بحر رمل



بحر رمل 
بحرِ رَمَل در اصطلاح عروضی، به بحر شعری گفته می‌شود که ارکان آن از تکرار «فاعِلاتُن» (- U - -) یا زحافات آن تشکیل شده و از بحور متّفق‌الارکان است. رَمَل به معنی حصیر بافتن است. این بحر با وتدی بین دو سبب، گویی ارکان آن درهم بافته‌است. (فاعلاتن - سبب خفیف و وتد مقرون و سبب خفیف «°|°°|°|/– ᴗ – –»)

مشهورترین وزن آن:
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن (– ل – – |– ل – – |– ل – – |– ل – –): بحر رمل مثمن سالم
روزگار است این که گه عزّت دهد گه خوار دارد / چرخ بازیگر از این بازیچه‌ها بسیار دارد (قائم مقام فراهانی)

زحافات 
زحافات (تغییرات) مشهور بحر رمل: (خَبن- کَفّ - شَکل - حَذف – جَحف - صَلم – رَبع - توسیع):
 فعلاتن: مخبون
 فاعلاتُ: مکفوف
 فَعَلاتُ: مشکول
 فاعلن: محذوف
 فَعَلن: مخبون محذوف
 فع لن: اصلم
 مفعولن: مشعّث
 فَعَل: مربوع
 فَع: مجحوف

اوزان 
اوزان پرکاربرد بحر رمل:
 فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن: بحر رمل مثمن سالم*
 فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن: بحر رمل مثمن محذوف* (سومین وزن پرکاربرد شعر فارسی)
 فَعِلاتُ فاعلاتن فَعِلاتُ فاعلن: بحر رمل مثمن مشکول*
 فَعَلاتن فَعَلاتن فَعَلاتن فَعَلاتن: بحر رمل مثمن مخبون*
 فَعَلاتن فَعَلاتن فَعَلاتن فَعَلن: بحر رمل مثمن مخبون محذوف* (چهارمین وزن پرکاربرد شعر فارسی)
 فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن: بحر رمل مسدس سالم*
 فاعلاتن فاعلاتن فاعلن: بحر رمل مسدس محذوف* (از اوزان مشترک با مثنوی)
 فَعَلاتن فَعَلاتن فَعَلن: بحر رمل مسدس مخبون محذوف*

مجموعهٔ اوزان بحر رمل (به ترتیب افاعیل):
 فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن (رمل مثمن سالم)*
 فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن (رمل مثمن سالم)*
 فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)*
 فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن (رمل مسدس سالم)*
 فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فع (رمل مثمن مجحوف)
 فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف)*
 فاعلاتُ فاعلاتن فاعلاتُ فاعلاتن (رمل مثمن مکفوف)
 فاعلاتُ فاعلاتُ فاعلن (رمل مثمن مکفوف محذوف)
 فَعَلاتن فَعَلاتن فَعَلاتن فَعَلاتن (رمل مثمن مخبون)*
 فَعَلاتن فَعَلاتن فَعَلاتن فَعَلن (رمل مثمن مخبون محذوف)*
 فَعَلاتن فَعَلاتن فَعَلاتن فَع (رمل مثمن مخبون مجحوف)
 فَعَلاتن فَعَلاتن فَعَلاتن (رمل مسدس مخبون)
 فَعَلاتن فَعَلاتن فَعَلن (رمل مسدس مخبون محذوف)*
 فَعَلاتن فَعَلاتن فَعَل (رمل مسدس مخبون مربوع)
 فَعِلاتُ فاعلاتن فَعِلاتُ فاعلن (رمل مثمن مشکول)*
 فَعِلاتُ فاعلاتن فَعِلاتُ فَع لُن (رمل مثمن مشکول اصلم)
 فَعِلاتُ فع لن فَعِلاتُ فَع لُن (رمل مثمن مشکول اصلم در حشو و عروض و ضرب)
 فَعَلییاتن فَعَلییاتن فَعَلییاتن فَعَلییاتن (رمل مثمن مخبون موسّع)

کاربردهای خاص 
مثنوی مولوی و اشعار متأثر از آن در وزن زیر از بحر رمل قرار دارد:
 فاعلاتن فاعلاتن فاعلن: بحر رمل مسدس محذوف*
بشنو از نی چون حکایت می‌کند / از جدایی‌ها شکایت می‌کند (مولوی)

پانویس 
‌* اوزان پرکاربرد

منابع 

 عروض و قافیه؛ نگاهی تازه به اوزان و ضراب‌آهنگ شعر فارسی، مؤلف: حسن مددی، تهران: تیرگان، پ نخست: ۱۳۸۵.
 عروض فارسی؛ شیوه‌ای نو برای آموزش عروض و قافیه، مؤلف: عباس ماهیار، مشاور مجموعه: حسن انوری، تهران: نشر قطره، چاپ پنجم: ۱۳۷۹.

بحور عروضی
وزن‌های عروضی