Վարդան Գրեգորյան

Վարդան Գրեգորյան (), պատմաբան, կրթության ու մշակույթի ականավոր գործիչ, Կարնեգի հիմնադրամի նախագահ, «Ավրորա» մարդասիրական նախաձեռնության համահիմնադիր։

Կենսագրություն 
Վարդան Գրեգորյանը ծնվել է 1934 թվականի ապրիլի 8- ին, Իրանի հյուսիսային շրջանի Թավրիզ քաղաքում։ Նա ունեցել է դժվար մանկություն․ քաղաքական մեղադրանքների համար ձերբակալված պապը մահացել է բանտում, մայրը՝ Շուշանիկ Միրզայանը մահացել է թոքաբորբից, 26 տարեկանում։ Վարդանի հայրը՝ Սամվել Գրեգորյանը եղել է հաշվապահ, աշխատել է անգլո-իրանական նավթային գործարանում, Վարդանի դաստիեարակությամբ քիչ է զբաղվել։ Վարդանի և քրոջ՝ Եվգենիայի (Օժիկի) դաստիարակությամբ զբաղվել է մայրական տատը՝ Ոսկին։ Վարդանը մեծացել է աղքատության մեջ, մանկուց սիրել է ընթերցել, ներկա է եղել եկեղեցական պատարագներին։ 

Տարրական կրթությունը ստացել է Իրանում, սովորել է ռուսերեն և պարսկերեն։ Այդ տարիներին նրան հովանավորել է Թավրիզում Ֆրանսիայի փոխհյուպատոս Էդգար Մալոյանը, որի խորհրդով էլ Վարդանը մեկնել է Լիբանան և շարունակել կրթությունը։ Մինչ Բեյրութ մեկնելը խոսել է հայերեն, ռուսերեն, պարսկերեն և թուրքերեն։ Բեյրութում մեկ տարվա ընթացքում նա սովորեց ֆրանսերեն։ Նրա ուսուցիչներից է եղել Սիմոն Վրացյանը՝  Հայաստանի առաջին հանրապետության չորրորդ վարչապետը։ Վարդանը եղել է Սիմոն Վրացյանի ոչ պաշտոնական քարտուղարներից։ Բեյրութում աշխատել է նաև որպես լրագրող՝ նախքան 1956-ին Միացյալ Նահանգներ արտագաղթելը։ Գրեգորյանը մեկնել է Միացյալ Նահանգներ՝ Բեյրութ վերադառնալու նախնական մտադրությամբ՝ ավագ դպրոցում հայոց պատմություն դասավանդելու համար։ Հարցազրույցներից մեկում Գրեգորյանը ասել է, որ ինքը սովորել է պորտուգալերեն, որպեսզի կարողանա դառնալ Բրազիլիայի Սան Պաուլու քաղաքում գտնվող հայկական ավագ դպրոցի տնօրեն։

1956 թվականին ընդունվել է Սթենֆորդի համալսարան և երկու տարի անց ավարտել այն պատմության և հումանիտար գիտությունների բակալավրի կոչումով։

Գրեգորյանը Սթենֆորդի համալսարանում 1964 թվականին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կրկնակի աստիճան՝ պատմության և հումանիտար գիտությունների բնագավառում։ Նրա դիսերտացիայի թեման եղել է «Ավանդականությունն ու արդիականությունը իսլամում»։

Վարդանն իր դասախոսական կարիերան սկսել է Բերքլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանում, որտեղ 1960 թվականին որոշ ժամանակ դասավանդել է Հայոց պատմություն ու մշակույթ։ 1962-1968 թվականներին Սան Ֆրանցիսկոյի պետական քոլեջում դասավանդել է Եվրոպայի և Մերձավոր Արևելքի պատմություն։ Դասավանդման ընթացքում՝ 1964 թվականին նշանակվել է դոցենտ, իսկ 1966 թվականին` պատմության դոցենտ։

 1956 թ. Իրանից տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Ավարտել է Ստենֆորդի համալսարանը, ապա ստացել է պատմության և հումանիտար գիտությունների դոկտորի, պրոֆեսորի կոչում։ 
 1981-1989 թթ. - Նյու Յորքի հանրային գրադարանի նախագահ։
 1988-1997 թթ. - Բրաունի համալսարանի նախագահ։ 
 1997 թվականից - Կարնեգի բարեգործական կորպորացիայի նախագահ։

Պարգևներ և կոչումներ 
 ՀՀ ԳԱԱ անդամ
 Մխիթար Գոշի մեդալ (2012)
 ՀՀ ԳԱԱ ոսկե մեդալ
 Ազգային հումանիտար մեդալ, ԱՄՆ
«Ազատության» մեդալ, 2004
Հայաստանի մանուկներ բարեգործական հիմնադրամի մարդասիրական մրցանակ, 2018

Մեջբերումներ Վարդան Գրեգորյանից

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Վարդան Գրիգորեանը նյումեգում
 Տուն տանող ճանապարհը

Մխիթար Գոշի մեդալակիրներ
Ամերիկահայ պրոֆեսորներ
Ամերիկահայ պատմաբաններ
Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Ամերիկահայ գրողներ
Հայ առաքելական քրիստոնյաներ
Ամերիկացիներ իրանական սերմամբ
Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ