Խաղամոլը

Խաղամոլը (), Ֆեոդոր Դոստոևսկու վեպերից մեկը, առաջին անգամ տպագրվել է 1866 թվականին։ Վեպի մտահղացումը եղել է դեռ 1863 թվականի աշնանը, սեպտեմբերի 18 (30)-ին, երբ Դոստոևսկին նամակ է ուղարկել Հռոմից Նիկոլայ Ստրախովին վեպի սյուժեով։ Վեպը գրվել է 21 (25) օրվա ընթացքում։

Ստեղծման պատմություն
1863-ին Ֆեոդոր Դոստոևսկին այցելում է Բադեն-Բադեն։ Այնտեղ մի քանի օրվա ընթացքում տանուլ է տալիս իր ունեցած ողջ գումարը, բացի այդ սիրուհու՝ Պոլինա Սուսլովայի կանխիկ գումարը։ Պարտքերը հատուցելու նպատակով Դոստոևսկին պայմանագիր է կնքում հրատարակչական տան հետ։ Բադեն-Բադենում Դոստոևսկին մի քանի անգամ գնում է խաղատուն և տանուլ տալիս մեծ գումարներ։ Խաղից ստացված տպավորությունները օգտագործել է վեպը գրելուց։

Վեպը գրելու ընթացքում Դոստոևսկին մտերմացել է իր սղագրուհու՝ Աննա Սնոտկինայի հետ և հետագայում ամուսնացել։ Ամուսնանալուց հետո նորապսակները ուղևորվել են շրջագայության Եվրոպայով, մեծ մասամբ Բադեն-Բադեն։ Այնտեղ Ֆեոդոր Միխայլովիչը կրկին խաղում և պարտվում է։ Դրանից հետո նա երդվում է չխաղալ և պահում է երդումը՝ չխաղալով իր կյանքի վերջին 10 տարիներին։

Երբ 1864 թվականի հուլիսի 10-ին Պետերբուրգում մահացավ Դոստոևսկու մեծ եղբայրը՝ Միխայիլ Դոստոևսկին, «Ժամանակաշրջան» ամսագրի ամբողջ պարտքերը իր վրա է վերցնում Ֆեոդոր Միխայլովիչը։ Եվ որպեսզի հետ վերադարձնի եղբոր պարտքերը, նա կնքում է ոչ շահավետ պայմանագիր՝ գրել նոր վեպ՝ «Խաղամոլը»։ Խաղամոլ վեպը գրվել է միաժամանակ Ոճիր և պատիժ վեպի հետ։

Սյուժե
Գրքի իրադարձությունները տեղի են ունենում գերմանական հորինված քաղաքում՝ Ռուլետտենբուրգում ։ Գրքի գլխավոր հերոսը՝ 25 տարեկան Ալեքսեյ Իվանովիչը, աշխատում է պաշտոնաթող գեներալի ընտանիքում, որպես նրա երեխաների ուսուցիչ։ Ալեքսեյը սիրահարված է գեներալի խորթ աղջկան՝ Պոլինային, նա էլ իր հերթին՝ ֆրանսիացի Մարկիզ դե Գրիեին։ Ամբողջ ընտանիքը սպասում է Մոսկվայում բնակվող ծեր, մեծահարուստ բարեկամուհու՝ Անտանիդա Վասիլյևնայի () մահվանը՝ հույս ունենալով ստանալ նրա ունեցվածքը։ Բայց 75-ամյա բարեկամուհին գալիս է Ռուլետտենբուրգ լիովին առողջ և հայտարարում, որ չի պատրաստվում գեներալին դրամական որևէ օգնություն հատկացնել։ Նա պատճառաբանում է գեներալի վերաբերմունքը իր հանդեպ։ Որպեսզի օգնի Պոլինային, Ալեքսեյը մեծ գումար է շահում նրա համար, բայց հպարտ աղջիկը չի ընդունում գումարը։ Ալեքսեյը լիովին տարվում է ռուլետկայով։ Որոշ ժամանակ բոլոր հերոսները ապրում են՝ «անտեղյակ» միմյանցից։ 2 տարի անց Ալեքսեյն իմանում է, որ ամբողջ այս ընթացքում Պոլինան իրեն է սիրել։

Հերոսներ
 Ալեքսեյ Իվանովիչ
 Պոլինա Ալեքսանդրովնա Զագորյանսկայա
 Գեներալ
 Մարիա Ֆիլիպովնա
 Մարկիզ դե Գրիեյ
 Աստլեյ
 Անտանիդա Վասիլևնա Տառասևիչևա
 Մադեմուազել Բլանշ
 Մադամ դե Քոմինգես

Մշակութային ազդեցություն
1929 թվականին Բրյուսելում առաջին անգամ տեղի ունեցավ «Խաղամոլ» օպերան, որի հեղինակը Սերգեյ Պրոկոֆևն էր, իսկ 1974-ին՝ Մոսկվայում։
Վեպն ունի բազմաթիվ ադապտացիաներ՝
 1938 Ֆրանսիա «Խաղամոլը» -ռեժիսոր՝ Լուի Դաքեն
 1938 Գերմանիա «Խաղամոլները» -ռեժիսոր՝ Գերխարդ Լամպերտ
 1947 Արգենտինա «Խաղամոլը» -ռեժիսոր՝ Լեոն Կլիմովսկի
 1948 ԱՄՆ «Մեծ մեղավորը» -ռեժիսոր՝ Ռոբերտ Սիոդմակ
 1958 Ֆրանսիա «Խաղամոլը» -ռեժիսոր՝ Կլոդ Օտան-Լարա
 1966 ԽՍՀՄ «Խաղամոլը» -ռեժիսոր՝ Բոգոտիրենկո Յուրի
 1972 «Խաղամոլը» -ռեժիսոր՝ Մայքլ Օլշևսկի
 1972 ԽՍՀՄ «Խաղամոլը» -ռեժիսոր՝ Ալեքսեյ Բոտալով
 1974 ԱՄՆ «Խաղամոլը» -ռեժիսոր՝ Կառել Ռայս
 1997 Հունգարիա «Խաղամոլը» -ռեժիսոր՝ Մակ Կառոլի
 2007 Գերմանիա «Խաղամոլները» -ռեժիսոր՝ Սեբաստյան Բինեկ

Հայտնի քաղվածքներ
 Հաճույքը միշտ օգտակար է, իսկ վայրի, անսահմանափակ իշխանությունը նույնիսկ ճանճի վրա, դա էլ մի ուրիշ տեսակի հաճույք է։ Մարդը բնությունից դեռ բռնակալ է և սիրում է դահիճ լինել։
 Իսկապես, մարդը սիրում է տեսնել իր լավագույն ընկերոջ նվաստացումը։ Ընկերությունը մեծ մասամբ հիմնված է նվաստացման վրա, և սա հին, բոլոր խելացի մարդկանց հայտնի ճշմարտություն է։
 Գիտեք մի անհավատալի բան՝ ես Ձեզ ամեն օր ավելի շատ եմ սիրում, բայց դա գրեթե անհնար է։
 Խեղդվողը բռնվում է ծղոտից, համաձայնվեք ինքներդ, բայց եթե նա չխեղդվեր, ապա չէր համարի ծղոտը, որպես ոստ։

Հայերեն թարգմանություն

«Խաղամոլը» վեպը հայերեն թարգմանել է Պողոս Մակինցյանը։

Արտաքին հղումներ
 Խաղամոլը գրապահարանում
 «Խաղամոլը» վեպի մասին 

Էկրանավորված ռուսական վեպեր
Դոստոևսկու վեպեր