Հովհաննես Խալփախչյան

Հովհաննես Խաչատուրի Խալփախչյան (), հայ ճարտարապետ։ Ճարտարապետության դոկտոր (1966)։ Ճարտարապետության պատմաբան։ ՌԴ վաստակավոր ճարտարապետ (1977): ՌԽՖՍՀ ճարտարապետության և շինարարության ԳԱ անդամ (1994):

Կենսագրություն 
Հովհաննես Խալփախչյանը ծնվել է Նոր Նախիջևանում (այժմ՝ Դոնի Ռոստով)։ 1917-1920 թվականներին սովորել է տեղի արական գիմնազիայում, 1920-1923 թվականներին՝ Վրուբելի անվան գեղարվեստի դպրոցում, 1923-1925 թվականներին՝ գեղարվեստաարդյունաբերական դպրոցի գիշերային դասընթացներում։ 1925 թվականին տեղափոխվել է Երևան։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի տեխնիկական ֆակուլտետի ճարտարապետական բաժինը (1930)։ 1927 - 1938 թվականներին աշխատել է Երևանի նախագծային կազմակերպություններում, մինչև 1936 թվականը՝ Ալեքսանդր Թամանյանի արվեստանոցում։ 1933-1937 թվականներին դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։

Խալփախչյանի նախագծերով Հայաստանում կառուցվել են բնակելի և հասարակական շենքեր (Երևանում բժշկական ինստիտուտի մասնաշենքերից մեկը, Վանաձորում երաժշտական տասնամյա դպրոցի շենքը և այլն)։ Խալփախչյանը գլխավորել է ճարտարապետության տեսության և պատմության կենտրոնական գիտահետազոտական ինստիտուտի (Մոսկվա) ճարտարապետական պատմության սեկտորը։ 1939 թվականին մասնակցել է Սամարղանդի ճարտարապետական կոթողների վերականգնման աշխատանքներին։ 1940 թվականին ներգրավվել է Սանահինի վանքի վերականգնման աշխատանքներին։ 1941-1945 թվականներին մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին և արժանացել պարգևների։ 1946 թվականից դասավանդել է Մոսկվայի ճարտարապետական ինստիտուտում, եղել է ճարտարապետության պատմության ամբիոնի վարիչը։ Հետագայում հրավիրվել է ԽՍՀՄ ճարտարապետության ակադեմիայի (Մոսկվա) ճարտարապետության պատմության և տեսության ինստիտուտ՝ որպես ավագ գիտաշխատող, որտեղ աշխատել է մինչև կյանքի վերջ։

Խալփախչյանի հիմնական գիտական աշխատությունները նվիրված են հայ ճարտարապետության պատմությանը։ Չափագրել է շուրջ 120 հուշարձան, հրապարակել 350 գիտական հետազոտություն։ «Ճարտարապետության համընդհանուր պատմություն» բազմահատորյակում (1971) գրել է «Հայաստանի ճարտարապետություն» բաժինը։

Պարգևներ 
 «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ 
 Կարմիր աստղի շքանշան (1958)
 «Հայրենական պատերազմի I աստիճանի» շքանշան
 ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր
 «Բիենալե-87» և «Բիենալե-89» դափնեկիր
 ՀԽՍՀ ԳԱ Թորոս Թորամանյանի անվան մրցանակի դափնեկիր 
 «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ

Երկեր 
 Հայաստանի արտադրական կառուցվածքները, Երևան, 1961։
 Apмяно-pyccкие культурные отношения и их отражение в архитектуре, E., 1957. 
 Гражданское зодчество Apмении M., 1971. 
 Санаин: Архитектурный ансамбль Армении X-XIII веков / О. Х. Халпачьян, [фот . А. А. Александрова, О. Х. Халпахчьяна], Москва, Искусство, 1973.
 Caнаин, M., 1973, Sanahin. Milano, 1970, № 3 (Documenti di architettura Armenia).
 Средневековое зодчество армении и его значение в истории мировой архитектуры. МАКС ПРЕСС, Москва – 2007.

Գրականություն 
 Тигранян Э.А. Оганес Халпахчьян : жизнь и творчество. Душанбе 1995
 Мурадян С. Армянское Ваганьковское кладбище (к 200 летию со дня основания). Ер., 2007 ISBN 978-99941-817-5-9

Ծանոթագրություններ 

Հայ ճարտարապետներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ