نظام احسن

نظام احسن نام قضیه ای در فلسفه است که بیشتر در فلسفه ی اسلامی و پاسخ گویی به مسئله ی شر و اختفا الهی کاربرد دارد. در این استدلال از حکمت الهی و قادر مطلق و خیر مطلق بودن خدا استفاده می شود.

شرح

مفروضات 
خدا کامل مطلق و خیر مطلق و قادر مطلق و عالم مطلق است. (بنا بر براهین صدیقین و وجوب و امکان و علیت )

خدا واحد است.(بنا بر براهین ذکر شده)

استدلال 
 بنا بر کمال مطلق بودن خدا (در مفروضات) خدا می خواهد بیشترین کمالات از موجودات ساطع شود.(خیر بودن و خیر خواهی)
 خدای واحد کامل مطلق می خواهد بیشترین مجموع کمال از کل مخلوقات ساطع شود.(بنا بر ۱ و مفروضات)
 پس خدا عملی را انجام می دهد که در راستای افزایش کمالات مخلوقات باشد. (بنا بر ۲ و ۳ و مفروضات)
 پس روی دادن چیزی که از نظر ما شر است در کل نظام خلقت خیر است.(بنا بر گزاره های قبل)

در این استدلال می توان ذکر کرد چیزی که از نظر انسان شر است آیا واقعاً شر است ؟ و می توان گفت بنا به استدلال بالا شر از نظر انسان با اصل شر متفاوت است.

برهان لمی 
اگر بخواهیم برهان فوق را به‌صورت منطق بیان کنیم چنین می‌گوئیم: 

 خداوند عالم مطلق، خیر محض و فیاض مطلق است. (بنا بر براهین صدیقین وجوب و امکان و علیت)
 نظام آفرینش موجود، بهترین نظام (نظام احسن) است. زیرا اگر این نظام بهترین نظام نباشد لازم اش یکی از امور ذیل است:
 خدا علم به بهترین نظام نداشته است. 
 خدا قدرت بر ایجاد آن نداشته است. 
 خدا نظام احسن را دوست نداشته است.
 خدا از ایجاد نظام احسن بخل ورزیده است.
 هر چهار قسم تالی باطل است. چون همهٔ امور چهارگانهٔ فوق نقص بر واجب‌اند و نقص بر واجب الوجود بالذات راه ندارد.
 نتیجه آنکه نظام موجود، نظام احسن است.

تقریر ها 
تقریر جوادی آملی:

نقد

مساله 
به هر حال اگر خدا نمی‌تواند بهتر از این عالم را خلق نماید ، پس قدرت او محدود است.

پاسخ 
ما از قدرت مطلق بودن خدا که در ضمن کمال مطلق بودن اوست اثبات نمودیم که عالم خلقت نظام احسن است ، پس بهتر از این عالم اساساً قابل تصوّر نیست . به تعبیر حکما و عرفاً عالم خلقت اگر به صورت واحد شخصی لحاظ شود موجودی است نامحدود که به ذهن نمی‌آید ؛ چون هر چه به ذهن آید محدود به ذهن می شود. اشکال کنندگان در پاسخ این گفتار گفته اند: اگر عالم نامحدود باشد پس خداست. حکما جواب داده اند: عالم نامحدود است ولی هر نامحدودی خدا نیست. خدا نامحدود است به نحوی که حتّی همین نامحدود بودن نیز حدّ او نیست لذا او مطلق است حتّی از مطلق بودن هم ؛ امّا کلّ عالم خلقت که یک وجود بیش نیست ، نامحدود ظلّی است ؛ یعنی عالم نامحدود می باشد ولی همین نامحدود بود حدّ و قید است.

جستار های وابسته 
 فلسفه اسلامی
 فلسفه اسلامی معاصر
 برهان شر
 برهان اختفای الهی

منابع 

برهان‌های اثبات بودن خدا
فلسفه
فلسفه اسلامی
فلسفه اسلامی معاصر
مسئله شر
ویکی‌سازی رباتیک
دین
خداباوری
خدا