گویش آملی

گویش آملی یا طبری آملی  گویشی از زبان مازندرانی که در سه شهرستان آمل، محمودآباد، پردیس و دماوند گویش می‌شود. گویش آملی یکی از پر گویشورترین گویش‌های زبان مازندرانی می‌باشد.
دانشنامه ایرانیکا گویش مازندرانی شهرستان دماوند موسوم به طبری دماوندی را با گویش آملی یکی می‌داند ولی واژه‌نامه بزرگ تبری این دو گونه زبانی را نزدیک بهم ولی دو گویش مجزا معرفی می‌کند. حبیب برجیان گویش آملی و بابلی را جز گویش‌های مرکزی مازندرانی می‌داند و شناسه‌های فعلی آن را با گویش‌های شرقی همچون ساروی، قائمشهری و بهشهری متفاوت می‌داند. ولادمیر الکسیویچ ایوانف گویش آملی را یکی از گویش‌های زبان مازندرانی می‌داند. گویش آملی زیر شاخه زبان مازندرانی است ولی وجود برخی قواعد زبان شرقی سغدی در آن جای تامل دارد.

محدوده جغرافیایی 

گویش آملی از کوهستان‌های بندپی تا چلاو، لاریجانات، نمارستاق و کلارستاق آمل تا حوالی امامزاده هاشم و جلگه‌های دو سمت هراز تا لواسانات، دشت‌سر و محمودآباد و کوهپایه‌ها و جلگه‌های جاده چمستان، میان آمل و نور گویش می‌شود و در شهرستان دماوند در محلات شمالی شهر دماوند تا سه کیلومتری مرکز شهر همچون دشتبان، دشتک، دشتمزار، چشمه‌علا، مشا، احمدآباد و اوره به زبان مازندرانی صحبت می‌شود. همچنین روستاهایی که در مسیر گردنه‌های گدوک و امامزاده هاشم و اطراف آنها واقع شده‌اند همگی به زبان مازندرانی صحبت می‌کنند. از مسیر گدوک: کهنک در منتهی‌الیه شرقی دماوند، آرو، روستاهای دشت کوه شامل: یهر، لی پشت، دهنار، مومج و هویر و سیدآباد درپنجاه کیلومتری گدوک و روستاهای جنوبی آن: کلاک، مشهد ویدره و از مسیر امامزاده هاشم: دهستان آبعلی شامل: مبارک‌آباد، آبعلی، قائم محله، سادات محله، کریتون، جورد، وسکاره و ایراء همگی به زبان مازندرانی صحبت می‌کنند. گویش آملی شامل پنج شهرستان آمل، محمودآباد، پردیس، شمیرانات و دماوند می‌شود.

دستور زبان

ضمایر 
در گویش آملی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

شناسه 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش آملی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش آمل تنظیم شده‌است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -bemu = آمد
 بن ماضی استمراری: -emu = می‌آمد

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -e = می‌آید

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -bi = بیاید

صرف فعل 
در جدول زیر فعل آمدن (bemuan) بر اساس گویش آمل در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس گویش آمل می‌باشد)

افعال 
 صرف فعل شدن (bayen\bavien) در زمان حال، گذشته و حال التزامی به گویش آملی.

 صرف فعل بودن (bien) در زمان حال و گذشته به گویش آملی.

 صرف فعل بودن در جایی (dayen\davien)در زمان حال، گذشته و حال التزامی در زمان‌های مختلف به گویش آملی.

متن مازندرانی به گویش آملی قرن دوازدهم 
متن مازندرانی حکایت سابقهٔ آمل به گویش آملی قرن دوازدهم:

جستارهای وابسته 

 مردم طبری
 زبان مازندرانی
 گویش کجوری
 گویش کلارستاق
 گویش تنکابنی
 مازندرانی دماوند
 استان مازندران
 شهرستان آمل
 آمل

منابع

پیوند به بیرون 

آمل
زبان مازندرانی
زبان‌های ایران
زبان‌های ایرانی شمال غربی
زبان‌های کاسپین
شهرستان آمل