بوی جوی مولیان

قصیده با مطلعِ «بوی جوی مولیان آید همی» سروده‌ای مشهور از رودکی است. طبق روایتی که نظامی عروضی سمرقندی در چهار مقاله آورده‌است، این شعر برای تشویق امیر نصر بن احمد برای بازگشت به بخارا از هرات سروده شد. 

نظامی ذکر می کند که امیر نصر چهار سال از مرکز حکومت خود یعنی بخارا دور بود. لذا درباریان که از نابسامانی ایجاد شده در امور سیاسی به ستوه آمده بودند، از شاعر نامدار زمانه، رودکی، خواستند که شعری نغز بسراید و امیر را به بازگشت وادارد. نظامی به هرات می‌رود و ای شعر را برای امیر می‌خواند، که امیر را به بخارا و «ریگ آموی» و «جوی مولیان» می‌خواند. امیر چنان منقلب می‌شود که بدون کفش بر اسب تیزروی خود سوار می‌شود و به تاخت به بخارا می‌رود (خدّام شاه چند منزل دورتر به امیر می‌رسند و پای‌پوشش را به او می رسانند). درباریان هم به رودکی پنج هزار دینار پاداش می‌دهند.

البته برخی مورخان در سالهای اخیر به این صحت داستان میان رودکی و امیر نصر تشکیک ورزیده اند. از جمله دلایل ذکر شده این است که تنها راوی آن نظامی است، که حدودا ۲۲۰ سال بعد (قرن چهارم تا قرن ششم هجری) این داستان را روایت می کند. به علاوه، هیچکدام از دبیران و تاریخ‌نگاران معاصر امیر نصر به غیبت چهار ساله‌ی او از بخارا یا حضور چهار ساله‌اش در هرات اشاره نمی‌کنند، که با توجه به اهمیت و مرکزیت هر دو شهر، کثرت منابع تاریخ نگارانه، و طول زیاد این غیبت، غیر قابل تصور است که هیچ منبع معاصری از این حادثه سخنی نگوید. نهایتا به شباهت وزنی و محتوایی این شعر به غزل‌ها و قصیده‌هایی از دیگر شعرا (از جمله مولانا و امیر معزی) این احتمال را تقویت می‌کند که این شعر، پاره ای از فولکلور منطقه خراسان است که دیرزمان تر به رودکی نسبت داده شده است.

متن شعر

جستار های وابسته
چنگ رودکی

منابع

پیوند به بیرون

شعرهای فارسی
قصیده‌ها
شعرهای رودکی
آمودریا
بخارا