Scitsifréine

Is galar millteach meabhrach é scitsifréine agus neamhord néarafhorbatha. Is riocht athlastach é san inchinn ach níl tuiscint iomlán ar an gcúis  

Is iad na siomptóim a bhaineann léi, dímhothú, siabhráin, maolú mothúchán, glórtha inmheánacha á gcloisint, srl.  

Tosaíonn an scitsifréine go minic nuair a bhíonn duine sna fíchidí. Tagann ainm an ghalair ó dhá fhocal sa tSean-Ghréigis 'scitsi' (σχίζειν, "scoilt") agus 'fréin' (φρήν, φρεν-, " meabhair").

Cúiseanna 
Cheaptaí fadó gur easpa cumarsáide sa teaghlach ba chiontach leis an scitsifréine. Ach is cinnte anois gur galar intinne í.  

Tá baint ag a lán cúinsí leis an ngalar, b'fhéidirː géinitic, cúram réamhbhreithe, tógáil,  tosca timpeallachta agus saol uirbeach, bochtanas, caitheamh drugaí agus  alcóil, agus mar sin de.  Tá níos mó fear buailte ná mná.

Fás an fhéatais 
Uaireanta cuirtear síolta an ghalair le linn fás an fhéatais sa bhroinn,  De réir mar a fhorbraíonn an féatas, fásann néaróga tríd an mbánábhar san inchinn, agus trí phláta fonéarógach idir an bánábhar is an liathábhar, chun ceangail a dhéanamh i liathábhar na coirtéise.  

De ghnáth, bíonn cealla comharthaíochta sa phláta fo-néarógach a threoraíonn an fás seo, ach bíonn easpa cealla comharthaíochta i nduine le scitsifréine agus an-chuid néaróg míthreoraithe dá bharr.  

Ní fios fós cad is ciontach leis an easpa seo. Ach de réir mar a chuirtear an tuiscint ar an ngalar iomlán seo chun cinn, tá súil ag na heolaithe gur féidir an féatas a chosaint ón easpa amach anseo.

Na tréithe a bhaineann le scitsifréine 
Léiríonn an ghalar na hairí seo go coitianta; 

 siabhránacht chloisteála,
 siabhráin pharanóideacha,
 urlabhra agus
 smaointeoireacht gan eagar maille le mífheidhm cheirde nó shóisialta.

I gcás daoine a bhfuil bunfhadhbanna sláinte intinne acu, d'fhéadfaí go músclódh úsáid cannabais an scitsifréine.

Eipidéimeolaíocht 
Buaileann scitsifréine timpeall 1% de dhaonra in Éirinn.

Deirtear uaireanta go bhfuil na hÉireannaigh sa dara háit, tar éis daoine dubha ón Chairib, ó thaobh scitsifréine de. Ach níl sé sin fíor ar chor ar bith.

Stair 
Chum Eugen Bleuler an téarma 'scitsifréine' don ghalar intinne sa bhliain 1911 ("Néaltrú Praecox" an téarma go dtí an t-am sin). Thuig sé nach raibh néaltrú i gceist agus nár thosaigh sé sna hóig (Praecox) i gcónaí. 

As Gréigis, ciallaíonn Schizo deighilt agus ciallaíonn Phrene intinn.

Daoine a raibh scitsifréine orthu 

 John Nash: Scitsifréine pharanóiach a bhí ar Nash, a scríobh Nash tráchtas dochtúireachta sa bhliain 1950 a ghnóthaigh Duais Nobel dó i 1994, ach sa bhliain 1959 bhí sé in ospidéal meabhairghalair. 
 Scitsifréine pharanóiach a bhí ar  Sheosamh Mac Grianna a cuireadh isteach in ospidéal Leitir Ceanainn tuairim is 1957.  Ach níor fhág sin nach bhféadfadh sé a bheith páirteach in éigsí agus i bhféiltí i nDún na nGall ar ball.

Féach freisin 

 Athlasadh
 Eugen Bleuler

Tagairtí 

Síceolaíocht chliniciúil
Neamhoird