Ապարան (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)

Ապարան (նախկինում՝ Ֆաթալիպեյա), գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ շրջկենտրոնից 12 կմ հարավ՝ Հագարի գետի միջին հոսանքի ձախափնյա ձորալանջին, Բերձոր քաղաքից 4-5 կմ հարավ։ 

Մտնում է Աղանուս համայնքի մեջ։

Աշխարհագրություն 
Գյուղը գտնվում է Արցախի հանրապետության արևմտյան հատավածում՝ Քաշաթաղի շրջանում նախկինում՝ Արցախի Բերդաձոր գավառում։ Բնակավայրը տեղաբախշված է Հակարի գետի միջին հոսանքի ձախափնյա ձորալանջին, Աղանուս գյուղից 4 կմ դեպի հարավ։ 19-րդ դարում քրդական ցեղերի ճնշման տակ տարածաշրջանի բնակավայրերը հիմնականում հայաթափվել էին։

Պատմություն 
19-րդ դարի երկրորդ կեսին Ապարանում հաստատվել էին թրքախոս քոչվոր քրդերի մի քանի ընտանիքներ, որոնք էլ հայկական գյուղը անվանել էին Փաթալիփեյա։

Մի քանի տասնամյակի ընթացքում, մասնավորապես խորհրդային  տարիներին, Ապարանում և նրա շրջակայքում գտնվող պատմամշակույթային նշակության հուշարձանները թուրքերի և քրդերի կողմից համատարած ավերվել են։

Ադրբեջանում խորհրդային կարգերի հաստատվելուց հետո Մոսկվայի կենտրոնական բոլշևիկյան իշխանության որոշմամբ այս տարածքները բռնակվեցին ԱԽՍՀ-ին։

Քանի որ ներկայիս Բերձոր քաղաքը, Աղանուսը, Ապարանը, Աղավնոն անմիջապես գտնվում են ՀԽՍՀ-ն ԼՂԻՄ-ի հետ կապող ամենանեղ շերտում, ուստի խորհրդային տարիներին արագ բնակեցվել են թուրքերով և քրդերով։

Ապարանը 1923 թվականին գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի օկրուգի, իսկ 1930 թվականին՝ Զանգելանի շրջանի կազմի մեջ։

Ազատագրվել է 1992 թվականի մայիսի 19-ին, բնակեցվել՝ 1996 թվականին, Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։ 

Ապարան է վերանվանվել 1998 թվականի հունիսի 26-ին։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի արդյունքում գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

Բնակչություն 
2003 թվականի տվյալներով բնակչությունը 46 մարդ է։ 2015 թվականին Ապարան գյուղում բնակվում է 28 մարդ, կար 5 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

Տնտեսություն 
Զբաղվում են անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։

Պատմամշակութային կառույցներ 
Գյուղի պատմամշակութային հուշարձաններից է մ.թ.ա. VIII–մ.թ.ա. III դդ. քարանձավը։

Ծանոթագրություններ 

Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր
Զանգեզուրի գավառի բնակավայրեր