Aegithalidae

Is fine d'éin bheaga bhídeacha iad na hAegithalidae, (Gaeilge: Meantáin earrfhada nó Meantáin toir),  éin phasaireacha dhonna le eireabaill measartha fada is ea iad. Tá 13 speiceas i gceithre ghéineas san fhine, agus níl ach ceann díobh seo ar fáil taobh amhigh den Eoráise. Is éin ghníomhacha iad na meantáin toir, agus iad ag gluaiseacht beagnach i gcónaí agus ag lorg bia i dtoir agus i gcrainn. Le linn an tséasúir neamhphóraithe, maireann na héin in ealtaí de suas le 50 aonán. Taispeánann roinnt speiceas dóibh pórú comhoibritheach, ar a dtugtar cúntóirí ag an nead freisin.

Dáileadh agus gnáthóg 
Is éin foraoise iad na hAicithalidae go léir, go háirithe gnáthóga ar imeall na foraoise agus san tsraith mheánach. Is fearr leis na speicis sa ghéineas Aegithalos foraoisí dhuillsilteacha nó mheasctha dhuillsilteacha, agus is i bhforaoisí bhuaircíneacha shléibhtiúla den chuid is mó, a fhaihtear an mionmheantáln. Faightear an meantán toir i raon leathan de ghnáthóga, lena n-áirítear ó am go ham sáiste toir agus muineacha tirime eile, ach bíonn an chuid is mó de ghnáth sna  coillearnacha measctha. Cónaíonn formhór na speiceas sa bhfine seo  i ngnáthóga sléibhtiúla sna Himiléithe agus timpeall orthu, agus bíonn siad go léir le fáil go forleathan san Eoráise ach amháin an meantán toir Meiriceánach, atá dúchasach d'iarthar Mheiriceá Thuaidh. Bíonn  an dáileadh is forleithne d'aon speiceas de na hAegithalidae ag an mheantán earrfhada, a bhíonn beo ar fud an Eoráise ón mBreatain go dtí an tSeapáin. I gcodarsnacht leis sin tá dáiltí bheaga bhídeacha ag dhá speiceas, an meantán toir as Maenmar, atá teoranta go hiomlán do dhá shliabh i Maenmar, agus an mionmheantán, atá teoranta do shléibhte Iáva thiar. De ghnáth ní bhíonn na speicis sa bhfine seo i gcoitinne imirceach, cé go bhfuil claonadh ag an mheantán earrfhada scaipeadh ar imill thuaidh a raon (go háirithe sa tSibéir). Bogann go leor speiceas sléibhtiúla go talamh níos ísle i rith an gheimhridh.

Cur síos 

Is éin bheaga iad, ag tomhas 9 go 14 cm ar fhadar, lena n-áirítear an t-eireaball sách fada, agus ag meá 4.5 go 9 g. De ghnáth bíonn cluimhreach modartha  liath nó donn acu, cé go bhfuil roinnt speiceas marcálacha bán agus tá an tit fad-tailed roinnt dath pinkish. I gcodarsnacht leis an gcuid eile den teaghlach, tá an dá chlaochladán Leptopoecile daite go geal, agus tá corcairghorm agus pluma gorm orthu. Is é an cíbire cata an t-aon bhall den teaghlach a bhfuil suaitheantas air. Tá na billí sa teaghlach seo cruth beag bídeach, cónúil agus cónúil. Tá na sciatháin gearr agus cruinn agus tá na cosa sách fada.

Iompar 
Tá éin san fhine seo ina gcónaí in ealtaí idir 4 agus 50 aonáin. Tagann ealtaí le chéile a luaithe agus a chríochnaíonn séasúr pórúcháin amháin agus maireanna siad go dtí go dtosaíonn an chéad cheann eile. Coinníonn siad teagmháil trí bhícearnach; bíonn a gcuid amhrán ciúin. Rachaidh speicis eile éan, ar nós meantáin nó ceolairí, isteach san ealta ó am go chéile chun foráiste a dhéanamh.

Aiste bia agus beathú 
Is  uiliteoirí iad, go príomha ag ithe feithidí agus inveirteabraigh eile  nós lingirí duille, lingirí crainn, aifidí, feithidí gainneacha agus boilb. Tógtar ábhar plandaí, mar shampla caora nó síolta, ó am go chéile le linn an gheimhridh. Is iondúil go bhfreastalaíonn an fhine ar na gcrainn, go hiondúil sa torbhrat nó sa cheannbhrat, agus is annamh a thugann siad cuairt ar an talamh. De ghnáth baintear creach as brainsí, duilleoga agus bachlóga. Níos minice, tógtar creiche san aer. Agus iad ag sealgaireacht, féadfaidh an fhine lúfar seo crochadh bun os cionn sna mbrainsí (cé nach meastar go dtarlaíonn an t-iompar seo sna ceolairí meantáin) agus fiú brainsí agus duilleoga a ionramháil chun bia ceilte a aimsiú.

Pórú 
De ghnáth bíonn córas pórúcháin aonchineálach ag an bhfine. Is féidir le cúntóirí cúnamh a thabhairt do phéirí, áit a gcabhraíonn aonán gaolmhar (nó níos mó ná ceann amháin) leis an mbeirt bhunaithe an cleitiú a thógáil. Taifeadadh seo i gceithre speiceas ar a laghad; teastaíonn tuilleadh taighde chun a fháil amach an bhfuil an t-iompar ag dul ar aghaidh chuig baill eile den bhfine. Déanann na hAegithalidae neadacha dromchlacha, cosúil le málaí, neadacha fite as gréasáin dhamhán alla agus léicin, a chlúdaíonn siad le cleití. Déanann siad na neadacha i gcrainn le duilliúr tiubh, rud a chiallaíonn go mbíonn sé deacair ar chreachadóirí iad a aimsiú. Cuimsíonn an clutch 6 go 10 ubh bhán, agus bíonn uibheacha deargbhreaca i gcuid mhaith de na speicis. Gorann aosaigh na huibheacha ar feadh 13 go 14 lá; fanann na gearrcaigh sa nead ar feadh 16 go 17 lá. I gceithre cinn ar a laghad de na speicis (an meantán earrfhada, an meantán toir  Meiriceánach, an meantán toir píbdhubh, agus an menatán toir píbgheal), na baineann amháin a ghorann. Itheann na sicíní óga  go heisiach feithidí agus damháin alla.

Aicmiú 

Thug an nádúraí Gearmánach Ludwig Reichenbach an fhine Aegithalidae (mar an fho-fhine Aegithalinae) isteach sa bhliain 1850. Tagann an t-ainm ón bhfocal Sean-Ghréigise aigithalos ( 'meantán' sa Ghaeilge). D' aithin Aristotle trí speiceas: an meantán earrfhada, an meantan mór, agus an meantán gorm Eoráiseach.   

Cuirtear an mionmheantán toir  sa bhfine seo toisc go mbogann sé thart i ealtaí agus is cosúil go bhfuil na neadacha cosúil leis na meantáin earrfhada, ach tá faisnéis mar gheall air chomh tearc sin nach bhfuil an socrúchán ach sealadach. Uaireanta caitear leis an meantán toir ó Mhaenmar amhail goraibh sé sa speiceas céanna leis an meantán toir dú-mhalach nó Aegithalos bonvaloti . Ceaptar uair amháin gur leis an fhine chickadee an meantán toir Meiriceánach nó Psaltriparus minimus, ach tá nósanna iompraíochta sainiúla aige, go háirithe nuair a bhíonn sé ag neadú. 

Tá 13 speiceas ann i 3 ghéineas.

Aegithalos 

 Meantán earrfhada, Aegithalos caudatus 
 Meantán píbgheal, Aegithalos glaucogularis 
 Meantán toir bánleicneach, Aegithalos leucogenys 
 Meantán píbdhubh, Aegithalos concinnus 
 Meantán toir píbgheal, Aegithalos niveogularis 
 Meantán toir uchtdubhruadhonn, Aegithalos iouschistos 
 Meantán toir dú-mhalach, Aegithalos bonvaloti 
 Meantán toir as Maenmar, Aegithalos sharpei 
 Meantán toir dúliath, Aegithalos fuliginosus 
 Mionmheantán toir, Aegithalos exilis

Psaltriparus 

 Meantán toir Meiriceánach, Psaltriparus minimus

Leptopoecile 

 Leptopoecile sophiae 
 Leptopoecile elegans

Tagairtí 

 Harrap agus Quinn, Tits, Cnónna Cnó agus Craoltóirí Crainn

Naisc sheachtracha 

 Físeáin de mheantáin earrfhead ar Idirlín Bird Collection 
Pages with unreviewed translations