Ջեմալ փաշա

Ջեմալ փաշա (, օսմանյան արաբերեն՝ جمال پاشا, մայիսի 6, 1872 – հուլիսի 21, 1922), ծնված որպես Ահմեդ Ջեմալ (օսմանյան արաբերեն՝ احمد جمال, Ahmet Cemal), թուրք պետական և ռազմական գործիչ, «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության պարագլուխներից, երիտթուրքերի ղեկավար «եռյակի» (Թալեաթ և Էնվեր փաշաների հետ) անդամ, հայերի ցեղասպանութան գլխավոր կազմակերպիչներից։

1914 թվականին նշանակվել է ծովային նախարար։ Եղել է օսմանիզմի, պանիսլամիզմի և պանթյուրքիզմի ջատագով, այդ գաղափարների իրագործումը կապել Գերմանիային դաշնակցելու հետ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-18) տարիներին եղել է Սիրիայում գործող թուրքական 4-րդ բանակի հրամանատարը։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել Արևմտյան Հայաստանից և Կիլիկյան Հայաստանից հայերի զանգվածային տեղահանմանն ու կոտորածին, արյան մեջ խեղդել Ուրֆայի հայերի ինքնապաշտպանությունը։ Ճնշել է արաբների ազգային-ազատագրական շարժումները Սիրիայում, Լիբանանում և Պաղեստինում։ Պատերազմում Թուրքիայի պարտությունից (1918) հետո փախել է Գերմանիա։

1919 թվականին Կոստանդնուպոլսի ռազմական ատյանը հեռակա կարգով մահվան է դատապարտել Ջեմալին։

Իր հուշերում փորձել է արդարացնել իր և գործընկերների հանցագործութունը, հայ-թուրքական հարաբերությունների վատացման մեջ մեղադրել Ռուսաստանին։

1922 թվականին հուլիսի 25-ին, «Նեմեսիս» գործողության շրջանակներում Թիֆլիսում սպանվել է հայ վրիժառուներ Պետրոս Տեր-Պողոսյանի և Արտաշես Գևորգյանի կողմից։

Ծանոթագրություններ 

Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Թուրք պետական գործիչներ
Հայոց ցեղասպանություն
Օսմանյան ռազմական հանցագործներ
Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչներ
Փաշաներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության ռազմական գործիչներ
Օսմանյան ռազմական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Օսմանյան ռազմական քոլեջի շրջանավարտներ
Բալկանյան պատերազմներում Օսմանյան կայսրության ռազմական գործիչներ
Օսմանյան բանակի գեներալներ
Հույների ցեղասպանություն
Օսմանյան կայսրության անձինք
Օսմանյան կայսրության սպանված անձինք
Թուրք ազգայնականներ
19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության անձինք
Միություն և առաջադիմություն կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան մասնակիցներ
Երիտթուրքեր
Թուրքիայի նախարարներ
Քուլելի ռազմական դպրոցի շրջանավարտներ
Օսմանյան կայսրության քաղաքական գործիչներ
Թուրք ռազմական գործիչներ
Օսմանյան գեներալներ
Օսմանյան կայսրությունն Առաջին համաշխարհային պատերազմում