درختان کهنسال ایران

درختان کهنسال ایران به عنوان مخازن ژنتیکی، گیاهی، فرهنگی و حتی تاریخی در جهان شناخته می‌شوند و تلاش‌های بی شماری برای نگهداری و حفاظت از آنها صورت می‌گیرد. کیفیت، تعداد و تنوع درختان با عمر طولانی در ایران چشمگیر و حیرت‌انگیز است.

بیش از ۲۰۰۰ نمونه درخت با عمر طولانی در ایران شناسایی و اطلاعات آنها ثبت شده‌است. طول عمر دوره ای از زندگی درخت است که با پوسیدگی محدود یا گسترده قلب در تنه درخت شروع می‌شود. شروع دوره طول عمر متفاوت است و به گونه درختان بستگی دارد. شروع طول عمر در برخی از درختان زمان بسیار زیادی طول می‌کشد که آنها را به نمونه‌هایی بسیار ارزشمندی با عمر طولانی تبدیل می‌کند.

دلایل 
زیستگاه‌های طبیعی مناسب، اهتمام ویژه به بهره‌وری بالای درختان، قرار گرفتن در اماکن تاریخی و مذهبی و اعتقادات مذهبی خاص از دلایل عمر فوق‌العاده درختان طولانی مدت است.

نمونه‌ها 
در ایران درخت چنار خاوری (Platanus orientalis) با ۳۹۸ مورد، گردو ایرانی (Juglans regia)، ارس (Juniperus excelsa)، سرو (Cupressus sempervirens) و بنه (Pistacia atlantica) بیشترین فراوانی را داشتند. کهنسال‌ترین درخت سرو ابرکوه (با قدمت ۴۰۰۰ ساله) و پس از آن شارستانک، ابارسیج و ارس سرانی با قدمت ۲۷۰۰ تا ۲۸۰۰ سال قرار دارند. سن سروهای استند و اسفاد ۹۹۰ تا ۱۰۴۰ سال تخمین زده شده‌است.
سرو ابرکوه که سرو زرتشتی (Cupressus sempervirens) در ابرکوه در استان یزد ایران نیز نامیده می‌شود، یکی از درختان شناخته شده کهنسال در ایران است. این درخت با ارتفاع ۲۵ متر و با محیطی ۱۱٫۵ متر قدمت بیش از چهار هزار سال تخمین زده می‌شود و احتمالاً قدیمی‌ترین یا دومین شکل زندگی در آسیا است. تعیین سن دقیق درخت دشوار بوده‌است، اما کارشناسان قدمت آن را حدود ۴۰۰۰ سال تخمین می‌زنند. شرایط طبیعی مساعد محل آن را دلیل اصلی ماندگاری درخت می‌دانند. در مورد درخت افسانه ای وجود دارد که می‌گوید این درخت اولین بار توسط زرتشت کاشته شد.

حفظ و نگه‌داری 
در دو دهه گذشته تلاش‌های زیادی در جهت معرفی درختان با عمر طولانی به سازمان‌های مسئول صورت گرفته‌است تا از آن‌ها حفاظت دقیق و علمی صورت گیرد.

سرو استند، سرو محمدآباد، سرو مولید، سرو اسفاد و سرو شیرگ پنج درخت سرو کهنسالی هستند که در فهرست میراث طبیعی ملی کشور به ثبت رسیده‌است. درخت سرو کهنسال روستای شیرگ زهان ۸۰۰ سال و سرو کهنسال محمدآباد تقریباً هزار سال قدمت دارد.

ارس، هُرس، هرست یا پیرو (در گویش‌های مختلف ایران نام آن متفاوت است) گونه‌ای سرو، با ارزش و دیرزیست که در مناطق کوهستانی و در ارتفاع بیش از ۲۵۰۰ متر می‌روید. در دامنه جنوبی رشته کوه‌های زاگرس و البرز، از آذربایجان تا خراسان و به ویژه در شرق کشور و در ارتفاعات به صورت عمومی یافت می‌شود. درخت ارس بسیار مقاوم و سازگار با هر نوع آب و هوا است و برگ‌هایش مانند دیگر گونه‌های سرو می‌باشد. این درخت دارای عمر طولانی بیش از دو هزار سال است و پراکندگی آن در سطح کشور تنها دو میلیون هکتار است. ارس از جمله درختان حفاظت شده به‌شمار می‌آید که قطع آن ممنوع است. ارس شهرستانک ۲۵۰۰ سال عمر دارد و در ارتفاع ۲۶۰۰ متری به حیات خود ادامه می‌دهد. این درخت تاریخی، تنومند به نام محلی «هورست» و «پیر تودار» در استان البرز- شهرستان کرج- و در ضلع جنوب شرقی روستای شهرستانک قرار گرفته‌است. این درخت با ارتفاع ۱۷ متر و قطر ۱۳ متر و ۹۵ سانتی‌متر کهنسال‌ترین ارس ایران شناخته شده‌است. درخت کهنسال ارس سرانی دارای قطر برابر سینه معادل ۲۷۰ سانتی‌متر بوده، وسعت سطح تاج پوشش آن ۲۷۱ مترمربع را شامل می‌گردد و سن آن حدود ۲۷۰۰ سال تخمین زده می‌شود.

درخت گردوی کلوسه دارای میانگین قطر ۲۰۵ سانتیمتری یا محیط تنه ۶۴۴ سانتیمتری است که عمر این درخت بین ۵۰۰ تا ۵۵۰ سال تخمین زده شده‌است.

نامزد ثبت جهانی 
درختان کهنسال ایران یکی از نامزدهای ثبت جهانی یونسکو در ایران است.

متن مورب== جدول ==
اطلاعات مربوط به پراکندگی، محیط و سن برخی از درختان با عمر طولانی شناسایی شده در ایران در جداول زیر نشان داده شده‌است. برخی از مهم‌ترین درختان با عمر طولانی در ایران:

جستارهای وابسته 
 فهرست میراث جهانی در ایران
 فهرست کهنسال‌ترین درخت‌ها

منابع

پیوند به بیرون 
 گردوهای کهنسال ایران
 ارس‌های کهنسال ایران
 اُرس‌ها ؛ نگهبان‌های کوهستان
 طبیعت ایران

 
حفاظت محیط زیست در ایران
درختان نامدار در ایران
محیط زیست ایران