Úgaine Mór

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ab ea Uaghaine Mór (Sean-Ghaeilge Úgaine Mór) mac Eochu Buadach mac Dui Ladgrach.

Beathaisnéis
Mac altrama Cimbáeth agus Mhacha Moinge Rua ab ea Uaghaine, agus tháinig sé i réim tar éis dó a réamhtheachtaí, agus marfóir a mháthar altrama, Rechtaid Rígderg a mharú.  Deirtear i Lebor Gabála Érenn go raibh sé i gceannas ar "Alba go dtí an Muir nIocht", .i. An Bhreatain go léir, agus "dar le roinnt", ar fud na hEorpa.

Phós sé Cessair Chrothach, iníon rí na nGallach, a thug ar an saol leis beirt mhac is fiche agus triúr iníonacha.  Deirtear gur roinn sé Éire dá pháistí.  Mar shampla (agus féach thíos), thug sé Life dá mhac Lóegaire Lorc Bregia dó Chobhthach Caol Breag.  Bhí a iníon Muirisc i gceannas ar Mag Muirisce, Muraisc an lae inniu.  Mhair an roinn seo ar feadh trí chéad bliain go dtí ré na Cúigí a bhunaigh Eochaidh Feidhil.

Bhí Uaghaine Mór i réim ar feadh tríocha nó daichead bliain, sular mharaigh a dheartháir, Bodbchad, é.  De réir an Leabhar Gabhála, tháinig a mhac Lóegaire Lorc díreach i gcomharbacht air, cé go n-insítear in Annála na gCeithre Máistrí agus Foras Feasa ar Éirinn go raibh Badhbhchad ina rí ar feadh lá go leith sular mharaigh Lóegaire é.  Tháinig Cobhthach Caol Breag i gcomharbacht ar a dheartháir, Loegaire.

Achar ama
 Leabhar Gabhála na hÉireann: Ptolemy II Philadelphus (281–246 RC).
 Roderick O’Flaherty in Ogygia (1685): "the year in which Alexander the Great conquered Darius III" agus tríocha bliain deireanach dá réim (331-301 RC).
 Foras Feasa ar Éirinn: 441–411 RC
 Annála na gCeithre Máistrí: to 634–594 RC.

Sliocht
Seo a leanas sliocht Uaghaine, agus  an talamh a thabhairt sé dóibh.  Deirtear go raibh cúigear is fiche sa chlann, beirt mhac is fiche agus triúr iníonacha.  Is amhlaidh ámh go raibh iníon eile ann, darb ainm Lathar (gan bheith meascaithe le Latharn).

 Cobhthach Caol Breagh, Ard-Rí, "Breagh"
 Cobhthach Minn, "Muirtheimhne i gContae Lú mar atá".
 Laeghair Lorc, Ard-Rí, "tailte abha Na Life, i Laighin".
 Fuilne, "Magh-Fea, Contae Cheatharlach".
 Nar, "Magh-Nair".
 Raighne, "Maigh Roighne, i n-Osraí".
 Narbh, "Magh-Narbh".
 Cinga, "Airgeadros, ar abhainn na Na Feoire".
 Tair, "Magh-Tarra".
 Triath, "Treitherne".
 Sen, "Luachair-Deaghaidh, i gContae Chiarraí".
 Bard, "Cluain-Corca-Oiche, in Ui-Fodhgheinte".
 Fergus Gnoi, "Deisi an deiscirt".
 Orb, "Aidhne, i ndeoise Chill Mhic Dhuach".
 Moen, "Moenmhag, in Clanrickard, i gContae na Gaillimhe mar atá".
 Sanbh, "Maigh Aoi, i gContae Ros Comáin mar atá".
 Muireadbach Mal, "Cliu-Mail".
 Eochaidh, "Seolmhagh, i mbarúntacht an Chláir, Contae na Gaillimhe mar atá".
 Latharn, "Latharna, Contae Aontroma".
 Mare, "An Mhí".
 Laegh, "Line, or Magh-Line, Contae Aontroma".
 Cairbre, "An Corann, i gContae Shligigh mar atá".
 Ailbhe, "Maigh Ailbhe, in the present county of Kildare".
 Aoife, "Maigh Aoife, nó Maigh Fheimhin mar a thugtar air freisin, i gContae Thiobraid Árann".
 Muirisc, "Maigh Muirisce".
 Lathar, "Is cosúil gur bhronn Uaghaine ar Lathar sraith talún le taobh an chladaigh i gContae Aontroma, ó Gleann Arma go dtí an t-Inbhear; lá éigin, bheadh seo an Latharna".

Tagairtí

Logainmneacha

Ard-Ríthe na hÉireann
Ríthe na Teamhrach
Ríthe na Laighean