طلخند

طلخند شاهزاده هندوستان فرزند مای شاه هندوستان که بر سر پادشاهی برادر ناتنی‌اش  گَوْ  به نبرد پرداخت و شکست خورد.

داستان طلخند و گَوْ در شاهنامه فردوسی

مردن جمهور پدر گَوْ 
جمهور شاه هندوستان که بسیار با داد و دانش بود و مردم از او خشنود بودند، جمهور پسری داشت به نام گو در کودکی گو پدرش جمهور می‌میرد.
به دلیل خردسالی گو بزرگان هند برای شاهی به برادر جمهور مای مراجعه می‌کنند و مای را به شاهی برمی‌گزینند.

مردن مای پدر طلخند 
پس از تاج بر سر نهادن، مای با مادر گو (همسر برادرش) ازدواج می‌کند و از مای صاحب پسری می‌شود به نام طلخند. 

زمانی که طلخند دو سال داشت و گو هفت ساله، مای به دلیل بیماری می‌میرد.

به شاهی نشستن مادر گو و طلخند 
مادر گو و طلخند باردیگر سوگوار می‌شوند. بزرگان هندوستان پس از مرگ مای همسر وی مادر گو و طلخند را به تخت شاهی می‌نشانند و به او می‌گویند که پس از بزرگ شدن فرزندان یکی را به سلطنت انتخاب کن.
مادر پس از به سلطنت رسیدن دو آموزگار برای دو فرزند برمی‌گزیند. همواره این دو فرزند با هم بودند، تا به سن جوانی می‌رسند. در دوره جوانی گو و طلخند همواره با همدیگر در رقابت بودند. گاهی یکی نزد مادر می‌رفت از او می‌پرسید که کدام یک از ما را سزاوار شاهی می‌دانی؟ مادر که نمی‌خواست هیچ‌کدام از آن دو را از خود آزرده‌خاطر کند، به هرکدام جداگانه می‌گفت تو برای شاهی مناسب‌تری و بدین گونه هرکدام خود را شاه می‌دانستند.

شدت یافتن رقابت‌ها و حسادت‌ها بین‌گو و طلخند 
پس از چند سال دیگر هریک بر دیگری حسادت بسیار می‌ورزید و این حسادت باعث سختی و رنج آنها بود و کشور بین آن دو قسمت شده بود و خردمندان از آینده هراسناک بودند.
بنابر شاهنامه فردوسی این رقابت‌ها و حسادت‌ها از آموزش نادرست آموزگاران به آن رسیده بود.
در هر زمان نیز دو برادر نزد مادر می‌رفتند و می‌پرسیدند که چه کسی مناسب تاج تخت است؟ مادر جواب می‌دهد کسی که مناسب تاج و تخت است باید خردمند باشد. روزی گو در جواب مادر گفت بحث را عوض نکن اگر مناسب نباشم پادشاهی را به طلخند بده و من به او خدمت خواهم کرد، اگر من مناسب تاج و تخت باشم که فرزند جمهور بزرگ هستم به طلخند بگو که از بی‌دانشی کار را برای ما سخت نکنند.
روزی مادر به هر دوی آنها می‌گویند سرانجام همه ما مرگ است پس بهتر است که هر دو به فرمان من باشید. اگر هر کدام را به شاه انتخاب کنم دیگری از من کینه به دل خواهد گرفت شما برای شاهی خونریزی به راه میندازید.
اما از گفتار مادر، طلخند آزرده خاطر می‌شود در جواب و مادر می‌گوید اگر سن ملاک بزرگی باشد افرادی در لشکر من وجود دارد که سن آنها از کرکس نیز کهنسال‌تر است. به مادر گفت اگر پدر در جوانی مُرد کسی را به شاه انتخاب نکرد و تو می‌خواهی که گو را به شاهی انتخاب کنی.
گاهی بین دو برادر گفتگویی برسر پادشاهی درمی‌گرفت و آموزگاران آن دو، هر یک می‌خواستند شاگرد خود را به شاهی بنشانند از این رو دو برادر را به جان هم می‌انداختند. سرانجام بین دو برادر کینه ای عمیق شعله‌ور شد.

تشکیل انجمن پادشاهی برای انتخاب شاه و بی‌نتیجه‌ بودن انجمن 
روزی دو برادر بر دو تخت کنار هم نزد بزرگان سرزمین هندوستان از آنها می‌پرسند از میان ما کدام یک را به شاهی برمی‌گزینید؟ بزرگان می‌دانستند عاقبت کار جنگ دشمنی است جواب ندادند، تا اینکه یکی از آنها به پا خاست و گفت فردا انجمنی خواهیم ساخت و تصمیم خواهیم گرفت. اما در انجمنی که بر سر انتخاب پادشاه صورت گرفت بین بزرگان اختلاف افتاد و توافقی حاصل نشد.
کشور به دو دسته تقسیم شده بود گروهی به سوی گو رفتند و گروهی به سوی طلخند.
کشور از این اختلاف پرآشوب می‌شود. پس از اینکه دو برادر از جدایی بین مردم آگاهی یافتند خشمگینانه به نزد هم رفتند گو به طلخند گفت:برادر چنین رفتار نکن که صحبت از ما بین مردم بسیار است. اما هر دو خود را سزاوار و پادشاهی می‌دانند و طلخند به گو می‌گوید از جمهور و مای صحبت نکن اگر پادشاهی می‌خواهی با من به مبارزه برخیز.

آغاز جنگ نخست بین گو و طلخند 
با وجود پیغام‌های گو به طلخند برای آشتی طلخند راه حل این موضوع را تنها جنگ می‌داند در این زمان ستاره‌شناسی به گو می‌گوید که با او مبارزه نکن زیرا در آسمان‌ها دیده‌ام که طلخند به‌زودی خواهد مُرد، پس مرگ او را به نام خود ننویس. گو باردیگر فرستاده‌ای به نزد طلخند می فرستد، و قصد دارد که با طلخند از درِ سازش در می‌آید اما طلخند نمی‌پذیرد.

پس از رد و بدل شدن پیام هایی گو از حل مشکل از راه گفتگو ناامید می‌شود. 
مشاور گو به او می گوید آغازگر جنگ نباش. 
پس از آن جنگ سختی در می‌گیرد و طلخند شکست می خورد گو به طلخند زنهار می دهد و به او می گوید به ایوان خود برو و خداشناس باش.

آغاز جنگ دوم بین گو و طلخند 
پس از مدتی طلخند بار دیگر به فکر جنگ با برادر است و سپاهی بزرگ را مهیای جنگ می سازد. طلخند به گو پیامی می‌فرستد که فکر نکن من تخت و تاج را به تو بخشیدم.
زمانی که گو پیام طلخند را می‌شنود به مشاورش می‌گوید این شگفتی را بنگر من او را آزاد کردم اما باز به دنبال جنگ است. مشاور به گو می گوید تو از پدرت سلطنت را به یادگار داری و داناتری از در آشتی با او درآ. اگر جنگ سازد ما نیز مهیای جنگ می‌شویم ما به جنگ شتاب نداریم برای اینکه شهر ها ویران نشود جنگ را کنار دریا ببریم و گرداگرد خود خندقی بکنیم تا جنگ را به شهر نکشانیم.

بار دیگر گو نامه‌ای نزد طلخند می‌فرستد و او را از جنگ منع می‌کند. 
طلخند نمی‌پذیرد اما با اینکه جنگ را به بیرون از شهر ببرند موافق است. 

سپاهش را برای برای بار دوم مهیای جنگ با برادر می کند و جنگ سختی در می‌گیرد در این جنگ عده زیادی کشته می‌شوند و طلخند برای بار دوم شکست می‌خورد.

کشته شدن طلخند
طلخند که تمام لشکریان خود را کشته می‌بیند و نه راه پس دارد و نه راه پیش، از شدت تنهایی و تشنگی می‌میرد. 

گو به بالین طلخند میرود و او را مرده می‌یابد هرچند هیچ زخمی بر او نیست. می‌گوید من با تو به خوبی رفتار کردم اما تو سخنانم را نپذیرفتی مشاور گو به او می گوید خداوند را سپاس کن که طلخند به دست تو و سپاهیان تو کشته نشد.

آگاهی یافتن مادر از مرگ تلخند 
در آن هنگامی که آن دو شاه جای نبرد را برگزیدند، آرام و خورد و خواب از مادرشان دور شد. همیشه دیده‌بانی در آن راه داشت و روزگار را به تلخی می‌گذراند. چون سرانجام گَرد سپاه از آن راه برخاست، دیده‌بان از دور بنگریست. دید که درفش گو از بالا پدیدار گشت و سپاهیانش را بر همه کشور بگسترانید. لیک طلحند از میان آن سپاه پدیدار نشد.

پس دیدبان به مادر طلخند و گو آگاهی داد که سپاهی که به این سوی کوه آمد گو به همراه سپاهیانش هستند. ولی از طلحند و درفش و سپاهیان او چیزی دیده نمی‌شد. 
مادر که چنین شنید، از غم خون بگریست. سپس چون بدو آگهی رسید که: دیگر آن فرّ شاهنشاهی تیره شد و طلحند بر روی زین بمرد و تخت شاهی را به گو سپرد، مادر با سری که پر از خون بود، به ایوان طلحند دوید و همه جامه‌هایش را بدرید و رخسار خود را بکند. آنگاه آن ایوان و گنج را به آتش کشید و تاج و تخت بزرگی را بسوخت. سپس آتش بلندی برافروخت تا به آیین هندوان تن خود را در آن بسوزاند. چون از این کار مادر، به گو آگهی رسید، آن اسپ تیز روی خود را از جای برانگیخت و بیآمد.

او را تنگ در برگرفت و همچنان که خون می‌گریست از او خواهش کرد که: ای مادر مهربان، به سخنم گوش بسپار و بدان که ما از این کارزار بی‌گناه هستیم. نه من و نه یارانم، هیچکدام او را نکشتیم.

نمایاندن مرگ طلخند با شطرنج به مادر 
مادر گفتار گو را باور نداشت مشاور گو به گو پیشنهاد کرد، با استفاده از شطرنج جنگ و مرگ طلخند را به مادر نشان دهند. و بعد از مهره‌چینی شطرنج مهره شاه که نمایانگر طلخند بود در محاصره و تنگنا قرار میگیرد، هر یک از آنها در میدان خود می‌تاختند. چون کسی شاه را در نبرد می‌دید، به آوای بلند بدو می‌گفت: ای شاه، دور شو. شاه از خانه خویش برتر می‌رفت تا این که جای بر او تنگ می‌شد. سپس رخ و اسپ و فرزین و پیل و سپاه (گو)راه را بر مهره شاه(طلخند) ببستند.

شاه به سراسر آن چهار سوی بنگریست و سپاهیان را دید که اخم به ابروان آورده بودند و از چپ و راست و پیش و پس با آب و کَنده راه را بر او بسته بودند. سرانجام شاه از رنج و تشنگی مات شد و این چنین از این روزگار رها گشت.
آرزوی گو از آن شطرنج، نمایاندن کار طلحند بود.

مادر با دلی پر خون از درد طلحند شاه پیوسته به آن بازی نگاه می‌کرد. شب و روز، پر از درد و خشم نشسته و به آن بازی شطرنج چشم دوخته بود. همه کام و اندیشه‌اش به شطرنج بود و جانش از برای طلحند پر از رنج بود. همیشه خون می‌گریست و تنها پزشک آن دردش، شطرنج بود. بدین گونه هیچ نخورد و نخوابید، تا این که روزگارش بسر آمد.

جستارهای وابسته 
 فهرست شخصیت‌های شاهنامه

منابع 

داستان‌های شاهنامه
شخصیت‌های شاهنامه
فهرست‌های اسطوره‌ها
فهرست‌های افراد تاریخی
فهرست‌های شاهنامه