Conradh Angla-Éireannach

Sa bhliain 1921, tar éis Chogadh na Saoirse, shínigh ionadaithe na Chéad Dála agus rialtas na Breataine an conradh síochána ar a dtugtar an Conradh Angla-Éireannach. Bunaíodh Saorstát Éireann, a bheadh ina Tiarnas agus thug sé rogha don pharlaimint Tuaisceart Éireann a bheith mar pháirt don Saorstáit nua nó le fanacht laistigh den Ríocht Aontaithe. Bhí Éire le fanacht laistigh de Chomhlathas na Breataine, agus bhí ceithre chalafort le fanacht in úsáid na Breataine. 

Síníodh an conradh ar an 6 Nollaig 1921 agus tháinig sé i bhfeidhm bliain amháin níos déanaí ar an 6 Nollaig 1922.

Próiseas 
Tharla roinnt babhtálacha teasaí le linn na ndíospóireachtaí.  Mhaígh an dream a bhí i gcoinne an Chonartha nach raibh an t-aontú gairid go leor don phoblacht ardcheannasach ar throideadar ar a son. Dúirt Mícheál Ó Coileáin nach raibh ''the ultimate freedom that all nations aspire and develop to'' i gceist ann sa Conradh, ach go raibh ''the freedom to achieve it.” bainte amach ag lánchumhactóirí na hÉireann 

Dhaingnigh an Conradh sa Dáil ar an 7 Eanáir 1922. Tar éis an toraidh, shiúil Éamon de Valéra agus a leathbhádóirí, a labhair i gcoinne an Chonartha, amach as an seomra. 

Dhá lá ina dhiaidh sin, ar 9 Eanáir 1922, sheas Eamon de Valera síos mar Uachtarán. Toghadh Art Ó Gríofa ina Uachtarán nua ar an Dáil.

I ndiaidh an tsínithe, ní raibh na hÉireannaigh ar aon tuairim faoin gConradh. Tamaill ina dhiaidh, bhris Cogadh Cathartha amach idir lucht a thacaithe agus iad siúd a chuir ina choinne.

Forálacha an Chonartha 

Chaithfeadh fórsaí armtha na Breataine Móire imeacht as Éirinn

 Gheobhadh an chuid ba mhó d'Oileán na hÉireann stádas an tiarnais fhéinrialaithigh

 Cosúil leis na tiarnais eile, bheadh an stát nua, Saorstát Éireann, á rialú ag monarc na Ríochta Aontaithe, agus Gobharnóir Ginearálta ag déanamh ionadaíochta dó in Éirinn

 Chaithfeadh feisirí na parlaiminte nua dílseacht a mhionnú don mhonarc

 Dá roghnódh Tuaisceart Éireann gan dul sa stát nua, thiocfadh Coimisiún Teorann ar leith le chéile chun teorainneacha an dá stát a tharraingt is a shocrú

 D'fhágfaí cuanta áirithe in Éirinn faoi fhorlámhas na Ríochta Aontaithe - Loch Súilí, an Cóbh agus Baile Chaisleáin Bhéara - toisc go raibh siad ag teastáil go géar ó na Sasanaigh ar chúiseanna slándála

 Ghlacfadh Rialtas na hÉireann freagracht air as a chuid féin d'fhiacha eachracha na Ríochta Aontaithe

 Dá mbeadh an Conradh agus dlí na hÉireann ag teacht salach ar a chéile, bheadh tús áite ag an gConradh.

Idirbheartaithe an Chonartha 
 An Bhreatain Mhór
 David Lloyd George, Príomh-Aire.
 An Tiarna Birkenhead, Ard-Seansailéir.
 Winston Churchill, Státrúnaí na gCoilíneachtaí.
 Austen Chamberlain, Lord Privy Seal.
 Gordon Hewart, Ard-Aighne Shasana agus na Breataine Bige.
Laming Worthington-Evans

 Éire
 Art Ó Gríofa (cathaoirleach toscaireachta), Aire Gnóthaí Eachtracha.
 Mícheál Ó Coileáin, Aire Airgeadais.
 Riobárd Bartún, Aire Gnóthaí Eacnamaíochta
 Éamonn Ó Dúgáin
 Seoirse Gabhán Ó Dubhthaigh

Féach freisin 

 Cogadh na Saoirse

Naisc sheachtracha 
 Téacs an chonartha (Béarla)

Tagairtí 
  

1921
Stair na hÉireann
Anlga