Արսիա լեռ

Արսիա լեռ ()
, հանգած վահանաձև հրաբուխ Մարս մոլորակի վրա, տեղակայված է Թարսիս նահանգում։ Այս շրջանի երեք հրաբուխներից ամենահարավայինը։ Արեգակնային համակարգի ամենաբարձր լեռը, Օլիմպոսը, գտնվում է Արսիայից հյուսիս-արևմուտք։ Հրաբուխը նավանել են առասպելական հռոմեական անտառի, Արսիա Սիլվայի անունով։

Արսիայի տրամագիծը կազմում է մոտ 435 կմ, բարձրությունը՝ համարյա 19 կմ (Օլիմպոս հրաբուխը ընդամենը 2 կմ-ով է ավելի բարձր), ինչը ավելին քան 9 կմ-ով բարձր է նրան շրջապատող սարահարթից։ Հրաբուխի կալդերան ունի համարյա 110 կմ լայնություն։ Մթնոլորտային ճնշումը գագաթի մոտ ցածր է քան 107 պասկալ։ Օլիմպոսից հետո, սա մոլորակի երկրորդ հրաբուխն է բարձրությամբ։

Ամեն տարի, հարավային մարսյան ձմեռվա սկզբում Արսիայի վրա դիտարկվում է հետաքրքիր եղանակային երևույթ։ Այդ ժամանակ Արեգակի ճառագայթները հաքացնում են լեռան ստորոտները, օդը բարձրանում է, տանելով իր հետ փոքր քանակով փոշի։ Արդյունքում, բարձրացող օդը իջնում է հրաբուխի կալդերա, և մանր նստվածքները, որոնք քշվել էին լեռան ստորոտներից, ձևավորում են պտտվող փոշու ամպ, բավականին խիտ, որպեսզի հնարավոր լինի այն դիտարկել ուղեծրից։ Ամեն տարի այդ երևույթը դիտարկվում է միայն բավականին կարճ ժամանակի ընթացքում։ Արսիայի վրա փոշու ամպը կարող է բարձրանալ մինչև 15-30 կմ։

Արսիայի կալդերան ձևավորվել է այն բանից հետո, երբ լեռը մագմայի ժայթքումից հետո կոլապս է ապրել։ Հրաբուխի ստորոտներին կան այլ երկրաբանական ձևավորումներ։

Հնարավոր քարանձավներ 
2007 թվականին Արսիա լեռան ստորոտների վրա արբանյակային լուսանկարների միջոցով հայտնաբերվեցին յոթ հնարավոր քարանձավների մուտքեր։ Նրանք ստացել են հետևյալ ոչ պաշտոնական անվանումները՝ Դենա, Քլոե, Վենդի, Էննի, Էբբի, Նիկկի և Ջին։ Նրանք հիշեցնում են «դիտահորեր», որոնք առաջացել են քարանձավների առաստաղների քանդվելու արդյունքում։

 Դենա ()
 Քլոե ()
 Վենդի ()
 Էննի ()
 Էբբի և Նիկկի ()
 Ջին ()

Այս շրջանաձև օբյկտների ցերեկվա և գիշերվա ջերմաստիճանների տարբերությունը ընդամենը շրջապատող միջավայրում ջերմաստիճանի տարբերության ընդամենը երրորդ մասն է կազմում։ Չնայած այն բանին, որ այս տարբերությունը ավելի մեծ է քան Երկրի քարանձավների համար, սա միայն ապացուցում է խորը ճեղքերի առկայությունը։ Այնուամենայնիվ, չափազանց բարձր լինելու պատճառով այս օբյեկտները դժվար թե լինեն ապաստարաններ մարսյան կյանքի ձևերի համար։

Օբյեկտներից մեկի ավելի նոր լուսանկարի վրա երևում է, թե ինչպես է Արևը լուսավորում կողքի պատը, որը ենթադրում է միայն ուղղահայաց փոսի առկայությունը, այլ ոչ թե մուտք ավելի մեծ ստորերկրյա տարածք։ Այնուամենայնիվ, օբյեկտի մթությունը խոսում է այն մասին, որ նրա խորությունը պետք է լինի ոչ պակաս քան 78 մետր։

Տես նաև 
 Օլիմպոս (Մարս)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Հրախային գործունեությունը Մարսի վրա  
 Մոլորակների վրա հրաբխային գործունեության մասին հանրամատչելի հոդված 

Մարսի հրաբուխներ
Մարսի լեռներ