Ամիրանդարեջանիանի

Ամիրանդարեջանիանի (վրացերեն՝ ამირანდარეჯანიანი), ժողովրդի մեջ տարածում գտած զրույցների ամբողջություն, որը 12-րդ դարում ի մի է բերել Մոսե Խոնելին։ Երկի գործողությունները զարգանում են Վրաստանից դուրս, հերոսներն էլ օտարներն են։

Կառուցվածք 

Երկը բաղկացած է տասներկու գլուխներից.

 Հնդկաստանի թագավոր Աբեսոլոմի պատմությունը
 Բադրի Յամանիձեի պատմությունը
 Նոսար Նիսրելիի պատմությունը
 Ամիրան Դարեջանիձեի պատմությունը
 Ամիր Արաբի պատմությունը
 Ինդո Ճաբուկի պատմությունը
 Լուսատուների պատմությունը
 Կախարդների պատմությունը
 Սեփեդավլե Դարիսպանիձեի պատմությունը
 Մզեճաբուկի պատմությունը
 Վրիժառուների պատմությունը
 Բալխեթ ներխուժելու պատմությունը

Տասներկու գլուխներից ամեն մեկն ամբողջական զրույց է, թեև գործողությունները զարգանում են հաջորդականության սկզբունքով, և հիմքուլ էլ Ամիրանի արկածներն են։

Բովանդակությունը

Առաջին գլուխ 

Առաջին գլխում, որը ներածություն է հիշեցնում, նկարագրվում է Հնդկաստանի Աբեսալոմ արքայի առօրյան. նա երկուշաբթի, երեքշաբթի և չորեքշաբթի պալատականների հետ խրախճանք է անում, հինգշաբթի, ուրբաթ և շաբաթ՝ որս, և միայն կիրակի է զբաղվում տերունական գործերով։

Հերթական որսի ժամանակ արքան նկատում է մի վիթ։ Երկու ուղեկիցներով յոթ օր ու գիշեր հետամուտ է լինուլ կենդանուն. յոթերորդ օրը վիթը մտնում է քարայր և անհետանում։ Արքան և ուղեկիցները հայտնաբերում են կացարանը՝ պատերին վեց երիտասարդ տղամարդու և մի չնաշխարհիկ աղջկա դիմանկար։ Նկարի տակ մակագրություն է. «Ես եմ՝ Ամիրան Դարիջանիձեն և իմ ծառա Սավարսամիձեն, Բադրի Յամանիձեն և իր ծառա Ինդո Ճաբուկը, Նոսար Նիսրելին և իր ծառա Ալի Դիլամը»։ Պատերի տակ ժանգոտ թրեր են, նիղակներ, դաշույներ, վահաններ։ Մեծ է արքայի զարմանքը, ուստի կարգադրում է գտնել ու պարզել, թե ովքեր են։ Երկար փնտրտուքից հետո բանագնացները Բալխում հանդիպում են զառամյալ Սավարսամիձեին։ Թագավորի կարգադրությամբ նա գալիս է Հնդկաստան և պատմում Ամիրանի ու մյուս փահլևանների արկածների մասին։

Երկրորդ գլուխ 

Երկրորդ գլխում («Բադրի Յամանիձեի պատմությունը») Սավարսամիձեն հայտնում է, որ իր տերը՝ Ամիրանը, որսի ժամանակ հանդիպում է աղեկտուր լաց լինող սևազգեստ մի երիտասարդի և հարցուփորձով իմանում, որ նրա տերը՝ Բադրի Յամանիձեն, մեկնել է օտար աշխարհ՝ նպատակ ունենալով «քաջագործություններով փառաբանվել և Ծովերի արքայի գեղանի դստերը կնության առնել»։ Բազում խոչընդոտներ հաղթահարելուց հետո Բադրին հասնում է Ծովերի արքայություն, պարտության մատնում հակառակորդ երեք հսկաներինև ամուսնանում արքայադստեր հետ։ Վերադարձին Բադրիին առևանգում է Բաղբաղ դևը։ Շովերի արքայի խնդրանքով իր ծառայի՝ Ալի Դիլամի ուղեկցությամբ նրան ազատելու է գնում Նոսար Նիսրելին։

Երրորդ գլուխ 

Երրորդ գլուխը կրում է «Նոսար Նիսրելիի պատմությունը» վերնագիրը։ Հազար ու մի չարչարանք կրելով, հազար ու մի արգելք հաղթահարելով՝ նրան հաջողվում է մտնել դևերի ամրոց։

Չորրորդ գլուխ 

Չորրորդ գլխից («Ամիրան Դարեջանիձեի պատմությունը») պատմողը հանդես է գալիս իբրև դեպքերի մասնակից։ Նա ասում է, որ Ամիրանն իր հավատարիմ ծառայի և ոմն սևազգեստ երիտասարդի ուղեկցությամբ ճամփա է ընկնում՝ փրկելու Բադրի Յամանիձեին և Նոսար Նիսրելիին։ Նա նախ ազատում է Ինդո Ճաբուկին և Ալի Դիլամին, ապա Բադրիին ու Նոսարիին։ Վերադարձին սպանում է նաև ամրոցի տիրակալ Բաղբաղ դևին։

Հինգից ութերորդ գլուխներ

Իննից տասներկու գլուխներ

Աղբյուրներ 
 Հրաչյա Բայրամյան, Վրաց գրականությունը V-XIX դդ., գիրք Ա, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2007, էջ 24-28։

Վրացական բանահյուսություն