الگوی تاریک

الگوی تاریک «یک رابط کاربری است که به دقت طراحی شده تا کاربران را به انجام کارهایی مانند خرید بیمه گران قیمت همراه با خریدهای آن‌ها یا ثبت نام برای صورتحساب‌های مکرر، فریب دهد.» طراح تجربه کاربری، هری بریگنل در تاریخ ۲۸ ژوئیه سال ۲۰۱۰ با ثبت نام darkpatterns.org نوواژه‌ای را ابداع کرد، یک «کتابخانه الگو با هدف نامگذاری و ایجاد رابط‌های کاربری فریبنده». الگوهای تاریک به‌طور گسترده، «ارزش کاربر را به نفع ارزش سهامدار» جایگزین می‌کنند.

الگوها

جلب و تغییر 
الگوهای جلب و تغییر یک خدمت رایگان (یا با قیمت بسیار کم) را تبلیغ می‌کنند که یا کاملاً در دسترس نیست یا مقدار کمی از آن موجود است و پس از اعلام عدم در دسترس بودن محصول، صفحه، محصولات مشابهی با قیمت بالاتر یا کیفیت کمتر را ارائه می‌دهد.

تأیید قلابی 
تأیید قلابی با استفاده از توسل به عواطف کاربران آن‌ها را به سمت عمل سوق می‌دهد. به عنوان مثال، هنگامی که وب سایت گزینه ای برای رد کردن خبرنامه ایمیل را نشان می‌دهد آن را به گونه ای بیان می‌کند که بازدید کننده را به سمت پذیرفتن آن مایل کند.

گمراهی 
در موارد رایج در نصب نرم‌افزار، گمراهی کاربر را به سمت انتخاب دکمه ای شبیه یک دکمه معمولی سوق می‌دهد. یک الگوی تاریک یک دکمه با متن «من این شرایط را قبول می‌کنم» را نشان می‌دهد که از کاربر می‌خواهد شرایط یک برنامه غیر مرتبط با برنامه ای که می‌خواهد نصب کند را بپذیرد. از آنجا که کاربر معمولاً شرایط را طبق عادت قبول می‌کند، برنامه غیر مرتبط می‌تواند نصب شود. نویسندگان فایل نصبی این کار را به دلیل دریافت هزینه از نویسندگان برنامه نامربوط برای هر نصب انجام می‌دهند. مسیر جایگزین در نصب کننده، به کاربر اجازه می‌دهد تا از نصب برنامه غیرمرتبط خودداری کند که این انتخاب بسیار کم رنگ تر نشان داده می‌شود یا نا مشهود است (مانند نپذیرفتن شرایط خدمات).

برخی از وب سایت‌هایی که اطلاعاتی که مورد نیاز نیست را درخواست می‌کنند نیز از گمراهی استفاده می‌کنند. به عنوان مثال، نام کاربری و رمز عبور در یک صفحه پر می‌شود و پس از کلیک روی دکمه «بعدی»، صفحه از کاربر آدرس ایمیلش را به همراه یک دکمه «بعدی» دیگر به عنوان تنها گزینه درخواست می‌کند. این گزینه امکان فشار دادن «بعدی» بدون وارد کردن اطلاعات را پنهان می‌کند. در برخی موارد، صفحه روشی برای پرش از این مرحله را در قالب یک پیوند کوچک خاکستری به جای دکمه نشان می‌دهد، که برای کاربر مشهود نیست. مثالهای دیگر شامل سایت‌هایی است که راهی برای دعوت دوستان با وارد کردن آدرس ایمیل آن‌ها، بارگذاری عکس نمایه یا شناسایی علایق ارائه می‌دهند.

متل روچ 
یک متل روچ یا یک تور ماهیگیری یک مسیر آسان یا مستقیم برای ورود را فراهم اما یک مسیر دشوار برای خارج شدن را لحاظ می‌کند. مثال‌ها شامل مشاغلی هستند که مشترکان را ملزم به چاپ و ارسال درخواست انصراف یا لغو خود می‌کنند.

پژوهش 
در سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ تحقیقی اقدامات ضد حریم خصوصی شبکه‌های اجتماعی با استفاده از الگوهای تاریک را ثبت کرد. در سال ۲۰۱۸، شورای مصرف‌کننده نروژ (Forbrukerrådet) گزارشی دربارهٔ طراحی فریبنده رابط کاربری فیس بوک، گوگل و مایکروسافت تحت عنوان «فریب طراحی» منتشر کرد. در سال ۲۰۱۹ مطالعه ای روی ۱۱۰۰۰ وب سایت خرید انجام شد که در مجموع ۱۸۱۸ الگوی تاریک را شناسایی و آنها را در ۱۵ دسته گروه‌بندی کرد. روند لغو عضویت آمازون پرایم نیز از الگوهای تاریک استفاده می‌کند.

قانونی بودن و اخلاق 
جلب و تغییر نوعی تقلب است که قوانین ایالات متحده را نقض می‌کند. آیین‌نامه عمومی حفاظت از داده اتحادیه اروپا (GPDR) ایجاب می‌کند که آگاهی کاربر برای پردازش اطلاعات شخصی وی باید بدون ابهام، به صورت آزادانه و هر استفاده از اطلاعات شخصی او باید مشخص باشد. این مورد برای جلوگیری از تلاش برای پذیرش ناآگاهانه کاربران است که به‌طور پیش فرض همه پردازش داده‌ها را می‌پذیرند (که این مقررات را نقض می‌کند). با این حال، یک مطالعه در سال ۲۰۲۰ نشان می هد که فناوری بزرگی مانند گوگل، آمازون، فیس بوک، اپل و مایکروسافت (GAFAM) از الگوهای تاریک به منظور جلب رضایت استفاده می‌کنند، که در مورد قانونی بودن رضایت کسب شده تردید ایجاد می‌کند.

در آوریل ۲۰۱۹، دفتر کمیساریای اطلاعات انگلستان (ICO) یک کد طراحی پیشنهادی برای عملکرد سرویس‌های شبکه‌های اجتماعی هنگام استفاده توسط افراد خردسال صادر کرد که استفاده از «نظریه تلنگر» برای جلب کاربران به انتخاب تنظیمات با حریم خصوصی کم را منع می‌کند. این کد تحت GDPR قابل اجرا است.

در ۹ آوریل ۲۰۱۹، سناتورهای آمریکایی دب فیشر و مارک وارنر قانونی معرفی کردند که تجارب فریبنده را برای کاربران آنلاین (DETOUR) کاهش داد، این قانون برای شرکت‌هایی با بیش از ۱۰۰ میلیون کاربر فعال ماهانه که از الگوهای تاریک هنگام ارسال درخواست رضایت برای استفاده از اطلاعات شخصی استفاده می‌کردند را غیرقانونی کرد.

جستارهای وابسته 
 هک کردن رشد

منابع

پیوند به بیرون 
 darkpatterns.org

شیوه‌های کسب‌وکار موردمناقشه به‌لحاظ اخلاقی
مصرف‌گرایی
طراحی گرافیک
طراحی وب
نوواژه