Sucellos

Dia Ceilteach ó thús ba ea Sucellos (), léirithe ag iompar caite mór agus olla (nó bairille). D'adhrtaí é ag na Gaill-Rómhánaigh, agus fosta sa Raetia agus sa Bhreatain.  Tá sé gaolmhar le talamhaíocht agus fíon, go háirithe i gceantar na n- Aeduorum.

Dealbha 

Léirítear Sucellos de ghnáth mar fhear féasógach ag caitheamh wolf-skin, le casúr fadchrannach, agus bairille beorach crochta ar cuaille.  Feictear scaití a chéile Nantosuelta in éineacht leis.  Agus iad le chéile, tá in aice leo siombail rathúnais agus teaghlachas.

Feictear an dís i rilíf mór le rá as Sarrebourg, gar de Metz,  Tá Nantosuelta ina seasamh ar chlé, ag caitheamh gúna fhada.  Ina láimh chlé aici, tá réad beag tí-cruthach le dhá pholl chiorclacha agus díon stuacach – colmlann b'fhéidir – ar ceann fada. Ina a láimh dheis aici, tá patera agus sí á doirteadh ar altóir sorcóireach.  Tá Sucellos féasógach ina sheasamh ar dheis, ag caitheamh ionair le brat thar a ghualainn dheis.  Ina láimh dheis aige, tá casúr agus ina láimh chlé tá olla.  Ós cionn na bhfíoracha tá inscríbhinn thiomanta agus faoina mbun tá Rilíf íseal d'fhiach dubh .  As foirm na litreacha, chuir Reinach, dáta ar an ndealbh idir deireadh na chéad aoise agus tús na dara.

Inscríbhinní 
Tá ar a laghad aon inscríbhinn déag do Sucellus atá ar ar eolas, go formhór as an nGaill.  Tá ceann amháin acu (RIB II, 3/2422.21) as Eboracum (Eabhrac an lae inniu) sa Bhreatain.

Aithnítear Sucellus le Silvanus ar inscríbhinn as Augusta Rauricorum (Augst an lae inniu):
In honor(em)d(omus) d(ivinae) deo Su(cellos)
cello Silv(ano)Spart(us) l(ocus) d(atus) d(ecreto) d(ecurionum)

Feictear an sincréiteachas de Sucellus agus Silvanus i saothar ealaíne as Narbonensis.

Gnóthaí agus cúraim 
Tá Sucellus gaolmhar le Silvanus na Rómhánach. Cosantóir na gcoillte agus na ngort ba ea é, i dteannta le silvani áitiúla, triúr le gach réadmhaoin: an teach, na goirt agus na teorannacha.  Cosnaíonn Silvanus na tréada ar mhic tíre, agus feictear é agus craiceann mhac tire á chaitheamh aige. 

Sa Ghaill, aithníodh Silvanus le Sucellus agus a casúr agus babhla aige.  Tá sé míolta gur le haghaidh foirgníochta agus tógáil claíocha, ach ní léir seo.  Molann Green gur dia chthonic é Sucellus, ag cisaint an teorainn idir na daoine beo agus na marbh.

Sanas 

D'fhéadfadh é go bhfuil brí ’buailteoir’ leis an bhfréamh Gaillise cellos, é féin fréamhaithe ón Próit-Ind-Eorpach *-kel-do-s, as a thagann fosta an Laidin per-cellere, an Ghréigis klao ('bris') agus an Liotuáinis kálti ('gaibhnigh').  Tá brú 'maith' leis an réimír su-, a  fheictear i n-ainmneacha pearsanta na nGallach. Aistrítear Sucellus go minic sa bharr mar 'an buailteoir maith.'

Moltar sanas eile ag Blanca María Prósper, as an bhfréamh derivative of the Próit-Ind-Eorpach *kel- ‘cosain’, .i. *su-kel-mó(n) "le dea-chosaint", nó an fhoirm ghníomhaíoch *su-kel-mṇ- (tharlódh ansin simpliú agus comhshamhlú carn sondach).  Dar le Prósper, bheadh gaol ann idir é agus an t-ainm Indice Suśarman-.

Féach freisin 
 An Daghdha, pearsa Ghaelach atá cosúil leis.

Foinsí 
 
 
 
 Heichelheim F. M., Housman J. E. "Sucellus and Nantosuelta in Mediaeval Celtic Mythology". In: L'antiquité classique, Tome 17, fasc. 1, 1948. Miscellanea Philologica Historica et archaelogia in honorem Hvberti Van De Weerd, ll. 305–316. [DOI: https://doi.org/10.3406/antiq.1948.2845] www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1948_num_17_1_2845

Tagairtí