Ընտանիքի սոցիոլոգիա

Ընտանիքի սոցիոլոգիա, սոցիոլոգիայի ճյուղ, որն ուսումնասիրում է ընտանիքը։ Այս ճյուղի հետազոտության շրջանակը ներառում է ընտանիքի գործառնության հետազոտությունը՝ որպես սոցիալական ինստիտուտ և փոքր խմբի, կառուցվածքի և ընտանիքի գործառույթների, ամուսնա-ընտանեկան հարաբերությունների, ընտանեկան վարքագծի օրինակների, մշակույթի այս կամ այն և սոցիալական խմբի ձևի բնորոշում։

Ընտանիքի սոցիոլոգիայի պատմությունը 
Ընտանիքի սոցիոլոգիան՝ որպես սոցիալական գիտելիքի հատուկ բնագավառ, սկիզբ է առնում Ռիլզի և Լե Պլեի մասշտաբային էմպիրիկ հետազոտություններից։ XIX դարի կեսերին նրանք իրարից առանձին փորձում են ուսումնասիրել այնպիսի սոցիալական գործոնների ազդեցությունը, ինչպիսիք են ընտանիքի կառուցվածքը, ընտանիքում տնտեսական հարաբերությունները, կրոնը ընտանիքում և այլն։ Այդ ժամանակվանից ընտանիքի և ամուսնա-ընտանեկան հարաբերությունների խնդիրները մշտապես գտնվում են սոցիոլոգիայի ուշադրության կենտրոնում, որովհետև ընտանիքն իրենից ներկայացնում է կրթության յուրօրինակ ձև՝ փոքր խումբ և սոցիալական ինստիտուտ միաժամանակ։

ԽՍՀՄ-ում առաջին ենթաբաժիններից մեկը, որտեղ «հալոցքի» ժամանակաշրջանում սկսեց զարգանալ ընտանիքի սոցիոլոգիան, դարձավ հետազոտողների մի խումբ, որը գլխավորում էր Զ.Ա. Յանկովան (1923-1998) ԽՍՀՄ Սոցիալական կանխատեսման ինստիտուտի սոցիոլոգիական հետազոտությունների կազմում։

1974 թվականին ԽՍՀՄ Սոցիոլոգիական հետազոտությունների ինստիտուտում ստեղծվեց ընտանիքի և կենցաղային խնդիրների ոլորտ, որը գլխավորում էր Ա.Գ. Խարչևը (1922-1987)։

1970-1980 թվականներին այդ ոլորտի աշխատակիցներն ակտիվորեն համագործակցում էին «սոցիալիստական ճամբարի» երկրների ընտանիքի սոցիոլոգների խմբի հետ, տեղի էին ունենում համատեղ միջազգային կոնֆերանսներ և հետազոտություններ, այդ թվում՝ արևմտա-եվրոպական մասնագետների մասնակցությամբ։

Ընտանիք 
Ընտանիքը մարդու վերարտադրության սոցիալական համակարգ է, որ պայմանավորված է արյունակցական կապի, ամուսնության կամ մարդկանց միավորող կենցաղային ընդհանրությամբ, փոխադարձ բարոյական պատասխանատվությամբ և փոխօգնությամբ։ Պարզունակ ընտանիքում տրվում էր բացարձակ ազատություն ընտանիքի ներսում սեռական շփման համար, այսինքն՝ միևնույն դասին պատկանող անդամների միջև (խմբային սոցիոլոգիա)։ Առանձնացնում են ընտանիքի հատուկ գործառույթներ, այնպիսիք, ինչպիսիք են ամուսնությունը, ծնող լինելը և բարեկամությունը։

Ամուսնություն 
Ամուսնությունը տղամարդու և կնոջ իրավաբանորեն ձևավորված և կամավոր միությունն է՝ ուղղված ընտանիքի ստեղծմանը, ծնող փոխադարձ իրավունքներ ու պարտականություններ։ Ամուսնությունը հիմնված է սիրո, ընկերության և հարգանքի բարոյական սկզբունքների վրա։ Վերջին տարիներին ընտանիքի և ամուսնության տարբեր ձևերի մեջ առանձնացնում են նաև համասեռական ամուսնությունները՝ միևնույն սեռի մարդկանց միջև ամուսնությունը։ 2010 թվականի կեսերին ամուսնանալու հնարավորություն կար Հոլանդիայում, Բելգիայում, Իսպանիայում, Կանադայում, ՀԱՀ-ում, Շվեդիայում, Նորվեգիայում, Պորտուգալիայում, Իսլանդիայում և Արգենտինայում։

Նաև ավանդաբար գիտությունն առանձնացնում է ամուսնության 3 ձև՝ առանձնացող իրենց կառուցվածքով.
 Մոնոգամ ամուսնություն — մեկ կնոջ և մեկ տղամարդու միջև ամուսնություն. ամուսնության այս տեսակը գերակշռում է ժամանակակից զարգացած երկրներում։
 Բազմամուսնություն — մեկ և մի քանի անհատների միջև ամուսնություն։ Առանձնացնում են բազմամուսնության երկու տեսակ. բազմակնություն՝ մեկ տղամարդու և մի քանի կանանց միջև ամուսնություն, բազմատղամարդություն՝ մեկ կնոջ և մի քանի տղամարդու միջև ամուսնություն։ 
 Խմբակային ամուսնություն — մի քանի տղամարդու և մի քանի կնոջ միջև ամուսնություն։
Գոյություն ունեն նաև այլընտրանքային ամուսնություններ, որոնք ունեն նույն հատկանիշները, ինչ ունի սովորական ամուսնությունը, սակայն իրավաբանորեն նրանց միությունը ամրագրված չէ։

Ծանոթագրություններ 

Հասարակագիտություն
Ընտանիք