تفاوت‌های جنسیتی در فیزیولوژی انسان

تفاوت‌های جنسی در فیزیولوژی انسان، تمایز ویژگی‌های فیزیولوژیکی مرتبط با انسان‌های مرد یا زن است. این تفاوت‌ها ناشی از تأثیرات مکمل کروموزوم‌های جنسی متفاوت در مردان و زنان و قرار گرفتن در معرض هورمون‌های جنسی «gonadal» در طول رشد است. دودیسی جنسی اصطلاحی برای تفاوت فنوتیپی بین نر و ماده یک گونه استفاده می‌شود.

فرایند میوز و لقاح (به استثنای موارد نادر) منجر به یک زیگوت با دو کروموزوم X (یک ماده XX) یا یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y (یک نر XY) می‌شود که سپس فنوتیپ معمولی زن یا مرد را ایجاد می‌کند. تفاوت‌های جنسی فیزیولوژیکی شامل ویژگی‌های مجزا مانند دستگاه تناسلی زن و مرد، و همچنین تفاوت‌های میانگینی بین مردان و زنان از جمله اندازه و قدرت، نسبت‌های بدنی، توزیع مو، تمایز سینه‌ها، زیر و بمی صدا، و اندازه و ساختار مغز است.

تعیین جنسیت و تمایز دو جنس 

ژنوم انسان از دو نسخه کپی از هر یک از ۲۳ کروموزوم (در مجموع ۴۶) تشکیل شده‌است. یک ست ۲۳ تایی از مادر و یک ست از پدر می‌آید. از این ۲۳ جفت کروموزوم، ۲۲ جفت اتوزوم و یکی کروموزوم جنسی است. دو نوع کروموزوم جنسی وجود دارد - X و Y. در انسان و تقریباً در تمام پستانداران دیگر، ماده‌ها حامل دو کروموزوم X به نام XX و نرها دارای یک X و یک Y با نام XY هستند.

تخمک انسان حاوی تنها یک مجموعه کروموزوم (۲۳) و یک هاپلوئید است. اسپرم‌ها نیز تنها یک مجموعه ۲۳ کروموزومی دارند و بنابراین هاپلوئید هستند. هنگامی که یک تخمک و اسپرم در زمان لقاح با هم ترکیب می‌شوند، دو مجموعه کروموزوم با هم ترکیب می‌شوند و یک فرد دیپلوئید منحصر به فرد با ۴۶ کروموزوم را تشکیل می‌دهند.

کروموزوم جنسی در تخمک انسان همیشه یک کروموزوم X است زیرا یک ماده فقط کروموزوم جنسی X دارد. در اسپرم، تقریباً نیمی از اسپرم دارای کروموزوم X و نیمی دارای کروموزوم Y می‌باشد. اگر یک تخمک با اسپرم با کروموزوم Y ترکیب شود، فرد به دست آمده مذکر است. اگر یک تخمک با اسپرم با کروموزوم X ترکیب شود، فرد حاصل ماده است. استثناهای نادری برای این قاعده وجود دارد که در آن، به عنوان مثال، افراد XX به عنوان نر یا افراد XY به عنوان ماده رشد می‌کنند. کروموزوم‌ها تعیین‌کننده نهایی جنسیت نیستند. در برخی موارد، به عنوان مثال، نوزادان دختر کروموزومی که قبل از تولد در معرض سطوح بالایی از آندروژن قرار گرفته‌اند، ممکن است تا زمان تولد، اندام تناسلی مردانه پیدا کنند. تغییرات دیگری از کروموزوم‌های جنسی وجود دارد که منجر به انواع بیان‌های فیزیکی مختلف می‌شود.

کروموزوم X در مقایسه با کروموزوم Y دارای تعداد بیشتری ژن است. در انسان، غیرفعال شدن کروموزوم X، مردان و زنان را قادر می‌سازد تا بیان یکسانی از ژن‌های کروموزوم X داشته باشند، زیرا زنان دارای دو کروموزوم X هستند در حالی که مردان دارای یک کروموزوم X و Y هستند. غیرفعال شدن کروموزوم X در سلول‌های سوماتیک بدن به‌طور تصادفی انجام می‌شود زیرا کروموزوم X مادر یا پدر می‌تواند در هر سلول غیرفعال شود؛ بنابراین، ماده‌ها موزاییک های ژنتیکی هستند.

اندازه، وزن و فرم بدن 
 از نظر بیرونی، دوشکلی‌ترین قسمت‌های بدن انسان از نظر جنسی، قفسه سینه، نیمه پایینی صورت و ناحیه بین کمر و زانو هستند.
 وزن مردان بیشتر از زنان است.
 مردان به‌طور میانگین حدود ۱۰ درصد از زنان بلندتر هستند.
 به‌طور میانگین مردان در مقایسه با باسن خود کمر بزرگتری نسبت به زنان دارند (نسبت کمر به باسن).
 در زنان، انگشت سبابه و حلقه یا از نظر اندازه معمولاً شبیه‌تر است یا انگشت اشاره آنها کمی بلندتر از انگشت حلقه است، در حالی که انگشت حلقه مردان بلندتر است.

اسکلت و سیستم عضلانی

اسکلت 
اسکلت ماده به‌طور کلی جرم کمتری دارد و همچنین صاف‌تر و ظریف تر از نر است. قفسه سینه‌اش گردتر و کوچک‌تر و انحنای کمر آن بزرگ‌تر است. معمولاً دلیل درازتر و کوچکتر بودن کمر زن به دلیل تنگ‌تر بودن قفسه سینه در پایه خود است، و معمولاً لگن زنان آنقدر بالا نیست.

دستگاه تنفسی 
نرها معمولاً نای و نایژه اصلی بزرگتر و حجم ریه بیشتری به ازای وزن بدن انسان دارند. آنها همچنین قلب بزرگتری دارند، تعداد گلبول‌های قرمز آنها ۱۰ درصد بیشتر و دارای هموگلوبین بالاتری نیز هستند، بنابراین ظرفیت حمل اکسیژن آنان بیشتر است. آنها عامل‌های انعقادی خون بالاتری در گردش خون خود دارند (ویتامین K، پرو ترومبین و پلاکت‌ها). این تفاوت‌ها منجر به لخته شدن سریعتر خون و تحمل درد محیطی بالاتر می‌شود.

تفاوت‌های جنسی در نای و نایژه‌های اصلی حداقل تا سن ۱۴ سالگی آشکار نمی‌شود. به‌طور میانگین، دختران در هنگام تولد ریه‌های کوچک‌تری نسبت به پسران دارند.

پوست و مو

پوست 
پوست مردان ضخیم‌تر و چرب تر از پوست زنان است. زنان چربی زیر پوستی بیشتری نسبت به مردان دارند. این به گرم‌تر نگه داشتن آنها کمک می‌کند و آنها را قادر می‌سازد تا در دمای پایین‌تر از مردان در سرما زنده بمانند و در نتیجه انقباض عروقی بیشتر ودر حالی که سطح پوست زنان سردتر از پوست مردان است، دمای عمق پوست در زنان بیشتر از مردان است.

نرها معمولاً پوست تیره تری نسبت به ماده‌ها دارند. پوست روشن‌تر در زنان به بدن آنها کمک می‌کند تا ویتامین D بیشتری را از نور خورشید سنتز کند و کلسیم بیشتری را که در دوران بارداری و شیردهی مورد نیاز است جذب کند.

مو 
به‌طور متوسط، موهای بدن مردان بیشتر از زنان است. مردان نسبتاً بیشتر از نوع مو به نام موهای ترمینال هستند، به خصوص در صورت، سینه، شکم و پشت. زنان موهای ولوس بیشتری دارند که کوچکتر هستند و در نتیجه کمتر دیده می‌شوند.

اگرچه موی مردان سریعتر از زنان رشد می‌کند، اما ریزش‌مو در مردان بیشتر از زنان است. علت اصلی این امر ریزش موی آندروژنیک است. طاسی با الگوی مردانه وضعیتی است که در آن ریزش مو به صورت یک الگوی معمولی از عقب‌نشینی خط مو و نازک شدن مو در تاج رخ می‌دهد. ناشی از هورمون‌ها و استعداد ژنتیکی است.

رنگ 

در انسان‌های کمرنگ تر، پوست مرد به وضوح قرمزتر است. این به دلیل حجم خون بیشتر از ملانین است. برعکس، زنان در برخی از جمعیت‌های انسانی مورد مطالعه نسبت به مردان پوست روشن‌تری دارند. تفاوت رنگ عمدتاً به دلیل سطوح بالاتر ملانین در پوست، مو و چشم در مردان ایجاد می‌شود.

اندام‌های جنسی و دستگاه تناسلی 

نرها و ماده‌ها اندام‌های جنسی متفاوتی دارند. ماده‌ها دو تخمدان دارند که تخمک‌ها را ذخیره می‌کند و یک رحم که به واژن متصل است. مردان بیضه‌هایی دارند که اسپرم تولید می‌کنند. بیضه‌ها در کیسه بیضه پشت آلت تناسلی قرار می‌گیرند. آلت تناسلی مردانه و کیسه بیضه اندام‌های خارجی هستند، در حالی که اندام‌های جنسی زنانه «داخل» بدن قرار می‌گیرند.

ارگاسم مردانه (و انتشار متناظر انزال حاوی اسپرم از بیضه‌ها) برای تولید مثل ضروری است، در حالی که ارگاسم زنان ضروری نیست. در اصل اعتقاد بر این بود که ارگاسم زنانه کارکردی جز لذت ندارد. شواهد بعدی نشان می‌دهد که آن به عنوان یک مزیت تبعیض آمیز در رابطه با انتخاب جفت تکامل یافته‌است.

ظرفیت باروری و هزینه آن 
مردان معمولاً هر ماه میلیاردها اسپرم تولید می‌کنند، که بسیاری از آنها قادر به لقاح هستند. ماده‌ها معمولاً یک تخمک در ماه تولید می‌کنند که می‌تواند به جنین بارور شود؛ بنابراین در طول زندگی مردان می‌توانند تعداد قابل توجهی فرزند بیشتری نسبت به زنان به دنیا بیاورند. طبق کتاب رکوردهای جهانی گینس، بارورترین زن، همسر فئودور واسیلیف از روسیه (۱۷۰۷–۱۷۸۲) بود که دارای ۶۹ فرزند بوده‌است. اعتقاد بر این است که پرکارترین پدر تمام دوران، آخرین امپراتور شریفی مراکش، ملای اسماعیل (۱۶۴۶–۱۷۲۷) است که بنا بر گزارش‌ها بیش از ۸۰۰ فرزند از حرمسرا متشکل از ۵۰۰ زن داشته‌است.

باروری 
باروری زنان پس از ۳۰ سالگی کاهش می‌یابد و با یائسگی به پایان می‌رسد.

مغز و سیستم عصبی

مغز 

مغز انسان، مانند بسیاری از حیوانات، در نر و ماده کمی متفاوت است.

اندازه مغز 
تحقیقات اولیه در مورد تفاوت بین مغز مردان و زنان نشان داد که مغز مردان به‌طور میانگین بزرگتر از مغز زنان است. این تحقیق اغلب برای حمایت از این ادعا که زنان از هوش کمتری نسبت به مردان برخوردار هستند، استناد شده‌است. یکی از تأثیرگذارترین محققان اولیه در این زمینه، پل بروکا بود. در سال ۱۸۶۱ میلادی، او ۴۲۳ مغز انسان را از اجساد مورد بررسی قرار داد و دریافت که مغز مردان دارای وزن متوسط ۱۳۲۵ گرم است. در حالی که مغز زنان به‌طور متوسط ۱۱۴۴ گرم وزن داشت. با این حال، این مطالعه تفاوت‌های اندازه بدن یا سن را کنترل نکرد. مطالعات بعدی نشان داده‌است که با اینکه مغز مردان به‌طور میانگین ۱۰–۱۵٪ بزرگتر و سنگین تر از مغز زنان است، در هنگام کنترل و در نظر گرفتن وزن بدن، نسبتاً هیچ تفاوتی بین دو جنس وجود ندارد. این بدان معناست که نسبت توده مغز به بدن به‌طور میانگین برای هر دو جنس تقریباً یکسان است. با این حال، این نسبت با افزایش قد افراد کاهش می‌یابد و از آنجایی که مردان به‌طور میانگین از زنان بلندتر هستند، میانگین نسبت توده مغز به بدن مقایسه مفیدی بین دو جنس نیست. با مقایسه یک مرد و یک زن با اندازه بدنی یکسان، میانگین اختلاف ۱۰۰ گرمی در جرم مغز وجود دارد، مرد بزرگتر و سنگین تر است. این تفاوت ۱۰۰ گرمی در کل طیف اندازه‌های انسان صدق می‌کند.

ساختار مغز 

تفاوت‌های ساختاری مغز معمولاً مربوط به ویژگی‌های دودیسی جنسی است که باعث ایجاد تفاوت‌های عملکردی مغز می‌شود.

سیستم‌های حسی 
 برخی از مطالعات نشان داده‌اند که حس بویایی زنان در مقایسه با مردان، هم در تشخیص بوها و هم در تشخیص بوهای خفیف یا ضعیف، حساس تر است.
 ماده‌ها گیرنده‌های درد بیشتری در پوست دارند. این ممکن است به کاهش تحمل درد زنان کمک کند. در حالی که بیشتر زنان انتظار دارند تحمل کمتری نسبت به درد داشته باشند، مردان انتظار دارند تحمل بیشتری داشته باشند و بنابراین بعداً بیقراری را گزارش می‌کنند. به دلیل تنوع نقش‌های جنسیتی در جوامع مختلف، نتایج مطالعات درد نیز بسته به انتظارات جنسیتی متفاوت است.
 زنان همچنین شیوع بیشتری از بسیاری از بیماری‌ها و سندرم‌های مرتبط با درد، به‌ویژه بیماری‌های خودایمنی را گزارش می‌دهند. در مطالعه‌ای در سال ۲۰۰۵ میلادی، هولدکرافت و بکلی (Holdcroft and Beckley) شیوع بیشتری را در زنان از بسیاری از بیماری‌های سر و گردن (مانند میگرن)، اندام‌ها (مانند سندرم تونل کارپال)، اندام‌های داخلی (IBS) و شرایط عمومی‌تر (مولتیپل اسکلروزیس) نشان دادند. . شرایط کمتری شیوع مردانه را نشان می‌دهد: به عنوان مثال، سردرد خوشه ای، نقرس.
 علاوه بر بیماری‌ها و سندروم‌های مشخص، بسیاری از دردهای رایج «روزمره» به نظر می‌رسد که به جای مردان، بار سنگینی را بر زنان تحمیل می‌کنند؛ بنابراین، مطالعات به‌طور مداوم نشان می‌دهد که زنان نسبت به مردان درد شدیدتر، درد مکرر، درد طولانی‌تر و درد وسیع‌تری را گزارش می‌کنند. به عنوان مثال، شرایط دردناک رایج مانند قاعدگی دردناک ممکن است زنان را مستعد دردهای اسکلتی عضلانی گسترده‌تر کند.
 زنان در تست‌های روانی کلامی سطوح عملکرد بالاتری را نشان می‌دهند. این ممکن است به این دلیل باشد که قشر شنوایی زنان متراکم تر از قشر شنوایی مرد است. این تفاوت و سایر تفاوت‌های حسی مانند آن می‌تواند به دلیل هورمون‌های جنسی باشد که در طول رشد بر مغز جنین تأثیر می‌گذارند.

سیستم ایمنی 
قدرت و نوع پاسخ ایمنی در مردان و زنان متفاوت است. به‌طور کلی، زنان پاسخ ایمنی قوی تری نسبت به مردان دارند. این امر باعث می‌شود مردان نسبت به زنان مبتلا به بیماری‌های عفونی و مرگ و میر بیشتری داشته باشند و میزان بیماری‌های خودایمنی کمتری داشته باشند.

بافت‌ها و هورمون‌ها 
 زنان عموماً درصد چربی بدن بالاتری نسبت به مردان دارند، در حالی که مردان عموماً دارای توده عضلانی بیشتری هستند.
 زنان معمولاً فشار خون کمتری نسبت به مردان دارند و ضربان قلب زنان حتی در هنگام خواب نیز تندتر است.
 مردان و زنان دارای سطوح متفاوتی از هورمون‌های خاص هستند. مردان دارای غلظت بیشتری از آندروژن هستند در حالی که زنان دارای غلظت بالاتری از استروژن هستند.
 تا به امروز، مطالعات ترمیم زخم عمدتاً مزیت زنانه را در بهبود زخم‌های پوستی گزارش کرده‌اند. از سوی دیگر، مطالعات مزیت مردانه را در میزان بهبود زخم‌های مخاطی یافته‌اند. بنابراین، به نظر می‌رسد که مزایای جنسیتی در بهبود زخم، مختص بافت است.
 مردان بالغ تقریباً ۵٫۲ میلیون گلبول قرمز در هر میلی‌متر مکعب خون دارند در حالی که زنان تقریباً ۴٫۶ میلیون گلبول قرمز دارند.
 زنان معمولاً دارای گلبول‌های سفید (ذخیره شده و در حال گردش)، گرانولوسیت‌های بیشتر و لنفوسیت‌های B و T هستند. علاوه بر این، آنها آنتی‌بادی‌های بیشتری را با سرعت بیشتری نسبت به مردان تولید می‌کنند. از این رو به بیماری‌های عفونی کمتری مبتلا می‌شوند و برای دوره‌های کوتاه تری تسلیم می‌شوند.
 یافته‌های اخیر نشان داد که تفاوت‌های متعددی در ویژگی‌های سلولی (به عنوان مثال، اسکلت سلولی) سلول‌های زن و مرد وجود دارد.

سلامتی

طول عمر 
در بیشتر کشورهای جهان، ماده‌ها بیشتر از نرها عمر می‌کنند. با این حال، در روسیه، با کاهش امید به زندگی مردان، شکاف جنسی در حال افزایش است.

میانگین طول عمر بیشتر زنان می‌تواند منجر به نتایج آماری نادرست در رابطه با تفاوت‌های جنسی شود. به عنوان مثال، زنان اغلب در معرض خطر بیشتری برای شکستگی استخوان به دلیل پوکی استخوان هستند. اگرچه زنان پس از یائسگی سریعتر از مردان تراکم استخوانی خود را از دست می‌دهند، اما داده‌ها اختلاف بیشتری را نشان می‌دهد زیرا تعداد زنان مسن در جمعیت بیشتر است.

بیماری و جراحت 
اختلالات مغلوب مرتبط با X عبارتند از:
 کوررنگی قرمز-سبز
 هموفیلی A (عامل هشتم)
 هموفیلی B (عامل IX)
 دیستروفی عضلانی دوشن
 آگاماگلوبولینمی مرتبط با X
 ichythyosis مرتبط با X
 Becker muscular dystrophy
 عقب ماندگی ذهنی مشخص نشده مرتبط با X

اختلالات غالب مرتبط با X عبارتند از:
 گروه خونی Xg
 راشیتیسم مقاوم به ویتامین D
 سندرم رت
 سندرم X شکننده

بیماری‌هایی وجود دارند که به دلیل نقص کروموزوم Y یا تعداد معیوب آنها ایجاد می‌شوند.

تفاوت‌هایی که به کروموزوم‌های جنسی مرتبط نیست 
سازمان بهداشت جهانی (WHO) گزارش‌های متعددی در مورد جنسیت و سلامت تهیه کرده‌است. روندهای زیر نشان داده شده‌است:

شیوع بیماری‌های عفونی متفاوت است - این تا حد زیادی به دلیل عوامل فرهنگی مربوط است. به ویژه سازمان جهانی بهداشت اشاره می‌کند که:
 در سرتاسر جهان، تعداد مردان مبتلا به HIV بیشتر از زنان است. استثنا در جنوب صحرای آفریقا است که در آن زنان بیشتر از مردان مبتلا می‌شوند.
 مردان بالغ بیشتر در معرض ابتلا به سل هستند.

برخی دیگر از تفاوت‌های سلامتی مرتبط با جنسی عبارتند از:
 آسیب‌های رباط صلیبی قدامی، به ویژه در بسکتبال، در زنان بیشتر از مردان رخ می‌دهد.
 از زمان لقاح تا مرگ، به ویژه قبل از بزرگسالی، زنان به‌طور کلی کمتر از مردان در برابر مشکلات رشد و بیماری‌های مزمن آسیب‌پذیر هستند. این می‌تواند به دلیل داشتن دو کروموزوم x به جای یک کروموزوم ماده یا کاهش قرار گرفتن در معرض تستوسترون باشد.

جستارهای وابسته 
 تفاوت‌های جنسیتی در انسان
 نسبت جنسی
 پزشکی مبتنی بر جنسیت
 ژنتیک جنسی
 دودیسی جنسی

استنادات

منابع

برای مطالعه بیشتر 

  Full text

پیوند به بیرون 

 

انسان‌شناسی پزشکی
تفاوت‌های جنسیتی در انسان
نابرابری اجتماعی