Կալիբեկ Կուանիշպաև

Կալիբեկ Կուանիշպաև (), ղազախ խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1959)։ 1925 թվականին մասնակցել է ղազախական առաջին պրոֆեսիոնալ թատրոնի (Կզըլ-Օրդա, այժմ՝ Ղազախստանի Մ. Աուեզովի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոն, Ալմաթի) ստեղծմանը և մինչև կյանքի վերջն աշխատել այդ թատրոնում։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1952)։

Կենսագրություն 
Կալիբեկ Կուանիշպաևը ծնվել է 1893 թվականի ապրիլի 25-ին Սարիտաու գյուղում (ներկայում՝ Կարկարալինսկի շրջան, Կարագանդ, Ղազախստան)։ Սերել է արգինների ցեղի կարակեսեկ տոհմի բայբորյան ենթատոհմից։

Եղել է հովիվ, սևագործ բանվոր։ Նրա՝ որպես ժողովրդական սրախոս-կատակերգուի առաջին ելույթները վերաբերում են 1920-ական թվականների սկզբին, երբ նա մասնակցել է Կոյադինյան տոնավաճառին (Սեմիպալատինսկից ոչ հեռու) «թափառաշրջիկ թատերախմբի» կազմում, որում ընդգրկված էին երգիչներ, ըմբիշներ, աճպարարներ, պարողներ և այլն։

1925 թվականին Կզըլ-Օրդայում մասնակցել է առաջին պրոֆեսիանալ ղազախական թատրոնի ստեղծմանը (ներկայում՝ Ղազախստանի Մ. Աուեզովի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոն)։ 1928 թվականին թատրոնի հետ միասին տեղափոխվել է Ալմա-Աթա և այնտեղ աշխատել թատերախմբում մինչև 1964 թվական։ Բեմական կյանքի քառասուն տարիների ընթացքում կատարել է ավելի քան 150 դեր։

1937 թվականից նկարահանվել է կինոյում։

Ծավալել է մանկավարժական գործունեություն։

Զբաղվել է նաև գեղարվեստական գրականությամբ, գրել է կարճ պիեսներ, սքեթչներ, հումորեսկներ, սատիրական բանաստեղծություններ ռադիոյի ու էստրադայի համար։ Թողարկել է սատիրական բանստեղծությունների երկու ժողովածուներ՝ «Түйреуіш» և «Шаншарлар»։ Հեղինակել է (Շախմետ Խուսաինովի հետ համահեղինակությամբ) «Шаншарлар» («Սրամիտները», բեմադրվել է Ղազախստանի Մ. Աուեզովի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոնում 1948 թվականին) և «Ақ жаулық — көк жаулық» պիեսները։

Եղել է ՀամԿ(բ)Կ անդամ 1943 թվականից։ Ընտրվել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 2-4 գումարումների պատգամավոր (1946-1958)։

Կալիբեկ Կուանիշպաևը մահացել է 1968 թվականի հունիսի 7-ին։ Թաղվել է Ալմա Աթայի Կենտրոնական գերեզմանատանը։

Պարգևներ և կոչումներ 
 Ղազախական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ
 Ղազախական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1936)
 ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1959)
 Ստալինյան երրորդ աստիճանի մրցանակ (1952) – Մ. Աուեզովի «Աբայ» ներկայացման մեջ Կունանբայի դերը կատարելու համար
 «Պատվո նշան» շքանշան (1938)
 Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1945)
 Լենինի երկու շքանշան (այդ թվում՝ 1946 թվականին – թատրոնի քսանամյակի կապակցությամբ)
 Մեդալներ

Թատերական դերեր 
 1925, 1933, 1957 – «Էնլիք-Քեբեք», Մուխթար Աուեզով – Քեբեք, Քոբեյ, Նիսան Աբիզ
 1935 – «Գիշերային տարգլորումներ», Մ. Աուեզով – Տանեկե
 1936 – «Ռևիզոր», Նիկոլայ Գոգոլ – Քաղաքագլուխ
 1940 – «Աբայ», Մ. Աուեզով և Լեոնիդ Սոբոլև – Աբայ
 1942 – «Պատվո գվարդիա», Մ. Աուեզով և Ալժափար Աբիշև – գեներալ Պանֆիլով
 1942 – «Բանաստեղծի ողբերգությունը», Գաբիթ Մուսրեպով – Բալուան
 1942 – «Ալդա-Քոսե», Շահմետ Խուսաինով – Շարոյակ
 1943 – «Անսանձ կնոջ սանձահարումը», Վիլյամ Շեքսպիր – Բապտիստա
 1947 – «Հաղթողները», Բորիս Չիրսկով – Վինոգրադով
 1949 – «Աբայ», ըստ Մ․ Աուեզովի «Աբայի ուղին» վեպի – Կունանբայ
 1952 – «Ծաղկի՛ր, տափաստան», Աբդիլդա Թաջիբաև – այգեպան Ժանաս
 «Օթելլո», Վիլյամ Շեքսպիր – Բրաբանցիո

Ֆիլմագրություն 
 1938 – «Ամանգելդի» – Բայբոլ
 1940 – «Ռայխան» – ակին
 1942 – «Երգ հսկայի մասին» (կարճամետրաժ)
 1945 – «Աբայի երգերը» – Աբայ
 1948 – «Ոսկե եղջյուր» – Բերգալիև, նախարար
 1954 – «Պոեմ սիրո մասին» – Ժարկին
 1957 – «Նրա ժամանակը կգա» – Չինգիզ
 1957 – «Բոտագոզ» – էպիզոդ
 1959 – «Մի անգամ գիշերը» – Ժարաս պապ
 1964 – «Անմորուք խաբեբան» – Էրալի
 1965 – «Իմ երազանքը» – էպիզոդ

Հիշատակ 
 Կալիբեկ Կուանիշպաևի անունով կոչվել է Ղազախստանի երաժշտական-դրամատիկական թատրոնն Աստանայում, ինչպես նաև փողոցներ Ալմաթիում, Կարագանդայում, Կարկարալինսկում։
 Տեղադրվել է հուշատախտակ դերասանի տանը Կարկարալինսկի շրջանում։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Олидор О., «Калибек Куанышпаев», Москва, 1950.

Արտաքին հղումներ 
 

Ղազախ դերասաններ
Խորհրդային դերասաններ
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
20-րդ դարի դերասաններ
Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Լենինի շքանշանի ասպետներ
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
ԽՄԿԿ անդամներ
ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ