Վենեսուելա

Վենեսուելա (իսպաներեն՝ Venezuela, ), պաշտոնական անվանում՝ Վենեսուելայի Բոլիվարական Հանրապետություն, պետություն Հարավային Ամերիկայի հյուսիսում։

Երկիրը պարունակում է ցամաքային շրջան ու բազմաթիվ կղզիներ Կարիբյան ծովում։ Սահամանակից է Գայանային՝ արևելքում, Բրազիլիային՝ հարավում և Կոլումբիային՝ արևմուտքում։ Կան զանազան փոքր կղզիներ հյուսիսում։ Վենեսուելան գտնվում է հասարակածի շրջակայքում, Հյուսիսային կիսագնդում։

Վենեսուելան Իսպանիայի նախկին գաղութներից մեկն է։ Ունի հողային վեճեր Գայանայի հետ, և նախապես ուներ վեճեր Կոլումբիայի հետ՝ Վենեսուելայի ծոցի նկատմամբ։ Այժմ Վենեսուելան ճանաչված է իր քարյուղի և իր բնական բազմազանության և գեղեցկության շնորհիվ։

Բնակչության քաղաքակենտրոնության առումով Վենեսուելան գրավում է առաջին տեղերից մեկը Լատինական Ամերիկայում։ Վենեսուելացիների մեծամասնությունը բնակվում է քաղաքներում, երկրի հյուսիսում։ Կարակասը երկրի ամենախոշոր քաղաքն է։ Այլ կարևոր քաղաքներն են՝ Վալենսիա, Մարակաիբո, Սյուդադ Գայանա և այլն։

Պատմություն

Գաղութացում

20-րդ դար 

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝Մարակայիբո գետի շրջակայքում հայտնաբերվեցին նավթահորեր, որոնք դարձան կարևոր Վենեսուելայի համար։ Այն դարձավ առիթը, որ Վենեսուելայի տնտեսությունը դուրս եկավ գյուղատնտեսության ծանր ազդեցությունից։ Այն հիմք դրեց տնտեսական մեծ բում-ի (պայթյունի), որը ձգվեց մինչև 1980-ականները։ 1935 թվականին Վենեսուելայի տնտեսական կապիտալը ամենամեծ առաջընթացն էր ունեցել ամբեղջ Լատինական Ամերիկայում։ Գոմեսը՝ հենց այստեղից էլ առավելություն ու շահույթներ էր ստանում, ինչը պարարտ հող էր դարձել կոռուպցիայի համար։ Չնայած կոռուպցիային, նոր ռեսուրսի եկամտաբերությունը օգնեց, որ Վենեսուելան և իր հեղինակությունը զարգանա։ 
Խուան Վինսենտե Գոմեսը Վենեսուելայի ամենաազդեցիկ և ուժեղ մարդն էր, մինչև իր մահը՝ 1935 թվականը, երբ իր կառավարչի պաշտոնը հանձնեց ուրիշներին։ Դիկտատուրայի ազդեցությունը շարունակվում էր նաև Էլեազար Լոպեզ Կոնտրերասի ժամանակ, սակայն 1941 թվականին՝ Իսաեաս Մեդինա Անգարիտայի կառավարումով հանգստացավ դիկտատուրան։ Դա ի շնորհիվ ռեֆորմացիա պարունակող նամակի, որը ներառում էր բոլոր քաղաքական կուսակցությունների օրինականացման հարցը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, Հարավային Եվրոպայից էմիգրացան՝ հիմնականում՝ Իսպանիա, Իտալիա, Պորտուգալիա և Ֆրանսիա, բացի դրանից Լատինամերիկյան աղքատ երկրներից եկածները պառակտեցին վեսնեսուելյան քաղաքակրթությունը։

1945 թվականի քաղաքացիական զինվորական Մեդինա Անգերտան եկավ կառավարման և երեք տարի շարունակվեցին ժողովրդավարական գործողությունները, 
և սկզբնապես Ռոմուլո Բետանկուրտի մոտ, որոնք ձգվեցին մինչև Ռոմուլո Գալլեգոսի՝ 1947 նախագահի աթոռին արժանանալու ընտրություններով, որոնք համարվում են Վենեսուելայի պատմության ամենաարդար ընտրությունները։ Գալլեգոսը կառավարեց մինչև իր անկումը ջունտաների կողմից՝ Մարկոս Պերես Ժիմենս և Պաշտպանության նախարար Կառլոս Դելգադո Չալաբուդի կողմից՝ 1948 թվական։ 
Պերես Ժիմեսը ջունտայում ամենահզոր մարդկանցից էր, ում կասկածում էին Չալաբուդի սպանության գործում, վերջինիս մահացել էր անհաջող առևանգումից հետո՝ 1950 թվականին։ Երբ 1952 թվականին ջունտան անսպասելիորեն կորցրեց իր դիրքերը, գահն անցավ Պերես Ժիմեսին, ով կառավարեց մինչև 1958 թվականը։

Բոլիվարական կառավարություն (1999 - այսօր)

Նիկոլաս Մադուրո (2013-2018)

2018 թվականից սկսած 
2018 թվականի հունվարի 1-ին Վենեսուելայի նախագահ Նիկոլաս Մադուրոն իր ամանորյա ուղերձում հայտարարում է, որ Վենեսուելայի կառավարությունը որոշել է նվազագույն աշխատավարձը հունվարի 1-ից բարձրացնել 40%-ով։ Այդպիսով նվազագույն աշխատավարձը 177,500 բոլիվարի փոխարեն դառնում է 248,500։

Վարչական բաժանում 
Վենեսուելան վարչականորեն բաժանված է՝

 23 նահանգների (estados): Ամասոնաս, Անսոատեգի, Ապուրե, Արագուա, Բարինաս, Բոլիվար, Գուարիկո, Դելտա-Ամակուրո, Սուլիա, Կարաբոբո, Կոխեդես, Լարա, Մերիդա, Միրանդա, Մոնագաս, Նուեվա-Էսպարտա, Պորտուգեսա, Սուկրե, Տաչիրա, Տրուխիլո, Ֆալկոն, Յարկույ։

Տնտեսություն 
Վերջին տարիներին Վենեսուելան զգալի սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամ է ապրում։ Այս իրադրության մեջ 2017 թվականի ընթացքում Վենեսուելայի իշխանությունները երկրում հինգ անգամ բարձրացնում են նվազագույն աշխատավարձը։ 2018 թվականի հունվարի 1-ին Նիկոլաս Մադուրոն իր ամանորյա ուղերձում նշում է, որ 2017 թվականը «բոլիվարյան հեղափոխության ամենադժվար տարիներից մեկն էր։ 2017 թվականին, երբ սկսվել էր տնտեսության վերականգնումը, ուժեղացել էին մեր արժույթի վրա հարձակումները, և նավթային արդյունաբերության դեմ ուղղված սաբոտաժային գործողությունները հաճախակի էին դարձել»։ Միևնույն ժամանակ, նա նշել է, որ չնայած դժվարություններին` Վենեսուելան կարողացել է հասնել «սոցիալական խաղաղության և քաղաքական կայունության»։ 2017 թվականին ըստ պետական փոխարժեքի` 10 բոլիվարը հավասարազոր էր 100 դոլարի, բայց սև շուկայում մեկ դոլարի համար առաջարկվում է շուրջ 110 հազար բոլիվար։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը նախապես կանխատեսել էր, որ 2017 թվականի վերջին Վենեսուելայում սպառողական գների աճը կազմելու է 652,7%, իսկ 2018 թվականին` 2349,3%։ 2016 թվականին գնաճը հասել էր 254.4%-ի, իսկ ՀՆԱ-ն կրճատվել էր 16.5 տոկոսով։

Հայերը Վենեսուելայում 

Վենեսուելայի խորհրդարանը 2005 թվականի հուլիսի 14-ին բանաձև ընդունեց Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին։ Երկրի հայ համայնքի նախաձեռնած փաստաթուղթը քննարկման էր դրվել խորհրդարանի պատգամավոր Հուգո Մորալեսի և իրավաբան Ժանետ Մադրիսի կողմից։

Տես նաև 
 Հարավային Ամերիկայի երկրների ցանկ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

Վենեսուելա
Հարավային Ամերիկայի երկրներ
ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
ՕՊԵԿ անդամ երկրներ