Մատնունի

Մատնունի (), արծաթախոտ, հնգամատնե, հզորուկ, վարդազգիների (վարդածաղիկներ) ընտանիքի բազմամյա, հազվադեպ՝ միամյա կամ երկամյա խոտաբույսերի, երբեմն՝ կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է 300 (այլ տվյալներով՝ 500) տեսակ։

Կենսաբանական նկարագիր 

Արմատներն իլիկանման հաստացած են։ Ցողունները փռվող են կամ կանգուն, բարձրությունը՝ 5-80 սմ։ Տերևները հակադիր են, սղոցաեզր։ Ծաղիկները հիմնականում մեկական են կամ հուրանանման ծաղկաբույլերում, բաց կամ մուգ դեղին։ Ծաղկում է ապրիլ-հուլիսին։ Պտուղը բագմընկուզիկ է։

Հայաստանում 
ՀՀ-ում՝ 29 տեսակ՝ 
մատնունի արևելյան (Potentilla orientalis), 
մատնունի անփայլ (Potentilla impolita),
 մատնունի ուղիղ (Potentilla recta), 
մատնունի սողացող (Potentilla reptans),
 մատնունի կիսամատնաևման (Potentilla seidlitziana) և այլն։

Տարածում 

Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է անտառներում, մարգագետիններում, թփուտներում, բացատներում, խճոտ վայրերում, ճամփեզրերին և այլն, աղբոտում ցանքերն ու այգիները։

Նշանակություն և կիրառում 
Մեծ մասը դեղաբույսեր են. պարունակում են աղաղանյութեր, վիտամին C, ներկանյութ և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես կապող, արյունահոսությունը դադարեցնող, հակաբորբոքային, վերքամոքիչ միջոց, նաև ստամոքսաղիքային հիվանդությունների ժամանակ։ Գեղազարդիչ է և մեղրատու։ Մատնունու Ծիրանավորը (P. porphyrantha) անդրկովկասյան բնաշխարհիկ է, աճում է միայն Գեղամա լեռնաշղթայում (3300-3500 մ բարձրություններում), ունի վառ վարդագույն ծաղիկներ, գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Իր մեջ պարունակող բավական մեծ քանակությամբ աղաղանյութերի շնորհիվ այս բույսը լայն տարածում է գտել ժողովրդական բժշկության մեջ։ 
Տերևներից և արմատակոճղերից պատրաստված եփուկները հայտնի մածուցիչ և պնդացնող միջոց են, իսկ հյութը խորհուրդ է տրվում փորկապության ժամանակ։

Վերերկրյա մասից պատրաստած թուրմը և եփուկը համարում են ուժեղ միզամուղ միջոց միզաքարային հիվանդության ժամանակ։
Խոտի եփուկները ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործում են տարբեր բնույթի կծկանքների և կարկամախտի ժամանակ։

Տեսակներ 
Հայտնի է մոտ 180 տեսակ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Mabberley, D.J. (2002). Potentilla and Fragaria (Rosaceae) reunited. Telopea 9(4)։ 793—801.
 Eriksson, T., Hibbs, M. S., Yoder, A. D. Delwiche, C. F. & Donoghue, M. J. (2003). The Phylogeny of Rosoideae (Rosaceae) based on sequences of the internal transcribed spacers (ITS) of nuclear ribosomal DNA and the TRNL/F region of chloroplast DNA. Int. J. Plant Sci. 164(2)։ 197—211. (PDF)

Արտաքին հղումներ 
Species of Potentilla.  The Plant List. Retrieved 2013-05-28.

Վարդազգիներ