Gailenga

Ainm de dhá dhream agus a ríochtaí in Éirinn na meánaoise ba ea Gaileanga (Meán-Ghaeilge Gailenga), suite i mBreá agus i gcúige Chonnacht.

Stair
I dteannta leis na Luíne, Dealbhna, Saitne agus Ciannachta, mhaígh na Gailenga gur de shliocht Thaidhg mhic Céin, trína a mhac, Cormac Gaileang.  Creideann Francis John Byrne agus Eoin Mac Néill beirt: 
gur threibheanna gaiscíoch a bhí ann a lonnaigh na Connachta agus Uí Néill iad  ... ar thailte cloíte acu (IKHK, lch. 69).
De réir ginealach luaite i bhForas Feasa ar Éirinn le Seathrún Céitinn:
Seo a leanas na críocha  a bhain siad amach: Gaileanga, san oirthear a agus iarthar; Ciannachta, sa deisceart agus tuaisceart; Luighne, san oirthear a agus iarthar

Cé gur chreid Byrne agus MacNeill gurbh as Connachta iad ó dhúchas, mholfadh taighde a rinneadh le gairid ar shanasaíocht an fhocail 'Connachta' gurbh as Breá iad i ndáiríre, agus gur lonnaíodh trasna na Sionainne ag na the Connachta iad.

Deir Byrne fosta go raibh gaol láidir idir na Gailenga agus na Luigne mar chomharsana agus comhghuaillithe i gConnacht:
suite taobh ó dheas de Shliabh Gamh, ba bhloc mór iad idir Uí Fiachrach agus Uí Bhriuin.  Bhí siad féin i gceannas ar threibheanna níos lú, agus tá ceart éigin acu bheith san áireamh mar ard-ríocht nó ríocht ruire, agus aithníodh seo sa dara haois déag nuair a tógadh a gcuid críoch i nDeoise Achadh Conaire isteach.  Bhíodh a rítheaghlaigh, Uí Gadhra agus Uí hEaghra, chun cinn fós sa seachtú haois déag.  Bhíodh na barúntachtaí Gaileang i Maigh Eo agus Luíne i Sligheach ... dubh le treibheanna beaga, agus dlúthghaol ag roinnt acu siúd le scéalta bunúis na gConnacht.

Ginealaigh
Deir ginealach luaite ag Seathrún Céitinn:
"Bhí beirt mhac ag Tadhg mac Céin mhic Ailealla Óloim, mar a bhí, Connla agus Cormac Gaileang. De shliocht Iomchaidhe mhic Connla iad Uí Chearbhaill, agus d'Fhionnachta mac Connla iad Uí Meachair.  De shliocht Chormac Gaileang mhic Thadhg mhic Céin iad Uí Eadhra agus Uí Ghadhra agus Uí Conchúir Chiannacht."

Faightear i Rawlinson B 502 agus/nó Rawlinson B 512 an ginealach a leanas:
Léocán m. Laidgneáin m. Máeláin m. Éicnich m. Dúnchada m. Cináeda m. Léocáin m. Donngaile m. Conchobair m. Moínaich m. Máel Mórda m. Adamra m. Dechraich m. Dergscáil m. Leae nó oe m. Cormaicc [Gaileang] m. Taidg m. Céin m. Ailella Auluimm.

Ríochtaí na nGaileang
 Gaileanga Móra: suite i gContae na Mí, taobh ó thuaidh den Abhainn Dhubh agus An Bhóinn.  Faighter an t-ainm i Machaire Gaileang.
 Gaileanga Breá: suite i dtuaisceart Chontae Bhaile Átha Cliath, idir an Life agus na Saithne (Seantrabh).
 Gaileanga Connacht: suite i mbarúntacht Ghaileang, Contae Mhaigh Eo.

Ghlac clanna na nGaileang Mór agus Breá na sloinnte Uí Lóthcháin, Uí Aonghasa agus Mhic Maoláin.

Sna liostaí a leanas, tógadh gach taigairt ó Annála na gCeithre Máistrí, muna deirtear a mhalairt.

Ríthe Ghaileang Mór

Ríthe Ghaileang Breá

Ríthe Ghaileang Connacht
 Toichleach ua Gadhra, bás 964.
 Conghalach mac Laidhgnen ua Gadhra, bás 993.

Féach freisin
 Ríthe Luighne Connacht
 Ríthe Sliabh Lugha
 Barúntacht Ghaileang

Foinsí
 Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions, Paul MacCotter, Four Courts Press, 2008. 
 Irish Kings and High Kings'', ll. 68–9, 88, 101n., 132-3, 231, 233, 249, 291, Francis John Byrne, 3ú heagrán, 2001.

Naisc sheachtracha
 Dennis Walsh
 Ancient Kingdoms, Kings, and Territories 
 The Kingdom of Mide
 léarscáil
 Gailenga

Tagairtí

Ríochtaí Éireann