Ապպիանոս

Ապպիանոս Ալեքսանդրացի (հին հունարեն՝ Αππιανός εξ Αλεξανδρείας, ), հին հռոմեացի պատմիչ ազգությամբ հույն, գրել է հունարեն։ Զբաղեցրել է բարձր պետական պաշտոններ Եգիպտոսում, որից հետո ստացել է հռոմեական քաղաքացիություն և ընդունվել հեծյալների դաս։ Գրել է 24 գրքից բաղկացած «Հռոմեական պատմություն» (Ῥωμαϊκά) երկասիրությունը, որտեղ ներկայացնում է Հռոմի պատմությունը քաղաքի հիմնադրումից մինչև իր ժամանակները՝ ըստ նրա կողմից վարած պատերազմների։ Երկը մեզ է հասել կիսատ վիճակում, պահպանվել են VI—VIII և XII—XVII գրքերն ամբողջությամբ, մնացած գրքերը՝ հատվածաբար։

Ապպիանոսի աշխատությունը Տիգրան Մեծի պատմության ուսումնասիրության կարևորագույն աղբյուրներից մեկն է։

Կենսագրություն 
Ապպիանոսի կյանքի մասին շատ քիչ բան է հայտնի։ Նա ապրել է Տրայանոս, Ադրիանոս և Անտոնինոս Պիոս կայսրերի օրոք։ Սկզբում բարձր կառավարական պաշտոն է զբաղեցրել Եգիպտոսում, որից հետո ստացել է հռոմեական քաղաքացիություն և ընդունվել ձիասպորտի դասարան։ Սրանից հետո Ապպիանոսը փաստաբան էր Հռոմում։

«Հռոմեական պատմություն»

Աշխատության  կառուցվածք  
Ապպիանոսը Հռոմի պատմությունը գրել է հունարենով (ավարտվել է մինչև 162 թվականը )՝ «Հռոմեական պատմություն» աշխատությունը (հին հունարեն Ῥωμαϊκά / Ῥομαϊκὴ ἱστορία - Romaika / Romaike historia), որը ժամանակագրական առումով ընդգրկում է հնագույն ժամանակներից մինչև  իր ապրած  դարաշրջանը։ Իր աշխատության մեջ նա նկարագրում է տարբեր տարածքների պատմությունը մինչև նրանց միացումը Հռոմ՝ ըստ էթնիկ պատկանելության և ըստ [[Հին Հռոմի|Հռոմի] իշխանության տակ ընկած հերթականության։ Ընդհանուր առմամբ Ապպիանոսը գրել է 24 գիրք, սակայն մինչ օրս պահպանվել են միայն VI-VIII և XII-XVII գրքերը։
Բացի այդ, որոշ գրքերից պահպանվել են փոքր, բայց երբեմն բավականին նշանակալից հատվածներ։ Պահպանվել է նաև Ապպիանոսի գրած առաջաբանը։

Ապպիանիոսի «Հռոմեական պատմության» գրքերի ցանկը (թավով գրված գրքերը ցույց են տալիս, որ ամբողջությամբ հասել են մեզ, շեղատառերով՝ նրանք, որոնք ընդհանրապես մեզ չեն հասել)
 I - «Արքայական» (հին հունարեն Βασιλική)
 II - «Իտալական» (հին հունարեն Ἰταλική)
 III - «Սամնիտական» (հին հունարեն Σαμνιτική)
 IV - «Գալլական» («կելտիկ») (հին հունարեն Κελτική)
 V - «Սիցիլիան և կղզին» (հին հունարեն Σικελικῆ καὶ νησιωτική)
 VI - «Իսպանական» (հին հունարեն Ἰβηρική)
 VII - «Հաննիբալ» (հին հունարեն Ἁννιβαϊκή[3])
 VIII - «Լիբիական, Կարթագենյան և Նումիդերեն» (հին հունարեն Λιβυκή, Καρχηδονιακή καὶ Νομαδική)
 IX - «Մակեդոնական և իլիրերեն» (հին հունարեն Μακεδονική καὶ Ἰλλυρική)
 X - «Հունական և հոնիական» (հին հունարեն Ὲλληνική καὶ Ἰωνική)
 XI - «Սիրիական և պարթևական»  (հին հունարեն Συρική καὶ Παρθική)
 XII - «Միթրիդատովա» («Պատերազմ Միթրիդատի հետ») (հին հունարեն Μιθριδάτειος)
 XIII-XVII - «Քաղաքացիական պատերազմներ» (հին հունարեն Ἐμφυλίων α-ε)
 XVIII-XXI - «Եգիպտական» (հին հունարեն Αἰγυπτίων α-δ), Ֆոտիոսը գրել է մի տարբերակ (հին հունարեն Ἐμφυλίων ζ-θ)
 XXII - «Դար» (հին հունարեն Ἑκατονταετία)
 XXIII - «Դակյան» (հին հունարեն Δακική)
 XXIV - «Արաբական» (հին հունարեն Ἀράβιος)

Ապպիանիոսի  աղբյուրներ
Գայուս Ասինիուս Պոլլիոն սովորաբար նշվում է որպես «Քաղաքացիական պատերազմների» հիմնական աղբյուր (նրա Պատմությունը, որը գրված է լատիներեն, չի պահպանվել)։ Այս տեսակետն առաջին անգամ հնչեցրել է հոլանդացի պատմաբան Յոհան Վեյնը 1855 թվականին։ Ապպիանիոսն իր աշխատության մեջ հիշատակում է նաև Օկտավիանոս Օգոստոսի ինքնակենսագրությունը, պաշտոնական փաստաթղթեր, թռուցիկներ քաղաքացիական պատերազմների ժամանակաշրջանից։

Գրականություն 
 Заборовский Я. Ю. Аппиан и римская civitas в последний век существования Республики: к вопросу об источниках и характере "Гражданских войн" Аппиана // Вестник древней истории. — 1981. №4. — С. 138-144.
 Хан, И. Аппиан и Александрия // Вестник древней истории. — 1968. №1. — С. 72-86
 Севастьянова О. И. Аппиан и его «Римская история» // Вестник древней истории. — 1950. №2. — С. 253-262.

Ծանոթագրություններ 

Հռոմեացի պատմիչներ
Հույն պատմաբաններ
Հույն գրողներ