Stanisław Lem

Bhí an Pólannach Stanisław Herman Lem  (;(12 Meán Fómhair 1921 – 27 Márta 2006), ina scríbhneoir ficsin eolaíochta agus aistí ar ábhair éagsúla, lena n - áirítear fealsúnacht, fáistineolaíocht, agus léirmheastóireacht liteartha. Is iomaí scéal ficsin  eolaíochta dá chuid atá aorach agus greannmhar. Aistríodh leabhair Lem go níos mó ná 50 teanga agus tá níos mó ná 45 milliún cóip díolta acu. Ar fud an domhain, tá aithne air mar údar an úrscéil Solaris ó 1961. I 1976 scríobh Theodore Sturgeon gurbh é Lem an scríbhneoir ficsean eolaíochta is mó léamh ar domhan. 

Is é Lem an t-údar ar an saothar fealsúnach bunúsach " Summa Technologiae ", ina thuar sé cruthú na réaltachta fíorúla agus na hintleachta saorga. Freisin, d'fhorbair sé smaointe na huathéabhlóide daonna, cruthú domhan saorga, agus go leor eile. Scrúdaíonn a shaothair ficsin eolaíochta téamaí fealsúnachta  trí thuairimíocht ar theicneolaíocht, nádúr na hintleachta, neamhfhéidearthacht na cumarsáide agus na tuisceana le hintleacht choimhthíoch agus, éadóchas faoi shrianta daonna, agus áit na daonnachta sa chruinne. Clúdaíonn a chuid aistí agus leabhair fealsúnacha iad seo agus go leor ábhar eile.

Bíonn sé deacair a shaothair a aistriú  mar gheall ar nuafhocail mionsaothraithe Lem agus imeartas focal nathach.. D’fhógair Parlaimint na Polainne 2021 Bliain Stanisław Lem.

Saol

Luathshaol 

Rugadh Lem i 1921 i Lwów, an Pholainn idirchogaidh (Lviv, an Úcráin anois). De réir a chuntais féin, rugadh é ar 13 Meán Fómhair i ndáiríre, ach athraíodh an dáta go dtí an 12ú ar a theastas breithe mar gheall ar bhaothchreideamh. Ba mhac é le Sabina née Woller (1892–1979) agus Samuel Lem [note 1] (1879–1954), laraingeolaí saibhir agus iar-lia in Arm na hOstra-Ungáire,   agus col ceathrair  leis an bhfile Polannach Marian Hemar (mac deirfiúr athar Lem). Sna blianta ina dhiaidh sin mhaígh Lem uaireanta gur tógadh é ina Chaitliceach Rómhánach, ach chuaigh sé chuig ceachtanna reiligiúnacha Giúdacha le linn a bhlianta scoile.  D'éirigh sé ina aindiachaí ina dhiaidh sin "ar chúiseanna morálta ... is cosúil go bhfuil an domhan curtha le chéile ar bhealach chomh pianmhar gur fearr liom a chreidiúint nár cruthaíodh é ... d'aon ghnó".   Sna blianta ina dhiaidh sin thabharfadh sé agnóisí  agus aindiachaí air féin.

Tar éis fhorghabháil Shóivéadaigh in iarthar na hÚcráine agus na Bealarúise sa bhliain 1939, ní raibh cead aige staidéar a dhéanamh i bPolaiteicnic Lwow mar ba mhian leis mar gheall ar a “bhunús bourgeois ”, agus ach amháin de bharr thionchar a athar glacadh leis chun staidéar a dhéanamh ar leigheas in Ollscoil Lwów i 1940.  Le linn fhorghabháil na Naitsithe ina dhiaidh sin (1941–1944), sheachain teaghlach Giúdach Lem socrúchán sa Geiteo Naitsíoch i Lwów, agus iad ag maireachtáil le páipéir bhréagacha.  Chuimhnigh sé níos déanaí:  

Le linn na tréimhse sin, thuill Lem slí bheatha mar mheicneoir gluaisteáin  agus mar tháthaire,  agus ó am go chéile ghoid sé muinisin ó thithe stórais (a raibh rochtain aige orthu mar fhostaí de chuid comhlachta Ghearmánaigh) chun iad a chur ar aghaidh go dtí trodaí frithbheartaíochta Pholannach. 

Sa bhliain 1945, ionghabhadh Lwow leis an Úcráin Shóivéadach, agus athlonnaíodh an teaghlach, mar aon le go leor saoránach Polannach eile, go Kraków, áit a ndeachaigh Lem, ar éileamh a athar, i mbun staidéir leighis san Ollscoil Iagailleonach.  Ní dhearna sé a chuid scrúduithe deiridh d'aon ghnó, chun gairm an dochtúra míleata a sheachaint, rud a cheap sé a d'fhéadfadh a bheith ar feadh a shaoil. Tar éis dó absolutorium a fháil (téarma Polainnis mar fhianaise ar chríochnú an staidéir gan dioplóma), rinne sé obair mhíosúil éigeantach in ospidéal, ag barda máithreachais, áit ar chuidigh sé le roinnt breitheanna linbh  agus gearradh Caesarach. Dúirt Lem go raibh radharc na fola ar cheann de na cúiseanna ar shocraigh sé gan leigheas an chleachtadh..

Cáil a bhaint amach 

Chuir Lem tús lenachuid oibre liteartha i 1946 le roinnt foilseachán i seánraí éagsúla, lena n-áirítear an fhilíocht ina  measc, chomh maith lena chéad úrscéal ficsean eolaíochta, Człowiek z Marsa (Fear ó Mhars), srathaithe in Nowy Świat Przygód  (Domhan Nua na nEachtraí).  Idir 1948 agus 1950 bhí Lem ag obair mar chúntóir taighde eolaíochta in Uniwersytet Jagielloński w Krakowie (an Ollscoil Iagailleonach), agus d'fhoilsigh sé roinnt gearrscéalta, dánta, léirmheasanna, srl., go háirithe san irisleabhar  seachtainiúil  Tygodnik Powszechny. Sa bhliain 1951, d'fhoilsigh sé a chéad leabhar,  Astronauci (Na spásairí). I 1953 bhuail sé agus phós sé (pósadh sibhialta) Barbara Leśniak, mac léinn leighis.  Rinneadh a searmanas pósta eaglaise i mí Feabhra 1954.  I 1954, d’fhoilsigh sé díolaim ghearrscéalta, Sezam i inne opowiadania ( Seasamain agus Scéalta Eile).  An bhliain dár gcionn, 1955, foilsíodh úrscéal ficsean eolaíochta eile, Obłok Magellana *(Scamall Magellan).

Tagairtí 

Básanna in 2006
Daoine a rugadh i 1921