Հաճար

Հաճար, ցորեն երկհատիկ (), Արարատյան  ցորեն -(Triticum urarthu), դաշտավլուկազգիների ընտանիքի հացահատիկային բույս, ցորենի տեսակ։ ՀՀ-ում կան բազմաթիվ վայրի տեսակներ։ Մշակովի հաճարենու հասկի առանցքը կոտրվող է, հիմնականում՝ քիստավոր։ Հատիկները կարմիր են՝ նեղ ակոսիկով։ Աշնանացան է և գարնանացան։ Ունի վաղահաս և միջահաս ձևեր։ Չորության, ժանգի և փոշեմրրիկի նկատմամբ դիմացկուն է։

ՀՀ-ում տարածված են կարմրահասկ (վաղահաս) և սպիտակահասկ տարատեսակները, որոնք գարնանացան են։ Հաճարից ստացվում է լավորակ ձավար, օգտագործվում է նաև որպես կեր։ Մշակվում է հիմնականում Որոտանի ավազանի (Սյունիք), նախալեռնային (Կոտայքի մարզ, Արագածոտնի մարզ), լեռնային (Գեղարքունիքի մարզ) մարզերում։ 1988-ին ՀՀ-ում ցանքատարածություը 3,2 հազար հա էր, միջին բերքատվությունը՝ 20,6 ց/հա, համախառն բերքը՝ 66 000 ց։

Կերակրատեսակներ

Հայկական խոհանոցում աճարով փլավը պատրաստվում է արևածաղկի ձեթով։ Նախապես եփած հաճարը տապակում են ձեթի մեջ, ավելացնելով սոխորած։ Երկրորդ տարբերակով սոխորածի վրա ավելացնում են եռացած ջուր, լցնում հաճարը և եփում մինչև պատրաստ լինելը։  

Հայաստանում հաճարով և ոչխարի մսով քաշովին լայն տարածված է Շիրակի մարզում, իսկ հաճարով քաշովին՝ Հայաստանի բոլոր մարզերում։ Կտրատած յուղոտ ոչխարի միսը եփում են սառը ջրով 10 րոպե, ավելացնում հաճարը և սոխորածը և եփում փոքր կրակի վրա։

Բուժիչ նշանակությունը

Ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործում են այս բույսի տարբեր մասերը։ Հաճարի հացն ունի թեթև լուծողական ազդեցության և խորհուրդ է տրվում փորկապության ժամանակ։

Հաճարի թեփից եփուկը խմում են լուծի, քրոնիկ բրոնխիտի դեպքում։ Ջրով կամ կաթով եփած հաճարը խմեցնում են երեխաներին ընթրիքից առաջ կամ հետո՝ որպես հակաորդային միջոց։ Ծաղիկները և հաճարի հասկերը թուրմերի և եփուկների տեսքով օգտագործում են շնչատար օրգանների (Տրախեիտ, բրոնխիտ) բուժման համար։ Թարախապալարների վրա դրած հաճարների հացը՝ թրջած տաք կաթի մեջ, արագացնում է դրանց ձևավորումը։ Տաք խմորն օգտագործում են իբրև փափկացնող և ներքաշող միջոց կոշտ և ցավոտ ուռուցքների համար։

Հաճարի հաց օգտագործողները ավելի քիչ են հակված սրտային հիվանդությունների։

Ծանոթագրություններ 

Հայաստանի բուսական աշխարհ
Դաշտավլուկազգիներ