Համազասպ Սրվանձտյան

Համազասպ  Սրվանձտյան (Սրվանձտյան Համազասպ Խաչատուրի) (), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։

Գարեգին Սրվանձտյանի եղբոր որդին։

Կենսագրություն

Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը 
Նախակրթարանն ավարտելուց հետո սովորել է ոսկերչություն և ժամագործություն։ Վաղ հասակից ներգրավվել է հեղափոխական շարժման մեջ։ Եղել է Արմենական, ապա՝ ՀՅԴ կուսակցության անդամ։ Խուսափելով թուրք իշխանությունների հետապնդումներից՝ հեռացել է Վանից, անցել Երևան, Շուշի։ Մասնակցել է 1905-1906 թվականների հայ-թաթարական կռիվներին։ Քաջությամբ աչքի է ընկել հատկապես 1905 թվականի օգոստոսի 22-ին Ասկերանի կիրճում մղված մարտում, երբ 200 հոգուց բաղկացած թուրքական ջարդարարների ջոկատից ողջ մնացին միայն 6-ը։ 1906 թվականին կազմակերպել է Գանձակի հայության պաշտպանությունը թաթարական ոտնձգություններից։ 1908 թվականին, ՀՅ Դաշնակցական գործիչների հետ, ձերբակալվել է ցարական կառավարության կողմից, դատապարտվել մահվան, սակայն այն փոխարինվել է 15 տարվա տաժանակրությամբ (Սիբիր)։ 1913 թվականին փախել է բանտից, անցել Եվրոպա, ապա Կ. Պոլիս։ 1914 թվականին Կարինում կայացած ՀՅԴ կուսակցության 8-րդ ընդհանուր ժողովում կտրականապես դեմ է արտահայտվել երիտթուրքերի հետ որևէ համագործակցության։

Առաջին համաշխարհային պատերազմ 
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մասնակցել է հայկական կամավորական շարժմանը, նշանակվել կամավորական 3-րդ գնդի հրամանատար։ Մասնակցել է բազմաթիվ ճակատամարտերի։ Ապահովել է Բասենի և Ալաշկերտի շրջանից հայ բնակչության անվտանգ գաղթը։ Եղել է 1915 թվականի մայիսին Վանն ազատագրող հայ կամավորներից, կռվել է Բիթլիսի ուղղությամբ (հուլիսին), հոկտեմբերին՝ հաջող արշավանք ձեռնարկել Խիզան։ Ռուսաստանում 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո նշանակվել է Ալաշկերտի շրջանի զինվորական ոստիկանության հրամանատար (մինչև ռուսական զորքերի կողմից Կովկասյան ռազմաճակատը լքելը)։ 1918 թվականին կռվել է Բաքվի կոմունայի համար, Հայկական բրիգադի (3000 զինվոր ու սպա) հրամանատարն էր, դրսևորել է ռազմավարի, հմուտ կազմակերպչի կարողություններ, վճռական դեր խաղացել դեպի Գանձակ և Եվլախ հարձակողական գործողությունների ժամանակ և 4 ամիս շարունակ հետ մղել Բաքու արշավող թուրքական գերակշիռ ուժերը։ Բաքվի կոմունայի անկումից հետո անցել է Պարսկաստան։

Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն 

1918 թվականին (Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո) վերադարձել է Հայաստան, նշանակվել Նոր Բայազետի շրջանի զորամասերի հրամանատար, մասնակցել է Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանությանը, 1920 թվականի Մայիսյան ապստամբության և թուրք-թաթարական խռովությունների ճնշմանը։ Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո Խորհրդային Հայաստանի զինվորական կոմիսար Ավիս Նուրիջանյանի հրավերով, որի հետ մտերմացել էր Բաքվում, եկել է Երևան՝ նոր իշխանությանն օգտակար լինելու և համագործակցության մտադրությամբ, սակայն, ձերբակալվել է բոլշևիկների կողմից և 1921 թվականի փետրվարի 18-ին Երևանի բանտում գազանաբար սպանվել կացնով՝ թուրք դահիճի ձեռամբ։

Գրականություն 
 Հայկական հարց հանրագիտարան, Երևան, 1996, էջ 196։
 Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հատ. 3, Երևան, 1999, էջ 65-66։
 Գաբրիել Լազեան «Դէմքեր հայ ազատագրական շարժումէն», Գահիրէ, 1949, էջ 71-75։
Վրացեան Սիմոն «Համազասպ Սրուանձտեան», տես «Յուշապատում Հ. Յ. Դաշնակցութեան (1890–1950)», խմբ. Ս. Վրացեան, Բոստոն, 1950, էջ 493–495:
Աւօ «Համազասպ», «Յեղափոխական ալպօմ», հատ. 3, Հալէպ, 1960, էջ 323-330։
Վահան Աֆրիկեան «Համազասպ Երևանի բանտին մէջ», «Յեղափոխական ալպօմ», հատ. 3, Հալէպ, 1960, էջ 333-338։
 Գևորգ Ստեփանյան «Համազասպ Սրվանձտյանց», Երևան, 2016, 1088 էջ։

Հայ գեներալներ
Հայ հրամանատարներ
Հայ քաղաքական գործիչներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Վանում ծնված անձինք
Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ