Ստեփան Թումանյան

Ստեփան Լևոնի Թումանյան (), խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1971), ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեներ (1965)։ ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1972)։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (1966)։

Ավարտել է Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1943)։ Եղել է Երևանի Ս. Կիրովի անվան քիմկոմբինատի տնօրեն (1954-1957, 1961-1971), ՀԽՍՀ Ժողտնտխորհի նախագահի առաջին տեղակալ (1957-1959), ՀԿԿ Կենտկոմի քարտուղար և բյուրոյի անդամ (1959-1961), ՀԽՍՀ Պետպլանի նախագահի առաջին տեղակալ (1971-1973), ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ, ՀԽՍՀ Պետպլանի նախագահ։ 1977 թվականից ԽՍՀՄ Պետպլանի նախագահի տեղակալ։ Ընտրվել է ՀԽՍՀ 4-9 գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

Կենսագրություն 
Ստեփան Լևոնի Թումանյանը ծնվել է 1921 թվականի մարտի 26-ին, Հայկական ԽՍՀ Շամշադինի շրջանի Բերդ գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Տավուշի մարզ, Բերդ քաղաք), ծառայողի ընտանիքում։ Ստեփանը դեռ նախադպրոցական է եղել, երբ նրանց ընտանիքը տեղափոխվել է Երևան։

Ստեփան Թումանյանն ավարտել է Երևանի Պուշկինի անվան թիվ 8 միջնակարգ դպրոցը, որից հետո ընդունվել և 1943 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիա-տեխնոլոգիական ֆակուլտետը՝ որպես ինժեներ-քիմիկոս։ Դեռևս Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի վերջին կուրսի ուսանող լինելով՝ 1942 թվականին Թումանյանն աշխատանքի է ուղարկվել ԽՍՀՄ Քիմիական արդյունաբերության նախարարության Երևանի Ս. Մ․ Կիրովի անվան քիմիական կոմբինատ։ Հայրենական մեծ պատերազմի դժվարին ժամանակաշրջանում ընդհատվել է գործարանի նյութատեխնիկական մատակարարումը։ Թումանյանը կոմբինատի ինժեներների կոլեկտիվի հետ լուծել է կարբիդի արտադրության հարցը՝ բացակայող անտրացիտի փոխարեն օգտագործելով անորակ քարածուխ։ Լավագույն կողմերով դրսևորելով իրեն՝ շուտով Թումանյանը նշանակվել է արտադրական բաժնի պետի տեղակալ, որից հետո՝ պետ, ապա՝ արտադրության պետ։ 1945 թվականին ընդունվել է ՀամԿ(բ)Կ/ԽՄԿԿ շարքերը, որից հետո դարձել է կոմբինատի ՀամԿ(բ)Կ կուսակցական կազմակերպիչը։

1952 թվականին Ստեփան Թումանյանը պետական ​​աշխատանքի է անցել Երևանի խոշոր արդյունաբերական շրջանում՝ նշանակվելով ՀԿԿ Լենինյան շրջկոմի առաջին քարտուղար, որից հետո՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի պետ։ 1954 թվականին նշանակվել է Երևանի քիմիական կոմբինատի տնօրեն և պաշտոնավարել մինչև 1957 թվականը։ 1957 թվականին նշանակվել է ՀԽՍՀ ժողտնտխորհի նախագահի առաջին տեղակալ՝ ՀԽՍՀ նախարար, իսկ 1959 թվականի հուլիսից մինչև 1961 թվականի փետրվարը եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի քարտուղար՝ ՀԿԿ Կենտկոմի բյուրոյի անդամ։

1961 թվականին Ստեփան Թումանյանը կրկին նշանակվել է ԽՍՀՄ Քիմիական արդյունաբերության նախարարության Ս. Մ. Կիրովի անվան Երևանի քիմիական կոմբինատի տնօրենի պաշտոնում։ Թումանյանի ղեկավարության տարիներին կոմբինատը ապահովվել է բնական գազով, որը ծառայել է ոչ միայն որպես վառելիք, այլև հումքի աղբյուր։ Խորհրդային Միությունում առաջին անգամ կոմբինատում մշակվել է բնական գազից ացետիլենի արտադրության տեխնոլոգիա և 1965 թվականին թողարկվել է առաջին արտադրանքը։ 1966 թվականին Երևանի քիմիական կոմբինատը պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ Նյութերի և տեխնոլոգիական գործընթացների զարգացման հարցերում նշանակալի է եղել գործարանի տնօրեն Ստեփան Թումանյանի գիտական ​​ներդրումը։ Նրա առաջարկած մեթոդները նշվել են հեղինակային իրավունքի վկայականներով։ 1969 թվականին Մոսկվայի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան նուրբ քիմիական տեխնոլոգիայի ինստիտուտում Թումանյանը պաշտպանել է իր թեկնածուական ատենախոսությունը «Քլորոպրենի հիման վրա նոր պոլիմերային նյութերի և նաիրիտի արտադրության որոշ գործընթացների կատարելագործումը» թեմայով։ Արդյունաբերության մեջ բնական գազի բաղադրության կայունացման մեթոդի մշակման և ներդրման համար Թումանյանը որպես կոլեկտիվի անդամ արժանացել է ՀԽՍՀ Պետական ​​մրցանակի։ Թումանյանի գլխավորությամբ Երևանի քիմիական կոմբինատը առաջատար դիրքեր է զբաղեցրել Խորհրդային Միության քիմիական արդյունաբերության ձեռնարկությունների շարքում և հանդիսացել քլորոպրենային կաուչուկի ամենամեծ մատակարարը։ Ութերորդ հնգամյա պլանի ընթացքում (1966-1970) գործարանի արտադրական հզորությունն ավելի քան կրկնապատկվել է և գործարանի կոլեկտիվը ժամանակից շուտ կատարել է հնգամյա պլանը։ Թումանյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել քիմիական կոմբինատի աշխատողների կուլտուր կենցաղային և սպասարկման հաստատությունների ստեղծմանը։ Նրա ջանքերով Արզական գյուղում կազմակերպվել է կոմբինատի առողջարանի (1958-1961, նախագծի հեղինակ՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյան) և Երևանում կոմբինատի հիվանդանոցի նոր շենքի կառուցումը։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1971 թվականի ապրիլի 20-ի հրամանագրով հնգամյա պլանի առաջադրանքների կատարման գործում ակնառու հաջողության, աշխատանքի առաջադեմ մեթոդների ներդրման և տեխնիկական և արտադրական բարձր ցուցանիշներ ապահովելու համար Ստեփան Լևոնի Թումանյանին շնորհվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում՝ նրան հանձնելով Լենինի շքանշան և «Մուրճ ու մանգաղ» ոսկե մեդալ։

1971 թվականից Թումանյանը կրկին անցել է պետական ​​աշխատանքի։ Թումանյանը մինչև 1973 թվականի փետրվարը զբաղեցրել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի Պետ​​պլանի կոմիտեի նախագահի առաջին տեղակալի պաշտոնը։ 1973 թվականի փետրվարից մինչև 1977 թվականի փետրվարը Թումանյանը եղել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի Պետ​​պլանի կոմիտեի նախագահ, միաժամանակ ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ։ 1977 թվականին Թումանյանը դարձել է ԽՍՀՄ պետպլանի կոմիտեի նախագահի տեղակալ և պաշտոնավարել մինչև 1979 թվականը։ 1979 թվականի հոկտեմբերից Թումանյանը կրկին եղել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ։

Թումանյանն ընտրվել է ՀԽՍՀ IV-X գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր նախ՝ Երևան քաղաքի Չեխովի թիվ 12 ընտրատարածքից, որից հետո՝ Մայակովսկու թիվ 114 և Լենինականի Շաումյանի թիվ 134 ընտրատարածքից։ Եղել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի արդյունաբերության, տրանսպորտի և կապի հանձնաժողովի նախագահը։ Թումանյանը եղել է ԽՄԿԿ XXIII համագումարի պատվիրակ։

Ստեփան Թումանյանը մահացել է 1984 թվականին, Երևանում։ Թաղված է Երևանի քաղաքային պանթեոնում։

Պարգևներ  
 Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1971 թվականի ապրիլի 20-ի հրամանագիր, Լենինի շքանշան և «Մուրճ և մանգաղ» մեդալ)՝ հնգամյա պլանի առաջադրանքների կատարման գործում ակնառու հաջողությունների, աշխատանքի առաջադիմական մեթոդների ներդրման և բարձր տեխնիկական ու արտադրական ցուցանիշների ապահովման համար ,
 Լենինի շքանշան (22.02.1966),
 «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ (5.11.1954),
 ՀԽՍՀ Պետական ​​մրցանակ (1972), արդյունաբերության մեջ բնական գազի բաղադրության կայունացման մեթոդի մշակման և ներդրման համար,
 ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեներ։

Գրականություն

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 

Խորհրդային քիմիկոսներ
Հայ պետական գործիչներ
Հայ ճարտարագետներ
Հայ գիտնականներ
Հայ քիմիկոսներ
ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարագետներ
Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Երևանի Ալեքսանդր Պուշկինի անվան թիվ 8 դպրոցի շրջանավարտներ
ՀԹՎ 2023 հոդվածներ