Բետոն

Բետոն (ֆրանսերեն béton բառից), արհեստական քարե շինանյութ, ստացվում է կապակցող (ցեմենտ կամ այլ) նյութից, խոշոր և մանր լցանյութերից, ջրից բաղկացած, ճիշտ ընտրված և խտացված խառնուրդի ձևավորման և պնդացման արդյունքում։ Մի շարք դեպքերում իր կազմում կարող է ունենալ հատուկ հավելանյութեր, ինչպես նաև՝ չպարունակել ջուր (օրինակ՝ ասֆալտաբետոն)։

Պատմություն 
Հայտնի է ավելի քան 6000 տարի (Միջագետք), լայն կիրառություն է ունեցել Հին Հռոմում։

Պատրաստումը 
Ցեմենտային բետոնն արտադրվում է ցեմենտը, ավազը, խիճը և ջուրը խառնելու ճանապարհով, որոնց հարաբերակցությունը կախված է ցեմենտի մակնիշից, ավազի և խճի տրամաչափից և խոնավությունից։ Ոչ մեծ քանակով անհրաժեշտության դեպքում ավելացվում են տարբեր տարբեր հավելանյութեր՝ առաձգականություն, ջրադիմացկունություն հաղորդող և այլն։ Բետոնի արտադրության ժամանակ ցեմենտն ու ջուրը հանդիսանում են գլխավոր կապակցող բաղադրիչները։ Օրինակ, 400 մակնիշի ցեմենտ օգտագործելու դեպքում 200 մակնիշի բետոն ստանալու համար կիրառվում է 1։3։5։0,5 հարաբերակցությունը։ Իսկ ահա 500 մակնիշի ցեմենտ օգտագործելու դեպքում այդ պայմանական հաաբերակցության դեպքում ստացվում է 350 մակնիշի բետոն։ Բետոնի կարևոր հատկանիշներից է ջրի և ցեմենտի հարաբերակցությունը (նշանակվում է «Ջ/Ց»)։ Այդ հարաբերակցությունից ուղղակիորեն կախված է բետոնի ամրությունը՝ ինչքան փոքր է Ջ/Ց-ն, այնքան բետոնն ավելի ամուր է։ Տեսականորեն, ցեմենտի հիդրատացիայի համար բավարար է Ջ/Ց=0,2 հարաբերակցությունը, սակայն, այսպիսի բետոնն ունենում է չափազանց ցածր առաձգականություն և գործնականում կիրառվում է Ջ/Ց=0,3÷0,5 հարաբերակցությունը։

Չափազանց շատ ջուր ավելացնելու դեպքում մեծանում է բետոնի շարժունությունը, սակայն, դրա հետևանքով մի քանի անգամ ընկնում է ամրությունը, դրա համար հարկավոր է, որ ճշտությամբ պահպանվի ջուր-ցեմենտ հարաբերակցությունը։

Բետոնի տեսակները 
 Ըստ նշանակման՝
 սովորական (արդյունաբերական և քաղաքացիական շենքերի համար)
 հատուկ՝
 հիդրոտեխնիկական, ճանապարհային, ջերմամեկուսիչ, դեկորատիվ,
 հատուկ նշանակության՝ քիմիականապես կայուն, ջերմադիմացկուն, ձայնակլանիչ, միջուկային ճառագայթումից պաշտպանող և այլն։
 Ըստ կապակցանյութի տեսակների՝
 ցեմենտային
 սիլիկատային
 գիպսային
 ասֆալտային և այլն
 Ըստ լցանյութերի հատիկների չափերի բետոնները լինում են.՝  
 մանրահատ, երբ լցանյութի հատիկաչափերը մինչև 10 մմ,
 խոշորաչափ,երբ լցանյութի հատիկաչափերը (10-150) մմ։
Ըստ կառուցվածքի տարբերում են.
 խիտ,
 ծակոտկեն,
 խոշորածակոտկեն (անավազ),  
 ծակոտկենացված,
 բջջային բետոններ։
 Ըստ ծավալային զանգվածի՝
 հատկապես ծանր (խտությունը` 2500 կգ/մ³-ից ավել)` բարիտային և այլն
 ծանր (խտությունը` 2200÷2500 կգ/մ³)
 թեթևոտ (խտությունը` 1800÷2200 կգ/մ³)
 թեթև բետոն (խտությունը` 500÷1800 կգ/մ³)` խարամաբետոն, փրփրաբետոն, պերլիտային բետոն
 առանձնապես թեթև (խտությունը` մինչև 500 կգ/մ³)

Տեղավորումը, խտացումը 

Բետոնի պնդացման համար օպտիմալ են Ցելսիուսի +5-ից +30 ջերմաստիճանները։
Բետոնը տեղավորելուց անմիջապես հետո այն հարկավոր է խտացնել։ Խտացումն իրականացվում է թրթռիչների (վիբրատոր) միջոցով։

Բնութագրող ցուցանիշները 
Բետոնի հատկությունները բնութագրող ցուցանիշներն են դասը և մակնիշը։
Բետոնի դասը նրա հատկանիշներից որևէ մեկի թվային արտահայտությունն է, նշանակվում է լատինական «B» տառով և մեգապասկալներով (ՄՊա) արտահայտված այն ճնշումը, որին դիմանում է։ Օրինակ, В25 նշանակումը ցույց է տալիս, որ այդ բետոնը դիմանում է 25 ՄՊա ճնշմանը։
Բետոնի ամրությունը բնորոշելու համար կիրառվում է նաև «մակնիշ» հասկացությունը, որը նշանակվում է «М» տառով և սեղմման նկատմամբ դիմացկունության սահմանը կգ/սմ3-ներով արտահայտող 50-ից մինչև 1000 թվերով։

Բետոն