Վանկաշեշտական ոտանավոր

Վանկաշեշտական ոտանավոր (սիլաբոտոնիկական) (` վանկ և τόνος` շեշտ), տաղաչափական հիմնական համակարգերից մեկը։ Ի տարբերություն վանկական ոտանավորի, վանկաշեշտական ոտանավորի ռիթմը պայմանավորում են ոչ միայն վանկերի հավասար քանակը, այլև շեշտերի կանոնավոր դասավորությունը, ընդ որում, երկրորդ պայմանն ավելի կարևոր է. բանաստեղծն այնպես է ընտրում բառերը, որպեսզի շեշտերն իրար հաջորդեն որոշակի կայուն դասավորությամբ։ Հակառակ դեպքում, եթե անգամ տողերում վանկերի քանակը հավասար լինի, ռիթմ չի առաջանա։ Հենց այդ պատճառով էլ գոյանում են շեշտված և անշեշտ վանկերի համանման խմբեր, որոնք կոչվում են բանաստեղծական ոտքեր։ Յուրաքանչյուր ոտքի մեջ մտնում են մեկ շեշտված և մեկ կամ ավելի անշեշտ վանկեր։ Ըստ այդմ, գոյանում են երկվանկ ոտքեր (յամբ, քորեյ), եռավանկ ոտքեր՝ ստեղն, քողաղոտ, անապեստ։

Բանաստեղծական ոտքի հասկացությունը և ոտքի տեսակների անունները գալիս են անտիկ տաղաչափությունից, որտեղ ոտքը կազմվում էր արտասանությամբ երկար և կարճ վանկերից։ Վանկաշեշտական ոտանավորում արտասանությամբ երկար վանկի տեղը գրավել է շեշտված վանկը, իսկ կարճի տեղը՝ անշեշտ վանկը։

Վանկաշեշտական ոտանավորը բնորոշ է այն լեզուներին (անգլերեն, գերմաներեն), որոնցում բառաշեշտը կայուն տեղ չունի և չափածո խոսքում շատ հաճախ իմաստակերտ նշանակություն է ստանում։ Այս համակարգն առավել համապատասխանում է ռուսաց լեզվին և 18-րդ դարի կեսերից լայն տարածում ստացավ ռուսական պոեզիայում (Պուշկին, Լերմոնտով, Եսենին, Տվարդովսկի և այլն)։

Վանկաշեշտական սկզբունքով բանաստեղծություններ գրվել են նաև հայերենում. յամբական բանաստեղծություններ, որոնց մեջ շեշտերը դրվում են զույգ վանկերի վրա, և անապեստյան բանաստեղծություններ, որոնցում շեշտը դրվում է տողի բոլոր երրորդ վանկերի վրա։ Սակայն հայ պոեզիային առավել բնորոշ է ոչ թե շեշտերի կանոնավոր դասավորությունը, այլ վանկերի հավասար թիվը տողերում և կիսատողերում, այսինքն՝ վանկական ոտանավորը։

Տես նաև 
 Տաղաչափություն
 Անտիկ տաղաչափություն
 Տաղաչափական համակարգեր
 Ռիթմ
 Բանաստեղծական ոտք
 Վանկական ոտանավոր
 Համաշեշտ ոտանավոր
 Չափական ոտանավոր
 Յամբ
 Անապեստ
 Քորեյ
 Քողաղոտ

Աղբյուրներ 
 Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, Գրականագիտական բառարան, էջ 289

Տաղաչափական համակարգեր
Վանկաշեշտային տաղաչափություն