Դաղստանի Հանրապետություն

Դաղստան (), գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության եվրոպական մասի հարավ-արևելքում՝ Կասպից ծովի հյուսիսարևմտյան ափին։ Զբաղեցնում է 50.300 կմ² տարածք։ Դաշնության կազմում սահմանակցում է հյուսիսում՝ Կալմիկիայի, արևմուտքում՝ Չեչնիայի, հյուսիս-արևմուտքում՝ Ստավրոպոլի երկրամասի հետ։ Պետական սահման ունի հարավում Ադրբեջանի և հարավ-արևմուտքում Վրաստանի հետ։ Մայրաքաղաքը Մախաչկալան է։

Սպորտ
Այսօր Դաղստանը Ռուսաստանի մարզերի առաջատարներից մեկն է 1291 չարտոնված աղբբուրի մարզական նվաճումների տեսանկյունից ։ 50 տարի Դաղստանը հանդիսանում է աշխարհահռչակ ըմբիշների կադրերի աղբյուր։ Հանրապետությունում ծնվել է 10 օլիմպիական չեմպիոն, աշխարհի 41 չեմպիոն, Եվրոպայի 89 չեմպիոն։ Դաղստանում ֆուտբոլը շատ տարածված է ։ Մախաչկալայի «Անժի» ֆուտբոլային ակումբը 2000-2002 թթ. , 2010-2019 թվականներին խաղացել է Ռուսաստանի առաջնության բարձրագույն խմբում (Պրեմիեր լիգա), ինչպես նաև ՈՒԵՖԱ -ի գավաթում (Եվրոպայի լիգա)։ Ռուսաստանի ֆուտբոլի ուժեղագույն երրորդ լիգան ( PFL առաջնություն) ընդգրկում է նաև «Դինամոյի լեգեոնը» և «Մախաչկալան»։ Դաղստանի ամենամեծ «Անժի-Արենա» մարզադաշտը՝ 30 հազար հանդիսականով, գտնվում է Կասպիյսկում։ Դաղստանցիներն, օրինակ, այնպիսի աշխարհահռչակ մարզիկներ են, ինչպիսիք են UFC-ի չեմպիոն Խաբիբ Նուրմագոմեդովը, աթլետիկայի օլիմպիական կրկնակի չեմպիոն Ելենա Իսինբաևնան, NABF-ի թեթև քաշային կարգում Հյուսիսային Ամերիկայի չեմպիոն Մաքսիմ Դադաշևը։

Տրանսպորտ
Դաղստանի Հանրապետությունը գրավում է բարենպաստ աշխարհաքաղաքական դիրքը, ունի անմիջական ելք դեպի միջազգային ծովային ուղիներ և մեծ տարանցիկ նշանակություն ունի Ռուսաստանի տնտեսական կապերը Անդրկովկասի, Կենտրոնական Ասիայի, Ղազախստանի, Թուրքիայի և Իրանի հետ։ Դաղստանի Հանրապետության տարածքով են անցնում դաշնային և միջազգային նշանակության երթուղային, ավտոմոբիլային, օդային, ծովային և խողովակաշարային երթուղիները։ Այս առումով տրանսպորտային համալիրը արդյունաբերական ենթակառուցվածքի կարևոր բաղադրիչն է։ Դաղստանի Հանրապետության տարածքային հանրային ճանապարհները ենթակառուցվածքի կարևոր բաղադրիչն են, որը նպաստում է տնտեսական աճին, սոցիալական խնդիրների լուծմանը և Ռուսաստանի Դաշնության հարավային անվտանգության ապահովմանը։ Ներկայումս Դաղստանի Հանրապետության տարածքային հանրային ճանապարհների երկարությունը 8159 կմ է, այդ թվում՝ դաշնային նշանակության 643 կմ։

Ավտոմոբիլային երթուղիներ
Վերջին տարիներին շրջանցիկ ճանապարհներ են կառուցվել հանրապետության մի շարք կարևոր հանրապոտական ճանապարհների դժվարանցանելի հատվածները շրջանցելու համար, որոնք արմատապես փոխել են ճանապարհային տրանսպորտային սխեման Նագորնի Դաղստանի (Ուրմա - Գուբդեն, Չալդա Քարադախ և Գիմրի - Չիրկաթ) շրջանների համար։ 2012 թվականին շահագործման հանձնվեց Գիմրինսկի թունելը՝ Ռուսաստանի ամենաերկար ճանապարհային երթևեկության թունելը։Այն միացնում է Բուինակսկն ու Ունցուկուլ շրջանի Գիմրի գյուղը։ 4303 մետր երկարությամբ ճանապարհով և հանրապետության կենտրոնով ապահովում է լեռնային Դաղստանի 9 շրջանների երկաթուղային և տրանսպորտային կապը։

Օդային երթուղիներ 
Մինչև 2011թվականի դեկտեմբերը ավիաթռիչքները Մախաչկալա Uytash միջազգային օդանավակայան իրականացվում էին Dagestan Airlines -ի կողմից։ «Դաղստան ավիաուղիներ» ավիաընկերության գործունեության դադարեցումից հետո նրանց թռիչքները «վերցվել» են մի քանի ռուսական և արտասահմանյան ավիաընկերությունների կողմից։ Այսօր Մախաչկալան կապված է բազմաթիվ քաղաքների հետ, ինչպիսիք են՝ Սանկտ Պետերբուրգը, Մոսկվան, Սուրգուտը, Սոչին, Միներալնիե Վոդին, Դոնի Ռոստովը, Սամարան, Ստամբուլը և Շարժան։ Ուղիղ թռիչքներ դեպի այս քաղաքներ Մախաչկալայից իրականացվում են տարբեր ավիաընկերությունների կողմից Մախաչկալայի միջազգային օդանավակայանից, որը Դաղստանի միակ օդային դարպաս է, և ունի դաշնային նշանակություն։ Օդանավակայանը գտնվում է Կասպիյսկ քաղաքից 4,5կմ հեռավորության վրա և Մախաչկալայի մոտակա միկրոշրջանից 16,2կմ հեռավորության վրա։

Ստուգաբանություն
Ժամանակակից Դաղստանի և, առավելապես, լեռնային Դաղստանի տարածքը պատմական գրականության մեջ կոչվում է այլ կերպ, որը վերաբերում էր սովետական ժողովուրդներին, կամ այն նվաճողների արշավանքներին, որոնք այս տարածքն անվանում էին իրենց լեզվով։ Որոշ պատմաբաններ ավելի վաղ «Ալբանիա» անվանումը վերագրում են Հարավային Դաղստանին, որը համապատասխանում է «Լեռների երկրին»։ Վրացիները Դաղստանը պատմականորեն անվանել են երեք անունով. «Լեկետիա», «Խունդզետիա» և «Դիդոետիա»։ Դաղստան անունը հայտնի է 17-րդ դարից և նշանակում է «լեռնային երկիր»։ Ըստ Ա. Կ. Ալիքբերովի, «Դաղստան» բառը Հունո-Սավիրի (Կումիկների նախնիներ) լեռնային պետության անվանման հետք է՝ Թավյակ (կիպրական (կումիկերեն) լեզվից թարգմանաբար՝ Տավ «լեռ» , Յակ «կողմ, երկիր» )։ Ըստ Վ. Վ. Բարտոլդի՝ անունն, ըստ երևույթին, հայտնվել է միայն X - VXI դարում։ 
«Դաղստան» անունը արդար է միայն պատմական իմաստով, քանի որ Կիգլյարի դաշտերը և Նոգայի տափաստանները ներառելով Դաղստանի Ինքնավար Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետությունում (այժմ՝ Դաղստանի Հանրապետություն), լեռնային շրջանները կազմում են նրա ամբողջ տարածքի միայն 50% -ը։ Իսկ պատմականորեն Դաղստանն անվանել են Բաքվից մինչև Սուլակ ընկած տարածքները։

Հայերը Դաղստանում 

Հայերը Դաղստանի տարածքում բնակություն են հաստատել դեռևս վաղնջական ժամանակներից։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Դաղստանի մասին Իրանիկա հանրագիտարանում

Ռուսաստանի վարչական միավորներ
Ռուսաստանի հանրապետություններ
1921 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ