Լեպտին

Լեպտին ( - բարակ, թույլ), ճարպային հյուսվածքի բջիջների՝ ադիպոցիտների կողմից արտադրվող հորմոն։ Ընկճում է ախորժակն ու առաջացնում հագեցման զգացողություն։ Լեպտինի ազդեցությունը հակառակ է ուղղված գրելինին։ Լեպտինի նկատմամբ բջջային ընկալիչները տեղակայված են ենթատեսաթմբի (հիպոթալամուս) կամարաձև կորիզներում, այն նույն տեղերում, որտեղ և գրելինի ընկալիչներն են։

Առաջին անգամ անջատվել է 1994 թ.-ին։ Լեպտինի սինթեզի համար պատասխանատու Ob(Lep) գենը (Ob՝ , Lep՝ leptin) տեղակայված է մարդու 7-րդ քրոմոսոմում։ Հորմոնը կազմված է 167 ամինաթթուներից։ Հիմնականում արտադրվում է սպիտակ ճարպային հյուսվածքի բջիջների կողմից, ինչպես նաև՝ գորշ ճարպային հյուսվածքի բջիջներում, ընկերքում, ձվարաններում, կմախքային մկաններում, ստամոքսում, էպիթելային բջիջներում, ոսկրածուծում։

Քանակը 
Լեպտինը արյան մեջ շրջանառվում է ազատ և կապված ձևերով։ Արյան մեջ նրա քանակական տատանումները կտրուկ ձևով են կատարվում։ Լեպտինի քանակն արյան մեջ շատ է կեսգիշերի և առավոտվա ժամերի միջև։ Նրա քանակի օրական տատանումները կախված են սնման ռեժիմից։

Մարդկանց մոտ նկարագրված են դեպքեր, երբ լեպտինի քանակը կախված չի եղել մարմնի ճարպի զանգվածի հետ։
 Լեպտինի քանակը նվազում է 24-72 ժամյա քաղցից հետո։
Մեծ նշանակություն ունի քաղցին հարմարվելու գործում։
 Ճարպակալմամբ տառապողների մոտ լեպտինի քանակը ավելացած է լինում։
 Լեպտինի քանակը նվազում է քնից զրկվելու դեպքում։ 
 Լեպտինի քանակն ավելանում է հուզական սթրեսի հետևանքով։
 Լեպտինի քանակը նվազում է ֆիզիկական աշխատանքի հետևանքով։
 Լեպտինի քանակը ավելանում է դեքսամեթազոնի ազդեցությամբ։
 Ինսուլինն ավելացնում է լեպտինի քանակը։
Լեպտինի քանակը շատանում է ճարպակալման դեպքում (հակասական երևույթ)։

Նշանակությունը 
Լեպտինը մասնակցում է օրգանիզմի էներգիական փոխանակության և մարմնի զանգվածի կարգավորմանը, հիմնական ֆունկցիան՝ ախորժակի ընկճումն է։ Այդ պատճառով շատ հաճախ անվանում են նաև հագեցման հորմոն։ 
Այն ազդում է ենթատեսաթմբի վրա և արգելակում քաղցի զգացում առաջ բերող Y-նեյրոպեպտիդի, անանդամիդի (ներսածին կաննաբինոիդային համակարգ) արտադրությունը, ինչպես նաև խթանում է քաղցը ճնշող α-մելանոխթանիչ հորմոնի արտադրությունը։ Ի տարբերություն խոլեցիստոկինի, լեպտինն առավել երկար ժամանակով է ճնշում քաղցի զգացողությունը։ Լեպտինի բնածին անբավարարությունը մարմնի խիստ ճարպակալման պատճառ կարող է հանդիսանալ։

Ծոմն ու ցածր կալորիաներով դիետաները նվազեցոնւմ են լեպտինի քանակը։
Լեպտինին ընկճում է ինսուլինի արտադրությունը և բարձրացնում հյուսվածքների դիմադողականությունն այս հորմոնի նկատմամբ, իսկ դա ինսուլին ոչ կախյալ շաքարային դիաբետի առաջացման պատճառ կարող է հանդիսանալ։ Ինսուլինն ազդելով ճարպային հյուսվածքի վրա, խթանում է լեպտինի արտադրությունը։
Սեռական հասունացման ժամանակ լեպտինի քանակությունը բարձրանում է արյան մեջ։

Լեպտինի ընկլաիչներ կան նաև T լիմֆոցիտների վրա։

Լեպտինը խթանում է անոթների վերականգնումը՝ անգիոգենեզիսը, անոթային էնդոթելային աճի գործոնի քանակի ավելացման միջոցով։

Գերլեպտինեմիայն նվազեցնում է արյան ճնշումը։

Սաղմի թոքերում արտադրվող լեպտինը խթանում է սուրֆակտանտի արտադրությունը։

Ընկերքը նույնպես արտադրում է այս հորմոնից։ Լեպտինի քանակն ավելանումէ հղիության և նվազում՝ ծննդաբերությունից հետո։ Լեպտինն արգելակում է արգանդի կծկումները։

Իմունոռեակտիվ լեպտինը հայտնաբերվել է մայրական կաթում և դրանով սնվող նորածինների արյան մեջ։

Լեպտինը մասնակցում է նաև սեռական հասունացմանը, ոսկրերի աճին, ուղեղի այլ կառույցների նորմալ գործունեությանը, իմունային ռեակցիաներին։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 The Facts on Leptin: FAQ
 Leptin Resistance Fact Sheet
 The role of leptin and ghrelin in the regulation of food intake and body weight in humans: a review.
 How to Increase Leptin 
 Bodyweight Regulation: Leptin Part 1 

Հորմոններ
Ցիտոկիններ
Սփռուն ներզատական համակարգ
Ճարպակալում