Յակով Զելդովիչ

Յակով Բորիսի Զելդովիչ (, , (), խորհրդային ֆիզիկոս-տեսաբան։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1958), սոցիալիստական աշխատանքի եռակի հերոս։

Կենսագրություն 
1964 թվականից աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ կիրառական մաթեմատիկայի ինստիտուտում, 1966 թվականից Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր։ Զելդովիչը այրման, դետոնացման և հարվածային ալիքների տեսության հիմնադիրներից է։ Ունի ֆիզիկական քիմիային, աստղաֆիզիկային, միջուկային և տարրական մասնիկների ֆիզիկային վերաբերող աշխատանքներ։ Զելդովիչը ուրանի ճեղքման շղթայական ռեակցիայի ճշգրիտ հաշվարկի հեղինակներից է։ Յուլի Բ․ Խարիտոնի հետ համատեղ աշխատանքնևրը կարնոր նշանակություն են ունեցել միջուկային էներգիայի օգտագործման պրոբլեմների լուծման համար։ Զելդովիչին է պատկանում գերսառը նեյտրոններ «որսալու» գաղափարը (իրագործել է Ֆ․ Շապիրոն)։ Մշակել է աստղերի և աստղային համակարգերի զարգացման վերջնական փուլերի տեսությունը, առաջարկել տիեզերաբանական տեսությունների ստուգման փորձնական մեթոդներ։ 1970 թվականից եղել է Միջազգային աստղագիտական միության (ՄԱՄ) տիեզերաբանական նորաստեղծ հանձնաժողովի առաջին նախագահը։

Պարգևներ 
 Լենինյան մրցանակ
 ԽՍՀՄ պետական (4 անգամ) մրցանակներ
 Կուրչատովի մեդալ (1977)
 Ստալինի մրցանակ (1943, 1949, 1951, 1953)
 Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1945,1964)
 Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (1962)
 2001 թ. 11438 Զելդովիչ աստերոիդը անվանվել է նրա հիշատակին

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Герштейн С․ С․ и др․, Яков Борисович Зельдович, «Успехи физических наук», 1974, т․ 112, вып․ 3 (ունի աշխատ, ցանկ)։

Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Լենինի շքանշանի ասպետներ
Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Խորհրդային գյուտարարներ
Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Ռուս ֆիզիկոսներ
ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
20-րդ դարի գիտնականներ
Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Բելառուս գյուտարարներ
Հրեա գիտնականներ
Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Բելառուս գիտնականներ