Ríthe Dhál Riada

Bhíodh  ríthe Dhál Riada  i gceannas ar ríocht Ghaelach suite san Albain agus oirthuaisceart Éireann. Rianaigh an chuid is mó acu, maraon le ríthe na hAlban, a nginealaigh siar go Fearghas Mór mac Eirc.  Sa 16ú haois, dúirt Séamas VI na hAlban faoi féin go raibh sé ina "happie monarch sprung of Ferguse race".

Ní fheictear tásca na ríthe sna hannála Éireann go dtí lár na 6ú haoise, le bás Chomhghaill mhic Dhomhangairt c. 538–545, agus a dhearthár Gabhrán, c. 558–560. Tar éis na mór-cliste ag Cath Maige Rátha sa bhliain 637, chaill Dál Riada in Éirinn a chuid críoch in Albain.  San 8ú haois, chloígh a gcéilí comhraic, Dál Áraí, tuath Dhál Riada in Éirinn, cé gur ghlaoití Dál Riada uirthi go dtí an 14ú haois.

Is é Fergus mac Echdach, deartháir agus comharba Aodha Fhionn, rí deireanach Dhál Riada na hAlban a bhfuil fianaise ann dó.  Tuairiscítear a bhás i nAnnála Uladh don bhliain 781.  I ndiaidh sin, roinneadh Dall Riada ina cineálacha, ina measc Cineál Ghabhráin as Cinn Tíre agus Cineál Loairn.

Roimh Chath Mhaigh Rátha

Maigh Rath go dtí 741

Ón 740í ar aghaidh

Annála 
Is iad a leanas na príomh-fhoinsí atá ann ar ríthe Dhál Riada:
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Seanchas Fear Alban
 Sioncronachtaí le Flann Mainistreach as Mainistir Bhuithe
 Duan Albanach
 Beatha Cholm Cille le hAdhamhnán

Foinsí níos lú iontaofa:
 Annála Inis Faithlinn
 Chronicon Scotorum
 Annála na gCeithre Máistrí
 Annála Chluain Mhic Nóis

Is deacair é brí a bhaint as na foinsí. Ó thaobh a lán iontrálacha de a bhfuil cuma Dhál Riada orthu, tá easpa comhthéacs iontu, níl iontu ainmneacha athartha nó leasainmneacha.  Tá go leor easaontas idir na foinsí.  Is léir gur athraíodh nó cuireadh le roinnt iontrálacha ag an níos deireanaí.

Foinsí 
 
 Adomnán, Life of St Columba, aistr. & eag. Richard Sharpe. Penguin, Londain, 1995. 
 Anderson, Alan Orr, Early Sources of Scottish History A.D 500–1286, imleabhar 1. Athchló le ceartúcháin. Paul Watkins, Stamford, 1990. 
 Bannerman, John, Studies in the History of Dalriada. Scottish Academic Press, Dún Éadain, 1974. 
 —, "The Scottish Takeover of Pictland" in Dauvit Broun & Thomas Owen Clancy (eag.) Spes Scotorum: Hope of Scots. Saint Columba, Iona and Scotland. T & T Clark, Dún Éadain, 1999. 
 Broun, Dauvit, The Irish Identity of the Kingdom of the Scots in the Twelfth and Thirteenth Centuries. Boydell, Woodbridge, 1999. 
 —, "Pictish Kings 761–839: Integration with Dál Riata or Separate Development" in Sally M. Foster (eag.), The St Andrews Sarcophagus: A Pictish masterpiece and its international connections. Four Courts, Baile Átha Cliath, 1998. 
 Sharpe, Richard, "The thriving of Dalriada" in Simon Taylor (eag.), Kings, clerics and chronicles in Scotland 500–1297. Four Courts, Baile Átha Cliath, 2000.

Naisc sheachtracha 
 Corpus of Electronic Texts
Annals of Clonmacnoise, Cornell

Féach freisin 
 Ríthe na gCruithneach
 Ríthe na hAlban

Tagairtí