Ֆիզուլի (բանաստեղծ)

Ֆիզուլի, Ֆուզուլի Մուհամմեդ Սուլեյման օղլի ( , ), բանաստեղծ, որը գրում էր թուրքերեն, պարսկերեն և արաբերեն։ Կյանքի մեծ մասը անց է կացրել Բաղդադում։

Ստեղծագործություններ 

Ֆիզուլու բանաստեղծական ժառանգության մեջ մեծ տեղ է գրավում քնարերգությունը, հատկապես՝ գազելն ու քասիդը։ Հաստատելով մարդու երկրային սիրո իրավունքն՝ բանաստեղծն ընդդիմանում է իսլամի արգելքներին ու կանոններին։ Ֆիզուլու պոեզիան հումանիստական է, արտահայտում է ատելություն ամեն մի բռնության նկատմամբ, տիրակալներին կոչ է անում լինել արդարամիտ և հոգատար՝ հպատակների հանդեպ։ Նրա փիլիսոփայական քնարերգության ամենաբարձր նմուշներից մեկը «Սրտի բարեկամ» քասիդն է։ «Բողոք» երկը յուրատեսակ քաղաքական երգիծանք է, որտեղ խարազանել է թուրքական արքունիքում տիրող կամայականությունն ու կաշառակերությունը։ Ֆիզուլու ստեղծագործության բարձրակետը «Լեյլի և Մեջնուն» (1536-37) քնարաէպիկական պոեմն է, որի հերոսը՝ բանաստեղծ Մեջնունը (Կեյսը), իր կյանքի իմաստն ու երջանկությունը փնտրում է ռոմանտիկական սիրո մեջ։

Ֆիզուլու ռոմանտիկ, և միաժամանակ կենսականորեն ճշմարիտ պոեզիան մի ամբողջ դարաշրջան է ադրբեջանական գրականության ու լեզվի զարգացման մեջ։ Նրա ստեղծագործությունն ազդեցություն է գործել ոչ միայն ադրբեջանական ու թուրքական գրականության, այլև Մերձավոր Արևելքի այլ ժողովուրդների գրականության զարգացման վրա։ 1958-ին նշվել է Ֆիզուլու ծննդյան 400-ամյակը և Բաքվում կանգնեցվել նրա հուշարձանը։

Ու․ Հաջիբեկովը գրել է «Լեյլի և Մեջնուն» մուղամային օպերան (1907)։

Աղբյուրներ

Երկեր 
 Эсэрлэри, ч․ 1—4, Бакы, 1958—61;
 Избранное, Баку, 1958; Газели, М․, 1959․

Գրականություն 
 Араслы Г․, Великий азербайджанский поэт Физули, Баку, 1958; 
 Бертельс Е․ Э․, Избранные труды, [т․ 2], Низами и Фузули, М., 1962․
 Крымский А., История Турции и её литературы, т. 1, М., 1910
 Араслы Г., Великий азербайджанский поэт Физули, Баку, 1958
 Араслы H., Böjyk Азəрбајчан шаири Фузули, Бакы, 1958
 Гулузадэ М., Фузулинин лирикасы, Бакы, 1965
 Gibb Е., A history of Ottoman poetry, v. 3, L., 1904
 Karaban Abdülkadir, Fuzuli. Muhiti hayati ve şahsiyeti, Ist., 1949
 Cunbu.-Müjgan, Fuzulî hakkinda bir bibliografya denemesi, Ist., 1956
 Bicari H., Fuzulir nin allegorik eserleri, в кн.։ Studia turcica, ed. L. Ligeti, Bdpst, 1971.
 Гюльшен Алиева. Проблемы исследования наследия Физули.

Արտաքին հղումներ 

 Ֆիզուլիի ստեղծագործությունների ժողովածու 
 «Լեյլի և Մեջնուն» օպերա 
 կենսագրություն և քաղվածքներ «Լեյլի և Մեջնուն» օպերայից 

Անձինք նամականիշերի վրա
Արաբալեզու բանաստեղծներ
Պարսկալեզու բանաստեղծներ
Թյուրքալեզու բանաստեղծներ
Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Օսմանյան կայսրության անձինք
Թուրք գրողներ
Թուրք բանաստեղծներ
Իրաքցի բանաստեղծներ
Օսմանյան կայսրության գրողներ
Օսմանյան կայսրության տղամարդ բանաստեղծներ
Իրաքցի արվեստագետներ