Contae na Mí

Tá An Mhí nó Contae na Mí, i gCúige Laighean, Poblacht na hÉireann. Achar 2342 km². 162,621 an daonra a bhí ann de réir Daonáireamh 2006. Fadó bhí cúige den ainm seo ann 'Míde' a chiallaíonn an lár, agus ba ann de réir traidisiún a bhí ceanncheathrú Ard-Rí na hÉireann, i dTeamhair na Rí. Tá cuid de na láithreacha seandálaíochta is tábhachtaí agus is cáiliúla in Éirinn ar bhruach Abhainn na Bóinne. Is ann atá Sí an Bhrú, ionad oidhreachta domhanda. Tá talamh an-mhaith sa chontae agus rath ar fheirmeoirí na háite dá réir, agus ar na bailte margaidh a fhreastalaíonn orthu. Níl ach 26 ciliméadar de chósta ag Contae na Mí, ach tá cúpla trá ann ar nós Baile an Bhiataigh agus an Inse . 

Is i gContae na Mí atá Gaeltacht Ráth Chairn agus Gaeltacht Bhaile Ghib, lonnaíochtaí a cuireadh ar bun timpeall seachtó bliain ó shin le saol daoine in iarthar na hÉireann a fheabhsú. Tugadh isteach feirmeoirí beaga, as Conamara don chuid is mó, agus tugadh talamh dóibh in áit nach raibh Gaeltacht leis na céadta bliain.

Stair na Mí 

Tá Stair na Mí, mar an gcéanna agus sean stair na hÉireann. Tá tuama na sean ríthe fós le feiceáil ar Bhrú na Bóinne, tuamaí a bhfuil níos sine ná na pirimidí san Éigipt. Tá stair abhainn na Bóinne freisin tábhachtach ó thaobh stair na tíre, ó Fionn Mac Cumhail, go Cath na Bóinne. Ba shuíocháin í do Ard-Rí na hÉireann é an Teamhair, agus bhí cónaí ar Naomh Pádraig san áit ar feadh tamaill. Chomh maith le sin troid Paidí Ó Donaghue as Cill Dhéagláin in Éirí Amach 1798, agus Tomás Ághas san áit céanna in Éirí Amach na Cásca.

Tíreolaíocht 

Tá Contae na Mí lonnaithe ar chósta oirthir na hÉireann i gcúigiú Laighean. Tá teorann aige le Muir Éireann agus Contae Bhaile Átha Cliath san oirthear, le contaetha Lú, Muineachán agus an Cabhán sa tuaisceart, le Contae na hIarmhí san iarthar, agus le contaetha Uíbh Fhailí agus Cill Dara sa deisceart.

Is í an Bhóinn an phríomhabhainn sa chontae, agus ritheann sí trí Bhaile Átha Troim agus bhaile na hUaimhe.

Bailte agus sráidbhailte i gContae na Mí 

 Achair, Ard Cath, An Aitinn Bhuí
 Baile an Bheileogaigh, Baile an Bhiataigh, Baile an Bhóthair, Baile Átha Buí
 Baile Átha Troim, Baile Ghib, Baile Íomhair, Baile Iúiliáin, Baile Mhic Gormáin
 Baile Roibín, Baile Shláine, Baile Uí Mhornáin, Baile Uilcín, An Bóthar Buí
 An Bóthar Mín, Buaile na Bréachmhaí, Beigthigh, Baile Baighe, Baile an Cheantaigh, Baile Nua na Manach, Baile Uí Mhornáin
 Ceanannas, Cill an Chairn, Cill Dealga, Cill Dhéagláin, Cill Mheasáin, Cillmhaighneann
 Cluain Aodha, Cluain Ioraird, Cnoc an Línsigh, Carn na Ros, Currach Átha, Cill Chluain, An Cillín, Cill Táile
 Damhliag, Domhnach Phádraig, Droichead Chearbhalláin, Dún Búinne, Dún Doire, Domhnach Cearnaigh, Dún Samhnaí, Dún Seachlainn, Dún Uabhair, Droim Conrach, Droim Eamhna, Droim an Rí
 An Inse
 Maigh Dearmhaí, Maigh Muirí, Maigh nEalta, Maigh Locha
 An Obair
 Ráth Máigh Laighin, Ros na Riogh, Ráth Cairn, Ráth Moliain, Ráth Tó
 Scrín, An Seanchaisleán, Steach Maoilín
 Teamhair
 An Uaimh

Barúntachtaí 

 Baile Shláine Íochtarach, Baile Shláine Uachtarach, Baile Fhobhair
 Ceanannas Íochtarach, Ceanannas Uachtarach
 Déise Íochtarach, Déise Uachtarach, Damhliag Íochtarach, Damhliag Uachtarach, Dún Búinne
 Luíne
 Machaire Gaileang, Maigh Fionnráithe Íochtarach, Maigh Fionnráithe Uachtarach
 Ráth Tó
 An Scrín
 An Uaimh Íochtarach, An Uaimh Uachtarach

Bailte fearainn 

 Baile an Dormhamaigh 
 Cnoc an Dúin
 Gort Lóna
 Loch Gabhair

Tíreolaíocht 

 An Abhainn Rua 
 Baile Iúiliáin, An Bóthar Mín, An Bhóinn, Caisleán Baile an Dairdisigh
 Caisleán Dhún Samhna, Cluain Ailbhe, Caisleán Chillín, Caisleán Scrín Cholm Cille Caisleán Bhaile Atha Troim
 An Níth 
 Sliabh na Caillí
 Tailtin, An Tulcha
 An Uisce Dubh

Cultúr 

 Ard Breacáin, Aonach Thailteann
 Brú na Bóinne, Baile Nua na Manach
 Cnobha, Cluain Eraird, Comhairle Chontae na Mí 
 Dubhadh, Dumha na nGiall, Deoise na Mí 
 Gaelscoil na Cille 
 Iarbhunscoil Oiliféir Naofa 
 Leabhar Cheanannais, Lia Fáil, Loch Craobh
 An Mhainistir Dhubh, Mainistir Cheanannais, Mainistir Bheigthí
 Páirc Tailteann 
 Sí an Bhrú, Stáisiún Baile Mhic Gormáin, Stáisiún na hInse,Scoil Clásicach Naomh Pádraig, Scoil Trócaire Naomh Iósaf
 Tlachta, Teamhair

Eacnamaíocht

Naisc sheachtracha 
 Comhairle Contae na Mí
 Turasóireacht i gContae na Mí 
 Suíomh an CSO (an Phríomh-Oifig Staidrimh)
 Cultúr - ag cur éagsúlacht san áireamh i gContae na Mí
 Stair, tíreolaíocht agus léarscáileanna

Tagairtí