Վարդան Աճեմյան

Վարդան Մկրտչի Աճեմյան (), հայ անվանի թատերական ռեժիսոր, թատերական գործիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1965), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1975), Ստալինյան 3-րդ աստիճանի մրցանակի դափնեկիր (1951)։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Վանում։ Ավարտելով Երևանի գեղարվեստական ուսումնարանը` 1924 թվականին Աճեմյանը ընդունվում է Մոսկվայի դրամատիկական ստուդիան՝ դասեր առնելով Ստանիսլավսկու, Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի, Վախթանգովի բեմադրություններից։ Գալով Թիֆլիս՝ դառնում է Թիֆլիսի հայ դրամատիկական ստուդիայի ղեկավարը, որտեղ բեմադրում է Դերենիկ Դեմիրճյանի «Հաղթական սիրո երգը» պիեսը։ Հայրենիք վերադառնալով արդեն որպես պրոֆեսիոնալ բեմադրիչ` նա 1928 թվականին դառնում է Լենինականի պետական թատրոնի հիմնադիրներից մեկը և հենց այստեղ էլ բեմադրում իր առաջին ներկայացումները՝ վկայելով, որ ասպարեզ է եկել արդիականության հարցերի հանդեպ զգայուն, լայն մտածողության և վառ ձիրքի տեր մի արվեստագետ։ 1930-ականների վերջին նա տեղափոխվեց Երևանի Առաջին պետթատրոն։ Աճեմյանն իր բեմադրած պիեսներից շատերի համահեղինակն է եղել, ինչպես նաև իր բեմադրությունների նկարչական ձևավորման համահեղինակը։ Անուշ օպերան բեմադրելու համար արժանացել է ՀՍՍՀ պետական մրցանակի 1970 թվականին։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

Բեմադրություններ 
 Դերենիկ Դեմիրճյան՝ «Երկիր հայրենի», 1940 թվական, «Հաղթական սիրո երգը»
Արամաշոտ Պապայան «Աշխարհն, այո, շուռ է եկել»
 Գաբրիել Սունդուկյան՝ «Էլի մեկ զոհ»
 Վրթանես Փափազյան՝ «Ժայռ», 1944 թվական
 Անտոն Չեխով՝ «Բալենու այգի», 1951 թվական
 Ալեքսանդր Շիրվանզադե՝ «Նամուս», «Քաոս», «Պատվի համար», «Մորգանի խնամին»
 Գուրգեն Բորյան՝ «Նույն հարկի տակ»
 Եղիշե Չարենց՝ «Դեպի ապագան»
 Պագոդին՝ «Երրորդ պաթետիկականը»
 Վիլյամ Սարոյան՝ «Իմ սիրտը լեռներում է»
 Ուիլյամ Շեքսպիր՝ «Ռոմեո և Ջուլիետտա», «Տասներկուերորդ գիշեր», 1944 թվական
 Նաիրի Զարյան՝ «Արտավազդ և Կլեոպատրա»
 Եվրիպիդես՝ «Իֆիգենիան Ավլիսում»
 Զարզանդ Դարյան՝ «Հանրապետության նախագահը»
 Մաքսիմ Գորկի՝ «Հատակում»
 Լավրենյով՝ «Բեկում»
 Ստեփան Բաղդասարյան՝ «Արյունոտ անապատ» («Մարոկկո»)
 Հակոբ Պարոնյան՝ «Մեծապատիվ մուրացկաններ», «Պաղտասար աղբար», «Շողոքորթը»
 Ֆրիդրիխ Շիլլեր՝ «Սեր և խարդավանք»
 Մկրտիչ Ջանան՝ «Շահնամե»
 Կարլո Գոլդոնի՝ «Հյուրանոցի տիրուհին»
 Լ.Միքայելյան՝ «Գոշ»
 Ալեքսանդր Արաքսմանյան՝ «Կոմս Էմմանվել»
 Ա.Կորնեյչուկ՝ «Ռազմաճակատ», 1942 թվական
 Ալեքսանդր Սուխովո-Կոբլին՝ «Կրեչինսկու հարսանիքը», 1946 թվական
 «Արա Գեղեցիկ», 1946 թվական
 Ա. Ֆադեև «Երիտասարդ գվարդիա», 1947 թվական
 «Դեպի ապագան»
 Տիգրան Չուխաջյան՝ «Լեբլեբիջի Հոր-հոր աղան»
 «Դավիթ Բեկ»
 Դունաևսկի՝ «Ազատաշունչ հողմը»
 «Եվ այլն կամ նոր Դիոգինեսը»
 «Կարինե»
 Վաղարշ Վաղարշյան՝ «Վանքաձոր»
 Յա. Գալան՝ «Սերը լուսաբացին»
 «Էլի մեկ զոհ»
 «Բաղնըսի բոխչա»
 «Անտառը»
 «Ակամա ամուսնություն»
 Նար Դոս՝ «Սպանված աղավնի»
 «Ստալինգրադից հեռու»
 «Օտար ստվեր»
 «Փորձադաշտ»
 «Նույն հարկի տակ»
 «Հրաշալի գանձ»
 «Գարնան անձրև»

Գրականություն Վարդան Աճեմյանի մասին 

 Լ. Հախվերդյան, Կլասիկան և մեր օրերը. Վարդան Աճեմյանի արվեստը, Երևան, 1962 թվական

Ծանոթագրություններ 

Հայ ռեժիսորներ
Անձինք նամականիշերի վրա
Կոմիտասի անվան պանթեոնում թաղվածներ
Հայ դերասաններ
Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
20-րդ դարի դերասաններ
Հայերն Օսմանյան կայսրությունում