Եղեսպակ

Եղեսպակ, քարձանձ, մեղրթերթ, մատնոցախոտ (), շրթնածաղկավորների (Lamiaceae) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի կամ կիսաթփերի ցեղ։ Տերևներն ամբողջական են, hազվադեպ՝ փետրաձև կտրտված, հասկաձև կամ հուրանանման ծաղկաբույլով։ Հայրենիքը Ամերիկան է։

Կենսաբանական նկարագիր 

Թփի բարձրությունը հաճախ անցնում Է 1,6 մ-ից։ Եղեսպակի սորտերից ուշագրավ են հրոգունդը՝ 30 սմ բարձրությամբ, գաճաճը՝ 40 սմ, և փռված եղեսպակը մոտավորապես 90 սմ բարձրությամբ։ Բազմամյա բույս է 40–50 սմ բարձրությամբ։ Տերևները՝ պարզ, խոշոր, նստադիր, հարթ, երկու կողմից դեղնավուն։ Ծաղկաբույլերը՝ հուրանաձև։ Ծաղիկները՝ երկշուրթ, ավելի քան 20 մմ երկարության։ Վերին շուրթի միջի ատամը եզրիններից կարճ։ Պսակը՝ սպիտակ, երկար խողովակով, երկշուրթ ետծալով։ Մշակության մեջ կա նաև  տեսակը, որի ծաղիկները փիրուզի գույն ունեն, իսկ տերևները թավշանման են։ Ծաղկում Է մշակման երկրորդ տարում։ Ծաղիկները նստած են երկար ծաղկակոթերի վրա։ Եղեսպակը բազմանում Է սերմերով և կտրոններով, վերջիններս մթերում են ձմեռվա ընթացքում։

Նշանակություն և կիրառում 
Դեկորատիվ բարձր առանձնահատկությունների շնորհիվ մեծ տեղ Է գրավում ծաղկեգործության մեջ։
Մի քանի տեսակ օգտագործում են որպես դեղաբույս, օրինակ եղեսպակ դեղագործական (Salvia officinalis)։

Տաքսոնոմիա 

Եղեսպակ դեղագործական (Salvia officinalis)
Դեղագործական եղեսպակը կիսաթուփ Է, մանուշակագույն, երբեմն սպիտակ ծաղիկներով, որոնք, ինչպես և տերևները, պարունակում են մոտ 2% եթերային յուղ։ Չորացրած տերևներն օժտված են հականեխիչ հատկությամբ և կիրառվում են բժշկության մեջ բերանի ողողումների, բուրավետ լոգանքների համար։ Վայրի վիճակում հանդիպում է Կենտրոնական և Հարավային Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում։ 
Մուշկային եղեսպակ (Salvia sclarea )
Մուշկային եղեսպակը պարունակում է եթերային յուղ, որն օգտագործվում է օծանելիքի արդյունաբերության մեջ։ 
Փայլուն եղեսպակ (Salvia splendens)
Փայլուն եղեսպակը հարավային երկրների ամենատարածված ծաղկաբույսերից Է, ունի կարմիր ծաղիկներ և բաժակաթերթեր։ Եղեսպակի որոշ տեսակներ դեկորատիվ են։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
Победимова Е. Г. Род 1285. Шалфей — Salvia // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1954. — Т. XXI. — С. 244—363. — 703 с. — 3000 экз.
 Sage: The Genus Salvia by Spiridon E. Kintzios, CRC Press, 2000. ISBN 978-90-5823-005-8.
 The Gardener's Guide to Growing Salvias by John Sutton, Timber Press, 1999. ISBN 978-0-88192-474-9.
 The New Book of Salvias by Betsy Clebsch, Timber Press, 2003. ISBN 978-0-88192-560-9.

Արտաքին հղումներ 
 USDA on Genus Salvia
 Datenblatt mit Daten aus WCSP bei Euro+Med PlantBase - the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity.
 Datenblatt in der Flora of Israel.
 Datenblatt in der Flora of Zimbabwe.
 Datenblatt in der Flora of Mozambique.
 Eintrag Sages of the genus Salvia in Wayne's Word. 
 Artliste bei Steckbriefe zu den Gefäßpflanzen Bayerns des Botanischen Informationsknoten Bayern. 
 Datenblatt Salvia bei Trees and shrubs of the Andes of Ecuador.
 Karl Reiche, Flora de Chile, Volume 5, S. 260։ Salvia։ eingescannt PDF.

Բույսեր այբբենական կարգով
Կիսաթուփեր
Շրթնածաղկավորներ
Դեղաբույսեր