Սաբիթ Մուքանով

Սաբիթ Մուքանովիչ Մուքանով (ղազախերեն՝ Сәбит Мұқанұлы Мұқанов, ), ղազախ խորհրդային գրող և հասարակական գործիչ, ՂԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1954), ԽՄԿԿ անդամ (1920)։

Մասնակցել է 1918-1920 թվականների Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին։ Սկսել է որպես բանաստեղծ։ Ղազախական գրականության ոսկե ֆոնդն է մտել նրա «Սուլուշաշ» (1928) չափածո վեպը։ «Բայի որդին» (1928), «Պայծառ սեր» (1931, «Մոլորյալները» վերնագրով, 2 հրատարակություն՝ 1959), «Տեմիրտաս» (1935) վեպերը նվիրված են Ղազախստանում մղված դասակարգային պայքարին։ «Խորհրդավոր դրոշը» (1938, հետագա հրատարակություն՝ «Բոտագոզ») և «Սիր Դարյա» (1947—1948) վեպերը վերստեղծում են ղազախ ժողովրդի պատմության առանձին դրվագներ։ «Կյանքի դպրոց» (1949—1953) ինքնակենսագրական եռերգությունն արժանացել է Ղազախ․ ՍՍՀ Աբայի անվան մրցանակին (1967)։ 1967-1970 թվականներին հրատարակվել է Մուքանովի «Փայլատակած ասուպ» եռահատոր վեպը՝ ղազախ մտածող ու գիտնական Չ․ Վելիխանովի մասին։ 1936-1937 թվականներին և 1943-1952 թվականներին եղել է Ղազախստանի ԳՄ վարչության նախագահը։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 և այլ շքանշաններով։

Կենսագրություն 
Սաբիթ Մուքանովը ծնվել է 1900 թվականի ապրիլի 13-ին (նոր տոմարով՝ ապրիլի 26-ին), ռուսական կայսրության Ակմոլին նահանգի Թաուզար մարզում, անասնապահի ընտանիքում։ Ծագումով քերոյ ցեղի շոմոյին տոհմից է:

Մասնակցել է քաղաքացիական կռիվներին։

Սովորել է «կարմիր պրոֆեսուրայի» ինստիտուտում (1930—1935 թթ.):

Մահացել է 1973 թվականի ապրիլի 18-ին, Ալմաթիում։

Ընտանիքը 
 Հայրը՝ Մուքանը, մահացել է, երբ ապագա գրողը 7 տարեկան էր։
 Մայրը՝ Բալսարին, երգչուհի էր։ Մահացել է, երբ ապագա գրողը 8 տարեկան էր։
 Առաջին կինը՝ Ռահիմա Քոշչիգուլովան, մահացել է 1926 թվականի հունվարին), տուբերկուլյոզից (ամուսնացել էին 1924 թ. ամռանը)։
 Երկրորդ կինը՝ Մարիամը(1909—2010), եղել է Սաբիթ Մուքանովի հետ մինչև նրա մահը։
 Որդին՝ Առստանը, մասնագիտությամբ՝ ճարտարագետ
 Մյուս կինը՝ Գալիյա Էնգենինան, գրող, քննադատ Գաբիթ Մուսրեպովի առաջին ամուսնությունից ծնված դուստրն էր։
 Թոռնուհին՝ Նայլյա Առստանի Մուքանովան 1986-ից 1999 թվականներին Սաբիթ Մուքանովի հուշատուն-թանգարանի տնօրենն էր։
 Որդին՝ Մարատը (1929—1998), պատմական գիտությունների դոկտոր էր, Ղազախստանի գիտությունների ակադեմիայի  Չ. Վալիխանովի անվան պատմության և ազգագրության ինստիտուտի բաժնի վարիչ(1958—1968 թթ., 1970—1998 թթ.), մի շարք մենագրությունների հեղինակ
 Որդին՝ Ալթայը, պահեստազորի գնդապետ է։
 Դուստրը՝ Բայանը (ծնվ.1945), քիմիկոս է։
 Դուստրը՝ Ժաննան (ծնվ.1940), կենսաբան է։

Պարգևներ 
 Ղազախստանի գիտությունների ակադեմիայի Չ. Վալիխանովի անվան մրցանակ (1966)
 Ղազախական ԽՍՀ Աբայի անվան պետական մրցանակ (1968)
 Լենինի շքանշան - 2 հատ
 Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան - 2 հատ
 Պատվո նշան շքանշան

Հիշատակ 
 1999 թվականի փետրվարի 8-ին Ալմաթիում բացվել է Սաբիթ Մուքանովի և Գաբիթ Մուսրեպովի հուշահամաիր - գրական թանգարանը։
Պետրոպավլովսկ քաղաքի ղազախական երաժշտական-դրամատիկական թատրոնին և ունիվերսալ գիտական գրադարանին շնորհվել է Սաբիթ Մուքանովի անունը, գրադարանում բացվել է գրողի հուշասենյակ-թանգարանը։
 Ալմաթիում գրողի անունով փողոց է կոչվել, կանգնեցվել նրա հուշարձանը։
 2000 թվականին՝ գրողի ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ Ղազախստանում թողարկվել են 50 թենգե անվանական արժողությամբ հուշադրամ, 10 թենգե արժողությամբ նամականիշ։
2016 թվականին Ալմաթիում բացվել է Սաբիթ Մուքանովի անվան զբոսայգի։

Գրականություն 
 Нуртазин Т., Сабит Муканов, Алма-Ата, 1958;
 Кедрина З. С., Из живого источника, Москва, 1960;
 История казахской литературы, том 3, Алма-Ата, 1971;
 Каратаев М., Социалистік реализмнің қазақ прозасында калыптасуы, Алматы, 1955;
 Хасенов М., Дәyip және жазушы, Алматы, 1968.

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Սաբիթ Մուքանովի ստեղծագործությունները
 Муканов М. Ленинград и ленинградцы в жизни Сабита Муканова / Простор. — 1978. — № 5. — С.14 — 19. 
 Սաբիթ Մուքանով 
 Макарова Т. Здесь родной мне каждый камень, каждый дом… // Мой город. — 2005. — № 2. — С. 30-31. 
 Сабит Мұқанұлы Мұқанов (казах.) 

Ղազախ հասարակական գործիչներ
20-րդ դարի բանաստեղծներ
Խորհրդային գրողներ
ԽՄԿԿ անդամներ
Ղազախ գրողներ