Rós Thrá Lí (Féile)

Is mórócáid idirnáisiúnta cúig lá í Féile Idirnáisiúnta Rós Thrá Lí a cheiliúrtar gach bliain i mí Lúnasa. Bíonn an fhéile ar siúl i dTrá Lí, Contae Chiarraí, ón Aoine go dtí an Máirt, nuair a fhógraítear an buaiteoir beo ar an teilifís. Is ceiliúradh í an fhéile ar chultúr agus oidhreacht na hÉireann, agus ar ndóigh, ceiliúradh ar Mhná na hÉireann chomh maith. 

Gach bliain, glacann 32 bean óg as gach cearn den domhan páirt sa chomórtas. Bíonn mná ag taisteal ó fud fad na hÉireann agus níos faide ar aghaidh le glacadh páirt sa chomórtas seo, le hIonaid Róis lonnaithe i Dubai, Nua-Eabhrac, Sydney agus  an Nua-Shéalainn  gan ach beagán a lua. 

Déantar na hiomaitheoirí a mheas ar a bpearsantacht seachas ar a n-áilleacht amháin. Bíonn orthu a gcuid buanna a thaispeáint, ar nós canadh, damhsa, agus ag seinm ceol. Is ról ambasadóir bliana í an duais, a léiríonn an fhéile in Éirinn agus ar fud an domhain. Tá an fhéile bunaithe ar an amhrán grá, ar a bhfuil an t-ainm céanna, Rós Thrá Lí. 

Tá an comórtas buaite ag Baile Átha Cliath níos mó ná aon ionad eile, tá an duais buaite cúig huaire aige; 1959, 1962, 1969, 1989 agus 2003.

Stair 
Bhuaigh Alice Ní Shúilleabháin, an Rós as Baile Átha Cliath, an teideal Rós Thrá Lí den chéad uair riamh i 1959. An tráth úd, 'Féile Chiarraí' a thugtar mar ainm ar an bhféile. Ní raibh sé go dtí deireadh na seachtóidí a tugadh Féile idirnáisiúnta Rós Thrá Lí uirthi. 

Ag an am, bhí na feilte ‘An Tóstal’ ar siúl in Éirinn. Ba shraith féilte é An Tostál, a bunaíodh i 1953 chun cultúr agus saol na hÉireann a cheiliúradh. Spreag An Tostál bunú Fhéile Chiarraí. Bhí an comórtas áilleachta "Carnival Queen" cuid den fheile sin. Ach i 1959, tháinig grúpa fear áitiúil teacht le chéile i dteach tábhairne i dTrá Lí chun teacht ar bhealaí tionscal na turasóireachta a mhúscailt, agus cultúr na hÉireann a chur chun cinn.  Mhol Séamus McConville, eagarthóir The Kerryman, an teideal "Rose of Tralee",  agus thosaigh leis an bhfeachtas margaíochta ag dul ó neart go neart. 

Bhí buiséad IR£750 ann sa bhliain 1959, le hionadaithe as Londain, Baile Átha Cliath agus Nua Eabhrac. I dtosach báire, bhí sé riachtanach go mbeadh na mná de bhunadh Thrá Lí. Ach i lár na seascaidí, athraíodh na critéir go mbeadh na mná de bhunadh Chiarraí, agus i 1967, d’athraigh na critéir arís, agus bhí cead a tugadh ar mhná de bhunadh Éireannach a chuir isteach ar an gcomórtas. 

Faoi 1965, mhéadaigh an buiséad seo go IR£10,000. Reáchtáladh an fhéile ag damhsa sular bogadh í go Halla Cuimhneacháin Ashe cúpla bliain ina dhiaidh sin.

I 1973, tógadh an Cruinneachán Rós ar chostas thar cuimse IR£17,500 (ba é seo buiséad iomlán na féile i 1972). Scriosadh an bhun-chruinneachán le linn stoirme ar an lá deireanach den fhéile i 1983.

Inniu 
Inniu, tá an fhéile ar cheann de na féilte is clúití in Éirinn, le hIonaid Róis lonnaithe ar fud an domhain, i Meiriceá, sa Mheánoirthear agus an Nua-Shéalainn san áireamh. Seolann gach ionad ionadaí chuig an gcomórtas, chun páirt a ghlacadh sna babhtaí cáilithe. I ndeireadh na dála, roghnaítear 32 Rós le feiceáil sna babhtaí ceannais ar an teilifís ar RTÉ a hAon. 

Is é an Rós a bhuaigh ná an Rós atá ag teacht leis an gcur síos is fearr a thugtar san amhrán, "galánta agus bruinneall".  Roghnaítear an buaiteoir bunaithe ar a pearsantacht seachas a scéimh. Caithfidh an buaiteoir a bheith ina eiseamláir mhaith don fhéile agus d’Éirinn agus í ag taisteal i rith na bliana seo chugainn. Cothaíonn an fhéile í féin mar cheiliúradh ar "spriocanna, uaillmhianta, intleacht, freagracht shóisialta agus oidhreacht na hÉireann" atá ag mná na hÉireann an lae inniu.  

I gcaitheamh na cúig lá, glacann na Rósanna páirt i bParáid Rós, agus in imeachtaí éagsúla eile. Le linn an dá oíche dheireanacha, cuireann an láithreoir an 32 cailín ó áiteanna éagsúla ar domhain i láthair agus tugann na cailíní léiriú breá dá chumas don lucht éisteachta, ar nós canadh, damhsa, agus ag seinm ceol i measc rudaí eile.

Bíonn a lán imeachtaí ar siúl san fhéile thar na cúig lá agus oíche, ceol beo, 3 Pharáid Rós, taispeántas tinte ealaíne, agus seó faisin san áireamh. Bíonn dhá oíche de theilifís bheo ann freisin, a chraoltar ar RTÉ. Meallann an fhéile na mílte go dtí an baile Thrá Lí gach uile bhliain. I measc na siamsaíochta sráide, bíonn bannaí rac-cheoil bheo ann, gan trácht ar ghrúpaí mar The Wolfe Tones, Westlife, agus Phil Coulter. 

Bíonn páirt ag fir san fhéile freisin mar Compánach Rós, chun cúnamh a thabhairt do na Rósanna. Gach bliain, bronntar ‘Compánach na Bliana’ ar chompánach amháin, an té a d’oibrigh is deacra.

Ó 2000, is é Ciarraí Bheo Teoranta atá aitheanta mar Aonad Fódhla chun Rós Fódhla (Rós na Gaeilge) a roghnú don fhéile idirnáisiúnta Rós Thrá Lí.

Sa bhliain 2014, nocht an Rós Maria Walsh go raibh sí aerach, agus bhí sí ar an gcéad bhean aerach go hoscailte a bhuaigh Rós Thrá Lí.

I 2020, cuireadh an fhéile ar ceal mar gheall ar an bpaindéim Covid-19., agus seo an chéad uair ó tosaíodh an Fhéile 61 bliain ó shin gurbh éigean í a chur ar ceal. Tugann an fhéile na milliúin isteach sa cheantar, agus deirtear gur chaill an geilleagar áitiúil os cionn €10 milliún in ioncam mar gheall ar an gcealú.

Critéir Cháilitheachta 
Ní mór critéir dhochta a chomhlíonadh chun iarratas a dhéanamh. I measc na critéir, caithfidh mná a bheith faoi bhun fiche a naoi bliana d'aois agus ní cheadaítear do mhná pósta páirt a ghlacadh. Níor tugadh cead do mháithreacha neamhphósta dul isteach san fhéile den chéad uair go dtí 2008.

Craoladh beo  
Craoladh an seó den chéad uair i 1967 ag Teilifís Éireann, agus chuir Joe Lynch (Gleann Rua) an ócáid i láthair. Ó shin i leith, i measc na láithreoirí bhí Terry Wogan, an chraoltóra Gay Byrne, Kathleen Watkins agus Marty Whelan. Is é Gay Byrne an láithreoir is faide a sheasann, ag cur na seónna beo i láthair ar feadh 17 mbliana sular chuir sé a bheannacht le Trá Lí, agus a ndeir sé "tooraloo le Trá Lí". 

Is í Kathleen Watkins, a bhí pósta le Gay Byrne, an t-aon bhean a chuir an seó i láthair ina stair 60 bliain. Ó 2010 i leith, is é Dáithí Ó Sé láithreoir na féile Rós Thrá Lí. 

Tá fás as cuimse tagtha ar an lucht féachana le blianta beaga anuas agus bíonn lucht féachana mór ag an gclár gach uile bhliain ar RTÉ. Tuairiscítear gur 553,900 duine a bhí ag féachaint ar an gclár teilifíse ar roghnaíodh Rós Thrá Lí na bliana 2019 ar RTÉ a haon. 

I 2016, bhí gearáin faighte ag Údarás Craolacháin na hÉireann maidir le jóc faoin Aifreann a rinne Daithí Ó Sé le linn an chraolta bheo. Rinneadh gearáin eile leis an Údarás faoi Chomórtas Rós Thrá Lí a bhain le caint Rós Sydney, Brianna Parkins, faoin Ochtú Leasú ar an mBunreacht. Ach, dhiúltaigh Údarás do gach aon cheann de na cúig ghearán a rinneadh faoin jóc, agus faoin gcaint le Rós Sydney freisin.

An t-amhrán 

Dar leis an suíomh oifigiúil, chum William Mulchinock an t-amhrán do Mary O'Connor sa 19ú haois. Bhain Mulchinock leis an uasaicme, agus bhí Mary ina cailín aimsire dó. Chón­aigh sí i Brogue Lane, lána nach ann dó níos mó, i dTrá Lí. Thit an bheirt i ngrá, agus d'iarr Mulchinock uirthi é a phósadh. Ach dhiúltaigh Mary a grá geal, toisc go raibh a fhios aici nach raibh a tuismitheoirí i bhfách leis an gcumann mar gheall ar an difríocht in aicme shóisialta.  

D'fhág sé go gearr ina dhiaidh sin chun na hIndia, nuair a d'fhág a chuid amaidí san fhaopach é. Ach dúirt sé le Mary go mbeadh sé abhaile go luath. Tar éis sé bliana ag feitheamh, d'fhill sé ar Thrá Lí ach nuair a tháinig sé ann fuair sé amach go bhfuair Mary bás. Bhí sé croíbhriste ag an scéala, agus chuir sé a ghrá in iúl san amhrán Rós Thrá Lí. Ba í Mary O’Connor céad Rós Thrá Lí. 

Is féidir dealbh de Mary agus William a fháil i bPáirc an Bhaile i dTrá Lí, in aice leis an ‘'Balla Rós, ar a bhfuil ainmneacha na Rósanna go léir ó 1959-inniu ann."

Conspóid 
Tá go leor conspóide ann faoi cé a scríobh an t-amhrán i ndáiríre. Luaigh foinsí éagsúla gur chum Edward Mordaunt Spencer an fhocail amhráin, agus an ceol le Charles William Glover. Mar sin féin, i 2019 d’fhostaigh 'Féile Idirnáisiúnta Rós Thrá Lí' an Dr. Andrea Nini, teangeolaí fóiréinseach, chun an fíor-údar a fháil amach. Dar le Dr. Nini, scríobh Mulchinock an dán Smile for me Mary darling, agus thug Edward le fios gur leis féin iad na focail. Tugadh an chreidiúint as an tséis do Charles W. Glover.

Féach freisin 

 Dáithí Ó Sé

Buaiteoirí 1959–inniu

Tagairtí 

Lúnasa
Féilte Éireannacha
Contae Chiarraí
Comórtais áilleachta
Craic