ذوالفقار بیتانه

ذوالفقار بیتانه (زاده ۱۳۴۰ در فردوس، خراسان جنوبی)، نوازنده پیشکسوت دوتار و سازنده سازهای سنتی و میراث‌دار موسیقی خراسان که از سوی کمیته ثبت ملی میراث فرهنگی ناملموس به عنوان حامل میراث فرهنگی در فهرست گنجینه‌های زنده بشری قرار گرفته‌است.

ذوالفقار بیتانه در سال 1340 در فردوس دیده به جهان گشود و پدر وی که علی نام داشت از سازسازان مطرح منطقه بوده به طوریکه در ساخت دو تار و نی‌لبک الگو و مدل خاص خود را داشته است.ذوالفقار از 7 سالگی نوازندگی را نزد پدر آموخت و از 10 سالگی کار ساخت دو تار را فرار گرفت، او شوریدگی و نوازندگی را سینه به سینه از پدر به ارث برد.متاسفانه زندگی بیتانه از کودکی سراسر غم و رنج و سختی بوده است و تاکنون نیز ادامه دارد...

او در زمره استادان به نام موسیقی خراسان جنوبی است و نام او در صفحه 278 اطلس فرهنگی-هنری خراسان ذکر شده است.

ذوالفقار بیتانه انسانی است بسیار قانع که به جهت رنگین کردن سفره‌اش سال‌هاست که حتی در عروسی‌ها به جهت درآمد، ساز نمی‌زند.صداقت و پاکی که در نوای ساز او وجود دارد در کمتر نوازنده‌ای از جنوب خراسان سراغ داریم؛ وی صاحب پنجه‌ای پر مایه است و در موسیقی خراسان به ویژه شرق و جنوب آن جایگاه فنی دارد.

پنجه ذوالفقار بیتانه شباهت بسیار زیادی به پنجه ذوالفقارعسگریان دارد البته نسبت فامیلی با استاد عسگریان و همنشینی با ایشان در این امر بی‌تاثیر نبوده است.بی‌شک بیتانه از گنجینه‌های خاص موسیقی خراسان محسوب می‌شود چراکه پنجه او حلقه وصل موسیقی شرق و جنوب استان است.همچنان که تسلط وی بر مقام‌های شرق و آگاهی‌اش بر ریتم‌ها و نغمات خراسان از او استادی چیره‌دست و صاحب کسب ساخته است، نشنیده باشید که فردوس دارای سه مقام ویژه به نام‌های دولا، چکه و دوره است.

در میان آثار وی تصانیفی در وصف پیامبر اعظم (ص)، حضرت علی ابن موسی الرضا(ع) و 14 معصوم(ع) بر اساس سرمقام‌های خراسانی خودش ساخته است.

متاسفانه یا خوشبختانه هم‌نشینی او با اساتید به نام ادبیات و عرفان منطقه از وی شخصیتی خاص ساخته است به نحوی که حاضر نیست در مسابقات و فستیوال‌های هنری شرکت کند و اصلا تمایلی به کسب مقام و جایزه ندارد.

نکته‌ای که برای نگارنده این مطلب جالب بنظر آمد نظر اساتید بزرگ موسیقی ایران درباره بیتانه است که هر کدام با واسطه یا بی‌واسطه صدای ساز او را شنیده‌اند و با تعجب گفته‌اند " این نوازنده تا به حال کجا بوده است؟"

او به اصرار هنرمندان، سال 75 به تهران رفت و تاثیر به انجمن موسیقی را دریافت کرد و در دو سال به خاطر نام شهرستان در چندین مسابقه شرکت کرده و در گروه نوازی مقام نخست یا دوم را نیز کسب کرده است.وی در سال‌های 79 تا 81 فرصت همنوازی با ارکست دانشجویی کرمان و اجرا در دانشگاه هنر تهران را به خاطر همین روحیه عرفانی از عزلت‌نشینی‌اش را از دست داد.اما دردی که اهالی هنر را رنج می‌دهد مشاغلی است که این استاد هنرمند برای گذران زندگی به آن‌ها روی آورده... شاید با اندکی توجه مسئولان به این گنجینه‌های هنر، روزگار روی خوش دیگری به استاد بیتانه نشان می‌داد.

اما با نگاهی به مشاغل وی از جمله رنگ‌آمیزی، گچ‌بری، کارگری ساختمان و در این اواخر میوه‌فروشی می‌توان دریافت که وی با مشکلات فراوانی دست و پنجه نرم می‌کند.فقر و تنگدستی در فراز و نشیب زندگی‌اش چنان تاثیر گذار بوده که بارها و بارها دو تارش را برای تامین معاش فروخته است.

دربارهٔ وی 
ذوالفقار بیتانه در خانواده‌ای که در طی چند نسل، همگی اهل فرهنگ و موسیقی بودند، در فردوس خراسان جنوبی متولد شد. پدر وی از سازندگان ساز محلی بود و در ساخت دوتار و نی‌لبک الگو و مدل خاص خودش را داشت. وی از کودکی نوازندگی و ساخت ساز را از پدرش آموخت.

تجلیل 
ذوالفقار بیتانه در اواخر سال ۱۳۹۸، از سوی کمیته ثبت ملی میراث فرهنگی ناملموس به عنوان حامل میراث فرهنگی در فهرست گنجینه‌های زنده بشری قرار گرفته‌است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در تیرماه ۱۴۰۰، از ذوالفقار بیتانه هنرمند دوتار ساز سنتی خراسان جنوبی تقدیر کرد.

جستارهای وابسته 
 موسیقی محلی
 دوتار
 میراث فرهنگی ناملموس ملی ایران

منابع 

افراد زنده
زادگان ۱۳۴۰
موسیقی‌دانان موسیقی سنتی ایرانی
نوازندگان تار اهل ایران
نوازندگان دوتار اهل ایران
نوازندگان سه‌تار اهل ایران
اهالی خراسان
اهالی فردوس
موسیقیدانان اهل فردوس 
گنجینه زنده بشری