Իվան III

Իվան III Վասիլևիչ (, ), Ռուսիայի ականավոր պետական գործիչ, Մոսկվայի մեծ իշխան (1462-1505 թվականներ)։

Ամրապնդեց իշխանութան հեղինակությունը և հիմքը դրեց կենտրոնացված պետականության, Մոսկվայի իշխանությունը գերիշխան առաջատար պետությունների շարքում հաստատելով և փաստորեն սկիզբ տալով համառուսական ամբողջական միապետությանը։ Իվան Վասիլևիչի օրոք սկսվեց Լեհաստանի և Լիտվայի իշխանության տակ գտնվող Ուկրաինայի զավթումը Ռուսիայի կողմից։

Մոսկվայի մեծ իշխան Վասիլի II-ի և սերպուխովյան իշխանուհի Մարիա Յարոսլավնայի որդին էր։ Ժառանգելով Մոսկվայի իշխանական գահը 1462 թվականին, Իվան III-ը ընդլայնեց իշխանության սահմանները, միացնելով Յարոսլավլի (1463) և Ռոստովի (1474) իշխանությունները, ինչպես նաև Նովգորոդի հանրապետությունը (1478), Տվերի իշխանությունը (1485) և հողատարածքներ Վյատկայից ու Ռյազանից։ 1480 թվականին վերջնականապես թոթափեց թաթար-մոնղոլական Ոսկե Հորդայի լուծը։ Իվան III-ի իշխանության օրոք ձևավորվեց «Համայն Ռուսիայի մեծ իշխան» անվանումը, որը հիմքն էր՝ ռուսական ցար տիտղոսի։

Գահի ժառանգության շուրջ սկսված պայքարի արդյունքում (1502) Իվան III-ը վերջապես գահի ժառանգորդ նշանակեց իր երկրորդ կնոջից՝ Բյուզանդիայի կայսերական գահաժառանգ Սոֆիա Պալեոլոգոս իշխանուհուց ունեցած ավագ որդի՝ Վասիլիին։

Իվան III-ը երկու անգամ հարձակվեց լեհ-լիտվական պետության վրա, բայց իրեն հաջողվեց միայն մասամբ գրավել Ուկրաինայի տարածքը։

Իվան III-ը վախճանվեց 1505 թվականի հոկտեմբերի 27-ին, Մոսկվայում։ Նա ռուսական միասնական պետություն ստեղծելու գործում մեծ դեր խաղաց։ Նրա օրոք տապալվեց մոնղոլական լուծը։

Ծանոթագրություններ 

Մոսկվայի մեծ իշխաններ
Ռյուրիկովիչներ
Ռուս պետական գործիչներ
Ռուս քաղաքական գործիչներ