فهرست حاکمان اموی عراق

فهرستی از حاکمان اموی عراق در زیر آمده‌است.

بررسی 
در سده‌های میانه، عراق منطقه‌ای دربرگیرنده بخش‌های پایینی میانرودان بود و از دید اندازه و شکل تقریباً برابر با سرزمین بابل باستان بود که از شمال غربی به الجزیره، از شمال به آذربایجان از شمال شرقی به ناحیه جبال، از خاور به اهواز، از جنوب شرقی به دریای فارس (خلیج فارس) و در جنوب غربی به صحرای عربستان محدود بود.

در ساختار اداری خلافت اموی، سرزمین عراق در آغاز یک استان یگانه نبود. بلکه میان فرمانداران شهرهای پادگانیِ بصره و کوفه تقسیم می‌شد.

این دو شهر برای نخستین بار در سال ۶۷۰ میلادی زمانی که خلیفه معاویه بن ابی سفیان کنترل هر دو را به زیاد بن ابیه سپرد، با هم در یک استان جای گرفتند.

پس از مرگ زیاد دو شهر به‌طور جداگانه اداره شدند، اما خلفای بعدی باز به این ترکیب یگانه دست زدند و پس از زمان عبدالملک بن مروان، همهٔ عراق معمولاً در دست یک فرماندار در یک استان یگانه بود.

فرماندار عراق فردی نیرومند در رده‌بندی اداری دولت بنی امیه بود. افزون بر خود عراق، این فرماندار مسئولیت آن دسته از سرزمین‌های امپراتوری را نیز که نیروهای بصره یا کوفه گشوده بودندشان، به دوش داشت؛ از جمله اهواز، ناحیه جبال، فارس، کرمان، خراسان، سگستان، مکران، ایالت سند و جرجان

افزون بر این به وی اختیاراتی در استان‌های خاوری عربستان یعنی بحرین، یمامه و عمان نیز داده می‌شد.

روی‌هم‌رفته، این استان‌ها نزدیک به نیمی از کل امپراتوری را دربرمی‌گرفتند و بخش چشم‌گیری از درآمدی که از سوی دولت مرکزی در دمشق گردآوری می‌شد را تولید می‌کردند.

فرماندار قدرت گماشتن و برداشتن فرمانداران زیردست در هر یک از این شهرهای نام‌برده را داشت و هریک از فرمانداران زیردست وی، به جای خلیفه، مستقیماً به وی گزارش می‌دادند.

کسانی که به فرمانداری عراق گماشته می‌شدند، همگی در زمان تصدی مسئولیت خود در این استان اقامت می‌گزیدند.

در زمان زیاد بن ابیه، بصره و کوفه به عنوان پایتخت دوقلو نقش‌آفرینی می‌کردند و فرماندار در هر سالِ فرمانداری خود، در هر دو شهر نشیمن می‌گزید.

بعداً بصره به عنوان شهر اصلی استان، کوفه را کنار زد و تا پایان سده هفتم به عنوان مرکز فرمانداری نقش‌آفرینی کرد.

فرماندار پرآوازه حجاج بن یوسف ثقفی دستور ساخت شهرک پادگانی سومی را به نام واسط را داد که سپس از آن به عنوان محل اقامت خود تا پایان زندگی بهره برد.

پس از آن، واسط اغلب از سوی فرمانداران به عنوان محل اقامت اصلی‌شان استفاده می‌شد، اگرچه آنها به‌طور پراکنده به اقامت در شهرهای دیگر مانند کوفه و حیره نیز ادامه می‌دادند.

عراق تا سال ۷۴۹/۷۵۰، هنگامی که سپاهی عباسی واسط را محاصره کرد و واپسین فرماندار عراق، یزید بن عمر فزاری را وادار به تسلیم کرد، به عنوان یک استان اموی باقی ماند.

عباسیان پس از پیروزی بر بنی امیه، فرمانداری عراق را برهم زدند و روش گماشتن فرمانداران جداگانه برای مناطق جداگانه را از سر گرفتند.

فهرست فرمانداران 
تنها نام فرماندارانی که همزمان کنترل بصره و کوفه را در دست داشتند در فهرست زیر آمده‌است.

منابع 
 همکاری‌کنندگان ویکی‌پدیا، «List of Umayyad governors of Iraq»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی ۱۶ اسفند ۱۳۹۹)

امویان
تاریخ عراق
جنگ‌های خلافت اموی
حمله اعراب به ماوراءالنهر
فرمان‌روایان بنی‌امیه در عراق