Ֆրանկո Մոդիլյանի

Ֆրանկո Մոդիլյանի (, ), հրեա-իտալական ծագմամբ ամերիկացի ականավոր տնտեսագետ, Ջեյկոբ Մարշալի սանը, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր՝ խնայողությունների տեսության հիմքերի մշակման և կուտակումների ու ֆինանսական շուկաների վերաբերյալ հետազոտությունների համար (1985)։

Կյանք և կրթություն 
Մոդիլյանին ծնվել է 1918 թվականի հունիսի 18-ին Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմում հրեական ընտանիքում։ Հայրը անկաբույժ էր, իսկ մայրը հասարակական աշխատող, կամավորության սկզբունքով։ 

Նա ընդունվել է Հռոմի Սապիենցա համալսարանի իրավաբանության բաժինը 17 տարեկանում։  Երկրորդ կուրսում Սապիենցայում նրա ներկայացումը տնտեսագիտության պետական մրցույթի կողմից, որը հովանավորում էր պետության պաշտոնական ուսանողական կազմակերպությունը, շահեց առաջին մրցանակը, և Մոդիլյանին մրցանակ ստացավ Բենիտո Մուսոլինիի կողմից։   Նա մի քանի շարադրություն է գրել «Պետություն» ֆաշիստական ամսագրի համար, որտեղ ցուցադրել է իր հակումը դեպի ազատականությունը քննադատող ֆաշիստական գաղափարական հոսանքները։  Ֆաշիստական Իտալիայում նրա վաղ շրջանի աշխատությունների մեջ էր հոդվածը սոցիալիզմի տնտեսության մեջ արտադրության կազմակերպման և կառավարման մասին, որը գրվել էր իտալերենով և վիճարկում էր սոցիալիզմի գործը նախկին շուկայական սոցիալիստների կողմից, ինչպիսիք էին Աբբա Լեռները և Օսկար Լանգեն։ 

Բայց այդ վաղ ոգևորությունը գոլորշիացավ Իտալիայում ռասայական օրենքների ընդունումից անմիջապես հետո։ 1938 թվականին Մոդիլյանին իր ընկերուհու՝ Սերենա Կալաբիի հետ միասին մեկնում է Փարիզ, որպեսզի միանա իր ծնողներին։ Շուտով կարճ ժամանակով վերադառնում է Հռոմ՝ քաղաքի համալսարանում դափնեկրի թեզը քննարկելու համար, և 1939 թվականի հուլիսի 22-ին ստանում  է դիպլոմ ու վերադառնում Փարիզ։ 

Նույն թվականին նրանք բոլորը արտագաղթում են Միացյալ Նահանգներ, և Մոդիլյանին ընդունվում է հասարակական հետազոտությունների նոր դպրոցի ավարտական ֆակուլտետ։ Ասպիրանտուրայի ատենախոսությունը՝ Ջոն Հիքսի IS – LM մոդելի մշակումը և ընդլայնումը, գրվել է Ջեյքոբ Մարշակի և Աբբա Լեռների հսկողության տակ 1944 թ.  և համարվում է «հզոր գործ»։

Կարիերա 
1942-1944 թթ․ Մոդիլյանին դասավանդում է Կոլումբիայի համալսարանում և Բարդի քոլեջում տնտեսագիտություն և վիճակագրություն։ 1946թ․ նա դառնում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների լիարժեք քաղաքացի։ 1948 թվականին միանում է Ուրբանայում-Շամպանիայում Իլինոյսի համալսարանին։ 1952-1962 թթ․ դառնում է Քարնեգի Մելոնի համալսարանի ֆակուլտետայիան անդամ։

Ներդրումներ տնտեսական տեսության մեջ 
1950-ականներին Մոդիլյանին կյանքի ցիկլի վարկածն է առաջ բերում։  Այն փորձում է բացատրել տնտեսության խնայողությունների մակարդակը։   Սա վարկած է այն մասին, որ սպառողները նպատակ ունեն սպառման կայուն մակարդակ ունենալ իրենց ողջ կյանքի ընթացքում (օրինակ՝ իրենց աշխատանքային տարիների ընթացքում խնայելով և կենսաթոշակի ընթացքում ծախսելով)։ 

Տնտեսագետների կարծիքով,   ռացիոնալ ակնկալիքների վարկածը ծագում է 1954 թվականին Մոդիլյանիի և Էմիլ Գրունբերգի կողմից գրված  հոդվածում։  

Երբ նա Քարնեգի Մելլոնի համալսարանի պրոֆեսորադասախոսական կազմի անդամ էր, 1958 թ. Մորտիլան Միլլերի հետ ձևավորում է Մոդիլյանի-Միլլեր կորպորատիվ ֆինանսների տեսությունը։   Ըստ դրա, որոշակի ենթադրություններ հաշվի առնելով, [2] ընկերության արժեքի վրա չի ազդում այն, թե արդյոք այն ֆինանսավորվում է սեփական կապիտալով (բաժնետոմսերի վաճառքով) կամ պարտքով (փող վերցնելով), ինչը նշանակում է, որ պարտք-սեփականություն կապիտալ հարաբերակցությունը մասնավոր ընկերության համար անկարևոր է։  

1975 թ. Մոդիլյանին մի հոդվածում,  որի համահեղինակն էր իր նախկին ուսանող Լուկաս Պապադիմոսը, ներկայացնում է «NIRU» հասկացությունը՝ գործազրկության ոչ գնաճային մակարդակը՝   իբր «գործազրկության բնական մակարդակ» հասկացության թարմացում։   Տերմինները վերաբերում են գործազրկության մակարդակին, որից ներքև մեծանում է գնաճը։ 

1997 թ. Մոդիլյանին և նրա թոռնուհին՝ Լեա Մոդիլյանին, մշակում են այն, ինչն այժմ անվանում են «Մոդիլյանի ռիսկի ճշգրտված կատարում»՝ ներդրումային պորտֆելի ռիսկի ճշգրտված եկամտաբերության չափիչ, որը ստացվել է Sharpe-ի գործակիցից՝ պորտֆոլիոյի ռիսկին հարմարեցված՝ համեմատած հենանիշի տվյալների հետ, օրինակ «շուկան»։

Մրցանակներ 
1985 թ․ հոկտեմբերին Մոդիլյանին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի տնտեսագիտության բնագավառում «Խնայողությունների և ֆինանսական շուկաների առաջատար վերլուծությունների համար»։ 

1985 թ. Մոդիլիանին ստացել է MIT-ի James R. Killian ֆակուլտետի նվաճումների մրցանակ։  1997 թ. նա Նեապոլի Ֆեդերիկո Երկրորդի Համալսարանից ստացել է honorais causa աստիճան կառավարման ճարտարագիտության ոլորտում։ 

Իր կյանքի վերջին տարիներին Մոդիլյանին դարձել է «Էկոնոմիստները հանուն խաղաղության և անվտանգության» կազմակերպության հոգաբարձու, նախկինում «Տնտեսագետները դաշնակից էին զենքի կրճատման համար»  և համարվում էին «ազդեցիկ խորհրդատու». 1960-ականների վերջին, Դաշնային պահուստային համակարգի հետ պայմանագրով նա նախագծել է «MIT- Պենսիլվանիա-Հասարակական գիտությունների հետազոտական խորհուրդ» մոդելը՝ գործիք, որը «առաջնորդում էր դրամավարկային քաղաքականությունը Վաշինգտոնում շատ տասնամյակներ»։ 

Մոդիլյանիի աշխատությունների հավաքածուն տեղավորված է Դյուկի համալսարանի Ռուբենշտեյնի գրադարանում։

Քննադատություն 
Մոդիլյանիի հարկաբյուջետային քաղաքականության վերաբերյալ աշխատանքը քննադատության է ենթարկվել Պոստ-Քեյնսյան տնտեսագիտության հետևորդների կողմից, որոնք վիճարկում էին նրա տեսակետների «Կեյնեզականությունը»՝ մատնանշելով նրա ներդրումը NAIRU հայեցակարգում,  ինչպես նաև ընդհանուր դիրքորոշումը հարկաբյուջետային դեֆիցիտի վերաբերյալ։ Մոդիլյանի-Միլլեր տեսությունը ենթադրում է, որ փակ տնտեսության համար պետական փոխառությունը պարզապես հետաձգված հարկումն է, քանի որ պետական ծախսերը կարող են ֆինանսավորվել միայն «փող տպելով», հարկմամբ կամ փոխառությամբ, և հետևաբար պետական ծախսերի դրամական ֆինանսավորումը ենթադրում է հետագա պարտադրում, այսպես կոչված «գնաճային հարկ», որը, կարծես, նույն ազդեցությունն ունի մշտական եկամտի վրա, ինչ բացահայտ հարկումը։ 

Այնուամենայնիվ, նրանք ընդունում էին նրա այլընտրանքային տեսակետը գործազրկություն խնդրի վերաբերյալ, որում Մոդիլյանին  վաղ համաձայնել էր հետերոդոքս տնտեսագետների հետ՝ պնդելով, որ 20-րդ դարի վերջին եվրոպական մակարդակի գործազրկությունը պայմանավորված էր խնայողական քաղաքականության պատճառով պահանջարկի բացակայությամբ։

Անձնական կյանք 
1939 թ. Մոդիլյանին Փարիզում ամուսնացավ Սերենա Կալաբիի հետ։ Նրանք ունեցան երկու երեխա՝ Անդրեն և Սերխիո Մոդիլյանին։ 

Մոդիլյանին մահացավ Մասաչուսեթս նահանգի Քեմբրիջ քաղաքում 2003 թ.։ Մինչ այդ նա դեռ աշխատում էր MIT-ում և դասավանդում էր մինչև կյանքի վերջին ամիսները։ Նա 85 տարեկան էր։   Սերենա Մոդիլյանի-Կալաբին, որը մինչև վերջ ակտիվ էր առաջադեմ քաղաքականության մեջ, մասնավորապես «Ընտրող կանանց լիգայի» կազմում, և մասնակցային ժողովրդավարության բացահայտ հավատացյալ,  մահացավ 2008 թ․։

Աշխատություններ 
 National Incomes and International Trade (1953)
 The Reform of the International Payments System (1971)
 The Collected Papers (1980)

Գրականություն

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Ինքնակենսագրությունը Նոբելյան մրցանակի կայքում

Ամերիկացի տնտեսագետներ
Իտալացի տնտեսագետներ
Հրեա տնտեսագետներ
Քեմբրիջ քաղաքում մահացածներ
Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ
«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ