پرواز فضایی در ۱۹۵۱

سال ۱۹۵۱ میلادی شاهد اکتشاف گستردهٔ فضا توسط ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی با استفاده از راکت‌های زیر مداری بود. در این سال، شوروی نخستین مجموعه‌پرتاب‌های آزمایشی زیست‌پزشکی خود را تا ارتفاع کرانهٔ ۱۰۰ کیلومتری فضا (توصیف‌شده توسط فدراسیون بین‌المللی هوانوردی) انجام داد. در این میان، چندین آژانس آمریکایی نیز در این سال بیش از شش پرتاب مطالعاتی موشک‌های ژرفاسنج را انجام دادند. نیروی دریایی ایالات متحده در اوت ۱۹۵۱ موشک ژرفاسنج وایکینگ خود را برای هفتمین بار پس از سال ۱۹۴۹، و این‌بار تا ارتفاع  پرتاب کرد.

توسعهٔ راکت‌های قدرت‌مندتر از راکت آلمانی وی-۲ مربوط به دوران جنگ جهانی دوم که آغازگر دوران پروازهای فضایی بود نیز، توسط این دو ابرقدرت ادامه یافت. اتحاد جماهیر شوروی، با توسعهٔ موشک آر-۲، که قادر به حمل یک تن مواد منفجره (دو برابر بیشتر از مدل پیشین خود) بود، به پیشرفت‌هایی فراتر از موشک آر-۱ خود (کپی از موشک وی-۲ آلمان) دست یافت. اگرچه تولید این موشک بالستیک دوربرد بعداً در سال ۱۹۵۱ لغو شد، اما پروژهٔ توسعهٔ موشک آر-۵، که دستیابی به آن محتمل‌تر بود، کلید خود. نیروی هوایی و نیروی زمینی ایالات متحده هر دو نخستین پروژه‌های موشک بالستیک خود پس از موشک وی-۲ را آغاز کردند؛ نام موشک نیروی هوایی اتلس و نام موشک نیروی زمینی رداستون بود.

اکتشاف در فضا

ایالات متحده آمریکا 
نیروی زمینی ایالات متحده، نیروی هوایی ایالات متحده و آزمایشگاه فیزیک کاربردی به استفاده از راکت آئروبی در انواع مختلفی از پروازهای موشک‌های ژرفاسنج با هدف مطالعات در زمینهٔ فیزیک، آیرونومی، تصویربرداری، هواشناسی و زیست‌پزشکی ادامه دادند و در این سال مجموعاً ۱۱ پرتاب انجام شد. دو مورد از این پروازها، نخستین مأموریت‌های زیست‌پزشکی فضایی بودند. این پروازها، که توسط نیروی هوایی آمریکا انجام شدند، و حامل چندین موش و میمون بودند، (به‌همراه سومین پرواز در سال ۱۹۵۲) نشان دادند که قرار گرفتن در معرض شتاب، جاذبهٔ کاهش‌یافته و تشعشعات کیهانی در ارتفاعات بالا برای مدت کم (حدود ۱۵ دقیقه) تأثیرات منفی قابل توجهی ندارد.

نسل نخست موشک‌های ژرفاسنج وایکینگ ساختهٔ نیروی دریایی آمریکا با پرتاب وایکینگ ۷، که تنها پرتاب راکت‌های وایکینگ در سال ۱۹۵۱ بود، به اوج عملکرد خود رسید. این راکت که در ۷ اوت از حوزه موشکی وایت سندز در نیومکزیکو پرتاب شد، رکورد ارتفاع پرتاب جهان برابر با  را به نام خود ثبت کرد.

اتحاد جماهیر شوروی 
موشک آر-۱ که نخستین موشک بالستیک برد بلندی بود که توسط شوروی و به‌صورت بومی ساخته شده‌بود، در نوامبر ۱۹۵۰ برای ورود به خدمت مورد تأیید قرار گرفت. در ژانویهٔ ۱۹۵۱، آزمایش‌های آر-۱ در هوای سرد به‌منظور حصول اطمینان از کیفیت آن انجام شد. در ۱ ژوئن، تولید موشک آر-۱ به‌شکل متمرکز درآمد و به یک کارخانهٔ سابق خودروسازی در دنیپرو منتقل شد و در همان ماه، مجموعه‌ای آزمایشی از موشک‌های آر-۱ با موفقیت به کرانهٔ فضا پرتاب شدند و همگی آن‌ها در حداکثر با فاصلهٔ  از اهداف خود فرود آمدند. اگرچه که موشک آر-۱، که یک کپی مجازی از موشک منسوخ‌شدهٔ وی-۲ بود، سلاح چندان مهیبی نبود و تهدیدی برای غرب محسوب نمی‌شد، در زمینهٔ آموزش مهندسان و خدمهٔ موشکی، و نیز در زمینهٔ شکل‌گیری صنعت نوپای راکتی در اتجاد جماهیر شوروی از اهمیت زیادی برخوردار بود.

در ۲۹ ژانویهٔ ۱۹۵۱ چندین سگ سوار یکی از پروازهای آزمایشی زمستانی موشک آر-۱ شدند. پس از آن نیز در تابستان همان سال شش موشک آر-۱ دیگر به‌طور اختصاصی برای پروازهای زیست‌پزشکی طراحی و تجهیز شدند تا بررسی شود که آیا سگ‌های سوار بر آن‌ها می‌توانند از سختی‌های سفر به فضا جان سالم به‌در برده و به زمین بازگردند یا خیر. سه مورد از این مأموریت‌ها موفقیت‌آمیز بودند.

موشک آر-۲ که نخستین موشک عملیاتی طراحی‌شده توسط شوروی بود که دارای مخروط دماغهٔ قابل جداسازی بود، در ژوئیهٔ ۱۹۵۱ دومین مجموعه از آزمایش‌های خود شامل سیزده پرواز را پشت سر گذاشت و در این میان یک پرواز ناموفق را تجربه کرد. این طرح که در ۲۷ نوامبر ۱۹۵۱ برای خدمت عملیاتی مورد تأیید قرار گرفت، از برد  برخوردار بود که دو برابر بیشتر از آر-۱ بود و در عین حال، ظرفیت حمل بار آن مشابه مدل آر-۱ و در حدود  بود.

توسعه فضاپیماها

نیروی هوایی ایالات متحده 
تا سال ۱۹۵۰، موشک بالستیک حامل کلاهک جنگی، که پس از جنگ جهانی دوم در ایالات متحده تحت تأثیر رهنمود توسعهٔ موشک قرار گرفته بود، در سطح ملی اولویت یافت. در ژانویهٔ ۱۹۵۱، فرماندهی تحقیق و توسعه هوایی نیروی هوایی ایالات متحده قرارداد توسعهٔ راکت اتلس، که نخستین موشک بالستیک قاره‌پیمای این کشور بود را به کانسالیدیتد وولتی واگذار کرد. راکت اتلس بعداً به یکی از بوسترهای مهم در برنامه‌های فضایی سرنشین‌دار و رباتیک آمریکا بدل شد و نخستین محمولهٔ خود (ماهوارهٔ اسکور) را در سال ۱۹۵۸ به مدار زمین منتقل کرد.

نیروی زمینی ایالات متحده 
در ۱۵ آوریل ۱۹۵۰، ورنر فون براون و تیم او متشکل از مهندسین راکتی آلمانی از فورت بلیس به ردستون آرسنال در آلاباما منتقل شدند. در سال ۱۹۵۱، وظیفهٔ تحقیق و توسعهٔ موشک‌های هدایت‌شونده و توسعه و آزمایش راکت‌های آزاد، پیشرانه‌های سوخت جامد، راکت‌های جاتو و موارد مرتبط دیگر به تیم ردستون محول شد تا نیروی زمینی ایالات متحده را به بازیگری مهم در صنعت توسعهٔ موشک آمریکا تبدیل کند. فعالیت‌های این تیم به تولید موشک رداستون انجامید که در سال ۱۹۵۳ برای نخستین بار پرتاب شد و نسخه‌هایی از آن در نهایت برای پرتاب اکسپلورر ۱، نخستین ماهوارهٔ مصنوعی آمریکا در سال ۱۹۵۸، و پرتاب مرکوری-رادستون ۳، نخستین مأموریت سرنشین‌دار آمریکا در سال ۱۹۶۱ مورد استفاده قرار گرفتند.

نیروی دریایی ایالات متحده 
در تابستان سال ۱۹۵۰ تیم آزمایشگاه تحقیقات نیروی دریایی ایالات متحده (ان‌آرال) به رهبری میلتون روزن کار بر روی یک نمونهٔ بهبود یافته از راکت وایکینگ را که قادر به دستیابی به ارتفاعات بالاتر بود، آغاز کرد. این تیم قصد داشت تا به‌واسطهٔ استفاده از مخازن سوخت بزرگ‌تر و کاهش وزن در اجزاء و بخش‌های دیگر راکت، عملکرد راکت را بهبود بخشد. در ابتدا پرتاب این موشک برای سال ۱۹۵۱ برنامه‌ریزی شده بود، اما توسعهٔ نسل دوم وایکینگ دو سال به طول انجامید و امکان پرتاب نخستین نمونه‌های راکت جدید تا پیش از ۶ ژوئن ۱۹۵۱ فراهم نشد.

دانشگاه آیووا 
در ژانویهٔ ۱۹۵۱، جیمز وان آلن، که در توسعهٔ راکت آئروبی نقش داشت، به بخش فیزیک دانشگاه ایالتی آیووا (SUI) پیوست. وان آلن به‌همراه ملوین بی. گاتلیب، دانش‌آموختهٔ دانشگاه شیکاگو و لزلی اچ. مردیت، نخستین دانش‌آموز فارغ‌التحصیل‌شدهٔ او از دانشگاه آیووا، یک برنامهٔ پژوهشی بر روی پرتو کیهانی در ارتفاعات بالا را با استفاده از تجهیزات نصب‌شده در چند بالون آغاز کردند. این پژوهش که از ۱۶ ژوئن ۱۹۵۱ تا ۲۶ ژانویهٔ ۱۹۵۲ انجام شد، پایه‌گذار راکت‌های ژرفاسنج پرتاب‌شده با کمک بالون بود که در سال ۱۹۵۴ برای نخستین بار به کرانهٔ فضای رسید.

اتحاد جماهیر شوروی 
از سال ۱۹۴۷، موشک جی-۱ (یا آر-۱۰) که توسط مهاجران آلمانی طراحی شده‌بود، در رقابت با موشک آر-۲ طراحی‌شده توسط شوروی با کارکنان مهندسی و تولیدی محدود بود که در نهایت، موشک آر-۲ شوروی در پایان سال ۱۹۴۹ پیروز این رقابت شد. با توجه به متوقف شدن پروژه به‌دلیل کمبود منابع و نبود منافع دولتی در انجام آن، اتحاد شوروی در اکتبر ۱۹۵۱ به کار متخصصان آلمان خاتمه داد. در دسامبر ۱۹۵۱، نخستین گروه از متخصصان به آلمان شرقی بازگردانده شدند (فرایندی که اتحاد جماهیر شوروی آن را در نوامبر ۱۹۵۳ تکمیل کرد).

پیش‌نویس برنامهٔ توسعهٔ موشک آر-۳ با برد  در ۷ دسامبر ۱۹۴۹ مورد تأیید قرار گرفت، اما با توجه به این که سایر طرح‌ها مفیدتر و دست‌یافتنی‌تر بودند، در ۲۰ اکتبر ۱۹۵۱ این برنامه لغو شد. یکی از این طرح‌ها موشک آر-۵ بود که قادر به حمل محموله‌ای یکسان با موشک‌های آر-۱ و آر-۲، اما در مسافت  بود (آر-۱۱، طرحی دیگر از یک موشک تاکتیکی با اندازهٔ نصف موشک آر-۱ اما با ظرفیت حمل محمولهٔ یکسان با آن بود). طرح مفهومی آر-۵ در ۳۰ اکتبر ۱۹۵۱ تکمیل شد.

پرتاب‌ها

ژانویه 

|}

فوریه 

|}

مارس 

|}

آوریل 

|}

مه 

|}

ژوئن 

|}

ژوئیه 

|}

اوت 

|}

سپتامبر 

|}

اکتبر 

|}

نوامبر 

|}

خلاصه پرتاب‌های زیر مداری

بر پایه کشور

بر پایه راکت

منابع

پانویس 

 
ترابری در دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
علم در ۱۹۵۱ (میلادی)