Հրաչյա Ղափլանյան

Հրաչյա Ղափլանյան (), հայ անվանի ռեժիսոր-բեմադրիչ, դերասան, Երևանի Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոնի հիմնադիր (այժմ կրում է նրա անունը)։ ՀԽՍՀ (1966) և ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1973)։ ՀԽՍՀ պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր (1976, «Ռիչարդ Երրորդ» և «Սեր և ծիծաղ» դրամաների բեմադրությունների համար, 1979, «Խաչմերուկ» ներկայացման համար, հեղինակակցությամբ)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1950 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1947 թվականից։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն 
Ծնվել է 1923 թվականին Լոռու մարզի Գարգառ գյուղում։

1935 թվականին նրա դերասանական տաղանդը նկատվում է և նրան հրավիրում են մանկական դերեր խաղալու Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոն։ 1940 թվականին ավարտել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

1937-1950 թվականներին հանդես է եկել որպես դերասան, այնուհետև իրեն նվիրել է ռեժիսորական աշխատանքին։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ № 2 զինուսումնարանի սանը մի քանի ամիս անց Տուապսեի և Լազարևսկի մոտերքում կռվել է թշնամու դեմ, որտեղ էլ արկի պայթյունից ծանր վիրավորվել է և տեղափոխվել հոսպիտալ։ Սոչիի զինհոսպիտալում ապաքինվելուց հետո Ղափլանյանը սովորել է Պոլտավայի տանկային ուսումնարանում, ստացել տանկիստի որակավորում և տեղափոխվել № զորամաս, որպես պահեստային դիվիզիայի հրամանատարի համհարզ, որտեղից էլ 1945 թվականին զորացրվել է։ Պարգևատրվել է մի շարք մարտական շքանշաններով և մեդալներով։

1952-1954 թվականներին սովորել է Մոսկվայի գեղարվեստի թատրոնում։ Այս տարիներին աշխատել է ռեժիսոր Միխայիլ Կեդրովի մոտ որպես ռեժիսորի օգնական։

1953-1956 թվականներին այնուհետև 1959-1962 թվականներին եղել է Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը, իսկ 1956-1959 թվականներին՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի, իսկ 1962-1965 թվականներին՝ Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը։ Ներկայացումներ է բեմադրել նաև Մոսկվայի մի շարք թատրոններում։

1966 թվականից հանդիսացել է Հայաստանի թատերական գործիչների միության նախագահը։

Հրաչյա Ղափլանյանը հիմնադրել է Երևանի դրամատիկական թատրոնը, դասավանդել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

Մահացել է 1988 թվականին Երևանում։ Թաղվել է Կոմիտասի անվան պանթեոնում։

Ընտանիք 
 Հայրը՝ Մկրտիչ Ղափլանյան, կենսաբանական հայրը՝ Գեորգի Ենգիբարով (Լեոնիդ Ենգիբարովի հայրը)
 Եղբայրները՝ Լեոնիդ Ենգիբարով, Միխայիլ Ենգիբարով
 Դուստրերը՝ Տաթևիկ Ղափլանյան (1952-2010), դերասանուհի (ապրել է Լոս Անջելեսում), Անահիտ Ղափլանյան
 Ոչ ամուսնական`  Տատյանա Ուխարովա,1946, դերասանուհի,Մոսկվա

Կոչումներ և մրցանակներ 
 ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1954)
 ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)
 ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1966)
 ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1971)
 ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1978)
 ՀԽՍՀ պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր (1975), (1979)
 Ալեքսեյ Պոպովի անվան մրցանակ (1986)

Դերերը թատրոնում 
 Վանյա Սոլնցև՝ «Գնդի որդին» (հեղ. Վալենտին Կատաև)
 Ռազմիկ Գաբրիելյան՝ «Սուվորովականներ»
 Տյուլենին՝ «Երիտասարդ գվարդիա» (հեղ. Ալեքսանդր Ֆադեև)
 Դիկ՝ «Ձյունիկ» (հեղ. Վալենտինա Լյուբիմովա)
 Գիքոր՝ «Գիքոր» (հեղ. Հովհաննես Թումանյան)
 Տրուֆֆալդինո՝ «Երկու տիրոջ ծառա» (հեղ. Կառլո Գոլդոնի)
 Դավիթ Կոպերֆիլդ՝ «Դավիթ Կոպերֆիլդ» (հեղ. Չարլզ Դիքենս)
 Արտիստ՝ «Արտիստը» (հեղ. Ալեքսանդր Շիրվանզադե)

Բեմադրություններ 
 Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Սեր և խարդավանք» (Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն, 1955)
 «Եզոպոս» (Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն)
 «Կորիոլան»
 Հակոբ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ»
 Ալեքսանդր Ռիբակովի «Արբատի զավակները»
 Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անօժիտը»
 Իգոր Ստրավինսկու «Էդիպ արքա» (Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն)
 Լեոնարդ Բեռնստայնի «Վեստսայդյան պատմություն» (Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն)
 «Եվգենի Օնեգին» (Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն)
 Լև Տոլստոյի «Կենդանի դիակ» (Բրատիսլավայի ազգային թատրոն)
 Սավվա Դանգուլովի «Խոստովանություն» (Մոսկվայի Փոքր թատրոն, 1970)
 Վիլյամ Շեքսպիրի «Ռիչարդ III» (Մոսկվայի Եվգենի Վախթանգովի անվան թատրոն, 1976)
 Էդմոն Ռոստանի «Սիրանո դե Բերժերակ» (Մոսկվայի Փոքր թատրոն, 1983)
 Վսևոլոդ Վիշնևսկու «Լավատեսական ողբերգություն»
 Իսիդոր Շտոկի «Աստվածային կատակերգություն» (Երևանի դրամատիկական թատրոն, 1968)
 Երվանդ Օտյանի «Սեր և ծիծաղ» (Երևանի դրամատիկական թատրոն, 1970)
 Հակոբ Պարոնյանի «Արևելյան ատամնաբույժ» (Երևանի դրամատիկական թատրոն, 1976)
 Վարդգես Պետրոսյանի «Վերջին ուսուցիչը» (Երևանի դրամատիկական թատրոն, 1980)
 Պերճ Զեյթունցյանի «Աստվածների կանչը» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն, 1980)
 Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Խաղամոլը» (Երևանի դրամատիկական թատրոն, 1982)
 Ժորա Հարությունյանի «Քո վերջին հանգրվանը» (Երևանի դրամատիկական թատրոն, 1984)
 «Ղազարը գնում է պատերազմ» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն)
 «Սալեմի վհուկները» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն)

Ծանոթագրություններ 

Հայ ռեժիսորներ
Հայ դերասաններ
ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կոմիտասի անվան պանթեոնում թաղվածներ
ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
20-րդ դարի դերասաններ
ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Գարգառ գյուղում ծնվածներ
ԽՄԿԿ անդամներ
ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Հայ բեմադրիչներ
Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Հայ քաղաքական գործիչներ
Հայ թատերական ռեժիսորներ