Օքսիդ

Օքսիդներ, երկտարր միացություններ են, որոնք բաղկացած են որևէ տարրի և թթվածնի ատոմներից։ Օքսիդներում թթվածինը դրսևորում է -2 օքսիդացման աստիճան։ Թթվածինը իր էլեկտրաբացսականությամբ երկրորդն է՝ ֆտորից հետո։ Այդ պատճառով գրեթե բոլոր տարրերը առաջացնում են օքսիդներ։

Օքսիդները բավականին տարածված են երկրի ընդերքում և առհասարակ տիեզերքում։ Օրինակ այդպիսի միացություններից է ժանգը, ջուրը, շաքարավազը, ածխաթթու գազը։

Միացությունները, որոնք պարունակում են թթվածնի երկու ատոմ կոչվում են պերօքսիդներ, սուպերօքսիդներ։ Կոպիտ ասած նրանք չեն մտնում օքսիդների դասի մեջ։

Oքսիդների դասակարգում 
Կա օքսիդների 4 հիմնական դաս՝ հիմնային, թթվային, երկդիմի և աղ չառաջացնող։

Կախված նրանից թե ինչ քիմիական կազմ ունեն նրանք, տարբերում են.
 Աղ առաջացնող օքսիդներ.
 Հիմնային օքսիդներ (օրինակ, նատրիումի օքսիդ Na2O, պղնձի օքսիդ(II) CuO), մետաղների օքսիդները,
 Թթվային օքսիդներ (օրինակ, ծծմբի օքսիդ (VI) SO3, ազոտի օքսիդ(IV) NO2), այն մետաղների օքսիդները, որոնց օքսիդացման աստիճանը V—VII է և ոչ մետաղները,
 Ամֆոտեր օքսիդներ (օրինակ, ցինկի օքսիդ ZnO, ալյումինի օքսիդ Al2О3), մետաղների օքսիդները, որոնք ունեն III—IV օքսիդացման աստիճան և կան բացառություններ (ZnO, BeO, SnO, PbO)
 Աղ չառաջացնող օքսիդներ. ածխածնի օքսիդ (II) СО, ազոտի օքսիդ(I) N2O, ազոտի օքսիդ(II) NO։

Օքսիդների քիմիական հատկությունները 
 Փոխազդեցության արդյունքում թթվային օքսիդները առաջացնում են աղեր։
 Օքսիդները փոխազդելով ջրի հետ, առաջացնում են թթուներ։
 Հիմնային օքսիդները փոխազդում են թթուների հետ, իսկ թթուները հիմնային օքսիդների։

Նախևառաջ՝ թթվային և հիմնային (խոսքը ալկալիներին համապատասխանող օքսիդների մասին է) օքսիդները փոխազդում են ջրի հետ՝ համապատասխանաբար թթուներ և հիմքեր առաջացնելով՝

 

 

Հիմնային օքսիդները փոխազդում են թթուների հետ և առաջացնում աղ և ջուր, օրինակ՝

 

իսկ թթվային օքսիդները՝հիմքերի հետ՝դարձյալ աղ և ջուր առաջացնելով՝

 

Թթվային և հիմնային օքսիդները իրենց հերթին կարող են փոխազդել իրար հետ՝նույն արգասիքները առաջացնելով, օրինակ՝

 

Ինչ վերաբերվում է երկդիմի օքսիդներին՝նրանք փոխազդում են թե թթուների, թե հիմքերի հետ՝

 

Աղ չառաջացնող օքսիդները չեզոք են, սակայն դրանք կարելի է այրել և ստանալ նոր օքսիդ.

Հիմնային օքսիդներ 
 Հիմնային օքսիդ + ուժեղ թթու → աղ + ջուր
 
 Թթվահիմնային օքսիդ + ջուր → հիդրօքսիդ
 
 Ուժեղ հիմնային օքսիդ + թթվային օքսիդ → աղ
 
 Հիմնային օքսիդ + ջրածին → մետաղ + ջուր

Թթվային օքսիդներ 
 Թթվային օքսիդ + ջուր → թթու
 
 Թթվային օքսիդ + հիմնային օքսիդ → աղ
 
 Թթվային օքսիդ + հիմք → աղ + ջուր
 
Եթե թթվային օքսիդը հանդիսանում է անհիդրիդ, ապա.
 
 Կայուն օքսիդ + աղ1 → աղ2 + անկայուն օքսիդ
 
 Թթվի անհիդրիդ1 + անջուր թթու2 → թթվի անհիդրիդ2 + անջուր թթու1

Օքսիդների Ստացում
Ամենապարզ եղանակը պարզ նյութի և թթվածնի փոխազդեցությունն է՝

Օքսիդներ են ստացվում նաև՝
 Անլուծելի հիմքը տաքացնելով քայքայելիս՝

 Անկայուն կամ թույլ թթուն քայքայելիս՝

 Որոշ աղեր քայքայելիս՝

 Նաև որոշ օքսիդներ այրելիս՝

Օքսիդներ
Անիոններ