Laigin

Féach freisin. Cúige Laighean

Dream agus ríocht i nÉirinn na meánaoise ba ea na Laigin, suite in oirdheisceart na tíre.   Tá an ard-ríocht, Cúige Laighean (Sean-Ghaeilge Cóiced Laigen) ainmnithe astu.  Meastar go síneadh a gcuid críocha ón tSionainn go dtí An Bhóinn.

Sanasaíocht
Ainmfhocail iolra is ea 'Laigin', a chuireas le fios gur eatnainm atá ann seachas téarma tíreolais.  Sa chóras ainmnithe Éireannach dá gcuid críoch, ainmníodh ceantar as rinnphearsa sinsearach, fiú muna raibh nasc ar bith ag an rítheaghlach reatha leis an bpearsa úd.

Níltear cinnte cad as go cruinn an t-ainm, ab de réir seannóis, fréamhaithe is ea é ón bhfocal láigen, le brí 'sleá, ga'.láigen, sleá leathan, ar eDIL

Faightear i luath-théacsanna na hainmneacha Laigin agus Gailióin úsáidte go inmhalartaithe.

Bunúis
Maítear gur de shliocht Labraid Loingsech iad na Laigin.

Molann staraithe an lae inniu, ar bhonn nósanna Éireannacha agus logainmneacha gaolmhara, gurbh ionróirí ón Ghaill nó ón Bhreatain iad na Laigin, a tháinig sa 6ú haois RC ar a mhoille.  Tugadh níos deireanaí le chéile iad sna ginealaigh mheánaoiseacha isteach, inar síolraíodh gach rítheaghlach na hÉireann ó Mhíl Espáine.  

Molann logainmneacha áirithe freisin go raibh siad ann tráth i dtuaisceart na Mumhan agus i gConnacht.

Dreamanna gaolmhara
Insítear i ndánta ársa le fáil i nginealaigh Gaelacha na meánaoise go raibh trí dhream ann sna Laigin: 
 na Laigin féin
 na Gailióin
 na Fir Domnann.
Moltar gur gaolmhar le Dumnonii na Breataine iad na Fir Domnann.Ó Cróinín, ll. 182-234

Seo a leanas roinnt rítheaghlach na Laigean:
 Uí Failge
 Uí Bairrche
 Uí Dúnlainge
 Uí Ceinnselaig
 Uí Garrchon
 Uí Máil

Saothar liteartha meánaoiseacha
Sna seanscéalta de chuid na Rúraíochta, deirtear gurbh fhear Laighneach é Ailill mac Máta, rí Chonnacht.  Molann Byrne (2001) go gcuireann seo in iúl b'fhéidir go raibh dreamanna gaolta leis na Laighean, na Fir Domnann agus na Gamanraige, i gceannas ar na Connachta le tosach aimsire.

Féach freisin
 Ríthe na Laighean
 Loígis

Foinsí
 
 Ó Cróinín, Dáibhí, "Ireland, 400-800", in Dáibhí Ó Cróinín (eag.), A New History of Ireland Iml. 1, 2005
 
 
 Koch, John T., Celtic culture: a historical encyclopedia. Iml. 1-4

Naisc sheachtracha
 Ancient Laigin le Dennis Walsh
 Tribes of Laigin le Dennis Walsh
 ''Breassal Breac DNA

Tagairtí

Gaeil