محی‌الدین لاری

محی‌الدین لاری ( ; متوفی ۱۵۲۱–۱۵۲۷) مینیاتوریست و نویسنده قرن شانزدهم بود که بیشتر به خاطر کتاب فتوح الحرمین شهرت داشت که راهنمای شهرهای مقدس اسلامی مکه و مدینه است.

زندگی و آثار 

اطلاعات کمی در مورد زندگی اولیه و حرفه لاری وجود دارد. گمان می‌رود که او اصالتی فارسی  یا هندی  داشته باشد. پسوند لاری ممکن است دال بر این باشد که این شخصیت اهل لار بوده‌است (لار شهری در جنوب شرقی شیراز است). او شاگرد جلال‌الدین محمد الدوانی   از محققین برجسته ادبیات فارسی بود که نخستین رساله را در مورد آثار حافظ نوشت،  و معروف است که از لار نیز دیدن کرده‌است. 

کتاب فتوح الحرمین اثر لاری به زبان فارسی است و به مظفرالدین بن محمود شاه که از سال ۱۵۱۱ تا ۱۵۲۶ بر گجرات حکومت می‌کرد، تقدیم شده‌است.  این کتاب راهنمای حجاج است. نسخه خطی شامل ۴۵ برگ با نوشته در دو ستون خط نسخ و هجده تصویر منور (اما سبک و نه دقیق) از جمله اماکن مقدس در مدینه، صحنه‌های بین مدینه و مکه و مراحل مختلف حج در مکه است.   تذهیب‌ها با جوهر، آبرنگ مات و طلا بر روی کاغذ است.  کتاب شامل تصاویر دقیقی از کعبه است که نشان‌دهنده مناطقی است که برای عبادت فرقه‌های مختلف اسلام در نظر گرفته شده‌است، درهای ورودی حرم، مناره‌ها و دو ردیف ستون‌ها. کتب راهنمای زیارتی، به‌طور سنتی از به تصویر کشیدن انسان‌ها اجتناب می‌کردند و ترجیح می‌دادند فقط مناظر و مکان‌های مقدس را به تصویر بکشند؛ اما مینیاتورهای لاری یک استثنا هستند و در برخی از آن‌ها تصاویر افراد نیز دیده می‌شوند.  در این بین، متونی که در حاشیه نوشته شده‌اند، به به تشریح مراسمات حج و ماهیت آنها می‌پردازد. 

توجه لاری به جزئیات معماری، استفاده از پالت رنگی و طراحی‌های تخصصی مورد تحسین قرار گرفته‌است.  نقاشی او از مسجدالحرام مکه برای چندین قرن به یک تصویر بازتولید گسترده تبدیل شد.  مینیاتورهای او که کوه عرفات و همچنین محمّل را نشان می‌داد، دوباره در گواهی‌های حج که حتی در قرن هجدهم مورد استفاده بودند، تبدیل شدند. 

حداقل دوازده نسخه خطی از لاری بجا مانده‌است. همه آنها حاوی تصاویری از مراحل مختلف حج هستند که هر ایستگاه دارای برچسب است. برخی از نسخه‌های خطی از روی کولوفون‌هایشان مشخص است که در مکه کشیده شده‌اند.  صفحاتی از برخی از نسخه‌ها در حراج‌های مختلف ظاهر شده‌اند.    قدیمی‌ترین نسخه موجود در حال حاضر نسخه‌ای است که در مکه در سال ۱۵۴۴ ساخته شده‌است. اکنون در کتابخانه بریتانیا نگهداری می‌شود.  مجموعهٔ خلیلی از حج و هنرهای زیارت نمونه‌هایی از مکه قرن شانزدهم و هند قرن هجدهم یا اوایل قرن نوزدهم دارد.   سند اصلی لاری در طول قرون متمادی استنساخ شده و دوباره تصویر شده‌است و نسخه‌هایی از آن در ترکیه، ایران و هند پیدا شده‌اند. نسخه‌های متأخر اغلب دارای غلط املایی و ناهماهنگی هستند، که علتش یا عدم مهارت ناسخین و کاتبین است یا سخت بودن قرائت خطاطی‌های بیش از حد آراسته‌شدهٔ لاری. 

لاری با الهام از مثال استادش، شرحی بر کسیده ابن الفرید به نام الطیه الکبری نوشت. وی در این امر کوشید تا سازگاری و تطابق عرفان اسلامی و اندیشه ارسطویی را نشان دهد. 

گمان می‌رود که لاری در سال ۱۵۲۱  یا ۷–۱۵۲۶ درگذشته باشد.

پانویس

فهرست منابع

کتب و مجلات

وبسایت‌ها 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
خطاهای بدون هدف Harv و Sfn
درگذشتگان ۱۵۲۶ (میلادی)
نقاشان سده ۱۶ (میلادی)
نویسندگان سده ۱۶ (میلادی)