Խորենիա

Խորենիա () հայաբնակ գյուղ Ջավախքում, Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանում, Ախալքալաք քաղաքից 7 կմ հարավ-արևելք, Փարվանա լճի աջ կողմում։ Ծովի մակարդակից 1, 780 և 1, 800 մետր բարձրության վրա։

Պատմական ակնարկ 
1595 թվականին ունեցել է 28 ընտանիք հայ-բնիկներ։ Այն անվանվել է Մեծ Խորենիա։ Սկզբնական բնիկներն են եղել Ղայտմազի որդիներ՝ Գրիգորը և Մովսեսը։ Գրիգորի որդիներ՝ Սարգիսը և Սահակը, եղբայրներ՝ Գուրասպը և Խաչատուրը, և մի քանիսը։ Իսկ փոքր Խորենիան ունեցել է ընդամենը երեք տուն։ Մեծ Խորենիան եղել է մուսուլմանների իշխանության տակ, և այդ օրերին գյուղապետն է եղել Յուսուփը։ 19-րդ դարի 2-րդ կեսերին գյուղը պատկանել է կալվածատեր Ղերխկյամովին Հայ-կաթոլիկե Ախալցխայից։ 1978 թ.-ին Խորենիայի հայերն իրենց գյուղում կառուցում են 2 հուշարձան, մեկը նվիրվում է տղամարդկանց, մյուսը կանանց, ովքեր զոհվել են թուրքական բարբարոսությունների ժամանակներում։ II համաշխարհային պատերազմին Խորենիան տվել է 119 զինվոր, որոնցից 46-ը չեն վերադարձել ընտանիքներ։

Բնակչություն 
Ներկայիս գյուղի բնակիչներն այն մարդկանց հետնորդներն են, ովքեր տեղափոխվել են այստեղ Կարսի շրջանի Կարինից և Արտահանից։ Խորենիա գյուղի ծխական դպրոցը հիմնադրվել է 1873 թ-ին ունեցել է 1 ուսուցիչ Հարություն Տեր-Վարդանյանցն է դասավանդել և 25 աշակերտ, որոնց թիվը չի փոփոխլել մինչև 1875 թ.-ը։ Խորենիաի հայերը գաղթել են Էրզրումի վիլայեթից, 1830 թ.-ին։

Եկեղեցին 
Յերման Սուրբ-Խաչ եկեղեցին այն հայտնի է որպես նաև Սուրբ Հովհաննես Կարապետ անվամբ, այն կառուցված է 10-11 րդ դարում Բյուզանդիացիների իշխանության ժամանակաշրջանում։ Հայերը որոնք վերաբնակվեն են Կարինից 1830-ական թվականներին վերակառուցում և վերանվանում են Սուրբ Հովհաննես Կարապետ։ Դեռևս 1850-ական թվականների արխիվային փաստաթղթերի այն հիշատակվում է Յերևման Սուրբ-Խաչ։ Հարավից այն միանում է մի փոքրիկ եղեղեցու, որը թվանշվում է նույն ժամանակաշրջանին։

Ծանոթագրություններ 

Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր