Féilire Thamhlachta

Féilire na Naomh de chuid na 8ú nó 9ú haoise is ea  Féilire Thamhlachta.  Diolaimiodh an saothar ag Maol Ruain agus/nó Aonghas Chéilí Dé i Mainistir Thamhlachta gar de Bhaile Átha Cliath.  As prós a scríobhadh an Féilire, agus dhá alt ann le haghaidh gach lae, idir ginearálta agus naoimh na hÉireann.  Tá ann freisin brollach agus iarfhocal..  Tá garghaol aige le Féilire Aonghasa.

Brollach 
Tá ann sa bhrollach rann cáiliúil maidir le meath na págántachta i nÉirinn:
Senchatraig na ngente
iman roerud ruda
itfossa can adrad
amail Lathrach Lugdach 

Ind locáin rogabtha
dessib ocus trírib
it rúama co ndálib
co cétaib, co mílib.

Seanchathracha na bpágánacha
 to which length of occupation has refused
'siad fásaigh gan adhradh
amhail láithreach Lughdach 

Na locáin gafa
faoi dhó is faoi thrí
'siad Róimhe go dál
go céadta, go míle

 Teideal agus údar 
Bunaithe ar bhéaloideas agus téacsanna níos sine, d'fhéadfadh é gur cumadh an saothar sa bhliain work 790.  Dar le Pádraig Ó Riain as Coláiste na hOllscoile, Corcaigh, téann idir Féilire Tamhlachta agus Féilire Aonghasa siar go dtí c. 830.  Molann Ó Riain go bhfuil na haltanna ginearálta san fhéilire bunaithe ar cóip as Northumbria den Martyrologium Hieronymianum.Ó Riain, Pádraig, Feastdays of the Saints: A History of Irish Martyrologies, Subsidia Hagiographica 86 (Brussels: Société des Bollandistes, 2006, )

Ní fheictear an teideal  Féilire Tamhlachta  don chéad uair ach go dtí an 12ú haois, luaite i bhFéilire Uí Ghormáin scríofa idir na blianta 1166 agus 1174 ag Mael Muire Ua Gormáin, abb an Chnoic, Contae Lú.  Luann Ó Gormáin le Maol Ruain an Féilire agus deir gur bhunaigh Aonghas a shaothar ar siúd.Stokes, W. (ed.) Felire Hui Gormain: The Martyrology of Gorman (Londain: 1895) le fáil ag archive.org

Rinne Michael O'Clery cóip den Fhéilire agus scríobh sé "Féilire Oengusa mic Oibleain (.i., Óengus Chéilí Dé) agus Mael Ruain anseo", ach níor luaigh sé foinse ar bith.

Chuir an Proinsiasach John Colgan le fios nárbh fhéidir le hAonghas agus Maol Ruain Féilire Tamhlachta a chríochnú mar atá inniu ann, toisc go bhfuil iontrálacha ann do dhátaí tar éis a mbásanna.  Mhol sé fosta go ndearnadh na hiontrálacha seo ag Mainistir Thamhlachta, áit a d'oibrigh Óengus agus Maol Ruain le chéile, rud  a thabhairt údar leis an ainm Féilire Tamhlachta a thug O Gormáin air.

 Lámhscríbhinní 
Is é an lámhscríbhinn is luaite ina fhaightear an Féilire ná cóip easpach de chuid na 12ú haoise den Leabhar Laighneach le hAodh Ó Criomthainn.Best, Richard Irvine & Lawlor, Hugh Jackson (eag.) The martyrology of Tallaght (Henry Bradshaw Society 68, 1931)  Scaradh deich bhfóilió ón bpríomhimleabhar faoin mbliain 1583, a tháinig i seilbh Mhichíl Uí Chléirigh sa bhliain 1627.  Sa bhliain 1631, cuireadh fóilióí an Fhéilire chuig SeanOllscoil Lováin, áit a chuir John Colgan roinnt nótaí imill leo.

Go déanach san 18ú haois, bhí na fóilióí sa Choláiste Éireannach sa Róimh, agus sa bhliain 1872 cuireadh ar ais go hÉirinn iad, ar dtús coimeádta sa chlochar Proinsiasach ar , Baile Átha Cliath, níos déanaí ag Dun Mhuire, Cill Iníon Léinín.  Sa bhliain 2000, tháinig an lámhscríbhinní i seilbh , faoin gcód MS Franciscan A3.  Tá tuairim is céad lá is caoga den Fhéilire ar iarraidh ón lámhscríbhinn úd, ach feictear siúd sa chóip a rinne Ó Cléirigh sa 17ú haois.

Caomhnaítear Féilire Aonghasa, scríofa le rannta, i Réine lámhscríbhinní eile meánaoise.

 Foinsí 
 Best, Richard Irvine, & Hugh Jackson Lawlor (eah.) The Martyrology of Tallaght: From the Book of Leinster and MS. 5100–4 in the Royal Library, Brussels (Harrison and Sons, 1931, 262 leathanach)

 Naisc sheachtracha 
 Martyrology of Tallaght via Google Books Calendar of Irish saints'', 1857, J. Mullany.

Tagairtí 

Lámhscríbhinní Éireannacha