Էրբիում

Էրբիում ()՝ քիմիական տարր է, որի նշանն է Er, պարբերական համակարգի 3-րդ խմբի քիմիական տարր։ Լանթանիդ է, կարգահամարը՝ 68, ատոմական զանգվածը՝ 167,26:

Պատմություն 
Հայտնաբերել է շվեդ գիտնական Կ. Մոսանդերը 1843 թվականին : Էրբիումի հանքանյութը հայտնաբերվել Իտտեբյու գյուղի մոտ։

Անվանում 
Քիմիական տարրերի հետևյալ շարքը՝ տերբիում, իտերբիում, իտրիում, իրենց անվանումը ստացել են Իտերբիում գյուղի պատվին, որը գտնվում է Ստոկհոլմի կղզեխմբում։

Բնության մեջ 

Էրբիումը երկրի ընդերքում՝ 3,3 գ/տ է, պարունակությունը օվկիանոսների ջրում ՝2,4·10−6:

Հանքավայրեր 
Էրբիումը մտնում է լանթանիդների կազմի մեջ, որոնք շատ հազվադեպ են հանդիպում։ Լանթանիդները հանդիպում են ԱՄՆ-ում, Ղազախստանում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Հնդկաստանում, Սկանդինավիայում։

Ստացում 
Մետաղական էրբիումը ստանում են էրբիումի քլորիդի ErCl3 (կամ ֆտորիդի՝ ErF3) հալույթի էլեկտրոլիզով, ինչպես նաև կալցիումի աղերի ջերմային վերականգնումով։

Հատկություններ 
Էրբիումը սպիտակ-արծաթավուն, փափուկ մետաղ է, միացություններում՝ եռարժեք։ Էրբիումի խտությունը՝ 9050 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 1497 °C, եռմանը՝ 2900 °C: f-տարր է, ատոմի արտաքին էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը՝ 4f12 6s2:

Քիմիապես ակտիվ տարր է՝ վերականգնիչ հատկություններով։ Էրբիումը միացություններ է ածխածնի, թթվածնի, ազոտի, ջրածնի ն այլ տարրերի հետ։ Տաք ջրից և թթուներից դուրս է մղում ջրածին, հիմքերի հետ չի փոխազդում։

Իզոտոպներ 

Բնական էրբիումը բաղկացած է 6 կայուն իզոտոպներից՝ 162Er, 164Er, 166Er, 167Er, 168Er և 170Er: Արհեստական իզոտոպներից արժեքավոր է 169Er (T1/2 = 9,4 օր)։ Էրբիումը կազմում է երկրակեղևի 3,3•10−4 %-ը (ըստ զանգվածի)։

Կիրառություն 
Էրբիումի օքսիդը հիմնականում կիրառում են ատոմային տեխնիկայում։ Ինչպես, օրինակ էրբիումի օքսիդի խառնուրդը և ուրանի օքսիդը զգալիորեն բարելավել են բարձր հզորությամբ ռեակտորների աշխատանքը։

Էրբիումի օքսիդի բյուրեղները օգտագործում են որպես բարձր էֆեկտիվ լազերային նյութեր։

Օպտիկական մանրաթելերի արտադրության ժամանակ էրբիումի օքսիդը ավելացնում են քվարցային համաձուլվածքներին։

Օգտագործվում է որպես կատալիզատոր, իսկ նրա միացությունները՝ ներկերի, դեղանյութերի և ապակու արտադրության մեջ։

Տես նաև 
 Պարբերական աղյուսակ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
Кремлёв А. М., Менделеев Д. И.,. Эрбий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
 Guide to the Elements – Revised Edition, Albert Stwertka (Oxford University Press; 1998), ISBN 0-19-508083-1.

Արտաքին հղումներ 
 Էրբիումը  Webelements-ում
 Էրբիումը քիմիական տարրերի հայտնի գրադարանում
 It's Elemental – Erbium

Լանթանոիդներ
Էրբիում