Սիպիլ

Սիպիլ (Զաբել Հովհաննեսի Խանջյան, արևմտահայերեն՝ Զապէլ Յովհաննէսի Խանճեան, ), հայ գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն 

1879 թ. ավարտել է Կ. Պոլիսի Սկյուտարի ճեմարանը, նույն թվին հիմնել Ազգանվեր հայուհյաց ընկերությունը։ Դասավանդել է նախ գավառներում, ապա՝ Կ. Պոլիսի վարժարաններում։ Գրական-հասարակական գործունեությունը շարունակել է նաև համիդյան ռեակցիայի տարիներին. 1898 թ. Գրիգոր Զոհրապի և Հրանտ Ասատուրի (ամուսնու) հետ վերահրատարակել է «Մասիս» հանդեսը, որի էջերում տպագրել է «Կիսադեմեր քողին ետևեն» դիմանկարների շարքը՝ նվիրված արևմտահայ նշանավոր գործիչներ Եղիա Տեմիրճիպաշյանին, Ռեթեոս Պերպերյանին։ Այդ շարքը հետագայում զետեղվել է Հ. Ասատուրի և Սիպիլի կազմած «Դիմաստվերներ»-ում (1921 թ.)։ Մեծ եղեռնից հետո էլ Սիպիլը չի կտրվել հասարակական կյանքից։ Նա ուշադիր հետևել և արձագանքել է Խորհրդային Հայաստանում գրական-մշակութային կյանքին։

Գրական շրջանակներին Սիպիլը հայտնի է դարձել 1880-ական թթ. վերջերին՝ «Մասիս» և «Հայրենիք» պարբերականներում հրատարակված չափածո և արձակ գործերով։ 1891 թ. տպագրվել է նրա «Աղջկան մը սիրտը» վեպը, 1902 թ.՝ բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Ցոլքեր»-ը։ Սիպիլը երգել է սեր, հայրենիք, ընդհանրապես՝ մարդկային նուրբ զգացմունքներ։ Նա շարունակել է արևմտահայ ռոմանտիկական մտածողության հետ։ Այս հիման վրա էլ նրա ստեղծագործությունը գրականության պատմության մեջ բնութագրվել է որպես անցման շրջանի երևույթ։ Սիպիլի ստեղծագործությունների համար հատկանշական են քնարական ու էպիկական տարրերի ներդաշնակ զուգադրությունը, կանացիական նրբությունը, մշակված լեզուն։ Սիպիլը գրել է նաև մանկավարժական-մեթոդական հոդվածներ, մանկական բանաստեղծություններ, կազմել «Գործնական քերականութիւն արդի աշխարհաբարի» (1879 թ.) դասագիրքը, որը Հ. Ասատուրի աշխատակցությամբ բարեփոխվել և բազմիցս վերահրատարակել է «Թանգարան» ընթերցարանների հետ։

Երկեր 
 Կորտօն հրամանատարը, Կ. Պոլիս, 1890։
 Աղջկան մը սիրտը, Կ. Պոլիս, 1891, 254 էջ։
 Ցոլքեր (բանաստեղծութիւններ), Կ. Պոլիս, 1902, 94 էջ։
 Կնոջ հոգիներ (պատմուածքներ), Կ. Պոլիս, 1925, 194 էջ։
 Քերթուածներ, Երևան, 1935, 132 էջ։
 Աղջկան մը սիրտը, ա. տ., 1938, 371 էջ։
 Ամբողջական գործը, Իսթանպուլ, 1939, 240 էջ։
 Աղջկան մը սիրտը, Պէյրութ, 1949, 211 էջ։
 Բանաստեղծութիւններ։ Ցոլքեր և հատուածներ, Վենետիկ, 1955, 98 էջ։
 Երկեր, Երևան, 1965, 452 էջ։
 Երկեր, Երևան, 1977։
 Ցոլքեր (բանաստեղծութիւններ), Երևան, 1978, 162 էջ։

Թարգմանություններ 

 Ֆրանսիական պոեզիա.- Երևան։ Երևանի համալս. հրատ., 1984.- 480 էջ.- (Ուսանողի գրադարան)։

Ծանոթագրություններ 

Արևմտահայ արձակագիրներ
Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
19-րդ դարի հայ գրողներ
Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
20-րդ դարի հայ գրողներ
20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
20-րդ դարի բանաստեղծներ
Հայ կին գրողներ
20-րդ դարի հայ կին գրողներ
Հայ ուսուցիչներ
19-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Օսմանյան կայսրության կրթական գործիչներ
20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Հայ բարերարներ
Հայ ֆեմինիստներ
Հայ հասարակական գործիչներ
Հայ հրատարակիչներ
Հայ մանկավարժներ