Գաստրին

Գաստրին, ստամոքսի G և ենթաստամքսային գեղձի D-բջիջների կողմից արտադրվող հորմոն։ Հանդիսանում է մարսողական գլխավոր հորմոններից մեկը։ Գաստրինի համար պատասխանատու գենը գտնվում է 17-րդ քրոմոսոմի երկար ճյուղում։
Գաստրինի առկայության մասին առաջին անգամ ենթադրվել է բրիտանացի ֆիզիոլոգ Ջոն Սիդնեյ Էդկինսի կողմից 1905 թվականին, իսկ առաջին անգամ աջատվել է 1964 թվականին Լիվերպուլի համալսարանում Ռոդերիկ Ալֆրեդ Գրեգորիի կողմից։ Այդ թվականին բացահայտվեց նաև նրա կառուցվածքը։

Քիմիական կառուցվածք և ընկալիչներ 
Տարբերում են մեծ գաստրին (կամ գաստրին-34), փոքր գաստրին (գաստրին-17) և մինի գաստին (գաստրին-14), որոնք համապատասխանաբար բաղկացած են 34, 17 և 14 ամինաթթուներից։ Քիմիական կառուցվածքով բոլոր գաստրինները նման են իրար։ Հորմոնի ակտիվ կենտրոնը, որը միանում է գաստրինային ընկալիչներին, բաղկացած է 5 ամինաթթուներից։ Գաստրին-34-ը հիմնականում արտադրվում է ենթաստամոքսային գեղձում, իսկ գաստրին-17-ն ու գաստրին-14-ը՝ հիմնականում ստամոքսում։

Գաստրինային ընկալիչները մետաբոտրոպ տիպի են, որոնց ակտիվացման դեպքում բարձրանում է ներբջջային ադենիլատցիկլազի քանակությունը։ Այս հանգամանքը ստամոքսի վերադիր բջիջներիում խթանում է աղաթթվի արտադրությունը։

Ֆիզիոլոգիական նշանակություն 
 խթանում է ստամոքսահյութի, հատկապես՝ աղաթթվի արտազատումը,
 մասամբ խթանում է նաև պեպսինի և լորձի արտազատումը ստամոքսում,
 թուլացնում է ստամոքսի դատարկումը, դրանով նպաստելով մարսողության երկարացմանը ստամոքսում,
 խթանում է E պրոստագլանդինի արտազատումը ստամոքսի լորձաթաղանթի կողմից, որն առաջացնում է ստամոքսի անոթների լայնացում, դրանց արյունամատակարարման ուժեղացում, ստամոքսի լորձաթաղանթի ֆիզիոլոգիական այտուց, լեյկոցիտների գաղթ դեպի լորձաթաղանթ (լեյկոցիտներն իրենց կողմից արտադրված ֆերմենտների և ֆագոցիտոզի միջոցով մասնակցում են մարսողությանը),
 խթանում է սեկրետինի, խոլեցիստոկինին-պանկրեոզիմինի, սոմատոստատինի հյութազատությունը և նպաստում սննդանյութերի աղիքային մարսողությանը։

Կարգավորումը 
Թափառող նյարդով ստամոքսի խթանման դեպքում գաստրինի սինթեզը մեծանում է։ Ինսուլինը, ացետիլխոլինը, հիստամինը, գերկալցիումեմիան, արյան մեջ ազատ ամինաթթուների առկայությունը նույնպես խթանում են այս հորմոնի արտազատումը։ Դրանց հակառակ, ստամոքսում աղաթթվի, E պրոստագլանդինի բարձր պարունակությունը, ինչպես նաև սոմատոստատինը, ներսածին մորֆինանման նյութերը՝ էնդորֆիններն ու էնկեֆալինները թուլացնում են գաստրինի արտազատումը։ Գաստրինի հյութազատությունը թուլացնում են նաև խոլեցիստոկինինը և սեկրետինը, որի ֆիզիոլոգիական նշանակությունն այն է, որ մարսողության աղիքային փուլում նվազի ստամոքսահյութի արտադրումը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Gastrin
 Gastrin
 Анализ крови на гастрин-17
 Что такое Гастрин в крови?

Հորմոններ
Ներզատական համակարգ
Մարսողական հորմոններ
Մարսողական համակարգ