Uimhreacha Laidine

Is iad na huimhreacha Laidine na focail a úsáidtear chun uimhreacha laistigh den teanga Laidineach a chur in iúl. Tá siad bunaithe go bunúsach ar a sinsir Próta-Ind-Eorpais, agus na bunuimhreacha Laidineacha atá le fáil den chuid is mó sna teangacha Rómánsacha. San Seandacht agus le linn na Meánaoise ba ghnách leo uimhreacha Rómhánacha a léiriú i scríbhinn.

Úsáidtear fréamhacha uimhriúla Laidine go minic sa Bhéarla an lae inniu, go háirithe in ainmneacha uimhreacha móra..

Forbhreathnú 
Bhí roinnt tacar focal sa Laidin a úsáideadh chun críocha éagsúla. Taispeántar cuid de na tacair sin sna táblaí thíos..

Bunuimhreacha 
Is iad na bunuimhreacha na gnáthuimhreacha a úsáidtear chun gnáth-ainmfhocail a chomhaireamh(' a haon ', 'dó ',' trí 'agus mar sin de)::Is féidir an cónasc et idir uimhreacha a fhágáil ar lár: . Ní úsáidtear et nuair atá níos mó ná dhá fhocal in uimhir chomhshuite: . Is féidir ord na bhfocal sna huimhreacha ó 21 go 99 a inbhéartú: . Ainmnítear uimhreacha dar críoch 8 nó 9 ar mhodh dealaithe de ghnáth: . Féadfaidh uimhreacha teacht roimh nó  i ndiaidh a n-ainmfhocail

Tá formhór na n-uimhreacha do-athraitheach agus ní athraíonn siad a gcuid deirí:

  (Livy)

 ‘Bhí Ancus i réim ar feadh 24 bliain’

Mar sin féin, athraíonn na huimhreacha 1, 2, 3, agus 200, 300, srl. a deirí le haghaidh inscne agus tuiseal gramadaí. Díochlaontar  ‘a haon’ cosúil le forainm agus tá ginideach  aige (nó  ) agus tabharthach  :

Tá foirmeacha firinscneacha, baininscneacha agus neodracha ag na chéad trí uimhir agus díochlaontar iad go hiomlán mar seo a leanas (cliceáil ar GL nó Wh chun an tábla a athrú go dtí an t-ord Meiriceánach mar a fhaightear in Gildersleeve agus Lodge, nó Wheelock):

  (Catullus)

 'Lig dúinn iad a luacháil (ar an luach) singil mar as!'

  (Curtius)

 'beirt dá thriúr mac'

  (Cicero)

 'roinneann siad an rud ar fad ina dhá chuid'

 '1000' dodhíochlaonta san uimhir uatha ach athraitheach san uimhir iolra::

  (Catullus)

 'tabhair míle póg dom, ansin céad'

  (Ágastas)

 beagán níos mó ná 300,000

Nuair is ainmfhocal iolra atá ann, cuirtear an t-ainmfhocal a ndéanann sé sa tuiseal ginideach:

  (Curtius)

 'ina dteannta le sé mhíle (de) marcach'

 '1000 paces' (iolra ); sé an Laidin do mhíle

  (An Vulgáid)

 'An té a chuireann iallach ort míle a shiúl, imigh dha mhíle eile leis '

Nuair is iolra an uimhir, fágtar an ginideach   ar lár uaireanta: 

 (Caesar)

 'nach sia ná 10 míle ón mbaile''

Orduimhreacha 
Orduimhreachatar orduimhreacha ar nós aidiachtaí sa chéad díochlaonadh agus sa dara díochlaonadh. Nuair a dhíochlaontar dhá fhocal orduimhriúil (trí déag ar aghaidh), díochlaontar an dá fhocal mar a chéile ó thaobh inscne, uimhir agus tuiseal.

 prīmus 'an chéad'
 secundus 'an dara'
 tertius 'an triú'
 vīcēsimus/vīcēnsimus 'an fichiú'

Tagairtí 

Ailt le téacs i Laidin