فعل در زبان پارسی میانه

بررسی فعل در زبان پارسی میانه از جستارهای مهم در زمینه واکاوی این زبان است. فعل یا کارواژه در زبان پارسی میانه یا زبان پهلوی یکی از بخش‌های جمله شمرده شده و همانند زبان فارسی به گونه‌های ساده، پیشوندی، مرکب (یا همبند) و عبارت فعلی بخشبندی می‌شود. دانش امروزی پیرامون فعل‌های این زبان وابسته به سنگ نبشته‌های ساسانی، سکه‌ها و کتاب‌های پهلوی می‌باشد. کارهای درخور و ارزشمندی پیرامون شناسایی، واکاوی و ریشه‌شناسی فعل‌های این زبان صورت گرفته‌است. برای نمونه می‌توان کتابهای یدالله منصوری و نیز کتاب ریشه شناسی افعال ایرانی   را نامبرد.

شیوه‌های ساخت فعل در زبان پارسی میانه 
ساختن کارواژه در زبان پارسی میانه تقریبا بدون محدودیتی انجام می گرفته است. به دیگر سخن، از روی اسم، صفت، پی‌واژه ( حرف اضافه)، پیشوند و برواژه(قید) فعل برساخته می شده است . جدول زیر نمونه ای از این دستگاه فعل-سازی را می نمایاند.

جدول زیر نیز روشهای برساختن فعل مجهول، ساده و گذرا را برای سوم شخص در زمان گذشته و حال می نمایاند.

شیوه دیگری نیز برای ساخت فعل گذرا از ناگذر بوده است که در واقع از زبان پارسی باستان برمانده بوده است. در این شیوه از روی ریشه قوی، صورت بالانده ساخته می شده است. به جدول زیر نگاه کنید.

این شیوه گذراسازی در زبان فارسی در دِگَراندن کاواژه های برگشتن، نشستن، شکفتن، کفتن به برگاشتن، نشاستن، شکافتن و کافتن به کاربرده شده است.

پیشوندها و پسوندهای فعلی 
در زیر پاره ای از پیشوندها و پسوندهای فعلی در این زبان آورده شده‌است.

فهرست فعل‌های ساده 
در فهرست زیر کوشش شده‌است تا فهرستی از فعل‌های زبان پارسی میانه که ناآشنا می‌نمایند، آورده شود.  توضیح اینکه از واج [ؽ] برای نشان دادن یای مجهول و از واج [ۉ] برای نشان دادن /اُ/ی کشیده در زبان پهلوی استفاده شده است.

جستارهای وابسته 
 فعل ساده
 ریشه‌شناسی
 ریشه‌شناسی فعل‌های فارسی
 زبان پارسی میانه
 افعال زبان پهلوی

منابع 

ادبیات فارسی میانه
زبان فارسی میانه
فعل‌ها
مقاله‌های ایجاد شده توسط ایجادگر
ویکی‌سازی رباتیک