Brian Ó Nualláin

Údar ab ea Brian Ó Nualláin (Béarla: Brian O'Nolan) (5 Deireadh Fómhair 1911 – 1 Aibreán 1966).  Is fada an An Béal Bocht aitheanta ar cheann de mhórshaothair na hÉireann.  

Is mó ainm agus ainm cleite a bhí air. Scríobh an Nuallánach úrscéalta grinn freisin faoin leasainm Flann O'Brien. Bhí colún seachtainiúil aige ar an Irish Times as Gaeilge agus as Béarla dar theideal An Crúiscín Lán (nó an Cruskeen Lawn de réir an litrithe Ghallda a d'úsáideadh sé) le Myles na Gopaleen (nó Myles na gCopaleen), ainm cleite eile dá chuid.

Beatha

Cúlra Teaghlaigh 
Rugadh an Nuallánach ar an tSrath Bán, i dTír Eoghain, ar an 5 Deireadh Fómhair na bliana 1911.  Tá cúlra an teaghlaigh iontach suimiúil. Ba rud iontach radacach páistí a thógáil le Gaeilge taobh amuigh den Ghaeltacht ag an am, ag beirt nár chainteoirí dúchais iad. 

Bhí tionchar mór ag muintir Nualláin ar shaothrú na Gaeilge\. Cé go raibh Brian Ó Nualláin ar an scríbhneoir ba aitheanta sa teaghlach, bhí féith na scríbhneoireachta go láidir i muintir Nualláin trí chéile.  Deartháir a bhí ann leis an iriseoir Gaeilge Ciarán Ó Nualláin, a bhí i gceannas ar an nuachtán Inniu, chomh maith leis an ealaíontóir Mícheál Ó Nualláin a phéinteál portráid de Bhrian féin.

Chaith sé a shaol ag obair mar státseirbhíseach i mBaile Átha Cliath 

Tugtha don ól, bhuail ailse é agus fuair an Nuallánach bás ar Lá na n-Amadán, 1 Aibreán 1966 1966. Ag 21 Bóthar Watersland, Stigh Lorgan, a bhí cónaí air.

Díoladh clóscríbhinn d’úrscéal An Béal Bocht agus deasc údar ar ceant sa bhliain 2017.

Luathshaothar 

Chuaigh an Nuallánach i mbun pinn den chéad uair agus é ina mhac léinn i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. Bhí sé gníomhach gnóthach i gCumann na Staire is na Litríochta san am seo. Scríobhadh sé do Chomhthrom Féinne, iris na mac léinn, agus ainmneacha cleite éagsúla aige; ba é Brother Barnabas an ceann ba mhó a chleachtadh sé. Faoin am seo, chum sé scéal faoin teideal Scenes in a Novel (probably posthumous) by Brother Barnabas, agus é ag plé a lán téamaí a bhí le teacht chun solais arís san úrscéal At Swim-Two-Birds. Sa scéal seo, téann carachtair an scéil chun cearmansaíochta ar an scríbhneoir, agus iad ag déanamh a bheag den chineál saol a cheap an scríbhneoir dóibh. Mar shampla, má bhí an scríbhneoir meáite bithiúnach cruthanta a dhéanamh d'fhear darb ainm Carruthers McDaid, is fearr le Carruthers a chuid a shaothrú ag díol cait le seanmhná, agus é, fiú, ina Aifreannach maith i ngan fhios don scríbhneoir. Maidir le laoch an scéil, Shaun Svoolish, is fearr leisean saol socair suaimhneach buirgéiseach ná eachtránaíocht agus laochas:

Is féidir gur fimíneach mé, ar seisean, ach tá mé in ann mo leas féin a aithint. Cén fáth nach bhféadfainn Brídín a phósadh agus triail a bhaint as an Státseirbhís mar shlí bheatha? 
Ádhúil go leor, ní minic a thiteann timpistí iarnróid amach, - a d'fhreagair mé sa deireadh, - ach nuair a bheidh a leithéid ann, scanróidh sé as do mheabhair thú. Déan athchomhairle air fós.

Sa bhliain 1934 bhunaigh an Nuallánach agus cúpla mac léinn eile iris faoin teideal Blather ("Bladar"). Ní raibh fad saoil i ndán don iris seo, agus bhí blas na gaisciúlachta ar an scríbhneoireacht mar is dual do dhaoine óga. Bhí greann Mhyles na gCopaleen, an greann céanna a bhláthódh i gceart faoin teideal Cruiskeen Lawn ar an Irish Times, le haithint cheana féin.

Na hÚrscéalta 
Is iomaí duine a thug taitneamh d'úrscéalta an Nuallánaigh, toisc go bhfuil idir ghreann fiáin agus meitificsean nua-aimseartha ag baint leo. Scríobh sé faoin tsaol, faoin mbás is faoin mbáisteach. 

Tá cáil ar leith ar an úrscéal An Béal Bocht — tá aoir ann faoi chuid den díograis a bhíonn ag lucht Galltachta chun mionghnéithe de chultúr an Iarthair a tharrtháil, go háirithe i gcás na mBlascaodaí. Cé gur i nGaeilge a chéadscríobh sé An Béal Bocht agus cuid mhaith dá chuid iriseoireachta, deirtear nach fáilteach roimpi a bhí sé sna blianta deireanacha dá shaol.

Tá At Swim-Two-Birds bunaithe ar charachtair agus ar phearsana a tháinig as saothair fhicseanúla eile agus as finscéalta miotasúla, agus is é an míniú a thug an scríbhneoir air seo ná go raibh an iomarca carachtair fhicseanúla ann cheana féin. 

Maidir le The Third Policeman, tá plota fantaisíochta ann agus dúnmharfóir ag déanamh ról an phríomhcharachtair i ndomhan aisteach atá foirgthe le póilíní ramhra. San am céanna, caitheann an t-úrscéal sin súil ghreannmhar ar an díospóireacht acadúil trí theoiricí aisteacha an fhealsaimh De Selby a chur os comhair an léitheora. Teoiric eile í "teoiric adamhach an rothair", agus is é an Sáirsint Pluck, duine de na póilíní ramhra sin, a cheapann é. Maidir le The Dalkey Archive, feictear Séamus Seoige féin mar dhuine de na príomhcharachtair, ach níor scríobh sé a chuid mórshaothar riamh, agus ní theastaíonn uaidh ach dul sna hÍosánaigh.

Saothair 
 At Swim-Two-Birds, 1939
 An Béal Bocht/The Poor Mouth, 1941
 The Hard Life, 1961 
 The Dalkey Archives, 1964
 The Third Policeman, 1967

Naisc 

 Clár faisnéise,  "Flann O’Brien: An Béal Saibhir", (2016), TG4
 Léachtaí Cholm Cille Xlix, O'MUIRCHEARTAIGH, "Ón nGruagach Gréagach go Myles na gCopaleen: Saol agus Saothar Mhuintir Nualláin", ISBN: 9781911330127

Tagairtí 

 
Scríbhneoirí Gaeilge
Daoine as Contae Thír Eoghain
Daoine a rugadh i 1911
Básanna i 1966
Iriseoirí The Irish Times
Iriseoirí Éireannacha
Státseirbhísigh Éireannacha
Úrscéalaithe Éireannacha
Drámadóirí Éireannacha
Alumni COBÁC
Daoine a cuireadh i Reilig Ghráinseach an Déin