Ժոզե Սարամագո

Ժոզե դը Սոզա Սարամագո (կամ՝ Սարամագու, , ), պորտուգալացի գրող, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ։ 1998 թ. Գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։ Համարվում է 20-րդ դարավերջի և 21-րդ դարասկզբի ամենահեղինակավոր գրողներից մեկը։

Կենսագրություն 
Ժոզե դը Սոզան ծնվել է 1922 թ. նոյեմբերի 16-ին Պորտուգալիայի Ռիբատեժու նահանգի Ազինյագա գյուղում։ Նրա ծնողներն աղքատ գյուղացիներ էին։ 1924 թ. ծնողների հետ տեղափոխվում է Լիսաբոն։ Ընտանիքի չունեվորության պատճառով անգամ չի կարողանում ամբողջացնել միջնակարգ կրթությունը։ Սամարագոն սկսել է աշխատել վաղ տարիքից՝ փոխելով մի շարք աշխատանքներ։ Ջանասիրաբար զբաղվել է ինքնակրթությամբ՝ ուսումնասիրել օտար լեզուներ, ընթերցել համաշխարհային գրականության և փիլիսոփայության կոթողային գործերը։ 22 տարեկան հասակում Սամարագոն ամուսնանում է պորտուգալացի նկարչուհի Իլդե Ռեյշի հետ։ 1969 թ. նա անդամակցում է Պորտուգալական կոմունիստական կուսակցությանը, որն այդ ժամանակ գործում էր ընդհատակում։ Մեխակների հեղափոխությունից հետո՝ 1974 - 1975 թթ. աշխատել է «Diário de Lisboa» թերթում, իսկ 1975 թ. դառնում է «Diário de Notícias» թերթի փոխխմբագիր։ 1976 թ. Սարամագոյի թղթակցի կարիերան ընդհատվում է. նրան ազատում են վերոնշյալ թերթի փոխխմբագրի պաշտոնից։ Դրանից հետո նա որոշում է ամբողջովին նվիրվել գրականությանը։ 1970-ականների վերջերին Սարամագոն բաժանվում է կնոջից և 1980 թ. ամուսնանում է երկրորդ անգամ՝ իսպանացի թղթակցուհի Պիլար դել Ռիոյի հետ։

Ստեղծագործություն 
Սարամագոն իր առաջին գիրքը՝ «Մեղքի հողը» (Terra do Pecado) վերնագրով լույս է ընծայել դեռևս 1947 թ. դրանից հետո մինչև 1966 թ. ոչինչ չի հրատարակել։ 1977 թ. նա հրատարակում է «Դասագիրք գեղանկարչության և գեղագրության» (Manual de Pintura e Caligrafia) վեպը, որը Սամարագո գրողի առաջին լուրջ գործն էր։ Սամարագոյի ստեղծագործություններն ընդունված է դասել Մոգական ռեալիզմի շարքին, սակայն նրա ստեղծագործություններում ի տարբերություն տվյալ ուղղության մյուս գրողների, գլխավոր տեղ է հատկացվում սոցիալական խնդիրների լուսաբանմանը։ Գրողի ստեղծագործությունների բովանդակային դաշտն շատ լայն է. նա անդրադառնում է առօրյա հարցերից մինչև կրոնական խնդիրներ։

Մատենագիտություն

Վեպեր 
 1947 — «Մեղքի հողը» / Terra do Pecado
 1977 — «Դասագիրք գեղանկարչության և գեղագրության» / Manual de Pintura e Caligrafia
 1980 — «Հողից հարություն առածները» / Levantado do Chão
 1982 — «Հիշողություններ վանքի մասին» / Memorial do Convento
 1984 — «Ռիկարդո Ռեյսի մահվան տարին» / O Ano da Morte de Ricardo Reis
 1986 — «Քարե մարմին» / A Jangada de Pedra
 1989 — «Լիսաբոնի պաշարման պատմությունը» / História do Cerco de Lisboa
 1995 — «Կուրությունը» / Ensaio sobre a Cegueira
 1997 — «Բոլոր անունները» / Todos os Nomes
 1997 — «Ավետարան ըստ Հիսուսի» / O Evangelho Segundo Jesus Cristo
 2000 — «Քարանձավը» / A Caverna
 2002 — «Երկվորյակը» / O Homem Duplicado
 2004 — «Լուսավորում» / Ensaio Sobre a Lucidez
 2005 — «Մահվան խանգարումներ» / As Intermitências da Morte
 2008 — «Խոսքի ճանփորդությունը» / A Viagem do Elefante
 2009 — «Կայեն» / Caim

Պոեմներ 
 1966 — «Հնարավոր բանաստեղծություններ» / Os Poemas Possíveis
 1970 — «Հնարավոր բանաստեղծություններ» / Provavelmente Alegria
 1975 — «Տարի 1993» / O Ano de 1993

Ժամանակագրություններ 
 1971 — «Այս աշխարհը և ուրիշը» / Deste Mundo e do Outro
 1973 — «Ճանապարհորդի ուղեբեռը» / A Bagagem do Viajante
 1974 — «Կարծիք, որ „Diário de Notícias” եղել է» / As Opiniões que o DL Teve
 1977 — «Ծանոթագրություն» (англ.) / Os Apontamentos

Հեքիաթներ 
 1978 — «Քվազիօբյեկտ» / Objecto Quase
 1979 — «Հինգ զգայարանի պոետիկան - ականջ» / Poética dos Cinco Sentidos - O Ouvido
 1997 — «Վիպակ անհայտ կղզու մասին» / O Conto da Ilha Desconhecida

Ճանապարհորդական նոթեր 
 1981 — «Ճանապարհորդություն Պորտուգալիայում» / a Portugal

Օրագրեր և հիշողություններ 
 1994 — «Լինսարոտ ամսագիր» / Cadernos de Lanzarote (I-V)
 2006 — «Մանր հիշողություններ» / As Pequenas Memórias

Մանկական գրքեր 
 2001 — «Աշխարհի ամենամեծ ծաղիկը» / A Maior Flor do Mundo

Ֆիլմագրություն 
 2008 - «Կուրությունը» (ռեժ. Ֆերնանդու Մեյրելլիշ, գլխ. դերակատար՝ Ջուլիանա Մուր), ըստ «Կուրությունը» վեպի

Պարգևներ և մրցանակներ 
 1998 - Գրականության Նոբելյան մրցանակ
 1998 - Սանտիյագոյի և սրի շքանշանակիր (Պորտուգալիա)
 1985 - Սանտիյագոյի և սրի կամանդոր (Պորտուգալիա)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Ավետարան ըստ Հիսուսի
 Վարդան Ֆերեշեթյան, Ժոզե Սամարագո
 Ժոզե Սամարագո, «Ավետարան ըստ Հիսուսի»
 Ժոզե Սամարագո, Ինչու եմ աջակցում հակագլոբալիստներին

Մանկագիրներ այբբենական կարգով
Պորտուգալացի արձակագիրներ
Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Քաղցկեղից մահացածներ
20-րդ դարի վիպասաններ
Լեյկոզից մահացածներ
Պորտուգալացի գրողներ
Պորտուգալացի հասարակական գործիչներ
Պորտուգալացի վիպասաններ