نگرش سیاسی محمدرضا شجریان

واکنش‌ها و گفته‌های انتقادی و سیاسیِ محمّدرضا شجریان موضوع بحث و مطالعه بوده است. او به سیاست‌های حکومت‌های ایران و نقض حقوق هنرمندان در جمهوری اسلامی ایران معترض بوده است.

واکنش‌ها 

شجریان در همراهی با معترضانِ سالِ ۱۳۸۸ تصنیفِ «زبان آتش» («تفنگت را زمین بگذار») را خواند. وی، با اینکه می‌گفت سیاسی نیست، آثارش ناخودآگاه با سیاست گره خورده‌است.

به دلیل موضع‌گیری‌های سیاسی شجریان، در روزنامه کیهان به وی اتهاماتی، از جمله، مهره اجنبی و همکاری با دشمن، زده شد؛ با این حال، پرونده شکایت شجریان، پس از یک دهه معطل ماندن در قوه قضاییه، بی‌نتیجه، بسته شد.

او پیش‌تر نیز گفته بود که به دلیل تهدید شدن از سوی یکی از آیت‌الله‌ها به مصادره دارایی‌هایش ناگزیر شده بود که دارایی‌ها، از جمله، نوارهای آوازش را تا سه بار، جابه‌جا کند.
وی همچنین آواز «شهر یاران بود و خاک مهربانان این دیار، مهربانی کی سر آمد شهریاران چه شد؟! (آلبوم بیداد همایون)» را در اعتراض به بیداد و وضعیت سیاسی چند سال نخست انقلاب (۵۷) خوانده بود.

آلبوم سیاسی دیگر وی یعنی «آلبوم قاصدک» (جماعتی که نظر را حرام می‌گویند، نظر حرام بکردند و خون خلق حلال) از سوی وزارت ارشاد اسلامی، مجوز نگرفت و به صورت زیرزمینی منتشر شد.

پس از اعتراضات سراسری سال ۱۳۸۸ (جنبش سبز ایران)، هیچ‌یک از آوازهای وی به درخواست خودش دیگر پخش نشد.

شجریان با اینکه نامش در فهرست تجلیل در جشنواره فجر-که هر ساله به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ برگزار می‌شود-قرار گرفت، به آن جشنواره نرفت.

همایون شجریان، پسر محمد رضا شجریان در هنگام به خاک سپاری پدر، در برابر شعارهای سیاسی مردم بر ضد حکومت جمهوری اسلامی، گفت که مرگ پدرم را سیاسی نکنید، زیرا هنر فراتر از سیاست است. بعداً یکی از تحلیل‌گران سیاسی (زیباکلام) در واکنش به این صحبت گفت که علاقه و احترام مردم به استاد شجریان، [فقط] به خاطر هنر و آواز او نیست؛ بلکه به خاطر مسائل سیاسی است.

گفته‌ها 
در اعتراض به کشتار ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ و آتش‌سوزی سینما رکس آبادان نامهٔ استعفای هوشنگ ابتهاج، محمدرضا شجریان و محمدرضا لطفی از رادیو که به خطّ شجریان تنظیم شده و درآن آمده‌است:

با توجه به اتفاقاتی که ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ افتاد، کنسرت بیستم شهریور (۱۳۵۷) در مسکو با گروه شیدا را لغو می‌کنند و ۱۰ روز بعد از آن ساواک شجریان احضار می‌کند و بعد از مدتی صحبت‌های پراکنده و بی‌ربط به موضوع، از او می‌پرسید: شما چرا برای کنسرت نرفتید؟ شجریان پاسخ می‌دهد:

شجریان در مصاحبه‌ای در اعتراض به پخش شدن سرود «سپیده» اش برای تبلیغ ورود خمینی به ایران گفت:

همچنین در جایی دیگر، دربارهٔ ادامه ندادن همکاری‌اش با صدا و سیمای جمهوری اسلامی به دلیل فتوای خمینی دربارهٔ موسیقی نیز گفته بود:

او دربارهٔ نتیجه اعتراضات مردم نیز گفته بود:

و در جای دیگری نیز در اعتراض به سرکوب مردم توسط جمهوری اسلامی گفته بود:

و دربارهٔ سرکوب هنر توسط جمهوری اسلامی و روحانیون گفت:

شجریان در آخرین مصاحبه خود با روزنامه ایران گفته‌است: مسئول است اما سیاسی نیست؛ متعهد است اما سیاسی کار نیست.

کوشش قانون‌گذارانه 
پس از مرگ شجریان عباس میلانی در تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی ادعا کرد که متنی را از شجریان در اختیار دارد که نوعی «قانون اساسی دوره گذار» است. برخی رسانه‌های داخل ایران نوشتن این متن توسط شجریان در مقام یک موسیقی‌دان را مورد انتقاد قرار داده‌اند و در خصوص اعتبار ادعای میلانی نیز ابراز تردید کرده‌اند.

منابع

پیوند به بیرون 
 

جنبش سبز
نگرش سیاسی بر پایه فرد
محمدرضا شجریان
میانه‌گرایی در آسیا
ویکی‌سازی رباتیک