رضا حاج مرزبان

رضا حاج مرزبان (زاده ناشناس – درگذشته ۳۰ آذر ۱۳۶۰ در تهران) یا رضا مرزبان به همراه جواد خادم، پدرش ابوالقاسم خادم، پرویز قادسی، سعید تیموری و پرویز شیبانی شاخه سیاسی (غیر نظامی) عملیات نقاب (کودتای نوژه) را اداره می‌کردند.  

پس از کشف این برنامه کودتا، بیش از ۶۰ نفر نظامی و غیرنظامی در شهرهای مختلف ایران ظرف مدت یک ماه به جوخه‌های اعدام سپرده شدند. بیشتر نظامیان این گروه هنوز مشمول پاکسازی پس از سقوط نظام شاهنشاهی نشده و در ارتش مشغول خدمت بودند. اعدامهای مربوط به نوژه در ماهها و سالهای بعد ادامه داشت و لااقل دویست نفر در این رابطه اعدام شدند.

نقش در کودتا 
رضا مرزبان از عناصر ستاد سیاسی شاپور بختیار بوده و در اواسط بهمن‌ ماه ۱۳۵۸ به پاریس می‌رود تا بختیار را در جریان تحولات ایران قرار دهد. وی دیدار خویش با بختیار و جواد خادم را به این شکل گزارش می‌دهد: من از ایشان (بختیار) و جواد خادم خواستم به من نیم ساعت فرصت بدهند تا آنها را از وضع کشور و آنچه از نزدیک شاهد آن بوده‌ام آگاه کنم و سپس شروع کردم به تفسیر درباره‌ی جو سیاسی موجود مملکت،‌ وضعیت نیروهای سیاسی دست‌‌اندرکار مثل حزب جمهوری اسلامی، سازمان مجاهدین خلق، فداییان خلق، حزب توده، سازمان پیکار و گروه‌های مختلف. سپس به وضعیت پوسیده جبهه ملی و احزاب وابسته به آن پرداختم و اینکه در تهران به کمک دوستان خیلی سعی کردیم یک جبهه ملی فعال و دربرگیرنده نسل جوان ایجاد کنیم اما به هر در که زدیم به سنگ خورد… سپس برای ایشان شرح دادم که مسأله گروگان‌گیری روی اقتصاد ایران اثر گذاشته و اثراتش در بهار آینده (۱۳۵۹) شدیدتر می‌شود. به خصوص که کشورهای دوست آمریکا ممکن است عکس‌العمل نشان دهند… در مورد پاکسازی در ارتش نیز صحبت کردم و این که ارتش به شدت لطمه خورده است. سپس به وضع عراق پرداختم و این که صدام حسین از قراداد ۱۹۷۵ و شکست ۱۹۷۳ سخت شرم‌زده است و ممکن است از ضعف ارتش ایران بهره‌برداری کند و …به این ترتیب رضا حاج مرزبان مسئول شاخهٔ غیرنظامی می‌شود و بعدا محمدباقر بنی‌عامری مسئول شاخه نظامی می‌شود. البته رضا حاج مرزبان در سازماندهی شاخه غیرنظامی پیشرفت زیادی نکرده بود و در بهمن یا اسفند ۱۳۵۸ به اتهام‌هایی نامرتبط به کودتا به همراه ابوالقاسم خادم پدر جواد خادم بازداشت شد.

دستگیری، اتهامات و دادگاه 
دستگیری رضا حاج میرزان پنج یا شش ماه پیش از برگزاری کودتای نوژه در بهمن یا اسفند ۱۳۵۸ به اتهام‌هایی کاملا نامرتبط به کودتا صورت می‌گیرد و به این ترتیب شاپور بختیار پرویز قادسی شهردار پیشین آبادان را به رهبری شاخه غیرنظامی بر می‌گزیند. 

اتهامات رضا حاج مرزبان «شرکت فعال در کودتای نافرجام تیر ماه ٥٩ و فعالیت چشم گیر در خروج عوامل ضد انقلاب از کشور و عضویت در کادر رهبری شاخه نظامی کودتا و تعلیم انجام کار به رکنی و دیگر پرسنل شاخه نظامی و اقدام به حساسترین مرحله کودتا یعنی تهیه اتوبوسی که قرار بود کودتاچیان را از تهران به پایگاه نوژه ببرد» بیان شده است.. 

وی در دادگاه انقلاب اسلامی ارتش تهران به محاربه با خدا، افساد فی‌الارض، طرفداری از گروه‌های چريکی مخالف نظام و توطئه برای براندازی جمهوری اسلامی متهم و محکوم شد؛ اما اطلاع چندانی درباره جلسه یا جلسات دادگاه در دست نیست. باید توجه داشت که رضا حاج مرزبان پنج یا شش ماه پیش از تاریخ کودتا دستگیر شده بود.

منابع 
افراد مربوط به انقلاب ۱۳۵۷ ایران
کودتای نوژه
کودتاگران و طراحان کودتا در ایران