Համազասպ Բաբաջանյան

Համազասպ Խաչատուրի Բաբաջանյան (, ), Խորհրդային Միության զրահատանկային զորքերի գլխավոր մարշալ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հերոս ԽՍՀՄ կողմից։

Կենսագրություն 
Համազասպ Խաչատուրի Բաբաջանյանը ծնվել է 1906 թվականին՝ Խաչիսար (Չարդախլու) գյուղում։ Սովորել է ծննդավայրի դպրոցում, 1925 թվականին ընդունվել է Երևանի Մյասնիկյանի անվան ռազմական դպրոց։ 1938 թվականին նշանակվել է գնդի հրամանատարի տեղակալ (Լենինգրադ), մասնակցել է ֆիննական պատերազմին, ծառայել Կովկասյան ռազմական օկրուգում՝ որպես գնդի հրամանատար։ 1941-1942 թթ. մասնակցել է Վիտեբսկ, Սմոլենսկ, Ելնյա քաղաքների, Հարավային ռազմաճակատի գործողություններին։ Եղել է մեքենայացված կորպուսի բրիգադի հրամանատար։ Դնեստրի գետանցման ժամանակ, հրամանատարական հմուտ գործողությունների համար (1944), արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։ Պատերազմից հետո ավարտել է ռազմական ակադեմիան (1948)։ 1956 թվականի նոյեմբերին, ղեկավարել է Հունգարիա ներխուժած խորհրդային բանակի 38-րդ տանկային դիվիզիան՝ որը ներխուժել էր  Բուդապեշտ Հունգարական  հակակոմունիստական հեղափոխությունը ճնշելու նպատակով։ Եղել է Օդեսայի ռազմական օկրուգի զորքերի հրամանատար, զրահատանկային զորքերի ակադեմիայի պետ, ԽՍՀՄ տանկային զորքերի պետ։ 1975 թ. նրան շնորհվել է զրահատանկային զորքերի գլխավոր մարշալի կոչում։ Վախճանվել է 1977 թվականին, Մոսկվայում։

Նրա պատվին անվանվել է փողոց մայրաքաղաք Երևանի Ավան վարչական շրջանում։ 2016 թվականի մայիսի 23-ին, տեղադրվել է Մարշալ Բաբաջանյանի արձանը համանուն փողոցի կից գտնվող այգու տարածքում։

Զինվորական կոչումներ 
 մայոր (11.12.1939)
 փոխգնդապետ (1941)
 գնդապետ (22.05.1943)
 տանկային զորքերի գեներալ-մայոր (11.07.1945)
 տանկային զորքերի գեներալ-լեյտենանտ (3.08.1953)
 գեներալ-գնդապետ (28.12.1956)
 զրահատանկային զորքերի մարշալ (28.10.1967)
 զրահատանկային զորքերի գլխավոր մարշալ (29.04.1975)

Պարգևներ 
 Խորհրդային Միության հերոս (26.04.1944)
 Լենինի չորս շքանշաններ (26.04.1944, 15.11.1950, 17.02.1966, 15.09.1976)
 Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (4.05.1972)
 Կարմիր դրոշի չորս շքանշաններ (17.02.1942, 13.06.1943, 6.11.1945, 30.12.1956)
 Սուվորովի 1-ին աստիճանի շքանշան (29.05.1945)
 Կուտուզովի 1-ին աստիճանի շքանշան (18.12.1956)
 Սուվորովի 2-րդ աստիճանի շքանշան (6.04.1945)
 Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան (3.01.1944)
 Կարմիր աստղի երկու շքանշաններ (24.06.1943, 3.11.1944)
 «ԽՍՀՄ զինված ուժերում Հայրենիքին ծառայության համար» 3-րդ աստիճանի շքանշան (1975)
 Մեդալներ

Ուշագրավ փաստեր
Համազասպ Բաբաջանյանին անվանում էին «Ծիտիկ», «Լեռնային արծիվ», «Երկաթե սև գեներալ» և «Սև վագր»։								
ԽՍՀՄ մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանը գրեթե բոլոր խնջույքներին առաջինը  Բաբաջանյանի կենացն էր խմում։					
Հայրենական մեծ պատերազմի ավարտից հետո Համազասպ Բաբաջանյանը Գերմանիայում ծառայել է իբրև բանակի շտաբի պետ, այնուհետև`հրամանատար։		
Բաբաջանյանին է պատկանում հետևյալ խոսքը. «Թո՛ւյլ տվեք, և ես կվերադարձնեմ Արևմտյան Հայաստանը»։  
1970 թվականին նկարահանվել է «Հանդիպում մարշալի հետ» վավերագրական կինոնկարը նրա` Երևան կատարած այցի մասին։

Մատենագիտություն 
 
 Бабаджанян А. Х. Танковые рейды 1941—1945. — М.: Яуза; Эксмо, 2009.
 Бабаджанян А. Х. Детство и отрочество [литературная обработка: Лариса Бабаджанян]. — Ереван: Зангак, 2012. — 151 с.
 Бабаджанян А. Х., Попель Н. К., Шалин М. А., Кравченко И. М. Люки открыли в Берлине: Боевой путь 1-й гвардейской танковой армии. — Москва: Воениздат, 1973.
 Бабаджанян А. Х. Бронетанковые и механизированные войска. // Военно-исторический журнал. — 1975. — № 5. — С.64-70.

 Տես նաև 
 Համազասպ Բաբաջանյանի հուշարձան (Երևան)

 Ծանոթագրություններ 

 Գրականություն 
 Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
 Коллектив авторов. Великая Отечественная: Комкоры. Военный биографический словарь / Под общей редакцией М. Г. Вожакина. — М.; Жуковский: Кучково поле, 2006. — Т. 2. — С. 101—103. — ISBN 5-901679-12-1.
 Бабаджанян Амазасп Хачатурович // Советская военная энциклопедия в 8 томах. — М.: Воениздат,1976-1980,том 1,С.234.
 Бабаджанян Амазасп Хачатурович // Великая Отечественная война 1941—1945: энциклопедия /главный редактор генерал армии, профессор М. М. Козлов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1985.-C.73
 Садовский Я. Г.  Такая служба — побеждать. — М., Политиздат, 1983. (Герои Советской Родины)
 Калашников К. А., Додонов И. Ю. Высший командный состав Вооружённых сил СССР в послевоенный период. Справочные материалы (1945—1975 гг.). Том 3. Командный состав танковых войск. Усть-Каменогорск: «Медиа-Альянс», 2017. — ISBN 978-601-7887-15-5. — С. 35—38.
 Калашников К. А., Додонов И. Ю. Высший командный состав Вооружённых сил СССР в послевоенный период. Справочные материалы (1945—1975 гг.). Том 1. Усть-Каменогорск: «Медиа-Альянс», 2013. — ISBN 978-601-7378-16-5. — С. 20—22.
 Арутюнян К. А. Главный маршал бронетанковых войск А. Х. Бабаджанян. — Ереван: Гитутюн, 2009. — 259 с.
 Орлов Н. Г. Сталинская бронетанковая: из истории Военной академии бронетанковых войск. — Москва: Военное издательство, 2008.
 Гетман А. Л.'' Главный маршал бронетанковых войск А. Х. Бабаджанян (К 70-летию со дря рождения). // Военно-исторический журнал. — 1976. — № 2. — С.50-53.

Արտաքին հղումներ 
ՔԱՋԵՐԻՑ ՔԱՋԸ՝ «ԵՐԿԱԹԵ ՍԵՎ ԳԵՆԵՐԱԼԸ» 102 ՏԱՐԵԿԱՆ Է
Համազասպ Բաբաջանյան 
Մարշալ Բաբաջանյանի կենսագրությունը Չարդախլու գյուղի կայքում

Հայ մարշալներ
ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Խորհրդային Միության մարշալներ
Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Խորհրդահայեր
Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավորներ
«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
«Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Հայ ռազմական գործիչներ
Հայ քաղաքական գործիչներ
Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ