Յոհան Գոթֆրիդ Հերդեր

Յոհան Գոթֆրիդ Հերդեր (, ), գերմանացի փիլիսոփա, գրող, լուսավորիչ։ Նրա «Գաղափարներ մարդկության պատմության փիլիսոփայության շուրջ» (մաս 1-4, 1784-1791 թվականներ) երկը համակված է այն գաղափարով, որ մարդկային պատմության ամեն մի դարաշրջան յուրահատուկ է։ Հերդերը ընդգծում է տարբեր ժողովուրդների, մասնավորապես՝ հարավ-սլավոնական ժողովուրդների հոգևոր մշակույթի յուրահատկությունը։ Այստեղ Հերդերը խոսում է նաև հայերի ու Հայաստանի մասին։ Հայերենը համարելով «հնադարյան հրաշալի լեզու»՝ նա նշում է, որ այդ լեզուն կրող ժողովրդի երկիրը դարեր շարունակ ասպատակել են պարսիկները, հռոմեացիները, թուրքերը և ուրիշներ, որոնք խոչընդոտել են նրան՝ կառուցելու «գիտության ու պետության իր շենքը»։ Հերդերը մարդկության զարգացման բարձրագույն սկզբունքը համարել է մարդկայնության, այսինքն՝ բանականության ու արդարության իրականացումը («Նամակներ մարդկայնությունը խրախուսելու մասին», 1794-1797 թվականներ)։ Մարդասիրությունը դիտելով որպես մարդուն բնորոշ սկզբունք, որն ի սկզբանե հատուկ է նրան և բնութագրում է նրա էությունը, Հերդերը այդ կապակցությամբ մարդուն օրգանական աշխարհում դիտում է որպես «բնության առաջին ազատարձակի», որը երկակի ծագում ունի՝ բնական ու հոգևոր։ Գրել է «Գերմանական նորագույն գրականության մասին։ «Պատառիկներ» (1766-1768 թվականներ), «Քննադատական թավուտներ» (1769 թվական), «Հին և նոր ժամանակներում ժոդովուրդների բարքերի վրա բանաստեղծական արվեստի ազդեցության մասին» (1781 թվական) և այլ աշխատություններ։ «Ուսումնասիրություն լեզվի ծագման մասին» (1772 թվական), «Շեքսպիր» և «Հատված Օսիանի ու հին ժողովուրդների երգերի վերաբերյալ նամակագրությունից» (1773 թվական) գործերում Հերդերը ստեղծեց ժողովրդական պոեզիայի տեսությունը, որը դարձավ «Գրոհի և փոթորկի» գրական մանիֆեստը։

Ծանոթագրություններ 

Գերմանացի գրողներ
Գերմանացի փիլիսոփաներ
18-րդ դարի փիլիսոփաներ
Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Գերմանացի աստվածաբաններ
Գերմանացի բանաստեղծներ
Գերմանացի թարգմանիչներ
Գերմանացի գրականագետներ
Գերմանացի հրապարակախոսներ
Քյոնիգսբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Գերմանալեզու բանաստեղծներ
Քաղաքական փիլիսոփաներ
Լուսավորիչներ
Գերմանալեզու գրողներ
Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Գերմանացի սոցիոլոգներ
Գերմանացի հումանիստներ
Գերմանացի մանկավարժներ
Գերմանացի լեզվաբաններ
Գերմանացի պատմաբաններ
Գերմանացի դրամատուրգներ
Անձինք նամականիշերի վրա