Աստրոցիտ

Աստրոցիտ (աստրոգլիա), (), նեյրոգլիայի աստղաձև բջիջ, գտնվում է կենտրոնական նյարդային համակարգում։ Քանակով մի քանի անգամ գերազանցում են նեյրոններին։ Հիմնականում տեղակայված են նեյրոնների և արյունատար անոթների միջև։ Նախկինում առկա տեսակետը, որ աստրոցիտներն ունեն միայն հենարանային նշանակություն նեյրոնների համար, ներկայումս հնացած է, քանի որ հայտնաբերվել են աստրոցիտնրեի բազմաթիվ ֆունկցիաներ, որոնք կարևոր են նյարդային համակարգի բնականոն գործունեության համար, ներառյալ՝ միջնորդանյութերի (մեդիատոր) սինթեզի և արտազատման։ Աստրոցիտները կարևոր դեր ունեն նյարդային ցողունային բջիջների գործունեության կարգավորման գործում։

Նկարագրություն 
Նեյրոգլիայի բջիջների տեսակ են, հիմնականում աստղաձև են, որոնց ոտիկները շրջապատում են նեյրոնների սինապսները։ Հյուսվածաբանական տեսակետից տարբերում են աստրոցիտների տարբեր տեսակներ։

 ֆիբրոզային՝ տեղակայված է նյարդային համակարգի սպիտակ նյութում, աղքատ է օրգանոիդներով, ունի երկար և չճյուղավորված ոտիկներ, որոնցով կպչում են արյունատար անոթների պատին։
 պրոտոպլազմային՝ տեղակայված են հիմնականում նյարդային համակարգի գորշ նյութում, հարուստ են օրգանոիդներով, ունեն կարճ և ճյուղավորված ոտիկներ։
 ճառագայթաձև՝ հիմնականում տեղակայված են փորոքային համակարգին ուղղահայաց, մեծ դեր են խաղում նեյրոների միգրացիայի գործում։

Նշանակությունը 
 Կառուցվածքային՝ կենտրոնական նյարդային համակարգի կառուցվածքային տարրերից են։
 Գլիկոգենի պահեստարան՝ սիթեզում և կուտակում են գլիկոգեն։ Այսպիսով, նրանք նեյրոներին մատակարարում են անհրաժեշտ քանակի գլյուկոզով։
 Սննդարար՝ նեյրոներին մատակարարում են սննդանյութերով։
 Արյունաուղեղային պատնեշ՝ մասնակցում են արյունաուղեղային պատնեշի ձևավորմանը։
 Միջնորդանյութերի կուտակում և արտազատում՝ թաղանթը պարունակում է տարբեր միջնորդանյութերի փոխադրիչներ (գլյուտամատ, ադենոզինեռֆոսֆորաթթու, գամաամինոկարագաթթու), որի շնորհիվ կուտակում են նեյրոների դրդման ժամանակ արտադրված միջնորդանյութերը, իսկ այնուհետև նաև՝ արտազատում։
 Արտաբջջային հեղուկի իոնային կազմի կարգավորում՝ թաղանթը հարուստ է կալիումական անցուղիներով, որի շնորհիվ նեյրոնների ակտիվության ժամանակ դուրս եկած կալիումի իոններին վերցնելով, կանխում են նեյրոների գերբևեռացումը։
 Սինապսային գործընթացների մոդուլյացիա։ Ջրաձիու գալարում (հիպոկամպում) աստրոցիտները ճնշում են սինապսային հաղորդումը ԱԵՖ արտազատելու միջոցով, որը հիդրոլիզվում է ադենոզինի։ Վերջինս ազդում է նեյրոնների ադենոզինային ընկալիչների վրա և ճնշում սինապսային հաղորդումը։
 Արյան շրջանառության կարգավորում՝ կարգավորւմ են ուղեղի արյան հոսքը։
 Օլիգոդենդրոցիտների միելինապատման հատկության խթանում։ Նեյրոնների էլեկտրական ակտիվությունը ադենոզինեռֆոսֆորաթթվի (ԱԵՖ) արտազատման պատճառ է, որը կարևոր խթանիչ է միելինի առաջացման համար։ Սակայն, ԱԵՖ-ն անմիջապես չի ազդում օլիգոդենդրոցիտների վրա։ Փոխարենը, այն պատճառ է լինում, որ աստրոցիտներն արտազատեն լեյկեմիայի ճնշող գործոն, որն էլ խթանում է օլիգոդենդրոցիտների միելինապատման հատկությունը։
 Նյարդային համակարգի վերականգնում։ Վնասված հատվածները լցվում են աստրոցիտներով՝ առաջացնելով գլիային սպի և վերածվելով նեյրոների։
 Երկարատև պոտենցացիա։ Քննարկում է, որ աստրոցիտները մասնակցում են հիշողության և սովորելու գործընթացներին։

Կալցիումական ալիքներ 
Աստրոցիտերը իրար հետ կապված են էլեկտրական սինապսներով, առաջացնելով սինցիտիա։ Ca2+ իոնների ներհոսքն աստրոցիտի մեջ առաջացնում է կալցիումական ալիքներ։ Քանի որ այդ ներհոսքն ուղղակիորեն հարուցվում է ուղեղում արյան հոսքի մեծացմամբ, կալցիումական ալիքները համարվում են հեմոդինամիկ պատասխանի տեսակ։ Կալցիումական ալիքների տարածումը ներառում է կալցիումի իոնների և ինոզիտոլեռֆոսֆատի դիֆուզիա gap junction-ներով և արտաբջջային ԱԵՖ-ային ազդանշանում։ Կալցիումի քանակի ավելացումը որոշ աստոցիտների համար կարևոր է գլյուտամատի արտազատման համար։

Բերգմանի գլիա 

Բերգմանի գլիան (ճառագայթային էպիթելային բջիջներ, Գոլջի էպիթելային բջիջներ) աստրոցիտներ են ուղեղիկում, որոնց մարմիները գտնվում են ուղեղիկի Պուրկինյեի բջիջների շերտում, իսկ ելուները՝ մոլեկուլայինում։ Հարուստ են գլյուտամատի փոխադիրիչներով, որով սահմանափակում են նեյրոնների կողմից արտադրված գլյուտամատի ազդեցությունը։

Եռակողմ սինապս 
Ողնուղեղի մեջքային եղջյուրում ակտիվացված աստորցիտներն ունակ են պատասխանել համարյա բոլոր միջնորդանյութերին և, այդ ժամանակ արտազատել նեյրոակտիվ տարբեր մոլեկուլներ՝ գլյուտամատ, ադենոզինեռֆոսֆատ, ազոտի միաօքսիդ, պրոստագլանդին, D-սերին, որոնք իրենց հերթին հարուցում են ներյոնային դրդում։ Աստրոցիտների, նախասինապսային և հետսինապսային թաղանթների համագործակցությունը, սինապսային գործընթացների կարգավորման ընդունակությունը և նեյրոմոդուլյատորեր արտազատելու հատկությունը հայտնի է եռակողմ սինապս անունով։

Մասնակցությունը ցավի զգացողությանը 
Ցավը ներկայումս չի դիտվում միայն ցավային ազդակների ազդեցությամբ մարմնի տարբեր հատվածներից դեպի ուղեղ ընթացող ազդակահոսք, այլ դիտարկվում է մի համակարգ, որը կարող է կարգավորվել տարբեր գործոների կողմից։ Հայտնի է, որ աստրոցիտները շրջապատում են ողնուղեղի մեջքային եղջյուրում գտնվող ցավի հաղորդման սինապսները։ Գարրիսոնը և համահեղինակները առաջինը ենթադրեցին ցավի առաջացման հարցում աստրոցիտների մասնակցության մասին, երբ հայտնաբերեցին աստրոցիտների հիպերտրոֆիայի և ցավի զգայունության բարձրացման միջև կապը։

Աստրոցիտները կարող են արտազատել քիմիական կարգավորիչներ, որոնք իրենց հերթին կարգավորում են սինապսային հաղորդումը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Network glia
 Astrocytes
 Salk News Release
 Astrocyte-encoded positional cues maintain sensorimotor circuit integrity
 Heterogeneity of Astrocytic Form and Function
 Astrocytes: biology and pathology

Բջջաբանություն
Նեյրոգլիա
Կենտրոնական նյարդային համակարգ
Բջիջներ