Համախառն ներքին արդյունք

Համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) որոշակի ժամանակահատվածում տվյալ երկրում արտադրված պատրաստի ապրանքների և ծառայությունների շուկայական արժեքն է։

Մարզի ընդհանուր բնակչության և ՀՆԱ-ի հարաբերակցությունը մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն է, և նույնը կոչվում է կյանքի միջին մակարդակ։

Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը ՀՆԱ-ն սահմանում է որպես «արտադրության համախառն միջոց, որը հավասար է արտադրության և ծառայություններ մատուցող բոլոր ռեզիդենտ և ինստիտուցիոնալ միավորների ավելացված համախառն արժեքի գումարին (գումարած ցանկացած հարկեր և հանած ցանկացած սուբսիդիաներ)։

ՀՆԱ-ն հաճախ օգտագործվում է որպես միջազգային համեմատության չափիչ, ինչպես նաև տնտեսական առաջընթացի լայն միջոց։ Այն հաճախ համարվում է «ազգային զարգացման և առաջընթացի աշխարհի ամենահզոր վիճակագրական ցուցիչը»։

Պատմություն
1654-1676 թվականների հոլանդացիների և անգլիացիների միջև պատերազմի ընթացքում Ուիլյամ Փեթին հանդես եկավ ՀՆԱ-ի հիմնական հայեցակարգով՝ հարձակվել տանտերերի վրա․ընդդեմ անարդար հարկման :Չարլզ Դավենանտը մեթոդը մշակեց 1695 թվականին:ՀՆԱ-ի ժամանակակից հայեցակարգը առաջին անգամ մշակեց Սիմոն Կուզնեցը 1934 թվականին՝ ԱՄՆ Կոնգրեսի զեկույցը:1944 թվականին Բրետոն Վուդսի համաժողովից հետո ՀՆԱ-ն դարձավ երկրի տնտեսությունը չափելու հիմնական գործիքը։ Այդ ժամանակ համախառն ազգային արտադրանքը (ՀՆԱ) նախընտրելի գնահատականն էր, որը ՀՆԱ-ից տարբերվում էր նրանով, որ չափում էր երկրի քաղաքացիների կողմից արտադրությունը երկրի ներսում և արտերկրում, այլ ոչ թե «ռեզիդենտ ինստիտուցիոնալ միավորները»։  

ՀՆԱ հասկացության պատմությունը պետք է տարբերել փոփոխությունների պատմությունից՝ դրա գնահատման շատ ձևերով։ Ֆիրմաների կողմից ավելացված արժեքը համեմատաբար հեշտ է հաշվարկել իրենց հաշիվներից, բայց պետական ​​հատվածի, ֆինանսական արդյունաբերության և ոչ նյութական ակտիվների ստեղծման կողմից ավելացված արժեքն ավելի բարդ է։ Այս գործողությունները գնալով ավելի կարևոր են զարգացած տնտեսություններում, և դրանց գնահատումը կարգավորող միջազգային կոնվենցիաները պարբերաբար փոխվում են՝ փորձելով հետևել արդյունաբերական առաջընթացներին։

ՀՆԱ-ն գլոբալ դարձավ 1993 թվականին, երբ Չինաստանը պաշտոնապես ընդունեց այն որպես տնտեսական գործունեության ցուցանիշ։ Նախկինում Չինաստանը ապավինում էր մարքսիստներից ներշնչված հաշվապահական հաշվառման ազգային համակարգին։

Տնտեսական վերլուծություն 
Տնտեսական վերլուծության մեջ ՀՆԱ-ն համադրվում է ամբողջ բնակչության, տնտեսապես ակտիվ և զբաղված բնակչության թվաքանակի, հիմնական ֆոնդերի, ներդրումների ծավալի, աշխատավարձի ֆոնդի, պետական ծախսերի, բնակչության իրական դրամական եկամուտների ու ծախսերի և այլ ցուցանիշների հետ։ ՀՆԱ-ն բնութագրում է տնտեսության միավորների արտադրական գործունեության վերջնական արդյունքը և չափում այդ միավորների կողմից վերջնական սպառման համար արտադրված ապրանքների և ծառայությունների արժեքը։ ՀՆԱ - ն առաջին հերթին կարելի է ներկայացնել արտադրված վերջնական ապրանքների և ծառայությունների գինը, սա նշանակում է, որ արտադրության պրոցեսում կիրառված միջանկյալ ապրանքների և ծառայությունների արժեքը չի մտնում ՀՆԱ-ի մեջ։ Երկրորդ հերթին՝ ՀՆԱ-ն ներքին արդյունք է քանի որ արտադրվում է ռեզիդենտների կողմից և հաշվարկվում է առանց արտերկրում ձևավորված սկզբնական եկամուտների, որոնք կարող են ստանալ ոչ ռեզիդենտ-միավորները։ Երրորդ հերթին՝ ՀՆԱ-ն համախառն արդյունք է, քանի որ ներառում է հիմնական կապիտալի արժեքի սպառումը արտադրության գործընթացում։ Հիմնական կապիտալի սպառումը իրենից ներկայացնում է հիմնական կապիտալի արժեքի նվազում հաշվետու ժամանակաշրջանում՝ նրա ֆիզիկական և բարոյական մաշվածության և պատահական վնասների արդյունքում։ 
ՀՆԱ -ն տվյալ երկրի սահմաններում արտադրված ապրանքներն ու ծառայություններն են՝ ինչպես սեփական, այնպես էլ արտասահմանյան ռեսուրսների օգտագործմամբ։ Որպեսզի ճիշտ հաշվարկվի արտադրության համախառն ներքին ծավալը, անհրաժեշտ է, որ տվյալ տարում արտադրված ապրանքներն ու ծառայությունները հաշվարկվեն ոչ ավել, քան մեկ անգամ։ Քանի որ կան դեպքեր, երբ ապրանքները կարող են վերավաճառվել կամ դեռ շարունակեն մասնակցել արտադրական գործընթացին, այդ իսկ պատճառով հաշվարկվում են միայն վերջնական ապրանքներն ու ծառայությունները։ 
ՀՆԱ հաշվարկից պետք է բացառել նաև ոչ արտադրական գործարքները, որոնք լինում են ապրանքների վերավաճառք և զուտ ֆինանսական գործարքներ։
Զուտ ֆինանսական գործարքները իրենցից ներկայացնում են.
 պետական տրանսֆերտներ,
 մասնավոր տրանսֆերտներ,
 գործարքներ արժեթղթերի հետ։

ՀՆԱ հաշվարկման մեթոդներ 
ՀՆԱ հաշվարկման մեթոդները երկուսն են՝
 ըստ ծախսումների
 ըստ եկամուտների

ՀՆԱ-ի նկատմամբ ամենաընդհանուր չափման և քանակարկման մոտեցումը ծախսումների մեթոդն է՝

 ՀՆԱ = սպառում + համախառն ներքին մասնավոր ներդրումներ + կառավարության ծախսումներ + զուտ արտահանում
Y = C + Ig + G + Xn

Եկամտի մոտեցումն աշխատում է այն սկզբունքով, որ արտադրական գործոնների («արտադրողներ», խոսակցականորեն) եկամուտները պետք է հավասար լինեն իրենց արտադրանքի արժեքին և որոշում է ՀՆԱ-ն `գտնելով բոլոր արտադրողների եկամուտների հանրագումարը։

Ընդհանուր գործոնային եկամուտ = աշխատողների փոխհատուցում + կորպորատիվ շահույթ + սեփականատիրոջ եկամուտ + վարձակալության եկամուտ + զուտ տոկոսներ։

ՀՆԱ-ի գնահատման երրորդ միջոցը գնորդների գներով չափված ապրանքների և ծառայությունների վերջնական օգտագործման հանրագումարի հաշվարկն է (բոլոր օգտագործումները, բացառությամբ միջանկյալ սպառման):Միջանկյալ ապրանքների և ծառայությունների ծախսերը չեն հաշվարկվում:Միջանկյալ ապրանքներ և ծառայություններ այն ձեռնարկություններն են, որոնք օգտագործվում են ձեռնարկությունների կողմից հաշվետու տարվա ընթացքում այլ ապրանքներ և ծառայություններ արտադրելու համար։

Ըստ ԱՄՆ Տնտեսական վերլուծության բյուրոյի, որը պատասխանատու է ԱՄՆ-ում ազգային հաշիվների հաշվարկման համար, «Ընդհանուր առմամբ, ծախսային բաղադրիչների աղբյուրի տվյալները համարվում են ավելի հուսալի, քան եկամտի բաղադրիչների համար։

ՀՆԱ-ի տեսակներ 
Կիրառվում են անվանական (նոմինալ) ՀՆԱ, իրական ՀՆԱ, փաստացի ՀՆԱ և պոտենցիալ ՀՆԱ ցուցանիշները։ 
 Անվանական (նոմինալ) ՀՆԱ - ընթացիկ, տարվա գներով հաշվարկված ՀՆԱ-ն է։
 Իրական ՀՆԱ - թողարկված արտադրանքի փաստացի ծավալն է՝ հաշվարկված բազիսային(նախորդ), տարվա գներով։

Իրական ՀՆԱ-ն հաշվարկելու համար պետք է օգտագործել գների ինդեքսը։ 
Իրական ՀՆԱ (Q) = Անվանական ՀՆԱ (PQ) / ՀՆԱ դեֆլյատոր (P), որտեղՀՆԱ դեֆլյատոր (P) = Անվանական ՀՆԱ (PQ) / Իրական ՀՆԱ (Q)
Փաստացի ՀՆԱ - ՀՆԱ-ն է՝ ոչ լիարժեք զբաղվածության պայմաններում։
Պոտենցիալ ՀՆԱ - ՀՆԱ-ի կանխատեսումն է՝ լիարժեք զբաղվածության պայմաններում։
 
ՀՆԱ-ն ընթացիկից հաստատուն արժեքների վերափոխելու համար օգտագործվող գործոնն անվանում են ՀՆԱ-ի դեֆլյատոր։ Ի տարբերություն սպառողական գների ինդեքսի, որը չափում է տնային տնտեսության սպառման ապրանքների գնաճը կամ գնանկումը, ՀՆԱ-ի դեֆլյատորը չափում է տնտեսության մեջ ներկրվող բոլոր ապրանքների և ծառայությունների գների փոփոխությունները, ներառյալ ներդրումային ապրանքներն ու պետական ծառայությունները, ինչպես նաև տնային տնտեսությունների սպառման ապրանքները։

Ներուժային և փաստացի ՀՆԱ 
Փաստացի ՀՆԱ-ն առանձին տարիներին ստեղծված ապրանքների և ծառայությունների շուկայական արժեքն է՝ միասնական համադրելի գներով արտահայտված։ Եթե դիտարկում ենք ՀՆԱ աճն անցած, ենթադրենք 10 տարիների ընթացքում, ապա դրանք բոլորը պետք է արտահայտված լինեն միևնույն գներով։ Փաստացի ՀՆԱ աճի տեմպերը կարող են խիստ տատանվել՝ բարձրանալ, իջնել, նույնիսկ բացասական դառնալ, երբ արտադրության իրական ծավալը նախորդ տարվա համեմատությամբ կրճատվում է։

Ներուժային ՀՆԱ-ն այն ապրանքների և ծառայությունների ամբողջական արժեքն է, որոնք երկիրը կարող է արտադրել իր արտադրական ռեսուրսների օգտագործման միջին լարվածության պայմաններում։ Դա նշանակում է, որ փաստացի ՀՆԱ-ն տատանվում է ներուժային ՀՆԱ-ի սահմաններում։ Ներուժային ՀՆԱ աճի տեմպերը սովորաբար ավելի կայուն են, քանի որ արտադրական հնարավորություններն ավելանում են աշխատուժի կապիտալի կայուն տեմպերով աճի և տեխնոլոգիական որոշակի կայուն առաջադիմության պայմաններում։

Ծանոթագրություններ

Հետագա ընթերցում 

 Australian Bureau for Statistics, Australian National Accounts: Concepts, Sources and Methods, 2000. Retrieved November 2009. In depth explanations of how GDP and other national accounts items are determined.
 
 Joseph E. Stiglitz, "Measuring What Matters: Obsession with one financial figure, GDP, has worsened people's health, happiness and the environment, and economists want to replace it", Scientific American, vol. 323, no. 2 (August 2020), pp. 24–31.
 United States Department of Commerce, Bureau of Economic Analysis, . Retrieved November 2009. In depth explanations of how GDP and other national accounts items are determined.

Արտաքին հղումներ 

 Համաշխարհային
 Australian Bureau of Statistics Manual on GDP measurement
 GDP-indexed bonds
 OECD GDP chart
 UN Statistical Databases
 World Development Indicators (WDI) 
 World GDP Chart (since 1960)

 Տվյալներ
 Bureau of Economic Analysis: Official United States GDP data
 Historicalstatistics.org: Links to historical statistics on GDP for countries and regions, պահպանում է Ստոկհոլմի համալսարանի տնտեսական պատմության բաժինը։
 Quandl - GDP by country 
 Historical US GDP (yearly data), 1790 թվականից մինչ այժմ, որը վարում էին Սամուել Հ. Ուիլյամսոնը և Լոուրենս Հ. Օֆիսերը, երկուսն էլ Չիկագոյի Իլինոյսի համալսարանի տնտեսագիտության պրոֆեսորներ։
 Google – public data: ՀՆԱ-ն և ԱՄՆ-ի անձնական եկամուտը (տարեկան). Անվանական համախառն ներքին արդյունք։
 The Maddison Project Նիդեռլանդների Գրոնինգենի համալսարանի Գրոնինգենի աճի և զարգացման կենտրոնում։ Այս նախագիծը շարունակում և ընդլայնում է Անգուս Մեդիսոնի աշխատանքը աշխարհի երկրների համար ՀՆԱ-ն գնահատող բոլոր առկա, հավաստի տվյալները համադրելու ուղղությամբ։ Սա ներառում է տվյալներ որոշ երկրների համար ավելի քան 2000 տարի ՝ սկսած 1950 թվականից։

 Հոդվածներ և գրքեր
 Gross Domestic Product: An Economy’s All,
 Stiglitz JE, Sen A, Fitoussi J-P. Mismeasuring our Lives: Why GDP Doesn't Add Up, New Press, New York, 2010 
 What's wrong with the GDP?
 Whether output and CPI inflation are mismeasured
 Rodney Edvinsson, 
 Clifford Cobb, Ted Halstead and Jonathan Rowe. "If the GDP is up, why is America down?" The Atlantic Monthly, vol. 276, no. 4, October 1995, pages 59–78
 Jerorn C.J.M. van den Bergh, "Abolishing GDP"
 GDP and GNI in OECD Observer No246-247, Dec 2004-Jan 2005

Գրականություն 
Կ. Հակոբյան «Սոցիալ – տնտեսական վիճակագրություն» Երևան 2004
Հ.Կ.Հովաննիսյան. Մ.Վ.Ֆահրադյան «Սոցիալ - տնտեսական վիճակագրության ուսումնական ձեռնարկ» Երևան 2000
 Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld: Internationale Wirtschaft. Theorie und Politik der Außenwirtschaft. 7. Auflage. Pearson, München 2006, ISBN 978-3-8273-7199-7, S. 39 ff.
 Thomson Datastream Navigator, Advance 4.0 Quarterly National Accounts, Copyright OECD, abgerufen am 18. April 2008
 Joseph E. Stiglitz, Amartya Sen, Jean-Paul Fitoussi: Mismeasuring Our Lives. Why GDP Doesn't Add Up New Press, New York 2010, ISBN 978-1-59558-519-6

Տնտեսագիտություն
Տնտեսական ցուցանիշներ
Մակրոտնտեսագիտություն
Տնտեսություն
Բիզնես
Տնտեսագիտական տերմիններ
Եկամուտ