Cló na nOileán

Córas Callagrafaíochta meánaoisí is ea  Clú na nOileán, as Éirinn ó dhúchas, a scaip go Sasana agus mór-roinn na hEorpach faoi thionchar Chríostaíochta Ceiltí. Úsáideadh é thar lear i mainistreacha amhail is Bobbio agus Fulda.  Tá an cheangal idir é agus Ealaín na nOileán, go háirithe lámhscríbhinní dathmhaisithe.  Bhí tionchar mór aige ar ortagrafaíocht na Gaeilge agus clónna Gaelacha an lae inniu.

Forbraíodh na scripteanna sa 7ú haois, agus úsáideadh iad chomh déanach agus an 19ú haois, cé go raibh a bhuaicphointe idir na blianta 600 agus 850.

Laistigh den chóras, bhí an-chuid clónna ilchineálacha, úsáidte le haghaidh feidhmeanna éagsúla, mar shampla, téacsanna non-scriptural, litreacha, taifid cuntasaíochta, nótaí srl.

Dealramh 

Feictear go coitianta i gCló na nOileán túslitreacha móra agus poncanna dearga thart timpeall orthu.  Go minic ansin, éiríonn níos lú na litreacha a leanas go dtí an ghnáth mhéid.  Is saintréith na nOileán é seo, agus feictear a tionchar ar an mór-roinn.

Scríobhtar litreacha le héirithigh (b, d, h, l, srl.) le barra triantánach nó dingchruthacha.  Is an-leathan iad na boghanna de litreacha amhail is b, d agus p.  Tá ann sa chló an-chuid nasclitreacha agus giorrúcháin nó noda ar leith, i dteannta le hiasachtaí ó nótaí Tiro.

Tá cúig chéim na nOileán aitheanta ag scoláirí, in ord íslitheach foirmiúlachta:
 leath-uingeach, nó "mórscript Éireannach": ach amháin le haghaidh rúibricí agus a leithéid tar éis na 9ú haoise.
 hybrid minuscule: the most formal of the minuscules, came to be used for formal church books when use of the "Irish majuscule" diminished.
 mionscript tacair
 mionscript reatha
 mionscript tapa

Tá sé molta go raibh dhá chéim forbartha ann.  Sa dara chéim, feictear tionchar na scripte leath-uingí Rómhánaí, forbartha ag ag Monkwearmouth-Jarrow agus léirithe ag na Soiscéil Lindisfarne.

Úsáid 
Baineadh úsáid as Cló na nOileán le haghaidh idir saothair chreidimh as Laidin agus i dteanga an phobail.  I measc eiseamláirí, tá leanas:
 Leabhar Cheanannais
 Cathach Cholm Cille
 an Ambrosiana Orosius
 an Durham Gospel Fragment
 Leabhar Dharú
 na Soiscéil Durham
 na Soiscéil Echternach
 na Soiscéil Lindisfarne
 na Soiscéil Lichfield
 Leabhar Soiscéil Naomh Gall 
 Leabhar Ard Mhacha.

Tá tionchar chloí na nOileán le feiceáil i bhforbairt na mionscripte Cairilínsí.

Tá an et (agus) le Tiro, ⁊, le feiceáil go forleathan sa script, agus scaití i gclónna Gaelacha an lae inniu atá bunaithe ar Chló na nOileán.

Unicode 
Níl ach cúpla litir na nOileán ionchódaithe sa chóras Unicode, le feiceáil thíos.  Ní thaispeántar ach most fonts will only display U+1D79 (ᵹ) ag an gcuid is mó de chlónna.  Tá trí clónna saor in aisce ann a thacaíonn gach litir, .i. Junicode, Montagel agus Quivira.  I dteannta sin, tacaíonn Gentium agus Charis SIL litreacha aibítre (U+A77x agus U+A78x).

Sa mholadh Unicode 2006 le haghaidh an chló Ghaelaigh, dúirt Michael Everson gur gá ASCII a úsáid de ghnáth agus go ndéanfadh an cló an malartú ba chuí.

Féach freisin 
 Cló Gaelach
 Litriú na Gaeilge
 Ealaín na nOileán
 Mionscript Chairilínseach
 G na nOileán
 Delta na Laidine
 Nótaí Tiro
 List of Hiberno-Saxon illustrated manuscripts

Foinsí 
 O'Neill, Timothy. The Irish Hand: Scribes and Their Manuscripts From the Earliest Times. Corcaigh: Cork University Press, 2014. ISBN 978-1-7820-5092-6

Naisc sheachtracha 
 Pfeffer Mediæval, mionscript na nOileán mar Chló Unicode (ó cheart, mionscript Chairilínseach le leaganacha malartacha)

Tagairtí 

Lámhscríbhinní Éireannacha