فلسفه آمریکایی

فلسفه آمریکایی عبارت است از مجموعه نوشته‌ها، فعالیت‌ها و سنت‌های فیلسوفان وابسته به ایالات متحده آمریکا. دایرة المعارف اینترنتی فلسفه بیان می‌کند که فلسفه آمریکا فاقد هستهٔ تعیین‌کننده ویژگی‌های ذاتی است؛ اما می‌تواند به عنوان انعکاس‌دهنده و شکل‌دهنده هویت جمعی آمریکا در طول تاریخ شناخته شود. فلسفه آمریکا تا حد بسیار زیادی تاثیر پذیرفته از اندیشه‌های فیلسوفان اروپایی است. حتی برخی از جامعه‌شناسان اروپا مانند ماکس وبر نیز بن مایه‌ای بر تفکرات بنیادین فلاسفه آمریکایی نسبتا قدیمی گذاشته‌اند. در مجلس نمایندگان و مجلس سنای آمریکا تقریبا از همان ابتدا دانش فلسفه نمودی در اذهان اعضا حتی در تصمیم‌گیری ها و تصویب لوایح داشت و باعث به نوعی همان ارزشی شد که امروزه در دوران مدرنیته و پسا مدرنیته رویای آمریکایی نام گرفته است.

قرن هفدهم 

سنت فلسفی آمریکا در دوران استعمار اروپائیان در دنیای نو، یا به صورت دقیق‌تر قاره آمریکا آغاز شد. پیوریتن‌ها با مهاجرت به نیو انگلند، قدیمی‌ترین فلسفه آمریکا در سنت دینی را (مشیت‌گرایی پیورتن) به قاره‌ی جدید آوردند.

در این سنت بر رابطه‌ی میان فرد و جامعه تأکید می‌شد. این موضوع در اسناد اولیه دوران استعمار همچون دستورهای بنیادی کنتیکت (۱۶۳۹) و سازمان آزادی ماساچوست (۱۶۴۱) خود را نشان می‌دهد.

اندیشمندانی چون جان ونتروب (John Winthrop) بر رجحان زندگی عمومی نسبت به خصوصی تأکید داشتند. درحالی که نویسندگان دیگری مانند روگر ویلیامز (یکی از بنیان‌گذاران ایالت رود آیلند) باور داشتند که تسامح مذهبی را به تلاش برای دست‌یابی همگرایی در جامعه ترجیح می‌دادند.

قرن هجدهم 

فلسفه آمریکا در قرن هجدهم را می‌توان به دو بخش تقسیم کرد؛ بخش نخست آن از الهیات کالوینیزم پیوریتن اصلاح دینی و بخش دوم از فلسفه اخلاقی روشنگری بومی که در کالج‌های آمریکا تدریس می‌شد، تأثیر گرفته‌است. این دو بخش در سال‌های پر آشوب دهه‌ ۱۷۵۰ و ۱۷۷۰ برای شکل دادن به فرهنگ فکری نوین برای ایالات متحده آمریکا به‌ کار گرفته شدند و این باعث ظهور روشنگری اروپایی در آمریکا شد. آرای روشنگری با تفکر سیاسی پدران بنیان‌گذار، یعنی گروهی از رهبران آمریکا که مستعمرات سیزده‌گانه را متحد و جنگ استقلال‌طلبی از بریتانیای کبیر را رهبری کردند، مرتبط است.

دو فیلسوف برجسته آمریکایی ساموئل جانسون و جاناتان ادواردز نخست تحت تأثیر متفکران اروپایی همچون دکارت، لاک، بارکلی و کانت قرار داشتند. اما سپس ایده‌های روشنگری خود را تطبیق کردند و گسترش دادند تا الهیات و فلسفه آمریکایی خود را بهبود بخشند. این دو، بعنوان رهبران کنگره‌گرایان پیورتن تعیین شدند که بسیاری از آموزه‌های جدید روشنگری را پذیرفتند و هر دو تحصیل‌کرده دانشگاه ییل بودند. از این رو بارکلی توانست بر ایده‌آلیست‌هایی که رؤسای با نفوذ کالج بودند، تأثیر بسیاری بگذارد.

هر دو این افراد در راستای گسترش فلسفه سیاسی آمریکا و کارهای پدران بنیان‌گذار تأثیر گذاشتند. ولی ادواردز الهیات پیورتن اصلاح‌شده خود را مبتنی بر نظریه کالوینیست قرار داد، درحالی‌ که جانسون به مذهب اسقفی انگلیکن (کلیسای انگلستان) روی آورد و سپس فلسفه جدید اخلاقی آمریکایی‌اش را مبتنی بر مذهب طبیعی ویلیم ولاستون بنا کرد. در پایان قرن رئالیسم عقل سلیم اسکاتلندی مکاتب بومی این دو رقیب را در منصب آموزش فلسفه درکالج‌های آمریکا قرار داد و تا وقوع جنگی داخلی، این فلسفه در دانشگاه‌های آمریکا حاکم باقی‌ ماند.

ظهور عصر روشنگری در آمریکا 

طی صد سال نخست، تعلیم و تربیت کالج در مستعمرات آمریکا در نیوانگلند، تحت حاکمیت الهیات پیورتن، ویلیام ایمز و روش‌های منطقی قرن شانزدهم پتروس راموس قرار داشت. سپس در سال ۱۷۱۴، هشتصد جلد کتاب از سوی انگلستان که توسط جِرِمیا دامر (Jeremiah Dummer) نماینده مستعمره انگلیس بود به دانشگاه ییل رسید. این کتاب‌ها حاوی موضوعاتی بودند که به «آموزش جدید» شناخته شدند و شامل آثار و کارهای نویسندگانی چون لاک، دکارت، نیوتن، بویل، شکسپیر و دیگر نویسندگان عصر روشنگری بودند، اگرچه نزد استادان و فارغ‌التحصیلان کالج‌های ییل و هاروارد پیورتن معروف نبودند.

ساموئل جانسون دانشجوی ۱۸ ساله اهل گیلفوردکنتیکت بود که کتاب «پیشرفت علم» اثری از فرانسیس بیکن را خواند. سپس جانسون در زندگی‌نامه‌اش نوشته‌است: «همه این‌ها مانند سیل در اراضی خشک و بی‌حاصل بودند» و او «خود را مانند شخصی توصیف کرد که از تاریکی ناگهان در برابر نور آفتاب قرار گرفته‌است(همانند تمثیل غار افلاطون)». او حالا آنچه را که در دانشگاه ییل آموخته بود «هیچ چیز نبود ولی تارهای عنکبوت آموزش‌ گاهی معدود سیستم‌های انگلیسی و هالندی به سختی در جاده‌ها حاکمیت‌ می‌کنند».

سپس جانسون در سال ۱۷۱۶ به عنوان استاد در دانشگاه ییل تعیین شد. او به تدریس روشنگری در این دانشگاه پرداخت. به این شکل بود که روشنگری در آمریکا شروع شد. یکی از دانشجو‌های او در مقطع زمانی کوتاه، جاناتان ادواردز ۱۵ ساله بود. این دو دانشجو مستعد دانشگاه ییل که در آن زمان جزو متفکرین برجسته بودند کە بعدها رئیس کالج شدند و مشکل اساسی ناسازگاری‌های میان آموزش قدیم و جدید را برای مردم آشکار ساختند. ولی هر کدام درباره موضوعات جبر در برابر اختیار، گناه نخستین در برابر جست‌وجوی خوش‌بختی، پایبندی به تقوا و تعلیم و تربیت اطفال، دیدگاه کاملاً متفاوتی‌ داشتند.

کالوینیزم اصلاح شده 

جاناتان ادواردز را مهم‌ترین و اصلی‌ترین الهی‌دان فلسفی آمریکایی محسوب می‌کنند. او به دلیل موعظه و تبلیغ‌های پرانرژی‌اش همچون «گناه‌کاران در دستان خدای خشمگین» که گفته می‌شود نخستین بیداری بزرگ را آغاز کرد، معروف شد. ادواردز روی «سلطه مطلق خدا و زیبایی تقدس خدا» تأکید می‌کرد. او همچنین سعی می‌نمود کە افلاطونیزم مسیحیت را با معرفت‌شناسی تجربه‌گرایی در تبانی با فیزیک نیوتنی متحد سازد. ادواردز عمیقاً تحت تأثیر جورج بارکلی که خود یک شخص تجربه‌گرا بود، قرار گرفت و او اهمیت موارد غیر مادی را برای ایجاد تجربه انسانی از اسقف بارکلی به دست‌ آورد.

ذهنیت غیرمادی متشکل از درک و اختیار است و این مسئله در چارچوب نیوتنی که به مقوله اساسی متافیزیک مقاومت ادواردز مرتبط است، درک و تفسیر می‌گردد. هر ویژگی که یک شیء داشته باشد، این مشخصات را دارد چون شیء مقاومت می‌کند. مقاومت فی النفسه اعمال قدرت خداوند است و آن را می‌توان در قوانین حرکت نیوتن مشاهده‌ نمود. در این قانون آمده‌است: که شیء تمایل ندارد حالت حرکت فعلی خود را تغییر دهد؛ یک شیء در حالت سکون همیشه در حالت سکون باقی خواهد ماند و یک شیء در حال حرکت همیشه در حال حرکت باقی خواهد ماند.

هرچند ادواردز با استفاده از ایده‌های روشنگری فلسفه طبیعی لاک، نیوتن و بارکلی الهیات پیورتن را اصلاح کرد، اما بازهم یک جبرگرا باقی ماند. جاناتان ادواردز نیز آزادی اختیار را رد کرد و گفت که «ما طبق خواست خود می‌توانیم هرکاری انجام دهیم، ولی نمی‌توانیم آن‌طور که باب طبعمان است آن را انجام دهیم» طبق سخن ادواردز، نه کارهای نیک و نه هم عقیده برخاسته از خود باعث رستگاری می‌شود. ولی این رحمتِ بدون قید و شرط خداوند است که به مثابه تنها داور و قاضی طالع و بخت انسان‌ها قرار گرفته‌است.

روشن‌گری 
درحالی‌که سنت فلسفی آمریکا در قرن هفدهم و اوایل قرن هجدهم با موضوعات مذهبی و دلیل اصلاح‌طلبی راموس شناخته می‌شد، اما قرن هجدهم بیشتر شاهد اتکاء بر علوم و تعالیم جدید عصر روشن‌گری، همراه با عقیده ایدئالیستی در کمال‌گرایی انسان از طریق تدریس اخلاقیات فلسفه و اقتصاد لِسه‌فِر و تأکید روی مسائل سیاسی بود.

ساموئل جانسون بنیان‌گذار فلسفه آمریکایی و نخستین فیلسوف برجسته در مستعمرات آمریکا و اولین نویسنده کتاب آموزشی فلسفه نامیده می‌شود. او نه تنها به فلسفه و الهیات بلکه به نظریه‌های آموزشی و طرح‌های طبقه‌بندی علم نیز علاقمند بود. از این رو، او یک دایرة المعارف‌ نوشت و شغل آموزش کالج و سیستم‌های طبقه‌بندی کتابخانه را ایجاد نمود.

جستارهای وابسته 
 فلسفه
 مجمع فیلسوفان آمریکا

منابع

پیوند به بیرون 

 
 
 American Philosophical Association
 American Philosophical Society
 Society for the Advancement of American Philosophy

 
ادبیات ایالات متحده آمریکا
تاریخ ایالات متحده آمریکا
فرهنگ در ایالات متحده آمریکا