Լինց

Լինց (), քաղաք Ավստրիայի հյուսիսային մասում, Վերին Ավստրիա երկրամասում։ Այն Վերին Ավստրիայի նահանգակենտրոնն է։ Տարածքը 96 կմ² է, իսկ բնակչությունը 190 000 մարդ (2010 թ-ի տվյալներով)։

Քաղաքը գտնվում է Դանուբ գետի ափին։ Այն իր մեծությամբ երրորդ քաղաքն է Վիեննայից և Գրացից հետո։ Քաղաքի հետ կապ ունեն Յոհան Կեպլերը, Ադոլֆ Հիտլերը, Անտոն Բրուքները, Լյուդվիգ Վիտգենշթայնը։

Անվանում 
Անվանումն ունի կելտական ծագում․ ոմանք ենթադրում են, որ առաջացել է Lenta «լորենի» բառից, ոմանք էլ՝ llian «ջուր, առու, գետակ» բառից։

Պատմություն 
Քաղաքը հիմնադրել են հռոմեացիները մ․ թ․ ա․ 15 թվականին կելտական հինավուրց Լենտոս բնակավայրի տեղում որպես կայսրության հյուսիսային սահմանի պաշտպանական կետ։

Միջնադարում քաղաքը մտել է Սրբազան Հռոմեական կայսրության կազմի մեջ։ Այն առևտրական կարևոր նշանակություն է ունեցել՝ Լեհաստանն ու Չեխիան կապելով Հարավային Եվրոպային։

15-րդ դարում քաղաքը բուռն զարգացում է ապրել։ Ֆրիդրիխ III կայսրը, որ անհաջող պատերազմ է մղել Հունգարիայի թագավոր Մատյաշ Հունյադիի հետ, իր նստավայրը 1485 թվականին տեղափոխել է Լինց, իսկ 1490 թվականին քաղաքը հռչակել է կայսրության մայրաքաղաք։ Մայրաքաղաքի կարգավիճակը, սակայն, Լինցը կորցրել է երեք տարի անց՝ կայսրի մահից անմիջապես հետո։

1497 թվականին քաղաքում Դանուբի վրայով կամուրջ է կառուցվել։ 16-17-րդ դարերում քաղաքի զարգացումը դանդաղել է՝ պայմանավորված ժանտախտի համաճարակով ու պատերազմներով։ 1785 թվականից այն դարձել է եպիսկոպոսական կենտրոն։

Քաղաքում տարբեր ժամանակներում բնակվել են նշանավոր շատ մարդիկ։ 1612-1626 թվականներին այստեղ ապրել ու աշխատել է մաթեմատիկոս, աստղագետ Յոհան Կեպլերը։ 1855-1868 թվականներին Լինցում ապրել է կոմպոզիտոր Անտոն Բրուքները։ Կյանքի վերջին քսան տարիներին այս քաղաքում է ապրել գրող ու նկարիչ Ադալբերտ Շտիֆտերը։

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին քաղաքը վերածվել է արդյունաբերական խոշոր կենտրոնի, հատկապես զարգացում է ապրել պողպատի ու քիմիական արդյունաբերությունը։

Բրաունաու ամ Ինում ծնված Ադոլֆ Հիտլերը մանկությունն ու պատանեկությունն անցկացրել է Լինցում՝ այն համարելով իր հարազատ քաղաքը։ Դիկտատորը երազել է վերակառուցել Լինցը՝ այն դարձնելով Նացիստական Գերմանիայի օրինակելի քաղաք։ Լինցի շրջանի մեջ մտնող Լեոնդինգ քաղաքում են գտնվում նրա ծնողների ու Հիտլերների ընտանիքի անդամների գերեզմանները։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Լինցից 25 կմ հեռավորության վրա կառուցվել է Մաուտհաուզեն համակենտրոնացման ճամբարը։ 1945 թվականին քաղաքը գրավել են ԽՍՀՄ-ի ու ԱՄՆ-ի զորքերը։ Հետպատերազմյան շրջանում քաղաքը Դանուբ գետով բաժանվել է խորհրդային ու ամերիկյան հատվածների։

1945-1950 թվականներին Լինցի շրջակայքը  դարձել է փախստականների ու ծպտված մարդկանց խոշոր կենտրոն։ Մոտ 150,000 ծպտված հրեա անցել է այս շրջանով։ 1946 թվականի հունիսին այստեղ ձևավորված Վեգշայդ ճամբարը տրանզիտային ամենամեծ ճամբարն է եղել Ավստրիայում․ այնտեղ միաժամանակ կարողացել է գտնվել 3,000-4,000 մարդ։

Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր

Աշխարհագրական դիրք 
Քաղաքը գտնվում է երկրի հյուսիս-արևմուտքում՝ Դանուբի երկու կողմերում, մայրաքաղաք Վիեննայից արևմուտք, ծովի մակերևույթից 266 մ բարձրության վրա։ Հռոմեացիների լեզվով այն հնչում էր Լենցիա։ Լինց անունով քաղաքն արդեն հիշատակվում է 799 թվականին, երբ այնտեղ կառուցվել է Սուրբ Մարտինի եկեղեցին․ այն պահպանված հնագույն եկեղեցին է Ավստրիայում։

Կլիմա 
Կլիման չափավոր մայրցամաքային է։ Ձմեռը մեղմ է, հաճախ է ձյուն տեղում։ Ձմեռային ամենացուրտ ամիսը հունվարն է․ ջերմաստիճանն իջնում է մինչև -14 °C։ Ամառները տաք են ու արևոտ։ Ամենատաք ամիսները հուլիսն ու օգոստոսն են, ջերմաստիճանը՝ +20 °C։ Տեղումների տարեկան միջին քանակությունը կազմում է 600-2,000 մմ։

Բնակչություն 
2019 թվականի դրությամբ քաղաքն ուներ 205,726 բնակչություն։ Մինչև 20-րդ դարի կեսերը լինցի բնակչության թվաքանակը զգալիորեն աճել է, սակայն վերջին քսան տարիների ընթացքում այն բացասական աճ է գրանցում։

Վարչական բաժանում 
Լինցը 2014 թվականի դրությամբ բաժանվում է 16 վարչական շրջանների․

Տնտեսություն

Արդյունաբերություն 
Լինցը արդյունաբերական խոշոր կենտրոն է։ քաղաքում զարգացած են մետալուրգիական, քիմիական, նավթաքիմիական, տեքստիլ, էլեկտրատեխնիկական ու սննդի արդյունաբերությունները։ Արտադրական հիմնական ձեռնարկություններն են
 Voestalpine մետալուրգիական կոնցերնը
 Քիմիական Քեմիլինց կոնցերնը

Տրանսպորտ 
Քաղաքով անցնում է երկաթուղի, Վիեննա-Զալցբուրգ ավտոմայրուղին։ Բացի այդ՝ ճանապարհները տանում են երկրի հյուսիս ու հարավ, Չեխիայի հետ սահման։ Վիեննայից Լինց ճանապարհը գնացքով տևում է 1,5 ժամ։ «Երկնագույն Դանուբ» օդանավակայանը գտնվում է քաղաքից 10 կմ հեռավորության վրա։ Լինցից կանոնավոր ձևով չվերթեր են իրականացվում դեպի Ֆրանկֆուրտ, Լոնդոն և Ցյուրիխ, ինչպես նաև սեզոնային չվերթեր՝ դեպի Եվրոպայի տարբեր քաղաքներ։ Քաղաքի սահմաններում կա ուղևորատար գետային նավահանգիստ, որով նավարկություններ են կատարվում դեպի Մաուտհաուզեն, Վիեննա և Պասաու։

Քաղաքային տրանսպորտը ներկայանում է ավտոբուսներով, տրոլեյբուսներով ու տրամվայներով։ Տրամվայի առաջին գիծը՝ Պյոստլինգերբանը, որը տանում է դեպի Պյոստլինբերգ լեռ, բացվել է 1898 թվականին։

Գիտություն և կրթություն 

 Յոհան Կեպլերի անվան համալսարան խոշոր համալսարան, որտեղ ուսանում են 19,170 ուսանող (2017)։ Ունի երեք ֆակուլտետ՝ իրավագիտություն, հասարակական գիտություններ և տնտեսագիտություն։
 Արվեստի ու արդյունաբերական դիզայնի համալսարան
 Անտոն Բրուքների անվան երաժշտական ինստիտուտ
 Կաթոլիկ աստվածաբանական համալսարան

Իրադարձություններ 
 Տնտեսական հոգեբանության հետազոտությունների միջազգային միավորումը 1990 և 1993 թվականների իր ամառային դպրոցները կազմակերպել է Լինցում։

Մշակույթ

Թանգարաններ 
 Լենտոս ժամանակակից արվեստի թանգարան։ Ժամանակակից արվեստի ամենամեծ թանգարաններից մեկն է Ավստրիայում։
 Վոլֆգանգ Գուրլիտի թանգարան
 Շտիֆտերտի թանգարան
 Լինցի ծագման թանգարան
 Վերին Ավստրիայի երկրամասի թանգարան

Թատրոններ 
 Երկրամասի թատրոն (Landestheater)։ Լինցի ամենամեծ թատրոնն է։
 Ֆենիքս թատրոն
 Քամելեոն վարիետե-թատրոն
 Կելլեր թատրոն (թատրոն նկուղում)
 Երաժշտական թատրոն

Մշակութային թատրոններ 
 Բրուքների համերգասրահը քաղաքի ամենամեծ համերգասրահն է։ Ամեն տարի սեպտեմբերին այստեղ կազմակերպվում է Բրուքների փառատոն։
 Էլեկտրոնային արվեստի կենտրոն։ Նվիրված է 3D մոդելավորման ոլորտի ձեռքբերումներին և վիրտուալ իրականությանը։ Անցկացվում է ամենամյա Ars Electronica փառատոնը։

Լինցը 2009 թվականին եղել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաքը։

Ճարտարապետություն և տեսարժան վայրեր 

 Գլխավոր հրապարակ (Hauptplatz)։ Հին քաղաքի կենտրոնն է, գտնվում է Դանուբի հարավային ափին։ Գոյություն ունի 1260 թվականից և համարվում է երկրի միջնադարյան ամենամեծ հրապարակը։ Հրապարակի կենտրոնում գտնվում է Սուրբ Երրորդության սյունը (1723), որ կոչվում է նաև ժանտախտի սյուն, քանի որ տեղադրվել է ի նշան երախտագիտության Աստծուն ժանտախտի համաճարակից ազատվելու համար։
 Հին ռատուշա։ Գտնվում է Գլխավոր հրապարակում։ Կառուցվել է 1513 թվականին գոթական ոճով։ Գլխավոր ճակատամասը վերակառուցվել է 1658 թվականին բարոկկո ոճով։ Ներկայումս ռատուշայի շենքում գործում է Լինցի ծագման թանգարանը։
 Հին տաճար։ Գտնվում է Գլխավոր հրապարակից հարավ։ Կառուցվել է 1678 թվականին ճիզվիտների կողմից բարոկկո ոճով։
 Սուրբ Մարտինի եկեղեցի (799)։ Ավստրիայի գործող եկեղեցիներից հնագույնն է։ Իր գոյության ընթացքում մի քանի անգամ վերակառուցվել է, վերջին անգամ՝ 20-րդ դարում՝ եկեղեցուն հնարավորինս նախկին տեսքը վերադարձնելու նպատակով։
 Ամրոց ()։ Գտնվում է Հին քաղաքի արևմտյան ծայրամասում՝ Դանուբի ափին խոյացող ժայռի վրա։ Կառուցվել է 1286 թվականին։ շինարարության ժամանակ կիրառվել են հին հռոմեական ամրոցի մնացորդները։ Ութ տարի եղել է կայսր Ֆրիդրիխ III-ի նստավայրը։ Ամրոցը բազմիցս վերակառուցվել է։ ներկայումս այնտեղ գործում է Վերին Ավստրիայի երկրամասի թանգարանը։ 
 Սուրբ Մարիա ծխական եկեղեցի։ Կառուցված է ռոմանական ոճով, 1684 թվականին վերակառուցվել է բարոկկո ոճով։
 Լանդհաուս ամրոց։ Կառուցվել է 1571 թվականին, վաղ վերածննդի ճարտարապետական հուշարձան է։
 Բրուքների անվան համերգասրահ։ Մոդեռն ոճով կառույց է՝ 130 մետրանոց ապակյա ճակատամասով։
 Ուխտի եկեղեցի Պյոստլինգբերգ լեռան գագաթին՝ Դանուբի հյուսիսային ափին։ Դեպի լեռ է տանում Պյոստլինգերբան տրամվայի գիծը (բացվել է 1898 թվականին)՝ 10,6° թեքությամբ։
 Նիբելունգենբրյուկե կամուրջ։ Գտնվում է քաղաքի կենտրոնում։ Նրանից Դանուբի երկու ափերի գեղեցիկ տեսարան է բացվում։

Սպորտ 
Լինցն ունի մարզական համալիրներ, սահադաշտ, մարզասրահներ, լողավազաններ, դահուկային բազաներ, հրաձգարաններ։ Քաղաքում կառուցվել է «Լինցեր» մարզադաշտը։

Այստեղ են հանդես գալիս ԼԱՍԿ (, կրճատ՝ LASK) ֆուտբոլային ակումբը, որը 1965 թվականին դարձել է երկրի գավաթակիր և հանդես է գալիս երկրի բունդեսլիգայում և «Լինց» հոկեյի թիմը։

Լինցի հետ կապված հայտնի մարդիկ 
 Յոհան Կեպլեր
 Անտոն Բրուքներ
 Ադալբերտ Շտիֆտեր
 Ադոլֆ Հիտլեր
 Լյուդվիգ Վիտգենշտայն
 Շլոմո Զանդ
 Ալոիզ Ռիգլ
 Ադամ Ֆրանց ցու Շվարցենբերգ
 Ռոմանուս Վայհլյայն
 Սեզար Սեմփսոն

Քույր քաղաքներ 

  Ալբուֆեյրա, Պորտուգալիա
  Բեռլին, Գերմանիա
  Չեսկե Բուդյովիցե, Չեխիա
  Գյումրի, Հայաստան
  Չենդու, Չինաստան
  Գաբես, Թունիս
  Կվանյան, Հարավային Կորեա
  Հալլե, Գերմանիա
  Կանզաս Սիթի, ԱՄՆ
  Լինչյոպինգ, Շվեդիա
  Լինց, Գերմանիա
  Մոդենա, Իտալիա
  Նիժնի Նովգորոդ, Ռուսաստան
  Նորչյոպինգ, Շվեդիա
  Սան Կարլոս, Նիկարագուա
  Զապորոժիե, Ուկրաինա
  Տամպերե, Ֆինլանդիա
  Էսքիշեհիր, Թուրքիա
  Բրաշով, Ռումինիա

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 
 Քաղաքապետարանի պաշտոնական կայք էջ (գերմ.)
 Լինց 
 Յոհան Կեպլերի համալսարան
 Լինցը Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաք — 2009
 Էլեկտրոնային արվեստի կենտրոն 
 Լենտոս թանգարան 
 Անտոն Բրուքների անվան համերգասրահ
 ԼԱՍԿ ֆուտբոլային թիմի պաշտոնական կայք
 Զբոսաշրջության պաշտոնական ուղեցույց

Ավստրիայի քաղաքներ