Չիտտա

Չիտտա (devanāgarī ։ चित्त), սանսկրիտ եզրույթ, որն ունի բազմաթիվ իմաստներ, հատկապես հնդկական փիլիսոփայության մեջ։ Այս եզրույթը նախ և առաջ նշանակում է տպավորությունների բեռնարկղ կամ պահեստարան (սանսկարա (saṃskāra) և վասանա (vāsanā)).

Հինդուիզմի մեջ

Sāṃkhya Yoga 
Փաթանջալիի (Patañjali) Յոգա Սուտրայի (Yoga Sūtra) մեջ նախ և առաջ նշանակում է տպավորությունների բեռնարկղ (ծագում է Vṛtti-ից)՝ կազմված ընկալված կամ մտածված (հղացքներ / conception) մտային (Manas) առարկաններից՝ տաս) ընդունակությունների (ինդրիյանների (indriya)) օգնությամբ։ Այն ունի նաև հիշողության, մտածողության, խղճի կամ գիտակցության իմաստ։

Այս եզրույթը լծորդվում է vṛttiին, որպեսզի կազմավորի cittavṛtti բառը՝ ցույց տալու համար փոփոխությունը չիտտայի մեջ (համաձայն Յոգա Սուտրայի)։ Չիտտան այդ փիլիսոփայության արմատական հասկացություններից է, որը որոշարկում է սանսկրիտերեն «յոգա» բառը, բայց որն ինքնին ճշգրտորեն որոշարկված չէ Յոգա Սուտրայում։

Advaita Vedānta 
Չիտտան երբեմն միախառնվում է «անտահկարանա» եզրին, որը նշանակում է «ներքին օրգան»՝ կազմված «բուդդհիից» (buddhi (բանականություն)), «ահամկարայից» (ahamkara|Ahaṃkāra (Էգո)), և «մանասից» (manas (մտային))՝ Սանքհյա (Sāṃkhya) և Վեդանտա (Vedānta) դպրոցներում (Հատկապես Ադվաիտա Վեդանտայի (Advaita Vedānta) շրջանակում)։

Բուդդհիզմի մեջ 
Բուդդհիզմի մեջ չիտտան համապատասխանում է բանականությանն առավել ընդգրկուն իմաստով. ողջ անգիտակցականը կամ գիտակցականը, ռացիոնալը, մտայինը, հուզականը։ Բանականության մաքրումը (citta-visuddhi) բուդդհայականության ուղու շրջափուլերից է՝ համաձայն Վիսուդդհիմագգայի (Visuddhimagga)։ Արթնացումը կոչվում է նաև «ազատագրում» չիտտայի միջոցով (cittavimutti). չիտտան վերջնականապես ազատագրվում է Կլեշայով (Kleśa)։

Պրաջնանդան (Prajñānanda) առանձնացնում է չիտտայի երեք կերպ կամ մակարդակ ։

 ենթագիտակցական (bhavaṅga),
 գիտակցական, (vijñāna), տարբերակման գիտելիքը, որը մանասի արդյունքն է,
 վերգիտակցական, (prajñā)։

Հղումներ 

Բուդդայականության հասկացություններ
Սանսկրիտ եզրույթներ
Հինդուիստական փիլիսոփայություն