Թովմա Մինասենց

Թովմա (Թումա) Մինասենց նաև Թովմա Աղթամարցի (ծննդյան թվականը անհայտ — 1455, Աղթամար), վարդապետ, մատենագիր, գրիչ, պատմիչ, երգիչ, նկարիչ և ծաղկող։ Եղել է Աղթամարի վաքի միաբաններից։ Ստեղծագործել է Դավիթ Գ և Զաքարիա (մեծն) կաթողիկոսների ժամանակ։ Զբաղվել է նաև երաժշտությամբ։ Սիմեոնի և Արղունի որդին։ Ուսանել է հորեղբոր՝ Մկրտիչ Կրոնավորի և քեռու՝ Թումա Միակյացի մոտ՝ Աղթամարում։ Այնուհետև դարձել է նույն վանքի միաբան, ձեռնադրվել աբեղա, ապա՝ վարդապետ։ 1420 թվականիցից մինչև մահը գրչության արվեստ է ուսուցանել տեղի դպրոցում՝ վայելելով մեծ համբավ։ Միաժամանակ ընդօրինակել ու ծաղկել է բազմաթիվ ձեռագրեր, որոնցից 10-ից ավելին (Ավետարաններ, Գանձարան, ճաշոց, Մաշտոց, Նարեկ) պահպանվում են Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։ 1428 թվականի և 1444 թվականի Ավետարանները պարունակում են թեմատիկ մանրանկարներ։ Գծանկարը փոքր-ինչ անմշակ է, գուներանգը՝ վառ, սակայն պարզ միջոցներով Թովմա Մինասենցը հասել է բովանդակության դիպուկ արտահայտման։ Թովմա Մինասենցը շարունակել է Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցի ավանդները։ Ընդօրինակած և ծաղկած ձեռագրերում Թովմա Մինասենցը թողել է նաև ուշագրավ հիշատակություններ, որոնցում կարևոր վկայություններ կան 1419—1452 թվականներին Հայաստանի հարավում կատարված անցքերի, Թիմուրյանների, Կարա-Կոյունլուների մղած կռիվների մասին և այլն։

Գերդաստանը 
Թովմա Մինասենցի գերդաստանի մասին տեղեկությունները պահպանվել ձեռագիրների հիշատակարաններում.
 հայրը՝ Սիմեոն (Սիմէոն)
 մայրը՝ Արղուն
 քեռին՝ Թումա Միայնակյաց (Թումա միակեց)
 հորեղբայրը՝ Վարդան, որդին՝ Մկրտիչ կրոնավոր
 քույրեր՝ Անղալատ, Ոսկիտիկին, Էմնա խաթուն
 Ոսկիտիկին քրոջ ամուսին՝ Խաչիկ (Խաչատուր)
 քրոջ որդիներ՝ Ներսես աբեղա (հետագայում դարձավ եպիսկոպոս) և Հայրապետ կրոնավոր
 Էմնայի որդիներ՝ Հայրապետ աբեղա և Ներսես եպիսկոպոս, Ստեփանոս Դ (1465-1489)

Գրականություն 
 ԺԵ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ (կազմ. Լ. Խաչիկյան), մաս 1-2, Երևան, 1955-1958։

Ծանոթագրություններ 

Հայ մատենագիրներ
Հայ մանրանկարիչներ
Հայ գրիչներ