Pádraic Ó Conaire

Scríbhneoir Éireannach ab ea Pádraic Ó Conaire (20 Feabhra 1882 - 6 Deireadh Fómhair 1928), agus duine de na scríbhneoirí ba thábhachtaí i luath-ré na hAthbheocana ba ea é. Bhí an Conaireach gníomhach, freisin, san iriseoireacht, rud a raibh an-bheagán di le fáil as Gaeilge i dtús an 20ú haois.

Uaireanta, tugtar "Sean-Phádraic Ó Conaire" air le hé a aithint thar Phádhraic Óg Ó Conaire (bhí Pádhraic Óg ag scríobh úrscéalta éadroma faoi shaol na tuaithe i gConamara).

Saol 
Saolaíodh Pádraic Ó Conaire i nGaillimh sa bhliain 1882, áit ina raibh dhá theach ósta ag a athair agus a mháthair Kate McDonagh. Bhí beirt deartháireacha aige, Isaac agus Michael. 

Thug a athair a aghaidh ar Stáit Aontaithe Mheiriceá nuair a theip ar a ghnó i nGaillimh agus cailleadh é go gairid ina dhiaidh sin. D'éag máthair Uí Chonaire freisin sa bhliain 1893. 

Mar sin bhí a mháthair agus a athair marbh faoin am a raibh sé aon bhliain déag d’aois. Dá bhrí sin, bhí ar na dílleachtaí óga, Pádraic óg agus a bheirt dheartháireacha, dul chun cónaithe lena n-uncail Patrick Conroy i Ros Muc. Cé gurbh é an Béarla teanga an tí, ceantar Gaeltachta a bhí máguaird agus d’fhoghlaim Pádraic an teanga go héasca. 

Chuaigh Pádraic ar scoil i dTurlach Beag, sular bhog sé ar aghaidh go dtí Coláiste Charraig an Tobair i gContae Thiobraid Árann (bhí a uncail ina shuí go te) agus Coláiste na Carraige Duibhe i mBaile Átha Cliath,  áit a raibh sé sa rang céanna le hÉamon de Valera.

Londain 
Bhog an Conaireach go dtí Londain sa bhliain 1899 agus ghlac sé post mar státseirbhíseach sa Bhord Oideachais ann. Chuir sé suim mhór i gcúrsaí Chonradh na Gaeilge. Bhí an Ghaeilge ina thimpeall i gcónaí i Londain fiú, agus chaith sé na hoícheanta agus na deirí seachtaine ag múineadh na teanga do Ghaeilgeoirí agus inimircigh eile. Scríobh sé cuid mhaith dá scothshaothar i Londain.

Bhí an Conaireach ina chónaí le Molly Ní Mhanais i Londain, gan a bheith pósta (scannalach ag an am). Bhí ceathrar clainne acu: Eileen (r. 22 Feabhra 1905), Patrick (r. 3 Samhain 1906), Kathleen (r. 24 Feabhra 1909) agus Mary Josephine (28 Iúil 1911–1922), a fuair bás de bharr diftéire. Phós sé Molly faoi dheireadh sa bhliain 1926 (in oifig an chláraitheora in Lambeth).

Ar ais in Éirinn 
Ba bhoithéimeach agus fhánaí é agus é go beo bocht i dtreo dheire a shaoil, tugtha don ól. D'fhill an Conaireach ar Éirinn ag tús an Chéad Chogadh Domhanda, sna blianta 1914/1915. D'fhág sé Molly agus a chlann agus chaith na blianta ag fánaíocht ar fud na hÉireann. Cé go raibh post aige sa Bhreatain, rinne sé iarracht maireachtáil ar a chuid scríbhneoireachta nuair a d'fhill sé ar Éirinn. 

Ní raibh baint dhíreach ag Ó Conaire leis an Éirí Amach sa bhliain 1916. Ach ba mhinic é i gcomhluadar na ndaoine a raibh baint acu leis tríd a chuid oibre le Conradh na Gaeilge. Agus ba é Ó Conaire a scríobh an leabhar Seacht mBua an Éirí Amach.

Bhí an-ghean ag daoine air, cé nár shaothraigh sé mórán airgid as a chuid saothar liteartha le linn a shaoil. Chaith an Conaireach an chuid is mó dá shaol fosta ina chónaí i nGaillimh, ag múineadh sna coláistí samhraidh sna Gaeltachtaí anois is arís, agus é go beo bocht i dtreo dheire a shaoil.

Rinne Liam Ó Flaithearta cur síos uair amháin ar an am a raibh Ó Conaire ag fanacht sa teach aige agus gur mhol an Conaireach dhó scríobh i nGaeilge.

Bás agus cuimhne 

Cailleadh é sna fichidí agus gan aige ach 46 bliain. Alcólach déanta ba ea é. Fuair sé bás in ospidéal Richmond i mBaile Átha Cliath i Mí Dheireadh Fómhair 1928 (tar éis dó cuairt a thabhairt ar phríomhoifig Chonradh na Gaeilge).  

Tá an Conaireach curtha i Reilig an Bhóthair Mhóir i nGaillimh. Tá dealbh ina chuimhne sa bhFaiche Mór i nGaillimh.

Saothair 
Bhí ról tábhachtach ag Ó Conaire i ngluaiseacht na Gaeilge agus bhí sé ar cheann de na scríbhneoirí gearrscéalta ba thábhachtaí san athbheochan liteartha.  Bhí feidhm cheannródaíoch aige ó thaobh na hiriseoireachta de fosta agus é ag scríobh do ‘An Claidheamh Soluis’– is beag duine i dtús an fhichiú haois a bhí ag scríobh alt nuachta i nGaeilge.  Chum sé drámaí, gearrscéalta, aistí critice, scéalta do pháistí agus ábhar eile, saothar mór in ainneoin go bhfuair sé bás gan ach sé bliana is daichead bainte amach aige.

Scríobh an Conaireach dhá úrscéal, Deoraíocht agus Fearfeasa Mac Feasa, chomh maith le go leor aistí agus gearrscéalta. Tá cuid de na gearrscéalta seo ar fáil sa leabhar Scothscéalta, a bhí ar an siollabas Ardteiste in Éirinn le fada an lá.
 An Scoláire Bocht, agus scéalta eile, 1904/1913
 Nora Mharcais Bhig, 1906
 Deoraíocht, 1910
 Scothscéalta, 1956
 An Chéad Chloch, 1914
 Seacht mBua an Éirí Amach, 1918
 An Crann Géagach, 1919
 Tír na n Íontas, 1919
 Béal an Uaignis, 1921
 Siol Éabha, 1921
 An Chinniúint, 1924
 Eachtraí Móra ón ár Stair, 1924
 Trí Truaighe na Scealaíochta, 1924
 Mór thimpeall na hÉireann, ar muir, 1925
 Fearfeasa Mac Feasa, 1930
 Brian Óg
 Beagnach Fíor
 Cubhair na dTonn
 Scéalta an tSáirsint Rua
 Seoigheach an Ghleanna
 M'asal Beag Dubh
Rogha Scéalta (CIC 2018, le Diarmuid de Faoite).

Naisc sheachtracha 
 Tom Kenny, "Ó Conaire — an fear", Galway Advertiser, 23 Feabhra 2007.
Pádraic Ó Conaire agus Aistí Eile, le Seosamh Mac Grianna.
Scríobh Diarmuid de Faoite dráma stáitse faoi bheatha Phádraic Uí Chonaire, dráma a bhain Duais Stewart Parker.

Tagairtí 

 
Iriseoirí Éireannacha
Scríbhneoirí Gaeilge
Úrscéalaithe Éireannacha
Gearrscéalaithe Éireannacha
Múinteoirí Éireannacha
Daoine as Contae na Gaillimhe
Daoine a rugadh i 1882
Básanna i 1928