کهکشان کوتوله قوس

کهکشان کوتولهٔ قوس (SagDEG)، همانطور که از اسمش پیداست، یک کهکشان کوتوله بیضوی است که نسبت به راه شیری وضعیت اقماری دارد. یعنی مانند قمری که به دور سیاره میگردد، این کهکشان نیز مانند یک قمر به دور کهکشان راه شیری می‌گردد.

کهکشان‌های کوتوله دسته‌ای از کهکشان‌ها هستنو که کم‌نور و کم‌جرم هستند و تعداد ستارگان آنها به مراتب کمتر از سایر کهکشان‌ها و رصد آن‌ها مشکل است. همچنین در آن‌ها همچنان فرایند ستاره‌سازی انجام می‌شود. بنابراین این کهکشان نسبت به راه شیری که داری ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیارد ستاره است، دارای فقط چند میلیون ستاره جوان و پیر است. کهکشان بیضوی نیز به کهکشانی گفته می‌شود که شکل دایره گون دارند و در آنها بازو های مارپیچی دیده نمی‌شود.

نام این کهکشان به این دلیل انتخاب شده که در صورت فلکی قوس قرار دارد. این کهکشان نسبتاً بزرگ است، زیرا حدود ۱۰،۰۰۰ سال نوری وسعت دارد. همچنین فاصلهٔ آن از زمین حدود ۷۰،۰۰۰ سال نوری، و از مرکز کهکشان راه شیری حدود ۵۰۰۰۰ سال نوری است.

Sag کهکشان کوتوله قوس تا سال 1994 کشف نشده بود، زیرا نه تنها بسیار کم نور است بلکه این کهکشان بسیار به ما نزدیک است به طوری که تعدادی از ستاره‌های آن با کهکشان ما مشترک است. تا قبل از کشف آن تصور بر این بود که دو کهکشان ابر ماژلانی بزرگ و ابر ماژلانی کوچک نزدیک ترین کهکشان ها باشند. سپس تا سال ۲۰۰۲ تصور می‌شد کهکشان قوس نزدیکترین کهکشان به راه شیری است، تا اینکه کشف کهکشان کلب اکبر تمام تصورات را تغییر داد. همچنین این کهکشان دارای چهار خوشه کروی است.

دانشمندان با انجام برخی تجزیه تحلیل ها بر روی مشاهدات ماهوارهٔ گایا، دریافتند که کهکشان راه شیری هنوز در معرض تأثیرات برخورد نزدیکی است که باعث شده میلیون‌ها ستارۀ آن مانند موج در استخر حرکت کنند. این مواجهۀ نزدیک احتمالاً بین ۳۰۰ تا ۹۰۰ میلیون سال پیش رخ داده است و عامل این برخورد احتمالاً کهکشان کوتوله قوس است. این کشف به دلیل الگوی حرکتی که این کهکشان به ستاره‌ها در دیسک راه شیری داده است، صورت گرفت.

تلسکوپ ماهواره ای گایا نه تنها موقعیت دقیقِ بیش از یک میلیارد ستاره، بلکه سرعت‌ ِ آن‌ها در آسمان را نیز اندازه‌گیری کرد. گایا برای مجموعه‌ای از چند میلیون ستاره، برآوردی از سرعت‌های کاملِ سه بعدیِ ارائه داد، که امکان مطالعه و بررسی حرکت ستاره‌‌ها با استفاده از ترکیبی از موقعیت و سرعت، که فضای فاز نامیده می‌شود، را ایجاد کرد. وقتی موقعیت ستاره‌ها در برابر سرعت‌های آن‌ها ترسیم شود، حرکات ستاره‌ای در فضای فاز، الگوی جالب و کاملاً غیرمنتظره‌ای را نشان می‌دهند. پس از تجزیه و تحلیل حرکات حدود شش میلیون ستاره در دیسک راه شیری انجام شد، الگویی شبیه به پوستۀ حلزون را در نموداری که ارتفاع ستاره‌ها در بالا یا پایین صفحۀ کهکشان در برابر سرعت آنها در همان مسیر مشابه را ترسیم کرده بود، نشان داد.کمی شبیه به انداختنِ سنگ در حوض است، که آب را به صورت موج و ریزموج به حرکت در می‌آورد.

بنابراین سوال این بود که چه چیزی منجر به چنین رفتاری در ستاره‌های کهکشان راه شیری شده است؟ همانطور که ما می‌دانیم کهکشان ما با خوردنِ کهکشان‌های کوچک‌تر و خوشه‌های ستاره‌‌ای بزرگ‌تر می‌شود. مطالعات ِ مربوط به کهکشان کوتوله قوس نشان می دهد، این کهکشان کوچک حاوی صدها میلیون ستاره است و در حال حاضر در حال خورده‌شدن توسط کهکشان راه شیری است. آخرین عبور نزدیک آن از کهکشان ما، ضربۀ مستقیمی نبود- بلکه از نزدیکیِ آن گذشت. همین امر کافی است تا گرانش آن، برخی ستاره‌ها در کهکشان ما را آشفته سازد؛ مانند سنگی که در آب انداخته می‌شود. برآوردهای آخرین مواجهۀ نزدیک قوس با کهکشان راه شیری بین ۲۰۰ میلیون تا یک میلیارد سال قبل بوده، که دقیقاً همان چیزی است که بعنوان منشأ آغاز الگوی شبیه به پوستۀ حلزون محاسبه شده.

سخن پایانی: کهکشان قوس، دومین کهکشان کوتوله و اقماری نزدیک به راه شیری است. سرنوشت این کهکشان همانطور که اشاره شد، فرو پاشی است ، یعنی بلعیده شدن و تلفیق شدن با کهکشان راه شیری. اما چیزی که باعث متمایز شدن این کهکشان می‌شود، این است که اثرات این کهکشان در گذشته بسیار تأثیرگذار تر از سایر کهکشان های اقماری دیگر بوده.

منابع: ویکی پدیای انگلیسی