زونبیل ها

زونبیل که با نام‌ها ژونبیل یا روتبیل‌های زابلستان نیز نوشته شده‌است، یک خاندان سلطنتی بود که در جنوب کوه‌های هندوکش یعنی منطقه جنوبی افغانستان کنونی فرمانروایی می‌کردند. آنها از حدود سال ۶۸۰ میلادی تا زمان سرنگونی بدست صفاریان در سال ۸۷۰ میلادی به حکومت پرداختند. سلسله زونبیل توسط روتبیل (به ترکی: Iltäbär) تأسیس شد. او برادر بزرگ فرمانروای ترک شاهی (برها تگین یا تگین شاه) بود که بر پادشاهی خلج - هفتالی به پایتختی کابل حکومت می‌کرد. منابع عربی مانند تاریخ طبری و تاریخ سیستان، در مورد زونبیل‌ها بیان می‌کنند که آنان از سربازان ترک در خدمت خود استفاده می‌کردند.

قلمرو آنها از شهر زرنج کنونی در جنوب غربی افغانستان تا کابلستان در شمال شرقی گسترده بود. زمنداور و غزنی پایتخت آنها بود. حدود مرزی جنوب قلمرو آنها گاهی به شهرهای رخواد (رخج) و بست (در نزدیک قندهار) می‌رسید.

لقب زونبیل را می‌توان در ریشه واژه زبان فارسی میانه Zūn-dātbar، «زون دادگر» جستجو کرد. نام جغرافیایی زمین‌داور نیز منعکس کننده این موضوع است که این واژه از فارسی میانه «Zamin-i dātbar» (سرزمین دادگر) گرفته شده‌است.

منابع و پانویس 
 

افغانستان در قرون وسطی
دودمان‌های افغانستان
هپتالیان
یادکردهای دارای منبع به زبان چینی ساده‌شده