Յոզեֆ Մատեյ

Յոզեֆ Մատեյ (), չեխ կոմպոզիտոր, երաժիշտ և խմբավար։ Առավել ճանաչված է «Մուսա լեռան 40 օրը» օպերայով։

Կենսագրություն 
Յոզեֆ Մատյեյը ծնվել է երաժշտի ընտանիքում։ Հայրը մանկուց սովորեցրել է տրամբոն նվագել։ 15 տարեկանում մեկնել է Օստրավա, ուր Երգի և երաժշտության ինստիտուտն ավարտելուց հետո երկու տարի ներգրավվել է իբրև տրամբոնիստ թատերական նվագախմբում։ Այնուհետև ընդունվել է Պրահայի կոնսերվատորիա, որտեղ, բացի Յեզեֆ Կուհնի մոտ երգեհոնային արվեստ ուսանելուց, այցելել է նաև կոմպոզիտորական քոլեջ Էմիլ Հլոբիլի և Զդենկ Հուլի մոտ։ 1947 թ. Յոզեֆ Մատեյն ընդունվել է Երգարվեստի ակադեմիա և ուսանել Յարոսլավ Ռիդկեի մոտ։ Հետագայում դասավանդել է երաժշտական տեսություն և մելոդրամա Երգարվեստի ակադեմիայի թատերական ֆակուլտետում, աշխատել որպես տրամբոնիստ տարբեր երաժշտական համույթներում։ Եղել է Union երաժշտական կազմակերպության խմբավարը։ Իբրև կոմպոզիտոր նա համագործակցել է Վիտ Նեյեդլեի բանակային համույթի, ներգին գործերի նախարարության երգչախմբի և հիմնականում զինվորական փողային նվագախմբի, իսկ ավելի ուշ առաջատար սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ։

Նրա եղբայրը՝ Վլադիմիր Մատեյը (1920-2005), նույնպես երաժիշտ էր։ Եղել է Կարլովի Վարիի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժոր։ 1968 թ գաղթել է Շվեդիա, որտեղ և մահացել է։

Ստեղծագործական ոճ 
Յոզեֆ Մատեյի ստեղծագործական ոճը հիմնված է ժողովրդական երգերի վրա և մեծապես կրում է այլ ազգերի ժողովրդական երաժշտության ազդեցությունը, սակայն, երբեք չի կորցրել ազգայինի արմատները։
Սակայն Յոզեֆ Մատեյի գլուխգործոցը համարվում է «Մուսա լեռան 40 օրը» օպերան։ Խորապես ոգեշնչված Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լեռան 40 օրը» բարոյափիլիսոփայական վեպով՝ Մատեյը ստեղծել է համանուն օպերան։ Այն հագեցած է հայկական, բալկանյան և լեհական ժողովրդական երաժշտությամբ և ներկայանում է ունկնդրին իբրև մի ոճային սինթեզ (2-րդ, 3-րդ և 5-րդ սիմֆոնիա, ջութակի և նվագախմբի համար կոնցերտ, եռակի կոնցերտ շեփորի, տրոմբոնի և փողի համար, 2-րդ լարային կվարտետ՝ նվիրված Ֆ. Վերֆելի հիշատակին և այլն)։

Ստեղծագործություններ

Սիմֆոնիկ ստեղծագործություններ 
 Երեք պար Բեսկիդի լեռների ստորոտից (1951)
 Երեք սիմֆոնիկ պար (1952)
 Առաջին սիմֆոնիա սոլի համար, երգչախումբ և նվագախումբ (1953-55)
 Երկրորդ սիմֆոնիա (1959-60)
 Երրորդ դրամատիկական սիմֆոնիա (1969-1970)
 Չորրորդ սիմֆոնիա (1974)
 Հինգերորդ սիմֆոնիա (1977)
 Ծաղիկը Մամաևյան կուրգանի գերեզմանին։ Սիմֆոնիկ երեվակայություն (1987) 18.

Համերգային ստեղծագործություններ 
 Համերգ տրոմբոնի և նվագախմբի համար (1947-51), SU, r SU 22'
 Համերգ բասային տրոմբոնի և նվագախմբի համար (1952), CHF 22'
 Կամերային սոնատ հոբոյի և կամերային նվագախմբի համար (1955), SU, r SU 24'
 Համերգ ջութակի և նվագախմբի համար (1961), PA, r PA 24'
 Ռապսոդիա ալտի և նվագախմբի համար (1962), CHF 22'
 Համերգ շեփորի և նվագախմբի համար (1963), SU, r SU 14'
 Համերգ տրոմբոնի և աղեղի համար (1965), PA, r SU 15'
 Համերգ ֆլեյտայի և կլավիկորդով լարային նվագախմբի համար (1967), CHF, PA, r PA 16'
 Համերգ կլարնետի, դաշնամուրի և լարային նվագախմբի համար (1970), SU, r SU 20'
 Համերգ թավջութակի և նվագախմբի համար (1972),SU, r PA 20'
 Եռակի համերգ շեփորի, հորնի, տրամբոնի և կամերային նվագախմբի համար (1974), PA, r PA 18'

Կամերային ստեղծագործություններ 
 Առաջին լարային քառյակ (1947-48), ČHF 22'
 Կախարդանք չորս տրոմբոնի համար (1950) 14'
 Մելոդիկա (1955-56) 10'
 Երկրորդ լարային քառյակ (1966), SU, r SU 19'
 Սոնատ ջութակի և դաշնամուրի համար (1971), SU 18'
 Երաժշտություն հինգ փողային գործիքների համար, «Օմագիոն և Լեոշ Յանաչեկը» (1978), ČHF, r PA 20'
 Per organo երեվակայություն (1981) 12'

Վոկալ ստեղծագործություններ 
«Փշոտ երկինք» ցիկլը երեք երգով և Դ. Հիլարովի բառերի ու Իլս Վեբերի գերմանական տեքստերի հիման վրա, արիա սոպրանոյի ու կամերային նվագախմբի համար (1967), ČHF 30'
Մոնոգրամ մեծ երգչախմբի, մենակատարների, ասմունքողի և մեծ նվագախմբի համար (1968), ČHF 26'
«Օֆելյա» երեք վոկալային որմնանկարներ սոլո սոպրանոյի, կանանց երգչախմբի և գորխիքային խմբի համար, Վիտեսլավ Նեզվալի թարգմանությամբ Արտուր Ռիմբաուդի բանաստեղծության հիման վրա (1974), ČHF, PA, r PA 12'
«Ստեղծագործողներ» կանտատա՝ երգչախմբի և մեծ նվագախմբի համար, Ֆրանտիշեկ Հրուբինի տեքստի հիման վրա (1985-86), CHF, r PA 14'

Օպերա 
«Մուսա լեռան քառասուն օրը»՝ Ֆրանց Վերֆելի համանուն վեպի մոտիվներով, լիբրետո - Ֆրանվ Կաֆկա և Յարմիլա Կրուլիշով (1983)

Ստեղծագործություններ մեծ նվագախմբի համար 
 Վալչիկովի ֆանտազիա՝ «Հանդիպում Փարիզում» (1964), ČHF 8'
 Հայ ժողովրդական երգ «Պար իմ սիրելիի համար» (1975), CHF 9'
 «Ուր է թաղվել թխկիի տերևն աշնանը» (1976), ČHF 7'
 «Հրաժեշտ ծաղիկներին», բալետի երաժշտություն (1977), CHF 14 '

Ուսանելի ստեղծագործություններ 
Ինֆորմատորիում տրոմբոնի համար (ad lib. ֆագոտ, կոնտրաբաս, էֆոնիում, ալտ, շեփոր, կլարնետ) և դաշնամուր (1964)
Տաս երկձայներ և տաս եռաձայներ երկու, նաև երեք տրոմբոնի համար (ad lib. ֆագոտ, էֆոնիում, կոնտրաբաս) (1967)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Matěj Josef 

Չեխ երգահաններ
Չեխ կոմպոզիտորներ
Փետրվարի 19 ծնունդներ
1922 ծնունդներ
Մարտի 28 մահեր
1992 մահեր