Cináed mac Írgalaig

Rí Bhreá agus Ard-Rí na hÉireann ba ea Cainneach mac Iorghalaigh (Sean-Ghaeilge Cináed mac Írgalaig) (bás 728), ar a glaodh Cainneach Caoch (Cináed Cáech) air.

Tosca
Iorghalach mac Conaing (bás 702), iar-rí Bhreá, ba ea athair Cináed, agus Muireann (bás 748) a mháthair.  Ba bhall é d'Uí Chonaing as Cnóbha, de chuid Síol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt. 

De réir an tsean-nóis, rugadh Cináed agus é leathchaoch, tar éis dó Naomh Adomnán maidir a chuir ar shliochtaigh a athar, or gur mharaigh sé Niall mac Cearnaigh Sotal (bás 701), ball de mhuintir a chéile comhraic, Uí Chear lomnaigh de Bhreá Theas.  Bhí Muireann trom ar Chináed ag an am, agus d'impigh sí ar an naomh géilleadh.  Insítear i nAnnála Easpacha na hÉireann go ndúirt an naomh:
’Búdh rí go demhin,’ ar sé, ‘an ghen fail id bhroinn, & as briste a leathshuil anossa tré easguine a athar.’
’Beidh sé rí, go deimhin,’ ar sé, ’an leanbh id' bhroinn, ach leathshúil aige briste de bharr eascaine a athar.’

Réimeas
Bhí Cináed i gcoróin i mBreá Thuaidh ón mbliain 718, b'fhéidir tar éis bhás Amhalaidh mac Congalaigh, agus i Breá iomlán ó 724 go 728.  Bhain sé ríogacht Breá agus an ard-ríogacht amach, agus Fógartach mac Néill d'Uí Chearnaigh ag Cath Cheann Deilgean (Cill Dealga b'fhéidir).

Faightear imeachtaí dá réimeas i nAnnála Tiarnaigh, inar  asserted a cheannas ar fud na tíre, imeachtaí nach tuairiscítear i mAnnála Uladh.  Sa bhliain 725, ghabh sé na hUlaid, agus sa bhliain 726, chloígh sé na Laigin ag Cath Mhaíne.

Insítear i nAnnála Uladh gur aistríodh corp Naomh Adhamhnán go hÉirinn, agus gur cuireadh Cáin Adomnáin i bhfeidhm an athuair, sa bhliain 727.

Bás
Sa bhliain 728, cloíodh agus maraíodh é le linn Chath Dhroim Corcainn (nó Druim Ciaráin, ní aithnítear an áit) ag Flaithbheartach mac Loingsigh de Chineál Chonaill, a chruthaigh féin mar Ard-Rí.

Molann an staraí T.M. Charles-Edwards gur tharla concas Chiannachta Bhreá le linn réimeas Cináeda; idir an Bóinn agus an Dealbhna ag Uí Chonaing, agus idir an Delvin agus an Life ag Uí Chearnaigh.  Seachas Congalach Cnóbha sa 10ú haois, Ard-Rí deireanach na hÉireann den Síol Aodha Sláine ba ea é.  Maraíodh a mhac, Domhnall (bás 749) ag Cath Ard Ciannachta.

Féach freisin
 Ríthe Bhreá

Foinsí
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh, Part 1 (431–1201), G100001A
 Annála Tiarnaigh, G100002
 Annála Easpacha na hÉireann, G100017
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Charles-Edwards, T.M., Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000.

Tagairtí

Ard-Ríthe na hÉireann
Ríthe Bhreá