Ցեֆեոս (համաստեղություն)

Ցեֆեոս (), Երկնքի հյուսիսային կիսագնդի համաստեղություն, որն ունի անկանոն հնգանկյան տեսք։ Համաստեղության հարավային մասը գտնվում է Ծիր Կաթինում։ Երկնքում զբաղեցնում է 587,8 քառակուսի աստիճան տարածք, պարունակում է անզեն աչքով տեսանելի 148 աստղ։

Ցեֆեոսի կողմում պրեցեսիայով պայմանավորված, գտնվում է աշխարհի հյուսիսային բևեռը։ Ալրայի (γ Cep) աստղը բևեռին մոտ է 3100, Ալֆիրկը (β Cep)՝ բևեռին մոտ կլինի 5100-6500, իսկ Ալդերամինը (α Cep)՝ 8500։

Աստղեր 
Ցեֆեոս համաստեղությունը պայծառ աստղեր չունի։ Ամենապայծառ աստղը՝ α Сер, Ալդերաին (2,44m).

δ Cep աստղը նախատիպ է ծառայել փոփոխական աստղերի ամբողջ դասի՝ ցեֆեիդների համար։ Այն փոխում է իր պայծառությունը 3,5-ից մինչև 4,4m 5,37 օր միջակայքում։ Աստղի փոփոխականությունը հայտնաբերվել է 1784 թվականին անգլիասի սիրողական աստղագետ Ջոն Հուդրայքի կողմից։ Մեկ այլ հայտնի փոփոխական աստղը՝ Ալֆիրկը, նախատիպ է դարձել փոփոխական տիպի Ցեֆեոսի β տեսակի համար, միջակայքն ընդամենը 0,19 օր է (չորս ու կես ժամ), իսկ ամպլիտուդն ընդամենը 0,05m։

Այս համաստեղությունում են գտնվում անզեն աչքով տեսանելի հիպերհսկաներ՝

 μ Cep-ը հայտնի է որպես «Հերշելի նռնային աստղ» շնորհիվ իր մուգ կարմիր գույնի։ Սա կիսականոնավոր փոփոխական աստղ է, որի պայծառությունը փոփոխվում է 3,4m-5,1m միջակայքում։ Չափերով Ցեֆեոսի μ-ն երկնքի ամենախոշոր աստղերից է, նրա շառավիղը հավասար է 11,8 աստղագիտական միավորի։ 
 Ցեֆեոսի VV խամրած կրկնակի աստղ 20,34 տարի պարբերությամբ։ Նրա գլխավոր բաղադրիչը կարմիր հսկան է, որի տրամագիծը 1200 անգամ մեծ է Արեգակի տրամագծից։
 HR 8164 (5,66m).
 Կրյուգեր 60 կրկնակի աստղ 10m, բաղկացած երկու կարմիր թզուկներից։ Այն գտնվում է Երկիր մոլորակից ընդամենը 13 լուսային տարի հեռավորության վրա։

Ուշագրավ օբյեկտներ 
 NGC 188 աստղային կուտակում։ Գալակտիկայի ցրված աստղային կուտակումներից ամենահներից մեկը (5 միլիարդ տարի)։
 NGC 6946՝ պարուրաձև գալակտիկա, որում բացահայտվեցին 7 գերնոր աստղեր (ավելին քան յուրաքանչյուր այլ գալակտիկայում)։

Պատմություն 
Հին համաստեղություն։ Հույները այն վերագրում էին Եվդոկսին, բայց նա, հավանաբար, պարզապես առաջին համնաստեղության նկարագիրն է։ Համաստեղությունը ներառված է Կլավդիոս Պտղոմեոսի «Ալմահեսթում»։

Եթովպիական առասպելական Ցեֆեոս (Կեֆեոս) կայսրը Կասիոպեայի ամուսինն ու Անդրոմեդայի հայրն էր։

Արաբական քարտեզներում համաստեղությունը կրում է Ալ-Մուլթագիբ անվանումը, որ նշանակում է «հրեղեն» կամ «վառվռուն»։ Մի ոտքով հերոսը հենված է բևեռին, մյուսով՝ Փոքր արջին։ Նրա գլխին չալմա կա և թագ։ Մի ձեռքին նա բռնած է իր վերարկուն, մյուսով իր արքայական գավազանը։

Ուսումնասիրությունը 
Ցեֆեոսը տեղակայված է Կասիոպեի ու Փոքր Արջի միջև։ Ցեֆեոսի α-ն գտնվում է Կասիոպեի α-ն և β-ն միացնող ուղղի վրա, չորս անգամ ավելի մեծ հեռավորության վրա, քան այդ աստղերի հեռավորությունն է։

Ուսումնասիրման լավագույն պայմանները հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներն են։

Տե՛ս նաև 
 Ցեֆեոս համաստեղության աստղերի ցանկ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 WIKISKY.ORG: Ցեֆեոս
 Աստղաառասպել։ Ցեֆեոս

Կատաստերիզմներ