Ֆրանց Բեկենբաուեր

Ֆրանց Անտոն Բեկենբաուեր (. , . ), գերմանացի նախկին պրոֆեսիոնալ  ֆուտբոլիստ, մարզիչ։ Աշխարհի (1974 թվական) և Եվրոպայի (1972 թվական) չեմպիոն։ Երկու անգամ արժանացել է Եվրոպայի լավագույն ֆուտբոլիստի կոչման։ Այնուհետև անցել է մարզչական աշխատանքի։ 1990 թ-ին նրա ղեկավարած Գերմանիայի ազգային թիմը դարձավ աշխարհի չեմպիոն։ 

Ֆուտբոլիստի իր կարիերայի ընթացքում նրան տրվել է Կայսր (Der Kaiser) մականունը՝ նկատի առնելով նրբագեղ խաղաոճը, խաղադաշտում գերիշխելու մղումը և իր Ֆրանց անունը, որը ավստրիական կայսրերից շատերի անունն է։ Նա լայնորեն ճանաչվել է իբրև սպորտի պատմության մեջ մեծագույն մարզիկներից մեկը։ Բեկենբաուերը ֆուտբոլիստի իր կարիերան սկսել է որպես կիսապաշտպան, մեծ հռչակի հասել որպես կենտրոնական պաշտպան, հաճախ էլ հանդես է եկել որպես լիբերո (libero): Ընդ որում՝ քիչ չեն եղել դեպքերը, երբ մասնակցել է իր թիմի գրոհներին և դիպուկ հարվածով եզրափակել դրանք՝ դառնալով տասնյակ գոլերի հեղինակ։ Եղել է աշխարհում ինը լավագույն ֆուտբոլիստներից մեկը, ում հաջողվել է նվաճել ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթը, ՈՒԵՖԱ-ի չեմպիոնների լիգայի գավաթը և «ոսկե գնդակը»։ 

Բեկենբաուերը երկու անգամ հռչակվել է Եվրոպայի «Տարվա լավագույն ֆուտբոլիստ»։ Նա 103 խաղ է անցկացրել Գերմանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում, ընդ որում՝ 50 խաղում հանդես է եկել որպես հավաքակաի ավագ, մասնակցել է աշխարհի երեք և Եվրոպայի երկու առաջնությունների։ Աշխարհում այն երեք մարդկացից մեկն է, ով ՖԻՖԱ-ի գավաթը նվաճել է թե՛ որպես ֆուտբոլիստ, թե՛ որպես մարզիչ (մյուս երկուսը բրազիլացի Մարիո Զագալոն և ֆրանսիացի Դիդիե Դեշամն են)։ 1998 թվականին նրա անունը ներառվել է 20-րդ դարի աշխարհի խորհրդանշական հավաքականի, 2002 թվականին՝ ՖԻՖԱ-ի գավաթի խաղարկության երազանք-թիմի (FIFA World Cup Dream Team), 2020 թվականին՝ «ոսկե գնդակ» նվաճած ֆուտբոլիստների երազանք-թիմի (Ballon d'Or Dream Team) կազմում, 2004 թվականին էլ ընդգրկվել է աշխարհի 100 մեծագույն ֆուտբոլիստների՝ FIFA 100 ցանկում։

Ակումբային մակարդակում Մյունխենի «Բավարիա»-ի կազմում Բեկենբաուերը 1967 թվականին նվաճել է Եվրոպայի գավաթակիրների գավաթը և 1974-1976 թվականներին՝ երեք անգամ անընդմեջ՝ Եվրոպայի չեմպիոնների լիգայի գավաթը։ Ընդ որում՝ նա դարձել է առաջին ֆուտբոլիստը, ում հաջողվել է եվրոպական երեք գավաթ նվաճել՝ լինելով թիմի ավագ։ Հետագայում Բեկենբաուերն աշխատել է որպես «Բավարիա»-ի մարզիչ, իսկ ավելի ուշ ընտրվել է այդ թիմի նախագահ։ Նյու Յորքի «Կոսմոս»-ում մի քանի տարի հանդես գալուց հետո էլ ընդգրկվել է ԱՄՆ-ի սոքերի ազգային փառքի սրահում։

Նրա հեղինակության և կազմակերպչական եռանդուն ջանքերի շնորհիվ էր նաև, որ Գերմանիային պատիվ արվեց հյուրընկալելու ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի 2006 թվականի եզրափակիչ փուլի մրցաշարը, որի կազմակերպչական կոմիտեի նախագահի պաշտոնը նույնպես նա վարեց պատշաճ մակարդակով։ Այս ամենի հետ մեկտեղ Բեկենբաուերը տարիներ շարունակ աշխատել է որպես ֆուտբոլի փորձագետ, 34 տարի եղել է Bild պարբերականի մարզական սյունակագիրը։ 2016 թվականի օգոստոսին հայտարարվեց, որ Բեկենբաուերը հետաքննվել է ՖԻՖԱ-ի 2006 թվականի գավաթի խաղարկության ասպարեզում խարդախության և փողերի լվացման կասկածանքի գործով։ Հետաքննությունը 2020 թվականին դադարեցվել է՝ առանց դատավճռի հրապարակման։

Կենսագրություն 

Ֆրանց Բեկենբաուերին համարձակ կարելի է համարել բավարիական խաղացող, քանի որ ծնվել է Մյունխենում։ Նա այդ ակումբին տվեց գրեթե իր ամբողջ կյանքը, հասցրեց փառքի գագաթնակետին։ 70-ական թվականներին Գերմանական ֆուտբոլը գտնվում էր վերելքի վրա։ «Բավարիայի» հետ մրցակցում էր Մյունխենգլադբախի «Բորուսիան», որը 70-ականներին հինգ անգամ դարձել էր Բունդեսլիգայի չեմպիոն, երկու անգամ նվաճել էր ՈՒԵՖԱ-ի գավաթը։ Բեկենբաուերը Բունդեսլիգայում անցկացրել է 440 հանդիպում։ Նրան անվանում են կոմբինացիոն ֆուտբոլի վարպետ։ Նա հաճախ միանում էր հարձակողական գործողություններին։ Ֆրանցը ամբողջությամբ տրվում էր խաղին և չէր հանդուրժում սիմուլյացիոն գործուղություններ ո՛չ իր թմակիցների, ո՛չ օտար խաղացողների կողմից։ Պաուլ Բրայտները մի անգամ «Բիլդ» հանդեսում պատմել է, որ ձայնը բարձրացնում էր այն խաղընկերների վրա,  ովքեր դաշտոմ «գլուխ էին պահում»։ 1977 թվականին տեղափոխվում է Նյու-Յորք, որպեսզի խաղա «Կոսմոսում»։

2013 թվականին Բեկենբաուերը դարձել է «Ֆուտբոլը՝ հանուն բարեկամության» միջազգային մանկական սոցիալական ծրագրի առաջին համաշխարհային դեսպանը։ Նա ընդգծել է, որ այդ նախագծի հիմքում դրված են այնպիսի արժեքներ, որոնք իսկապես կարող են բարեփոխել աշխարհը։

2014 թվականի հունիսի 13-ին ՖԻՖԱ-ն Բեկենբաուերին 90 օրով արգելել է զբաղվել ֆուտբոլի հետ առնչություն ունեցող որևէ գործունեությամբ։ Պատճառը եղել է այն, որ նա հրաժարվել է համագործակցել ֆուտբոլի աշխարհի 2022 թվականի առաջնության անցկացման մրցավայրի ընտրության հարցում Քաթարին գերապատվություն տալու առնչությամբ սկսված հետաքննության հետ։

Անձնական կյանք 
Ֆրանց Բեկենբաուերն ամուսնացել է երեք անգամ։ Նրա հինգ զավակներից մեկը՝ Ստեֆանը, որ նույնպես ֆուտբոլիստ էր, մահացել է երիտասարդ հասակում՝ գլխուղեղում գոյացած ուռուցքից։

Ելույթների վիճակագրություն

Ակումբային կարիերա 

Աղբյուրներ՝

Հավաքականի կազմում

Մարզչական վիճակագրություն

Մարզական նվաճումներ, պարգևներ

Որպես խաղացող
Մյունխենի «Բավարիա»-ի կազմում
«Հարավ» տարածաշրջանային լիգայի չեմպիոն. 1964–65 մրցաշրջան
Բունդեսլիգայի չեմպիոն. 1968–69, 1971–72, 1972–73, 1973–74
ԳՖՀ-ի գավաթակիր (DFB-Pokal). 1965–66, 1966–67, 1968–69, 1970–71
ՈՒԵՖԱ-ի չեմպիոնների լիգայի գավաթակիր. 1973–74, 1974–75, 1975–76
ՈՒԵՖԱ-ի գավաթակիրների գավաթի խաղարկության հաղթող. 1966–67
Միջմայրցամաքային գավաթի խաղարկության հաղթող. 1976

«Համբուրգեր ՍՎ»-ի կազմում
Բունդեսլիգայի չեմպիոն. 1981–82

Նյու Յորքի «Կոսմոս»-ի կազմում
Հյուսիսային Ամերիկայի սոքերի լիգայի չեմպիոն/գավաթակիր. 1977, 1978, 1980

Արևմտյան Գերմանիայի հավաքականի կազմում
ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթակիր. 1974
Եվրոպայի չեմպիոն. 1972

Որպես մարզիչ
Արևմտյան Գերմանիայի հավաքական
ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթակիր. 1990

Մարսել
Լիգա 1-ի չեմպիոն. 1990–91

Մյունխենի «Բավարիա»
Բունդեսլիգայի չեմպիոն. 1993–94
ՈՒԵՖԱ-ի գավաթակիր 1995–96

Անհատական նվաճումներ
Որպես խաղացող
Ոսկե գնդակ. 1972, 1976
Գերմանիայի «Տարվա լավագույն ֆուտբոլիստ». 1966, 1968, 1974, 1976
Kicker մարզական ամսագրի մրցանակ. Բունդեսլիգայի՝ տարվա խորհրդանշական թիմի անդամ.  1965–66, 1966–67, 1967–68, 1968–69, 969–70, 1970–71, 1971–72, 1972–73, 1973–74, 1974–75, 1975–76, 1976–77
ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի խաղարկության մրցանակ «Լավագույն երիտասարդ խաղացող» անվանակարգում. 1966
ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի խաղարկության մրցանակ «Բրոնզե խաղակոշիկ» անվանակարգում. 1966
ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի խաղարկության մրցանակ «Աստղային թիմի անդամ» անվանակարգում. 1966, 1970, 1974
FIFA XI. 1968
ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի խաղարկության մրցանակ «Արծաթե գնդակ» անվանակարգում. 1974
Հյուսիսամերիկյան սոքերի լիգայի ամենամյա մրցանակ «Ամենաարժեքավոր խաղացող» անվանակարգում. 1977
ՖԻՖԱ-ի «Վաստակի համար» շքանշան. 1984
ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի խաղարկության բոլոր ժամանակների խորհրդանշական լավագույն թիմի անդամ. 1994
Եվրոպայի չեմպիոնի ոսկե մեդալ. 1972, 1976
20-րդ դարի աշխարհի խորհրդանշական լավագույն թիմի անդամ. 1998
ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի խաղարկությունների երազանք-թիմի անդամ. 2002
 ՖԻՖԱ-ի «Վաստակի համար» շքանշան՝ որպես դարի լավագույն խաղացողներից մեկը և ֆուտբոլային կարևոր անձնավորություն. 2004
FIFA 100. 2004
Laureus World Sports Award մարզական ողջ կյանքում ձեռք բերած նվաճումների համար. 2007
IFFHS մրցանակ՝ որպես համաշխարհային ֆուտբոլի ունիվերսալ հանճար (Universal Genius of World Football). 2007
«Ոսկե ոտք» մրցանակ՝ որպես ֆուտբոլի լեգենդ. 2010
Marca Leyenda մրցանակ. 2012
ՖԻՖԱ-ի նախագահության մրցանակ. 2012
ՈՒԵՖԱ-ի նախագահի մրցանակ. 2012
World Soccer ամսագրի կազմած բոլոր ժամանակների լավագույն թիմի անդամ. 2013
Եվրոպայի առաջնությունների բոլոր ժամանակների լավագույն թիմի անդամ. 2016
ՈՒԵՖԱ-ի ոսկե հոբելյանի քվեարկությամբ 2-րդ տեղն է գրավել (UEFA Golden Jubilee Poll, 2004)
World Soccer ամսագրի կազմած «20-րդ դարի լավագույն ֆուտբոլիստներ» ցանկում չորրորդ տեղն է գրավել։ 
Ֆուտբոլի պատմության և վիճակագրության միջազգային ֆեդերացիայի կողմից ճանաչվել է 1956–1990 թթ. Եվրոպայի լավագույն ֆուտբոլիստներից մեկը։
Ֆուտբոլի պատմության և վիճակագրության միջազգային ֆեդերացիայի կազմած «Դարի լավագույն ֆուտբոլիստներ» ցանկում գրավել է երրորդ տեղը։ 
Ֆուտբոլի պատմության և վիճակագրության միջազգային ֆեդերացիայի կազմած «Դարի լավագույն եվրոպացի ֆուտբոլիստներ» ցանկում գրավել է երկրորդ տեղը
Ընդգրկվել է Ֆուտբոլի պատմության և վիճակագրության միջազգային ֆեդերացիայի կազմած «Ֆուտբոլի լեգենդներ» ցանկում
Ընդգրկվել է Մյունխենի «Բավարիա»-ի բոլոր ժամանակների խորհրդանշական լավագույն թիմի կազմում։
Ներառվել է Գերմանիայի սպորտի փառքի սրահում։
 Ընդգրկվել է «Ոսկե գնդակ» նվաճած ֆուտբոլիստների երազանք-թիմի կազմում. 2020 թ.
 Ֆուտբոլի պատմության և վիճակագրության միջազգային ֆեդերացիայի կազմած երազանք-թիմի անդամ. 2021:

Որպես մարզիչ
Զեպպ Հերբերգերի մրցանակ՝ որպես Եվրոպայի «Տարվա լավագույն մարզիչ». 1990
World Soccer ամսագրի մրցանակ՝  որպես «Տարվա լավագույն մարզիչ». 1990
World Soccer ամսագրի մրցանակ՝  որպես բոլոր ժամանակների լավագույն մարզիչներից մեկը. 2013

Պետական պարգևներ
Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության «Վաստակի համար» շքանշանի խաչ. 1976
Բավարիայի «Վաստակի համար» շքանշան 1982
Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության «Վաստակի համար» 1-ին կարգի շքանշանի խաչ. 1986
Մյունխեն քաղաքի պարգև՝ պատվո ոսկե մետաղադրամ. 1995
Սպորտի ազգային ակադեմիայի պատվավոր դոկտորի կոչում. 2004
Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության «Վաստակի համար» շքանշանի խաչ. 2006
Ստորին Սաքսոնիայի «Վաստակի համար» 1-ին կարգի շքանշան 2008
Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիայի «Վաստակի համար» շքանշան. 2009
Կոսովոյի պատվո հյուպատոս. 2011

Ծանոթագրություններ

Գրականություն 
 Beckenbauer, Franz, Cramer, Dettmar: Nicht nur ein Spiel!. Rowohlt, Reinbek 2006, .
 Körner, Torsten: Franz Beckenbauer – der freie Mann. Scherz, Frankfurt 2005, .
 Kratzert, Armin: Beckenbauer taucht nicht auf. Roman. Kirchheim Verlag, München 2012, 
 Kummermehr, Petra (Hrsg.): Das Buch Franz. Botschaften eines Kaisers. Diederichs, München 2011, .

Արտաքին հղումներ 

 Ֆրանց Բեկենբաուերի հիմնադրամ 
 Փաստեր Բեկենբաուերի մասին 
 Portrait of Franz Beckenbauer

Գերմանացի ֆուտբոլիստներ
Գերմանացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Ֆուտբոլի Եվրոպայի չեմպիոններ
Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Գերմանացի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Բավարիա Մյունխենի ֆուտբոլիստներ