فرهنگ پیشه‌‌ها

مجموعهٔ فرهنگ واژگان فارسی، که اولین جلد آن با عنوان فرهنگ اصطلاحات عامیانهٔ خودرو در سال 1382 توسط انتشارات علمی فرهنگی منتشر شد. پدید آوران اولین جلد این مجموعه شهرداد میرزایی و رجبعلی مختارپور بودند. در سال 1382 شهرداد میرزایی انتشارات دیبایه را تأسیس کرد، و در کنار امور انتشاراتی، ایدهٔ ایجاد فرهنگ پیشه‌ها را نیز دنبال کرد.

در سال ۱۳۸۶ دو عنوان دیگر از مجموعهٔ فرهنگ پیشه‌ها، با همکاری انتشارات دیبایه و پژوهشکدۀ مردم‌شناسی سازمان میراث فرهنگی وقت (در حال حاضر وزارت میراث فرهنگی)، تحت عنوان واژه‌نامهٔ توصیفی دوزندگی و واژه‌نامهٔ توصیفی کفشگری منتشر شد.

پس از وقفه‌ای از سال ۱۳۸۹ پیگیری پروژهٔ فرهنگ پیشه‌ها در انتشارات دیبایه دنبال شد، و در حال حاضر، واژه‌نامه‌های توصیفی درودگری، آشپزی، شیشه‌گری، زرگری، و طرح و رنگ در دست انتشار است.

همچنین واژه‌نامه‌های دباغی، قصابی، نانوایی، بنایی، صحافی و چاپ، آهنگری، نساجی و بافندگی، قنادی، گرمابهداری، و نقاشی ساختمان در مراحل نهایی مطالعه و پژوهش است.

اهمیت فرهنگ‌پیشه‌ها 
در دهه‌های اخیر، فراوانیِ روزافزون واژه‌های بیگانه در زبان فارسی، مایه نگرانی شده و سازمان‌های دولتی و دلسوزان زبان فارسی را به چاره‌اندیشی واداشته و بحث در این زمینه را در میان مجامع علمی و عموم مردم میدان داده‌است.

راهیابیِ بی‌امان واژه‌های بیگانه با از میان رفتن پاره‌ای از پیشه‌های بومی و گسترش فناوری‌های وارداتی همراه بوده و بسیاری از واژه‌هایی را که در گذر زمان پدید آمده بودند در معرض خاموشی و فراموشی قرار داده‌است.

ازاین‌رو، گردآوری و ثبت واژه‌های مربوط به پیشه‌های گوناگون، افزون‌بر آنکه گامی بلند در مسیر حفظ میراث غنی زبان فارسی به‌شمار می‌آید، با ارائه نمونه‌ها و الگوهایی در واژه‌سازی، به پویایی زبان ما یاری می‌رساند.

روش مطالعه 
در مجموعهٔ فرهنگ پیشه‌ها، مجموعه‌ای از اصطلاحات رایج در یک پیشه، با روش‌هایی که در پی می‌آید، گردآوری و توصیف شده‌است تا ازیک‌سو، واژه‌نامه‌ای نسبتاً کامل در پیشه‌ای خاص فراهم آید و کاستی‌های منابع دیگر را برطرف کند و از سوی دیگر، دستمایه یا ـ بهتر است بگوییم ـ گنجینه‌ای از واژه‌های فارسی را یک‌جا در اختیار زبان‌شناسان و فرهنگ‌نویسان و اصطلاح‌شناسان قرار دهد تا با مطالعه و باریک‌بینی در سازوکارهای واژه‌سازی مردمی در این حوزه‌ها، الگوهای آن را جزو منابع واژه‌گزینی به‌شمار آورند و ظرفیت واژه‌گزینی علمی را افزایش دهند.

در مقدمه کتاب، تاریخچه پیشه بر اساس منابع گوناگون به‌تفصیل بررسی شده‌است و سپس، مدخل‌های واژه‌نامه با ترتیب الفبایی و آوانگاری و تعریف هر مدخل قرار گرفته و مدخل‌های مرتبط، به یکدیگر ارجاع داده شده‌اند. همچنین، در پایان کتاب، نمایه‌ای تدوین شده‌است که جستجوی واژه‌هایی را که در میان یک ترکیب جای گرفته و از مدخل‌های اصلی دست‌یافتنی نیست، امکان‌پذیر می‌سازد.

روش پژوهش

جستجوی واژه‌ها در این مجموعه در دو مرحله انجام گرفت:

· مطالعه اسنادی

· پژوهش میدانی

و در پایان متن نهایی پس از نگارش و حروف‌نگاری، در اختیار چند نفر از استادکاران قرار گرفت. پس از دریافت نظرات آنان، در مواردی، توضیحات مربوط به پاره‌ای واژه‌ها اصلاح یا تکمیل شد و سرانجام، سراسر متن به ویراستار سپرده شد.

منابع 
فرهنگ فارسی
فرهنگ واژگان
واژه‌شناسی
واژه‌نامه‌های ویکی‌پدیا