Վասիլի Քաթանյան (ռեժիսոր)

Վասիլի Վասիլիի Քաթանյան (), խորհրդային վավերագրական կինոռեժիսոր, գրող-հիշատակագիր։ Խորհրդային առաջին շրջապատկերային ֆիլմի՝ «Գարնան ճանապարհը» ռեժիսոր (Լ․ Մախնաչի հետ համատեղ, 1959)։ 1957 թվականից ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ։ ԽՍՀՄ Լենինի մրցանակի դափնեկիր (1980), ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1988)։

Կենսագրություն 
Վասիլի Քաթանյանը ծնվել է 1924 թվականին Թիֆլիսում։ Հայրը գրականագետ Վասիլի Քաթանյանն է (1902—1980), մայրը՝ երգչուհի և լրագրող Գալինա Քաթանյանը (1904—1991), օրիորդական ազգանունը՝ Կլեպացկայա։ 1928 թվականին ընտանիքը տեղափոխվում է Մոսկվա։ 1938 թվականին հայրը ընտանիքից հեռանում է Լիլիա Բրիկի մոտ։

Հայրենական Մեծ պատերազմի ժամանակ Քաթանյանը ընդունվում է աշխատանքի Տուշինոյի ավիացիոն գործարան, սկզբում որպես աշակերտ, այնուհետև՝ խառատ, հետո էլ՝ ֆրեզորդ։ 1943 թվականին տարհանումից վերադառնալով Մոսկվա՝ շարունակեց աշխատանքը Տուշինոյի գործարանում, ինչպես նաև սովորում էր աշխատավոր երիտասարդների դպրոցում, որտեղ էլ ավարտեց 10-րդ դասարանը։

1944 թվականի օգոստոսին ընդունվեց ՎԳԻԿ-ի ռեժիսուրայի ֆակուլտետ՝ Գրիգորի Կոզինցևի արվեստանոց, որտեղ ծանոթացավ Էլդար Ռյազանովի հետ, ով դարձավ նրա մտերիմ ընկերը։ Քաթանյանի համակուրսեցիներն էին Ստանիսլավ Ռոստոցկին, Լիա Դերբիշևան, Զոյա Ֆոմինան, Վիլեն Ազարովը։ 1947 թվականին պրակտիկան անցավ Լենֆիլմում։ 1950 թվականին ավարտեց ՎԳԻԿ-ը և ստացավ խաղարկային կինոյի ռեժիսորի դիպլոմ։ Իր ուսուցչի՝ Կոզինցևի խորհրդով, որոշեց զբաղվել կինոժամանակագրությամբ և հետագա 40 տարիները սկսեց աշխատել Ռուսաստանի ժամանակագրա-փաստագրական և ուսումնական ֆիլմերի կենտրոնական կինովիդեոստուդիայում։ 1957 թվականից դարձավ ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության Մոսկվայի բաժնի անդամ։

1960-ական թվականներին ծանոթացավ տալինցի հայտնի արվեստագետ, կոլեկցիոներ և մատենասեր Յուլիուս Գենսի աղջկա հետ։ 1963 թվականի ապրիլի 7-ին կինոգետ, ճապոնական ֆիլմերի մասնագետ Իննա Գենսը (1928—2014) դարձավ Քաթանյանի կինը։

Ամբողջ կյանքի ընթացքում Քաթանյանը կնոջ հետ պահպանում և համակարգում էին 3 ընտանիքների արխիվները՝ Քաթանյան ավագի, Քաթանյան կրտսերի և Լիլյա Բրիկի։ Ընտանեկան արխիվի մի մասը, որը կազմված է ձեռագրերից, օրագրերից և նամակներից այժմ պահպանվում են պետական տարբեր արխիվներում։ Ընտանեկան ձայնագրությունների հիման վրա ստեղծվեց Վ․ Քաթանյանի անձնական ֆոնդը Ռուսաստանի ձայնափաստաթղթերի պետական արխիվում։

Վասիլի Քաթանյանը մահացել է 1999 թվականի ապրիլի 30-ին ծանր հիվանդությունից։ Թաղված է Մոսկվայի հայկական գերեզմանոցում։ Ամուսնու մահից հետո Վասիլիի օրագրերի հիման վրա Իննա Յուլիուսի Գենս-Քաթանյանը տպագրեց ամուսնու կիսատ թողած մի շարք հուշագրություններ։

Մրցանակներ և պարգևներ 
 «Սախալին կղզին» (1954) ֆիլմով մասնակցությունը Կանն կինոփառատոնի կարճամետրաժ և փաստագրական ֆիլմերի ծրագրին (1955)
 «Սախալին կղզին» ֆիլմի համար առաջին մրցանակ Բրյուսելի կինոփառատոնին (Բելգիա, 1954)
 ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության Մոսկվայի բաժնի անդամ (1957)
 «Սերգեյ Էյզենշտեյն» (1958) ֆիլմի համար մրցանակ փաստագրական ֆիլմերի միջազգային կինոփառատոնում Էդինբուրգում (Անգլիա, 1961)
 «Մայա Պլիսեցկայա» (1964) ֆիլմի համար գրան պրի արվեստի մասին ֆիլմերի միջազգային կինոփառատոնում Բերգամոյում (Իտալիա) (1964)
 «Պարտիզաններ․ Պատերազմ թշնամու թիկունքում» ֆիլմի համար Լենինի մրցանակ (1980)
 ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1988)
 Մրցանակ «Փարաջանով․ Հավիտյան տոնի գինը» գրքի ձևավորման համար (1994)
 «Մալի Բուկեր» մրցանակի նոմինացիա՝ «Ռուսաստանի գրական կյանքին նվիրված հուշագրային և ինքնակենսագրական արձակում մեծ ավանդի համար» (1998)

Ֆիլմագրություն

Ռեժիսոր

Սցենարիստ

Երկեր

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ 
 Վ․ Քաթանյանի գերեզմանը

Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Հայ կինոռեժիսորներ
Խորհրդային գրողներ
Հայ տղամարդ գրողներ
Հայ սցենարիստներ
ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամներ