Ամման

Ամման (), Հորդանանի մայրաքաղաքը և երկրի ամենախոշոր քաղաքը։ Նախկինում անվանվել է Ռաբբաթ-Ամմոն, հելլենիստա-հռոմեական դարաշրջանում՝ Ֆիլադելֆիա։ VII-IX դարերում մտնում էր արաբական խալիֆայության կազմի մեջ։ 1516 թվականից և մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը գտնվել է Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ։

Բնակչությունը՝ ։

Պատմություն 
Մ.թ.ա. XIII դարում Ամման քաղաքը (այն ժամանակ Ռաբբաթ-Ամմոն) Ամմոնյան թագավորության մայրաքաղաքն էր։ Այդ տարածքն ավելի ուշ գրավել են ասորիները, հետո՝ պարսիկները։ Եգիպտոսի հույն կառավարիչ Պտղոմեոս II Ֆիլադելֆը այն անվանափոխել է Ֆիլադելֆիայի։ Այն դառնում է նաբաթական թագավորության մաս մինչև 106 թվականը, ինչից հետո Ֆիլադելֆիան հայտնվում է հռոմեական վերահսկողության տակ և միանում է Դեկապոլիսին։

Մ.թ.ա. 326 թվականին քրիստոնեությունը դառնում է կայսրության հիմնական կրոնը, իսկ Ֆիլադելֆիան՝ բյուզանդական դարաշրջանի քրիստոնեության կենտրոն։ Այդ ժամանակաշրջանի եկեղեցիներից մեկը գտնվում է քաղաքի ամրոցում։
 
Ֆիլադելֆիան անվանափոխվել է Ամմանի Հասանիդների ժամանակաշրջանի ընթացքում։ Քաղաքն ավերվել է մի շարք երկրաշարժերի և տարերային աղետների հետևանքով և մինչև 1887 թվականը մնում էր ավերակների տեսքով։ Քաղաքի վերակառուցումը սկսվեց, երբ Օտոմանյան սուլթանը որոշում է կայացնում Ամմանով երկաթուղի անցկացնել՝ միացնելով Դամասկոսը և Մեդինան՝ դրանով իսկ հեշտացնելով և՛ ամենամյա հաջի ուխտագնացությունը, և՛ առևտուրը։

Տնտեսություն 
Քաղաքը համարվում է կարևոր արդյունաբերական կենտրոն։ Ամմանում կենտրոնացած են սննդի, ցեմենտի, նավթամշակման, տեքստիլ և ծխախոտի արդյունաբերությամբ զբաղվով ձեռնարկություններ։ Գործում է միջազգային օդանավակայան։

Ամմանում է գտնվում «Արաբ բանկ» բանկի գլխավոր գրասենյակը։

Սպորտ 
2009 թվականին Ամմանում անց է կացվել կրոսի աշխարհի առաջնությունը։

Աշխարհագրություն և կլիմա 
Քաղաքը գտնվում է Մեռյալ ծովից 35 կմ դեպի հյուսիս-արևելք, Միջերկրական ծովից 110 կմ դեպի արևելք և Երուսաղեմից 65 կմ դեպի արևելք։

Քաղաքը տեղակայված է յոթ բլուրների վրա, որոնք աստղի ձևով պատկերված են Հորդանանի դրոշի վրա։

Ամմանի կլիման մոտ է միջերկրածովյանին, սակայն տարբերվում է իր ցամաքայնությամբ։ Մեծ ազդեցություն ունի ծովի մակարդակից մեծ բարձրությունը (773 մ)։ Բոլոր տեղումները թափվում են բացառապես ձմռան սեզոնին, ձմռանը հաճախ ձյուն է տեղում և հաճախ լինում են ցրտահարություններ։ Քաղաքում շատ հաճախ ուժեղ մառախուղներ են լինում։

Տեսարժան վայրեր 
Թանգարաններ
 Հորդանանի հնագիտական թանգարան
 Ազգային ավանդույթների Հորդանանի թանգարան
 Ժողովրդական բանահյուսության Հորդանանի թանգարան
 Հորդանանի Համալսարանի հնագիտական թանգարան
 Հորդանանի Համալսարանի մարդաբանական թանգարան
 Դրամագիտության թանգարան / Հորդանանի կենտրոնական բանկ
 Ավտոմոբիլային թագավորական թանգարան
Ավերակներ
 Ջեբել կալյաա («Ջեբել» բառը արաբերենից թարգմանաբար նշանակում է «լեռ»)
 Ամֆիթատրոն, նախատեսված 6000 հանդիսատեսի համար։

Բնակչություն

Քույր-քաղաքներ 

  Ալժիր, Ալժիր (1998)
  Անկարա, Թուրքիա (1992)
  Աստանա, Ղազախստան
  Բաղդադ, Իրաք (1989)
  Բաքու, Ադրբեջան (1989)
  Բեյրութ, Լիբանան (2000)
  Բիշքեկ, Ղրղզստան (2006)
  Բուխարեստ, Ռումինիա (1999)
  Ջիդդա, Սաուդյան Արաբիա (1988)
  Դոհա, Կատար (1995)
  Ժնև, Շվեյցարիա (2005)
  Իսլամաբադ, Պակիստան (1989)
  Կահիրե, Եգիպտոս (1988)
  Կալաբրիա, Իտալիա (2005)
  Մայամի, ԱՄՆ (1995)
  Մասկատ, Օման (1986)
  Միլան, Իտալիա (2005)
  Մոսկվա, Ռուսաստան (2005)
  Նալչիկ, Ռուսաստան (1994)
  Նուակշոտ, Մավրիտանիա (1999)
  Պեկին, Չինաստան (1990)
  Պրետորիա, ՀԱՀ (2002)
  Ռաբատ, Մարոկկո (1988)
  Սան Պաուլո, Բրազիլիա (1997)
  Սանաա, Եմեն (1989)
  Սարաևո, Բոսնիա և Հերցեգովինա (2005)
  Սոֆիա, Բուլղարիա (2000)
  Ստամբուլ, Թուրքիա (1997)
  Տեգուսիգալպա, Հոնդուրաս (2002)
  Թունիս, Թունիս (1999)
  Խարթում, Սուդան (1993)
  Կենտրոնական նահանգապետություն, Բահրեյն (2006)
  Չիկագո, ԱՄՆ (2004)
  Երևան, Հայաստան

Տես նաև 
 Հորդանան
 Օսմանյան կայսրություն

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Amman in Encyclopædia Britannica Online 

Ասիայի քաղաքներ
Հորդանանի քաղաքներ