Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրների ցանկ

Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ (), Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիայի կողմից ֆիզիկայի տարբեր ոլորտների ֆիզիկոսներին տրվող ամենամյա մրցանակ։ Ըստ Ալֆրեդ Նոբելի (մահացել է 1896 թվականին) կտակի տրվող հինգ մրցանակներից մեկը, որը տրվում է ֆիզիկայի բնագավառում բացառիկ ներդրում ունեցած անձանց։ Ըստ Նոբելի կտակի՝ մրցանակը կառավարում է Նոբելյան հիմնադրամը և տրվում է Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիայի կողմից ընտրված՝ հինգ հոգուց բաղկացած հանձնաժողովի կողմից։ Մրցանակը տրվում է Ստոկհոլմում ամենամյա հանդիսավոր արարողության ժամանակ՝ Ալֆրեդ Նոբելի մահվան տարելիցին՝ դեկտեմբերի 10-ին։ Մրցանակը բաղկացած է մեդալից, դիպլոմից և դրամական պարգևից։

Վիճակագրություն 
Առաջին Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է գերմանացի Վիլհելմ Ռենտգենին 1901 թվականին, որն ստացել է 150,782 շվեդական կրոն, որը 2019 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ հավասար է 9 միլիոն շվեդական կրոնի։ Ընդհանուր առմամբ Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է 113 անգամ (բացառություն են եղել՝ 1916, 1931, 1934, 1940, 1941 և 1942 թվականները), որոնցից 47-ը շնորհվել է մեկ, 32-ը՝ երկու իսկ 34-ը երեք դափնեկրի, սակայն Նոբելյան մրցանակ ստացել է 213 դափնեկիր, քանի որ Ջոն Բարդինը ստացել է Նոբելյան մրցանակ երկու անգամ։ Ամենաերիտասարդ դափնեկիրը Ուիլյամ Լորենս Բրեգն է (25 տարեկանում), ով կիսել է 1915 թվականի Նոբելյան մրցանակը հոր՝ Ուիլյամ Հենրի Բրեգի հետ, ամենածերը Արթուր Էշկինն է (96 տարեկանում)։ Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի արժանացել են երեք կին՝ 1903 թվականին Մարիա Կյուրին (նաև արժանացել է 1911 թվականի Քիմիայի Նոբելյան մրցանակին), 1963 թվականին Մարիա Գյոպերտ-Մայերը և 2018 թվականին Դոննա Սթրիքլենդը։ Ամուսիններ Մարի և Պիեռ Կյուրիները միասին կիսել են 1903 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը Անրի Բեքերելի հետ (հետագայում՝ 1935 թվականին, նրանց աղջիկներից Իրեն Ժոլիո-Կյուրին իր ամուսնու՝ Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիի հետ արժանացել է Քիմիայի Նոբելյան մրցանակի)։ Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակակիրներ Ուիլյամ Հենրի Բրեգի, Նիլս Բորի, Կարլ Սիգբանի և Ջոզեֆ Ջոն Թոմսոնի որդիները՝ համապատասխանաբար Ուիլյամ Լորենս Բրեգը, Օգե Բորը, Կայ Սիգբանը և Ջորջ Փաջեթ Թոմսոնը, նույնպես ստացել են Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ։

Դափնեկիրներ
1900-ականներ •
1910-ականներ •
1920-ականներ •
1930-ականներ •
1940-ականներ •
1950-ականներ
1960-ականներ •
1970-ականներ •
1980-ականներ •
1990-ականներ •
2000-ականներ •
2010-ականներ

1900-ականներ

1910-ականներ 
Դեպի վեր

1920-ականներ 
Դեպի վեր

1930-ականներ 
Դեպի վեր

1940-ականներ 
Դեպի վեր

1950-ականներ 
Դեպի վեր

1960-ականներ 
Դեպի վեր

1970-ականներ 
Դեպի վեր

1980-ականներ 
Դեպի վեր

1990-ականներ 
Դեպի վեր

2000-ականներ 
Դեպի վեր

2010-ականներ 
Դեպի վեր

Տես նաև
 Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրների ցանկ
 Գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրների ցանկ
 Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր տնտեսագետների ցանկ

Ծանոթագրություններ
Ընդհանուր

 

Հատուկ

Նշումներ

 Ա. Երկրի մասին տեղեկությունը վերցված է nobelprize.org կայքից՝ Նոբելյան հիմնադրամի պաշտոնական կայքից, և պետք չէ շփոթել անձի ծննդավայրի կամ քաղաքացիության հետ։
 Բ. Անվան ներքևում գրված թիվը՝ ցույց է տալիս, թե դափնեկիրը մրցանակի որ մասն է ստացել։

Արտաքին հղումներ 

 Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի պաշտոնական կայք 
 Նոբելյան հիմնադրամի պաշտոնական կաքյ

Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Գիտնականների ցանկեր
Դափնեկիրների ցանկեր
Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ