Պորտուգալերեն

Պորտուգալերեն ( կամ, ամբողջական տեսքով՝ ), հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի ռոմանական ճյուղի իբերո-ռոմանական ենթախմբի լեզու, որ ձևավորվել է Իբերական թերակղզում։ Հանդիսանում է Պորտուգալիայի, Բրազիլիայի, Կապե Վերդեի, Գվինեա-Բիսաուի, Մոզամբիկի, Անգոլայի, Սան Տոմե և Պրինսիպիի միակ պաշտոնական լեզուն։ Պետական-պաշտոնական երկրորդ լեզվի կարգավիճակ ունի Արևելյան Թիմորում, Արևադարձային Գվինեայում և Մակաոյում (Չինաստան)։ Գաղութատիրական ժամանակներում տեղի ունեցած էքսպանսիայի հետևանքով պորտուգալերենի և վերջինիս հիման վրա ստեղծված կրեոլերենի մշակութային ներկայությունն առկա է նաև հնդկաստանյան Գոայում ու Դաման և Դիուում, Շրի Լանկայի արևելքում՝ Բատիկալոայում, ինդոնեզիական Ֆլորես կղզում, Մալայզիայի Մալակկա նահանգում և Անտիլյան կղզեխմբի ABC կղզիներում։ Պորտուգալերեն խոսող անձինք և ազգություններին կոչում են լուզոֆոն՝ Պորտուգալիայի ներկայիս տարածքում միջնադարում գոյություն ունեցած Լուզիտանիա պետության անունով։

Պորտուգալերենը, որ իբերո-ռոմանական ենթախմբի մյուս լեզուների նմանությամբ, կազմավորվել է վուլգար լատիներենի մի շարք բարբառների հիման վրա (միջնադարյան Գալիսիա թագավորության և Պորտուգալիա կոմսության տարածքում), որոշակի տարրեր է պահպանել կելտերենի հնչյունաբանությունից և բառապաշարից։ Աշխարհում շուրջ 215-220 միլիոն մարդ պոտուգալերենը համարում է իր մայրենի լեզուն, իսկ նրանով խոսողների ընդհանուր թիվը հասնում է 250 միլիոնի. այդ ցուցանիշով պորտուգալերենն աշխարհում զբաղեցնում է վեցերորդ տեղը, եվրոպական լեզուների շարքում՝ երրորդ տեղը, Լատինական Ամերիկայում՝ երկրորդ տեղը (իսպաներենից հետո), ինչպես նաև համարվում է հարավային կիսագնդում ու Հարավային Ամերիկայում ամենաշատ խոսվող լեզուն և ամենատարածվածներից մեկը Աֆրիկայում։ Պորտուգալերենը պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ ունի Եվրոպական Միությունում, Հարավամերիկյան առևտրական բլոկում (Հարավային Ամերիկայի երկրների ընդհանուր շուկայում՝ Mercosur-ում), Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությունում, Արևմտաաաֆրիկյան պետությունների տնտեսական ընկերակցությունում և Աֆրիկյան Միությունում։

Քերականություն 
Պորտուգալերենի քերականությունը պորտուգալերեն լեզվի ձևաբանական և շարահյուսական կանոնների ամբողջությունն է։ Պորտուգալերենի քերականությունը նմանություններ ունի իսպաներենին և մյուս ռոմանական լեզուների քերականությանը, սակայն ի տարբերություն վերջինիս հիմքում ընկած դասական լատիներենի՝ պորտուգալերեն լեզուն լի է վերլուծականներով։ Մասնավորապես, գրեթե ամբողջովին վերացվել է լատիներենի բայական խոնարհման համակարգը և ավելացվել են որոշիչ ու անորոշ հոդեր։ Պորտուգալերենն ունի 12 խոսքի մաս՝ գոյական, դերանուն, ձայնարկություն, բայ, մակբայ, կցորդություն, հոդ, կապ, թվական, ածական, նախդիր, բուն գոյական։ Գոյական անվան խոսքիմաստային կարգի մեջ մտնող բառերը ցույց են տալիս առարկայի հասկացողություն։ Գոյականը պորտուգալերենում ունի սեռ (արական և իգական) և թիվ (եզակի և հոգնակի)։ Ինչպես մյուս ռոմանական լեզուներում, այնպես էլ պորտուգալերենում, գոյականն ունի հոդ։ Հոդերը լինում են որոշիչ և անորոշ, իգական և արական։ Գոյականներն ունեն նաև հինգ հոլովներ՝ ուղղական, հայցական, տրական, անջատական և կոմիտատիվ։

Գրականություն

Տես նաև 
 Պաշտոնական լեզուների ցանկ
 Լեզվաընտանիքների ցանկ
 Լեզուների ցանկեր

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 GeoNames
 Ethnologue

Աղբյուրներ 
 História da Lingua Portuguesa Instituto Camões 
 A Língua Portuguesa in Universidade Federal do Rio Grande do Norte, Brazil
 Carta de dotação e fundação da Igreja de S. Miguel de Lardosa, a.D. 882 (o mais antigo documento latino-português original conhecido)  
 Գրականություն
 Poesia e Prosa Medievais, by Maria Ema Tarracha Ferreira, Ulisseia 1998, 3rd ed., .
 Bases Temáticas—Língua, Literatura e Cultura Portuguesa in Instituto Camões 
 Portuguese literature in The Catholic Encyclopedia

 Հնչյունաբանություն, ուղղագրություն և քերականություն
 
 Bergström, Magnus & Reis, Neves Prontuário Ortográfico Editorial Notícias, 2004.

 
 
 
 

 A pronúncia do português europeu—European Portuguese Pronunciation 
 Dialects of Portuguese at the Instituto Camões 
 Audio samples of the dialects of Portugal 
 Audio samples of the dialects from outside Europe 
 Portuguese Grammar

 Բառարաններ
 Antônio Houaiss (2000), Dicionário Houaiss da Língua Portuguesa (228,500 entries).
 Aurélio Buarque de Holanda Ferreira, Novo Dicionário da Língua Portuguesa (1809pp)
 English–Portuguese–Chinese Dictionary (Freeware for Windows/Linux/Mac)

 Լեզվաբանական ուսումնասիրություններ
 Cook, Manuela. Portuguese Pronouns and Other Forms of Address, from the Past into the Future – Structural, Semantic and Pragmatic Reflections, Ellipsis, vol. 11, APSA, www.portuguese-apsa.com/ellipsis, 2013
 
 Cook, Manuela. On the Portuguese Forms of Address: From Vossa Mercê to Você, Portuguese Studies Review 3.2, Durham: University of New Hampshire, 1995
 Lindley Cintra, Luís F. Nova Proposta de Classificação dos Dialectos Galego- Portugueses  (PDF) Boletim de Filologia, Lisboa, Centro de Estudos Filológicos, 1971.

Ռոմանական լեզվախումբ
Պորտուգալերեն
Անգոլայի լեզուներ
Բրազիլիայի լեզուներ
Պորտուգալիայի լեզուներ
Մակաոյի լեզուներ
Մոզամբիկի լեզուներ
Սան Տոմե և Պրինսիպիի լեզուներ
Արևելյան Թիմորի լեզուներ
Գվինեա Բիսաուի լեզուներ