Թանթռնիկ

Թանթռնիկ (), փերփեր, գառնադմակիկ, թանձրատերևազգիների (Crassuceae) ընտանիքի միամյա, երկամյա և բազմամյա խոտաբույսերի, երբեմն՝ կիսաթփերի կամ թփերի ցեղ։

Տարածում և էկոլոգիա 
Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է միջին և բարձրլեռնային գոտիների քարքարոտ լանջերին, ժայռաճեղքերում, խճաքարերի մեջ։ Հինականում աճում է Եվրասիայում, Աֆրիկայում, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայում.
Թանթռնիկները պահանջում են՝ հարուստ և լուսավոր հողամասեր։ Խոնավության նկատմամբ այնքան Էլ պահանջկոտ չեն։ Ջերմատներում մշակվող բույսերը պետք Է ջրել խիստ չափավոր, քանի որ ավելորդ խոնավությունից բույսերը նեխում են։

Կենսաբանական նկարագիր 
Կոճղարմատավոր բույս է։ Ցողունը երբեմն ճյուղավորվող է, բարձրանում է՝ 3-20 (հազվադեպ՝ մինչև 60) սմ։ Տերևները մսալի են, ամբողջական, հերթադիր։ Ծաղկաբույլը հովանոցաձև է կամ վահանանման, ծաղիկները՝ մանր, կարմրավուն, կանաչասպիտակավուն, դեղին, սպիտակ և այլն։ Ծաղկում է մայիս-օգոստոսին։ Պտուղը հավաքական տերևապտուղ է։

Նշանակություն և կիրառում 

Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են ալկալոիդներ։ Գեղազարդիչ է։ Օգտագործվում է ներշենքային կանաչապատման և քարապարտեզների ձևավորման ու հարդարման համար։
որգային ձևավորումներում մեծ տարածում է գտել S. lidium Boiss թանթռնիկը, որը շատ արագ աճելով գեղեցիկ ու համաչափ գորգ է կազմում և չափա֊զանց հեշտ է բազմանում։ Թանթռնիկ լիդիումը բազմանում է կտրոններով և թփի բաժանումով։ Բավական է բույսի կտրոնները գարնանը կամ ամռանը շաղ տալ հողի երեսին, ձեռքով կամ թեկուզ և ոտքով քիշ սեղմել ու հողը միաժամանակ խոնավ պահել, դրանք արագորեն արմատակալում են և դառնում ինքնուրույն բույսեր։ Մեր պայմաններում հաջողությամբ ձմեռում է բաց գրունտում, եթե տեղը չոր է. հակառակ դեպքում արագ ցրտահարվում է։ Տնկումը կատարվում է փոքր փնջերով, 5-8 սմ միջբուսային տարածությամբ։

Ժողովրդական բժշկության մեջ նշանակում են նյարդային խանգարումների, օրգանիզմի ընդհանուր թուլության ժամանակ՝ որպես տոնուսը բարձրացնող միջոց։

Թանթռնիկից գիտական բժշկության մեջ պատրաստել են «Բիոսեթ» դեղամիջոցը, որը նպաստում է հյուսվածքների վերականգնմանը և կարգավորում է փոխանակությունը։ Որպես օժանդակ միջոց օգտագործում են թոքաբորբի, բրոնխիտի, լյարդի և այլ հիվանդությունների բուժման ժամանակ։

Թանթռնիկը շատ դժվար է չորանում, և այդ գործընթացի արագացման համար հումքը նախապես շոգեհարում են եռացող ջրի մեջ։ Բույսն ունի վերքերն ապաքինող ազդեցություն։ Խոտի թուրմը կարգավորում է սրտի աշխատանքը։ Այն նաև օգտագործում են նյարդային խանգարումների և ընկնավորության ժամանակ ։

Ծանոթագրություններ

Տեսակներ

Թանթռնիկսպուրիում 
Թանթռնիկսպուրիումը (S. spurium M. B.) ունի կարմրավուն ցողուններ և տերևներ։ Ծաղիկները վարդագույն են։ Բույսի բարձրությունը հասնում է 15 սմ֊ի։ Հայրենիքը Կովկասն է Բազմանում է կտրոններով։ Օգտագործվում է ծաղկային ձևավորումներում։ Մեր պայմաններում ձմեռում է բաց գրունտում։ Թանթռնիկ գլաուկումի և ռեֆլեքսումի (S. glaucum Lmk և S. reflexum) ցողունները և տերևներր գորշ կապտավուն են։ Նույնպես օգտագործվոսմ են գորգային ձևավորումներում։ Ձմեռում են բաց գրունտում։

Թանթռնիկ սպեկտաբիյեի 
Թանթռնիկ սպեկտաբիյեի (S. spectabile) բարձրությունը հասնում է 30-40 սմ-ի։ Ծաղիկները վարդագույն են, խմբերով աճելով միմյանց կողքի կազմում են հովանոցաձև, խոշոր ծաղկաբույլեր, որոնք կտրած վիճարկում ջրի մեջ դիմանում են 15-20 օր է։ Մեր պայմաններում հիանալի ձմեռում են բաց գրունտում։ Օգտագործվում են ղևանդներում, միքսբորդերներում, մշակվում են նաև կտրած ծաղիկներ ստանալու Համար։ Բազմանում են գլխավորապես կտրոններով և թփիկների բաժանումով։

Հայտնի է մոտ 500 (այլ տվյալներով՝ 450-600), ՀՀ-ում՝ 16 տեսակ՝ Թանթռնիկ բարակացողուն (Տ. tenellum), Թանթռնիկ բարակ (Տ. gracile), Թանթռնիկ կովկասյան (Տ.caucasicum), Թանթռնիկ հակադրատերև (Տ. oppositifolium) են։ 
Նրանցից մի քանիսը՝

Արտաքին հղումներ
 Drought Smart Plants
 Sedum Society
 Sedum 
 Drought Smart Plants
 Sedum Society
 Sedum

Ծանոթագրություններ 

Խոտաբույսեր
Թանձրատերևազգիներ
Դեղաբույսեր