ترانه‌شناسی همایون شجریان

همایون شجریان (زادهٔ ۳۱ اردیبهشت ۱۳۵۴) خواننده موسیقی سنتی ایرانی، آهنگساز و نوازنده تنبک و کمانچه است. «نسیم وصل» به آهنگسازی محمدجواد ضرابیان اولین آلبومی که همایون شجریان خوانندگی آن را بر عهده داشت در سال ۱۳۸۲ منتشر شد. آلبوم «نه فرشته‌ام نه شیطان» با آهنگ سازی تهمورس پورناظری و آلبوم «ایران من» با آهنگ سازی سهراب پورناظری از پرفروش ترین آثار او هستند.

«کنسرت نمایش سی» با استقبال فراوانی در کاخ سعدآباد به مدت سی شب برگزار شد. کنسرت «به رنگ صدا» در تابستان ۱۴۰۱ با رهبری ارکستر آرش گوران که در قالب ارکستر «سیاوش» پیش روی مخاطبان قرار گرفته، توانست به عنوان یکی از پرفروش‌ترین و پرمخاطب‌ترین کنسرت ها تبدیل شود.

آلبوم‌ها

دهه ۱۳۸۰ 
«نسیم وصل» به آهنگسازی محمدجواد ضرابیان اولین آلبومی که همایون شجریان خوانندگی آن را بر عهده داشت در سال ۱۳۸۲ منتشر شد. دومین آلبوم او «ناشکیبا»، با آهنگ‌سازی اردشیر کامکار سال ۱۳۸۳ راهی بازار شد. همکاری همایون شجریان با ضرابیان در دو آلبوم «شوق دوست» در سال ۱۳۸۳ و «با ستاره‌ها» در سال ۱۳۸۵ نیز ادامه پیدا کرد. در سال ۸۴، همایون شجریان آلبوم «نقش خیال» را به آهنگ‌سازی علی قمصری به بازار عرضه کرد که با استقبال فراوانی روبرو شد. در این سال، در گروه سنتی آلبوم «نقش خیال» و «نسیم وصل» در صدر پرفروش‌ترین آلبوم‌های موسیقی قرار گرفتند.

آلبوم‌های «آب، نان، آواز» در سال ۱۳۸۸ و «چه آتش‌ها» در ۱۳۹۲ نیز کارهای مشترک قمصری و همایون شجریان هستند. همایون شجریان به همراهی «گروه دستان» دو آلبوم «قیژک کولی» و «خورشید آرزو» را در سال ۱۳۸۷ نیز منتشر کرد. در سال ۱۳۸۸، اپرای عروسکی «شمس و مولوی» به آهنگسازی بهزاد عبدی و خوانندگی همایون شجریان و محمد معتمدی چند سال پس از اجرا به آلبوم صوتی تبدیل شد. «شب جدایی» که مجموعه‌ای از تصنیف‌های قدیمی با تنظیم مزدا انصاری است آخرین آلبوم منتشر شده از همایون شجریان در این دهه بود.

دهه ۱۳۹۰ 
در سال ۱۳۹۰ او آلبوم «شوق نامه» و «ای جان جان بی‌من مرو» را عرضه کرد. او در آلبوم «شوق‌نامه» که حاصل ۴ سال تلاش گروهی بازیابی تصانیف عبدالقادر مراغه‌ای به سرپرستی محمدرضا درویشی بود به عنوان خواننده حضور داشت. در این دهه با همکاری برادران پورناظری آلبوم‌هایی چون «ایران من»، «نه فرشته ام نه شیطان»، «آرایش غلیظ» و «رگ خواب» منتشر شدند. آلبوم «نه فرشته‌ام نه شیطان» با آهنگ سازی تهمورس پورناظری و آلبوم «ایران من» با آهنگ سازی سهراب پورناظری از پرفروش آثار او هستند.

«کنسرت سیمرغ» نخستین آلبوم تصویری همایون شجریان بود که در سال ۱۳۹۱ با همراهی ارکستر سیمرغ و آهنگ سازی حمید متبسم اجرا شد. در این سال او به به همراهی گروه موسیقی «گه‌ریان» در یک برنامه تلویزیونی قطعاتی را اجرا کرد که از شبکه کردست پخش شد. سپس قطعات پخش شده به‌صورت یک آلبوم غیررسمی با نام «فراق» منتشر گردید. ترانه‌های این آلبوم اشعاری از حافظ، سعدی و عارف قزوینی هستند. ژانو باغومیان آهنگساز در آلبوم «مستور و مست» توانسته با استفاده از موسیقی غربی و ترکیب آن با موسیقی ایرانی شکوه و عظمت خاصی را به کلام آهنگ بدهد. این آلبوم ۱۹ اسفند ۱۳۹۳، در تالار استاد جلیل شهناز خانه هنرمندان ایران رونمایی شد.

در سال ۱۳۹۴ «چه آتش‌ها» حاصل همکاری با علی قمصری؛ در کمتر از یک هفته به صدر پرفروش‌ها رسید و آلبوم «خداوندان اسرار» در میان پرفروش‌ترین آلبوم‌های سال قرار گرفت. اسفند ۱۳۹۵ آلبوم تصویری «خداوندان اسرار» حاصل همایون شجریان و سهراب پورناظری که توسط رخشان بنی‌اعتماد کارگردانی شده‌است، در تالار خلیج‌فارس فرهنگسرای نیاوران رونمایی شد. این اثر در سه اپیزود طراحی شده که در آن، اشعاری از مولوی، خیام و حافظ در قالب سازبندی‌های مختلف ارائه می‌دهد. آلبوم «خداوندان اسرار» اولین مجموعه از پروژهٔ «آیینه‌ها» است.

در سال ۱۳۹۶ «امشب کنار غزل‌های من بخواب» با اشعار افشین یداللهی و آهنگسازی فردین خلعتبری منتشر شد. این آلبوم در روز اول انتشار خود بیشترین میزان فروش و دانلود قانونی در این سال را در وبگاه بیپ تونز از آن خود کرد و جایزه بهترین آلبوم موسیقی معاصر و ارکسترال ایرانی در بخش کارشناسی پنجمین جشن سالانه موسیقی ما به آن تعلق گرفت. پیش از آلبوم «امشب کنار غزل‌های من بخواب»، فردین خلعتبری و همایون شجریان در ساخت و انتشار تک‌آهنگ «بار دگر فراموشی» نیز همکاری کرده بودند.

چهارشنبه شب ۲۴ مرداد ۱۳۹۷ در تالار وحدت از آلبوم موسیقی «ایران من» با آهنگسازی سهراب پورناظری رونمایی شد. این اثر در ایران، ترکیه و آمریکا ضبط شده و زمانی بیش از ۲۰۰ ساعت صرف تولید آن شد. در این آلبوم از نوازندگان ترکیه ای و ارمنستانی استفاده شد. آلبوم «ایران من» در میان آثار سبک کلاسیک ایرانی به عنوان پرفروش‌ترین اثر سال معرفی شد. در میان ۶ آلبوم پرفروش سال، «ایران من» تنها اثر غیر پاپ بود. در این اثر دل‌نیا آرام به‌عنوان خواننده سوپرانو حضور دارد. پخش قطعهٔ «ایران من» در انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ در صدا و سیما با انتقادات و اعتراضات فراوانی از سوی مردم و سازندگان اثر روبه‌رو شد.

آلبوم «افسانه چشمهایت» اثر مشترکی از همایون شجریان و علیرضا قربانی با آهنگسازی مهیار علیزاده با تأخیری پنج ساله در ۱۹ آبان ۱۳۹۸ منتشر شد. آیین رونمایی از این آلبوم ۲۱ آبان ماه در تالار وحدت برگزار شد. پس از انتشار آلبوم، شاعر قطعه «افسوس» به نام هوشنگ ابتهاج دیده می‌شد. پس از آن یلدا ابتهاج با انتشار پستی در اینستاگرام و باز نشر متن قطعه از آن انتقاداتی کرد. پس از انتشار این پست مهیار علیزاده با انتشار ویدیویی در پیج اینستاگرام خود این اشتباه را پذیرفت و به خاطر بی دقتی و اشتباه پیش آمده عذرخواهی کرد.

دهه ۱۴۰۰ 
در سال ۱۴۰۱ آلبوم «گاه فراموشی» توسط مؤسسه فرهنگی هنری هزار و چهارصد آریا منتشر شد. ضبط موسیقی این آلبوم در استودیو «ویوگاردن» اتریش و استودیو «صبا» ایران انجام شد. آلبوم گاه فراموشی ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۱ در تالار وحدت با حضور همایون شجریان، فردین خلعتبری و تهیه‌کننده رونمایی شد. این دومین همکاری همایون شجریان با فردین خلعتبری بعد از آلبوم «امشب کنار غزل‌های من بخواب» است.

خواننده 

 راهنما
  آلبوم‌هایی که در آن نقش آهنگساز را نیز داشته‌است.
  آلبوم‌هایی که در آن نقش نوازنده را نیز داشته‌است.

تک آهنگ‌ها 
همایون شجریان خواننده تیتراژ پایانی فیلم‌های سینمایی «آرایش غلیظ»، «رگ خواب»، «شعله‌ور» و «قاتل و وحشی» به کارگردانی حمید نعمت‌الله بوده‌است. همایون شجریان برای خوانندگی در فیلم «آرایش غلیظ» اولین جایزه حرفه ای خود را از پانزدهمین جشن حافظ کسب کرد.

 راهنما
  آهنگ‌هایی که در آن نقش نوازنده را نیز داشته‌است.

همخوان، نوازنده و آهنگساز 
آلبوم «یاد ایام» اولین همکاری همایون شجریان با پدر و استاد خود است که نتیجه کنسرتی در آمریکا بود. چند سال پس از آن در سال ۱۳۷۶ در آلبوم‌های «معمای هستی» و «شب وصل» نیز با یکدیگر همکاری داشتند. در دوره‌ای محمدرضا شجریان، حسین علیزاده و کیهان کلهر همکاری خود را آغاز کردند که نتیجه یکی از این همکاری‌ها آلبوم «زمستان» است و همایون شجریان نیز در این دوره با این گروه همکاری می‌کرد. این گروه چهار نفره در سال ۱۳۸۲ در جهت کمک به زلزله‌زدگان بم در تهران کنسرتی با نام «هم‌نوا با بم» برگزار کردند و همچنین آلبوم‌های «ساز خاموش» و «سرود مهر» از جمله همکاری‌های این چهار نفر با یکدیگر بوده‌است. البته همایون شجریان تا سال ۱۳۸۸ پدرش را در اجراها همراهی می‌کرد.

در آثاری چون «مستان سلامت می‌کنند» اثر بیژن کامکار و «طبیب دل» اثری از سیامک شجریان نوازنده و میکس و مسترینگ را برعهده داشته‌است. همایون شجریان به آهنگسازی برای سایر خوانندگان نیز مشغول بوده‌است؛ از جمله، تصنیف «دل ستان» را برای علیرضا افتخاری در آلبوم «قصهٔ شمع» آهنگسازی کرده‌است.

 در همکاری با محمدرضا شجریان

کنسرت‌ها 
کنسرت‌های مستقل همایون شجریان از میانه دهه ۸۰، تقریباً همزمان با انتشار آلبوم‌هایش در این دهه آغاز شد. همایون شجریان نخستین کنسرت‌های مستقل از پدرش را با «گروه دستان» آغاز کرد و تا کنون اجراهای متعددی در داخل و خارج از کشور اجرا کرده‌است. همکاری او با سهراب پورناظری، در دهه ۹۰، فصل جدیدی را در کارنامه کاری و هنری‌اش رقم زد. همایون مشغول امتحان فرم‌های جدیدی در موسیقی شد. فرم‌های جدید همایون، به‌ویژه در آلبوم «نه فرشته‌ام نه شیطان» و «آرایش غلیظ»، با آهنگ‌سازی تهمورس و سهراب پورناظری، با استقبال عمومی مردم مواجه شد. همایون شجریان کنسرت‌های بسیاری را با بزرگان موسیقی اجرا کرده و آثار زیادی را به همراه آنان در ایران و جهان منتشر کرده‌است که می‌توان به آلبوم کنسرت‌های «بی تو بسر نمی‌شود» و «فریاد» اشاره کرد که هردو اثر در سال‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۰۵ نامزد دریافت جایزه گرمی شدند.

هم‌نوا با بم (۱۳۸۲)

کنسرت هم‌نوا با بم به مدت سه شب پی در پی از بیست و چهارم تا بیست و ششم دی در تالار بزرگ کشور واقع در ساختمان وزارت کشور ایران برگزار شد. پیش از آغاز برنامه متنی که استاد شجریان دربارهٔ بم و بازماندگانش نوشته بود، با صدای خودش پخش شد و با جمله «خاک پای ملت ایران محمد رضا شجریان» به پایان می‌رسید. در بعضی موارد آواز یا تصنیف دوصدایی خوانده می‌شد و در قسمت‌هایی همایون شجریان یک لحظه بعد از استاد می‌خواند و به نظر می‌رسید که صدای دوم پژواک صدای اول است. این سبک از اجرا که بسیار جذاب بود، برای نخستین بار در ایران اجرا می‌شد.

 اپرای عروسکی مولوی (۱۳۸۸)

اپرا عروسکی مولوی اثر بهروز غریب پور، براساس اشعار مثنوی و غزلیات مولانا در دیوان شمس تبریزی نوشته شده و موسیقی آن هم براساس دستگاه‌ها و ردیف‌های آواز سنتی موسیقی اصیل ایرانی است که همایون شجریان در نقش شمس و محمد معتمدی در نقش مولانا، روایت‌های آوازی را برعهده دارند. همایون شجریان در اپرای عروسکی مولوی که چهارمین اپرای عروسکی گروه تئاتر «آران» به‌شمار می‌آید با همکاری ۱۷ خواننده به صحنه رفتند. دراین نمایش که با همراهی گروه کر اکراین و خوانندگان کر تالار وحدت اجرا می‌شود، نوازندگان دهل، دوتار، نی و سازهای کوبه‌ای هم خوانندگان این نمایش را همراهی کرده‌اند. در این اپرا ۶ هزار بیت از اشعار مولانا با استفاده بیش از ۱۰۰ عروسک نمایشی اجرا شد. آلبوم صوتی اپرای «شمس و مولوی» به آهنگسازی بهزاد عبدی  منتشر شد.

 کنسرت نمایش سی (۱۳۹۶)

کنسرت نمایش سی با همکاری سهراب پورناظری نوشته نغمه ثمینی، و نمایش‌پردازی امیرحسین ماحوزی بر اساس سه داستان از داستان‌های شاهنامه (زال و رودابه، رستم و اسفندیار و رستم و سهراب) از ۱۶ مرداد در کاخ‌موزه سعدآباد به مدت سی‌شب روی صحنه رفت که با استقبال فراوانی روبه‌رو شد. این سه داستان طی ۱۲۰ دقیقه اجرا می‌شود. موسیقی این اثر برگرفته از موسیقی نواحی، سنتی و معاصر ایران است و در بخش‌هایی موسیقی کلاسیک غربی نیز استفاده می‌شود. کارگردانی این اثر را علی اصغر دشتی برعهده دارد و بازیگرانی چون سحر دولتشاهی، مهدی پاکدل، امیر جدیدی، صابر ابر، بهرام رادان، دلنیا آرام، بانیپال شومون و حسین صوفیان در آن حضور داشتند.

در این اثر نوازندگانی چون حسین رضایی نیا (دف، بندیر)، آزاد میرزاپور (تار)، نگار خارکن (کمانچه، صراحی)، آیین مشکاتیان (ضرب زورخانه، کوزه)، مهیار طریحی (سنتور)، حمید خوانساری (بربت)، آرین کشیشی (بیس)، خورشید دادبه (رباب)، شیده شکرابی (چنگ) و سهراب پورناظری (تنبور، سه‌تار و کمانچه) و همچنین آنسامبل شهرزاد، تینا جامه گرمی (ویولون)، یگانه حسینی نیا (ویولن)، نیلوفر سهی (ویولا) و نگار نوراد (ویولون‌سل) حضور داشتند.

انتخاب کاخ ملت سعدآباد برای این رویداد با توجه به استفاده از تکنیک «نورپردازی سه بعدی»، انتخاب مناسبی به نظر می‌رسید. این شیوه که یکی از نقاط قوت این پروژه بود، به شکل سه‌بعدی روی این ساختمان نقش بسته و دکور صحنه را شکل داده بود. برای اجرای این تکنیک از یک مدیر هلندی دعوت شد. پیش از اجرا به علت مراسم تحلیفِ ریاست جمهوری و استقرارِ تعدادی از سیاست مدارانِ کشورهای خارجی در کاخ سعدآباد و محوطهٔ اطرافِ آن، اجرای کنسرت در روز پانزدهم لغو و به روز ۱۶ مرداد موکول شد.

مدیر پروژه این طرح تهمورس پورناظری، مدیر برگزاری آن محمد حسین توتونچیان بودند. حمید نعمت‌الله مشاور پروژهٔ نیز قصد دارد فیلمی مستند از این کنسرت بسازد. این برنامه به تهیه‌کنندگی مؤسسه دل‌آواز و بارانا و با همراهی شرکت سامسونگ برگزار شد. بنیاد فردوسی از هنرمندان این کنسرت نمایش به منظور زنده ساختن آموزه‌های اخلاقی دانشنامه و گنجنامه شاهنامه حکیم توس با اهدای تندیس زرین فردوسی و خوان سوم رستم ساخته گروه هنری «یادمان» تجلیل کرد. در پی انتقادها به کنسرت نمایش سی، همایون شجریان پیشنهادش برای اجرای کنسرت خیابانی را تکرار کرد.

 به رنگ صدا (۱۴۰۱)
 
کنسرت «به رنگ صدا» همراه با ارکستر «سیاوش» به رهبری آرش گوران تیر ۱۴۰۱ در سالن وزارت کشور اجرا شد. این کنسرت با بلیت‌فروشی برای ۳۰ اجرا و سه بار تمدید، رکورد برگزاری کنسرت‌های موسیقی را پس از چهار سال در ایران شکست. ۲۴ خرداد تمامی بلیت‌های ۱۱ روز اعلام شده برای برگزاری کنسرت ظرف مدت چهار ساعت به پایان رسید. در این کنسرت جایگاه VIP به صورت رایگان به دانشجویان اختصاص داده شد. در این کنسرت منتخبی از تصنیف‌های محمدرضا شجریان اجرا شد. به دلیل استقبال زیاد سامانه فروش بلیت در همان ساعات ابتدایی از دسترس خارج و تعداد روزهای اجرای برنامه از ۵ اجرا به ۱۱ اجرا در تیرماه افزایش یافت. در بیش از ۱۵ دقیقه از آغاز نوبت‌های بعدی فروش، خرید موفق بیش از هزار بلیت در دقیقه ثبت شد. به این ترتیب همایون شجریان با استقبال دوستدارانش رکوردار سریع‌ترین فروش بلیت در تاریخ موسیقی ایران شده‌است.

آزاد میرزاپور (عود و سه تار)، مهیار طریحی (سنتور)، مهرزاد اعظمی کیا (کمانچه)، حسین رضایی نیا (دف، طبل باس، بندیر، شیکر)، همایون نصیری (بندیرباس، کاخن، کوزه – استیر، درام، راید، های هت)، آیین مشکاتیان (تمبک، کوزه، کاخن)، میثم مروستی، پدرام فریوسفی، دانیال جورابچی و فرشاد شیرانی (ویولن یک)، نیلوفر محبی، آرمین قضاتی، علیرضا چهره قانی و بهار فلسفی (ویولن دو)، مازیار ظهیرالدینی، پیمان ابوالحسنی و پرهام میلانی (ویولن آلتو)، مهدی عبدی و یاسمن کوزه‌گر (ویولنسل)، هادی اسماعیلی (کنترباس) و امیر دارایی (پیانو) از جمله نوازندگان گروه «سیاوش» در این اجر بودند.

گروه «سیاوش» به سرپرستی و خوانندگی همایون شجریان در سال‌های آغازین دهه ۹۰ اجراها و برنامه‌های زنده بسیاری را پیش روی مخاطبان قرار داده‌است. از آن جمله می‌توان به مجموعه کنسرت‌های «آیینه‌ها» اشاره کرد.

آرش گوران رهبر ارکستر، سحر فروزان مدیر، غلامرضا صادقی صدابردار، رضا موسوی طراحی و کارگردانی صحنه، مصطفی طباطبایی و گروه همراه ساخت و اجرای دکور، محمد صیدآبادی طراح نور، آیدا آب پرور تولید تصاویر، خشایار لهراسبی طراحی و ساخت ویدئو کلیپ «دیار عاشقی هایم»، آیدین کشاورز و گروه همراه اجرای مپینگ، شیما میرحمیدی طراح لباس، کامیار مینوکده عکاس و افسانه شجریان عکاسی مستند اعضای گروه اجرای کنسرت را تشکیل می‌دهند.

ابتدا قطعه «بگذار سر به سینه من» با طراحی آواز همایون شجریان اجرا شد که این قطعه سال ۱۳۸۳ در قالب آلبوم موسیقی «اشتیاق» با آهنگسازی فرهاد فخرالدینی و خوانندگی علیرضا قربانی و شعر فریدون مشیری اجرا و منتشر شده بود. همایون این تصنیف را پیش از تعطیلات نوروز به آهنگسازی سعید فرج پوری و تنظیمی از غلامرضا صادقی منتشر کرده بود. قطعه دوم؛ بداهه‌نوازی سازهای کوبه‌ای توسط حسین رضایی‌نیا و آیین مشکاتیان به مدت زمان پنج دقیقه اجرا شد که با تشویق بسیار مخاطبان همراه بود.

قطعه‌های دیگر به ترتیب «زلف بر باد مده» به آهنگسازی سعید فرج‌پوری، «آسمان ابری» به آهنگسازی غلامرضا صادقی، «یک‌نفس آرزوی تو» به آهنگسازی سعید فرج‌پوری، «آواز دشتی» با شعری از هوشنگ ابتهاج، «اشک مهتاب» به آهنگسازی حسن یوسف زمانی، «هوای زمزمه‌هایت» به آهنگسازی غلامرضا صادقی، «دلستان» به آهنگسازی همایون شجریان، «سرو چمان» به آهنگسازی محمدرضا شجریان، «چهار مضراب» به آهنگسازی پرویز مشکاتیان و «دود عود» به آهنگسازی پرویز مشکاتیان اجرا شد.

قطعه پایانی کنسرت، به قطعه به «دیار عاشقی‌هایم» با شعری از اسحاق انور و بهمن محمدزاده و آهنگسازی غلامرضا صادقی با مضمون ایران اختصاص داشت که تصاویری از نقاط مختلف کشور از جمله سازه‌های آبی شوشتر، کاخ گلستان، تخت جمشید، باغ ارم، سی‌وسه‌پل، نقش جهان، سعدیه، حافظیه، مسجد امام اصفهان، گنبد سلطانیه، نقش رستم، قلعهٔ فلک‌الافلاک، چغازنبیل و زیگورات و جنگل و کویر و دماوند و کوه‌های زاگرس مرتبط با مضمون ترانه آن پخش شد. این قطعه ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۱ در کنسرت دبی اجرا شده بود. ۱۴ سال پیش محمدرضا شجریان به مناسبت روز جهانی موسیقی برای آخرین بار در همین تالار آواز خواند. ارکستر سیاوش کنسرت «به رنگ صدا» را با یاد محمد رضا شجریان و پرویز مشکاتیان روی صحنه برد.

این کنسرت قرار بود شهریور ۱۴۰۱ در شهرهای تورنتو، مونترال، ونکوور و کالگاری کانادا اجرا شود که به دلیل آماده نشدن ویزای تعدادی از اعضای ارکستر «سیاوش» به ماه ژانویه تغییر کرد و سپس لغو شدند. سه‌شنبه ۲۶ مهر، همایون شجریان با انتشار متنی در حساب اینستاگرامش ضمن عذر خواهی از کسانی که بلیت تهیه کرده بودند، اعلام کرد تمامی کنسرت‌های خود در اروپا را لغو کرده‌است.

جستارهای وابسته 
 ترانه‌شناسی محمدرضا شجریان

منابع

پیوند به بیرون 
 گزارش تصویری کنسرت-نمایش «سی»
 گزارش تصویری کنسرت همایون شجریان و گروه دستان
 عکس‌های مراسم رونمایی از آلبوم «ایران من»
 Discography Homayoun Shajarian — Festivaly.eu

شجریان
همایون شجریان