رقص چوب

چوب بازی،چوب یا چوبازی، ازجملهٔ بازی‌ها و سنت‌های ایرانی است که پیشینه ای کهن دارد که به ایران باستان باز می گردد.این آیین سنتی در شاهنامه فردوسی نیز ذکر شده است.در ایران دو نوع چوب بازی اصیل داریم یکی چوب بازی سیستانی که درنیمه شرق شرقی ایران رواج دارد و دیگری چوب بازی لری که بیشتر در نیمه جنوبی و غربی کشور رواج دارد و در واقع این رقص اصیل از طریق روابط این دو قوم با دیگر قومیت ها به سایر اقوام و مناطق منتقل شده است. 

یکی از اصیل‌ترین رقص‌های خراسان بزرگ به‌شمار می‌رود که از دیر باز برای تقویت روحیهٔ سپاهیان پارت یا همان خراسان بزرگ حفظ و نسل به نسل انتقال پیدا کرده‌است.

نام 
به گویش خراسانی و سیستانی به این رقص چو بازی گفته می‌شود و انواع و نام‌های مختلفی دارد همچون چو بازی تک نفره، چو بازی دو نفره، فارفاره و ... که بیشتر در شهرهای تربت جام، تربت حیدریه، سبزوار، بیرجند، زابل، زاهدان و سرخس انجام می‌شود.

ریشه‌شناسی چوب بازی خراسانی 
آنچه امروزه به عنوان چوب‌بازی شناخته می‌شود، ادامهٔ رقص شمشیر است که ایرانیان باستان به خصوص سپاهیان خراسان و گذشته برای استمرار آمادگی دفاعی مبارزان خود در زمان صلح با این رقص شمشیر به تقویت روحیه و آمادگی دفاعی نیروهای خود کمک می‌کردند. همچنین این رقص به رقص چاپی نیز شباهت‌هایی دارد.
رقص شمشیر که ابتدا با یک نوع رقص معنوی و چرخش سماعی آغاز می‌شود در اصل همان چرخش حول محور وجود است که در فلسفهٔ رقص‌های سماع آمده‌است. دستان رو به آسمان و چرخش‌های مرتب و منظم هریک دارای معانی خاص خود است.

رقص شمشیر خراسانی
رقص شمشیر یکی از اصیل‌ترین رقص‌های آریایی یا همان خراسان بزرگ که در شمال‌شرق می‌زیستند بود، و که از دیرباز در این منطقه حفظ شده‌است. آنچه امروزه به عنوان چوب‌بازی شناخته می‌شود، ادامهٔ رقص شمشیر است که ایرانیان باستان به خصوص سپاهیان خراسان و گذشته برای استمرار آمادگی دفاعی مبارزان خود در زمان صلح با این رقص شمشیر به تقویت روحیه و آمادگی دفاعی نیروهای خود کمک می‌کردند. رقص شمشیر که ابتدا با یک نوع رقص معنوی و چرخش سماعی اغاز می‌شود در اصل همان چرخش حول محور وجود است که در فلسفۀ رقص‌های سماع آمده‌است. دستان رو به آسمان و چرخش‌های مرتب و منظم هریک دارای معانی خاص خود است.

رقص چوب خراسانی استمرار رقص شمشیر خراسانی است.

انسان شناختی رقص شمشیر خراسانی 

در رقص محلی چوب و شمشیر با سمبولیسم رو به رو هستیم، یعنی رنگ لباس ها(سفید) به مثابه نیروی خیر، چوب و شمشیر(ابزار در جنگ) به مثابهٔ نیروی شر در مبارزه با بدی‌ها می‌باشد که این دو نیرو را در برابر یکدیگر قرار میدهند و به نظر می رسد یکی از باور های جهان بینی زرتشتی خراسانیان است که در آن جهان را صحنه برخورد بین شر و خیر می بینند. 
همچنین لباس‌های پرچین به هنگام نشستن و برخاستن و دور زدن در یک دایره نمایانگر پویایی و حرکت تمام نیروها در زندگی است.
کمربند موجود در لباس، آمادگی افراد را برای رزم نشان می‌دهد. به‌طور کلی نوعی زبان ایماء و اشاره در این رقص به کار گرفته می‌شود تا افراد از طریق ارتباط پیام‌های گوناگون صلح، شادی و غیره را با توجه به کارکردهای مختلف در طول زمان القا نمایند. به عبارت دیگر یکی از رقص‌های آیینی و حماسی است که از پیشینهٔ تاریخی برخوردار است، به این معنا که مناسک گرد هم آیی افراد را در سیستم کنش‌های اجتماعی می‌توان مشاهده نمود.

تاریخچه رقص شمشیر خراسانی 
در نیمه شمال شرقی فلات ایران خارج از مرزبندی‌های سیاسی امروزی، خراسان بزرگ یکی از مهد های اصلی ایران در رقص های آیینی و باستانی آریاییان بوده و است.
خراسان سرزمینی اسطوره‌ای و  تاریخی است.
رقص شمشیر در خراسان نیز رقص دیرپایی است که پیشینه آن به بیش از سه هزار سال می‌رسد که سینه به سینه به نسل‌ها بعد منتقل شده‌است.
پژوهشگرات رقص را دارای قدرت اجتماعی بسیار زیادی می دانند که می‌تواند شمار بسیاری از مردان و زنان و جوانان را در حرکت‌های منظم و بر اساس قواعدی ثابت ، موزون و معینی متحد سازد.
به همین دلیل تأثیری اجتماعی دارد و می‌تواند بهترین شکل آمادگی برای مبارزه باشد. جز این رقص معنای جادویی-آیینی بسیار مهمی دارد.
انچه امروزه به عنوان چوب بازی در رقص های خراسانیان شناخته می‌شود، ادامه ی رقص شمشیر است که پارتیان یا همان خراسانیان گذشته برای استمرار آمادگی دفاعی مبارزین خود در زمان صلح با این رقص شمشیر به تقویت روحیه و آمادگی دفاعی نیروهای خود کمک می‌کردند.
رقص آیینی شمشیر در سیستان جنبه کاملاً دفاعی دارد و داستان دو پهلوان رو در روی یکدیگر است که هر دو سپر به سپر شده و رزم پهلوانی شروع می‌شود تا یکی شکست بخورد و برای فرد پیروز سرنا یا همان ساز و موسیقی پیروزی می زنند.
بسیاری از نقش هایی که در سنگ ها و غارهای خراسان دیده میشود نشان از قدمت چندین هزار ساله این رقص باستانی در این منطقه دارد.

منابع 

خراسان
سنت‌های ایرانی
فرهنگ در خراسان
اقوام خراسان
رقص ایرانی