عادت بلوری

عادت کریستالی در کانی‌شناسی ویژگی شکل خارجی یک بلور یا یک گروه بلوری است. عادت یک بلور توصیفی از شکل کلی و ساختار بلوری آن است، به علاوه اینکه هر شکل چگونه توسعه یافته‌است.

تشخیص این عادت ممکن است به شناسایی یک ماده معدنی کمک کند. هنگامی که وجوه به علت رشد غیرشلوغ به خوبی رشد کنند، بلور شکل‌دار نامیده می‌شود، بلور با وجوه تا حدودی توسعه‌یافته زیر وجهی، و بلور با وجوه کریستالی توسعه نیافته بی‌شکل نامیده می‌شود. محور بلند یک کریستال کوارتز شکل‌دار معمولاً عادت منشوری شش وجهی با وجوه روبه‌رو موازی دارد. سنگدانه‌ها می‌توانند از تک‌کریستال‌ها با دانه‌های شکل‌دار تا بی‌شکل تشکیل شوند. چیدمان بلورها در سنگدانه می‌تواند مشخصه کانی‌های خاصی باشد. به عنوان مثال، مواد معدنی مورد استفاده برای عایق آزبست اغلب در یک عادت فیبری به شکل توده‌ای از الیاف بسیار ظریف، رشد می‌کنند.

اصطلاحاتی که توسط کانی شناسان برای گزارش عادات کریستالی استفاده می‌شود، ظاهر متداول یک کانی آرمانی را توصیف می‌کند. تشخیص عادت می‌تواند به شناسایی کمک کند زیرا برخی از عادت‌ها مشخصه هستند. با این حال، بیشتر کانی‌ها به دلیل شرایط در طی تبلور، عادت‌های آرمانی از خود نشان نمی‌دهند. بلورهای شکل‌دار که در شرایط غیرشلوغ و بدون دانه‌های کریستالی مجاور تشکیل می‌شوند، رایج نیستند. اغلب وجوه، به‌طور ناچیزی روبه‌روی دانه‌های مجاور شکل می‌گیرند یا شکل نمی‌گیرند و عادت این کانی ممکن است به راحتی قابل تشخیص نباشد.

عوامل مؤثر 
عوامل مؤثر بر عادت عبارتند از: ترکیبی از دو یا چند شکل بلوری، ردپای ناخالصی‌های موجود در طی رشد، شرایط دوقلویی و رشد کریستال (یعنی گرما، فشار، و فضا)، و گرایش‌های خاص رشد مانند شیارهای رشد. مواد معدنی متعلق به یک سیستم کریستالی یکسان لزوماً عادت مشابهی را نشان نمی‌دهند. برخی از عادات یک ماده معدنی منحصر به گوناگونی و موقعیت آن است: برای مثال، در حالی که بیشتر یاقوت‌های کبود بلورهای بشکه‌ای شکل کشیده را تشکیل می‌دهند، نمونه‌هایی که در مونتانا یافت می‌شوند بلورهای محکم جدولی را تشکیل می‌دهند. معمولاً عادت اخیر فقط در یاقوت دیده می‌شود. یاقوت کبود و یاقوت سرخ هر دو گونه‌هایی از یک کانی به نام کرندوم هستند.

برخی از کانی‌ها ممکن است جایگزین سایر کانی‌های موجود شوند و در عین حال عادت اصلی خود را حفظ کنند، این فرایند جایگزینی شبه شکل نامیده می‌شود. یک نمونه کلاسیک کوارتز چشم ببر است که آزبست کروسیدولیت با سیلیس جایگزین شده‌است. در حالی که کوارتز معمولاً کریستال‌های منشوری (کشیده و منشور مانند) را تشکیل می‌دهد، در چشم ببر، کروسیدولیت عادت رشته‌ای (فیبری) اولیهٔ خود را حفظ می‌کند.

نام عادت‌های کریستالی برگرفته از:
 وجه‌های کریستالی غالب (منشور–منشوری، هرم–هرمی، و پیناکوئید – پهن)
 شکال‌های کریستالی (مکعبی، هشت وجهی، دوازده وجهی)
 تجمع کریستال‌ها یا سنگدانه‌ها (فیبری، خوشه‌انگوری، تابشی، توده‌ای)
 ظاهر کریستالی (برگی / لایه ای، دندریتی، تیغه‌ای، سوزنی، عدسی شکل، جدولی (قرص شکل))

فهرست

جستارهای وابسته 
 رشد غیرطبیعی دانه
 رشد دانه

منابع 

بلورشناسی
کانی‌شناسی