Լեոշ Յանաչեկ

Լեոշ Յանաչեկ (, ), չեխ երգահան, երաժշտագետ-ազգագրագետ և մանկավարժ։ Գրել է բազմաթիվ գործիքային և վոկալ ստեղծագործություններ։ Նրա «Ենուֆա» (Jenůfa, (1894-1903), «Կատյա Կաբանովա» (Káťa Kabanová, 1919-1921, ըստ Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ամպրոպը» պիեսի), «Փոքրիկ աղվեսի արկածները» (Příhody lišky bystroušky, 1921-1923), «Մակրոպուլոսի դեղամիջոցը» (Več Makropulos, 1923-1925, ըստ Կարել Չապեկի) Մեռյալ տնից (Z mrtvého domu, 1927-1928, ըստ Դոստոևսկու համանուն վեպի) օպերաները պատկանում են 20-րդ դարի երաժշտական թատրոնի լավագույն ստեղծագործությունների թվին։

Ճանաչում և ժառանգություն 
 Բռնոյի երաժշտական ակադեմիան կրում է Յանաչեկի անունը
 Ֆիլիպ Կաուֆմանի «Կեցության անտանելի թեթևություն» (1988 թվական, ըստ Միլան Կունդերի համանուն վեպի) ֆիլմն ուղեկցվում է Յանաչեկի տարբեր ստեղծագործություններից հատվածներով։
«10 րոպե շուտ» Ֆիլմում օգտագործվել է Լեոշ Յանաչեկի ստեղծագործություններից։
 Օստրավայում միջազգային օդանավակայանն անվանվել է Լեոշ Յանաչեկի անունով։
 Հարուկի Մուրակամիի «1Q84» ստեղծագործության մեջ նշվում է Յանաչեկի «Սիմֆոնիետան», և այս աշխատանքը կարևոր դեր է խաղում վեպի սյուժեում։

Ընտրված ստեղծագործություններ

Օպերաներ և բալետ 
 Շարկա (Šárka, 1887-1888, պրեմիերան Բռնոյում, 1925)
 Վեպի սկիզբը (Počátek románu, 1891, պրեմիերան Բռնոյում, 1894)
 Ենուֆա (Ենուֆան հայտնի էր նաև «Նրա խորթ աղջիկը» անունով, 1894-1903, պրեմիերան Բռնոյում, 1904)
 Ճակատագիրը (Osud, 1903-1904, պրեմիերան Բռնոյում, 1958)
 Բրոուչեքի ճանապարհորդությունը (Výlety páně Broučkovy, 1908-1917, պրեմիերա Պրահայում, 1920)
 Կատյա Կաբանովա (Káťa Kabanová, 1919-1921, ըստ Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ամպրոպ» դրամայի, պրեմիերան Բռնոյում, 1921)
 Մակրոպուլոսի միջոցները (Več Makropulos, 1923-1925, ըստ Կ. Չապեկի, պրեմիերան Բռնոյում, 1926)
 Մեռած տնից (Z mrtvého domu, 1927-1928, ըստ Ֆյոդոր Դոստոևսկու, պրեմիերան Բռնոյում, 1930)
 Ռակոշ Ռակոչի (Rákoš Rákoczy), բալետ երգով (Բռնո, 1891)

Սիմֆոնիկ երաժշտություն 

 Սյուիտա լարային նվագախմբի համար (1877)
 Հովվերգություն լարային նվագախմբի համար (1878)
 Գանական պարեր (, 1889-1890)
 Սյուիտա, նվ. 3 (1891) 
 Խանդ, նախերգանք (, 1894)
 ճանապարհորդ երաժիշտի երեխան, բալլադ նվագախմբի համար (, 1912)
 Տարաս Բուլբա, ռապսոդիա նվագախմբի համար, ըստ Գոգոլի (, 1915—1918)
 Բլանշյան բալլադ, սիմֆոնիկ պոեմ (, 1920)
 Սիմֆոնիետա (1926)

Երգեր 
 Jarní píseň (1897 նոր հրատարակություն — 1905)
 Zápisník zmizelého. (Տենորի, ալտի, կանացի երեք ձայների և դաշնամուրի համար (1917—1919)

Գրականություն 
 Brod M. Leoš Janáček: Leben und Werk. Prag, 1924 (на чешском языке); 2-e revidierte Aufl. Wien, 1956.
 Hollander H. Leoš Janáček, his life and work. New York: St. Martin's Press, 1963.
 Vogel J. Leoš Janáček: a biography. New York: W.W. Norton, 1981.
 Beckerman M.B. Janáček and his world. Princeton; Oxford: Princeton UP, 2003.
 Rousseau J. Leos Janacek. Arles: Actes sud, 2004.

Արտաքին հղումներ 
 Յանաչեկի Չեխիայի երաժշտական բառարան 
 Յանաչեկի կենսագրությունը
 Յանաչեկի միություն
 Լեոշ Յանաչեկի աշխատանքների գրառումներ,  International Music Score Library Project

Ծանոթագրություններ 

Չեխ երգահաններ
Չեխ երաժշտագետներ
Թոքաբորբից մահացածներ
20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Չեխ դիրիժորներ
Չեխ մանկավարժներ
Չեխ երաժիշտներ