Սցիենտիզմ

Սցիենտիզմ կամ սայենտիզմ ( «գիտելիք», «գիտություն»), գիտությունը մշակութային գերագույն արժեք և մարդու ու աշխարհի փոխհամագործակցության հիմնարար գործոն ներկայացնող գաղափարական տեսակետի ընդհանուր անվանում։

Սցիենտիզմը փիլիսոփայությանը մոտենում է գիտության չափանիշներով՝ այն վերակառուցելով գիտական տեսությունների համար մշակված հետազոտության ու փաստարկման եղանակներով։ Միաժամանակ սցիենտիզմի փիլիսոփայության իրավասությունից բացառում է ավանդաբար նրան վերաբերող կոնկրետ բնագավառները որպես մասնավոր գիտական հետազոտության ոլորտներ։ Բնականաբար նեղանում է նաև փիլիսոփայության առարկան՝ սահմանափակվելով գիտության հիմունքների, տրամաբանության, լեզվի, նրանում ծագող իմացաբանական դժվարությունների վերլուծությամբ։ Սցիենտիզմը հատկապես մերժում է ավանդական փիլիսոփայության հավակնությունը՝ մտահայեցողական-մետաֆիզիկական ճանապարհով տալու հասարակության, նրա պատմության, մշակույթի, մարդու էության բացատրությունը, և համապատասխան հասարակական-մշակութաբանական գիտությունների վրա տարածում է ճշգրիտ գիտությունների տրամաբանական հասկացութային մտածելակերպը։ Սցիենտիզմն այսպիսով ձեռք է բերում ավելի լայն իմաստ՝ որպես աշխարհայացքային-փիլիսոփայական կողմնորոշում առհասարակ հասարակական և հոգևոր մշակութային երևույթների բնագավառում։ Մինչդեռ հակասցիենտիզմը շեշտում է փիլիսոփայության և՝ առարկայի, և՝ մտածելակերպի ուրույնությունը, ինչպես նաև բացարձակացնում է հասարակության, մարդկային հոգևոր-մշակութային երեույթների արժեքային բնույթը, եզակիությունը, անկրկնելիությունը, ուստի և դրանց համար առաջադրում է մասնավոր գիտության մեթոդներից տարբեր՝ ըմբըոնման ու մեկնաբանության մտահայեցողական, ինտուիտիվ, «հասկացողական» և այլ եղանակներ։ Սցիենտիզմի և հակասցիենտիզմի միտումների պայքարը բնորոշ արտահայտություն է գտել նեոկանտականության մեջ։ Սցիենտիզմի տիպական դրսեորում է նեոպոզիտիվիզմը, մասնավորապես պոզիտիվիստական կոնկրետ սոցիոլոգիան։ Հակասցիենտիստական որոշակի դիրքավորում ունեն կյանքի փիլիսոփայությունը, էկզիստենցիալիզմը, այն տարածված է ժամանակակից մշակույթի փիլիսոփայության մեջ։ Դիալեկտիկամատերիալիստական փիլիսոփայությունը հաղթահարում է սցիենտիզմի և հակասցիենտիզմի միակողմանիությունները՝ գիտությունը դիտելով հասարակական գիտակցության մյուս ձևերի հետ սերտորեն կապված։

Արտաքին հղումներ
 Գիտական մեթոդ

19-րդ դարի փիլիսոփայություն
20-րդ դարի փիլիսոփայություն
Էմպիրիզմ
Գիտական մեթոդ
Նատուրալիզմ (փիլիսոփայություն)
Գիտության մետատեսություն
Քաղաքական տեսություններ
Կրոն և գիտություն
Հետմոդեռնիզմ
Գիտության փիլիսոփայություն
Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Մշակութաբանություն
Իմացաբանական տեսություններ