Կծվուկ

Կծվուկ (), կաղամբազգիների (Brassicaceae) (խաչածաղկավորներ) ընտանիքի երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում և Միջերկրական ծովում։
Ծլելուց հետո, երբ առաջացնում է փոքր, օվալաձև շաքիլատերևներ և նշտարաձև առաջին զույգ տերևները, միաժամանակ արդեն որպես հիմք, ունենում է բավականին խորը գնացող առանցքային արմատ, որն առաջին տարին հաստանալով ու խորանալով մինչև վարդակի փուլը՝ ձմեռումը, արդեն հասնում է 2 մետր խորության։

Տարածում 
Հանդիպում է Լոռու, Գեղարքունիքի, Տավուշի, Սյունիքի և այլ մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է խոտածածկ լանջերին, մարգագետիններում, գետափերին, ցանքերում, աղբոտ վայրերում։

Կենսաբանական նկարագիր 
Ցողունն ուղիղ է, ճյուղավորվող, մազմզուկապատ, բարձրանում է՝ 45-150 սմ։ Արմատամերձ տերևները կոթունավոր են, հիմքի մասում՝ խոր կտրտված, ցողունայինները՝ նշտարաձև, գոգավորատամնաեզր։ Ծաղկաբույլը վահանիկանման հուրան է, ծաղիկը՝ վառ դեղին։
Արմատավզիկի հարթակի վրա եղած բողբոջներից առաջանում են մինչև 1,5 մետր բարձրության հասնող հաստ ու ամուր ցողուններ, որոնք շատ հաճախ թփուտներ են կազմում։ Տերևածոցից (հատկապես վերին) առաջացած ճյուղավորումների և գլխավոր ցողունների վրա առաջանում են դեղին պսակաթերթերով ծաղիկներ։ Պտուղը կոպիտ ելուններով տանձաձև ընկուզիկ է` երկբնանի կամ չորսբնանի։ Յուրաքանչյուր բնում կա մեկական դարչնագույն-դեղին, կնճռոտ ու փայլատ մակերեսով սերմ։ 1000 ընկուզիկը կշռում է մոտավորապես 25 գրամ։ Բույսը հիմնականում բազմանում է սերմերով, բայց նպաստավոր պայմաններում արմատների բողբոջակիր հատվածները կարող են արմատածիլ առաջացնել։ Այդ դեպքում բույսը հակվում է դեպի վեգետատիվ բազմացում և նրա դեմ տարվող պայքարը ավելի է դժվարանում։
Ծաղկում է մայիս-հուլիսին։ Պտուղը ընկուզանման պատիճակ է։

Տեսակներ 
Հայտնի է 6, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝
 Կծվուկ արևելյան (B. orientalis)։

Նշանակություն 
Դեղաբույս է. պարունակում է ալկալոիդներ, գլիկոզիդներ, վիտամիններ։ Ուտելի է (արմատները, տերևները, երիտասարդ ընձյուղները)։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 PPP-Index 
  USDA Plants Database
 Germplasm Resources Information Network (GRIN)

Կաղամբազգիներ