Մարալիկ

Մարալիկ, քաղաք Հայաստանի Շիրակի մարզում։ Հանդիսանում է Անի համայնքի կենտրոնը։

Այստեղով անցնում են Գյումրի-Թալին-Երևան մայրուղին և Մարալիկ-Արթիկ-Գյումրի երկաթգիծը։

Աշխարհագրություն 
Մարալիկը մարզկենտրոն Գյումրի քաղաքից հեռու է 27 կմ դեպի հարավ։ Զբաղեցնում է 4․06 կմ2 մակերես։

Պատմություն 
Պարսկական և թուրքական տերությունների տիրապետությունից Արևելյան Հայաստանի վերջնական դուրս գալուց (1826-28 թթ) հետո Մարալիկում (այն ժամանակ՝ Մոլլա-Գյուկչա), ըստ ծխական հաշվառման, բնակություն հաստատեցին Արևմտյան Հայաստանի Մուշ, Տարոն, Խնուս, Վերին Բասեն, Ալաշկերտ, Էրզրում բնակավայրերից տեղափոխված 59 ընտանիք՝ 371 մարդ։

1927 թ. հոկտեմբերի 28-ին ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի որոշմամբ Մոլլա-Գյոկչան վերանվանվեց Կապուտան։ 1929 թ. Կապուտանն ընդգրկվել է Լենինականի գավառի կազմում։ 1935 թ. հուլիսի 26-ին ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի որոշմամբ Կապուտանը վերանվանվեց Մարալիկ։

1962 թ. Մարալիկն ստանում է քաղաքատիպ ավանի կարգավիճակ։ 1991 թ. սեպտեմբերի 21-ից Մարալիկը անկախ Հայաստանի Անիի շրջանային կենտրոնն էր։ 1996 թ. ընդգրկվել է Շիրակի մարզի կազմում։

Բնակչություն 
Նախնիները 1828-1829 թթ.-ին գաղթել են Կարսից, Խնուսից, Ալաշկերտից և Մուշից։

Մարալիկի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

Տնտեսություն 
Քաղաքի վարչատարածքում կա 1800 հա վարելահող, որից 240 հա ոռոգելի։

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ, զարգանում է նաև արդյունաբերությունը։

Մարալիկի ամենախոշոր արդյունաբերական ձեռնարկությունը բամբակամանվածքային ֆաբրիկան է (ունեցել է մոտ 2000 աշխատող), որն այժմ մասամբ է գործում։ Ամենահինը Լուսատեխնիկական էլէկտրասարքավորումների գործարանն է (1962 թ.), որն ունեցել է 600 աշխատող, այժմ չի գործում։ Ներկայումս չեն գործում նաև շինանյութերի և շինիրերի կոմբինատը, երեք շինարարական կազմակերպությունները, պանրագործարանը, ավտոտրանսպորտային ձեռնարկությունը, երկաթուղային կայարանը, կինոթատրոնը, կենցաղային սպասարկման կոմբինատը։

Պատմամշակութային կառույցներ 

Մարալիկում պահպանվել են 1903 թվականիի Սուրբ Աստվածածին (Կարմիր վանք) եկեղեցին՝ վերակառուցված (1898-1903) 5-րդ դարի հինավուրց եկեղեցու հիմքի վրա, 19-րդ դարի Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցու ավերակները, և 19-րդ դարում վերակառուցված Սուրբ Ստեփանոսի վանքը։ Մարալիկի հյուսիս-արևելքում պապհպանվել են նաև Ք.ա. 2-րդ հազարամյակի կիկլոպյան ամրոց, դամբարանադաշտ և բնակատեղի։ «Ղուշի»-ի կոչված մատուռը որը պատկանում է ուշ միջնադարյան շրջանին, գտնվում է Մարալիկից 4.5 կմ հյուսիս-արևելք։

Քաղաքի վարչատարածքում կարելի է գտնել բազմաթիվ վաղ և ուշ միջնադարյան շրջանի խաչքարեր։

Հասարակական կառույցներ 
Գործում են կապի և փոստային ծառայություններ, երկու դպրոց, ուսումնարան, մշակույթի տուն, շրջանային գրադարան, հյուրանոց, երկու նախադպրոցական հիմնարկ, հանրային սննդի օբյեկտներ և այլն։

Պատկերասրահ

Հայտնի մարդիկ 
 Արամ Տեր-Սահակյան (ծ. 1957) ՀՀ Պաշտպանության նախարարության ռազմական ոստիկանության վարչության պետ (2010-2011) 
 Ալեքսան Ավետիսյան (ծ. 1960), ՀԱՕԿ նախագահ (1994-1998), Հայաստանի ձյուդոյի ֆեդերացիայի նախագահ, 
 Ալեքսանդր Սայադյան (ծ. 1949), հաղորդավար,
 Արտակ Ավետիսյան (1973-1994), Արցախյան առաջին պատերազմի ազատամարտիկ-հրամանատար, հակատանկիստ,
 Գրիգոր Կյուրեղյան (1912-1970), պատմաբան, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից,
 Հենրիկ Մելիքյան (1926-2004), պատմաբան,
 Ռոբերտ Աբաջյան (1996-2016), Պաշտպանության բանակի զինծառայող, Քառօրյա պատերազմի մասնակից, հետմահու Արցախի հերոս, ծագումով մարալիկցի,
Սերոբ Սարգսյան ( ծ. 1997), դուդուկահար,միջազգային մրցույթների դափնեկիր, մարալիկցի հայտնի դուդուկահար Վաշինգտոն Ուռումյանի թոռը,
 Սպարտիոն Նազարյան (1927-2014), ՀԽՍՀ վաստակավոր գյուղատնտես (1975), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1976)
 Ստեփան Գալստյան (ծ. 1963), Հայաստանի զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ, գեներալ-լեյտենանտ։
 Վահրամ Շահինյան (ծ. 1958), Հայաստանի հատուկ քննչական ծառայության պետ, Արդարադատության գեներալ-լեյտենանտ։
 Վարդան Ուռումյան, ռաբիս երգիչ։
 Վարդան Ուռուտյան, Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի ռեկտոր, տնտեսագիտության թեկնածու։

Տես նաև 
 Անիի շրջանի հոգևոր կենտրոնների ցանկ
 Մարալիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Մարալիկի համայնքապետարան 

Մարալիկ
1828 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր