Scota

I Miotaseolaíocht na nGael, idir Éireannach agus Albanach, is iad Scota agus Scotia ainmneacha beirt iníonacha miotasacha de bheirt Fharónna na hÉigipte.   Cé nach bhfuil na seanscéalta ar aon intinn ó thaobh sonraí de, tá siad ar aon ghuth gur shinsear na nAlbanach í Scota éigin.  Rianaigh siad a nginealach siar go hionróirí Éireannacha darbh ainm Scotti, a lonnaigh sna ceantair Argyll agus Caledonia, áiteanna a bhfuil aitheanta anois orthu (as Béarla) mar Scotland, ainmnithe as a bhunaitheoir.

Luath-Fhoinsí
Is é san Historia Brittonum ón 11ú haois a fhaightear an lua is luaithe ar Scota sna seanscéalta, in ainneoin nár rianaigh Edward J. Cowan í go dtí an 12ú haois.  Tá sí ann i n-atheagar an Leabhar Gabhála na hÉireann a caomhnaítear sa leabhar oiris, an Leabhar Laighneach.

Insítear sna foinsí ón 12ú haois gurbh iníon Fharó Eigipte í, ar chomhaois le Maois.  Phós sí Goídel Glas, bunaitheoir eapainmneach na nGael (idir Éireannach agus Albanach) tar éis dó curtha ar deoraíocht ón Éigipt.  Caomhnaítear i lámhscríbhinní eile den Leabhar Gabhála, leagan eile ina insítear gurbh fhear chéile Scota é Míl Espáine, nasctha leis An n-Íbéir.

Tá leagan eile fós ann sa Leabhar Gabhála ina bhfuil Scota eile le fáil.  Is iníon í an Scota seo d'Fharó Éigipte eile darbh ainm Cingris, ainm nach gcaomhnaítear ach i seanscéal na nGael.  Phós sí Niul mac Fénius Fársaid, Bablóinis agus scoláire na dteangancha, a chuaigh go dtí an Scitia tar éis titim an Túir Bháibil.  Ba mhac é Goídel Glas den phósadh sa leagan seo.

Foinsí eile na meánaoise
Tá Scota agus miotas bunúsach na hAlban luaite chomh maith i:
 Orygynale Cronykil of Scotland le Andrew of Wyntoun
 Chronica Gentis Scotorum (1385) le John of Fordun
 Scalacronica (1362) le Thomas Grey'
 Historia Gentis Scotorum (16ú haois) le Hector Boece
 Scotichronicon (15ú haois) le Walter Bower; chéad léaráid an tseanscéil.

Uaigh Scota

Deirtear go bhfuil Uaigh Scota le fáil i ngleann ó thaobh dheas de Thrá Lí, Contae Chiarraí.  Gleann Scoithín is ainm don áit, ach Foley's Glen a thugtar uirthi anois go minic (Foley's Glen ar maps.google).  Tá sruthán ann agus bóithrín ar a bhruach, a thugann aghaidh ar paiste ina bhfuil liagchiorcal ar shuíomh na huaighe, mar a thugann comhartha bóthair le fios.

FoinsíLeabhar Gabhála na hÉireann 
 Foras Feasa ar Éirinn 
 Seumas MacManus, The Story of the Irish Race (February 1970 The Devin-Adair Company New York)
 Seumas MacManus, The Story of the Irish Race (Leagan 1990 clóite ag Wings Books)
 Annála na gCeithre Máistrí'' (1616–1636, Dún na nGall)
 Benedict Fitzpatrick (1901–1963), "Ireland and the Foundations of Europe"

Féach freisin
 Scotia's Stone
 Scotia

Tagairtí

Clann Mhíle