Ուղղագրության մասնակի բարեփոխություն (1940)

Ուղղագրության մասնակի բարեփոխություն, հայերենի ուղղագրության մասնակի փոփոխություններ։

1940 թվականի օգոստոսի 15-ին Հայկական ԽՍՀ Մինիստրների խորհուրդը հաստատում է Տերմինաբանական կոմիտեի նախագիծը 1922 թ. նոր ուղղագրությունը մասնակիորեն բարեփոխելու վերաբերյալ։ Այդ որոշմամբ հայերենի ուղղագրության մեջ կատարվում են հետևյալ փոփոխությունները՝
 Վերականգնվում են հայոց այբուբենի Է և Օ տառերը, որոնք այբուբենից դուրս էին մնացել 1922 թվականին կատարված ուղղագրական բարեփոխության հետևանքով։ Այդ տառերը գրության մեջ գործածվում են բառասկզբում՝ իբրև Է և Օ, օրինակ՝ էակ, էություն, էջ, օր, օթևան, օղակ, օրրան և այլն։
 Բառամիջի և բառավերջի դիրքերում գործածվում են միայն Ե և Ո տառերը, օրինակ՝ տեսնել, րեպո, խելոք, կորով, հեգնել և այլն։
 Ե և Ո տառերը բառասկզբում գործածվում են միայն իբրև յե և վո, օրինակ՝ ես, երազ, երեկո, ողջունել, ոսկի, որակ և այլն։
Բացառություն են կազմում ով, ովքեր դերանունները։
 Բարդ և ածանցավոր բառերում պահպանվում է ստուգաբանական գրությունը, օրինակ՝ բնօրինակ, առօրյա, կեսօր, անօթևան, ամենաէական, առէջ, անէանալ, չէր և այլն։
 Յ-ն՝ իբրև ձայնակապ, գործածվում է ա-ից և ո-ից հետո, օրինակ՝ նայել, խնայել, գոյանալ, հաճոյախոսել և այլն։
 Ե և ու ձայնավորներից հետո Յ ձայնակապը չի գրվում, օրինակ՝ մարգարեի, թեկնածուի։
 Սահմանվում է եմ օժանդակ բայի խոնարհման տարբեր ձևերի հետևյալ ուղղագրությունը՝ եմ, ես, է, ենք, եք, են, էի, էիր, էր, էինք, էիք, էին, չեմ, չես, չէի, չէ և այլն։

Այսպիսով՝ 1940 թվականին կատարված ուղղագրական մասնակի բարեփոխումը թեև չի լուծում գրաբարյան ու նոր ուղղագրության միջև առաջացած սկզբունքային, էական տարբերությունները, բայց, վերացնում է նոր ուղղագրության որոշ թերություններ, վերականգնում է 1922 թվականի ուղղագրական բարեփոխության հետևանքով հայերենի այբուբենից դուրս մնացած տառերը, որոշ հարցերում մոտենում է ավանդական (գրաբարյան) ուղղագրությանը, արտահայտում է արևելահայ գրական լեզվի հնչույթային կազմի արդի վիճակը։

Տես նաև 
 Ուղղագրություն
 Հայերենի արդի ուղղագրություն
 Ուղղագրական բարեփոխություն (1922)

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Ա. Սուքիասյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Երևան, 2008։
 Ս. Գյուլբուդաղյան, Հայերենի ուղղագրության պատմություն, Երևան, 1973։

Հայոց լեզվի պատմություն