Aodh Buí Mac Cruitín

File, teagascóir agus saighdiúir ab ea Aodh Buí Mac Cruitín (c.1680–1755). Bhí Mac Cruitín ar dhuine de na filí ba bhisiúla ó Chontae an Chláir a scríobh i rith an 18ú céad, cé gur chaith sé tréimhsí i mBaile Átha Cliath agus ar mhór-roinn na hEorpa.

Beathaisnéis 
I gCill Mhic Creiche in aice le Lios Ceannúir, in iarthar an Chláir, a rugadh é.
Ba de shliocht teaghlach fileata as Thuamhain Mac Cruitín. Conchubhar Óg ab ainm dá athair. Bhí a mhuintir ina n-ollúna le seanchas ag na Brianaigh, príomhtheaghlach an Chláir, leis na cianta. D’fhoghlaim sé Béarla agus Gaeilge óna athair agus bhí ar scoil ag a fhear gaoil, Aindrias Mac Cruitín, agus bhí in ann Laidin a léamh. Dhealródh an scéal gur chaith sé tamall i gCiarraí agus é ina ógfhear. Phós Aodh agus bhí beirt iníonacha aige.

D’aistrigh sé go Baile Átha Cliath tuairim 1713 agus chaith deich mbliana ann. Bhí sé ina bhall den ghrúpa arbh iad an triúr ba thábhachtaí díobh Tadhg Ó Neachtain, Risteárd Tuibear, agus Aodh féin; is dóigh gurbh é an scoláire ba mhó orthu é; ‘an crann os coill’ an cur síos air i ndán Thaidhg (‘Sloinfead scothadh na Gaoidheilge grinn’)

Chum Aodh Buí idir dhánta siollacha do phátrúin, amhráin pholaitiúla do phobal níos leithne, agus dornán aistí ar théamaí pearsanta I measc baill eile dá theaghlach bhí an ceoltóir, Gilla Duibin Mac Cruitín (d’éag 1405), agus na filí Aindrias Mac Cruitín (c.1650-c.1738) agus Séamus Mac Cruitín (1815-1870).

Dánta
 A Cholainn Chorra
 Marbhna Thiarna an Chláir
 Daoithe an Éithigh
 Do Mheathadar Gaeil
 Cuir Srian led Ghrá
 Beannaigh an Bárc
 Tabhair Foscadh Dom
 Fada do Léan a Leabharáin
 An Cuireat
 A Bhanba is Feasach Dom do Scéala
 Ar Chlann Tomáis
 Dá nDearbhadh Bean
 Barántas Aodha Bhuí
 Glaisbhirt Chúipid
 Do Thadhg Mac Conmara
 Aodh Bhuí i bhFlóndras
 Tréigid bhur dTromshuan
 Aisling na dTrí Ré

Féach freisin 

 Piaras Feiritéar
 Dáibhí Ó Bruadair
 Cathal Buí Mac Giolla Ghunna
 Aogán Ó Rathaille
 Séamas Dall Mac Cuarta
 Art Mac Cumhaigh
 Seán Clarant Mac Dónaill
 Eoghan Rua Ó Súilleabháin

Tagairtí 

 Aodh Buí Mac Cruitín, curtha in eagar ag Vincent Morley, Field Day Publications, 2012, x + 133 lgh.
 Éire agus Cúis na Seacaibíteach, 1685-1766: Ceangal Marfach, lch. 137, 151, 152, 154, 162, 163, 250, 260, 261, Éamonn Ó Ciardha, Four Courts Press, 2001, 2004.

Naisc sheachtracha 
 http://dib.cambridge.org/ Dictionary of Irish Biography
 http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/literature/bardic/aodh_mac_cruitin.htm
 http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/literature/ar_phosadh.htm
 https://books.google.com/books?id=vDsAaXKLGvYC&pg=PA331
 http://www.ricorso.net/rx/az-data/authors/Mac/M-Cruitin_AB/life.htm

Daoine as Contae an Chláir
Filí Gaeilge
Filí na hÉireann
Básanna i 1775
Daoine a rugadh i 1680