Dubhthach moccu Lughair

Dlíodóir, file agus Ollamh Éireann seanscéalach ba ea Dubthach maccu Lugair (beo 5ú haois).  Meastar gur mhair sé agus Naomh Pádraig ag soiscéalú i nÉirinn.  Bhí sé ina ardfhile agus breitheamh ar son Laoghaire mhic Néill, Ardrí na hÉireann.  Murab ionann is an rí agus a draoithe, deirtear gur glac sé go fonnmhar leis an reiligiúin nua.  I bhfoinsí Gael-Laidine agus Gaeilge, bhí ról mór aige in imeascadh léinn Ghaelaigh le creideamh Críostaí.

Naoimhsheanchais 
De réir naoimhsheanchas, bhí Dubhthach, a nia Naomh Fiach as Sléibhte, agus Earc dlí-eolaí, i láthair ag cúirt Laoghaire nuair a thug Pádraig cuairt ar Theamhraigh.  Níor sheas ach Dubhthach chun fáilte a chur roimhe.  D'iompaigh Dubhthach and Fiach beirt ar an gCríostaíocht agus beannaíodh a shliochtaigh dá bharr.  Deirtear go raibh Dubhthach i láthair nuair a rinne Pádraig easpag d'Fhiach.

Seanchas Már 
Thug Dubhthach breithiúnas in aghaidh Laoghaire de bharr dúnmharú Odhráin, carbadóir Phádraig.  Mar thoradh, athraíodh Féineachas na nGael págánach.  Coinníodh pé rud a bhí oiriúnach leis an gCríostaíocht, baineadh gach eile amach.  Bhí Dubhthach ar dhuine as naonúir a rinne an obair seo.

Dánta ar marthain 
Tá ceithre dhán ann le Dubhthach atá ar marthain.

Tá ceann amháin i Leabhar na gCeart, dán de dhá líne is tríocha maidir le cáilíochtaí an fhile léannta.

Tá trí cinn sa Leabhar Laighneach, maidir le cogaí agus caithréimeanna Éanna Cinnsealaigh agus a mhic Criomhthann, ríthe na Laighean.

Déanann Edward O'Reilly chur síos orthu ina saothar Irish Writers.

Clann 
B'fhéidir é go bhfuil Dubhthach gaolmhar le Mo Laisse maccu Lugair, a bhfuil lá féile aige ar an 16ú Meán Fómhair i bhFéilire Thamhlachta agus Féilire Aonghasa.  Insítear sna féilirí go raibh a chill i gcríocha Uí Fhairchealláin, gar de Mhaighean Rátha, Contae Laoise.

I nós níos deireanaí, deirtear gur chuir Dubhtach ceiliúr pósta ar Naomh Bríd.  Dhiúltaigh sí é, ach chabhraigh sí leis um chéile a fháil.  Bhí roinnt mac aige, iad uile ina naoimh agus ina mbunaitheoirí ceall, go formhór i gLaighean, ina measc Fachtna Chill Tuama i mBaile Fhobhair, Barúntacht, Contae na hIarmhí; agus Trian, Naomh Gabhrán, Naomh Euhel, Moninne, Lonán agus Naomh Molaisse mac Uí Lugair. Bhí a ghariníon, Deidiu ní Thriain, ina máthair a deirtear Naomh agus filí, ina measc Naomh Seanan Láithreach Briúin mac Fiontán, Naomh Diarmaid the Just mac Lugna, Naomh Caillin mac Niata, Naomh Féilim Chill Mhóire mac Cairill, Naomh Daigh mac Cairill, Saint Femia ní Chairill, Naomh Mainchin Chollan mac Corainn agus Senchán Torpéist, ollamh Éireann eile.

Foinsí 
 
 Irish writers, Edward O'Reily
 Dictionary of Christian Biography and Literature to the End of the Sixth Century,
 
 Dictionary of Irish Biography, ll. 494–95, Cambridge, 2009.
 
 
 
 Ussher, Works, vi. 400-1
 Curry, Manuscript Materials, ll. 482-93
 Lanigan, Eccl. Hist. i. 273-303
 O'Reilly, Irish Writers, pages xxvii-viii
 Calendar of Oengus, ll. 8, xiii
 Book of Rights, ll. xxxiv, 236–8
 Hogan, Vita Patricii, ll. 104–6
 Senchus Mor, Rolls eag. ll. 5–16.
 Muirchú, Vita S. Patricii, eag. Bieler
 Córus Béscnai, eag. 
 Vita tripartita Sancti Patricii
 Pseudo-historical prologue to the Senchas Már
 Chéad Beatha Naomh Bhríde

Tagairtí 

Ollaimh Éireann