Նատրիումի գլյուկոնատ

Նատրիումի գլյուկոնատ, HOCH(CHOH)COONa քիմիական բանաձևով քիմիական միացություն, նատրիումի և գլյուկոնաթթվի աղը։ Առաջացնում է անգույն բյուրեղներ, լավ է լուծվում ջրում։ Իրենից ներկայացնում է E576 սննդային հավելումը։

Ստացում 
 Նատրիումի գլյուկոնատ ստանում են ցելյուլոզի հիմնային խմորումից։

Ֆիզիկական հատկություններ 
Նատրիումի գլյուկոնատը առաջացնում է անգույն բյուրեղներ, լավ է լուծվում ջրում և էթանոլում։

Օգտագործում

Լվացող միջոցների արդյունաբերությունում 

Նատրիումի գլյուկոնատը և գլյուկոնաթթուն օգտագործվում են լվացող միջոցների արդյունաբերությունում որպես երկ- կամ եռավալենտ մետաղների հետ (Ca2+, Mg2+, Fe3+, Al3+) կոմպլեքսագոյացնող ագենտներ։ Այստեղ նրանց կիրառումը ավելի արդյունավետ է, քան NTA-ի և ԷԴՏԱ-յի կիրառությունները։
Նատրիումի գլյուկոնատը և գլյուկոնաթթուն այլ բաղադրիչների հետ (մակերևույթային ակտիվ նյութեր, նատրիումի հիդրօքսիդ, նատրիումի սիլիկատ, ֆոսֆատներ) հաճախ օգտագործվում են նաև հեղուկ պատրաստուկների մեջ։ Նմանատիպ պատրաստուկները կարող են ավելի էֆեկտիվ օգտագործվել, ի շնորհիվ երկու կամ երեք բաղադրիչների սիներգիզմի (տրինատրիումի ֆոսֆատ, որն օժտված չէ կոմպլեքսագոյացնող հատկությամբ և կոշտ ջրում կարող է առաջացնել կալցիումի իոնների նստեցում ֆոսֆատների ձևով, օգտագործվում է նաև որպես լվացող միջոց)։ Լուծույթ ավելացրած նատրիումի գլյուկոնատը փոխազդում է կալցիումի իոնների հետ և առաջացնում է լուծելի խելատային միացություն։ Մակերևույթային ակտիվ նյութերը, որպես կանոն, ավելի էֆեկտիվ է փափուկ և դեմիներալիզացված ջրում։ Քանի որ ջրի դեմիներիլիզացումը թանկ գործընթաց է, ապա լավագույն մեթոդը նատրիումի գլյուկոնատ ավելացնելն է։ Սիլիկատները ուժեղացնում են նատրիումի հիդրօքսիդի ազդեցությունը, տալով բարձրացված հիմնայնություն և կանխարգելելով կոռոզիան։ Նատրիումի գլյուկոնատը այս հատկություններին շնորհում է սիներգիզմով։ Շնորհիվ կոմպլեքսագոյացնող, դիսպերգացնող և հակակոռոզիոն հատկությունների, բարձր լուծելիության և ուժեղ հիմնային միջավայրում բարձր կայունության, նատրիումի գլյուկոնատը համարվում է հիմնային պատրաստուկների պատրաստման համար օգտագործվող լավագույն ագենտը։

Հավելում բետոնի և այլ շինարարական խառնուրդներում 
Նատրիումի գլյուկոնատը դանդաղեցնում է բետոնի ամրացումը, նվազեցնում է ջրի պարունակությունը և բարձրացնում է պլաստիկությունը։ Նրա օգտագործումը թույլ է տալիս ստանալ բարձր արդյունավետությամբ բետոն։
Նատրիումի գլյուկոնատի ազդման մեխանիզմներն են
 Ադսորբցիա - նատրիումի գլյուկոնատը ադսորբվում է հիդրատացման պրոցեսում ցեմենտի մակերևույթի մասնիկների վրա և խանգառում է նրանց կապը ջրի հետ
 Նստվածքագոյացում - ջրային ֆազում նատրիումի գլյուկոնատը փոխազդում է կալցիումի իոնների հետ և առաջացնում է անլուծելի միացություններ
 Կոմպլեքսագոյացում - նատրիումի գլյուկոնատը իզոլացնում է կալցիումի իոնները
 Դիսպերգացում - նատրիումի գլյուկոնատը նպաստում է ցեմենտի խառնուրդի մասնիկների դիսպերգացմանը և Վան-Դեր-Վալսյան ուժերի թուլացմանը։ Սա բարձրացնում է ցեմենտի հոսունությունը և նվազեցնում է ջրի պարունակությունը։

Մետալուրգիայում 
Նատրիումի գլյուկոնատը համարվում է բավականին էֆեկտիվ խելատացնող ագենտ պողպատի և հատկապես ալյումինի արտադրություններում, որը միացնում է մետաղների իոնները, և այսպիսով կանխարգելում է ալյումինի հիդրօքսիդի նստեցումը մակերևույթին, որը թույլ է տալիս ֆիլտրման պրոցեսում նրա հեշտ անջատումը։
Պողպատի վրա փորագրելու ժամանակ նատրիումի գլյուկոնատը կանխարգելում է մետաղների նստեցումը փորագրման վայրի վրա, այսպիսով լավացնելով մետաղի մակերևույթի վիճակը։

Սննդային արդյունաբերությունում 
Սննդային արդյունաբերությունում նատրիումի գլյուկոնատը օգտագործվում է որպես կոմպլեքսագոյացնող հավելում և համի խթանիչ (սննդային հավելում, որը, ի շնորհիվ համային ռեցեպտորների զգայունության մեծացման, ուժեղացնում է համային զգացողությունները)։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Химический энциклопедический словарь, Кнунянц И.Л., Советская энциклопедия, 1983

Նատրիումի միացություններ
Գլյուկոնատներ