Վյաչեսլավ Տիխոնով

Վյաչեսլավ Վասիլևիչ Տիխոնով (, ), խորհրդային և ռուս դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1974), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1982), Լենինյան (1982) և ԽՍՀՄ Պետական (1976) մրցանակների դափնեկիր, ԽՄԿԿ անդամ 1976 թվականից։

Կենսագրություն

Մանկություն և պատանեկություն 
Վյաչեսլավ Տիխոնովը ծնվել է 1928 թվականի փետրվարի 8-ին, Պավլովո ավանում (այժմ Մոսկվայի մարզում)։ Հայրը՝ Վասիլի Ռոմանովիչը, մեխանիկ էր կարի ֆաբրիկայում, մայրը՝ Վալենտինա Վյաչեսլավովնան, մանկապարտեզի դաստիարակ էր։ Ընտանիքն ապրում էր փայտե մեծ երկհարկանի տանը՝ տատիկի և պապիկի հետ։ Դպրոցում Վյաչեսլավի սիրած առարկաներն էին մաթեմատիկան, ֆիզիկան և պատմությունը։

1941 թվականին, Հայրենական Մեծ պատերազմի հենց սկզբից, այն դպրոցում, որտեղ սովորում էր Վյաչեսլավը, տեղակայվեց զինվորական հոսպիտալը։ Տասներեքամյա տղան ուսումը շարունակեց արհեստագործական ուսումնարանում՝ յուրացնելով խառատի մասնագիտությունը։ Հետո իր մասնագիտությամբ սկսեց աշխատել գործարանում։ Երեկոներն ընկերների հետ անց էր կացնում «Вулкан» կինոթատրոնում՝ հերոսական ֆիլմեր դիտելով։ Սիրած հերոսներն էին Չապաևը, Ալեքսանդր Նևսկին, սիրած դերասանները՝ Միխայիլ Ժարովը և Պյոտր Ալեյնիկովը։

Տիխոնովը ծնողներից գաղտնի երազում էր կինոդերասանի կարիերայի մասին, իսկ ծնողները նրա մեջ տեսնում էին ապագա ինժեների կամ ագրոնոմի։ 1944 թվականին Տիխոնովն ընդունվեց Ավտոմեխանիկական ինստիտուտի նախապատրաստական կուրս։ 1945 թվականին նա փորձեց ընդունվել Կինեմատոգրաֆիայի համալսարան (ВГИК)։ Սկզբում նրան չընդունեցին, սակայն մինչև ընդունելության քննությունների ավարտը համալսարանի պրոֆեսոր Բորիս Բիբիկովը նրան իր դասարանն ընդունեց։ Բուհում ուսումնառության տարիներին տեղի ունեցավ Տիխոնովի դերասանական դեբյուտը Սերգեյ Գերասիմովի «Երիտասարդ գվարդիա» ֆիլմում, որտեղ նա խաղաց Վոլոդյա Օսմուխինի դերը։ Պրեմիերան տեղի ունեցավ 1948 թվականի աշնանը։

Ուսման տարիներին Տիխոնովն ամուսնացավ Նոննա Մորդյուկովայի հետ։ 1950 թվականին գերազանցությամբ ավարտեց համալսարանը, Բ. Վ. Բիբիկովի և Օ. Ի. Պիժովայի դասարանները և աշխատանքի ընդունվեց կինոդերասանի թատրոն-ստուդիայում։ 1950 թվականի փետրվարի 28-ին ծնվեց որդին՝ ապագա կինոդերասան Վլադիմիրը։

1950-1960-ական թվականներ 
Տիխոնովի ստեղծագործական խթանը «Երիտասարդ գվարդիա» ֆիլմն էր։ Ի տարբերություն ֆիլմի մյուս դերակատարների, 1948 թվականից հետո գրեթե 10 տարի կինոյում հետաքրքիր դերեր չէր ստանում։ Ռեժիսորները հիմնականում օգտվում էին Տիխոնովի արտաքին հմայքից՝ չձգտելով ի հայտ բերել նրա դերասանական ներուժը։ Այդ տարիներին դերասանը կարողացավ իր մասին հայտարարել թատրոնում՝ խաղալով Արջի դերը Կինոդերասանի թատրոն-ստուդիայում Է. Պ. Գարինի բեմադրած «Սովորական հրաշք» ներկայացման մեջ։

1957 թվականին Տիխոնովը դարձավ Մ. Գորկու անվան մանկապատանեկան ֆիլմերի կենտրոնական կինոստուդիայի դերասան։ Նույն թվականին կինոէկրան բարձրացավ Ս. Ի. Ռոստոցկու «Բանը Պենկովի մեջ էր» ֆիլմը, որում Տիխոնովը խաղաց տրակտորիստ Մատվեյ Մորոզովի դերը, որը նրան ճանաչում բերեց։

Ռեժիսոր Վիկտոր Իվչենկոյի «Ա.Ի.-արտակարգ իրադարձություն» ֆիլմում (1958) Տիխոնովը խաղաց օդեսացի նավաստի Վիկտոր Ռայսկու դերը, մի անհոգ և ուրախ երիտասարդի, որն իսկական հերոս է դառնում։

Այս ֆիլմերից հետո ռեժիսորներն սկսեցին վստահել Տիխոնովին. կարճ ժամանակավատվածում նրան առաջարկվեցին բազմապլան, նշանակալից դերեր տարբեր ֆիլմերում. Ստանիսլավ Ռոստոցկի՝ «Մայիսյան աստղեր» (1959) և «Յոթ քամիներ» (1962), Ե. Ի. Տաշկով՝ «Ծարավ» (1959), Մ. Ա. Շվեյցեր՝ «Միչման Պանինը» (1960), Լ. Դ. Լուկով՝ «Երկու կյանք» (1961), Ս. Ի. Սամսոնով՝ «Լավատեսական ողբերգություն» (1963)։ «Ծարավ» ֆիլմում Տիխոնովն առաջին անգամ փորձեց գերմանացի սպայի համազգեստը և խորհրդային գործակալի դերը. նա խաղաց պատերազմի ժամանակ գերմանական թիկունք ուղարկված հետախույզի դերը։

1960-1990-ական թվականներ 
1960-ական թվականների կեսերին Տիխոնովը մի մեծ քայլ կատարեց դեպի դերասանական վարպետության բարձունքները. նա խաղաց Անդրեյ Բալկոնսկու դերը Սերգեյ Բոնդարչուկի «Պատերազմ և խաղաղություն» ֆիլմում, որին հետևեց ուսուցիչ Մելնիկովի դերը Ռոստոցկու «Ապրենք մինչև երկուշաբթի» ֆիլմում։ Երկու դերերն էլ պարզապես հիացրին հանդիսատեսին։

Տատյանա Լիոզնովայի «Գարնան տասնյոթ ակնթարթ» հեռուստասերիալում Տիխոնովը խաղաց իր ամենահայտնի՝ հետախույզ Իսաև-Շտիրլիցի դերը, որը 1945 թվականին աշխատում էր Ֆաշիստական Գերմանիայի որջում։ Դերասանական հաջողությունը Տիխոնովին մեծ ճանաչում բերեց։ 1969-1972 թվականներին նկարահանված ֆիլմը պետք է ցուցադրվեր Հաղթանակի օրվա նախօրեին, 1973 թվականի մայիսին, սակայն, խորհրդային առաջնորդ Լ. Ի. Բրեժնևի ԳՖՀ այցի պատճառով, քաղաքական նկատառումներով ֆիլմի ցուցադրությունը հետաձգվեց։ Ֆիլմի առաջին սերիան հանդիսատեսը դիտեց 1973 թվականի օգոստոսի 11-ին։ Դա Տիխոնովի կինոկարիերայի հաղթական տարին էր։ Հատկանշական է, որ ինքը՝ դերասանը, ցմահ իրեն ամրագրված Շտիրլիցի կերպարն իր հետ չէր նույնացնում։ Դստեր՝ Աննայի խոսքով, հերթական «Օյ, Շտիրլիցը» ակնարկին Տիխոնովը պատասխանում էր. «Այո, ինձ երբեմն այդպես են անվանում», կամ «Դուք ինձ ինչ-որ մեկի հետ շփոթում եք»։ ԽՍՀՄ սահմաններից դուրս էլ պաշտամունքային դարձած սերիալով նկարահանող խումբը՝ Տիխոնովի և Լիոզնովայի գլխավորությամբ, շրջագայեց աշխարհի բազմաթիվ երկրներում։ 2009 թվականին թողարկված ֆիլմի գունավոր տարբերակին 81-ամյա դերասանը բացասկան վերաբերվեց՝ ասելով, որ այն ոչ մի կապ չունի ո՛չ իր, ո՛չ էլ ողջ ստեղծագործական խմբի հետ։

Մոտ 10 տարի հետո Տիխոնովը խաղաց Շտիրլիցի դերին նման, սակայն արդեն ոչ թե շարքային, այլ խորհրդային հատուկ ծառայությունների ղեկավար պաշտոնյայի դերը նույն՝ Յուլիան Սեմյոնովի «ՏԱՍՍ-ը լիազորված է հայտարարել...» («ТАСС уполномочен заявить…») ֆիլմում՝ վերջնականապես հաստատելով օրինակելի խորհրդային հետախույզի իր կերպարը։ Մինչ այդ՝ 1977 թվականին նա նկարահանվեց Ս. Ի. Ռոստոցկու «Սևականջ սպիտակ Բիմը»` կարեկցության և մտերիմների ու մեր փոքր եղբայրների հանդեպ մարդկային դաժանության մասին հումանիստական ֆիլմում։ «Կինոդահլիճի փակ դռների հետևից լսվում էր, թե ինչպես է հանդիսատեսը լալիս»,-այսպես է կենսագիրը բնութագրում ցնցված հանդիսատեսի արձագանքը ֆիլմին։

1978 թվականին Տիխոնովն առաջին և վերջին անգամ նկարահանվեց կոմեդիայում՝ Մարկ Գենինի «Փողոցով կոմոդ էին տեղափոխում» ֆիլմում, որտեղ խաղաց կոմոդի տիրոջ դերը։

1970-ական թվականների կեսերին Տիխոնովին վստահվեց հեռուստատեսությամբ կարդալ ԽՄԿԿ ԿԿ գլխավոր քարտուղար Լ. Ի. Բրեժնևի հուշերի հիման վրա նկարահանված «Մալայա զեմլյա» վավերագրական եռագրության հեղինակի խոսքը։ Այդ մասին խնդրել էր ինքը՝ խորհրդային ղեկավարը։ Գրքի վերջաբանը՝ «Հիշողությունները», Տիխոնովը կարդաց 1982 թվականի դեկտեմբերի սգո օրերին՝ գլխավոր քարտուղարին հրաժեշտ տալիս։

1980-2000-ական թվականներ 
1989-2009 թվականներին եղել է «Կինոյի դերասան» թատրոն-ստուդիայի ղեկավարը։

1980-ականների վերջն ու 1990-ականների սկիզբը դժվար ժամանակներ էին Տիխոնովի համար։ Վերակառուցումը նրա սրտով չէր, իդեալները, որոնց նա հավատում էր, ոտնահարված էին։ Այդ ընթացքում նա նշանակալից դերեր չունեցավ։ Նկարահանվեց երկրորդական, բայց տպավորիչ դերում Նիկիտա Միխալկովի «Արևից ուժասպառ» («Утомлённые солнцем») ֆիլմում, Դմիտրի Աստրախանի «Սպասասրահ» հեռուստասերիալում, «Բեռլինյան էքսպրես» ֆիլմում։ Սակայն, ինչպես նշում է կենսագիր Նատալյա Կորնեևան, այդ դերակատարումներից Տիխոնովն արդեն հոգեկան բավարարվածություն չէր ստանում. հոգևոր արժեքների արմատական փոփոխությունները դերասանի մեջ ներքին հակասություն էին առաջացրել։

1998 թվականին նշանակալից իրադարձություն դարձավ Սերգեյ Ուրսուլյակի «Հաղթանակի օրվա առթիվ» ֆիլմ-գրոտեսկը, որտեղ Տիխոնովը, Միխայիլ Ուլյանովի և Օլեգ Եֆրեմովի հետ, նկարահանվեց Նոր Ռուսաստանում տեղի ունեցածից ցնցված և զինվորական ընկերների հետ անհայտ ուղղությամբ շարժվող ինքնաթիռի ղեկին նստած պատերազմի վետերանի դերում։ 1990-ականների մյուս հզոր դերը, քննադատների կարծիքով, Տիխոնի կերպարն է Ֆ. Մ. Դոստոևսկու վեպի հիման վրա Դմիտրի և Իգոր Տալանկինների նկարահանած «Չարքեր» ֆիլմում։

2002 թվականին, դստեր խնդրանքով, նկարահանվեց իր փեսայի՝ ռեժիսոր Ն. Վորոնովսկու «Գայլի աչքերով» թրիլլերում։

Վերջին անգամ Տիխոնովն էկրանին հայտնվեց Աստծո դերում՝ Էլդար Ռյազանովի «Անդերսեն. կյանքն առանց սիրո» ֆիլմում (2006)։

Երբ 2008 թվականին սկսեց նկարահանվել «Իսաև» հեռուստասերիալը՝ Շտիրլիցի երիտասարդության մասին, ռեժիսոր Սերգեյ Ուրսուլյակը մտածում էր 80-ամյա Տիխոնովին հրավիրել Իսաևի հոր դերը խաղալու, սակայն, հաշվի առնելով Տիխոնովի հակասական վերաբերմունքը Իսաև-Շտիրլիցի կերպարին և ցանկանալով, որ հանդիսատեսի հիշողության մեջ հռչակավոր դերասանը մնա քրեստոմատիական կերպարում, ռեժիսորն, ի վերջո, հրաժարվեց այդ մտքից։ Վախճանից ոչ շատ առաջ, 2009 թվականի հոկտեմբերին, հեռուստատեսությամբ սերիալը դիտելով՝ երիտասարդ Իսաևի դերակատար Դանիիլ Ստրախովի մասին «Կոմսոմոլսկայա Պրավդային» տրված հարցազրույցում Տիխոնովն ասել է, որ, չնայած երիտասարդ դերասանն իրենից խորհուրդ չի հարցրել բայց նման է իրեն, ինչը հաճելի է։

Անձնական կյանք 
Տիխոնովի առաջին կինը Նոննա Մորդյուկովան էր, ում հետ ապրել է 13 տարի՝ մինչև 1963 թվականը։ Այդ ամուսնությունից ծնվել է որդին՝ Վլադիմիրը (1950-1990), որի երեխաները՝ Վասիլին (ծն. 1972) և Վլադիմիրը (ծն. 1982) ծնվել են տարբեր ամուսնություններից։

Դերասանի երկրորդ կինը 1967 թվականից Տամարա Իվանովնան էր (ծն. 1944)` ֆրանսերենի մասնագետ, ում հետ Տիխոնովը ծանոթացել էր ֆրանսիական «Տղամարդը և կինը» ֆիլմի ձայնագրման ժամանակ։ Ամուսնացել են «Ապրենք մինչև երկուշաբթի» ֆիլմի նկարահանումների ընթացքում։ Այդ ամուսնությունից, որը ձգվեց 42 տարի, 1969 թվականի հուլիսի 5-ին ծնվեց դուստրը՝ Աննան, ով Կինեմատոգրաֆիայի համալսարանն ավարտելով՝ դարձավ դերասան և պրոդյուսեր։ Աննա Տիխոնովայի երեխաները ռեժիսոր Նիկոլայ Վորոնովսկու հետ ամուսնությունից՝ երկվորյակներ Վյաչեսլավը և Գեորգին ծնվեցին 2005 թվականի հունիսին։

Տիխոնովի ամենամտերիմ ընկերներն էին ռեժիսոր Ստանիսլավ Ռոստոցկին և նրա որդին՝ Անդրեյը, ում հետ դերասանը սիրում էր գնալ ձկնորսության, Գորկու անվան կինոստուդիայի տնօրեն Ռիմալիսի ընտանիքը, շախմատային գրոսմայստեր Լև Պոլուգաևսկին։

1990-ական թվականների սկզբին Տիխոնովն ամառանոց ձեռք բերեց Մոսկվա գետի ափին, Նիկոլինյան Բլուր կոչված վայրում, որը մինչև կյանքի վերջը նրա սիրած հանգստյան վայրն էր։ Լրագրողների թեթև ձեռքով, դերասանին կյանքի այդ շրջանում անվանեցին Մեծ ճգնավոր։

Հիվանդություն և մահ 
2002 թվականին դերասանը սրտամկանի ինֆարկտ տարավ։

2007 թվականի մայիսին Տիխոնովը հոսպիտալացվեց՝ անհաջող ընկնելու և սրտի շրջանում ցավերի պատճառով։ 2008 թվականի մարտին նրան վիրահատեցին Կենտրոնական կլինիկական հիվանդանոցում։ 2009 թվականի նոյեմբերին նույն հիվանդանոցում անոթների վիրահատություն տարավ։ Վիրահատությունը հաջող անցավ, սակայն շուտով նրա վիճակը վատացավ, և 2009 թվականի դեկտեմբերի 4-ն մեծ դերասանը վախճանվեց։

2009 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Փրկչի տաճարում տեղի ունեցավ Տիխոնովի հոգեհանգստյան պատարագը, որից հետո Կինոյի տանը տեղի ունեցավ քաղաքացիական հոգեհանգիստը։ Դերասանին թաղեցին Մոսկվայի Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

Ստեղծագործական կյանք

Դերերը թատրոնում 
 Ե. Լ. Շվարց, «Սովորական հրաշք» - Արջ
 Ա. Պ. Չեխով, «Թռի-վռին» - Ռյաբովսկի

Ֆիլմերի ընտրանի

Ֆիլմեր Վյաչեսլավ Տիխոնովի մասին 
Դերասանի կյանքի և ստեղծագործության մասին նկարահանվել են մի շարք վավերագրական ֆիլմեր։

 «Մասնագիտությունը` կինոդերասան», (1979, ռեժիսոր՝ Ստանիսլավ Ռոստոցկի)
 «Վյաչեսլավ Տիխոնովի ակնթարթները», (1998, «ОРТ», Ռեժիսոր՝ Յուրի Մալյուգին)
 «Փառքի տասնյոթ ակնթարթ», (2003, «ТВС», ռեժիսոր՝ Սվետլանա Նիկոլաևա, պրոդյուսեր՝ Աննա Տիխոնովա)
 «Անցնող դարաշրջանի վերջին հերոսը», (2006, «Россия», ռեժիսոր՝ Սերգեյ Սադովսկի)
 «Ոգեշնչման աղբյուրը», (2008, ТВ-Центр, ռեժիսոր՝ Ելենա Նիկոլաևա, պրոդյուսեր՝ Աննա Տիխոնովա, արտադրությունը՝ «Կինոյի դերասան» ստուդիայի)
 «Վյաչեսլավ Տիխոնովին հյուր», (պրեմիերան տեղի ունեցավ 2008 թվականի փետրվարի 9-ին, Առաջին ալիք, ռեժիսոր՝ Իրինա Գոլուբևա)
 «Սիրված դերասաններ. Վյաչեսլավ Տիխոնով»

Պարգևներ և շքանշաններ

Հետաքրքիր փաստեր 
 Պատանեկության տարիներին Վյաչեսլավ Տիխոնովը ձեռքին դաջվածք էր արել «Слава» բառի տեսքով, որը ստիպված էր թաքցնել հետագա ողջ կյանքի ընթացքում։

 Ոչ թե «Դինամո» կամ «ԲԿՄԱ» թիմերի երկրպագուն էր, ինչպես կարելի էր ենթադրել ծանոթության շրջանակից և ֆիլմերում խաղացած զինվորականների ու չեկիստների դերերից, այլ՝ Մոսկվայի «Սպարտակի»։
 2009 թվականին «Իսաև» սերիալի թողարկման կապակցությամբ Վյաչեսլավ Տիխոնովի ընտանիքը մտադրություն ուներ արտոնագրել Շտիրլիցի դերը «Գարնան տասնյոթ ակնթարթ» ֆիլմից։

 Լրագրող Աննա Վելիգժանինայի հետ վերջին զրույցներից մեկի ժամանակ Վյաչեսլավ Տիխոնովը պատմել է, որ եղել է բուլղարացի գուշակ Վանգայի մոտ։ Դերասանի խոսքերով՝ Վանգան իր կյանքից շատ բան է ասել, որ հետագայում իրականացել է։ Կյանքի վերջի մասին Վանգան ասել է, որ ապրելու է ճգնավորի պես և մահանալու է դեկտեմբերին, իսկ մի փոքր մտածելուց հետո ավելացրել է. «2000-ին մոտ»։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Վյաչեսլավ Տիխոնով
 Դերասան Վյաչեսլավ Տիխոնովի մասին՝ լեգենդար Շտիրլիցը

Ռուս դերասաններ
20-րդ դարի դերասաններ
«Նիկա» մրցանակի դափնեկիրներ
ՌԴ կառավարության մրցանակի դափնեկիրներ մշակույթի բնագավառում