سپیده رشنو

سپیده رشنو (زادهٔ ) نویسنده و شاعر، روزنامه‌نگار و ویراستار اهل ایران است. وی در تیر ۱۴۰۱ در پی اعتراض به حجاب اجباری و مقاومت در برابر مزاحمت‌های یک زن آمر به معروف به نام رایحه ربیعی به دلیل نوع پوشش‌اش، دستگیر شده و وادار به انجام اعتراف اجباری در تلویزیون جمهوری اسلامی شد.

شرح واقعه 
در ۲۵ تیر ۱۴۰۱ ویدئویی در شبکه‌های اجتماعی فارسی‌زبان منتشر شد که در آن یک زن چادری یک زن دیگر را که دارد از او فیلم می‌گیرد تهدید می‌کند که فیلم را برای سپاه می‌فرستد. مشاجره بین این دو زن بالا می‌گیرد و با مداخله بقیه مسافران اتوبوس، زنی که تذکر حجاب داده از اتوبوس به بیرون رانده می‌شود. در پی بازتاب گسترده این ویدئو خبرگزاری فارس در ۲۶ تیر خبر داد زنی که عامل درگیری بوده دستگیر شده‌است. پس از آن برخی رسانه‌ها و فعالان و نهادهای حقوق بشری خبر دادند که زن دستگیرشده، سپیده رشنو نام دارد. در واکنش به این دستگیری کاربران توییتر فارسی یک طوفان توییتری را با هشتگ «سپیده رشنو کجاست» آغاز کردند.

نیلوفر حامدی که از اولین خبرنگارانی بود که جهت پیگیری واقعه با خانواده و وکیل سپیده رشنو مصاحبه کرد، پس از ایجاد پوشش خبری برای سپیده رشنو، به علت تهیهٔ خبری درمورد مهسا امینی بازداشت شد.

شکنجه و اعتراف اجباری 
در ۸ مرداد ۱۴۰۱ سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران فیلمی از اعترافات اجباری تلویزیونی رشنو پخش کرد. برخی از رسانه‌ها و کاربران شبکه‌های اجتماعی به مشخص بودن آثار شکنجه در صورت او در این ویدئو اشاره کردند. چهره رشنو در این فیلم بی‌رمق، خسته و تکیده بود. همچنین آثار کبودی و زخم به صورت تیره شدن رنگ پوست در اطراف چشم او دیده می‌شد. او یک هفته پیش از پخش این اعتراف اجباری، به دلیل ضرب و شتم مأموران دچار خون‌ریزی داخلی شده و به بیمارستان منتقل شده بود. این اعتراف اجباری، واکنش‌های گسترده کنشگران و کاربران شبکه‌های اجتماعی را در پی داشت و محکوم شد.

محسن برهانی، وکیل دادگستری و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران گفت که مدیران صداوسیما بابت پخش چهره سپیده رشنو در برنامه «اعتراف اجباری» تلویزیون «قابل مجازات» هستند. این حقوقدان دارای دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی و دانش‌آموخته حوزه علمیه قم، در توئیتی در روز یکشنبه، نهم مرداد ۱۴۰۱ گفته‌است که «به استناد مواد ۹۱ و ۹۶ قانون آیین دادرسی کیفری، پخش تصویر سپیده رشنو ممنوع است و مدیران صداوسیما و سایر افرادی که اقدام به این امر کرده‌اند، به استناد ماده ۶۴۸ تعزیرات قابل مجازات هستند.»

مهدی یراحی، خواننده معترض در واکنش به پخش اعتراف‌های سپیده رشنو از تلویزیون جمهوری اسلامی نیز در توییتی نوشت: «از صدا و سیمای جمهوری اسلامی به‌غایت بیزارم و تصریحا اعلام می‌دارم که این نهاد ضد مردمی، تحت هیچ شرایطی حق استفاده و پخش هیچ‌یک از آثارم را ندارد.»

شهریور ۱۴۰۲، ابراهیم داروغه‌زاده، از مدیران پیشین صدا و سیما و وزارت ارشاد و همچنین دبیر سابق جشنواره فجر در برنامه زنده «جام جم» در شبکه یک صدا و سیما گفت که اگر مسئول بود، اجازه نمی‌داد «اعترافات اجباری» سپیده رشنو از تلویزیون پخش شود.

آزادی موقت 
سپیده در تاریخ ۸ شهریور ۱۴۰۱ با تودیع وثیقه ۸۰۰ میلیون تومانی به صورت موقت از زندان آزاد شد.

حکم دادگاه 
سامان رشنو برادر سپیده رشنو ۶ دی ۱۴۰۱ در اکانت ایکس (توییتر سابق) خود اعلام کرد حکم خواهرم سپیده رشنو پس از رفع اتهام «فراهم آوردن موجبات فساد و فحشاء» با سه عنوان اتهامی دیگر؛ «اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور» و «فعالیت تبلیغی علیه نظام» و «بی‌حجابی در معابر» قطعی شد و «پنج سال حبس تعلیقی (تعلیقِ مراقبتی)» گرفته‌است. او همچنین اعلام کرد سپیده رشنو در ایام تعلیق مراقبتی موظف به تهیه پژوهشنامه‌ای در ۱۱۰ صفحه دربارهٔ وطن‌دوستی، ادب و آسیب‌رسانی به افکار عمومی، با اقتباس از کتاب‌های «۵۳ سال حکومت پهلوی به روایت دربار»، «نوزده پله الهی به سوی آرامش»، «نظم، آنچه همه دوست دارند» و «سه دقیقه در قیامت» شده که در هر صفحه باید یک مطلب با ذکر آدرس از کتب یاد شده درج شود.

به نوشته برادر سپیده رشنو، او باید در دفتر نظارت و پیگیری ضابطین این پرونده «حضور فصلی» داشته باشد و حضورش را ثبت کند. او همچنین در ایام تعلیق موظف به «کسب مجوز از مقام قضایی (قاضی اجرای احکام با موافقت سرپرست) به منظور مسافرت به خارج از کشور» است. سامان رشنو در بخش دیگری از این توییت آورده‌است: «یکی از مصادیق اتهامی سپیده برای تبلیغ علیه نظام، نوشتن چند نقد ادبی در مورد صادق هدایت بود.

محرومیت از تحصیل 
سپیده رشنو که دانشجوی مقطع کارشناسی دانشگاه الزهرا در رشتهٔ نقاشی است روز شنبه ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۲ در اینستاگرام عکسی بدون حجاب اجباری از خود منتشر کرد و گفت دانشگاه الزهرا او را به دلیل «عدم رعایت پوشش اسلامی»، ۲ ترم با احتساب سنوات از تحصیل منع کرده‌است. او در اینستاگرامش نوشت: «بعد از کمیته انضباطی گفتند دو ترم برو مرخصی. گفتم مرخصی اجباری نمی‌روم. تعلیق کردند. گفتم من بعد از دو ترم تعلیق برمی‌گردم ولی با همین پوشش برمی‌گردم.»

احضار مجدد 
بعد از گذشت چند روز از رسانه‌ای شدن خبر تعلیق او از دانشگاه، سپیده رشنو ۷ خرداد ۱۴۰۲ از احضار مجدد خود به شعبه ۱ دادیاری دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۳۳ تهران خبر داد.رشنو در اینستاگرام خود نوشت: «پرونده جدید ساخته شده و امروز ابلاغیه زدن که برای تفهیم «اتهام» یا «اتهامات انتسابی» باید برم دادسرای اوین. مثل این که همین پنج تا پست اینستاگرام کافی بوده.»

او افزود: «فقط خواستم بگم تازه داشتم دوربین می‌گرفتم که بعد چند سال بی‌دوربینی، دوباره عکاسی کنم. مثل این که هر بار قسمت نیست. این هم سرنوشت یک شهروند عادی. تا پنج روز دیگه حتماً میام.»

دومین بازداشت 
سپیده رشنو پنج‌شنبه ۱۱ خرداد در اینستاگرامش خبر داد پس از مراجعه به دادسرا با اتهام «تشویق مردم به فساد و فحشا و تبلیغ علیه نظام» بازداشت، به بازداشتگاه اوین منتقل شده.

او در اینستاگرام خود نوشت: «در قرن ۲۱ که ناسا دارد قوی‌ترین تلسکوپ‌هایش را به سیاه‌چاله‌های راه‌شیری می‌فرستد، در قرنی که هوش مصنوعی دارد تلاش می‌کند تا خواب انسان را شبیه‌سازی کند، در ایران باید در اتاق بازجویی بنشینی، در برگه‌های بازجویی بنویسی من حق دارم به عنوان یک شهروند به پوشش اجباری اعتراض کنم.»

به گفته رشنو اما بازجوها در جواب او گفته‌اند روسری درآوردنش «زیستِ مردان را به خطر می‌اندازد و جامعه را دچار فساد می‌کند.»

خانم رشنو می‌گوید در بازجویی‌های جدید به او گفته شده «چون صفحات افرادی را دنبال می‌کنم، پس با آن‌ها در ارتباطم» و اتهام دعوت به «فساد و فحشا» به دلیل انتشار «تنها یک عکس بدون روسری» به او وارد شده‌است.

این زن معترض به حجاب اجباری یادآور شد پس از این بازجویی‌ها، با قرار وثیه یک میلیارد تومانی به صورت «عاریه‌ای» آزاد شده اما به او گفته‌اند به اتهام «تشویق مردم به فساد و فحشا و تبلیغ علیه نظام» تا زمان تشکیل دادگاه، حق خروج از تهران ندارد.

دومین حکم دادگاه 
رشنو در هفتم آبان ۱۴۰۲ خبر داد که حکم بدوی دومین دادگاه او اعلام شده است. بر این اساس او به شش ماه زندان، ده میلیون تومان جریمه نقدی، یک سال ممنوعیت از حضور در اینستاگرام و امحا و حذف دائمی صفحه فعلی خود محکوم شده است. همچنین به دلیل صدور این حکم، حکم قبلی سه سال و هفت ماه زندان که مربوط به پرونده رایحه ربیعی بود از تعلیق خارج می‌شود. این حکم قابل اعتراض است.

کتاب 
او در تاریخ ۲۳ خرداد ۱۴۰۲ در پست اینستاگرامی خود کتاب شعر منتشرشده‌اش را معرفی کرد. این کتاب با عنوان «درخت نام اوست» توسط انتشارات سرزمین اهورایی در سال ۱۴۰۱ منتشر شده‌است. او در پست اینستاگرامی خود دربارهٔ زمان چاپ این کتاب این‌طور نوشت: «نوشتنِ آخرین شعرهای این کتاب بیش از دو سال پیش، در شب‌هایی طولانی و خلوتِ پانزده روزه‌ای تمام شد. چاپ کتاب به‌خاطر چاپ همزمان دیگر کتاب‌های جایزهٔ شعر بامداد طول کشید. طرح جلد کتاب هم آماده شده بود که اتوبوس تیر ماه مرا با خود برد.»

یکشنبه ۲ مهر ۱۴۰۲ انتشارات سرزمین اهورایی در صفحهٔ اینستاگرام خود اعلام کرد که کتاب شعر «درخت نام اوست» اثر سپیده رشنو به چاپ هشتم رسیده‌است.

جستارهای وابسته 
 دستگیری، زندان و شکنجه در جمهوری اسلامی ایران
 حجاب اجباری در ایران
 دختران خیابان انقلاب
 اعترافات اجباری
 هما دارابی

منابع 

افراد زنده
بازداشت‌شدگان زن بابت کشف حجاب
دارندگان اقرار تلویزیونی در ایران
روزنامه‌نگاران زن اهل ایران
زادگان ۱۳۷۳
نقض حقوق بشر در ایران
نویسندگان زن اهل ایران
ویراستاران اهل ایران