گویش کرجی

گویش کرجی در استان البرز گویش می شود. 
طبق گلاتولوگ گویش کرجی و طالقانی زیر مجموعه گویش‌های فارسی-تبری می‌باشد که در شهرستان کرج از دهستان آدران تا شهر کرج، شهرستان فردیس و شهرستان ساوجبلاغ گویش می‌شود. 
به اعتقاد زبان‌شناسان گویش منطقه کرج به شدت با زبان مازندرانی آمیخته شده است.
این گویش به زبان‌های مازندرانی و تاتی نزدیکی دارد ولیکن ویژگی‌های دستوری و واژگانی منحصر به فرد باعث شده که زبان‌شناسان این گویش را از مازندرانی و تاتی جدا بسازند و در شاخه ای مجزا به نام گویش‌های فارسی-تبری قرار دهند. به اعتقاد حبیب برجیان گویش کرج و طالقان زیر مجموعه گویش‌های فارسی-مازندرانی می باشد.  به اعتقاد برجیان این گویش دره کرج مرز بین گویش مازندرانی، تاتی و فارسی می باشد. به نقل از استان شناسی البرز گویش کرج ، طالقان و شمال ساوجبلاغ شبیه و نزدیک به مازندرانی است.

به گفتهٔ حبیب برجیان در دامنه جنوبی رشته کوه البرز طیف وسیعی از لهجه‌های ترکیبی وجود دارند که می‌توانند به دو گروه تقسیم شوند: گروه نخست گویش‌های طبری گونه هستند که تحت تأثیر زبان فارسی هستند که اصطلاحاً به آن گویش تبروید گفته می‌شود و گروه دوم گویش‌های فارسی هستند که تحت تأثیر زبان طبری هستند و به نوعی مرز انتقال دو زبان طبری و فارسی محسوب می‌شوند که اصطلاحاً به آن گویش‌های فارسی-تبری گفته می‌شود. در گویش‌های فارسی-تبری یک واگرایی در واژگان فارسی دیده می‌شود که با لهجه تهرانی تلفظ می‌شوند و از نظر ریخت‌شناسی بسیار شبیه به گویش تهرانی هستند ولیکن از نظر فعلی تحت تأثیر زبان مازندرانی هستند و دراین گویش‌ها افعال مازندرانی در غالب فارسی صرف می‌شود. باوجود نزدیکی بین گویش‌های فارسی-تبری و فارسی، به علت وجود واژگان متفاوت و استفاده از افعال مازندرانی درک متقابل بین گویش‌وران این دو زبان به شدت پایین می‌باشد و پژوهشگرانی همچون صادق کیا از زبان طبری برای فهم این گونه گویش‌ها بهره جسته‌اند.

محدوده جغرافیایی 
گویش کرجی گویش بومیان بخش‌های مرکزی و جنوبی شهرستان کرج و گویش بومیان مردم شهرستان فردیس و شهرستان ساوجبلاغ می‌باشد که در تمام آبادی‌های آدران و محلات کرج و هشتگرد توسط بومیان گویش می‌شود. این گویش غربی‌ترین گویش از گویش‌های فارسی-مازندرانی می‌باشد که تا آبادی‌های ساوجبلاغ ادامه دارد.

دستور زبان

ضمایر 
در گویش کرجی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

شناسه 
در گویش کرجی شناسه‌ها به صورت زیر در آخر فعل می‌آیند:

صرف فعل 
در جدول زیر فعل آوردن (biyordan) بر اساس گویش کرجی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.

نشانه جمع 
اسم در گویش کرجی با [hâ] و [ân] به اسم جمع تبدیل می‌شود.

مضاف مضافٌ‌الیه 
مضاف مضافٌ‌الیه در گویش کرجی با دیگر گویش‌های فارسی-مازندرانی مطابقت ندارد و مضاف مضافٌ‌الیه در این گویش به گویش مازندرانی و گیلکی و طالقانی شباهت دارد.

بعضاً در جملات مضاف و مضافٌ‌الیه برعکس حالت معمول نیز استفاده می‌شود.

صفت و موصوف 
صفت و موصوف در گویش کرجی با دیگر گویش‌های فارسی-مازندرانی مطابقت ندارد و صفت و موصوف در این گویش به گویش مازندرانی و گیلکی و طالقانی شباهت دارد.

حرف اضافه 
حرف اضافه در گویش کرجی از قبیل زیر است.

قید مکان 
قید مکان در گویش کرجی از قبیل زیر است.

ضمیر پرسشی 
ضمایر پرسشی در گویش کرجی از قبیل زیر است.

افعال 
شماری از افعال کرجی و مقایسه آن با گویش ساری و فارسی:

واژگان 
شماری از واژه‌های کرجی و مقایسه آن با گویش کجوری و فارسی:

جستارهای وابسته 

 استان البرز
 شهرستان کرج
 کرج
 گویش‌های فارسی-تبری
 گویش تجریشی
 گویش قصرانی
 گویش ولاترویی
 گویش دماوندی
 زبان مازندرانی

منابع

پیوند به بیرون 
 BORJIAN, HABIB. "The Dialects of Velātru and Gachsar: The Upper Karaj Valley in the Caspian-Persian Transition Zone." Journal of the Royal Asiatic Society 22, no. 2 (2012): 227-63. Accessed December 18, 2020. http://www.jstor.org/stable/41490098.

زبان مازندرانی
زبان‌های ایران
زبان‌های ایرانی شمال غربی
زبان‌های کاسپین