تقارن در زیست‌شناسی

تقارن در زیست‌شناسی  به تقارن دیده‌شده در جانداران از جمله گیاهان، جانوران، قارچ‌ها و باکتری‌ها اشاره دارد. تقارن بیرونی را می‌توان به آسانی با نگاه کردن به یک جاندار زنده دید. به عنوان مثال، چهره انسانی را در نظر بگیرید که صفحه‌ای از تقارن در مرکز خود دارد، یا یک مخروط کاج با الگوی مارپیچی متقارن واضح. ویژگی‌های داخلی نیز می‌توانند تقارن را نشان دهند، به عنوان مثال لوله‌های موجود در بدن انسان (مسئول انتقال گازها، مواد مغذی و مواد زائد) که استوانه‌ای هستند و دارای چندین صفحه تقارن هستند.

تقارن زیست‌شناختی را می‌توان به عنوان پراکندگی متعادلی از قطعه‌ها یا شکل‌های تکراری بدن در بدن یک جاندار زنده در نظر گرفت. نکته مهم این است که برخلاف ریاضیات، تقارن در زیست‌شناسی همیشه تقریبی است. به عنوان مثال، برگ‌های گیاه – در حالی که متقارن در نظر گرفته می‌شوند – به ندرت زمانی که از وسط تا شده باشند با هم مطابقت دارند. تقارن یک دسته از الگوها در طبیعت است که به موجب آن عنصر الگو، چه از طریق بازتاب یا چرخش، تقریباً تکرار می‌شود.

در حالی که اسفنج‌ها و تخت‌زیوه‌تباران دو گروه از جانوران را نشان می‌دهند که هیچ تقارنی را نشان نمی‌دهند (یعنی نامتقارن هستند)، الگوهای بدن بیشتر جانداران چندسلولی نشان می‌دهند و با نوعی از تقارن تعریف می‌شوند. تنها چند نوع تقارن وجود دارد که در الگوهای بدن امکان‌پذیر است. این تقارن دورانی (استوانه‌ای)، دوسویه، دوشعاعی و کروی است. در حالی که طبقه‌بندی ویروس‌ها به عنوان یک «ارگانیسم» بحث‌برانگیز است، ویروس‌ها همچنین دارای تقارن ایکوسادرال (icosahedral) هستند.

اهمیت تقارن با این واقعیت نشان می‌دهد که گروه‌هایی از جانوران به‌طور سنتی با این ویژگی در گروه‌بندی‌های آرایه‌شناسی تعریف می‌شوند. پرتوئیان، جانورانی با تقارن شعاعی، یکی از چهار شاخه طبقه‌بندی ژرژ کوویر از فرمانروی جانوری را تشکیل دادند. در همین حال، دوسوئیان یک گروه طبقه‌بندی است که هنوز هم امروزه برای نشان دادن موجودات با تقارن دوسویه جنینی استفاده می‌شود.

منابع 

تقارن
زیست‌شناسی تکوینی
زیست‌شناسی فرگشتی
کالبدشناسی جانوران