Criomhthann mac Éanna

Rí na Laigean de chlann Uí Chinnsealaigh  ba ea Criomhthann mac Éanna (Meán-Ghaeilge Crimthann mac Énnai) (bás 483).  Mac Éanna Chinnsealaigh, sinsear na clainne, ba ea é.

Beatha
Ní fios cathain ar tháinig sé i gcoróin, ach insítear agus i the nAnnála Uladh agus Chronicum Scotorum gur ceannaire arm na Laigean é Criomhthann i gCath Átha Dara (ag An mBearú i Mag Ailbe, deisceart Chontae Chill Dara) sa bhliain 458.  Chloígh na Laigin an tArd-Rí Laoghaire mac Néill (bás 462) agus ghabh siad é.  They released him tar éis dó a gheallúint nach ngearrfadh sé an bhóramha ar na Laighin arís.

Bhaist Naomh Pádraig Criomhthann ag Ráth Bhile, Contae Cheatharlach.

Maítear i nAnnála na gCeithre Máistrí go raibh Criomhthann i láthair ag Cath Ocha sa bhliain 482 nuair a maraíodh an tArd-Rí Ailill Molt, ach ní dhearbhaítear seo sna hannála eile.

Insítear sna hannála gur goineadh go marfach sa bhliain 483 é, agus luaitear go sonrach sa  Chronicum Scotorum gurbh Eochaidh Guineach Uí Bhairrche agus fir Arad Cliach ba chiontaí leis.Chronicum Scotorum, 484  

De réir Céitinne, Congain ba ea ainm a bhean chéile.  Bhí iníon acu darbh ainm Eithne Uathach (bás 490), a cuireadh ar altramas go dtí na Déise í agus a phós Aonghas mac Nadh Fhraoigh (bás 490), chéad rí Críostaí na Mumhan.  Maraíodh í agus a fear céile ag Cenn Losnada ar Mag Fea (gar de Leithghlinn, Contae Cheatharlach) sa bhliain 490, ag Uí Dhúnlainge agus an Eochaid Guinech Uí Bhairrche céanna a mharaigh a hathair.Annála Tiarnaigh, AT 489.2

Bhí ar a laghad mac amháin aige, Nath Í mac Criomhthainn, rí Uí Chinnsealaigh..  Ba iad a leanas mic Natha Í:
 Eoghan Caoch (Éogan Cáech), rí Uí Chinnsealaigh, sinsear Síol Faolcháin, Síol Maoluír, Síol Éalaigh agus Síol Mealla (Síol Fáelchán, Síol Máeluidir, Síol nÉladaig agus Síol Mella)
 Cormac, sinsear Síol Chormaic
 Ailill, seanathair an Ard-Rí, Áed mac Ainmuirech.

Leaganacha eile
De réir Annála na gCeithre Máistrí, mac a iníne ba ea Eochaid Guinech.  Sna hannála úd, tugtar dáta níos luaite dá bhás, don bhliain 465.

I nginealaigh Uí Chinnsealaigh agus eile, ba í Mel chéad bhean chéile Chriomhthainn agus máthair Natha Í. 

De réir Tairired na nDéisi (ina bhfuil dáta ar mhalairt ann), phós Criomhthann beirt dheirfiúracha Mhealla, bean ar bhean.  Máthair Ingren ba ea dara deirfiúr, agus ba mháthair Eochaid Guinech Uí Bhairrche í Ingen.  Ba mháthair Eithne Uathaí í deirfiúr eile fós.

Féach freisin
 Ríthe na Laighean
 Stair na hÉireann

Foinsí
 Corpus of Electronic Texts
 Annála na gCeithre Máistrí 
 Annála Tiarnaigh
 Annála Uladh
 Chronicum Scotorum
 Seathrún Céitinn, Foras Feasa ar Éirinn 
 Charles-Edwards, T. M. (2000), Early Christian Ireland, Cambridge: Cambridge University Press, 
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Mac Niocaill, Gearoid (1972), Ireland before the Vikings, Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan
 Ó Cróinín, Dáibhí (2005), A New History of Ireland, Volume One, Oxford: Oxford University Press
 McCarthy's synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí

Ríthe na Laighean
Ríthe Uí Chinnsealaigh