Բուխարեստ

Բուխարեստ (, ), Ռումինիայի մայրաքաղաքը։ Տնտեսական և մշակութային կարևոր կենտրոն է։ Բուխարեստում և նրա արվարձաններում ապրում է ավելի քան 1 883 425 մարդ։ Քաղաքի ընդհանուր մակերեսը 238 կմ² է։ Դա ամենամեծ քաղաքն է Բալկանյան թերակղզում։

Պատմություն 

Բուխարեստի մասին առաջին հիշատակումները պատմիչները գտնում են Վլադ Դրակուլայի 1459 թվականի փաստաթղթերում, ով ժամանակակից քաղաքի տեղում ամրոց է կառուցել Վալախիան թուրքերից պաշտպանելու համար։

200 տարի անց Բուխարեստը դառնում է Վալախիայի մայրաքաղաքներից մեկը, իսկ դքսության մայրաքաղաքն այստեղ վերջնականապես տեղափոխել է Կոնստանտին Բրինկովյանուն։

1862 թվականին Բուխարեստը հռչակվել է Ռումինիայի մայրաքաղաքը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ Բուխարեստը կառուցապատվում էր ֆրանսիական բոզար ոճով։

Անվանում 
Ժամանակակից անունով հայտնի է 17-րդ դարից։ Ենթադրում են, որ անվանումն առաջացել է Բուկուր անձնանունից (հավանաբար եղել է ֆեոդալ տիրոջ անունը)։ Արևմտահայերենում տարածված է Պուքրէշ ձևը։

Բուխարեստում կնքված հաշտության պայմանագրեր 
 1812 թվականի մայիսի 28-ի հաշտության պայմանագիր՝ 1806-1812 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից հետո, որի համաձայն Մոլդովական դքսությունը զրկվել է Բեսարաբիայից։
 1886 թվականի մարտի 3-ի հաշտության պայմանագիր՝ Սերբիայի և Բուլղարիայի միջև պատերազմից հետո։
 1913 թվականի օգոստոսի 10-ի հաշտության պայմանագիր՝ Բալկանյան երկրորդ պատերազմից հետո։
 1916 թվականի օգոստոսի 14 (27)-ի հաշտության պայմանագիր՝ Ռումինիայի և Անտանտի միջև։
 1918 թվականի մայիսի 6-ի հաշտության պայմանագիր՝ Ռումինիայի և Եռյակ դաշինքի միջև, որն երբեք չի վավերացվել։

Աշխարհագրություն և կլիմա 

Բուխարեստը գտնվում է հարավային Ռումինիայում, Ստորին դանուբյան հարթավայրի կենտրոնում՝ ոչ նավարկելի Դիմբովիցա () գետի վրա, Դանուբից 45 կմ հեռավորության վրա։

Դիմբովիցա գետի ոչ մեծ վտակից՝ Կոլենտինա գետից բացի, քաղաքի հյուսիսային ծայրամասում գտնվում է լճերի շղթա։ Դրանցից ամենախոշորներն են՝ Ֆլորյասկա, Տեյ, Հերաստրաու լճերը։ Քաղաքի կենտրոնում ստեղծվել է արհեստական Չիշմիջիու լիճը, որը շրջապատված է այգիներով և զբոսայգիներով։

Քաղաքի ընդհանուր մակերեսը 238 կմ²։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից տատանվում է 55,8 մետրի (Բուխարեստի հարավարևելյան հատվածում) և 91,5 մետրի (եկեղեցու մոտ, Միլիտար շրջանում) միջև։

Մինչ վերջերս Բուխարեստը հիմնականում շրջապատում էր գյուղական տեղանքը, սակայն 1989 թվականից հետո Իլֆով գավառում սկսվեց ակտիվ կառուցապատումը նոր արվարձանային շրջաններում։

Մոտակա քաղաքներ 
 Պլոեշտի (Ploiești) (60 կմ դեպի հյուսիս)
 Տիրգովիշտե (Târgoviște) (80 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք)
 Ալեքսանդրիա (Alexandria) (84 կմ դեպի հարավ-արևմուտք)
 Բուզեու (Buzău) (110 կմ դեպի հյուսիս-արևելք)

Կլիմա 
Բուխարեստի կլիման չափավոր ցամաքային է։ Այստեղ բնորոշ են հարաբերականորեն տոթ ամառներ և մեղմ փոփոխական ձմեռներ։ Այդպիսի կլիման պայմանավորված է քաղաքի համեմատաբար ցածր լայնությամբ։ Օդի միջին ջերմաստիճանը կազմում է +10,8 °C:

Բնակչություն 
Բուխարեստի բնակչության թիվը զգալիորեն աճել է վերջին երկու հարյուրամյակների ընթացքում Ռումինիայի ուրբանիզացման շնորհիվ։ Մինչև 20-րդ դարի կեսերը Ռումինիան ագրարային երկիր էր։ Ներկայումս Ռումիայի բնակչության մոտ 9%-ը բնակվում է Բուխարեստում։
 
Բուխարեստում բնակիչների կյանքի միջին տևողությունը 2000-2002 թվականների դրությամբ 73,1 տարեկան էր, ինչը 2 տարով ավելի շատ է, քան միջին ցուցանիշն ամբողջ Ռումինիայում։

Բուխարեստի բնակչության մոտ 97 %-ը կազմում են էթնիկ ռումինացիները։ Երկրորդ խոշոր էթնիկ խումբը կազմում են գնչուները (1,4 %), այնուհետև հունգարացիները (0,3 %), հրեաները (0,1 %) և չինացիները (0,1 %)։ Բուխարեստի բնակիչների 96,1 %-ը ուղղափառ են, 1,2 %-ը՝ կաթոլիկներ, 0,5 %-ը՝ մուսուլմաններ, 0,4 %-ը՝ հույն կաթոլիկներ։

Տրանսպորտ 

Բուխարեստի տրանսպորտային ցանցը համարվում է Ռումինիայի խոշորագույնը և Հարավ-արևելյան Եվրոպայի խոշորագույններից մեկը։

Բուխարեստի տրանսպորտային համակարգը կարելի է բաժանել հետևյալ մասերի՝
 մետրոպոլիտեն
 վերգետնյա տրանսպորտային համակարգ, որը բաղկացած է ավտոբուսներից, տրամվայներից, տրոլեյբուսներից և արագընթաց տրամվայներից (ղեկավարվում է RATB ընկերության կողմից)։ Քաղաքում առկա է 106 ավտոբուս, 37 տրոլեյբուս և 26 տրամվայ։
 մասնավոր տաքսիների ցանց

Բուխարեստի մոտ գտնվում է Անրի Կոանդայի անվան միջազգային օդանավակայանը (նախկին «Օտոպեն» օդանավակայանը)։ Այնտեղ գործում են TAROM, Alitalia, Lufthansa, Air Canada և Air France ավիաընկերությունները։ Ռումինական այլ մասնավոր ավիաընկերություններն օգտագործում են «Աուրել Վլայկու» օդանավակայանը։

Մշակույթ 
Բուխարեստում գործում է մի քանի թատրոն, որոնցից են՝
 Բուխարեստի ազգային թատրոնը
 Հրեական պետական թատրոնը (նախկին «Բարաշեում» թատրոնը)

Գիտություն և կրթություն 

Ռումինիայի առաջին բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը՝ Սուրբ Սավվայի ակադեմիան, ստեղծվել է 1694 թվականին։ 1864 թվականին ստեղծվել է Բուխարեստի համալսարանը։ Ներկա դրությամբ մայրաքաղաքում 21 բարձրագույն ուսումնական հաստատությունում կրթություն է ստանում մոտ 100 հազար ուսանող։

Ուսումնական հաստատություններ 
 Բուխարեստի համալսարան
 Բուխարեստի պոլիտեխնիկական համալսարան
 Բուխարեստի երաժշտության ազգային համալսարան
 Յոն Լուկա Կարաջալեյի անվան թատրոնի և կինոյի ազգային համալսարան
 Բուխարեստի տնտեսական ակադեմիա
 «Կարոլ Դավիլա» բժշկական և դեղագործական համալսարան 
 Գյուղատնտեսության և անասնաբուժության համալսարան 
 Բուխարեստի տեխնիկական շինարարական համալսարան
 Ռումինա-ամերիկյան համալսարան
 Բրիտանա-ռումինական համալսարան
 Բուխարեստի տեխնիկական ռազմական ակադեմիա

Գիտություն 
1908 թվականի ապրիլի 1-ին Գիտության և ազգային կրթության նախարարի հրամանով ստեղծվել է Բուխարեստի աստղագիտական աստղադիտարանը՝ Ռումինիայի առաջին պետական աստղագիտական աստղադիտարանը։ Այդ աստղադիտարանը հիմք է հանդիսացել Ռումինիայի առաջին գիտա-հետազոտական ինստիտուտի՝ Ռումինիայի Գիտությունների ակադեմիայի Աստղագիտական ինստիտուտի համար։

Քույր-քաղաքներ 

  Սոֆիա, Բուլղարիա
  Մոնրեալ, Կանադա
  Քիշնև, Մոլդովա
  Մոսկվա, Ռուսաստան
  Ստամբուլ, Թուրքիա
  Դամասկոս, Սիրիա
  Լագոս, Նիգերիա
  Մանիլա, Ֆիլիպիններ
  Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա
  Աթենք, Հունաստան (1993)
  Ատլանտա, ԱՄՆ (1994)
  Անկարա, Թուրքիա (1998)
  Ամման, Հորդանան (1999)
  Երևան, Հայաստան
  Սան Պաուլու, Բրազիլիա (2000)
  Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա (2002)
  Թբիլիսի, Վրաստան
  Նիկոսիա, Կիպրոս (2004)
  Պեկին, Չինաստան (2005)
  Տիրանա, Ալբանիա (2007)

Ծանոթագրություններ 

Ռումինիայի քաղաքներ
Ռումինիայի համալսարանական քաղաքներ
Բուխարեստ
1459 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր