Ապալաչներ

Ապալաչներ կամ Ապալաչյան լեռներ ( կամ , կարդ.՝ Ափըլեյշընս), հին, խիստ քայքայված լեռնաշղթա, որը տարածվում է Հյուսիսային Ամերիկայի արևելքում, ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ Լեռները ունեն զառիթափ լանջեր, կլոր գագաթներ և լեռնամիջյան լայն հովիտներ։

Ապալաչները հյուսիսում ընդհուպ մոտենում են Ատլանտյան օվկիանոսին։ Սուրբ Լավրենտիոս գետի հովտով Ապալաչները բաժանված են մայր ցամաքի հյուսիսային մասից։ Հարավ-արևմուտքում Ապալաչները հեռանում են օվկիանոսից, որի ափերի երկարությամբ տարածվում է Մերձատլանտյան դաշտավայրը։

Ապալաչները հյուսիսում նման են ոչ բարձր, բլրոտ սարահարթի։ Այստեղ ամենաբարձրը Վաշինգտոն լեռն է (1916 մ)։ Հարավում առանձին լեռնաշղթաների բարձրությունը հասնում է 2000 մ-ի, որտեղ ամենաբարձրը Միտչել լեռն է (2037 մ)։ Լեռների միջև գտնվում են ընդարձակ հովիտներ։

Ապալաչները հարուստ են երկաթի և գունավոր մետաղների հանքաքարերով։ Նրանց նախալեռներում կան տարբեր տեսակի բարձրորակ քարածխի և նավթի հանքավայրեր։

Լեռների՝ հյուսիսից հարավ մեծ տարածության վրա ձգված լինելը պայմանավորում է ջերմաստիճանների նշանակալի տարբերությունը։ Հյուսիսում ձմեռը չափավոր ցուրտ է, ձյուն շատ է գալիս. ամառը չափավոր տաք է, մառախլապատ ու անձրևոտ։ Հարավում ձմեռային ջերմաստիճանները բարձր են 0 °C-ից, և ձյունը մնում է միայն լեռներում, ամառը շոգ է ու խոնավ։

Հյուսիսում Ապալաչները ծածկված են խառն անտառներով (ճմամոխրավուն հողերի վրա), որոնք վերին գոտում փոխվում են փշատերև անտառների։ Եղևնու և սոճու, կաղամախու, սպիտակ և դեղին կեչու, շաքարի և կարմիր թխկու խառն անտառները դեպի հարավ՝ գորշ անտառային հողերում փոխվում են լայնատերև անտառների։ Մեծ քանակությամբ թափվող տերևները և ծառերի ընկած ճյուղերն այստեղ լավ են փտում և, չնայած արագ լվացմանը, հողում ավելի շատ հումուս է մնում, քան փշատերև անտառներում, այդ պատճառով այն ունի գորշ գույն։ Լայնատերև անտառներում աճում են սոսիներ (չինարիներ), հաճարենի, լորենի, կաղնի, շագանակենի, ընկուզենի և կակաչենի։ Այս բոլորը բարձրահասակ ծառեր են, հասնում են 30 և ավելի մետրի։ Դրանց տակ աճում են թփուտներ և ցածրահասակ ծառեր՝ տանձենիներ, խնձորենիներ, սալորենիներ, իլենիներ և այլ ծառեր։ Ծառերի բներին և ճյուղերին փաթաթված են վայրի խաղող, բաղեղ։ Ապալաչներում անտառները շատ են կտրատված, բնական վիճակում պահպանվել են միայն արգելավայրերում։ Շատ տեղերում տնկված են պուրակային անտառներ։

Կանադայի լեռնաշղթաներ
ԱՄՆ-ի լեռնաշղթաներ