Ակնաղբյուր (Ասկերանի շրջան)

Ակնաղբյուր, գյուղ Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում, որը ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Ասկերանի շրջանի բնակավայրերից, իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Խոջալուի շրջանի բնակավայր։

Բնակավայրի անուն 
Բնակավայրը հայտնի է տարբեր անուններով։ Հայկական անունը Ակնաղբյուր է, իսկ ադրբեջանականը՝ Քարաբուլաղ ()։

Աշխարհագրություն 
Արցախի Հանրապետության Ակնաղբյուր համայնքը տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևմտյան հատվածում՝ ծովի մակարդակից 950 մ բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ասերանից գտնվում է 45 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 30 կմ հեռավորության վրա։ Համայնքը լեռնային է, ունի 1138,37 հա տարածք, որից 203,48  հա անտառային հողեր են։ Քիրսավան համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Վարանդա գետի վտաը։

Պատմություն

Արցախյան պատերազմ (1991-1994) 

1989 թվականինին Ակնաղբյուրում կազմավորվել է կամավորական ջոկատ (հրամանատար՝ Ա. Ղարամյան)։ 1992 թվականին Ակնաղբյուրի ազատամարտիկները Պաշտպանության բանակի տարբեր ստորաբաժանումների կազմում մասնակցել են Ասկերանի, Հադրութի, Մարտակերտի, Աղդամի, Ֆիզուլիի և այլ շրջանների  մարտերին։

Ակնաղբյուրից Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին և 2-րդ աստիճանի շքանշաններով պարգևատրվել են հրամանատարներ Մ. Բաղդասարյանը, Ա. Հայրապետյանը, Վ. Ջիվանշիրյանը, Ա. և Ս. Ղարամյանները, Ա. Գրիգորյանը, Արցախի Հանրապետության տարբեր մեդալներով՝ 39։ Պատերազմում զոհվել 19 ազատամարտիկ, որոնց հիշատակը հավերժացնող հուշարձան էր կանգնեցված գյուղի կենտրոնում։

Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020) 

2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։

Պատմամշակութային հուշարձաններ 
Ակնաղբյուրում կային մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ, որոնցից 3-ը հաշվառված են պետության կողմից։ Հաշվառված հուշարձաններն են՝ գյուղի մեջ գտնվող 19-րդ դարով թվագրվող Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին և 19-ից 20-րդ դարի սկզբով թվագրվող գերեզմանոցը, գյուղից 500 մ հարավ-արևելք գտնվող 19-ից 20-րդ դարի սկզբով թվագրվող «Ղուզե թաղ» գերեզմանոցը, 16-17-րդ դարերով թվագրվող «Ղուզե թաղ» սրբատեղին, գյուղից 2 կմ արևմուտք գտնվող 13-19-րդ դարերով թվագրվող «Ղարալի» անունով գյուղատեղին, գյուղից 2 կմ հյուսիս գտնվող մ.թ.ա. 2-1 հզարամյակից 13 դարով թվագրվող «Ըխտըլ հազ» սրբատեղին, գյուղից 3 կմ հյուսիս գտնվող 19-րդ դարով թվագրվող «Ղարալի» անունը ստացած ջրաղացը, գյուղից 100 մ հարավ-արևմուտք գտնվող 1911 թվականով թվագրվող «Ղուզե թաղ» աղբյուրը։ 

Ակնաղբյուրի կենտրոնում էր գտնվում Արցախյան պատերազմի զոհված ազատամարտիկների հիշատակը հավերժացնող հուակոթող, որն ամենայն հավանականությամբ ոչնչացվել է ադրբեջանցիների կողմից այն բանից հետո, որբ բնակավայրն անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։

Ակնաղբյուրում գտնվում է նաև 20-րդ դարով թվագրվող կամուրջ, «Ակնաղբյուր», «Գյունե», «Քառ», «Ճիրմիճրի» և «Փայտ» աղբյուրները։

Բնակչություն 
Ակնաղբյուր համայնքի բնակչության թվաքանակը 2015 թվականի դրությամբ 612 մարդ էր (177 տնտեսություն)։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

Համայնքային կյանք 
Ակնաղբյուրում առկա էր միջնակարգ դպրոց, մշակույթի տուն, բուժկետ, գյուղապետարան։ Համայնքային ճանապարհները խճապատ և գրունտային են։ Կոմունիկացիաների տեսակետից գյուղը զարգացած էր․ հասանելի էր հեռուստատեսությունը, ռադիոն, համացանցը։ Ակնաղյուրն ապահովված էր էլեկտրաէներգիայով, գազամատակարարմամբ և ջրամատակարարմամբ։

Տնտեսություն 
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։  Բնակավայրի տարածքի 857,6 հա-ը գյուղատնտեսական նշանակության հողեր են։

Կրթություն 
Ակնաղբյուրում գործում էր միջնակարգ դպրոց, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ հաճախում էր 86 աշակերտ և մանկապարտեզ, որտեղ հաճախում էր 30 երեխա։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ 

Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ
Ադրբեջանի բնակավայրեր