Միխայիլ Բակունին

Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Բակունին (, ), ռուսական հեղափոխական նարոդնիկության հիմնադիրներից, անարխիզմի խոշորագայն տեսաբան։

1848-1849 թվականների հեղափոխության գործուն մասնակցության համար Սաքանիայի և Ավստրիայի դատարանները Բակունին դատապարտել են մահապատժի։ 1851 թվականին Ավստրիայի կառավարությունը նրան հանձնել է Ռուսաստանին, իսկ 1857 թվականին՝ աքսորվել է Սիբիր։ 1861 թվականին նա փախ­չում է աքսորից և կրկին ներգրավվում եվրոպական հեղափոխական շարժման մեջ։ Այսուհետ նա իրեն նվիրաբերում է երկու մեծ նպատակի՝ առկա քաղաքական վար­չակարգերի դեմ պայքարին և անար­խիստական հասարակական իդեալի տեսական որոնմանը։ Բակունին անարխիստական տեսության առանցքային գաղափարը պետության առաջացման և դրա քայքայման ուղի­ների՝ հանուն ոչ-պետական, հասարա­կական ինքնակառավարման հաստատ­ման հայեցակարգն է։ Ըստ նրա պե­տությանը սոցիալական գոյացում է՝ խորհրդանշելով անձի իրավունքների ու ազատությունների վերացական սահմա­նափակումը հանուն համընդհանուր բարիքի վերացական ու առասպելական գաղափարի։ Այնտեղ, ուր սկսվում է պե­տությունը, ավարտվում է անձի ազա­տությունը և, հակառակը, մարդու ազա­տությունը՝ նրա իրավունքների ընդար­ձակումը հանգեցնում է պետության իշխանութ­յան ազդեցության ոլորտների վերա­ բաշխման։ Ըստ Բակունինի, անարխիան հասա­րակության զարգացման եզրափակիչ փուլն է՝ կապված զանգվածների մեջ ազատության գաղափարի տարածման հետ։ Պատմական գործընթացի նրա հայեցակարգում ազատությունը հանդես է գալիս որպես պատմության և՛ նպատակ, և՛ գերագույն արդյունք։ Բակունինը առանձնացնում է ազատության երեք տարր։ Առաջինը՝ «վերին աստիճանի դրական և հասարակական», բնության և հասարակության զարգացման օրենք­ ների իմացության հնարավորությունն է։ Երկրորդը՝ զուտ բացասական։ Դա մարդկային անհատի խռովության տարրն է «յուրաքանչյուր աստվածային ու մարդկային, կոլեկտիվ ու անհատա­կան իշխանության» դեմ։ Յուրաքանչյուր իշխանություն «բնության անմիջա­կան արդյունքը չէ». այն ստեղծվում ար­տաքին ուժերով «բնական հասարակութ­յունում», ուստի մարդու խռով բնության պատճառով չի կարող բողոք ու խռովութ­յուն չառաջացնևլ։ Ամեն մի իշխանութ­յան անհատական ագատաթյան սահ­մանափակում է, իսկ վերջինս ենթակա չէ բաժանման։ Երրորդ տարրը՝ անհա­տի խռովությունն է «հասարակության բնական ազդեցության», «հասարակա­կան կարծիքի» դեմ։ Բակունինի կարծիքով, իդեա­լական հասարակարգը ինքնավարութ­յան, ինքնակառավարման ու ազատ դաշնության սկզբունքների վրա հիմնված հասարակությունն է։ Հիմնական երկերն են «Ֆեդերալիզմ, սոցիալիզմ և հակաաստվածաբանություն» (1868), «Պետականություն և անարխիա» (1873)։

Նկարներ

Գրականություն 
 Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
 Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
 А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Ծանոթագրություններ 

Ռուս հեղափոխականներ
19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Ռուս աթեիստներ
Ազատական սոցիալիստներ
Ռուս փիլիսոփաներ
Ռուս գրողներ
Ռուս քաղաքական գործիչներ
Քաղաքական փիլիսոփաներ
Հեղափոխության տեսաբաններ
Կրոնների քննադատներ
Հուդայականության քննադատներ
Անարխիստ գրողներ