Contae Ard Mhacha

Is é Ard Mhacha nó Contae Ard Mhacha (Armagh as Béarla) é an contae is lú ó thaobh achair de i dTuaisceart Éireann. Tá sé suite i ndeisceart Chúige Uladh. Bhí cónaí ar Ríthe Chúige Uladh in Eamhan Macha, áit a raibh daingean ón 700 RC, agus de réir na nginealach ba í Macha Mongrua, a fuair bás i 667 RC, a thóg dún ann in aice le cathair Ard Mhacha fadó, agus is minic logainmneacha an cheantair luaite sa Rúraíocht. Ba in Ard Mhacha a thóg Naomh Pádraig a chéad eaglais cloiche in AD 444 agus tá ardeaglaisí ag an Eaglais Chaitliceach Rómhánach agus ag Eaglais na hÉireann sa chathair faoi láthair. Tá Brian Bóirmhe (Ború), a bhí ina Ard-Rí ar Éirinn go dtí 1014, curtha in Ard Mhacha

Tá cáil ar Ard Mhacha mar 'úllord na hÉireann', agus fástar a lán torthaí ann i gcónaí. Ba iad na plandóirí a chuir fúthu sa 17ú haois a chuir na húlloird ar dtús. 
Imrítear leagan de chluiche babhlaí in Ard Mhacha nach bhfaightear aon áit eile ach i gCorcaigh. 
Tá traidisiún láidir peile Ghaelaí sa cheantar agus bhuaigh foireann Ard Mhacha Craobh na hÉireann i 2002.

Tá Ard Mhacha theas, is é sin an ceantar tuaithe in aice na teorann le Contae Lú sa Phoblacht, sách náisiúnach. Caitliceachas an príomh-reiligiún. Fuair a lán saighdiúirí Briotanacha bás ann i rith na dTrioblóidí.

Bailte i gContae Ard Mhacha 

 Ard Mhacha, Achadh Camán, Achadh na Cranncha, Achadh an Dá Chora
 Baile Mhic An Aba, Bun na Banna, Béal Leice, Baile Mhic Cullach, Bábhún Hamaltún, Baile an Chláir, Baile Úr
 An Céide, Creag Abhann, Crois Mhic Lionnáin, Camloch, Carraig an Easa, Cláidigh Mhór, Cluain Mór, Cor-Fhuinnseoige, An Creagán, Coilleach Eanach, An Céide, Cillín, Coillidh Léith, Cill Mhór, Cnoc an Mhargaidh, Coillidh Chanannáin, Corr Leacht
 Druim na hUinseann, Dearclaigh, Doire Chaol, Doire Mhic Cais, Doire Núis, Doire Trasna, Na Doirse, Druim an Tighe, Droman Uí Chonbhuí 
 Eanach Mór, Eanach Aodha, Éadan na bhFiach
 Foirceal
 An tIúr
 An Lorgain, Lios Liath, Lios na Daille, Loch gCál, Loch Gile, Log a' Choire
 An Machaire, na Madain, An Mhaigh, An Mullach Bán, Mullach Breac, An Mullach Glas, Mullach a' Bhile
 Port an Dúnáin, An Port Mór, Pas an Phointe
 An Sruthán, Sráid na nAlbanach
 Tóin re Gaoith, Tuíneán

Bailte fearainn 

 Ardriasc, Áth an Daimh
 Baile Uí Dhúgáin
 An Chora Uachtarach, An Chraobh Rua
 Doire Fhada, Droim Crí
 Grainseach Mhór
 Soillsean

Baruntachtaí 

 Ard Mhacha
 Na Feá Íochtaracha, Na Feá Uachtaracha
 Uí Nialláin Thoir, Uí Nialláin Thiar,
 Na hOirthir Uachtaracha, Na hOirthir Íochtaracha
 Tuath Threana

Paróistí 

 Cill na mBan

Cultúr 

 Ard-Deoise Ard Mhacha
 Comhairle an Iúir agus Mhúrn
 Otharlann Chnoc na Nóiníní
 Páirc Lúthchleasaíochta
 Teach Dhoire Mhóir

Tíreolaíocht 

 Áirse Éigipteach Macnéill
 Cluain-Dabhail, 
 Fáinne Cnoc Shliabh gCuillinn
 Loch nEathach
 Sliabh gCuillinn

Stair 

 Cosantóirí
 Eamhain Mhacha
 Naomh Maelmhaedhoc Ó Morgair

Tagairtí