Հայկական կավ

Հայկական կավ, հայկավ (հուն.՝ βωλos ՚αρբενια, լատ.՝ bolus Armenius, արաբ.՝ տին Էրմանի, թուրք.՝ կիլ Էրմանի և այլն), մուգ կարմիր կամ դեղին կավաքար, որն անցյալում օգտագործվել է որպես վերքեր չորացնող, արյունահոսությունը դադարեցնող բուժամիջոց, մաղձաբեր և այլն։ 

Գույնը պայմանավորված է բաղադրության մեջ Fe2O3-ի քանակով։ Արդյունահանվել է Հայաստանում (Անիի և ներկայիս Իջևան քաղաքի շրջակայքում) և Պարսկաստանում։ Հայաստանից արտահանվել է Արևմուտքի և հատկապես Արևելքի երկրներ և մեծ համբավ է ունեցել։ Ավելի ուշ արդյունահանվել է նաև Իտալիայում և Ֆրանսիայում։ Ժամանակին Ֆրանսիայում պատրաստվել են հայկական կավ պարունակող դեղահաբեր (pilules de Bold՚Armenie)՝ սուսանակ հիվանդության դեմ։  

Հայկական կավի մասին առաջինը հիշատակել է բժշկապետ Դիոսկորիդեսը (I դ.)։ Սխալմամբ արևելքում հայկական կավ է կոչվել Լեմնոս կղզուց արտահանվող Լեմնոսի կավը, որը, ինչպես և հայկական կավը, օգտագործվել է կնիք դնելիս և կոչվել կնքակավ։ 

Հայ միջնադարյան մատենագրության մեջ հայկական կավը հիշատակվում է նաև հայհող, սիս, հայկավակ անուններով։ Հայկական կավի՝ որպես ոսկրախտի բուժման միջոցի, մաղձաբերի ու հակաթույնի մասին են վկայում Մխիթար Հերացու և Ամիրդովլաթ Ամասիացու աշխատությունները։

Խեցեղենի պատկերազարդման նյութ 

Իզնիկի (կամ Քյութահյայի) տարածքում գտնված խեցեղենի ուսումնասիրության կարևոր առարկա է մզկիթի լամպը, որն այժմ գտնվում է Լոնդոնի Վիկտորիա և Ալբերտ թանգարանում։ Ենթադրվում է, որ լամպը պատրաստվել է Ստամբուլի Սուլեյմանիե մզկիթի համար, որն ավարտվել է 1557 թվականին։ Այն հայտնի թվագրված ամենավաղ առարկան է հայկական կավով կարմրապատկեր զարդարանքով, որը դառնալու էր Իզնիկի սալիկների և խեցեղենի բնորոշ հատկանիշը։ Լամպի վրայի կարմիրը բարակ է, դարչնագույն և անհավասար։ Ենթադրվում է, որ պահպանված մի քանի խեցեղեն առարկաներ, որոնք օգտագործում են նմանատիպ բարակ կարմիր գույն, թվագրվում են նույն ժամանակաշրջանին։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Ալբրեխտ ֆոն Հալլեր (1755) Onomatologia medica completa կամ Բժշկական բառարան (Դյուսելդորֆի Համալսարանական պետական գրադարանի թվային հրատարակություն), որտեղ հստակ և ամբողջությամբ բացատրված են տերմիններն ու բառերը, որոնք հատուկ են բժշկության գիտությանը և բժշկության արվեստին (Ուլմ / Ֆրանկֆուրտ / Լայպցիգ )
 էջ 135. Armena կամ Armenia bolus... 
 էջ 220. Bolus, Bolus alba
 էջեր 221–222. Bolus Armena կամ Armeniaca - Bolus rubra, Bolus vulgaris
 էջեր 1279–1280: Terra figillata:

Ապարներ
Խեցեգործություն