Բնության օրացույց

Բնության օրացույց, ֆենոլոգիական տեղեկագիր տվյալ տեղանքի բնության սեզոնային երևույթների բազմամյա միջին ժամկետների վերաբերյալ։ Ստեղծվում է ֆենոլոգիական դիտարկումների և սեզոնային երևույթների ուսումնասիրությունների հիման վրա։ Առնվազն 3-7 (որոշ դեպքերում 50-100) տարվա դիտարկումների հիման վրա հաշվարկվում է յուրաքանչյուր երևույթի միջին ժամկետը և կազմվում նմուշային կամ չափանմուշային բնության օրացույց։ Սեզոնային երևույթների հաջորդականությունը սովորաբար հաստատուն է, սակայն առանձին տարիների դրանք կարող են շեղվել՝ եղանակային և այլ պայմաններից կախված։ Բնության օրացույցները լայնորեն կիրառվում են գյուղատնտեսության մեջ (կազմվում են պտղաբույծի, խաղողագործի, բանջարաբույծի, անասնաբույծի, մեղվաբույծի բնության օրացույցներ), նաև անտառաբուծության, որսորդության, ռազմական և այլ բնագավառներում։ Բնության օրացույցների օգնությամբ մի քանի օրվա ճշտությամբ կանխատեսվում են ընթացիկ տարվա ցանկացած երևույթի ժամկետները։ Բնության օրացույցում տրվում են տվյալ տարածաշրջանին բնորոշ բույսերի և կենդանիների կյանքի նկատելի փոփոխությունների ժամկետները (բույսերի վեգետացիայի վերսկսումը, տերևակալումը, ծաղկումը, պտուղների ու սերմերի հասունացումը, տերևաթափը, թռչունների չուն, վերադարձը, ձվադրումը, ձագ հանելը, տարբեր միջատների երևան գալը, դրանց ձվադրումը, թրթուրավորումը, թռիչքը և այլն)։

Սեզոնային երևույթների փոփոխությունների պատկերը բավական ճշտությամբ կարելի է տալ օդի ջերմաստիճանի տարեկան փոփոխությամբ։ Այդ երևույթների և եղանակի փոփոխությունների միջև կապը ցույց տալու համար բնության օրացույցում տեղեկություններ են տրված նաև մի շարք օդերևութաբանական և ջրաբանական երևույթների (ձնաշերտի գոյացման, ձնհալի, գետերի հորդացման, սառցակալման և այլն) վերաբերյալ։

Հայաստանում 
Հայաստանում բնության օրացույցները կազմվել են վաղ ժամանակներից, բայց կանոնավոր հրատարակվել են 1960-ական թվականներից՝ «Ագրոկլիմայական տեղեկագրերի» մեջ։ 1976 թվականին առաջին անգամ հրատարակվել է «Հայաստանի բնության օրացույցը» (Ռ. Մկրտչյան, Ֆ. Հայրապետյան), որտեղ ընդհանրացվել են ՀՀ 55 բնակավայրում կատարված օդերևութաբանական կայանների 25-40 տարիների ֆենոլոգիական դիտարկումների արդյունքները։

Բնության օրացույցի միջոցով լուծվում են բազմաթիվ կիրառական խնդիրներ՝ շենքերի ջեռուցումը, անասունների մսուրային կերի անցման ժամկետներն ու տևողությունը և, ըստ դրանց, վառելիքի ու անասնակերի պաշարների կուտակումը։

Բնություն