Միջնադարյան լադեր

Միջնադարյան լադեր, ժողովրդական երաժշտությունից առնված յոթաստիճանանոց բնական մոնոդիական լադերի համակարգը, որոնք վաղ միջնադարից մինչև XVI դարը լատինական աշխարհի մասնագիտացված (նախ՝ միաձայն, ապա և բազմաձայն) երաժշտության հիմքն են կազմել (կոչվում են նաև եկեղեցական լադեր)։ Համակարգը կրել է բյուգանդական ութձայնի որոշակի ազդեցությունը, պատմականորեն զարգացել (X դարում լադերի թվային անվանումները փոխարինվել են հին հունական տեսությունից առնված հատուկ անուններով) և Վերածննդի դարաշրջանում հասել է իր ավարտուն վիճակին։ Տարբերում են հիմնական (արևմտաեվրոպական երաժշտության տեսության մեջ՝ «ավտենտիկ») և ածանցյալ (-«սլլագալ»-) լադեր։ 1547 թվականին շվեյցարացի երաժիշտ-տեսաբան Հեյնրիխ Գլարեանը համակարգի լադերի քանակը 8-ից հասցրել է 12-ի (ավելացրել է էոլական ու հոնիական լադերն իրենց ածանցյալներով)։ 1571 թվականին իտալացի Զ․ Ցառլինոն հաջորդականությունը սկսելով հոնիականից, լադային տոնիկաները դասավորել է դիատոնիկ շարքի դո-ից մինչև լյա ծավալում, պարզաբանել լադերի արտահայտչական հատկանիշները, որ լայնորեն դրսևորված են «խիստ ոճի» պոլիֆոնիայում։ XVII դարից հոնիական և էոլական լադերն իրենց արտահայտչական առավելագույն հնարավորությունների շնորհիվ առանձնացվել, կատարելագործվել են և դարձել դասական մաժորա-մինոր հարմոնիկ համակարգի հիմնական լադերը։ Դրանից հետո միջնադարյան լադերն իրենց նշանակությոնը պահպանել, բայց գործածվել են սոսկ «դիպվածաբար» (Բախ, Հենդել, Բեթհովեն, Շոպեն, Բրամս)։ XX դարի 1-ին կեսին երաժշտության լադային հիմքի նոր զարգացման ձգտումներով տոգորված կոմպոզիտորները հաճախ դիմել են հենց միջնադարյան լադեր֊ին, քանի որ դրանք մինչև այժմ էլ տարածված են շատ ժողովուրդների ժողովրդական երաժշտության մեջ։ 

Երաժշտություն