پروتوگونوس

پروتوگونوس  ()، یا فینیز (، ) خدای اولیه زایش و نسل زندگی جدید بود که توسط آیین اورفئوسی وارد اساطیر یونان شد. نام‌های دیگر این ایزد در یونانی کلاسیک، اریکپایوس ( ( ) است.

اسطوره‌شناسی

کیهان‌شناسی آیین اورفئوسی 
در کیهان‌شناسی اورفئوسی، پروتوگونوس اغلب با اروس یا میترا یکسان است و به‌عنوان خدایی که از یک تخم کیهانی بیرون می‌آید و با یک مار در هم تنیده شده‌است، به تصویر کشیده شده‌است. او کلاه‌خودی به سر و بال‌های پهن و طلایی داشت. کیهان‌شناسی ارفئوسی کاملاً بر خلاف حماسه‌های خلقت نوشته‌شده توسط هومر و هزیود است. محققان عنوان کرده‌اند که اورفئیسم به‌دلیل دوگانگی ذاتی در مفهوم، «غیریونانی» و حتی «آسیایی» است.

تبارشناسی پروتوگونوس 
«تبارشناسی پروتوگونوس» از طریق شرح «پاپیروس درِنی» که یک رساله فلسفی است و همچنین اشاراتی از امپدوکلس و پیندار شناخته شده‌است.

به گفته دماسکیوس، پروتوگونوس اولین خدای «قابل بیان و قابل قبول برای فهم انسان» بود ().

در یکی دیگر از سرودهای اورفئوسی آمده‌است:غبار تاریکی را که جلوی چشمانت بود پراکنده کردی و با بال زدن به اطراف چرخیدی و نور ناب را در سراسر این جهان آوردی. برای این من تو را فینیز می‌نامم، تو را لرد پریاپوس می‌نامم، تو را درخشان با چشمانی روشن می‌نامپاپیروس درِنی به فینیز اشاره دارد:ترجمه:

زادگاه پادشاه آئدویوس؛ که همه جاودانه‌ها برای خدایان مبارک دعا می‌کنند و رودخانه‌ها دیده می‌شوند و غارت می‌شوند، اما هر چیز دیگری، همان‌طور که خودش می‌گفت، تنها او این کار را انجام داد.دیونیسوس یا زاگرئوس در آیین اورفئوسی ارتباط نزدیکی با پروتوگونوس دارد. در سرود ارفیک 30 ، فهرستی از القاب به او داده می‌شود که به پروتوگونوس نیز اشاره دارند.

مرگ و رستاخیز پروتوگونوس 
در آیین اورفئوسی، دیونیسوس-پروتوگونوس-فینیز یک خدای در حال مرگ و در حال ظهور است. یوسبیوس قیصریه داستان مرگ و ظهور او را این‌چنین می‌گوید:تایتان‌ها اعضای تکه‌تکه شده دیونیزوس را در کتری می‌جوشانند، او را روی تف کباب می‌کنند و «گوشت قربانی» برشته‌شده را می‌خورند، اما آتنا قلب تپنده را که (به گفته المپیودوروس ) از آن  زئوس است نجات می‌دهد. قادر به بازآفرینی خدا و بازگرداندن او به زندگی است.ممکن است «گوشت قربانی» بریان‌شده فینیز با سرود متون اهرام مرتبط باشد. این سرود یک آیین سلطنتی اولیه را در مصر باستان بیان می‌کند، که در آن پادشاه متوفی، با کمک خدای شراب شزمو ، خدایان را به‌عنوان گاوهای نر قربانی ذبح می‌کند، می‌پزد و می‌خورد و بدین وسیله قدرت‌های الهی آن‌ها را در خود می‌گنجاند تا بتواند برای عبور به زندگی پس از مرگ راهی بجوید. این گاوهای نر قربانی به میترائیسم نیز منتسب می‌شوند. از طریق آیین میترائیسم و نقش‌های سر شیر، پروتوگونوس می‌تواند با اهورامزدا نیز مرتبط باشد.

جستارهای وابسته 

 فهرست شخصیت‌ها، مکان‌ها و رویدادهای افسانه‌ای یونان باستان
 ایزدان نخستین یونان

یادداشت

پانویس

منابع

پیوند به بیرون 

ایزدان یونانی
خدایان یونانی
ایزدان باروری
خدایان باروری
الهه‌های آفرینش
خدایان آفرینش
دین یونان باستان
ایزدان آندروجینی و نرماده
مقاله‌های دارای واژگان به زبان یونانی باستان (تا ۱۴۵۳)