Չարլզ Դիքենս

Չառլզ Դիքենս (, ), Վիկտորյա թագուհու դարաշրջանի անգլիացի նշանավոր գրող, վիպասան, ակնարկագիր։ Իր կենդանության օրոք  անգլիալեզու ամենահանրաճանաչ գրողն էր։ Համաշխարհային գրականության դասականներից է, 19-րդ դարի խոշորագույն արձակագիրներից մեկը։ Դիքենսի ստեղծագործությունները համարվում են ռեալիզի գագաթնակետը, բայց նրա վեպերում կան և՛ սենտիմենտալ, և՛ հեքիաթային նախասկիզբներ։ Դիքենսի ամենահայտնի ստեղծագործություններից են (հրատարակվել են առանձին-առանձին շարունակություններով)․ «Պիկվիկյան ակումբի հետմահու հուշերը», «Օլիվեր Թվիստի արկածները», «Դավիթ Կոպպերֆիլդ», «Մեծ հույսեր», «Պատմություն երկու քաղաքների մասին»։

Կենսագրություն 
Չառլզ Դիքենսը ծնվել է 1812 թվականի փետրվարի 7-ին՝  Պորտսմութի Լենդպորտ արվարձանում։ Նա  Ջոն Դիքենսի (1785—1851) և Էլիզաբեթ Դիքենսի 8 երեխաներից երկրորդն էր։  Նրա հայրը ծառայում էր Թագավորական նավատորմի ռազմածովային բազայում։ 1815 թվականի հունվարին տեղափոխվեց Լոնդոն, իսկ 1817թ. ապրիլին նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Չաթեմ։ Այստեղ Չարլզը սովորում  է բապտիստ պաստոր Ուիլիան Ժիլիայի դպրոցում և այստեղ շարունակեց ուսանել  նույնիսկ այն ժամանակ, երբ  ընտանիքը վերստին տեղափոխվեց Լոնդոն։ Մայրաքաղաքային կյանքը զգալի ծախսեր էր պահանջում, իսկ ընտանիքը բավարար միջոցներ չուներ, և հայրը 1824 թվականին պարտքային բանտ ընկավ։ Չարլզի  ավագ քույրը շարունակեց սովորել թագավորական երաժշտական ակադեմիայում մինչև 1827 թվականը։ Այդ ժամանակ Չարլզը աշխատում էր վաքս արտադրող գործարանում (Blacking Factory), որտեղ նա շաբաթական ստանում էր վեց շիլլինգ։ Քույր ու եղբայր ամեն կիրակի օրը գնում էին բանտ՝ օրը ծնողների հետ անցկացնելու։ Դիքենսի հորական տատի մահից մի քանի ամիս անց, ստացած ժառանգության շնորհիվ, Ջոն Դիքենսը ազատ արձակվեց բանտից։  Ծովակալությունում նրան թոշակ նշանակեցին, բացի այդ՝ նա դարձավ  թերթերից մեկի թղթակիցը խորհրդարանում։ Սակայն Չարլզը, մոր պնդմամբ, շարունակեց տանջալի աշխատանքը ֆաբրիկայում։ Մոր այս արարքը ազդեց հետագա կյանքում կանանց նկատմամբ նրա վերաբերմունքի վրա։ Որոշ ժամանակ անց նրան ուղարկեցին Wellington House Academy, որտեղ սովորեց մինչև 1827 թվականի մարտ ամիսը։ Երկու ամիս անց աշխատանքի ընդունվեց,,Էլլիս և Բլաքմոր,, փաստաբանական գրասենյակում, որտեղ կազմում էր արձանագրություններ և գրառում էր վկաների ցուցմունքները՝ ստանալով շաբաթական 13 շիլլինգ։ Այստեղ նա աշխատել է մինչև 1828 թվականը։ Ըստ Թ․ Գորնեի  համակարգի սղագրել սովորելով՝ սկսեց աշխատել որպես ազատ լրագրող իր հեռավոր ազգական Թոմաս Չարլտոնի հետ։ Դիքենսին 1830 թվականին հրավիրեցին «Morning Chronicle»: Նույն թվականին Չարլզ Դիքենսը հանդիպեց իր առաջին սիրուն՝ Մարիա Բիդնելին, որը  բանկի տնօրենի դուստրն էր։

Գրական գործունեություն 

Դիքենսի «Պիկվիկյան ակումբի հետմահու հուշերը» (1837 թվական) վեպը մեծ հռչակ է բերել նրան։ Վեպի հերոսները մի խոմբ ուրախ և ունևոր մարդիկ են, ովքեր սիրում են հաճելի ու զվարճալի ժամանցներ և հաճախ են հայտնվում արկածների աշխարհում ու զավեշտալի իրավիճակներում։

Դիքենսը 1838 թվականին լույս է ընծայել «Օլիվեր Թվիստի արկածները» վեպը, որն ընթերցողներին տեղափոխում է Լոնդոնի հետնախորշերում ապրող թշվառների աշխարհը։ Փոքրիկ Օլիվերի հետ ընթերցողը տխրում ու տառապում է նրա կրած տանջանքների համար։ Դիքենսն առաջինն է անդրադարձել Օլիվերի պես շահագործվող որբ երեխաների կյանքին, մանկատների անմարդկային պայմաններին։ Մանկության թեման արծարված է նաև նրա «Դոմբի և որդի» (1848 թվական) վեպում . Դոմբիի երեխաները թեև ապրում են բարեկեցիկ կյանքով, սակայն դժբախտ են ու անտեսված, որովհետև զրկված են ծնողական քնքշանքից։

Դիքենսի մյուս վեպը՝ Դավիթ Կոպպերֆիլդը (1850 թվականին), որն ինքնակենսագրական տարրեր ունի, մի կյանքի պատմություն է, որտեղ գլխավոր հերոսը մանկուց պայքարում է անարդարության և անիրավության դեմ, մաքառում իր ու բարեկամների երջանկության համար և, ի վերջո, հաղթանակում։ Մարդիկ այսօր էլ սիրով են ընթերցում դիքենսյան հերոսների պատմությունները, ովքեր անցնում են ծանր ու դժվար փորձությունների միջով՝ հանուն արդար կյանքի և արժանապատվության։

Դիքենսը գրել է նաև «Նիկոլաս Նիքլբիի կյանքն ու արկաածները» (1839 թվական), «Հնությունների կրպակ» (1841 թվական), «Սառը տունը» (1853 թվական), «Երկու քաղաքի պատմություն» (1859 թվական), «Էդվին Դրուդի գաղտնիքը» (1870 թվական) և այլ վեպեր։ Նրա մի շարք գործերի հիման վրա նկարահանվել են գեղարվեստական ֆիլմեր. «Օլիվեր Թվիսթի արկածները» վերածվել է նաև մյուզիքլի (1969 թվական, արժանացել է Օսկար մրցանակի) և մոլտիպլիկացիոն ֆիլմի։

Դիքենսի ստեղծագործություններն առաջին անգամ հայերեն են թարգմանվել 1882 թվականին։

Դիքենսի առաջին՝ բարոյադաստիարակչական ակնարկները, որոնք նա անվանել է Բոզի ակնարկներ, տպագրվել են 1836 թվականին։
Դրանց ոգին համահունչ էր Դիքենսի սոցիալական վիճակին։

Հիմնական ստեղծագործությունները 

 Բոզի ակնարկները (Sketches by Boz, 1836)
 Պիկվիկյան ակումբի հետմահու հուշերը (The Posthumous Papers of the Pickwick Club), հրատարակվում էին ամենամսյա պրակներով, ապրիլ 1836 - նոյեմբեր 1837
 Օլիվեր Թվիստի արկածները, փետրվար 1837 - ապրիլ 1839
 Նիկոլաս Նիքլբի (The Life and Adventures of Nicholas Nickleby, ապրիլ 1838 - հոկտեմբեր 1839
 Հնությունների կրպակ (The Old Curiosity Shop, շաբաթական պրակներ, ապրիլ 1840 - փետրվար 1841
 Բարնաբի Ռաջ (Barnaby Rudge։ A Tale of the Riots of 'Eighty', փետրվար - նոյեմբեր 1841
 Սուրբծննդյան վիպակներ (The Christmas books)։
 Մարտին Չեզլվիթ (The Life and Adventures of Martin Chuzzlewit, հունվար 1843 - հուլիս 1844
 Դոմբի և որդի (Dombey and Son, հոկտեմբեր 1846 - ապրիլ 1848
 Դևիդ Քոփերֆիլդ (David Copperfield, մայիս 1849 - նոյեմբեր 1850
 Ամայի տունը (Bleak House), մարտ 1852 - սեպտեմբեր 1853
 Ծանր ժամանակներ (Hard Times։ For These Times, ապրիլ - օգոստոս 1854
 Փոքրիկ Դորրիթ (Little Dorrit), դեկտեմբեր 1855 - հունիս 1857
 Պատմվածք երկու քաղաքների մասին (A Tale of Two Cities), ապրիլ - նոյեմբեր 1859
 Մեծ հույսեր (Great Expectations), դեկտեմբեր 1860 - օգոստոս 1861
 Մեր ընդհանուր ընկերը (Our Mutual Friend), մայիս 1864 - նոյեմբեր 1865
 Էդվին Դրուդի գաղտնիքը (The Mystery of Edwin Drood), ապրիլ 1870 - սեպտեմբեր 1870, անավարտ՝ նախատեսվող 12 պրակից հրատարակվել է 6-ը։

Հետաքրքիր փաստեր 

Կենդանության օրոք ամենահայտնի անգլալեզու գրողը բավականին տարօրինակ սովորություն ուներ. նա «տարված» էր դիահերձարաններով։ «Ինչ-որ անտեսանելի ուժ ինձ տանում է դիահերձարան»,- գրել է Դիքենսը։ Որ քաղաքում էլ նա լիներ, առաջինն այցելում էր դիահերձարաններ։ Այդ վայրերում գրողը կարող էր մնալ ժամերով՝ «հիանալով» դիակներով։ Այն զգացողությունը, որ նա ունենում էր այդ պահերին, անվանում էր «տհաճության ձգողականություն»։ Դիքենսի ևս մի տարօրինակություն էր տաք ջրի կում անելը յուրաքանչյուր 50 տող գրելուց հետո։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
The Life of Charles Dickens, Vol. I-III, Complete by John Forster
Charles Dickens: A critical study by G. K. Chesterton
Charles Dickens by G. K. Chesterton and Frederic George Kitton

Արտաքին հղումներ 

 Չարլզ Դիքենսը գրապահարանում
 Չարլզ Դիքենսը դասարան․ամ կայքում 
 Չարլզ Դիքենսը հայկական հանրագիտարանում
 Չարլզ Դիքենսը գուտենբերգում 
 Չարլզ Դիքենսը openlibrary.org կայքում 

Անգլիացի գրողներ
Անգլիացի բանաստեղծներ
Կաթվածից մահացածներ
Գրողներ այբբենական կարգով
Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Վիկտորյական դարաշրջան
Անգլիացի վիպասաններ
Անգլիացի լրագրողներ
Անգլիացի դրամատուրգներ
Անգլիացի մանկագիրներ
Անձինք նամականիշերի վրա
19-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ