نیلوفر بیانی

نیلوفر بیانی (زادهٔ ۱۳۶۵ در تهران) پژوهشگر و فعال محیط زیست و زندانی سیاسی اهل ایران است. او متهم ردیف دوم در پروندهٔ زندانیان محیط زیستی ایران است. بی‌بی‌سی در سال ۲۰۲۲ او را یکی از ۱۰۰ زن الهام‌بخش و اثرگذار در جهان معرفی کرد.

زندگی 
نیلوفر بیانی در سال ۱۳۶۵ (۱۹۸۷ میلادی) در تهران متولد شد. او نبیرهٔ رضاقلی نظام‌السلطنه از رجال بانفوذ دوران قاجار و نوهٔ علیقلی بیانی است که به پدر علم هیدرولیک و سدسازی ایران شهرت داشت.

نیلوفر بیانی پس از پایان تحصیلات ابتدایی و متوسطه، به دلیل علاقه به محیط زیست و حیات وحش، تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه مک‌گیل در مونترآل کانادا ادامه داد و مدرک کارشناسی زیست‌شناسی را از آن دانشگاه دریافت نمود. پس از آن، در رشتهٔ «بیولوژی حفاظت» ادامه تحصیل داد و در مقطع کارشناسی ارشد از دانشگاه کلمبیا در نیویورک آمریکا فارغ‌التحصیل شد. او مدتی نیز در دانشگاه کلمبیا به تدریس مشغول شد. وی که سابقهٔ کار در آزمایشگاه دانشکده مک‌گیل دارد، یک دوره را نیز در اوگاندا و تانزانیا به عنوان پروژهٔ تحصیلی آفریقای مک‌گیل گذراند.

او از سال ۱۳۹۱ تا اردیبهشت ۱۳۹۶ به عنوان مشاور در پروژه بین‌المللی «کاهش مخاطرات پس از بحران بر اساس رویکرد اکوسیستمی» در برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد در ژنو مشغول به کار بود. وی در تابستان ۱۳۹۶ به ایران بازگشت و به عنوان مدیر برنامه‌ریزی، همکاری خود را با «مؤسسه میراث حیات وحش پارسیان» آغاز کرد.

بازداشت 
نیلوفر بیانی، ۶ ماه پس از بازگشت به ایران، در ۴ بهمن سال ۱۳۹۶، از سوی سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دستگیر و متهم به جاسوسی شد. غیر از او، کاووس سیدامامی، امیرحسین خالقی، عبدالرضا کوهپایه، هومن جوکار، مراد طاهباز، سام رجبی، سپیده کاشانی و طاهر قدیریان، از فعالان محیط زیست بازداشت و روانهٔ زندان شدند.

پس از گذشت بیش از ۵۰۰ روز از «بازداشت موقت» این فعالان محیط زیست، محمدرضا تابش، رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس شورای اسلامی، ابراز امیدواری کرد رئیس قوه قضائیه، ابراهیم رئیسی به وعده‌هایی که در مورد اجرای عدالت داده، عمل کند. او در این مورد گفت: «معتقدیم این پرونده باید در محکمه‌ای عادلانه و با حضور وکلای مدنظر خانواده‌ها و البته به صورت علنی برگزار شود تا افکار عمومی در جریان آن قرار گیرد.»

محمود صادقی یکی دیگر از نمایندگان مجلس همزمان با اظهارات تابش در یک پیام توئیتری نوشت: «با این همه تأکید مؤکدی که آقای رئیسی بر رعایت موازین آیین دادرسی دارند تا جایی که دستورالعمل قابل تحسین کرامت انسانی را ابلاغ می‌کنند، نمی‌دانم برای این مقدار طولانی شدن نامتعارف بازداشت موقت فعالان محیط زیست چه توجیهی دارند؟!»

نیلوفر بیانی در ۱۵ مرداد ۱۳۹۸ در اعتراض به ادامه بازداشت موقت خود، به همراه سایر بازداشت‌شدگان محیط زیستی، اعتصاب غذا کرد.

جلسات دادگاه 
اولین جلسهٔ رسیدگی به اتهامات نیلوفر بیانی و فعالان محیط زیست، پس از گذشت ۱ سال از بازداشت، صبح چهارشنبه ۱۰ بهمن ۱۳۹۷ در شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب به ریاست ابوالقاسم صلواتی برگزار شد.

نیلوفر بیانی به همراه ۳ فعال محیط زیست دیگر (مراد طاهباز، هومن جوکار و طاهر قدیریان)، به «افساد فی الارض» مهتم شده بود.

نیلوفر بیانی در دومین جلسهٔ دادگاه اعلام کرد که بارها توسط مأموران مورد ضرب و شتم قرار گرفته و تهدید شده‌ است. او در دادگاه رو به دیگران کرد و فریاد زد:

در ۲۲ مهر ۱۳۹۸ سخنگوی قوه قضائیه ایران، از تغییر اتهام «افساد فی الارض» به «همکاری با دولت متخاصم آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران جهت جاسوسی به نفع سیا و موساد»، خبر داد.

محکومیت 
۲۹ آبان ۱۳۹۸ غلامحسین اسماعیلی سخنگوی قوه قضاییهٔ ایران اعلام کرد: پس از برگزاری ۳۶ جلسه از دادگاه «متهمان به جاسوسی از مراکز نظامی در پوشش محیط زیست»، شش نفر از متهمان پرونده به ۶ تا ۱۰ سال زندان محکوم شدند. در بین این افراد، نیلوفر بیانی به ۱۰ سال زندان و رد مالِ ۶ سال کار در سازمان ملل محکوم شد.

در ۲۹ بهمن ۱۳۹۸ احکام قطعی فعالان محیط زیستی ایران صادر و حکم دادگاه بدوی تأیید شد. «نیلوفر بیانی» فرزند یوسف، به اتهام «همکاری با آمریکا به عنوان دولت مخاصم و تحصیل مال نامشروع به مبلغ ۳۵۶/۶۰۰ دلار به ۱۰ سال حبس و رد وجوه مأخوذه و ضبط مبلغ به نفع دولت جمهوری اسلامی ایران» محکوم شد.

مرخصی 
نیلوفر بیانی ۲۰ مرداد ۱۴۰۰ پس از ابتلا به ویروس کرونا از زندان اوین به مرخصی درمانی آمد.

افشاگری و نامه به مسئولان 
نیلوفر بیانی در نامه‌های چندگانه دست به افشاگری زد. او عنوان کرد که برای اعتراف اجباری تحت شکنجه و آزار جنسی و جسمی و روحی قرار داشته و حکم صادر شده بر مبنای آن اعتراف‌های اجباری است. وی در این نامه‌ها نوشته‌ است که بازجویان اطلاعات سپاه در حدود ۱۲۰۰ ساعت او را به منظور گرفتن اعتراف اجباری و ساختگی، بازجویی کرده‌اند و تحت «شدیدترین شکنجه‌های روحی و روانی، تهدید به شکنجه فیزیکی و تهدیدهای جنسی» قرار داشته‌ است. متن این نامه‌ها را نخستین بار در بهمن ۱۳۹۸ بی‌بی‌سی فارسی منتشر کرد. در سال ۱۳۹۷ نیز، وبسایت کلمه خبری در مورد اعتراض نیلوفر بیانی در دادگاه به شکنجه و اعتراف‌گیری منتشر کرده بود.

نامه به رئیس بند ۲-الف بازداشتگاه سپاه در اوین 
نیلوفر بیانی در ۲۶ دی ۱۳۹۷ در نامه‌ای به «حسینی» رئیس بند ۲ الف بازداشتگاه سپاه در اوین، بخشی از رفتارهای مأموران را چنین توصیف کرده‌ است:

او در این نامه می‌افزاید: «در کمال ناباوری هر بار پس از افشاگری و درخواست کمک از مسئولین مربوط با مضاعف شدن فشارها روبه‌رو شده و تهدیدها و شکنجه‌ها فزونی یافت و مکرراً به من یادآور می‌شدند… کاری نکن که لج سیستم را درآوری.»

نامه به رئیس قوه قضاییه 
نیلوفر بیانی، در نامه‌ای که به تاریخ ۴ بهمن ۱۳۹۷ به رئیس وقت قوه قضاییه، صادق آملی لاریجانی نوشت، عنوان کرد مأموران اطلاعات سپاه به صراحت به او می‌گفته‌اند: «بر دهان قاضی‌ای خواهند کوبید که حکمی غیر از حکم از پیش نوشته شدهٔ سپاه را در دادگاه قوه قضاییه قرائت کند.»

آخرین دفاع 
نیلوفر بیانی در بخشی از متن آخرین دفاع خود در شهریور ۱۳۹۸، با اشاره به هراس دائمی خود از امکان عملی شدن تهدیدهای جنسی سربازجوی پرونده نوشت:

نامه به سید علی خامنه‌ای 
نیلوفر بیانی در ۲۲ بهمن ۱۳۹۷، در نامه‌ای به سید علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران، رفتار بازجویان سپاه را توضیح داد. او در بخشی از نامهٔ خود نوشته‌ است که به همراه ۷ مردِ مسلح به ویلایی خصوصی در لواسان تهران برده شده و در آن‌جا وی را مجبور به نظارهٔ رفتار غیراخلاقی و غیراسلامی آن‌ها در استخر خصوصی کرده‌اند.

نامه بهمن ۱۳۹۸ 
نیلوفر بیانی در نامه‌ای که در اواسط بهمن ۱۳۹۸ نوشته‌است، به شرح حالی از وضعیتش پرداخته‌است. او در بخشی از شرح حال خود از ۲۲ ماه بازداشت موقت در بند ۲ الف سپاه پاسداران، بیان می‌کند که مأموران در هنگام بازجویی، وی را تحت فشار وادار به «تقلید صدای حیوانات وحشی» نموده‌اند و به «تزریق آمپول فلج کننده و آمپول هوا» تهدید کرده‌اند. او ذکر می‌کند که بازجویان، با نشان دادن تصویر جسد کاووس سیدامامی به وی هشدار داده‌اند: «عاقبت خودت و تمام همکاران و اعضای خانواده‌ات نیز همین است مگر آن‌که هر آنچه ما می‌خواهیم بنویسی.»

او به مواردی نظیر: «تهدید همه روزه به اعدام»، «تحمل ۸ ماه سلول انفرادی»، «بازجویی‌های طولانی ۹ تا ۱۲ ساعته در روز و شب»، «بازجویی‌های ایستاده یا در حال چرخیدن با چشم‌بند یا در حال بشین و پاشو»، «توهین به خود و خانواده»، «تهدید به بازداشت و شکنجه پدر و و مادر ۷۰ ساله» و «انتقال جزئیات حس لحظهٔ اعدام» اشاره نموده‌است.

واکنش‌ها 
 شماری از دانشجویان دانشگاه مک‌گیل کانادا با انتشار فراخوانی خواستار آزادی و نجات جان نیلوفر بیانی شدند.
 دولت کانادا از حکم زندان صادر شده برای نیلوفر بیانی، پژوهشگر و فعال محیط زیست در ایران، عمیقاً ابراز نگرانی کرد.
 انتشار نامه‌ها و افشاگری‌های نیلوفر بیانی موجی از واکنش در شبکه‌های اجتماعی به راه انداخت.
 سازمان دیده‌بان حقوق بشر و کمپین حقوق بشر در ایران طی بیانیه‌ای، احکام صادر شده برای فعالان محیط زیست از جمله نیلوفر بیانی را محکوم کردند.
 اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس‌جمهور ایران ۳۰ بهمن ۱۳۹۸ در حاشیهٔ جلسهٔ هیئت دولت در پاسخ به پرسشی درمورد نامهٔ نیلوفر بیانی و شرح اتفاقات مدت بازداشت و بازجویی از وی، گفت که این نامه را ندیده اما در جلسهٔ بعدی هیئت دولت مطرح خواهد کرد و اگر لازم باشد افرادی از دولت را برای پیگیری این مورد و صحبت با رئیس قوه قضاییه در این خصوص تعیین می‌کند.
 انگر اندرسون، مدیر اجرایی برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، در توییت خود این‌گونه نوشت: «از تصمیم قوه‌قضاییه ایران برای حکم حبس طولانی مدت هشت فعال محیط زیستی که یک نفرشان (نیلوفر بیانی) برای سازمان ملل کار می‌کرد ناامید و مأیوسم. ما خواهان عفو آن‌ها هستیم.»
 اریک سولهیم، مدیر اجرایی پیشین برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد و عضو حزب سبز نروژ در پیامی که در توییتر خود منتشر کرد، خواهان تلاش برای آزادی فعالان محیط زیست محبوس در ایران شد و صدور احکام آن‌ها را «ناراحت‌کننده» توصیف نمود.
 مصطفی تاجزاده، فعال سیاسی اصلاح طلب در توییتی نوشت: «آقایان روحانی، رئیسی، لاریجانی، آنچه خانم نیلوفر بیانی از فعالان محیط زیست دربارهٔ رفتار زشت و غیرانسانی بازجویانش منتشر کرده، شرم‌آور و توجیه‌ناپذیر است. هر سه نفر شما در این فاجعه شریکید اگر فوراً اقدام قاطعی برای روشن‌شدن حقیقت، مجازات خاطیان و اصلاح امر انجام ندهید.»
 کاظم حسینی وکیل «سپیده کاشانی» یکی دیگر از متهمان محیط زیستی، اعلام کرد که رفتارهایی مشابه، با موکل او نیز صورت گرفته‌است.
 ۱ اسفند ۱۳۹۸ دادستانی تهران با انتشار اطلاعیه‌ای، شرح‌حال نیلوفر بیانی در مورد آزار، شکنجه روانی و تهدید به شکنجه‌های جسمی و جنسی در زندان را «ادعا» و «عملیات رسانه‌ای» خواند و آن را اقدامی «برنامه‌ریزی شده» در آستانهٔ انتخابات مجلس عنوان کرد. در اطلاعیهٔ دادستانی آمده‌است:
 در این اطلاعیه، دادستانی تهران افزوده‌است که پس از انتشار شرح حال نیلوفر بیانی، یک «هیئت قضایی» مأمور بررسی و «شنیدن توضیحات، ادله و استنادات احتمالی» این زندانی شده‌است. دادستانی افشاگری‌های نیلوفر بیانی را «نشر اکاذیب و اتهام‌افکنی‌های بی‌استناد» عنوان نموده‌است.
 عبدالکریم لاهیجی حقوقدان و فعال حقوق بشر در واکنش به انتشار بیانیه دادستانی گفت:

 علی مطهری، از نمایندگان مجلس دهم گفت:

 محمدجواد اکبرین، دین‌پژوه و روزنامه‌نگار با انتشار توییتی نوشت:

 ابوالفضل قدیانی، فعال و زندانی سیاسی، در واکنش به افشای حوادث رخ داده برای نیلوفر بیانی:

 ۵ اسفند ۱۳۹۸ پایگاه اطلاع‌رسانی دولت اعلام کرد: «بر اساس مصوبه روز یکشنبه هیئت دولت مقرر شد: وزیر دادگستری ادعاهای اخیر خانم نیلوفر بیانی را به‌طور جدی پیگیری و نتیجه را به هیئت وزیران گزارش کند.»
 معصومه ابتکار، معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده، دربارهٔ نامهٔ نیلوفر بیانی گفت: «از نامه نیلوفر بیانی بسیار متأسف شدم. قوه قضاییه شفاف سازی کند. در شرایط امنیتی و در زمان بازجویی نباید حق زنان، زیر پا گذاشته شود»

جستارهای وابسته 
 بازداشت فعالان محیط زیست در ایران
 اعتراف اجباری در جمهوری اسلامی ایران

منابع

پیوند به بیرون 
 Scholars at Risk - Niloufar Bayani

افراد زنده
افراد متهم به جاسوسی در ایران
اهالی تهران
حفاظت‌گراها
حفاظت‌گراهای اهل ایران
دانش‌آموختگان دانشکده علوم دانشگاه مک‌گیل
دانش‌آموختگان دانشگاه کلمبیا
دانش‌آموختگان دانشگاه مک‌گیل
زادگان ۱۳۶۵
زنان دانشگاهی اهل ایران
زندانیان و بازداشت‌شدگان اهل ایران
فعالان زن اهل ایران
فعالان محیط زیست اهل ایران
کنشگران محیط زیست زن