Faolán mac Colmáin

Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Dhúnlainge ba ea Faolán mac Colmáin (Sean-Ghaeilge Fáelán mac Colmáin) (bás 666).  Colmán Mór mac Cairbre, iar-rí, ba ea a athair.  Ba é Faolán a chuir rath Uí Dhúnlainge ar a boinn.

Teacht i gcoróin
Feictear Faolán sin chéad uair sna hannála agus slew Crannmhaol Bolg Luatha Uí Chinnsealaigh clóite agus maraithe aige ag Cath Duma Aichir sa bhliain 628.  Tugtar i ndúil ansin an teideal rí Laigean dó.  Chloígh agus mharaigh sé ansin Criomhthann mac Aodha (bás 633), rí Laigean Uí Mháil, ag Cath Áth Goan i nIarthar Life, i gcomhaontas le Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh (bás 637), rí na Mumhan agus Conall Guthbhinn mac Suibhne (bás 635) de Chlann Cholmáin. 

Tugtar sa Leabhar Laighneach réimeas 30 bliain dó, agus is amhlaidh dá bharr gur idirshliocht é a thásc sna hannála don bhliain 666.  Is níos dóichí é go bhfuair sé bás roimh an mbliain 656, nuair a thugtar do Chrannmhaol Arbhoilg mac Rónáin ina thásc an teideal rí Laigean.

Caidreamh eaglaise
De réir nósanna Naomh Caoimhín Ghleann Dá Loch, cuireadh Faolán ar altramas le Caoimhín tar éis dá leasmháthair é a dhiúltú.  Coinníodh an nós seo beo beathach a bhuí le pátrúnacht Uí Dhúnlainge.

Abb agus easpag Aodh Dubh deartháir Fhaoláin, agus easpag Chill Dara fosta ba ea a nia, Aonghas mac Aodha Fhionn.  Tábhachtach a bhí an nasc clainne seo le Cill Dara mar bhunús a cumhacht.

Duine dá mhná céile ba ea Sárnad ní Eachach d'Fhotharta Feá, dream a raibh gaol acu le Naomh Bríd Chill Dara.

Caidreamh le hUí Néill
Is amhlaidh gur tháinig Ui Dunlainge chun cinn le tacaíocht Chlann Cholmáin, a bhí ag iarraidh bagairt Uí Fhailí a  um aird iomlán a thabhairt dá gcoimhlint le Síol Aodha Sláine.  Duine de mhná céile Fhaoláin ba ea Uasal ní Shuibhne (bás 643), iníon Chonaill, a bhí in éineacht leis ag Áth Gó.

Deirtear sa sága 'Bóramha' gur tháinig Seachnasach mac Blathmaic (bás 671) de Shíol Aodha Sláine le slua mór i Laigin isteach a chun an buanna a éileamh, ach gur chloígh Faolán é.  Ní oireann ámh an eachtra seo  chronologically le réimeas Faoláin ó thaobh croineolaíochta de.

Clann
Bhí mac aige le darbh ainm Conall.  Bhí seisean pósta le Conannail ní Chrannmhaoil Uí Dhúnlainge, agus bhí mac acu, Bran Mut (bás 693), rí Laigean.

Féach freisin
 Ríthe na Laighean

Foinsí
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála Inis Faithlinn
 Leabhar Laighneach, Rig Lagen
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press,

Naisc sheachtracha
 CELT: Corpus of Electronic Texts

Tagairtí

Ríthe na Laighean
Ríthe Uí Dhúnlainge