توهم دورن‌نگری

توهم دورن‌نگری یا توهم خویشتن‌نگری (به انگلیسی: Introspection illusion) یک سوگیری یا خطای ذهنی است که در نتیجه آن مردم به اشتباه تصور می‌کنند بینشی درست و دقیقی دارند به منشاء و ریشه باورها، رفتارها، دلایل، انگیزه‌ها و آنچه در ذهن آنها می‌گذرد. این خطا توسط روانشناسان بررسی و تایید شده و به عنوان یک پایه برای برخی سوگیری‌های دیگر در نظر گرفته می‌شود.  

به عبارات دیگر باور به اینکه خویشتن نگری یا تفکر عمیق درباره خود باعث می‌شود تا به کشف اسرار و واقعیت‌های ذهن خود برسیم و یا پی به منشاء رفتارها، اعتقادات و نظراتمان ببریم توهم دورن‌نگری نام دارد. 

رولف دوبلی در کتاب هنر شفاف اندیشیدن فصلی را به این موضوع اختصاص داده است با نام "کافر باورهای خود باش" یا " به باورها و اعتقادات خود بسیار مشکوک باش"

به نظر می‌رسد فریدریش نیچه فیلسوف آلمان در تفکرات خود  متوجه توهم درون‌نگری شده باشد. او در کتاب انسانی، زیاده انسانی چنین می‌گوید:

"انسان از  خودش در برابر خودش محافظت مى كند، در برابر شناسايى شدن و به دام افتادن توسّط خودش. او معمولاً قادر است فقط ديوار هاى بيرونى  قلعه‌ى وجود خويش را ببيند. خود قلعه تسخير ناپذير است، و حتى نامشهود. مگر آنكه دوستان و دشمنان خيانت كنند و او را از مسيرى پنهانى به درون قلعه رهنمون شوند."

نیچه_ انسانى، زياده انسانى. ٤٩١

منابع 

تفکر انتقادی
تجزیه و تحلیل اطلاعات
سوگیری‌های شناختی
شناخت
نظریه تصمیم
مفهوم‌های خود
توهمات