بحر مشاکل

بحرِ مُشاکِل در اصطلاح عروضی، به بحر شعری مختلف‌الارکان از ترکیب و تکرار سه رکن «فاعِلاتُن/ مَفاعیلُن/ مفاعیلن» یا زحافات آنها تشکیل شده‌است. مشاکل در لغت به معنی همانند و هم‌شکل و این بحر عکس بحر قریب است. آنرا «بحر اخیر» نیز گفته‌اند. (فاعلاتن/ مفاعیلن/ مفاعیلن: سبب خفیف، وتد مقرون، سبب خفیف/ وتد مقرون، دو سبب خفیف/ وتد مقرون، دو سبب خفیف «°|°°|°|/ °°|°|°|/ °°|°|°| – ᴗ – –/ ᴗ – – –/ ᴗ – – –»)

از بحرهای مختص زبان فارسی است اما شکل سالم آن چندان متداول نیست. وزن سالمِ کامل آن:
فاعلاتن مفاعیلن مفاعیلن (- ل - -/ ل - - -/ ل - - -): بحر مشاکل مسدس سالم
وزن پرکاربرد آن:
 فاعلاتُ مفاعیلُ فعولن: بحر مشاکل مسدس مکفوف محذوف
ای نگار سیه چشم سیه موی / سرو قدّ نکو روی نکو گوی (المعجم)

زحافات 
زحافات (تغییرات) مشهور بحر مشاکل از فاعلاتن: (کفّ) و از مفاعیلن: (کَفّ - حذف) و است.

از فاعلاتن:
 فاعلاتُ: مکفوف
از مفاعیلن:
 مفاعیلُ: مکفوف
 فعولن: حذف

اوزان 
اوزان پرکاربرد بحر مشاکل:
 فاعلاتن مفاعیلن مفاعیلن: بحر مشاکل مسدس سالم
 فاعلاتن مفاعیلن فعولن: بحر مشاکل مسدس محذوف
 فاعلاتن فعولن: بحر مشاکل مربع محذوف
 فاعلاتُ مفاعیلُ فعولن: بحر مشاکل مسدس مکفوف محذوف*
 فاعلاتُ مفاعیلُ فاعلاتُ فعولن: بحر مشاکل مثمن مکفوف محذوف [الآخر]
 فاعلاتُ فعولن| فاعلاتُ فعولن: بحر مشاکل مثمن مکفوف محذوف
 فاعلاتُ فعولن: بحر مشاکل مربع مکفوف محذوف

پانویس 
* اوزان پرکاربرد

منابع 

 عروض و قافیه؛ نگاهی تازه به اوزان و ضراب‌آهنگ شعر فارسی، مؤلف: حسن مددی، تهران: تیرگان، پ نخست: ۱۳۸۵.
 عروض فارسی؛ شیوه‌ای نو برای آموزش عروض و قافیه، مؤلف: عباس ماهیار، مشاور مجموعه: حسن انوری، تهران: نشر قطره، چاپ پنجم: ۱۳۷۹.

بحور عروضی
وزن‌های عروضی