Սքանչելի Օրինոկոն

Սքանչելի Օրինոկոն (), ֆրանսիացի գրող Ժյուլ Վեռնի արկածային վեպը, որը մտնում է «Անսովոր ճանապարհորդություններ» շարքի մեջ։ Վեպը գրվել է 1884 թվականին։ Վեպի առաջին հրատարակությունը կայացել է Պիեռ Ժյուլ Էտցելի «Magasin d'Éducation et de Récréation » ամսագրում 1897 թվականի հունվարի 7-ից մինչև դեկտեմբերի 15-ը։ Գրքային առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել 1897 թվականի նոյեմբերի 24-ին։ Այնուհետև այն հրատարակվել է երկու հատորով։ Առաջին հատորը հրատարակվել է 1898 թվականի հունիսի 23-ին, իսկ երկրորդ հատորը՝ նույն թվականի նոյեմբերի 14-ին։ Վեպի հրատարակության պատկերազարդումները կատարվել են Ժորժ Ռուի կողմից։

Սյուժե 
Վեպի գործողությունները կատարվում են Վենեսուելայում, Օրինոկո գետի ամբողջ երկայնքով՝ գետաբերանից մինչև ակունքները։ Երեք գիտնականներ տարաձայնություն ունեն գետի ճշգրիտ հունի մասին և, մասնավորապես, ակունքի իրական սկզբի վերաբերյալ։ Նրանք պատրաստվում են ճանապարհորդության, որպեսզի հետազոտեն գետի հունը։ Նրանք իրենց ուղևորությունը սկսում են Օրինոկոյի ակունքների մոտից՝ նահանգի մայրաքաղաք Բոլիվարում։

Ճանանպարհորդության սկզբում նրանք հանդիպում են ֆրանսիացի երկու ճանապարհորդների՝ նախկին զինվորական, սերժանտ Մարտիալին և նրա ազգական Ժանին։ Իրականում Ժանը երիտասարդ կին է՝ Ժաննան։ Նա քողարկվել է տղամարդու կերպարի տակ միայն անվտանգության նկատառումներով։ Նրանք նպատակ ունեն ճանապարհորդել Վենեսուելայի անապատի միջով և տղամարդու համար այն ավելի անվտանգ է։ Զույգը փնտրում է մի քանի տարի առաջ անհետ կորած գնդապետ Կերմորին, որը Ժաննայի հայրն է։ Կերմորը լքել է տունը մի քանի տարի առաջ և նրանից լուր չկա։ Նա կորցրել է կնոջը նավաբեկության ժամանակ և համարում է, որ դուստրը, նույնպես, մահացել է։

Օրինոկոյի ակունքների ճանապարհին ճանապարհորդական խմբին միանում են ևս երկու ֆրանսիացիներ՝ բուսաբաններ Ժերմեն Պատերնը և Ժակ Հելոչը։ Նրանք ցանկանում են հետազոտել Օրինոկո գետի և նրա վտակների բուսականությունը։ Նրանք մտածում են, որ խմբով ճանապարհորդելը ավելի անվտանգ է և միանում են խմբին՝ հետաքրքրասիրությունից։ Ճանապարհին խումբը գտնվում է այն շրջանում, որտեղ գերակշռում են վտանգավոր ավազակները և վայրենի հնդկացիները։ Խումբը շարժվում են Ալեքսանդր ֆոն Հումբոլդտի հետքերով, որի հետաքրքրասիրությունը նրան բերել է այդ շրջանները։

Նախկին զինվորական Մարտիալը, Ժաննան և Ժերմեն Պատերնը առանձնանում են խմբից։ Նրանք ուղևորվում են գետի հոսանքն ի վեր՝ Սանտա Խուան առաքելության կայանը։ Առաքելության ղեկավար հայր Էսպերանտը տեղեկություն ունի կորած գնդապետի մասին։ Նա եղել է առաքելությունում և նրա հարակից գյուղերում, որոնք ապրում են աշխատանքային դաստիարակությամբ և հավատով։

Թափառաշրջիկ, իսպանացի Ժորրեսը նույնպես ուղևորվում է առաքելության կայան։ Իրականում նա ամբողջ շրջանում հետախուզության մեջ գտնվող Ռոժե Ալֆոնսն է, որը համագործակցում է վայրենի հնդկացիների՝ քուիվասների, հետ։ Նրանք հետախուզվում են բազմաթիվ սպանությունների համար և միտք ունեն կողոպտել հայր Էսպերանտի առաքելությունը։ Նա գիշերը առանձնանում է խմբից և ծուղակ պատրաստում նրանց համար։ Խումբը գերևարվում է քուիվասների կողմից։

Հնդկացի փոքրիկ տղա Գոմոն, որը այդ դեպքերից կարճ ժամանակ առաջ էր միացել խմբին, կարողանում է խուսափել ծուղակից և հասնում է մոտակա առաքելություն։ Նա այդ ամենի մասին պատմում է հայր Էսպերանտին։ Հայր Էսպերանտը, իր անվտանգության ուժերի հետ միասին, ճանապարհ է ընկնում, որպեսզի դիմագրավի ավազակներին և ազատագրի գերիներին։ Նա հաջողությամբ իրականացնում է այդ արշավանքը։ Պարզվում է, որ հայր Էսպերանտը ոչ այլ ոք է, քան գնդապետ Կերմորը։

Բովանդակություն 
Վեպը բաժանված է երկու մասերի և քսանիննը գլուխների։

Մաս առաջին 
 Գլուխ առաջին. Միգելը և նրա երկու ընկերները 
 Գլուխ երկրորդ. Սերժանտ Մարտիալը և նրա ազգականը
 Գլուխ երրորդ. «Սիմոն Բոլիվարի» տախտակամածին
 Գլուխ չորրորդ. Առաջին լուրերը
 Գլուխ հինգերորդ. «Մարիպարը» և «Հալլինետտան»
 Գլուխ վեցերորդ. Կղզուց կղզի
 Գլուխ յոթերորդ. Բուէնո Վիստայի և Ուրբանի միջև
 Գլուխ ութերորդ. Փոշու ամպ հորիզոնում
 Գլուխ իններորդ. Երեք հնդկական նավակ լողում են միասին
 Գլուխ տասներորդ. Մետակի ակունքների մոտ
 Գլուխ տասնմեկերորդ. Կանգառ Ատուր գյուղի մոտ
 Գլուխ տասներկուերորդ. Ժերմեն Պատերնի մի քանի դիտարկումները
 Գլուխ տասներեքերորդ. Գետակինճի երկրպագում
 Գլուխ տասնչորսերորդ. Չուբասկո
 Գլուխ տասնհինգերորդ. Սան Ֆերնանդո

Մաս երկրորդ 

 Գլուխ առաջին. Մի քանի խոսք անցյալից
 Գլուխ երկրորդ. Առաջին անցումը
 Գլուխ երրորդ. Երկօրյա կանգառ Դանակոյում
 Գլուխ չորրորդ. Մանուել Ասսիմպսոնի վերջին խորհուրդները
 Գլուխ հինգերորդ. Ցլերը և էլեկտրական օձաձկները
 Գլուխ վեցերորդ. Սարսափելի անհանգստություն
 Գլուխ յոթերորդ. Ճամբար Մոնուարի պիկի մոտ
 Գլուխ ութերորդ. Երիտասարդ հնդկացին
 Գլուխ իններորդ. Սիեռռայի միջով
 Գլուխ տասներորդ. Ֆրասկաես ծանծաղուտը
 Գլուխ տասնմեկերորդ. Սանտա Խուան առաքելությունը
 Գլուխ տասներկուերորդ. Ճանապարհին
 Գլուխ տասներեքերորդ. Երկու ամիս առաքելությունում
 Գլուխ տասնչորսերորդ. Մինչ հանդիպում

Կերպարներ 

 Պարոն Միգել - հետազոտող, որը համարում է, որ Օրինոկո գետը հոսում է Վենեսուելայից։
 Պարոն Ֆելիպե - հետազոտող, որը պնդում է, որ Օրինոկոյի և Ատաբապոյի սահանքները նույնն են և վերջինս չի կարելի համարել գետի վտակը։
 Պարոն Վերինաս - հետազոտող, որը պնդում է, որ Օրինոկոյի ակունքները նույնն են ինչ Գուավյարեինը և այդ դեպքում վերջինս չի կարելի դիտել որպես գետի վտակ։
 Սերժանտ Մարտիալ - 60 տարեկան, նախկին զինվորական։
 Ժան - նրա ազգականը, որը իրականում Ժաննան է՝ գնդապետ Կերմորի դուստրը։
 Ժերմեն Պատերն - ֆրանսիացի բուսաբան։
 Ժակ Հելլոչ - ֆրանսիացի բուսաբան։
 Գնդապետ Կերմոր - հետագայում հայր Էսպերանտո։
 Ժորրես - իսպանացի, իրականում ավազակ Ռոժե Ալֆոնս։
 Գոմո - հնդկացի փոքրիկ տղա։

Վեպի ստեղծման աղբյուրներ 
Վեպը, որը գրվել է 1894 թվականին, հիմնված է հետազոտող Ժան Չաֆֆանջոնի ակնարկների վրա, որը մի քանի ուղևորություն է կատարել դեպի Օրինոկո և նրա հարակից շրջանները։

 1884 թվականին հետազոտել է գետի ստորին հոսանքը՝ մինչև Մետա գետի հետ միախառնվելը։
 1885 թվականին Կաուրա գետով բարձրացել է մինչև նրա ակունքները։
 1886 թվականին բարձրացել է Օրինոկո գետի հոսանքով մինչև Սիեռռա Կաբելի։

Էկրանավորում 
Վեպը 2005 թվականին նկարահանվել է Վենեսուելայում՝ «1888։ Արտասովոր ճանապարհորդություն Սանտա Իզաբելից» անվանումով՝ ռեժիսոր Ալֆրեդո Անզոլայի կողմից։

Նկարազարդումներ հրատարակությունից

Աղբյուրներ 

 "Սքանչելի Օրինոկոն"  E-Book և HTML auf zeno.org կայքում
 Սքանչելի Օրինոկոն in Անդրեաս Ֆերմանի Ժյուլ Վեռնի հավաքածուում

Ծանոթագրություններ 

Ֆրանսերեն վեպեր
1898 վեպեր