Kenzaburo Ōe

Scríbhneoir Seapánach is ea Kenzaburō Ōe (大江 健三郎 Ōe Kenzaburō a rugadh ar 31 Eanáir 1935 agus a d'éag ar 3 Márta 2023). Tá meas air mar údar fíorthábhachtach i litríocht chomhaimseartha na Seapáine. 

D’fhág litríocht agus teoiricí liteartha na Fraince agus Mheiriceá rian suntasach ar a chuid úrscéalta, gearrscéalta agus aistí agus cuireann a shaothar síos ar chúrsaí polaitíochta, fealsúnachta agus sóisialta. Scríobh sé faoi airm núicléacha, faoi chumhacht núicléach, faoi neamhaontachas agus faoin eiseachas. 

Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1994 as cruinne a chumadh ina dtagann an saol agus an mhiotaseolaíocht le chéile agus ina dtugtar cuntas mearbhlach ar chás an duine.

Beatha

Rugadh é i sráidbhaile i maoracht Ehime ar oileán Shikoku agus é ar an tríú mac de sheachtar clainne. Fuair a athair bás sa Dara Cogadh Domhanda agus ba í a mháthair is túisce a thug oideachas dó. Cheannaigh sí leabhair dó, leithéid The Adventures of Huckleberry Finn, a chuaigh go mór i bhfeidhm air.
 Dúradh leis ar scoil go raibh Impire na Seapáine ina dhia, ach tar éis an chogaidh thuig sé nach raibh bunús leis an scéal sin agus mhothaigh sé gur cuireadh an dallach dubh air. D’fhágfadh an tuiscint seo a rian ar a shaothar. 

Rinne sé staidéar ar litríocht na Fraince in Ollscoil Thóiceo, agus thosaigh sé ag foilsiú scéalta sa bhliain 1957. Phós sé a bhean chéile Yukari, iníon agus deirfiúr scannánaithe, sa bhliain 1960. Rinne sé turais sa tSín, san Eoraip agus sa Rúis agus bhuail sé le Jean-Paul Sartre. 

Tá Ōe ina chónaí i dTóiceo agus tá triúr clainne aige. Tá an mac is sine aige faoi mhíchumas inchinne, rud atá ina théama i saothar an údair.

Sa bhliain 1994 bhain sé Duais Nobel na Litríochta ach dhiúltaigh sé d’Ord Cultúir na Seapáine toisc gurb é an tImpire a bhronnann é. Dúirt sé nach ngéilleann sé d’aon údarás ach an daonlathas amháin. 

Ghlac Ōe páirt i bhfeachtais síochána agus fhrithnúicléacha agus tá leabhair scríofa aige bhuamáil adamhach Hiroshima agus Nagasaki. I ndiaidh tubaiste núicléach Fukushima sa bhliain 2011 ghríosaigh sé an Príomh-Aire Yoshihiko Noda chun fhuinneamh núicléach a thréigean.

Scríbhneoireacht
Idir na blianta 1958 agus 1961 d’fhoilsigh Ōe roinnt leabhar a bhain feidhm as meafair chollaí chun cur síos ar fhorghabháil na Seapáine. Cháin a lán léirmheastóirí gáirsiúlacht na scéalta seo, cé go raibh bunús ealaíonta léi.
Ina dhiaidh sin, idir na blianta 1961 agus 1964, thug sé aird ar shaol na gcoirpeach. Tá rian an eiseachais agus litríocht na rógairí ar na leabhair seo agus frithlaochra iontu atá in ann an saol a lochtú toisc go bhfuil siad ar imeall an tsaoil sin.   

Sa bhliain 2005 d’agair beirt athoifigeach Sheapánacha an dlí ar Ōe as clúmhilleadh a dhéanamh in Nótaí Okinawa, aiste a scríobh sé sa bhliain 1970 agus é á mhaíomh gur thug saighdiúirí Seapánacha ar a lán sibhialtach in Okinawa lámh a chur ina mbás féin nuair a rinne na Comhghuaillithe ionradh ar an oileán. Sa bhliain 2008 chaith Cúirt Dúiche Osaka an cúiseamh amach.

Féach freisin 

 Yasunari Kawabata

{| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
| Bliain
| Teideal Seapanach
| Teideal aistrithe
| Trácht
|-
| rowspan="4" | 1957
| 奇妙な仕事Kimyou na shigoto
| An Saothar Aisteach
| An chéad ghearrscéal aige
|-
| 死者の奢りShisha no ogori
| Taisce na Marbh
| Gearrscéal
|-
| 他人の足Tanin no ashi
| Cosa Duine Eile
| Gearrscéal
|-
| 飼育Shiiku
| Ag Tógáil Stoic
| Gearrscéal a fuair Duais Akutagawa
|-
| rowspan="2" | 1958
| 見るまえに跳べMiru mae ni tobe
| Léim roimh Fhéachaint
| Gearrscéal
|-
| 芽むしり仔撃ちMemushiri kouchi
| Rudaí ar Cois
| An chéad úrscéal aige
|-
| 1961
| セヴンティーンSevuntīn
| Seacht déag
| Úrscéal gearr
|-
| rowspan="2" | 1963
| 叫び声Sakebigoe
| Scread
|
|-
| 性的人間  Seiteki ningen
| An Saol Collaí (nó "J")
| Gearrscéal
|-
| rowspan="2" | 1964
| 空の怪物アグイーSora no kaibutsu Aguī
| Agui Arracht na Spéire
| Gearrscéal
|-
| 個人的な体験Kojinteki na taiken
| Taithí Phearsanta
| Saothar a fuair Duais Liteartha Shinchosha
|-
| rowspan="2" | 1965
| 厳粛な綱渡りGenshuku na tsunawatari
| Ag siúl go Sollúnta ar Théad Rite 
| Essay
|-
| ヒロシマ・ノートHiroshima nōto
| Nótaí Hiroshima
| Tuairisc
|-
| 1967
| 万延元年のフットボールMan'en gan'nen no futtobōru
| Peil Yan Ren Yuan
| Úrscéal a fuair Duais Jun'ichirō Tanizaki
|-
| 1968
| 持続する志Jizoku suru kokorozashi
| Toil Bhuan
| Aiste
|-
| 1969
| われらの狂気を生き延びる道を教えよWarera no kyōki wo ikinobiru michi wo oshieyo
| Múin dúinn Conas Ár Mire a Chur Dínn leis an Aimsir
|
|-
| rowspan="3" | 1970
| 壊れものとしての人間Kowaremono toshiteno ningen
| An Duine mar Rud Leochaileach
| Aiste
|-
| 核時代の想像力Kakujidai no sozouryoku
| Samhlaíocht na Ré Núicléí
| Caint
|-
| 沖縄ノートOkinawa nōto
| Nótaí Okinawa
| Tuairisc
|-
| rowspan="2" | 1972
| 鯨の死滅する日Kujira no shimetsu suru hi
| An Lá a Marófar na Míolta Móra
| Aiste
|-
| みずから我が涙をぬぐいたまう日Mizukara waga namida wo nuguitamau hi
| Lá chun Ár gCuid Deor a Ghlanadh
|
|-
| rowspan="2" | 1973
| 同時代としての戦後Doujidai toshiteno sengo
| An Ré Iar-Chogaidh Mar Lucht Comhaimsire
| Aiste
|-
| 洪水はわが魂に及びKōzui wa waga tamashii ni oyobi
| Líonann an Tuile M’Anam
| Fuair sé Duais Liteartha Noma
|-
| 1976
| ピンチランナー調書Pinchi ran'nā chōsho
| Taifead an Reathaí Ionaid
|
|-
| 1979
| 同時代ゲーム  Dojidai gemu
| Cluiche na Comhaimsearthachta
|
|-
| 1980
| (現代 ゲーム) Gendai gemu"
| (Cluiche Comhaimseartha)|
|-
| 1982
| 「雨の木」を聴く女たち  Rein tsurī wo kiku on'natachi| Mná ag Éisteacht leis an gCrann Báistí| Fuair sé Duais Liteartha Yomiuri
|-
| 1983
| 新しい人よ眼ざめよAtarashii hito yo, mezameyo| A Dhaoine Óga, Bainigí Creathadh As| Fuair sé Duais Jiro Osaragi
|-
| 1984
| いかに木を殺すかIkani ki wo korosu ka| Conas is Féidir linn an Crann a Mharú?|
|-
| 1985
| 河馬に嚙まれるKaba ni kamareru| Buailte ag Kawa| Fuiar sé Duais Liteartha Yasunari Kawabata
|-
| 1986
| M/Tと森のフシギの物語M/T to mori no fushigi no monogatari|Scéal faoi M/T agus Foraois Fushigi|
|-
| 1987
| 懐かしい年への手紙 Natsukashī tosi eno tegami|Litir chun Blianta Cumhacha|
|-
| rowspan="3" | 1988
| 「最後の小説」  'Saigo no syousetu' |  'An tÚrscéal Deireanach' | Aiste
|-
| 新しい文学のためにAtarashii bungaku no tame ni| Ar Son Litríochta Nua| Aiste
|-
| キルプの軍団Kirupu no gundan| Arm Quilp|
|-
| 1989
| 人生の親戚Jinsei no shinseki| Macalla Neimhe| Fuair sé Duais Liteartha Sei Ito
|-
| rowspan="2" | 1990
| 治療塔Chiryou tou| Túr an Leighis|
|-
| 静かな生活Shizuka na seikatsu| Saol Suaimhneach|
|-
| 1991
| 治療塔惑星Chiryou tou wakusei| Túr an Leighis agus Pláinéad|
|-
| 1992
| 僕が本当に若かった頃Boku ga hontou ni wakakatta koro| Nuair a Bhí Mé An-Óg|
|-
| 1993
|「救い主」が殴られるまで 'Sukuinushi' ga nagurareru made| Go dTí go mBascfar an Slánaitheoir| 燃えあがる緑の木　第一部 Moeagaru midori no ki dai ichi buAn Crann Glas Trí Thine Cuid I|-
| 1994
| 揺れ動く (ヴァシレーション)Yureugoku (Vashirēshon)| Idir Dhá Chomhairle| 燃えあがる緑の木　第二部 Moeagaru midori no ki dai ni buAn Crann Glas Trí Thine Cuid II|-
| rowspan="3" | 1995
| 大いなる日にŌinaru hi ni| An Lá Mór| 燃えあがる緑の木　第三部 Moeagaru midori no ki dai san buAn Crann Glas Trí Thine Cuid III|-
| 曖昧な日本の私Aimai na Nihon no watashi| An tSeapáin, an Débhríochas agus Mise: Óráid Dhuais Nobel agus Léachtaí Eile| Talk
|-
| 恢復する家族Kaifukusuru kazoku| Teaghlach ag Téarnamh| Aiste le Yukari Oe
|-
| 1999
| 宙返りChūgaeri| Saltó (úrscéal)|
|-
| 2000
| 取り替え子 (チェンジリング)Torikae ko (Chenjiringu)| An Iarlais| 
|-
| 2001
| 「自分の木」の下で 'Jibun no ki' no shita de| Faoi "Chrann mo Ruda Féin"| Aiste le Yukari Oe
|-
| 2002
| 憂い顔の童子Ureigao no dōji| Leanbh an Dreacha Bhrónaigh|
|-
| rowspan="2" | 2003
| 「新しい人」の方へ 'Atarashii hito' no hou he| In Ómós an "Duine Nua"| Aiste le Yukari Oe
|-
| 二百年の子供Nihyaku nen no kodomo| Páistí an Dá Chéad Bliain|
|-
| 2005
| さようなら、私の本よ!Sayōnara, watashi no hon yo!| Slán Agaibh, a Leabhra!|
|-
| 2007
| 臈たしアナベル・リイ　総毛立ちつ身まかりつRoutashi Anaberu rī souke dachitu mimakaritu| Annabel Lee|
|-
| 2009 
| 水死sui shi| Báite san Uisce| 
|-
| 2013 
| 晩年様式集（イン・レイト・スタイル）Bannen Youshiki shū (In Reito Sutairu) | I Stíl Dhéanach| 
|-

|}

Taighde
Ōe, Kenzaburō. (1968). Ōe Kenzaburō Zensakuhin (Complete Works of Oe Kenzaburo).Tokyo: Shinchosha.
_. (1978). Shosetsu no hoho (The Method of a Novel''). Tokyo: Iwanami.
Wilson, Michiko N. (1986). The Marginal World of Ōe Kenzaburō: A Study in Themes and Techniques. Armonk, New York: M. E. Sharpe.  (cloth)  (paper)

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1935
Daoine beo
Scríbhneoirí Seapánacha
Buaiteoirí Dhuais Nobel na Litríochta
Básanna in 2023