Սալորենի

Սալորենի (), վարդազգիների ընտանիքի պտղատու կորիզապտղավոր բույսերի ցեղ։

Կենսաբանական նկարագիր 

Ծառեր են կամ թփեր՝ 3-12 մ բարձրության։ Տերևները պարզ են, էլիպսաձև կամ նշտարաձև, հարթ մակերեսով, ատամնաեզր, հերթադիր։ Ծաղկաբույլերում՝ ծաղիկները սպիտակ կամ վարդագույն, մեկական կամ 5-ական։ Պտուղը մսալի, միասերմ կորիզապտուղ է, ձվաձև կամ կլոր։ Պտուղների զանգվածը 6-100 գ է, դեղին, կանաչ, կարմիր կամ կապտասև՝ երկնագույն մոմային փառով։

Տարածում 
Հայտնի է 30 տեսակ։ Հայրենիքը համարվում է Կովկասը, Փոքր Ասիան և Հյուսիսային Իրանը։ Տարածված է Արևմտյան Եվրոպայում, Հնդկաստանում, Արևելյան Ասիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում և Աֆրիկայում, Մոլդավիայում, Ուկրաինայում, Կովկասում,
Միջին Ասիայում և այլն։ Մշակության մեջ առավել տարածված է սովորական կամ ընտանի սալորենին (Prunus domestica)։

Քիմիական կազմ 
Պտուղները պարունակում են (%-ներով)․ շաքարներ՝ 9-20, օրգանական թթուներ՝ 0, 4-1, 4, ազոտային նյութեր, վիտամիներ՝ B1, В2, С, К, РР, կարոտին և հանքային նյութեր։

Մշակում 
Պտղաբերում է տնկման 4-րդ տարում։ Դիմանում է մինչև -30 °C ցրտերին։ Բերքատվությունը՝ մեկ ծառից 50-100 կգ կամ 100-150 g/htu։

Կիրառում 

Օգտագործվում է թարմ և վերամշակված վիճակում (չիր, կոմպոտ, մուրաբա, հյութ ևն)։

Սորտեր 
Հայաստանում մշակվում է ընտանի սալորենի (դամբուլենի), հյուսիսարևելյան շրջաններում հանդիպում է նաև մամխին։ Հայաստանում մշակվող սալորենու ներմուծված արդյունաբերական սորտերից են Գեղձայինը, Ռենկլոդ կանաչը, Ռենկլոդ Ալտանան, Աննա Շպետը, Ջոենտ պրունը, Վիկտորիան, Հունգարասալորը։ Տեղականներից առավել հայտնի են Վազիրին, Ալբուխարին, Կանաչկենին, Դեղին դամբուլը, Սև դամբուլը։

Հայաստանում 
Հայաստանում հայտնի են 3 վայրի տեսակներ՝ փշավոր ու սովորական սալորենիները և մամխին։ Տարածված են Լոռու, Տավուշի, Արագածոտնի, Սյունիքի, Գեղարքունիքի և այլ մարզերում։ Աճում են ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտու թփուտներում, անտառեզրերին, անտառներում, առաջացնում մացառուտներ։

Առանձնացնում են 5 բաժիններ.
 Prunus subgen. Prunus sect. Armeniaca։ Ներկայացուցիչ — .
 Prunus subgen. Prunus sect. Microcerasus։ Ներկայացուցիչ — .
 Prunus subgen. Prunus sect. Penarmeniaca։ Ներկայացուցիչ — .
 Prunus subgen. Prunus sect. Prunocerasus։ Ներկայացուցիչներ — Prunus americana, Prunus nigra.
 Prunus subgen. Prunus sect. Prunus։ Ներկայացուցիչներ — , .

Տեսակներ 
Հայտնի է 254 տեսակ

Արևելյան կիսագնդում 

 Prunus africana
 Prunus apetala
 Prunus arborea
 Prunus armeniaca
 Prunus avium
 Prunus bifrons
 Prunus buergeriana
 Prunus campanulata
 Prunus canescens
 Prunus cerasifera
 Prunus cerasoides
 Prunus cerasus
 Prunus ceylanica
 Prunus cocomilia
 Prunus cornuta
 Prunus crassifolia
 Prunus davidiana
 Prunus domestica
 Prunus dulcis
 Prunus fruticosa
 Prunus geniculata
 Prunus glandulosa
 Prunus gracilis
 Prunus grayana
 Prunus incana
 Prunus incisa
 Prunus jacquemontii
 Prunus japonica
 Prunus korshinskyi
 Prunus kotschyi
 Prunus laurocerasus
 Prunus laxinervis
 Prunus lusitanica
 Prunus maackii
 Prunus mahaleb
 Prunus mandshurica
 Prunus maximowiczii
 Prunus minutiflora
 Prunus mume
 Prunus murrayana
 Prunus myrtifolia
 Prunus nipponica
 Prunus occidentalis
 Prunus padus
 Prunus persica
 Prunus pleuradenia
 Prunus pseudocerasus
 Prunus prostrata
 Prunus salicina
 Prunus sargentii
 Prunus scoparia
 Prunus serrula
 Prunus serrulata
 Prunus sibirica
 Prunus simonii
 Prunus sogdiana
 Prunus speciosa
 Prunus spinosa
 Prunus spinulosa
 Prunus ssiori
 Prunus subhirtella
 Prunus tenella
 Prunus tomentosa
 Prunus triloba
 Prunus turneriana
 Prunus ursina
 Prunus vachuschtii
 Prunus verecunda
 Prunus × yedoensis
 Prunus zippeliana

Արևմտյան կիսագնդում 

 Prunus alabamensis
 Prunus alleghaniensis
 Prunus americana
 Prunus andersonii
 Prunus angustifolia
 Prunus brigantina
 Prunus buxifolia
 Prunus caroliniana
 Prunus cuthbertii
 Prunus emarginata
 Prunus eremophila
 Prunus fasciculata
 Prunus fremontii
 Prunus geniculata
 Prunus gentryi
 Prunus havardii
 Prunus hortulana
 Prunus huantensis
 Prunus ilicifolia
 Prunus integrifolia
 Prunus maritima
 Prunus mexicana
 Prunus munsoniana
 Prunus nigra
 Prunus pensylvanica
 Prunus pumila
 Prunus rigida
 Prunus rivularis
 Prunus serotina
 Prunus sphaerocarpa
 Prunus subcordata
 Prunus texana
 Prunus umbellata
 Prunus virginiana

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Dillhoff, Richard M; Leopold, Estella B.; Manchester, Steven R. (February 2005). "The McAbee flora of British Columbia and its relation to the Early-Middle Eocene Okanagan Highlands flora of the Pacific Northwest" (PDF). Canadian Journal of Earth Sciences 42 (2)։ 151. doi։10.1139/e04-084.
 Stockey, Ruth A.; Wehr, Wesley C. (1996). "Flowering Plants in and around Eocene Lakes of the Interior". In Ludvigson, Rolf. Life in Stone։ a Natural History of British Columbia's Fossils. Vancouver։ UBCPess. ISBN 0-7748-0578-1..

Արտաքին հղումներ 
 
 

Պտղատու ծառեր
Վարդազգիներ