Մատնաքաշ

Մատնաքաշ, հայկական ազգային հացատեսակ։ Թխում են տարբեր սորտերի ցորենի ալյուրից։ Լինում է երկարավուն կամ կլոր։ Անվանումն առաջացել է հացի երեսին մատներով ակոսներ անելու հետևանքով։ Այժմ մատնաքաշ թխում են հացի գործարաններում, և Հայաստանում տարածված հիմնական հացատեսակներից է։

Ռուսաստանում հայտնի է նաև որպես «կովկասյան լավաշ»։

Պատրաստման գործընթաց 

Մատնաքաշը պատրաստում են կշռովի կամ հատով։ Դրա պատրաստելու առանձնահատկությունն այն է, որ թխելուց առաջ խմորի երեսին քաղցր խաշված են քսում։ Մատնաքաշը լինում է ձվաձև և կլոր 5-6 երկայնակի ակոսներով, որոնք արվում են խաչմերուկ կամ երկայնական, կամ էլ բոլորակած ամբողջ մատնաքաշի շուրջը. բոլորակը 6 սմ լայնություն ունի։ Մատնաքաշը թխում են 96, 85, 72, և 30 տոկոսանոց ալյուրից։ Այդ հացի կշիռն ու չափը կախված է ալյուրի որակից։ Կշռովի հացի կշիռը կարող է լինել, 1,5-2,2 կգ, հատով արտադրանքներինը՝ 1 կգ։ Կշռովի հացի երկարությունը լինում է 50-55 սմ, լայնությունը 30-35 սմ հատով մատնաքաշի երկարությունը լինում է 30— 46 սմ լայնությունը՝ 21-26 սմ։ Խմորը պատրաստում են երկփուլանի և եռփուլանի եղանակներով՝ թթխմորով, հեղուկ կամ մամլած դրոժով։ Պատրաստի խմորը մշակվում է ձեռքով կամ մեքենայացված։ Խմորի կտորները գնդում և 8-10 րոպե թողնում են՝ մինչև նստի։ Դրանից հետո գնդին տափակ ձև են տալիս, երկայնակի ակոսներ են անցկացնում և շուրջը բոլորակ են անում։ Մատնաքաշը թխում են վառարաններում։ Պատրաստի մատնաքաշի երեսի կեղևը պետք է ոսկեգույն կամ ոսկեդարչնագույն լինի։ Մատնաքաշը առաձգական, ո՛չ թթու և ո՛չ էլ շատ անալի։ Փափուկ միջուկի խոնավությունը պետք է պահպանվի 43—48%-ի, իսկ թթվությունը՝ 3-6%-ի սահմաններում։

Մատնակաշ թխում են նաև թոնիրում (Արցախ, Սյունիքի մարզ) և փռերում (Լոռու մարզ, Տավուշի մարզ)։ Ի տարբերություն լավաշի, որը երկար ժամանակ չի կորցնում իր համային հատկանիշները, մատնաքաշը նախատեսված չէ պահպանման համար, այն կարելի է պահել միայն մի քանի օր։

Հավելյալ տեղեկություն 
Մատնաքաշի համով հիանում էր ամերիկացի նկարիչ Ռոքուել Քենտը, որը 1960-ականներին երկու անգամ այցելել էր Հայաստան։ Հաճախ Ռուսաստանում հայկական հացի այս տեսակը սխալմամբ կոչվում է «լավաշ», մինչդեռ լավաշը կոչվում է «բարակ լավաշ», ինչը ճիշտ չէ։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 

Հայկական խմորեղեն