Օրեքսին

Օրեքսին (հիպոկրետին), կողմնային հիպոթալամուսի կողմից արտադրվող այս նեյրոպեպտիդներ, որոնք մասնակցում են ցիրկադային ռիթմերի կանոնավորմանը, հիմնական նշանակությունը արթունության պահպանումն է։ 
Հայտնաբերվել են 1998 թվականին, իրարից անկախ երկու խումբ հետազոտողների կողմից։

Տեսակները 
Կա հորմոնների երկու տեսակ՝ օրեքսին A (հիպոկրետին-1), որը կազմված է 33 ամինաթթուներից և օրեքսին B (հիպոկրետին-2)՝ կազմված 28 ամինաթթուներից։ Այս երկուսն էլ առաջանում են մեկ ընդհանուր նախահորմոնից։ Հանդիպում են բոլոր ողնաշարավորների մոտ։ Օրեքսինների հիմնական նշանակությունը արթունության պահպանումն է։

Նշանակությունը 
Այս հորմոնների անբավարարությունն առաջացնում է նարկոլեպսիա։
Արթմնի ժամանակ օրեքսիններ արտադրող նեյրոնները դրդող ազդակներ են ուղարկում կատեխոլամիններ (ադրենալին, նորադրենալին, դոֆամին) արտադրող նեյրոններին, որոնք իրենց հերթին հետադարձ բացասական կապով արգելակում են առաջիններին։ Կատեխոլամինները թալամուսն ու գլխուղեղի կեղևը և պահպանում արթմնի վիճակը։

Քնի ժամանակ օրեքսիններ արտադրող նեյրոնները գտնվում են ճնշված վիճակում։ Օրեքսինները մեծացնում են ախորժակն ու հիմային նյութափոխանակությունը։ Արյան միջի գլյուկոզն ու լեպտինը թուլացնում են օրեքսինների արտադրությունը, իսկ գրելինը՝ ընդհակառակը։

Օրեքսինների նկատմամբ ընկալիչներ են հայտնաբերվել նաև մարսողական համակարգում։ Այս հորմոնները խթանում են ստամոքսահյութի արտադրությունն ու աղիների շարժումները։ Օրեքսիններ արտադրող նեյրոններ են հայտնաբերվել նաև ենթաստամոքսային գեղձում։ Ազդելով մակերիկամների կեղևի վրա, խթանում են կորտիկոստերոիդների արտադրությունը։

Oրեքսինները նպաստում են ճարպային բջիջների կոմղից գլյուկոզի կլանմանն ու ճարպերի սինթեզին, միաժամանակ ընկճում ճարպերի տրոհումը։

Օրեքսիններն ազդում են նաև հոգեկան ռեակցիաների վրա։ Օրեքսինների նկատմամբ հայտնաբերվել են երկու ընկալիչներ՝ OX1 և OX2, որոնք կապված են G-սպիտակուցի հետ։ Քնելու ընթացքում հիմնականում արգելափակվում են OX2 ընկալիչները, իսկ քնի արագ փուլը կապված է OX1 ընկալիչների հետ։

Արտաքին հղումներ 
 The hypocretin/orexin system
 Orexins and Sleep Patterns
 FIGURE 3 | Interactions of orexin neurons with other brain regions implicated in sleep and wakefulness
 Orexin Receptors

Ծանոթագրություններ 

Հորմոններ
Քնաբանություն