Màiri NicDhòmhnaill (Màiri Nighean Iain Bhàin)

File Albanach ba ea Màiri Mhòr nan Oran, Màiri NicDhòmhnaill nó Màiri Nighean Iain Bhàin (10 Márta 1821 – 7 Samhain 1898).

Saol 
Rugadh Màiri Mhòr sa bhliain 1821, i Sgèabost san Oileán Sgiathanach, Albain. Chaith sí a hóige san oileán.

Sa bhliain 1848 phós sí Isaac Mac a' Phearsain, gréasaí ó Inbhir Nis, agus chuaigh sí chun cónaí leis sa bhaile sin. Bhí seisear chlainne acu. Fuair Isaac bás sa bhliain an 1871 agus b'éigean dí slí beatha a bhaint amach mar chailín aimsire agus ina dhiaidh sin mar altra. Thosaigh sí ag scríobh filíochta agus í i mbun na hoibre seo.

Tharla eachtra dí agus í ag obair áfach agus cuireadh gadaíocht éadaí in a leith. Gearradh 40 lá i bpríosún uirthi, cé gur pléadáil sí neamhchiontach. Thug a lán daoine mór le rá sa cheantair tacaíocht dí agus nuair a d'admháil cailín aimsire gur ise a bhí ciontach ligeadh do Mhàiri dul saor.Níor chúitíodh í as an méid ama a bhí uirthi fanacht faoi ghlas.  

Thosaigh sí ag cumadh filíochta le linn an ama seo agus í ag scríobh ar théama na héagóra a tharla dí agus ar ábhair eile.
Go luath ina dhiaidh sin, d'fhág Màiri Inbhir Nis agus d'imigh sí chun chónaí i nGlaschú. Is ann a chuaigh sí faoi oiliúint mar altracht agus mar altracht-ghlúine.
Ba dhuine aithnidiúil í i measc Gael Ghlaschú, mar gur ghlac sí páirt i bhfeiseanna agus i saol sóisialta Gaelach na cathrach.  

Bhí saol s'aicise an uair sin léirithe mar théamaí in a cuid dánta, ina measc 'Camanachd Ghlaschu' agus 'Deoch-shlàinte Gàidheil Ghrianaig'. 

Tá an t-uafaás d'amhrán Mhàiri faoi bhoidheacht an Oileáin Sgitheanaich agus ar na hathruithe a thagtaí ar an áit. Tá a lán díobh siúd i mbéal an phobail go fóill, leithéid agus 'Nuair a bha mi òg', 'Eilean a' Cheò' agus 'Soraidh leis an Àite'. 

Fuair Màiri bás i bPort-rìgh ach tá sí curtha taobh lena fear céile in Inbhir Nis.

'Màiri Mhòr nan Oran', ullmhaithe ag Dòmhnall E Meek (Gairm, 1977)
'An Introduction to Gaelic Poetry', le Ruairidh MacThòmais (Dún Éideann, 1990)

Saothar 
 A' Chlach agus Màiri
 Airgead-cinn Alasdair Bhàin
 Breacan Màiri Uisdein
 Brosnachadh nan Gaidheal
 Caithream Buaidh
 Camanachd Ghlaschu
 Ceatharnaich Bheàrnaraigh
 Clò na Cùbaid
 Cogadh Sìobhalta eadar Bean Òis agus Màiri
 Coinneamh nan Croitearan
 Còmhradh Eadar Iain Bàn 's Coille-chuinnlidh
 Deoch-shlàinte Gaidheil Ghrianaig
 Duilleag bho Bhealach nan Cabar
 Eilean a' Cheò
 Fàgail Eilean a' Cheò
 Faistneachd agus beannachd do na Gaidheil
 Fios gu Clach Àrd Uige
 Gaisgich Loch Carainn
 Luchd na Beurla
 Marbhrann do Dhtr Neacal Màrtainn Husabost
 Na dh'fhuiling mi de dh'fhòirneart
 Nuair bha mi òg
 Òran Beinn Lì
 Òran Sàrachaidh
 Soraidh le Eilean a' Cheò

Naisc sheachtracha 
 Baird Ghaelacha

Féach freisin

Tagairtí 

Filí Albanacha
Glaschú
Daoine a rugadh i 1821
Básanna i 1898