Խոսե Մանսիսիդոր

Խոսե Մանսիսիդոր Օրտիս (), մեքսիկացի գրող, պատմաբան և քաղաքական գործիչ։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1894 թվականի ապրիլի 20-ին, Վերակրուսում, Մեքսիկայում, Խորխե Թոմաս Մանսիսիդոր Օյարսաբալի և Կատալինա Օրտիս Ալպուչեյի որդին՝ տասնմեկ եղբայրների ընտանիքից հինգերորդը․ Խորխե, Ռոդոլֆո, Կատալինա, Էսպերանսա, Խոսե, Անսելմո, Կարմելա, Ռայմունդո, Մարիա, Էմիլիո և Ֆրանցիսկո։ Նախնական ուսումը ստացել է «Francisco Javier Clavijero» կանտոնալ դպրոցում, իսկ ավելի ուշ՝ «Maestranza de la Secretaría de Marina» դպրոցում, որը գտնվում էր Սան Խուան դե Ուլուա ամրոցում, մինչև երրորդ տարին սերժանտի կոչում ստանալը։ 1914 թվականի ապրիլին, մասնակցել է Վերակրուս նավահանգստի պաշտպանությանը ծովային հետևակի կողմից ԱՄՆ-ի օկուպացիայի դեմ։Նույնիսկ առևանգել է սպային՝ փախչելու և գեներալ նպատակով Կանդիդո Ագիլարի սահմանադրական ուժերին միանալու համար, ով Մանսիսիդորին ներգրավել է Արևելքի առաջին դիվիզիայի առաջին հրետանային կորպուսի մեջ լեյտենանտի կոչումով։ Նրա ռազմական կարիերան շարունակվել է մինչև 1920 թվականը՝ մասնակցելով Վենուստիանո Կառանսայի սահմանադրական ուժերի Մեքսիկական հեղափոխությանը և հասնելով հրետանու alcanzando el grado de փոխգնդապետի կոչման՝ ի վերջո նշանակվել է Կինտանա Ռոոյի ռազմական հրամանատար և ղեկավար ։ 1917 թվականին ամուսնացել է Դոլորես Վարելայի հետ, որի հետ ունեցել է հինգ երեխա։ Օրնալդո, Արնալդո, Օլդա, Էլվիա և Յոլանդա։ 1920-1922 թվականներինքաղաքապետ է եղել Խալապա-Էնրիկեսում։ 1923 թվականի դեկտեմբերի 8-ին, մասնակցել է  «delahuertista» ապստամբության դեմ քաղաքացիական պաշտպանության կազմակերպմանը։ 1926-ից 1929 թվականներին եղել է Խալապա մունիցիպալիտետի պատգամավոր։ Աջակցել է գեներալ Առնուլֆո Ռ․ Գոմեսի ապստամբությանը նահանգում՝ գեներալ Միգել Ալեման Գոնսալեսի հրամանով, այնուամենայնիվ, 1927 թվականին Գոմեսի մահապատժից հետո կառավարության կողմից համաներում է ստացել։ Նորից, 1929 թվականին միացել է գեներալԽեսուս Մ․ Ագիրեի անհաջող ապստամբությանը, որը սատարում էր գեներալ Խոսե Գոնսալո Էսկոբարին, ով մինչ այդ արդեն կռվել էր, ջախջախել և մահապատժի ենթարկել Առնուլֆո Ռ. Գոմեսին։

Առանց որևէ քաղաքական կամ ռազմական հնարավորության, Խոսե Մանսիսիդորը նշանակվել է Վերակրուսի կառավարության տպարանի տնօրեն՝ նահանգապետ Ադալբերտո Տեխեդայի կողմից, ով հեռացել էր գերագույն ղեկավար Պլուտարկո Կալիես։ 1932 թվականին, Մանսիսդորը դարձել է Մեքսիկայի պատմության դասախոս Վերակրուսի «Enrique C. Rébsamen» դպրոցում՝ ներկայացնելով միայն նախնական ուսումնասիրություններ։ Այս տարիներին նա համագործակցել է «Սիմիենտե» ամսագրում, խմբագրել է «Ռուտա» ամսագիրը, ստեղծել է իր սեփական «Integrales» հրատարակչությունը և հրատարակել առաջին վեպերը։ «Խռովությունը և Կարմիր քաղաքը»։ 1935 թվականի ապրիլին, ճանապարհորդել է Նյու Յորք որպես պրոլետարական վեպը խթանող ամերիկացի գրողների առաջին համագումարի մեքսիկական պատվիրակ։ 1935 թվականի հունիսին, Վերակրուսի նահանգապետ Գոնսալո Վելասկես Վելան նշանակվել է հանրային կրթության քարտուղար Կարդենաս ի դել Ռիոյի կողմից՝ իր գործընկերների մեջ ընդգրկելով Խոսե Մանսիսիդորին, որոնց թվում էին Լուիս Չավես Օրոսկոն, Ռաֆայել Ռամոս Պեդրուեսկան։ Խոսե Դավիդ Սիկեյրոսի, Դիեգո Ռիվերայի, Խուան դե լա Կաբադայի Ֆրիդա Կալոյի և այլ հայտնի արվեստագետների հետ միասին եղել է «LEAR»-ի հեղափոխական գրողների և նկարիչների լիգայի անդամ։ Խոսե Մանսիսիդորը մեքսիկական հեղափոխության ամենակարևոր հեղափոխական արձակագիրներից է։

1936 թվականին մեկնել է Խորհրդային Միություն, որտեղ, ի թիվս այլ քաղաքական գործիչների, հանդիպել է նախագահ Միխայիլ Կալինինին, ադրբեջանի նախագահ Մաջիդ Աֆանդիևին, ինչպես նաև մասանկցել է Մաքսիմ Գորկիի հուղարկավորությանը։ Նախագահի պաշտոնում Մանուել Ավիլա Կամաչոյի նշանակումից հետո և Հանրային կրթության նախարարությունում տեղի ունեցած փոփոխությունների արդյունքում, Մանսիսիդորը դասավանդել է պատմություն «Ուսուցիչների Ազգային դպրոցում», «Ավագ դպրոցում», «երիտասարդ կանանց երկրորդական դպրոցում» և Մեքսիկայի բանվորական համալսարանում։ Մահացել է 1956 թվականի օգոստոսի 22-ին Մոնտեռեյում, Նևու Լեոնի Ինքնավար Համալսարանում դասախոսություն կարդալիս։

Ստեղծագործություններ

Վեպեր 
«Խռովություն» (1931)
«Կարմիր քաղաք» (1932)
«Հեղափոխական Նյու Յորք» (1935)
«Իսպանացի մորից» (1938)
«Քամիները վարդի մեջ» (1940)
«Ծովափնյա սահման» (1953)
«Անդունդների արշալույս» (1955)
«Մեր նավթը» (1956)
«Նրա անունը Կատալինա էր» (1958)
«Կրկին այդ օրերը», անավարտ
«Իմ ժամանակի պատկերները», անավարտ

Պատմվածքներ 
«Ինչպես ընկան հերոսները» (1930)
«120 օր »(1937)
«Երդում» (1947)
«Ճակատագիր» (1947), Կուբայի Հանրապետության պատվավոր հիշատակում
«Առաջին քարը» (1950), կազմված է հետևյալ մասերից՝ «Առաջին քար», «Խուանի վերադարձը»,« Չարագոծ և չներող աչք», «Ազնիվ գող», «Շներից լավ», «Տատիկի հեքիաթները», «Մեղքը ղեկավարինն էր», «Լուսամուտ», «Ոգու հրամանը», «Մթնշաղ», «Մարդը, ով բաժանեց ատոմը», «Սարսափելի գիշեր», «Երդում», «Հող և ջուր», «Ճակատագիր»։
 «Շներից լավ» կարող եք ընթերցել ստորև հղումով 
«Մարիա Կայմլովան ասաց ինձ» (1955)

Էսսեներ 
«Կարանսան և նրա միջազգային քաղաքականությունը» (1929)
«Լենին» (1934)
«Մարքս» (1934)
«Ռոման Ռոլանդ» (1935)
«Զոլա, եազող և մարդ» (1940)
«Ազնվականը և ագրարային հարցը»(1944)
«Միգել հիդալգո՝ հայրենիք կերտող» (1944)
«Ստալինը՝ պողպատե մարդը»(1950)
Բալզակը՝ նրա աշխատանքի մարդկային իմաստը (1952), պարգևատրվել է Բալզակի հարյուրամյակում
«Գրականության և փիլիսոփայության մասին» (1956)
«Մաքսիմ Գորկին, նրա փիլիսոփայություն և դավանանքը» (1956)
«Պորֆիրիատոյի վերջը»

Թատրոն 
Խուրաես, դրամա երեք գործողությամբ
«Ծովափնյա սահման» (1953)

Փաստարկներ 
«Երիտասարդ Խուավեսը» (1955)
«Յանգա»
«Երեք պատմություններ»
«Սուգը»
«Վալենտին Գոմես Ֆարիաս»
«Ազատության ճանապարհը» (1956), «Արիբա Մադերոն» կամ «Այդ օրերը» 
«Մարդասպանը»
«Երդումը»
«Խուարեսի մանկության և պատանեկության աշխարհը»
Պասկուալ Դուրանի գործը

Պատմություն 
«Մեքսիկական հասարակական շարժման պատմական սինթեզ» (1940)
«Սոցիալական պայքարի պատմություն Մեքսիկայում»
«Իդալգո, Մորելոս, Գեռերո» (1956), պատմական եռագրություն
«Մեքսիկական հեղափոխության պատմություն» (1958)

Քրեստոմատիաներ 
«Մեքսիկայի անկյուններ» (1940), պատմությունների ընտրություն
«19-րդ դարի մեքսիկական պատմվածքների անթոլոգիա»(1946)
«Ժամանակակից պատմվածքների անթոլոգիա» (1946)

Գիտաժողովներ 
Զոլա (1933)

Ծանոթագրություններ 

 
Մեքսիկացի գրողներ
Մեքսիկայի քաղաքական գործիչներ