Finghin mac Aodha Dhuibh

Rí na Mumhan den Eoghanacht Chaisil ba ea Finghin mac Aodha Dhuibh (Sean-Ghaeilge Fíngen mac Áedo Duib), a fuair bás sa bhliain 618.  Fionnó an iar-rí, Féilimí mac Aonghasa ba ea é.  Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar Amhalaidh mac Éanna sa bhliain 601.

Níltear ar aon ghuth sna hannála maidir lena réimse agus réim Aodha Bheannáin mhic Criomhthainn (bás 618) den Eoghanacht Locha Léin.  Tugtar an teideal Rí na Mumhan dóibh beirt i nAnnála Tiarnaigh, ach deirtear gur tháinig Finghin i gcoróin i ndiaidh Amhalghaí sa bhliain 601.  I nAnnála Inis Faithlinn, ní raibh ach ag Aodh an teideal úd.

Bhí réimse rathúil ag Finghin:
Mumha in aimsir Finghin mhic Aodha, lán ba ea a stórais, torthúil ba ea a fearainn.

De réir an seanscéal Mór Mumhan agus Anbhás Chuana mhic Ailchine, bhí sé pósta ar dtús le bean na nDéise ach níos déanaí phós sé Mór Mumhan (bás 636), iníon Aodha Bheannáin.  Dúradh gurbh í an bhean is áille in Éirinn í Mór Muman.  Phós sise in am trátha comharba Fhinghin, Cathal mac Aodha (bás 627).

Bhí mealladh na mban i bhFighin, mar is léir sa sliocht a leanas ón Saltair Caisil:
Fíngen, fiachmhar, beo,
Ráscánta, calma trí istríd,
Caoin agus séimh i leith ban,
Faraoir! i snaidhm grá feistithe.

Bhí beirt mhac aige le Mór, mar a bhí Seachnassach agus Maonach (Rí Mhumhan, bás 661).  Sliochtach i bhfad ba ea Feilimí mac Criomhthainn (bás 847).

Cineál Finghin (Cenél Fíngin) a glaodh ar a mhuintir díreach, agus deirtear go bhfuil ina mheasc clann Uí Shúilleabháin agus a bhfo-chlann Mhic Giolla Chuda.

Féach freisin
 Ríthe na Mumhan

Foinsí
 CELT: Corpus of Electronic Texts
 Annála Tiarnaigh 
 Annála Inis Faithlinn
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Sioncronachtaí Mhic Cártaigh, eagrán athbhreithnithe ,  Coláiste na Tríonóide.
 Rev. Eugene O'Keeffe, Book of Munster, Ginealaigh Eoghanachta

Naisc sheachtracha
 CELT: Corpus of Electronic Texts ag Coláiste na hOllscoile, Corcaigh
 TLH: Thesaurus Linguae Hibernicae ag Coláiste na hOllscoile Baile Átha Cliath
 Wiley, Dan M., Mor Muman, Scéalaíocht na Ríthe via Library Ireland
 Vera-O'Sullivan Kings of Munster''

Tagairtí

Ríthe na Mumhan