T-քվարկ

t-քվարկ, գագաթ-քվարկ (նշանակումը՝ t,  «վերև»), իսկական քվարկ (), +(2/3)e լիցքով քվարկ, պատկանում է երրորդ սերնդին։ Զանգվածը 173,1 ± 1,3 ԳէՎ/c2 է, ստանդարտ մոդելի մասնիկներից ամենածանրն է. զանգվածը մոտ է ռենիումի միջուկի զանգվածին։ t-քվարկի կյանքի տևողությունը 10−25 վ է՝ 20 անգամ փոքր ուժեղ փոխազդեցության ժամանակային սանդղակից։ Կյանքի կարճ տևողության պատճառով չի հասցնում առաջանալուց հետո հադրոնանալ (հադրոնի մաս դառնալ) և իրենք դրսևորում է որպես «լերկ» քվարկ։ Այսպիսով գոյություն չունեն վալենտական t-քվարկ պարունակող հադրոններ (բայց վիրտուալ t-քվարկներ կան ցանկացած հադրոնում)։ Համարյա միշտ տրոհվում է b-քվարկի և W-բոզոնի (թույլ տրոհում). տրոհումների շուրջ 9 %-ը ընթանում է լիցքավորված թեթև լեպտոնների (էլեկտրոնի կամ մյուոնի) և համապատասխան նեյտրինոյի ճառագայթումով։ Ծանր τ-լեպտոնի առաջացումով ընթացող տրոհումները դեռ բավարար վիճակագրությամբ չեն դիտվել։ Տրոհման էլեկտրամագնիսական կանալները ճնշված են (ավելի թեթև u- կամ c- քվարկներում t→γu, t→γc ռեակցիաներով ռադիոակտիվ տրոհում չի դիտվել, այդպիսի ռեակցիաների փորձարարական հավանականությունը փոքր է 0.6 %-ից)։ Կանխատեսված են համանման թույլ ռեակցիաները՝ ֆոտոնի փոխարեն Z-բոզոնի արձակումով (t→Z0u, t→Z0c), սակայն դեռ չեն դիտվել (հավանականությունը փոքր է 14 %-ից)։ t-քվարկի տրոհումն արգելված է ուժեղ փոխազդեցության հաշվին։

Հայտնաբերվել է1995 թ. Ֆերմիլաբի Թևաթրոն բախիչով(կոլայդեր), CDF և D0 համագործակցությամբ։ Մինչև Մեծ հադրոնային բախիչի գործարկումը Թևաթրոնը աշխարհում միակ փորձարարական համալիրն էր, որտեղ կարող էր առաջանալ t քվարկների զույգ։ Այդ արագացուցիչում բախվող պրոտոն-հակապրոտոն զույգի էներգիան զանգվածների կենտրոնի համակարգում 1.96 ՏէՎ է։ Այդպիսի էներգիայի դեպքում t-քվարկ+t-հակաքվարկ զույգերը ծնվում են շուրջ 7 պիկոբառն հատույթով, ինչը համընկնում է ստանդարտ մոդելի կանխատեսումներին (6.7-7.5 պիկոբառն 175 ԳէՎ/c2 զանգվածով t- քվարկի համար)։

t-քվարկի հայտնաբերումը վերջնականապես հաստատեց քվարկների գոյության իրականությունը, դրանով փակելով նրանց գոյության մասին ժամանակակից ֆիզիկայում չլուծված հարցը։

Տես նաև 
 b-քվարկ
 Քվարկային մոդել

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Տարրական մասնիկների հատկությունների կրճատ աղյուսակը Particle Data Group կայքում
 Տարրական մասնիկների հատկությունների լրիվ աղյուսակը Particle Data Group կայքում

Տարրական մասնիկների ֆիզիկա
Քվարկներ
Ստանդարտ մոդել