Զորանամակ

Զորանամակ, Մեծ Հայքի ռազմական ուժերի քանակի և դասակարգման մասին պետական վավերագիր կամ ուրույն հրովարտակ։ Գործադրվել է Մեծ Հայքում մինչև հայ Արշակունի արքայատան անկումը (IV դարի վերջ – V դարի սկիզբ)։ Կազմվել է քառաբաժին բոլորակ աղյուսակի ձևով՝ ըստ Մեծ Հայքի չորս կուսակալ զորավարությունների (Հյուսիսային, Հարավային, Արևելյան և Արևմտյան դռների)։ Յուրաքանչյուր բաժնում դասվել են 21 կամ 22 նախարարություն՝ նշելով նրանց յուրաքանչյուրի զորաքանակը։ Ըստ մեզ հասած զորանամակի, Արշակունիների օրոք Հայոց զորքի ընդհանուր թվաքանակը եղել է 124 հազար մարտիկ, որից 84 հազարը կազմել են նախարարական կամ սեպուհական, իսկ 40 հազարը՝ արքունի (ոստանիկ) և մարդպետական գնդերը։ Արտաքին վտանգի ժամանակ նախարարները իրենց զինվորական ուժերը գումարել են Զորանամակով սահմանված զորաթևում, իսկ անհրաժեշտության դեպքում Հայոց արքայի կամ սպարապետի հրամանով օգնել են այս կամ այն զորաթևին։

Զորանամակի միակ ձեռագիր օրինակը, որը կցված է եղել Անանիա Շիրակացու Ժամանակագրությանը, մեզ է հասել Տիրամայր անունով մի հայուհու ընդօրինակությամբ։ Այն առաջին անգամ հրատարակել է (1842 թ) Հովհաննես Շահխաթունյանցը իր «Ստորագրություն կաթողիկե Էջմիածնի և հինգ գավառացն Այրարատայ» գրքի Բ հատորում (Էջմիածին, 1842, էջ 58)։ Զորանամակի ձեռագիր թերի մի օրինակ պահպանվում է Մատենադարանում։

Զորանամակ

Արևելեան դուռն
Հարավային դուռն

 Բդեշխ ուգարաց – 4500
 Կամսարական – 600
 Կասպեցի – 3000
 Ուտեացի – 1000
 Ծաւդեացի – 1000
 Տայեցի – 600
 Մամիկոնեան – 1000
 Վանանդացի – 1000
 Գարդմանեցի – 1000
 Որդունի – 700
 Առւելեանք (Առաոելեան) – 500
 Աշոցեան – 500
 Դիմաքսեան – 300
 Գնթունի – 300
 Բոխաեցի – 300
 Գաբեղեան – 300
 Աբեղեան – 300
 Հաւնունի – 300
 Սահառունի – 300
 Ձիւնական – 300
 Աշխադարեան – 100
 Վարազարտիկեան – 100

Հարավային դուռն

Արևմտեան դուռն

 Անգեղ տուն – 3400
 Բդեշխ Աղձնեաց – 4000
 Բզնունական (Բզնունի) – 3000
 Մանաւազեան – 1000
 Բագրատունի – 1500
 Խոռխոռունի – 1000
 Ծոփացի – 1000
 Վահունի – 1000
 Ապահունի – 1000
 Գնունի – 500
 Բասենացի – 600
 Խալունի – 300
 Ընծակի – 4000
 Մանդակունի – 300
 Սլկունի – 300
 Վարաժնունի – 300
 Այծենական – 100
 Առւենեան – 300
 Վարժնունեան – 100
 Սպանդունի – 300
 Ռոփսեան – 100

Արևմտեան դուռն

Հիւսիսային դուռն

 Կադմեացի – 13200
 Կորդւացի – 1000
 Արծրունի – 1000
 Ռշտունի – 1000
 Մոկացի – 1000
 Գողթնեցի – 500
 Անձևացի – 500
 Հարուժեան – 100
 Տրպատունի – 100
 Մեհնունի – 100
 Ակեացի – 300
 Զարեհաոանեան – 300
 Երանթունի – 300
 Համաստունեան – 100
 Արտաշեսեան – 300
 Սագրատունի – 100
 Աբրահամեան – 100
 Տրունի – 300
 Բուժունի – 200
 Քաջբերունի – 100
 Բոգունի – 100
 Մուրացան – 300

Հիւսիսային դուռն

Արևելեան դուռն

 Սիւնի – 19400
 Ամասկոնի (Ամասկունի՞) – 200
 Աւածացի – 200
 Վարձառունի – 200
 Տամբարացի – 100
 Մազազացի – 500
 Ցողկեպան – 100
 Գրըզճունի – 50
 Վառնունի – 50
 Բական – 50
 Կճրունի (Կրճունի՞) – 50
 Գուկանն – 50
 Պատսպատունի – 50
 Գզրիկեան – 50
 Վիժանունի – 50
 Զանգաղան – 50
 Սոդացի – 50
 Ակացացի – 50
 Ասչշնեան – 50
 Կիչան – 50
 Տայգրեան

Մեծ Հայքի զինված ուժեր
Արշակունիների թագավորության պետական կարգ