Սուրբ Թադևոս-Բարդուղիմեոս մայր տաճար (Բաքու)

Բաքվի Սուրբ Թադևոս-Բարդուղիմեոս մայր տաճար () կամ Բուդակովսկի եկեղեցի (), Հայ Առաքելական եկեղեցու կոթող էր Բաքվում։ Եկեղեցին գտնվում էր Դիմիտրովա-Բոնդարնայա-Շամսի Բադալբեյլի փողոցում։

Կառուցման պատմություն 
Բաքվեցի մեծահարուստ Ենովք Բուդաղյանի կտակած միջոցներով Բաքվի կենտրոնում հայկական եկեղեցի կառուցելու համար 1898 թ.-ին Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետների կայսերական ընկերությունը հայտարարում է մրցույթ։ 1907 թվականի փետրվարի 28-ին մրցույթին ներկայացվեցին հինգ նախագծեր, որոնցից մեկն էլ Հովհաննես Քաջազնունու նախագիծն էր։ Հունիսի 4-ին ստացվում է ժյուրիի պատասխանը, որի համաձայն հաղթող էր ճանաչվում Գաբրիել Տեր-Միքայելյանի նախագիծը, իսկ երկրորդ տեղում էր ճարտարապետ Պետրովսկու նախագիծը։ Սակայն Բուդաղյանի ժառանգները դժգոհ են մնում արդյունքից, և հունիսի 7-ին նրանք պատվերը տալիս են Քաջազնունուն։ Օգոստոսի 2-ին նա սկսում է եկեղեցու շինարարական աշխատանքները։ Շինարարությանը հետևում էր շինհրապարակում կառուցված փայտե տնակից։ Եկեղեցու կառուցման բյուջեն, ըստ նախնական նախագծի, կազմել է 300 հազար ռուբլի, սակայն ժառանգված գումարը ընդամենը 200 հազար էր, այդ պատճառով Քաջազնունին կատարում է որոշ փոփոխություններ, մասնավորապես եկեղեցու տարողունակությունը 1500 մարդուց պակասեցնում է 1000-ի։
Հակադաշնակցական քրեական հետապնդումների պատճառով, 1911 թվականին Քաջազնունին ստիպված է լինում մեկնել երկրից, չկարողանալով անձամբ հսկել եկեղեցու շինարարությունը։ Նրա բացակայության ընթացքում շինարարությանը հետևում և ավարտին է հասցնում ճարտարապետ Նիկողայոս Բաևը։ 1914 թվականին կայանում է եկեղեցու օծման արարողությունը, որից հետո Ենովք Բուդաղյանի աճյունը, որ ժամանակավորապես հողին էր հանձնվել հայկական հին գերեզմանատանը, տեղափոխվում և վերահուղարկավորվում է նորակառույց եկեղեցու բակում, ինչպես նախօրոք հայտարարել էր հայկական եկեղեցու ավագ քահանա Ղևոնդ Տեր-Աստվածատուրյանը։

Ներքին և արտաքին տեսքը

Եկեղեցին աչքի էր ընկնում կոթողայնությամբ։ Ականատեսները վկայում են, որ դա Բաքվի ամենագեղեցիկ շենքն էր, հիացնում էր ներքին ու արտաքին շքեղությամբ՝ վարպետորեն նկարված ճարտարապետական դրվագներով։ Քաջազնունու եկեղեցու ճարտարապետությունը կարելի է դիտել որպես հայ ազգային ոճի նոր, յուրովի մեկնաբանում, և եթե կարելի է այդպես բնութագրել՝ «Նոր հայկական գոթիկա»։ Եկեղեցու հիմքում պահպանելով կենտրոնագմբեթ, հավասարակողմ խաչի հայեցակարգը, գլխավոր ծավալի չորս անկյունները ձևավորել է չորս պարագծով կորագիծ խորաններով, որով խախտել է հայկական եկեղեցաշինության հատակագծային հիմնական առանձնահատկությունը՝ կենտրոնագմբեթ համակարգի քառաթև պարզ և բնորոշ ծավալը։ Դրա հետ մեկտեղ՝ հետաքրքիր է լուծված զանգակատան տեղն ու դիրքը՝ ընդհանուր համայնապատկերում։ Այն եռաթռիչք կամարաշարով առաջ է բերված արևմտյան ճակատից։ ‎Որոշ առումով եկեղեցուն նման է նաև Շուշիի Ղազանչեցոց եկեղեցին։

Քանդում 
Խորհրդային տարիներին տաճարը հայտնվում է «ոչ ցանկալի» հուշարձանների ցանկում։ 1930-ականներին այն քանդվում է։ Ականատեսների վկայությամբ՝ քանդում էին երեք տարի շարունակ ու էլի չէր փլուզվում։ Ստիպված են լինում պայթեցնել (1937 թ.): Պատմում են, որ կոտրվել են քարերը, բայց ոչ շինվածքի կցակարերը։ Այդքան ամուր էր կառուցված տաճարը։ Եկեղեցու տեղում կառուցվել է Բաքվի կոնսերվատորիայի շենքը։

Աղբյուրներ
 Հովհաննես Քաջազնունին` Բաքվի Հայոց եկեղեցու ճարտարապետ», հոդված, հեղինակ՝ Հայկ Մարտիրոսյան
Армянский Собор во имя Св. апостолов Фаддея и Варфоломея - Будаговский собор (Баку)

Տես նաև 
 Հայերը Բաքվում

Արտաքին հղումներ 
 Բաքվի հայոց եկեղեցին

Բաքվի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Հայկական քրիստոնեական տաճարներ
Ավերված եկեղեցիներ
Ադրբեջանի տաճարներ
Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Տաճարներ այբբենական կարգով