Josephine Kermode

File agus drámadóir ó Oileán Mhanann ba ea Josephine Kermode (1852–1937) agus iomrá léi mar "Cushag". I mBéarla is mó a scríobh sí ach bhí Gaeilge Mhanann ar a toil aici agus bhailigh sí scéalta sa teanga sin.

Beatha agus saothar

Rugadh Margaret Letitia Josephine Kermode ar an 18 Meán Fómhair 1852 in Ramsey (Rhumsaa). Bhí sí ar dhuine den seachtar clainne a mhair ag an Urramach William Kermode (1815-1890) agus ag an dara bean aige, Jane née Bishop (1818-1858) ó Staffordshire. Bhí suim mhór ag William i ndúlra agus i seandachtaí Mhanann.

Fuair Cushag agus a deirfiúracha oideachas ó mháistreás cónaithe. Tar éis bhás a hathar chuaigh sí ag obair mar bhanaltra dúiche ach b’éigean di éirí as de dheasca drochshláinte. Níor phós sí riamh ach bhí sí ina bean tí ag a dheartháir P.M.C. Kermode ón mbliain 1908 amach. Ba scoláire é a d’fhoilsigh leabhar tábhachtach i dtaobh chrosa Mhanann in 1907.

Ba é “A Lonan Legend” an chéad saothar a d’fhoilsigh Josephine, rud a rinne sí in 1899. Foilsíodh an chéad chnuasach dánta aici, Poems by Cushag, in 1907. Ag an am sin a tharraing sí uirthi féin “Cushag” mar ainm cleite (“Cuiseag” i litriú Gaelach). Tagann an t-ainm ó Jacobaea vulgaris (buachalán buí), bláth oifigiúil Oileán Mhanann. 

In 1908 d’fhoilsigh Cushag na Peel Plays, trí dhráma ghearra. Léiríodh iad in Purt na h-Ynshey (Port na hInse nó Peel), a bhuíochas sin ar a cara Sophia Morrison. Léiríonn na drámaí an tsuim a bhí ag Cushag i mbéaloideas Mhanann, ós leaganacha de scéalta traidisiúnta atá i gceist. Scríobh sí drámaí eile ina dhiaidh sin. 

In 1911 d’fhoilsigh sí cnuasach nua dánta, Ellan Vannin, agus in 1913 bhí roinnt dánta léi mar chuid dá raibh in A Book of Manx Poetry, duanaire a chuir William Cubbon in eagar.

Béaloideas

Bailitheoir béaloidis ba ea Cushag, obair a rinne sí i dteannta Sophia Morrison. Bhuail siad le chéile in 1907 agus ba ghearr go raibh siad mór lena chéile. Bhí sé de bhuntáiste ag Cushag go raibh Gaeilge Mhanann ar a toil aici, ó bhí sí á labhairt óna óige amach. D’fhoilsigh sí scéal traidisiúnta i nGaeilge dar theideal Harry-Crab as yn Mob-beg in 1913. Ba í Morrison  a rinne an chuid is mó den obair agus iad ag bailiú béaloidis, ach d’fhoilsigh Cushag roinnt píosaí gearra mar "Folklore Notes" ar an iris Mannin.

Deireadh a beatha

Chuaigh Cushag agus a deartháir chun cónaithe in Doolish (Dubhghlais nó Douglas), príomhbhaile an oileáin, in 1922, áit a raibh post faighte ag P.M.C. mar an chéad Choimeádaí ar Iarsmalann Mhanann (Thie Tashtee Vannin – Taigh Taistí Mhanann). D’fhan Cushag ann go dtí go bhfuair a deartháir bás in 1932. D’aistrigh sí go Bournemouth, áit a raibh sí ina cónaí lena deirfiúr Cherill, agus cailleadh í ar an 15 Feabhra 1937. Tá sí curtha in Wimborne Minster.

Foilseacháin

 Poems by Cushag, Douglas: G & L Johnson, 1907 (ar fáil ag ManxLiterature.im)
 Peel Plays, Douglas: G & L Johnson, 1908 (ar fáil ag ManxLiterature.im)
 Granny: A Tale of Old Christmas, Douglas: G & L Johnson, 1910 (ar fáil ag ManxLiterature.im)
 Ellan Vannin, Douglas: G. & L. Johnson, 1911 (ar fáil ag ManxLiterature.im)
 Mylecharaine, Douglas: G. & L. Johnson, 1915 (ar fáil ag ManxLiterature.im)
 Glen Aldyn Plays, Douglas: S. K. Broadbent, 1916 (ar fáil ag ManxLiterature.im)
 The Glen, Ramsey: J. W. Strickett, 1919 (ar fáil ag ManxLiterature.im)
 Manx Melodies, London: John Long, 1922 (ar fáil ag ManxLiterature.im)
 The Quakers of Ballafayle, in Ramsey Courier, 24 Meán Fómhair 1926 (ar fáil ag ManxLiterature.im)

Nótaí

Básanna i 1937
Daoine a rugadh i 1852
Gaeilge Mhanann
Oileán Mhanann