Ríthe na nUladh

Ríthe as Cúige Uladh ab ea Rí na nUladh (Sean-Ghaeilge Rí Ulad), idir seanscéalach agus stairiúil.  Bronnadh an teidal Rí an Chúige (rí in Chóicid) air scaití.

Ríthe na nUlad seanscéalach, agus na críocha níos lú ar chósta thoir thuaidh na tíre, a bhíodh i gceist leis an teideal ó thús.  Léiríonn léarscáil Tholamaes (tiomsaithe circa AD 150 ó fhoinsí éagsúla a bhí níos luaithe ann) iad mar Uoluntii agus Darini in aice láimhe.  Is cosúil go raibh ceannas díreach acu ar Chontae Mhuineacháin, Chontae Ard Mhacha, Chontae an Dúin, Chontae Aontroma agus cuid mhaith de Chontae Lú mar atá siad anois ann, nuair a bhí a fhorlámhas i mbláth.  Ba iad na hOirialla, cónaidhm scaoilte de chine na gCruithneach agus vasáilligh na nUlad, a bhí i gceannas i lár an chúige.  Tá dhá threibh eile luaite ag Tolamaes níos faide siar ina léarscáil, na Vennikinii i gContae Dhún na nGall agus na Erpitianni ar feadh Loch Éirne uachtair agus íochtair; bhí an bheirt acu is dócha faoi réir riail na nUlad.

Tháinig deireadh leis an teideal tar éis ionradh na Normannach sa bhliain 1177 agus bhunú Iarlacht na nUladh.  Bronnadh an teideal Rex Hibernicorum Ulidiae, .i. "Rí na nGael na nUladh", ar Mhic Dhúinnshléibhe go dtí gur thit an rítheaghlach i léig faoi dheireadh na 13ú haoise.

Tar éis teip na hiarlachta sa bhliain 1333, d'fhorghabh agus d'athbheoigh Uí Néill an Tuaiscirt, príomhchéilí comhraic Gaelacha na nUlad, an teideal i ndiaidh na bliana 1364.  Mar thoradh, d'éirigh gaol idir an teideal agus a gcuid críoch, agus go deimhin thug siad an t-ainm 'Ulaidh' orthu.

Ríthe seanscéalacha
 Eber Donn 
 Cimbáeth
 Macha Mong Ruad
 Fergus mac Léti
 Congal Cláiringnech
 Ross Ruad
 Eochaid Sálbuide
 Fergus mac Róich
 Conchobar mac Nessa
 Cúscraid mac Conchobar
 Fíatach Finn
 Elim mac Conrach
 Mal mac Rochride
 Tipraiti Tireach
 Áengus Goibnenn mac Fergus Gallen mheic Tibraide Tirech
 Fergus Dubdétach
 Aengus Finn mac Fergus Dubdétach
 Lugaid Lorc mac Áengus Finn
 Dub mac Fomor mheic Airgetmar
 Fiachu Araide mac Áengus Goibnenn mheic Fergus Gallen
 Fedlimid mac Cas mheic Fiachu Araide
 Imchad mac Fedlimid
 Ros mac Imchad
 Cronn Badruí mac Eochaid mheic Lugaid mac Ros mac Imchad
 Fergus Foga mac Fraechar Foirtriun
 Cáelbad mac Cronn Badruí
 Saran mac Cáelbad
 Mihail

Ríthe stairiúla

Féach freisin
 Ríthe Ailigh
 Ríthe Thír Eoghain
 Ríthe Thír Chonaill
 Ríthe Oiriall
 Ríthe na gConnacht
 Ríthe na Laighean
 Ríthe na Mí
 Ríthe na Mumhan
 Liosta Ard-Ríthe na hÉireann

Foinsí
 
 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí.
 Annála Connacht, A. Martin Freeman, 1944.
 "Irish Kings and High Kings", Francis John Byrne, 1973.
 "Leabhar Mór Ginealach", Dubhaltach Mac Firbhisigh, eag. O'Muralie, 2004.

Naisc sheachtracha
 Kingdom of Ulster

Tagairtí