Uath (ogham)

Is í an séú litir den aibítir oghaim an tUath (Sean-Ghaeilge Úath).  Is í an chéad litir, agus dá bharr an ainmlitir, den Aicme Uatha, sraith chúig litir atá de réir tréithe scríoba suas nó faoi chlé na stoclíne.  Trascríobhtar é mar ʜ sna lámhscríbhinní, ach ní fhaightear fianaise di sna hinscríbhinní atá ar marthain.  Tugtar mar chiall idir (f)uath agus sceach gheal.   Moltar inniu  di mar luach foghraíochta.

Sanasaíocht
De bharr easpa fianaise agus gur cailleadh an túschonsan, is doiléir é sanasaíocht na litreach, agus mar sin fosta a luach foghraíochta.  Athchruthaíodh an focal sa Ghaeilge Chianach mar *osato-.  

Mhol McManus (1986) an luach /y/ (.i. an leathghuta [j]).  Mhol Peter Schrijver, dá mb'fhíor gur gaol le pavere na Laidine ab ea úath "fear", go bhféadfadh gur caomhnaíodh rian de PIE-*p sa Ghaeilge Chianach, ach arís, tá easpa fianaise ann.

Bríatharogam
Is iad a leanas na nathanna meafaracha (kennings) d'ainm na litreach sa Bhriatharogham:

 condál cúan (comhdháil conairte) i mBriatharogham Morann mic Moín
 bánad gnúise (bánú gnúise/aghaidhe) i mBriatharogham Mac ind Óc
 ansam aidche "(is ansa/deacra istoíche) i mBriatharogham Culainn.

Cé go molann na nathanna úd uafás mar chiall don litir, san Auraicept na n-Éces faightear an ghluais 'sceach gheal':
comdal cuan huath .i. sce L. om; no ar is uathmar hi ara deilghibh (comhdháil conairte is ea huath (.i. sceach gheal); nó óir is uathmhar/uafar/uafásach í ara dealga).

Tagairtí

Litreacha Oghaim