Յակուբ Սաննու

Աբու Նադդարա (՝ ակնոցավոր), ի ծնե անունը՝ Յակուբ Սաննու, ), բանաստեղծ, երգիծաբան, հրապարակախոս, Եգիպտոսի ազգային թատրոնի հիմնադիր (1873)։ Արաբական վերածննդի նշանավոր գործիչ է, արաբական հրապարակախոսության հայտնի դեմքերից մեկը։ Ծագումով ղպտի։

Կենսագրություն 
Յակուբը եգիպացի հուդայական էր, ով ծնվել էր եգիպտացի մոր և իտալացի հոր ընտանիքում։ Հայրն աշխատում էր Յանկեն արքայազնի մոտ, ով Եգիպտոսի ու Սուդանի խեդիվ Մուհամմադ Ալի փաշայի թոռն էր։ Տասներեք տարեկանում պատանի Յակուբը գրում է առաջին բանաստեղծությունը՝ արաբերենով, և կարդում արքայազնի առաջ։ Տաղանդավոր պատանին հետաքրքրում է նրան։

Յակուբը ստանում է ավանդական հրեական կրթություն և պատանի հասակում ուսումնասիրել է եվրոպական լեզուներ։ Փաշայի հովանավորության շնորհիվ նա իր բանասիրական կրթությունն ավարտում է Իտալիայի Լիվոռնո քաղաքում, ուր սովորում է լեզուներ և արվեստներ։ Եգիպտոս վերադառնալով սկսում է դասավանդել լեզուներ և իր հոդվածներով հանդես գալիս անգլիական տիրապետության դեմ։

Ստեղծագործություն 
Սաննուն հետաքրքրված էր թատրոնով և 1870 թվականին Եգիպտոսում բացում է առաջին պրոֆեսսիոնալ դրամատիկական թատրոնը արաբերեն խոսակցական լեզվով։ Շատ կարճ ժամանակում նա գրում է 32 պիես, որտեղ նա ծաղրում էր տգետներին, կոպիտ փաշաներին և ֆեոդալներին։ Դրանով իսկ Սաննուն իր դերն է խաղում լուսավորականության և ռեֆորմների պայքարի համար։ Սանուին գնահատում է Իսմայիլ խեդիվը, ով եվրոպականացմանն կողմնակից էր և անգամ տալիս է նրան «Եգիպտոսի Մոլիերի» տիտղոսը։

Սակայն «Եգիպտոսի Մոլիերին» հետաքրքրում էր ոչ միայն թատրոնը, նա նաև հասարակական կյանքով էր հետաքրքրվում։ Իր աշակերտների շարքում ֆրանսերեն սովորելու եղել են ալ-Աֆղանին և Մուհամմադ Աբդոն։ Շուտով Սաննուն ուսուցչից վերածվում է աշակերտի տարված լինելով ալ-Աֆղանիի գաղափարներով, կտրուկ փոխում է իր կարծիքը։ Նրա թատրոնը փակվում է «Հայրենիք և ազատություն» բեմադրությունից հետո և Սաննուն սկսում է զբաղվել լրագրությամբ։

Սկզբում համագործակցում է մոդեռնիստերի թերթերի հետ իսկ հետո բացում է իր սեփական սատիրիկ թերթը, որը կոչվում է «Աբու նազարա զարկա» («Երկնագույն ակնոցներով մարդը»)()։ Դրանում Սաննուն հրատարակում էր հոդվածներ ուղղված խեդիվի և նրա վարչակարգի, եվրոպական էքսպանսիայի դեմ և ազատագրական պայքարի կոչ անում՝ «Եգիպտոսը եգիպտացիների համար» կարգախոսով։ Այս թերթում նրա հոդվածներում առկա է սատիրա ժանրը, որը նորություն էր արաբական հրապարակախոսության մեջ։ Նա այստեղ ծաղրի էր ենթարկում թե էմիրներին և խեդիվներին և թե թուրք և եվրոպացի կառավարիչներին։

Հեղինակի սատիրան ուղղված էր նաև դատարկախոս-ճարտասանների դեմ, որոնք ուրիշներին կռվի կոչ են անում իսկ իրենք երկնագույն ակնոցներով նայում այդ կռիվը՝ իրենց անձը վտանգի չենթարկելով։ Այս սատիրայական թերթի հետ էին համագործակցում նաև ալ-Աֆղանին և Աբդոն։ Այն գոյություն ունեցավ 34 տարի։ Թեև իր այս գործունեության համար Յակուբ Սաննուն արտաքսվում է Եգիպտոսից, այնուամենայնիվ, հաստատվելով Փարիզում, նա դեռ երկար տարիներ շարունակում է հրատարակել հոդվածներ և տարածել ամբողջ արաբական աշխարհում։

Կյանքի վերջին տարիներ 
Քաղաքական գործունեության համար ենթարկվել է հալածանքի, 1878 թվալկանից ապաստանել Փարիզում, հրատարակել «Աբու Նադդարա» երգիծական հանդեսը։ Քաջատեղյակ էր հայ ժողովրդի պատմությանն ու մշակույթին։ Փարիզում սերտ կապեր Է հաստատել «Հայոց հայրենասիրական միության» անդամների հետ (1886), հանդես եկել սուլթանական ցեղասպան քաղաքականության դեմ։

Յակուբ Սաննուն առաջինն էր, ով ստեղծագործեց ժողովրդին հասկանալի լեզվով՝ եգիպտական արաբերենով։ Նա մահացել է 1912 թվականին։ Իր գործը շարունակել են թատերագիր Թաուֆիկ ալ-Հաքիմը, Մուհամմադ Թեյմուրը և ուրիշներ։

Աղբյուրներ 
 Али-заде Э.А. Египетская новелла. М., 1974
 Борисов В.М. Современная египетская проза. М„ 1961.
 Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
 Сафронов В.В. Новая арабская литература. М., 1996.

Արտաքին հղումներ 
 Աբու Նադդարա, արաբերեն
 Եգիպտական թատրոնի հիմնադիր, արաբերեն
 Եգիպտական Մոլիեր, արաբերեն 
 Յակուբ Սաննու, արաբերեն
 Յակուբ Սաննու, արաբերեն 
 Յակուբ Սաննուի թատրոն, արաբերեն

Տես նաև 
 Արաբական հրապարակախոսություն

Ծանոթագրություններ 

Եգիպտացի իրավաբաններ
Եգիպտացի լրագրողներ
Արաբ լրագրողներ
Եգիպտացի հրապարակախոսներ
Արաբ հրապարակախոսներ
Արաբ բանաստեղծներ
Եգիպտացի բանաստեղծներ
Հրեա բանաստեղծներ
Հրեա գրողներ
Երգիծաբաններ
Դրամատուրգներ