Ադրիանուպոլսի ավետարան

«Ադրիանուպոլսի ավետարան», հայկական մանրանկարչության մագաղաթե ձեռագիր մատյան։ Հայերեն հնագույն թվակիր ավետարան։ Գրվել ու պատկերազարդվել է 1007-ին Բյուզանդիայի Ադրիանուպոլիս քաղաքում․ գրիչ՝ Կիրակոս երեց։ Պատվիրատուն է հայ ազնվական, Բյուզանդիայի կայսր Վասիլ Բ-ի առաջին սուսերակիր Հովհաննես Պրոքսիմոսը։ Մանրանկարչի անունը չի պահպանվել։

Անհայտ մանրանկարիչը պատկերել է խորաններ, երկու խաչ, 4 ավետարանիչներին, Տիրամորը՝ գահի վրա, մանուկ Հիսուսի հետ և պատվիրատուին։ «Տիրամայրը մանկան հետ» հորինվածքը պատկերագրական տիպով և պատկերման եղանակով սերտորեն առնչվում է նույն շրջանի բյուզանդական օրինակների հետ, մինչդեռ խորանները և կանգնած ավետարանիչների ծանր, մոնումենտալ ֆիգուրները բնորոշ են 10-11-րդ դարերի հայկական ձեռագրերի նկարազարդումներին ու տարբերվում են 11-րդ դարի բյուզանդական ոճից։

«Ադրիանուպոլսի ավետարան»-ի մանրանկարները կարևոր են հայ և բյուզանդական արվեստի առնչությունները պարզաբանելու համար։

1883 թվականին ավետարանը Կոստանդնուպոլսից տեղափոխվել է Սուրբ Ղազար կղզի, որտեղ ցայժմ պահվում է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության մատենադարանում։

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Арутюнова-Фиданян В. А. Армяно-византийская контактная зона (X-XI вв.). Результаты взаимодействия культур. М., 1994
 Սարգիսյան Բ., Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց մատենադարանին Մխիթարեանց ի Վենետիկ, հ. 1, Վնտ., 1914
 Марр Н.Я. Кавказский культурный мир и Армения. Ереван, 1995.
 Ադրիանապոլսի աւետարան (1007 թ. reddit կայքում

Հայ Առաքելական Եկեղեցի
Հայկական մանրանկարչություն
11-րդ դարի ձեռագրեր
Բյուզանդիայի պատմություն