Ֆրեդ Շեպարդ

Ֆրեդ Շեպարդ (), ամերիկացի բժիշկ, հայոց ցեղասպանության վկա։ Բազմաթիվ հայերի կյանք է փրկել Եղեռնի ընթացքում։ Հայտնի է թուրք քաղաքական գործիչներին հայերին արտաքսելուց հետ պահելուն ուղղված իր ջանքերով։

Կենսագրություն 

Ֆրեդ Դուգլաս Շեպարդը ծնվել է Էլենբուրգում՝ Նյու Յորքում, 1855 թ. սեպտեմբերի 11-ին։ Նախնական կրթություն է ստացել Նյու Յորքի Ֆրակնլինի ակադեմիայում, շարունակել է Կորնելի Համալսարանում, ապա՝ Միչիգանի համալսարանում, որն ավարտել է բժշկական աստիճանով, 1881 թ.։

1882 թ. կնոջ հետ տեղափոխվել է Օսմանյան կայսրություն, աշխատել է Այնթապում Կենտրոնական Թուրքական քոլեջն կից Ազարիա Սմիթի բժշկական հոսպիտալում։ ։ Աշխատանքի ընթացքում բուժել է տարբեր ռասայական և կրոնական պատկանելություն ունեցող մարդկանց։ Բժշկական հմտություններ և տեխնիկաներ է սովորեցրել է տեղացիներին, այդ թվում հայերին։ Նրանցից մեկը՝ բժ. Հաբիբ Նազարյանը, դարձել է Այնթապի գլխավոր բժիշկը, մյուսը՝ բժ. Ա. Ա. Ալթունյանը, դարձել է Հալեպի ամենահմուտ վիրաբույժներից մեկը և ի վերջո հիմնադրել իր սեփական հոսպիտալը։ Շեպարդը հաճախ ձիով շրջել է բժշկելու նպատակով՝ աշխատելով վրանում և բուժելով հիվանդներին անկախ կրոնից ու ազգությունից։

Համիդյան ջարդերը

1895 թ. Համիդյան ջարդերի ընթացքում Շեպարդին լուր է հասնում, որ Զեյթունի Սուլեյմանի գյուղը պաշարման մեջ է։ Պաշարումը, որը հետագայում հայտնի դարձավ Զեյթունի ապստամբություն անունով, սկսվեց, երբ գյուղի հայերը, վախենալով կոտորածի հեռանկարից, ինքնապաշտպանության համար զենք վերցրեցին Օսմանյան զորքի դեմ։ Շեպարդն անմիջապես Զեյթուն մեկնեց։ Ալիս Շեպարդ Ռիգը հիշում է նրա ժամանումը.

։

Զեյթունում աշխատելուց հետո Շեպարդը վերադառնում է Այնթապ, որտեղ մասնակցում է Կարմիր Խաչի օգնական գործողություններին։ Այնթապում այդ ժամանակ բազմաթիվ նշանավոր հայ բանտարկյալներ կային, դադարեցված էին գործունեությունները։ Շեպարդը բազմաթիվ հիվանդներ ընդունեց այնտեղ՝ մեծապես օգնելով տեղի բնակչությանը։

Ադանայի ջարդերը 

1909 թ. Ադանայի կոտորածի ընթացքում Շեպարդը մեծ օգնություն էր հայ զոհերի համար։ Այդ ժամանակ մի խումբ հայեր դիմում են ինքնապաշտպանության։ Մինչ այդ խմբի տղամարդիկ ապաստարան էին փնտրում հարևան գյուղերում, կանայք կանայք թաքնվում են տեղի եկեղեցում։ Շեպարդն այցելում է եկեղեցի և օգնում է բուժել հիվանդներին ու վիրավորներին։ Երբ կանայք իրենց գյուղերն են վերադառնում, տները գտնում են ավերված կամ վառված։ Շեպարդը հոգում է անօգնական հայերի կարիքները, ինչի համար մեդալ է ստանում Սուլթանից և շնորհավորական նամակ՝ Ջեմալ փաշայից, որն այդ ժամանակ Ադանան կառավարող գեներալն էր։ Մեդալ է ստացել նաև Կարմիր խաչից։

Մեծ եղեռնը 
Մեծ Եղեռնի ժամանակ Շեպարդը աշխատում էր Այնթապի Ամերիկյան հիվանդանոցում։ Բազմիցս փրկել է հայերին տեղահանությունից ու կոտորածից։

Շեպարդը հատկապես հայտնի է տեղի հայերին անունից Հալեպի կառավարիչ Մեհմետ Սելալին իր դիմումով՝ համոզելով նրան չշարունակել հայերի տեղահանությունը։ Ալիս Շեպարդ Ռիգը նկարագրում է. 

Հալեպի կառավարչից լսելով, որ հրամանները եկել են մայրաքաղաք Կոստանդուպոլսի ամենահեղինակավոր պաշտոնյաներից, Շեպարդը հետագա տեղանահանությունները կանխելու նպատակով մեկնում է այնտեղ։ Չնայած դա նրան չի հաջողվում, կարողանում է միջոցներ հավաքել տեղահանվածներին օգնելու համար։ Ինչպես գրում է Ալիս Շեպարդ Ռիգը, նրան հավաստիացնում են, որ հայ կաթոլիկ և բողոքական եկեղեցիները տեղահանության չեն ենթարկվի.

Չնայած դրան, Այնթապ վերադառնալով նա իմացավ, որ այդ երաշխիքները չեն իրականացվել և կաթոլիկ ու բողոքական հայերը աքսորվել ու սպանվել են առաքելական հայերի հետ մեկտեղ

Օսմանյան կայսրությունում ԱՄՆ դեսպան Հենրի Մորգենթաուին ուղղված իր զեկուցման մեջ Շեպարդը նկարագրում է Զեյթունի և շրջակա գյուղերի հայերի տեղահանությունները՝ պահանջելով նրանց օգնություն տրամադրել և ասելով, որ հակառակ դեպքում ամիսների ընթացքում նրանց «երկու երրորդը կամ երեք չորրորդը կմահանա սովից ու վարակիչ հիվանդություններից»

Մահը 
Շեպարդը տիֆով է վարակվել հայ հալածյալներից և մահացել է 1915 թ. դեկտեմբերի 15-ին։ Հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել Այնթապի վարժարանում։ Մահվան առթիվ հայերից մեկն ասել է. «Ես չտեսա Հիսուսին, բայց տեսա բժիշկ Շեպարդին» ։

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Այնթապի Շեպարդը  դստեր՝ Մարի Շեպարդ Ռիգսի գիրքը
 Personal Experience in Turkish Massacres and Relief Work  Շեպարդի կոչը Ադանայի կոտորածի վերաբերյալ

Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Ամերիկացի բժիշկներ
Հայոց ցեղասպանություն
Կոռնելի համալսարանի շրջանավարտներ
Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ