Խաչիկ վարդապետ

Խաչիկ վարդապետ, Խաչիկ վարդապետ Դադյան (Վահան Դադյան-Տեր-Գրիգորյան (), հայ բանահավաք-բանասեր, հնագետ։

Կենսագրություն 
1881 թվականին Շուշիի թեմական դպրոցն ավարտելուց հետո ուսուցչավարել է Շուշիում ու Ստեփանակերտում։ 1888 թվականին կուսակրոն ձեռնադրվելով՝ հոգևոր ծառայություն է կատարել Ամարասի Ս. Գրիգորիս և Մեծառանք գավառի եպիսկոպոսանիստ Մ. Հակոբի վանքերում։ Այդ ընթացքում պեղել է Առաջաձոր ու Քոլատակ գյուղերի մոտակայքում եղած դամբարանաբլուրները և հետազոտել Կաչաղակաբերդը։ Միաժամանակ հավաքել է Լեռնային Ղարաբաղի ու հարևան մյուս հայկական շրջանների հոգևոր կենտրոններում ու մասնավոր անձանց մոտ գտնվող հնություններ, ձեռագրեր ու պատառիկներ, ընդօրինակել վիմական արձանագրություններ։ 1894 թվականին դառնալով Էջմիածնի վանքի վարդապետ՝ դրանք հանձնել է նրա մատենադարանին։ 1898 թվականին նշանակվելով պարսկահայության հոգևոր առաջնորդի փոխանորդը Սալմաստում՝ շրջագայել է Պարսկաստանի հայաբնակ վայրերը, հավաքել և Էջմիածնի տնօրինությանը հանձնել հայերեն և այլալեզու բազմաթիվ ձեռագրեր, վավերագրեր, հնագիտական նյութեր ու այլազան արժեքներ (պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում, Հայաստանի պատմության թանգարանում, Հայաստանի ազգային արխիվ ում և այլն)։

Ռուս. կայսերական հնագիտական հանձնաժողովի թույլտվությամբ և Հայոց կաթողիկոս Մկրտիչ Ա Վանեցու (Խրիմյան Հայրիկ) հովանավորությամբ 1900-1904 թվականներին պեղել է Զվարթնոցը (այս գործում Խաչիկ վարդապետին մեծապես օգնել է պեղումների վերակացու Ե. Ղ. Հարությունյանը)։ Հողի երես հանելով հայ ճարտարապետության այդ անկրկնելի կոթողի բեկորները՝ փաստորեն դրել է հուշարձանի ուսումնասիրման հիմքը։ Պեղումներ է կատարել նաև Դվինում և Արմավիրում (վերջինում հայտնաբերել է 28-տողանի ուրարտական արձանագրություն)։ Զբաղվել է նաև հայ բանահյուսության նմուշների հավաքմամբ ու հետազոտմամբ, պատմական հուշարձանների նկարագրությամբ, մատենագրական երկերի, պատմական փաստերի ու երևույթների աղբյուրագիտական քննությամբ։ Հետազոտությունների արդյունքների մի մասը հրապարակել է ժամանակի պարբերականներում (մնացածներն անտիպ վիճակում պահվում են Երևանի Մատենադարանում և այլուր)։

Ծանոթագրություններ 

Հայ հնագետներ
Հայ բանասերներ
Հայ բանահավաքներ