Հայաստանի գրողների միություն

Հայաստանի գրողների միություն, ստեղծվել է ԽՍՀՄ գրողների միության կազմակերպման հետ, 1932 թ. օգոստոսին, որի անբաժանելի մասն էր մինչև Խորհրդային Միության փլուզումը։

Պատմություն

Նախապատմություն 
Մինչ 1934 թ. օգոստոսը հայ գրողները մտնում էին գրական զանազան միավորումների մեջ։ 1921 թվականի դեկտեմբերի 15-ին հիմնվել է Խորհրդային Հայաստանի գրական առաջին միավորումը՝ Հայ գեղարվեստական գրականության աշխատավորների միությունը։ Միությունն ուներ իր կարճ անվանումը՝ Հայ գրողների միություն։ Միության մեջ մտնում էին Ցոլակ Խանզադյանը, Պողոս Մակինցյանը, Հարություն Սուրխաթյանը, Տիգրան Հախումյանը և ուրիշներ։ Միության նպատակն էր «նպաստել հայ ինքնուրույն և թարգմանական գրականության զարգացմանը»։ Գրական այս առաջին միավորումը գոյությունը պահպանեց մինչև 1922 թ. դեկտեմբերի 25-ը։ Խորհրդային ժամանակաշրջանի գրական երկրորդ միավորումը Հայաստանի պրոլետարական գրողների ասոցացիան է, որ հիմնադրվել է 1922 թվականի դեկտեմբերի 24-ին, Երևանում։ Միավորման կազմակերպիչներն ու ղեկավարներն էին Ազատ Վշտունին, Գ. Պարիսը, Ե. Դանչոն, Վահրամ Ալազանը, Գուրգեն Վանանդեցին։ Հետագայում ասոցացիայի մեջ մտան Նաիրի Զարյանը, Գևորգ Աբովը, Նորայր Դաբաղյանը, Հայկ Գյուլիքեվխյանը։ 1922-1923 թվականին ասոցացիայի նախագահն էր Ազատ Վշտունին։ 1923 թ. վերջին նախագահ է ընտրվում Վահրամ Ալազանը։ 1922-1923 թվականներին ասոցացիայի պաշտոնական օրգանն էր «Մուրճ» ամսագիրը, խմբագիրը՝ Ազատ Վշտունին։ 1925-ին տեղի ունեցավ Հայաստանի պրոլետարական գրողների 1-ին համագումարը։ Ասոցացիան բաժանմունքներ ուներ Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), Ղարաքիլիսայում (այժմ՝ Վանաձոր), Էջմիածնում և Ալավերդիում։ Ըստ կանոնադրության ասոցացիայի անդամ կարող էին լինել հիմնականում բանվորական միջավայրից դուրս եկած գրողներ։ Այստեղ մուտք չունեին իրենց գրական գործունեությունը հեղափոխությունից առաջ սկսած գրողներ Դերենիկ Դեմիրճյանը, Ստեփան Զորյանը, Ակսել Բակունցը, Վահան Թոթովենցը, Միքայել Մանվելյանը։ Ասոցացիայի անդամ չէր նաև Եղիշե Չարենցը։ Գրական այս միավորումը մեծ նշանակություն էր տալիս գեղարվեստական երկի բովանդակությանը և անտեսում գրական վարպետությունը։

1925 թվականին Եղիշե Չարենցի նախաձեռնությամբ Երևանում ստեղծվեց «Նոյեմբեր» գրական միությունը։ Սկսվեց մի անզիջում պայքար Հայաստանի պրոլետարական գրողների ասոցացիայի և «Նոյեմբեր» միության միջև։ 1926 թվականի դեկտեմբերին Անդրերկրկոմի միջամտությամբ գրական այս երկու միավորումները մեկտեղվեցին՝ կազմելով Հայաստանի պրոլետարական գրողների միությունը։ Մինչ այդ, 1925 թվականի ապրիլին Գուրգեն Մահարու նախաձեռնությամբ հիմնվել էր Լենինականի բանվորա-գյուղացիական գրողների «Հոկտեմբեր» միությունը, որի մեջ մտան Մկրտիչ Արմենը, Սողոմոն Տարոնցին, Գեղամ Սարյանը, Սարմենը։ Պատվավոր նախագահն էր Եղիշե Չարենցը։ Գրական այս միավորման հաջորդ օրը՝ ապրիլի 26-ին Հայաստանի պրոլետարական գրողների ասոցացիան հանդես եկավ հայտարարությամբ, որով «Հոկտեմբեր» միությունը ասոցացիայի բաղկացուցիչ մաս չէր համարում։ «Հոկտեմբեր» միությանը չհաջողվեց դառնալ համահայաստանյան գրական միավորում և դադարեց գործելուց նույն թվականի սեպտեմբերին։ Նրա անդամներն ընդգրկվեցին Եղիշե Չարենցի հիմնադրած «Նոյեմբեր» միության մեջ։

1926 թվականի սեպտեմբերին Երևանում հիմնադրվեց գրական մի նոր միավորում՝ Հայ գրողների ընկերությունը։ Այս միավորման մեջ մտնում էին այսպես կոչված աջ ուղեկիցները՝ Ա. Աթանասյանը (Սալման), Ս. Կանայանը, Է. Տեր-Գրիգորյանը և այլք, որոնք դավանում էին «արվեստը քաղաքականությունից դուրս է» սկզբունքը։ Սա ռուսական գրական հոսանքներց մեկի՝ Սմենավեխականության հայկական տարատեսակն էր։ Այդ պատճառով գրական այս միավորման անդամները դուրս մնացին 1929 թվականին կազմակերպված Հայաստանի խորհրդային գրողների ֆեդերացիայից։

1927-1929 թվականներին Երևանում գործել է Հայ աշխատավորական գրողների միությունը, որի նախագահն էր Դերենիկ Դեմիրճյանը, տեղակալը՝ Ստեփան Զորյանը։ 1929 թվականի ապրիլին Հայ աշխատավորական գրողների միությունը միավորվեց Հայաստանի պրոլետարական գրողների միության հետ, և ստեղծվեց Հայաստանի խորհրդային գրողների ֆեդերացիան, որն իր գոյությունը պահպանեց մինչև 1931-ի հուլիսը։

1930-ական թվականներ 

ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի 1932 թվականի մայիսի 9-ի որոշմամբ լուծարքի ենթարկվեց Հայաստանի պրոլետարական գրողների միությունը և ստեղծվեց հանձնաժողով Հայաստանի խորհրդային գրողների միություն կազմակերպելու համար։ 1933-ի մարտի 14-ին Հայաստանի խորհրդային գրողների միության նախագահության կազմում ընտրվեցին Եղիա Չուբարը (նախագահ), Նաիրի Զարյանը (պատասխանատու քարտուղար), Շիրվանզադեն, Եղիշե Չարենցը, Դերենիկ Դեմիրճյանը, Ակսել Բակունցը, Ազատ Վշտունին, Վահրամ Ալազանը, Նորայր Դաբաղյանը և այլք։

1940-ական թվականներ

1950-ական թվականներ

1960-ական թվականներ

1970-ական թվականներ

1980-ական թվականներ

1990-ական թվականներ

2000-ից ի վեր

ՀԳՄ համագումարներ 

 Հայաստանի գրողների միության առաջին համագումար
 Հայաստանի գրողների միության երկրորդ համագումար
 Հայաստանի գրողների միության երրորդ համագումար
 Հայաստանի գրողների միության չորրորդ համագումար
 Հայաստանի գրողների միության հինգերորդ համագումար
 Հայաստանի գրողների միության վեցերորդ համագումար
 Հայաստանի գրողների միության յոթերորդ համագումար
 Հայաստանի գրողների միության ութերորդ համագումար
 Հայաստանի գրողների միության իններորդ համագումար
 Հայաստանի գրողների միության տասներորդ համագումար
 Հայաստանի գրողների միության տասնմեկերորդ համագումար
 Հայաստանի գրողների միության տասներկուերորդ համագումար
 Հայաստանի գրողների միության տասներեքերորդ համագումար
 Հայաստանի գրողների միության տասնչորսերորդ համագումար
 Հայաստանի գրողների միության տասնհինգերորդ համագումար

ՀԳՄ նախագահներ 
 Դրաստամատ Սիմոնյան (1934 - 1937)
 Նաիրի Զարյան (1944 - 1946)
 Ավետիք Իսահակյան (1946 - 1957)
 Էդուարդ Թոփչյան (1959 - 1975)
 Վարդգես Պետրոսյան (1975 - 1988)
 Հրաչյա Հովհաննիսյան (1988 - 1990)
 Վահագն Դավթյան (1990 - 1994)
Ռազմիկ Դավոյան (1994 - 1996)
Հրանտ Մաթևոսյան (1996 - 2001)
Լևոն Անանյան (2001 - 2011)
Աբգար Ափինյան (2011 - 2013)
Էդվարդ Միլիտոնյան (2013 թվականից)

ՀԳՄ բաժանմունքներ 
 Արձակի
 Հրապարակախոսության
 Պոեզիայի
 Դրամատուրգիայի
 Գրականագիտության և քննադատության
 Թարգմանական
 Մանկապատանեկան
 Երիտասարդական
 Ռուսական
 Քրդական
 Ռազմահայրենասիրական

ՀԳՄ մասնաճյուղեր

ՀԳՄ-ի ներքո տպագրվող պարբերականներ 
 «Արտասահմանյան գրականություն» հանդես
 «Գրական մունետիկ» եռամսյա հանդես
 «Գրական թերթ» շաբաթաթերթ 
 «Գրեթերթ» ամսաթերթ
 Լիտերատուրնայա Արմենիա հանդես
 «Նորք» հանդես

Տես նաև 
 Հայաստանի գրողների միության անդամների ցանկ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 ՀԳՄ-ի պաշտոնական կայքը
 Արցախի գրողների միություն
 Գրական Թերթ - Հայաստանի գրողների միության պաշտոնաթերթ

Ստեղծագործական միություններ
Գրական խմբավորումներ
Հայաստանի գրողների միություն
Հայաստանի կազմակերպություններ