تنگری

تنگری (ترکی باستان: 𐰚𐰇𐰚: 𐱅𐰭𐰼𐰃؛ ترکی استانبولی: Tanrı؛ اویغوری: ته‌ڭری) یا تانری یکی از نام‌های خدای مردمان اولیه تُرک و مردمان مغول بوده‌است. عبادت تنگری را تنگریسم گویند. شخصیت‌های اصلی این دین، پدر آسمانی (Tengri/Tenger Etseg) و مادر زمینی (Eje/Gazar Eej) است. در خصوص این واژه در لغت نامه دهخدا چنین توضیح داده شده: در زبان تُرکی نام حق تعالی است، نام خدای تعالی نزد تُرکان دور، و تُرکان نزدیک تانری گویند.

تاریخ 

شکل تُرکی تنگری (Tengri)، در کتیبه‌های اورخون قرن هشتم به شکل ترکی باستان به صورت 𐱅𐰭𐰼𐰃 ثبت شده‌است. در ترکی امروزی، کلمه مشتق شده "Tanrı" (تانری) به عنوان کلمه عمومی «خدا» یا به عنوان خدای ابراهیمی استفاده می‌شود و امروزه توسط مردم ترکیه برای اشاره به خدا کاربرد دارد. تنگری خدای ملی گوک‌تُرک‌ها بوده که به عنوان «خدای تُرک‌ها» (Türük Tängrisi) توصیف شده‌است. خان‌های گوک‌تُرک قدرت خود را بر اساس دستورهای تنگری بنا نمودند.

در ادبیات فارسی

انوری

عطار نیشابوری 
تذکرة الأولیاء، ذکر بایزید بسطامی رحمة الله علیه:

مولانا

جستارهای وابسته 

 ترکان اغوز
 شمن‌باوری

منابع 

اسطوره‌شناسی ترکی
تنگری‌باوری
خدایان آفرینش
شمن‌باوری آسیایی
ترکان اغوز
اقوام ترک‌تبار
تاریخ مردمان ترک‌تبار
دین در مغولستان
خدایان آسمان و هواشناسی