Ailiútaigh

Is iad na hAiliútaigh (ainm féin: Unangax, Unangan, nó Unanga) muintir dhúchasach na nOileáin Ailiúit in Alasca, (SAM), agus in Chukotka in oirthuaisceart na Rúise. Tá 17,000 Ailiútaigh ina gcónaí sna Stáit Aontaithe agus suas le 500 sa Rúis.

Labhrann siad an teanga Ailiúitis go traidisiúnta, teanga atá gaolta leis an Inuktitut. Tá Ailiúitis ag timpeall ar 150 duine sna Stáit Aontaithe, daoine aosta sa chuid is mó, agus roinnt céadta duine sa Rúis. Béarla nó Rúisis sa chuid is mó a labhraíonn na hAiliútaigh an lá atá inniu ann.

Cultúr agus Ceirdeanna

Déanann na hAlliútaigh bád cailiúl.  Iqyax nó badairka an focal atá air.  Is iqyax cosúil leis cadhc nó curach. Déantar an iqyax as adhmad éadrom agus craiceann mór-róin. Tá clúdach uisce-obach air freisin.

 

Coilíniú na Rúise

Tháinig ceannaithe fionnaidh Rúiseacha go dtí na Oileáin Ailiúit i 1745.  Bhí na ceannaithe fionnaidh ar lorg ainmhithe fionnaitheacha.  D’fhuadaigh na trádálaithe Rúisigh na mná agus na páistí na n-Ailiútaigh a chur iallach ar na fir Ailiútaigh a sheilg ainmhithe fionnaitheacha.  Ar Oileán Attu, dhúnmharaigh na ceannaithe fionnaidh 15 bhean agus páiste mar shampla do na Ailiútaigh.

Throid na hAiliútaigh ar aghaidh impiriúlachas na Rúise i 1763.  Chreach na hAiliútaigh 4 bhád Rúiseach agus mharaigh siad beagnach dhá chéad ceannaí fionnaidh Rúiseach.  D'ionsaigh na ceannaithe fionnaidh Rúiseacha na hAiliútaigh ina dhiaidh sin.  Chaill na hAiliútaigh an cogadh.

Naisc sheachtracha
 Suíomh an Aleut Corporation, dáta rochtana: 16-7-2015
 Músaem na nAiliútach, 16-7-2015
 Amlíne Bunduchasaih le NIH

Alasca
Bundúchasaigh Mheiriceá
Grúpaí eitneacha