Uí Echach Arda

Ainm roinnt tuath nó ceantar stairiúil éagsúil is ea Aird Uladh, go léir suite san Aird i gContae an Dúin, Tuaisceart Éireann, an lae inniu.

Luathstair
Tuath ársa Gaelach ab ea an Aird, a bhí tráth i seilbh dreama darbh ainm Uí Echach Arda, agus ba é sin an na haite le linn na 7ú agus 8ú haoiseanna as Aird Ua nEchach, agus na hArda i Leabhar na gCeart den 10ú haois.   Ba chuid de riocht na nUlad é na críocha úd, agus mhaígh a lonnaitheoirí gurbh iad de shliocht Eochaid Gonnat an Dáil Fiataigh.  Sa 9ú haois, scrios na Lochlannaigh cumhacht Uí Echach san Aird, glaodh ach Aird Uladh orthu.  Níos deireanaí, chloígh clann Mhic Ghiolla Mhuire an Aird.

Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí go ndearna Cenél nEógain ionsaithe agus creacha ar na hArda sna blianta 1011 agus 1130.  Timpeall na bliana 1172, tharla cath Doire-Ceite idir rí na nUlad, Cuailgne Ó Flathri, agus Donnsléibhe an Dáil Fiataigh, inár maraíodh daoine an Aird Uladh agus Uí Blathmaic.

De réir Leabhar na gCeart, b'éigean do rí na hArda cáin a íoc mar a leanas : "Ochtar gall, ocht n-each fierce, ocht gcorn óil, ocht mbrat ring-clasps' agus ocht long fíoráille.".

Fuarthas sa cheantar in aice láimhe, Uí Blathmaic, cuid bheag de bharúntacht Arda le teacht, mar atá cuid de Bheannchar agus Baile Nua na hArda an lae inniu.

Contae na hArda
Tar éis concas na nUladh ag John de Courcy, cuireadh le chéile na ceantar in aice láimhe, Aird Uladh agus Uí Blathmaic,  i gcontae aontaithe, darbh ainm "Comitatus de Arde" agus "Comitatus Novae Villae".  Roinneadh an chontae seo ina dhá bháillcheantar: "Balliva del Art" agus "Balliva de Blathewick", le príomhchathair ag Nove Ville de Blathwyc'' (Baile Nua na hArda an lae inniu). Tugadh faoi ndeara go raibh an contae úd, litrithe "del Art", ar cheann desna seacht gcontaetha in Iarlacht Uladh.

Sa bhliain 1345, ceapadh Roberta de Halywode ina shirriam "Comitatus Nove Ville de Blawico" ag Edward III.  Ceapadh Robert Savage ina shirriam ar "de Arte in Ultonia" ag Henry IV ina chéad bhliain mar rí (1399).

Barúntacht na hArda
Ag deireadh na 16ú haoise, is amhlaidh gur roinneadh an bharúntacht ina dá leath — "Great Ardes" agus "Little Ardes".

Tagairtí

Former counties of Ireland
Earldom of Ulster
Ulaid