Հովհաննես Կարայան

Հովհաննես Կարայան (իսկական ազգանունը՝ Կարապետյան, ), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, Վրաստանի գրողների միության Իվանե Մաչաբելու անվան պետական մրցանակի դափնեկիր (1985, Շոթա Ռուսթավելու) «Ընձենավոր»-ի հայերեն թարգմանության համար, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1948 թվականից։ Կրճատել է ազգանվան միջնամասի պետ վանկը և գրական անուն դարձրել Կարայանը։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Թիֆլիսում։ 1930 թվականից աշխատակցել է «Կարմիր ծիլեր» հանդեսին։ Վրացերենից հայերեն է թարգմանել Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավոր»-ը, ինչպես նաև Իլյա Ճավճավաձեի, Վաժա Փշավելայի, Նիկոլոզ Բարաթաշվիլու գործերից։ Նրա թարգմանությամբ Զուրաբ Անտոնովի «Արևի խավարումը Վրաստանում» պիեսը բեմադրվել է Թբիլիսիի Ստեփան Շահումյանի անվան հայկական թատրոնում։ 1942-1947 թվականներին Կարայանն աշխատել է որպես ուսուցիչ։ 1944-1985 թվականներին աշխատել է «Սովետական Վրաստան» թերթի խմբագրությունում։

Հովհ. Կարայանը ստեղծագործել է հայերեն և վրացերեն։ 1970 թվականին Թբիլիսիում վրացերեն լույս է տեսել նրա «Իմ վրացերենը» բանաստեղծությունների ժողովածուն, որ նա գրել է վրացերեն։ Բացի այդ նրա հայերեն գրած գործերը թարգմանվել են վրացերեն, ռուսերեն, աբխազերեն, օսերեն։ Մահացել է Թբիլիսիում։

Հ. Կարայանի երկերի մատենագրությունը 

 Հայրենական (բանաստեղծություններ), Թբիլիս, Սախելգամի, 1948, 64 էջ։
 Սլացում (բանաստեղծություններ), Թբիլիսի, Սախելգամի, 1956, 86 էջ։
 Ձայն վրաց հողից (բանաստեղծություններ), Թբիլիսի, «Սաբճոթա Սաքարթվելո», 1963, 91 էջ։
 Պոեմներ, Թբիլիսի, «Սաբճոթա Սաքարթվելո», 1973, 78 էջ։
 Բյուրեղյա ալիքներ (բանաստեղծություններ), Թբիլիսի, «Մերանի», 1977, 112 էջ։
 Երգող շատրվան, Թբիլիսի, «Մերանի», 1980, 128 էջ։
 Սիրուց մինչև սեր, Թբիլիսի, «Մերանի», 1984, 127 էջ։

Թարգմանություններ (վրացերենից) 

 Աբաշիձե Գրիգոլ։ Ծովը և ծիծեռնակը.- Երևան։ Սովետական գրող, 1978.- 165 էջ.- Բովանդ-ից՝ 1921 թ. 25-ը փետրվարի; Դարկվեթիի լուսինը; Վազը նորաշեն; Ատենում; Աշուն; Թբիլիսի; Էլ չեմ հավատում; Հայրենիքի համար; Մորս մոտ; Գետափնյա ծաղիկ; Կրկնություն; Ձմեռային տեսիլներից; Քո կյանքի հատվածն անվերծանելի; Օրերը մուտքից արագ են թռչում; Բդեշխ Ձևախին; Իմ տենչը; Ընկուզենիները; Լեռներ և ժայռեր; Գարուն; Կարկուտ։ 
 Աբաշիձե Իրակլի։ Պաղեստին, Պաղեստին։ Ռուսթավելու հետքերով.- Երևան։ Հայաստան, 1966.- 39 էջ։
 Բարաթաշվիլի Նիկոլոզ։ Իմ աստղին։ Բանաստեղծական լրիվ ժողովածու.- Թբիլիսի։ Մերանի, 1986.- 64 էջ։
 Բարաթաշվիլի Նիկոլոզ։ Հատընտիր.- Երևան։ Հայաստան, 1968.- 68 էջ։
 Եղբայրական ձայներ (Սովետական նշանավոր գրողների ստեղծագործությունների ժողովածու միջնակարգ դպրոցի X դասարանի աշակերտների համար).- Երևան։ Լույս, 1978.- 294 էջ.- (Դպրոցական գրադարան).- Բովանդ-ից՝ Տաբիձե Գալաքտիոն. Դրոշներ շուտով; Էլգուջայի վերադարձը։
 Մխարգրձելի Ստեպան։ Կենաց եղբայրության։ Բանաստեղծություններ.- Երևան։ Սովետական գրող, 1980.- 44 էջ.- Բովանդ-ից՝ Կա՛ այդպիսի պարտիա; Փառք այն երգին; Ռուսթավելին «Վագրենավորը» ընծայում է; Եղբայրության աղբյուրը; Հայաստանին; Պուշկինի լեռնանցքի մոտ; Սայաթ-Նովա; Ծաղկուն դեղձենին; Ալավերդի; Ապրեմ-չապրեմ; Հետքեր; Քանի մայրս կա։
 Յաննակոպուլու-Պապայոանու Ֆոտուլա։ Հելլադայի դուստրը.- Երևան։ Հայաստան, 1974.- 41 էջ.- Բովանդ-ից՝ Ես դստրիկն եմ Հելլադայի; Արծիվ; Իմ ձեռքերը; Բարեկամիս խոսքը; Խաղաղության հաղթանակ; Ինձ ուղարկիր…; Ելի՛ր իմ ժողովուրդ; Մայր, ուզում եմ քեզ ուղարկել նամակ…:
 Նոնեշվիլի Իոսեբ։ Լինենք սրտաբաց.- Երևան։ Հայաստան, 1972.- 144 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։
 Ողջույն քեզ Հայաստան։ Աշխարհի գրողները Խորհրդային Հայաստանի մասին.- Երևան։ ՀԿԿ Կենտկոմի հրատ., 1970.- 104 էջ.- Բովանդ-ից՝ Գեորգի Լեոնիձե; Կալե Բոբոխիձե։
 Ռուսթավելի Շոթա։ Աֆորիզմներ.- Երևան։ Հայաստան, 1971.- 24 էջ։ Վերատպությունը տե՛ս Աֆորիզմներ.- Թբիլիսի։ Կամուրջ, 2011.- 157 էջ.- (Կամար թարգմանական գրականության գրադարան)։
 Ռուսթավելի Շոթա։ Ընձենավորը.- Թբիլիսի։ Մերանի, 1983.- 245 էջ։
 Սայաթ-Նովան բանաստեղծների երգերում /Կազմ.՝ Գ. Անանյան.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1963.- 115 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։
 ՍՍՌՄ ժողովուրդների գրականություն։ (Հատընտիր).- Երևան։ Հայպետուսմանկհրատ, 1958.- 285 էջ.- (Դպրոցականի գրադարան).- Բովանդ-ից՝ Տաբիձե Գալաքտիոն. Դրոշներ շուտով; Էլգուջայի վերադարձը։
 Սրտի ձայն։ Վրաց բանաստեղծները Հայաստանին և հայերին /Կազմ.՝ Մ.Խ. Քարամյան.- Երևան-Թբիլիսի։ Հայաստան-Սաբճոթա Սաքարթվելո, 1970.- 182 էջ.- Բովանդ-ից՝ Գրիշաշվիլի Ի. Միքայել Նալբանդյանին; Մարիջան. Սիլվա Կապուտիկյանին; Էուլի Ս. Հայ բանաստեղծներին; Տաբիձե Գ. Քայլերգ; Եվ ավտոդորը անապատների; Ցեցխլաձե Գ. Զվարթնոցի արծիվը; Գորգաձե Վ. Հայոց լեռներում; Բոբոխիձե Կ. Հայ ժողովրդին; Շանիձե Ա. Անմահ երգչին; Խոշտարիա Ի. Հանդիպում Չարենցի հետ; Կալանդաձե Գ. Մայր երկրի կարոտը; Ադամիա Ա. Հրազդանի երգը; Թանգարանի սրահներում; Ծաղիկները Հրազդանի ափին; Իմ հյուրընկալը; Նոնեշվիլի Ի. Հոկտեմբերյանում; Սուլաբերիձե Լ. Սևանի ափին; Գորգանելի Վ. Եղբայրություն; Երեք օջախ; Դիդիմամիշվիլի Է. Դիլիջան; Ալելիշվիլի Է. Եղբորս մոտ; Այծեմնիկլ Գելովանի Ա. Ժողովրդինն ես; Ջանգուլաշվիլի Թ. Հրազդանի ափին; Սևանի լեռնանցքը; Բերուլավա Խ. Ձեզ, հայ եղբայրներ; Մխարգրձելի Ս. Հայաստանին; Արազի ափին ծաղկում է; Ալավերդի; Սանահնի վանքում; Գուրեշիձե Ն. Անվերնագիր; Ջավախաձե Վ. Նոր Հայաստանում։
 Վրաց գրականության ընտիր էջեր.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1961.- 648 էջ.- Բովանդ-ից՝ Տաբիձե Գալաքտիոն. Դրոշներ շուտով; Էլգուջայի վերադարձը; Լեոնիձե Գիորգի. Հայաստանին; Բոբոխիձե Կալե. Մեր Թբիլիսին; Ռուս մեծ ժողովրդին; Ջանգուլաշվիլի Թեյմուրազ. Հրազդանի ափին; Դիլիջանի ճանապարհին; Սևանի լեռնանցքը; Դիլիջանի հովտում։
 Վրացական պոեզիա.- Երևան։ ԵՊՀ հրատ., 1983.- 438 էջ.- (Ուսանողի գրադարան).- Բովանդ-ից՝ Բարաթաշվիլի Նիկոլոզ; Փշավելա Վաժա; Ճավճավաձե Իլիա. Գարուն; Վրացու մորը; «Ես շատ եմ տանջվել…»; Գրիշաշվիլի Իոսեբ. Այո, լինել անհանգիստ; Բորժոմի ջրվեժի մոտ; Տաբիձե Գալակտիոն. Դրոշներ շուտով; Պոեզիան՝ ամեն ինչից առավել; Գուրիայի լեռները; Մերի; Ճամփորդի երգը; Քայլերգ; Ես կգամ։
 Փոցխիշվիլի Մորիս։ Սիրտը փնտրում է սիրտ.- Երևան։ Հայաստան, 1968.- 60 էջ։
 Իրակլի Աբաշիձե, Պաղեստին, Պաղեստին; Ռուսթավելու հետքերով (բանաստեղծություններ), Ե., Հայաստան, 1966, 39 էջ։ Բովանդակությունը՝ Այստեղ ես դու; Ո՞վ գիտե, ինչպես Վարձիան հիմա սպասում է ինձ; Ձայն խաչի վանքի պատի մոտ; Ձայն Խաչի վանքում; Ձայն Ձիթենու վանքում; Ձայն զանգակատան մոտ; Ձայն սպիտակ խցում; Ձայն խորանի մոտ; Ձայն Խաչի վանքի կիսամութի մեջ; Անծանոթ մակագրություն Պաղեստինի վրացական մագաղաթի վրա։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Հովհաննես Կարայանը Էյ Վի Փրոդաքշն կայքում 

20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Հայ թարգմանիչներ
1915 ծնունդներ
1985 մահեր
Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Վրացերենից հայերեն թարգմանիչներ
ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ