Գեղարքունիքի մարզ

Գեղարքունիք, մարզի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Հայաստանի Հանրապետության արևելքում։ Մասշտաբով երկրի ամենամեծ մարզն է, որտեղ գտնվում է Հայկական լեռնաշխարհի երեք խոշորագույն լճերից մեկը՝ Սևանա լիճը։

Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր 

Գեղարքունիքի մարզը սահմանակից է հյուսիսում՝ Տավուշի, արևմուտքում՝ Կոտայքի և Արարատի, հարավում՝ Վայոց ձորի մարզերին, արևելքում՝ Ադրբեջանի Հանրապետության Գետաբեկի, Դաշքեսանի և Թովուզի շրջաններին, հարավ-արևելքում՝ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանին։

Տարածքի մեծությամբ այն առաջինն է Հայաստանի Հանրապետությունում։

Լեռնագրություն 
Գեղարքունիքի մարզը բոլոր կողմերից շրջապատված է լեռնաշղթաներով կամ առանձին լեռներով։ Մարզի տարածքում գտնվող գլխավոր լեռնաշղթաներն են Գեղամա, Արեգունի, Սևանի, Արևելյան Սևանի, Վարդենիսի լեռները։ Բազմաթիվ են հրաբխային կոները, այդ թվում՝ Աժդահակը, Արմաղանը։

Կան նաև դաշտեր, որոնք ընդգրկում են Սևանի ավազանի արգավանդ հողերը։ Դրանցից հատկապես նշանակալի է Մասրիկի դաշտը, որը ծովի մակարդակից բարձր է 1900-2200 մ։

Ջրագրություն 
Գեղարքունիքի մարզն իր մեջ է ընդգրկում Հայաստանի Հանրապետության ամենամեծ ջրային ավազանը՝ Սևանա լիճը, որը զբաղեցնում է մարզի շուրջ 1/4-ը։ Կան նաև բազմաթիվ լեռնային լճեր, այդ թվում՝ հրաբուխների խառնարաններում ձևավորված։ Գետերի ու աղբյուրների ցանցն ընդարձակ է, որոնցից հայտնիներից է Սևանա լճից սկիզբ առնող Հրազդան գետը։

Կլիմա 
Կլիման բարեխառն լեռնային է. ձմեռները ցուրտ են, առաջանում է կայուն ձնածածկույթ։ Հունվարյան միջին ջերմաստիճանը -5˚-10˚ է։ Ամառները տաք են, արևոտ։ Միջին ջերմաստիճանն հասնում է +18˚+20˚։ Տեղումները քիչ են՝ 400-450 մմ, իսկ բարձրադիր շրջաններում մինչև 1000 մմ։ Օգտակար հանածոներից մեծ արժեք են ներկայացնում ոսկու (Սոթք), քրոմիտի (Շորժա), բնական շինանյութերի, հանքային ջրերի (Լիճք) և այլ պաշարները։

Սևանա լիճը ամբողջությամբ գտնվում է Գեղարքունիքի մարզում։ Գեղարքունիքի մարզում է գտնվում Սոթքի ոսկու խոշոր հանքավայրերը։

Վարչատարածքային բաժանում 
Գեղարքունիքի մարզը կազմված է 4 համայնքներից, որոնք իրենց հերթին կազմված են քաղաքային և գյուղական բնակավայրերից։ Գեղարքունիքի մարզի համայնքներն են՝ Գավառը, Ճամբարակը, Մարտունին, Սևանը և Վարդենիսը։

Բնակչություն 

Գյուղական բնակավայրերում ապրում է բնակչության 67%-ը։

Ազգային կազմ

Տնտեսություն

Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս 
Ստորև ներկայացված է Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսի փոփոխությունը ըստ տարիների։ Այն իրենից ներկայացնում է մարզի կրթական մակարդակի, կյանքի սպասվող տևողության և մեկ անձին ընկնող տարեկանի եկամուտների համախառն ցուցանիշ։ 2017 թվականին Գեղարքունիքի մարզը ըստ ՄՆԶԻ-ի Հայաստանի ամենացածր զարգացած մարզն է։

Մարզի վարչատարածքային կառավարում

Մարզպետներ 
Ստորև ներկայացված է Գեղարքունիքի մարզի մարզպետների ցանկն ըստ կառավարման ժամանակահատվածների
 Վլադիմիր Մովսիսյան (1996 թվական)
 Ռուդիկ Ղուկասյան (1996-1999 թվականներ)
 Վահագ Հակոբյան (1999-2003 թվականներ)
 Ստեփան Բարսեղյան (2003-2006 թվականներ)
 Արսեն Գրիգորյան (2006-2007 թվականներ)
 Նվեր Պողոսյան (2007-2012 թվականներ)
 Ռաֆիկ Գրիգորյան (2012-2017 թվականներ)
 Կարեն Բոթոյան (2017-2018 թվականներ)
 Իշխան Սաղաթելյան (2018 թվական)
 Գնել Սանոսյան (2018-2021 թվականներ)
Կարեն Սարգսյան (2021 թվական)

Պատկերասրահ

Պատմական հուշարձաններ

Տես նաև 
 Հայաստանի վարչական բաժանում

Նշումներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
Գեղարքունիքի մարզային միասնական հարթակ 
Գեղարքունիքի մարզային գրադարան

Գեղարքունիքի մարզ