بحر طویل (عروض)

بحرِ طَویل در اصطلاح عروضی، به بحر شعری مختلف‌الارکان از ترکیب و تکرار دو رکن «فَعولُن» (U - -) و «مَفاعیلُن» (U - - -) یا زحافات آنها تشکیل شده‌است. طویل در لغت به معنی دراز است و این بحر درازترن بحرهای شعر عرب است. (فعولن مفاعیلن - وتد مقرون، سبب خفیف / وتد مقرون، دو سبب خفیف «°°|°|/°°|°|°| /ᴗ – –/ᴗ – – –»)

بحر طویل، از اوزان عروضی مشترک میان شعر فارسی و شعر عربی است که با وجود بسیار کاربردی بودن حالت سالم و زحافات آن در شعر عربی، از بحرهایی است که در زبان فارسی بسیار کم کاربرد بوده و تنها حالت سالم آن به کار برده می‌شود. 

وزن کامل و سالم آن:
فعولن مفاعیلن فعولن مفاعیلن (ل - - |ل - - - |ل - - |ل - - -): بحر طویل مثمن سالم
ز دل نالهٔ مرغی شنیدم سحرگاهی / که بر یاد معشوقی کشید از جگر آهی (مهدی الهی قمشه‌ای)

زحافات 
زحاف (تغییر) مشهور بحر طویل شعر فارسی، قَبض از مفاعیلن: (مفاعلن: مقبوض) است.

اوزان 
اوزان پرکاربرد بحر طویل:
 فعولن مفاعیلن فعولن مفاعیلن: بحر طویل مثمن سالم*
 فعولن مفاعیلن فعولن مفاعلن: بحر طویل مثمن مقبوض*

نمونه‌ای از کاربرد این بحر در غزلی از اوحدی مراغه‌ای:

منابع 

 عروض و قافیه؛ نگاهی تازه به اوزان و ضراب‌آهنگ شعر فارسی، مؤلف: حسن مددی، تهران: تیرگان، پ نخست: ۱۳۸۵.
 عروض فارسی؛ شیوه‌ای نو برای آموزش عروض و قافیه، مؤلف: عباس ماهیار، مشاور مجموعه: حسن انوری، تهران: نشر قطره، چاپ پنجم: ۱۳۷۹.

بحور عروضی
وزن‌های عروضی