کتاب‌شناسی ابوطالب

با وجود کتب متعدد با موضوع ابوطالب، کتاب‌شناسی ابوطالب، مورد توجه برخی محققان قرار گرفته‌است. باید دانست که اهمیت موضوع شخصیت‌شناسی ابوطالب، بسیاری از دانشمندان شیعه و سنی را بر آن داشت تا با تألیف کتب و مقالات مستقلّ فراوان همچون کتاب «الحجه علی الذاهب الی تکفیر أبی طالب علیه السلام» اثری از سید فخار بن معد الموسوی -از علمای قرن هفتم- و «ایمان ابیطالب علیه السلام» تألیف شیخ مفید به معرفی و بررسی زندگی ابوطالب بپردازند. در این میان برخی دیگر از مؤلفین در ضمن کتب خود، قسمتی را به دفاع از ایمان ابوطالب پرداخته‌اند همچون محمدتقی مجلسی در جلد ۳۵ بحارالانوار خویش و عبدالحسین امینی در ضمن جلد هفتم و هشتم الغدیر، و ابن ابی الحدید معتزلی در شرح نهج البلاغه هر کدام بیش از صد صفحه به موضوع ابوطالب و ایمان وی اختصاص داده‌اند که جای دارد هر کدام به صورت کتاب مستقل تحقیق، ترجمه و احیاء شود.

ایمان ابوطالب 
حائز اهمیت است که دانشوران شیعه توجهی ویژه به موضوع ایمان ابوطالب داشته‌اند. نخستین گردآورندگان جوامع حدیثی شیعه مانند «شیخ کلینی» در «کافی»، با نقل گزارش‌هایی از خدمات ابوطالب به اسلام سخن گفته‌اند. نجاشی تا اواسط سده پنجم قمری، حدود ده نگاشته را در میان دانشوران شیعه دربارهٔ ابوطالب ثبت کرده‌است. مهم‌ترین مؤلفان در این زمینه از این قرارند: احمد بن محمد بن عمار کوفی (درگذشت ۳۴۶ قمری)، ابن طرخان جرجرائی، سهل بن احمد دیباجی (درگذشت ۳۸۰ قمری)، علی بن بلال مهلبی ازدی، حسین بن عبیدالله (ابوعبدالله غضائری) (درگذشت ۴۱۱ قمری) و شیخ مفید (درگذشت ۴۱۳ قمری). از نوشته‌های این شش تن، کتاب ایمان ابی‌طالب شیخ مفید در دسترس است. در سده‌های بعد نیز نگاشته‌هایی دربارهٔ ایمان ابوطالب سامان یافت؛ ازجمله:
 مُنی الطالب فی ایمان ابی‌طالب، تألیف محمد بن احمد بن حسین خزاعی نیشابوری (درگذشت سده پنجم)
 الحجة علی الذاهب الی تکفیر ابی‌طالب، نوشته فخار بن معد الموسوی (درگذشت ۶۰۳ قمری)
 کتاب ایمان ابی‌طالب، تألیف احمد بن موسی بن طاووس (درگذشت ۶۷۳ قمری).

از سده دهم به بعد، نگاشته‌ها دربارهٔ ایمان ابوطالب در میان شیعه و سنی افزایش یافته‌است. برخی از آنها عبارت‌اند از:
 أسنی المطالب فی نجاة ابی‌طالب، نوشته احمد بن زینی دحلان الشافعی
 منیة الراغب فی ایمان ابی‌طالب، نوشته محمدرضا طبسی
 ابوطالب مؤمن قریش، نوشته عبدالله الخنیزی.

دسته‌بندی 
نشر کتب و آثار قدیمی پیرامون شخصیت ابوطالب، شرح و ترجمه اشعار، تحلیل و بررسی پیرامون ایمان وی، شرح احوالات فرزندان او، معرفی و شرح و ترجمه روایاتی که ابوطالب از محمد روایت کرده و… از مواردی هستند که جای دارد در مورد آن فعالیت شود. به‌طور کلی کتاب‌هایی که با موضوع ابوطالب نوشته شده در یک تقسیم‌بندی به ده بخش تقسیم‌بندی می‌شود:
 کتاب‌هایی که توسط شیعیان دربارهٔ ایمان ابوطالب و رد بر تکفیر وی نوشته شده‌اند.
 کتبی که توسط بزرگان اهل سنت در مورد ایمان ابوطالب و اشعارش نوشته شده‌است.
 کتبی که دربارهٔ تاریخ زندگی وی نوشته شده.
 کتبی که در فضائل و مناقب ابوطالب نوشته شده‌است.
 روایاتی که ابوطالب از محمد نقل کرده‌است.
 دیوان ابوطالب.
 شرح قصیده لامیه ابوطالب.
 بررسی و تحقیق پیرامون اشعار ابوطالب.
 ابوطالب در آیینه شعر.
 کتاب‌هایی که به زبان‌های مختلف در مورد ابوطالب نوشته شده‌است.

فهرست آثار 
در ادامه آثاری که با موضوع ابوطالبنگارش یافته‌است، فهرست خواهند شد:

* در کتاب با مجلدات بیشتر از یک، تعداد صفحه یکی از جلدها به صورت رندم قرار گرفته شده تا از میانگین حجم کتاب اطلاع حاصل شود.

پانویس

منابع 
 
 

کتاب‌شناسی شیعه