Aodh Dubh mac Suibne

Rí an Dáil Araí, agus b'fhéidir rí Ulad, ba ea Aodh Dubh mac Suibne (Sean-Ghaeilge Áed Dub mac Suibni) (bás c. 588).  Tháinig a ghar-nia, Fiachna mac Baotáin, i gcomharbacht air.

Mharaigh Aodh Dubh Diarmaid mac Cearbhaill, Ard-Rí deireanach na hÉireann a rinneadh rí de le deasghnáth réamhChríostaí.  I leaganacha áirithe, ba mhac altrama Dhiarmada é Aodh.  Insítear i nAnnála Tiarnaigh gur mharaigh Aodh Diarmaid sa bhliain 565 ag Ráith Bheag, ar Mhaígh Line (gar de Latharna), i gcríocha an Dáil Araí.

In Vita sancti Columbae le Adhamhnán, insítear go ndearnadh sagart d'Aodh Dubh, oirniú bréige de réir Adhamhnáin mar gheall ar a chlú foréigne.  Nuair a chuala Colm Cille an scéala, thug sé tairngreacht: "fillfidh sé mar mhadra chuig a mhúisc; beidh sé arís ina dhúnmharfóir fuilteach; agus faoi dheireadh, marófar é le sleá, titfidh sé ó adhmaid i n-uisce isteach agus báfaidh sé."  Is sampla é seo den bhás miotasach faoi thrí.

Insíonn Adhamhnán fosta gur leannán sagairt darbh ainm Finchan, bunaitheoir mainistreach ar Thiriodh, ba ea Aodh Dubh.  Bhí dúil ag an mbeirt fhear  "go collaí".

Is amhlaidh ó chur síos Adhamhnáin gur cuireadh Aodh as a choróin (nó b'fhéidir gur éirigh sé as), agus chaith sé tréimhse i mainistir sa Bhreatain sular fhill sé go hUlaid, ag iarraidh a choróin a thógaint ar ais.  Mar a tuairiscítear é sna hannála, tá nod den tuar ann, nuair a deirtear gur maraíodh Aodh ar bord loinge, rud a mheastar a tharla ar Loch nEathach.

Féach freisin
 Ríthe na nUladh
 Ríthe an Dáil Araí

Foinsí
 Adomnán, Life of Saint Colm Cille, Richard Sharpe. Penguin, Londain, 1995. 
 Byrne, Francis John, Irish Kings and High-Kings. Batsford, Londain, 1973.

Tagairtí

Ríthe na nUladh
Ríthe Dhál Araí