Յոզեֆ Շումպետեր

Յոզեֆ Ալոիս Շումպետեր - (, ), ավստրիացի և ամերիկացի տնտեսագետ, քաղաքագետ, հասարակագետ և տնտեսագիտական մտքի պատմաբան։ Զարգացրել ու տարածել է Վերներ Զոմբարտի ստեղծած «ստեղծարար քանդման» տեսությունն ու եզրույթը (տերմինը) տնտեսագիտության բնագավառում, ինչպես նաև «ընտրախավային (էլիտար) ժողովրդավարության» տեսությունն ու եզրույթը քաղաքագիտության բնագավառում։

Անվանի տնտեսագետի գիտական ժառանգությունն ուսումնասիրելու նպատակով և ի պատիվ նրա վաստակի՝ 1986 թվականին ստեղծվել է Յոզեֆ Շումպետերի միջազգային ընկերությունը, 2001 թվականին էլ Բեռլինում հիմնվել է Շումպետերի ինստիտուտը։ Նրա անձնական գրադարանի մի մասը ներկայումս պահվում է Տոկիոյի Հիտոցուբասի համալսարանում։
 
Յոզեֆ Շումպետերը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ տնտեսագետներից մեկը։

Կենսագրություն 

Ծնվել է 1883 թվականի փետրվարի 8-ին, Մորավիայի Տրշեշտ քաղաքում։ Ծնողները գերմանացիներ էին, երկու տատը՝ չեխուհիներ։ Հայրը, որ գործվածքեղենի ֆաբրիկայի սեփականատեր էր, մահացել է, երբ տղան եղել է ընդամենը 4 տարեկան էր։ 1893 թվականին Յոզեֆը մոր հետ տեղափոխվել է Վիեննա, որտեղ մայրը կարճ ժամանակ անց ամուսնացել է իրենից 33 տարով մեծ, ֆելդմարշալ-լեյտենանտ Զիգմունդ ֆոն Քելերի հետ։ Յոզեֆը սովորել է Վիեննայի ամենահամբավավոր դպրոցում՝ Տերեզիանումում, որտեղ փայլուն գիտելիքներ է ստացել, տիրապետել հին հունարենին, լատիներենին, ֆրանսերենին, անգլերենին, իտալերենին։ Դպրոցն ավարտելուց հետո՝ 1901 թվականին ընդունվել է Վիեննայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ, որտեղ նրան, այլոց թվում, դասախոսել են ավստրիական տնտեսագիտական դպրոցի հիմնադիրներ Ֆրիդրիխ ֆոն Վիզերը և Օյքեն ֆոն Բյոմ-Բավերկը։ 1906 թվականին Յոզեֆ Շումպետերը հաջողությամբ պաշտպանել է իր պատրաստած ատենախոսությունը և ստացել իրավաբանության դոկտորի գիտական աստիճան։ Ուսումնառությունը շարունակել է Բեռլինում, որտեղ, մասնավորապես, ունկնդրել է Գուստավ ֆոն Շմոլերի դասախոսությունները, այնուհետև ուսանել է նաև Լոնդոնում։ 1907—1908 թվականներին աշխատել է Կահիրեում՝ որպես փաստաբան։

1908 թվականին Լայպցիգում լույս է տեսել Շումպետերի առաջին ծավալուն մենագրությունը՝ «Ազգային տնտեսության էությունն ու բովանդակությունը» խորագրով։ Այդ աշխատության մեջ հեղինակն ի մի էր բերել ինչպես մարժինալիստների տեսական նվաճումները, որոնք ժխտվում էին տնտեսագիտության պատմական դպրոցի ներկայացուցիչների կողմից, այնպես էլ՝ տնտեսագիտական վերլուծության մեջ կիրառվող մաթեմատիկական մեթոդները, հնարքները, որոնց նկատմամբ ավստրիական դպրոցի ներկայացուցիչները կասկածանք էին դրսևորում։

1912 թվականին լույս է տեսել նրա ամենահայտնի աշխատությունը՝ «Տնտեսական զարգացման տեսությունը» (): 1919 թվականին Շումպետերին առաջարկում են Ավստրիայի Հանրապետության ֆինանսների նախարարի պաշտոնը։ 1932 թվականից մինչև կյանքի վերջը նա դասավանդել է Հարվարդի համալսարանում։ Այդ շրջանում են գրվել նրա հիմնական աշխատությունները՝ «Տնտեսական ցիկլեր» (1939), «Կապիտալիզմ, սոցիալիզմ, դեմոկրատիա» (1942)։ Կյանքի վերջում նա աշխատում էր «Տնտեսական վերլուծության պատմություն» () աշխատության վրա, որն անավարտ է մնացել։

Գիտական նվաճումներ 
Յոզեֆ Շումպետերն ուշադրության կենտրոնում է պահել շուկայական համակարգի դինամիկ զարգացման հիմնախնդիրները, այն գործոնները, որոնք առաջընթաց ու տնտեսական աճ են ապահովել։ Առաջինը նա է ձեռնամուխ եղել տնտեսական դինամիկայի ուսումնասիրությանը՝ հակադրվելով նոր դասական (նեոկլասիկ) ուղղության ներկայացուցիչներին, ովքեր կողմնակից էին ստատիկ վերլուծությանը։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում Յոզեֆ Շումպետերի աշխատանքը բարձր գնահատանքի է արժանացել։ Նա պաշտոնավարել է ոչ միայն որպես Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր (1932 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը), այլ նաև էկոնոմետրիկ ընկերության նախագահ (1940—1941), Ամերիկյան տնտեսագիտական ընկերակցության նախագահ 1948 թվականին։

Աշխատություններ

Գրքեր 
 
 
 
Translated as:  Translated by: Bruce A. McDaniel
  Pdf of preface by F.A. Hayek and first eight pages.
 
 
 
 
  Translated from the 1911 original German, Theorie der wirtschaftlichen Entwicklung.
  Translated from the 1912 original German, Epochen der dogmen – und Methodengeschichte. Pdf version.
 Reprinted in hardback as: 
 Reprinted in paperback as: 
 
  Reprinted by the University of Michigan Library
 
Reprinted as: 
 
 Reprinted as 
 
Reprinted as: 
 
 
Reprinted as: 
 
 
 
 
 
 
 
 
See also the English translation: 
 
 
   
Originally printed as: 
 
 
 
Reprinted as: 
Reprinted as: 
Reprinted as: 
 
   Edited from a manuscript by Elizabeth Boody Schumpeter.
 
 
Originally printed as:  Reprinted in 2008.

Ամսագրային հոդվածներ 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  Continued on pp. 88–91.
Reprinted as:  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  Translated from a speech given in German by Schumpeter, Wie studiert man Sozialwissenschaft.

Հուշագրություններ

Արձագանքներ

Ծանոթագրություններ

Գրականություն Յոզեֆ Շումպետերի մասին 

 
 
 
 

 
 .

Արտաքին հղումներ 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Joseph Schumpeter, Selected Writings

Ավստրիացի տնտեսագետներ
Ավստրիայի քաղաքական գործիչներ
Ավստրիայի նախարարներ
Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ
Սոցիոլոգներ
Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Ամերիկացի տնտեսագետներ
Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի շրջանավարտներ
Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Ամերիկացի քաղաքագետներ
Ամերիկացի մարդաբաններ
Ամերիկացի իրավաբաններ