Roe v. Wade

I ndiaidh an bhreithiúnais Roe v Wade (1973) sna Stáit Aontaithe, bhí an ginmhilleadh le fáil i ngach Stát gan srian suas le 12 sheachtain an toirchis. Roimh 1973, bhí an ginmhilleadh le fáil i Stáit áirithe (New York, California, Washington, srl) ach bhí srianta móra (nó cosc iomlán) i Stáit eile (Texas, Florida, Illinois,  srl). 

Sa bhliain 2023, chuir an Chúirt Uachtarach na Stát Aontaithe  an bhreith ar ceal agus bhí  an ceart ag gach Stát a reachtaíocht féin a ritheadh arís ar ais.

Breithiúnas 
Sa chás Roe v Wade 410 U.S. 113 (1973), rialaigh Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe go bhféadfadh dlí Stáit cosc a chur ar ghinmhilleadh, tar éis don suth a bheith inmharthana, nó 12 sheachtain. Roimhe 12 sheachtain, ba cheart tús áite a thabhairt do chearta príobháideachta na mná, a dúirt an Chúirt. Tugadh an breithiúnas ar 22 Eanáir 1973.

2022ː ar neamhní 
Ar 24 Meitheamh 2022, chuir an Cúirt Uachtarach deireadh leis an gceart - ar bhonn náisiúnta  - ar ghinmhilleadh a fháil.  Chuir an chúirt rialú an cháis idir Roe v Wade i 1973 'ar neamhní' ó thaobh an dlí Feidearálach. Anois tá an ceart féinchinntiúcháin i bhfeidhm, an ceart ag gach Stát a reachtaíocht féin a ritheadh (mar atá san Aontas Eorpach).

Thug rialú na Cúirte Uachtaraí bua mór do Phoblachtaigh agus do chaomhaigh eile i Meiriceá a bhfuil cosc ar ghinmhilleadh á éileamh acu le fada.

Gnéithe de dhlí 
Ábhar, cás agus breithiúnas an-chonspóideach ba ea Roe v Wade. B'iomaí dlíodóir a mhaígh, Poblachtach nó Daonlathach, nach raibh an breithiúnas sásúil (mar shampla an dlí-eolaí, John Hart Ely ina aiste cháiliúil The Wages of Crying Wolf: A Comment on Roe v. Wade sa bhliain 1973).Níos déanaí, mhínigh Breitheamh Ruth Bader Ginsburg ina haiste Some Thoughts on Autonomy and Equality in Relation to Roe v. Wade, a foilsíodh i  1985, gur tháinig dlíthe cosúil leis an ochtú leasú a bhí againne in Éirinn idir 1982 -2018 salach ar chumas na mban ‘to stand in relation to man, society, and the state as an independent, self-sustaining, equal citizen’.

Dar le Ginsburg, níor mhínigh an Chúirt Uachtarach ceist an ghinmhillte i gceart. Mhaígh an Chúirt i 1973 gur chóir go mbeadh cead ag bean deireadh a chur le toircheas dá dtabharfaí an chomhairle sin di nuair a bhí sí ag caint lena dochtúir go príobháideach. Más ea, d’eascair an ceart sin as an bpríobháideachas féin. Argóint fhíorlag ab ea í sin dar le Ginsburg agus chuir sí béim ar choincheap eile, sé sin an comhionannas.

Dar léi, dá gcuirfeadh an stát féin pionós ar bhean a bhí ag déanamh iarracht ginmhilleadh a fháil di féin, ní bheadh an stát ag tabhairt cothrom na Féinne di toisc nár cuireadh bac nó pionós ar bith ar an bhfear a chruthaigh an féatas céanna.

Féach freisin 

 Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe
 Ginmhilleadh

Tagairtí 

Cásanna dlí
Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe
Ginmhilleadh
1973