Fionnghuala, Iníon Dhomhnaill Uí Bhriain

Iníon leis an tiarna Domhnall Ó Briain ba ea Fionnghuala Ní Bhriain (fl. 1557-1617) agus bua na filíochta aici. Bhí a hathair ag déanamh aighnis lena nia Conchubhar ó lár an 16ú haois amach faoi cheannas mhuintir Bhriain. Tháinig sé chun réitigh le Tiarnacht Thuamhan (tiarnacht Uí Bhriain), a raibh tionchar rialtas Shasana uirthi, agus ceapadh é mar Shirriam an Chláir in 1576. 

Phós Fionnghuala Tomás Mac Muiris, tiarna Leic Snámha i gContae Chiarraí, ach scar sé léi in 1579 chun a leasdeirfiúr a phósadh. Is dócha gurbh é a colcheathar Conchubhar, tríú hIarla Thuamhan, a chuidigh léi Uaithne Mór Ó Lochlainn, tiarna Bhoirne i gContae an Chláir, a phósadh in 1580. Fuair Ó Lochlainn bás in 1581 ach níor fágadh aon chuid dá mhaoin aici le huacht (cé go mbeadh ceart aici, de réir dlí, ar a spré) agus b’éigean di imeacht óna chaisleán ag Muicinis.    

Mar sin féin, d’fhág sí caoineadh ar Uaithne ina diaidh i méadar greanta aiceanta. Dealraíonn sé ó thagairtí sa dán go raibh eolas aici ar chúrsaí ginealaigh, rud a thabharfadh le fios go raibh cuid de shaothar mhuintir Bhruaideadha, filí agus staraithe na mBrianach, léite aici.

Sliocht as an gCaoineadh 

A nainm an Spioraid Naoimh h’imríghe, ‘Uaithne,
is triall ó thigh bhig go tigh mhuar sibh;
béara an tAirdrigh dá lánbhrígh suas tu
don ádhbhadh ann nách fuighir gábhadh ná guasacht.

Biaidh Mórmhac na hÓighe gan ghruaim riot
do bhrígh tú bheith sgaoilteach fá a bhfuarais
‘snach raibh stór cófra ná guais ort,
eaglais is aos ealadhan gan ghruaim riot.

D’inneosain beagán beagán dot dhualgas:
cúig rígh fhichiot do bhí uaitse
ar Éirinn nár bhféidir a ruagadh,
deich rígh is fiche rígh gan truailleadh.

Tagairtí 

Ainm.ie: Ní Bhriain, Fionnghuala (fl. 1557-1617): https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=2148

Máirín Ní Dhonnchadha (eag.), "Courts and Coteries II," in Bourke, Angela (eag.) (2002). The Field Day Anthology of Irish Writing, Volume 4. NYU Press, lgh 395-397.

Jane Stevenson & Peter Davidson (2001). Early Modern Women Poets (1520-1700): An Anthology. Oxford University Press, lgh 175-7

Filí na hÉireann
Stair na hÉireann
Uaisleacht Éireannach
Éireannaigh mná sa 17ú haois