Leabhar Leasa Mhóir

Lámhscríbhinn Ghaelach na meánaoise is ea Leabhar Leasa Mhóir.  Thug Dennis O'Flynn, staraí as Corcaigh, an t-ainm úd dó, tar éis dá tabhairt di sa bhliain.  Sa bhliain 1855, chuir Eugene O'Curry an milleán ar O'Flynn óir gur scar sé an leabhar as a chéile agus dhíol sé iad astu féin le bailitheoirí.

Cur síos
Is lámhscríbhinn phárpháipéir é Leabhar Leasa Mhóir, le tomhas 37cm x 25.5cm.  Leabhar Mhic Chárthaigh Riabhaigh an t-ainm ar dtús a bhí air.

Tiomsú
Coimisiúnaíodh leabhar ag Finghín Mac Cárthaigh Riabhaigh agus a bhean chéile Lady Catherine, iníon Thomas FitzGerald, 7ú Iarla Dheasumhan, agus dá bharr a ainm eile.  Tiomsaíodh an lámhscríbhinn sa luath 15ú haois (1408-11), bunaithe ar Leabhar Mainistir Bhuithe atá caillte, chomh maith le lámhscríbhinní eile.  Scríobhadh tuairim is nócha fán gcéad den saothar ag scríobhaí anaithnid amháin.  Scríobh Aonghas Ó Callanáin (fl. 15ú haois), de chlann áitiúil leighis, tuairim is dhá fhóilió déag.  Cuireadh lámha anaithnide eile roinnt míreanna gearra isteach.  Luath-NuaGhaeilge is ea teanga an tsaothair.

Ábhar
Faightear beathaí na naomh sa saothar, go háirithe Naomh Bríd, Naomh Pádraig, agus Naomh Colm Cille.  Tá ann freisin Agallamh na Seanórach, scéal oll-tábhachtach na Fiannaíochta as Meán-Ghaeilge a théann siar go dtí an 12ú haois.  Tá ann chomh maith Leabhar Ser Marco Polo, aistriúchán Gaeilge den leabhar le Marco Polo, Il Milione.

Iar-1814
Cailleadh roinnt leathanach as an leabhar go gairid tar éis dó a aimsiú, i bhfolach taobh thiar de bhalla i gCaisleán Leasa Mhóir sa bhliain 1814, ach creidtear go gcaomhnaítear iad in altanna léannta scríofa sa 19ú haois.

Tá leagan digiteach de Leabhar Leasa Mhóir le fáil, le cur síos le Pádraig Ó Macháin, ar ISOS.

Téacsanna
Téacsanna naomhsheanchais
 Betha Shenáin meic Geirginn
 Téacs gearr faoi Naomh Molaise, dar teideal "Molaisse agus a dheirfiúr"Prós
 Agallamh Beag
 Echtra Loegairi meic Crimthainn
 Airne Fíngein
 Tromdám Guaire

'Aistriúcháin ón Laidin
 Leabhar Ser Marco Polo (Il Milione le Marco Polo)
 Gabháltas Séarlais Mhóir Stair na Lombardach

Foinsí
 Leabhar Leasa Móir, Irish Script On Screen (ISOS)
 Lives of the Saints, G201001, CELT
 Stokes, Whitley (eag. agus aistr.), Lives of saints, from the Book of Lismore. Oxford: Clarendon Press, 1890. PDF le fáil ar archive.org</ref>

Tuilleadh le léamh
 Breatnach, Caoimhín. "Lismore, Book of." In Medieval Ireland: An Encyclopedia, eag. Seán Duffy. Nua-Eabhrac agus Londain: Routledge, 2005, ll. 270–80.
 Macalister, R.A.S. The Book of Lismore. Facsimile with introduction. Baile Átha Cliath: Irish Manuscripts Commission, 1950.
 
 Ó Murchadha, Family Names of County Cork. Corcaigh: The Collins Press. 2a eagrán, 1996, lch. 54

Naisc sheachtracha
 The book of Lismore, ISoS
 Book of Lismore ar maryjones.us
 Lost and found: the leabhar of Lismore comes home, Irish Times, 8ú Iúil, 2011
 The Book of Lismore: An Introduction le Donald Brady, Lismore Heritage Centre
 University College Cork to exhibit major medieval Irish manuscript, Medieval Archives, 5ú Iúil 2011

Tagairtí

Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise
Lámhscríbhinní Éireannacha
Litríocht Éireannach