Cineál Eoghain

Géag de chuid Uí Néill an Tuaiscirt ba ea Cineál Eoghain (Sean-Ghaeilge Cenél nEógain).  Eoghan mac Néill Naoighiallaigh ba ea a shinsear, mar a maíodh.  Ar dtús, bhíodh siad lonnaithe in Inis Eoghain, agus a phríomhchathair ag Aileach i gContae Dhún na nGall an lae inniu.  Faoi bhrú a ngaol, Cineál Chonaill, bhogadar de réir a chéile soir i gcontaetha Thír Eoghain agus Contae Dhoire isteach, ag brú na gCruithne soir thar an mBanna, agus ag briseadh isteach ar na hOirialla taobh thiar de Loch nEathach.

Faoin 11ú haois, bhí a n-ionad cumhachta bogtha as Aileach go dtí Tulach Óg lasmuigh den Chorr Chríochach, Contae Thír Eoghain.  Faoin 12ú haois, bhí Inis Eoghain cloíte ag Cineál Chonaill.  Ba chuma le Cineál Eoghain, ámh, óir go raibh ríocht chumhachtach bunaithe acu darbh ainm Tír Eoghain, ag a mhéad is mó ann Chuntar Thír Eoghain, chomh maith le codanna de chontaetha Dhoire, Dhún na nGall, Fhear Manach, Mhuineachán agus Ard Mhacha.

Seo a leanas liosta de phríomhchlanna Cineál Eoghain:

Clann Néill 
Tá an sloinne Ó Néill fréamhaithe ó Niall Glúndub, ach tá Clann Néill ainmnithe as a sheanathair Niall Caille.  Ba iad muintir Uí Néill agus Mhic Lachlainn, de shliocht an ghéaga seo, ina bpríomhchlanna Chineál Eoghain.  Chloígh Uí Néill Mhic Lachlainn ámh sa bhliain 1241 ach tháinig Uí Néill ina n-aonar chun cinn sa Cineál.

Clann Aodha Bhuí 
Géag de Clann Néill í Clann Aodha Bhuí, agus Aodh Méith Ó Néill, rí Thír Eoghain ón mbliain 1196 go dtí 1230, a sinsear.  Niall Rua ba ea dheartháir Aodha Mhéithe, rí Thír Eoghain agus rí Uladh le mí amháin tar éis bhás a dhearthár.

Ainmníodh an chlann as Aodh Buí Ó Néill (1260–83), garmhac Aodha Mhéithe, agus an rí deireanach ar a glaodh rí Ailigh air.  Aodh Buí was most notable for his close co-operation le hIarlacht na nUladh.  Níos deireanaí, tháinig Clann Aodha Bhuí chun cinn in oirthear na nUladh, tar éis titim na hIarlachta de bharr ionradh Edward Bruce.  Bhí Henry Ó Néill den teaghlach seo ina rí Uladh ón mbliain 1325 go dtí 1344, agus Art Ó Néill ó 1509 go 1514.

Clann Domhnaill 
Dún na nGall ba ea áit dúchais  Chlann Domhnaill, ach bhogadar níos deireanaí soir i dTír Eoghain isteach.  Meastar gurbh é a sinsear é Domnall mac Aodha Fhionnliath and Gormlaith Rapach ní Mhuireadhaigh mhic Eochadha, rí Uladh.

Féach freisin 
 Uí Néill
 Uí Néill an Deiscirt
 Uí Néill an Tuaiscirt
 Cineál Chonaill
 Cenél nEógain
 Tír Eoghain
 Ríthe Thír Eoghain
 Ó Néill
 Clann Aodha Bhuí

Foinsí 
 Robert Bell (1988) . "The Book of Ulster Surnames", The Black Staff Press

Naisc sheachtracha 
 Annals of the Kingdom of Ireland, lch. 186, via archive.org
 Annals of the Kingdom of Ireland, lch. 581, via archive.org

Tagairtí

Uí Néill
Gaeil