Conmhaicne Cineál Luacháin

Dream agus tuath ársa i gcúige Chonnacht ba ea Conmhaicne Luacháin, nó Cineál Luacháin (Cenél Lucháin).  Bhí ann sa tuath ná paróistí Uachtar Achaidh agus Droim Oiríolaigh, sa bharúntacht Carraig Álainn, i ndeisceart Chontae Liatroma.

Bunús 
Gaolta b'fhéidir leis na Laigin ba ea na Conmhaicne, a scaip ar fud na tíre, ag lonnú i gcúige Chonnacht agus an Longfort.

Tar éis an séú haois, tháinig Conmhaicne Réin ó dheas as Loch Guth Ard Deas, agus lonnaigh roinnt clann i gCineál Luacháin, Cluain Chonmhaicne, Maigh Réin agus Maigh Nissi, ag cloí agus ag tógáil isteach na daoine dúchasacha, na Masraí.

Deir Hogan agus Leabar Fidhnacha go bhfuil an t-ainm fréamhaithe as géag de Conmhaicne Réin, de mhuintir Luacháin mhic Onchú, sa 4ú glúin ó Chumscradh.

San 8ú haois, nuair a ghabh Uí Bhriúin Bhréifne stráice mór talún i dtuaisceart Chonnacht, chuaigh roinnt Chineál Luacháin ar imirce go dtí Tethba.

 Críocha 
I lár a gcuid críoch, bhí paróiste Uachtar Achaidh parish, i mbarúntacht na Carraige Áille, i ndeisceart Chontae Liatroma.  Bhí na críocha teoranta le coillte ar gach taobh.  Bhí Sliabh an Iarainn thiar agus ó thuaidh, Teallach Eathach ón oirthuaisceart, agus Conmhaicne Mhaigh Réin ó dheas.

 Clanna 
Seo a leanas clanna Chonmhaicne Cineál Luacháin:
 Uí Dhubháin
 Mhic Maolfhabhaill
 Uí Bhathbairr
 Teallach Chléirigh
 Uí Bhraci
 Teallach Maolfinnen
 Uí Bhuidbhín
 Uí Chailtí
 Uí Chianacáin
 Uí Chonbhuí
 Uí Dhamhaigh
 Ui Dimusaigh
 Uí Dhubháin (suite ar Inis Dhoire Dubháin)
 Uí Earailbh
 Uí Eturrai
 Uí Ghabhadáin
 Ui Maolphádraig
 Uí Maolsutháin
 Uí Muineacháin
 Uí Threadmáin.
 Teallach Tanaí.

Taoiseach 
Mhic Dhorchaidh a bhíodh ina príomhchlann.  Deirtear gur thaoisigh iad Ó Cuagáin agus Ó Tormadháin sa bhliain 1159.

Reachtaire Chineál Luacháin 
Tá cill pharóiste Dhroim Oiríolaigh (Druim Airbhealaigh, .i. (th)oir-bhealach) suite ar oileán i Loch Guth Ard Deas (nó Loch Fionnmhaí inniu).  Tá fothracha na Cille le feiceáil fós.  Tá baile fearainn den ainm céanna sa pharóiste.

I bparóiste Uachtar Achaidh, bhíodh cill ar cnoc ard raibh ó thuaidh de Bhéal an Átha Móir.  Tiomnaithe do Naomh Bríd a bhí ann chill agus tobar beannaithe taobh léi.  Bhí teach spidéil tiomnaithe do Eoin Baiste ag Béal an Átha Móir thar an Abhainn Bhuí (Yellow River).

Cuireadh an dá pharóiste le chéile chun Reachtaire Chineál Luacháin a chruthú.  Feictear seo sna Annates don bhliain 1423 (lch. 230), a deir "rectoria parrochialium ecclesirum de Drumreilly et Oughteragh alias de Kenel Luchan vulgariter nuncupata".

Féach freisin 
 Conmhaicne
 Béal an Átha Móir

Foinsí 
 Annála na gCeithre Máistrí
 
 A Chorographical Description of West or H-Iar Connaught written A.D. 1684 by Roderic O'Flaherty ESQ with notes and Illustrations by, James Hardiman M.R.I.A., Irish Archaeological Society, 1846.

Tagairtí 

Conmahicne