Dál mBuinne

Dream agus fo-ríocht nó tuath na gCruithne ab ea an Dál Buinne (Sean-Ghaeilge Dál mBuinne).  De shliocht an Dáil Araidhe as Magh Line i ríocht na nUlad ab ea é.  Mac rí seanscéalach na nUladh, Fergus mac Róich, ab ea a shinsear eapainmneach, Bruinne.  Tríocha céad ab ea méid a chríoch.

Taoiseach an Dáil Bhuinne ab ea máistir sclábhaithe Naoimh Phádraig, Míliuc mac Buan (aitheanta fosta mar Miolchú).

Suíomhanna ríoga
Bhí Dún ríoga Eachdach suite i nDál mBuinne.  Bunaíodh an dún úd faoin 9ú haois ag an Dál Fiatach.  Sa bhliain 1010 AD, de réir Annála na gCeithre Máistrí, rinne Flaithbertach Ua Néill den Chineál Eoghain ionradh ar Ulaid agus dhóigh sé Dún Eachdach.  Taobh ó dheas de Dhún Eachdach tá abha Ráth Bhearnait, an teorainn idir an Dál Buinne agus Uí Echach Cobo.

Suite freisin i nDál Buinne bhí an suíomh insealbhaithe ríoga Craobh Tealcha, gar de Lann Abhaigh, Contae Aontroma.  Is amhlaidh go raibh an Dál Araidhe ann ar dtús, sular tháinig an Dál Fiatach i gceannas ann faoin 9ú haois.

Géaga
Seo a leanas géaga an Dáil Bhuinne:
 Galini, b'fhéidir as cúige Laighean, de shliocht na  nGaleóin
 an Cineál Éarann (Cenél nErnain>
 Dál Coirb — aitheanta fosta mar Dál Corb na hUaimhe agus Dál Coirbin — clann dá chúig phríomh-thuatha an Dáil Bhuinne.
 Bhíodh muintir Uí Choltaráin cuid den Dál Coirb.

Naoimh agus bunaithe eaglasta
De réir seanchais éigin, bhí clann mar a leanas ag Brónach iníon Mhiolchú mhic Bhuinne:
 Naoimh Fursa, a shíol an creideamh Críostaí ar fud na hÉireann agus na Breataine Móire
 Mo Chaoi (ainm ceana ar Naomh Caolán), a bhunaigh Mainistir Naondroma ar Inis Mochaoi i Loch Cuan.  Faightear sna hannála go bhfuair sé bás sa bhliain 496.
 Colmán Comraire as Cnoc Uisnigh
 Colmán Muilinn, bunaitheoir Eaglais Dhoire Caocháin i nDál Riada
 An tEaspag Mac Earca, a deirtear gur bhunaitheoir eaglais  Dhomhnaigh Mhóir, Maigh Cobha, Contae an Dúin
 Damhnad, bunaitheoir eaglais Chúil Damhnada ag Sliabh Beatha, Contae Mhuineacháin.
Deirtear ámh gur ficseanúil é an ginealach seo, ach amháin naisc le Naomh Pádraig i gcoiteann.

Foinsí

Tagairtí

Ulaid
Cruithne