Նիկողայոս Բունիաթյան

Նիկողայոս Բունիաթյան (), հայ ճարտարապետ, պրոֆեսոր (1920)։ 

Երևանի առաջին գլխավոր ճարտարապետ (1924-1938)։

Կենսագրություն 
Նիկողայոս Բունիաթյանը ծնվել է Թիֆլիսում։ Օդեսայի գեղարվեստի ուսումնարանում սովորել է արվեստ և ճարտարապետություն, այնուհետև 1914 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1911-1912 թվականներին չափագրել, գծանկարել ու ջրաներկ պատկերել է Նովոլադոժսկի շրջանի 15-17-րդ դարերի ռուսական ճարտարապետության փայտե և քարե շուրջ 15 հուշարձան, 1913 թվականին՝ Մոսկվայի «Մենշիկովի աշտարակը» (Գաբրիել հրեշտակապետի եկեղեցի)։

Հայկական հուշարձանների ուսումնասիրությամբ Բունիաթյանը զբաղվել է 1914 թվականից, երբ ակադեմիկոս Նիկողայոս Մառը նրան հրավիրել է մասնակցելու Շիրակի շրջանում կատարվող գիտարշավին։ 1914-1916 թվականներին Նիկողայոս Մառի Անիի հնագիտական արշավախմբերի կազմում հետազոտել, չափագրել, նկարել է միջնաբերդի Պալատական եկեղեցին, Աբուղամրենց Սուրբ Գրիգորը, քաղաքատիպ բնակելի տներ, Երերույքի և Շիրակավանի տաճարները, Օղուզլուի եկեղեցին, Տիգնիս ամրոցը և այլն։

1917-1924 թվականներին եղել է Մոսկվայի ճարտարապետական ինստիտուտի դասախոս, ամբիոնի վարիչ, Մոսկվա-Կազան երկաթուղու Կրատովո կայարանում Ալեքսանդր Թամանյանի նախագծով կառուցվող հիվանդանոցային ավանի շինարարության ղեկավար։ 1924 թվականին Ալեքսանդր Թամանյանի խորհրդով Նիկողայոս Բունիաթյանը հրավիրվել է Հայաստան. 1924-1936 թվականներին եղել է Երքաղխորհրդի ճարտարապետական արվեստանոցի ղեկավար, 1924-1938 թվականներին՝ Երևանի առաջին գլխավոր ճարտարապետ։ Միաժամանակ 1924-1930 թվականներին դասավանդել է ԵՊՀ տեխնիկական ֆակուլտետում (1924 թվականին՝ դեկան)՝ իր ջանքերով հիմնադրված ճարտարապետական բաժնում (պրոֆեսոր, ամբիոնի վարիչ), մեծ ավանդ է ներդրել Երևանի շինարարական ինստիտուտի կազմակերպման (1933 թվականից՝ ԵՊԻ), հայկական ճարտարապետական դպրոցի ստեղծման գործում։

Նիկողայոս Բունիաթյանի անմիջական ղեկավարությամբ են բացվել մայրաքաղաքի մայրուղիներն ու հրապարակները, կառուցապատվել նոր թաղամասեր, իրականացվել Թումանյան և Նալբանդյան փողոցների խաչմերուկի երկու նմանատիպ, բնակելի տներով (1925) քաղաքաշինական լուծումը։

1938 թվականին անհիմն բռնադատվել է, 1939 թվականին արդարացվել։

1940 թվականին Կարո Հալաբյանի հրավերով Նիկողայոս Բունիաթյանը տեղափոխվել է Մոսկվա. 1940-1943 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ճարտարապետության ակադեմիայի ասպիրանտուրայի տնօրենի պաշտոնակատար։

Ստեղծագործական աշխատանք 

Բունիաթյանի՝ նուրբ քաղաքաշինարարի զգացողությամբ, ճարտարապետական մեծ տակտով և պրոֆեսիոնալ խորը կուլտուրայով ստեղծված ստեղծագործորթյունները դարձել են Երևան քաղաքի 1920-1930-ական թվականների ճարտարապետական կերպարի կրողները։

Նիկողայոս Բունիաթյանի նախագծերով կառուցվել է՝
 Շուրջ 70 շենք (նաև Գյումրիում, Վանաձորում, Հրազդանում, Երևանում (բնակելի շենքեր՝ Նալբանդյան փողոց 21, 23, Մաշտոցի պողոտա 14, 18))
 Երևանում՝ «Ինտուրիստ» («Ռոյալ Թյուլիփ-Երևան», 1926, հյուրանոցի ճակատներն ու ինտերյերները մշակելիս Բոլնիաթյանն օգտվել է դասական ճարտարապետության ձևերից), «Սևան» (1930, քանդվել է 2004 թվականի դեկտեմբերին) հյուրանոցները
 Գյուղբանկը (1927, օգտագործել հայկական միջնադարի ճարտարապետություն)
 ԵՊՀ (Կորյունի փողոցում, 1928)
 ՀՊՄՀ (Տիգրան Մեծի պողոտայի և Խանջյան փողոցի անկյունում, 1929) հանրակացարանները
 Հայկինոյի նկարահանման տաղավարները Տերյան փողոցում (1928)
 Քանաքեռում Խաչատուր Աբովյանի տան (18-րդ դար) վերակառուցումը տուն-թանգարանի (1929)
 Մանկական առողջարան Նորքում (1933)
 Շահումյանի անվան թիվ 1 դպրոցի շենքը՝ Մաշտոցի պողոտա 33ա

Նա է սկսել Գառնիի ամրոցի և տաճարի ԳՀ ու վերականգնման առաջին աշխատանքները, արդյունքն ամփոփել «Հեթանոսական տաճար Տրդատի պալատին կից Գառնի ամրոցում» (1933, հայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն) աշխատության մեջ, որը հիմք է ծառայել հետագայում տաճարի վերականգնման համար։

Մեջբերումներ Նիկողայոս Բունիաթյանից

Երկեր 
 Ани. Дворцовая церковь, П., 1915 (Памятники армянского искусства, в. 1); Архитектура Армении [I-XIX вв.], М., 1950 (համահեղինակ).

Գրականություն 
 Դոլուխանյան Լ., Նիկողայոս Բունիաթյան, Ե., 1990:
 Ильина М., Профессор Н. Г. Буниатов, М., 1944.

Ծանոթագրություններ

Աղբյուրներ 
 Դոլուխանյան, Լ. Կ. (1985) Ճարտարապետ Նիկողայոս Բունիաթյան. Պատմա-բանասիրական հանդես, № 2 . pp. 85–92. ISSN 0135-0536

Հայ ճարտարապետներ
Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ
Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր
Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
Խորհրդային ճարտարապետներ