Գանիմեդես

Գանիմեդես, Գանիմեդ ( (; ), «հանդուգն զվարճանք»), հին հունական դիցաբանությունում դարդանների Տրովս արքայի և Կալլիրոյայի որդին (կամ Լեոմեդոնտի որդին, կամ Դարդանոսի որդին, կամ Ասսարակի որդին, կամ Էրիքթոնիոսի որդին, կամ Տրոիլոսի որդին)։ Արտակարգ գեղեցկության պատճառով աստվածները (Զևսի արծիվը) նրան առևանգում և տանում են երկինք (Օլիմպոս), որտեղ նա դառնում է Զևսի սիրելին և մատռվակը։ Ավելի ուշ առասպելներում ինքը՝ Զևսը, արծվի կերպարանքով, առևանգում է Գանիմեդեսին, իսկ Գանիմեդեսի հորը՝ Տրովսին, իբրև մխիթարանք, նվիրում է անմահ ձիեր լծած ռազմակառք, նաև հավաստիացնում, որ նրա որդին այլևս անմահ է լինելու։

Արվեստում 
Գանիմեդեսը պատկերվել է իբրև գեղեցիկ պատանյակ, հաճախ գինու գավաթը ձեռքին։ Արվեստում Գանիմեդեսի առևանգումը հաճախակի հանդիպող սյուժե է (հույն արձանագործ Լեոքարեսի կերտած քանդակը, Միքելանջելոյի, Տիցիանի, Կոռեջոյի, Ռեմբրանտի, Տորվալդսենի և այլոց կտավներն ու քանդակները)։ Փոխաբերական իմաստով (հաճախ հեգնական) Գանիմեդես նշանակում է մատուցող։

Աստղագիտության մեջ 
Դիցաբանական կերպարի անունով են կոչված Գալիլեո Գալիլեյի կողմից 1610 թ. հայտնաբերված Յուպիտերի Գանիմեդ արբանյակը և Գանիմեդ (1036) աստերոիդը՝ հայտնաբերված 1924 թվականին աստղագետ Վալտեր Բաադեի կողմից։

Գրականություն 
 Ганимед // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Ծանոթագրություններ 

Հին հունական դիցաբանություն
Կատաստերիզմներ