Էդուարդ Արծրունյան

Էդուարդ Սիմոնի Արծրունյան (), հայ գեղանկարիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ։

Կենսագրություն 
1938-1944 թթ. սովորել է հայրենի քաղաքի՝ Լենինականի Մերկուրովի անվան գեղարվեստի դպրոցում, 1944-1946 թթ.՝ Երևանի Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում։ Այնուհետև պատանի նկարիչը տեղափոխվել է Լենինգրադ` ուսանելու։ Սկզբում սովորել է ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի Լենինգրադի Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտին կից արվեստի դպրոցում` 1947-1951 թթ., այնուհետև՝ 1951-1957 թթ., նույն ինստիտուտում, որն ավարտել է գերազանցության դիպլոմով։ 1963-1974 թթ. Արծրունյանն աշխատել է Մոսկվայի «Պլակատ» հրատարակչությունում, որպես պաստառի առաջատար մասնագետ։ 1974 թ. Արծրունյանը մշտական բնակության է վերադարձել հայրենիք։ 1984 թ. նկարիչն արժանացել է վաստակավոր, իսկ 1990 թ.` ժողովրդական նկարչի կոչման։ Էդուարդ Արծրունյանը կյանքից հեռացել է 2010 թ. մայիսի 5-ին։

Ոճերը 
Էդուարդ Արծրունյան անունը հայ ժամանակակից կերպարվեստում շրջանառվել է դեռևս անցած դարի 60-ականներից, երբ երևան եկան այնպիսի նկարիչներ, ինչպիսիք են Մինաս Ավետիսյանը, Հակոբ Հակոբյանը, Հենրիկ Սիրավյանը, Աշոտ Հովհաննիսյանը, Օնիկ Մինասյանը, Աշոտ Մելքոնյանը և այլք։ Այդ տարիներին արևմտյան կերպարվեստի ձեռքբերումները մեզնում տեղայնացնելու փորձերի շնորհիվ հայկական ժամանակակից գեղանկարչությունն աննախադեպ վերելք ապրեց, մինչդեռ Արծրունյանը, հրաժարվելով գայթակղությունից, շարունակեց հայ դասականների` Վարդգես Սուրենյանցի, Եղիշե Թադևոսյանի, Փանոս Թերլեմեզյանի, Ստեփան Աղաջանյանի, Սեդրակ Առաքելյանի գործը։

Նա, կատարելագործելով թեմատիկ կոմպոզիցիայի ժանրը, հարստացրեց հայ կերպարվեստի գունապնակը արծրունյանական գունամտածողությամբ։ Էդուարդ Արծրունյանը ստեղծագործական երկար ճանապարհ է անցել՝ շուրջ 60 տարի, և այդ ընթացքում շարունակական պրպտումների մեջ է եղել. իրեն փորձել է տարբեր ոճերում և «իզմերում», ինչի արդյունքում մենք տեսնում ենք մի անուն, ով մեծ վարպետությամբ հանդես է եկել ակադեմիական, ռեալիստական, սոցռեալիստական, ռոմանտիկ, իմպրեսիոնիստական, պոստիմպրեսիոնիստական, ֆով, կուբո-վերացական ուղղություններում։ Նկարչի արվեստին առանձնահատկություն են հաղորդում նրա թեմատիկ հետաքրքրությունները, որոնք նրա ողջ ստեղծագործական կյանքի ընթացքում անփոփոխ մնացին՝ ազգային-պատմական, ազգագրական-կենցաղային և ծիսական։

Էդուարդ Արծրունյանը ստեղծագործել է նաև գրաֆիկայի ժանրում՝ պաստառ, բեմանկարչություն։

Գեղանկարչություն 
Էդուարդ Արծրունյանը ստեղծել է 1000-ից ավելի գեղանկարչական աշխատանքներ, հիմնականում թեմատիկ կոմպոզիցիայի ժանրում, ինչպես նաև դիմանկարներ և բնանկարներ, որոնք պահպանվում են նկարչի ընտանիքի հավաքածուի մեջ, Հայաստանի ազգային պատկերասրահի, Մոսկվայի Տրետյակովյան, Պուշկինի և Արևելյան ժողովուրդների թանգարանների մշտական ցուցադրությունում, ինչպես նաև մասնավոր հավաքածուներում։

Որմնանկարչություն 
Որմնանկարի ժանրին Արծրունյանն իր ստեղծագործական կյանքի ընթացքում մեկ անգամ է անդրադարձել։ Եվ այդ ժանրի նրա միակ ստեղծագործությունը, որն իրականացվել է Խաչիկ Հարությունյանի հետ համատեղ, վերջերս է գտնվել, քանի որ երկար տարիներ շարունակ նկարիչն այն ոչնչացված էր համարում։ «Հայաստան» որմնանկարը տեղակայված է ՀՀ Տավուշի մարզի Գետահովիտ գյուղի զինվորական զորամասում։ Շնորհիվ Անահիտ Կորյունի ջանքերի, այն ընդգրկվել է ՀՀ մշակութային հուշարձանների ցանկում։ Որմնանկարը ոչ միայն ամրակայման և վերականգնման կարիք ունի, այլև հանրահռչակման։

Անհատական ցուցահանդեսներ 
Արվեստագետն ունեցել է բազմաթիվ անհատական ցուցահանդեսներ հայրենիքում և նրա սահմաններից դուրս՝ Ռուսաստան, ԱՄՆ, Ֆրանսիա, Մեծ Բրիտանիա, Կիպրոս, Իրան և այլուր։ Նրա ստեղծագործությունները ներկայացված են մշտական ցուցադրության Մոսկվայի Տրետեկովյան, Պուշկինի, Արևելյան ժողովուրդների թանգարաններում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում և նրա մասնաճյուղերում, մասնավոր հավաքածուներում։

 2009 Ասլամազյան քույրերի պատկերասրահ, Գյումրի
 2009 Հայաստանի նկարիչների միություն, Երևան
 2004 Էդուարդ Արծրունյան-75, Նիկոսիա, Կիպրոս
 2001 Լոնդոն
 2000 Լոնդոն
 1999 Էդուարդ Արծրունյան-70, Երևան
 1991 Լոնդոն
 1990 Մոսկվա
 1989 Էդուարդ Արծրունյան-60, Մոսկվա
 1988 Երևան
 1988 Մոսկվա
 1987 Էջմիածին
 1987 Լենինական
 1987 Երևան

Գրականություն 
 Էդուարդ Արծրունյան. Ցուցահանդեսի կատալոգ, առաջաբանը՝ Մարինա Ստեփանյան, 1986, Երևան
 Эдуард Арцрунян. Каталог выставки, Авт. вступ. ст. М.Г. Степанян, 1989, Москва
 Ամենանկարիչ նկարիչը. քառալեզու ակնարկաշար, հեղինակ՝ Անահիտ Կորյուն / Մանուկյան/, 2011, Երևան
 Արծրունյանական գլուխգործոցներ. ալբոմ, կազմեց և առաջաբանը գրեց՝ Անահիտ Կորյուն / Մանուկյան/, 2013

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 https://www.youtube.com/watch?v=V58IkbxLFjE
 https://www.youtube.com/watch?v=xwjOv40yvlU
 https://www.youtube.com/watch?v=t9mnjQyPlAA
 https://www.youtube.com/watch?v=zds1NqtjXIo
 https://www.youtube.com/watch?v=-he_-6DR-xA
 https://www.youtube.com/watch?v=ngs1J1830nA
 http://artrepriza.ru/isk/662-hudozhnik-iz-hudozhnikov.html
 http://anahitkoryun.blogspot.com/2014/04/blog-post.html
 http://anahitkoryun.blogspot.com/2013/02/blog-post_2.html
 http://mygyumri.com/norutyunner/142-eduard-arcrunyan-skizb-gyumri.html

Հայ ուսուցիչներ
Խորհրդային նկարիչներ
Հայ գեղանկարիչներ
ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչներ