دلارزدایی

دلارزدایی به کشورهایی گفته می‌شود که اتکا به دلار آمریکا را به عنوان ارز ذخیره، واسطه تبادل یا به عنوان واحد محاسبه کاهش می‌دهند.

از دهه ۱۹۲۰ از زمانی که آمریکا از جنگ جهانی اول نسبتاً آسیبی ندید و از آنجایی که ایالات متحده دریافت کننده قابل توجهی از جریان طلای دوران جنگ بود، دلار آمریکا جایگزین پوند استرلینگ به عنوان ارز ذخیره بین‌المللی شد. پس از ظهور ایالات متحده به عنوان یک ابرقدرت قوی‌تر در طول جنگ جهانی دوم، توافقنامه برتون وودز در سال ۱۹۴۴ سیستم پولی بین‌المللی پس از جنگ را پایه‌گذاری کرد، و دلار آمریکا به ارز ذخیره اولیه جهان برای تجارت بین‌المللی و تنها ارز پس از جنگ تبدیل شد که با قیمت ۳۵ دلار در هر اونس تروی با طلا در پیوند بود.

از زمان ایجاد نظام برتون وودز، دلار آمریکا به عنوان واسطه ای برای تجارت بین‌المللی مورد استفاده قرار گرفته‌است. وزارت خزانه‌داری ایالات متحده نظارت قابل‌توجهی بر شبکه نقل و انتقالات مالی سوئیفت اعمال می‌کند، و در نتیجه تأثیر زیادی بر سیستم‌های تراکنش‌های مالی جهانی با توانایی اعمال تحریم‌ها بر اشخاص و اشخاص خارجی دارد.

تحولات بخشی

تجارت نفت یا سایر کالاها

چین 
در دسامبر ۲۰۲۲ در نشست چین - شورای همکاری خلیج فارس، رئیس‌جمهور شی جین پینگ خواستار پرداخت مبادلات تجاری نفت به یوان شد. وزیر امور خارجه وانگ یی اظهار داشت که روابط چین و عربی «بهبود تاریخی» را تجربه کرده‌است.

عربستان سعودی 
در ژانویه ۲۰۲۳، وزیر دارایی عربستان سعودی، محمد الجعدان، اعلام کرد که تجارت با ارزهای دیگر به جز دلار آمریکا باز است و این برای اولین بار در ۴۸ سال گذشته‌است که چنین چیزی اظهار شده‌است.

روسیه 
در ژوئن ۲۰۲۱، روسیه اعلام کرد که دلار را از صندوق ثروت ملی خود حذف می‌کند تا آسیب‌پذیری در برابر تحریم‌های غرب را کاهش دهد، درست دو هفته قبل از اینکه ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه اولین نشست خود را با جو بایدن، رهبر ایالات متحده برگزار کند.

روسیه در حال برنامه‌ریزی برای خرید یوان بیشتر در بازار ارز در سال ۲۰۲۳ برای تسویه حساب‌های تجاری بود. وزارت دارایی روسیه و بانک مرکزی روسیه اعلام کردند که از ژانویه ۲۰۲۳ حدود ۵۴٫۵ میلیارد روبل ارز خارجی خواهد فروخت.

(iii) موافقت نامه‌های تجاری دوجانبه

ایران- اتحادیه اروپا 
در مارس ۲۰۲۰، اولین معامله اینستکس ایران و اتحادیه اروپا منعقد شد. واردات تجهیزات پزشکی برای مقابله با شیوع کووید-۱۹ در ایران را پوشش می‌دهد. کشورهای اروپایی در مارس ۲۰۲۳ اعلام کردند که تصمیم گرفته‌اند به طرحی که در سال ۲۰۱۹ برای اجازه تجارت با ایران و محافظت از شرکت‌هایی که با ایران تجارت می‌کنند در برابر تحریم‌های آمریکا پایان دهند، اما تنها یک معامله رخ داد.

انتقادات 
شواهدی ارائه شده از سوی جاناتان هارتلی، محقق اقتصادی که در ژوئن ۲۰۲۳ منتشر شد، نشان می‌دهد که سهم دلار آمریکا از ذخایر بانک مرکزی، اوراق بهادار بدهی جهانی و تجارت ارز از زمان تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ و تحریم دارایی‌های ذخیره روسیه بدون تغییر بوده‌است. در مورد ذخایر بانک مرکزی، سهم دلار آمریکا از ذخایر بانک مرکزی تا ژوئیه ۲۰۲۳ ۱۰ درصد بیشتر از اوایل دهه ۱۹۹۰ است.

در ۲۴ مه ۲۰۲۳، کریستالینا جورجیوا، مدیر کل صندوق بین‌المللی پول اظهار داشت: «ما انتظار تغییر سریع در ذخایر نداریم، زیرا دلیل اینکه دلار یک ارز ذخیره است، به دلیل قدرت اقتصاد ایالات متحده و عمق بازارهای سرمایه آن است.»

جستارهای وابسته 
 واحد پول جهانی
 تعویض ارز

منابع 

بازرگانی بین‌المللی
روابط تجاری دوجانبه