Joshua Fishman

Teangeolaí Meiriceánach ab ea Joshua Aaron Fishman (Giúdais: שיקל פֿישמאַן - Shikl Fishman; 18 Iúil 1926 - 1 Márta 2015) a rinne speisialtóireacht ar shochtheangeolaíocht, pleanáil teanga, oideachas dátheangach, agus teanga agus eitneacht..

Luathshaol agus oideachas 
Rugadh agus tógadh Joshua Fishman i Philadelphia. D’fhreastail sé ar scoileanna poiblí agus é ag déanamh staidéir ar Ghiúdais ag bun agus meánleibhéil. De réir mar a d’fhás sé suas, chuirfeadh a athair ceist ar a pháistí ag an mbord dinnéir, "Cad a rinne tú don Ghiúdais inniu?"  Rinne sé staidéar ar Ghiúdais i Scoileanna Der Arbeter Ring, a leag béim ar mháistreacht ar an Ghiúdais mar aon le fócas ar litríocht, stair, agus saincheisteanna sóisialta. 

D'imigh sé ar aghaidh ó Olney High School  agus d’fhreastail sé ar Ollscoil Pennsylvania ar Scoláireacht an Mhéara, 1944-1948, ag tuilleamh BS agus MS, sa stair agus sa síceolaíocht, faoi seach. Chuaigh sé ar aghaidh chun PhD i síceolaíocht shóisialta a fháil ó Ollscoil Columbia i 1953.

Is é athair David Fishman é.

Gairmréim 
Tar éis dó céim a bhaint amach, rinne sé staidéar ar Ghiúdais le Max Weinreich i rith samhradh 1948. Le linn na tréimhse sin, fuair sé duais ón YIVO (Institiúid um Thaighde na nGiúdach) as monagraf ar an dátheangachas. I 1951-52 bhí post aige mar chúntóir taighde do Choiste Oideachais Giúdach Nua-Eabhrac I mí na Nollag 1951, phós sé Gella Schweid, agus roinn sé tiomantas ar feadh an tsaoil léi don Ghiúdais. I 1953, chríochnaigh sé a Ph.D. i síceolaíocht shóisialta in Ollscoil Columbia  le tráchtas dar teideal Steiréitíopaí Diúltacha Maidir le Meiriceánaigh i measc Leanaí a rugadh i Meiriceá a fhaigheann Cineálacha Éagsúla d’Oideachas do Ghrúpaí Mionlaigh .

Chuaigh na  Phillies óna bhaile dúchais i dteagmháil le Shikl, ag iarraidh air dul isteach sa bhoth raidió agus batter's plate amháin a fhógairt i nGiúdais i gcuid de sheachtain Ghiúdach Phillies. Dhiúltaigh Shikl an tairiscint ar eagla go ndéanfadh sé "ceap magaidh den Ghiúdais." 

Ó 1955 go 1958, mhúin sé socheolaíocht teanga i gColáiste Cathrach Nua-Eabhrac agus é ag stiúradh taighde ag Bord Scrúdaithe Iontrála an Choláiste freisin. I 1958, ceapadh é ina ollamh comhlach ar chaidreamh daonna agus síceolaíocht ag Penn.  Ina dhiaidh sin ghlac sé le post mar ollamh le síceolaíocht agus socheolaíocht in Ollscoil Yeshiva i Nua-Eabhrac, áit a bhfónfadh sé freisin mar dhéan Scoil Iarchéime Ferkauf na nEolaíochtaí Sóisialta chomh maith le leasuachtarán acadúil. I 1966, rinneadh Ollamh Oirirce um Taighde Ollscoile sna hEolaíochtaí Sóisialta. de. 

I 1988, rinneadh ollamh emeritus de agus chuaigh sé chleamhnaigh sé le roinnt institiúidí eile: Ollamh ar Cuairt agus Scoláire ar Cuairt, Scoil an Oideachais, Teangeolaíocht Fheidhmeach agus Roinn na Teangeolaíochta, Ollscoil Stanford ; Ollamh Cúnta le hOideachas Ilteangach agus Ilchultúrtha, Scoil an Oideachais, Ollscoil Nua-Eabhrac ; Ollamh ar Cuairt sa Teangeolaíocht, Ollscoil Chathair Nua-Eabhrac, Ionad na gCéimithe. Bhí coinní ar cuairt agus comhaltachtaí aige ag os cionn dosaen institiúid ar fud an domhain, lena n-áirítear an Lárionad um Ard-Staidéir sna hEolaíochtaí Iompraíochta (Stanford, CA) agus an Institiúid Ard-Staidéir (Princeton, NJ).

Tionchar 
Scríobh Fishman os cionn 1000 alt agus monagraf ar ilteangachas, oideachas dátheangach agus oideachas mionlaigh, socheolaíocht agus stair na Giúdaise, pleanáil teanga, aisiompú teanga, athbheochan teanga, ‘teanga agus náisiúnachas’, ‘teanga agus reiligiún’, agus ‘teanga agus eitneacht ’. Is é Fishman bunaitheoir agus eagarthóir na sraithe leabhar Contributions to the Sociology of Language le Mouton de Gruyter.

Cheap Fishman an Scála Grádaithe um Briseadh Idirghlúine (SGBI) chun cinneadh a dhéanamh an bhfuil teangacha i mbaol agus chuir sé é ina leabhar Reversing Language Shift . Bhí an SGBI feabhsaithe bunaithe air seo agus in úsáid ag Ethnologue .

De réir Ghil’ad Zuckermann, "Bunaitheoir agus eagarthóir ginearálta an phríomhfhoilseacháin measúnaithe International Journal of the Sociology of Language, chruthaigh Fishman ardán intleachtúil a d’éascaigh go mór tabhairt isteach agus scaipeadh samhlacha núíosacha agus teoiricí réabhlóideacha as a d'eascair go leor díospóireachtaí acadúla, sintéisí agus crostoirchithe Is minic a ghníomhaigh sé mar dhroichead eipistéimeolaíoch idir agus ina fhrithnimh i gcomhair dioscúrsaí comhthreomhara. "  : 149–152

Agus "Ba cheart go ndéanfadh duine fairsinge agus doimhneacht obair Fishman a mheas trí lionsa Giúdach-sochtheangeolaíoch comhcheangailte."  : 149–152 D'áitigh Zuckermann go "Cuimsíonn taighde Fishman comhtháthú scoláireachta Giúdach leis an teangeolaíocht ghinearálta. [.. . ] Tá an teangeolaíocht Ghiúdach, iniúchadh teangacha Giúdacha mar Ghiúdais, tar éis an tsochtheangeolaíocht ghinearálta a mhúnlú. Le linn na staire ba inimircigh ilteangacha iad na  Giúdaigh, agus mar thoradh ar sin tá teangacha Giúdacha ag ionchorprú meicníochtaí casta agus suimiúla teagmhála teanga agus féiniúlachta. Mar sin ba thalamh torthúil iad na teangacha seo chun socheolaíocht na dteangacha i gcoitinne a bhunú agus a éabhlóidiú. Mar gheall ar an tábhacht a bhaineann leis an nGiúdachas ní amháin maidir le mentshlikhkayt (cf. daonnacht) ach freisin maidir le hoideachas agus canúint ‘ar an taobh eile’, ní haon ionadh go bhfaighidh an institiúid   féin-ghluaiste Fishman  bheith ar thús cadhnaíochta san am céanna i scoláireacht Giúdais go háirithe agus sa socheolaíocht teanga i gcoitinne. "  : 149–152

Fishman agus an Ghaeilge
"Ní raibh aon deacracht pholaitiúil nó mhorálta ag Fishman maidir le teanga a athbheochan cé gur admhaigh sé go mbíonn sé an-dheacair. Do Fishman, ba é stádas teanga mar theanga tí agus seachadadh na teanga seo go dtí chéad ghlúin eile tús gach rud, ní toradh ar ghníomhaíocht thánaisteach.
Bhí an spéis aige sa Ghaeilge agus bhí moladh aige do lucht na Gaeilge, go háirithe do mheon na gníomhaíochta áitiúla is deonaí, ach dar leis go raibh ar lucht na Gaeilge a bheith dírithe ar dhlús chainteoiri a ardú.
Níor ghlac sé (i 1991) go raibh rás na Gaeilge rite, ag rá nárbh fhéidir a chur as an áireamh go mbeadh ardú i seachadadh na teanga mar chéad teanga sa todhchaí.

Ag deireadh an leabhair Reversing Language Shift: Theoretical and Empirical Foundations of Assistance to Threatened Languages, leagann sé amach a theoiric – cuirimse leagan de sin anseo – atheagraithe, curtha go Gaeilge agus glanta ó Bhéarlagair na teangeolaíochta."

Onóracha speisialta 
Sa bhliain 1991, thug dhá Festschrift d'Fhishman, chun a 65ú breithlá a cheiliúradh, gach ceann acu líonta le hailt ó chomhghleacaithe a lean a leasanna. Ba chnuasach trí imleabhar ceann amháin a bhain lena leasanna, curtha in eagar ag Garcia, Dow, agus Marshall,  agus an ceann eile imleabhar amháin curtha in eagar ag Cooper agus Spolsky. 

Sa bhliain 1999, fuair Fishman Duais Itzik Manger as an t-ionchur a bhí aige maidir le  litríocht Giúdaise.  

Sa bhliain 2004, bronnadh Duais Linguapax air.

Ar 10 Meán Fómhair, 2006, tugadh onóir do Fishman le siompóisiam lae in Ollscoil Pennsylvania, ag comóradh a 80ú breithlá. D’éag sé san Bronx, Nua-Eabhrac, an 1 Márta 2015, ag aois a 88.

Cartlanna 
I 1994 bhunaigh Leabharlanna Ollscoil Stanford ‘Cartlann Teaghlaigh Joshua A. Fishman agus Gella Schweid Fishman’  laistigh dá Rannóg Bailiúcháin Speisialta. Tá dréachtaí sa chartlann de leabhair agus ailt a foilsíodh ina dhiaidh sin, imlínte cúrsa, léachtaí a tugadh, comhfhreagras gairmiúil, comhfhreagras teaghlaigh, grianghraif, téipeanna fuaime, téipeanna físe, agus ábhair eile a bhaineann le hobair Fishman.

Leabharliosta 

 1964. Cothabháil Teanga agus Aistriú Teanga mar réimse fiosrúcháin. Sainmhíniú ar an réimse agus moltaí maidir lena fhorbairt bhreise. Teangeolaíocht Imleabhar 2, Eagrán 9.
 1965. Giúdais i Meiriceá: tuairisc agus anailís soch-theangeolaíoch. Bloomington: Indiana University Press ; An Háig, An Ísiltír: Mouton
 1966. Dílseacht teanga sna Stáit Aontaithe; cothabháil agus buanú máthairtheangacha neamh-Shasana ag grúpaí eitneacha agus reiligiúnacha Mheiriceá. An Háig: Mouton
 1966. Cothabháil teanga Ungáiris sna Stáit Aontaithe. Bloomington: Preas Ollscoil Indiana
 1968. Fadhbanna teanga na náisiún i mbéal forbartha. Nua-Eabhrac: Wiley
 1968. Léamha i socheolaíocht na teanga. An Háig, Páras: Mouton
 1970. Sochtheangeolaíocht: réamhrá gairid. Rowley, Mass: Teach Newbury
 1971. Dátheangachas sa barrio. Bloomington: Preas Ollscoil Indiana
 1971-2. Dul chun cinn i socheolaíocht na teanga. An Háig: Mouton
 1972. Teanga san Athrú Sochchultúrtha. Aistí le Joshua A. Fishman. Ed. Anwar S. Dil. Stanford: Preas Ollscoil Stanford
 1972. Socheolaíocht na teanga; cur chuige idirdhisciplíneach eolaíochta sóisialta i leith teanga sa tsochaí. Rowley, Mass: Teach Newbury
 1973 (c 1972). Teanga agus náisiúnachas; dhá aiste chomhtháite. Rowley, Mass: Teach Newbury
 1974. Dul chun cinn i bpleanáil teanga. An Háig: Mouton
 1976. Oideachas dátheangach: peirspictíocht socheolaíochta idirnáisiúnta. Rowley, Mass: Teach Newbury
 1977. Airleacain i gcruthú agus in athbhreithniú na gcóras scríbhneoireachta. An Háig: Mouton
 1978. Dul chun cinn i staidéar ar ilteangachas sochaíoch. An Háig: Mouton
 1981. Ná Abair Die riamh: Míle Bliain de Ghiúdais i Saol agus Litreacha Giúdacha. An Háig: Mouton. (i nGiúdais agus i mBéarla)
 1982. Sealbhú biliteracy: eitneagrafaíocht chomparáideach scoileanna mion-eitneolaíochta i gCathair Nua-Eabhrac. Nua-Eabhrac, NY: Ollscoil Yeshiva, Scoil Síceolaíochta Iarchéime Ferkauf
 1982. Oideachas dátheangach do mhic léinn Hispanic sna Stáit Aontaithe. Nua-Eabhrac: Teachers College Press
 1983. Dul chun cinn i bpleanáil teanga: peirspictíochtaí idirnáisiúnta. Beirlín & Nua-Eabhrac: Mouton.
 1985. Ardú agus titim na hathbheochana eitneacha: peirspictíochtaí ar theanga agus ar eitneacht. Beirlín & Nua-Eabhrac: Mouton
 1987. Idé-eolaíocht, sochaí agus teanga: Odyssey Nathan Birnbaum. Ann Arbor: Foilsitheoirí Karoma
 1991. Oideachas dátheangach. Amstardam & Philadelphia: teach tábhairne J. Benjamins. Co.
 1991. Aistriú teanga a aisiompú: Teoiric agus Cleachtas Cúnaimh do Theangacha faoi Bhagairt. Clevedon, Cúrsaí Ilteangacha. ()
 1991. Teanga agus Eitneachas. Amstardam & Philadelphia: teach tábhairne J. Benjamins. Co.
 1996. Béarla Iar-Impiriúil: Stádas an Bhéarla in Iar-Choilíneachtaí na Breataine agus Mheiriceá agus Sféir an Tionchair. (ed.) Mouton de Gruyter, Beirlín
 1997. In Praise of the Beloved Language; Ábhar na Comhfhiosachta Eitneolaíochta Teangeolaíochta. Beirlín, Mouton de Gruyter
 1997. An Apple Ilteangach: Teangacha i Nua-Eabhrac (le Ofelia Garcia). Beirlín, Mouton de Gruyter
 1999. Lámhleabhar Teanga agus Eitneachais (eag.). New York, Oxford University Press. Ed athbhreithnithe. 2009. ()
 2000. An féidir Teangacha faoi Bhagairt a Shábháil? Clevedon, Cúrsaí Ilteangacha
 2006. Ná Fág Do Theanga Aonair: Na Cláir Oibre Stádas Hidden laistigh de Phleanáil Corpais i mBeartas Teanga. Lawrence Erlbaum Associates. () ()

Foinsí 

 Baker, Colin ; Jones, Sylvia P. (eds.) (1998). Encyclopedia of Dátheangachas agus Oideachas Dátheangach. Clevedon, UK: Cúrsaí Ilteangacha. "Joshua A. Fishman", lch. 189.ISBN 978-1-85359-362-8 .
 Chassie, Karen et al. (eds.) (2006). Cé hé Cé san Oirthear. New Providence, NJ: Marquis Who's Who. "Fishman, Joshua Aaron" 
 Cooper, Robert L .; Spolsky, Bernard (eds.) (1991). Tionchar na Teanga ar Chultúr agus Smaointeoireacht: Aistí in Onóir Breithlá seasca a cúig Joshua A. Fishman. Beirlín: Mouton. Réamhrá na n-eagarthóirí, lgh 1-5.
 Fishman, Joshua A. (2006). Joshua A. Fishman. Aisghafa an 24 Lúnasa, 2006 ó http://www.joshuaafishman.com
 Fishman, Gella Schweid; Njau, Carthanas (2012). "Leabharliosta Joshua A. Fishman (1949-2011)". Iris Idirnáisiúnta na Socheolaíochta Teanga 213: 153–248.
 García, Ofelia; Dow, James R .; Marshall, David F. (eds.) (1991). Aistí in onóir Joshua A. Fishman : Imleabhar 1: Fócas ar Oideachas Dátheangach; Imleabhar 2: Fócas ar Theanga agus Eitneachas; Imleabhar 3: Fócas ar Phleanáil Teanga. 3 imleabhar (tacar). Amstardam: John Benjamins. In iml. 1: Ofelia García, "A Gathering of Voices, 'Léigiún na cuibheas scolártha' agus Oideachas Dátheangach: Beathaisnéisí Fishman mar Réamhrá", lgh 3-19; in iml. 2: Réamhrá an eagarthóra, lgh 1-7; in iml. 3: David F. Marshall, "Réamhrá: Onóir a thabhairt do Dhuine agus a Ghlao", lgh 1-6, agus Karen L. Adams agus Daniel T. Brink, "Joshua A. Fishman ar Phleanáil Teanga: Ní dhéanann 'Bráithreachas' Meán Aonfhoirmeacht ", lgh. 7-27.
 García, Ofelia; Peltz, Rakhmiel; Schiffman, Harold F.; with Gella Schweid Fishman (July 10, 2006). Dílseacht Teanga, Leanúnachas agus Athrú: Ranníocaíochtaí Joshua A. Fishman le Sochtheangeolaíocht Idirnáisiúnta. Clevedon, UK: Cúrsaí Ilteangacha. ISBN García, Ofelia; Peltz, Rakhmiel; Schiffman, Harold F.; with Gella Schweid Fishman (July 10, 2006).  García, Ofelia; Peltz, Rakhmiel; Schiffman, Harold F.; with Gella Schweid Fishman (July 10, 2006). 
 Spolsky, Bernard (1999). "Fishman, Joshua A. (1926–)". In Spolsky (ed.), Ciclipéid Ghonta na Teangeolaíochta Oideachais. Amstardam: Elsevier. lch. 758-759.ISBN 978-0-08043-163-5 .

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil Joshua Fishman. 
 Siompóisiam in Onóir Ochtódú mBreithlá Joshua A. Fishman

Básanna in 2015
Teangeolaithe Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1926
Pages with unreviewed translations
Ilteangachas