Baile Brigín

Is baile i dtuaisceart Chontae Bhaile Átha Cliath, é Baile Brigín (Balbriggan as Béarla). Tá an baile cósta seo suite 32 ciliméadar ó Bhaile Átha Cliath i gceantar riaracháin Chontae Fhine Gall.

Daonra  
Tháinig fás as cuimse ar an daonra ag tús na 21ú haois toisc go raibh méadú tobann ar éileamh ar thithíocht i Mórcheantar Bhaile Átha Cliath. Mhéadaigh an daonra Uirbeach ó 6,731 i 2006  go dtí 8,114 i 2016, agus mhéadaigh daonra na Tuaithe ó 9,615 i 2006 go dtí 16,479 i 2016. Tá daonra 24,611 i mBaile Brigín ach tá daonra lonnaíocht 21,722 sa daoináireamh na hÉireann 2016.

Stair na háite

An tréimhse neoliteach 
Rinneadh mionstaidéar seandálaíochta roimh tógadh eastát tithíochta in aice le Lána na Gráige. Tháinig siad ar fhianaise lonnaíochta ón ré Neoiliteach. d'aimsigh siad fothrach ó theach Neoiliteach. Seo an áit a bhféadfadh na chéad fheirmeoirí a bheith ina gcónaí sa cheantar 5000 bliain ó shin. Rinneadh an teach as plancanna adhmaid agus bhí sé sé mhéadar ar leithead.

Ré na meánaoise 
Tógadh Caisleán Bhrí Mhór sa 14ú haois. Bhí clann Barnwell ina gcónaí sa chaisléan seo sa bhliain 1567. Bhí gairdíní, ocht dtionóntán, úllord agus páirc ann. D'ionsaigh arm Oliver Cromwell an caisleán le linn Cogadh na hAon Bhliain Déag i rith na 1640dí. Rinneadh mionstaidéar seandálaíochta sa pháirc in aice leis an gcaisléan agus aimsíodh caor gunna mór a bhain leis an ionsaí, is dócha.

18ú haois 
Sa tréimhse seo, ba shráidbhaile iascaireachta é Baile Brigín. Thug an tiarna talún áitiúil George Hamilton tionscadail déantúsaíochta isteach chuig Baile Brigín. Thóg sé monarchana agus d’fheabhsaigh sé an cuan tríd an gcéibh a thógáil.  Críochníodh an gcéibh sa bhliain 1763.

19ú haois 
Ba bhaile cuain agus margadh é faoin 19ú haois. Sa tréimhse seo bhí an daonra 3,016 i mbarúntacht Baile an Ridire Thoir, áit atá Baile Brigín. Bhí margadh ar siúl gach Luan agus bhí aonach eallach ar siúl i mí Aibreán agus mí Meán Fómhair sa bhaile. Tógadh teach margadh sa bhliain 1811 chun áit cinnte a thabhairt do na margaidh sin.

Imeachtaí staire 
Tharla cath meánaoiseach i mBaile Brigín sa bhliain 1329. Champaigh Liam III Oráiste i mBaile Brigín tar éis Cath na Bóinne i mhí Iúil 1690. Tharla Creach Bhaile Brigín ar an 21ú Meán Fómhair 1920. D’ionsaigh  na Dúchrónaigh Baile Brigín agus dhó siad ceithre theach is caoga, monarchan éadaí agus osánachta, agus ceithre theach tábhairne.  Mharaíodar beirt fear áitiúil, Séamus Ó Laighléis agus Seán Mac Giobúin ar Shráid an Droichid.  Níorbh mór Baile Brigín a atógail i ndiadh na Creiche tar éis an léirscrios a rinneadh air.

Tíreolaíocht  
Téann abhann na Breicíne trí lár a'bhaile. Is as an abhainn bheag seo a thagann ainm an bhaile. Tagann ainm na habhna ón mbreac donn atá le fáil inti, mar is é brí 'breicín' ná breac beag.

Suíomh agus taisteal  
Tá an baile cósta seo suite 20 km ó Dhrochead Átha agus 30 km ó chathair Baile Átha Cliath.  Tá an baile lonnaithe in aice leis an mótarbhealach M1, a théann ó Bhaile Átha Cliath chuig Béal Feirste. Níl sé ach 23km ó Aerfort Baile Átha Cliath. Tá córas iompar poiblí an-mhaith ann sa bhaile le go leor modhanna iompair.  Cuirtear seirbhísí bus ar fáil trí ‘Dublin Bus' (a théann chuig na Sceirí, Ros Eo, Lusca, agus Sord Cholmcille), ‘Bus Eireann’ (a théann chuig Droichead Átha, Baile Iúliáin, na Cúig Ḃóthar, Sord Cholmcille, agus Aerfort BÁC), agus ‘Local Link’ (a théann chuig Steach Maoilín, Baile Mhic Gormáin, an Aill, Baile Bachaille, an tSeanbhaile, Baile Ghabhra, agus Cill Dhéagláin).  Cuirtear seirbhísí traein chuig BÁC, Droiched Átha, Dún Dealgan, Iúr Chinn Trá, agus Brí Chualann ar fáil i mBaile Brigín tríd an stáisiún traenach.  stáisiún traenach.

Turasóireacht

Áiteanna spéisiúla  

 Teach Solais Baile Brigín -  Tógadh an teach solais sa bhliain 1769 agus is é an dara theach solais beo is sine in Éirinn. Tá leacht greannta air i gcuimhne Pádraig Ó hÁinle, a bhá i stoirm ar an 24ú Lughnasa 1957, agus iarracht á dhéanamh aige a dhá chara, Caoimhín Ó Laighléis agus Gearailt Ó Luachra, a thógáil slán ón mhuir fíochmhar. Tiomnaíodh an leacht so i 1961.
 An Bataire - Tógadh an ghné chosanta seo i 1803 le taobh an cósta Baile Brigín.
 Caisleán Bhrí Mhór - Tógadh Caisleán Bhrí Mhór sa 14ú haois agus baineann Comhairle Contae Fine Gall leasa as i gcóir margaidh, taispeántais, agus seónna tinte ealaíona.
 Cuan Baile Brigín.
 Droichead Iarnród Baile Brigín - Tógadh é in 1844 mar chuid den iarnród ó Bhaile Átha Cliath chuig Droichead Átha, díreach ó dheas ó stáisiún traenach a'bhaile.  Is é an droichead iarnróid is sine in Éirinn le níos mó ná áirse amháin.
 Teach Cúirte Baile Brigín - Tógadh é sa bhliain 1844 as aolchloch agus suidheann an cúirt gach Déardaoin ann.
 Clochar Loreto -  Tógadh é sa bhliain 1857 mar chraobh den chlochar san Uaimh. Cuireann na mná rialta oideachas meánscoile ar fáil do chailíní. Bhí bunscoil measctha acu tráth idir 1950 agus 1986.

Áiseanna poiblí 
Tá go leor áiseanna sa bhaile a thaiṫníonn le turasóirí agus an muintir áitiúl maraon. Tá cúig thráigh ghainimh suite i mBaile Brigín. Seo iad ó thuaidh go dheas: Trá Chnoc na gCoin, Trá Bhrí Mór, an Trá Tosaigh, an Trá Cúil agus Trá Choill Samhadh. Meallann na trátha neart turasóirí lae gach uile samhradh, mar tá radhairc áille uathu ar na Beanna Boirche, na Sceirí, agus ar Mhuir Éireann. Is é an trá leis an rochtain is áisiúla an trá tosaigh toisc go bhfuil an stáisiún traenach suite cúig nóiméad uaidh. Bíonn Margadh Éisc agus Feirmeoirí ar siúl gach Aoine i mBaile Brigín.  Club Gailf Baile Brigín ann. Bunaíodh an club Gailf in 1945. Rinneadh an cúrsa gailf in 2009 le gnéithe nua mar shampla: guaiseacha uisce dúshlánacha, crainn aibí agus bosca tee. Tá Ard Giolláin suite idir Baile Brigín agus na Sceirí. Is páirc phoiblí í agus bhíonn tarraingt mhór ag turasóiri air. Is ceantar coillearnaí é le móinéar, láthair phicnicí, áit súgartha agus caisleán Ard Giolláin suite ansin. Tógadh an t-ionad sipadóireachta nua ‘Millfield’ in 2011.

Lóistín 
Tá óstán amháin lonnaithe sa cheantair seo. ‘The Bracken Court Hotel’ is é an t-ainm. Is féidir páirceáil ar an láthair saor in aisce d’aíonna.

Oideachas

Na naíonra 
Tá 'Naíonra Tigín Na Trá' suite i mBaile Brigín. Tá gach rang sa naíonra trí mheáin.

Na bunscoileanna 
Tá go leor bunscoileanna i mBaile Brigín.

 Scoil Naomh Treasa
Gaelscoile Bhaile Brigín – Múintear ábhair sa scoil seo trí mheáin na Gaeilge
Scoil Chormaic
Scoil náisiúnta Naomh George’s
Scoil náisiúnta Naomh Molaga’s
Scoil náisiúnta Baile an Ridire Thoir
Scoil náisiúnta Naomh Peadair agus Póil
Scoil Naoimh Benignus
Scoil Naomh FiontánScoil Naomh Treasa

Na meánscoileanna 
Tá cúpla meánscoileanna i mBaile Brigín 

 Coláiste Ghlor na Mara
Meanscoil Clochar Loreto
Coláiste pobail Baile Brigín
Coláiste pobail Ard Gioláinn

Spórt

Rugbaí 
Tá Club Peile Rugbaí suite i mBaile Brigín agus imríonn an club i roinn 2B i Léig na Laighean. Bunaíodh an club ar dtús i 1925. Bhunaigh an club Corn na mBailte Cúige sa chomórtas Laighean do chlubanna Cúige i 1928. Ní raibh mórán suime sa rugbaī i rith lár na dtríochaidí. Ansin bunaíodh Club Rugbaí Dealbhana lonnaithe i  mBaile Brigín i lár na gcaogaidí. Athlonnaigh an club Rugbaí anin go nDroichead Átha. Sa  bhliain1967 bhunaigh Brendan Griffin club rugbaí do dhaoine óga sa bhaile. Bunaithe foireann rugbaí do dhaoine fásta sa bhliain 1975. Ba é Felim White an chéad chaptean na foirne ar an gclub. Sna 1990idí, bunaithe foireann na mna ach ag an am seo ní raibh a lán foirne mná ann agus ansin tháinig deireadh leis an bhfoireann. Athbhunaíodh an fhoireann sa bhliain 2014.

Sacar 
Bunaíodh club peile Baile Brigín sa bhliain 1998. Is club mór é le os cionn tríocha foireann ann.

Cumann Lúthchleas Gael 
Bunaíodh Cumann Uí Dhuibhir sa bhliain 1918 agus tá sé lonnaithe i Lána na Gráige.Imriodh an céad cluiche i mBaile Uí Ghormáin. Tá níos mó ná 700 ball ann. Imrítear cluichí i bpáirce Brí Mhór.

Reiligiúin  

Tá Eaglais Chaitliceach Rómhánach, Naomh Peadar agus Pól suite i mBaile Brigín. Tógadh an séipéal mór sa bhliain 1842. Is sampla den ailtireacht Ghotach atá ann.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh gréasáin oifigiúil an tsráidbhaile

Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath