Ríthe Uí Fhailí


Bhíodh ríocht Uí Fhailí (nó Uíbh Fhailí) ann roimh an ré stairiúil i nÉirinn ar a laghad.  Chuireadar díobh ionraí  Uí Néill, na nEoghanacht agus na Normannach ach go háirithe.  Bhí an dún ríoga ag Ráth Iomgháin, Contae Chill Dara, ó dhúchas, ach bogadh é go to Daingean tar éis ionradh na Normannach.

Faoi lár na 11ú haoise, bhí an sloinne Ó Conchúir Fhailí (Ua Conchobhair Failge) glactha ag a rítheaghlach.  Ní raibh gaol ann eatarthu agus rítheaghlaigh Uí Conchúir as na Connachta agus Ciarraí.  

Sna 1530í, thug Brian tacaíocht d'éirí amach Silken Thomas.  Tar éis Thomas a chloí, tugadh pardún dó agus bronnadh an teideal "Barún Uí Fhailí" air.

Tar éis bhás an rí de facto deireanach, agus barún de jure, Brian mac Cathaoir Ó Conchobhair Failghe, sa bhliain c. 1556, scaradh Uíbh Fháilí idir na contaetha King's County (Uíbh Fhailí), Queen's County (Laois) agus Cill Dara ag Máire I Shasana le linn Phlandáil na hÉireann.  Caomhnaíodh ainm na ríochta in dhá bharúntacht i gCill Dara, Uíbh Fhailí Thoir agus Uíbh Fhailí Thiar.  Tar éis shaoirse na hÉireann, athainmníodh King's County go Contae Uíbh Fhailí.

Luath ríthe 
 Failge Berraide (beo 507-514)
 Bruidge mac Nath Í (bás 579)
 Áed Rón mac Cathail (bás 604)
 Ailill mac Áedo Róin (bás 639)
 Cillíne mac Forannáin (bás 652)
 Fland Dá Chongal
 Forbassach Ua Congaile (bás 714)
 Ailill Corrach mac Flainn (bás 741)
 Flaithnia mac Flainn (bás 755)
 Cummascach mac Flainn (bás 757) 
 Cináed mac Flainn (bás 770)
 Mugrón mac Flainn (bás 782).
 Domnall mac Flaíthnia (bás 783)
 Óengus mac Mugróin (bás 803)
 Flaíthnia mac Cináeda (bás 806)
 Cináed mac Mugróin (bás 829)
 Mugrón mac Óengusa (bás 842)
 Niall mac Cináeda (bás 849)
 Máel Sinchill mac Mugróin (bás 881)
 Conchobar mac Flannacáin (bás 891)
 Uathmarán mac Conchobair (bás 897)

Ríthe c. 1051 - c. 1556 
 Congalach Ua Conchobair, bás 1051
 Gilla Patraic mac Conchobair Ua Sibleáin, 1051-1071
 Conchobar mac Congalaig, 1071-1115
 Muirchertach, ?-1095
 Rogan mac Domnaill meic Conchobair, 1115-c.1118
 Cu Faifne mac Congalaig, c. 1118-1130
 Donnchad mac Con Faifne, 1130-1134
 Aed mac Domnaill, 1134-????
 Mael Morda mac Conchobair
 Conchobar mac Con Faifne
 Mael Sechlainn mac Conchobair
 Congalach mac Con Faifne
 Murchad mac Con Faifne
 Muirchertach mac Muirchertaig (Int Athchlerch), ????-c.1151
 Aed mac Donnchada (Gilla na Findmona), c.1151-1159
 Domnall Ruad mac Congalaig, 1159-1161
 Mael Sechlainn mac Congalaig, 1161-1164
 Donchad Ruad Roigne, 1164-????
 Diarmait mac Congalaig, 
 Muirchertach mac Congalaig, ????-1169?
 Diarmait mac Con Broga Ua Dimmusaig, tar éis 1172-1193
 Muirchertach mac Briain, beo 1212
 Mael Morda mac Muirchertaig meic Donnchada, ????-1225
 Muirchertach mac Maele Morda, 1225-????
 Muirchertach mac Muirchertaig, ????-c. 13ú Meitheamh 1305
 Murchad mac Muirchertaig, 1305-????
 Mael Sechlainn mac Muirchertaig, ????-1329
 Muirchertach Óg mac Muircherartaig, ????-1384
 Murchad mac Muircheartaig Óig, 1384-1421
 Diarmaid mac Muirchertaigh Óig, 1421-c. 1425
 An Calbhach Mór mac Murchada, c. 1425-1458 (féach Máireg Béan Uí Chonchubhair Failghe)
 Conn mac an Chalbhaig, 1458-fómhar 1474
 Cathaoir mac Cuinn, 1474-1511
 Brian mac Taidhg meic an Chalbhaigh, 1511-1517
 An Calbhach mac Taidhg, 1517-c. 1525
 Brian mac Cathaoir, c. 1525 - c. 1556 (cruthaíodh ina Bharún Uíbh Fhailí sa bhliain 1538; teideal forghéillte sa bhliain 1550)

Féach freisin 
 Uí Fhailí

Foinsí 
 Leabhar Laighneach: Section 28, Rig Hua Falge, Corpus of Electronic Texts.
 "O'Connor Faly: O Conchobhair Failghe, Kings of Uí Failghe, a.1051-c.1556", ll. 217-18, "A New History of Ireland", imleabhar 9, Oxford, 1984.
 Mac Niocaill, Gearoid (1972), Ireland before the Vikings, Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan
Ger O'Connor BQMS

Tagairtí