بحر قریب

بحرِ قَریب در اصطلاح عروضی، به بحر شعری مختلف‌الارکان از ترکیب و تکرار سه رکن «مَفاعیلُن/ مفاعیلن/ فاعِلاتُن» یا زحافات آنها تشکیل شده‌است. این بحر با بحور هزج و مضارع نزدیکی و قرابت دارد. (مفاعیلن/ مفاعیلن/ فاعلاتن: وتد مقرون، دو سبب خفیف/ وتد مقرون، دو سبب خفیف/ سبب خفیف، وتد مقرون، سبب خفیف «°°|°|°|/ °°|°|°|/ °|°°|°| ᴗ – – –/ ᴗ – – –/ – ᴗ – –»)

از بحرهای مختص زبان فارسی است اما شکل سالم آن کاربرد چندانی ندارد. وزن سالمِ کامل آن:
مفاعیلن مفاعیلن فاعلاتن (ل - - -/ ل - - -/ - ل - -): بحر قریب مسدس سالم
اوزان پرکاربرد آن:
 مفاعیلُ مفاعیلُ فاعلن: بحر قریب مسدس مکفوف محذوف
خرد را عجب آید از این نبید / و زان کو به نبیدش دل آرمید (ملک الشعرای بهار)
 مفعولُ مفاعیلُ فاعلاتن: بحر قریب مسدس اخرب مکفوف (سالم عروض و ضرب)

زحافات 
زحافات (تغییرات) مشهور بحر قریب از مفاعیلن: (قَبض - کَفّ - خَرب - خَرم) و از فاعلاتن: (حذف – سلخ) است.

از مفاعیلن:
 مفاعلن: مقبوض
 مفاعیلُ: مکفوف
 مفعولن: اَخرم
 مفعولُ: اَخرب
از فاعلاتن:
 فاعلن: محذوف
 فَع: مسلوخ (مطموس یا مجحوف)

اوزان 
اوزان پرکاربرد بحر قریب:
 مفاعیلن مفاعیلن فاعلاتن: بحر قریب مسدس سالم
 مفاعیلُ مفاعیلُ فاعلن: بحر قریب مسدس مکفوف محذوف*
 مفعولُ مفاعیلُ فاعلاتن: بحر قریب مسدس اخرب مکفوف (سالم عروض و ضرب)*
 مفعولُ مفاعیلُ فاعلن: بحر قریب مسدس اخرب مکفوف محذوف
 مفاعیلُ مفاعیلُ فاعلاتن: بحر قریب مسدس مکفوف
 مفعولُ مفاعلن فع: بحر قریب مسدس اخرب مقبوض مسلوخ
 مفعولن مفعولُ فاعلاتن: بحر قریب مسدس اخرم اخرب

پانویس 
* اوزان پرکاربرد

منابع 

 عروض و قافیه؛ نگاهی تازه به اوزان و ضراب‌آهنگ شعر فارسی، مؤلف: حسن مددی، تهران: تیرگان، پ نخست: ۱۳۸۵.
 عروض فارسی؛ شیوه‌ای نو برای آموزش عروض و قافیه، مؤلف: عباس ماهیار، مشاور مجموعه: حسن انوری، تهران: نشر قطره، چاپ پنجم: ۱۳۷۹.

بحور عروضی
وزن‌های عروضی