دیانا در بودیسم

دیانا ()، مقام مراقبه است. تمرکز و مراقبه مقام پنجم از مقامات دهگانه «بودی ساتوا» (boddhisattva) (بوداسف) است.

دیانا 
به مرحله پنجم «بودی ساتوا»، صفت تسخیر ناپذیر بودن (sadurjaya) گفته شده‌است، چه در این مرحله نیروی مکاشفه و حالت مراقبه (dhyāna) ظاهر می‌شوند و «بودی ساتوا» به کنه چهار حقیقت شریف بودائی پی می‌برد.

مراقبه و کشف و شهود 
ژرف‌ترین تأثیر بودائی در چین و ژاپن؛ به واسطهٔ مکاتب بودائی، که راه اشراق و طریق کشف و شهود (dhyāna) را می‌آموخته‌اند بوده‌است.

مراقبه و تمرکز چهارگانه 
«بودی ساتواها» (بوداهای بالقوه) منتها درجهٔ خرد و فرزانگی را به واسطه مراقبه و تمرکز (dhyāna) چهارگانه به دست می‌آورند:
 مراقبهٔ اول مبتنی بر این است که جهان را عاری از جوهر و اصل ثابت بدانیم (pudgalanairatmya)، یعنی ابتدا متوجه شویم که جسم سایه ای بیش نیست و وصول به خاموشی افکار.
 مراقبه بر معاینه معانی (artha - pravicaya - dhyana).
 واقعیت مطلق را موضوع مراقبه قرار دادن.
 چهارمین درجهٔ این مراقبه‌ها، همانا مقام «نیروانا» است که ذهن در آن به مقام «تاتهاتا» (tathata) می‌رسد و خلأ و تهی بودن کلیهٔ عناصر حیات تحقق می‌یابد و ریشه و منشأ تسلسل تأثرات ذهنی «واسانا» (vasana) منهدم می‌گردد و ذهن آرام می‌گیرد.

معرفت خاموش 
هنگام رسیدن به خاموشی، حصول خاموشی (Nirodha-samāpatti)، کنش‌های جسمی، لفظی و روانی معلق و متوقف شده، و حیات معرفت خاموش ادراک خواهد شد.

منابع 

واژه‌ها و عبارت‌های زبان سانسکریت