Aodh Fuariodhnach

Ard-Rí na hÉireann ba ea Aodh Fuariodhnach (Sean-Ghaeilge Áed Uaridnach), nó Aodh mac Domhnaill (Áed mac Domnaill) (bás 612).  Glaoitear ar scaití Áed  Allán, ach tugtar an t-ainm sin de ghnáth ar an rí den 8ú haois leis an ainm céanna, dubhó Aodha Fhuariodhnaigh.

 

Domhnall Ilchealgach (bás 566) ba ea athair Aodha, agus Eochaidh (bás 572) a dheartháir, a mheastar de réir roinnt foinsí gurbh Ard-Ríthe iad.  Ba bhall é de Chineál Eoghain, cuid de mhuintir Uí Néill an Tuaiscirt.  Bhí sé ina rí Ailigh ón mbliain 604 go 612.

Tháinig Aodh i gcomharbacht ar an gcomhríogacht d'Aodh Sláine agus Colmán Ríomhaí.  Bhí sé i gcoróin ón mbliain 604 go 612.  Feictear Aodh sa ríliosta is luaite, Buile Choinn, dán den 7ú haois Irish.  Sa bhliain 605, bhuaigh Aodh in éadan rí na Laighean, Brandubh mac Eachach (bás 605) ag Cath Slabhra.  Go minic é a bhíodh na Laigin á target an muintir Uí Néill le haghaidh ruathair thionscnaimh agus cáin bhóraimhe a ghearradh.  Insítear i nAnnála Tiarnaigh gur thosaigh a réimeas tar éis na himeachta seo.

Ní fios cúis bhás Aodha, ach is amhlaidh nár fhoréigneach é.  De réir athleagain amháin de Leabhar Gabhála na hÉireann, "d'éag sé den phlá ag Teamhraigh".  

Sháraigh Cenél Feradach, i gceannas mhuintir Shuibhne Mheann, géag Aodha de Chineál Eoghain — Cineál mhic Earca — agus ní dhearnadh Ard-Rí de bhall dá chineál go dtí am a fhionnó, Fergal mac Máele Dúin (bás 722).  Idir an dá linn, rí Ailigh ba ea mac Aodha, Maol Fithrigh (bás 630).

Foinsí
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh, Part 1, G100001A
 Annála Tiarnaigh, G100002

Naisc sheachtracha
 Corpus of Electronic Texts
 TLH: Thesaurus Linguae Hibernicae ag University College Dublin

Tagairtí

Ard-Ríthe na hÉireann
Ríthe Ailigh