Սոֆյա Գիացինտովա

Գիացինտովա Սոֆյա Վլադիմիրովնա (), ռուս դերասանուհի, ռեժիսոր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1955)։ Եղել է ԽՄԿԿ անդամ 1951 թվականից։

1910 թվականից 1936 թվականներին աշխատել է Մոսկվայի Գեղարվեստական, 1938 թվականից՝ Լենինյան կոմերիտմիության անվան թատրոններում։ Լավագույն դերերից են՝ Մարիա (Շեքսպիրի «Տասներկուերորդ գիշեր»), Նելլի (ըստ Մ. Ֆ. Դոստոևսկու «Ստորացվածներ, անարգվածներ»), Նորա (Իբսենի «Նորա»), Մարիա Ուլյանովա (Ի. Ֆ. Պոպովի «Ընտանիք»)։ Նկարահանվել է կինոյում։ 1947 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։

Կենսագրություն 
Սոֆյա Գիացինտովան ծնվել է 1895 թվականի հուլիսի 23-ին (4 օգոստոսի) գրող Վլադիմիր Եգորովիչ Գիացինտովի (1858-1933) և Ելիզավետա Ալեքսեևնա Վենկստերնի մոսկովյան ազնվական ընտանիքում։ Նրա քեռին` Ալեքսեյ Վենկստերնը, հայտնի է որպես պուշկինական և զավեշտական պիեսների հեղինակ, քույրը՝ Ելիզավետա Վլադիմիրովան, ամուսնացած է եղել նկարիչ Միխայիլ Ռոդիոնովի հետ (1885-1956)։ 

1911-1912 թվականներին սովորել է Մոսկվայի կանանց բարձրագույն դասընթացների պատմության ֆակուլտետում, միևնույն ժամանակ դրամատիկական արվեստ է սովորել Մոսկվայի գեղարվեստական դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի Ելենա Մուրատովայի մոտ։

1910 թվականին մրցույթով ընդունվել է Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոն։ Նույն թվականին բանաստեղծ Սերգեյ Սոլովյովը սիրահարվել է նրան, և մերժվելով, 1911 թվականի հոկտեմբերի 31-ին իրեն ցած նետել պատուհանից, որից հետո Սոլովյովը վեց ամիս պահվել է հոգեբուժարանում։

Սոֆյա Գիացինտովան առաջին անգամ բեմ է դուրս եկել 1911 թվականին, որպես սպասուհի Կնուտ Համսունի «Կյանքը թաթերի վրա» ներկայացման մեջ։ 1911-1913 թվականներին աշխատել է Մոսկվայի գեղարվեստական  դրամատիկական թատրոնում։ 1912 թվականին Սոֆյա Գիացինտովան միացել է մի խումբ երիտասարդների, ովքեր  ուսումնասիրել են Ստանիսլավսկու համակարգը և կազմել Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի 1-ին ստուդիայի միջուկը` Լեոպոլդ Սուլերժիցկու ղեկավարությամբ, համակարգի դասերը է վարել Եվգենի Վախթանգովը։ 

1917 թվականին ամուսնացել է իր զարմիկի՝ սպա Էրաստ Նիկոլաևիչ Գիացինտովի հետ (1894-1975)։ Քաղաքացիական պատերազմը Գիացինտովային բաժանել է ամուսնուց։ Սոֆյա Գիացինտովան շարունակել է իր գեղարվեստական կարիերան Մոսկվայում, մինչ ամուսինը միացել է կամավորական բանակին, ապա Ղրիմից տարհանման ընթացքում արտագաղթել Եվրոպա, իսկ ավելի ուշ` ԱՄՆ։ Հետագայում  ամուսիններին հաջողվել է հանդիպել մեկ անգամ՝ 1923 թվականին, երբ դերասանուհին հյուրախաղերով հանդես է եկել Պրահայում։           

1924 թվականին Սոֆյան հասավ ամուսնալուծության, դերասան Իվան Բերսենևի (1889-1951) հետ իր հարաբերությունները օրինականացնելու նպատակով (հենց այս կապն էր Բերսենևի առաջին ամուսնության կազմալուծման պատճառը)։ Մոսկվայում ամուսիններն ապրել են Բրյուսովի 12 հասցեում գտնվող «դերասանների տանը»։   

1913-1924 թվականներին եղել է Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի դերասանուհի, 1924-1936 թվականներին՝ Մոսկվայի գեղարվեստական դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի և ռեժիսոր, 1936-1938 թվականներին՝ ՄԱՄԽ–ի թատրոնի (այժմ՝ Մոսսովետի անվան թատրոն) դերասանուհի, 1958-1961 թվականներին՝ Մոսկվայի Կ. Ստանիսլավսկու անվան դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի, 1951 թվականից ԽՄԿԿ անդամ։

1938-1958 թվականներին և 1961-1982 թվականներին՝ Մոսկվայի Լենինյան Կոմերիտմիության անվան թատրոնի (այժմ՝ «Լենկոմ»-ի թատրոն) դերասանուհի և ռեժիսոր։ 1940-ականներին թատրոնը ղեկավարել են Բերսենև, Գիացինտովա և Սերաֆիմա Բիրման «եռապետություն»-ը։ Ամուսնու մահից հետո Գիացինտովան դարձել է թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար (1952 թվականից՝ գլխավոր ռեժիսոր) և պաշտոնավարել մինչև 1957 թվականը։

1958-1961 թվականներին դասավանդել է Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտ-ում։ Վալենտին Սմիշլաևի հետ միասին դասավանդել է Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնին կից  բելառուսական դրամատիկական ստուդիայում։ Մոսկվայում նա որոշ ժամանակ բնակվում էր Կամերգերսկի նրբանցքի թիվ 5/7 տանը։ Կյանքի մեծ մասը՝ 1928-1982 թվականներին, բնակվել է Բրյուսովի նրբանցքի 12-րդ տանը («Նկարիչների տուն»), ինչի մասին վկայում է տան պատի հուշատախտակը։ Իր ընտանիքի և թատերական ճակատագրի մասին նա մանրամասն պատմել է «Հիշողության հետ միայնակ» գրքում (Մոսկվա. Արվեստ, 1985)։

Սոֆյա Գիացինտովան մահացել է 1982 թվականի ապրիլի 12-ին Մոսկվայում։ Թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը (թիվ 9 տեղամաս)։

Պարգևներ և կոչումներ  
 Ուզբեկական ԽՍՀ վաստակավոր դերասան (1943)
 ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1946)
 ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1955)
 Ստալինյան առաջին աստիճանի մրցանակ (1947) - «Երդում» ֆիլմում Վարվառա Միխայլովնայի դերի կատարման համար (1946)
 Լենինի երկու շքանշան (1965, 1975)
 Աշխատանքային կարմիր դրոշի երկու շքանշան (15.2.1948,?)
 «1941-1945 թվականների  Հայրենական մեծ պատերազմում անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ (1946)
 «Մոսկվայի 800-ամյակի հիշատակին» մեդալ (1947)
 Համամիութենական կինոփառատոն Մոսկվայում (1958, Առաջին մրցանակ, «Ուլյանովների ընտանիքը» ֆիլմ)

Գրականություն 
 
 Марков П. А. О Гиацинтовой // Марков П. А. О театре: В 4 т. М.: Искусство, 1977. Т. 4.
 Гиацинтова С. В. С памятью наедине / Лит. запись Н. Э. Альтман, предисл. С. В. Образцова, послесл. К. Л. Рудницкого. 2-е изд. — : Искусство, 1989. — 543 с.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Луков Вл. А. Гиацинтова Софья Владимировна // Электронная энциклопедия «Мир Шекспира».
 

Ռուս դերասանուհիներ
Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Ռուս ռեժիսորներ
ԽՄԿԿ անդամներ
Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Լենինի շքանշանի ասպետներ
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Թատերական ռեժիսորներ
Ռուս կինոդերասանուհիներ
Խորհրդային դերասանուհիներ
«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Ռուս թատերական ռեժիսորներ