Գոթայի ծրագրի քննադատություն (աշխատություն)

«Գոթայի ծրագրի քննադատությունը» (), փաստաթուղթ, հիմնված Կառլ Մարքսի` 1875 թվականի մայիսի սկզբին Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցությանը (ԳՍԴԲԿ) ուղղված գրված «Դիտողություններ գերմանական բանվորական կուսակցության շուրջը» անվամբ նամակի վրա։ Համարվում է մարքսիզմի ծրագրային փաստաթղթերից մեկը։ Հրատարակվել է Ֆրիդրիխ Էնգելսի կողմից, 1891 թվականին։ Լրիվ տեքստն առաջին անգամ հրատարակվել է նախկին ԽՍՀՄ-ում, 1932 թվականին՝ ռուսական, 1933 թվականին՝ գերմանական տարբերակներով։

Նկարագրություն 
Մարքսը «կապիտալ» աշխատությունում կատարած հետազոտությունների հիման վրա «Գ․ծ․ք․»-ում առաջին անգամ հստակ ձևակերպում է կոմունիստական հասարակության զարգացման երկու փուլերի՝ սոցիալիզմի և կոմունիզմի վերաբերյալ դրույթը, բնութագրում է դրանց տարբերիչ և ընդհանուր գծերը։ Տալով լիակատար կոմունիզմի համակողմանի բնութագիրը՝ նշում է, որ միայն այսպես կոչված լիակատար կոմունիզմի ժամանակ հասարակությունը կազատվի անցյալի մնացուկներից, կվերանա աշխատանքի հասարակական բաժանման հին ձևը, կանհետանա մտավոր և ֆիզիկակաև աշխատանքի հակադրությունը, աշխատանքը, մնալով իբրև ապրուստի անհրաժեշտ միջոց, միաժամանակ կդառնա առաջին կենսական պահանջմունքը, արտադրողական ուժերի զարգացման հիման վրա կստեղծվի կենսական բարիքների լիակատար առատություն և հնարավոր կլինի իրականացնել կոմունիզմի այսպես կոչված՝ մեծ սկզբունքը՝ «Յուրաքանչյուրն ըստ ընդունակությունների, յուրաքանչյուրին ըստ պաևաևջմունքների»։

Կոմունիզմը Մարքսը դիտում էր որպես «բնապատմական պրոցեսի արդյունք» և հարցը քննարկում հետևյալ կերպ. «․․․ ինչպես բնագետը կդներ մի նոր, ասենք, բիոլոգիական տեսակի զարգացման հարցը, երբ մենք գիտենք, որ այն հենց այս կերպ է ծագել ու այսինչ որոշ ուղղությամբ է կերպարանափոխվում»։ Մարքսը հաստատում էր կապիտալիզմից սոցիալիզմին անցումային շրջանի քաղաքական իշխանության ուրույն ձևի հաստատման անխուսափելիությունը, գտնելով, որ այդ շրջանի պետությունը պետք է լինի «պրոլետարիատի հեղափոխական դիկտատուրան»։ Քննարկվում է նաև կոմունիստական հասարակությունում պետության էվոլյուցիայի հարցը, ցույց է տրվել, որ պետության մահացման պրոցեսի էությունը պետական ֆունկցիաները հասարակականի վերածվելու մեջ է։

Մարքսիզմ