Դաբաղ

Դաբաղ (Aphthae epizooticae), տավարի, խոզերի, այծերի, ոչխարների, ուղտերի, եղջերուների և այլ երկսմբակավոր կենդանիների՝ սուր ընթացող ու բացառիկ արագությամբ տարածվող ինֆեկցիոն հիվանդություն։ Բնորոշ է բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի, միջկճղակային և երբեմն էլ մաշկի վրա յուրահատուկ բշտերի (աֆթաներ) առաջացմամբ։ Հայտնի են նաև ոզնիների և փղերի վարակման դեպքեր։

Հիվանդության հարուցիչը քամվող վիրուս է։ Հիվանդության հարուցիչը պիկորնավիրուս է Aphthovirus ցեղից։ Վարակը տեղի է ունենում, երբ վիրուսը թափանցում է թիրախ բջիջ։ Բջիջից հետագայում դուրս են գալիս վիրուսի հազարավոր օրինակներ, որոնք թափանցում են հիվանդ կենդանու արյան մեջ։ Վիրուսը ունի գենետիկորեն շատ փոփոխական է, որը սահմանափակում է պատվաստման արդյունավետությունը։

Դաբաղի նկատմամբ զգայունակ են նաև մարդիկ։ Վիրուսը ունի 7 սերոտիպներ, որոնցից A, C, O, Ասիա 1-ը և SAT3 առանձին ճյուղեր, SAT 1 և SAT 2-ի էվոլյուցիան դեռ անհայտ է։

Հիվանդության ինկուբացիոն շրջանը 1-12 օր է։

Ախտաբանություն 
Ինֆեկցիայի հիմնական աղբյուրը հիվանդ և վիրուսակիր կենդանիներն են, որոնք վարակվում են հիվանդների հետ անմիջական շփման, կերի, ջրի միջոցով։ Հիվանդության առաջին փուլում կենդանու բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի վրա առաջանում են առաջնային աֆթաներ, որով էլ վերջանում է ավելի դիմացկուն կենդանիների դաբաղի զարգացումը։ Սակայն ավելի հաճախ վիրուսը արյան միջով տարածվում է օրգանիզմում, և հիվանդության երկրորդ փուլում լորձաթաղանթի ու մաշկի վրա ձևավորվում են երկրորդային աֆթաներ։ Մատղաշների դաբաղը ընթանում է առանց աֆթաների, սուր սեպտիցեմիայի ձևով։ Դաբաղի ժամանակ բարձրանում է օրգանիզմի ջերմաստիճանը, մեծանում են աֆթաները, միաձուլվում և լցվում՝ սկզբում պարզ, իսկ ապա պղտոր շճային հեղուկով։ Նկատվում է առատ թքահոսություն, երբեմն՝ լուծ, սիրտանոթային համակարգի խանգարումներ։ Խոզերը, այծերը և ոչխարները հիվանդանում են կճղակային ձևով (կենդանիները կաղում են)։ Անկումները կարող են հասնել մինչև 2%, իսկ չարորակ ընթացքի դեպքում՝ մինչև 50%։

Բուժում 
Բուժումը՝ ախտահարված հատվածների լվացում ախտահանիչ լուծույթներով, խոցերի բուժում օծանելիքով։ Կճղակները մաքրում և լվանում են պղնձարջասպի լուծույթով, քսում փայտի ձյութ։ Կանխարգելիչ միջոցառումները՝ անապահով տնտեսությունների նկատմամբ սահմանվում է կարանտին։ Համաճարակի օջախը ցանկապատում են, ամեն օր ախտահանում, կենդանիներին պահում մսուրային պայմաններում։ Հիվանդ կենդանիներին բուժում են, պայմանական առողջներին՝ իմունացնում համապատասխան պատվաստով։ Իմունացվում են նաև դաբաղի վտանգին ենթակա տնտեսությունների կենդանիները։ Կարանտինային սահմանափակումները վերացվում են արձանագրված վերջին հիվանդի առողջացումից 21 օր հետո եզրափակիչ ախտահանմամբ հանդերձ։ Վակցինացված կենդանիների սպանդը թույլատրվում է 21 օր անց։

Մարդկանց դաբաղ 
Մարդկանց դաբաղ, մարդիկ դաբաղով վարակվում են հիվանդ կենդանիների չվարակազերծված կաթի օգտագործումից կամ հիվանդ կենդանիներ խնամելիս։ Նկատվում է տենդ, գլխացավ, ընդհանուր թուլություն և ստամոքսաղիքային ուղիների խանգարումներ։

Ծանոթագրություններ 

Կենդանիների վիրուսային հիվանդություններ
Առողջական աղետներ