Ceallach, easpag Ard Mhacha

Easpag ar Ard Mhacha agus leasaitheoir creidimh ab ea Ceallach, nó Celsus / Celestinus i Laidin agus Cellach of Armagh i mBéarla (1080 – 1 Aibreán 1129). Ba leasaitheoir díograiseach é mar easpag.  D'éirigh Deoise Ard Mhacha níos tábhachtaí le linn a thréimhse mar easpag. 

Ceiliúrtar a lá féile ar 1 Aibreán.

Saol 

Rugadh Ceallach sa bhliain 1080 i gContae Ard Mhacha.  Shíolraigh sé ón uasaicme ann.  Ina theannta sin, bhí muintir Cheallach, na Siniaigh (nó Siniaich nó Sínnaig), i gcumhacht ar an "deoise" (nó dúiche ag an am). Bhí a athair ina  ab ar Ard Mhacha  ó 1074 go 1091 ach níor oirníodh ina shagart é.  Teaghlach mór le rá sa pholaitíocht ab ea muintir Cheallach is cosúil. Ansin bhi a sheanuncail, Domnall mac Amalgada, ina ab. 

Ceapadh Ceallach mar ab ar Ard Mhacha é sa bhliain 1105 agus rinneadh sagart de. I gcodarsnacht leis an traidisiúin teaghlaigh, duine spioradálta a bhí ann. Chuaigh an leasú eaglasta a bhí faoi lánseol sa Mhumhain san am sin go mór i bhfeidhm ar Cheallach, is cosúil.

Easpag agus leagáid 
Nuair a d’éag Easpag Ard Mhacha de bharr “shocrú fear nÉireann”, ardaíodh Ceallach ina easpag ar Ard Mhacha.

Ba é a bhí i gceannas an tSionaid leasaithigh a tionóladh i Ráth Bhreasail sa bhliain 1111.

Bás agus Tionchar 
Sa bhliain 1129, le linn dó bheith ar cuairt tréadaireachta sa Mhumhain, shíothlaigh Ceallach in Ard Phádraig agus ar a iarratas féin, cuireadh i Lios Mór é.

Oirníodh Maolmhaodhóg Ó Morgair ina shagart é ag Ceallach Naofa sa bhliain  1119. Ansin thogh Ceallach é mar bhiocáire agus níos déanaí ina ab ar mhainistir Ard Mhacha.

Tar éis a bháis ar 1 Aibreán 1129, toghadh Maolmhaodhóg ina easpag ar Ard Mhacha, ach ní raibh sé in ann dul ann ar dtús toisc go raibh muintir Cheallach, na Siniaigh, fós i gcumhacht ann. Níos déanaí, ba leasaitheoir díograiseach é mar easpag, ar aon dul le Ceallach.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1080
Básanna i 1129
Ardeaspaig
Fir
Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Naoimh Éireannacha
Daoine as Contae Ard Mhacha