Աղաբեկալանջ

Աղաբեկալանջ, գյուղ Արցախի Մարտակերտի շրջանում՝ շրջկենտրոնից 3 կմ հարավ-արևմուտք՝ 475 մետր բարձրության վրա։ Տարածքը՝ 300 հեկտար։

Աշխարհագրություն 
Բնակավայրը գտնվում է Արցախի Հանրապետության հյուսիսարևելյան հատվածում՝ Մարտակերտի շրջանում՝ համանուն քաղաքից 3 կմ դեպի արևմուտք՝ նախկին Ջրաբերդ գավառում։

Համայնքը հարթավայրային է, ունի 251,97 հա տարածք, որից 133,02 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 57,77 հա անտառային հողեր։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 4 աղբյուրներ` «Թևունց», «Գյուղամիջի», «Ղրղուտ» և «Դաղին բաղ»։

Պատմություն 
Աղաբեկալանջում և նրա շրջակայքում պահպանվել են եկեղեցու, գյուղատեղիի հետքեր, գերեզմանոցի մնացորդներ։

Այնուամենայնիվ ներկայիս բնակավայրը համեմատաբար նոր է։ Մոխրաթաղի բնակիչները 19-րդ դարի վերջերին և 20-րդ դարի սկզբներին այստեղ ունեին գոմեր և զբաղվում էին անասնապահությամբ։ 1910 թվականին որոշ ընտանիքների հիմնավորվեցին այստեղ և տներ կառուցեցին։ Շուտով երկրամասում հաստատվեցին խորհրդային կարգեր։ 1930 թվականին Աղաբեկալանջում կազմակերպվել է կոլտնտեսության հետ։ 1975 թվականի կոլտնտեսությունը վերակազմակերպվում է խորհրդային տնտեսության (սովխոզ)։

Կոլտնտեսությունները լուծարվելուց հետո՝ 1998 թվականից, գյուղում սկսեցին գործել մենատնտեսություններ։

Հայրենական մեծ պատերազմին գյուղից մասնակցել է 45 հոգի, զոհվել է 24-ը։

Աղաբեկալանջը Արցախյան ազատամարտում 
1988-ից Աղաբեկալանջում կազմավորվել է ինքնապաշտպանական խմբեր, որոնք շուրջօրյա հերթապահություն են սահմանել գյուղում։ 1991-ից Աղաբեկալանջը պարբերաբար ռմբակոծվել է։ 1992-ի հուլիսի 4-ին ԽՍՀՄ ՆԳՆ զորքերը և ՄՀՆՋ-ականները ներխուժել և գրավել են գյուղը։ Բնակչությունը բռնագաղթել է, ապաստանել Մարտակերտի շրջանի տարբեր գյուղերում և ԼՂՀ սահմաններից դուրս։ Ազատագրումից հետո (1993) բնակչության մի մասը վերադարձել է։ Աղաբեկալանջից զոհվել է 3 ազատամարտիկ։
Վլադիմիր Բալայանը հետմահու արժանացել է «Արցախի հերոս» բարձր կոչմանը, իսկ Վանյա Միրզոյանը հետմահու՝ ԱՀ «Մարտական խաչ» 2–րդ աստիճանի շքանշանի։ ԱՀ «Մարտական խաչ» 2–րդ աստիճանի շքանշանի են արժանացել նաև Գրիգորի Միրզոյանը և Սամվել Պողոսյանը։

1991 թվականի մայիսին՝ «Օղակ» ռազմագործողության ժամանակ ԽՍՀՄ ներքին գործերի զորքերը և Ադրբեջանի հատուկ ջոկատայինները Աղաբեկալանջի բնակչությանը բռնաձնշումների ենթարկեցին։ Մեկ տարի անց՝ 1992 թվականի հունիսին, Ադրբեջանի զինված ուժերը գրավեցին Աղաբեկալանջը։ Բնակչության մեծ մասը տեղափոխվեց այլ երկրներ, մասնավորապես` Ռուսաստանի Դաշնություն։ 1993 թվականի հունիսի 17–ին գյուղի ազատագրվելուց հետո, Աղաբեկալանջի բնակչության ընդամենը 1/3–ը վերահաստատվեց հայրենի գյուղում։

Բռնագաղթի նախօրյակին` 1992 թվականի հունիսի 1–ին, Աղաբեկալանջում ապրում էր 441 մարդ, 1998 թվականի մայիսի 1–ի տվյալներով գյուղում կար ընդամենը 156 մարդ։

Բնակչություն 
Աղաբեկալանջ համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 168 մարդ, կա 56 տնտեսություններ։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

Տնտեսություն 
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ` անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

Հասարարակական կառույցներ 
2015 թվականին համայնքում գործում էր գյուղապետարան, բուժկետ, հիմնական դպրոց, որտեղ սովորում էին 13 աշակերտներ։

1955 թվականի տնտեսության միջոցներով գյուղում դպրոցի շենք է կառուցվել։ 1972 թվականին կառուցվել է ներկայիս դպրոցի շենքը, որը գյուղն ազատագրելուց հետո վերանորոգվել է և այսօր գործում է։ 2006–2009 թվականներին դպրոցը ութամյայի կագավիճակ ուներ, իսկ 2010–2011 ուսումնական տարվանից` հիմնականի։ 2015–2016 ուսումնական տարում դպրոցում սովորում էր 12 աշակերտ, դասավանդում` 4 ուսուցիչ։ Դպրոցի տնօրեններ են աշխատել Սևիլ Միրզոյանը, Վեներա Սայիյանը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Արցախի հանրային հեռուստատեսության ռեպորտաժը Աղաբեկալանջի մասին, 2012, մարտի 23