Հավայի

Հավայի (անգլերեն՝ ), ԱՄՆ-ի նահանգ, որը գտնվում Խաղաղ օվկիանոսում։ Ընդգրկում է Հավայան կղզիները։ Այն 1959 թվականի օգոստոսի 21-ին դարձավ ԱՄՆ 50-րդ նահանագը։

Բնակչությունը կազմում է 1 419 561 մարդ (2014 թվականի տվյալներով)։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է ամբողջ բնակչության 70 %-ը։ Պաշտոնական լեզուն անգլերենն է։ Տուրիստական գոտիներում անգլերենի հետ միասին օգտագործվում է նաև ճապոներենը։ Առօրյա կյանքում, միմյանց հետ շփվելով տարբեր էթնիկ խմբեր, խոսում են տարբեր լեզուներով, այդ թվում նաև հավայերեն։

Հավայի նահանգի վարչական կենտրոնը Հոնոլուլուն է, իսկ մյուս ամենախոշոր քաղաքներն են` Հիլո, Կաիլուա-Կոնա, Կանեհոեն։ Տնտեսապես առավել զարգացած կղզին Օհաուն է։

Նահանգի մյուս պաշտոնական անվանումը՝ Ալոհա նահանգ։

Աշխարհագրություն 

Նահանգը գտնվում է Հավայան կղզիներում և Խաղա օվկիանոսի կենտրոնական մասում։ Տարածքը կազմում է 28 311 կմ²։ Հավայան կղզիներում գտնվում է Մաունա-Լոա և Կիլաուէա հրաբուխները և հանգած հրաբուխ` Մաունա-Քեան (բարձրությունը 4205 մ)։ Հավայի նահանգը երկրի մակերևույթով ամենաարագ աճող երկիրն է  (դա հրաբխային գործունեության հետևանք է)։ Հողի բնույթի շնորհիվ, որը պահում է խոնավությունը, նահանգում չկան լճեր։ Բացառություններ են` Ուաիաու, Հալուոլու լճերը և Կա-Լոկո ջրամբարը։

Տեղագրություն 
Հավայան կղզիները համարվում են ԱՄՆ-ի ամենահարավային նահանգը և երկրորդ ամենաարևմտյան նահանգը՝ Ալյասկայից հետո։ Ինչպես Ալյասկան, այնպես էլ Հավայան կղզիները սահմանակից չեն ԱՄՆ ոչ մի նահանգի։ Այն ԱՄՆ միակ նահանգն է, որը Հյուսիսային Ամերիկայում չէ, և միակն է, որն ամբողջությամբ շրջապատված է ջրով և ամբողջությամբ արշիպելագով։

Կլիմա 
Նահանգը ունի արևադարձային կլիմա։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 18-ից 25 աստիճան։ Տարեկան տեղումները կազմում են 4000 մմ։ Նահանգը ունի արևադարձային տափաստաններ և սավանաներ։

Տնտեսություն 

Տնտեսության հիմքն են հանդիսանում` զբոսաշրջությունը և ծառայությունները։ Կղզիներում կան մի շարք հանգստավայրեր, բնական և պատմական վայրեր, այդ թվում նաև ազգային պարկեր։

Արդյունաբերության գլխավոր ճյուղերն են շաքարավազը և մրգային պահածոները։

Գյուղատնտեսություն Վերամշակվում է 1 միլիոն հեկտար։ Գլխավոր սպառողական մշակաբույսը բրինձն է։ Անասնապահությունը ունի երկրորդական նշանակություն։ Լավագույն հողերը զբաղեցնում են արտահանման տնկարկները, մշակաբույսերից` արքայախնձոր, շաքարեղեգ, սուրճի, սիզալ, բանան և գուավա։

Հավայի նահանգը հիմնական տրանսպորտային հանգույց է Հյուսիսային Խաղաղ օվկիանոսում, որի ունի  կապող ճանապարհ, ԱՄՆ-ի և Կանադայի, Արևելյան Ասիայի, Ֆիլիպինների, Ավստրալիայի, Նոր Զելանդիայի հետ։

Ժողովրդագրություն

Բնակչություն 
 Էթնիկական կազմը։
 10 % — Հավայանցիներ
 38,6 % — ասիացիներ (ֆիլիպինցիներ և ճապոնացիներ 14 %, չինացիներ 5 %)
 24,7 % — Եվրոպական ծագման ամերիկացիներ
 14,7 % — Մետիսներ
 8,9 % — լատինոամերիկացիներ (պուերտորիկացիներ և մեքսիկացիներ)
 3,1 % — աֆրոամերիկացիներ և այլն։

Շրջանում տիրել են եվրոպացիներ` գերմանացիներ, պորտուգալացիներ, բրիտանացիներ. Նախկին ԽՍՀՄ-ից գաղթածների թիվը կազմում է 5 հազար ։

Կրոն 
2000 թվականի տվյալներով Հավայի նահանգում տարբեր կրոնի հետևորդների և դավանանքի ներկայացուցիչներ բաշխվել են հետևյալ կերպ ։ 
Քրիստոնեություն՝ 351 000 (28,9 %)
Բուդդայականություն՝ 110 000 (9 %)
Հուդայականություն՝ 10 000 (0,8 %)
այլ կրոններ՝ 100 000 (10 %)
Ոչ ոք չի պատկանում որևէ կրոնի 650 000 (51,1 %)

Անհատներ 
Հավայիյի անհատ անձինք

Անվանել են ի պատիվ Հավայի 
Երկրաբանություն
 Հավայիտ- հրաբխային ապարի տեսակ
 Հավայիտ (մինարալ)- հանքային կվարցի բազմազանություն
 Հավայան հրաբխի տեսակ -Հրաբուխ
 Հավայան ժայթքման տեսակ-ժայթքող հրաբուխ
 Հրաբխային ռուբեր հավայան տեսակ-հրաբխային ռուբեր

Մշակույթ
 Հավայան կիթառ
 Հավայան պար
 
Այլ
 Հավայան արծիվ

Տես նաև 
 Հավայի (կղզի)
 Հավայան կիթառ
 Հավայան կղզիների ցանկ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Hawaii.gov – Պաշտոնական կայք
 Հավայան կղզիներ 

Հավայի
1959 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
ԱՄՆ-ի նահանգներ