Պիրիդօքսալային ֆերմենտներ

Պիրիդօքսալային ֆերմենտներ, ֆերմենտներ, որոնց պրոսթետիկ խումբը (ոչ սպիտակուցային մասը) պիրիդօքսալ ֆոսֆատն է։ Պիրիդօքսալային ֆերմենտներ կատալիզում են ամինաթթվային փոխանակությունն օրգանիզմում։

Պատմություն 
Պիրիդօքսալային ֆերմենտների գործունեությունն առաջինը բացահայտել են խորհրդային կենսաքիմիկոսներ Ա․ Ե․ Բրաունշտեյնը և Ս․ Դ․ Կրիցմանը, 1937 թվականին։

Հատկություններ 
Պիրիդօքսալային ֆերմենտների կատալիտիկ գործունեությունը պայմանավորված է պիրիդօքսալ ֆոսֆատի ալդեհիդային խմբի (-CHO) ամինաթթուների և ամինների հետ, Շիֆի I և II տիպի միացություններ (ազոմետիններ) առաջացնելու հատկությամբ։ Վերջիններում տեղի է ունենում էլեկտրոնների տեղաշարժ ամինաթթվի a-ածխածնի ատոմից դեպի պիրիդօքսալ ֆոսֆատի պիրիդինային օղակի ազոտի ատոմը, որը հանգեցնում է մոլեկուլային բևեռացման և ամինաթթվի a-ածխածնի ատոմի կապերի ճեղքմանը ու ջրածնի ատոմի անջատմանը։

Հետագա ռեակցիաների ընթացքում (Շիֆ II) էլեկտրոնների տեղաշարժը ընթանում է հակառակ ուղղությամբ, և անջատված ջրածնի ատոմը միանում է ազոմետինի ածխածնին, միաժամանակ պիրիդօքսալ ֆոսֆատի կորիզում տեղի է ունենում կապերի վերադասավորում (Շիֆ III)։ Հիդրոլիզի հետևանքով առաջանում է նոր a-կետոթթու և ֆոսֆոպիրիդօքսամին։ Վերջինս կարող է Շիֆի միացությունների հետադարձ հերթականության ռեակցիաների միջոցով ամինախումբը տեղափոխել մի այլ կետոթթվի վրա, առաջացնելով նոր ամինաթթու։ Ընթացող ռեակցիաների յուրահատկությունը և ընթացքը պայմանավորված են ֆերմենտի սպիտակուցային բաղադրիչով (ապոֆերմենտով)։

Պիրիդօքսալային ֆերմենտի մեջ պիրիդօքսալ ֆոսֆատի ալդեհիդային խումբը կարոդ է միացած լինել ապոֆերմենտի լիզինի e-NH2 խմբի հետ։ Այդ պատճառով ֆերմենտը ամինաթթվի (սուբստրատ) հետ միանալու ժամանակ տեղի է ունենում տեղակալման ռեակցիա՝ ամինաթթվի NH2 խումբը դուրս է մղում ֆերմենտի NH2 խմբին և գրավում նրա տեղը։ Պիրիդօքսալային կատալիզի մյուս բոլոր ռեակցիաները սկզբում նույնպես ընթանում են Շիֆի միացությունների առաջացման ճանապարհով, տարբերությունները ի հայտ են գալիս հետագայում։

Տրանսֆերազներ