Պոլ Էլյուար

Պոլ Էլյուար (), ֆրանսիացի բանաստեղծ։

Կենսագրություն 
1912 թվականին պատանի Էլյուարը հիվանդանում է տուբերկուլյոզով, ընդհատում է Փարիզում իր ուսումն ու մեկնում Շվեյցարիա՝ բուժման։ Այստեղ հանդիպում է Ելենային՝ Գալային։ Գալան դառնում է Պոլի մուսան, և նա սկսում է բանաստեղծություններ գրել։ 1917 թվականին Պոլն ու Գալան ամուսնանում են, մեկ տարի անց ծնվում է նրանց դուստր Սեսիլը։ Պոլը մասնակցում է Առաջին աշխարհամարտին որպես հոսպիտալի սանիտար, ռազմաճակատում գրում է բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն։ 1918 թվականին ծանոթանում է Ժան Պոլանի, ապա՝ Բրետոնի, Արագոնի, Մաքս Էռնստի հետ։ Նրանց հետ մեկտեղ Էլյուարը դառնում է դադաիզմի, ապա՝ սյուրռեալիզմի հիմնադիր։ 1923 թվականին հրաժեշտ է տալիս դադաիզմին։ 1926 թվականին այլ սյուրռեալիստների հետ անդամագրվում է կոմունիստական կուսակցությանը, 1933 թվականին՝ հեռացվում հակախորհրդային քարոզչության համար։ 1929 թվականին Էլյուարը հանդիպում է Սալվադոր Դալիին և ծանոթացնում նրան իր կնոջը։ Գալան որոշում է թողնել Էլյուարին և գնալ Դալիի մոտ. վերջինս այս առիթով նկարում է «Պոլ Էլյուարի դիմանկարը»։ Իսպանիայում քաղաքացիական պատերազմի օրերին Էլյուարը հանդես է գալիս ընդդեմ ֆրանկիստական շարժման։ Այդ տարիներին մտերմանում է Պաբլո Պիկասոյի հետ։ Երկրորդ համաշխարհայինի տարիներին Պոլը հաստատվում է Փարիզում և իր բանաստեղծություններով խրախուսում Դիմադրության շարժումը։ Էլյուարի «Ազատություն» բանաստեղծության թերթոնները անգլիական ինքնաթիռները գցում էին Ֆրանսիայի վրա։ Դալին մեկնաբանում է այդ մասին այսպես.

1929 թ. Էլյուարը հանդիպեց Մարիա Բենցին՝ իր նոր մուսային, իսկ հետագայում նաև կնոջը։ 1930 թ. Գալան վերջնականապես գնաց Էլյուարից Դալիի մոտ, ապահարզան ուղարկեց 1932 թ., և Էլյուարն ամուսնացավ Մարիայի հետ։

Ստեղծագործական կյանք  
Էլյուարը բանաստեղծություններ է գրել Վիոլետա Նոզերի մասին, երբ նա մեղադրվում էր հանցանք գործելու համար։ 
Իսպանիայում Պոլը մտերմացել է Պաբլո Պիկասոյի հետ, հենց նկարչի «Գերնիկա» կտավը ոգեշնչեց Էլյուարին, և նա գրեց «Գերնիկայի հաղթանակը»
Երկրորդ համաշխարահային պատերազմի սկզբին, Պոլը հաստատվեց Փարիզում։ Թռուցիկները, որոնց վրա գրված էր Պոլի ճանաչված ստեղծագործությունը՝ «Ազատություն»-ը, թռչում էին անգլական ինքնաթիռներից ամբողջ Փարիզով մեկ։ Պատերազմից հետոՙ Պոլը ստացավ ևս մեկ հարված՝ իր սիրելի կնոջ՝ Մարիայի մահը։
1950 թ. Պոլը ծանոթացավ Դոմինիկա Լեմորի հետ, և նրանք ամուսնացան 1951 թ.: Պոլը գրեց բանաստեղծությունների «Փյունիկ» ժողովածուն՝ նվիրված իրենց հարաբերություններին և նորից լցված կյանքի ուրախություններով։ 1952 թ. փետրվարին պոետը ներկայացրեց ֆրանսիական կուլտուրան Վիկտոր Հյուգոյի ծննդյան տարեդարձի ժամանակ՝ Մոսկավայում։

1952 թ. նոյեմբերին Պոլ Էլյուարը մահացավ։ Թաղված է Փարիզի Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը։

Ճանաչում  
Դափնեկիր է Խաղաղության միջազգային մրցանակի (1952)

Էլյուարի ստեղծագործությունների հիման վրա երաժշտություն են գրել Ֆ. Պուլենկը, Ա. Սոգեն, Լ. Նոնոն, Կ. Սաարիախոն, Ա. Վալկոնսկին, Վիտաուտաս Բարկաուսկասը և այլ երգահաններ։

Ստեղծագործություններ 
 Premiers poèmes/ Առաջին Բանաստեղծություններ (1913)
 Le Devoir/ Долг (1916, առաջին գիրքը, որը հայտնվել է կեղծանվամբ Paul Eluard )
 Le Devoir et l’Inquiétude/ պարտքի և անհանգստության (1917)
 Les animaux et leurs hommes, les hommes et leurs animaux/Կենդանիները և նրանց ժողովուրդը, մարդիկ և նրանց կենդանիները (1920)
 Mourir de ne pas mourir/ Մեռնելու համար, քանի որ չեք մահանում (1924)
 Capitale de la Douleur/ Ցավի մայրաքաղաք (1926) հայերեն թարգմանել է Կարեն Խուրշուդյանը
 Les Dessous d’une vie ou la Pyramide humaine/ Կյանքի անհեթեթություներից մեկը կամ Մարդկային բուրգը (1926)
 L’Amour la Poésie/ Սեր պոեզիա (1929) հայերեն թարգմանել է Կարեն Խուրշուդյանը
 Ralentir travaux/ Թողնել աշխատանքը (1930, թելադրանքով Բրետոնոմի և Պ. Շարոմի հետ)
 La Vie immédiate/ Ինքը կյանքը (1932)
 La rosé publique/ Վարդ բոլորի համար (1934)
 Yeux fertiles/Խոսուն աչքերը  (1936)
 Poésie et vérité 1942/ Պոեզիա և 1942 թ. ճշմարտությունը (1942)
 Les sept poèmes d’amour en guerre/ Զինված ուժերի մասին յոթ բանաստեղծություններ (1943)
 Poésie ininterrompue/Շարունակական պոեզիա (1946)
 Le dur désir de durer/ Կենաց ծարավը ապրել (1946, պատկերազատումով Մ. Շագալա ) Մարկ Շագալ 
 Notre vie/ Մեր կյանքը (1947)
 Ode à Staline/ Ձոն Ստալինի (1950)
 Tout dire/ Բոլորը կասեն (1951)
 Le Phénix/ Փյունիկ (1951)

Գրականություն  
 Jean R. Paul Éluard par lui-même …Փարիզ 1968.
 Guyard M.R. Le vocabulaire Քաղաքական դե Պոլ Էլյուար Կլինսկիխ 1974.
 Paul Éluard et ses amis peintres, 1895—1952/ Annick Lionel-Marie, Փարիզ 1982
 Decaunes L. Paul Éluard: l’amour, la révolte, le rêve. Փարիզ Balland, 1982
 Vanoyeke V. Paul Éluard: le poète de la liberté: biographie. Փարիզ, հրատարակություններ Ջուլլիարդ։ 1995
 Պոլ Էլյուարդ Աստվածանշանային մատենաշար։ Պավելսկայա 1963
 Վելիկովսկի Ս. Ի Բոլոր մարդկանց հորիզոնում. Պոլ Էլյուարի Ճանապարհը. Մ. Գեղանկարչություն, 1968
 Վելիկովսկի Ս. Ի. Ճառագայթների խաչմերուկում. Մի խումբ դիմանկար. Պոլ Էլյուարի հետ։ Մոսկավա. խորհրդային գրող 
 Վելիկովսկի Ս. Ի-ի բոլոր հորիզոններ. Սպառազինություն և գրականություն. Ֆրանսերեն մշակույթի մասին գրքեր։ Մ. Սփբ Համալսարանի գիրք 1999 թ., էջ 421-511
 Մանույ Մ. Դադա Փարիզում։ Մոսկվա Ladomir, 1999 թ.

Արտաքին հղումներ 
 
 Կենսագրություն 
 Սիրայի եռանկյունի Պոլ Էլյուարդ  — Գալա — Դալի

Հայերեն գրականության մեջ 
 Պոլ Էլյուար. Ազատություն
 Աշխարհ-մենություն (L’univers-solitude), Գրողուցավ, 21/04/2020։ Թարգմանությունը ֆրանսերենից՝ Թոնդրակի։
 Շաբաթ։ Փյունիկ։  Թարգմանությունը ֆրանսերենից՝ Թոնդրակի։
 2023 Ցավի Մայրաքաղաք (1926) որին հետևում է Սեր Պոեզիա (1929)  ժողովածունները հայերեն թարգմանել է Կարեն Խուրշուդյանը - «Արմավ» հրատարակչություն, Երևան 2023 - 235 էջ։

Ծանոթագրություններ 

Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
20-րդ դարի բանաստեղծներ
Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կոմունիստ գրողներ
Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Ֆրանսիացի գրողներ
Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ