Հարություն Դաղբաշյան

Հարություն Դաղբաշյան (), բառարանագիր, պատմաբան։ Փիլիսոփայության դոկտոր (1893)։

Գործունեություն 
Սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում (1881—1887 թվականներին), ապա՝ Մյունխենի, Թյուբինգենի և Բեռլինի համալսարաններում։ 1893 թվականին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ Դաղբաշյանի «Լիակատար բառարան ռուսերենից հայերեն» (պրակ 1—3, 1902—1906 թվականներին, 125000 բառ) և «Լիակատար բառարան հայերենից ռուսերեն» (1911 թվական, 70000 բառ և 20000 ոճ ու դարձվածք) ռուսերենին առնչված առաջին բառարաններն են՝ կազմված գիտական բարձր մակարդակով և ժամանակի լեզվաբանական ու բառարանագրական պահանջներին համապատասխան։ Դրանք ընդգրկում են XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի ռուսերենի և հայերենի գրական-գեղարվեստական ու խոսակցական լեզուների բառապաշարը, մասնագիտական տերմինները, ժողովրդի կենցաղին վերաբերող բառերը, հարուստ դարձվածաբանությունը, առածներն ու ասացվածքները։ Թարգմանական համարժեքներից բացի հաճախ տրվում են բառի ծագումը, մասնագիտական բացատրություններ և հանրագիտական տեղեկություններ։ Բառարանները կազմված են բնային համակարգով։ Դաղբաշյանի գրչին են պատկանում «Փ․ Բուզանդացի և յուր պատմության խարդախողը» (1898 թվական), «Արևելահայ աշխարհաբարի քերականությունը» (1913 թվական) և այլ աշխատություններ։ Կազմել է նաև ռուսերենի դասագրքեր հայկական դպրոցների համար և հանրագիտական բառարան, որը մնացել է անավարտ։

Երկեր 
 Լիակատար բառարան ռուսերենից հայերեն (պր. 1-3, 1902-1906, 125000 բառ)։
 Լիակատար բառարան հայերենից ռւսերեն (1911,70000 բառ և 20000 ոճ և դարձվածք)։
 Փ. Բիւզանդացի եւ իւր պատմութեան խարդախողը։ Քննութիւն Մ. Խորենացու աղբիւրների մասին / Յ. Դաղբաշեան, Վիեննա, տպ. Մխիթարեան, 1898։
 Պատասխան իմ քննադատին։ Թիֆլիս, տպարան Վրաց հրատ. ընկերութեան, 1902։
 Լիակատար բառարան ռուսերէնից-հայերէն։ Հատոր Ա = Полный руско-армянскiй словарь. Том A, Թիֆլիս, տպ. Մնացական Մարտիրոսյանցի, 1903։
 Полный русско-армянский словарь = Լիակատար բառարան ռուսերենից-հայերեն / Сост. А. Дагбашяном, Тифлис. Тип. М. Мартиросянца, 1906.
 Ռսերէնի դասընթացը հայոց ուսումնարանների համար / Կազմ.՝ Յ. Դաղբաշեան, Թիֆլիս, տպ. Էպօխա, 1911։
 Русский язык в армянских школах / А. Дагбашян, 2-е изд., испр. и доп.Тифлис, Тип. Н. Аганьяна, 1912:
 Արեւելահայ աշխարհաբարի քերականութիւնը, 1913։
 Ստոյգ հայոց պատմութիւն։ Պատկերազարդ։ Համաձայն նորագոյն հետազօտութիւնների / Կազմ.՝ Յ. Դաղբաշեան. Թիֆլիս, Ա. հ., 1914:
 Полный русско-армянский словарь. А. Дагбашян. 2-е изд., Тифлис, 1927.
 Բառարանագրության և բառագիտության հարցեր։ Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1972։

Ծանոթագրություններ 

Հայ պատմաբաններ
Հայ բառարանագիրներ