Նալբանդյան փողոց (Երևան)

Նալբանդյան փողոց, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ հայ գրող և բանաստեղծ Միքայել Նալբանդյանի։ Նախկինում փողոցը կոչվել է Սուլեյմանխանովսկայա, 1870 թվականին՝ Գուբերնատորսկայա, 1884 թվականին՝ Արշակ Տեր-Ղուկասյան փողոց, 1920 թվականին՝ Ազատամարտիկների փողոց, 1921 թվականից՝ Միքայել Նալբանդյանի փողոց։ Նախկինում փողոցը գտնվել է Երևանի կենտրոնական հատվածում՝ պատմական գոտում։ Քաղաքի գլխավոր մայրուղիներից մեկն էր, որը մտել է եռաճառագայթ համակարգի կանոնավոր պլանի կառուցվածքի մեջ։ Սկսվել է Տաճարային  (Շահումյանի) հրապարակից և ձգվել դեպի հյուսիս-արևելք, որոշ թեքումով դեպի Աստաֆյան փողոց՝ կապելով ամրոցը և Առևտրային հրապարակը կենտրոնական բնակարանների հետ և բացելով հյուսիս-արևելյան մասը քաղաքի այգիների պարագծով։ Նախկինում Տեր-Ղուկասյանի փողոցը ձգվել է դեպի ներկայիս Վազգեն Սարգսյան փողոց և դուրս եկել Շուկայի հրապարակ (Շահումյանի հրապարակ)։

Պատմություն 

Փողոցի երկարությունը, համաձայն 1906-1911 թվականների հատակագծի, Շուկայի փողոցից (ներկայումս՝ Մովսես Խորենացի փողոցի հատված) մինչև ծայրամաս կազմել է 1735 մետր։ Փողոցի բարեկարգման և շինարարական աշխատանքները սկսվել են 1860-ական թվականներին և շարունակվել են մինչև 1890-ականները։ Հենց այդ ժամանակահատվածում փողոցը ստանում է դրան բնորոշ ճարտարապետական ամբողջական, կոկիկ ու ներկայանալի տեսքը այդտեղ կառուցված հասարակական և վարչական հաստատությունների առկայության շնորհիվ։

Մոտավորապես 1860-ական թվականներին կոչվել է Սուլեյմանխանովսկայա փողոց, 1870 թվականներին՝ Նահանգային, քանի որ այստեղ՝ Դեղատան փողոցի անկյունում գտնվում էր Էրիվանի գեներալ-նահանգապետի շենքը, ով այն ժամանակ իր նստավայրը ամրոցից տեղափոխեց քաղաք։ 1884 թվականից փողոցը կրում է Արշակ Տեր-Ղուկասյանի անունը, այն բանից հետո, երբ Կայսրը բավարարեց Երևանի Նահանգային փողոցի վերանվանման վերաբերյալ Քաղաքային խորհրդի միջնորդությունը, որն այդ ժամանակ դեռ կոչվում էր Սուլեյմանխանովսկայա։

Գեներալ-լեյտենանտ Ա. Տեր-Ղուկասյանը (1819-1881), ում անգլիացի գիտնական-ճանապարհորդ Հ. Ֆ. Բ. Լինչը հիշատակում է որպես «ռուսական բանակի դիվիզիայի ամենափայլուն գեներալը»  և ով պարգևատրվել է հայրենական և մի շարք այլ շքանշաններով և դարձել 1877 թվականի թուրքական արշավանքի հերոսը՝ փրկելով հազարավոր հայերի ռազմական գործողությունների տարածքներից ։

Քաղաքի կենտրոնում փողոցն անցնցել է հարավ-արևելյան հրապարակով ու Քաղաքային բուլվարի (ներկայումս՝ Շահումյանի հրապարակի) երկայնքով և այդ հատվածում ունեցել է համապատասխանաբար միակողմանի կառուցապատում։ Տեր-Ղուկասյանի փողոցի առաջին շենքը, որը միաժամանակ մտել է Տաճարային հրապարակի անսամբլի մեջ Թիֆլիսի առևտրային բանկն էր (N2), հաջորդ անկյունը զբաղեցրել է քաղաքի առաջին հայտնի դեղատներից մեկը, որի անունով էլ հետագայում կից փողոցը կոչվեց Դեղատան։

Նշանակալի օբյեկտներ 
 Հանրապետության հրապարակ մետրոյի կայարան
 Ալեքսանդր Սպենդիարյանի տուն-թանգարան
 Ազգային անվտանգության ծառայություն
 Հրշեջ դեպոյի շենք, 1930 (ճարտարապետներ՝ Նիկողայոս Բունիաթյան, Աննա Տեր-Ավետիքյան, Կոստանդին Հովհաննիսյան)
 ՎՏԲ-Հայաստան բանկ
 Հայբիզնեսբանկ
 Վլադիմիր Ենգիբարյանի անվան բռնցքամարտի մասնագիտացված մարզադպրոց
 ՀՀ Ոստիկանություն
 Վարչական շենք. Արհմիությունների տունը և Կապի նախարարությունը
 ՀՀ սոցիալական ապահովության պետական ծառայություն
 Հայաստանում Չեխիայի դեսպանություն

Հուշարձաններ 
 Միքայել Նալբանդյանի հուշարձան (Երևան)
 Անդրեյ Սախարովի հուշարձան
 Ասորի ժողովրդի 1915 թ. անմեղ զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան
 Միացյալ խաչ (հուշարձան, Երևան)
 Հայ բարերարների ճեմուղի
 Ակսել Բակունցի հուշակոթող

Հատվող փողոցներ 
 Մելիք-Ադամյան փողոց
 Փավստոս Բուզանդի փողոց
 Արամի փողոց
 Վարդանանց փողոց
 Պուշկինի փողոց
 Թումանյան փողոց
 Սայաթ-Նովայի պողոտա
 Խանջյան փողոց
 Մոսկովյան փողոց
 Ալեք Մանուկյան փողոց
 Իսահակյան փողոց
 Չարենցի փողոց

Պատկերասրահ

Տես նաև 
 Երևանի փողոցների ցանկ
 Երևանի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
 Երևան քաղաքի քաղաքային նշանակության փողոցների ցանկ
 
 Նալբանդյան փողոց, մաս 1-ին
 Նալբանդյան փողոց, մաս 2-րդ
 Մարիետտա Գասպարյան «Երևանի XIX-XX» դարի սկզբի ճարտարապետությունը (ռուսերեն)

Երևանի փողոցներ