Ռոման Բալայան

Ռոման Գուրգենի Բալայան (, ), հայ ռեժիսոր, սցենարիստ և պրոդյուսեր։

Կենսագրություն 
Վաղ տարիքում կորցրել է հորը, որն անհայտ կորել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Մանկությունն անցկացրել է Արցախում և Գրոզնիում՝ Չեչնիայում, որտեղից ընտանիքով վերադարձել են Արցախ 1950-ական թվականներին՝ չեչենների ստալինյան աքսորի վերացումից հետո։ 1959-1961 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի թատրոնում։

1961-1964 թվականներին սովորել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում։ 1969 թվականին ավարտել է Կիևի թատերական ինստիտուտի կինոռեժիսուրայի բաժինը։ Այդ ժամանակից ի վեր ապրում ու աշխատում է Կիևում և Մոսկվայում։

Որպես ռեժիսոր իր առաջին ֆիլմը ստեղծել է 1973 թվականին։ Կատարել է նկարահանումներ ռուս դասական գրողների՝ Չեխովի, Իվան Տուրգենև, Լեսկովի և այլոց երկերի հիման վրա։ Ցարական Ռուսաստանի բարքերը քննադատելով՝ Բալայանը փոխաբերաբար անդրադառնում էր իր ժամանակի խնդիրներին։

Բալայանին հատկապես մեծ հռչակ է բերել 1982 թվականին ստեղծված «Թռիչքներ երազում և արթմնի» ֆիլմը։ Միայն այդ տարվա ընթացքում այն դիտել է ավելի քան վեցուկես միլիոն մարդ։ Ֆիլմն արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։

1986 թվականին՝ Պուշկինի մահվան 150-ամյակի առթիվ, Բալայանը նկարահանում է «Պահպանի՛ր ինձ, ի՛մ թալիսման» ֆիլմը։ Ինչպես և «Թռիչքներ»-ում, այդ ֆիլմում նա անդրադառնում է միջին տարիքի՝ շուրջ 40-ամյա տղամարդու ճգնաժամին, ով փորձում է հասկանալ, թե ի՞նչ է ձեռք բերել անցած կյանքի ընթացքում և ի՞նչ անելիք դեռ ունի առջևում։

1997 թվականին արժանացել է Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստի կոչման։

2008 թվականին Ուկրաինայի նախագահը Ռոման Բալայանին շնորհել է «Սկյութական եղջերու»՝ համաշխարհային կինոարվեստի բնագավառում նշանակալից ավանդի համար։

2008 թվականին պարգևատրվել է ուկրաինական «За заслуги» երկրորդ կարգի շքանշանով։

Մշտական աջակցություն է ցուցաբերում «Ոսկե ծիրան» երևանյան միջազգային կինոփառատոնին։ 2013-2014 թվականներին Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում Ռոման Բալայանի նախաձեռնությամբ իրականացվել է բարձրագույն դասընթաց կինոռեժիսորների համար։

Ֆիլմագրություն 
 1975 - Կաշտանկա
 1977 - Բիրյուկ (նաև սցենարի հեղինակ)
 1982 - Թռիչքներ երազում և արթմնի
 1983 - Համբույր (նաև սցենարի հեղինակ)
 1986 - Պահպանիր ինձ, իմ թալիսման
 1987 - Ֆիլյոր
 1989 - Մցենսկի գավառի Լեդի Մակբեթը (նաև սցենարի հեղինակ)
 1995 - Առաջին սեր (նաև սցենարի հեղինակ)
 1998 - Երկու լուսին, երեք արև
 2003 - Գիշերը լուսավոր է
 2008 - Դրախտի թռչուններ

Մրցանակներ 
 ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ, 1987
 Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստ, 1997
 «Վաստակի համար» 3-րդ աստիճանի շքանշան (Ուկրաինա)
 «Վաստակի համար» 2-րդ աստիճանի շքանշան (Ուկրաինա)
 «Վաստակի համար» 1-ին աստիճանի շքանշան (Ուկրաինա)
 «Ոսկե ծիրան» - 2011 թ. «Փարաջանովյան թալեր»՝ համաշխարհային կինոյում համաշխարհային կինոյում ունեցած մեծ վաստակի և ներդրման համար։
«Եղիցի լույս» մրցանակ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Ռոման Բալայան` իսկականի ու արհեստականի մասին
 Ռոման Բալայանի հարցազրույցը "Օրեր" ամսագրին

Կինոգործիչներ այբբենական կարգով
Հայ ռեժիսորներ
Հայ սցենարիստներ
Ոսկե ծիրան
ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Ուկրաինացի սցենարիստներ
Հայ պրոդյուսերներ