Ջեյմս Ջոուլ

Ջեյմս Փրեսքըթ Ջոուլ (, ), անգլիացի ֆիզիկոս, բացահայտել է էլեկտրահաղորդիչով անցնող հոսանքի և անջատվող ջերմության քանակի կապը, որոշել ջերմության մեխանիկական համակարգը։ Նրա անունով է կոչվել էներգիայի և աշխատանքի միավորը՝ Ջոուլ (Ջ)։

Կենսագրություն 
Ծնվել է ունևոր ընտանիքում. հայրը գարեջրի գործարանի սեփականատեր էր։ Տասնհինգ տարեկան հասակից աշխատել է հոր գործարանում, տասնվեցից՝ սովորելուն և գիտությամբ զբաղվելուն զուգընթաց՝ մասնակցել այդ ձեռնարկության կառավարմանը, մինչև 1854 թվականը, երբ այն վաճառվել է։

Ջեյմս Ջոուլն աշխատել է հայտնի ֆիզիկոս ու քիմիկոս Ջոն Դալտոնի մոտ և նրա ղեկավարությամբ սկսել իր փորձարարական հետազոտությունները։ 1841թվականին նա բացահայտել է (Էմիլի Լենցից անկախ), որ մետաղե հաղորդիչով էլեկտրական հոսանք անցնելիս անջատվող ջերմության քանակը համեմատական է հաղորդիչի էլեկտրական դիմադրությանը, հոսանքի ուժի քառակուսուն և հոսանքի անցման ժամանակին (հայտնի է որպես Ջոուլ-Լենցի օրենք)։

1843–1850 թվականներին նա փորձերով ցույց է տվել, որ մեխանիկական աշխատանքը ջերմության կարող է վերածվել խիստ որոշակի համամասնությամբ, և որոշել է ջերմության մեխանիկական համարժեքը։ Դրանով նա տվել է էներգիայի պահպանման օրենքի փորձնական հաստատումը։ 1851 թվականին Ջուոլը տեսականորեն որոշել է որոշ գազերի ջերմունակությունը, ջերմությունը դիտելով որպես մասնիկների շարժում։ Նա հետազոտել է գազի սեղմման և ընդարձակման ժամանակ առաջացող ջերմային երևույթները, մասնավորապես, նոսրացած գազերի ընդհարձակման փորձերով ցույց է տվել, որ դրանց ներքին էներգիան կախված չէ ծավալից, ինչը և ընդունվել է իդեալական գազի համար։ Անգլիացի ֆիզիկոս Վիլյամ Թոմսոնի հետ Ջոուլը փորձնական ճանապարհով պարզել է, որ ծակոտկեն միջնորմով գազի դանդաղ, ստացիոնար, ադիաբադ հոսույթի դեպքում գազի ջերմաստիճանը փոխվում է (Ջոուլ-Թոմսոնի էֆեկտ)։ Կառուցել է թերմոդինամիկական ջերմաստիճանային սանդղակ, տեսականորեն որոշել մի շարք գազերի ջերմունակությունը։ Հաշվարկել է նաև գազի մոլեկուլների շարժման արագությունը և հայտնաբերել այդ արագության կախումը ջերմաստիճանից։ Գազի ճնշումը նա համարել է անոթի պատերին գազի մասնիկների հարվածների արդյունք։ Ջոուլը հայտնաբերել է նաև մագնիսական հագեցման երևույթը ֆեռոմագնիսների մագնիսացման դեպքում։

Միավորների միջազգային համակարգում 1 Ջ հավասար է այն աշխատանքին, որ կատարվում է, երբ 1 Ն ուժի կիրառման կետն ուժի ազդման ուղղությամբ տեղափոխվում է 1 մ–ով։ 1Ջ=1Ն.մ

Մեծարում և հիշատակ 
1850 թվականին Ջեյմս Ջոուլն ընտրվել է Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ։ 1852 թվականին ջերմության քանակական համարժեքի մասին աշխատությունների համար պարգևատրվել է Արքայական մեդալով։ 1860 թվականին ընտրվել է Մանչեսթրի գրական և փիլիսոփայական ընկերության նախագահ |en|Manchester Literary and Philosophical Society}}.

Արժանացել է Էդինբուրգի համալսարանի և Դուբլինի Թրինիթի քոլեջի իրավունքի դոկտորի, Օքսֆորդի համալսարանի քաղաքացիական իրավունքի դոկտորի կոչումների:.

1866 թվականին Ջոուլին շնորհվել է Քոփլի մեդալ, 1880 թվականին՝ Ալբերտի մեդալ։ 1878 թվականին Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը նրան նշանակել է ցմահ թոշակ 215 ֆունտի չափով։

Նա երկու անգամ՝ 1872 և 1877 թվականներին, ընտրվել է Բրիտանական գիտական ընկերակցության նախագահ:.

1889 թվականին՝ Ջոուլի մահվան տարում տեղի ունեցած Էլեկտրիկների միջազգային երկրորդ համաժողովում որոշվել է նրա անունով կոչել աշխատանքի, էներգիայի և ջերմության միասնականացված միավորը։

Մանչեսթրի ռատուշայում կանգնեցված է Ջեյմս Ջոուլի հուշարձանը (քանդակագործ՝ Ալֆրեդ Գիլբերթ)։

1970 թվականին միջազգային աստղագիտական միությունը Ջեյմս Ջոուլի անունը շնորհել է Լուսնի հակառակ կողմի խառնարաններից մեկին։

Աշխատություններ 
  — «Էլեկտրամագնիսական ուժերի մասին».
  — «Էլեկտրականությունից արտածվող ջերմության մասին».
  — «Մագնիսական ուժերի նոր դասի մասին».
  — «Այրման ջերմության էլեկտրական բնույթի մասին».
  — «Քիմիական ջերմության էլեկտրական բնույթի մասին».
  — «Ջրի էլեկտրոլիզի ժամանակ արտածվող ջերմության մասին».
  — «Մագնիսաէլեկտրականության ջերմային էֆեկտի և ջերմության մեխանիկական համարժեքի մասին».
  — «Օդի նոսրացման և խտացման ժամանակ ջերմության փոփոխությունների մասին».
  — « Ջերմության և մեխանիկական էներգիայի սովորական ձևերի համարժեք հարաբերության գոյության մասին.
  — 
   
  — «Նյութի, կենդանի ուժի և ջերմության մասին».
  — «Թուջե և պողպատե մարմինների չափերի վրա մագնիսականության ազդեցության մասին».
  
  
  — «Քիմիական ռեակցիաների ժամանակ ազատվող ջերմության մասին».
  — «Քիմիական ռեակցիաների մեխանիկական դրսևորման տնտեսական էֆեկտի մասին».
 
  — «Մետաղներն էլեկտրականությամբ ձուլելու մասին».
  
  — «Գալվանամետրի կատարելագործման մասին».
  — «Պինդ մարմինների մի քանի թերմոդինամիկական հատկությունների մասին».
  — «Հեղուկների սեղմման ժամանակ տեղի ունեցող ջերմային էֆեկտների մասին».
  
  — «Ամպրոպների հնարավոր բնույթի մասին».
  — «Դուգլասյան միրաժի մասին».
  — «Զգայուն բարոմետրի մասին».
  — «1818 թվականի փետրվարի 6-ի երկնաքերի մասին».
  
  — «Մագնիսական նոր ինկլինոմետրի մասին».
  — «Չուգունի և պողպատի փխրունության վրա ցրտի ենթադրյալ ազդեցության մասին».
  — «1872 թվականի փետրվարին տեղի ունեցած մագնիսական փոթորկի մասին».

Գրականություն 

Fox, R, "James Prescott Joule, 1818–1889", in 

Joule, James Prescott|first=Crosbie|last=Smith|year=2004}}. Joule, James Prescott}}

 
 Храмов Ю. А.:Физики|часть = Джоуль Джеймс Прескотт (Joule James Prescott)|с =104

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
The scientific papers of James Prescott Joule (1884) – annotated by Joule
The joint scientific papers of James Prescott Joule (1887) – annotated by Joule
Classic papers of 1845 and 1847 at ChemTeam website On the Mechanical Equivalent of Heat and On the Existence of an Equivalent Relation between Heat and the ordinary Forms of Mechanical Power
Joule's water friction apparatus at London Science Museum
Some Remarks on Heat and the Constitution of Elastic Fluids, Joule's 1851 estimate of the speed of a gas molecule
Joule Manuscripts at John Rylands Library, Manchester.
University of Manchester material on Joule – includes photographs of Joule's house and gravesite
 – obituary with brief comment on Joule's family
Joule Physics Laboratory  at the University of Salford
Joule’s Brewery – contains further information on the origins of the Joules brewery and the link with James Prescott Joule
 
 

Անգլիացի ֆիզիկոսներ
Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով

Անգլիացի ֆիզիկոսներ
Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Մանչեսթերի համալսարանի շրջանավարտներ
Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ