Ocsatáinis Auvèrnhe

Canúint na hOcsatáinise is ea í Ocsatáinis Auvèrhne nó Abharnais (sa teanga: "auvernhat"). Labhraítear an teanga i gcuid den Massif Central, agus go háirithe in Auvèrnhe, an réigiún as a dtagann a hainm. 

Bhí ~80 000 cainteoirí ag an teanga in Auvèrhne ag tús an 21ú haois, agus is cosúil go bhfuil Ocsatáinis Auvèrnhe i mbaol báis.

Rangú 

De réir taighde agus speisialtóirí, is canúint Ocsatáineach í an Abharnais, sa ngrúpa Oirthuaisceartach. Cosnaíonn an Cercle Terre d’Auvergne, cumann réigiúnach, dearcadh mionlaigh, gur teanga rómánsach neamhspleách í an Abharnais, gan stádas mar chanúint Ocsatáineach. 

Cláraíonn formhór na dteangeolaithe, go háirithe Albert Dauzat, Anthony Lodge, Pierre Bec agus Jean-Pierre Chambon  an Abharnais mar chanúint na hOcsatáinise. Tá an tacsanomaíocht seo bunaithe go príomha ar logainmneacha, ráitis stairiúla ar an teanga, mar shampla cuntais chonsail Montferrand (13ú–14ú haois), scríbhinní na Cantal (13ú–16ú haois), agus canúintmhéadracht. 

Dúirt an tUachtarán Pompidou, ag labhairt na hOcsatáinise Auvèrnhe lena vótálaithe gur "Abharnach, mar sin Ocsatáineach” é. Aithníonn an riarachán oifigiúil — an Stát leis an gcóras oideachais — an Abharnais mar chanúint Ocsatáineach. 

Cuireann an chuid is mó de na húdair áitiúla 'canúint na hOcsatáinise' ar an teanga. Bhí Ocsatáinis Auvèrnhe mar theanga teaghlaigh ag Jean Anglade ina óige, rud a thug an-chabhair dó chun Iodáilis a fhoghlaim agus a bheith ina aistritheoir de Machiavelli, François d'Assise nó Boccaccio.

Raon agus éagsúlacht réigiúnach 

Measann Jean Roux, tar éis Roger Teulat, Jules Ronjat, Jacques Allières, go bhfuil dhá phríomhchineál den teanga ann: 

 Abharnais an tuaiscirt in Puy-de-Dôme, i ndeisceart Allier agus Haute-Loire. Tá an réigiún seo suite sa Chorrán, ceantar teanga le tionchair ón bhFraincis, nach Ocsatáineach go formhór. Seachas an bhéim, an chomhréir agus an fhoghraíocht, tá gnéithe Ocsatáineacha fós ceannasach. 
 Auvergne an deiscirt in Cantal, Haute-Loire, Lozère agus Ardèche.

Gnéithe sainiúla 
Saintréithe comónta na hAbharnaise leis na canúintí eile sa tuaisceart: 

 Palatú na ngrúpaí ca - agus ga - go dtí cha - agus ja- : lo jau chanta. 

Saintréithe comónta na hAbharnaise le hOcsatáinis an tuaiscirt agus an Ocsatáinis Provence (seachas Ocsatáinis Languedoc agus Ocsatáinis Gascogne): 

 Fágtar a amach ag tús focail go minic: m.sh. achabar ("críochnaigh”) mar 'chabar'''.
 Fágtar na consain ag deireadh focail amach: m.sh. chantat mar chanta'. 

Saintréithe intreacha Ocsatáinis Auvèrnhe: 

 Úsáid z - roimh ghuta in Puy-de-Dôme z-ai pas solaçat bei te. 
 Consain charballacha roimh i agus u: libre [jibrə], nód [nyj]. 
 Uaireanta fuaimnítear qu agus cu mar [ty]. 
 Fuaimnítear gl mar [ʎ] / [j], la glèisa ; [la ˈʎejza] in Puy-de-Dôme. 
 Fuaimnítear gu  mar [dj] san aimsir chaite: vengut [bindjü]. 
 Fuaimnítear s roimh i agus u mar [ʃ], agus mar [ʒ] idir gutaí. 

Saintréithe an tuaiscirt: 

 Fuaimnítear cl mar [kj] nó [klj]; Clarmont [kjaʀˈmuŋ] nó [kljaʀˈmuŋ] (i Limousin agus Cisalpine). 
 Fuaimnítear, i roinnt canúintí, èr mar [jaʀ]  ivèrn / eiviar [iˈvjaʀ], fèr-fèrre / fïà- fiar [ˈfjaʀ], Auvèrnha [œˈvjaʀɲə]. 
 Uaireanta, mar a tharlaíonn in vivaro-alpach, fágtar s idir gutaí amach; la chamisa [an tsaˈmjɔ] nó la chamia . 
 Fuaimnítear és béimeach mar [ɛj] nó [ij]; lo Barbonés [lø baɾbuˈnɛj] nó [lø baɾbuˈnij]; in áit iar-tonach fuaimnítear é mar [e] nó [i] (mar shampla iolra firinscneach, [luˈzɔme / luˈzɔmi]). 
 De ghnáth fuaimnítear es ag tús focal mar [ɛj] nó [i], escòla [ɛjˈkɔlɔ], nó estrangèir [ɛj.tɾanˈd͡zɛj]. Ar an láimh eile, fuaimnítear mar [s] é sna "focail foghlamtha”: espòrt / spor [ˈspɔʁ], estacion [staˈsju] nó fiú estilò [stʝiˈlo]. 

Saintréithe chanúintí an deiscirt: 

 Fuaimniú athraitheach l idir gutaí ([g], [w], [v]).
 Fuaimnítear an / anh'' in áit bhéimeach mar [ɔ / ɔɲ].

Tagairtí 

Teangacha na Fraince