Անդրեաս Տեր-Մարուքյան

Անդրեաս Մարուքի Տեր-Մարուքյան (1871, մարտի 23, Երևան - 1919, դեկտեմբերի 16, Փարիզ), հայ քանդակագործ, հայկական նոր, ռեալիստական քանդակագործության հիմնադիրը։

Կենսագրություն 
Անդրեաս Տեր-Մարուքյանը ծնվել է 1871 թվականի մարտին, Երևան քաղաքում։ Հայրը՝ գրասենյակային ծառայող Մարուք Տեր-Մարուքյանը, մահացել է Անդրեասի ծնվելուց մի քանի տարի հետո՝ թողնելով հինգ տղաներին ու երկու աղջիկներին կնոջ՝ Նատալիայի հետ։ Անդրեասը գտնվել է մոր և երկու եղբայրների խնամքի տակ, որոնցից մեկը նոտար էր, մյուսը՝ բժիշկ։

Մինչև 1890 թվականը սովորել է տեղի արական գիմնազիայում։ 1892-1894 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում։ 1894 թվականին տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ, ապա Փարիզ։ Որոշ ժամանակ քանդակագործ Ալեքսանդր Ֆալգիերի (1831-1900) ստուդիայում աշխատելուց ու պատրաստվելուց հետո Մարուքյանը ընդունվել է Կերպարվեստի բարձրագույն պետական դպրոց (Ալեքսանդր Ֆալգիերիի դասարան) և սովորել չորս տարի։

Ստեղծագործական կյանք 
1899 թվականին Փարիզում ցուցադրվել է Տեր-Մարուքյանի «Հայ գրողների դափնեպսակ նվիրաբերող մուսան» կոմպոզիցիոն քանդակը։ Գիպսե քանդակի պատվանդանին Խաչատուր Աբովյանի, Ռափայել Պատկանյանի, Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանի և Գրիգոր Արծրունու բարձրաքանդակներն էին, իսկ վերևում մուսային մարմնավորող դափնեպսակ կրող կանացի ֆիգուր էր։ Այժմ քանդակի տեղն անհայտ է։ Այդ տարիներին ստեղծել է հայ մշակութային գործիչների և պատվիրատուների կիսանդրիներ և մահարձաններ։ Անդրեաս Տեր-Մարուքյանը ստեղծագործել է նաև ազգային հայրենասիրական թեմայով։ Ստեղծել է հայ գեղջուկի և գեղջկուհու դիմաքանդակներ։

Աբովյանի արձանը 
Իր ստեղծած՝ Խաչատուր Աբովյանի արձանը Հայաստան է տեղափոխվել Փարիզից հեղափոխության տարիներին՝ Բաթումի նավահանգստում կորելով։ Այն հայտնաբերվում է ու ներկայացվում որպես անհայտ հեղափոխականի արձան։ Աբովյանին ճանաչելուց ու հեղինակին նույնականացնելուց հետո արձանը տեղադրվում է նորակառույց Մոսկվա կինոթատրոնի դիմացի հրապարակում։ 1946 թվականի հոկտեմբերի 5-ին այն տեղափոխվում է Քանաքեռ՝ Աբովյանի տուն-թանգարանի բակ, որտեղ և կանգնած է առ այսօր։ Խաչատուր Աբովյանի հուշարձանով, որը  որն այժմ տեղադրված է Քանաքեռում, Տեր-Մարուքյանը սկիզբ է դրել 20-րդ դարի սկզբի հայ հուշարձանային քանդակագործությանը։

Աբովյանի այս արձանը շատերը նույնականացնում են Աբովյանի հրապարակում կանգեցված արձանի հետ։ Սակայն վերջինիս հեղինակն է Սուրեն Ստեփանյանը ու կանգնեցվել է այն 1933 թվականի հուլիսի 6-ին։

Գլխավոր ստեղծագործություններ 
 Հայ գրողների դափնեպսակ նվիրաբերող մուսան
 Ռափայել Պատկանյան (Նոր Նախիջևան)
 Ռափայել Պատկանյան (Վաղարշապատ)
 Միքայել Նալբանդյան (Նոր Նախիջևան)
 Ղևոնդ Ալիշան
 Ներսես Թաիրյան
 Պետրոս Ադամյան
 Խաչատուր Աբովյան (Քանաքեռ)
 Բոգդան Դոլուխանյան
 Հովանավորություն
 Հայ գեղջուկը
 Հայ գեղջկուհին

Տես նաև 
 Խաչատուր Աբովյանի հուշարձան (Երևան, Քանաքեռ)
 Ռափայել Պատկանյանի հուշարձան (Վաղարշապատ)
 Երևանի արձաններ

Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ 

Հայ քանդակագործներ