بحر کامل

بحرِ کامل در اصطلاح عروضی، به بحر شعری گفته می‌شود که ارکان آن از تکرار «مُتفاعِلُن» (ل ل - ل -) یا زحافات آن تشکیل شده و از بحور متّفق‌الارکان است. کامل در لغت به معنی تمام است و عرب بیش از حدّ به این بحر توجه داشته‌است. (کامل – فاصله صغری و وتد مقرون «°°°|°°|/ ᴗ ᴗ – ᴗ –»)

بحر کامل از اوزان مخصوص شعر عرب بوده و از قرن هفتم قمری در شعر فارسی مورد توجه شاعران قرار گرفته‌است.

مشهورترین وزن آن:
متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن (ل ل – ل – | ل ل – ل – | ل ل – ل – | ل ل – ل –): بحر کامل مثمن سالم
چه شود به چهرهٔ زرد من نظری برای خدا کنی / که اگر کنی همه درد من به یکی کرشمه دوا کنی (هاتف اصفهانی)

زحافات 
زحافات (تغییرات) مشهور بحر کامل: (قطع - ترفیل – حذذ):
 فعلاتن: مقطوع
 مفاعلن: موقوص
 متفاعلاتن: مرفل

اوزان 
اوزان پرکاربرد بحر کامل (با ترتیب افاعیل):
 متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن (کامل مثمن سالم)*
 متفاعلن متفاعلن متفاعلن (کامل مسدس سالم)*
 متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن (کامل مثمن مقطوع)*
 مفاعلن متفاعلن (کامل مربع موقوص)*
 متفاعلن متفاعلاتن (کامل مربع مرفّل الآخر)*
 متفاعلن متفاعلن (کامل مربع سالم)
 متفاعلن متفاعلن فعلاتن (کامل مسدس مقطوع)
 متفاعلاتن متفاعلاتن (کامل مربع مرفّل) (=رمل مشکول)

پانویس 
* اوزان پرکاربرد

منابع 

 عروض و قافیه؛ نگاهی تازه به اوزان و ضراب‌آهنگ شعر فارسی، مؤلف: حسن مددی، تهران: تیرگان، پ نخست: ۱۳۸۵.
 عروض فارسی؛ شیوه‌ای نو برای آموزش عروض و قافیه، مؤلف: عباس ماهیار، مشاور مجموعه: حسن انوری، تهران: نشر قطره، چاپ پنجم: ۱۳۷۹.

بحور عروضی
وزن‌های عروضی
شعر عربی
فرم‌های شعر عربی