درجه‌های نیروهای مسلح تاجیکستان

درجه‌های نیروهای مسلح جمهوری تاجیکستان سامانه‌ای منظم برای تشخیص سلسله مراتب در نیروهای مسلح تاجیکستان است.

درجه‌بندی نظامی نیروهای مسلح تاجیکستان بازمانده از ارتش اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی و همسان با درجه‌های نیروهای مسلح روسیه است. تاجیکستان پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نام روسی درجه‌های نظامی را نگه داشت. این درجه‌ها را مجلس نمایندگان تاجیکستان به شرح ذیل مقرر کرده است:

<noinclude>

فارسی‌سازی درجه‌های نظامی تاجیکستان 
وزارت دفاع تاجیکستان در سال ۱۳۹۷ خواستار فارسی‌سازی درجه‌های نظامی نیروهای مسلح این کشور شد و از کمیته زبان واصطلاحات تاجیکستان درخواست کرد برابرهایی فارسی برای درجه‌های نظامی روسی پیشنهاد کند.

امید جیهانی، عضو کارگروه مشترک واژه‌گزینی کمیتهٔ زبان و اصطلاحات و وزارت دفاع تاجیکستان، اصطلاحات ارتش، سپاه، لشکر، گند، هنگ، گردان، وشت، تهم، گروه و رده را به ترتیب به جای وام‌واژه‌های روسی ارمیه (армия)، کارپوس (корпус)، دیویزیه (дивизия)، بریگده (бригада)، پالک (полк)، بتلیان (батальон)، راته (рота)، وزواد (взвод)، آتدیلینیه (отделение) و زوینا (звено) پیشنهاد کرد. وی همچنین از این اصطلاحات برای فرماندهان این یگان‌های ارتشی، به ترتیب، درجه‌های ارتش‌سالار، سپه‌سالار، لشکرسالار، گندسالار، سرهنگ، سرگرد، سروان، تهم‌آرا، گروهبان و رده‌بان را پیشنهاد کرد، که از اصطلاحات و القاب و مناصب نظامی دوران اشکانیان، ساسانیان، سامانیان و درجه‌های نیروهای مسلح ایران برگرفته و یا از روی آنها ساخته شده‌اند.

تاریخچهٔ درجه‌های نظامی در ایران باستان 
ارتش ایران باستان از چندین گروه‌بندی قابل کنترل تحت فرماندهی یک نفر تشکیل شده بود. این گروه‌بندی‌ها مبتنی بر سیستم شمارش دهدهی بود. برای مثال در ارتش هخامنشیان کوچکترین یگان از ۱۰ نفر سرباز تشکیل شده بود که به آن دَثه ( «دهه») می‌گفتند و فرمانده آن یک دثه‌پَتی ( «ده‌بد») بود. پس از آن یگان ۱۰۰ نفری بود که به آن ثتَه ( «صده») می‌گفتند و فرمانده آن یک ثته‌پتی ( «صدبد») بود. یک یگان ۱۰۰۰ نفره هزاره () نام داشت که فرمانده آن هزاره‌پتی ( هزاربد) خوانده می‌شد و یک یگان ۱۰٬۰۰۰ نفری بَیوَره () نامیده می‌شد که فرمانده آن یک بیوره‌پتی ( «بیوربد») بود. کل نیروهای مسلح هخامنشیان سپاده ( «سپاه») و فرمانده کل نیروهای مسلح سپاده‌پَتی ( «سپاهبد») خوانده می‌شدند.

در زمان اشکانیان نیز نیروهای مسلح سپاذ () و فرمانده کل نیروهای مسلح سپاذبد () خوانده می‌شدند. اما در سپاه اشکانیان صده‌ها «وَست» ()، هزاره‌ها «درفش» () و بَیوَره‌ها «گُند» () نامیده می‌شدند. فرماندهان این یگان‌ها «وست‌سالار» ()، «درفش‌سالار» () و «گند سالار» () نامیده می‌شدند.

در زمان ساسانیان نیز سپاه () بر پایه سیستم شمارش دهدهی گروهبندی می‌شد، فرمانده آن سپاهبد () خوانده می‌شد. دهه‌ها رده () و صده‌ها تَهم () نامیده و فرمانده آن تهم‌دار () خوانده می‌شدند. یگان‌های ۵۰۰ نفره «وَشت» () و فرمانده آن وشت‌ سالار () نام داشته‌اند. یک یگان ۱۰۰۰ نفره درفش () نام داشت که فرمانده آن درفش‌ سالار () خوامده می‌شد و یک یگان ۵٬۰۰۰ نفری گند () نامیده می‌شد که فرمانده آن یک گندسالار () بود.

منابع

جستارهای وابسته 
 درجه‌های ارتش ایران
 درجه‌های نظامی قدیم ایران

نیروی نظامی تاجیکستان
درجات نظامی
درجات نظامی بر پایه کشور