Մակբեթ (ողբերգություն)

Մակբեթ, անգլիացի հանրահայտ գրող Ուիլյամ Շեքսպիրի ողբերգություններից։ Հիմնված է Շոտլանդիայի արքա Մակբեթի պատմության վրա, մեկնաբանվում է որպես արխետիպային պատմություն առ իշխանություն չափազանց ուժեղ տենչանքի և դրան հասնելու համար ընկերներին դավաճանելու մասին։

Գրության ստույգ ժամանակը հայտնի չէ։ Բոլոր դեպքերում այն չի կարող 1611 թվականից ավելի ուշ գրված լինել, քանի որ բժիշկ և աստղագետ Սայմոն Ֆորմենը իր գրվածքներից մեկում նկարագրում է Գլոբուս թատրոնում 1611 թ. ապրիլի 20-ին խաղացած «Մակբեթի» ներկայացումը։ Կարելի է ենթադրել, որ ողբերգությունը գրվել է շատ ավելի վաղ, բայց ոչ շուտ քան Անգլիայի թագավոր Ջեյմս Առաջինի գահակալության առաջին տարիներին, այն է՝ 1605 թ վերջերին կամ, ավելի հավանական է, 1606 թվականին։ Հակոբ Ա-ն նույն Շոտլանդիայի թագավոր Ջեյմս VI-ն էր Անգլիայի գահը 1603 թ ժառանգելուց առաջ։ Ջեյմսը Շեքսպիրի հովանավորներից էր, և Ջեյմսի գահակալության օրոք գրված Շեքսպիրի բոլոր գործերից Մակբեթը ամենայն պարզությամբ արտացոլում է թատերագրի և միապետի միջև հարաբերությունները։

Ողբերգությունը կարճ է, ընդամենը շուրջ 2000 տող, այն ժամանակ, երբ Շեքսպիրի մյուս ողբերգությունների սովորական չափը շուրջ 2500-3500 տող է։ Այն պատմում է Շոտլանդիայի խիզախ հրամանատար Մակբեթի պատմությունը։ Երեք վհուկներ հայտնում են Մակբեթին մարգարեություն, ըստ որի՝ օրերից մի օր նա կդառնա Շոտլանդիայի թագավոր։ Կլանված իշխանության հասնելու ցանկությամբ և խթանված գործողությունների կնոջ կողմից՝ Մակբեթը սպանում է Դունքան թագավորին և հաստատվում է Շոտլանդիայի գահին։ Դրանից հետո Մակբեթին սկսում է տանջել մեղքի զգացումը ու նա խելագարվում է՝ շուտով դառնալով բռնապետ արքա։ Նա ավելի ու ավելի շատ մարդկանց է սպանում, որպեսզի կարողանա կասկածը իրենից հեռացնել։ Սակայն Մակբեթը և նրա կինը չեն կարողանում համակերպվել իրենց կողմից կազմակերպած սպանդի և դրան հետևած խռովումների հետ և շուտով խելագարվում են։

Մակբեթ ողբերգությունը գրելու համար Շեքսպիրը օգտվել է Հոլինդշեդի «Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի քրոնիկները» գրքից (1587), որը բավականին ծանոթ էր Շեքսպիրին ու իր ժամանակակիցներին, սակայն Շեքսպիրի մոտ Անգլիայի պատմության, Մակբեթի, Դունքանի, Մաքդաֆի մասին փաստերը բավականին փոփոխված են։ Ներկայումս ողբերգության իրադարձությունները ասոցացվում են 1605 թ Վառոդային դավադրության մեջ մասնակցություն ունեցած Հենրի Գարնետի մահապատժի հետ։

Համաշխարհային թատրոնի ետնաբեմերում ասում էին, որ այս ողբերգությունը անիծված է և մեծ հաջողությունների հասնել չի կարողանա, բայց հարուրամյակների ընթացքում այն բավականին հայտնի դարձավ ու մեծ աղմուկ բարձրացրեց՝ գրավելով բազմաթիվ անվանի դերասանների։ Ողբերգության հիման վրա նկարահանվել են ֆիլմեր, բեմադրվել են օպերաներ և ներկայացումներ, ինչպես նաև տարածվել մեդիայի այլ միջոցներով։

Մակբեթը հայերեն առաջին անգամ թարգմանել է Արիստակես Ղասղանտիլը 1877-1878 թթ., նրա թարգմանությունը լույս է տեսել Բազմավեպում։ Դասական է համարվում Հովհաննես Մասեհյանի թարգմանությունը։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

 Մակբեթի ժամանակակից վերապատում

Շեքսպիրի ողբերգություններ
Ինքնասպանությունը հորինվածքներում
Անգլերեն գրքեր
Անգլերեն գրականություն
Պիեսներ