الهیات دفاعی

الهیات دفاعی  (به انگلیسی Apologetics)  شاخه‌ای از الهیات مسیحی است که هدف آن فراهم کردن زمینه ای منطقی برای ایمان مسیحی و دفاع از آن در برابر نقدها با افشای نقایص در جهان بینی‌های دیگر است. تبلیغات مسیحیان طی قرن‌ها اشکال مختلفی را به خود اختصاص داده‌است، از رسالت حواریون عیسی مسیح از جمله پطرس رسول، یوحنای رسول و پائولس رسول شروع می‌شود و از بوئورگانوس و آگوستین عبور می‌کند تا عصر حاضر، که نویسندگان و متفکّران مسیحی متعدد سرشناسی از جمله پروفسور ویلیام لِین کریگ، پروفسور جان لنوکس، کلایو استیپلز لوئیس، دکتر مایک لیکُنا، دکتر جوردن پترسون، با استناد به استدلال‌های فلسفی و تاریخی و نظریات علمی، کتاب ها و آثار ادبی بارز و مطرحی در ارائۀ شناحت صحیح از خدا و دین مسیحیت بر جای گذاشته اند.

در ادامۀ این مقاله، به انتقادهای مطرح شده در صفحه نقد کتاب مقدس پاسخ داده شده است.

دفاع در کتاب مقدس 
در کتاب مقدس بسیاری از قسمت‌های دفاع مقدس مسیحی وجود دارد. کتاب اشعیا (۱: ۱۸) شامل دعوت خداوند است: "بیا، ما بحث خواهیم کرد." و پظرس رسول در اولین پیام خود (۳: ۱۵) می‌گوید: "همیشه آماده باشید تا به هرکسی که از شما می‌پرسد در مورد دلیل امید که در درون شما است، پاسخ قانع کننده‌ای بدهید." اعمال رسولان (۱۷:۱۷) به عنوان مثال پائولس رسول ذکر می‌کند که عادت داشت "علاوه بر آرووپاگوس، به یهودیان و نمازگزاران در کنیسه و هر کس که هر روز آنها را در میدان شهر ملاقات می‌کرد"، ذکر کند. مسیحیان این عبارات را به عنوان انگیزه‌ای برای ایجاد دفاعی به منظور فراهم آوردن دلایل غیر مسیحیان برای اتخاذ ایمان مسیحی یا تقویت ایمان مسیحیان امروزی استفاده کرده‌اند.

علاوه بر این، مزمور ۱۹: ۱ می‌گوید: «آسمان‌ها از جلال خدا سخن می‌گویند، و کشتی از کار دست‌های او گفته می‌شود.» همان‌طور که روم ۱:۲۰ می‌گوید، وجود خدا «از زمان خلقت جهان آشکار است، همان‌طور که ذهن آن را از طریق موجودات درک می‌کنند، به طوری که مردم بدون بهانه ای بدست می‌آیند.» مسیحیان این بخش‌ها را با استدلال‌های منطقی برای وجود یک خالق، مانند شواهد کیهان‌شناسی (کیهانی) و تلولوژیکی (تل) پیوند می‌دادند.

سندیّت و اعتبار نسخه های کتاب مقدس (عهدقدیم و عهدجدید)

قدّیس موسی (خدمتگزار خدا)، نگارندۀ تورات (5 کتاب پیدایش، خروج، لاویان، اعداد، تثنیه در عهدقدیم)؟ 
تورات (در انگلیسی Torah و یا در زبان لاتین Pentateuch به معنای 5-گانه) در زبان عبری به معنی شریعت و قانون می باشد که به مجموعۀ پنج کتاب "پیدایش، خروج، لاویان، اعداد و تثنیه" اطلاق می گردد. یهودیان و مسیحیان به صورت سنتی، قدّیس موسی را نگارندۀ این 5 کتاب (تورات) می دانند. 

اینکه افرادی در بین مورخان هستند که معتقدند قدّیس موسی نگارندۀ تورات (5 کتاب پیدایش، خروج، لاویان، اعداد، تثنیه) نیست، به خودی خود موضوعی را ثابت کند. همانطور که می دانیم، امروزه تعداد زیادی از مورّخان اساساً باور دارند که قدّیس "موسی" شخصیت افسانه ای است و وجود واقعی نداشته است، بلکه ساختۀ نگارندگان یهودی بوده است، اما این موضوع نمی تواند به تنهایی معیار قضاوت باشد، در مورد اینکه آیا شخصیت موسی شخصیتی افسانه ای است یا شخصیتی تاریخی. چرا که مورخان دیگری نیز هستند که موسی شخصیتی تاریخی است و نگارندۀ تورات ( 5 کتاب پیدایش، خروج، لاویان، اعداد، تثنیه).

در مقابل، یهودیان و مسیحیان به طور سنتی همواره بر اساس اشارات موجود در کتاب مقدس، بر این باور بوده اند که قدّیس موسی نگارندۀ حقیقی تورات (5 کتاب پیدایش، خروج، لاویان، اعداد، تثنیه) است. به نظر می رسد عیسی مسیح نیز قدّیس موسی را نگارندۀ تورات خوانده باشد. باید توجه داشت که امروزه پس از کشف نسخه های قُمران در سال 1947 با قطعیت می دانیم که تورات (5 کتاب پیدایش، خروج، لاویان، اعداد، تثنیه) در زمان عیسی مسیح، همان کتبی هستند که امروزه در دسترس هستند. در نتیجه یهودیان و مسیحیان به صورت سنتی قایل به نگارش تورات توسط قدّیس موسی هستند. با این وجود، مسیحیان، هیچگاه نسبت به سوالاتی همچون "چگونه ممکن است قدّیس موسی وفات خود را در تورات کتابت کرده باشد؟" بی تفاوت نبوده اند و نظریه های متفاوتی مطرح کرده اند. بخشی از مسیحیان معتقدند، همان خدایی که قوم اسرائیل را از میان رود/دریا به طرز معجزه آسایی از مصر خارج کرد، وقایع آینده (از جمله شرح درگذشت قدیس موسی) را به او آشکار ساخت و موسی آن ها را به کتابت در آورد. بخش دیگری از مسیحیان باور دارند، آیات پایانی تورات را قدّیس یوشع بن نون به فرمان خداوند، پس از در گذشت قدّیس موسی، نگاشت و به این ترتیب نگارش کتاب تورات بسته شده و به اتمام رسید.

به این ترتیب، مسیحیان باور دارند (بر خلاف آنچه در صفحۀ نقد کتاب مقدس گفته شده)، تورات (5 کتاب پیدایش، خروج، لاویان، اعداد، تثنیه) کتابی است که الهام شده از روح خداوند و کلام خداست.

پاسخ به انتقادات 
در این بخش به موارد مطرح شده در صفحۀ نقد کتاب مقدس پاسخ داده شده است.

پاسخ به "نزول خدا بر قلۀ کوه" 
باید دقت شود که ادبیات نوشتاری و بیان در مجموعه کتاب های عهد قدیم، و از جمله در مهم ترین آن ها، یعنی تورات، ادبیات استعاری است. عباراتی همچون "دست راست خدا"، "خیمۀ خدا"، "حضور خدا بر صندوق عهد"، "حضور خداوند در ستون ابر و آتش" یا "آشکار شدن خداوند بر موسی پیامبر در بوتۀ سوزان" همواره به معنی آشکار شدن و حضور جلال خداوند است و نه حضور فیزیکی و محدود شدن خداوند.

در تایید نکات فوق، سلیمان پیامبر می فرماید: "و کیست که قادر باشد برای او خانه ای بنا کند، وقتی آسمان ها و فلک الافلاک قادر نیستند گنجایش او را داشته باشند؟ و من کیستم تا برای او خانه ای بنا کنم، مگر آنکه برای سوزاندن بخور در حضور او باشد؟"

اشعیای پیامبر چنین می نویسد: "بنابراین خداوند می فرماید:  آسمان عرش من و زمین پای انداز من است، چه خانه ای برای من بنا خواهید کرد یا چه جایی برای آسایش من خواهد بود؟ تمام این ها را دست من ساخته است و تمام این ها از آن من است"

همچنین در کتاب اعمال رسولان مسیح، قدیس استیفان چنین می گوید: "باری تعالی (خداوند) در خانۀ ساخت دست انسان ساکن نمی شود، همان طور که -خداوند از طریق اشعیای- نبی گفته است: آسمان عرش من و زمین پای انداز من است، چه خانه ای برای من بنا خواهید کرد یا چه جایی برای آسایش من خواهد بود؟ مگر دست من همۀ این ها را نساخته؟"

پاسخ به "خسته شدن خدا از کار آفرینش و استراحت کردن جهت رفع خستگی" 
تورات در روایت آفرینش جهان، پس از اتمام دوران آفرینش، چنین می گوید: "پس خدا روز هفتم را مبارک خواند و آن را تقدیس نمود زیرا که در آن استراحت کرد (=آرام گرفت) از همهٔ کار خود که خدا آفرید و ساخت. سپس خداوند روز هفتم را متبارک خوانده و تقدیس نمود، زیرا او -باری تعالی- در آن -روز- استراحت کرد (=آرام گرفت) از تمام گار خود، که خدا آفریده و ساخته بود" 

در وهلۀ اول باید به نحوۀ ترجمه و فهم متن توجه داشت. طبق الهیات و آموزۀ کتب عهدقدیم، خستگی برای خداوند وجود ندارد. اشعیای نبی در عهد قدیم در کتاب خود چنین نوشته است: "آیا این را نمی دانی؟ آیا این را نشنیده ای؟ خداوند خدای ابدیّت است. او کرنه های زمین را می آفریند. او درمانده نمی گردد و خسته نمی شود. هوشمندی او را کاوش نتوان کرد"

از سوی دیگر، واژۀ عبری ای که در روایت خلقت جهان در تورات به کار رفته و در متن فوق با "استراحت کردن = آرام گرفتن" به فارسی ترجمه شده، در واقع واژۀ عبری "شَبات" است که معنی دقیق آن "عقب کشیدن، به معنی توقف از انجام یک فعل" است. این فعل به معنای "نگاه داشتن"، "برپا داشتن" و یا "آرام گرفتن" نیز به کار برده می شود.

همچنین باید توجه داشت، که تورات روایت خلقت جهان در هفت روز (روز نه لزوماً به معنای 24 ساعت) را به عنوان الگویی، برای تعریف هفتۀ کاری برای انسان ترسیم می کند. بدین ترتیب شخص و یا جامعۀ مومن به آفریدگار، باید در ازای شش روز کاری، یک روز برای استراحت و توقف فعالیت کاری در نظر بگیرد، که در آن تمامی انسان ها، زن و مرد، جوان یا پیر، غلام یا آزاد، بومی یا غریب و حتی حیوانات و احشام، حق استراحت و بازیابی قوای خود را دارند.

پاسخ به "نهی کردن آدم از معرفت نیک و بد" 
معرفت نیک و بد در روایت خلقت انسان در بخش پیدایش کتاب تورات، به معنای تشخیص خوب و بد در صحبت های عادی و عامیانه و روزمره نیست. تورات در این روایت، در پی آشکار کردن این موضوع و پاسخ دادن به این سوال است که: جهانی که خدا آن را در آغاز نیک آفرید، به چه دلیل دچار شر و بدی شده است؟

روایت تورات برای پاسخ به این سوال، سعی در تفهیم سه نکته به خواننده است:

 شر، یا همان ابلیس در دنیا وجود دارد
 انسان صاحب قدرت اختیار است که خداوند به او داده است
 و نکتۀ بسیار مهم پیش دانی یا پیش آگاهی خداوند بر فساد جهان در آینده: به این معنی که اینطور نیست که ابلیس و انسان توانسته باشند دنیایی که پروردگار آفریده فاسد کنند، بدون اینکه خداوند از قبل بر این موضوع آگاهی داشته باشد. به عبارت دیگر، به فساد کشیده شدن جهان، در خارج از محدودۀ قدرت خداوند نیست. پس تورات به صورت استعاری اینچنین روایت می کند که خداوند خود، درختی به معنی "درخت شناخت نیک از بد" در باغ عدن قرار داده بود تا خواننده متوجه باشد، که "نیرنگ ابلیس" و "سو استفادۀ انسان از قدرت انتخاب"، موضوعی غافلگیر کننده برای آفریدگار نبوده است.
باید دقت داشت که "معرفت نیک از بد" در این روایت به معنی "علم و دانش" نیست. همینطور نهی انسان از خوردن از "میوۀ درخت شناخت نیک از بد" به معنی نهی انسان از "علم و دانش" نیست. علم و دانش توانایی ای است که خداوند خود آن را پیش تر به انسان داده بود، در زمانی که خداوند انسان را در باغ عدن برای "کار کردن" قرار داده بود. مراد از "شناخت نیک از بد"، آگاهی انسان به این موضوع است که انسان متوجه شد که امکان گرفتن تصمیمی غیر از تصمیم خوب را دارد. و بدین ترتیب انسان، خوب (تصمیم خوب = تصمیمی که در راستای ارادۀ الهی باشد) را از بد (تصمیم بد= تصمیمی که در راستای ارادۀ الهی نباشد) را شناخت و از معصومیت آغازین و کودکانه خارج شد. همانطور که در روایت بیان شده، انسان که از آغاز برهنه آفریده شده بود، آن را بد نمی دانست و از برهنگی سو استفاده نمی کرد، اما پس از اینکه از درخت "تشخیص نیک از بد" خورد، برهنگی خود را زشت دانست، چرا که حال دیگر می دانست که می توان از برهنگی سو استفاده کرد.

پاسخ به "گفتن این سخن نادرست به آدم که اگر از درخت معرفت بخوری خواهی مُرد" 
یک اصل در کتاب مقدس، این است که پروردگار دروغ نمی گوید و سخن او مطمئن و قابل اعتماد است.

در اینجا باید توجه داشت، که "مرگ" و "تولد" در کتاب مقدس، جدای از مفهوم رایج، به معنای معنوی -فاصله گرفتن از خدا و یا پذیرفتن دعوت خدا- نیز هست. برای نمونه، در مورد "تولد"، در انجیل یوحنا، در گفت و گوی بین عیسی مسیح و یک روحانی یهودی به نام نیقودیموس، دربارۀ "تولد معنوی انسان" مکتوب است:

 "در میان فریسیان مَردی به نام نیقودیموس بود از بزرگان یهود. وی شبانه نزد عیسی آمده به او گفت: استاد، ما می دانیم که تو از سوی خدا چون استاد آمده ای، زیرا هیچکس نمی تواند این نشانه هایی را که تو انجام می دهی انجام دهد، مگر آن که خدا با او باشد. عیسی در پاسخ به او گفت: آمین، آمین، به تو می گویم، هیچ کس نمی تواند ملکوت خدا را ببیند، مگر آن که از بالا زاده -متولد- شود. نیقودیموس به او گفت: چگونه ممکن است که انسان زاده شود، وقتی که سالخورده باشد؟ آیا می تواند بار دیگر در رحم مادرش وارد شده دوباره زاده شود؟ عیسی پاسخ داد: آمین، آمین، به تو می گویم، هیچ کس نمی تواند وارد ملکوت خدا گردد، مگر آنکه از آب و روح زاده شود. آن چه از تَن زاده شده، تَن است، آنچه از روح زاده شده، روح. تعجب مکن اگر به تو گفتم: شما بایستی از بالا زاده شوید."

همچنین مرگ نیز در روایت خلقت انسان در تورات، به معنای "مرگ روحانی انسان" به کار برده شده. در بخش عهدجدید از کتاب مقدس چنین آمده:

 "زیرا همان گونه که همگی در آدم [ابولبشر] می میرند، پس نیز همگی در مسیح زندگی باز خواهند یافت"
 "و شما در خطاها و گناهانتان مُرده بودید"

همچنین، در کتاب حزقیال نبی چنین مکتوب است:

 "شحصی که گناه کند، خواهد مُرد (می میرد)"

به وضوح می توان دید، که "مرگ" و "زندگی" در کتاب مقدس، علاوه بر معنای حیات و مرگ جسمی، به معنای حیات و مرگ معنوی و روح انسان نیز هست. به این ترتیب، "گناه انسان (آدم و حوا)" و نافرمانی او از فرمان خالق خود، که به "بیرون شدن او از باغ عدن" منجر شد، به منزلۀ "مرگ" او است. در نتیجه مبرهن است که خداوند خطاب به انسان (آدم و حوا) دروغ یا سخن نادرست نگفته است و کتاب مقدس دروغ گویی را به خداوند نسبت نمی دهد.

پاسخ به "نسبت دادن صفات مثبت به شیطان و هدایت حوا توسط شیطان به استفاده از درخت معرفت" 
همان طور که در دو بند بالا اشاره شد، شیطان در کتاب مقدس باعث وسوسۀ انسان (آدم و حوا) و سو استفادۀ انسان (آدم و حوا) از قدرت اختیار خود شد. خوردن از میوۀ "درخت معرفت نیک از بد"، در این روایت نمادین، باعث گشوده شدن چشم انسان (آدم و حوا) به این واقعیت بود، که این امکان وجود دارد، که انسان "بدی" و "شر" را با استفاده از قدرت اختیار خود ببیند (= بر آن آگاهی یابد، آن را تشخیص دهد) و در جهت آن گام بردارد. به عبارت دیگر، انسان (آدم و حوا) متوجه شد که می توان در دنیایی که خداوند آن را نیک آفرید، می توان بدی و شر در آن ایجاد کرد و در جهت آن گام برداشت. به این ترتیب انسان معصومیت آغازین خود را از دست داد و در نتیجۀ این عمل خود، از باغ عدن بیرون شد. این بیرون رفتن از باغ عدن و دنیای نیک خداوند، به مثابه مرگ انسان (آدم و حوا) به معتای روحانی است.

بنابراین روشن است که روایت کتاب مقدس در باب خلقت انسان، هیچ صفت مثبتی برای شیطان به دست نمی دهد.

پاسخ به "راه رفتن خدا در باغ" 
همان طور که در بندهای بالا اشاره شد، در بخش های مختلف کتاب مقدس، از عبارات استعاری برای بیان منظور استفاده شده است. هرچند بسیار اشتباه خواهد بود اگر این عبارات را به معنای تحت اللفظی آن ها در نظر بگیریم.

باید اشاره کرد، که راه رفتن و یا سکونت خداوند با مردم ایمان دار، نشان گر "نزدیک بودن به خداوند" و "حضور روح خداوند بین مردم ایمان دار" است، نه به معنای حضور جسمانی و فیزیکی آن. "راه رفتن با خداوند" و "طریق پیمودن بر اساس فرامین خداوند" عبارتی است که در کتاب مقدس بارها به کار برده شده است.

در این باره می توان به آیات ذیل توجه کرد:

 "من در میان بنی اسرائیل مسکن خواهم گزید و خدای ایشان خواهم بود. و خواهند دانست که من یهوه، خدای ایشان هستم که آنان را از سرزمین مصر بیرون آوردم، تا در میانشان ساکن شوم، من، یهوه، خدای ایشان"
 "در میان شما راه خواهم رفت، خدای شما خواهم بود و شما قوم من خواهید بود"
 "با بی ایمانان در یوغ ناموزون نشوید. زیرا چه رابطه ای میان عدالت و بی قانونی است؟ یا چه پیوندی میان روشنایی و ظلمات است؟ و چه تفاهمی بین مسیح و بلیعال (= شیطان و یا بت)؟ یا چه سهمی برای ایماندار و بی ایمان است؟ و چه توافقی قدس خدا (=معبد مقدس خدا) با بت ها دارد؟ زیرا ما قدس خدای زنده هستیم، بنابر آنچه خدا گفته است: در میان ایشان سکونت خواهم کرد و راه خواهم رفت و خدای ایشان خواهم بود و ایشان قوم من خواهند بود. بدین سبب از میان ایشان بیرون شوید و به کنار بروید. خداوند می گوید: و به ناپاک دست نزنید و من شما را خواهم پذیرفت. و من برای شما پدر خواهم بود و شما برای من پسران و دختران، چنین می گوید خداوند قادر متعال"
 همچنین در مورد خنوخ نبی، که مردی درست کار بود، این درست کاری و تبعیت او از پروردگار با عبارت "راه رفتن با خدا" توصیف شده است: "خنوخ با خدا راه رفت، سپس ناپیدا شد، زیرا خدا او را برگرفته بود"
 در مزامیر مکتوب است "خواستم تا اُمّت من گوش سپار من باشد و اسرائیل به راه های من برود"
 موسی پیامبر در دعای خود به خداوند در تورات چنین می فرماید: "پس اکنون، چنانچه به راستی در نظرت التفات یافته ام، باشد که طریق های (= راه های) خود را من بشناسان، تا تو را بشناسم، تا در نظرت فیض یابم"

همان طور که از ارجاع های بالا بر می آید، "راه رفتن خدا"، "سکونت خدا" و یا به صورت کلی، عبارت "راه رفتن"، به معنای "معیّت و همراهی" است، نه راه رفتن به معنای فیزیکی آن. تورات این مطلب را به خواننده در قالب روایتِ پیدایشِ آغازینِ انسان می رساند، که بشر (آدم و حوا)، قبل از گناه اولیۀ خود، همراهی و معیّت خالق خود را در باغ عدن داشت. بشر پس از پا گذاشتن به دنیایی که  با قدرت اختیار خود، به سوی گناه قدم بر می دارد، این "قدم زدن با خدا" و یا "همراهی و معیت خداوند" از دست رفت. از آن پس، همواره این "قدم زدن با خداوند" به یک هدف و آرزو برای انسان حقیقت طلب تبدیل شده است.

پاسخ به "گم کردن آدم و حوا در باغ بعد از اینکه آن دو خود را در میان درختان پنهان کردند"  و  "بی اطلاعی خداوند از اینکه آدم و حوا از درخت خورده اند" 
متن کتب عهدقدیم و عهدجدید، و به ویژه عهدقدیم، به دنبال ترسیم یک گفت و گو میان خدا و انسان است. سوالی که خداوند در تورات خطاب به انسان (آدم و حوا) مطرح می کند، نشان گر ندانستن و عدم اطلاع نیست. در تورات دو مرتبه پرسش مشابه دیگری نیز از سوی خداوند خطاب به قائن (قابیل) مطرح می شود، پس از آن که برادر خود، هابیل را به قتل رساند:

 "یهوه به قائن گفت: برادرت هابیل کجاست؟ گفت: نمی دانم، مگر من نگهبان برادرم هستم؟ [یهوه] گفت: چه کرده ای؟ صدای خون برادرت از زمین به سوی من فریاد بر می آورد"

همان طور که در نقل فوق از تورات، مشهود است، این پرسش از سوی خدا خطاب به قائن، نشان دهندۀ عدم علم خدا به عمل قائن نیست. خداوند می دانست که قائن مرتکب قتل برادر خود شده است. با این حال این سوال از قائن، نشان دهندۀ این است که خداوند در مقام قاضی و عالِم به پیدا و پنهان، به شخص گنهکار این فرصت را می دهد، تا خود نزد خدا به گناه خود اعتراف کند. وقتی قائن با سرکشی و تکبّر در مقابل خداوند، واقعیت را انکار می کند، خداوند خود گناه او را آشکار می سازد.

به طریق مشابه، خداوند پس از گناه آغازین انسان (آدم و حوا)، از او سوال می کند. در ضمن این سوال، دو موضوع بیان می شود:

 خداوند با وجود علم و آگاهی از گناه انسان (آدم و حوا)، در ابتدا از او سوال می کند و به او فرصت اعتراف قلبی را می دهد.
 اینکه پس از گناه بشر، این پروردگار است که در پی انسان گمگشته و گناهکار می آید و او را صدا می زند. این انسان (آدم و حوا) نبود که پس از انجام گناه به سوی خالق خود بازگشت، و نزد او توبه کرد، بلکه خدا بود که او را صدا زد و از او پرسید "کجا هستی؟".

کتاب مقدس در خصوص علم نامحدود خداوند چنین می فرماید:

 "آیا اعجاز نوسان ابرها را می دانی، که اعجاز استادِ دانش (= معجزۀ خداوند صاحب عِلم و دانش) است؟"
 "حتی پیش از آن که کلمه ای به زبان بیاورم، خداوندا، تو  آن را تماماً می دانی"
 "زیرا سخن خدا زنده و فعال است، و برّنده تر از هر شمشیر دو دَم و تا جدا کردن روح از جان، مفاصل و نیز معز استخوان ها نفوذ می کند و نیت ها افکار دل را تشخیص می دهد. و در مقابل او آفریده ای نامرئی وجود ندارد، بلکه همه چیز عریان و بی پرده است به چشمان آن کس که باید به او حساب پس بدهیم"

پاسخ به "دلالت خدا بر یکسان بودن خودش و فرشتگانش از جهت درک و شعور و اینکه آدم هم با خوردن از درخت مثل آن‌ها شده‌ است" 
روایت مذکور در کتاب مقدس در صدد بیان این مطلب است، که انسان، پس از خوردن از میوۀ "درخت شناخت نیک از بد"، به این موضوع پی برد، که می تواند از "قدرت اختیار" خود سوءاستفاده کند و در جهتی خلاف ارادۀ خداوند قدم بردارد. به این معنا که انسان پس از آفرینش جهان توسط خداوند، که حهانی تماماً نیک بود، مفهوم خوب و بد را تعریف کرد، و پس از آن، در مقاطع مختلف را راستای "بدی" گام برداشت. برای نمونه، "عریان بودن" که قبل از تشخیص نیک از بد، به خودی خود "بد" نبود، انسان "بد" بودن را به "عریان بودن" نسبت داد، و می دانست که می توان از "عریان بودن" سوءاستفاده کرد، به همین جهت برای جلوگیری از این سوءاستفاده، به استفاده از پوشش یا لباس روی آورد.

به صورت خلاصه:

 خداوند همواره از آغاز آفرینش می دانست، که انسان پتانسیل و قابلیت این را دارد که از طبیعت (به طور مثال، از رابطۀ طبیعی خدادادی بین زن و مرد) سوءاستفاده کند و مرتکب گناهان شود.
 انسان پس از خوردن از درخت نیک از بد، همچون خداوند، متوجه این قضیه شد، که می تواند از طبیعت (به طور مثال، از رابطۀ طبیعی خدادادی بین زن و مرد) سوءاستفاده کرد و مرتکب گناهان مختلف شد (برای مثال، مرتکب گناهان اخلاقی ای همچون تجاوز و سایر روابط ناسالم). از این حیث، انسان، همچون خداوند شد، و وارد دنیایی شد که بر قابلیت "گناه کردن" و "سوءاستفاده از طبیعت" علم و آگاهی پیدا کرد.

پاسخ به "پشیمان و ناراحت شدن خدا از آفرینش انسان و اینکه از عواقب این خلقتش خبر نداشته" 
ابتدا اشاره به این نکته لازم است که در کتاب های عهد قدیم و عهد جدید، بارها به علم مطلق خداوند اشاره شده. به عنوان مثال در اشاره به علم مطلق و پیش دانی خداوند چنین مکتوب است:

 "حتی پیش از آن که کلمه ای به زبان بیاورم، خداوندا، تو  آن را تماماً می دانی"
 "رویدادهای نخستین و دور را به یاد آورید، آری من خدا هستم و خدای دیگری نیست. من خدا هستم و هیچکس همچون من نیست. از آغاز اعلام می کنم، آنچه را که روی خواهد داد، و از زمان ها کهن، آنچه را که هنوز روی نداده؛ می گویم، طرح من تحقق خواهد یافت و تمامی اراده ام را به انجام خواهم رساند"

پس اینکه "خدا از عواقب خلقتش خبر نداشته" نقد کاملاً نادرست و ساده انگارانه است.

اما در خصوص "محزون گردیدن خدا و پشیمانی از خلقت" باید به ادبیات کتاب مقدس توجه کرد. همان طور که در پاسخ به انتقادات قبلی نیز مطرح شد، متن کتاب مقدس، یه متن ادبی است، به ویژه در بخش پیدایش از کتاب تورات. در بخش های مختلف کتاب مقدس، از عبارات استعاری برای بیان منظور استفاده شده است. هرچند بسیار اشتباه خواهد بود اگر این عبارات را به معنای تحت اللفظی آن ها در نظر بگیریم. بخش پیدایش از کتاب تورات، روایت رابطۀ خداوند به عنوان خالق و انسان به عنوان مخلوق را در قالب واژه ها و عباراتی که نمایان گر احساس محبت و یا غم است به زبان انسانی بیان می کند. در نتیحه نه فقط در کتاب مقدس و تورات، بلکه ایمان داران به خدا، برای بیان یا توصیف یک عمل از سوی خداوند، همواره از "زبان انسانی" استفاده می کنند. مثلاً اینکه "خداوند از انسان خشنود می گردد" یا "خداوند از اعمال نادرست انسان ناراحت می گردد". اینها همه عباراتی هستن به زبان انسانی، که به معنای فلسفی نباید آن ها را درک کرد، بلکه به عنوان عباراتی که برای انسان قابل فهم هستند.

به همین ترتیب اینکه "خداوند از آفرینش انسان محزون گردید و از آفریدۀ خود پشیمان شد" به معنای عدم علم خداوند به آینده نیست، بلکه نشان گر این است که انسان، با سوءاستفاده از قدرت اختیاز و اعمال خود، خداوند را "آزرده خاطر کرد"، "رنجاند" یا "خداوند را از خود نا امید کرد". می دانیم که حتی همۀ این عبارات، کلماتی است که خداوند در کتاب خود، برای توصیف خود به طور قابل درک و فهم و به زبان انسان ها است، تا خواننده بتواند تصوری از "حس" در این روایت داشته باشد. به طور خلاصه هدف متن تورات بیان این است: 

خداوند انسان را دوست داشت (و دارد)، اما انسان آن طور که باید، به خداوند پاسخ شایسته و در خور نداد و با بی اعتنایی به محبت خداوند و سرپیچی از او (خداوند)، او را از خود رنجاند.

پاسخ به "کشتی گرفتن خدا با یعقوب و شکست خداوند و برکت گرفتن با زور" 
روایت مذکور که در کتاب تورات بیان شده، به هیچ وجه یک روایت تحت اللفظی برای نشان دادن زور و قدرت جسمی نیست. چهره های مطرحی از مسیحیت و یهودیت نیز اشاره کرده اند که این مبارزه یک "رؤیا" یا حالت روحی ای بوده که یعقوب آن را تجربه کرده است.

ابتدا مختصراً می پردازیم به اینکه این روایت در بارۀ چه موضوعی است. باید توجه داشت، روایت "کُشتی" یا "مبارزۀ یعقوب با خدا"، در میانۀ بازگویی روایت "آماده شدن یعقوب برای روبرو شدن با برادرش عیسو"، پس از بیست سال جدایی میان این دو برادر است. در میانۀ بازگوی واقعۀ رویارویی یعقوب با برادرش، که یعقوب انتظار داشت با جنگ و خونریزی همراه باشد، تورات احوال یعقوب را از شبِ قبل از ملاقاتِ دو برادر شرح می دهد. در این شب، یعقوب تمام خانواده و احشام خود را از رود اُردن گذرانده بود، و خودش به عنوان نفر آخر در سمت دیگر رود اُردن باقی مانده بود و "هیچکس دیگری همراهش نبود".

حال می پردازیم به روایت مورد انتقاد "کُشتی" یا "مبارزۀ یعقوب با خدا". همچنان که در بالاتر اشاره شد، به عقیدۀ چهره های مطرح مسیحی و یهودی، مبارزۀ مورد بحث، یک مبارزۀ عرفانی است، و نه مبارزۀ فیزیکی. تورات بیان می کند که در آن شب، یک "مَرد" با یعقوب مبارزه کرد. قابل توجه است که تورات از یک "مَرد" نام می برد.  اطلاع بیشتری به دست نمی دهد. حتی پس از مبارزه نیز آن مَرد نام خود را به یعقوب نمی گوید. اما براساس گفتۀ یعقوب که "...خداوند را رو در رو دیدم و حیاتم محفوظ ماند..." می توان دریافت که آن "مَرد" دربردارندۀ تجلّی ظهور خداوند بوده است، هرچند نه به معنای تجسم خدا که بت پرستان به آن معتقد بوده اند، بلکه تجلی قدرت خداوند در قالب یک "مَرد". همانند آن آتشی که در بوتۀ سوزان نشان گر حضور تجلی خدا در مواجۀ با موسی نبی بود. تورات در مواقع مختلفی از حضور تجلی خداوند در قالب یک "فرشته" یا یک "انسان" یا "آتش"، "طوفان" و غیره، به عنوان مظهر حضور خداوند، به صورتی که برای حواس شش گانۀ بشری قابل درک باشد، نام برده است. اما نکته ای که باید توجه داشت، این است که تورات این موارد فقط به عنوان مظهری برای حضور قدرت و تجلّی حضور او نام می برد و نه همچون تجسمی و "خودِ واقعیِ خدا" که بت پرستان به آن قائل بودند. زیرا خداوند در تورات به موسی نبی می فرماید " نمی توانی رویِ  مَرا ببینی، زیرا انسان نمی تواند مرا ببیند و زنده بماند". اما در ادامه، خداوند به موسی نبی "جلال" یا "تجلی حضور" و یا "تجلی قدرت" خود را نشان می دهد. همچنین در کتاب هوشع نبی در کتاب مقدس نیز به روایت مبارزۀ یعقوب اشاره شده است، که می فرماید: "با فرشته زورآزمایی کرد و بر او چیره شد، گریست و از او التماس کرد". پس در مجموع این موضوع آشکار است، که در روایت مورد بحث، تورات هرگز خداوند را همچون خدایان محدود و تجسمی بت پرستان توصیف نمی کند، بلکه صرفاً از حضور جلال خدا در قالب یک "مَرد" یا به عبارت دیگر "فرشته" سخن آمده.

پاسخ به "بیان تثلیث" 
در کتاب مقدس، چه در بخش عهدقدیم، چه در بخش عهد جدید، خداوند خدا، پروردگار و خالق یکتای واحد، خود را به طُرُق مختلف خود را بر انسان آشکار و قابل درک ساخته و می سازد. مسیحیان  -و همچنین محققان متن کتاب مقدس-، بر اساس متن کتاب مقدس، به این نتیجه می رسند، که با وجود اینکه عبارت "تثلیث" در کتاب مقدس ذکر نشده، اما متن و آیات تعریف و مفهوم "تثلیث" را بیان می کند. لذا مسیحیان تثلیث خدای یکتا را به هیچ وجه نادرست نمی دانند، بلکه توصیفی است که پروردگار از خود در کتاب خود به انسان داده است.

بدون شک توصیف خداوند -همچنین تثلیث خدای یگانه- در یک متن کوتاه ممکن نیست، با این وجود چند نکته مهم قابل اشاره است:

 طبق کتاب مقدس (شامل هر دو بخش عهدقدیم و عهدجدید) خداوند، خدا، پروردگار مطلق یکتای هستی بخش، خدای واحد یگانۀ بدون شریک است و این مهمترین فرمان خدا به انسان های ایمان دار است.
 انسان موظف به پرستش پروردگار یکتاست و فقط و فقط او را باید بپرستد.
 تثلیث به معنای وجود سه خدایی نیست. تثلیث همچنین به معنای شریک قرار دادن دیگری غیر از خدا در الهیت نیست. تثلیث به معنای سه قسمت یا سه بخش بودن خدا نیست.
 خداوند هم زمانی که "پدر آسمانی" است، روح پاک و یا "روح القدس" نیز هست که در وجود و فکر زنان و مردان با ایمانِ صادق و پاک ساکن است، و هم زمان در وجود عیسی مسیح و یا همان که صادق ترین و پاک ترین انسان و به عبارت دیگر "تنها پسر خدا" بوده، خود را متجلی ساخته است. به عبارت دیگر، پروردگار عالم هم زمانی که در عیسی مسیح جسم محدود انسان پوشید، در همان حال در تمام دنیا حاضر است و "پدر آسمانی" انسان هاست و در همان حال، به عنوان روح پاک و یا روح القدس در فکر و جان انسان های باایمان و صادق سکونت دارد.
 خداوند یگانه، خود را برای انسان و در دیدِ انسان، به سه طریق آشکار و مکشوف می سازد:
*** خداوند، خدا، یهوه، به عنوان پدر و یا پدر آسمانی انسان ها به معنای حامی انسان های مؤمن در مقابل شیطان، که در کلام انجیل پدر بی ایمانان و یا ریاکاران مذهبی نماست و همچنین بی ایمانان و یا مذهبی نماهای ریاکار فاسد فرزند پدر خود شیطان هستند؛ لازم به ذکر است که خداوند بدون جنسیت است. این موضوعی است که مسیحیان از ابتدای مسیحیت بر آن واقف بوده اند، پس باید دقت داشت که عنوان "پدر" یا "پدر آسمانی" برای خدا، نباید موجب این اشتباه شود، که خدا را دارای جنسیت دانست. عنوان "پدر" و یا "پدرآسمانی"، صرفاً "عنوان" ی است که خداوند آن را بنا بر حکمت خود، که لزوماً بر ما انسان ها دانسته نیست، برگزیده است.

*** خداوند، خدا، یهوه، از طریق عیسی به عنوان انسان، آن پیکر انسانی را مقدس و مسح کرده  -و به همین دلیل وی عیسی مسیح خوانده می شود- و با عنوان خداوند پسر خوانده می شود. جسم انسانی عیسی مسیح صرفاً یک انسان است با تمام نواقض جسم انسانی، اما حضور تجلی خداوند در وی، به عنوان بُعد دوم از آشکار ساختن خدا به انسان در نظر گرفته می شود. این بُعد شناختی از خداوند بسیار حائز اهمیت است، چرا که خداوند در این بُعد از خود -علیرغم قدرت نامحدود خود- جسم انسان بر خود گرفت و داوطلبانه خود را به دست انسان های مذهبی نمای ریاکار سپرد و بر صلیب کشیده شد، تا به انسان نشان داده شود، که انسان ها همواره به قدری در ریاکاری و خودخواهی غرق هستند، که بر خلاف صحبت کردن از خوبی و دین و ایمان، خود خداوند را بر صلیب می کشند. به عبارت دیگر، عیسی مسیح که "کلمۀ خدا" در جسم انسانی بود، توسط ریاکاری و گناه انسان بر بالای صلیب کشیده شد و انسان فکر کرد که "کلمۀ مقدس خدا" را نابود کرده، در حالیکه خداوند جسم انسانی عیسی مسیح را که "معبد خدا" و یا "خانۀ خدا" بود، سه روز بعد از کشته شدن، برخیزاند. باید توجه داشت، برصلیب کشیده شده و کشته شدن خداوند و در جسم انسانی عیسی مسیح، به هیچ وجه به معنای نابودی خداوند نیست، زیرا خداوند روح است. کشته شدن خدا، صرفاً تصویری است که از دید انسان درک می شود، به این معنی که "کلمۀ خدا" دیگر در معبد خدا و به بُعد انسانی عیسی مسیح خود را متجلّی نمی سازد. اما این سوال مطرح می شود که چرا عنوان "پسر" را خداوند برای خود برگزیده است؟ آیا یعنی خداوند مثل انسان ها و یا حیوانات که مخلوق او هستند، تولید مثل می کند؟ خیر، به هیچ وجه. عنوان "پسر" را خداوند به این سبب برای خود برگزیده است، که از آنجا که انسان های مؤمن در کتاب مقدس با عنوان "دختران و پسران خدا" و یا "فرزندان خدا" خوانده می شوند، عیسی مسیح نماد "فرزند خدا" بودن است، زیرا از دید انجیل، تنها عیسی مسیح بود، که به دلیل خداوند بودن، در طبیعت انسانی و فیزیکی، مرتکب هیچ گناهی نشد. به همین سبب، عیسی مسیح، که مظهر تجلی خداوند بر انسان است، به عنوان "پسر" و یا "پسر خدا" و یا "فرزند خدا" به عنوان الگو برای تمام انسان هاست و مظهر "فرزند راستین برای پروردگار" است که می خواهند "دختران و پسران خداوند یکتا" باشند. مجدداً نیاز به یادآوری است، که عیسی مسیح در قالب یک انسان، تمام ضعف ها و نواقص یک انسان را داشت، نیاز به غذا، آب، خواب و غیره. مسیحیان بدن فیزیکی و جسمانی عیسی مسیح را صرفاً یک انسان و یا "معبد خدا" می دانند که مقدس است، اما هرگز همچون بت پرستان و یا افسانه های یونانی، هرگز خدا را دارای دست و پای انسانی نمی دانند.

*** خداوند، خدا، یهوه، "روح القدس" و یا همان "روح پاک" است. خداوند به همان مقداری که یک انسان به معنای واقعی و با صداقت خواهان و دوست دار خالق خود، خداوند متعال یکتا باشد، در فکر و ذهن و وجود آن شخص حضور خواهد داشت و به عبارت دیگر، آن پیکر و بدن آن شخص، معبد و یا خانۀ خداوند خواهد بود. اینچنین شخص مؤمنی، عیسی مسیح را که "معبد منتخب خدا" و "فرزند یگانۀ خدا" و الگوی تمام مؤمنان است، الگوی خود قرار می دهد، تا "دختر و یا پسر خدا" و به عبارتی "معبد خدا" باشد. به این طریق، این انسان، می داند که گناه کردن و آسیب زدن به خود، در واقع گناه و آسیب به "معبد خدا" می باشد که همانا بدن خود آن شخص است. نکتۀ بسیار مهم این است که، تثلیث خداوند یکتای مطلق در هر صورت برای انسان هیچگاه به طور کامل قابل درک نخواهد بود، همان طور که انسان در هیچ زمینه ای درک کامل از خالق خود نمی تواند داشته باشد -برای مثال عدالت بی نهایت خداوند و بخشش بی نهایت خداوند برای انسان هیچگاه به طور قابل درک نخواهد بود-، اما به هر طریق به باور مسیحیان، شناخت تثلیثی خالق جهان هیچ مغایرتی با وحدانیت و یگانگی خالق جهان ندارد و خداوند خود را در کتاب مقدس به این طریق شناسانده است.

==> در نهایت این شناختی است که عیسی مسیح، که خود "کلمۀ خدا" و "تجلی خداوند" است، از پروردگار قادر مطلق یکتا، خالق جهان در انجیل می دهد: "پس بروید و جهانیان را شاگردان سازید، و آنان را به نام پدر و پسر و روح القدس تعمید دهید". نکتۀ قابل توجه در این آیۀ انجیل این است که، مسیح به تعمید به "نام (Name) پدر و پسر و روح القدس" فرمان می دهد، نه به "نام های (Names)" که اشاره ای بر یگانگی خداوند در عین تثلیث خداوند است.

پاسخ به "خدای فریبنده" 
انتقاد مطرح شده، ناشی از نگاه بسیار سطحی به کتاب اِرمیا، باب 20، آیۀ 7 است، چرا که اِرمیای نبی به الهام از روح خدا، در این آیات به سبب سختی ها و شکنجه های ناشی از پیامبری خود با خالق خود درد دل می کند، در عین حالی که خداوند را دوست دارد و در نهایت به او توکل می کند، چرا که اِرمیای نبی در ادامۀ همین آیۀ 7، به الهام از روح القدس، در آیۀ 11 تا 13 از توکّل و عشق خود به خداوند، می نویسد و خالق خود را ستایش می کند. پیام این بخش از کلام خدا از زبان اِرمیای نبی، نشان دادن این موضوع به مخاطب است که هر شخصی حتی اگر نبی خدا هم باشد، در هنگام قدم برداشتن در راه خدا، ممکن است به چنان سختی هایی برخورد کند، که گاهی جانش به سطوح می آید و در پیشگاه خداوند و به حالت گریستن می خواهد تا از او شکایت کند، در  حالی که در فکر و دل خودش خدا را دوست دارد، و در مقابل، خداوند درددل این شخص خداپرست درستکار را به هیچ وجه به دیدۀ بدی نمی بیند. این بخش از کتاب اِرمیای نبی و حتی کلّ کتاب مراثی اِرمیا، این پیام را به مخاطب می رساند، که خداوند درددل های انسان درستکار را در اوج سختی و حتی گریستن و شکایت از خدا را در قالب راز و نیاز با صبوری می شنود و اجازۀ گشودن درد دل را به انسان های پاک دل می دهد و از آن آزرده نمی شود، و بلکه خداوند از انسان می خواهد، تا انسان حتی در اوج سختی خود، با خداوند درددل کند و حتی از وضعیت مشقّت بار خود در نزد خدا شکایت کند، در حالی که در نهایت باز مجدداً پس از خالی کردن دل خود، به خداوند توکّل کند.

در نگاه دیگر، عبارت "فریفته شدن" در کتاب اِرمیای نبی، می تواند به معنای فریفته شدن و عشق آن نبی، به خداوند و رنج کشیدن برای خداوند باشد، چرا که این نبی به الهام از روح القدس چنین می نویسد: "[با خود] گفتم: دیگر از او -خدا- ذکری به میان نخواهم آورد و دیگر به نام او سخن نخواهم گفت، اما آن در دلم همچون آتشی سوزان بود، محبوس در استخوان هایم، از خودداری خسته شدم و دیگر قادر به آن نخواهم بود". برای اِرمیای نبی، هرچند پیامبری و نبوت باعث رنج و زحمت جسم اوست، اما از محبت و عشق به خدا، نمی تواند سکوت کند و با وجود تمام شکایت ها و سختی ها، کلام خدا همچون آتشی در استخوان است و نمی تواند آن را به مردم نگوید و از بیان کلام خدا بین مردم خودداری کند.

پاسخ به "تجسم خدا و اتحاد او با گوشت و خون پیروان خود" 
منبع معرفی شده در مقالۀ نقد کتاب مقدس نادرست و ناقص است.

در خصوص کالبد انسانی گرفتن "خدا" و یا "کلمۀ خدا" که در انجیل یوحنا، باب 1، آیۀ 1، مراجعه کنید به توضیحات موجود در بند بالاتر تحت عنوان "در پاسخ به بیان تثلیث". قابل ذکر است که باور مسیحیان بر اینکه خداوند در جسم عیسی مسیح، که همان معبد و یا خانۀ مقدس خداست، برگرفته از تعالیم انجیل است که حضور خداوند در جسم عیسی، آن خانه و یا معبد را با ذکر نام دیگر عیسی بیان می کند: نام دیگر عیسی، عمانوئیل است که در زبان عبری یعنی: خدا با ما. این نام را اِشعیای نبی در کتاب خود نیز برای مسیح ذکر می کند.

اما در خصوص یکی شدن خداوند و یا ساکن شدن روح پاک خداوند -روح القدس- که خود خداوند است، در وجود انسان های با ایمان و صادق، احتمالاً منظور عشای ربانی ذکر شده در انجیل است، که این نمادی است که مسیحیان انتقادی به آن وارد نمی دانند، بلکه آن را نشانۀ وحدت و یکپارچگی قلمداد می کنند و با شستن پای یکدیگر، که نشانۀ خضوع و خدمت به یکدیگر است، از فرمان خدا پیروی می کنند.

پاسخ به "تبدیل آب به شراب به عنوان اولین معجزه" 
در بخش عهدقدیم از کتاب مقدس، اعتیاد به الکل و میگساری و مستی غیر قابل کنترل جزو اعمال نادرست و مذموم خوانده شده و در بخش عهدجدید صراحتاً حرام اعلام شد ، امّا استفادۀ کنترل شده از الکل منعی ندارد. درنتیجه مسیحیان انتقادی به معجزۀ "تبدیل آب به شراب" توسط عیسی مسیح وارد نمی دانند.

پاسخ به "مستی مکرر لوط پیامبر و زنای او با دو دخترش" 
نکتۀ اول اینکه، لوط در کتاب مقدس هیچگاه به عنوان "پیامبر" یا "نبی" معرفی نشده است، بلکه صرفاً  به عنوان شخصی که نسبت به شرایط زمانی و فرهنگی حاکم در محل زندگی خود موضع صحیح تری داشت و به همین دلیل کتاب مقدس او را درستکار می خواند و آن طور که خداوند از زبان پطرس رسول می فرماید، لوط "... هر روز با دیدن و شنیدن بی اخلاقی آنان آزرده می شد" و احتمالاً اهالی شهر خود را به خاطر همجنس باز بودن سرزنش می کرده، طوری که مردم شهر سدوم - آن طور که خداوند در تورات می فرماید- می گفتند "[لوط] مثل یک داور (قاضی) رفتار می کند". لوط در مقیاس با اصول اخلاقی ارائه شده در یهودیت و مسیحیت که قرن ها بعد ظهور کردند به هیچ وجه شخص ایده آلی نبود. هنگامی که فرشتگان خداوند به ظاهرِ دو مَرد به خانۀ لوط آمده بودند، تا او و اهالی خانۀ او را دربارۀ بلا و مجازاتی که خداوند بر شهر سدوم و عموره خواهد آورد با خبر سازند، اهالی شهر -به قصد تجاور و همجنس گرایی- بر در خانۀ لوط آمدند و از لوط خواستند تا مهمانان خود را به دست اهالی شهر بسپارد. لوط از این نظر که در مقابل خواستۀ آنان ایستادگی کرد، کار درستی کرد، اما راه چاره ای که با خود اندیشید، پیشنهاد داد تا دختران باکرۀ خود را به دست آنان بسپارد. این راه حل اخلاقی درستی نبود و خداوند در هیچ جایی از کتاب مقدس این راه حل او را به هیچ وجه تایید نمی کند، بلکه صرفاً بیان شده که لوط چه کاری کرد. این البته آخرین اشتباه لوط نبود، بلکه او بعدها در حالت مستی اجازه داد تا دخترانش با او همبستر شوند که از نظر اخلاقی در یهودیت و مسیحیت کار غیراخلاقی ای به حساب می آید، طوری که حتی رابطۀ جنسی با بستگان دورتر همچون نَوه حرام اعلام می شود.

بله، آن طور که در صفحۀ نقد کتاب مقدس گفته شده، لوط مرتکب زنا با محارم شد، اما باید توجه کرد که لوط پیامبر خدا نبوده، بلکه صرفاً از این جهت که همجنس گرایی اهالی شهر ساکن در آن برایش آزار دهنده بود و پیام فرشتگان خدا را پذیرفت، که به دلیل دعای ابراهیم پیامبر نزد لوط آمده بودند، از این جهت او -نسبت به شرایط زمانی و فرهنگی- درستکار خوانده شده است.

پاسخ به "ساخت بت و دعوت به بت‌پرستی از طرف هارون پیامبر و برادر موسی" 
تفاسیر متفاوتی در مورد ساختن گوسالۀ طلایی وجود دارد. با این حال یک تفسیر/احتمال این است که هارون (برادرِ موسی نبی) بت را احتمالاً تحت اجبار و یا شاید حتی تهدید ساخته باشد. این احتمال از آن جا تقویت می شود که هارون در پاسخ به موسی نبی، که از او پرسید "این قوم بر تو چه کرده بودند، که گناهی عظیم بر ایشان وارد ساختی؟" به موسی نبی چنین پاسخ می دهد: "خشم سرورم برافروخته نشود. تو خودت می دانی که این قوم به بدی گرایش دارند. به من گفتند برای ما خدایی بساز تا در مقابل ما حرکت کند، زیرا این موسی، مَردی که ما را از مصر بیرون آورده، نمی دانیم چه بر سر او آمده". همچنین در ادامۀ روایت ماجرا مکتوب است، که هارون "افسار امّت اسرائیل را رها کرده" بود. این احتمال وجود دارد که هارون از این جهت خطا کرده باشد که به خاطر تهدید و یا حتی شاید حفظ جان خود، اسرائیلیان را از پرستش گوساله منع نکرده بود، لیکن در هر صورت هارون نبود که داوطلبانه گوسالۀ طلایی را ساخت. با این حال هارون نیز به همین دلیل مورد خشم خداوند قرار گرفت که با دعای بخشش موسی نبی، خداوند از گناه هارون/کوتاهیِ هارون در مسئولیتِ خود در خصوص "اَفسار زدن" به قوم اسرائیل گذشت کرد. همچنین مکتوب است، که هنگامی که موسی نبی پس از بازگشت از کوه سینا و دیدن گوسالۀ طلایی، پیش از مجازات الهی، یک فرصت توبه به امّت اسرائیل می دهد، قومِ لاوی (یکی از دوازده سبط اسرائیل) جزو توبه کنندگان هستند (هارون نیز جزو قوم لاوی بود).

پاسخ به "مستی و زنای داود پیامبر با زن شوهردار" 
داود، بر اساس کتاب مقدس، پادشاه اسرائیل و پیامبر بود. با این وجود، او در یک مرحله از زندگی خود مرتکب لغزش و گناه بزرگ زنا شد. این گناه او را خداوند با فرستادن پیامبر دیگر، به نام ناتان نبی به او نمایاند. داود هرچند توبه قلبی کرد، اما در هر صورت تبعات این گناه در نهایت منجر به از بین رفتن حکومت اسرائیل شد. توبۀ داود نبی، توبۀ صادقانه بود، هرچند که لغزش و گناه وی بسیار بزرگ بود. باید توجه داشت، داود نبی، با اینکه پادشاه بود و هیچکس او را بابت اعمالش بازخواست نمی کرد، امّا وقتی صدای خداوند را از زبان ناتان نبی شنید، بدون تکبّر، معترف به گناه بزرگ خود شد و توبه کرد.

آموزه ای که می توان از این روایت تاریخی فراگرفت، این است که انسان، هرچقدر هم در گذشتۀ خود بر طبق فرامین خداوند راه رفته باشد، امّا لغزش در هر لحظه در کمین اوست، همچون یهودای اسخریوطی، که ابتدا منتخب عیسی مسیح و جزو حواریون او بود، امّا به مسیح خیانت ورزید. با این تفاوت که داود نبی، با وجود لغزش بسیار بزرگ خود، از گناه خود توبه قلبی کرد.

پاسخ به "فحاشی و مستی نوح پیامبر" 
آن طور که از آموزۀ کتاب مقدس و به خصوص در انجیل و تعالیم عیسی مسیح برمی آید، احکام خداوند برای انسان ها در طول زمان متفاوت بوده است. مستی و مصرف بیش از حد الکل در مسیحیت صراحتاً جزو اعمال نادرست خوانده شد، اما تا قبل از آن منعی بر آن وجود نداشت. در یک مورد قابل توجه، ازدواجِ یعقوب با راحیل و لیه بود، که خواهر یکدیگر بودند. ازدواج هم زمان با دو خواهر هرچند از زمان شریعت یهود به بعد در کتاب مقدس حرام خوانده شد اما پیش از آن ظاهراً منع دینی بر آن وجود نداشت. به همین ترتیب، نوح نیز (که بسیار پیش تر از یعقوب و ابراهیم می زیست) در کتاب مقدس مردی درستکار نسبت به هم عصرانِ خود و دعوت کننده انسان ها به عدالت است. اما باید توجه کرد، که پیامبر بودن نوح، با استفاده از الکل تناقضی ندارد، چرا که خداوند منعی برای استفادۀ متعادل از شراب قرار نداده است.

حال آن که دو نکته را باید در نظر داشت:

 در کتاب مقدس مکتوب است که نوح نبی "شراب نوشید و مست شد و در میان خیمۀ خود برهنه گردید". اول اینکه نوح نبی در "خیمۀ خود" برهنه گردید، نه جای دیگر و این خیمۀ خصوصی او بوده و شاید نوح نبی می خواسته با همسرش همبستر شود. با این حال این ها احتمالاتی هستند که می تواند وجود داشته باشد، اما هیچکدام قطعی نیست.
 بر خلاف آنچه در صفحۀ "نقد کتاب مقدس" نوشته شده، نوح "فحّاشی" نکرد، بلکه نفرین کرد. نکتۀ بسیار مهم اینکه: محل بحث است که آیا "حام" پسر نوح بود که برهنگی پدر خود را تمسخر کرد، یا اینکه کنعان ( پسرِ حام=نوۀ نوح)؟ چرا که بر اساس کتاب مقدس، نوح پس از بازیافتن هوشیاری خود متوجه شد که "پسر جوان تر" چه کرده است و سپس "کنعان" را لعنت کرد. حال آن که به نظر می رسد حام فرزند جوان تر نوح نبود و او نبود که برهنگی نوح در خیمۀ خود را به استهزا گرفت، زیرا در حالی که کتاب مقدس، فرزندان را یا به ترتیب سنّی از بزرگ تر به کوچک تر، و یا بر اساس مهم و ویژه بودن لیست می کند، در ذکر نام پسران نوح، (سام، حام و یافث) همواره حام را به عنوان دومین فرزند نوح نام برده است. این فرضیه همچنین همخوانی دارد با متن تورات، که از سام به عنوان برادر بزرگ تر یافث ذکر می کند. درخصوص حام امّا، تورات هرگز از حام به عنوان کوچک ترین فرزندِ نوح نام نبرده است. از سوی دیگر، برخلاف حام، بسیار محتمل است که "کنعان" جوان ترین/کوچکترین فرزند حام بوده باشد، چرا که در لیست اعقاب حام، کنعان آخرین فرزند نام برده شده است. در ضمن، حتی پیش از ذکر روایت مورد بحث، تأکید خاصی بر روی کنعان وجود دارد، به نحوی که نام فرزندان نوح پس از نجات یافتن از طوفان و خارج شدن از کشتی اینگونه ذکر شده :"پسران نوح که از کشتی بیرون آمدند، سام و حام و یافث بودند. حام پدر کنعان است". این تأکید به نظر می رسد تمرکز خاصی بر روی "کنعان" دارد و نقشی که او در چند آیه بعدتر، در دیدن برهنگی نوح دارد. از طرف دیگر، عبارت "پسر جوان ترِ نوح" می تواند به کنعان اشاره داشته باشد، چرا که در کتاب مقدس، در موارد دیگری نیز از نوه و یا نتیجه با عنوان فرزند یاد شده است. در نهایت به نظر می رسد که کنعان با قصد و به عمد با سرک کشیدن به خیمۀ خصوصی نوح، برهنگیِ او را دیده، و به این ترتیب به نوح بی احترامی کرده است؛ وقتی حام به غیرعمد و غیر از قصد بی احترامی، نوح را برهنه می یابد، ماجرا را با برادران خود در میان می گذارد که چه اتفاقی افتاده. در نتیجه، مطابق این تفسیر، کنعان بود که به نوح بی احترامی کرد و مورد لعن قرار گرفت، نه حام.  هرچند این یکی از تفاسیر است و تفسیر رسمی ای در خصوص این روایت وجود ندارد.

منابع 

اصطلاحات مسیحی
دفاعیات مسیحی
سبک‌های مسیحیت