اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران

اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی که اصطلاحاً اتاق بازرگانی تهران خوانده می‌شود، اولین نهاد مدنی است که بنیاد بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی و تجاری کشور بر پایه آن شکل گرفته است. در حال حاضر محمود نجفی‌عرب ریاست اتاق بازرگانی تهران را برعهده دارد.

پیشینه تاریخی  

ریشه‌های تأسیس اتاق تجارت تهران به نهادی بازمی‌‌گردد که برای حفاظت از منافع تجار تأسیس شد. تأسیس این نهاد احتمالاً همزمان است با تأسیس وزارت تجارت و فلاحت در سال ۱۲۸۹ هـ.ق (۱۸۷۲م) که یکی از اقدامات اصلاحی میرزا حسین خان سپهسالار، وزیر تجارت وقت، به شمار می‌رود. وظیفه اولیه این نهاد تنظیم مناسبات بازرگانی و دفاع از منافع کشور در حوزه تجارت بود.

مجلس وکلای تجار
ده سال پس از میرزا حسین خان سپهسالار، میرزا عبدالوهاب نصیرالدوله وزارت تجارت را برعهده گرفت. در این دوره نابسامانی‌های اقتصادی بسیاری به وجود آمد که اعتراض تجار را برانگیخت. این گروه از فعالان اقتصادی در این زمان به ضرورت حمایت از منافع مشترک خود در مقابل هجوم سرمایه‌های خارجی پی بردند و دست به اعتراض زدند. این اعتراض به رهبری محمدحسن امین‌الضرب، از بازرگانان بانفود تهران، ناصرالدین شاه را به عزل نصیرالدوله واداشت. تجار خواستار تأسیس شورایی شدند که فقط بازرگانان در آن عضویت داشته باشند و درباره مسائل مرتبط تصمیم‌‌گیری کنند؛ بدین‌ترتیب ناصرالدین‌شاه در سال ۱۲۶۳ شمسی (مقارن با ۱۳۰۱ قمری و ۱۸۸۴ میلادی) فرمان تشکیل مجلس وکلای تجار ایران را صادر کرد تا بازرگانان بتوانند نمایندگان خود را انتخاب و از منافع خود حفاظت کنند.  اما این تلاش تجار سرانجام به دلایل مختلف از جمله مخالفت روحانیون، فشار حکام محلی و تعارضات درونی و منفعت‌طلبی در بین خود تاجران منجر به شکست و صدور فرمان لغو تشکیلات مجلس وکلای تجار ایران از سوی شاه گردید.

اتاق تجارت تهران
با روی کار آمدن حکومت پهلوی، ضرورت پاسخگویی به نیازهای جدید در مراوده با جهان احساس می‌شد، بنابراین با تصویب هیئت‌دولت، در تاریخ ۱۸ بهمن ۱۳۰۴ امر به تأسیس اتاق بازرگانان تهران داده شد. بدین‌ترتیب تجار از روز ۱۸ تا ۲۲ اردیبهشت ۱۳۰۵ شمسی در تجارت‌خانه ابوالقاسم تاجر اصفهانی حاضر شدند و تعرفه انتخابات اعضای اتاق تجارت تهران را دریافت کردند تا در رأی‌گیری اعضای  اتاق تجارت شرکت نمایند. 

اولین اتاق تجاری ایران در ۱۶ مهر ۱۳۰۵ در ساختمانی کوچک در نزدیکی چهارسوق کوچک بازار به ریاست محمدحسین امین‌الضرب و دبیری میرزا غلامحسین کاشف و میرزا محمد سپهر آغاز به کار کرد.  پس از آن حبیب‌الله امین‌التجار ریاست اتاق تجارت تهران را برعهده گرفت و  میرزا ابوطالب اسلامیه، عبدالحسین نیک‌پور، فقیه‌التجار، آقا میرزا علی محلوجی و آقا شیخ حسین حریری هیئت نمایندگان آن را تشکیل دادند. 
در این دوره، سیاست‌های تمرکزگرایانه دولت پهلوی اول، امکان استقلال عمل اتاق تجارت رااز آن می‌گرفت. براساس قانون تشکیل اتاق‌های تجارت، از بین ۴۵ نفر از اعضای منتخب، تعداد پانزده نفر را دولت انتخاب می‌کرد.

دوره فترت اتاق بازرگانی تهران
با مصوبه ۱۹ خرداد ۱۳۱۴ که اتاق‌های تجارت شهرهای کشور منحل شد و فقط در ۱۶ منطقه تجاری  اتاق تجارت باقی ماند، وضعیت اتاق تجارت بیش از پیش متزلزل‌ شد و استقلال خود را از دست داد. سال ۱۳۱۸ شمسی مقارن با آغاز جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹ میلادی) بود که اوضاع تجارت ایران نیز به تبع بحران جهانی تحت تأثیر قرار گرفت. همزمان با سقوط رضاشاه در ۱۳۲۰، بیشتر بازاریانی که از امتیازهای جوازهای وارداتی در دوره انحصارات دولتی بی‌نصیب مانده بودند دست به اعتراض زدند، زیرا بر این گمان بودند که نمایندگان  اتاق تجارت و رئیس آن، عبدالحسین نیک‌پور با نزدیک‌شدن به مقامات دولتی، امتیاز حمایت از رضاشاه را با اخذ مجوزهای وارداتی دریافت کرده‌اند. آن‌ها تهدید به بستن بازار کردند و خواستار اجرای تقاضای خود یعنی یک‌مرحله‌ای شدن انتخابات گردیدند تا از دخالت‌های دولت در امر انتخابات اتاق جلوگیری کنند. 

در پاسخ به این درخواست، قانون جدیدی در سال ۱۳۲۱ تهیه شد تا انتخابات به طور مستقیم انجام شود و اسم اتاق نیز به نام اتاق بازرگانی تغییر کند. این امر تا حدی از مداخله دولت در انتخاب اعضای اتاق بازرگانی جلوگیری می‌کرد. 

سال‌های ملی شدن صنعت نفت (۱۳۲۶-۱۳۲۹) دورانی پرتلاطم برای اتاق تهران بود. مصدق در دوره چهاردهم مجلس شورای ملی به واگذاری امتیاز پارچه به گروهی از تاجران متنفذ اعتراض و از وزارت امور اقتصادی و دارایی انتقاد کرد. هیئت رئیسه اتاق بازرگانی تهران از عملکرد دولت جانبداری کرد، اما بازاریان سطح متوسط به حمایت از محمد مصدق برخاستند و در سال 1949 زمینه ایجاد ائتلاف سیاسی جبهه ملی ایران با کمک بازاریان سطح متوسط، روشنفکران و دانشجویان غیر کمونیست فراهم شد. او پس از انتخاب به سمت نخست وزیری، به انحصار صادرات و واردات در دست تعداد معدودی از بازرگانان و اعضای هیئت رئیسه اتاق با استفاده از رانت دولتی اعتراض کرد و همین امر موقعیت او را در میان بازاریان تثبیت کرد. 

با پایان مدت قانونی دوره چهارم اتاق در ۱۸ فروردین ۱۳۳۰، دولت محمد مصدق موضوع برگزاری انتخابات دوره بعدی اتاق را رد کرد. یک سال بعد، محمد مصدق با استفاده از اختیارات تام خود، لایحه قانونی افزایش نمایندگان اتاق تهران از ۱۵ نفر به ۳۰ نفر را تهیه کرد.

اتاق صنایع و معادن ایران

درسال ۱۳۴۰ گروهی از صاحبان صنایع از علی امینی، تأسیس  اتاق صنایع و معادن را درخواست کردند. درنهایت با تلاش‌های طاهر ضیایی، در مهر ۱۳۴۱ این درخواست به تصویب رسید و در همان سال  اتاق صنایع و معادن تأسیس شد و سی نفر از صاحبان صنایع و معادن به ریاست جعفر شریف‌امامی اداره آن را در دست گرفتند.  شریف‌امامی در سال ۱۳۴۶ از ریاست اتاق استعفا داد و طاهر ضیایی جانشین  وی شد.  
از سال ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۸ اتاق بازرگانی تهران و  اتاق صنایع و معادن به طور مستقل کار می‌کردند. در سال ۱۳۴۸ قانون ادغام این دو اتاق به تصویب رسید و در بهمن ۱۳۴۸ اتاق بازرگانی تهران و  اتاق صنایع و معادن با هم ادغام شدند و  اتاق بازرگانی، صنایع و معادن ایران تأسیس شد. در این دوره اتاق بازرگانی تهران فعال‌ترین شعبه  اتاق بازرگانی، صنایع و معادن ایران است.

ساختار

ساختار اتاق قبل از انقلاب
لایحه تشکیلات و وظایف اتاق‌های تجارت در  دوره هفتم مجلس در سال ۱۳۰۹ به مجلس داده شد و به تصویب رسید. 

در ابتدای تشکیل اتاق تجارت، دوره‌های آن سه ساله بود و تعداد ۴۵ نفر به هیئت‌دولت پیشنهاد می‌شد تا از بین آن‌ها، پانزده نفر از اعضای اتاق انتخاب و تأیید شوند. در سال ۱۳۲۱ شمسی قانون جدید تشکیل اتاق بازرگانی به تصویب رسید که مقرر می‌کرد انتخابات اتاق بازرگانی یک‌مرحله‌ای باشد. این امر از مداخله دولت در انتخاب اعضای اتاق بازرگانی ممانعت به عمل می‌آورد.  طبق این قانون ۲۵ نفر از منتخبین اتاق بازرگانی تهران که حائز اکثریت آراء و واجد شرایط بودند انتخاب می‌شدند و هیئت‌رئیسه اتاق شامل رئیس، نایب‌رئیس، منشی و خزانه‌دار شکل می‌گرفت.
در قانون ادغام اتاق‌ها، هیئت نمایندگان اتاق ایران ۷۲ نفر پیش‌بینی شده بود که ۳۵ نفر نماینده شعبه تهران، ۲۰نفر نماینده شعبه‌های شهرستان و ۱۷ نفر نماینده اتحادیه سندیکاهای تولیدکنندگان و صادرکنندگان و واردکنندگان وابسته به اتاق بودند. اتاق بازرگانی تهران تا روزهای ابتدایی  انقلاب با همین روال به کار خود ادامه می‌داد و نقش مؤثری نیز در فرایندهای تصویب و اجرای قوانین و حتی تدوین برنامه‌های توسعه‌ای داشت.

ساختار اتاق بعد از انقلاب
هیئت نمایندگان اتاق تهران هر چهار سال یکبار با رأی اعضا (دارندگان کارت بازرگانی یا عضویت اعم از حقیقی و حقوقی) برگزار می‌شود. در سال‌های بعد از انقلاب اسلامی تاکنون ۱۰ دوره انتخابات برگزار شده است. در جریان انتخابات ۴۰ نفر نماینده بخش خصوصی (۱۶ نفر نماینده بخش بازرگانی، ۱۴ نفر نماینده بخش صنعت، ۴ نفر نماینده بخش معدن و ۶ نفر نماینده بخش کشاورزی) با رأی گیری انتخاب می‌شوند. همچنین برای تعامل بیشتر فعالان بخش خصوصی با دولت به این جمع انتخابی در هر دوره ۲۰ نماینده از سوی دولت (وزارتخانه‌های صنعت، معدن، تجارت، وزارت امور اقتصادی و دارایی و وزارت جهاد کشاورزی) هم اضافه می‌شوند که در مجموع ۶۰ عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران را تشکیل می‌دهند. هیئت نمایندگان در هر دوره ۵ عضو را به عنوان اعضای هیئت‌رئیسه انتخاب کرده و ریاست اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران هم با رأی اعضا انتخاب می‌شود.

کمیسیون‌های تخصصی و مشورتی
اتاق تهران برای پیشبرد اهداف خود و به عنوان تشکل و پارلمان بخش خصوصی در حال حاضر دارای ۹ کمیسیون تخصصی و مشورتی شامل: «اقتصاد سلامت»، «اقتصاد نوآوری و تحول دیجیتال»، «انرژی و محیط زیست»، «بازار پول و سرمایه»، «بهبود محیط کسب‌وکار و رفع موانع تولید»، «تسهیل تجارت و توسعه صادرات»، «حمایت قضایی و مبارزه با فساد»  «صنعت، معدن» و «کشاورزی و صنایع تبدیلی» است. هر کدام از اعضای هیأت نمایندگان اتاق تهران در دو کمیسیون عضو هستند و نمایندگان تشکل‌های بخش خصوصی نیز در این کمیسیون‌ها حضور دارند و در هر جلسه از کارشناسان و نمایندگان وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و نهادهای دولتی هم برای حضور دعوت می‌شود. کمیسیون‌های تخصصی و مشورتی اتاق تهران هر دو هفته یکبار تشکیل جلسه داده و به‌طور تخصصی موضوعات و مسائل مربوط به حوزه تحت پوشش خود را بررسی می‌کنند و نظرات تخصصی و کارشناسی‌شده بخش خصوصی را به قوای سه‌گانه و نهادهای سیاستگذار و مجری اعلام می‌کنند. کمیسیون‌های تخصصی و مشورتی در واقع نقش نظارتی و مطالبه‌گری دارند و به نمایندگی از بخش خصوصی چالش‌های این بخش و اقتصاد ایران را بررسی کرده و راهکارهایی برای حل مشکلات ارائه می‌دهند. کمیسیون‌های تخصصی و مشورتی اتاق تهران در سال (۱۴۰۰)، ۱۲۱ جلسه رسمی (به صورت حضوری و آنلاین به دلیل کرونا) برگزار کرده و در زیرمجموعه فعالیت کمیسیون‌ها ۳۰ جلسه با عنوان کارگروه‌های تخصصی برگزار شده است.

هیئت‌رئیسه ادوار اتاق بازرگانی تهران

دوره پهلوی اول
محمدحسن امین‌الضرب با تأسیس مجلس وکلای تجار (۱۲۶۳ شمسی) نهادی نوپا را در جهت حمایت از بازرگانان ایجاد کرد، اما این تلاش‌ها درنهایت تا اوایل  دوران پهلوی مسکوت ماند. با آغاز سلطنت رضاشاه نظم نوینی در حال شکل‌گیری بود که اصلاحات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مختلفی را در پی داشت.  اتاق تجارت در شانزدهم مهر ۱۳۰۵ شمسی آغاز به فعالیت کرد و اولین جلسه آن، به ریاست محمدحسین امین‌الضرب در روز سه‌شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۰۹ تشکیل شد. از تصمیمات مهم آن، تنظیم نظام‌نامه اتاق بود. مهم‌ترین قانون اقتصادی که در این دوران تصویب شد، قانون انحصار تجارت خارجی بود که در سال ۱۳۰۹ به تصویب مجلس رسید و نارضایتی بسیاری از تجار را در پی داشت و بسیاری از جلسات اتاق به این موضوع اختصاص می‌یافت. طبق این قانون، تجارت خارجی ایران در دست دولت قرار گرفت و حق واردات و صادرات کالاها و محصولات در انحصار دولت بود.

امین‌الضرب تا ۱۳۱۱ ریاست اتاق را برعهده داشت و بعد از درگذشت او، حبیب‌الله امین‌التجار اصفهانی تا سال ۱۳۱۲ رئیس اتاق بود. 

در اسفند ۱۳۱۲ دوره فعالیت سه‌ساله اتاق تجارت تهران خاتمه یافت و انتخابات جدید برگزار شد و ریاست اتاق به عبدالحسین نیک‌پور رسید. عبدالحسین نیک‌پور دوران ریاست طولانی خود را (از سال ۱۳۱۳ تا ۱۳۳۵) با فراز و نشیب آغاز کرد. در دوران ریاست نیکپور، اتاق تجار بار دیگر نام خود را تغییر داد و براساس عرف بین‌المللی، عنوان اتاق بازرگانی برای آن انتخاب شد. 

اتاق بازرگانی در دوره دوم (۱۳۱۱ تا ۱۳۲۰) قدرتش کاهش یافت و حتی در تنظیم روابط درونی تجار و تأمین مالی اتاق از طریق مالیات‌های اعضاء ناتوان بود و دخالت‌های دولت نیز استقلال تجار را مخدوش می‌کرد.  تجارت کشور در این دوران به تمرکزگرایی بیشتر سوق پیدا کرد و قدرت شرکت‌های سهامی خصوصی و دولتی بر قدرت تجار منفرد پیشی گرفت.

از سقوط رضاشاه تا کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲
پس از خروج رضاشاه از کشور، در انتخابات دور جدیدی که در سال ۱۳۲۱ صورت گرفت محمدرضا خرازی، بیشترین رأی را کسب کرد، اما با ائتلاف دو جبهه مخالف وی در درون اتاق، ریاست اتاق مجدداً به نیک‌پور رسید و خرازی معاونت او را برعهده گرفت.

در دوره ریاست نیک‌پور اتاق دارای قدرت بود و می‌توانست وزرای مربوطه را احضار کند، اما به‌تدریج که دولت‌ها قوی‌تر می‌شدند، اتاق ضعیف می‌شد. 
از تصمیمات مهم در دوره ریاست  نیک‌پور بر اتاق، می‌توان به تشکیل بنگاه خیریه بازرگانان، احداث بیمارستان بازرگانان، تشکیل اتحادیه بازرگانان و اتحادیه اصناف بازار تهران برای بهبود اوضاع اقتصادی کشور و انجام امور خیریه و رفع اختلافات صنفی و تجاری و... اشاره نمود.

از کودتا تا انقلاب اسلامی

با وقوع کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، دولت محمد مصدق سرنگون شد و اداره امور بیش از پیش در دستان محمدرضا شاه متمرکز گردید. در دوران حکومن مصدق اتاق بازرگانی تشکیل نشد و اتحادیه بازرگانان به عنوان تشکل بازرگانان عمل می‌کرد. 

در این دوره نیک‌پور  به نمایندگی مجلس سنا انتخاب شد و توانست از جایگاه خود برای افزایش یا حمایت از منافع تجار مرفه و چالش با مقامات دولتی استفاده کند، بنابراین تا پایان سال ۱۳۳۴ اتاق بازرگانی توانست استقلال بیشتری نسبت به سال‌های قبل پیدا کند. 

در سال ۱۳۳۵ ریاست نیک‌پور بر اتاق به پایان رسید و عمر کوتاه ریاست ابوالحسن صادقی بر اتاق بازرگانی فرارسید، اما ابوالحسن صادقی یک‌سال بعد در زمان مراسم افتتاح فروشگاه فردوسی سکته کرد و درگذشت.  

در سال ۱۳۳۶ اکبر لاجوردیان جایگزین برادرزاده‌اش قاسم لاجوردی در اتاق بازرگانی شد و توانست با همراهی چند تن از اعضای جوان اتاق از جمله علی اکبر محلوجی، محمد خسروشاهی و علی خویی  ریاست اتاق را از حالت انحصاری خارج کند.  در ابتدای همین سال اتاق بازرگانی تصمیم گرفت باشگاهی به نام «باشگاه بازرگانان» تأسیس کند و کتابخانه اتاق بازرگانی را نیز در این محل دایر کند.  پس از  صادقی، محمدرضا خرازی سرپرستی اتاق را برعهده گرفت، اما به علت مخالفت دولت با خرازی، ریاست اتاق به علی وکیلی رسید. علی وکیلی با دولت سازش بیشتری داشت و این منجر به چرخش اتاق از استقلال به وابستگی بیشتر به دولت گردید. البته علی وکیلی تحصیلکرده اروپا و خوش‌فکر بود و بسیاری از کارهای ابداعی اقتصادی در زمان او صورت گرفت.  از جمله اقدامات دوره  وکیلی می‌توان به تشکیل دبیرخانه اتاق بازرگانی بین‌المللی، تأسیس مرکز اسلامی هامبورگ، گسترش شرکت‌های سهامی و تأسیس مؤسسه اعتباری دانشگاه (ماد) اشاره کرد. 

با برکناری علی امینی و برنامه اصلاحات ارضی و انقلاب سفید، رفته‌رفته دولت تسلط بیشتری بر امور پیدا کرد و به همین میزان از قدرت نهادهای مدنی کاسته شد. بعد از بیماری علی وکیلی و کناره‌گیری وی از اتاق، محمد خسروشاهی با حمایت دولت به ریاست اتاق بازرگانی تهران رسید.  یکی از فعالیت‌ها در دوران  خسروشاهی تشکیل فدراسیون اتاق‌های بازرگانی سراسر کشور بود که فعالیت‌‌های بین‌المللی اتاق تهران به این فدراسیون محوّل شد. 

در اولین انتخابات اتاق تهران که پس از ادغام برگزار شد، علی اکبر محلوجی به ریاست اتاق برگزیده شد و از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۳ به مدت یک دوره ریاست اتاق را برعهده داشت.
پس از آن انتخابات هیئت نمایندگان اتاق تهران در ۲۶ بهمن ۱۳۵۳ برگزار شد و عنایت بهبهانی به ریاست اتاق انتخاب شد.  بهبهانی در اردیبشهت سال ۱۳۵۷ از ریاست اتاق استعفا کرد و چند ماه پایانی تا پیروزی  انقلاب اسلامی، طاهر ضیایی به صورت همزمان ریاست دو اتاق بازرگانی تهران و اتاق ایران را برعهده داشت.

بعد از انقلاب اسلامی
بعد از پیروزی  انقلاب اسلامی، سید علینقی خاموشی در اولین انتخابات اتاق‌های بازرگانی به عنوان رئیس اتاق بازرگانی تهران و ایران انتخاب شد و این دو اتاق بازرگانی که کاملاً در هم ادغام و ممزوج شده بودند با هیئت‌رئیسه‌ای، که غالب اعضایش مشترک بودند، ادامه حیات دادند. سید علینقی خاموشی تا پنجمین دوره انتخابات هیئت نمایندگان اتاق‌های بازرگانی در کسوت ریاست  اتاق تهران باقی ماند تا اینکه در این انتخابات اسفند ۱۳۸۱، گروهی موسوم به تحول‌خواهان در هیئت‌رئیسه اتاق تهران اکثریت صندلی‌ها را در اختیار گرفتند و حکم به ریاست محمدرضا بهزادیان دادند و در انتخابات دور پنجم بهزادیان پیروز شد.

با حضور  بهزادیان و اقدامات آتی در جهت تفکیک اتاق تهران و نیز ارکان مالی آن، منازعات اتاق‌های تهران و ایران گسترش یافت و در جایگاه مقابل، سید علینقی خاموشی نیز با اخذ رأی مثبت هیئت‌نمایندگان توانست موجبات استیضاح  بهزادیان و هیئت‌رئیسه اتاق تهران را فراهم نماید. 

با عزل  بهزادیان و جایگزینی محمد نهاوندیان، وی توانست در دوران کوتاه یک‌ساله ریاست بر اتاق تهران، خود را به‌عنوان اقتصادخوانده‌ای با مشی دیپلماتیک و قدرت چانه‌زنی نشان دهد و با همین روند در انتخابات ششمین دوره هیئت نمایندگان اتاق‌های بازرگانی شرکت کند و با کسب ۱۶۵ رأی از هیئت نمایندگان  اتاق ایران بر مسند ریاست این اتاق بنشیند. صندلی ریاست  اتاق تهران نیز در انتخابات ششم به یحیی آل‌اسحاق رسید.

یحیی آل‌اسحاق را باید احیاگر  اتاق بازرگانی در دهه هفتاد دانست. او زمانی که وزیر بازرگانی بود، همگام با سیاست توسعه اقتصادی اکبر هاشمی رفسنجانی، به اتاق و مدیران آن، میدان وسیعی داد و آن‌ها را در تصمیم‌گیری‌ها به بازی گرفت.  آل‌اسحاق که از ابتدای سال ۱۳۸۶ ریاست اتاق بازرگانی تهران را برعهده گرفت، تلاش زیادی برای رایزنی و مذاکره با مقامات دولتی در جهت مطرح کردن اتاق بازرگانی و استفاده از مشاوره‌های این اتاق در تصمیم‌گیری داشت. نمونه این تلاش‌ها نیز اوج گرفتن نشست‌های صبحانه با مسئولان در دوران ریاست  آل‌اسحاق بوده است.  

مسعود خوانساری از سال ۱۳۹۴ (دوره هشتم) ریاست اتاق بازرگانی را برعهده داشته است. در این دوره فعالیت‌های اجتماعی اتاق بازرگانی تهران گسترش بیشتری یافت که می‌توان به فعالیت‌های درمانی، خیریه و حمایت از کسب‌وکارهای نوین اشاره کرد. یکی از ابتکارات اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی در این دوره، برگزاری مراسم نشان امین‌الضرب است که این نشان به کارآفرینان و پیشکسوتان نمونه تعلق می‌گیرد.

رؤسای اتاق بازرگانی تهران

رؤسای اتاق پیش از انقلاب

رؤسای اتاق پس از انقلاب

جداول ادوار، رؤسا و اعضاء هیئت‌رئیسه

اسامی هیئت‌رئیسه اتاق پیش از انقلاب

اسامی هیئت‌رئیسه اتاق پس از انقلاب

انتخابات دهمین دوره اتاق
انتخابات دهمین دوره هیئت نمایندگان اتاق تهران در تاریخ شنبه بیستم اسفند ۱۴۰۱ در محل سالنA ۳۸ نمایشگاه بین‌المللی تهران برگزار شد و در بخش بازرگانی عباس آرگون با ۹۵۳ رأی، بخش صنعت احمدرضا فرشچیان با ۹۸۹ رأی، بخش معدن فریال مستوفی با ۹۶۲ رأی و بخش کشاورزی نیز فرهاد آگاهی با ۹۵۲ رأی بیشتری را کسب کردند. 

در انتخابات دهمین دوره، محمود نجفی عرب به ریاست اتاق برگزیده شد و سیدمهدی صادق نیارکی، به‌عنوان نایب رئیس اول و شهاب جوانمردی به‌عنوان نایب رئیس دوم اتاق بازرگانی تهران برگزیده شدند. همچنین عباس آرگون، کرسی خزانه‌داری را به دست آورد.

نتایج اولیه انتخابات سراسر کشور : https://election.iccima.ir/

پروژه‌های اتاق بازرگانی تهران

اولین اتاق‌های بازرگانی در دنیا با این تفکر و احساس نیاز تشکیل شدند که نهادی به وجود بیاورند برای گفتمان متمرکز و متشکل و سازماندهی‌شده با دولت و از این طریق فعالان بخش خصوصی بتوانند مشکلات خودشان را طرح و حل کنند، پیشنهاد دهند و موضوعات بین فعالان اقتصادی و دولت را پیگیری کنند.  

اتاق بازرگانی در ایران در طی دوران فعالیت پر فراز و نشیب خود برای دستیابی به هویتی مستقل تلاش کرد تا بتواند به اهداف جمعی این اتاق دست یابد. امروزه اتاق بازرگانی تهران تلاش می‌کند گستره فعالیت‌های اجتماعی و حمایتی خود را  همچون بسیاری از اتاق‌های پیشروی تجارت در جهان  به عرصه اقتصاد محدود نکند و به حوزه‌های آموزشی، فرهنگی، خیریه و... نیز توجه نشان دهد.

بیمارستان بازرگانان
یکی از مهم‌ترین و منحصربه‌فردترین خدمات اتاق تهران در حوزه مسئولیت اجتماعی که سابقه طولانی دارد، تأسیس و مدیریت بیمارستان بازرگانان در یکی از نقاط جنوبی شهر تهران است. اتاق تهران در ۱۰ بهمن‌ماه ۱۳۲۸ شمسی بیمارستان بازرگانان را راه‌اندازی کرد تا با تکیه بر اصول علمی و پیشرفته پزشکی، خدمات تشخیصی، توانبخشی و بهداشتی باکیفیتی را به مراجعان ارائه کند. در حال حاضر این بیمارستان که بازسازی و نوسازی شده، دارای بخش‌های مختلف پزشکی هسته‌ای،  مراقبت‌های ویژه، خدمات توانبخشی، زنان و زایمان، نوزادان، قلب، اتاق عمل،  ام‌آرآی، پرتودرمانی، آزمایشگاه و... است. بیمارستان بازرگانان همچنین به اعضای اتاق تهران خدمات درمانی با تخفیف ارائه می‌دهد.

مسجد هامبورگ
طی دهه‌های ۳۰ و ۴۰ شمسی که رفت‌و‌آمد بازرگانان، سیاحان و دانشجویان ایرانی به اروپا به‌طور چشمگیری افزایش یافت، لزوم تأسیس یک مرکز اسلامی متعلق به ایرانیان احساس شد، از این رو جمعی از ایرانیان مقیم اروپا که عمدتاً بازرگانان مقیم آلمان و دانشجویان بودند، در سال ۱۳۳۲ تصمیم به ساخت مسجد گرفتند و محل آن را شهر هامبورگ قرار دادند.  در این سال آیت‌الله بروجردی برای تأسیس آن مبلغی اختصاص داد و هیئت‌امنایی تشکیل شد که محمد خسروشاهی نیز در بین اعضای آن بود. تأمین منابع مالی ساخت و ایجاد مرکز اسلامی هامبورگ سال‌ها به طول انجامید و در سال ۱۳۳۶ با کمک مالی  قاسم همدانیان مبلغ لازم برای خرید زمین مسجد فراهم شد. 
در جلسه ۱۹ فروردین سال ۱۳۴۶، هیئت‌رئیسه  اتاق صنایع و معادن ایران مقرر کرد تا بودجه لازم برای اتمام ساختمان  مسجد هامبورگ فراهم گردد و بدین وسیله امکان اتمام بنای مسجد فراهم شد.

بنیاد خیریه بازرگانان
اتاق بازرگانی تهران در سال ۱۳۲۴ در تهران بنگاه خیریه‌ای با مشارکت تعدادی از بازرگانان به نام «بنگاه خیریه بازرگانان» تشکیل داد. این بنگاه در زلزله خراسان در سال ۱۳۲۷، سیل در منطقه سیستان و بلوچستان در سال ۱۳۳۵، زلزله لار در ۱۳۳۹ و بسیاری از  بلایای طبیعی دیگر در شهرهای مختلف با همکاری بازرگانان به امداد و کمک به آسیب‌دیدگان پرداخت. از دیگر اقدامات این بنگاه تأسیس مدرسه، بیمارستان بازرگانان، جمع‌آوری اعانه برای کودکان و نیازمندان و... بوده است. 
در ادامه فعالیت‌های بنیاد خیریه بازرگانان، بنیاد نیکوکاری بازرگانان در حال حاضر با هدف ساماندهی مراکز خیریه در کشور برای ارائه خدمات خیرخواهانه هدفمند و همه‌شمول ایجاد شده است.

نشریات اتاق بازرگانی تهران
یکی از فعالیت‌های اتاق بازرگانی تهران از ابتدای تأسیس، انتشار مجله و انعکاس اخبار اقتصادی و تجاری و اخبار اتاق بوده است. نشریات اتاق تعدد بسیاری داشته است. نخستین مجله اتاق بازرگانی تهران در آبان ۱۳۰۶ یعنی فقط چند ماه از تأسیس اتاق به سردبیری فخرالدین پارسا فعالیت خود را آغاز کرد. این مجله که مجله عصر حدید یا «راهنمای تجارتی ایران» نام داشت تا آبان ۱۳۰۸ به عنوان ارگان رسمی اتاق تجارت تهران به چاپ اخبار اتاق و جدیدترین تحولات در دنیای اقتصاد می‌پرداخت. این نشریه در ۶۳ شماره به چاپ رسید. 
روزنامه روزنامه عصر اقتصاد، روزنامه ارگان اتاق بازرگانی تهران از سال ۱۳۲۸ به سردبیری و مدیرمسئولی دکتر محمود کیهان، استاد حقوق دانشگاه تهران، منتشر می‌شد. 

از نیمه آبان ۱۳۰۸ مجله جدیدی زیر عنوان مجله اتاق تجارت به صاحب‌امتیازی میرزا علی‌اکبر بهپور و مدیرمسئولی عباس مسعودی در تهران منتشر شد. مجله مزبور از بدو تأسیس تا پایان سال ۱۳۱۰، جمعاً سی و چهار شماره از آن منتشر گردید و از آن پس تا سال ۱۳۱۸ که دوره تجدید حیات این نشریه به شمار می‌آید، ۱۹۴ شماره آن انتشار یافت.  

مجله آینده‌نگر ماهنامه تخصصی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران است که انتشارش از اسفندماه ۱۳۸۸ آغاز شده و به طور منظم چاپ می‌شود. این مجله در گروه مجلات تخصصی قرار دارد و به ارائه آمارهای اقتصادی، تحلیل وضعیت اقتصادی و صنعتی کشور و ... می‌پردازد.

مسئولیت اجتماعی
توسعه اجتماعی و اقتصادی در کشورها بدون کاهش فاصله اجتماعی، فقر و بهبود شرایط زندگی طبقات مختلف جامعه تحقق پیدا نمی‌کند. اتاق تهران در سال‌های اخیر فعالیت‌هایی را در حوزه مسئولیت اجتماعی اجرایی کرده است که از آن جمله می‌توان به پویش حمایت از مراکز درمانی و توزیع کالاها و تجهیزات پزشکی همچون ونتیلاتور در دوران کرونا و توزیع بسته‌های معیشتی به نیازمندان اشاره کرد. در  اتاق تهران ستاد  کرونای استان تهران با ریاست رئیس اتاق تهران ایجاد شد و به بیش از ۲۷۰ مرکز درمانی در ۲۷ استان کشور، امدادرسانی جهت مقابله با همه‌گیری  کرونا صورت گرفت. کمپین نفس نیز با هدف امدادرسانی به مراکز درمانی و با مشارکت تشکل‌ها و فعالان اقتصادی نیکوکار شروع به کار کرد.
اتاق تهران در  رخدادهای طبیعی همچون سیل لرستان، گلستان و سیستان و بلوچستان و زلزله کرمانشاه از خانواده‌های آسیب‌دیده حمایت کرد. 
این نهاد همچنین در طول‌های سال گذشته از بیش از ۲۰ مؤسسه مردم‌نهاد غیردولتی و خیریه که در حوزه‌های کودکان، زنان آسیب‌دیده، معلولان و... فعالیت می‌کنند حمایت کرده و همکاری‌های مشترکی با بنیادهایی همچون محک و دفتر حمایت از کودکان و زنان سازمان ملل متحد یونیسف داشته است.

حمایت از کسب‌وکارهای نوین
یکی دیگر از رویکردهای حمایتی اتاق بازرگانی تهران، حمایت از  استارت‌‌آپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان است که از مصادیق آن، تجلیل از صاحبان استارت‌‌آپ‌های مطرح درکنار کارآفرینان پیشکسوت در سه دوره مراسم سالانه امین‌الضرب بوده است. در عین حال، اتاق بازرگانی تهران در دو دوره نمایشگاه جیتکس که در دوبی برگزار شد، با اعزام تعدادی از گروه‌های استارت‌‌آپی و تأمین غرفه رایگان برای آن‌ها در این رویداد بین‌المللی، تلاش کرد تا ضمن معرفی توانمندی‌های ایران در این عرصه، از شرکت‌های دانش‌بنیان نیز پشتیبانی کند.
همچنین این اتاق در سال ۱۳۹۸، مرکز نوآوری اتاق تهران را به منظور توسعه فضای کسب‌وکار، فعالیت‌های  دانش‌بنیان و فعالیت استارت‌آپی راه‌اندازی کرد.

حمایت از آموزش
از دیگر تلاش‌های اتاق بازرگانی، تدوین و برگزاری دوره‌های آموزشی کوتاه‌مدت بوده است. همچنین این نهاد به حمایت از پایان‌نامه‌های مقاطع کارشناسی‌ارشد و دکتری واجد شرایط می‌پردازد تا ظرفیت بالقوه دانشگاه‌ها نمایان شود و دانشجویان بتوانند از نتایج پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی در راستای حل مسائل بخش اقتصاد و بازرگانی بهره بگیرند.

مؤسسه آموزش و توسعه منابع انسانی اتاق تهران (آیتک)
اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران با هدف توانمندسازی و افزایش بهره‌وری و گسترش فرهنگ شایستگی و رشد منابع انسانی و برای ارائه خدمات آموزشی به اعضاء، تشکل‌های اقتصادی عضو اتاق تهران و کارمندان اتاق، شرکت‌ها و بنگاه‌های اقتصادی کوچک و متوسط (SME) و... مؤسسه آموزش و توسعه منابع انسانی اتاق تهران (آیتک) را تأسیس کرد. این مؤسسه با برگزاری دوره‌های آموزشی منظم، هدفمند و ساختاریافته و با بهره‌گیری از روش آموزش بر مبنای شایستگی(CBT)  تلاش می‌کند نقشی سازنده در نزدیکی فضای کسب‌و‌کار با فضای آموزشی داشته باشد.

مدرسه کسب‌وکار تکاپو
مدرسه‌های کسب‌و‌کار یا (Business School) در سطح جهان برای توسعه ارتباط بین بنگاه‌ها و فعالان اقتصادی با دانشگاه‌ها و آموزش و تربیت مدیران حرفه‌ای و نخبه برای مدیریت کسب‌و‌کارها شکل گرفته‌اند. اتاق تهران نیز با همکاری دانشگاه صنعتی امیرکبیر، مدرسه کسب‌و‌کار تکاپو را در زمستان ۱۳۹۸ تأسیس کرد تا بستری برای آموزش و تربیت مدیران خبره و کارآمد برای بنگاه‌های بخش خصوصی فراهم کند. این مدرسه جزو نخستین مراکز آموزشی نسل چهارم کشور است.

نشان امین‌الضرب
نشان امین‌الضرب نشانی است که هر ساله اتاق بازرگانی تهران به کارآفرینان و پیشکسوتان برجسته بخش‌ خصوصی کشور اهدا می‌کند. اولین دوره جشنواره نشان امین‌الضرب در بهمن ماه سال ۱۳۹۵ برگزار شد.
امین‌الضرب لقبی است که در دوران قاجار به اشخاص بانفوذی تعلق می‌گرفت که امین پادشاه در ضرب سکه بودند. تندیس امین‌الضرب از چهار بال تشکیل شده و به صورت نمادین به چهار بخش اصلی اتاق بازرگانی یعنی صنعت، معدن، بازرگانی و کشاورزی اشاره دارد. روی هر بال این تندیس سنگ فیروزه به نشانه مهر دوستی و از قدیمی‌ترین سنگ‌های تجاری ایران به کار رفته است.

قوام‌دهی به تشکل‌های خصوصی
اتاق تهران در راستای حمایت از تشکل‌های بخش‌خصوصی برای تدوین شیوه‌نامه حمایتی، که یکی از اهداف امور تشکل‌ها و مسئولیت اجتماعی اتاق تهران است، برنامه‌ریزی کرده و آئین‌نامه حمایتی مرتبط با تشکل‌ها در اتاق تهران تدوین و پیاده‌سازی شده‌است. همچنین حدود ۳۰ تشکل در اتاق تهران، ثبت شده و در شرف تأسیس است.

گواهی مبدأ الکترونیک
اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران از سال ۱۳۹۵ موفق شده تا علاوه بر عملکرد موفقیت‌آمیز در الکترونیک کردن روند صدور گواهی مبدأ، به عنوان چهاردهمین کشور به عضویت زنجیره اعتبارسنجی گواهی مبدأ اتاق بازرگانی بین‌المللی درآید.

راه‌اندازی مرکز اسناد اتاق بازرگانی تهران
در تاریخ هجدهم اردیبهشت 1402، با حضور جمعی از نمایندگان بخش خصوصی و پژوهشگران تاریخ، از نخستین آرشیو تاریخ تجارت ایران، در اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران رونمایی شد. مرکز اسناد دیجیتال اتاق تهران در دوره ریاست مسعود خوانساری و به پیشنهاد دبیرکل اتاق تهران، بهمن عشقی، راه‌اندازی شد. مرکز اسناد اتاق بازرگانی تهران به ابتکار مؤسسه رهاورد اندیشه و خرد با گردآوری بالغ بر سی هزار برگ سند و بارگذاری در سامانه دیجیتال این پایگاه راه‌اندازی شده است.

افتخارات

آنسیترال
طبق اعلام کمیسیون حقوق تجارت ‌‌‌بین‌الملل سازمان ملل متحد (آنسیترال)، اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران در آنسیترال صاحب کرسی شد. این کمیسیون به‌عنوان رکن اصلی سازمان ملل متحد در زمینه قانون‌گذاری در حوزه تجارت و سرمایه‌گذاری ‌‌‌بین‌المللی فعالیت دارد و مهم‌ترین نهاد قانون‌گذار در این حوزه در سطح جهان است. 

از زمان تشکیل این کمیسیون در سال ۱۹۶۶، اتاق بازرگانی تهران تنها نهاد مستقل بخش خصوصی ایران است که با حضور و مشارکت مستقیم در این کارگروه‌ها قادر است نقش‌آفرینی مستقیمی در تدوین قوانین تجارت و سرمایه‌گذاری ‌بین‌المللی ایفا کند که نه‌تنها تضمین‌کننده منافع تجاری بخش خصوصی کشور است، بلکه در سراسر دنیا نیز اثرگذار خواهد بود.

حوزه بین‌الملل
اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران در زمان ریاست  مسعود خوانساری از سوی اتاق بازرگانی بین‌المللی (ICC) به‌عنوان فعال‌ترین اتاق بازرگانی دنیا در ماه جولای ۲۰۲۱ انتخاب و معرفی شد. اتاق بازرگانی بین‌المللی نهاد مادر همه اتاق‌های بازرگانی در سراسر دنیاست. دلیل این انتخاب فعالیت‌های اتاق تهران در بخش‌های مختلف اعم از حوزه صدور گواهی مبدأ و عضویت، تا ارائه خدمات مختلف به اعضا و تلاش برای بهبود فضای کسب‌وکار، کمک به رفع برخی مشکلات اقتصادی در مسیر توسعه کشور و ارائه پیشنهادهایی جهت بهبود محیط کسب‌و‌کار کشور عنوان شده است.

نگارخانه

گاه‌شمار

جستارهای وابسته 
 اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران
 اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران
 ادوار اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران
 اتاق تجارت تهران
 اتاق بازرگانی

پانویس

منابع

پیوند به بیرون 

اتاق‌های بازرگانی در ایران
اتحادیه‌های صنفی ایران
اقتصاد ایران
انقلاب ۱۳۵۷