Արցախի դատական համակարգ

Արցախի Հանրապետության դատական համակարգ, Արցախի Հանրապետության տարածքում արդարադատություն իրականացնող պետական իշխանության մասնագիտացված մարմինների համակարգ։ Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության և օրենքների համաձայն՝ դատական իշխանությունը իրականացվում է դատարանների միջոցով։ Դատական իշխանությունը պետական իշխանության հատուկ, անկախ մարմիններին՝ դատարաններին պատկանող բացառիկ իրավունքն է հատուկ դատավարական կարգով քննել է իրավական վեճերն օրինակության, մարդու իրավունքների պաշտպանության և վերականգման նպատակով։ Արտակարգ դատարանների ստեղծումը Հանրապետությունում արգելված է։

Արցախի դատարաններ 
Արցախի դատարաններն անկախ են։ Դատավորները նշանակվում են ցմահ և պաշտոնավարում են մինչ 65 տարին լրանալը։ Դատավորի լիազորությունները դադարեցվում են միայն Սահմանադրությամբ և օրենքով նախատեսված դեպքերում։

Կառուցվածք 
Արցախի Հանրապետությունում դատական համակարգը ունի հետևյալ կառուցվածքը․
 գերագույն դատարան
 վերաքննիչ դատարան
 ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դա­տա­րան
Կան նաև օրենքով նախատեսված մասնագիտացված դատարաններ։

Արցախի բարձրագույն դատական մարմին 
Արցախի բարձրագույն դատական մարմինը Գերագույն դատարանն է, որը բաղկացած է սահմանադրական և վճռաբեկ պալատներից։ Գերագույն դատարանի նախագահին և մյուս դատավորներին նշանակում է Ազգային Ժողովն՝ հանրապետության նախագահի առաջարկությամբ։ Այն ապահովում է սահմանադրական արդարադատությունը և իր լիազորությունների շրջանակներում վերանայում է ավելի ցածր ատյանների դատարանների որոշումները։ Գերագույն դատարանը ապահովում է Սահմանադրության գերակայությունը և օրենքի հավասար կիրառությունը։

Արցախի Արդարադատության խորհուրդ 
Արցախում գործում է նաև Արդարադատության խորհուրդը, որը կազմված է 5 դատավորից և նախագահի ու Աղգային Ժողովի նշանակած 2-ական իրավաբաններից։ Գերագույն դատարանի նախագահներ են եղել Նիկոլայ Դադայանը (1991-2002), Վլադիմիր Հովսեփյանը (2002-2007), Արարատ Ղանիելյանը (2007-2010), Արամայիս Ավագյանը (2010-2012) և Նարինե Նարիմանյանը (սկսած 2012-ից)։

Արցախի դատախազություն 
Միասնական համակարգ է, որը ղեկավարում է նախագահի առաջադրմամբ Ազգային Ժողովի նշանակած (6 տարի ժամկետով) գլխավոր դատախազը։ Դատախազությունն օրենքով սահմանված դեպքերում ու կարգով հարուցում և իրականացնում է քրեական հետապնդում, դատարանում պաշտպանում է մեղադրանքը, հսկողություն է իրականացնում պատիժների ու հարկադրանքի այլ միջոցների կիրառման օրինականության նկատմամբ և այլն։ 

Արցախի գլխավոր դատախազներ են եղել Յուրի Սահակյանը (1992-1993), Վլադիմիր Գասպարյանը (1994-1995), Մավրիկ Ղուկասյանը (1995-2006), Արմեն Ջալինյանը (2006-2007), Արշավիր Ղարամյաննը (2007-2014) և Արթուր Մոսիյանը (2014-ի հոկտեմբերի 29-ից)։

Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպան 
Մարդու իրավունքների պաշտպանը (ՄԻՊ) անկախ պաշտոնատար անձ է, որն իրականացնում է պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց կողմից մարդու և քաղաքացու խախտված իրավունքների վերականգնումն ու ազատությունների պաշտպանությունը։ ՄԻՊ-ն անփոփոխելի է։ Արցախի ՄԻՊ-ն ստեղծվել է 2009-ին։ Արցախի ներկայիս ՄԻՊ-ը Գեղամ Ստեփանյանն է։

Արցախի վերահսկիչ պալատ 
Վերահսկիչ պալատը (ՎՊ) անկախ մարմին է, որը հսկողություն է իրականացնում բյուջետային միջոցների, օտարերկրյա պետություններից և միջազգային կազմակերպություններից ստացված փոխառությունների ու վարկերի, պետական ու համայնքային սեփականության օգտագործման նկատմամբ։ ՎՊ-ի գործունեության
ծրագիրը հաստատում է Ազգային ժողովը։ Արցախի վերահսկիչ պալատը ստեղծվել է 2008 թվականին (նախագահ՝ Արմեն Մոսիյան)։

Պաշտոնավարում 
Նույն անձը չի կարող 2-ից ավելի անգամ անընդմեջ նշանակվել Արցախի գլխավոր դատախազ, ՄԻՊ և ՎՊ նախագահ, իսկ վերջիններս իրենց պաշտոնավարության ընթացքում չեն կարող պաշտոն զբաղեցնել պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմիններում կամ առևտրական կազմակերպություններում, զբաղվել ձեռնարկատիրական գործունեությամբ, կատարել վճարովի այլ աշխատանք՝ բացի գիտական, մանկավարժ, և ստեղծագործ, աշխատանքից։

Տես նաև 
 Հայաստանի Հանրապետության դատական համակարգ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Արցախի դատական համակարգ

Արցախի Հանրապետության դատական համակարգ