Peadar Ua Laoghaire

Scríbhneoir próis agus sagart ab ea an tAthair Peadar Ua Laoghaire (nó Peadar Ó Laoghaire; 30 Aibreán 1839 – 21 Márta 1920).  Scríbhneoir bisiúil agus athbheochanóir mór le rá lena linn ba ea é Tá cáil nach beag ar shaothar an Athar Pheadair Uí Laoghaire mar gheall ar a shaibhre is atá sé ó thaobh na Gaeilge de agus mar gheall ar an léargas a thugtar ann ar chaint bheo Chorcaí ag tús an 20ú haois. B'é an scríbhneoir é is mó a mhúin an teanga agus is troime a d’fhág a rian ar scríobh na Gaeilge i dtosach na hathbheochana.

Saol 
Saolaíodh Peadar Ua Laoghaire i Lioscaragáin, i bparóiste Chluain Droichid, Contae Chorcaí. Tógadh le Gaelainn i nGaeltacht Mhúscraí é, rud a d'fhág gur chuaigh Gaelainn an cheantair sin go mór mór i bhfeidhm ar Ghaelainn na bhfoghlaimeoirí. 

An réamhfhocal úd um, ná fuil beo ach i nGaelainn Mhúscraí, is cuid de Ghaelainn an mhaorlathais agus na dlí é inniu, agus is dócha gurbh as Gaelainn Uí Laoghaire a tháinig sé in úsáid chomh forleathan san. 

Fuair sé bás in 1920 i gCaisleán Ó Liatháin, in aois 80 dó.

Saothar 
Léirigh Peadar Ua Laoghaire caint na ndaoine ina thimpeall mar a bhí sí, don chéad uair riamh. Bhí an dá shaghas téacs ann an uair sin; teanga ársa Chéitinn agus an béaloideas a d’eascair ón gcaint bheo. Rinne Ua Laoghaire iarracht ábhar liteartha a chur ar fáil bunaithe ar an gcaint bheo sin. Is mar sin a bhunaigh lucht na hathbheochana an nualitríocht.

Séadna agus Mo Sgéal Féin 
Foilsíodh Séadna ina shraithscéal in Irisleabhar na Gaeilge sna 1890idí sular cuireadh an scéal ar fad i gcló faoi aon chlúdach amháin sa bhliain 1904.   

agus é á insint mar scéal chois tine ag triúr cailíní óga. Tá gearreagráin ann a bhfuil fráma sna scéalaíochta bainte díobh. Is é is príomhthéama don scéal ná an margadh a shocraigh an gréasaí Séadna leis an bhFear Dubh. Cé go bhfuil an scéal préamhaithe in ithir an bhéaloidis a chloiseadh an scríbhneoir ó na seanchaithe cois teallaigh le linn a óige, tá dlúthghaol aige fosta leis an miotas Gearmánach i dtaobh Faust. 

Taobh amuigh de Séadna, scríobh Peadar Ua Laoghaire leabhar dírbheathaisnéise faoin teideal Mo Sgéal Féin, a áirítear ar bhunchlocha litríocht na Gaeilge chomh maith céanna.

Drámaíocht 
Sa bhliain 1900, scríobh Ua Laoghaire an dráma Tadhg Saor.  Léirigh Craobh na Paróiste Thuaidh de Chonradh na Gaelainne Tadhg Saor i Halla Mhuire, Corcaigh, Lá ’le Pádraig 1902 (tá cuntas ag Éamonn an Chnoic, nó Éamonn Ó Donnchadha, ar an léiriú sin in Banba, Bealtaine 1902).

Nua-Ghaeilge 
Taobh amuigh de Séadna, Mo Sgéal Féin agus Tadhg Saor, ailt, aistriúcháin agus athinsintí ar scéalta clasaiceacha ba mhó a tháinig ó pheann an Athar Pheadair, leithéidí an leagain Ghaeilge a rinne sé de Don Quixote. Chuir sé Nua-Ghaeilge ar scéalta de chuid na seanlitríochta Gaelaí, cosúil le hEisirt agus An Cleasaí.

SaotharSaothar i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann: cuid díobh gan dáta. 
 Ar nDóithin Arán, 1894
 Mion-chaint: an easy Irish phrase book, compiled for the Gaelic League, 1899
 Eólas ar áireamh, arithmetical tables in Irish, 1902
 An Soísgéal as Leabar an aifrinn, 1902
 Irish prose composition: a series of articles, including several upon the Irish autonomous verb, 1902
 Aesop a Tháinig go hÉirinn, 1903
 Sgothbhualadh, a series of articles in Irish reprinted from the "Leader", 1904
 Séadna, 1904 (originally serialized in 1898)
 An Craos-Deamhan, 1905
An Bealach Buidhe, a drama, 1906
 Tóruigheacht Dhiarmuda agus Ghráinne, 1906
 Niamh 1907
 Eisirt, 1909
 Seanmóin agus trí fichid, sermons for every Sunday and holy day of the year, 1909-10
 An sprid: Bas Dalláin: Tadhg Saor, three short plays, 1911
 An Cleasaidhe, 1913
 Caitilina, 1913
 Aithris ar Chríost, 1914 (a translation into Irish of Thomas à Kempis' 'Imitatio Christi')
 Sliabh na mban bhFionn agus Cúan Fithise, 1914
 Lughaidh Mac Con, 1914
 Bricriu, 1915
 Na Cheithre Soisgéil as an dTiomna Nua, 1915 (a translation into Irish of the Four Gospels)
 Mo Sgéal Féin, 1915
 Guaire, 1915
 Cainnt na nDaoine, 1917 (a phrasebook of conversational Irish)
 Ag Séideadh agus ag ithe, 1918
 An teagasg críosdaidhe, edited by Ua Laoghaire, 1920
 Don Cíchóté, (A partial translation of Cervantes' novel Don Quixote, 1921
 Gníomhartha na nAspol, 1922 (a translation into Irish of the Acts of the Apostles)
 Lúcián, 1924
 Sgéalaidheachta as an mBíobla naomhtha, 1924 ((stories from the Bible)
 Críost Mac Dé, 1925
 Sgealaidheacht na Macabéach, 1926 ((the stories of the Maccabees from the Apocrypha)
 Séanna (atheagrán) eag. Caoilfhionn Nic Pháidín, 2016
 Aodh Ruadh, an adaptation of the life of Aodh Ruadh Ó Domhnaill originally by Lughaidh O'Clery in the 17th century, 1929
 Notes on Irish words and usages
 Papers on Irish idiom : together with a translation into Irish of part of the first book of Euclid, by the late canon Peter O'Leary ; edited by Thomas F. O'Rahilly.
 Cómhairle ár leasa, articles published in the "Leader"
 Mo shlighe chun Dé : leabhar urnaighthe

Foilsíodh alt ina bhfuil 487 d'ailt agus de shaothair Ua Laoghaire le fáil in Celtica in 1954.

Féach freisin 

 Athbheochan na Gaeilge
 Séadna
Mo Sgéal Féín. Cód Fuaime

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1839
Básanna i 1920
Aistritheoirí Éireannacha
Daoine as Contae Chorcaí
Scríbhneoirí Gaeilge
Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois