Խեդենեկյաններ

Խեդենեկյաններ, Խեդենիկյաններ, հայ իշխանական տոհմ Հայաստանի Վասպուրական նահանգում, 11-ից - 12-րդ դարերում։ Փաստորեն Արծրունյաց հայտնի նախարարական տան մի տարաճյուղն են և Խեդենեկյաններ են անվանվել միայն պատմագիտության մեջ։ 1021 թվականի արտագաղթից հետո Վասպուրականի «մեծ իշխան և վերակացու» է հիշվում Խեդենեկ Ա (Խեդենիկ), որին հաջորդում է որդին՝ Թոռնիկը։ Թոռնիկ Ա-ին հաջորդում է որդին՝ Աբդլմսեհ Ա-ն, որին էլ հաջորդում է նրա որդին՝ Թոռնիկ Բ-ն։ Թոռնիկ Բ-ի իշխանությունը ժառանգում է որդին՝ Թադևոսը (մոտ 1050-1060-ական թթ.), իսկ Թադևոսին՝ նրա որդի Թոռնիկ Գ, որի որդու՝ Աբդլմսեհի օրոք (XI դարի վերջ և XII դարասկիզբ) Վասպուրականը հարկատու էր սելջուկներին։ Աբդլմսեհն ստացել էր պրոտոկուրոպաղատի (առաջին կուրոպաղատ) բյուզանդական աստիճան և «թագավոր» տիտղոս։ Նա իր իշխանությունը մյուս գավառների վրա տարածելու նպատակով ամուսնացավ Կոգովիտ և Ծաղկոտն գավառների իշխան Ալուզի թոռ Մարիամի հետ։ 1113 թվականին Աբդլմսեհն իր որդուն՝ Դավիթ եպիսկոպոսին Աղթամարում օծել տվեց կաթողիկոս, որով հիմք դրվեց Աղթամարի կաթողիկոսությանը։ Աբդլմսեհին հաջորդեց մյուս որդին՝ Ալուզ-Ստեփանոսը (1121-մոտ 1125), որը վերաշինել տվեց թշնամիների ավերած բնակավայրերն ու բերդերը։ Ալուզ-Ստեփանոսի որդին՝ Խեդենեկ Բ, չնայած հարևան ամիրայությունների հաճախակի հարձակումներին, կարողացավ առժամանակ խաղաղ հարաբերություններ հաստատել նրանց հետ։ Խեդենեկ Բ-ից հետո Խեդենեկյանների իշխանությունը թուլացավ, կորցրեց իր տարածքի մեծ մասը։ Խեդենեկյանների վերջին շառավիղն էր (Արքայուն վերադիրով) Խեդենեկ Գ (XII դարի երկրորդ կես), որի իշխանությունը ամփոփված էր Աղթամարում։ Խեդենեկ Գ-ն արու զավակ չունենալով, Աղթամար կղզին կտակեց իր դուստր Մարիամի ամուսին Սեֆեդին Արքայունին, որից սերեց Սեֆեդինյանների գերդաստանը։

Խեդենեկյանների տոհմածառը

Ծանոթագրություններ 

Արծրունիներ
Խեդենեկյաններ