Դոգմա

Դոգման, լայն իմաստով, համոզմունք է, որն ընդունվում է որպես անառարկելի ճշմարտություն։ Այն կարող է լինել որևէ կրոնի սկզբունքների կամ վարդապետությունների պաշտոնական համակարգի տեսքով, ինչպիսիք են հռոմեական կաթոլիկությունը, հուդայականությունը, բողոքականությունը, ինչպես նաև փիլիսոփայական դպրոցի տեսքով, ինչպիսին է ստոիցիզմը։ Այն կարող է լինել նաև քաղաքական համոզմունքների համակարգերում, ինչպիսիք են ֆաշիզմը, պրոգրեսիվիզմը, լիբերալիզմը և պահպանողականությունը։

Ավելի նեղ իմաստով, դոգման վերաբերում է պարտադրված որոշումներին, ինչպիսիք են ագրեսիվ քաղաքական շահերի կամ իշխանությունների որոշումները։ Ընդհանուր առմամբ, այն կիրառվում է ինչ-որ ամուր համոզմունքի նկատմամբ, որը դրա կողմնակիցները չեն ցանկանում ռացիոնալ քննարկել։ Այս վերաբերմունքը կոչվում է դոգմատիկ կամ դոգմատիզմ և հաճախ օգտագործվում է կրոնին առնչվող հարցերին անդրադառնալու համար, բայց չի սահմանափակվում միայն թեիստական դիրքորոշումներով, այն օգտագործվում է նաև քաղաքական կամ փիլիսոփայական դոգմաների նկատմամբ։

Ստուգաբանություն
Դոգմա բառն ընդունվել է 17-րդ դարում , առաջացել է  բառից։ Հոգնակի թիվը հիմնված է , թեև dogmas կարող է ավելի հաճախ գործածվել անգլերենում։

Փիլիսոփայության մեջ

Պիրրոնիզմ 
Պիրրոնիզմում «դոգման» վերաբերում է ոչ ակնհայտ հարցի վերաբերյալ առաջարկի համաձայնությանը։ Պիրրոնիզմի հիմնական սկզբունքն արտահայտվում է ակատալեպսիա բառով, որը վարդապետություններից մատնանշում է մեզնից անկախ գոյություն ունեցող իրերի ճշմարտացիության վերաբերյալ համաձայնությունը հետ պահելու ունակությունը․ յուրաքանչյուր հայտարարության դեմ դրա հակասությունը կարող է առաջ քաշվել հավասար հիմնավորմամբ։ Հետևաբար, պիրրոնիստները մերժում են համաձայնությունը ոչ ակնհայտ դրույթների, այսինքն՝ դոգմաների վերաբերյալ։ Պիրրոնիստները պնդում են, որ դոգմատիկները, ինչպիսիք են ստոիկները, էպիկուրյանները և պերիպատետիկները, չեն կարողացել ցույց տալ, որ ոչ ակնհայտ հարցերի վերաբերյալ իրենց վարդապետությունները ճշմարիտ են։

Կրոնի մեջ

Քրիստոնեություն 
Քրիստոնեության մեջ դոգման հավատք է, որը փոխանցվում է աստվածային հայտնությամբ և սահմանվում է Եկեղեցու կողմից։ Կազմակերպության պաշտոնական կրոնական դիրքորոշումները կարող են ուսուցանվել նոր անդամներին կամ պարզապես փոխանցվել նրանց, ովքեր որոշում են անդամ դառնալ։ Հազվադեպ է պատահում, որ կազմակերպության պաշտոնների հետ համաձայնությունը պարտադիր է ներկա գտնվելու համար, թեև անդամությունը կարող է պահանջվել եկեղեցական որոշ գործունեության համար։

Եկեղեցու կողմից աստվածային հայտնության պաշտոնական մեկնաբանության ավելի նեղ իմաստով, աստվածաբանները տարբերակում են սահմանված և չսահմանված դոգմաներ, որոնցից առաջինը սահմանվել է հեղինակավոր մարմինների կողմից, ինչպիսին է Հռոմեական Կուրիան կաթոլիկ եկեղեցու համար, իսկ երկրորդը համընդհանուր ընդունված, բայց պաշտոնապես չսահմանված դոգմաներն են, օրինակ՝ Քրիստոսի էությունը որպես համընդհանուր փրկիչ։ Տերմինը ծագել է ուշ հունական փիլիսոփայության իրավական կիրառությունից, որտեղ այն նշանակում էր հրաման, և նույն իմաստով սկսեց օգտագործվել վաղ քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ։ Տարբեր աստիճանի բողոքականները ավելի քիչ պաշտոնական են վարդապետության վերաբերյալ և հաճախ ապավինում են դավանանքին հատուկ համոզմունքներին, բայց հազվադեպ են այդ համոզմունքները անվանում դոգմաներ։ Քրիստոնեական եկեղեցում դոգմայի առաջին ոչ պաշտոնական հաստատությունը սուրբ Իրենեոսն էր իր «Առաքելական ուսմունքի ցուցադրությունում», որը ներկայացնում է «հիմնականների ձեռնարկ», որը կազմում է «ճշմարտության մարմինը»։

Կաթոլիկություն և արևելյան քրիստոնեություն 
Կաթոլիկության և արևելյան քրիստոնեության համար դոգմաները պարունակվում են Նիկիական դավանանքում և երկու, երեք, յոթ կամ քսան տիեզերական ժողովների կանոնական օրենքներում (կախված նրանից, թե Արևելյան եկեղեցի է, ուղղափառ թե կաթոլիկ)։ Այս դրույթները ամփոփված են Հովհաննես Դամասկոսի կողմից իր Ուղղափառ հավատքի ճշգրիտ բացատրությունում, որը նրա հիմնական աշխատության երրորդ գիրքն է՝ «Գիտելիքի աղբյուրը» վերնագրով։ Այս գրքում նա երկակի մոտեցում է ցուցաբերում հավատքի յուրաքանչյուր հոդվածը բացատրելիս. մեկը՝ ուղղված քրիստոնյաներին, որտեղ նա օգտագործում է Աստվածաշնչից մեջբերումներ և երբեմն՝ Եկեղեցու այլ հայրերի գործերից, և երկրորդը՝ ուղղված ինչպես ոչ քրիստոնեական կրոնների անդամներին, այնպես էլ աթեիստներին, որոնց համար նա օգտագործում է արիստոտելյան տրամաբանությունը և դիալեկտիկան։

Հետագա տասնչորս խորհուրդների որոշումները, որոնք կաթոլիկները համարում են դոգմատիկ, և մի փոքր թվով հրամանագրեր, որոնք հրապարակվել են պապերի կողմից պապական անսխալականության մասին (օրինակ, տես Անբասիր հղիությունը և Մարիամի Վերափոխումը), համարվում են կաթոլիկ եկեղեցու վարդապետության սուրբ մարմնի մաս։

Հուդայականություն 
Հրեական մեկնաբանության ավանդույթում դոգման սկզբունք է, որով ռաբբանիմները կարող են փորձել Աստծո և ճշմարտության գոյության վերաբերյալ հավատքի ապացույցները. դոգման այն է, ինչն անպայմանորեն ճիշտ է ռացիոնալ մտածողության համար։ Հրեական Կաբալայում դոգման հանդիսանում է Աստվածաշնչի գաղտնիքների՝ Պարդեսի կամ Թորա Նիստարի արխետիպը։ «Տրամաբանական մտածողության» և «ռացիոնալ Կաբալայի» հարաբերության մեջ «Պարտցուֆը» «դոգման» նույնականացնելու միջոց է։

Նմանատիպ հասկացություններ

Բուդդիզմ
Տեսակետը կամ դիրքորոշումը (Պալի , սանսկրիտ ) բուդդիզմի կենտրոնական գաղափարն է, որը համապատասխանում է դոգմայի արևմտյան պատկերացմանը։ Բուդդայական մտածողության մեջ տեսակետը դրույթների պարզ, վերացական հավաքածու չէ, այլ փորձի լիցքավորված մեկնաբանություն, որն ինտենսիվ ձևավորում և ազդում է մտքի, զգացողության և գործողությունների վրա։ Տեսակետների նկատմամբ պատշաճ մտավոր վերաբերմունք ունենալը, հետևաբար, համարվում է բուդդայական ուղու անբաժանելի մասը, քանի որ երբեմն ճիշտ տեսակետները պետք է գործնականում կիրառվեն, իսկ սխալ հայացքները հեռացվեն, մինչդեռ երբեմն բոլոր տեսակետները դիտվում են որպես լուսավորության խոչընդոտներ։

Տես նաև
 Աքսիոմ
 Հավատ
 Սկեպտիցիզմ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն

Արտաքին հղումներ
 Dogma – Strong's N.T. Greek Lexicon
 Il Domani – terribile o radioso? – del Dogma , a book by Enrico Maria Radaelli with a Preface by Roger Scruton and comments by Brunero Gherardini, Alessandro Gnocchi-Mario Palmaro, and Mario Oliveri (Roma 2012)
 Irenaeus. Demonstration of the Apostolic Preaching. pp. 70–75. [online] available at: Christian Classics ethereal library St. Irenaeus: Demonstration of the Apostolic Preaching – Christian Classics Ethereal Library [Accessed 20 June 2017]

Կրոնական ուսմունք
Քրիստոնեական տերմիններ
Սկզբունքներ