نقد اقتصاد سیاسی

نقد اقتصاد سیاسی (به انگلیسی:Critique of political economy) یا نقد اقتصاد (به انگلیسی:critique of economy) شکلی از نقد اجتماعی است که مقوله‌ها و ساختارهای اجتماعی مختلف را که گفتمان جریان اصلی را در مورد اشکال و شیوه‌های تخصیص منابع و توزیع درآمد در اقتصاد را تشکیل می‌دهند، رد و نقد می‌کند. به گفته و باور مننقدان اقتصاد سیاسی، این نقد همچنین استفاده اقتصاددانان از اصل موضوع غیر واقع‌گرایانه در علم اقتصاد، مفروضات تاریخی نادرست و استفاده هنجاری از روایت‌های توصیفی مختلف است را رد و نقد می‌کند. همچنین گرایش اقتصاددانان جریان اصلی به فرض کردن اقتصاد به عنوان یک مقوله اجتماعی پیشینی در نقد اقتصاد سیاسی مورد بحث و نقد است.

کسانی که به نقد اقتصاد می‌پردازند تمایل دارند این دیدگاه را رد کنند که «اقتصاد و مقوله‌های آنرا باید شایع و ثابت در تمام دوره‌های تاریخی (فراتاریخی) دانست». منتقدان اقتصاد سیاسی بیشتر استدلال می‌کنند که اقتصاد شیوه نسبتاً جدیدی از توزیع منابع است که همراه با مدرنیته ظهور کرده. از این رو، اقتصاد صرفاً یکی از انواع روش‌های خاص تاریخی برای توزیع منابع دانسته می‌شود.

منتقدان اقتصاد وضعیت معین خود اقتصاد را نقد می‌کنند و از این رو هدفشان ایجاد نظریه‌ای در مورد چگونگی اداره اقتصاد نیست. منتقدان اقتصاد معمولاً آنچه را که معمولاً از به عنوان اقتصاد از آن یاد می‌شود به‌عنوان مجموعه‌ای از مفاهیم متافیزیکی، و همچنین رویه‌های اجتماعی و هنجاری می‌دانند، و نه نتیجه «قوانین اقتصادی که خود بدیهی هستند». از این رو، منتقدان اقتصاد همچنین تمایل دارند دیدگاه‌هایی را که در حوزه علوم اقتصادی رایج است، ناقص یا صرفاً شبه علم بدانند.

امروزه نقدهای متعددی از اقتصاد سیاسی وجود دارد، اما وجه اشتراک آنها، نقد چیزی است که منتقدان اقتصاد سیاسی تمایل دارند آنرا به نوعی جزم‌اندیشی تلقی کنند: یعنی ادعای «اقتصاد» به عنوان یک مقوله اجتماعی ضروری و فراتاریخی.

از نمونه چهره‌های شاخص و تأثیرگذار اصلی در نقد اقتصاد سیاسی می‌توان به جان راسکین (که یکی از آثار او توسط مهاتما گاندی نیز ترجمه شده)، کارل مارکس، فریدریش انگلس و متفکران بعدی مارکسیستی اشاره کرد.

تفاوت بین منتقدان اقتصاد و منتقدان مسائل و مشکلات اقتصادی 
منتقدان اقتصاد رویکردی هستی‌شناسانه‌تری به خود می‌گیرد و نویسندگان آن مفاهیم اساسی و مقوله‌های اجتماعی را که اقتصاد را به عنوان یک موجودیت بازتولید می‌کنند، نقد می‌کنند. در حالی که سایر نویسندگان، که منتقدان اقتصاد سیاسی آنها را تنها برای پرداختن به پدیده‌های سطحی «اقتصاد» در نظر می‌گیرند، درک طبیعی از این فرآیندهای اجتماعی دارند.

از این رو، تفاوت‌های معرفت‌شناختی بین منتقدان اقتصاد و اقتصاددانان نیز می‌تواند گاهی بسیار زیاد باشد.

در نگاه منتقدان اقتصاد سیاسی، منتقدان مسائل اقتصادی صرفاً «عملکردهای معین» را در تلاش برای «نجات» ضمنی یا صریح اقتصاد سیاسی تجویز و نقد می‌کنند. این نویسندگان ممکن است برای مثال درآمد پایه‌ای همگانی را پیشنهاد کنند یا یک اقتصاد دستوری را اجرا کنند.

نمونه اشخاص دیگر این حوزه

اشخاص معاصر

جامعه‌شناسان 
 اورلاندو پترسون، استاد جامعه‌شناسی جان کاولز در دانشگاه هاروارد ادعا کرده‌است که اقتصاد یک شبه علم است.

فیلسوفان 
 اسلاوی ژیژک

اشخاص تاریخی

مورخان 
 توماس کارلایل
 رومن روزدولسکی.

شاعران 
 کارل جوناس لاو المکویست
 آوگوست استریندبری

متفرقه 
 پل لافارگ

جستارهای وابسته 
 هلموت رایشلت

یادداشت‌ها

منابع 

 

 Johnsdotter S, Carlbom A, editors. Goda sanningar: debattklimatet och den kritiska forskningens villkor. Lund: Nordic Academic Press; 2010.
 Braudel F. Kapitalismens dynamik. (La Dynamique du Capitalisme) [Ny utg.]. Göteborg: Daidalos; 2001.
 Ankarloo D, editor. Marx ekonomikritik. Stockholm: Tidskriftsföreningen Fronesis; 2008.
 Eklund K. Vår ekonomi: en introduktion till världsekonomin. Upplaga 15. Lund: Studentlitteratur; 2020.
 Tidskriftsföreningen Fronesis. Arbete. Stockholm: Tidskriftsfören. Fronesis; 2002.
 Baudrillard J. The Mirror of Production. Telos Press; 1975.
 Marx K. Till kritiken av den politiska ekonomin. [Ny utg.]. Göteborg: Proletärkultur; 1981.

برای مطالعه بیشتر

مقالات

مقالات عمومی 

 (In Swedish) - Mortensen, Anders - Att göra "penningens genius till sin slaf". Om Carl Jonas Love Almqvists romantiska ekonomikritik - Vetenskapssocieteten i Lund. Årsbok.

مقالات تحقیقی 

 Granberg, Magnus "Reactionary radicalism and the analysis of worker subjectivity in Marx’s critique of political economy"

کتاب‌ها

نقد اقتصاد سیاسی 

 ژان بودریار - آیینه تولید
 ژان بودریار - For a Critique of the Political Economy of the Sign
 Bonefield Werner, (2014) Critical theory and the critique of political economy: on subversion and negative reason
 Gibson-Graham, J. K. - The End of Capitalism (As We Knew It): A Feminist Critique of Political Economy
 Bernard Steigler - For a New Critique of Political Economy

نقد مارکس از اقتصاد سیاسی 

 Murray, Patrick (2016), The mismeasure of wealth - Essays on Marx and social form. - Brill
 Pepperell, Nicole (2010), Disassembling Capita], RMIT University
 Postone, Moishe (1993) - Time, Labor and Social Domination

Neue Marx-Lektüre

تاریخی 

 Bryer, Robert - Accounting for History in Marx's Capital: The Missing Link
 Kurz, Robert, 1943-2012, Schwarzbuch Kapitalismus: ein Abgesang auf die Marktwirtschaft (also known as: The Satanic Mills) - 2009 - Erweit. Neuasg. ISBN ۹۷۸-۳-۸۲۱۸-۷۳۱۶-۹
 Pilling, Geoff - Marx's Capital, Philosophy and Political Economy

آثار کلاسیک 

 
 Marx, Karl - Grundrisse
 Ruskin, John, Unto this Last LibriVox.

جستارها 

 Postone, Moishe - Necessity, Labor and Time: A Reinterpretation of the Marxian Critique of Capitalism

پیوند به بیرون 
 مقالات کنفرانس ۱۹۹۵-۲۰۰۴ - نقد اقتصاد سیاسی / کارگروه بین‌المللی نظریه ارزش (COPE- IWGVT)
 مجموعه ای از مطالب مربوط به نقد مارکس از اقتصاد سیاسی
 نقد اقتصاد سیاسی - نسخه ۲۰۱۶ ژورنال فلسفه: بحران و نقد
 ترجمه متونی از یک گروه آلمانی معاصر منتقد اقتصاد سیاسی.

انتقادها
فلسفه اجتماعی
فلسفه اقتصاد