Միխայիլ Կուտուզով

Միխայիլ Իլլարիոնովիչ Գոլենիշև-Կուտուզով (, ), ռուս զորավար, գեներալ-ֆելդմարշալ (1812)։
Մի­խա­յիլ Կու­տու­զովը ակա­նա­վոր զո­րահրամա­նա­տար Ալեք­սանդր Սու­վո­րո­վի աշա­կերտն էր։ Մաս­նակ­ցել է 1768-1774 թվականների և 1787-1791 թվականների ռուս-­թուր­քա­կան պա­տե­րազմ­նե­րին, աչ­քի է ըն­կել 1790 թվականի դեկտեմբերի Իզ­մա­յիլի բեր­դի գրավ­ման ժա­մա­նակ։ 1805 թվականի ռուս­-ավստ­րո-ֆ­րան­սի­ա­կան պա­տե­րազ­մում ե­ղել է ռու­սա­կան զոր­քե­րի հրա­մա­նա­տա­րը։

Կենսագրություն 
Մասնակցել է 1768-1774 թվականների և 1787-1791 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմներին։ 1792-1794 թվականներին ղեկավարել է Կոստանդնուպոլսի ռուսական արտակարգ դեսպանությունը։ 1805 թվականի ռուս-ավստրո-ֆրանսիական պատերազմում եղել է ռուսական զորքերի հրամանատար։ Աուստերլիցի ճակատամարտից հետո Կուտուզովին հաջողվել է ռուսական բանակը զերծ պահել թշնամու գերազանցող ուժերի ջախջախիչ հարվածից։ 1806-1812 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմում նշանակվել է (1811 թվականին) մոլդավական բանակի գլխավոր հրամանատար։ Հու­նի­սին Ահ­մեդ փա­շա­յի 60 հազարանոց բա­նա­կը հար­ձակ­վել է Ռուս­չու­կի վրա, բայց Կու­տու­զովն իր 15 հազարանոց զոր­քով հետ է մղել հար­վա­ծը, ապա նո­յեմ­բե­րի 23-ին Սլո­բո­ձե­ա­յի մեր­ձա­կայ­քում շրջա­պա­տել ու պար­տու­թյան է մատ­նել։ Հոկ­տեմ­բե­րին սկսված հաշ­տու­թյան բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը Կու­տու­զո­վի դի­վա­նա­գի­տա­կան հմտու­թյան շնոր­հիվ ավարտ­վել են 1812 թվականի մա­յի­սի 16-ի Բու­խա­րես­տի պայ­մա­նագ­րով, որով Բե­սա­րա­բի­ան ան­ցել է Ռու­սաս­տա­նին։

1812 թվականի հու­նի­սին ֆրան­սի­ա­կան բա­նա­կը Նա­պո­լե­ո­նի գլխա­վո­րու­թյամբ ներ­խու­ժել է Ռու­սաս­տան («Հայրենական պատերազմ»)։ Օգոս­տո­սի 8-ին, երբ ար­դեն ռու­սա­կան զոր­քե­րը հանձ­նել էին Սմո­լենս­կը, ռու­սաց Ալեք­սանդր կայսրը Կու­տու­զո­վին նշա­նա­կել է  գլխա­վոր հրա­մա­նա­տար։ 1812 թվականի օգոս­տո­սի 26-ին Մոսկ­վա­յից 124 կմ արևմուտք գտնվող Բո­րո­դի­նո գյու­ղի մոտ տե­ղի է ու­նե­ցել վճռո­րոշ ճա­կա­տա­մար­տ (տևել է 15 ժամ, գոր­ծի են դրել ավե­լի քան 1200 հրա­նոթ)։ 

Բո­րո­դի­նո­յի ճա­կա­տա­մար­տում ֆրան­սի­ա­ցի­նե­րը կորց­րել են 58 հազար մարդ, այդ թվում՝ 47 գե­նե­րալ, ռուս­նե­րը՝ 44 հազար մարդ, այդ թվում՝ 23 գե­նե­րալ։ Ֆրան­սի­ա­յի կայս­րը հե­տա­գա­յում վկա­յել է, որ իր ճա­կա­տա­մար­տե­րից «Մոսկ­վա­յի մոտ ճա­կա­տա­մար­տում դրսևոր­վեց առա­վել քա­ջու­թյուն, անձն­վի­րու­թյուն, սակայն ձեռք բեր­վեց նվա­զա­գույն հա­ջո­ղու­թյուն»։

Մեծ կո­րուստ­նե­րը և անհ­րա­ժեշտ պա­հես­տա­զո­րի պա­կա­սը Կու­տու­զո­վին հար­կադ­րել են նա­հան­ջել դե­պի Մոսկ­վա։ Ֆրան­սի­ա­ցի­նե­րը զի­նու­ժի առա­վե­լու­թյուն ու­նե­ին։ Ժա­մա­նակ շա­հե­լու և բա­նա­կը հա­մալ­րե­լու նպա­տա­կով Կու­տու­զո­վը որո­շել է Մոսկ­վան հանձ­նել։

Մոսկ­վան հրդեհ­վել ու կո­ղոպտ­վել է։ Ծա­վալ­վել է պար­տի­զա­նա­կան շար­ժում։ Կու­տու­զովն այդ ըն­թաց­քում հա­մալ­րել է բա­նակը և, անց­նե­լով հա­կա­հար­ձակ­ման, Տա­րու­տի­նա­յի մա­տույց­նե­րում ջախ­ջա­խիչ հար­ված հասց­րել Հո­վա­կիմ Մյու­րա­տի կոր­պու­սին, իսկ Բե­րե­զի­նա­յի ափին՝ ֆրան­սի­ա­կան հիմ­նա­կան ու­ժե­րին։
 
1813 թվականին շա­րու­նա­կվել է նա­պո­լե­ո­նյան  բա­նա­կի մնա­ցորդ­նե­րի ջախ­ջա­խու­մը Լե­հաս­տա­նի և Պրու­սի­ա­յի տա­րած­քում։ Գար­նան սկզբին ռու­սական բա­նա­կի առա­ջա­պահ հե­ծե­լա­զո­րա­յին գունդը հա­սել է Էլ­բա գե­տը։ Ապ­րի­լի 28-ին Կու­տու­զո­վը վախ­ճան­վել է։ Նրան փո­խա­րի­նել է Պյոտր Վիտ­գենշ­տեյ­նը, ապա Մի­խա­յիլ Բարկլայ դը Տո­լին։

Կուտուզովը պարգևատրվել է Գեորգիևյան I աստիճանի մարտական բարձրագույն շքանշանով (1812 թվականին)։ Ստացել է կոմսի (1811 թվականին), պայծառափայլ իշխանի և Սմոլենսկի իշխանի (1812 թվականին) տիտղոսներ։ Ժամանակակիցներն ընդգծել են Կուտուզովի բացառիկ խելքը, զորավարի և դիվանագետի փայլուն տաղանդը, հայրենիքին անսահման նվիրվածությունը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ԽՍՀՄ-ում սահմանվեցին Կուտուզովի I, II (1942 թվականին) և III (1943 թվականին) աստիճանի շքանշաններ։

Տես նաև 
 Բուխարեստի հաշտության պայմանագրեր (1812, 1913, 1918)
 Բորոդինոյի ճակատամարտ (1812)

Ծանոթագրություններ 

Ռուս զորավարներ
Անձինք նամականիշերի վրա
Ռուս դիվանագետներ
Ռուս զինվորականներ
Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ
Ռուս գեներալներ