شیخ علی‌نقی اصطهباناتی

علی‌بن محمد، معروف به شیخ علی‌نقی اصطهباناتی (1050-1126ق.)، عارفِ صوفی قرن یازدهم ق. و سی‌‌و‌یکمین قطب سلسله‌ی ذهبیه است. او که به‌ قصد کسب علم و حضور بر سر درس شاه ملا محمد اصطهباناتی، زادگاه خود استهبان را به مقصد فسا ترک می‌کند، به‌‌گونه‌ای کاملا اتفاقی و به‌‌‌واسطه‌ی ارادت استاد خود به اقطاب سلسله‌ی ذهبیه، پس از کسب آموزش‌های لازم و طی سیر و سلوک، به راه طریقت درآمده و به سنت این سلسله، داماد و خلف مرشد خود، نجیب‌الدین‌رضا تبریزی می‌شود.

نجیب‌الدین‌رضا در سبع‌المثانی، ماجرای ورود شیخ به راه طریقت ذهبیه را چنین عنوان می‌کند: 

در زمان قطبیت شیخ علی موذن خراسانی، شاه ملا محمد که به‌‌‌لحاظ مالی به تنگ آمده بود، نزد شیخ آمد و به وی متوصل شد و نذر کرد که چنانچه به دعا و نَظَر شیخ، مُکنت و مالی به‌هم زند، ثلث آن را در راه طریقت به شیخ داده و یکی از فرزندان او نیز به راه طریقت تعلیم یابد؛ حاجت ملا برآورده می‌شود، اما خُلف وعده کرده و علی‌رغم گذشت سالیان بسیار و مرگ شیخ موذن، نذرش را ادا نمی‌کند. از‌این‌رو نجیب‌الدین‌رضا به‌ وصیت مراد خود، راهی خطه‌ی فارس و فسا می‌‌شود و ادای نذر ملا را طلب می‌کند. ملا استنکاف کرده و شرط دوم را پیش می‌کشد. بنابراین نجیب‌الدین‌رضا به تعلیم فیاض، فرزند بزرگ ملا می‌پردازد. اما به‌‌دلیل ریاضت‌هایی که متحمل می‌شود، مادر فیاض و ملا شکوایه می‌کنند، ازاین‌رو نجیب‌الدین رضا او را رها کرده و از میان شاگردان ملا، شیخ علی‌نقی را برمی‌گزیند و وی را با خود به اصفهان می‌برد.

شیخ علی‌نقی و نجیب‌الدین‌رضا همانند مولانا و حسام‌الدین چلبی، مرید و مراد بودند و سبع‌المثانی را که نجیب‌الدین‌رضا می‌سرود، شیخ علی‌نقی کتابت می‌کرد. با وفات نجیب‌الدین‌رضا 1108ق.، شیخ علی‌نقی هدایت سلسله‌ی ذهبیه را به‌‌دست گرفت و به‌‌دلیل سکنی گزیدن در خطه‌ی فارس، این سلسه را که دیرگاهی نبود به‌‌وسیله‌ی نجیب‌الدین‌رضا از خراسان به اصفهان نقل مکان کرده بود، به فارس منتقل ساخت و با تربیت سید قطب‌الدین محمد نیریزی به‌عنوان یکی از تاثیر‌گذارترین و مهم‌ترین اقطاب سلسله‌ی ذهبیه، ادامه‌ی این سلسله را در فارس تثبیت و تداوم ‌بخشید. با درگذشت شیخ در سال 1129ق.، سید قطب‌الدین خرقه‌ی هدایت به تن کرد و ضمن تولیت آستان شاه‌چراغ، به ترویج دیدگاه‌های ذهبیه و گسترش پیروان آن ‌پرداخت. رساله‌ی برهان‌المرتاضین و دعای جوشن کبیر به خط نسخ معرب، تنها تالیف و آثار به‌جا مانده از شیخ علی‌نقی در دوران کوتاه 18 سال هدایت و ارشاد سلسله‌ی ذهبیه است. وی در استهبان و در مکان آرامگاه کنونی به خاک سپرده شده است.

تولد و نسب

زندگی و تحصیل

آثار

وفات و مدفن 
{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Polygon",
        "coordinates": [
          [
            [ 54.037034, 29.132238 ],
            [ 54.037233, 29.132157 ],
            [ 54.037167, 29.131962 ],
            [ 54.036944, 29.13202 ],
            [ 54.037034, 29.132238 ]
          ]
        ]
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [ 54.037083, 29.132098 ]
      }
    }
  ]
}

جستارهای وابسته 

 معروف کرخی
 احمد نجم‌الدین کبری
 جنید بغدادی
 سری سقطی
 احمد غزالی
 میر سید علی همدانی
 خواجه اسحاق خُتَّلانی
 سید عبدالله بُرزِش آبادی
 شیخ علی موذن خراسانی
 نجیب‌الدین‌رضا تبریزی
 شاه ملا محمد اصطهباناتی
 سید قطب‌الدین نیریزی

پانویس