Fearghas mac Léite

De réir miotaseolaíocht na nGael, ba rí na nUladh é Fearghas mac Léite (Sean-Ghaeilge Fergus mac Léti).

Achar ama
Ní fios go cinnte a áit sa chroineolaíocht dhúchais.  De réir roinnt foinsí, ba chomhaoiseach é le Ard-Rí Conn Cétchathach, de réir eile le Lugaid Luaigne, Congal Cláiringnech, Dui Dallta Dedad agus Fachtna Fáthach.

Sna scéalta

De réir an scéil Caithréim Conghail Cláiringhnigh, agus Lughaidh Luaighne ina Ard-Rí na hÉireann, bhí Fearghas i réim i ndeisceart Cúige Uladh agus  Congal Cláiringnech sa tuaisceart.  Níor mhian beirt ríthe leis na hUlaidh, mar sin d'iarradh ar an ardrí a bhreithiúnas a thabhairt ar an rogha dóibh. Thogh Lugaidh Fearghas, agus rinne cleamhnas lena iníon Fionnabhair. Níor ghlac Congal leis an gcinneadh agus d'fhógair sé cogadh.  Tar éis dó teipthe Fearghas a chur dá choróin, rinne sé ionsaí ar Theamhair agus chloígh sé Lugaidh agus bhain a chrann de sa chath.  Lonnaigh sé é féin mar Ard-Rí, bhris sé Fearghas as a ríogacht, agus chuir a dheartháir féin, Ross Ruadh ina áit.  I rith ré Fhachtna Fáthaigh, maraíodh Ross i gCath Loch Feabhail, agus rinneadh rí na nUladh arís d'Fhearghas.

Sa seanscéal Saga of Fergus mac Léti, bhuail sé le he encounters síoraí uisce darbh ainm lúchorpáin nó "coirp bheaga"; meastar gurb é seo ar cheann de na tagairtí is luaite do leipreacháin.  Rinne na síofraí iarracht Fearghas a tharraingt isteach san fharraige, ach dhúisigh an t-uisce fuar é agus rug sé orthu.  Mar mhalairt ar a saoirse, dheonaigh na síofraí trí mhian dó.  Thogh Fearghas an cumas annála faoin uisce, a bhí i bhfeidhm chuile áit de bharr geise ach i Loch Rudhraí (Dún Droma, Contae an Dúin).  Rinne sé iarracht snámh ann mar sin féin,  agus bhuail le hollphéist mhara darbh ainm Muirdris, agus bhí strainc eagla ar a aghaidh go deo ina dhiaidh.  De ghnáth, bhainfeadh an ríogacht de leis a leithéid de mhíghnaoi, ach níor mhian leis na hUlaidh é a chur as.  Cuireadh cosc ar scátháin ina láthair, nára gcuire le fios dó faoi.  Seacht mbliana ina dhiaidh, lách sé cailín aimsire, a nocht an fhírinne dó matt chúiteamh.  D'fhill Fearghas go Loch Rudhraí ag lorg na hollphéiste, agus mharaigh sé í tar éis catha dhá lá a thiontaigh an fharraige fuildhearg.  Fuair sé bás féin le teann corthachta.

Measann áirithe gurb ionann é agus
Fergus mac Róich na Rúraíochta, de bharr a ríogacht na nUladh, a ghaoil leis an gclaíomh Caladbolg agus a bháis in uisce, cé bhfuil siad beirt ann mar naimhde dá scéal  Caithréim Conghail Cláiringhnigh.

Saothair

Tagairtí

An Rúraíocht
Scéalaíocht na Ríthe