Հայ բառարանագրություն

Հայ բառարանագրություն է կոչվում ժամանակի ընթացքում հայերենի թարգմանական (երկլեզվյան ու բազմալեզվյան), բացատրական, դիցաբանական, եզրութաբանական, դարձվածաբանական, արմատական և այլ նպատակների ու կարգի բառարանների կազմելը։

Պատմություն 

Բառարանագրությունը սկզբնավորվել է մ.թ.ա. Գ հազարամյակում՝ Միջագետքում, շումերների կողմից։

Ոսկեդարում՝ Ե դարում հայ գրականության ծնունդին, ոչ մի հայկական բառարանագիտական աշխատանք գոյություն չուներ։ Զ-Ժ դարերում իմաստասիրական, բնախոսական և այլ բառեր հայտնվեցին՝ իրենց բացատրություններով։ Այս ժամանակից մնացել է հայատառ մի հունարեն բառացանկ և լատին-հայերեն մի բառացանկ՝ հայերեն բառերի նաև լատինատառ գրությամբ, որոնցից ոչ մեկը այբբենացված չեն։

ԺԱ-ԺԶ դարերում հայ բառարանագիտությունն սկսում է զարգանալ։ Հայերեն առաջին հայտնի բառարանը Արիստակես Գրչի ուղղագրական բառարանն է՝ «Գրչութեան արուեստէ կոչւող երկը», որը գրվել է ԺԲ դարում։

ԺԷ-Ի դարերում մատենակից բառարաններից բացի, երկրագնդի 45 հայագիտական կենտրոններում ավելի քան 280 հայագետներ հրատարակել են 320 բառարան։ Առաջին հայերեն տպագիր բառարանը եղել է Ֆրանչեսկոս Ռիվոլայի հայերեն-լատիներեն բառարանը, որը լույս է տեսել 1621 թվականին։ Սակայն ըստ արդի գիտության հայ բառարանագրության հայրն է համարվում Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության հիմնադիր Մխիթար Սեբաստացին, ով 1749-ին հրատարակել է «Բառգիրք հայկազեան լեզուի» առաջին հատորը, ապա 1769 թվականին՝ երկրորդ հատորը։ ԺԹ դարի 80-ական թվականներին Կ.Պոլիսը դառնում է հայ բառարանագիտության կենտրոն։ Միայն 1880 - 1914 թվականներին Կ.Պոլսում հրատարակվում և վերահրատակվում են 49 բառարան։ 20-րդ դարի վերջին կեսում միայն Երևանում լույս է տեսել 63 բառարան։

Տպագիր հայերեն բառարաններ

Աղբյուրներ

Գրականություն 
 Գասպարյան Գ., Հայ բառարանագրության պատմություն, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1968
 Համբարձումյան Վ., Ակնարկներ հայ բառարանագրության պատմության, Զանգակ-97, 2006
 Uluhogian, Gabriella. Bibliography of Armenian Dictionaries. Patron Editore, Bologna, 1987. (ամենաընդարձակ հայ բառարանագրութեան ցանկն է այս, պարունակելով 473 բառարան)

Բառարանագրություն
Բառարաններ