نابودی سد کاخوفکا

در ۶ ژوئن ۲۰۲۳، سد کاخوفکا در اوکراین شکسته و منجر به سیل گسترده‌ای شد. این سد که بر رود دنیپر در استان خرسون واقع شده‌است، تحت اشغال نیروهای مسلح روسیه بود که در روزهای نخست حمله روسیه به اوکراین آن را اشغال کرده بودند. کارشناسان مشاور با نیویورک تایمز گفتند به احتمال زیاد دلیل شکست یک انفجار درونی باشد. نیروهای روسی متهم هستند که با شکست سد، خواستار بازداشتن ضدحملهٔ برنامه‌ریزی‌شدهٔ اوکراینی بودند. این اتهام توسط مقامات روسی که شکستگی را به علت گلوله‌باران اوکراینی می‌دانند رد شده‌است.

سطوح آب در مخزن کاخوفکا برای ماه‌ها به دلیل نبود مقررات در سد تحت کنترل روسیه، در حال افزایش بود و هنگام شکست سد در سطح ۳۰-ساله بودند. هزاران ساکن که پایین رود زندگی می‌کردند تخلیه شدند و سیل‌های ناشی چندین روستا در مناطق تحت کنترل اوکراین و روسیه را زیر آب برد. نبود حجم زیادی از آب مخزن کاخوفکا می‌تواند تأمین آب به مناطق تحت کنترل روسیه کریمه و نیروگاه هسته‌ای زاپوریژیا را تهدید کند اما خطر فوری وجود ندارد.

زمینه 

سد دیگری بر رود دنیپر در طول جنگ جهانی دوم در اوکراین دو بار شکسته شد. در اوت ۱۹۴۱، کمیساریای خلق در امور داخلی شوروی سد دنیپر را برای بازداشتن حملهٔ آلمان نازی شکستند که منجر به مرگ میان ۳٬۰۰۰ تا ۱۰۰٬۰۰۰ غیرنظامی اوکراینی و همچنین سربازهای شوروی شد. در ۱۹۴۳، سد بار دیگر این بار توسط سربازهای در حال عقب‌نشینی آلمانی شکسته شد.

سد کاخوفکا که در سال ۱۹۵۶ ساخته شد، در فوریه ۲۰۲۲، در روزهای نخستین حمله روسیه به اوکراین توسط نیروهای روسیه اشغال شد. در آن سال روسیه به زیرساخت‌های اوکراین حمله کرد و به چندین سد دیگر آسیب رساند که منجر به عدم دسترسی اوکراینی‌ها به آب شد. برای نمونه می‌توان به نابودی سد رود اوسکیل توسط نیروهای مسلح روسیه در ژوئیه و حملهٔ موشکی به سد کریفیی ریه در سپتامبر اشاره کرد. در اکتبر ۲۰۲۲، وزارت امور خارجه مولداوی، نیکو پوپسکو گفت اوکراین چندین موشک روسی که سد روی رود دنیستر را هدف قرار داده بود رهگیری کرد. در آن زمان، رئیس‌جمهور اوکراین زلنسکی دربارهٔ اقدامات روسیه برای نابودی سد کاخوفکا و مقصر دانستن اوکراین هشدار داد و درخواست یک مأموریت نظارت جهانی در سد کرد تا از یک فاجعهٔ احتمالی جلوگیری شود.

در اواخر سال ۲۰۲۲، اوکراین ساحل غربی رود دنیپر را در طول ضدحملهٔ خرسون بازپس‌گرفت. اوکراین روسیه را به برنامه‌ریزی برای شکست سد کاخوفکا با مواد منفجره در پاسخ به ضدحمله متهم کرد. در طول ضدحمله، نیروهای اوکراینی به عرشهٔ پل با موشک‌های هیمارس ام۱۴۲ حمله کردند تا مانع تدارکات روسیه شوند.

نابودی 

به گفتهٔ رئیس‌جمهور اوکراین، ولودیمیر زلنسکی، در ساعت ۰۲:۵۰ بامداد ۶ ژوئن ۲۰۲۳، «انفجار داخلی سازه‌های سد» رخ داد. بخش میانی سد به طول  نابود شد، که منجر به سیل‌های گسترده در پایین سد شد. در آن زمان، این سد تحت کنترل روسیه بود و سطح آب به بالاترین حد ۳۰ سال گذشته رسیده بود.

کارشناسان با مشورت نیویورک تایمز گفتند که محتمل‌ترین علت آن انفجاری از داخل بوده‌است، و افزودند که حمله از بیرون یا شکست سازه‌ای، اگرچه ممکن است، اما کمتر قابل قبول است. به گزارش اکونومیست، یک انفجار بزرگ تا ۸۰ کیلومتری سد شنیده شد.

روسیه و اوکراین یکدیگر را مسئول شکستن سد می‌دانند. هیچ‌یک از طرفین فوراً مدرکی برای پشتیبانی از اتهامات خود ارائه نکردند.

تأثیرات

تلفات 
دست‌کم هشت تن بر اثر سیل‌ها جان باختند. سه تن از آن‌ها اهل شهر اولشکی تحت اشغال روسیه و بقیه اهل نووا کاخوفکا بودند.

سیل و تخلیه 

روز پس از نابودی سد، دادستان کل اوکراین تخمین زد حدود ۴۰٬۰۰۰ تن واقع‌شده در سرزمین‌های تحت کنترل اوکراین و روسیه تحت تأثیر سیل قرار خواهند گرفت. فرماندار اوکراینی استان خرسون، اولکساندر پروکودین گفت حدود ۶۰۰ کیلومتر مربع از منطقه زیر آب بود و ۶۸ درصد منطقهٔ سیل‌گرفته در سمت تحت کنترل روسیه بود.

به گفتهٔ نیروهای زمینی اوکراینی، ارتش روسیه به گلوله‌باران ساحل راست در طول تخلیه ادامه می‌داد. در ۷ ژوئن، زلنسکی به پولیتیکو یوروپ ادعا کرد نیروهای روسیه، نجات‌دهندگان فعال در محل سیل را می‌کشتند.

منابع 

جنایت‌های جنگی در جریان حمله ۲۰۲۲ روسیه به اوکراین
فاجعه‌های ۲۰۲۳ (میلادی) در اوکراین