Abhainn

Sruth mór uisce a ritheann isteach i loch nó san fharraige is ea abhainn.  

De ghnáth éiríonn abhainn mar shruthán i dtalamh ard. Gluaiseann abhainn le fána, ag creimeadh cainéil, agus fásann de réir mar a ritheann craobhaibhneacha isteach inti, ag gearradh amach gleannta móra go minic.

Tíreolaíocht

Cúrsa abhann 
Má bhíonn titim mhaith leis an dtalamh, ritheann an t-uisce go mear. Ach má bhíonn an talamh go cothrom réidh, bogann an t-uisce leis go mall.

Sceitheann uisce na habhann isteach san fharraige, ar loch nó ar abhainn eile (agus sa chás sin tugtar fo-abhainn nó craobh uirthi). Tugtar an béal ar an chuid dheireanach den abhainn. 

Ní mór an méid a bhíonn i sruthán i gcomórtas le habhainn. Ach bailíonn sé an t-uisce a bhíonn ina limistéar féin chun na farraige nó chun abhainn eile.

Uaireanta críochnaíonn abhainn, sa deireadh, i gceantar gaineamhlach ina bhfuil na huiscí caillte trí insíothlú agus ghalú.  

Bíonn cúrsa na habhann go casta, mar déanann sí a slí tríd an dtalamh is boige agus is ísle, agus má tharlaíonn aon chonstaic nó talamh cruaidh roimpi, tugann sí cor timpeall. Tógann sí an cúrsa is saoráidí i gcónaí.

Tuile 
Nuair a thiteann a lán báistí, tá tuile san abhainn, agus is minic a sceitheann an t-uisce amach thar bhruacha na habhann ar an dtalamh mór-dtimpeall. Ar thalamh íseal agus tuile mhór ann, is minic a dhéanann an tuile mórán díobhála do churadóireacht; agus caitheann na daoine na tithe d'fhágaint uaireanta mar is baol dóibh an t-uisce. Is minic a thagann tuilte in iomaí tíortha, agus déanann siad díobháil an-mhór. Báitear na mílte daoine gach bliain i dtuilte timpeall na cruinne.

Sruthchúrsa faoi thalamh 
Tá aibhneacha ann a ghluaiseann faoin dtalamh. I dtalamh aolchloiche a tharlaíonn sin, mar is furas don uisce a shlí do ghearradh tríd an aolcloch. Bíonn cortha ar aibhneacha chun an t-uisce do bhailiú i dtreo go mbainfí feidhm as nuair bheadh gá leis.

Abhantrach 
Seo an  limistéar  talún  óna  shreabhann  an  t-uisce  dromchla  uile  le  sruth,  trí  ghréasán  de  shruthanna, aibhneacha agus lochanna i bhfarraige ag béal abhann, inbhir nó deilte amháin.

Uisce dromchlach 
Uiscí intíre ar dhromchla na talún (leithéidí taiscumair, lochanna, aibhneacha, uiscí trasdultacha, uiscí cósta) laistigh d’abhantrach.

Cónaí 
Bíonn talamh maith i ngleannta na n-abhann de ghnáth, agus bíonn curadóireacht, tógaint stoic agus ba bainne ar siúl iontu. Bíonn bailte móra iontu de ghnáth.

Is suntasach mar a athraíonn aibhneacha taobh tíre, agus bhí a gcúrsaí fíorthábhachtach i bpatrúin áitrithe talmhaíochta, trádála is tráchtála. Is féidir abhainn a úsáid i gcomhair iascaireacht agus bádóireacht chomh maith.

Iompar 
Úsáidtear aibhneacha freisin le haghaidh breith earraí isteach i dtír éigin, nó amach aisti. 

Bíonn droichead thar abhainn chun dul trasna uirthi: droichid cloch nó adhmaid srl. Anseo is ansiúd bíonn droichead coisithe do lucht coisíochta.  

Fadó thrasnaigh daoine an abhainn ag áth, nó caol abhann (nó clochán fiú), áit is féidir dul trasna.  Faightear an focal áth go coitianta i logainmneacha na hÉireann inniu.

Na haibhneacha  is faide 
Is iad seo na habhainnchórais is faide ar domhan:

FAD (km) SCEITHEADH

an Níl                             6,690       an Mheánmhuir

an Amasóin                    6,570       an tAigéan Atlantach

an Mississippi                 6,020       Murascaill Missouri Mheicsiceo

an Laing-tsí                     5,980       Muir na Síne Thoir

an Yenisei                      5,870       Muir Chara

an Amúr                         5,780      Caolas na Tartaire

an Óib                            5,410      Muir Chara

an Pláta                         4,880      an tAigéan Atlantach

an Huaing-hé 

(an Abhainn Bhuí)           4,840      an Mhuir Bhuí

an Congó                       4,630      an tAigéan Atlantach

an Léana                       4,400      Muir Laptaiv

an Mackenzie                4,240       Muir Beaufort

an Mekong                    4,180      Muir na Síne Theas

an Nígir                         4,100      Murascaill Ghuine

Féach freisin

Tagairtí