Cúcabarra

Is cruidíní crainn talún iad na cúcabarraí ar baill den fhine Alcedinidae agus den ghéineas Dacelo iad. Tá an cruidín seo de bhunadh na hAstráile agus na Nua-Ghuine agus bíonn siad idir 28 agus 48 cm (11 agus 19 orlach) i bhfad le meáchan thart faoi 300 g (11 unsa). Is focal iasachta é ainm an éin seo ón Wiradjuri guuguubarra ar onamataipé dá ghlao í. Úsáidtear glao gáiriteach an éin seo atá ard agus sainiúil go forleathan mar mhaisíocht fuaime stoc i gcás a mbíonn díthreabh na hAstráile nó dufair thrópaiceach á cur i láthair agus is forleithne atá sí i seanscannán amhail The Lost World: Jurassic Park agus The Wizard of Oz. 

Aimsítear an cruidín seo i ngnáthóga amhail foraoisí taise agus sabhána tur chomh maith le háiteanna uirbeacha le crainnte arda nó in aice le huisce reatha. Cé gur baill den fhine níos forleithne "cruidíní" iad, ní bhaineann na cúcabarraí go dlúth le huisce.

Tacsanamaíocht 
Thug an zó-eolaí Sasanach William Elford Leach an géineas Dacelo isteach sa bhliain 1815. Is é an cúcabarra gáiriteach eiseamlár an speicis seo. Is anagram é ainm an ghéinis Dacelo de alcedo arb é an focal Laidine ar an chruidín. Fuair staidéar móilíneach a foilsíodh sa bhliain 2017 amach go raibh an géineas Dacelo, mar a leagadh amach, paraifíliginiteach. Rinneadh an cúcabarra sluasaid-ghobach a rangú sa ghéineas monaichineálach Clytoceyx sula rinneadh é a athrangú sa ghéineas Dacelo mar gheall ar fhianaise paraifíliginiteach.

Rangú agus Speicis 
Féadfar cúig speiceas cúcabarra a aimsiú san Astráil, sa Nua-Ghuine agus sna hOileáin Aru.

 an Cúcabarra Sluasaid-Ghobach (Dacelo rex) – Sléibhte na Nua-Ghuine
 an Cúcabarra Breac (Dacelo tyro) – sna hOileáin Aru, deisceart na Nua-Ghuine
 an Cúcabarra Tarr-Ruadhonn (Dacelo gaudichaud) – ísealchríocha na Nua-Ghuine
 an Cúcabarra Gáiriteach (Dacelo novaeguineae) – éan dúchasach oirthear na hAstráile, éan ionrach in iardheisceart na hAstráile
 an Cúcabarra Gormeiteach (Dacelo leachii) – tuaisceart na hAstráile, deisceart na Nua-Ghuine

Is iomaitheoirí díreacha iad na speicis gháiriteacha agus ghormeiteacha sna háiteanna a fhorluíonn a raonta gnáthaithe, rud nach bhfuil coitianta i measc speicis gharghaolta. Tugann sé seo le fios gur in iargúltacht a d'éabhlóidigh an dá speicis seo, b'fhéidir le linn tréimhse a raibh an Astráil agus an Nua-Ghuine níos faide amach óna chéile.

Tá cúcabarraí démhorfach ó thaobh a ngnéasanna de. Is furasta é seo a fheiceáil sna speicis ghormeiteacha agus tarr-ruadhonna toisc eireabaill ghorma a bheith ar fhireannigh agus eireabaill ruadhonna a bheith ar bhaineannigh.

Iompar 
Ainmhithe feoiliteacha iad na cúcabarraí go príomha a itheann lucha, nathracha, feithidí, reiptílí beaga agus óga éan eile. Murab ionann is cruidíní eile, ní minic a itheann cúcabarraí éisc, cé go dtógfaidh siad éisc órga ó locháin ghairdín má bhíonn an deis acu. Beathaítear le bia atá oiriúnach d'éin chreiche i ngairdíní ainmhithe iad. 

Cé go nglacfadh formhór éan le dáileacháin bia ó láimh agus go dtógfaidís feoil ó fhulachtaí, ní mholtar iad a bheathú le mairteoil mhionaithe nó le bia peata toisc nach bhfuil a ndóthain cailciam ná gairbhseach iontu.

Tá Dacelo cosantach faoina bhfearann, seachas an cúcabarra tarr-ruadhonn a bhíonn cónaí orthu lena n-óga ón aimsir díreach caite. Marcálann siad a bhfearann go minic trí chasadh a gceiliúir.

Caomhantas 
Liostaítear chuile spéicis cúcabarra mar spéicis is lú imní. Cosnaíonn dlí na hAstráile éin dhúchasacha na hAstráile, na cúcabarraí ina measc.

Tagairtí

Leabharliosta 
Brooke Nicholls; Dorothy Wall (illus.) (1933). Jacko, the Broadcasting Kookaburra — His Life and Adventures. Sydney: Angus & Robertson.

Léitheoireacht Bhreise 

 Kookaburra sketches and calls at the Australian National Botanic Gardens site. Cartlannaithe ón bhunleagan ar 2008-07-20. Aisghafa 2010-09-03.

Éin