Ստվերաչափ

Ստվերաչափ, ժամանակը ցույց տվող գործիքներ Հին Հայաստանում։ Դրանք աղյուսակներ էին, որոնցում տրված էին առարկաների ստվերի երկարության փոփոխությունները տարվա օրերի ընթացքում։

Անանիա Շիրակացին տվել է Հայաստանի միջին լայնության համար ստվերաչափ կազմելու կանոնը։

Ինչպես արեգակնային ժամացույցների վրա, այնպես էլ ստվերաչափ աղյուսակներում թվերի փոխարեն գրված են հայկական այբուբենի տառերը. առաջին ինը տառերը նշանակում են միավորներ, հաջորդ ինը տառերը՝ տասնավորներ և այլն։ «Արևելքը» նշվում էր Ա (1) տառով, իսկ կեսօրին սլաքը կանգնած էր Զ (6) տառի վրա։ Անշարժ ստվերաչափերից բացի ստեղծվում էին նաև շարժական՝ ծովագնացների և հովիվների համար ստվերաչափեր։ Գոյություն են ունեցել ստվերաչափերի պատրաստման հատուկ հրահանգներ, օրինակ, նավի համար։ Սակայն ելնելով անմիջապես ժամացույցի անունից ենթադրվում է, որ նրանք չեն աշխատել են գիշերային ժամերին և կիսաաշխատող էին անձրևոտ, մառախլապատ եղանակի, ինչպես նաև ձյան ժամանակ։

Ստվերաչափերի հիմքում ընկած է այն իրողությունը, որ ուղղաձիգ առարկաների ստվերն օրվա տարբեր ժամերին ունենում է տարբեր երկարություն։ Քանի որ տարվա ընթացքում փոփոխվում է նաև օրվա տևողությունը, որը հետևանք է Արեգակի բարձրության փոփոխության, ուստի ստվերի երկարությունը կախված է նաև տարվա եղանակներից. միևնույն ժամին ստվերը ամռանը լինում է կարճ (նվազագույն երկարությունը՝ ամառային արևադարձի օրը), իսկ ձմռանը՝ երկար (առավելագույնը լինում է ձմեռային արևադարձի օրը)։

Ստվերաչափով ժամանակը ճշտելու համար պետք է ձախ ձեռքը ափով վերև բերել հորիզոնական դիրքի, իսկ ցուցամատը ուղղել արևելք-արևմուտք կողմ։ Հետո հարկավոր է ծեղիկ վերցնել և մեծ մատով պահել այն ուղղաձիգ դիրքում ափի միջին գծի առջև։ Ծեղիկի ստվերը ցույց է տալու ցերեկային ժամը հետևյալ կերպ. եթե ստվերը ընկնում է մինչև ցուցամատի ծայրը, ապա հիմա առավոտվա 6-ն է, եթե ստվերը միջին մատի ծայրին է՝ ապա ժամի 7-ն է, եթե «սլաքը» հասել է մատենամատին՝ ժամի 8-ն է, ճկույթին՝ 9-ն է, ճկույթի միջին մասին՝ 10-ը, ճկույթի հիմքին՝ 11-ը։ Կեսօրին ստվերը ընկնելու է ափի միջին գծի ուղղությամբ։ Օրվա երկրորդ կեսին պետք է օգտագործել աջ ձեռքը և հաշվառել ժամանակը հակառակ ուղղությամբ։

Տես նաև 
 Արեգակնային ժամացույց
 Գնոմոն

Ծանոթագրություններ 

Հայկական տոմար
Ժամանակ