Խոսքի գործառական ոճերը ռուսաց լեզվում

Խոսքի գործառական ոճը լեզվի որոշակի համակարգ է, որը պատասխանատու է տվյալ ոլորտում հաղորդակցման նպատակների և պայմանների ապահովմանը։ Ոճերը կոչվում են գործառական, քանի որ նրանցից յուրաքանչյուրը հստակ գործառույթ է իրականացնում։ Գրականության մեջ իրենց տերմինաբանական հիմքով, կիրառելիության դաշտով հստակորեն տարբերվող մի քանի ոճեր են առանձնացվում։ Դրանք հինգն են (չնայած գիտնականների մեջ ոճերի թվի հետ կապված տարաձայնություններ կան)` 
 առօրյա-խոսակցական 
 գիտական 
 պաշտոնական 
 հրապարակախոսական 
 գեղարվեստական։

Խոսքի գործառական ոճերը ապահովում են լեզվի ճկունությունը, մտքերի արտահայտման տարաբնույթ լինելը։ Նրանց շնորհիվ լեզուն ունակ է արտահայտել բարդ գիտական միտքը, փիլիսոփայական իմաստությունը, ժողովրդի բազմաբովանդակ կյանքը, ձևակերպել օրենքները և այլն։

Ոճի այս կամ այն գործառույթի իրականացումը ինքնին ստեղծում է այդ ոճի ինքնատիպությունը։ Յուրաքանչյուր ոճը ներկայացման որոշակի ձև է` օբյեկտիվ, տեղեկատվական, հստակ, պատկերազարդ։ Եվ արդեն դրան համապատասխան յուրաքանչյուր ոճ գրական լեզվից վերցնում է այն արտահայտչական միջոցները, կառույցները, որոնք լավագույնս կիրականացնեն տվյալ գործառույթը։ Օրինակ՝ գիտական ոճը կարիք ունի հստակ, ճշգրիտ հասկացությունների, ձևակերպումների, իսկ գեղարվեստականը՝ նկարագրականի։

Սակայն հարկ է նշել, որ ոճը ոչ միայն ներկայացման ձև է։ Յուրաքանչյուր ոճ ունի իրեն հատուկ թեմաների ամրագրված ցանկ, կիրառելիության շրջանակ, իր բովանդակությունը։ Օրինակ՝ առօրյա-խոսակցական ոճը սահմանափակվում է առօրյա կենցաղային տեսարաններով, պաշտոնական ոճը ծառայում է դատարաններին, օրենքին, դիվանագիտությանը, ձեռնարկությունների հարաբերությունների կարգավորմանը, հրապարակախոսական ոճը սերտ կապված է քաղաքականության, քարոզչության, հանրային մտքի հետ և այլն։

 Առօրյա-խոսակցական ոճը հանդես է գալիս որպես հիմնական տեղեկատվության գործիք։ Այս ոճով է իրականանում առօրյա շփումը անհատների կամ խմբերի միջև, չի պահանջում որոշակի իրավիճակ։ Օգտագործվում է պարզ բառապաշար, առանց հուզական արտահայտչամիջոցների, տրամաբանական կապի։ Կարող են կիրառվել թերի նախադասություններ, ներածական բառեր, կրկնողություններ։ Խոսքը հաճախ ուղեկցվում է ժեստերով։

 Գիտական ոճի հիմնական գործառույթը գիտական նյութի փոխանցումն ու դրա տարածումն է, ինչպես նաև դրա ճշմարիտ լինելու ապացույցը։ Ոճի հիմնական հատկություններն են հիմնական գիտական տերմինաբանությունը, վերացական բառերի կիրառությունը, բացահայտումների նկարագիրը։ Առավել կիրառվում է հոդվածներ, թեզեր, մենագրություններ, հետազոտություններ գրելիս։

 Պաշտոնական ոճը կիրառվում է պաշտոնական մթնոլորտում՝ իրավական և վարչական դաշտ, կառավարման և օրենսդրական ոլորտ։ Այս ոճով են ստեղծվում կանոնակարգեր, օրենսգրքեր, անդորրագրեր, տեղեկանքներ, պաշտոնական նամակներ, արձանագրություններ։ Այս ոճն ունի մի շարք առանձնահատկություններ՝ հասկացությունների ճշգրտություն, սահմանումների հստակություն, հապավումների կիրառություն, բայական գոյականների օգտագործում, տեքստի խիստ հստակ կառուցվածք։

 Հրապարակախոսական ոճը հիմնականում օգտագործվում է հանրության վրա ազդեցություն ունենալու նպատակով։ Լայնորոն կիրառվում է լրատվության մեջ, գաղափարական ելույթների, ռադիո և հեռուստաեթերներում, թերթերում, հարցազրույցներում։ Ոճն առանձնանում է միայն իրեն հատուկ հուզականությամբ, հասարակական-քաղաքական բառապաշարով։

 Գեղարվեստական ոճը հիմնականում կիրառվում է գեղարվեստական գրականության մեջ։ Այս ոճի օգնությամբ հեղինակը ազդում է ընթերցողի ներաշխարհի, նրա զգացմունքների վրա։ Ոճին հատուկ է հարուստ բառապաշարը, հուզական և պատկերավոր խոսքը։ Հնարավոր է նաև այլ ոճերի կիրառությունը գեղարվեստական ոճում։ Հիմանական գործառույթը, ինչով այն տարբերվում է մնացած ոճերից, գեղագիտական գործառույթն է։

Գրականություն 
Солганик Г.Я. Стилистика текста։ Учеб. пособие. - М.։ Флинта, Наука, 1997.—256 с.

Արտաքին հղումներ 
http://www.nado5.ru/e-book/funkcionalnye-stili-rechi-ikh-obzchaya-kharakteristika
http://www.e-reading.link/chapter.php/99360/5/Zubkova_-_Russkiii_yazyk_i_kul'tura_rechi.html

Ռուսերեն