Machaire Rátha

Is baile é Machaire Rátha (; ) áta lonnaithe i gCondae Dhoire, Cúige Uladh, Éire. I ndaonáireamh 2011 bhí daonra 4,220 ann, méadú ó dhaonra 3,711 i ndaonáireamh 2001. Tá sé suite i gCeantar Lár Uladh, chomh maith le paróiste sibhialta Mhachaire Rátha, a ainmníodh ina dhiaidh, agus iar-bharúntacht Loch Inse Uí Fhloinn.

Stair 
Téann stair an bhaile siar go dtí an 6ú haois ar a laghad go dtí an mhainistir a bhunaigh Naomh Lurach, a thug Naomh Pádraig chun na Críostaíochta. Bhí suíochán Chenél nEoghain ag Ráth Luraigh i Machaire Rátha, dár le hAnnála Uladh. Tá an seán eaglais agus an eaglais Anglacánach i Machaire Rátha ainmnithe i ndiaidh Naomh Lurach. 

Ba lonnaíocht de chuid coilínigh Albannacha a bhí insan bhaile insan 17ú haois agus bhí aighneas eatarthu agus na daoine dúchasacha. Mar shampla, ar an 12 Iúil 1830, mar thoradh ar mháirseálacha de chuid na Fir Bhuí bhí coimhlint idir Fir Buí agus Ribínigh i Machaire Rátha agus ar an Seanhhullach. Dhó Protastúnaigh roinnt tithe Caitliceacha i ndiaidh na troideanna seo.

Na Trioblóidí 
D’fhulaing Maghera foréigean suntasach le linn na dTrioblóidí. Maraíodh ceathrar déag san iomlán, leath acu ina mbaill d'fhórsaí na Breataine agus beirt eile mar thoradh ar bhallraíocht teaghlaigh i Reisimint Cosanta Uladh. Bhí Óglaigh na hÉireann freagrach as deich gcinn de na básanna.

Rialachas 
Tá an baile mar chuid de Chomhairle Ceantair Lár Uladh. Tá sé suite i dtoghcheantar Charn Tóchair ina bhfuil na ceantaracha Gleann Shéain Íochtarach, Baile an tSuaitrigh, Tamhlacht Uí Chroiligh, Gleann agus Machaire Rátha. I dtoghcháin ceantair 2015, thogh Carn Tóchair triúr chomhairleoir ó Shinn Féin, duine ón SDLP agus ón DUP faoi seach chuig an chomhairle.

Áiteanna atá inspéise 

I measc na bhfoirgneamh suntasacha i Machaire Rátha tá Eaglais Naomh Lurach, a bunaíodh sa bhliain 500AD, mar mhainistir ar dtús. D’fhás an baile thart ar an tséipéil seo. Bhí tábhacht na mainistreach chomh mór sin go raibh suíochán an easpaig i Machaire Rátha sa darna agus sa tríú haoiseanna déaga. Rinne na Lochlannaigh ruathar ar an Eaglais, áfach, agus chuaigh sí i léig agus tá sí anois faoi chúram an tSeirbhís Oidhreachta agus Comhshaoil. Laistigh de na fothracha, mar ionsuiteán ar an bhalla thiar, tá dealbh den chéasadh, a cheaptar a tháinig ón 10ú haois - rud a chiallaíonn go bhfuil sé ar cheann de na léirithe is luaithe den chéasadh a mhaireann in Éirinn. Is é Naomh Lurach naomh an bhaile. Tá an muileann línéadaigh is sine in Éirinn, comhlacht William Clark & Sons a bunaíodh i 1736, sa bhaile.

Eaglaisí 
In eaglais Chaitliceach Naomh Pádraig, tá cloch chinn a dhéanann cuimhneamh ar an líon mór daoine a fuair bás sa pharóiste le linn an Ghorta ann. I dteach pobail Eaglais na hÉireann Naomh Lurach tá leac cuimhneachán ann tiomnaithe do daoine áitiúla a fuair bás sa dá chogadh domhanda. Tá plaic práis san eaglais Phreispitéireach i gcuimhne orthu siúd a rinne seirbhís le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda. Tá cuimhneacháin ag an dá eaglais Phrotastúnacha do dhaoine áitiúla a mharaigh Óglaigh na hÉireann. Tá cuimhneacháin san eaglais Anglacánach i gcuimhne ar Alan Clark agus John Proctor, saighdiúraí ó Reisimint Cosanta Uladh de chuid airm na Breataine a mharaigh na hÓglaigh. Tá fuinneog cuimhneacháin ag an eaglais Phreispitéireach do bhaill UDR agus RUC a mharaigh Óglaigh na hÉireann.

Iompar 
Fosclaíodh stáisiún iarnróid Mhachaire Rátha ar an 18 Nollaig 1880, dhruid sé do thrácht paisinéirí ar an 28 Lúnasa 1950 agus dhruid sé go hiomlán ar an 1 Deireadh Fómhair 1959.

Daoine

1700í 

 Charles Thomson (1729-1824), a chuaigh ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe, áit a raibh sé ina rúnaí ar an gComhdháil Ilchríochach .
 Watty Graham (1768-1798), ball de na hÉireannaigh Aontaithe, a raibh baint aige leis an éirí amach agus a cuireadh chun báis i 1798.
 An Dr Henry Cooke (1788-1868), diagaire Preispitéireach aitheanta. Tá dealbh dó (ar a dtugtar an Fear Dubh air) in airde i mBéal Feirste .

1800í 

 James Johnston Clark (1809-1891), BP do Chontae Dhoire, a rugadh i dTeach Leargain Tóchair.
 Robert Hawthorne (1822-1879), a bhain Crois Victoria le linn an Cheannairc Indiach.
 William Shiels (1848-1904), polaiteoir coilíneach san Astráil agus séú Phríomh Aire déag ar Victoria, a rugadh Machaire Rátha.
 James Lenox-Conyngham Chichester-Clark (1884–1933), BP do Dhoire Theas i dTeach na dTeachtaí na sé chontae, a rugadh i dTeach Leargain Tóchair.

1900í 

 Rugadh Eve Bunting (1928–), údar leanaí, i Machaire Rátha ach chuaigh sí ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe.
 John Kelly (1936–2007), polaiteoir Shinn Féin; rugadh i mBéal Feirste é ach bhog sé go Machaire Rátha.

Scoileanna 
Tá trí bhunscoil beárla, Gael-bhunscoil amháin agus meánscoil amháin i Machaire Rátha.

Bunscoileanna 

 Bunscoil Naomh Bríd, Tír Chiana

 St Mary's Primary School, Radharc An Ghleanna
 Maghera Primary School, Bóthar an Stáisiún
 St Patrick's Primary School, An Ghleann

Meanscoileanna 

 St. Patrick's Cpllege, coláiste comhoideachais.

Spórt 

 Is iad CLG Watty Graham, An Ghleann agus CLG Éiméid, Sléacht Néill na cumainn lúthchleas Gael áitiúla.
 Is iad Maghera Strollers FC an fhoireann sacar áitiúil.
 Tá an raon gailf is cóngaraí ar An Tobair Mhóir .
 Is é Ionad Fóillíochta Mhachaire Rátha, ar Bhóthar Chúil Raithin, an t-ionad fóillíochta áitiúil.
  Is iad Carn Wheelers an Club Rothaíochta áitiúil.
 Is iad Cumann Cruicéid Mhachaire Rátha an Cumann Cruicéid áitiúil .

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Cultúr na Sé Chontae
Ailt le téacs sa Ghaeilge
Doire
Uladh
Bailte
Bailte in Éirinn