Ուռենի

Ուռենի (), ուռազգիների ընտանիքի տերևաթափ ծառ կամ թուփ։ Հայտնի է 300 տեսակ (այլ տվյալներով՝ մինչև 600), Հայաստանում՝ 10 տեսակ՝
 Այծուռենի (Salix caprea),
 Ուռենի Եռառէջ (Salix triandra),
 Ուռենի դեղնաճյուղ (Salix purpurea),
 Ուռենի կողովի (Salix viminalis),
 Ուռենի սպիտակ (Salix alba),
 Ուռենի եգիպտական (Salix aegyptiaca) և այլն։

Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում (ստորինից մինչև վերին լեռն, գոտիներում)։ Աճում է գետերի և առուների ափերին, ջրավազանների և ջրամբարների շրջակայքում, խոնավ վայրերում, Եվրասիայի և Հյուսիսային Ամերիկայի բարեխառն գոտիներում։ Հայաստանում հայտնի է 10 տեսակ՝ այծուռենի, եռառէջ, դեղնաճյուղ, կողովի, սպիտակ և այլն։

Ռուսաստանի որոշ շրջաններում ժողովուրդը առօրյա խոսակքականում օգտագործում է «тальник - ուռենի» բառը։

Ծառի արտաքին տեսքը տարբեր տեսակների մոտ տարբեր է, կան շատ բարձր (, , ) և թփեր (, , ), երբեմն բավական փոքր (, , ) ծառեր, բևեռային երկրներում և բարձրադիր լեռներում աճում են ավելի փոքր ուռենիներ, որոնցից են , )։

Էվոլյուցիա և տարածում 
Տարածված է Կովկասում, Սիրիայում, Իրանում, Աֆղանստանում, արևմտյան Չինաստանում։

Հայաստանում հանդիպում է հյուսիսարևելյան շրջաններում, Սևանի ավազանում, Զանգեզուրում, ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտում՝ գետերի, առուների և ջրավազանների ափերին։
Ըստ The Plant List կայքի տվյալների հաշվում են ուռենու ավելի քան 370 տեսակ, որոնք տարածված են հիմնականում Հյուսիսային կիսագնդում։

Ծառի բարձրությունը հիմնականում հասնում է 15 մ, բայց հանդիպում են տեսակներ որոնց բարձրությունը հասնում է 40 մ։

Կենսաբանական նկարագիր 

Բարձրությունը 10-15 մ է։ Տերևներն էլիպսաձև են, նշտարաձև, ամբողջական, կարճակոթուն։ Ծաղկաբույլը կատվիկ է, ծաղիկները՝ երկտուն, միասեռ։ Ընձյուղների կեղևը ձմեռը դարչնագույն է, գարնանը՝ դեղնականաչավուն։ Կատվիկները բացվում են տերևների հետ, հասնելով 3-5 սմ երկարության։

Պտուղը տուփիկ է, սերմերն ունեն սպիտակ ծաղիկներով փուփուլներ։

Խոշոր, տերևաթափ ծառ է՝ մինչև 20-25 ն բարձրությամբ և 60-120 սմ բնի տրամագծով։ Ճյուղերը ծածկված են նարնջակարմրավուն, երբեմն ձիթականաչավուն կեղևով։ Տերևները նշտարաձև են, սրածայր, խոշոր սղոցաեզր, գարնանը ծածկված մետաքսանման խավով, որը հետագայում անհետանում է։ Ծաղիկները կատվիկներ են, որոն բացվում են տերևների հետ միասին։

Գեղեցիկ, փարթամ ծառ է։ Խոնավասեր է, երաշտին չի դիմանում։ Ցրտադիմացկուն է, դիմանում է մինչև 40 °C ցրտերին։ Լուսասեր է, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ։
Ուռենու որոշ տեսակների կեղևը պարունակում է գլիկոզիդներ (սալիցիլին, սալինիգրին), աղաղանյութեր և այլն։ Բնափայտը թեթև է, փափուկ, շուտ փտող։

Հիվանդություններ և վնասատուներ 
Ուռենու վնասատուները հիմնականում հետևյալ միջատնեևն են. Cecidomya salicis, Cecidomya saliciperda, Tortrix (Helias) Chlorana (բացառապես  և նրա տեսակները), Bombyx Salicis, Agrotis vallugera, Curculio crux, Phratora vitellinae, Phratora vulgarissima, Galer ucacapreae և Galer lincola (առավել տուժող , ).

Մակաբուծող սնկեր. Erysiphe, Rhytisma և Melampsora դասերից են։

Կիրառություն 
Մատղաշ ընձյուղներն ու տերևներն օգտագործվում են որպես անասնակեր, կեղևը՝ կաշի դաբաղելիս։ Բազմաթիվ տեսակներ դեկորատիվ են (հատկապես՝ սպիտակ ուռենու լացող տարատեսակը, որի բարձրությունը մինչև 18 մ է)։ Ընձյուղները ոսկեդեղին են, աղեղնաձև՝ դեպի ցած թեքված։ Պիտանի է հակաէրոզային տնկարկների համար։

Բուժիչ հատկություններ 
Ուռենու բուժիչ հումքը կեղևն է։ Այն իր մեջ պարունակում է աղաղանյութեր (3-10%), գլիկոզիդ սալիցին,ֆլավոնոիդներ, C վիտամին և խեժային նյութեր։

ՈՒռենու կեղևի եփուկն ունի ցավազրկող, հանգստացնող, արնահոսությունը դադարեցնող, ջերմությունն իջեցնող, մակարդիչ, հակադողէրոցքային և հակաորդային ազդեցություն։ Այն օգտագործում են տարբեր տեսակի նևրոզների, նևրալգիաների, գլխացավերի, մրսածության, ռևմատիզմի, հոդատապի, գաստրիտի, աղիքների բորբոքային հիվանդությունների, դեղնախտի, լյարդի և փայծաղի հիվանդությունների ժամանակ։

Ուռենու կեղևի փոշին քսուքի և ցանափոշու տեսքով օգտագործում են խոցերի, թարախապալարների և մաշկի այլ բորբոքումների բուժման մեջ, ցանափոշին օգտագործում են նաև արնահոսությունը դադարեցնելու համար։

Ուռենու կեղևի բուժիչ հատկություններն օգտագործվել է բժշկության մեջ․ դրանցից պատրաստել են սալիցիլային ջերմ իջեցնող միջոցներ, օրինակ, լայնորեն հայտնի ացետիլսալիցիլային թթվի (ասպիրին) նախատիպը, որն այժմ ստանում են արհեստական ձևով։

Ուռենու ծաղկաբույլերի թրմօղին գիտական բժշկությունը խորհուրդ է տալիս սրտանոթային համակարգի հիվանդությունների՝ տախիկարդիայի ժամանակ

Տեսակներ 

 Salix acutifolia
 Salix alaxensis
 Salix alba L.
 Salix amygdaloides
 Salix arbusculoides
 Salix arctica
 Salix arizonica
 Salix atrocinerea
 Salix aurita L. 
 Salix babylonica L. 
 Salix bakko
 Salix barclayi
 Salix barrattiana
 Salix bebbiana
 Salix bicolor
 Salix bonplandiana
 Salix boothii
 Salix brachycarpa
 Salix breweri
 Salix canariensis
 Salix candida
 Salix caprea
 Salix caroliniana
 Salix chaenomeloides
 Salix cinerea L. 
 Salix cordata
 Salix delnortensis
 Salix discolor
 Salix drummondiana
 Salix eastwoodiae
 Salix aegyptiaca
 Salix eleagnos
 Salix eriocarpa
 Salix exigua
 Salix floridana
 Salix fragilis L. 
 Salix fuscescens -
 Salix futura
 Salix geyeriana
 Salix gilgiana
 Salix glauca L.
 Salix glaucosericea
 Salix gooddingii
 Salix gracilistyla
 Salix hastata L.
 Salix herbacea L. 
 Salix hookeriana
 Salix hultenii
 Salix integra
 Salix interior
 Salix japonica
 Salix jepsonii
 Salix jessoensis
 Salix koriyanagi
 Salix kusanoi
 Salix laevigata
 Salix lanata L. 
 Salix lapponum L.
 Salix lasiolepis
 Salix lemmonii
 Salix libani
 Salix ligulifolia
 Salix lucida
 Salix lutea
 Salix magnifica
 Salix matsudana
 Salix melanopsis
 Salix miyabeana
 Salix monticola
 Salix mucronata
 Salix myrsinifolia
 Salix myrtillifolia
 Salix myrtilloides L. 
 Salix nakamurana
 Salix nigra
 Salix orestera
 Salix pentandra L. 
 Salix phylicifolia L.
 Salix planifolia
 Salix polaris
 Salix prolixa
 Salix purpurea
 Salix reinii
 Salix reticulata
 Salix retusa
 Salix richardsonii
 Salix rorida
 Salix rupifraga
 Salix schwerinii
 Salix scouleriana
 Salix sepulcralis group
 Salix sericea
 Salix serissaefolia
 Salix serissima
 Salix serpyllifolia
 Salix sessilifolia
 Salix shiraii
 Salix sieboldiana
 Salix sitchensis
 Salix subfragilis
 Salix subopposita
 Salix taraikensis
 Salix tarraconensis
 Salix taxifolia
 Salix tetrasperma
 Salix triandra L. 
 Salix udensis
 Salix viminalis L. 
 Salix vulpina
 Salix yezoalpina
 Salix yoshinoi

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 U. Reuter, «Die Kultur der Eiche u. W eide etc.» (1875);
 Coaz, «La culture des osiers» (1879);
 Schmid, «Die Anpflanzung und Behandlung der Korb— und Bandweiden» (1883);
 Resch, «Die Kultur der Band— und Flechtweiden» (1884);
 Schulzen, «Korbweiden-Kultur» (1584);
 Kràhe, «Lehrbuch der rationellen Korbweidencultur» (1886),
 Dochnahl, «Die Band — und Flechtweiden» (1887),
 Brinckmeier, «Anleitung zur Anzucht und Cultur der Korbweiden» (1888);
 Августинович, «Культура корзиночной ивы» («Лесной Журнал», 1878);
 Маракуев, «Разведение ивы и ветлы» (1889);
 Генко, «Тальниковое хозяйство в пойме р. Волги» («Лесной Журнал» 1880 г.)
 Э. Э. Керн, «Ива, её значение, разведение и употребление» (1890).

Աղբյուր 
 Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք I, Ուռենի
 Ուռենիի մասին դասարան․ամ կայքում 
 Ива на сайте Энциклопедия декоративных садовых растений

Ծառեր
Ուռազգիներ
Դեղաբույսեր