Niall Frasach

Rí Ailigh agus Ard-Rí na hÉireann den 8ú haois ba ea Niall mac Fearghail (Sean-Ghaeilge Niall mac Fergaile) (718–778).  Fearghal mac Maoil Dúin (bás 722), Ard-Rí, ba ea a athair, agus Aodh Allán (bás 743), Ard-Rí, a dheartháir.  Ba bhall de Chineál Eoghain, géag d'Uí Néill an Tuaiscirt, an rítheaghlach seo.  Glaodh Niall Frasach (Niall Frossach) air mar leasainm, óir a deirtear gur tharla ceathanna airgid, meala agus cruithneachta ag uair a bhreithe ag Fathain ar Inis Eoghain. 

Tar éis bhás a dearthár, rinneadh rí Ailigh de, agus bhí sé i gcoróin ann ón mbliain 743 go 770.  Ceapadh an tArd-Rí nua, Domhnall Mí (bás 763) de the Chlann Cholmáin, céile comhraic Néill, Aodh Muindearg (bás 747) de Chineál Chonaill mar a ionadaí sa tuaiscirt.  Sa bhliain 756, tharla coimhlint idir Niall agus   Domhnall, a tháinig le buíon mhór na Laigean chomh fada is Maigh Mhuirtheimhne, i gContae Lú An lár inniu, ceantar a bhí le déanaí gafa faoina cheannas ag Aodh Allán deartháir Néill, sa bhliain 735.

Tháinig Niall i gcomharbacht ar Dhomjnall na Mí mar Ard-Rí sa bhliain 763.  Meastar go suntasach go raibh síocháin i réim agus é i gcoróin.  Cuireadh Cáin Naomh Pádraig i bhfeidhm arís sa bhliain 767. (Bhí Cáin Colm Cille curtha chun cinn ag Clann Cholmáin).  Bhí Donnchadh Mí mac Domhnaill (bás 797) i mbun an t-ard-ríogacht a éileamh ón mbliain 770 ar aghaidh, agus é ar feachtas in éadan na Laigean.  Sa bhliain 771, chuaigh Donnchadh ó thuaidh i gceannas slua mór sna blianta 771 agus 772.  Meastar gur éirigh Niall as a choróin an éigin idir 772 agus 777, ach b'fhéidir chomh luath is 770.Charles-Edwards, lch. 577  Fuair sé bás ar Oileán Í sa bhliain 778. 

Tháinig a nia Maol Dúin mac Aodha Alláin (bás 788) i gcomharbacht air mar rí Ailigh, agus Donnchadh na Mí de Chlann Cholmáin mar Ard-Rí.

Phós Niall Dunlaith (bás 798) de Chineál Chonaill, iníon an Ard-Rí, Flaithbheartach mac Loingsigh (bás 765).  Rinneadh Ard-Rí dá mac Aodh Oirdní (bás 819).

Déanann an file Tuileagna Ó Maoil Chonaire tagairt dá bhreithiúnais i ndán dá chuid darb ainm Labhram ar iongnaibh Éireann, a scríobh sé ocht gcéad bliain níos deireanaí.

Foinsí
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh, Part 1 (431–1201), G100001A
 Annála Tiarnaigh, G100002 
 Annála na gCeithre Máistrí, Iml. 1, M2242 (aois domhain) - M902 (d'aois Chríost), G100005A
 Seathrún Céitinn, Foras Feasa ar Éirinn, G100054
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Charles-Edwards, T.M., Early Christian Ireland. Cambridge University Press, Cambridge, 2000. 
 Mac Niocaill, Gearoid (1972), Ireland before the Vikings, Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan

Tagairtí

Ard-Ríthe na hÉireann
Ríthe Ailigh