Նեա

Նեա էկլեսիա (՝ նոր եկեղեցի), ճարտարապետական հուշարձան։ Կառուցվել է Կոստանդնուպոլսում, 880 թ.-ին, եղել է բյուզանդական հայազգի կայսր Վասիլ Առաջինի արքունի եկեղեցին։ Ավերվել է 15-րդ դարում։ Ուսումնասիրողներին հայտնի է պեղումներից (պահպանվել են հիմքերի հատվածները) և 9-րդ դարի բյուզանդական մշակույթի նշանավոր գործիչ հայազգի Փոտ պատրիարքի մեկնություններից։ Ենթադրվում է, որ Նեան եղել է քառաբսիդ-քառակուսի հատակագծային հորինվածքով, չորս գմբեթակիր մույթերով, հինգ գմբեթանի կենտրոնակազմ կառույց։
Պատկանում է էջմիածին—Բագարան կառույցների տիպին, որը հետագայում տարածում է գտել Աթոսում, Բյուզանդիայում՝ Մակեդոնական (հայկական) դինաստիայի ժամանակաշրջանում, Արևմտյան Եվրոպայում։

Բյուզանդական ճարտարապետություն
Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Թուրքիայի ավերված եկեղեցիներ
Ավերված եկեղեցիներ