Հայկանուշ Մառք

Հայկանուշ Մարգարի Մառք (Հայկանուշ Թոփուզյան, ), հայ գրող, հասարակական գործիչ։

Մառք գրական անունը ստացել է հոր անվան առաջին վանկից։

Կենսագրություն 
Հայկանուշ Թոփուզյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսի Այազփաշա թաղամասում, Մարգար և Եպրաքսե Թոփուզյանների ընտանիքում։ 1898 թվականին ավարտել է Եսայան միջնակարգ վարժարանը, այնուհետև մասնավոր դասեր է առել գրաբարագետ Հակոբ Գուրգենից, միաժամանակ դասավանդել Ազգային վարժարանի գիշերօթիկ որբանոցում։ Երկար տարիներ ուսուցչություն է արել Կ. Պոլսի հայկական դպրոցներում։ Այնուհետև ութ տարի դասավանդել է Նշանթաղի Նիկողոսյան աղջկանց բարձրագույն վարժարանում։ 1903 թվականին Հայկանուշ Մառքն արժանացել է «Մասիս» գրական թերթի երկրորդ մրցանակին։ Նույն թվականին տպագրել է «Աղջկան մը հոգին» վիպակը։ 1905 թվականին իր ամուսնու՝ «Մանզումեի էֆքյար» թերթի խմբագիր Վահան Թոշիկյանի հետ երկու տարի հրատարակել է «Ծաղիկ» հանդեսը։ Քանի որ ամուսինը հրավիրված էր խմբագրելու «Արշալույս» և «Արձագանք» թերթերը, 1907 թվականին մեկնել է Զմյուռնիա, աշխատակցել այդ թերթերին։ 1909 թվականին ամուսինները վերադարձել են Կ. Պոլիս։ Սիպիլը Մառքին հրավիրել է Ազգանվեր հայուհյաց ընկերություն, որտեղ վերջինս վարել է ատենադպիրի պաշտոնը։ Հետագայում նույն պաշտոնը վարել է նաև Հայ կանանց, Հայ տիկնանց ընկերություններում, Ազգային հիվանդանոցի օժանդակ հանձնախմբում և այլուր։ Արձակ ու չափածո գործերով հանդես եկել է «Բյուրակն», «Հայաստանի կոչնակ», «Ժամանակ», «Երիտասարդ հայուհի» և այլ պարբերականներում։ 1919-1932 թվականներին հրատարակել է «Հայ կին» կիսամսյա հանդեսը։ 1921 թվականին լույս է տեսել նրա «Ծուլության պահերես» արձակ բանաստեղծությունների ժողովածուն։ 1936 թվականին աշխատակցել է ամուսնու հրատարակած «Նոր լուր» թերթին, վարել կանանց բաժինը։ Թղթակցել է «Բյուրակն», «Հայաստանի կոչնակ», «Երիտասարդ հայուհի» պարբերականներին։ 1954 թվականին Կ․ Պոլսում մեծ շուքով տոնվել է Մառքի գրական գործունեության հիսնամյակը, որի առիթով հրատարակվել է նրա բանաստեղծական և հրապարակագրական գործերը՝ «Հայկանուշ Մառք. կեանքն ու գործը» խորագրով։

Հայ գրականության և հրապարակախոսության կնոջ ձայնը շնչավորող և հայ կանանց շարժումը ժողովրդականացնող նվիրյալը ապրեց մինչև խոր ծերություն։ Կյանքի վերջին տարիներին Մառքի առողջական վիճակը վատթարացել է, և նա տեղափոխվել է Պոլսի ազգային հիվանդանոց, որտեղ վախճանվել է 1966 թվականի մարտի 7-ին։ Մառքն իր գրադարանը և բոլոր իրերը կտակել է Սուրբ Խաչի դպրեվանքին։

Ֆեմինիզմ  
Հայկանուշ Մարկը դեմ է եղել «հանուն ազատագրման կանանց տղամարդ դառնալուն»։ Նա ասել է, որ «կանայք պետք է աշխատեն և հասնեն իրենց տնտեսական ազատությանը»՝ հավելելով, որ «դա անելով՝ պետք չէ պատրաստ լինել կոպիտ լինելու, ոչնչացնելու»։ Ըստ նրա՝ «սերը մտքում է»։ Նա մատնանշել է, որ «կրթական համակարգը պատրաստված է տղամարդկանց տեսանկյունից» և հայտարարել է, որ «կանանց ներգրավումը ուսումնական պլանի պատրաստման փուլում խիստ անրաժեշտ է»։ Մարկն ասել է, որ «տղամարդիկ և կանայք տարբեր և հավասար են»՝ հավելելով, որ «կանայք պետք է պահանջեն իրենց տարբերությունները հանուն իրենց և մարդկության»։

Ստեղծագործություններ 
 «Աղջկան մը հոգին», 1903
 «Ծաղիկ կանանց», 1905–1907
 «Հայ կին», 1919–1932
 «Ծուլութեան պահերէս», 1921
 «Կեանքը ու գործը», Ստամբուլ, 1954

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Հայկանոյշ Մառք. Մեր ճամբան 

Հայ կին գրողներ
Հայ հասարակական գործիչներ
Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Հայ հրապարակախոսներ
20-րդ դարի լրագրողներ
Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Հայ բանաստեղծուհիներ
Հայ արձակագիրներ