Cath an Somme

Bhí Cath an Somme sa Fhrainc ar na cathanna ba mhó agus ab fhíochmhaire i rith an Chéad Chogaidh Dhomhanda. Maraíodh níos mó ná 300,000 duine in aice leis an Somme agus maraíodh 20,000+ dóibh ar an gcéad lá.

Imeachtaí 

Tar éis seachtain iomlán d’aerthuairgneáil, thosaigh an cath ag 7.30 r.n ar an 1 Iúil 1916.

Ach leag na meaisínghunnaí Gearmánacha saighdiúirí na gComhghuaillithe agus iad ag iarraidh latrach an áir a thrasnú. Mar shampla, ar an gcéad lá bhí 5,000 taismeach ag an 36ú Rannán Ultach; d’éag 2069 as an méid sin.

Lean an chogaíocht ar aghaidh go mí na Samhna na bliana 1916. Mar sin mhair Cath an Somme ar feadh cúig mhí agus is beag dul chun cinn a rinneadh. Faoi dheireadh, theip ar na Comhghuaillithe na Gearmánaigh a ruaigeadh as suíomhanna trinsithe daingne ar bhruacha an Somme.

Saighdiúir Éireannacha 
Bhí na mílte saighdiúir Éireannacha i measc na mairbh le linn an chatha."Ar an lá sin (1 Iúil), tháinig an Rannán 36 (Uladh) amach as Coill Thiepval, agus na saighdiúirí cróga  ar a mbealach ions ar Redoubt Schwaben. Ar shroicheachteáil  an phointe sin dóibh, bhain siad amach áit iontach sa stair, agus onóir leanúnach a mhaireas go deo. In ainneoin gur cailleadh 5,500 saighdiúir, seasann an tionscnamh seo amach mar an eachtra is mó agus is cróga sa Chéad Chogadh Domhanda agus tá muid bródúil as, cionn is gur é  an léiriú is mó é den misneach daonna i stair an duine. Thaispeáin laochra an Rannáin 16 (Éireannach) an chalmacht chéanna  nuair a throid siad ag Ginchy agus Guillemont i Meán Fómhair na bliana sin." Ian Adamson , OBE.

An file Tom Kettle 
Chuaigh an tOllamh Tom Kettle chun catha i gceannas ar chompántas B, 9ú Cathláin, Fiúsailéirí Ríoga Bhaile Átha Cliath. Bhí sé ina Leifteanant. Thóg na Fiúsailéirí Guillemont ar an 2ú Meán Fómhair agus Ginchy ar an 9ú Meán Fómhair. Maraíodh Kettle ar 9ú Meán Fómhair 1916, le linn chath an Somme, tar éis dó a chomplacht a stiúradh in ionsaí ar ionaid Ghearmánacha in Ginchy. Níor aimsíodh a chorp riamh.

Tagairtí 

Cathanna sa Chéad Chogadh Domhanda