Alabama

Is stát é Alabama atá suite i ndeisceart na Stát Aontaithe.

Stair 

Bhí Alabama (Alibamu), Cherokee, Chickasaw, Choctaw, Creek, Koasati, agus Mobile i measc na Meiriceánaigh dhúchasacha a bhí ina gcónaí in Alabama roimh theacht na nEorpach. 

Chruthaigh na Francaigh an chéad lonnaíocht Eorpach in Alabama i Mobile, ar chósta Mhurascaill Mheicsiceo. Bhí Alabama theas Francach ó 1701–1763, cuid de Florida thiar Sasanach ó 1763–1780, agus cuid de Florida thiar Spáinneach ó 1780–1814. Bhí Alabama thuaidh agus láir cuid de Georgia Sasanach ó 1763-1783 agus cuid de Chríoch Mississippi ina dhiaidh sin. Níor éirigh í stát go dtí 1819 mar níl aon líne an chósta aici (bhí sín ceartaithe nuair a ghabh Andrew Jackson Mobile Spáinneach i 1813).

Scar Alabama leis an Aontas ar 11 Eanáir 1861 agus d'éirigh í Poblacht Alabama agus ar 18 Feabhra, 1861 d'éirigh í stát Cónaidhmeach. Níor troideadh a lán cath sa stát, sholáthair sí 120,000 saighdiúirí go an Cogadh Cathartha Meiriceánach. Tar éis an cogadh, cuireadh ar bun rialtais sealadach i 1865 agus áth-ligeadh Alabama isteach an Aontas sa Bhealtaine 1868.

Dlí agus rialtas 
Is é Robert J. Bently (P) an gobharnóir faoi láthair agus is iad Jeff B. Sessions III (P) agus Richard C. Shelby (P) na seanadóirí SA. Bhí an bunreacht Alabama uchtaithe i 1901.

Bhí an stát aitaithe le trúpaí cónascacha, i rith Ré na hAtógála tar éis an Cogadh Cathartha. I 1877 chríochnaigh an Ré na hAtógála leis an aitheantas Rutherford B. Hayes mar an t-uachtarán tofa. Gabh daoine bána údarás agus rith siad dlíthe, daoine gorma a leithscar agus baineann ceart vótála. D'eirigh an stát cuid de Solid South, córas páirtí amháin ina bhfuil d'éirigh an Páirtí Daonlathach an aonpáirtí i ngach stát theas. Le beagnach 100 bliain bhí toghcháin stát agus áitiúla réitithe ag an réamhthoghchán Páirtí Daonlathach, de ghnáth níor rith aon duine dúshláin as an Páirtí Poblachtach.

Ó 1876 ag dtí 1956, thug Alabama riamh tacaíocht go dtí an Páirtí Daonlathach, le lamhálacha a ard le 73 pointí céatadán. Sa bhliain 1960 thug Alabama bunús a vótaí go dtí iarrthóir Harry Byrd a raibh i bhfabhar deighilte, agus ansin thosaigh an Páirtí Poblachtach náisiúnta a straitéis theas, a thacaíocht plean a beith i bhfabhar deighilte agus a cuir i gcoinne cearta sibhialta Afracaigh Meiriceánaigh a bhuaigh vótaí sa thuaisceart. B'e Barry Goldwater an céad iarrthóir as an Páirtí Poblachtach go tacaíocht as Alabama a fháil. I 1967, thacaigh Alabama George Wallace, iarrthóir Páirtí Meiriceánach Neamhspleáchas agus duine dúchasach.

B'é Jimmy Carter an iarrthóir Daonlathach deireanach a bhuaigh vótaí Alabama i dtoghchán uachtaráin i 1976. Inniu, d'éirigh an Páirtí Poblachtach ag éirí níos cumhachtaí i bpolaitíocht Alabama coimeádach. Áfach, i bpolaitíocht áitiúil, smachtaigh na Daonlathaithe a lán oifigí, lena n-áirítear tromlacha sa dá Reachtais agus tá níos daonlathaí cláraithe na poblachtánaigh clárithe sa stát. I 2004 bhuaigh George W. Bush naoi vótaí Alabama le 62.5% de an vótaí.

Tíreolaíocht

Contaetha

Contae Autauga
Contae Baldwin
Contae Barbour
Contae Bibb
Contae Blount
Contae Bullock
Contae Butler
Contae Calhoun
Contae Chambers
Contae Cherokee
Contae Chilton
Contae Choctaw
Contae Clarke
Contae Clay
Contae Cleburne
Contae Coffee
Contae Colbert
Contae Conecuh
Contae Coosa
Contae Covington
Contae Crenshaw
Contae Cullman
Contae Dale
Contae Dallas
Contae DeKalb
Contae Elmore
Contae Escambia
Contae Etowah
Contae Fayette
Contae Franklin
Contae Geneva
Contae Greene
Contae Hale
Contae Henry
Contae Houston
Contae Jackson
Contae Jefferson
Contae Lamar
Contae Lauderdale
Contae Lawrence
Contae Lee
Contae Limestone
Contae Lowndes
Contae Macon
Contae Madison
Contae Marengo
Contae Marion
Contae Marshall
Contae Mobile
Contae Monroe
Contae Montgomery
Contae Morgan
Contae Perry
Contae Pickens
Contae Pike
Contae Randolph
Contae Russell
Contae St. Clair
Contae Shelby
Contae Sumter
Contae Talladega
Contae Tallapoosa
Contae Tuscaloosa
Contae Walker
Contae Washington
Contae Wilcox
Contae Winston

Geilleagar 

$132 billiún an olltáirgeacht stáit ag Alabama sa bhliain 2003, dar leis an mBiúró Anailíse Eacnamaí. Bhí $26,505 an duine mar ioncam bliantúil sa bhliain chéanna. Ar na hearraí talmhaíochta sa stát tá éanlaith agus uibheacha, beithigh, stoc altran, piseanna talún, cadás, glasraí, bainne agus pónairí soighe. Táirgtear earraí tionsclaíochta chomh maith: páipéar, lomáin agus earraí as adhmad, mianadóireacht, earraí rubair is plaisteach, agus trealamh iompair.

Is port gnóthach ar Mhurascaill Mheicsiceo é Mobile.

Féach freisin 
George Wallace (polaiteoir)

Naisc sheachtracha 
 Alabama.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.
 TourAlabama.org - An Roinn Turasóireachta agus Taistil

Tagairtí 

Stáit Mheiriceá
 
Appalachia
Stáit in Appalachia
Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu