Խոսրովիկ Թարգմանիչ

Խոսրովիկ թարգմանիչ (աղբյուրներում հիշատակվում է նաև որպես Խոսրովիկ Հռետոր, ծննդյան և մահվան թթ. անհայտ են), VIII դարի առաջին կեսի հայ նշանավոր մատենագիր և աստվածաբան։ Մասնակցել է 719 թ. Հովհաննես Գ Օձնեցի կաթողիկոսի կողմից հրավիրած Մանազկերտի եկեղեցական ժողովին, որի նպատակն էր հարթել հայ և ասորական եկեղեցիների միջև ծագած տարաձայնությունները՝ Փրկչի մարմնի անապականության վարդապետության հարցում։ Հովհան Օձնեցի կաթողիկոսի գլխավորությամբ, հայ 7 վարդապետների և 23 եպիսկոպոսների հետ, մասնակցել է Մանազկերտի (Ապահունյաց գավառ) 726 թվականի եկեղեցական ժողովին։

Խոսրովիկ Թարգմանիչից պահպանվել է դավանաբանական բնույթի 7 երկ (գլխավորապես՝ ուղերձներ (թղթեր)), որոնցում քննադատվում ու մերժվում են քաղկեդոնականությունը և ասորական քրիստոնեական միաբնակ եկեղեցու երկու ծայրահեղ հերձվածները (սևերյան և հուլիանական)։ Հանդես է եկել որպես հայ եկեղեցու դավանաբանության ու ծեսերի ջատագով։ Նրա թղթերից 5-ը, որոնք մեկ ամբողջություն են կազմում և առնչվում են վերոհիշյալ ժողովին, գրվել են 726 - 727 թվականներին։ Դրանք նվիրված դավանաբանական և ծիսական խնդիրներին։ Դավանաբանական վեճ մղելով Հայ եկեղեցու գաղափարական հակառակորդների դեմ՝ հեղինակը քննադատել և մերժել է քաղկեդոնականությունը և ասորական եկեղեցու մեջ տարածում գտած սևերյան և հուլիանոսական հերձվածները, հանդես եկել որպես Հայ եկեղեցու դավանաբանական առանձնահատկությունների ու ծեսերի ջատագով։

Առաջին թուղթը գրված է քաղկեդոնականության դեմ, դրանում մերժվում է քաղկեդոնական դավանության էությունը և հաստատվում է Հայ եկեղեցու քրիստոսաբանությունը։ Երկրորդ և երրորդ թղթերը, որոնք իրենց բովանդակությամբ նման են Հովհաննես Գ Օձնեցու «Ընդդեմ երևութականաց» ճառին, Հուլիանոս Հալիկառնասցու հետևորդների վարդապետության աստվածաբանական հերքումն են։ Պաշտպանել և հիմնավորել է քրիստոսաբանական այն մեկնակետը, համաձայն որի որ Աստծո մարդեղացումը կատարվել է ոչ թե Բանի և մարմնի սոսկական նույնացմամբ («ըստ բնության մի բնություն», որ է՝ Բանի և մարմնի համագոյություն), այլ՝ «ըստ անճառ միավորության»։ Ի հակակշիռ հուլիանական 'այն տեսակետի, որ Քրիստոսի մարմինն «ըստ բնության անչարչարելի և անմահ» է և անհաղորդ է մարդկային կրքերին, նա պաշտպանել է Հայ եկեղեցու վարդապետության այն սկզբունքը, համաձայն որի, Տերունական մարմինը բնությամբ չարչարելի է, մահկանացու և լիովին հաղորդակից մեղքից զերծ մարդկային կրքերին, իսկ միավորված Բանով՝ Աստվածությամբ, անմեղ, անչարչարելի և անմահ է։

Չորրորդ թուղթն ուղղված է Անտիոքի Աթանաս պատրիարքին (724–740), դրանով Խոսրովիկը իրազեկ է պահում պատրիարքի ուղարկած եպիսկոպոսներից մեկի՝ Թեոդորոսի գաղափարներում Սևերոս Անտիոքացու վարդապետության տարրերի առկայության մասին։

Հինգերորդ թղթում Խոսրովիկը անդրադարձել է Սևերոս Անտիոքացու և Հուլիանոս Հալիկառնասցու հերձվածների առաջացմանը, բնորոշել դրանց տեսական առանձնահատկությունները։

Գրականություն 
 Տաշեան Յ., Խոսրովիկ և Գիրք հերձուածոց, տե՛ս նրա «Մատենագրական մանր ուսումնասիրությունք», մաս 1, Վիեննա, 1895։
 Յովսէփեան Գ., Խոսրովիկ Թարգմանիչ, Վաղարշապատ, 1899։
 Ակինյան Ն., Խոսրովիկ Թարգմանիչ և իր երկասիրություն ները, «ՀԱ», 1904, 1905

Ծանոթագրություններ 

Հայ մատենագիրներ
Հայ Առաքելական Եկեղեցի
Հայ աստվածաբաններ
Հայ հոգևոր գործիչներ