Նոր Խարբերդ

Նոր Խարբերդ, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում Մասիսի տարածաշրջանում, Մասիս քաղաքից 4 կմ հյուսիս-արևելք, Երևան-Արտաշատ ավտոմայրուղու վրա, մարզկենտրոնից 24 կմ հեռավորության վրա։

Պատմություն 

Նոր Խարբերդը 1955 թվականից քաղաքատիպ ավան էր Հայկական ՍՍՀ Մասիսի շըրջանում, շրջկենտրոնից 4 կմ հս–արլ հեռավորության վրա։ Ավանի տարածքով է անցնում Երևան–Մասիս երկաթուղին և Երևան–Արտաշատ խճուղին։ Տնտեսության առաջատար ճյուղը արդյունաբերությունն էր։ Կարևոր ձեռնարկություններից էին ոչ գործվածքային Նոր Խարբերդ կտորեղենի ֆաբրիկան, «Հայբնագույնքարեր» և ԴՕՍԱԱՖ–ի արտադրական կոմբինատները։ Կոլտնտեսությունն զբաղվում էր անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ, խաղողագործությամբ, պտղաբուծությամբ, բանջարաբուծությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Ավանում էին գտնվում Հայկ․ ՍՍՀ ԴԱ ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի ինկուբացիոն թռչնաբուծական կայանը, կային նաև տնկարանային, ջերմոցային տնտեսություններ։ Ուներ 2 միջնակարգ, մեկ երաժշտական դպրոցներ, մշակույթի տուն, 2 գրադարան, զառամյալների տուն–ինտերնատ, 2 մսուր–մանկապարտեզ, կապի բաժանմունք, կինո, կենցաղսպասարկման տաղավար, բուժկայան, դեղատուն։

1929 թվականին Նոր Խարբերդը հիմնել են Արևմտյան Հայաստանի` Խարբերդ նահանգի Թլկատին (Խույլու) գյուղից տեղափոխված հայերը, որոնք 1915 թվականի Եղեռնից հետո կարողացել են կենդանի մնալ և վերադառնալ այժմյան Հայաստան։ Հայտնի է, որ Նոր Խարբերդի հիմնադիր բնակիչների խումբը բաղկացած էր ընդամենը 17 հոգուց.

Օհանյան ընտանիք 4 բնակիչ՝

Օհանյան Խաչատուր, Օհանյան (Երևանյան) Շնորհիկ, Օհանյան Ասատուր(5 տ․ տղա), Օհանյան Ալիս(7 տ․ աղջիկ)։

Շուշանյան ընտանիք 5 բնակիչ՝

Շուշանյան Գրիգոր, Շուշանյան (Ադամյան) Մարթա, Շուշանյան Սարգիս(6 տ․ տղա), Շուշանյան Հասմիկ (3 տ․ աղջիկ), Շուշանյան Սերոբ (2 տ․ տղա)։

Մկրտչյան ընտանիք 6 բնակիչ՝

Մկրտչյան Խաչիկ, Մկրտչյան Հարություն, Մկրտչյան Մկրտիչ, Մկրտչյան Նարգիզ, Մկրտչյան Սաթենիկ, Մկրտչյան Աղավնի (2 տ․ աղջիկ)։

Բաղրամյան ընտանիք 2 բնակիչ՝

Բաղրամյան Մկրտիչ, Բաղրամյան  Ռեհան (Հայկուշ)։

Գյուղը 1938 թվականին վերանվանվել է Նոր Կյանք, իսկ 1965 թվականից՝ Նոր Խարբերդ։

Նախկինում ունեցել է Խարաբերդ, Խարբերդ, Նոր Կյանք անվանումները։ Մինչև 1996 թվականը եղել է քաղաքատիպ ավան։

Գյուղը տեղադրված է Մերձարաքսյան գոգավորությունում, ծովի մակարդակից ունի 920մ բարձրություն։

Կլիման 
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5 °C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26 °C, իսկ առավելագույնը՝ 42 °C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

Բնակչություն

Տնտեսություն 
Գյուղն ունի 1985 տնտեսություն, 2 միջնակարգ դպրոց, երաժշտական դպրոց, գրադարան, մանկապարտեզ, բուժամբուլատորիա։

Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 404 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 197 հա։ Ունի պտղատու և խաղողի այգիներ, որոնք համապատասխանաբար կազմում են 41 և 19 հեկտար։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային, հացահատիկային և կերային կուլտուրաներ։ Արոտավայրերը զբաղեցնում են 39 հա։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։ Արդյունաբերություն չունի։

Տես նաև 
 Նոր Խարբերդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Նոր Խարբերդ 
 Արարատի մարզպետարան

Արարատի մարզի գյուղեր
1929 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր