John Hume

Duine de mhórcheannairí an Phróisis Síochána i dTuaisceart Éireann, comhbhunaitheoir an SDLP, agus comhbhuaiteoir Dhuais Nobel (1998) ab ea John Hume (a rugadh i nDoire ar an 18 Eanáir 1937 agus a fuair bás ar 3 Lúnasa 2020).

Ar an 22 Deireadh Fómhair 2010, i bpobalbhreith a reáchtáil RTÉ, ainmníodh Hume mar "an tÉireannach is fearr riamh" i stair na hÉireann. Ní éacht beag ná suarach é sin nuair a chuimhnímid ar chuid de laochra eile na hÉireann – Michael Collins agus James Connolly mar shampla – a bhí san iomaíocht leis. Bronnadh an gradam ar an Uasal Hume as a fheachtas gan staonadh ar son na síochána i dTuaisceart Éireann.

Saol 
Rugadh Hume i dteaghlach neamhpholaitiúil sa bhliain 1937.  

D'fhreastail sé ar Choláiste ar Choláiste Naomh Colm Cille i nDoire. Bhí sé i measc an chéad dreama de Chaitlicigh chun oideachas meánscoile saor in aisce a fháil. 

Chláraigh sé ag OÉ Má Nuad in 1954 faoi scoláireacht chun staidéar a dhéanamh ar Fhraincis agus Stair. Rinneadh cur síos air mar scoláire den scoth, agus mhothaigh sé go raibh dualgas air cabhrú leo siúd nach raibh chomh maith as leis féin mar gheall ar chomh buíoch agus a bhí sé as a oideachas ollscoile a fháil.

Polaitíocht 
Is mar mhúinteoir a thosaigh Hume amach nuair a d’fhill sé ar a chathair dhúchais i ndiaidh dó céim a bhaint amach. Ba léir riamh anall, áfach, gur sa pholaitíocht a bhí a chroí.   

Chuir Hume cearta sibhialta chun cinn ar feadh a shaoil, Mar sin bhí lámh mhór aige i nGluaiseacht na gCeart Sibhialta sna 1960idí.    

I gcomhar le daoine eile bhunaigh sé páirtí polaitiúil ar a dtugtar Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO nó an SDLP). Bhí sé mar cheannaire ar an pháirtí seo ó 1979 go 2001. Lena chois sin, bhí sé ina Chomhalta de Pharlaimint na hEorpa, ina Fheisire ar thoghcheantar an Fheabhail agus ina Chomhalta den Tionól Reachtach (MLA) in Stormont, do thoghcheantar an Fheabhail.  

In ainneoin ionsaithe air féin agus ar a theach ag dílseoirí agus ag an IRA araon, d’oibrigh Hume go dícheallach leis an tsíocháin a chur i réim arís agus le deireadh a chur leis an ghunna i stair na hÉireann. Ainneoin gur theip ar chuid de na hiarrachtaí a rinne sé níor chaill sé a mhisneach.  

Tháinig toradh ar a chuid iarrachtaí faoi dheireadh, áfach, ar an 10ú Aibreán 1998 nuair a síníodh Comhaontú Aoine an Chéasta. Rinne Hume a dhícheall chun deireadh a chur le feachtas foréigin an IRA len iad a "thabhairt isteach ón bhfuacht" agus iad a chur ag caint leis na páirtithe aontachtacha. "An chuid is mó den phobal, d’fhan siad dílis don seasamh a bhí glactha ag John Hume – fuair Hume i gcónaí tacaíocht mhór.” Agus fíoraíodh an fhís pholaitiúil a bhí ag Hume faoi dheireadh.  

D'éirigh Hume as an gceannasaíocht ar an SDLP i 2001 agus ghlac Mark Durkan a áit.

Duais Nobel 

Bronnadh Duais Nobel air i 1998 mar aon le David Trimble "De bharr a gcomhiarrachtaí teacht ar réiteach síochánta don choimhlint i dTuaisceart Éireann."

Níor choinnigh Hume an t-airgead a fuair sé as an duais ach bhronn é ar charthanachta.  Bhronn sé leathchuid den airgead a bhain sé leis an duais ar Chumann Naomh Uinseann de Pól agus an leathchuid eile ar Arm an tSlánaithe. Lena chois sin, bronnadh Gradam Martin Luther King (1999) agus Duais Síochána Gandhi (2005) air – an t-aon duine riamh ar bronnadh na trí ghradam seo air.

Gaeilge 
Bhí tuiscint mhaith ag Hume ar an nGaeilge. Cé nach raibh sé ar a chompord á labhairt, b’amhrán Gaeilge, ’Tráthnóna Beag Aréir’, a dúirt sé nuair a iarradh air ceann a rá ar 'The Late Late Show’ ar RTÉ sa bhliain 1985.

Bás agus tionchar 
Tháinig néaltrú ar Hume nuair a bhí sé sách óg, i dtús na 2000idí (agus gan lár na seascaidí sroichte aige fiú). Bhí sé fós in ann dul ar an Late Late Show sa bhliain 2009.

Bhásaigh John Hume ar an 3 Lúnasa 2020.  Dúirt an tUachtarán Mícheál D. Ó hUiginn, "Dathraigh John Hume an pholaitíocht ó bhun ar oileán na hÉireann, fear a chreid sa bhfíor dhaonlathas". Anuas ar sin, ceannaire a "léirigh ceannaireacht agus crógacht" a bhí ann, dar eisean. Rinne an Taoiseach Mícheál Ó Máirtín tagairt don "mhisneach, láidreacht, cruthaitheacht agus díocas' a bhí le fáil ina chuid oibre.

Foirgneamh Hume 

Ainmníodh foirgneamh mór ar champas a alma mater i Má Nuad as John Hume. Osclaíodh Foirgneamh Hume go hoifigiúil ar 23 Aibreán 2005.

Féach freisin 

 Alt - "Nuair a tháinig John Hume go hOllscoil na Banríona, thuig mé gur i láthair ceannaire agus fáidh a bhí mé".

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1937
Básanna in 2020
Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Dhoire
Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Fir
Náisiúnaithe Éireannacha
Ridirí
Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre