Conghal Ceannmhaghair

Ard-Rí na hÉireann ba ea Conghal Ceannmhaghair (Sean-Ghaeilge Congal Cennmagair) (bás 710).  Ba bhall é Conghal de Cineál Chonaill d'Uí Néill an Tuaiscirt.  Bhí seanathair Chonghail, Domhnall mac Aodha (bás 642), ina Ard-Rí, cé nach raibh a athair, Fergus Fanát.

Tháinig Conghal i gcomharbacht ar a chol ceathrar Loingseach mac Aonghasa, a d'éag i mbun chatha sa bhliain 703.  Bhí Conghal i gcoróin mar Ard-Rí ón mbliain from 703 go 710. 

Ráthóir ba é Conghal de Cháin Adhamhnáin, comhaontaithe ag Sionad Bhiorra sa bhliain 697.  Is é an dara ráthóir tuata ar an liosta tar éis Loingsigh, agus glaoitear rí Thír Chonaill dó, cé go bhféadfadh é gur cuireadh an teideal seo leis níos deireanaí.

Le réimis Loingsigh agus Conghail bhí buaicphointe Chineál Chonaill, i ndiaidh sin urraithe ag a ngaol comhraic, Chineál Eoghain.  Is amhlaidh go ndearna an bheirt acu iarrachtaí tailte na gConnacht a ghabháil, le torthaí éagsúla.  D'éag Loingseach dá bharr, cé gur bhain Conghal cáil amach nuair a chloígh sé fíor na gConnacht sa bhliain 707 agus maraíodh a rí, Indreachtach mac Dúnchadha.  Ní raibh Conghal féin ann ach bhí Fearghal mac  Loingsigh an ar an bhfód.  

An bhliain chéanna, chuaigh Conghal féin ar feachtas sna Laighin.  Insítear i bhForas Feasa ar Éirinn le Seathrún Céitinn gur dóigh sé cill Dara, ag tabhairt le tuiscint gurbh é sin cúis a bháis. 

D'éag Conghal féin go tobann sa bhliain 710.  De réir ghluais i nAnnála Uladh, tharla sin de bharr taoma.   Mhair roinnt mac ina dhiaidh, duine ar bith dóibh i ndáiríre iomráiteach, ina measc: Flann Gohan (bás 732) agus Conaing (died 733), maraithe i mbun chogaidh idir Cineál Chonaill agus Cineál Eoghain; agus Donnghal (bás 731).  Tháinig tuaisceartach eile i gcomharbacht air mar Ard-Rí, Fearghal mac Maoil Dúin (bás 722) de Chineál Eoghain.

Foinsí
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh, Part 1 (431–1201), G100001A
 Seathrún Céitinn, Foras Feasa ar Éirinn, G100054
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Charles-Edwards, T.M., Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000.

Tagairtí

Ard-Ríthe na hÉireann