حسین فقیه سبزواری

میرزا حسین فقیه سبزواری (۱۳ فروردین ۱۲۷۱ – ۱۵ بهمن ۱۳۴۵) فقیه و مرجع تقلید نیمه اول قرن چهاردهم هجری شمسی ساکن مشهد، صاحب رساله عملیّه، حافظ و مفسّر قرآن، خطیب، محدّث، از مؤسسان و احیاگران حوزه علمیه خراسان؛ که نزدیک به چهل سال، کلیددار ضریح علی بن موسی الرضا نیز بود.

از نوادگان فقیه سبزواری میتوان به سید محمد صدرا فقیه سبزواری اشاره کرد

تبار و نسب 
میرزا حسین فقیه سبزواری ۱۳ فروردین ۱۲۷۱ برابر با سوم رمضان ۱۳۰۹ در سامرّا به دنیا آمد. وی پسر میرزا موسی فقیه سبزواری (۱۳۳۶–۱۲۶۵ قمری - سبزوار) و از سادات حسینی است. نسب میرزا حسین با ۳۹ واسطه به حسین اصغر فرزند علی بن الحسین امام چهارم شیعیان ختم می‌شود. میرزا موسی فقیه سبزواری، از فقیهان و مجتهدان اواخر دوره سلسله قاجار در سبزوار است.

تحصیلات و استادان 
میرزا حسین فقیه سبزواری بخشی از دروس مقدماتی و ابتدایی را در سامرا و بخشی دیگر را در طول چهار سال در نجف آموخت. تا ۱۷ سالگی تحصیلات ابتدایی و مقدماتی را در سبزوار به پایان رساند و برای تحصیل علوم سطح حوزه، سال ۱۲۸۷ عازم مشهد شد. در محضر عبدالجواد ادیب نیشابوری، حسن برسی و سید محمدباقر مدرس، علوم ادبی و فقه و اصول دوره سطح حوزه را طی چهار سال آموخت و فروردین ۱۲۹۱ به سبزوار بازگشت.

تیر ۱۲۹۲ ازدواج کرد و ضمن تدریس در حوزه علمیه سبزوار فلسفه آموخت و دوره عالی فقه و اصول را نزد میرزا حسین علوی سبزواری از شاگردان ملا هادی سبزواری و میرزای شیرازی، شاگردی کرد. وی برای تکمیل تحصیلات عازم نجف شد. در طول ده سال اقامت در نجف، در حلقه‌های درس خارج فقه و اصول سید ابوالحسن اصفهانی، میرزا محمدحسین نایینی، آقا ضیاءالدین عراقی، سید محمد فیروزآبادی و اساتید دیگر حضور یافت و از سوی علمای برجسته نجف به «فقیه سبزواری» اشتهار یافت و توانست از همه استادان خود اجازه اجتهاد دریافت کند.

بحث‌ها و تدریس ضمن تحصیل 
میرزا حسین فقیه سبزواری، دوره اصول نائینی را با محمدعلی کاظمینی، صاحب تقریرات نائینی، و فقه را با سید محمود شاهرودی (۱۲۶۲–۱۳۵۳) و دروس دیگر را با موسی خوانساری، علی محمد بروجردی (۱۲۷۶–۱۳۵۳) و سید محمد میبدی کرمانشاهی مباحثه نمود و خود تقریرات یک دوره کامل اصول نائینی را نوشت. در نجف، کتاب کفایة الاصول آخوند خراسانی را در مسجد هندی به زبان عربی؛ و از حفظ تدریس می‌نمود.

بازگشت به ایران 
در سال ۱۳۴۷ ه‍.ق در ۳۸ سالگی به درخواست مردم سبزوار به ایران بازگشت و در مشهد ساکن شد و به تدریس فقه و اصول و فلسفه و نیز اقامه نماز جماعت روی آورد و خدمات اجتماعی و عمرانی کم‌نظیری انجام داد.

مبارزه با یهودی‌ستیزی در مشهد 
روزهای ۲۶ و ۲۷ فروردین ۱۳۲۵، در اثر سوء تفاهم ساده‌ای، مسلمانان و یهودیان مشهد در محله یهودیان درگیر شدند که با میانجی گری علی اکبر نهاوندی و صدور اعلامیه برای آتش‌بس از سوی میرزا حسین فقیه سبزواری، حادثه کوچکی که می‌رفت به غائله بزرگی در جهت یهودی‌ستیزی تبدیل شود، پایان گرفت و هر دو سوی نزاع، به احترام این دو؛ و نصیحت و توصیه آنان به لزوم زندگی مسالمت آمیز دست از جدال و منازعه کشیدند. این ماجرا، معروف به واقعه الله‌داد می‌باشد؛
هر چند این روایت، درست به نظر نمی‌رسد؛ چون در پی واقعه الله‌داد (مسلمان‌سازی اجباری یهودیان مشهد)، ۲۸ تن کشته و شمار دیگری نیز زخمی شدند.

آثار 
آثار علمی فقیه سبزواری تقریرات درس اصول میرزای نایینی و رساله «قضاء فوائت»، تقریرات درس خارج فقه سید ابوالحسن اصفهانی است. «هدایة الانام»رساله عملیه بنا بر فتواهای فقیه سبزواری و مناسک حج، هردو منتشر شده‌است.

خدمات و فعالیت‌ها

احداث شبستان‌های شرقی مسجد جامع سبزوار 
براساس کتیبه‌ای که در پیش تاق ورودی شبستان به خط نستعلیق، بر کاشی نوشته شده‌است: این شبستان به خرج میرزا حسین خان غنی و به سعی آیت‌الله میرزا حسین فقیه سبزواری در شوال ۱۳۸۵ هـ ق برابر با ۱۳۴۴ هـ ش بازسازی شده‌است.

احداث مدرسه علمیّه محمدیّه در سبزوار 
این مدرسه علمیه، در قسمت شرقی سبزوار و جنب مزار میرزا موسی فقیه سبزواری پدر او قرار دارد.

احداث مدرسه علمیّه در کویته پاکستان 
با توجه به مذهبی بودن شهر بزرگ کویته؛ و حضور شمار بسیاری از اهل علم و طلاب در این شهر؛ و فقدان مدرسه ای جهت سکونت و تحصیل دانشجویان علوم حوزوی، فقیه سبزواری به فکر تأسیس مدرسه ای افتاد و در همان چند روز توقف، زمینی تهیه و نخستین کلنگ ساختمان مدرسه علمیه کویته را به زمین زد.

تأسیس کوی طلاب 
دوهزار و پانصد قطعه زمین سیصد متری از اراضی آستان قدس را گرفته و با تشریفات خاصی به طلاب علوم دینی واگذار نمود. از آن تاریخ اکثر طلاب و محصلین در این زمین‌های استیجاری از آستان قدس خانه ساخته و آن محله معروف به کوی طلاب شد.

او همچنین مدرسه باغ رضوان را به سال ۱۳۳۰ش در دو طبقه ساخت و تکیه سیدها را احداث کرد. درمانگاه رازی را تکمیل کرد و ۱۲۰ باب منزل در خیابان نخریسی و ۲۵ باب در خیابان خواجه ربیع برای سیل‌زدگان بنا نهاد

اساتید 
 سید حسن صدر (مشهور به محدث کاظمینی)
 عبدالجواد ادیب نیشابوری (مشهور به ادیب اول)
 میرزا حسین نوری (مشهور به محدث نوری)
 میرزا حسین علوی مجتهد سبزواری (مشهور به حاجی بزرگ)
 محمدکاظم خراسانی (مشهور به آخوند خراسانی)
 افتخار الحکماء طالقانی (شاگرد حاج ملا هادی سبزواری)
 میرزا محمدحسین نایینی (مشهور به میرزای نایینی)
 سید ابوالحسن اصفهانی
 ضیاءالدین عراقی (مشهور به آقا ضیاء عراقی)
 سید محمدکاظم طباطبایی یزدی (صاحب العروه الوثقی)
 شیخ حسن مامقانی

از نگاه شاگردان و پژوهشگران 
محمدرضا شفیعی کدکنی دربارهٔ او می‌گوید:امور عامّه شرح منظومه را نزد او نیز خوانده‌ام و با اینکه در آغاز اصرار داشت که قبول نکند و می‌گفت: من سالهاست «تارک» ام ولی وقتی درس را شروع کرد، از بسیاری مدعیّان که ما دیدیم، بهتر و مسلّط و خوش تقریر تر بود.برخی از شاگردانش درباره‌اش سخن‌ها گفته‌اند که در اینجا (ویکی گفتاورد) نقل شده‌است.

درگذشت 
میرزا حسین فقیه سبزواری ۱۵ بهمن ۱۳۴۵ در مشهد درگذشت. روزنامه خراسان و روزنامه شرق گزارشی از این رویداد منتشر کردند. برابر وصیت کنار محراب مدرس باغ رضوان که خود در آن تدریس می‌نمود، دفن شد. محمدتقی آملی، فقیه و فیلسوف شیعه، بنا به وصیت خودش در مقبره میرزا حسین فقیه سبزواری به خاک سپرده شده‌است.

جستارهای وابسته 

 حرم امام رضا
 میرزا موسی فقیه سبزواری
 آرامگاه موسی فقیه سبزواری
 میرزای شیرازی
 سید ابوالحسن اصفهانی
 محمدحسین نائینی
 آقا ضیاءالدین عراقی
 سید حسن صدر
 عبدالله مامقانی
 فاضل شربیانی
 عبدالجواد ادیب نیشابوری
 سید محمود حسینی شاهرودی
 سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی
 مهدی الهی قمشه‌ای
 محمدتقی آملی
 روش بولون
 وینچنزو بیانکینی
 کاظم مدیر شانه‌چی
 مهدی مروارید
 حوزه علمیه خراسان
 فهرست اهالی سبزوار
 علی‌محمد بروجردی
 مدرسه محمدیه (سبزوار)
 مسجد جامع سبزوار
 سید علینقی امین
 محمدتقی شریعتی
 عباس واعظ طبسی
 فهرست مراجع تقلید شیعه
 جیگی جیگی ، ننه خانم
 حوزه علمیه خراسان

منابع

پیوند به بیرون 

 وبگاه میرزا حسین فقیه سبزواری
 صفحه اینستاگرام میرزا حسین فقیه سبزواری
 مجموعه تصاویری از میرزا حسین فقیه سبزواری
 خاطرات یک شاهد در واقعه گوهرشاد
 مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
 روایت شاهد عینی از حمله به حرم امام رضا(ع)
 ویکی نور
 دانشنامه مشهد الرّضا
 گفتگو با استاد کاظم شانه چی
 ضریح موسی فقیه سبزواری

اسلام‌شناسان مسلمان شیعه
اهالی مشهد
بنیان‌گذاران نهادهای آموزشی
تقریب‌گرایان مذاهب اسلامی
خاک‌سپاری‌ها در حرم امام رضا
خاندان فقیه سبزواری
درگذشتگان ۱۳۴۵
درگذشتگان ۱۳۸۶ (قمری)
روحانیان اهل ایران
روحانیان شیعه اهل ایران
روحانیان شیعه اهل سبزوار
روحانیان شیعه اهل مشهد
رهبران مذهبی اهل ایران
زادگان ۱۲۷۱
زادگان ۱۳۰۹ (قمری)
زادگان دهه ۱۳۰۰ (قمری)
طرفداران تقریب میان مذاهب اسلامی
عارفان اهل ایران
عالمان شیعه
عالمان مسلمان
فقهای هوادار مشروطیت
فقیهان شیعه دوازده‌امامی درگذشته
مراجع تقلید در دوره پهلوی
مراجع تقلید درگذشته
مراجع تقلید شیعه اهل استان خراسان رضوی
نویسندگان متون دینی اهل ایران
نیکوکاران اهل ایران