Եսայի Նչեցի

Եսայի Նչեցի (), րաբունապետ, մանկավարժ, քերական, մատենագիր, հասարակական-հոգևոր գործիչ։ Գլաձորի համալսարանի հիմնադիրն ու ղեկավարը։

Կենսագրություն 
Սովորել է Մուշի Առաքելոց դպրեվանքում, ապա՝ Քաջբերունյաց գավառում և Վայոց ձորի Աղբերց վանքում՝ Ներսես Մշեցու մոտ։ Ստացել է բարձրագույն կրթություն և վարդապետի (դոկտորի) աստիճան։ 1284 թ. գլխավորել է Աղբերց վանքի դպրության աշխատանքները։

Եսայի Նչեցին եղել է Գլաձորի համալսարանի հիմնադիրն ու ղեկավարը։

Որպես ուսուցչապետ մեծ համբավ է վայելել բնաշխարհում և Կիլիկիայի հայկական պետության սահմաններում։ Դասավանդել է «յոթ ազատ արվեստներ»-ը։ Դաստիարակել և կրթել է մոտ 360 աշակերտ։

Նշեցու գրական ժառանգությունը (մեկնություններ, ճառեր, նամակներ) հիմնականում ունի կրոնաբարոյական բովանդակություն։ Նրա «Վերլուծության քերականություն» համալսարանական դասագիրքն իր բնույթով բանաքաղական երկ է, ընդգրկում է Դավիթ Քերականի, Համամ Արևելցու, Արիստակես Գրչի, Գևորգ Սկևռացու և այլոց քերականական մեկնությունների հիմնական դրույթներն ու հարցադրումները։ Նշեցու քերականությունը համարել է «դուռն ամենայն իմսատութեան և կրթութևան», առաջարկել համեմատության միջոցով վերացնել հայոց հին ու նոր լեզուների միջև առաջացած խզումը՝ վերականգնելով լեզվի հին ձևերը։ Նշեցին անդրադարձել է «հունաբան դպրոց»-ի թարգմանություններին, խոսքի մասերին և նրանց բաժանմանը, հոլովմանը, խոնարհմանը, լեզուների ծագմանը և այլ հարցերի։

Երկեր 

 «Մեկնութիւն Եզեկիէլի»
 «Վերլուծութիւն քերականութեան»
 «Դաւանութիւն և խոստովանութիւն ի Սուրբ Երրորդութիւն»
 «Սուղ ինչ պատճառ ձեռնադրութեան քահանայի»
 «Յաղագս կարգաց եկեղեցւոյ»
 «Յաղագս եկեղեցւոյ խորհրդեան»
 «Թուղթ վասն կարգաց եկեղեցւոյ և ժամուց»
 «Թուղթ Եսայեայ վարդապետին պատասխանի ընդդէմ պարոն Հեթմոյ»
 «Թուղթ Եսայեայ ի Տէր Մատթէոսն»
 «Թուղթ շրջաբերական յաղագս ողորմութիւն տալոյ ի նպաստ Ս. Կարապետին Տարօնոյ»

Գրականություն 
 X-XIV դդ. մշակույթը, դպրոցը, գիտությունը և գրականությունը։
 Ալիշան Ղ, Սիսական, Վենետիկ, 1893։
 Ջահուկյան Գ., Քերականական և ուղղագրական աշխատությունները հին և միջնադարյան Հայաստանում, Երևան, 1954։
 Խաչերյան Լ., Գլաձորի համալսարանը հայ մանկավարժական մտքի զարգացման մեջ (XIII-XIV դդ.), Երևան, 1973։
 Պետրոսյան Ս., Եսայի Նչեցու թղթերը, «Էջմիածին», 1985։

Ծանոթագրություններ 

Հայ գրողներ
Հայ մանկավարժներ
Հայ մատենագիրներ
Հայ հոգևոր գործիչներ
Հայ աստվածաբաններ
Հայ հասարակական գործիչներ
Հայ փիլիսոփաներ