Անդրե Ժիդ

Անդրե Ժիդ  (, ), ֆրանսիացի գրող, դրամատուրգ, բանաստեղծ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1947)։

Կենսագրություն 
Անդրե Ժիդը ծնվել է Փարիզում։ Տասնմեկ տարեկանում զրկվելով հորից, Ժիդը՝ ստանում է խստաշունչ մոր դաստիարակությունը։ Ուսանում է Մոնպելյեի ալզասյան լիցեյում։ Տասնհինգ տարեկանից մաքրեմաքուր զգացմունքներով կապվում է զարմուհու՝ Մադլեն Ռոնդոյի հետ։ Այս զգացմունքները արտահայտում է «Անդրե Վալտերի տետրերը» (1891) և «Անդրե Վալտերի բանաստեղծությունները» (1892) արձակ բանաստեղծությունների ժողովածուներում։

Այնուհետև ծանոթանում է Պոլ Վալերիի և Ստեֆան Մալարմեի հետ, հաճախում Հերիդայի հյուրասրահ, որտեղ հավաքվում էին պառնասականները։ Այստեղ որոշում է դառնալ սիմվոլիստական վեպի հայրը, ինչպես Մալարմեն՝ պոեզիայում, իսկ Մորիս Մետերլինկը՝ թատրոնում։ Գրում է «Տրակտատ Նարգիզի մասին» (1893) էսսեն։

Քսանչորս տարեկանում մեկնում է Ալժիր, ապա Թունիս՝ թոքախտից ապաքինվելու։ Նրան ուղեկցում է նկարիչ Պոլ Լորանսը։

1895 թվականին մոր մահից հետո ամուսնանում է Մադլեն Ռոնդոյի հետ և նրա հետ կրկին մեկնում Աֆրիկա։ Նույն թվին հրատարակում է «Խրուտներ» սոտին, որը Պոլ Կլոդելի կարծիքով ամենամբողջական փաստաթուղթն է 1885 - 1890 թթ. փարիզյան գրական աշխարհի մասին։ Միաժամանակ աշխատում է «Երկրային կերակուրներ» քնարական գործի վրա, որը հրատարակվում է 1897-ին։ Այս գործը մեծ ազդեցություն է ունենում երիտասարդ մի քանի սերունդների վրա։

1909 թվականին Կոպոյի և Շլեմբերժեի հետ միասին հիմնում է «Նուվել ռըվյու ֆրանսեզ» գրական հանդեսը, որտեղ նույն թվականին լույս է ընծայում «Նեղ դուռը»։

1914 թվականին հրատարակում է «Վատիկանի նկողները» սոտին, որը կարելի է նաև վեպ համարել։ Սրան հաջորդում է «Հովվերգական սիմֆոնիա» սիմվոլիստական վիպակը, ապա՝ «Եթե հատիկը չմեռնի» (1920) ինքնակենսագրական պատմվածքը։ Ժիդի միակ վեպը՝ «Դրամանանենգները» (1925) մի բարդ վեպ է, ուր նա անդրադառնում է գրականության ստեղծման խնդրին։

Ժիդը Աֆրիկայում ճանապարորդելուց հետո հանդես է գալիս գաղութատիրության չարաշահումների դեմ «Ճանապարհորդություն Կոնգոյում» (1927) և «Վերադարձ Չադից» (1928)։ 1931 թվականին հրատարակում է «Էդիպ» թատերգությունը։

Այնուհետև ընդունվում է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1936-ի հուլիսին ճանապարհորդում է ԽՍՀՄ-ում։ Ուղևորությունից վերադառնում է ամբողջովին հիասթափված և գրում «Վերադարձ ԽՍՀՄ»-ից (1936)։ Կոմունիստներն այս գործի համար չներեցին նրան։

1938 թվականին մահանում է կինը։ Երկրորդ աշխարհամարտի նախօրեին Ժիդը տպագրում է իր գիտակցական կյանքի հիսուն տարիները՝ «Օրագրեր» (1898-1939)։ Պատերազմի տարիներին գերմանացիների կողմից աքսորվում է Թունիս։ 1946 թվականին տպագրվում է «Թեսևս» դրաման։

1947 թվականին արժանանում է Նոբելյան մրցանակ։ 1950 թվականին գրական աշխարհը մի վերջին անգամ ողջունում է մեծանուն գրողին, դիտելով Կոմեդի-Ֆրանսեզի բեմադրած «Վատիկանի նկուղները»։ Մահկանացուն կնքել է 1951 թվականին։

Ստեղծագործություններ ցանկ

Բանաստեղծական ժողովածուները 

 Անդրե Վալտերի տետրերը
 Անդրե Վալտերի բանաստեղծությունները
 Երկրային կերակուրներ
 Նոր երկրային կերակուրներ
 Ամինտաս

Սոտիներ 

 Վատիկանի նկուղները
 Վատ շղթայակապ Պրոմեթևսը
 Խրուտներ

Պատմվածքներ 

 Նեղ դուռը
 Իզաբել
 Բարոյազուրկը
 Հովվերգական սիմֆոնիա
 Կանանց դպրոցը
 Ռոբեր
 Ժընևև
 Թեսևս

Վեպ 

 Դրամանենգները

Թատերգություններ 

 Սավուղ
 Էդիպ
 Պերսեփոնե
 Վատիկանի նկուղները
 Դատավարություն (ըստ Կաֆկայի)

Այլ գործեր 

 Ուրիենի ճանապարհորդությունը
 Անառակ որդու վերադարձը
 Եթե հատիկը չի մեռնում
 Տրակտատ Նարգիզի մասին
 Ճանապարհորդություն Կոնգոյում
 Վերադարձ Չադից
 Կորիդոն
 Դոստոևսկի
 Վերադարձ ԽՍՀՄ-ից
 Օսկար Ուայլդ
 Պատրվակներ
 Օրագիր (1889-1939)
 Օրագիր (1939-1949)

Նամակգրություն 

 Պոլ Կլոդելի հետ (1899-1926)
 Պոլ Վալերիի հետ (1890-1942)
 Անդրե Սուարեսի հետ (1908-1920)
 Ֆրանսուա Մորիակի հետ (1912-1950)
 Ռոժե Մարտեն դյու Գարի հետ (1913-1951)։

Աղբյուրներ

Արտաքին հղումներ 

 Գրականության մեջ ազդեցության դերի մասին
 Անդրե Ժիդը Զանգակ հրատարակչությունում
 Անդրե Ժիդը դասարան․ամ կայքում 
 Անդրե Ժիդը գրապահարանում

Ֆրանսիացի արձակագիրներ
Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Ֆրանսալեզու գրողներ
Ֆրանսալեզու բանաստեղծներ
Ֆրանսալեզու դրամատուրգներ
ԼԳԲՏ վիպասաններ
Ֆրանսիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Ֆրանսիացի վիպասաններ
Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Ֆրանսիացի ճանապարհորդներ
Ֆրանսիացի լրագրողներ
Մոդեռնիստ գրողներ