Հայոց ցեղասպանության ճանաչում

Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը սկսվել է 1915 թվականի մայիսի 24-ի ֆրանս-բրիտանա-ռուսական համատեղ Հռչակագրի հրապարակմամբ և վերսկսվել 1965 թվականից, երբ Ուրուգվայը պետականորեն առաջինը պաշտոնապես ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը։

Սկսած 1915 թվականից տարբեր պետություններ ընդունել են բանաձևեր, որոնք դատապարտում են հայերի կոտորածը։

ԱՄՆ-ն երեք անգամ (1916, 1919, 1920) ընդունել է նմանատիպ բանաձևեր, սակայն դրանք չեն կարողացել կանգնեցնել Օսմանյան կայսրության գործողությունները։ 1915 թվականին մայիսի 24-ին Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան և Ռուսական կայսրությունը հանդես են եկել համատեղ հռչակագրով, որը նույնպես քննադատում էր այդ կոտորածները։

Հայկական սփյուռքը գրեթե ամբողջությամբ ներկայացված է ցեղասպանության զոհերի ուղղակի ժառանգներով և ունի բավարար նյութական միջոցներ, որպեսզի դիմադրի Թուրքիայի ճնշումներին։ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցի ամերիկյան ուսումնասիրող Հիթըր Գրեգի կարծիքով՝ ԱՄՆ-ում գործող հայ լոբբիստական ընկերությունների գլխավոր նպատակն է Թուրքիայի կողմից հայոց ցեղասպանության ճանաչումը և տարածքների վերադարձը։ Ըստ Գրեգի՝ ամերիկահայ լոբբիստներն, իրենց նպատակին հասնելու համար, իրենց կողմն են գրավում զանազան քաղաքական գործիչների, ճնշում գործադրում տարբեր պետությունների կառավարությունների վրա, զբաղվում Հայոց ցեղասպանության հարցի լայնամասշտաբ լուսաբանմամբ, հիմնադրում այդ ցեղասպանության հարցերով զբաղվող կառույցներ։

Սակայն Թուրքիան պաշտոնապես չճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը.

Պետություններ 
Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչել են շատ պետություններ և միջազգային կազմակերպություններ։ Պաշտոնապես առաջինն ընդունել է Ուրուգվայը 1965 թվականին։Իսկ 2021 թվականի Ապրիլի 24 ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը ևս պաշտոնապես ընդունեց Հայոց ցեղասպանությունը։Առաջին անգամ օգտագործելով 《Հայոց ցեղասպանություն》 եզրույթը։Նրա ելույթում նշվում է։

«Ամեն տարի այս օրը մենք հիշում ենք բոլոր նրանց կյանքը, ովքեր զոհվել են Օսմանյան դարաշրջանի Հայոց ցեղասպանության ժամանակ և հանձն ենք առնում կանխել նման վայրագության կրկնությունը»։

Ջո Բայդեն

ժողովրդի կոտորածը պաշտոնապես դատապարտել և ճանաչել են որպես ցեղասպանություն (34 երկիր` 2019թ. նոյեմբերի դրությամբ) ըստ միջազգային իրավունքի հետևյալ երկրները՝

Կազմակերպություններ 
Հայոց ցեղասպանությունն ընդունել են այնպիսի կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Եվրոպայի Խորհուրդը (1998, 2001), Եվրախորհրդարանը (1987, 2000, 2002, 2015, 2016), ՄԱԿ-ի մի քանի հանձնաժողովներ, Եկեղեցիների համաշխարհային խորհուրդը և այլն։

2016 թվականի ապրիլի 15-ին Եվրախորհրդարանը 554 կողմ ձայնով բանաձև ընդունեց, որով կոչ էր անում Թուրքիային ընդունել Հայոց ցեղասպանությունը և վերահաստատեց 1987 թվականի ընդունած բանաձևը, որով 1915-1917 թվականներին Օսմանյան կայսրությունում հայերի հանդեպ իրականացվածը ճանաչվել էր ցեղասպանություն՝ ՄԱԿ-ի՝ ցեղասպանության մասին 1948 թվականի կոնվենցիայի դրույթների համապատասխան։

Տարածքային ինքնակառավարման մարմիններ 

 Նոր Հարավային Ուելս նահանգ
 Հարավային Ավստրալիա

 Կորդոբայի նահանգ
 Բուենոս Այրեսի նահանգ

 Բրիտանական Կոլումբիա
 Օնտարիո (ներառյալ Տորոնտո քաղաքը)
 Քվեբեկ (ներառյալ Մոնրեալ քաղաքը)

 Ժնևյան կանտոն
 Վոդ կանտոն

 Ուելս
 Շոտլանդիա
 Հյուսիսային Իռլանդիա

 Բերտիոլոլի քաղաքային խորհուրդ
 Ուդինեի քաղաքային խորհուրդ
 Սեստո Սան Ջիովանիի քաղաքային խորհուրդ
 Սալգարեդայի քաղաքային խորհուրդ
 Բելլունոյի քաղաքային խորհուրդ
 Հռոմի քաղաքային խորհուրդ
 Մասսա Լոմբարդայի քաղաքային խորհուրդ
 Մոնտանա Ֆելտրինայի քաղաքային խորհուրդ
 Ջենովայի քաղաքային խորհուրդ
 Թիենեի քաղաքային խորհուրդ
 Կաստելսիլանոյի քաղաքային խորհուրդ
 Ֆիրենցեի քաղաքային խորհուրդ
 Ռավեննայի քաղաքային խորհուրդ
 Ֆելտրեի քաղաքային խորհուրդ
 Վենետիկի քաղաքային խորհուրդ
 Իմոլայի քաղաքային խորհուրդ
 Ֆաենցայի քաղաքային խորհուրդ
 Պարմայի քաղաքային խորհուրդ
 Սոլառոլոյի քաղաքային խորհուրդ
 Վիլլաֆրանկա Պադովանայի քաղաքային խորհուրդ
 Միլանի քաղաքային խորհուրդ
 Պոնտե դի Պիավեի քաղաքային խորհուրդ
 Կոնսելիչեի քաղաքային խորհուրդ
 Լուջոյի քաղաքային խորհուրդ
 Ս. Ստինո Լիվենցայի քաղաքային խորհուրդ
 Կոտինյոլայի քաղաքային խորհուրդ
 Ասիաոյի քաղաքային խորհուրդ
 Ագաթա Սուլ Սանտեռնոյի քաղաքային
 Մոնտեռֆոռտե ԴըԱլպոնեի քաղաքային
 Պադովայի քաղաքային խորհուրդ
 Մոնտորսո Վիչենտինոյի քաղաքային խորհուրդ
 Ֆուսինյանոյի քաղաքային խորհուրդ
 Բանյակավալլոյի քաղաքային խորհուրդ
 Ռոսսիի քաղաքային խորհուրդ, 17 հուլիսի, 1997 թվական
 Սանգուինետտոյի քաղաքային խորհուրդ
 Կամպոնոգարայի քաղաքային խորհուրդ

 Ալաբամա
 Ալյասկա
 Այովա
 Արիզոնա
 Արկանզաս
 Արևմտյան Վիրջինիա
 Կալիֆոռնիա
 Կոլորադո
 Կոնեկտիկուտ
 Դելավեր
 Ֆլորիդա
 Ջորջիա
 Այդահո
 Ինդիանա
 Իլինոյս
 Կանզաս
 Կենտուկի
 Լուիզիանա
 Մեն
 Մերիլենդ
 Մոնտանա
 Մասաչուսեթս
 Միչիգան
 Մինեսոտա
 Միսսուրի
 Նեբրասկա
 Նևադա
 Նյու Հեմփշիր
 Նյու Ջերսի
 Նյու Մեքսիկո
 Նյու Յորք
 Հյուսիսային Կարոլինա
 Հյուսիսային Դակոտա
 Օհայո
 Օկլահոմա
 Օրեգոն
 Փենսիլվանիա
 Ռոդ Այլենդ
 Հարավային Կարոլինա
 Հավայի
 Թենեսի
 Տեխաս
 Յուտա
 Վերմոնտ
 Վիրջինիա
 Վաշինգտոն
 Վայոմինգ
 Վիսկոնսին
 Հարավային Դակոտա

 Ռիո դե Ժանեյրոյի նահանգային խորհրդարան

Հայերի ցեղասպանության ընդունումը պաշտոնապես պարտադիր պայման չէ Թուրքիայի՝ ԵՄ-ին անդամակցելու համար, բայց որոշ հեղինակներ կարծում են, որ Թուրքիան պետք է կատարի այդ քայլը ԵՄ-ին անդամակցելու ճանապարհին։

Նշումներ

Ծանոթագրություններ 

Հայոց ցեղասպանություն