فهرست حافظه جهانی در ایران

فهرست حافظه جهانی در ایران شامل ده اثر ثبت‌شده است. برنامه حافظه جهانی یونسکو یک ابتکار بین‌المللی است که برای حفاظت از میراث مستند بشریت در برابر فراموشی جمعی، غفلت، خرابی‌های زمان و شرایط آب و هوایی و تخریب عمدی از سال ۱۹۹۲ آغاز شده‌است. هدف سازمان یونسکو از اجرای این برنامه جلوگیری از تاراج، پراکندگی، دادوستد غیرقانونی و نابودی میراث مستند است. طبق فراخوان یونسکو، این مخاطرات تهدیدکننده از سده‌ها قبل وجود داشته ولی جنگ، آشوب‌های اجتماعی و نبود امکانات مالی بر شدت آن افزوده‌است. میراث مستندی که در حافظه جهانی ثبت می‌شوند، قابل دسترس برای تمام ملت‌های جهان خواهند بود و بهترین راه برای معرفی تاریخ و تمدن بشری به جهانیان هستند.

کشور ایران در سال ۲۰۰۶ میلادی با معرفی دو اثر شاهنامه بایسنقری از کاخ‌موزه گلستان و وقف‌نامه ربع رشیدی از کتابخانه مرکزی تبریز برای نخستین‌بار در ششمین دورهٔ برنامه حافظه جهانی شرکت کرد و این دو اثر در اوت ۲۰۰۷ میلادی در فهرست حافظه جهانی به ثبت رسید. همچنین در اوت ۲۰۰۹ میلادی مجموعه اسناد تشکیلات اداری آستان قدس رضوی از سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در فهرست حافظه جهانی یونسکو به ثبت رسید. دو اثر التفهیم ابوریحان بیرونی و پنج‌گنج نظامی نیز در سال ژوئن ۲۰۱۱ میلادی در این فهرست ثبت شد. در سال ۲۰۱۳ میلادی نیز مجموعه برگزیدهٔ نقشه‌های دوره قاجار ایران از مرکز اسناد وزارت امور خارجه و کتاب ذخیرهٔ خوارزمشاهی از کتابخانه سپه سالار در فهرست میراث مستند ثبت شد. در سال ۲۰۱۵ میلادی کتاب مسالک‌الممالک اصطخری و کلیات سعدی به ثبت جهانی رسید و در سال ۲۰۱۷ میلادی  کتاب جامع‌التواریخ رشیدالدین فضل‌الله همدانی در فهرست میراث مستند برنامهٔ حافظه جهانی ثبت شده‌است. ایران در حوزهٔ ثبت آثار از کشورهای پیشگام در دنیا است که تاکنون ده اثر در فهرست حافظه جهانی یونسکو به ثبت رسانده و رتبهٔ هفتم کشورهای جهان را دارا است و در بین کشورهای آسیایی پس از کره و چین رتبهٔ سوم را دارد و و همچنین هفتاد اثر از این کشور در لیست انتظار هستند.

کتاب وندیداد، بخشی از کتاب مقدس زرتشتیان از کتابخانهٔ دانشگاه تهران، مجموعه اسناد تاریخی و تصاویر کربلا از وزارت امور خارجه، مجموعه مستند جان مرجان، دربارهٔ خلیج فارس و اکوسیستم‌های موجود در آن از آرشیو صدا و سیما، سفینه تبریز از کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، بیاض تاج الدین احمد وزیر از کتابخانهٔ مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه اصفهان از جمله آثاری هستند که برای ثبت در فهرست حافظهٔ جهانی یونسکو از سوی ایران معرفی شده‌اند.

در آخرین آثار پیشنهادی، چهار اثر شامل برنامه رادیویی مرزهای دانش، هزار دستان، مستند معماری ایرانی و مستند خلیج فارس در روز جهانی میراث دیداری و شنیداری در فهرست ملی برنامه حافظه جهانی یونسکو ثبت شد.

اهداف برنامه 

این برنامه خواستار حفظ منابع با ارزش، مجموعه کتابخانه‌ها، و مجوعه‌های خصوصی در سراسر جهان برای آیندگان، بازسازی میراث مستند پراکنده یا آواره و افزایش دسترسی و انتشار این موارد است. هر سازمان یا فردی می‌تواند یک مورد مستند را برای ثبت در این برنامه پیشنهاد کند. کمیته مشاوره بین‌المللی (IAC) در طول جلسات خود اسناد و مدارک کامل توضیحات، مبدأ، اهمیت جهانی و وضعیت حفاظت معاصر را بررسی می‌کند.

در سال ۱۹۹۳ میلادی گروه مشاورهٔ بین‌المللی در لهستان تشکیل جلسه داد. این گروه طرحی پیشنهاد داد که به موجب آن نقش یونسکو را به عنوان آگاه‌کننده دولت‌ها، نهادها و سازمان‌های جهانی و ترویج همکاری در اجرای پروژه‌ها تأیید و تأکید می‌نمود. تاکنون حدود ۴۵ گروه ملی حافظهٔ جهانی در دنیا ایجاد شده‌است. دفتر ثبت حافظهٔ جهانی که قابل مشاهده‌ترین جنبهٔ عمومی برنامه می‌باشد، در سال ۱۹۹۵ میلادی بنیانگذاری شد و از طریق توافق‌هایی که در گردهمایی‌های متوالی کمیتهٔ مشاورهٔ بین‌المللی صورت می‌گرفت، رشد کرد. چشم‌انداز این برنامه جهانی این است که میراث مستند جهانی از آن همه است و باید برای همیشه و به صورت دائمی محافظت و حفظ شود و همیشه و در دسترس همه باشد. هر دو سال، هر کشور می‌تواند حداکثر دو اثر را برای ثبت در فهرست میراث جهانی به یونسکو ارسال کند.
میراث مستند باید دارای ویژگی‌های زیر باشد:
 قابلیت جابه‌جایی داشته باشد.
 متشکل از نشانه‌ها، کدها، آواها یا نگاره‌ها باشد.
 قابل نگهداری باشد.
 قابلیت نشر داشته باشد.
 قابل ارائه باشد.

جایزهٔ جیکجی در سال ۲۰۰۴ با همکاری دولت کره‌جنوبی برای پیشبرد بیشتر اهداف برنامهٔ حافظهٔ جهانی و بزرگداشت کتیبه جیکجی این کشور در سال ۲۰۰۱ تأسیس شد. این جایزه که شامل یک جایزهٔ نقدی ۳۰۰۰۰ دلاری از طرف دولت کره است از موسساتی قدردانی می‌کند که در حفظ و دسترسی میراث مستند سهیم بوده‌اند. این جایزه از سال ۲۰۰۵ به صورت دوسالانه اهدا می‌شود. این جایزه نخستین بار به کتابخانه ملی جمهوری چک اهدا شد.

فهرست

جستارهای وابسته 
 میراث جهانی در ایران
 میراث فرهنگی ناملموس در ایران
 ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره در ایران
 فهرست ملی حافظه جهانی در ایران

توضیحات

منابع

پیوند به بیرون 
 فهرست آثار ثبت شده ملی حافظه جهانی یونسکو در ایران در برنامه حافظه جهانی یونسکو - کمیسیون ملی یونسکو ایران
 برنامه حافظه جهانی - سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
حافظه جهانی یونسکو در ایران

ویکی‌سازی رباتیک