Հոսքաջրերի մաքրումը պղնձից

Քիմիա21-րդ դարի հիմնական խնդիրներից մեկն է հանդիսանում հոսքաջրերի մաքրումը և վերաօգտագործումը։ Այդ խնդիրը հանդիսանում է համաշխարհային ամենակարևոր խնդիրներից մեկը և հսկվում է ՄԱԿ-ի կողմից։ Արդյունաբերական հոսքաջրերի մաքրման նպատակով մշակվում և փորձարկվում են մի շարք մեթոդներ, որոնք թույլ են տալիս իջեցնել հոսքաջրերում ծանր մետաղների մնացորդային պարունակությունը մինչև թույլատրելի սահմանը։

Պղնձի իոնի չափաբաժինները միջավայրում 
Առավել տարածված և շատ թունավոր աղտոտող նյութերի թվին են պատկանում ծանր մետաղները՝ սնդիկ, արճիճ, կադմիում, ցինկ, պղինձ, մկնդեղ, և այլն։
Պղինձը հայտնաբերվում է սուլֆատային մնացորդում արճիճի, կադմումի և ցինկի հետ միասին։ Պղնձի պարունակությունը բույսերի մեջ պրակտիկորեն մշտական է և կախված չէ նրա պարունակությունից հողում, պղինձը հանդիսանում է բույսի սնուցման կարևոր տարր։

Պղնձի աղերը, ներգործելով ջրավազաններ, ցուցաբերում են բարձր ազդեցություն կենսագործունեության ընթացքի վրա։ Պղնձի կոնցետրացիան 0.08-0.8մգ/լ, իսկ շատ փափուկ ջրերում 0.01մգ/լ[1], որը ձկների համար նույնպես թունավոր է։ Թունավորության չափանիշը ջրային մյուս օրգանիզմների համար կազմում է 0.08-1.0մգ/լ։ Ջրի կոշտությունը տեսանելիորեն փոքրացնում է պղնձի թունավորության հատկությունը[2]։ Շատ փափուկ և թորած ջրերի համար, որպես ցածր սահման համարում են 0.01մգ/լ պղնձի իոնը[2]։ Իսկ բնության ջրերից շատերի համար կարելի է ընդունել թունավորության ավելի բարձր սահման՝ 0.025մգ/լ պղինձ իոն[3]։ Որոշ ձկներ փափուկ ջրերում կարող են գոյատևել նույնիսկ 0.075մգ/լ պղնձի իոնի դեպքում, իսկ որոշ փոքր տեսակների համար մահացու է համարվում 0.0127մգ/լ պղնձի իոնի կոնցետրացիան։ Պղնձի թունավոր հատկությունը բարձրանում է, եթե խառնուրդը միաժամանակ պարունակում է պղինձ և կադմիում կամ պղինձ և ցինկ[4]։

Պղնձի իոնի վնասակար ազդեցությունը 
Չնայած նրան, որ պղինձը շատ է օգտագործվում, նրա թունավորության հատկությունները առավել քիչ են հետազոտված, քան մյուս ծանր մետաղների հատկությունները։ Չնայած, որ բժիշկների մեջ շատերն են հիվանդացել թոքերի քաղցկեղով, իրական փաստեր, որ այդ մետաղը օժտված է կանցերոգեն հատկությամբ, բացակայում են։ Մեծ քանակությամբ պղնձի ներգործումը մարդու օրգանիզմ հանգեցնում է վիլսոնա հիվանդության, նաև ավելցուկային պղինձը անցնում է ուղեղի թաղանթին, մաշկին, լյարդին, ենթաստամոքսաին գեղձին։

Այսպիսով, իր թունավորությունը և անբարենպաստ ազդեցությունը միկրոֆլորայի ակտիվ տիղմի վրա կանխելու համար, ծանր մետաղների իոններ պարունակող հոսքաջրերը մինչև ջրամբարներ կամ ոռոգման ուղարկելը անպայման պետք է ենթարկվեն առանձին մաքրման, մետաղների իոնների պարունակությունը փոքրացնելու նպատակով մինչև սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիա։

Մաքրման եղանակները 
Ծանր մետաղների իոնների բարձր խտության վնասակար ազդեցությունը՝ ջրային միջավայրում, կյանքի և մարդու առողջության վրա, անհրաժեշտություն է առաջացնում մշակել խորքային մաքրման մեթոդներ, որոնք թույլ կտան նվազեցնել ջրամբարների աղտոտվածության աստիճանն ու շրջանառու ջրամատակարարման մեջ օգտագործել մաքրված, զտված ջուր։

Այս նպատակով, արդյունաբերության մեջ օգտագործվում են մի շարք քիմիական, ֆիզիկական և ֆիզիկա-քիմիական մեթոդներ, որոնցից յուրաքանչյուրն արդյունավետ է որոշակի պայմաններում։ Ներկայումս առավել տարածված է մաքրման ռեագենտային մեթոդը։ Պղնձի իոններից կեղտաջրերի մաքրման մեթոդի ընտրությունը կախված է՝

աղտոտվածության աստիճանից
հոսքաջրերի քանակից
արտադրության բնույթից
պահանջվող մաքրման աստիճանից

Ընդունված է, ծանր մետաղ պարունակող հոսքաջուրը վնասազերծել ռեագենտային եղանակով, որի էությունը կայանում է ռեագենտի (ազդանյութի) օգնությամբ լուծված միացությունների վերածումը չլուծվող և վատ լուծվող միացությունների։ Այդ նպատակով պղինձ պարունակող հոսքաջուրը մշակվում է հիմքով մինչև օպտիմալ pH, որի դեպքում Cu+2 լուծելիությունը նվազագույնն է, ապա ֆլոկուլանտի օգնությամբ, դժվարալույծ Cu(OH)2 - ի մասնիկները խոշորացվում են՝ ծանրացվում և հեշտությամբ նստեցվում, որից հետո հեռացվում միջավայրից[5]։

Գրականություն՝ 

1 Петру А.А. Промышленные сточные воды. -M.։ Стройиздат, 1965. -36с.
 
2 Труелли М.А. Токсикология //Сообщение ИИ рыбного хозяйства и гидробиологии. – Водняны.։ 1958. -67с.
 
3 Weber E. Toxikologische Untersuchunget mit Wasseror ganismeh/Öster eichische Wasserwirtschaft. -1957. -V.9. - p. 164-165.
 
4 Bodmer G.Mon. Bull. Schweiz. // Wer. Gas – und Wesserfachm. – 1945, N 25. – p. 237-246.
 
5 Wing R.E., W.E. Rayford. Heavy Metal Removal Processes for Plating Rinse Wate / Poceedings of the 32nd Ind. Waste Conference. – Purdue University. – May. – 1977. – P. 838-852.

Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն