Lios Mòr

Ceann de na h-Eileanan a-staigh is ea an Lios Mòr.  Tá sé in oirthuaisceart Mhuile san Loch Dubh, in iarthar na hAlban. Bhí sé uair amháin mar chuid den  chontae traidisiúnta Earra-Ghàidheal; anois tá sé á riaradh ag Chomhairle Earra-Ghaidheal agus Bòd..

Tá Lios Mór 12 chiliméadar ar fad agus 2 chiliméadar ar leithead le 5,809 acra cearnacha i méid. Is é Achad na Croise an baile is mó. Is é Barr Mòr (127 méadar; 416.7 troigh) an sliabh is airde ar an oileán. Tá Teach Solais an Leasa Mhòir suite ar an Oileán Musdile san airde thiar theas den Lios Mór. Ba é Robert Stevenson a thóg an teach solais. Tá Broch Cruithneach in aice le Tír Fhuar (Béarla:Tirfuir) , a bhallaí chomh hard le 15 troigh agus chomh tiubh le 19 troigh. Tá dhá chaisleán ón 13ú haois ann freisin, Caisteal  Choeffin agus Caisteal  Achadh an Dúin.

Sa bhliain 2001 bhí 146 duine ina gcónaí ann.  De réir an daonáirimh sa bhliain 2011, bhí 192 duine ina gcónaí i Lios Mòr anois. Níl ach siopa amháin ann, áit a bhfuil oifig an phoist ann freisin. Tá bunscoil i Lios  Mòr  ach don mheánscoil caithfidh na páistí dul go dtí an t-Òban .

Tá Lios Mòr ceangailte le mórthír na hAlban ag dhá bhád farantóireachta. Téann an bád farantóireachta do charranna go dtí an t-Òban, agus bád farantóireachta do dhaoine amháin idir tuaisceart an oileáin agus  Port na h-Apann .

Ba é Lios Mòr lárionad na Críostaíochta. Bhí mainistir ann a bhunaigh Naomh Moluag, (530 - 592), manach as Éirinn comhaimseartha le Calum Cille.. Sna Meánaoiseanna bhí easpaig Earra-Ghàidheal ina gcónaí i gCaisteal  Achadh an Dúin go dtí an 16ú haois.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Leathanach oifigiúil an oileáin
 Cumann Staire Lios Móir
 Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe:  
 BBC News 2017-01-05 : Tá sé i gceist ag Pobal Iontaobhas sa Lios Mór Taigh a’Bachail a cheannach ar an oileán (tuairisc físe 2:12)
Earra-Ghàidheal agus Bòd
Na hOileáin Istigh