ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտե

Պետական անվտանգության կոմիտե, ՊԱԿ (, , КГБ, ԿԳԲ ), պետանվտանգության ոլորտում Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միությունում գործող պետական կառավարման կենտրոնական համամիութենական մարմին։

Ստեղծվել է 1954 թվականին՝ որպես ՉԵԿԱ-ի, ՆԿԳԲ-ի, ՆԿՎԴ-ի և ՄԿԲ-ի անմիջական իրավահաջորդ՝ և մտնելով ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի ենթակայության տակ։ գործել է 1954-1991 թվականներին։

ՊԱԿ-ի հիմնական գործունեություններն են եղել Ներքին հետախուզությունը, հակահետախուզությունը, օպերատիվ-հետախուզությունը, ԽՍՀՄ պետական սահմանների, Կոմունիսական կուսակցության և ԽՍՀՄ կառավարության պաշտպանությունը, նաև այլակարծության և ազգայնականության, հանցագործությունների և ենթադրյալ հակասովետական գործունեության դեմ։ Նաև ՊԱԿ-ի իրավասությունների մեջ է մտել ԽՄԿԿ-ի (մինչև 1990 թվականի մարտի 14-ը), բարձրագույն պետական իշխանության և ԽՍՀՄ ղեկավարության, ազգային անվտանգության և երկրի սահմանների պահպանության, Խորհրդային Միության սոցիալտնտեսական վիճակի անվտանգության ապահովումը։

ԽՍՀՄ ՊԱԿ համակարգի մեջ էին մտնում ԽՍՀՄ երկրների տասնչորս պետական անվտանգության կոմիտեներ։

Տարբեր տարիների ընթացքում ՊԱԿ-ը ունեցել է տարբեր միջազգային անվանումներ և տարբեր կարգավիճակներ կենտրոնական պետական կառավարման համակարգում։

ՊԱԿ-ի կազմավորում 
«Օպերատիվ-հետախուզական գործակալությունների եւ վարչությունների» ԽՍՀՄ Ներքին Գործերի Նախարարությունից անջատման նախաձեռնությունը, որպես առանձին գերատեսչություն՝ պատկանում է Ներքին Գործերի Նախարար՝ Սերգեյ Կրուգլովին, ով 1954 թվականի փետրվարի 4-ին (ԽՄԿԿ)կենտրոնական կոմիտեին ներկայացրեց պաշտոնական դիմում՝ համապատասխան նոտայով։ Սերգեյ Կրուգլովի այդ առաջարկը քննարկվեց 1954 թվականի փետրվարի 8-ի (ԽՄԿԿ)Կենտրոնական կոմիտեի նախագահության նիստի ժամանակ և ամբողջությամբ ընդունվեց բացառությամբ, որ առաջարկված անվանումից՝  «ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի կից Պետական անվտանգության հետ կապված գործերի կոմիտե» մնաց միայն «ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի կից Պետական անվտանգության  կոմիտե» անվանումը։

1 ամիս անց, ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահության հրամանով՝ 1954 թվականի մարտի 13-ին ձևավորվեց «ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի կից Պետական անվտանգության կոմիտե»-ն։ Նոր կազմավորված կոմիտեի կազմի մեջ մտան ԽՍՀՄ Ներքին Գործերի Նախարարության մաս կազմող այն ծառայություններն և բաժինները, որոնք զբաղվում էին պետական անվտանգության հարցերով։ Կոմիտեի նախագահ նշանակվեց ԽՍՀՄ ներքին գործերի նախարարի նախկին տեղակալ, գեներալ-գնդապետ Իվան Սերովը։ Նույն տարվա ապրիլի 26-ին ՊԱԿ-ի նախագահն ընդգրկվեց նախարարների խորհրդի կազմի մեջ։
 
Հատկանշական է, որ ՊԱԿ-ն չի ձևավորվել որպես կենտրոնական պետական մարմին, որպիսիք իր նախորդներ ՝ ԽՍՀՄ պետական անվտանգության նախարարությունն և ԽՍՀՄ Ներքին Գործերի  Նախարարությունն էին, այլ ուներ ԽՍՀՄ կառավարությանը կից գերատեսչության կարգավիճակ։ 
Պատմաբանների կարծիքով՝ ՊԱԿ-ի կարգավիճակի իջեցումը կապված էր պետության կուսակցական վերնախավի ձգտումների հետ,որոնք էին ՊԱԿ-ին զրկել ինքնուրույնությունից, այսինքն ենթարկեցնել Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցությանը:Այնուամենայնիվ, ՊԱԿ-ի նախագահները նշանակվել են ոչ թե ԽՍՀՄ Նախարարների Խորհրդի ակտերով, ինչպես սովորաբար նշանակվում էին գերատեսչությունների ղեկավարները, այլ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրերով, ինչպես նշանակում էին նախարարների և պետական հանձնաժողովների նախագահներին։

Ծանոթագրություններ 

ԽՍՀՄ պատմություն
Գաղտնի ոստիկանություն
Սառը պատերազմ
Անհետացած հատուկ ծառայություններ
ԽՍՀՄ հատուկ ծառայություններ
Հալածանքներ ԽՍՀՄ-ում
ԽՍՀՄ արտաքին հարաբերություններ
1954 հիմնադրումներ
ԽՍՀՄ կազմակերպություններ
ԽՍՀՄ քաղաքականություն