Կոմուտացման առնչություններ

Կոմուտացման առնչություններ, տեղափոխման առնչություններ, քվանտային մեխանիկայի մաթեմատիկական ապարատի հիմնական առնչությունները։ Մուծել է Պ. Դիրակը՝ համապատասխանության սկզբունքի հիման վրա ընդհանրացնելով դասական մեխանիկայի պուասոնյան փակագծերի սահմանումը՝ , որտեղ  և  կամայական ֆունկցիաները կախված են ընդհանրացված իմպուլսներից (), դրանց համալուծ ընդհանրացված կոորդինատներից () և ժամանակից։ Քվանտային մեխանիկայում վերոհիշյալ ֆունկցիաներին համապատասխանում են ածանցման որոշակի գործողություններ՝  և  օպերատորներ, որոնցից կազմված  արտահայտությունը կոչվում է կոմուտացման առնչություն։ Եթե , ապա  և  օպերատորները կոչվում են կոմուտատիվ. դրանց համապատասխանող ֆիզիկական մեծությունները համատեղելի են, այսինքն գոյություն ունեն վիճակներ, որոնցում այդ մեծությունները միաժամանակ ունեն որոշակի արժեքներ։ Ճիշտ է նաև հակառակը՝ համատեղելի ֆիզիկական մեծություններին համապատասխանող օպերատորները կոմուտատիվ են։ Ոչ կոմուտատիվ օպերատորներին համապատասխանող մեծությունները միաժամանակ չեն կարող ունենալ որոշակի արժեքներ։ Օրինակ, դեկարտյան կոորդինատները  և համապատասխան կանոնիկ համալուծ իմպուլսները  անհամատեղելի են։ Հիմնարար նշանակություն ունեն , երբ  կոմուտացման առնչություններ ( Պլանկի հաստատունն է), որոնց վրա է կառուցված քվանտային մեխանիկայի տրամաբանական ողջ շարադրանքը։

Տես նաև 
 Անորոշությունների առնչություններ

Քվանտային մեխանիկա