Գիլգամեշ արքա

Գիլգամեշ (, ոչ թե , Gilgameš, բնօրինակը` Bilgamesh- թարգմանաբար` «Նախահայրը երիտասարդ է» (Bil.ga «նախահայր», «տարեց» և Mes/Mesh3 «երիտասարդ տղա»)), ըստ շումերական արքայացանկի, Ուրուկ քաղաքի 5-րդ արքա։ Հաջորդել է Դումուզ արքային և թագավորել մ.թ.ա. 2652-ից մինչև 2602 թ.։ Գիլգամեշը Լուգալբանդա արքայի և Նինսուն դիցուհու որդին էր։ Նա նկարագրվում է որպես մեկ երրորդով մարդ, իսկ երկու երրորդով աստված։

Գիլգամեշը հայտնի է հատկապես Գիլգամեշիի էպոսից։ Այս էպոսը կազմված է առասպելական հերոսապատումներից, որոնցում գլխավոր դերակատարն է Գիլգամեշը։ Այս պատմությունները դարեր շարունակ փոխանցվել են բանավոր կերպով, իսկ հետագայում գրի են առնվել սեպագրերով։ Այս էպոսի վերջնական տարբերակը հավանաբար ստեղծվել է մ.թ.ա. 12-րդ դարում։

Ըստ առասպելի, Գիլգամեշը պարտության է մատնել Ագգային՝ Քիշի արքային, և դրանով վերջ տվել Շումերի վրա Քիշի տիրակալությանը։ Սակայն ըստ պատմական տվյալների, ոչ թե Ուրուկն է պարտության մատնել Քիշին, այլ այն ժամանակ հզոր Ուր քաղաքը։

Էպոսի 11-րդ վահանակը պատմում է Գիլգամեշի դեպի հյուսիս՝ աստվածների երկիր ճանապարհորդության մասին։ Այդ երկիրը լեռնային է (Մինչդեռ Շումերը և հարակից երկրները դաշտավայր են) և գտնվում է Եփրատ գետի ափին։ Ժամանակին այդ երկրում է փրկվել Ութնապիշտի անունով մարդը, ում տապանը հասել էր Նացիր կոչված լեռան մոտ։ Որոշ մեկնաբաններ համարում են, որ խոսքը Հայկական լեռնաշխարհի մասին է։

Ծանոթագրություններ 

Ուրուկի արքաներ
Շումերական գրականություն