Կուրտ Վոնեգութ

Կուրտ Վոնեգութ (, ), ամերիկացի գրող, 20-րդ դարի ամերիկյան գրականության նշանավոր դեմքերից մեկը։

«Ուտոպիա 14» (1952 թ.), «Կատվի ճոճք» (1963 թ.), «Սպանդանոց համար 5» (1969 թ.) վեպերում Վոնեգութը բացահայտել է գիտատեխնիկական հեղափոխության հակասությունները, պսակազերծել «տեխնիկական լավատեսության» արմ․ փիլիսոփայությունը, որի իրականացումը լի է սոցիալական համընդհանուր աղետով, հասարակության բարոյական այլասերումով կամ ֆիզիկական ոչնչացումով։ Վոնեգութի արձակում գիտական ֆանտաստիկայի նմանությունը միաձուլված է գրոտեսկային և այլաբանական գրականության ավանդույթների հետ։

Կենսագրություն

Ծագում 
Կուրտ Վոնեգութը սերում է գերմանացի ներգաղթյալների ընտանիքից։ Ապագա գրողի նախապապը՝ Կլեմենտ Վոնեգութը ծնվել է գերմանական Մյունստեր քաղաքում և 1848 թվականին ներգաղթել է ԱՄՆ։ Ինդիանապոլսում նա բացում է թավաների վաճառքով զբաղվող ընկերություն։ Նրա որդի Բերնարդը չշարունակեց հոր գործը և ավարտելով Մասսաչուսեցի տեխնոլոգիական ինստիտուտը դարձավ ճարտարապետ և իր գործընկեր Արթուր Բոնոմի հետ ստեղծեց շինարարական Vonnegut & Bohn  ապրանքանիշը։ Բերնարդի որդին՝ Կուրտ Վոնեգութ ավագը շարունակեց հոր գործը։ Ավարտելով Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտը նա ժառանգեց հոր մասնաբաժինը՝ Vonnegut & Bohn ընկերությունում։ 1913 թվականի նոյեմբերի 22-ին նա ամուսնանում է Էդիթ Լիբերի՝ տեղացի գարեջրագործ-միլիոնատեր Ալբերտ Լիբերի դստեր հետ։ Այդ ամուսնությունից ծնվում են 3 երեխա․ Բերնարդը (1914-1977), Ալիսան (1917-1958) և Կուրտը։

Մանկություն և երիտասարդություն 
Կուրտ Վոնեգութը ծնվել է 1922 թվականի նոյեմբերի 11-ին գերմանացի ներգաղթյալների ընտանիքում։ 1930-ական թվականներին տեղի ունեցած Մեծ ճգնաժամի ընթացքում հոր նյութական վիճակը վատացավ։ Նա ստիպված էր երկար ժամանակ մնալ առանց աշխատանքի։ Եվ հենց այդ ժամանակ էլ մոր մոտ սկսեցին ի հայտ եկան հոգեկան հիվանդության նախանշաններ։ 1944 թվականին երբ նա ինքնասպանություն է գործում, որը մեծ ցնցում էր Կուրտի համար։
1940 թվականի մայիսին Կուրտ Վոնեգութը ավարտում է Շորտրիջայի դպրոցը Ինդիանապոլսում։ Միջնակարգ կրթությունը ավարտելուց հետո ընդունվում է Կոռնելի համալսարան։ 
Հոր պնդմամբ իր տղայի պատմությանբ, գրականությանբ և փիլիսոփայությանբ հետաքրքրվածությունը անիմաստ ժամանակի և գումարի վատնում էր, Կուրտը որոշել էր քիմիայի ֆակուլտետ ընդունվել։ Այս ընտրության պատճառը եղբայրն էր, որը 1939 թվականին Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական համալսարանում ստացել էր Ph.D. քիմիայի աստիճան ։   
Կոռնելի համալսարանի  պաշտոնական տեղեկագրի պնդմամբ «Վոնեգութի քիմիայի նկատմամբատելությունը բարիք է ամերիկյան գրականության համար»։ Նա այդ համալսարանում սովորեց 3 տարի, այդպես էլ այն չավարտելով։ Ժամանակի մեծ մասը Կուրտը զբաղվում է  The Cornell Daily Sun ուսանողական թերթի աշխատանքներով, կատարելով խմբագրի և տեսաբանի աշխատանքներ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նա կամավոր գնում է բանակ։ Կոռնելի համալսարանից սկզբում տեղափոխվում է Քարնեգիի համալսարան, այնուհետև Թենեսի համալսարան որտեղ սովորում է մեքենաշինություն։

Մահ 
Կուրտ Վոնեգութը մահացել է 2007 թվականի ապրիլի 11-ին ընկնելիս ստացած գանգուղեղային վնասվածքի պատճառով։ Իր մահից մեկ տարի առաջ նա էդինբուրգյան The Sunday Herald թերթում նա դիմում է բրիտանացի ընթերցողներին ասելով՝
 Որքան էլ կոռումպացված, ագահ և անսիրտ են դառնում մեր իշխանությունները, մեր մեծ բիզնեսը, մեր ԶԼՄ-ները, մեր կրոնական և բարեգործական կազմակերպությունները, երաժշտությունը երբեք չի կորցնի իր հմայքը։
 Եթե ես երբևէ Աստված չանի մահանամ, իհարկե, խնդրում եմ, որ իմ գերեզմանաքարի վրա գրել այսպիսի տապանագիր՝
 «Նրա համար Աստծո գոյության անհրաժեշտ և բավարար պատճառ է եղել երաժշտության գոյությունը»։

Գրողի հայրենիքում՝ Ինդիանապոլիսում 2007 թվականը նշվել է որպես «Վոնեգութի տարի»։

Գրողի փառքը 
Երիտասարդության ապրումները հիմք դարձան Կուրտ Վոնեգութի առաջին ֆանստաստիկ ստեղծագործության  Ուտոպիա 14-ի ստեղծմանը որտեղ նա կերտում է ապագայի մռայլ պատկերները․ ամբողջ աշխատանքը մարդկանց փոխարեն անում են մեքենաները և մարդիկ դառնում են ոչ պետքական։ Գիտաֆանտաստիկ ժանրը նեռարում է ինչպես կարճ պատմվածքներ այնպես էլ որոշ վեպեր («Տիտանի ծովահարսը» և «Կատվի ճոճք»)։ Այնուամենայնիվ, գրողին մեծ հռչակ բերեց 1945 թվականի փետրվարին դաշնակից օդանավերի կողմից Դրեզդենի ռմբակոծմանը նվիրված «Սպանդանոց համար 5 կամ երեխաների  խաչակրաց արշավանքը» իրատեսական աշխատանքը, որի ժամանակ քաղաքը լիովին ավերվեց։

Շատ աշխատանքներում Վոնեգութը իր մտքերը արտահայտում է գլխավոր հերոսների ձայներով, ինչպիսիք են ֆանտաստ գրող Քիլգոր Ֆուտը, որի նախատիպը եղել է իրականում գոյություն ունեցող ֆանտաստ Թեոդոր Սթարջոնը։ Վոնեգուտը իր հերոսին շնորհեց  հարուստ երևակայությամբ և ցինիզմով, չափավորված իր մարդասիրությամբ։
Իր վերջին հարցազրույցներից մեկում Վոնեգութը, հիշելով «Սպանդանոց համար 5» վեպի վրա տարվող աշխատանքները, նկարագրեց ստեղծագործական գործընթացը հետևյալ կերպ.
 Ես չեմ կարծում, որ որևէ արվեստագետ գիտի, թե ինչու է այս կամ այն բանն անում, որը տրամաբանական չէ ... այս ամենը հորդում է մեզանից։

Վեպեր 
 Ուտոպիա 14 (Մեխանիկական դաշնամուր) (Player Piano) 1952
 Տիտանի ծովահարսը (The Sirens of Titan) 1959
 Մայր գիշեր (Mother Night) 1961
 Կատվի ճոճք (Cat’s Cradle) 1963
 God Bless You, Mr. Rosewater, or Pearls Before Swine 1965
 Սպանդանոց համար 5 կամ երեխաների խաչակրաց արշավանքը (Slaughterhouse-Five, or The Children’s Crusade) 1969
 Նախաճաշ չեմպիոնների համար կամ հաջողությու՛ն, սև երկուշաբթի  (Breakfast of Champions, or Goodbye, Blue Monday) (1973)
 Խեղկատակություն կամ վերջ միայնությանը (Slapstick, or Lonesome No More) 1976
 Բանտարկյալ (Jailbird) 1979
 Deadeye Dick 1982
 Գալապագոսներ (Galapagos) 1985
 Կապույտ մորուք (Bluebeard) 1987
 Ֆոկուս-մոկուս (Hocus Pocus) 1990
 Ժամանակացնցում (Timequake) 1997

Ծանոթագրություններ 

Ամերիկացի գրողներ
Ամերիկացի ֆանտաստ գրողներ
Ամերիկացի սոցիալիստներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կոռնելի համալսարանի շրջանավարտներ
Ամերիկացի դրամատուրգներ
Ամերիկացի սցենարիստներ
Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կուրտ Վոնեգութ
Կրոնների քննադատներ
Քաղաքական փիլիսոփաներ
Ամերիկացի աթեիստներ
Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
20-րդ դարի ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Պոստմոդեռնիստ գրողներ