Տնօրհնեք

Տնօրհնեք, Սուրբ Ծննդյան և Սուրբ Հարության տոներից հետո հայոց մեջ տարածված է եղել տնօրհնեքի հոգևոր-բարեպաշտական արարողությունը։

Տնօրհնեքի նախապատմություն 
Տնօրհնեքի արարողությունը գալիս է դեռևս առաքելական ժամանակներից, երբ առաքյալները Քրիստոսի Համբարձումից հետո շրջում էին տները՝ բոլորին տանելով Քրիստոսի Ծննդյան ու Հարության ավետիսը։ Նույն կերպ և առաքյալների հետևորդները՝ քահանաները, տարվա մեջ երկու անգամ՝ Սուրբ Ծննդյան ութօրյակին (հունվարի 6-13) և Սուրբ Հարությունից մինչև Հոգեգալուստ, այցելում են իրենց վիճակված համայնքների հավատացյալների տները և օրհնում նրանց բնակարաններն ու ընտանիքի անդամներին։

Տնօրհնեքի իմաստը 
Քահանայի այցելության իմաստն օրհնությունից առավել Քրիստոսի Ծննդյան ավետիսը ընտանիքներում սփռելն է։

Ժամանակահատված 
Հայ Եկեղեցում տնօրհնեքի կարգ սահմանված է կատարել Սուրբ Ծննդյան և Սուրբ Հարության տոներից հետո, ինչպես նաև կատարվում է նորակառույց տան կամ հաստատության օրհնություն։

Սուրբ Ծննդյան տնօրհնեք 
Սուրբ Ծննդյան տոներից հետո կատարվող տնօրհնեքի ժամանակ քահանան, տուն մտնելով, տալիս է Փրկչի Ծննդյան ավետիսը, երգում Մովսես Խորենացու` Սուրբ Ծննդյանը նվիրված «Խորհուրդ մեծ և սքանչելի» շարականը և ընթերցում Ղուկասի Ավետարանից Քրիստոսի Ծննդյան հատվածը (Ղուկաս, Բ, 8-20)։

Տնօրհնյաց արարողակարգ 
Քահանան օրհնում է տան ջուրը (մկրտության խորհրդանիշը), հացը և աղը (խաղաղության, առատության, բարեպաշտության խորհրդանիշերը), ինչպես Քրիստոսը, աշխարհ գալով, օրհնեց ջուրը, երկիրը և նրա պտուղները։

Քահանան օրհնված ջուրը խաչաձև ցողում է տան պատերին և խնկարկում տունը։ Այնուհետև օրհնում է տան անդամներին՝ Աստծուց նրանց համար պահպանություն հայցելով։ Որպես օրհնության համար տեսանելի և մնայուն նշանակ՝ քահանան սեղանին թողնում է տնօրինական պատկերով Նշխար, որը պահվում է ալյուրի կամ ձավարեղենի մեջ՝ իբրև տվյալ տան ունեցվածքի առատության, բերրիության և հաջողության նշան։

Զատկական տնօրհնյաց կարգ 
Սուրբ Հարության տոնից հետո կատարվող տնօրհնեքի ժամանակ կատարվում է օրհնության նույն կարգը, սակայն երգվում է Ներսես Լամբրոնացու «Այսօր յարեաւ ի մեռելոց» զատկական շարականը և ընթերցվում Մատթեոսի Ավետարանից հարուցյալ Քրիստոսի և Նրա աշակերտների՝ Գալիլիայում հանդիպման հատվածը (Մատթեոս, ԻԸ, 16-20)։

Նորակառույց տան օրհնության ժամանակ երգվում է Սահակ Պարթևի` հոգեգալստյան «Այսօր երկնայինքն ուրախացան» շարականը, և ընթերցվում Ղուկասի Ավետարանից Հիսուսի՝ Զակքեոս մաքսապետի տուն այցելելու հատվածը (Ղուկաս, ԺԹ, 1-10)։

Տնօրհնեքը Գրիգոր Տաթևացու բնորոշմամբ 
Գրիգոր Տաթևացու բնորոշմամբ՝ տնօրհնեքի արարողությունը Ինքը՝ Հիսուս Քրիստոսն է հաստատել, երբ Զատկի երեկոյան փակ դռների միջով մտավ Վերնատուն և օրհնեց Իր աշակերտներին (տե՛ս Հովհաննես, Ի, 19-20)։

Այսպիսով, տնօրհնեքի արարողությամբ հավատացյալների տները Սուրբ Ծննդյան խորհրդով վերածվում են Բեթղեհեմյան այրի, Սուրբ Հարության խորհրդով՝ Վերնատան, և նորակառույց տան օրհնությամբ՝ փրկության արժանացած մաքսավոր Զակքեոսի տան, որովհետև Աստված այցելեց այնտեղ։

Տնօրհնեքի արարողությամբ Հայ Եկեղեցին նաև արժևորում է ընտանիքի նվիրականությունն ու կարևորությունը։ Հիրավի, «Եթե Տերը տունը չշինի, իզուր են չարչարվում այն շինողները, եթե Տերը քաղաքը չպահպանի, իզուր են հսկում պահապանները նրա» (Սաղմոս, ՃԻԶ, 1)։

Աղբյուրներ 
ԱՀԹ Սուրբ Աստվածածին Զորավոր եկեղեցի
Հայ Առաքելական եկեղեցու պաշտոնական կայք
Տեր Համբարձում.net
Գուգարաց թեմ

Եկեղեցական արարողություններ
Հայ Առաքելական Եկեղեցի