Յանկա Կուպալա

Յանկա Կուպալա (իսկական անուն ազգանունը՝ Իվան Դոմինիկովիչ Լուցեվիչ, , ), բելառուս բանաստեղծ, դրամատուրգ, հրապարակախոս։

Համարվում է բելառուս գրականության դասականներից մեկը, Բելառուսի ազգային բանաստեղծ, Բելառուսի և Ուկրաինայի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ, Լենինյան և Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1882 թ. հուլիսի 7-ին (ըստ որոշ տվյալների հունիսի 25) Վյազինկա գյուղում, (ներկայումս Բելառուսի հանրապետության Մինսկի մարզի Մոլոդեչնենսկի շրջան), Դոմոնիկ Օնուֆրիևիչի և Բենիգնի Իվանովնայի ընտանիքում։ Մանուկ հասակում ապագա գրողը ստիխված էր լինում օգնել հորը, ով չնայած իրենց ազնվանական ծագմանը, հասարակ հողագործ գյուղացի էր և մշակում էր հարուստ սեփականատերերի հողատարածքները վճարելով նրանց հողի վարձակալության գումարներ։ Հոր մահից հետո 1902 թ. դառնում է տնային ուսուցիչ և գրագիր։

Այնուհետև սևագործ աշխատանքի է անցնում տեղի գինու գործարանում։ Չնայած ծանր աշխատանքը նրանից մեծ ժամանակ էր խլում, նա ժամանակ էր գտնում ինքնադաստիարակման և ուսուցումների համար՝ հատկապես սիրում էր ընթարցանությունը։ 1898 թ. ավարտում է Բելարուչ քաղաքի ազգային ուսումնարանը։

1908 - 1909 թթ. ապրելէ Վիլնոյում, որտեղ աշխատում էր բելռուսական առաջին «Наша Ніва» թերթի խմբագրությունում։ Այնտեղ էլ ծանոթանում է իր ապագա կնոջ՝ Վլադիսլավ Ստանկևիչի հետ։ Նույն քաղաքքում նա ծանոթանում է նաև դերասանուհի Պավլինա Մյաձելկոյի հետ։ Հիացած լինելով դերասանուհու տաղանդով, նրա անունով է կոչում իր առաջին պիեսը՝ «Պաուլինկա» կատակերգությունը։

1909 - 1913 թթ. սկսնակ բանաստեղծը սովորում է Սանկտ Պետերբուրգում, իսկ 1915 թ. ավարտում է ուսումը Մոսկվայի քաղաքային ժողովրդական ինստիտուտը։ Ուսումը սակայն կիսատ է մնում և 1916 թ. նա մեկնում է ռազմաճակատ մասնակցելու Առաջին համաշխարհային պատերազմին, ծառայության անցնելով ճանապարհաշինարարական ջոկատում, որտեղ աշխատում է մինչև Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական Հեղափոխությունը։

Նա բնակություն է հաստատում Սմելոնսկում աշխատելով շինարարության ոլորտում։ Հեղափոխությունից հետո Յանկա Կուպալան տեղափոխվում է Մինսկ, ուր և ապրում է մինչև իր կյանքի վերջ։

Մահացել է 1942 թ. հունիսի 28-ին, Մոսկվայի «Մոսկվա» հյուրանոցում։ Թաղվել է Մոսկվայի Վագանկովյան գերեզմանատանը, իսկ 1962 թ. նրա աճյունը տեղափոխվել է Բելառուս և վերահուղարկավորվել Մինսկի Զինվորական գերեզմանատանը մոր գերեզմանի կողքին (ով ի դեպ մահացել էր Մինսկի պաշարման ժամանակ չիմանալով որդու մահվան մասին)։ Նույն գերեզմանատանն է թաղված նաև բելառուս մեկ այլ հայտնի գրող՝ Յակուբ Կոլասը, նրանց հիշատակին կագնեցված է մեծ հուշարձան։

Երկեր 
 Բանաստեղծություններ 
 «Ժալեյկա» (, 1908)
 «Գուսլյար» (, 1910)
 «Թանկ կյանքին» (, 1913)
 «Ժառանգություն» (, 1922)
 «Անանունը» (, 1925)
 «Ծաղկում» (, 1930)
 «Երգ շինարարությանը» (, 1936)
 «Բելառուսի շքանշանակրը» (, 1937)
 «Սրտից» (, 1940)
 «Բելառուս պարտիզաններին» (, 1940)

 Պոեմներ 
 «Ձմռանը» (, 1907)
 «Ոչ մեկին» (, 1907)
 «Կալեկա» (, 1907)
 «Հատուցում սիրով» (, 1907)
 «Պիլիպովկայում» (, 1908)
 «Ինչու՞ համար» (, 1908)
 «Հավերժական երգ» (, 1908)
 «Կուրգան» (, 1910)
 «Երազ կուրգանի վրաе» (, 1910)
 «Սուրբ Ծնունդի ժամանակ» (, 1911)
 «Ձյադի վրա» (, 1911)
 «Բոնդարովնա» (, 1913)
 «Առյուծի գերեզմանը» (, 1913)
 «Ես և նա» (, 1913)
 «Հանգստի ժամանակ» (, 1913)
 «Անանունը» (, 1924)
 «Օրեսսա գետի վրայով» (, 1933)
 «Տարասովի բաժինը» (, 1939)

 Պիեսներ 
 «Պավլինկա» (, 1912)
 «Պրիմակներ» (, 1913)
 «Ցրած բույն» (, 1913)
 «Տեղացիները» (, 1922)

Տես նաև 
 Յանկա Կուպալայի անվան գրականության պետական թանգարան
 Յանկա Կուպալայի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն
 Յանկա Կուպալայի անվան զբոսայգի (Մինսկ)
 Յանկա Կուպալայի հուշարձան (Մինսկ)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 տվյալների բազա 
 http://old.knihi.com/kupala/sanety-eng.html 
 Յանկա Կուպալայի ստեղծագործությունները (բելառ.)
 Յանկա Կուպալայի մասին էլեկ. գրադարանում (բելառ.)

Բելառուս գրողներ
Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Բելառուս բանաստեղծներ
Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
20-րդ դարի բանաստեղծներ
Խորհրդային բանաստեղծներ
Խորհրդային թարգմանիչներ
ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Բելառուս դրամատուրգներ
Խորհրդային հրապարակախոսներ
Բելառուս լրագրողներ
ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Անձինք նամականիշերի վրա
20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով