Կնիք հավատո

«Կնիք հավատո», «Կնիք հաւատոյ», Հայոց եկեղեցու դավանական ժողովածու։ Կազմվել է Հայոց կաթողիկոս Կոմիտաս Ա Աղցեցու օրոք, հույն աստվածաբան Տիմոթեոս Կուզի «Հակաճառություն…» երկի նմանությամբ։ Ենթադրվում է, որ ժողովածուն կազմել և խմբագրել է ժամանակի հայ նշանավոր աստվածաբան Հովհան Մայրավանեցին։ «Կնիք Հավատոն» ունի հակաքաղկեդոնական, հականեստորական բովանդակություն։ Նպատակն էր պաշտպանել Հայ եկեղեցու ուղղափառությունը, դավանական սկզբունքները, հերքել աղանդավորական վարդապետությունները, ամրապնդել Հայ եկեղեցու դիրքերը VI դ. վերջին – VII դ. սկզբին սրված դավանական պայքարում, հատկապես քաղկեդոնականների և նեստորականների ոտնձգություններից։

Խորագիրը պայմանավորված է հերձվածները մերժելու և Հայ եկեղեցու դավանությունը ուղղափառության մեծագույն հեղինակությունների վկայակոչումներով հաստատելու (կնիք) թելադրությամբ։ Նյութերը խմբավորված են 10 գլուխներում, որոնք «Բան» են կոչվում։ Դրանցից յուրաքանչյուրը նվիրված է դավանական մի խնդրի՝ Երրորդությանը, Մարդեղությանը, Փրկագործությանը, անապականությանը ևն։ Ի պաշտպանություն Հայ եկեղեցու դավանանքի՝ «Կնիք Հավատո»-ում որոշակի սկզբունքով վկայություններ են բերված Ընդհանրական եկեղեցու, այդ թվում Հայ եկեղեցու սուրբ հայրերի ու վարդապետների (Գրիգոր Ա Լուսավորիչ, Սահակ Ա Պարթև, Մեսրոպ Մաշտոց, Եզնիկ Կողբացի, Հովհաննես Ա Մանդակունի, Հովհան Մայրավանեցի, Դիոնիսիոս Աթենացի, Իրենիոս Լուգդոնացի, Գրիգոր Սքանչելագործ, Բարսեղ Կեսարացի, Գրիգոր Նազիանզացի, Գրիգոր Նյուսացի, Աթանաս Ալեքսանդրացի, Կյուրեղ Ալեքսանդրացի, Հովհան Ոսկեբերան, Եփրեմ Ասորի և այլք) երկերից։

«Կնիք Հավատոն» կարևոր դեր է խաղացել Հայ եկեղեցու և հայ ժողովրդի ազգային ինքնուրույնության համար մղված պայքարում։ Բացի բուն հավատի խնդրից բացառիկ արժեք ունի նաև հայ թարգմանական մատենագրության պատմության համար։ Բնագիրը գիտությանը հայտնի է XIV–XV դդ. մեկ ընդօրինակմամբ, որը 1911-ին Դարաշամբի Ս. Ստեփանոս Նախավկա վանքում հայտնաբերել և 1914-ին ընդարձակ ներածականով հրատարակել է Կարապետ եպիսկոպոս Տեր-Մկրտչյանը։

Բնագիրը եւ հրատարակությունները 
 Կոմիտաս կաթողիկոս, Կնիք հաւատոյ,- «Մատենագիրք Հայոց, Դ հատոր, Է դար, Անթիլիաս-Լիբանան, 2005, էջ 49-311։
 Catholicos Komitas, Le sceau de la foi, Edition Peeters-Louvailn, 1974.
 Կնիք հաւատոյ ընդհանուր սուրբ եկեղեցւոյ յուղղափառ եւ ս. Հոգեկիր հարցն մերոց ժաւանութեանց յաւուրս Կոմիտաս կաթողիկոսի համահաւաքեալ. Հրատարակութիւն Կարապետ եպիսկոպոսի, Ս. Էջմիածին, 1914։ Վերահրատարակություն՝ Անթիլիաս, 1988։

Գրականություն 
 Վարդան Այգեկցի, Գիրք հաստատութեան եւ արմատ հաւատոյ, Երեւան, 1998։
 Գիրք Թղթոց, էջ 400-413։
 Կնիք հաւատոյ բնագրին բառացանկ, պատրաստեց Յարութիւն Փալանճեան, Անթիլիաս-Լիբանան, 1999։
 Ընտրանի հայ եկեղեցական մատենագրութեան, աշխատասիրութեամբ Պ. Խաչատրեանի եւ Յ. Քէոսէեանի, Ս. Էջմիածին, 2003, էջ 179-187։
 J. LEBON, Les Citation Patristiques du "Sceau de Ia Foi", dans Revue d'Histoire Ecclésiastique, tome XXV (1929), pages 5–32։

Ծանոթագրություններ 

Հայոց եկեղեցու դավանաբանական երկեր