Արշակ Ալպոյաճյան

Արշակ Ալպոյաճյան Աստվածատուրի (), հայ բանասեր, պատմաբան։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Կ. Պոլսում, Սկյութար թաղամասում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Պերպերյան վարժարանում, ապա ուսումը շարունակել է Կենտրոնական վարժարանում, ավարտել 1899 թվականին։ 1901 թվականին «Բազմավեպում» տպագրել է վիպասանուհի Սրբուհի Տյուսաբի մասին մի հետազոտություն, որը լույս է ընծայել նաև առանձին գրքույկով։ Այդ տարիներից աշխատակցել է «Մասիս», «Ծաղիկ», «Բյուզանդիոն» պարբերականներին, գերազանցապես պատմա-բանասիրական հոդվածներով։

Նրա գրիչը առավել բեղմնավոր է դարձել օսմանյան սահմանադրությունից հետո։ 1910 թվականին լույս է ընծայել ընդարձակ ուսումնասիրություն, նվիրված Ազգային սահմանադրության 50-ամյակին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի շրջանում և նրան հաջորդող տարիներին, մինչև 1922 թվականը պաշտոնավարել է Եսայան վարժարանում  որպես պատմության ուսուցիչ։ 1922 թվականին մեկնել է Հունաստան, աշխատել Քորֆուի ամերիկյան որբանոցում, միաժամանակ աշխատակցել է Կ. Պոլսի «Վերջին լուր» թերթին, որպես նրա շրջիկ թղթակիցը։ 1923 թվականին մեկնել է Եգիպտոս, պաշտոնավարել Կահիրեի Գալուստյան վարժարանում որպես ուսուցիչ։

Հրատարակել է ծավալուն մենագրություններ, որոնցից հիշատակության արժանի են մասնավորապես հետևյալները «Սրբուհի Տյուսաբ» (Վենետիկ, 1901), «Գրիգոր Զոհրապ - իր կյանքը և իր գործը», (Կ. Պոլիս, 1919), «Մինաս Չերազ» (Կահիրե, 1927), «Պատմություն հայ Կեսարիո» (Ա-Բ հատորներ, Կահիրե, 1937), «Գրիգոր Կեսարացի պատրիարք և իր ժամանակը» (Երուսաղեմ, 1936), «Թորգոմ պատրիարք Գուշակյան» (Կահիրե, 1940), «Պատմություն հայ գաղթականության» (Ա. հատ., Կահիրե, 1941, Բ հատ., 1955, Գ հատ., 1961), «Պատմություն Եվդոկիո հայոց» (Կահիրե, 1952), «Պատմություն հայ դպրոցին» (Ա հատ., Կահիրե, 1947), «Պատմական Հայաստանի արտաքին և ներքին սահմանները» (Կահիրե, 1950), «Արաբական միացյալ հանրապետության Եգիպտոսի նահանգը և հայերը» (Կահիրե, 1960), «Հուշամատյան Կուտինահայերու» (Բեյրութ, 1960) և այլն։

1936-1937 թվականներին Կահիրեում հրատարակել է «Ազատ միտք» շաբաթաթերթը։ Օգտագործել է Ա., Ա. Ա., Ա. Ա. Ա., Ա. Ալպ., Արշ. Ալպոյաճի, Անգեղացի, Անգեղյա, Արմեն Արմենյան, Արշակ, Գրիչ, Իրազեկ, Հայ մարդ մը, Մեհեկան, Շառայլ, Շավարշ, Պերճ, Վ.,Փավստոս Բյուզանդացի, Քրոնիկոն ծածկանունները։

Աշխատություններ 
 Արշակ Ալպոյաճեան, Պատմութիւն Մալաթիոյ Հայոց. Տեղագրական, պատմական եւ ազգագրական, Պէյրութ, 1961։ 
 Արշակ Ալպօյաճեան, Պատմութիւն Եւդոկիոյ Հայոց. Տեղագրական, պատմական եւ ազգագրական, Գահիրէ, 1952։ 
 Արշակ Ալպօյաճեան, Պատմութիւն Հայ գաղթականութեան. Հայերու ցրումը աշխարհի զանազան մասերը, Ա, Քրիստոսէ առաջ Զ. դարէն մինչեւ ԺԱ դար Քրիստոսի, Գահիրէ, 1941։ 
 Արշակ Ալպօյաճեան, Պատմութիւն Հայ գաղթականութեան. Հայերու ցրումը աշխարհի զանազան մասերը, Գ, Նոր դարու սկզբէն մինչեւ Ի. դարու սկիզբը, Գահիրէ, 1961։ 
 ԱլպոյաՃյան Արշակ, Սպանիա և Հայաստան.- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 1959, N 4, pp. 86-104։ 
 ԱլպոյաՃյան Արշակ, Զմյուռնիո տպարանները. «Պատմա-բանասիրական հանդես», 1964, № 2, էջ 67-84։ 
 Արշակ Ալպօյաճեան, Գրիգոր Կեսարացի պատրիարք եւ իր ժամանակը, Գահիրէ, 1936։
 Արշակ Ալպօյաճեան, Առաքելութիւն ի Հապէշիստան ԺԷ դարուն (պատմական նշմար), Գահիրէ, 1946։
 Բանկալթիի գերեզմանատունը
 Արշակ Ալպօյաճեան, Յուշամատեան կուտինահայերու, Պէյրութ, 1961։ 
 Արշակ Ալպօյաճեան, Իրաքի հայերը. խմբագրեց և հրատարակութեան պատրաստեց Վարդան Գրիգորեանը, Երևան, 2003, 202 էջ։

Գրականություն 
 Վարդան Գրիգորյան, Արշակ Ալպոյաճյանի անտիպ աշխատություններն ու Նամականին,- «Ազգ» օրաթերթ #201, 05-11-2002։

Ծանոթագրություններ 

Հայ բանասերներ
Հայ պատմաբաններ
Հայ խմբագիրներ