Óengus mac Nad Froích

Rí Eoghanachta agus chéad Rí Críostaí na Mumhan ab ea Aonghas mac Nadha Fraoigh (Sean-Ghaeilge Óengus mac Nad Froích).  Nadh Fraoch mac Cuirc ab ea a athair, agus Faochan, bean Bhriotanach ar a glaodh iníon Rí na Breataine uirthi, a mháthair.  Dar le Seathrún Céitinn, bhí Aonghas i gcoróin le 36 bliain, rud a chuireann le fios gur thosaigh a réim sa bhliain 453.

Beathaisnéis
Bhaist Naomh Pádraig féin é ina Chríostaí i suíochán ríoga Chaisil agus ghearr sé cáin bhaiste ar na Muimhnigh a d'iompaigh ina gCríostaithe do Naomh Pádraig. Luaitear gur tugadh leath dá sliocht iomadúla isteach san eaglais. Bhaist Naomh Pádraig é le fuil agus é ag tiomáint a chrosaire trí chos an rí. D’éirigh an rí anchráifeach agus chruinnigh sé cléirigh timpeall air féin.

Sa bhliain 489, maraíodh Aonghas sa chath Cheann Losnadha i Magh Feá.  Maraíodh fosta a bhean chéile Eithne Uathach iníon Criomhthainn, ar a glaodh "fuafar" uirthi.  I measc na mbuathóirí bhí Iollann agus Oilill, mic Dúnlainn, agus Eochaidh Guineach de chlann Uí Bairrche iad uile as Laigin, agus Muircheartach mac Earca, rí ríthe Ailigh.  Baineadh a cheann d'Iollan.

Faightear Aonghas sa téacs liteartha den 9ú haois, Tairired na nDéssi, inar bhronn sé tailte do threibh na nDéisi ar fána,  cé go bhfuil an scéal suite i ré Cormaic mhic Airt, a deirtear gur mhair sé  200 bliain roimh Aonghas.  Tá sé an chomh maith sna vitis éagsúla faoi Naomh Ciarán Saighre, mar mhórphatrún an naoimh.

Clann
Sinsear de thrí mhórchlann na nEoghanacht ba ea Aonghas san áireamh géaga Caisil, Oirthir Cliach agus Gleanndamhnach. 
 Feilimí mac Aonghasa, Rí na Mumhain, sinsear Eoghanacht Chaisil
 Eochaidh mac Aonghasa, Rí na Mumhan, sinsear Eoghanacht Ghleanndamhnach agus Eoghanacht Oirthir Cliach
 Dubh-Ghiolcach mac Aonghasa, Flaith  Mumhan
 Uichtdhealdh, Banríon na gConnacht, a phós Ailill Molt
 Naomh Kessog de Luss

Foinsí
 Annála na gCeithre Máistrí 
 Annála Uladh
 Seathrún Céitinn, Foras Feasa ar Éirinn
 O'Keeffe, an Leabhar Muimhneach
 T. M. Charles-Edwards, Early Christian Ireland''

Naisc sheachtracha
 CELT: Corpus of Electronic Texts ag Coláiste na hOllscoile, Corcaigh

Tagairtí

Ríthe na Mumhan