Ինդիում

Ինդիում (), քիմիական տարր է, որի նշանն է In, պարբերական համակարգի 5-րդ պարբերության 3-րդ խմբի քիմիական տարր։ Կարգահամարը 49 է, ատոմական զանգվածը՝ 114,82, ատոմի արտաքին էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը՝ 5s25p1: Պատկանում է փափուկ մետաղների խմբին։ Քիմիական հատկություններով նման է ալյումինին և գալիումին, արտաքին տեսքով՝ ցինկին։

Պատմություն 
Հայտնաբերել են գերմանացի գիտնականներ Ֆ. Ռայխը և Տ. Ռիխտերը (Theodore Richter), 1863 թվականին, ցինկի խաբուսահանքի սպեկտրային ուսումնասիրության ժամանակ։

Անվանում 
Անվանումը ստացել է շնորհիվ սպեկտրում եղած բնորոշ վառ-կապույա (ինդիգոյի գույնի) գծերի։

Ֆիզիկական հատկություններ 
Իրիիումը սպիտակ-արծաթափայլ, փափուկ մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 156,2 °C, եռմանը՝ 2075 °C, խտությունը՝ 7362 կգ/մ3։ Միացություններում եռարժեք է, հազվադեպ՝ միարժեք և երկարժեք։ Օդում, հոծ վիճակում կայուն է, բարձր ջերմաստիճաններում օքսիդանում է, իսկ 800 °C-ից բարձր այրվում է կապտամանուշակագույն բոցով՝ առաջացնելով Iո2O3 օքսիդը։

Գերհաղորդականության կրիտիկական ջերմաստիճանը (մթնոլորտային ճնշում) 3,405 К
Խտություն՝ 7,362 (20 °C, գ/սմ³)
7,023 (157 °C, գ/սմ³)
5,763 (2109 °C, գ/սմ³)
Գոլորշիացման ճնշումը (մմ սնդիկի սյուն).
0,01 (912 °C)
0,1 (1042 °C)
1 (1205 °C)
10 (1414 °C)
100 (1688 °C)
Տեսակարար ջերմնունակություն՝ (0-150 °C). 0,238 Ջ/գ·K

Թերմոդինամիկական պարամետրեր 
Ստանդարտ ձևավորման էնթալպիա ΔH (298 К). 0 կՋ/մոլ (տ)
Գիբսի ստանդարտ ձևավորման էներգիա ΔG (298 К). 0 կՋ/մոլ (տ)
Ստանդարտ էնտրոպիոն ձևավորման S (298 К). 57,82 կՋ/մոլ (տ)
Ստանդարտ մոլային ջերմունակություն (298 К). 26,74 կՋ/մոլ (տ)
Հալման էնթալպիա ΔHհալ. 3,26 կՋ/մոլ
Եռման էնթալպիա ΔHեռ. 227,6 կՋ/մոլ

Կադմիումի համաձուլվածքը ունի կանաչադեղնավում գունավորում։ Հայտնի է «կանաչ ոսկի»՝ 75 % ոսկի 20 % արծաթ և 5 % ինիդիում։

Քիմիական հատկություններ 
Տաքացնելիս ինդիումը միանում է հալոգեններին, ծծմբին, ֆոսֆորին, ազոտին և այլ տարրերին։ Ստացվում է ցինկի, կապարի և անագի արտադրական թափոնների և միջանկյալ նյութերի մշակումից։
Էլեկտրաբացասականությունը՝ 1,78:
Ալկալիական լուծույթներում, նույնիսկ տաքացման պայմաններում ռեակցիայի մեջ չի մտնում։
Ռեակցիայի մեջ է մտնում քլորի և բրոմի հետ։ 
Տաքացնելիս փոխազդում է յոդի, ծծմբի (620 °C-ից բարձր), սելենի, տելուրի հետ։
Օքսիդացման աստիճան՝ +1 մինչև +3

Կիրառություն 
Իրիդիումը և նրա միացությունները (օրինակ, նիտրիդը՝ InN, ֆոսֆիդը՝ InP և այլն) կիրառվում են կիսահաղորդչային տեխնիկայում, հակակոռոզային ծածկույթների պատրաստման համար, դյուրահալ համաձուլվածքների արտադրությունում, ատամնաբուժության մեջ, ինչպես նաև միջուկային ֆիզիկայում (նրբաթիթեղների ձեով) նեյտրոնների և դրանց էներգիայի քանակությունը որոշելու համար։

Տես նաև 
 Պարբերական աղյուսակ

Ծանոթագրություններ 

Թեթև մետաղներ
Ռադիոակտիվ տարրեր
Դմիտրի Մենդելեև
Ինդիում