. — 2002. — № 4. — С. 27—52.
 Шахотько Л. П., Куделка Д. Н. Этноязыковый состав населения Белоруссии // Вопросы статистики. — 2002. — № 11. — С. 30—37.
 Белоруссия в 2013 году: политические итоги // ИА REGNUM. - 13.01.2014.
 Белоруссия в 2013 году: экономические итоги // ИА REGNUM. - 10.01.2014.
 О занятости населения в январе-ноябре 2013 г. // Белстат. - 30.12.13
 О демографической ситуации в январе-ноябре 2013 г. // Белстат. - 27.12.13

Արտաքին հղումներ 
 Բելառուսի Հանրապետության ազգային վիճակագրական կոմիտե
 Կառավարության առաջարկը. գովազդում օգտագործել բազմազավակ ընտանիքի կերպարը 
 Ի.Ռ. Չիկալովա Գենդերային համակարգ (հետ) Խորհրդային Բելառուս. հանրային և անհատական ոլորտում սոցիալական դերերի փոփոխությունը // Ռուսական և սլավոնական ամսագիր, Թող. 4, 2009 թ.
 Բելառուսում կանայք միջինն ապրում են մոտավորապես 12 տարի ավել, քան տղամարդիկ 

Բելառուսի բնակչություն