Առաքել Բաղիշեցի

Առաքել Բաղիշեցի (այլ անվամբ՝ Առաքել Պոռեցի, ), հայ տաղերգու, երաժիշտ, հասարակական–եկեղեցական գործիչ։

Կենսագրություն 
Ծնվել է Վասպուրականի Պոռ գյուղում։ Աշակերտել է Գրիգոր Խլաթեցուն, նրա եղերական մահվան առթիվ գրել է «Եղերգութիւն ի մահ նահատակութեան Ծերենց Գրիգորի վարդապետի Խլաթեցւոյ» (1425) և «Պատմութիւն քաջ և տիեզերալոյս վարդապետին մերոյ Գրիգորի Խլաթեցոյ Ծերենցն» (1426)։

Ստեղծագործական աշխատանք 
Ա. Բաղիշեցու ստեղծագործության մեջ դրսևորվել է օտար բռնակալությունից հայերի ազատագրման ու պետականության վերականգնման գաղափարը։ Հայ ժողովրդի քաղաքական տրամադրությունները լիարժեք է արտացոլել առանձնապես «Ողբ մայրաքաղաքին Ստըմպօլայ» (1453) պատմա–քաղաքական պոեմը՝ գրված Կ.Պոլիսը թուրքերի կողմից գրավելու առթիվ։ Ա. Բաղիշեցին ողբացել է բյուզանդական մայրաքաղաքի աղետալի ներկան, բայց խոր հավատ է արտահայտել, որ գալու է նվաճված ժողովուրդների, մասնավորպես՝ հայերի ու հույների, ազատագրության բաղձալի օրը։ Պոեմը միջնադարյան հայկական պոեզիայի լավագույն նմուշներից է։ Թարգմանվել է ռուսերեն և ֆրանսերեն։

Ա. Բաղիշեցին գրել է նաև պոեմներ՝ նվիրված հայ եկեղեցու գործիչներին ու քրիստոնեության տարածմանը Հայաստանում («Պատմութիւն սրբոյն Գրիգորի մեր լուսաւորչին...», «Ներբողեան տաղաչափական ի վերայ վարուց Մեծին Ներսէսի...»)։

Ա. Բաղիշեցին հայ հոգևոր երաժշտա–բանաստեղծական արվեստի զարգացման դասական շրջանի ավանդույթներն կապված վերջին ստեղծագործողներից է։ Գրիգոր Խլաթեցուն աշակերտած լինելու պարագան ցույց է տալիս, որ եղել է նաև խազագետ։ Տաղաչափել է Հովասափի և Բարաղամի մասին վարքաբանական միջնադարյան վեպը («Տաղ Յովասափու», 1434), որը հատուկ տեղ է գրավում հայ երաժշտության պատմության մեջ։ Ինչպես երևում է ստեղծագործության հիշատակարանից և խազավոր ձեռագրերում հանդիպող մի շարք բնորոշ ցուցումներից, այն եղանակներով (ասերգի ձևով) պատմվել ու հատվածաբար երգվել է։ Հորինել է տաղեր, գանձեր, ողբեր ու այլ երգեր, որոնք ցրված են գրչագիր ժողովածուներում և դեռ ուսումնասիրված չեն երաժշտական առումով։

Ա. Բաղիշեցին, որպես եկեղացական, հավատարիմ մնաց քրիստոնեական վարդապետությանը, որպես բանաստեղծ՝ կյանքի պահանջներին ու ժամանակի ոգուն։ Նա գրաբարից չի հրաժարվել, բայց, հատկապես պոեմներում, լեզուն մոտեցրել է ժողովրդական լեզվամտածողությանը, նպաստել է գրականության աշխարհականացմանը։

Գրականություն 
 Տպագիր և անտիպ ժառանգության լիակատար մատենագիտությունը տե՛ս Հակոբ Ս. Անասյան, Հայկական մատենագրություն Ե-ԺԸ դդ., Հտ. Ա, Երևան, 1959, էջ 1106-1143։
 R.W. Thomson, Bibliography of Classical Armenian Literature to 1500 AD, Brepols, 1995, pp. 101. ISBN 2503504558
 Ղազինյան Ա. Ա., Առաքել Բաղիշեցի (Կյանքը).- Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, 1966 № 11, էջ 82-89։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ 

Առաքել Բաղիշեցին հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարանում

Միջնադարյան հայ բանաստեղծներ
Հայ երաժիշտներ
Հայ մատենագիրներ
Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Հայ եկեղեցական գործիչներ
Հայ հասարակական գործիչներ