Խաչատուր Տեր-Մանվելյան

Խաչատուր Տեր-Մանվելյան, ազգանունը եղել է Նահիկյան (?), գրվել է նաև Էմանուելյան։ Ծնվել է մոտ 1875 թվականին,Խար­բեր­դի նա­հան­գի Խարբերդի գավառի Խարբերդ-Մեզիրե քաղաքում։ Մանկական տարիքում զրկվել է հորից և մեծացել մոր խնամքի տակ։

Կենսագրություն 
Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդա­վայ­րի վար­ժա­րա­նում։ Սովորել է ամերիկացի միսիոներների Խարբերդի Եփ­րատ քո­լե­ջում։ Նույն քոլեջի ուսուցիչները նրան երաշխավորել են համալսարանական կրթություն ստանալու համար։ 1903 թվականի մայիսի 23-ին ավարտել է ԱՄՆ Փեն­սիլ­վա­նի­ա­յի հա­մալ­սա­րա­նի (Ֆի­լա­դել­ֆիա քա­ղաք) բժշկական ֆակուլտետը։ Որոշ ժամանակ հիվանդանոցներում մասնագիտացել է վիրաբուժության գծով, այնուհետև Նյու Յոր­քում սեփական բուժարանը բացել։ Տեղի տալով մոր խնդրանքներին՝ վերադարձել է հայրենի Մեզիրե, ուր բացել է սեփական կլինիկա և սիրված վիրաբույժի համբավ վաստակել կարճ ժամանակում։ Բժիշկ Էթքինսնի խնդրանքով, շաբաթը երկու օր այցելու բժիշկ է աշխատել 1909 թվականին բացված «Էնի Թրէյ­սի Րիգզ» ամերիկյան հիվանդանոցում։ Հաճախ հրավիրվել է Եփրատ քոլեջ՝ առողջապահական դասախոսություններ կարդալու։ 1913 թվականին ամուսնացել է Մեզիրեի անվանի ընտանիքներից մեկի՝ Ճեֆերյան Հովակիմի և Հռիփսիմեի դստեր՝ Մարի-Վենյուսի հետ։ 1914 թվականին, Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազմն սկսվելուն պես ուղարկվել է Կզլքիլիսե, Մանազկերտ, Փերի, Գյումյուշ-Մադեն և այլ քաղաքներ՝ բժիշկ ծառայելու։ Ութ ամիս ծառայելուց հետո արձակուրդ վերցնելով վերադարձել է Մեզիրե և նահանգապետի առաջին գրագրի կնոջ կյանքը փրկել։ Այդ դեպքից հետո բժիշկ է նշանակվել Կարմիր մահիկի հիվանդանոցում, ուր եռանդով զբաղվել է վիրավոր և հիվանդ հայ բանտարկյալների բուժմամբ, ոմանց էլ հիվանդանոցից ծածուկ ազատել և ուղարկել է Դեր­սիմ։

ԱՄՆ-ի քաղաքացիություն է ունեցել և ԱՄՆ-ի հյուպատոս Դեյվիդի ընտանեկան բժիշկը եղել։ 1915 թվականի հուլիսին հիվանդանոցից տուն վերադառնալու ժամանակ ձերբակալվել է, բանտարկվել ու Մե­լի­տի­նե աքսորվել։ Սպանվել է 1915 թվականի հուլիսի վերջին, Մելիտինեում կամ Խարբերդում՝ մոտ 40 տարեկանում։ Կինը՝ Մարի-Վենյուսը, նախազգալով վտանգը, թույն խմելով փորձել է ինքնասպան լինել, սակայն նրան փրկել է պատահաբար այցելած հարևանուհին։ 1929 թվականի դեկտեմբերի 29-ին, ԱՄՆ քաղաքացի Մարի-Վենյուսն ու նրա դուստր Թովինան այդ երկիրն են տեղափոխվել։

Գրականություն 
 Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։ 
 Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատ գամները), պոսթոն, 1957։
 Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւոր ականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։ 
 Խաչատրյան Լուսինե և Բաբլումյան Արփինե (կազ մողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհեր (1915-1923 թվական), հ. 2, Խարբերդ ի նահանգ, Երևան, 2004։

Աղբյուրներ 
 

Հայ բժիշկներ
1875 ծնունդներ
Խարբերդ-Մեզիրե քաղաքում ծնվածներ
1915 մահեր
Մելիտինե քաղաքում մահացածներ