Àird nam Murchan

Is leithinis é Àird nam Murchan, i gComhairle na Gàidhealtachd. Tá sé thart ar 50 km ar fhad. Tá thart ar 2000 duine ina gcónaí ann. Deir daoine go minic gurb é Àird nam Murchan an pointe is faide siar ar mhórthír na Breataine Móire. Ach de réir an taighde nua atá déanta ag an tSuirbhéireacht Ordanáis in Albain, is é an Corrachadh Mòr an áit is faide siar. Tá Teach Solais Àird nam Murchan suite ag Rubha Àird nam Murchan.

Ón bhliain 1930 go 1975 thugadh 'Àird nam Murchan' freisin do cheantar ar an taobh tíre in Earra-Ghàidheal, a chlúdaigh limistéar i bhfad níos leithne, lena n-áirítear ceantair A' Mhorbhairne, Suaineart agus Àird Ghobhar.

Tíreolaíocht
Ó cheart, ní chlúdaíonn Àird nam Murchan ach an leithinis níos faide i gcéin ná sráidbhailte an t-Sàilein (sa deisceart) agus  Àth Tharracail (sa tuaisceart), ach sa lá atá inniu ann úsáidtear an téarma níos ginearálta freisin chun ceantair chomharsanacha A' Mhorbhairne, Suaineart  agus  Àird Ghobhar, agus fiú Mùideart a áireamh (a bhí mar chuid d'iar-chontae Siorrachd Inbhir Nis, ní Earra-Ghàidheal .
Déantar cur síos go coitianta ar Rubha Àird nam Murchan, a bhfuil Teach Solais Àird nam Murchan 36 méadar ar airde ann, mar an pointe is faide siar ar mhórthír na Breataine Móire, cé go bhfuil an Corrachadh Mòr, ciliméadar ó dheas, cúpla méadar níos faide siar.

Geolaíocht
Is éard atá sa choirnéal thiar thuaidh d'Àird nam Murchan ná lopailit (a léirmhíníodh roimhe seo mar dhingeán fáinneach) atá nochta ar an dromchla. Is féidir fianaise maidir le struchtúr den sórt sin a aithint ó na lomáin sna carraigí timpeall an limistéir spéise a thaispeánann criostail phlagaclásacha ailínithe i dtreo lár an choimpléisc, ailíniú de bharr sreabhadh magmatach laistigh de lopailit. Faightear achair measartha beag laibhe a caitheadh amach ar an dromchla i gcodanna áirithe den leithinis, gar d’imill istigh den limistéar spéise. Is féidir fáinní fo-chomhlárnacha an struchtúir gheolaíochta a fheiceáil go héasca i ngrianghraif satailíte agus ar léarscáileanna topagrafacha, cé nach bhfuil siad chomh soiléir ar an talamh. Tá ar a laghad seacht gcinn de choimpléisc eile den chineál céanna den eipeasóid theicteonach chéanna le fáil feadh chósta thiar na Breataine, agus is suíomhanna coitianta iad seo do go leor cúrsaí oiliúna geolaíochta ollscoile.

Stair
Thug Naomh Adhamhnán cuntas ar chuairt a thug Naomh Colm Cille ar an leithinis sa 6ú haois, agus tugann sé le tuiscint go raibh Gaeil na hÉirinn socraithe síos ann ag an am sin.

Bailte in Àird nam Murchan
 Achadh na h-Àtha, Àth Tharracail
 Cille Chòmhghain
 Gleann Bhorghdail
 Ocal
 Port Uairce
 An Sàilean, Sanna

Ceantair 

 Ard Ghobhar
 A' Mhorbhairne, Mùideart
 Suaineart

Tíreolaíocht 

 Abhainn Seile
 Cárna, Corrachadh Mór
 Loch Shuaineart
 Rubha Áird nam Murchan
 Taigh Solais Áird nam Murchan

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 
 Áird nam Murchan

Comhairle na Gàidhealtachd
Tíreolaíocht na hAlban
Áird nam Murchan