Արաքսի Սարյան

Արաքսի Արծրունու Սարյան (Հարությունյան) (օգոստոսի 17, 1937, Լենինական - սեպտեմբերի 26, 2013, Երևան), հայ երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու, պրոֆեսոր։ Հայաստանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն 
Արաքսի Սարյանը ծնվել է Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), դերասան, Լենինականի դրամատիկական թատրոնի տնօրեն Արծրունի Հարությունյանի ընտանիքում։ Սովորել է Լենինականի Ա. Պուշկինի անվան միջնակարգ դպրոցում (ավարտել՝ մեդալով) և Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարանում (գերազանց դիպլոմով)։ 1955 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտ։ Գերազանց թվանշաններով երկրորդ կուրս փոխադրվելուց հետո թողել է ինստիտուտը և 1956 թվականին ընդունվել Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պատմա-տեսական բաժին։
1961 թ. կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո դարձել է ՀԽՍՀ ԳԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի ասպիրանտ, Ռոբերտ Աթայանի ղեկավարությամբ։ 1965 թվականին ավարտելով ասպիրանտական կրթությունը՝ որպես կրտսեր գիտաշխատող աշխատանքի է անցել նույն ինստիտուտում (1965-1968 թթ.)։ 1969 թվականին պաշտպանել է «Հայ քաղաքային ժողովրդական երգարվեստը» (19-20-րդ դարեր) թեմայով ատենախոսությունը և ստացել արվեստագիտության թեկնածուի գիտական կոչում։ Կոնսերվատորիայում ուսանելու տարիներին միաժամանակ աշխատել է Երևանի Տիգրան Չուխաջյանի և Պյոտր Չայկովսկու անվան միջնակարգ երաժշտական դպրոցներում որպես տեսական առարկաների ուսուցչուհի, ինչպես նաև պետական ռադիոկոմիտեում որպես երաժշտական խմբագիր։
1968 թվականից մինչև կյանքի վերջ դասավանդել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։ Վարել է երաժշտության պատմությանը վերաբերող տարբեր դասընթացներ։ 1995 թվականից եղել է երաժշտության պատմության ամբիոնի վարիչ։ 1966 թվականից դարձել է Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ։ Մինչ կյանքից հեռանալը եղել է միության երաժշտագիտական սեկցիայի նախագահ։ 2004 թվականից եղել է ՀՀ պետական մրցանակների երաժշտության ոլորտի նախագահ։

Գործունեություն 
 գիտական՝ աշխատություններ, մենագրություններ, գրքերի հեղինակ, խմբագիր և թարգմանիչ
 զեկուցումներ գիտաժողովներում
 համերգների ներածական խոսք, մեկնաբանություն
 ռադիո-հեռուստահաղորդումներ
 հոդվածներ, գրախոսություններ՝ միութենական և հանրապետական մամուլում, ամսագրերում, թերթերում

Մենագրություններ 
 Հայ քաղաքային ժողովրդական երգարվեստը (XIX-XX դդ.), Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատ., 1973,
Մեդեա Աբրահամյան (համահեղինակությամբ՝ Ա. Բարսամյանի), Երևան, «Արճեշ» հրատ., 2000, 79 էջ,
Սիրվարդ Գարամանուկ։ Երաժշտությամբ իմաստավորված կյանք, Երևան, ԳԱԹ հրատ., 2007, 251 էջ,
Թաթուլ Ալթունյանը և հայ երգն ու պարը, Երևան, «Կոմիտաս» հրատ., 2008, 133 էջ,
Լևոն Մամիկոնյան։ Երաժշտությունը`կյանքի ուղեկից, Երևան, «Կոմիտաս» հրատ., 2009, 87 էջ,
Սամսոն Գասպարյան։ Երաժշտագետն ու գործիչը, Երևան, «Կոմիտաս» հրատ., 2010, 295 էջ։

Ժողովածուներ 
 «Մեր հին երգերը», հոգևոր, գեղջկական, աշուղական, քաղաքական երգերի ընտրանի՝ քրիստոնեությունը Հայաստանում պետական կրոն հռչակելու 1700-ամյակին նվիրված համերգաշարից։ Առաջաբան՝ Ա. Սարյանի, «Արճեշ», Երևան, 2001, 107 էջ
 «Հայ քաղաքային ժողովրդական երգերի հատընտիր»։ Կազմող՝ Ա. Սարյան, «Կոմիտաս», Երևան, 2010, 192 էջ
 «Ղազարոս Սարյանը և նրա ժամանակը»։ Կազմող և խմբագիր՝ Ա. Սարյան, «Կոմիտաս», Երևան, 2013, 351 էջ
«Հոդվածներ, զեկուցումներ, հաղորդումներ»։ Ամրոց գրուպ, 2015, 239 էջ

Ընտանիք 
 Հայրը՝ Արծրունի Հարությունյան՝ (1908-1994) դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, Լենինականի թատրոնի հիմնադիրներից մեկը և երկարամյա տնօրենը
 Մայրը՝ Սոֆյա Հակոբյան՝ (1911-2003), մանկավարժ։
 Հորեղբայրը՝Վարազդատ Հարությունյան, (1909-2008), ճարտարապետ։
 Ամուսինը՝ Ղազարոս Սարյան (1920-1998), կոմպոզիտոր։
 Դուստրերը՝
 Լուսիկ Սարյան (1969-1991), դաշնակահարուհի
 Սոֆյա Սարյան (ծնվ. 1971), Մ. Սարյանի տուն-թանգարանի գլխավոր ֆոնդապահ
 Թոռ - Դավիթ Ներսեսյան (ծնվ. 1996)
 Թոռնուհի - Լուսիկ Ներսեսյան (ծնվ. 1999)
 Թոռ - Էմիլ Ներսեսյան (ծնվ. 2009)

Գրականություն 
 "Հայուհիներ"։ Հանրագիտարան երկու հատորով, "Ամարաս", Երևան, 2011, էջ 363
 В. Залян, "Мой педaгог - Аракси Сарьян", Երաժշտական Հայաստան ամսագիր, թիվ 3, 2005, էջ 20-22

Տես նաև 
 Ղազարոս Սարյան

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 հարցազրույց 
 "Օր վեցերորդ"
 Ղ. Սարյանի 90-ամյակին նվիրված միջոցառում
 Մ.Սարյանի տուն-թագարանի կայք

ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Հայ արվեստաբաններ
Հայ երաժշտագետներ
Արվեստագիտության թեկնածուներ
Խորհրդային գիտնականներ
Խորհրդային արվեստաբաններ