Հեքսամեթիլենտետրամին

Հեքսամեթիլենտետրամին ((CH2)6N4 կամ C6H12N4) (ուրոտրոպին, հեքսամին,   (INN), 1,3,5,7-tetraazaadamantane, hexamethylenetetramine կամ hexametylenetetramine), քաղցրահամ, անգույն բյուրեղային նյութ։

Հատկություններ 
Ածխանում է 280 °C-ում, 230 °C-ից բարձր՝ թորվում վակուումում։ Լավ է լուծվում ջրում, ծծմբածխածնում, չափավոր՝ սպիրտում, քլորաֆորմում, վատ՝ եթերում և բենզոլում։

Թթուների հետ առաջացնում է անկայուն աղեր, իսկ հալոգենների, որոշ աղերի և ակտիվ հալոգենածանցյալների հետ՝ կոմպլեքս միացություններ։

Վերջիններն առաջնային ամինների ստացման ելանյութեր են։

Ստացում 
Հեքսամեթիլենտետրամինն առաջինը սինթեզել է [[Բուտլերով Ալեքսանդր|Ա. Մ. Բուտլերովը (1859)։ Հեքսամեթիլենտետրամին ստանում են ամոնիակը մրջնալդեհիդի հետ կոնդենսացնելով՝

Կիրառում

Պոլիմերների արտադրությունում 
Կիրառում են ֆենոլմրջնալդեհիդային խեժերի, պայթուցիկ նյութերի (հեքսոգեն) արտադրության մեջ, նաև վերլուծական քիմիայում (բուֆերային լուծույթներ պատրաստելու համար), որպես անծուխ, պինդ վառելանյութ («պինդ սպիրտ») և այլն։

Բժշկության մեջ 
Հեքսամեթիլենտետրամինը հականեխիչ դեղանյութ է։ Հակամանրէային ազդեցությունը պայմանավորված է թթվային միջավայրում հեքսամեթիլենտետրամինի քայքայմամբ առաջացած մրջնալդեհիդով։ Օգտագործում են ներքին ընդունման (հաբերում, փոշիներում և լուծույթներում), ինչպես նաև ներերակային ճանապարհով՝ վարակիչ հիվանդությունների, հատկապես միզուղիների բորբոքումների դեպքում։

Հեքսամեթիլենտետրամինը պետք է ընդունել ուտելուց առաջ, քանի դեռ ստամոքսում աղաթթու չի արտադրվել։ Հեքսամեթիլենտետրամինը քայքայվում է թթվային միջավայրում, սակայն կայուն է չեզոք և հիմնային միջավայրերում։ Անոթի ընդունելու դեպքում թթվային ազդեցության չի ենթարկվում և դուրս գալով ստամոքս-աղիքային համակարգից` արյան միջոցով հասնում է միզուղիներ և թթվային միջավայրում քայքայվում է (ֆորմալինի և ամոնիակի)։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
  Substance Display 7847459 NCBI database
  Drug: D00393 www.Genome.net
  Page spécifique  dans la base de données sur les produits pharmaceutiques (Canada)
 Page spécifique  sur le Répertoire Commenté des Médicaments, par le Centre belge d'information pharmacothérapeutique

  Spectre IR et spectre de masse sur NIST

Ամիններ
Կոնսերվանտներ
Ազոտային հետերոցիկլային միացություններ