Սերգեյ Սերեդենին

Սերգեյ Բորիսովիչ Սերեդենին (, ), Ռուսաստանի բժշկական գիտությունների ակադեմիայի Վ.Վ. Զակուսովի անվան դեղագիտության գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն, Ռուսաստանի բժշկական գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Սերգեյ Բորիսի Սերեդենինը ծնվել է 1946 թվականի մարտի 15-ին, Մոսկվա քաղաքում։

Կենսագրություն 
Նրա հայրը՝ Բորիս Վլադիմիրի Սերեդենինը, ծնվել է 1911 թվականին Լենինգրադում, մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին. ինժեներ-գնդապետ էր։ Մայրը՝ Թամարա Սերգեյի Ավակովան, ծնվել է Կիսլովոդսկում 1921 թվականին, մասնագիտությամբ բժիշկ-նյարդաբան էր։ Թամարա Ավակովայի հայրը՝ Սերգեյ Աղաբեկի Ավակովը, ծնվել է Շուշիում, իսկ մայրական կողմի պապիկը 1880 թվականից բնակություն էր հաստատել Մոսկվայում։ Նա ունեցել է հյուրանոց, որտեղ ապրել են Լազարյան ճեմարանի շատ սաներ և դասախոսներ։ 1969 թվականին Սերգեյ Սերեդենինը ավարտել է ադիոկենսաբանություն|ռադիոկենսաբանության]] ամբիոնի ասիստենտ։ 1973-1986 թվականներին նույն բուհում ղեկավարել է դեղագենետիկայի լաբորատորիան։ Սերգեյ Սերեդենինը համապատասխանաբար 1972 և 1983 թվականներին պաշտպանել է թեկնածուական և դոկտորական թեզերը։ 1986 թվականին նշանակվել է ԽՍՀՄ բժշկական գիտությունների ակադեմիայի դեղագիտության գիտահետազոտական ինստիտուտի գիտական աշխատանքների գծով փոխտնօրեն և դեղագենետիկայի լաբորատորիայի վարիչ։ 1991 թվականին հունվարից նա զբաղեցրել է Ռուսաստանի բժշկական գիտությունների ակադեմիայի դեղագիտության գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրենի պաշտոնը։ 1993 թվականին Սերգեյ Սերեդենինը ընտրվել է Ռուսաստանի բժշկական գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ, իսկ 1997 թվականից՝ ակադեմիկոս։

Գործունեությունը 

Սերգեյ Սերեդենինը խոշոր դեղագետ գիտնական է։ Նա Ռուսաստանում առաջինն է զարգացրել ժամանակակից գիտական այնպիսի ուղղություններ, ինչպիսիք են փորձարարական ֆարմոգենետիկան, դեղագործության մուտագենեզը։ Նրա կողմից ստացված կարևորագույն արդյունք է հոգեմետ միջոցների դեղերի ֆարմակոլոգիական ազդեցության կախվածությունը ժառանգական հսկողության տիպից, որպես հուզական ներգործության ապացույց։ Սերեդենինը գիտականորեն հիմնավորել է նոր սերնդի ակտոպրոտեկտորների ստեղծման անհրաժեշտությունը որոնց ազդեցությունը պետք է ուղղված լինի որոշակի հուզական ներգործության վրա։ Սերգեյ Սերեդենինի ղեկավարությամբ իրականացվել են այդպիսի դեղամիջոցների մոլեկուլաֆարմակոլոգիական բազայի որոշման աշխատանքներ, ինչպես նաև կատարվել են ֆարմակոլոգիա-քիմիական և սկրինգային հետազոտություններ, որոնք թույլ են տալիս մշակել աշխարհում կրկօրինակը չունեցող նոր յուրահատուկ հոգեմետ միջոցներ։ Նա հետազոտել է հակամուտագենեզի խնդիրը և մշակել դեղագործական ազդեցության մեթոդներ՝ հիմնված կենսաքիմիական շղթաների մուտացիաների վրա։ Մեծ է նրա ներդրումը ռազմական հոգեդեղամիջոցների զարգացման, Ռուսաստանի զինված ուժերում ընդունված դեղամիջոցների օգտագործման մեթոդների մշակման և ստեղծման ասպարեզում։

2001 թվականին Սերգեյ Սերեդենինը Ռուսաստանի բժշկակական համալսարանում հիմնադրել է դեղագենետիկայի ամբիոն, որն իր բնույթով առաջինն էր Ռուսաստանում։ 2004 թվականին լույս է տեսել նրա «Դասախոսություններ դեղագենետիկայից» ուսումնական ձեռնարկը։ Վերջին տարիներին նրա ղեկավարությամբ մշակվել են մի շարք սկզբունքորեն նոր դեղամիջոցներ և կազմակերպվել է դրանց արտադրությունը Ռուսաստանի առաջատար դեղագործական կազմակերպություններում։

Գիտական աշխատությունները 
Նրա գիտական հետազոտությունների արդյունքները հրատարակված են 400 գիտական աշխատանքներում, չորս մենագրություններում և երեք մենագրական ժողովածուներում։ Սերգեյ Սերեդենինը նաև հեղինակ է 27 հեղինակային իրավունքի և արտոնագրի, որոնցից երեքը՝ ԱՄՆ-ում, երկուսը՝ Գերմանիայում և մեկը՝ Ճապոնիայում։ Սերեդենինի նախաձեռնությամբ և ղեկավարությամբ պարբերաբար կազմակերպվում են միջազգային գիտաժողովներ «Биологические основы индивидуальной чувствительности к психотропным средам» թեմայով, որի նյութերը տպագրվում են ինչպես Ռուսաստանում, այնպես էլ արտերկրներում։ 1994 թվականին 26 ռուս և 28 արտասահմանյան մասնագետների մասնակցությամբ Սերեդենինի խմբագրությամբ «Biological Basis of Individual Sensitivity to Psychotropic Drugs» գիրքը տպագրվել է անգլիական «Grafham Press» հրատարակչության կողմից։

Սերեդենինը ղեկավարել է 11 դոկտորական և 18 թեկնածուական ատենախոսություն։ Նրա աշակերտներն այսօր աշխատում են Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Գերմանիայում։ Նրա ղեկավարած ինստիտուտը համագործակցում է նաև Երևանի բժշկական համալսարանի հետ, և այդ համագործակցության արդյունք են Երևանի բժշկական համալսարանի աշխատակիցների կողմից պաշտպանված ատենախոսությունները։
Նա բազմիցս զեկուցումներով և դասախոսություններով հանդես է եկել մի շարք միջազգային կոնգրեսներում, կոնֆերանսներում և սիմպոզիումներում, ինչպես նաև ղեկավարել դրանք։ Սերգեյ Սերեդենինի ղեկավարած Ինստիտուտը համագործակցում է արտասահմանյան խոշոր համալսարանների և դեղագործական ձեռնարկությունների հետ։

Սերգեյ Սերեդենինը Ռուսաստանի դեղագիտության գիտական խորհրդի և Ռուսաստանի դեղագետների գիտական ընկերության նախագահն է, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ, Ռուսաստանի Դաշնության նախագահին կից Ռուսաստանի տնտեսության արդիականացման և տեխնոլոգիական զարգացման հանձնաժողովի, «Медицинская техника и фармацевтика» աշխատանքային խմբի անդամ, ՌԴ կառավարության մրցանակաբաշխության հանձնաժողովի անդամ։ Նա «Collegium Internationale Neuro-Psychopharmacology (CINP)» միջազգային ընկերության անդամների և մրցանակների գծով հանձնաժողովի անդամ է։ Սերեդենինը միաժամանակ մի շարք ռուսական և արտասահմանյան գիտական ամսագրերի խմբագրական կոլեգիաների անդամ է. դրանցից են «Вестник РАМН», «Экспериментальная и клиническая фармакология», «Физически активные вещества» (Украина), «Functioanal Neorology» (Իտալիա) և նաև «Pharmacology, Biochemistry Behavior» (ԱՄՆ-Եվրոպա) ։

Նվաճումները 
Գիտական նվաճումների համար Սերգեյ Սերեդենինը 1980 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի, 1998 թվականին՝ ՌԴ պետական մրցանակի։ Նա պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով և մեդալներով։ Հաշվի առնելով Սերգեյ Սերեդենինի միջազգային համբավը և սերտ կապերը Հայաստանի հետ, բարձր գնահատելով նրա ավանդը գիտության մեջ, ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիան 2008 թվականին նրան ընտրեց ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ։

Այսօր էլ մեծանուն դեղագետը շարունակում է իր ազգանվեր գիտական գործունեությունը և համագործակցում ՀՀ գիտակրթական կազմակերպությունների հետ՝ իր գիտելիքները ի սպաս դնելով հայ գիտական մտքի զարգացմանը։

Ծանոթագրություններ 

 ԳԱԱ կայք 

Գիտությունների դոկտորներ
«Պատվո նշան» շքանշանի ասպետներ (ԽՍՀՄ)
ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Ռուս գիտնականներ
ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Պրոֆեսորներ
Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ