Վլադիմիր Վերնադսկի

Վլադիմիր Իվանովիչ Վերնադսկի (, ), 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի առաջին կեսի ռուս խորհրդային գիտնական, բնագետ, մտածող և հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս, Ուկրաինական ԽՍՀ ԳԱ առաջին նախագահ (1919-1921), Չեխոսլովակիայի (1926) և Փարիզի (1928) ԳԱ անդամ։

Կենսագրություն

Մանկություն և պատանեկություն 
Ծնվել է 1863 թվականի փետրվարի 28-ին Սանկտ Պետերբուրգում ազնվական ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Իվան Վերնադսկին, համաձայն ընտանեկան լեգենդի, եղել է զապորոժյան կազակների սերունդ։ Մինչև իրենց տեղափոխությունը Սանկտ Պետերբուրգ, նա եղել է տնտեսագիտության պրոֆեսոր Կիևում։ Պետերբուրգում զբաղեցրել է գաղտնի խորհրդատուի պաշտոն։ Մայրը՝ Աննա Պետրոսին, ռուս ազնվական էր։

1868 թվականին Վերնադսկիների ընտանիքն անբարենպաստ կլիմայի պատճառով տեղափոխվում են Խարկով՝ Ռուսական կայսրության առաջատար գիտական և մշակութային կենտրոններից մեկը։ 1873 թվականին Վլադիմիրը ընդունվում է Խարկովի դասական գիմնազիայի առաջին դասարան։

1885 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզ-մաթեմատիկական ֆակուլտետը։ 1890 թվականից եղել է Մոսկվայի համալսարանի պրիվատ-դոցենտ, 1898-1911 թվականներին՝ Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր։

1922-1939 թվականներին՝ իր կազմակերպած պետական ռադիումային ինստիտուտ տնօրեն։ Վերնադսկին 1927 թվականին ԽՍՀՄ ԳԱ համակարգում կազմակերպում է կենդանի նյութի բաժին, 1929 թվականից՝ կենսաերկրաքիմիայի լաբորատորիա (տնօրեն՝ 1927-1945), որը հետագայում դառնում է Վերնադսկու անվան երկրաքիմիայի և անալիտիկ քիմիայի ինստիտուտ։

Գիտական գործունեություն 
Իր հետազոտություններում Վերնադսկին առաջ է քաշել գործնական նշանակության գիտական պրոբլեմներ, մշակել միներալների ծագման նոր էվոլյուցիոն տեսություն (գենետիկ միներալոգիա)։ Նրա ստեղծած կենսաերկրաքիմիան ուսումնասիրում է այն երկրաքիմական պրոցեսները, որոնց մեջ մասնակցում են օրգանիզմները։

Կենսոլորտի մասին ժամանակակից ուսմունքի հիմնադիրն է։ Այդ ուսմունքի մեծ դերը հատկապես բացահայտվեց սկսած 20-րդ դարի երկրորդ կեսից։ Դրան նպաստեցին էկոլոգիայի և արդի գիտատեխ․ հեղափոխության զարգացումը, որոնք առաջնակարգ խնդիր են դարձրել բնության վրա մարդու ազդեցության խնդիրը։ Վերնադսկու աշխատությունների շատ էջեր նվիրված են բնագիտության փիլիսոփայական հարցերին, գիտական մտքի և գիտական աշխարհայացքի էվոլյուցիայի վերլուծությանը, գիտության կաոուցվածքի հետազոտմանը։

Վերնադսկու դպրոցից են եղել Ա․ Ե․ Ֆերսմանը, Դ․ Ի․ Շչերբակովը, Ա․ Պ․ Վինոգրադովը, Ա․ Ա․ Սաուկովը։

Ուսմունքը կենսոլորտի և նոոսֆերայի մասին 

Կենսոլորտի ամբողջական ուսմունքը ստեղծել է Վ. Ի. Վերնադսկին։ Նա առաջին անգամ կենդանի մարմիններին հատկացրել է Երկիր մոլորակի կարևորագույն վերարտադրողական ուժի տեղը, հաշվի առնելով նրանց գործունեությունը ոչ միայն ներկայիս ժամանակում, այլև անցյալում։

Բնակության հասցեներ

Սանկտ Պետերբուրգ 
 1881-1897 - աշխատել և սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի առափնյա փողոցում։

Մոսկվա 
 1891-1911 - 20 տարի աշխատել է Մոսկվայի պետական համալսարանում Մոխովի փողոց։

Սիմֆերոպոլ 
 1920-1921 - ««Վորոնցով» տուն Սալգիրկա այգում։

Ղազախստան 
 1941-1943 - Ղազախստանի ԽՍՀ-ի Բորովո գյուղ։

Պարգևներ 
 Ստացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1943)։ 
 Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ 
 ԽՍՀՄ ԳԱ-ում սահմանված են եղել Վ․ Ի․ Վերնադսկու անվան դրամական մրցանակ (1943 թվականից) և ոսկե մեդալ (1963 թվականից)։

Տես նաև 
 Կենսոլորտ
 Նոոսֆերա
 Երկրաքիմիա
 Կենսաերկրաքիմիա
 «Ակադեմիկոս Վերնադսկի»

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Վլադիմիր Իվանի Վերնադսկու Էլեկտրոնային արխիվը - գրքերի և հոդվածների հավաքածու
 Վլադիմիր Իվանի Վերնադսկու հրատարակչությունները Վ. Ի. Վերնադսկի  - Ռուսաստանի գիտական ժառանգությունը Էլեկտրոնային գրադարանում 
 Վ. Ի. Վերնադսկու օրագիրը
  Վ. Ի. Վերնադսկու մասին 
 Մրցույթ Վ. Ի. Վերնադսկի
 Հիմնադրամ Վ. Ի. Վերնադսկի
 Ոսկե մեդալ Վ. Ի. Վերնադսկի 
 Վերնադսկու գերեզմանը
 
 Հոդվածներ և զեկույցներ 

Ռուս բնագետներ
Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Ռուս աթեիստներ
Ռուս գիտնականներ
Ռուս հասարակական գործիչներ
Ռուս փիլիսոփաներ
Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Անձինք նամականիշերի վրա
Խորհրդային քիմիկոսներ
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Ռուս կենսաքիմիկոսներ
Ռուս քիմիկոսներ
Ռուս հանքաբաններ
Ռուս երկրաբաններ
Ռուս կենսաբաններ