Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Ríthe seanscéalach na hÉireann ab Áed Rúad mac Badarn, Díthorba mac Deman agus Cimbáeth mac Fintan, triúr garmhac Airgeadmhair.

Bhí an triúr i réim ar bhonn uainíochta, ar thrí sheal seacht-mbliana.  Fuair Áed bás ag deireadh a thríú seala, ag bádh i n-eas darb ainm anois Eas Rua as (roimhe sin, Eas Doinn).  Deirtear gurbh fheart mara agus gaoithe a bhás. Thóg Díthorba agus Cimbáeth a sealanna, agus ansin d'éalaigh Macha Mong Rúad, iníon Áed, teacht i réim ina áit.  Dhiúltaigh Díthorba agus Cimbáeth í, agus tharla cath.  Maraíodh  Díthorba, agus chuir Macha iachall ar a mhic ráth a thógáil di ag Eamhain Mhacha.  Phós sí Cimbáeth agus bhí siad beirt i réim ar feadh seacht mbliana fós.  D'éag Cimbáeth den phlá ansin, d'éirigh Macha ina banríon ina haonar, an t-aon Ard-Bhanríon amháin in Éirinn.

Uainíocht
Níl na foinsí ar aon tuairim faoi réim na huainíochta.

Níl Áed nó Díthorba ann mar Ard-Ríthe ar chor ar bith i Leabhar Gabhála na hÉireann.  Tar éis bás an t-iar-Ard-Rí Lugaid Laigdech, maraithe ag Áed, chuireadh isteach scéal an dinnseanchais faoi bhunú Eamhna Mhacha.  Ansin tháinig Cimbáeth i gcoróin, i gcomharbacht a deirtear ar Dhíthorba, agus a bhí i réim ar feadh ocht mbliana is fiche.

Insítear i scéal an dinnseanchais conas a bhí na colanna ceathrar i réim ar bhonn uainíochta, ar seal seacht mbliana faoi thrí.

Aontaíonn Annála na gCeithre Máistrí leis seo, ach de réir Seathrún Céitinn,  bhí Áed agus Díthorba i réim beirt ar feadh aon bhliain is fiche, Cimbáeth ar feadh fiche.

Achar ama
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim:
 Leabhar Gabhála na hÉireann: Alexander the Great (336–323 RC).
 Foras Feasa ar Éirinn: 530–469 RC.
 Annála na gCeithre Máistrí : 731–661 RC.

Tagairtí

Ard-Ríthe na hÉireann