Հայերը Ֆինլանդիայում

Հայերը Ֆինլանդիայում հաստատվել են գերազանցապես 20-րդ դարում, առավելագույն թիվը 21-րդ դարի առաջին քառորդում կազմել է 700 մարդ (այլ հաշվարկներով՝ մինչև 200)։ Նրանք այստեղ գաղթել են ԽՍՀՄ-ից (Ֆինլանդիային հարող շրջաններից), Միջին Արևելքից (պայմանավորված սիրիական ճգնաժամով), Հայաստանից, մասամբ՝ նաև Նորվեգիայից։ Նրանք բնակվում են մայրաքաղաք Հելսինկիում, Տուրկու և Տամպերե քաղաքներում։

Պատմություն 
Հայ-ֆիննական հարաբերությունները սկիզբ են առել դեռևս ուշ միջնադարում՝ Ֆինլանդիայի անկախացումից առաջ, երբ Սանկտ Պետերբուրգում բնակվող հայ վաճառականները առևտրական կապեր են հաստատել Դանիայի (ներառում էր Նորվեգիան) և Շվեդիայի (ներառում էր Ֆինլանդիան) երկրների հետ։ Ռուսաստանից հայերը հաճախ են այցելել Ֆինլանդիա 19-րդ դարից սկսած, երբ ստեղծվեց ռուսահպատակ Ֆինլանդիայի մեծ իշխանությունը։ Շատ ռուսների նման որոշ հայեր այնտեղ ունեցել են ամառանոցներ։

1888 թվականին բողոքական քարոզիչ, թարգմանիչ և հոդվածագիր Աբրահամ Ամիրխանյանցը, որը հայտնի էր Ղուրանի՝ հայերեն թարգմանությամբ, իր ընտանիքով հաստատվել է Հելսինկիում։ Նրա որդիներից կոմպոզիտոր Նաթան Ամիրխանյանը ուսանել է Հելսինկիի կոնսերվատորիայում («Սիբելիուս ակադեմիա»), գրել շուրջ 200 աշխարհիկ և հոգևոր երգ (նաև շվեդ բանաստեղծների տեքստերով), հիմնել շվեդական և նորվեգական երգչախմբեր։

20-րդ դարի առաջին կեսին Ֆինլանդիա են այցելել Ալեքսանդր Աբելյանը, Գարեգին Լևոնյանը, Լևոն Բաշալյանը, Ստեփան Շահումյանը, Վահան Տերյանը, Վահրամ Փափազյանը (Հելսինկիում «Օթելլոյի» 4 ներկայացում է բեմականացրել ֆինն դերասանների հետ)։ 1935 թվականին Ֆինլանդիա է այցելել Վիլյամ Սարոյանը։ Ներգաղթյալների առաջին գրանցումները եղել են 1930-ական թվականներին, հետագայում հիմնականում եղել են ներգաղթյալների ալիք Սիրիայից, Պարսկաստանից, Խորհրդային Միության երկրներից, այդ թվում՝ Հայաստանից։ Հայնտի են մասնավորապես գիտնականների այցերը և նրանց մշտական հաստատվելու դեպքերը Ֆինլանդիայում։

Համայնքն այսօր 
2005 թվականի սեպտեմբերին Ֆինլանդիայի նախագահ Տարյա Հալոնենը այցելել է Ծիծեռնակաբերդ։ 2021 թվականի հունիսին Ֆինլանդիայի խորհրդարանի պատգամավոր Պյայվի Ռյասյանենը կոչ է արել երկրի կառավարությանը ճանաչել հայոց ցեղասպանությունը։ 2022 թվականի օգոստոսին ֆիննական «Ձախ երիտասարդություն» կազմակերպությունը ևս հորդորել է երկրի կառավարությանը՝ ճանաչել հայոց ցեղասպանությունը։ Վերջինս, սակայն, տեղի չի ունենում տարբեր քաղաքական հանգամանքներով պայմանավորված․ 2022 թվականի մայիսի 18-ին Ֆինլանդիան դիմել է ՆԱՏՕ-ի կազմում գրանցվելու համար, որին անդամակցող Թուրքիան արգելել է Շվեդիայի գրանցումը։

Արաբական գարնան հետ կապված՝ Մերձավոր Արևելքից բազմաթիվ քրիստոնյաներ տեղափոխվեցին Սկանդինավյան երկրներ, այդ թվում՝ 2012 թվականից որոշ սիրիահայեր հաստատվեցին Ֆինլանդիայում։ 2013 թվականից իր ակտիվ գործունեությունն է սկսել «Ֆինլանդիա-Հայաստան ասոցիացիան»։ Վերջինիս նպատակն է համախմբել հայերին, ստեղծել միասնականության մթնոլորտ, կազմակերպել մշակութային միջոցառումներ, ստեղծել հայոց լեզվի և մշակութային խմբակներ երեխաների համար։ Ասոցիացիան համագործակցում է նաև Ֆինլանդիայում և Շվեդիայի Թագավորությունում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանության, ինչպես նաև էստոնահայ և շվեդահայ համայնքների հետ։ 2015 թվականին՝ հայոց Մեծ Եղեռնի հարյուրամյակի հետ կապված, Ֆինլանդիայում լույս են տեսել թեմատիկ գրքեր։

2023 թվականի օգոստոսի 21-ին hայկական համայնքի ջանքերով Ֆինլանդիայում կանգեցվել է հայկական խաչքար, որը Հին Ջուղայում Ադրբեջանի կողմից ոչնչացված խաչքարերից մեկի կրկնօրինակն է։ Այն տեղադրվել է Էսպոո քաղաքի Տապիոլա ուղղափառ եկեղեցու բակում։

Նշանավոր ֆիննահայերից են ճարտարապետ Միսակ Թերզիբաշյանը, շախմատիստ Միքայել Հակոբովը և ուրիշներ։

Տես նաև 
 Հայ-ֆիննական հարաբերություններ

Ծանոթագրություններ 

ֆ