Ալթայան լեզուներ

Ալթայան լեզուներ (Սխալ անվանմամբ՝ Թյուրք-Թաթարական, Թյուրք–մոնղոլաթաթարական Թյուրքամոնղոլ–Թաթարական լեզուներ), լեզվաընտանիք, որը բաժանվում է երեք խմբի՝ թյուրքական լեզուներ, մոնղոլական լեզուներ և Տունգուս–մանչժուրական լեզուներ։ Ալթայական լեզուներ, որոնց մի մասի ցեղակցությունը դեռևս հիմնավորապես ապացուցված չէ, բավական մեծ թիվ են կազմում և սփռված են Խաղաղ օվկիանոսից մինչև Փոքր Ասիա։ Որոշ լեզվաբաններ գտնում են, որ Ալթայական լեզուները ծագում են մի ընդհանուր հիմք լեզվից, ուրիշները դրանց միջև եղած նմանությունները բացատրում են լեզվական փոխազդեցությամբ, իսկ ոմանք էլ Ալթայական լեզուներ միավորում են ուգրո–ֆիննական լեզուների հետ, մեկ ընդհանուր՝ ուրալ–ալթայական լեզվաընտանիքում։

Ալթայական լեզուներով խոսում են Ալթայում և նրան հարող շրջաններում ապրող թյուրքական ու մոնղալախոս մոնղոլական ժողովուրդների լեզուները, որոնք մտնում են թյուրքական ու մոնղոլական լեզուների հյուսիսարևմտյան (ալթայերենը իր բարբառներով) և հյուսիսարևելյան խմբերի մեջ։

Հիմնական 

Բնորոշ են ծննդաբանական և տիպաբանական ընդհանուր հատկանիշներով։ Խոսվում են ընդհանուր տերիտորիայի վրա, որի արևմտյան թևը հասնում է մինչև Արևելյան Եվրոպա ու Միջերկրական ծովի ափերը, արևելյանը՝ Սիբիրի խորքերը և Արևելյան ասիա Չինաստան, միջինական թևը՝ Ղրղզստան Միջին Ասիա։ Ելնելով որոշ ընդհանրություններից ու նմանություններից, ոմանք թյուրքական լեզվաընտանիքը (տունգուս-մանչժուրական խումբը, նույնիսկ Չինարենը ու ճապոներենը) մտցնում են ավեի մեծ լեզվաընտանիքի մեջ և կոչվում ալթայան լեզվաընտանիք։ Վերջինս հայտնի է նաև ուրալ-ալթայան անունով, երբ նրան ավելանում են ուգրո-ֆիննական և սամոդիակյան լեզուները։ Առավել հայտնի է հետևյալ դասակարգումը.
 Արևմտախունական ճյուղ
ա) բուլգարական խումբ (բուլղարերեն, ղազարերեն, չուվաշերեն)
բ) օղուզական խումբ (թուրքմեներեն, գագաուզերեն, ադրբեջաներեն, թուրքերեն)
գ) ղփչաղական խումբ (ղփչաղերեն, պոչովեցերեն, կումիկերեն, բալկաներեն, թաթարերեն, բաշկիրերեն, նողաերեն, կարակալպակերեն, ղազախերեն, բուրյատերենը)
դ) կարլուկյան խումբ (չաղաթայերեն, ուզբեկերեն, նոր ուղայերեն)
 Արևելախունական ճյուղ
ա) կիրգիզ-ղփչաղական խումբ (կիրգիզերեն)

Բնորոշում 

Բնորոշ են ձայնավորների ներդաշնակությամբ, կցական կառուցատիպով, ստացական առման կարգով, սեռի բացակայությամբ, կետադրությունների գործածությամբ, անվանական և բայական հարուստ ձևերով։ Թյուրքական լեզվաընտանիքի որոշ լեզուներ ունեն լատինագիր, որոշը ռուսագիր, մոնղոլագիր այբուբեն, ինչպես նաև չինական հիերոգլիֆներ չինական այբուբեններ, և արաբագիր այբուբեններ։

Ձևաբանություն 

Ձևաբանական տեսակետից ալթայան լեզուներին բնորոշ է վերջածանցների կցական կառուցատիպը։

Ծանոթագրություններ 

Ալթայան լեզուներ
Կցական լեզուներ
Ռուսաստանի լեզուներ