Colmán mac Diarmato

Rí Uisnigh d'Uí Néill an Deiscirt ba ea Colmán mac Diarmada (Sean-Ghaeilge Colmán mac Diarmato) (bás 555/558). Diarmaid mac Cearbhaill ba ea a athair. De réir foinsí luatha agus scoláireachta níos sine, bhí beirt mhac ag Diarmaid darbh ainm céanna, Colmán Már (mór, is sine) agus Colmán Bec (beag, is óige).  Molann roinnt scoláirí ámh nach raibh ach mac amháin ann leis an ainm úd.  Tá rian de Cholmán Beag sna hannála Éireann, ach ní fhaightear ach a thásc ó thaobh Cholmáin Mhóir de.

Ginealaigh 
De réir na sean-ghinealach, bhí triúr mac ag Diarmaid mac Cearbhaill, an bheirt Cholmán agus Aodh Sláine.  Deirtear gurbh í Eithne ní Brénainn Dall na gConmaicne na gConnacht í máthair Colmáin Mhóir, agus Brea na gConmaicne í máthair Cholmáin Bhig.  . Dar le foinsí eile, máthair Aodha Sláine fosta í Eithne, agus maíonn eile fós gur phós sí mac Aodha, Blathmac.

Tuigeadh gur bhunaitheoirí rítheaghlach iad an bheirt Cholmán.  Sinsear eapainmneach Chlann Cholmáin ba ea Colmán Mór.  Bhí beirt mhac aige, dar leis na ginealach, Suibhne agus Fearghas.  Bhíodh an chlann úd i gceannas Uí Néill an Deiscirt ón 8ú haois go dtí go luath san 11ú haois, agus rinneadh  ríthe na Teamhrach díobh go leor.  Deirtear gur shinsear rítheaghlaigh níos lú tábhachtach é Colmán Beag, mar atá Clann Cholmáin Bhig, níos deireanaí Caille Follamain, trína a mhac, Aonghas.

Annála

Colmán Mór 
Níl tuairiscithe faoi Cholmán Mór sna hannála ach tásc a bháis sna 550í.  Tá roinnt deacrachtaí tugtha faoi ndeara maidir le dáta bhás Cholmáin Mhóir le taobh shaoil a dheartháireacha agus a mhac a mheastar a bhí aige, le luath appearance a ainm as Laidin, agus an taifead sna hannála.  De réir Ailbhe Mhic Shamhráin:
"...Colmán Már is a hollow figure and looks suspiciously like an artificial creation...".

Moltar gur cuireadh Colmán Mór leis na ginealaigh le linn ré Dhomhnaill na Mí (bás 763), dhá chéad bliain níos deireanaí.

Colmán Beag 
Feictear Colmán Beag sna hannála don chéad uair sna 560í, nuair a insítear go ndeachaigh sé ar turas go dtí Iardoman — gluais tugtha de ghnáth mar "Saoil agus Ìle", ach uaireanta tuigthe Inse Ghall Istigh — i dteannta le rí Dhál Riada, Conall mac Comgaill.

Sna 570í, insítear gur cloíodh Colmán Beag i gCath Femen.  Dar le roinnt foinsí, cloíodh é ag Cairbre From mac Criomhthainn, rí ruire na Mumhan.  Bhí ar a laghad dhá shuíomh suntasach leis an ainm Femen, suíomh amháin gar de Chnoc na Teamhrach, suíomh eile gar de Chaiseal.  Tá sé molta an roinnt staraithe gurbh achrann cathartha Uí Néill é an cath sin.

Feictear Colmán Beag sa deireadh sna 580í, b'fhéidir 586 agus 587.  Sa bhliain 586, insítear gur maraíodh Baotán mac Ninneadha (rí na Teamhrach a maítear), "according to Colmán Bec's plan" ag Cumméne mac Colmáin agus gaol leis an ainm céanna, a gharmhac Illand dheartháir.  An bhliain dár gcionn, insítear gur éag Colmán Beag ag troid in éadan Aodh mac Ainmhireach ag Belach Dathí anaithnid.

Féach freisin
 Ríthe Uisnigh

Foinsí
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Inis Faithlinn
 Annála Tiarnaigh
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Sioncronachtaí Laud
 Leabhar Laighneach, Rig Uisnig

Naisc sheachtracha
 CELT: Corpus of Electronic Texts

Tagairtí

Ríthe Uisnigh