Ալմա մատեր

Ալմա մատեր (լատիներեն՝ ալմա՝ սնուցող, բարի, մատեր՝ մայր, հոգ․՝ almae matres), լատինական այլաբանական արտահայտություն, որ վերագրվում է համալսարանին կամ քոլեջին։ Օգտագործվում է, երբ խոսքն այն դպրոցի մասին է, որ հաճախել են։ Անգլերենում այս արտահայտությունն ունի անգլերեն տարբեր թարգմանություններ, ինչպես օրինակ «սնուցող մայր» «խնամող մայր» կամ «հոգ տանող մայր»՝ ակնարկելով, որ դպրոցն աշակերտներին տալիս է ինտելեկտուալ, մտավոր խնամք։

Արտահայտության՝ մինչ մերօրյա օգտագործումը լատիներենում «ալմա մատերը» մակդիր էր, որ վերաբերում էր տարբեր մայր աստվածուհիների, հատկապես Ցերեսին կամ Կիբելային, այնուհետև կաթոլիկները սկսեցին վերագրել այն կույս Մարիամին։ Այս արտահայտության մերօրյա կիրառման աղբյուրը արևմտյան աշխարհի ամենահին համալսարանի (ներկայում՝ Բոլոնիայի համալսարան՝ հիմնադրված 1088 թվականին) Alma Mater Studiorum («գիտության սնուցող մայր») կարգախոսն է։ Այն վերագրվում է ալումնուս (alumnus) բառին՝ աստիճան, որ տալիս են համալսարանավարտ ուսանողին, որը բառացի թարգմանությամբ նշանակում է «սան» կամ «մեկն ով սնուցվել է»։

Տերմինը կարող է վերաբերել նաև այն երգին կամ հիմնին, որն ասոցացվում է դպրոցի հետ։

Ստուգաբանություն 

Թեպետ ալման (սնուցող) տարածված մակդիր էր Ցերեսի, Կիբելայի կամ Վեներայի և այլ մայր աստվածուհիների համար, դասական լատիներենում այն մայր բառի հետ հաճախ չէր օգտագործվում։ Օքսֆորդի լատիներեն բառարանում «ալմա մատեր» արտահայտությունը վերագրվում է Լուկրետիուսի De rerum natura-ին, որտեղ այն օգտագործված է որպես մակդիր՝ նկարագրելու երկրի, հողի աստվածուհուն․

Հռոմի տապալումից հետո այս արտահայտությունը սկսվեց կիրառվել քրիստոնեական պատարագում՝ ասոցացվելով կույս Մարիամի հետ։ Alma Redemptoris Mater-ը 11-րդ դարի հայտնի անտիֆոն է՝ ձոնված Մարիամին։

Համալսարանների առնչությամբ այս արտահայտության անգլերեն ամենավաղ կիրառման հիշատակությունը թվագրվում է 1600 թվականին, երբ Քեմբրիջի համալսարանի տպագրիչ Ջոն Լեգատը սկսեց օգտագործել համալսարանի հրատարակչության դրոշմակնիքը։ Անգլերեն ստուգաբանական աշխատություններում համալսարանի առնչությամբ առաջին կիրառումը 1710 թվականին էր, երբ գիտական մոր կերպարը հիշատակվեց Ռիչարդ Ուարդի կողմից՝ ի հիշատակ Հենրի Մորի։

Հատուկ կիրառում 

Եվրոպական պատմական շատ համալսարաններ վերցրել են «ալմա մատեր» արտահայտությունը՝ որպես իրենց պաշտոնական անվան լատինական թարգմանություն։ Բոլոնիայի համալսարանի լատինական անվանումը՝ Alma Mater Studiorum (գիտության սնուցող մայր), վերաբերում է աշխարհի ամենահին դեռ գործող համալսարանի իր կարգավիճակին։ Վերաբերում է եվրոպական այլ համալսարանների, ինչպես օրինակ Լայպցիգի համալսարանին Գերմանիայում կամ Յագելոնյան համալսարանին Լեհաստանում. նույն կերպ օգտագործեցին այս արտահայտությունը աշխարհագրական կամ հիմնարար բնութագրմամբ։ Առնվազն մեկ համալսարան՝ Զալցբուրգի (Ավստրիա) միջազգային համալսարանում հիմնված Գիտության և բանասիրության եվրոպական ակադեմիան, 2010 թվականից օգտագործում է այս տերմինը՝ որպես պաշտոնական անուն։

Ուիլյամի և Մերիի Քոլեջն Ուիլյամսբուրգում (Վիրջինիա) անվանել են «Ազգի ալմա մատեր», քանի որ կապվում էր Միացյալ Նահանգների հիմնադրման հետ։
Քուինի համալսարանում (Քինգստոն, Օնտարիո) և Վանկուվերի Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարանում ուսանողական գլխավոր խորհուրդը կոչվում էր «ալմա մատեր» խորհուրդ։

Տես նաև 
 Ալումնի

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Definition of alma mater  at Merriam-Webster Online

Ակադեմիա
Համալսարաններ
Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ
Գիտական տերմինաբանություն