Նորմանդիա-Նեման

Նորմանդիա-Նեման, Մարտնչող Ֆրանսիա, 1-ին առանձին կործանիչ ավիացիոն գունդ, որը կռվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Գերմանիա-Իտալիա-Ճապոնիա առանցքի ուժերի դեմ խորհրդա-գերմանական ճակատում՝ 1943-1945 թվականներին։

Պատմություն 

Կազմավորվել է սովետա-ֆրանսիական համաձայնագրով (1942 թվականի նոյեմբերի 25) Իվանովոյի ավիացիոն բազայում ֆրանսիացի 14 կամավոր օդաչուներից և 58 մեխանիկներից։ 1943 թվականի հուլիսից որպես գունդ (ֆրանսիական մարտական դրոշով) մտել է 1-ին օդային բանակի (հրամանատար՝ Ս․ Խուդյակով, Մ․ Գրոմով, Տ․ Խրյուկին) 303-րդ ավիադիվիզիայի (հրամանատար՝ գեներալ Գ․ Զախարով) մեջ։ Նորմանդիա-Նեմանի հրամանատարներ են եղել՝ մայոր ժան Լուի Տյուլյանը (1942-1943), փոխգնդապետ Պիեռ Պույադը (1943-1944), փոխգնդապետ Լուի Դելֆինոն (1945)։ Գնդի տեխնիկական անձնակազմը (230 մարդ) խորհրդային էր (ղեկավար՝ գվարդիայի ինժեներ-մայոր Ս․ Աղավեչյան)։ 303-րդ ավիադիվիզիայի հրամանատար, ավիացիայի գեներալ-մայոր Գ․ Զախարովը հանձնարարություն է տալիս Նորմանդիա-Նեման-ի հրամանատար, փոխգնդապետ Լուի Դելֆինոյին (Արևելյան Պրուսիա, 1945 թվականի հունվար) Գունդը մարտնչել է Արևմտյան և 3-րդ Բելառուսական ռազմաճակատներում։ Մասնակցել է Օրյոլ, Սմոլենսկ, Վիտեբսկ, Օրշա, Մինսկ, Վիլնյուս, Կաունաս քաղաքների ազատագրմանը և Քյոնիգսբերգ, Պիլլաու քաղաքների (Արևելյան Պրուսիա) գրավմանը։ Ֆրանսիացի օդաչուները 1943 թվականի մարտի 22-ից 1945 թվականի մայիսի 9-ը՝ Յակ-1, յակ-9, յակ-3 կործանիչներով կատարել են 5240 մարտական թռիչք, մղել 869 օդային մարտ, խփել թշնամու 273 ինքնաթիռ։ Նեմանի գետանցմանը մասնակցելու համար արժանացել է «Նեմանյան» անվանմանը։ Գնդից զոհվել է 42 մարդ։ Չորս օդաչուի (Մարսել Լեֆեր (ետմահու), Մարսել Ալբեր, ժակ Անդրե, Ռոլանդըլա Պուապ) շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։ Նորմանդիա-Նեմանը պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, Ալեքսանդր Նևսկու, ֆրանսիական Պատվո լեգեոնի և այլ շքանշաններով։ Ֆրանսիական ռազմաօդային ուժերում ներկայումս գոյություն ունի Նորմանդիա-Նեման ավիազորամաս (Ռեյմսի ավիաբազայում)։ Նորմանդիա-Նեման գնդի ֆրանսիացի օդաչու-վետերանները միավորված են Նորմանդիա-Նեման գնդի վետերանների միության, իսկ խորհրդային տեխնիկ-վետերանները՝ Նորմանդիա-Նեման գնդի վետերանների խորհրդի մեջ։

Նորմանդիա-Նեման ավիացիոն գնդի անձնակազմը

Հիշողություն 
 1960 թվականին նկարահանվել է խորհրդային ֆրանսիական ֆիլմ «Նորմանդիա-Նեման»,
 2007 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Մոսկվայում, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի նախագահների միջոցով կառուցվել է հուշարձան Նորմանդիա-Նեման գնդի օդաչուների հիշատակին,
 Օդաչուների հուշարձանը գտնվում է երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, Նորմանդիա-Նեման գնդի վերջին մարտերի վայրում՝ Կալինինգրադում,
 Տուլայում գտնվում է փողոց, որն անվանված է Նորմանդիա-Նեմանի պատվին,
 Սմոլենսկում գտնվում է փողոց, որն անվանված է Նորմանդիա-Նեմանի պատվին,
 Բորիսովում գտնվում է փողոց, որն անվանված է Նորմանդիա-Նեմանի պատվին,
 Լե-Բուրժեում կանգնեցրած է հուշարձան Նորմանդիա-Նեմանի օդաչուների պատվին,
 Մինսկի շրջանի Բորիսով քաղաքի 9-րդ մինջնկարգ դպրոցում կա թանգարան Նորմանդիա-Նեման գնդի պատվին։

Պատկերասրահ

Տես նաև 
 Կինոֆիլմ Նորմանդիա-Նեման
 Նորմանդիա-Նեմանի 18-րդ գվարդիական ավիացիոն գունդ

Հղումներ 
 Նորմանդիա-Նեման ավիացիոն գնդի թանգարանի կայքը
 Նորմանդիա-Նեման ավիացիոն գնդի թանգարանի կայքը (քաղաք Իվանովո, դպրոց համար 29)
 Նորմանդիա-Նեման ավիացիոն գնդի թանգարանը (քաղաք Ֆրյազինո) 
 Ֆրանսիացի օդաչուների ցանկ, որոնք ունեն հաղթնակներ Նորմանդիա-Նեման ավիացիոն գնդի կազմի մեջ
 «Ֆրանսիայի զավակները պայքարեցին Արծվի համար . Թերթ «Արծիվյան Ճշմարտություն», 1 փետրվարի 2005.
 Նորմանդիա-Նեման և այլն. Ֆրանսիացի օդաչուները ԽՍՀՄ-ում
 Մարկ Բեռնես. Նորմանդիա-Նեման
 Վիտեբսկի երկինքը 1941-1945. Նորմանդիա-Նեամանի անձնակազմը
 Ciel de Gloire. GC3 «Normandie-Niemen»

Ծանոթագրություններ 

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Ֆրանսիայի ռազմաօդային ուժեր