Ագորա (ֆիլմ)

«Ագորա» (), իսպանացի ռեժիսոր Ալեխանդրո Ամենաբարի նկարահանած պատմական դրամա, 2009 թվական։ Ռեժիսորի հինգերորդ ֆիլմն է և երկրորդը՝ նկարահանված անգլերենով։ Լոզունգ. «Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս, մ.թ. 391 թվական։ Աշխարհն ընդմիշտ փոխվեց»:

Ագորան Հին Հունաստանի քաղաքներում (պոլիսներում) շուկայի հրապարակ էր, որտեղ հավաքներ էին կազմակերպվում։

Սյուժե 
Ֆիլմի իրադարձությունները տեղի են ունենում արդեն իսկ կործանվող Հռոմեական կայսրության եգիպտական Ալեքսանդրիա քաղաքում IV դարի վերջում և V դարի սկզբում։ Այդ այն ժամանակաշրջանն էր, երբ քրիստոնեությունն արագորեն տարածվում էր կայսրության տարածքով, իսկ քրիստոնյաները պաշտպանվողի դերից անցել էին հարձակման, փորձելով ոչնչացնել և վերացնել մինչքրիստոնեական արժեքներն ու հավատափոխ անել մարդկանց։

Ֆիլմը պատմում է հույն կին-գիտնական, մաթեմատիկոս, փիլիսոփա, աստղագետ Հեպատիա Ալեքսանդրիացու () մասին, որը համարվում է առաջին կին գիտնականը պատմության մեջ։ Վերջինս կրթությունը ստացել էր հոր՝ Թեոն Ալեքսանդրիացու օգնությամբ։ Հեպատիան դասավանդում էր Ալեքսանդրիայի դպրոցի փիլիսոփայության ամբիոնում՝ փիլիսոփայություն, տրամաբանություն, մաթեմատիկա, աստղագիտություն։ Հեպատիան առաջին գիտնականներից մեկն էր, որ կարծիք էր հայտնել երկրի գնդաձևության մասին։

Հեպատիան բավականին հեղինակավոր անձնավորություն էր Ալեքսանդրիայում, նրանց լսում են նույնիսկ քաղաքական գործիչները, մասնավորապես, նրա աշակերտ, ոստիկանապետ Օրեստեսը։ 391 թվականին Ալեքսանդրիայում կրոնական հողի վրա սկսվում են ընդհարումներ քրիստոնյաների և հին հավատի ներկայացուցիչների միջև։ Ընդհարումների կազմակերպիչը, գլխավոր գաղափարախոսը Ալեքսանդրիայի եպիսկոպոս, աստվածաբան Կյուրեղ Ալեքսանդրացին էր ()։ Քրիստոնյաները հարձակվում են Ալեքսանդրիայի հայտնի և ժամանակի ամենահարուստ գրադարանի վրա և գրեթե ոչնչացնում այն։ Հեպատիայի նախկին սան Դավուսը, որը կրքոտ սիրահարված էր Հեպատիային, դառնում է քրիստոնյա և ակտիվորեն մասնակցում ընդհարումներին։

Հեպատինան, լինելով ժամանակի ամենակրթված անձնավորություններից մեկը, կարողանում էր խուսափել քրիստոնյա դառնալու ճնշումներից, մասնավորապես, դրան օգնում էր նաև այն, որ նրա աշակերտներից Օրեստեսը, լսում էր Հեպատիայի խորհուրդներն ու անչափ հարգում էր նրան։ Սակայն եպիսկոպոս Կյուրեղ Ալեքսանդրացու ճնշումների ազդեցության տակ Օրեստեսը հրաժարվում է Հեպատիայի խորհուրդներից, դառնում է քրիստոնյա։ Իսկ Հեպատիան, շուտով հարձակման է ենթարկվում քրիստոնյաների կողմից և սպանվում (415)։ Ֆիլմում Հեպատիային պետք է այրեն, որպես վհուկի, սակայն նրա նախկին սանը՝ Դավուսը, Հեպատիայի խնդրանքով խեղդամահ է անում նրան և փրկում խայտառակ մահից և տանջանքներից։

Փաստ 
Հետագայում Կաթոլիկ եկեղեցին սրբացրեց Հեպատիային` սուրբ Հեղինե անվան տակ, որն իբր սպանվել էր հեթանոսների կողմից։

Դերերում 
 Ռեյչել Ուայզ` Հեպատիա, 
 Մաքս Մինգելլա` - Դավուս, 
 Օսկար Այզեկ` - Օրեստես, 
 Աշրաֆ Բախրոմ` - Ամոնիում, 
 Մայքլ Լոնսդեյլ` - Թեոն Ալեքսանդրիացի, 
 Ռիչարդ Դերդեն` - Օլիմպիա, 
 Սամի Սամիր` - Կյուրեղ Ալեքսանդրացի,

Կինովարձույթ 
Կինովարձույում ֆիլմը չծածկեց ծախսերը։ Այն հավաքեց մոտ $39 միլիոն, մինչ դեռ ծախսերը $70 միլիոն էին։ Սակայն ֆիլմը Իսպանիայում շատ հաջողված էր և հավաքեց $30 միլիոն։

Կարծիքներ 
IMDB կայքում քվերակության արդյունքում ֆիլմը հավաքել է 7,2 միավոր։. Ֆիլմը կինոքննադատների մոտ խիստ հակասական կարծիքներ է առաջացրել։ Այստեղ մեծ դեր են խաղացել նաև կինոքննադատների կրոնական հայացքները, քանի որ ֆիլմում քրիստոնեության տարածումը իրական, սակայն բացասական երանգով է ներկայացված, այդ իսկ պատճառով կինոքննադատները միանշանակ չեն կարողանում գնահատել ֆիլմը, եթե առավել ևս ունեն խիստ արտահայտված կրոնական հայացներ ու համոզմունքներ։.

Շատերն են նշում, որ ֆիլմը խիստ հակաքրիստոնեական է, որն էլ հիմնականում ազդում է տրվող գնահատականների վրա։ Չնայած այս հանգամանքին, ֆիլմը շատ բարձրարժեք է, թե դերասանների խաղով, թե դեկորացիաներով։

Պատմական ճշմարտություն 
Այդ մասին ևս կան հակասական կարծիքներ։ Սակայն փաստ է, որ Ալեքսանդրիայում եղել են քրիստոնյաների կողմից հրահրված ընդհարումներ, և որ դրանց արդյունքում ոչնչացվել է Ալեքսանդրիայի գրադարանը։ Կարծիքներ կան, որ իրադարձությունների ժամանակ Հեպատին պետք է լիներ մոտ 50 տարեկան, մինչ ֆիլմում համեմատաբար երիտասարդ է։

Գրող ը Հեպատիայի մասին երկու պատմական հետազոտությունների գրքի հեղինակ է։ (Selene of Alexandria и Hypatia: Her Life and Times) Նա վերլուծել է ֆիլմի պատմական իրադարձույթունները։ Նրա կարծիքում, պատմական ճշմարտության հետ մեկտեղ, ֆիլմում կան նաև կոպիտ սխալներ։ Մասնավորապես այն, որ Հեպատիան սպանվել է ոչ թե որպես ոչ քրիստոնյա, այլ որպես քաղաքական գործիչ։ Բացի դրանից, նրա կարծիքով, ֆիլմում Հեպատիան ցույց է ներկայացվում է որպես աթեիստ, իսկ իրականում գրքի հեղինակի կարծիքով, Հեպատիան եղել է խիստ կրոնապաշտ անձնավորություն, քանի որ դասավանդել է նաև կրոնական փիլիսոփայություն։

Կարծիքներ քրիստոնյաների կողմից 
Ֆիլմը բազմիցս քննադատվել է քրիստոնեական եկեղեցու բարձրաստիճան հոգևորականների կողմից։ Նրանց մի մասը բացառում է Հեպատիայի սպանությունը քրիստոնյաների կողմից, կամ գրադարանի ոչնչացումը, մյուս մասն էլ համաձայնվում են, որ նշված փաստերն իրական են, սակայն նշում են, որ ֆիլմում դրանք ներկայացվում են բավականին բացասական լույսի ներքո։ Կան կարծիքներ, որ Հեպատիայի ժամանակներում Ալեքսանդրիայի գրադարանն արդեն ոչնչացվել էր։

Պարգևներ և անվանակարգեր 
 Գոյա կինոմրցանակ 2009 - շահել է 7 մրցանակներ՝ լավագույն սցենար, արտադրության ղեկավարում, օպերատորական աշխատանք, նկարչի աշխատանք, հագուսներ, գրիմ, հատուկ էֆեկտներ անվանակարգերում։
 Գոյա կինոմրցանակ 2009 - անվանակարգված է եղել ևս 6 անվանակարգերում՝ լավագույն ֆիլմ, լավագույն ռեժիսոր, օրիգինալ երաժշտություն լավագույն դերասանուհի, մոնտաժ, ձայն անվանակարգերում։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Նշանավոր կանայք` Հեպատիա Ալեքսանդրիացի 
 Hypatia book 
 ГИПАТИЯ
 Агора kinogo.net
 Русский трейлер фильма "Агора" (2009)

2009 ֆիլմեր
Ալեխանդրո Ամենաբարի ֆիլմեր
Իսպանական ֆիլմեր
Ֆիլմեր կրոնի մասին
Անգլերեն ֆիլմեր
2000-ականների դրամա ֆիլմեր