Կիրառական սոցիոլոգիա

Կիրառական սոցիոլոգիա, սոցիոլոգիայի բաժին, ուսումնասիրում է անհատների, սոցիալական խմբերի, դասակարգերի, մարդկային այլ խմբերի գործունեության մեջ հասարակական ընդհանուր օրինաչափությունների դրսևորման ձևերը և գործողության մեխանիզմները տարբեր պատմական պայմաններում և իրադրություններում։ Կիրառական սոցիոլոգիան ներառում է մասնակի (հատուկ) սոցիոլոգիական տեսությունները («աշխատանքի սոցիոլոգիա», «ընտանիքի սոցիոլոգիա»,«գյուղի սոցիոլոգիա», «անհատի սոցիոլոգիա» և այլն) և կոնկրետ սոցիոլոգիական հետազոտությունները։

Էությունը 
Կիրառական սոցիոլոգիա հետազոտվող երևույթը դիտում է որպես մարդկային հավաքականությունների գործունեության արդյունք՝ այդ արդյունքը պայմանավորող օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների ամբողջության մեջ։

Կիրառական սոցիոլոգիայի խնդիրն է բացահայտել տվյալ երևույթը բնորոշող և միմյանց հետ փոխազդող սոցիալական գործոններից յուրաքանչյուրի տեսակարար կշիռը։ Կիրառական սոցիոլոգիան կատարում է գործնական, ճանաչողական, գաղափարախոսական ֆունկցիաներ։

Առաջինը թույլ է տալիս մշակելու կոնկրետ առաջարկություններ սոցիալական կյանքի տարբեր ոլորտների զարգացման գործընթացները գիտականորեն կառավարելու համար, երկրորդը, հարստացնելով և զարգացնելով ընդհանուր սոցիոլոգիական տեսության դրույթները, հասարակության զարգացման օբյեկտիվ օրինաչափությունների մասին տալիս է գիտելիքներ, երրորդը ծառայում է մարդկանց գաղափարական դաստիարակությանը և բուրժուական գաղափարախոսության դեմ պայքարին։

Պատմություն 
Կիրառական սոցիոլոգիան ձևավորվել է 17-18-րդ դարերում, երբ առաջ եկավ հասարակությունը կառավարելու համար բնակչության և նյութական ռեսուրսների մասին տեղեկատվության պահանջ։ 19-րդ դարում կիրառական սոցիոլոգիան զարգանում էր հիմնականում Օ. Կոնտի և Հ. Սփենսերի պոզիտիվիզմի ազդեցությամբ։ Այն ինտենսիվացել է 20-րդ դարում՝ հատկապես 20-ական թվականներից սկսած (Է. Դյուրկհեյմ, Վ. Թոմաս, Ֆ. Զնանեցկի, Տ. Պարսոնս, Ռ. Մերտոն, Լ. Թերստոն, Պ. Լազարսֆելդ, ժ. Ֆրիդման)։

Բուրժուական երկրներում ընդհանուր սոցիոլոգիական տեսության բացակայությունը հանգեցնում է տեսական մոդելների և փորձնական հետազոտությունների միջև անհամաձայնության և խզման։ Դրանով է պայմանավորված այդ հետազոտություններից ստացված արդյունքների և ընդհանրացումների սահմանափակությունը, իրականությանը ոչ լրիվ համապատասխանությունը։ Ի տարբերություն բուրժուական սոցիոլոգիայի, մարքսիզմի դասականները իրենց երկերում (Կ. Մարքսի «Կապիտալը», «Լուի Բոնապարտի Բրյումերի տասնութը», Ֆ. Էնգելսի «Բանվոր դասակարգի դրությունը Անգլիայում», «Բնակարանային հարցի շուրջը», Վ, Ի. Լենինի «Կապիտալիզմի զարգացումը Ռուսաստանում», «Սոցիոլոգիան և վիճակագրությունը») սկզբից ևեթ կիրառել են այն կարևորագույն սկզբունքը, ըստ որի առանձին վերցրած սոցիալական երևույթևները կարելի է հասկանալ միայն կոնկրետ հասարակական ամբողջի մեջ նրանց տեղը և դերը հաշվի առնելով։

Այդ գործերը մինչև այժմ էլ պահպանում են իրենց մեթոդաբանական և մեթոդական նշանակությունը։ Կիրառական սոցիոլոգիայի զարգացման նոր հնարավորություններ ստեղծվեցին սոցիալիստական հեղափոխությունից հետո։ ԽՍՀՄ-ում կիրառական սոցիոլոգիաի մեջ լուրջ ներդրում են հասարակական կյանքի տարբեր կողմերին նվիրված 1920-1930-ական թվականների ուսումնասիրությունները (Ե. Օ. Կաբո, Վլ. Զայցև, Ս. Գ. Ստրումիլին, Լ. Ս. Վիգոտսկի, Ն. Ա. Սեմաշկո)։

Հաշվողական տեխնիկայի զարգացումը, հատկապես 1950-1960-ական թվականներին, մեծ խթան ղարձավ կիրառական սոցիոլոգիայի արագ զարգացման համար։ Դա բխում էր պլանավորումը և կառավարումը գիտական տեղեկատվության վրա հիմնելու պահանջից։ Կիրառական սոցիոլոգիայի առանձնահատկությունը և նրա կազմում կոնկրետ սոցիոլոգիական հետազոտությունների առկայությունը պահանջում է սերտ կապ գիտության տարբեր բնագավառների հետ։ Կոնկրետ սոցիոլոգիական հետազոտությունները կազմակերպվում են փուլերով. 
 հետազոտման ծրագրի մշակում
 փորձնական հետազոտություն՝ մեթոդիկաների կազմում և նրանց ստուգում տիպային օբյեկտներով, այնուհետև սկզբնական տվյալների հավաքման ամբողջ համակարգի ստուգում 
 ընտրակ՝ հետազոտման օբյեկտների և դիտման միավորների ընտրություն 
 «դաշտային փուլ»՝ հետազոտման օբյեկտներից տեղեկատվական զանգվածային հավաքում 
 տվյալների մշակման ծրագրի վերջնական տարբերակի կազմում
 տվյալների մշակում և հավաքված նյութի վերլուծություն։

Կոնկրետ սոցիոլոգիական հետազոտությունների տվյալները հավաքում են գիտական դիտարկման, փաստաթղթերի քանակական և բովանդակային վերլուծության, հարցումների (հարցազրույցներ, փորձամիջոցներ, սոցիոմետրիա) ևն մեթոդներով։ Տվյալները մշակվում են խմբավորման, տիպայնացման, տոկոսային վերլուծության եղանակներով, զանազան տիպի համահարաբերակցական կապեր գտնելով։ Կոնկրետ սոցիոլոգիական հետազոտությունները, հարստացնելով ընդհանուր սոցիոլոգիական տեսության դրույթները և զարգացնելով մասնավոր սոցիոլոգիական տեսությունները, օգնում են բացահայտելու դասակարգային տարբերությունների հաղթահարման կոնկրետ սոցիալական նշանակությունը, գիտատեխնիկական հեղափոխության հետևանքներն ու դրսևորումները, մարդկանց գործունեության տարբեր ոլորտներում աշխատանքի բնույթի և բովանդակության փոփոխությունը, նյութական և բարոյական զանազան խթանների սոցիալական նպատակահարմարությունը և այլն։

Հայաստանում կիրառական սոցիոլոգիայի վերաբերյալ ուսումնասիրություններ են կատարում ՀՀ ԳԱԱ փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտի կիրառական սոցիոլոգիայի լաբորատորիան, Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը, Երևանի պետական համալսարանի փիլիսոփայության բաժինը։ Կան նաև կիրառական սոցիոլոգիայի հասարակական հիմունքներով գործող կենտրոններ։

Գրականություն 

 Бабосов Е.М. Прикладная социология. ТетраСистемс, 2001. ISBN 985-6577-74-8
 Горшков М.К., Шереги Ф. Э. Прикладная социология. Методология и методы. Москва։ Альфа-М; Инфра-М, 2011. ISBN 978-5-98281-155-4
 Горшков М.К., Шереги Ф.Э. Прикладная социология. Методология и методы. Интерактивное уч. пособ. На CD-ROM. 2012 г.
 Долгоруков А.М. От замысла к действию. Стратегическое управление. ДИСКУРС, 2011. ISBN 978-5-905369-01-8
 Ельмеев В. Я., Овсянников В.Г. Прикладная социология։ Очерки методологии. СПб.։ СПбГУ, 1994 г. (1-е изд.)
 Кравченко А.И. Прикладная социология и менеджмент։ Хрестоматия. М.։ МГУ, 1998, ISBN 5-211-03988-2
 Смехнова, Галина Петровна. Основы прикладной социологии (учеб. пос.), Изд-во «Вузовский учебник», 2009. ISBN 978-5-9558-0061-5
 Шуклина Елена, Зборовский Гарольд. Прикладная социология. М.։ Гардарики, 2006. ISBN 5-8297-0184-7

Հասարակագիտություն