عاطفه‌گرایی

عاطفه‌گرایی (به )، یک نظریه فرااخلاقی بوده و مدعی است که جملات اخلاقی نشانگر گزاره‌های منطقی نیستند، بلکه بیان کننده رویه‌های احساسی اند. از این‌رو، در زبان عامیانه به «نظریه هورا/بو» نیز معروف است. این نظریه که تحت تأثیر رشد فلسفه تحلیلی و اثبات‌گرایی منطقی در قرن بیستم میلادی قرار داشت، به‌طور روشن در کتاب «زبان، حقیقت و منطق» آلفرد جی آیر در ۱۹۳۶ میلادی ذکر شد، اما توسعه خود را بیشتر مدیون «سی.ال. استیونسون» است.

عاطفه‌گرایی را می‌توان نوعی از غیرشناخت‌گرایی یا بیان‌گرایی پنداشت. هرچند این نظریه در مقابل سایر انواع غیرشناخت‌گرایی (چون «شبه-واقع‌گرایی» و تجویزگرایی عام) و هم‌چنین تمامی انواع شناخت‌گرایی (شامل واقع‌گرایی اخلاقی و «ذهنیت‌گرایی اخلاقی») قرار دارد.

عاطفه‌گرایی در دهه ۱۹۵۰ میلادی به شکلی تغییر یافته و در قالب تجویزگرایی عام مربوط به آر.ام. هیر ظاهر شد.

تاریخچه 

عاطفه‌گرایی با این‌که از قرن‌ها پیش متولد شده بود، اما در قرن بیستم میلادی به شهرت رسید. جرج بارکلی در ۱۷۱۰ میلادی نوشت که زبان هم می‌تواند برای برانگیختن عواطف و هم برای شریک ساختن ایده‌ها استفاده گردد. دیوید هیوم دهه‌ها بعد از نظریاتی مشابه با نظریات متأخر استیونسون پشتیبانی کرد. هیوم در کتاب خود با عنوان «کاوشی در مبانی اخلاقی» در ۱۷۵۱ میلادی، اخلاقیات را مرتبط با حقیقت ندانست، بلکه آن را «تعیین شده توسط احساسات» در نظر گرفت:

جرج ادوارد مور کتاب خود با عنوان اصول اخلاق را در ۱۹۰۳ میلادی منتشر ساخته و در آن استدلال نمود که «طبیعت‌گرایان اخلاقی» با تلاش‌شان برای ترجمه اصطلاحات اخلاقی (همچون خوب و بد) به اصطلاحات غیراخلاقی (همچون خوشایند و ناخوشایند) مرتکب «مغالطه طبیعت‌گرایانه» شدند. مور خود یک شناخت‌گرا بود اما نظریات او در رابطه با طبیعت‌گرایی اخلاقی باعث شد تا فیلسوفان زیادی به‌سوی غیرشناخت‌گرایی به‌ویژه عاطفه‌گرایی روی آورند.

ظهور اثبات‌گرایی منطقی و ملاک اثبات‌پذیری آن در اوایل قرن بیستم میلادی باعث شد تا برخی فیلسوفان به این نتیجه برسند که اثبات جملات اخلاقی از نظر شناختی، به دلیل این‌که به لحاظ تجربی قابل بررسی نیستند، بی‌معنی است. این معیار، پایه اساسی دفاعیه آلفرد جی. آیر از اثبات‌گرایی را در کتاب وی؛ زبان، حقیقت و منطق شکل می‌دهد که شامل بیانیه وی در مورد عاطفه‌گرایی نیز می‌شود. با این حال، اثبات‌گرایی اساساً برای خود عاطفه‌گرایی ضروری نیست، شاید حتی در فرم آیر هم چنین نباشد، هم‌چنین برخی اثبات‌گرایان دیگر در حلقه وین که تأثیر به‌سزایی بر آیر داشتند نیز نظریات غیر عاطفه‌گرایانه‌ای داشتند.

آر. ام. هیر نظریه اخلاقی تجویزگرایی عام خود را در کتاب ۱۹۵۲ خود تحت عنوان زبان اخلاقیات، خواسته خود مبنی بر دفاع از اهمیت استدلال اخلاقی منطقی علیه «پروپاگاندایی» که به‌نظر او از سوی استیونسون ترویج یافته بود برملا نموده و می‌گفت استدلال اخلاقی بعضاً روان‌شناختی است، نه منطقی. اما مخالفت هیر جهانی نبود و شباهت‌هایی میان نظریه غیرشناختی وی و نظریه عاطفه‌گرایی — به ویژه این ادعای وی و ادعای استیونسون که داوری‌های اخلاقی حاوی اوامر بوده و خالص نیستند — وجود داشت. این باعث شد تا برخی‌ها او را عاطفه‌گرا بپندارند، چیزی که خود او رد می‌کند:

طرفداران 
بیانیه‌های اثر گذارعاطفه‌گرایی توسط چارلز کی. آگدن و آی. ای. ریچاردز در کتاب زبان‌شناسی‌شان تحت عنوان «معنای معنی» که در ۱۹۲۳ میلادی منتشر شد و توسط «وی.اچ.اف. بارنز» و «ای. دانکن جنوز» در آثار مستقل‌شان در ارتباط با اخلاقیات که در ۱۹۳۴ میلادی منتشر شد، بیان شده‌است. با این حال، کارهای اخیر آیر و به ویژه استیونسون است که توسعه‌یافته‌ترین و بحث‌شده‌ترین دفاعیات این نظریه را شکل می‌دهند.

ای.جی. آیر 
نسخه ای. جی. آیر از عاطفه‌گرایی در فصل ششم «نقدی بر اخلاقیات و الهیات» کتاب وی؛ زبان، حقیقت و منطق بیان شده‌است. آیر در آن فصل «سیستم عادی اخلاقیات» را به چهار دسته تقسیم می‌کند:
 «گزاره‌هایی که تعریف اصطلاحات اخلاقی یا قضاوت‌ها در مورد اعتبار یا ممکن بودن تعریفات را بیان می‌کنند»
 «گزاره‌های که پدیدارهای تجربیات اخلاقی و علتشان را توصیف می‌کنند»
 «ترغیب به فضیلت اخلاقی»
 «داوری‌های اخلاقی واقعی»

او بر گزاره‌های دسته اول تمرکز می‌کند، یعنی داوری‌های اخلاقی را که می‌گوید گزاره‌های دسته دومی مرتبط به علم است، گزاره‌های دسته سوم صرفاً اوامر بوده و گزاره‌های دسته چهارم (که مربوط به اخلاق هنجاری در نظر گرفته شده‌اند و با فرااخلاق مخالف است) برای فلسفه اخلاق بیش از حد ملموس اند. با این حال که گزاره‌های دسته سوم در نسخه عاطفه‌گرایی آیر غیر مرتبط پنداشته می‌شدند، اما آن‌ها بعدتر نقش مهمی در عاطفه‌گرایی استیونسون پیدا کردند.

آیر استدلال می‌نماید که داوری‌های اخلاقی را نمی‌توان با یک دید غیراخلاقی و تجربی ترجمه نمود و بنابراین غیرقابل اثبات هستند؛ وی از این لحاظ با شهودگراهای اخلاقی موافق است. تفاوت او با شهودگراها در این است که وی قوه شهود را برای تعیین حقایق اخلاقی «بی‌ارزش» می‌داند، چون قوه شهود یک شخص اغلب قوه شهود شخص دیگر را نفی می‌کند. به جای آن، آیر این‌گونه نتیجه‌گیری می‌نماید که مفاهیم اخلاقی «تنها مفاهیم کاذب» هستند:

آیر با ذهنیت‌گرایان در این امر توافق نظر دارد که احکام اخلاقی لزوماً به رویه‌های فردی مرتبط است، اما آیر می‌گوید که آن‌ها فاقد ارزش درستی هستند، چون نمی‌توان آن‌ها را به درستی به عنوان گزاره‌هایی که رویه‌ها را توصیف می‌کند درک کرد؛ آیر بر این عقیده است که جملات اخلاقی عبارت اند نه ادعا.

جستارهای وابسته 
 فلسفه تحلیلی
 اثبات‌گرایی منطقی
 واقع‌گرایی اخلاقی
 تجویزگرایی عام
 تحقیق‌پذیری

یادداشت‌ها

ارجاعات

منابع

پیوند به بیرون 

 
Emotivism, Intuitionism and Prescriptivism A clear explanation
Emotivism definition in philosophyprofessor.com

فرااخلاق
فلسفه تحلیلی
نظریه‌های اخلاقی
هیجان