Ջոն Կոմոնս

Ջոն Ռոջերս Կոմոնս (, ), ամերիկացի տնտեսագետ, ինստիտուցիոնալիզմի տեսության կողմնակից։

Հայրը եղել է գործարար և մի քանի անգամ վաճառել է իր բիզնեսը։ Որպեսզի իր ընտանիքը կարողանա ապահովել, մայրը ստիպված էր աշխատեցնել հյուրատուն։

Կոմոնսը դպրոցն ավարտելուց հետո փորձել է աշխատել ուսուցիչ, սակայն առաջին իր փորձը առաջացրել է ուժեղ հակակրանք դեպի ուսուցչական աշխատանքը։ Մոր խորհրդով 1882 թ. ընդունվել է Օբերլինի քոլեջը։ Ավարտելուց հետո Կոմոնսը սովորել է Մերիլենդ նահանգում՝ Ջոն Հոպկինսի համալսարանում։

Հետագայում նա աշխատել է մի շարք ամերիկյան համալսարաններում։

1904 թ-ից եղել է Վիսկոնսինյան համալսարանի պրոֆեսոր։ 1917 թ. դարձել է Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի նախագահ։

1919 թ. Կոմոնսը գրել է «Արտադրական բարեհաճություն» աշխատությունը։ Այստեղ կար աշխատողների և գործատուների միջև համաձայնության գաղափար «փոխզիջումների» միջոցով։

«Ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության տեսություն» (Institutional Economics, 1934) աշխատության մեջ գիտնականը հետազոտության է ենթարկել «խմբային գործողությունները» և «գործարքները»։ Խմբային գործողությունները հսկում են անհատների գործողությունները։ Նրանք նախընտրում են որոշակի իրավական դաշտ։ Ջ. Կոմոնսը հետևում է բաժնետիրական ընկերությունների, արհմիությունների և քաղաքական կուսակցությունների դերին անհատների համակարգված գործողությունների ստեղծման գործում։ Նա նաև առանձնացնում է գործարքների 3 հիմնական տեսակ՝ առևտրային, կառավարման և ռացիոնալացման։ Յուրաքանչյուր գործարք ներառում է բանակցություններ, պարտավորությունների ընդունում և կատարում։ Ամերիկացի գիտնականը նաև ներկայացրել է «խմբային ճնշում» կատեգորիայի տնտեսական հետազոտություն (այդպիսի խմբերի մեջ նա ընդգրկում էր աշխատողներին և գործատուներին, գնորդներին և վաճառողներին, ֆերմերներին և գյուղացիներին, վարկատուներին և վարկառուներին և այլն)։

Կոմոնսի վերջին ախատանքներից է «Կոլեկտիվ գործողությունների տնտեսագիտություն» աշխատությունը։

Ջ. Կոմոնսը առաջարկել է «Սոցիալական կոնֆլիկտների տեսություն»։ Ըստ դրա՝ հասարակությունը մասնագիտացված խմբերի ամբողջությունն է (աշխատողներ, կապիտալիստներ)։ Օրենսդրական կանոնները կարգավորում են հավասար գործարքները։ Հաճախ են հասարակության մեջ առաջանում կոնֆիլկտներ։ Գործարքի մասնակիցները ոչ թե անհատներն են, այլ արհմիություները և գործարար միավորումները։ Պետությունը երաշխավորում է պարտավորությունների կատարում պայմանագրով։

Ջ. Կոմոնսին է պատկանում «սեփականության տիտղոս» կատեգորիան։ Ամենից առաջ այն վերաբերում է ոչ նյութական սեփականությանը (օրինակ, արժեթղթերի վաճառքի գործողությունները)։

Կապիտալիստական հասարակության փուլերն ըստ Կոմոնսի. 
 առևտրային կապիտալիզմ,
 փեռնարկատիրական փուլ,
 բանկային կապիտալիզմ, 
 վարչական կապիտալիզմ։

1935 թ. ընդունվեց «Սոցիալական պաշտպանության ակտը»։ Դրանում մեծ ներդրում ունի Կոմոնսը։ Այդ ակտը արտացոլում էր կենսաթոշակային համակարգի ապահովումը ԱՄՆ-ում։

Հիմնական աշխատանքները 
 «Հարստության բաշխում» (, 1893),
 «Աշխատանքի պատմությունը Միացյալ նահանգներում» (, 1918)։

Ծանոթագրություններ

Հղումներ 
 Ջ.Ռ Կոմոնսի կենսագրությունը 

Ամերիկացի տնտեսագետներ
19-րդ դարի տնտեսագետներ
20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ
Ամերիկացի սոցիոլոգներ