Uí Mhaine

Rocht mhór ársa i gcúige Chonnacht ba ea Uí Mháine. 

Chuimsíodh an ríocht timpeall 1000 mi2, suite in oirthear Chontae na Gaillimhe, deisceart Chontae Ros Comáin agus at one stage had apparently subjugated land on the east bank of the Shannon, Lusmhaigh i gContae Uíbh Fhailí san áireamh.

Deirtear gur bhunaigh Máine Mór an ríocht timpeall na bliana ba AD 357.  Bhí sé i réim le caoga bliain.  Roimh a theachtsa, bhí na Fir Bholg lonnaithe sa cheantar, faoi cheannas Cian d'Fhearaibh Bolg.

Bhí dhá mhórghéag Uí Mhaine ann, mar a bhí, Uí Mhaine Tethbae soir agus Uí Mháine Chonnacht siar, agus an tSionainn eatarthu.  I measc na dtuath dá gcuid, bhí a leanas: Soghain, Corca Mhogha, Dealbhna Nuad, Síol Anmchadha agus Máenmaige.  Idir sliocht Uí Mhaine agus aitheachthuatha a bhí ann.

Tá muintir Uí Mháine aitheanta fosta i measc Cinn na Fine, ag Ó Ceallaigh de Ghallach agus Tycooly (Tír Chúil Aodha?), tiarna Uí Mháine agus Cunta Impireacht Naofa Rómhánach.  Is dócha go bhfuil An Sionnach (Ó Cearnaigh) ina ionadaí Uí Mháine as Tethbae.

Chreidtí de shean-nós gur de shliocht Cholla dá Chrioch, duine desna Trí Colla, ba ea muintir Uí Mhaine.  Bhí tuath dúchais na dTrí Colla suite i nOirialla.  Molann tástáil ADN ar sliochtaigh Uilliam Buidhe Ó Cellaigh, ámh, nach bhfuil muintir Uí Mhaine le fírinne síolraithe óna Trí Colla.

Luathcheannairí

Nósanna 
Dar le téacs de chuid na luath-15ú haoise, Nósanna Uí Mhaine, tugadh duaiseanna agus taiscí do mhuintir Uí Mhaine amhail is:

 chuid de gach dún agus calafort sa chúige
 cuid de gach raic na mara, san áireamh:
 fíon nó earraí a tháinig i dtír ó longa briste, 
 míolta móra agus éisc, ar a glaodh "éisc ríoga" a tugadh ach do ríthe agus banríonacha
 taisce fo-thalamh, mianaigh airgid, óir agus miotal eile
 trian gach cáin de rí na gConnacht nó aon chúige eile ina raibh éagóir déanta
 bhíodh éiric ollmhór  ann, mar a bhí "168 bó"

Bhíodh cearta fosta ag clanna a throideadh r son Uí Maine:
 an rogha dul i mbun troda san Earrach nó san Fhómhar.
 cead filleadh abhaile tar éis 6 sheachtain troda san Ulaid nó sa Laigin.

Nósanna breithe agus báis:
 Bhíodh Uí Mhaine le baisteadh ag Comharbaí Naomh Bhríd.  Dá mbeadh cónaí ar an teaghlach rófhad i gcéin b'éigean dóibh pingin a íoc
 Bhíodh sgreaball ongtha le híoc dosna Comharba

Príomhchlanna 
Seo a leanas na príomhchlanna atá dírithe ó mhuintir Uí Mhaine:
 Uí Cheallaigh
 Uí Chionnaith
 Uí Chnaimhín,
 Uí Dhomhnalláin, 
 Uí Fhallamháin
 Uí Ghéibheannaigh
 Uí Madadháin
 Uí Mhaolalaidh
 Uí Neachtain

Pearsana Uí Mhaine 
 Thomas MacNevin
 Albéric O'Kelly de Galway
 William O'Kelly Nevin, poblachtach agus lia pearsanta le banimpire Maria Theresa na Impireachta Naofa Rómhánaí
 Edward Kelley, aitheanta furasta mar Edward Talbot (11 Lúnasa 1555 – 1 Samhain 1597), asarlaí Túdarach agus spioradálaí féin-dearbhaithe in éineacht le John Dee.
 Gerald Lally-Tollendahl, Marquis de Lally-Tollendal, príomh-aire na hAlban faoin rí Séamas I

Féach freisin 
 Ríthe Uí Mhaine
 Leabhar Uí Mhaine

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 The Tribes and Customs of Hy-Many, commonly called O'Kelly's Country
 Dan.McCarthy, Synchronisms , Coláiste na Tríonóide.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath, (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Ui Maine

Tagairtí 

Connachta
Gaeil