Իվան Նաումենկո

Իվան Յակովլևիչ Նաումենկո (, 16 փետրվարի, 1925, Վասիլևիչի (ներկայում՝ Ռեչիցայի շրջան, Գոմելի մարզ, Բելառուս) – 17 դեկտեմբերի, 2006, Մինսկ, Բելառուս), բելառուս խորհրդային գրող, արձակագիր, դրամատուրգ, գրականագետ։ Բելառուսի գիտություների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս (1980)։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1969), պրոֆեսոր (1971)։ Բելառուսական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1978), Բելառուսի ժողովրդական գրող (1995), Բելառուսական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահ (1985-1990), ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ (1957)։

Կենսագրություն 

Իվան Նաումենկոն ծնվել է 1925 թվականի փետրվարի 16-ին Վասիլևիչի քաղաքում (ներկայում՝ Ռեչիցայի շրջան, Գոմելի մարզ, Բելառուս), երկաթուղայինների ընտանիքում։

Մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին։ 1942 թվականի հունվարից եղել է կոմերիտմիության ընդհատակում, ապա պարտիզանների շարքում։ 1943 թվականի դեկտեմբերին զորակոչվել է Բանվորագյուղացիական Կարմիր բանակ։ Ճակատամարտերի է մասնակցել Լենինգրադի ու Ուկրաինայի 1-ին ռազմաճակատներում։

1945 թվականի դեկտեմբերից եղել է Մոզիրի «Бальшавік Палесся» շրջանային թերթի թղթակից, իսկ 1951 թվականից թղթակցել է հանրապետական «Звязда» թերթին։

Հեռակա կարգով ավարտել է Բելառուսի Վ. Լենինի անվան պետական համալսարանն (1950) ու նույն համալսարանի ասպիրանտուրան (1954)։

Աշխատել է որպես «Маладосць» ամսագրի արձակ բաժնի վարիչ (1953-1958), 1954-1973 թվականներին Բելառուսի Վ. Լենինի անվան պետական համալսարանի ավագ դասախոս, դոցենտ, պրոֆեսոր, բելառուսական գրականության ամբիոնի վարիչ։ 1973-1982 թվականներին եղել է Բելառուսական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Յանկա Կուպալայի անվան գրականության ինստիտուտի տնօրեն, 1982-1992 թվականներին՝ Բելառուսական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի փոխնախագահ։ 1985-1990 թվականներին եղել է Բելառուսական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, իսկ 1985-1990 թվականներին՝ Բելառուսական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահ։

1992-2002 թվականներին եղել է Բելառուսի Գիտությունների ակադեմիայի նախագահության խորհրդական։ 2002 թվականից Բելառուսի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի գրականության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։

Իվան Նաումենկոն հրատարակել է շուրջ 200 գիտական աշխատություններ, այդ թվում՝ 10 մենագրություն։ Ուսումնասիրել է Յանկա Կուպալայի, Յակուբ Կոլասի, բելառուս մի շարք այլ գրողների ստեղծագործությունը։

Ընտանիք 
 Դուստր - Վալերիա Իվանովնա Նաումենկո, բժիշկ-ակնաբույժ, բժշկական գիտությունների թեկնածու, Բելառուսի պետական բժշկական համալսարանի աչքի հիվանդությունների ամբիոնի դեցենտ,
 Դուստր - Տատյանա Իվանովնա Նաումենկո, արվեստագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր, Ռուսաստանի Գնեսեինիների անվան երաժշտության ակադեմիայի երաժշտության տեսության ամբիոնի պրոֆեսոր։

Գիտական մատենագրություն 
 Навуменка, І. Я. З глыбінь жыцця ։ Крытычныя эцюды аб творчасці Якуба Коласа / І. Я. Навуменка. — Мінск ։ Дзяржвыдат, 1960. — 110 с.
 Навуменка, І. Я. Пiсьменнiкi-дэмакраты / І. Я. Навуменка. — Мінск ։ Народная асвета, 1967. — 115 с.
 Навуменка, І. Я. Кніга адкрывае свет ։ Літаратурна-крытычныя артыкулы / І. Я. Навуменка. — Мінск ։ Мастацкая літаратура, 1978. — 302 с.
 Навуменка, І. Я. Янка Купала ։ Духоўны воблік героя / І. Я. Навуменка. — 2-е выданне, дапоўненае. — Мінск ։ Вышэйшая школа, 1980. — 205 с.
 Навуменка, І. Я. Якуб Колас ։ Духоўны воблік героя / І. Я. Навуменка. — 2-е выданне, дапоўненае. — Мінск ։ Выдавецтва БДУ, 1981. — 240 с.
 Навуменка, І. Я. Элементы міфалогіі ў паэзіі Янкі Купалы і Якуба Коласа / І. Я. Навуменка. — Мінск ։ Навука і тэхніка, 1988. — 38 с.
 Навуменка, І. Я. Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч / І. Я. Навуменка. — Мінск ։ Навука і тэхніка, 1992. — 216 с.
 Навуменка, І. Я. Адраджэнне славян і творчасць В. Дуніна-Марцінкевіча / І. Я. Навуменка. — Мінск ։ Навука і тэхніка, 1993. — 32 с.
 Навуменка, І. Я. Максім Багдановіч / І. Я. Навуменка. — Мінск ։ Беларуская навука, 1997. — 141 с.
 Навуменка, І. Я. Ранні Кузьма Чорны (1923—1929) / І. Я. Навуменка. — Мінск ։ Беларуская навука, 2000. — 94 с.
 Навуменка, І. Я. Вывучэнне творчасці Максіма Багдановіча ў школе / І. Я. Навуменка. — Мінск ։ Беларуская навука, 2001. — 154 с.
 Навуменка, І. Я. Якуб Колас ։ Нарыс жыцця і творчасці / І. Я. Навуменка. — 2-е выданне, са змяненнямі. — Мінск ։ Народная асвета, 2003. — 205 с.
 Навуменка, І. Я. Змітрок Бядуля / І. Я. Навуменка. — 2-е выданне. — Мінск ։ Беларуская навука, 2004. — 226 с.

Գրական գործունեությունը 

Իվան Նաումենկոն հայտնի է որպես արձակագիր։ Առաջին պատմվածքը տպագրվել է 1955 թվականին («Маладосць» ամսագիր)։ Լույս են տեսել ավելի քան 80 արձակ ժողովածուներ։

Իվան Նաումենկոյի ստեղծագործությունների գլխավոր թեման Հայրենական Մեծ պատերազմն է, ինչպես նաև մտավորականության կյանքը, բնությունը, մանուկների աշխարհը։ Այս թեմաներն իրենց արտացոլումն են գտել Իվան Նաումենկոյի «Сасна пры дарозе» (1962), «Вецер у соснах» (1967), «Сорак трэцi» (1973), «Смутак былых начэй» (1979), «Асеннiя мелодыi» (1987) և այլ ստեղծագործություններում։ Ռոմանտիկական տրամադրությամբ են համակված «Хлопцы-равеснiкi» (1958), «Таполi юнацтва» (1966, Բելառուսի Լենինյան կոմերիտմիության մրցանակ, 1967 թվական) գրքերը։

Գրական մատենագրություն 
 Արձակ ժողովածուներ 
  («Տասնյոթերորդ գարնանը») (1957)
  («Հասկակից տղաներ») (1958)
  (1960)
  («Կարտոֆիլ») (1964)
  («Պատանության բարդիները») (1966)
  («Վարենիկա. պատմվածքներ») (1968)
  («Այն նույն հողը») (1971)
  («Բուք դեղնատերև») (1977)
  («Արծաթե մամուռներ. պատմվածքներ ու վիպակներ») (1983)
  («Հեռավոր գարունների արձագանքը. պատմվածքներ ու վիպակներ») (1989)
  («Հյուրանոց Պրիպյատի մոտ. պատմվածքներ ու վիպակներ») (1994)
  («Մանկություն։ Դեռահասություն։ Պատանեկություն. վիպակներ») (1997; 2000; 2008)
  («Սիրելի քաղաք. վիպակ, պատմվածքներ») (1999; 2001)

 Վեպեր 
  («Սոճին ճանապարհի եզրին») (1962; 1975; 1980; 1991; 2001)
  («Քամի սոճիներում») (1967; 1975; 1993)
  («Քառասուներեքերորդը») (1974; 1976; 1996)
  («Սպիտակ գիշերների թախիծը. վեպ, վիպակ, պատմվածքներ») (1980)
  («Երազողը։ Սպիտակ գիշերների թախիծը») (1985)
  («Աշնանային մեղեդիներ. վեպ, պատմվածքներ») (1987)

 Մանկական արձակ ստեղծագործություններ 
  («Պատերազմ Տիտովի լճակի մոտ») (1959)
  (Վ. Մամոնտովի հետ համատեղ) (1982)
  («Անցումային տարիք։ Վիպակներ ու պատմվածքներ») (1986)
  («Կարպի տարի։ Պատմվածքներ») (1988)
  («Ընտանի նապաստակը։ Պատմվածքներ») (1998) (Նկաիչ՝ Գ. Սենկովսկի)
  (2002) (Նկարիչ՝ Վ. Մաքսիմով)
  («Վիպակներ, պատմվածքներ») (2009)

 Հումորային 
  (1990)

 Դրամատիկական ստեղծագործություններ 
  («Թռչունները կայծակների մեջ») (1982)

 Ընտրյալ երկեր 
  («Ճանապարհորդություն դեպի պատանեկություն։ Ընտիրր երկեր») (1972)
  («Երկերի ժողովածու 6 հատորով») (1981—1984)
  («Ընտիր երկեր երկու հատորով») (1995—1997)
  («Երկերի ժողովածու 10 հատորով») (2012 — շարունակվում է)

Մրցանակներ ու պարգևներ 
 Կարմիր աստղի շքանշան (12 սեպտեմբերի, 1945)
 Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան (1985)
 Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (6 ապրիլի, 1985)
 Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան (1975)
 Ֆրանցիսկ Սկորինայի մեդալ
 մեդալներ
 Բելառուսի Լենինյան կոմերիտմիության մրցանակ (1967) — «Таполi юнацтва» (1966) գրքի համար
 Բելառուսական ԽՍՀ Յակուբ Կոլասի անվան պետական մրցանակ (1972) — «Янка Купала : Духоўны воблiк героя» (1967) ու «Якуб Колас : Духоўны воблiк героя» (1968) մենագրությունների համար
 Բելառուսի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի մրցանակ մենագրությունների շարքի համար (1997)

Հիշատակ 
 2010 թվականին Բելառուսում շրջանառության մեջ է դրվել Իվան Նաումենկոյի ծննդյան 85-ամյակին նվիրված նամականիշ։
 2011 հունիսին Իվան Նաումենկոյի անվամբ է կոչվել Մինսկի փողոցներից մեկը։
 2011 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Մինսկում բացվել է Իվան Նաումենկոյի հուշատախտակ (քանդակագործ՝ Վլադիմիր Սլոբոդչիկով)։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Алейнік, Л. В. Канцэпцыя станаўлення асобы ў трылогіях Івана Навуменкі «Дзяцінства. Падлетак. Юнацтва» і Льва Талстога «Детство. Отрочество. Юность» / Л. В. Алейнік // Беларус. літаратуразнаўства. — 2009. — Вып. 7. — С. 85—92.
 Васючэнка, П. В. Іван Якаўлевіч Навуменка (Да 80-годдзя з дня нараджэння) / П. В. Васючэнка // Весці НАН Беларусі. Сер. гуманіт. навук. 2000. № 1. — С. 114—115.

Արտաքին հղումներ 
 Իվան Նաումենկոն Беларуская палічка կայքում
 Ակադեմիկոս Իվան Յակովլևիչ Նաումենկո
 Іван Навуменка. Электронны музей

Բելառուս գրողներ
Բելառուս դրամատուրգներ
Բելառուս գրականագետներ
ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Խորհրդային գրողներ
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ