Ական (լեզու)

Ական (թվա-ֆանտի), ականական լեզուներից և ականների լեզուներից մեկն է։ Տարածված է կենտրոնական և հարավային Գանայում, նաև Կոտ դ'Իվուարի արևելքում։ Խոսողների թիվը ավելի քան 7 միլիոն մարդ է (գնահատում, 1995 թ.)։

Ականը պատկանում է քվա լեզուների կենտրոնական խմբի թանո ճյուղին, որտեղ աբրոնի հետ միասին կապված էր ականական ենթախմբի հետ (այդ թվում վասան)։ Ականը իր բարբառով կապված է, բաղկացած Ֆանտիի (մֆանտսե) և թվայի (տվի) բարբառների հետ, որոնք հաճախ համարվում է որպես առանձին լեզուներ։ Վերջինս ներառում է՝ ակվապիմը (իրականում Թվա; ակուպեմ) ակեմ, ասանտե, ասեն, ահաֆոն և դանկիրա քվավու, ֆանտիից՝ աբուրա-ֆանտի, ագոն, անոմաբո-ֆանտի և գոմա բարբառները։

Ըստ Ականի ուղղագրական հանձնաժողովի ականն ունի 20, 000 բառ։ Ադինկրայում կան հին նշան-իդեոգրամներ։

Տիրապետողների թիվը

Գիրը 
Այբուբենը հիմնված է լատինական գրերի վրա։ 1978 թ. որոշում ընդունվեց որ, աքաներենի ուղղագրությունը պետք է ունենա երեք հիմնական բարբառներ (ակվապիմ, աշանտի և ֆանտի) որոնք դեռ օգտագործում են իրենց սեփական գրավոր չափանիշները։

Ականի այբուբենը՝

Վիքիպեդիան ականով 
Վիքիպեդիայի աքաներեն բաժնի առաջին խմբագրումը եղել է 2004 թվականի օգոստոսի 4-ին։ Այսօր՝    թվականին Վիքիպեդիայի Աքաներեն բաժինը ունի  ։ Գրանցված են  , նրանցից  կատարել են գոնե մեկ խմբագրում անցած 30 օրվա ընթացքում, իսկ   ունեն ադմինիստրատորի կարգավիճակ։ Ընդհանուր խմբագրումների թիվը հատում է -ը։

Ական խոսակցական բառեր 
 Akwaaba/Akɔaba – Բարի գալուստ
 Aane – Այո/Հա
 Yiw (Akuapim) - միշտ
 Yoo - լավ էղավ/լավ
 Daabi – Ոչ/Չէ
 Da yie – Բարի գիշեր
 Me rekɔ da (pronounced mee ko da) -ես գնացի քնելու
 Ɛ te sεn/Wo ho te sɛn? – Ինչպե՞ս են ձեր գործերը/Ինչպե՞ս ես (Ոնց ես) 
 Me da wo ase – Շնորհակալություն
 Me pa wo kyɛw – Խնդրում եմ/ներեցեք/Ներողություն եմ խնդրում
 Dwom/nnwom - Երգ/երգեր կամ երաժշտություն
 Wo din de sεn? - Ինչ է՞ ձեր անունը
 Me din de .../Yɛfrɛ me ... - Իմ անունը/Ես քեզ կզանգեմ ...
 Wadi mfeɛ ahe/sɛn? - Քան՞ի տարեկան է նա
 Woadi mfeɛ ahe/sɛn? - Քան՞ի տարեկան եք
 Ɛ wɔ hen? - Որտե՞ղ է նա
 Me rekɔ - Ես պատրաստվում եմ/Ես գնացի

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Christaller J. A dictionary of the Asante and Fante language called Tshi. Basel, 1881
 Akrofi C.A., Botchey G.L., Takyi B.K. An English-Akan-Eve-Ga Dictionary. Accra, 1996
 Kotey P. Twi Dictionary (Twi-English / English-Twi). New York, 1998

Արտաքին հղումներ 
 հայերեն-ական բառարան
 Ական Վիքիպեդիա

Գանայի լեզուներ
Կոտ դ'Իվուարի լեզուներ