Liosta de rialóirí na Breataine Bige

Roimh Choncas na Breataine Bige, a críochnaíodh sa bhliain 1282, bhí an Bhreatain Bheag comhdhéanta de roinnt ríochtaí neamhspleácha, agus is iad Gwynedd, Powys, Deheubarth (Ceredigion, Seisyllwg agus Dyfed ar dtús) agus Morgannwg (Glywysing agus Gwent). De bharr athruithe teorann agus roinnt chothrom na pátrúnachta níor tháinig mórán prionsaí riamh fíorghar do rialú na Breataine Bige ar fad. Laistíos liostaítear ainmneacha na ndaoine sin ar eol a bheith i gceannas ar cheann amháin nó níos mó de na ríochtaí. Ba é an t-aon duine arbh eol a bhí i gceannas ar an mBreatain Bheag ar fad ná Gruffydd ap Llywelyn (c. 1010-1063), prionsa ar Gwynedd a bhí ina Rí ar an mBreatain Bheag ó 1055 go 1063. Mar sin féin, bhí údarás chomh suntasach ag prionsaí na meánaoise arb as iarthar na Breataine Bige iad, Gwynedd go príomha, a thug deis dóibh údarás a éileamh lasmuigh de theorainneacha a ríochtaí féin. Leis sin, bhí cuid mhór Prionsaí in ann a mhaíomh go raibh siad in ann an Bhreatain Bheag go léir a rialú. 

Rhodri Mawr molta ag roinnt mar an chéad rí ar an mBreatain Bheag, agus an chéad cheann a d'aontódh an chuid is mó den Bhreatain Bheag. Ní raibh críoch na Breataine Bige comhaimseartha aontaithe go hiomlán ach faoi riail dhíreach Gruffydd ap Llywelyn ó 1055 go 1063 de réir an staraí John Davies. Bhí úsáid dhúchais an teidil ‘Prionsa na Breataine Bige’ le feiceáil níos minice faoin aonú haois déag mar fhoirm ‘nua-aoiseach’ nó leasaithe de shean-ardrí na mBriotanach. Tháinig deireadh le húsáid dhúchasach na dteideal tar éis marú Llywelyn ap Gruffudd agus a dheartháir, Dafydd ap Gruffydd agus ó shin i leith tá an teideal Prionsa na Breataine Bige in úsáid ag na Sasanaigh agus ansin ag monarcacht na Breataine.

== An teideal "Taoiseach na Breataine Bige’ nó 'Tywysog Cymru''' ==
Tá Rhodri Mawr molta ag roinnt mar an chéad rí ar an mBreatain Bheag, agus an chéad cheann a d'aontaigh an chuid is mó den Bhreatain Bheag  le chéile .

 Sular ceapadh Ríthe na Breataine Bige 
Roimh an teideal Tywysog Cymru, baineadh úsáid as an teideal Brenin y Brythoniaid ( Rí na mBriotanach) chun cur síos a dhéanamh ar na mBriotanaigh Cheilteacha, sinsear na mBreatnach. Liostaíonn Brut y Tywysogion, (Croinic na dTaoiseach) a scríobhadh tráth nach luaithe ná lár an 16ú haois, go leor Ríthe na mBreatnach mar "Rí na Breataine Bige".

 Liosta sealbhóirí teidil "Rí na Breataine Bige" 
Seo a leanas liosta díobh siúd a sannadh nó a éilíonn an teideal Rí nó Prionsa na Breataine Bige, lena n-áirítear "Ríthe agus Prionsaí na Breataine Bige 844 - 1283".  Cé gur mhaígh go leor ceannairí éagsúla sa Bhreatain Bheag an teideal ‘Rí na Breataine Bige’ agus go raibh sé i gceannas ar thromlaigh na Breataine Bige, ní raibh críoch na Breataine Bige sa lá inniu aontaithe go hiomlán ach faoi riail dhíreach Gruffydd ap Llywelyn ó 1055 go 1063 de réir an staraí John Davies. Thug John of Worcester tagairt do Gruffydd ap Llywelyn mar Rí na Breataine Bige nó Rex Walensium''. Bhí sé ar an duine deiridh de de rialtóirí ardchumhachtacha i measc na mBreatnach oileánach ar bronnadh an teideal Rí na mBreatnach orthu, agus b'fhéidir an t-aon duine amháin a bhí i gceannas go fírinneach ar na mBreatnaigh (neamhspleách) go léir. Faoin am seo, mura raibh níos luaithe, ba í an Bhreatain Bheag an t-aon chuid den Bhreatain a bhí fágtha faoi riail na mBriotanach.

Éabhlóid ó Rí go Prionsa
Bhí úsáid dhúchais an teidil ‘Prionsa na Breataine Bige’ le feiceáil níos minice faoin aonú haois déag mar fhoirm ‘nua-aoiseach’ nó ‘leasaithe’ de shean-ardrígh na mBreatnach.  Ba iad na Breatnaigh ArdRíthe na mBriotanach ar dtús suas go dtí nach raibh an t-éileamh a bheith ina ardrí ar an mBreatain (an phroibhinse Rómhánach) réalaíoch tar éis bháis Cadwaladr ap Cadwallon i 664.  Bhí baint mhór ag Cadwaldr freisin le siombail an Dragúin Dheirg de chuid na Breataine Bige. Ba as iarthar na Breataine Bige iad prionsaí na meánaoise, go príomha Gwynedd. Bhí údarás chomh suntasach sin acu a thug deis dóibh údarás a éileamh thar theorainneacha a ríochtaí. Mar gheall air seo, bhí go leor Prionsaí in ann éileamh a dhéanamh ar an mBreatain Bheag ar fad.

Deireadh na Prionsaí Breatnacha dúchasacha
Rinneadh luíochán roimh Llywelyn ap Gruffudd, Prionsa deireanach na Breataine Bige, agus maraíodh é sa bhliain 1282. Chuir forghníomhú a dhearthár Dafydd ap Gruffydd i 1283 ar orduithe an rí Éadbhard I Shasana deireadh le neamhspleáchas na Breataine Bige. D'úsáid monarcacht Shasana an teideal 'Prionsa na Breataine Bige' as sin amach le haghaidh oidhre na ríchathaoireach Sasanaí.

I rith na tréimhse 1400–1413, tar éis éirí amach in aghaidh riail Shasana sa Bhreatain Bheag, bhí Prionsa dúchasach ann, Owain Glyndwr agus Phrionsa na Breataine Bige eile, ceaptha ag an monarc Sasanach (a rinneadh Anraí V Shasana de ina dhiaidh sin). Bhí Owain Glyndwr i gceannas ar fhórsaí na Breataine Bige in aghaidh an phrionsa Shasanaigh agus riail Shasana sa Bhreatain Bheag.

Tagairtí 

Monarcaí na Breataine Bige