Անդրե Մարի Ամպեր

Անդրե Մարի Ամպեր (, ), ֆրանսիացի ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս Ամպերը էլեկտրադինամիկայի հիմնադիրներից է, Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

Ամպերի անունով են կոչել Ամպեր (Ա), Ամպեր—գալար (Ա–գ), Ամպեր—ժամ (Ա–ժ) միավորները։

Ամպերը էլեկտրական հոսանքի միավոր է, որը նախապես սահմանվել էր որպես՝ 1 Ա էլեկտրական այնպիսի անփոփող հոսանքի ուժն է, որը անցնելով 1 Օհմ դիմադրությամբ հաղորդիչով, նրա ծայրերին առաջացնում է 1 Վ լարում։

Ավելի ուշ Միավորների միջազգային համակարգում Ամպերը սահմանվել է հետևյալ կերպ՝ 1 Ա այն էլեկտրական անփոփոխ հոսանքի ուժն է, որն անցնելով վակուումում իրարից 1 մ հեռավորության վրա գտնվող ուղիղ, զուգահեռ, անվերջ երկար և չափազանց փոքր լայնական կտրվածք ունեցող 2 հաղորդիչներից յուրաքանչյուրով՝ նրանց ամեն 1 երկարության վրա առաջ է բերում 2·10 −7 Ն փոխազդեցության ուժ։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Լիոնում, ազնվականի ընտանիքում, 1793 թվականին հայրը մահապատժի է ենթարկվել գիլյոտինով։ Երիտասարդ տարիներին նա զբաղվել է մաթեմատիկայով։ 1805 թվականից զբաղեցրել է Փարիզի պոլիտեխնիկական դպրոցի մաթեմատիկայի ամբիոնը։ 1914 թվականին ընտրվել է գիտությունների Ակադեմիայի անդամ, իսկ 1824 թվականից զբաղեցրել է Կոլեժ դե Ֆրանսի փորձարարական ֆիզիկայի պրոֆեսորի պաշտոնը։ Մահացել է 1836 թվականին Մարսելում։

 Ազգանունը փորագրված է Էյֆելյան աշտարակի Ֆրանսիայի մեծագույն գիտնականների ցանկում։
 Ադրե Մարիի որդին՝ Ժան Ժակ Ամպերը (1800-1864) եղել է նշանավոր բանասեր։
 Ամպերի անունն կրում հոսանքի ուժի միավորը։

Գիտական գործունեություն 
1820 մշակել է հոսանքից մագնիսական սլաքի շեղման ուղղությունը որոշելու կանոն, որը հայտնի է «լողորդի կանոն» անունով։

Նրա հիմնական զբաղմունքը եղել է էլեկտրական հոսանքի և մագնիսական դաշտի փոխազդեցության ուսումնասիրությունը. կապ է հաստատել էլեկտրական ու մագնիսական երևույթների միջև, հայտնագործել հաղորդիչներով հոսող էլեկտրական հոսանքների մեխանիկական փոխազդեցության օրենքը (Ամպերի օրենք) և ստեղծել մագնիսական առաջին տեսությունը։

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։ Երևան 2009, էջ 45։

Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Մագնիսականություն
Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Ֆրանսիացի քիմիկոսներ
Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ