گرده‌افشانی ارتعاشی

گرده‌افشانی ارتعاشی یا نوان یا وزوز  تکنیکی است که توسط برخی زنبورها مانند زنبورهای منفرد (Andrena carantonica) برای آزادسازی گرده‌هایی که کم و بیش محکم توسط بساک‌ها نگه‌داشته می‌شود، استفاده می‌شود. بساک‌های گونه‌های گیاهی که گرده‌افشانی ارتعاشی دارند معمولاً لوله‌ای هستند و فقط یک انتهای آن دهانه دارد و گرده درون آن گردی نرم و بهم‌چسبیده است. با گیاهانی که خود باروری دارند مانند گوجه فرنگی، باد ممکن است برای تکان دادن گرده از طریق منافذ موجود در بساک و انجام گرده‌افشانی کافی باشد. بازدید زنبورهای عسل ممکن است باعث تکاندن برخی از گرده‌ها شود، اما گرده افشانی کارآمدتر آن گیاهان توسط چند گونه حشره انجام می‌شود که متخصص در گرده‌افشانی ارتعاشی هستند.

به منظور آزادسازی گرده، زنبورهای منفرد قادرند گل را چنگ بزنند و عضلات پرواز خود را به سرعت حرکت دهند و باعث لرزش گل و بساک شوند و گرده از آن جدا شود. گرده‌افشانی شامل ارتعاشات، گرده‌افشانی ارتعاشی یا وزوز نامیده می‌شود. زنبورهای عسل نمی‌توانند گرده‌افشانی ارتعاشی را انجام دهند.حدود ۹٪ از گل‌های جهان با استفاده از گرده‌افشانی ارتعاشی گرده‌افشانی می‌شوند.

ریخت‌شناسی گل 

گیاهانی که به گرده‌افشانی ارتعاشی متکی هستند، در مقایسه با سایر فلورها شکل بساک منحصر به فردی دارند. در گیاهان گرده‌افشانی ارتعاشی، این روند تنها در صورتی اتفاق می‌افتد که گرده افشان‌ها از گلها برای استخراج گرده بازدید کنند. فقط چند گونه حشره قادر به گرده‌افشانی این گیاهان هستند. ریخت‌شناسی گل گیاهان گرده‌افشانی شده با وزوز با سایر فلورهایی که از این نوع گرده‌افشانی استفاده نمی‌کنند متفاوت است. بساک‌ها بجز منافذ کوچک در بالا کاملاً مهر و موم شده‌اند یا شکاف‌های بسیار کوچکی دارند که در امتداد کناره‌ها باز می شوند. منافذ و شکاف‌ها به اندازه کافی کوچک هستند که حشرات نمی‌توانند به راحتی وارد بساک شوند، اما گرده‌های به اندازه کافی بزرگ می‌توانند خارج شوند. به دلیل این شکل، اغلب از آنها به عنوان بساک‌های منفذی یا روزن‌گشا اشاره می‌شود. این بساک‌های منفذی فقط در صورت ارتعاش در یک فرکانس خاص قادر به آزاد سازی گرده هستند. کلاله‌های این گل‌ها اغلب در زیر بساک‌ها قرار دارند. این می‌تواند یک استراتژی فرگشتی برای جلوگیری از خودباروری باشد، با ایجاد فاصله بین کلاله‌ها.

گیاهان گرده‌افشانی توسط گرده‌افشانی ارتعاشی 
گیاهان زیر به‌طور مؤثر با گرده‌افشانی ارتعاشی گرده‌افشانی می‌شوند:
 همه dodecatheon (ستاره‌های دنباله‌دار)
 heliamphora
 بسیاری از اعضای خانواده بادنجانیان
 بیشتر گونه‌های جنس بادنجان
 بادنجان
 سیب‌زمینی
 گوجه‌فرنگی
 Solanum cinereum، بوته ای استرالیایی
 هیبرسیا (گل گینه)
 دیانلا
 بسیاری از اعضای خلنگیان
 برخی از اعضای سرده خرزه هندی
 برخی از اعضای سرده سیاه‌گیله
 زغال‌اخته آبی
 توت خرس
 انگور خرس
 برخی از باقلاییان ها
 سنا

نمونه‌هایی از گونه‌های زنبور گرده‌افشانی ارتعاشی 
 زنبور مخملی
 زنبور درودگر frontalis
 euglossa
 melipona
 protandrena
 nomia
 oxea

منابع

پیوند به بیرون 
 
 Buzz Pollination, Anne Leonard Lab.
 
 Carl Zimmer, Unraveling the Pollinating Secrets of a Bee’s Buzz, New York Times, July 11, 2013.
 Sue Rosenthal, Buzz Pollination, Bay Nature, June 11, 2008.
 Buzz pollination and bee learning, Vallejo-Marin Lab

زنبورها
گرده‌افشانی