Մեսրոպավան

Մեսրոպավան կամ Մասրևան (այժմ կոչվում է՝  - Նասիրվազ), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Օրդուբադի շրջանում։

Անվանում 
Գյուղի անվանումը կապված է հայկական գրերի ստեղծող Մեսրոպ Մաշտոցի հետ, որը երկար տարիներ բնակվել է այս գյուղում։

Պատմություն
Մեսրոպավանը շրջապատված է բազմաթիվ լեռներով՝  Տապանասար (Նավասար), Կռնակոչ և այլն։ Տապանասարի վրա հայտնաբերվել են ժայռապատկերներ, որոնք շատ նման են Սյունիքի, Գեղամա լեռների ժայռապատկերներին։ Կռնակոչ լեռան ստորոտում է գտնվում Մաշտոցի բնական անձավը։ Անձավում, ըստ հին ավանդության, մինչև քրիստոնեական վանքի կառուցումը շուրջ 17 տարի իր աշակերտների հետ բնակվել է Մեսրոպ Մաշտոցը։ 
 
1989 թվականին տեղի ուենցած ազգամիջյան իրադարձություններից հետո գյուղը հայաթափվել է։ Հայ ընտանիքներից շատերը բնակություն են հաստատել Ուկրաինայի Լվով քաղաքում։

Հուշարձաններ 
Մեսրոպավանը հայտնի է իր հնագիտական, ճարտարապետական հուշարձաններով։ Գյուղը շրջապատված է հին բերդերով, հին շինությունների ավերակներով, 9-15-րդ դարերի և հետագա շրջանների տապանաքարերով, խաչքարերով։

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ (կամ Մեսրոպ Մաշտոց) վանք 

Ըստ ավանդության՝ կառուցվել է 456 թվականին գյուղի արևմտյան թաղամասում։ Ճարտարապետը անհայտ է, պատվիրատուն, մեկենասը Գողթնի Շաբիթ իշխանն է։ Մեսրոպ Մաշտոց վանքի հորինվածքը քառամույթ գմբեթակիր բազիլիկ է, շինանյութը՝ սրբատաշ և կիսամշակ քար։  Ըստ վանքում առկա արձանագրությունների՝ վերանորոգվել է  15-րդ և 17-րդ դարերում, վերջին անգամ վերանորոգվել է 19-րդ դարում։ Վանքի մուտքը արևմտյան ճակատում է։ Վանքի աբսիդը կիսաշրջանաձև է։ Գմբեթը քարաշեն է, ութանիստ։ Որմնանկարներ, պատկերաքանդակներ և  զարդաքանդակներ չունի։ Հուշարձանն ունեցել է հյուսիսային ճակատին կցված սեղանատուն։ Վանական համալիրի միակ կանգուն մնացած շինությունը եկեղեցին է, որի վիճակը կիսախաթար է. քանդված է գմբեթի և եկեղեցու ծածկի մի մասը, կից գտնվող շինությունները, ունի ճաքեր։

Գերեզմանատուն 
Կառուցվել է 15-20-րդ դարերին։ Տեղակայված է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ կամ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցու հյուսիսային կողմում։ Ունի 300 - 320 տապանաքար՝ հարթ, խաչքարեր, քառանկյունի, խոյաձև, որոնցից 40-42-ը արձանագիր են։ Հին տապանաքարերը մեծ մասամբ կիսով չափ թաղված են հողի մեջ, արձանագրությունների մի մասը քայքայված է։

Զանգ

Զանգը կառուցվել է 1894 թվականին. կախված է եղել եկեղեցու մոտ գտնվող ծառից։  Ձուլվել է Սլոբոդսկ քաղաքում։ Զանգի ներքևի մասում շրջանաձև արձանագրություններ կան։ Զանգի միջին մասում երկու սրբապատկերներ կան։

Սուրբ Նշան մատուռ 
Տեղակայված է Մեսրոպ ավանից 18-19 կմ հարավ-արևելք, բարձրաբերձ լեռնագագաթներից մեկի կատարին։ Ունի միանավ դահլիճի հորինվածք։ Կառուցվել է լեռնային ճեղքված քարից։ Մատուռը վերանորոգվել է 17-րդ և 20-րդ դարերում։ Մուտքը՝ արևմուտքից է, աբսիդը՝ կիսաշրջանաձև։ Շրջակայքում կան 16-17-րդ դարերի երկու խաչքար։ Ներկայումս ավերված է։

Սուրբ Գայանե մատուռ 
Կառուցվել է 17-րդ դարում գյուղի հյուսիսային կողմում՝ Զառնապետի ձորալանջին։ Ունի միանավ դահլիճի հորինվածք։ Կառուցվել է  կիսամշակ և անմշակ որձաքարից։ Վերանորոգվել է 19-րդ դարում։ Մատուռի մուտքը արևմուտքից է, աբսիդը՝ կիսաշրջանաձև։ Շրջակայքում կան մի քանի անզարդ խաչքարեր։ Մատուռն այժմ կիսականգուն է։

Սուրբ Աստվածածին մատուռ 
Կառուցվել է 14-15-րդ դարերում գյուղի հյուսիսարևելյան թաղամասում։ Ունի միանավ դահլիճի հորինվածք։ Կառուցվել է կիսամշակ որձաքարից։ Վերանորոգվել է 17-րդ և 20-րդ դարերում։ Մատուռի մուտքը՝ արևմուտքից է, աբսիդը՝ կիսաշրջանաձև։ Շրջակայքում ունեցել է պարիսպ։ Ներկայումս ավերված է։

Սուրբ Հռիփսիմե Սրբատեղ 
Կառուցվել է 15-16-րդ դարերում Սուրբ Գր. Լուսավորիչ կամ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցուց 70-80 մ արևելք։ Շրջակայքում կան 16-17-րդ դարերի երկու վիմագիր խաչքարեր։ Ներկայումս ավերված է։

Տես նաև 
 Ալանգյազ

Ծանոթագրություններ