Macbeth (dráma)

Is dráma traigéide leis an ndrámadóir clúiteach Sasanach, William Shakespeare, é Macbeth. Is é an traigéide is giorra agus is fuiltí dá chuid. Bhunaigh Shakespeare plota Macbeth go garbh ar rí stairiúil na hAlban, de réir an chuntais a thug Raphael Holinshed ar a shaol. Aithnítear go forleathan, áfach, go scinneann scéal an dráma i bhfad ón bhfírinne stairiúil.

Dátú an Dráma 

Ní féidir a rá cén t-am go beacht a scríobhadh Macbeth, ós rud é gurb iomaí athrú agus leasú a rinne Shakespeare ar an téacs i ndiaidh an chéad leagan. Is iomaí saineolaí a shíleann gur chum an t-údar sna blianta 1603-1606 é, a bheag nó a mhór. Tá an chuma ar an scéal go raibh an dráma ceaptha le corónú an Rí Séamus a hAon a cheiliúradh, sa bhliain 1603 - ba de shliocht Banquo an Rí Séamus, de réir mar a chreid sé féin, ar a laghad - agus mar sin, is dócha nár cumadh an dráma roimh an mbliain sin. Tá siad ann freisin ar dóigh leo gur sa bhliain 1605 nó 1606 a tháinig Macbeth ar pár, ó aithníonn siad tagairtí do Chomhcheilg an Phúdair agus do na próiseanna dlí ina diaidh.

Na Pearsana 

 Duncan - Rí na hAlban.

 Malcolm - an mac is sine ag Duncan.
 
 Donalbain - an mac is óige ag Duncan.

 Macbeth - ginearál in arm an Rí Duncan. Tá sé ina thaen ar Glamis.

 Lady Macbeth - bean chéile Macbeth.

 Banquo - cara le Macbeth, ginearál eile in arm an Rí Duncan.

 Fleance - mac Banquo.

 Macduff - an Taen ar Fhìobh.

 Lady Macduff - bean chéile Macduff.

 Mac Macduff.

 Lennox - tiarna Albanach.

 Ross - tiarna Albanach.

 Angus - tiarna Albanach.

 Mentieth - tiarna Albanach.

 Caithness - tiarna Albanach.

 Siward - Iarla Northumberland, ginearál na bhfórsaí Sasanacha.

 Siward Óg - mac Siward.

 Seyton - searbhónta.

 Hecate - príomh-bhandraoi, bandia na draíodóireachta.

 Triúr bandraoithe

 Triúr dúnmharfóirí

 Timire, nó Teachtaire

 Dochtúir Sasanach

 Dochtúir Albanach

Leagan Gaeilge 
Sa bhliain 1925, d'fhoilsigh an Gúm leagan Gaeilge den dráma seo. S. Labhrás Ó Súilleabháin a d'aistrigh go Gaeilge é. Ní raibh an t-aistriúchán seo ar fáil le fada, ach sa bhliain 2007, tháinig leagan nua i gcló ó Choiscéim faoin teideal Traigéide Mhic Bheatha, agus é réitithe don fhoilsiú ag Nicholas Williams (féach thíos). D'fhéach Williams le hainmneacha na gcarachtar a Ghaelú, nó i ndiaidh an iomláin, tá an scéal suite in Albain nuair a bhí i bhfad níos mó Gaeilge (nó Gàidhlig) á labhairt sa tír sin ná Béarla (nó Albainis). Ainmneacha ab ea na bunleaganacha féin ar féidir an bunús Gaelach a aithint orthu faoi bhréagriocht an Bhéarla. Seo mar a d'ath-Ghaelaigh Williams cuid de na hainmneacha:

 Macbeth -> Mac Bheatha
 Duncan -> Donnchadh
 Malcolm -> Calum
 Macduff -> Mac Duibh
 Lennox -> Leamhanach
 Banquo -> Bánchú

Naisc Sheachtracha 

 Nasc leis an leagan Gaelach athfhoilsithe 
 Téacs an dráma Macbeth as Béarla

Tagairtí 

Drámaí