Կորնգան

Կորնգան (), բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ թփերի ցեղ։ Հայտնի է ավելի քան 130 այլ տվյալներով՝ 100) վայրի տեսակ։ Մշակության մեջ կա 3 տենակ՝ սովորական կամ միահար, անդրկովկասյան կամ երկհար և ավազային կորնգան։

Անվանում 

Անվանումը այլ լեզուներով. , , , , , , , , , , ,

Կենսաբանական նկարագիր 
Ցողունը կանգուն է, ճյուղավորվող, բարձրությունը 30-100 (և ավելի) սմ, տերևները՝ կենտ փետրաձև։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ դեղին, վարդագույն, կարմրավուն, երբեմն՝ սպիտակ։ Ունդը՝ հաճախ փշոտ, միասերմ։ Ծաղկում է մայիս-հունիսիև։ Պտուղը թույլ յտավոտ, չճեղքվող ունդ է։ Սերմը երիկամաձև է կամ կլոր, բաց գորշագույն կամ սև։ Կորնգանը երաշտադիմացկուն, ձմեռադիմացկուն, խաչաձև փոշոտվող բույս է։

Կորնգանը ՀՀ-ում 
ՀՀ-ում՝ 21 տեսակ՝
կորնգան ամենաբարձր (Օ.altissima),
կորնգան Հայաստանի (Օ. hajastana), 
կորնգան կադմեյական (Օ. cadmea),
 կորնգան եղջյուրավոր (Օ. cornuta), 
կորնգան սրանավակ (Օ. oxytropoides)։ 
ՀՀ-ում վայրի վիճակում հանդիպում է ցածր, միջին և բարձրլեռնային գոտիներում։ Աճում է մարգագետիններում, արոտավայրերում, քարքարոտ ու խճոտ լանջերին,
թփուտներում և այլն։

Տեսակներ 

 Onobrychis acaulis Bornm.
 Onobrychis aequidentata (Sm.) d'Urv.
 Onobrychis afghanica Sirj. & Rech.f.
 Onobrychis alatavica Bajtenov
 Onobrychis alba (Waldst. & Kit.) Desv.
 Onobrychis alba ssp. calcarea (Vandas) P.W.Ball
 Onobrychis aliacmonia Rech.f.
 Onobrychis altissima Grossh.
 Onobrychis alyassinicus Parsa
 Onobrychis amoena Popov & Vved.
 Onobrychis andalanica Bornm.
 Onobrychis angustifolia Chinth. (= O. petrae sensu auct. fl. Cauc.)
 Onobrychis arenaria (Kit.) DC.
 Onobrychis arenaria ssp. arenaria (= O. tanaitica Spreng., O. viciifolia sensu auct. fl. Ross.)
 Onobrychis arenaria ssp. sibirica (Besser) P.W.Ball (= O. tanaitica <small>sensu auct. non Spreng.</small>)
 Onobrychis arenaria ssp. tommasinii (Jord.) Asch. & Graebn.
 Onobrychis argyrea Boiss. (= O. ornata)
 Onobrychis arnacantha Boiss.
 Onobrychis atropatana Boiss. (=? O. heterophylla <small>sensu Trautv.</small>)
 Onobrychis aucheri Boiss.
 Onobrychis baldshuanica Sirj.
 Onobrychis bertiscea Sirj. & Rech.f.
 Onobrychis bicornis Vassilcz. (validity requires confirmation)
 Onobrychis biebersteinii Sirj. (= O. sativa <small>sensu Ledeb.</small>)
 Onobrychis bobrovii Grossh.
 Onobrychis buhseana Boiss.
 Onobrychis "buhseana" Bunge (validity requires confirmation)
 Onobrychis bungei Boiss.
 Onobrychis cadevallii Jahand. et al.
 Onobrychis caput-galli (L.) Lam. Cock's Head
 Onobrychis chorassanica Boiss. (= O. circinnata <small>sensu auct. fl. As. Med. non Ledeb.</small>, O. radiata sensu auct. fl. As. Med., O. vaginalis sensu auct. fl. As. Med.)
 Onobrychis conferta (Desf.) Desv.
 Onobrychis conferta ssp. hispanica (Sirj.) Guitt. & Kerguelen
 Onobrychis cornuta (L.) Desv.
 Onobrychis crista-galli (L.) Lam.
 Onobrychis cyri Grossh. (=? O. viciaefolia <small>sensu Trautv.</small>)
 Onobrychis daghestanica Grossh.
 Onobrychis darwasicaa Vassilcz.
 Onobrychis dealbata Stocks
 Onobrychis degenii Dorfl.
 Onobrychis depauperata Boiss.
 Onobrychis dielsii (Sirj.) Vassilcz.
 Onobrychis ebenoides Boiss. & Spruner
 Onobrychis echidna Lipsky
 Onobrychis elymaitiaca Boiss. & Hausskn.
 Onobrychis eubrychidea Boiss.
 Onobrychis fallax Freyn & Sint.
 Onobrychis ferganica (Sirj.) Grossh.
 Onobrychis freitagii Rech.f.
 Onobrychis galegifolia Boiss.
 Onobrychis gaubae Bornm.
 Onobrychis gontscharovii Vassilcz. (= O. lipskyi <small>sensu auct. non Korovin</small>)
 Onobrychis gracilis Besser (= O.  longeaculeata (Pacz.) Wissjul., O. petrae <small>sensu Besser</small>)
 Onobrychis grandis Lipsky
 Onobrychis grossheimii B.Fedtsch.
 Onobrychis gypsicola Rech.f.
 Onobrychis hajastana Grossh.
 Onobrychis hamata Vassilcz.
 Onobrychis haussknechtii Boiss.
 Onobrychis heliocarpa Boiss.
 Onobrychis heterophylla C.A.Mey.
 Onobrychis hohenackerana C.A.Mey.
 Onobrychis humilis (Loefl.) G.López
 Onobrychis humilis ssp. humilis
 Onobrychis humilis ssp. matritensis (Boiss. & Reut.) Greuter & Burdet (= O.  longeaculeata (Boiss.) Pau)
 Onobrychis hypargyrea Boiss.
 Onobrychis iberica Grossh.
 Onobrychis inermis Steven
 Onobrychis iranica Bornm.
 Onobrychis iranshahrii Rech.f.
 Onobrychis jailae Czernova
 Onobrychis kabylica (Bornm.) Sirj.
 Onobrychis kachetica Boiss. & Buhse
 Onobrychis kemulariae Chinth. (= O. biebersteinii sensu auct. fl. Cauc.)
 Onobrychis kermanensis (Sirj. & Rech.f.) Rech.f.
 Onobrychis kluchorica Chinth.
 Onobrychis komarovii Grossh.
 Onobrychis kotschyana Fenzl
 Onobrychis lahidjanicus Parsa
 Onobrychis laxiflora Baker (=? O. schugnanica)
 Onobrychis longipes Bunge
 Onobrychis lunata Boiss.
 Onobrychis luristanica Rech.f.
 Onobrychis macrorrhiza Rech.f.
 Onobrychis major (Boiss.) Hand.-Mazz.
 Onobrychis majorovii Grossh.
 Onobrychis mazanderanica Rech.f.
 Onobrychis megalobotrys Aitch. & Hemsl. (= O. vaginalis sensu auct. non C.A.Mey. non fl. As. Med.)
 Onobrychis megaloptera Kovalevsk. (=? O. chorassanica <small>sensu Nikitina</small>)
 Onobrychis megataphros Boiss.
 Onobrychis melanotricha Boiss. (=? O. belangeri, =? O. linearis)
 Onobrychis mermuelleri Podlech & Rech.f.
 Onobrychis meschetica Grossh.
 Onobrychis michauxii DC.
 Onobrychis micrantha Schrenk
 Onobrychis microptera Baker
 Onobrychis montana DC.
 Onobrychis nemecii Sirj.
 Onobrychis nikitinii Orazm.
 Onobrychis novopokrovskii Vassilcz.
 Onobrychis nummularia Boiss.
 Onobrychis oxyodonta Boiss.
 Onobrychis oxyptera Boiss.
 Onobrychis oxytropoides Bunge
 Onobrychis pallasii (Willd.) M. Bieb.
 Onobrychis pallida Boiss. & Kotschy
 Onobrychis paucidentata Pomel (validity requires confirmation)
 Onobrychis persica Sirj. & Rech.f.
 Onobrychis petraea (Willd.) Fisch.
 Onobrychis pindicola Hausskn.
 Onobrychis plantago Bornm.
 Onobrychis poikilantha Rech.f.
 Onobrychis psoraleifolia Boiss.
 Onobrychis ptolemaica (Delile) DC.
 Onobrychis ptychophylla Sirj. & Rech.f.
 Onobrychis pulchella Schrenk
 Onobrychis pyrenaica (Sennen) Sirj.
 Onobrychis radiata (Desf.) M.Bieb. (= O. circinata Ledeb.
 Onobrychis rechingerorum Wendelbo
 Onobrychis reuteri Leresche
 Onobrychis ruprechtii Grossh.
 Onobrychis samanganica Rech.f.
 Onobrychis saravschanica B.Fedtsch. (= O. amoena <small>sensu auct. non Popov & Vved.</small>, O. baldshuanica <small>sensu auct. non Sirj.</small>, O. baldzuanica Sirj., O. circinata sensu auct. non Ledeb. non fl. As. Med.)
 Onobrychis sauzakensis Sirj. & Rech.f.
 Onobrychis saxatilis (L.) Lam.
 Onobrychis schahuensis Bornm.
 Onobrychis schuschajensis O.D.Agajeva
 Onobrychis scrobiculata Boiss.
 Onobrychis sennenii Sirj.
 Onobrychis shahpurensis Rech.f.
 Onobrychis sintenisii Bornm.
 Onobrychis sirdjanicus Parsa
 Onobrychis sojakii Rech.f.
 Onobrychis sphaciotica Greuter
 Onobrychis spinosissima Baker
 Onobrychis splendida Rech.f. & Podlech
 Onobrychis stenorhiza DC.
 Onobrychis stewartii Baker
 Onobrychis subacaulis Boiss.
 Onobrychis subnitens Bornm.
 Onobrychis supina (Vill.) DC.
 Onobrychis susiana Nabelek
 Onobrychis szovitsii Boiss.
 Onobrychis talagonica Rech.f.
 Onobrychis tavernieraefolia Boiss.
 Onobrychis tesquicola Krytzka
 Onobrychis tournefortii (Willd.) Desv.
 Onobrychis transcaspica V.V.Nikitin
 Onobrychis transcaucasica Grossh.
 Onobrychis transsilvanica
 Onobrychis vaginalis C.A.Mey.
 Onobrychis vassilczenkoi Grossh.
 Onobrychis verae Sirj. (= O. lipskyi Korovin)
 Onobrychis venosa (Desf).Desv.
 Onobrychis viciifolia Scop. (= O. sativa Lam.)
 Onobrychis wettsteinii Nabelek

Հոմանիշներ 
,

Մշակության մեջ 
Մշակության մեջ (հիմնականում նախալեռնային և լեռնային գոտիներում) տարածված են՝
 կորնգան սովորական կամ միահար (Օ. viciaefolia), 
կորնգան առաջավորասիական կամ բազմահար (Օ. antasiatica) 
կորնգան ավազային (Օ. arenaria) տեսակները։

Նշանակություն և կիրառում 
Բոլոր տեսակները սննդանյութերով հարուստ, լավորակ կերեր են։ Օգտագործվում է խոտը, կանաչ զանգվածը, ծղոտը։ 100 կգ խոտը համապատասխանում է 53 կերային միավորի։ Նրա հողը հարստացնում է ազոտով։ Թեքություններում ցանվում է որպես հողատարման դեմ պայքարի միջոց։ Լավագույն մեղրատու բույս է։ 
արժեքավոր կերաբույսեր են. օգտագործվում են չոր խոտը, կանաչ զանգվածը, ծղոտը։ Երաշտա- և ձմեռադիմացկուն է, հողը հարստացնում է ազոտ, միացություններով։ Թեքություններում կորնգանի և դաշտավլուկազգի խոտաբույսերի որոշ տեսակներ մշակվում են որպես հողատարման դեմ պայքարի միջոց, իսկ էրոզիայի ենթարկված և լքված վարելահողային տարածություններում՝ հողի բերրիության վերականգնման նպատակով։

Ցանքը կատարվում է ծածկոցի (աշնանացան և գարնանացան ցորեն, գարի) տակ։ խոտի բերքը հավաքում են ծաղկման փուլում, սերմինը՝ ունդերի 60-70% հասունացման ժամանակ։ Հայաստանում մշակում են նախալեռնային և լեռնային գոտիներում։

Գրականություն 
 Шмальгаузен И. Ф. Флора Средней и Южной России, Крыма и Северного Кавказа. Руководство для определения семянных и высших споровых растений. Киев, тип. т-ва печ. дела и торг. И. Н. Кушнерев и Ко в Москве, Киевск. отд-ние. Т. 1. Двудольные свободнолепестные. 1895. С. 259.
 Ростовцев С. И., Эспарцет // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Բակլազգիներ
Կերաբույսեր