سوار کماندار

سوار کماندار یک سواره‌نظام مسلح به کمان است، که می‌تواند در هنگام سوارکاری تیراندازی کند. تیراندازی با کمان گاهی اوقات از پشت جانور سواری دیگر هم صورت گرفته‌است. در مناطق باز و بزرگ، شیوه بسیار مؤثری برای شکار، محافظت از گله‌ها و برای جنگ بوده‌است. این کار یکی از خصوصیات شاخص مهاجران اوراسیایی و مردمان ایرانی‌تبار(الانان، سکاها، سرم‌ها، اشکانیان، ساسانیان) در زمان باستان و دوره قرون وسطا بوده‌است. هندیان در زمان باستان ،مجارها، مغول‌ها، چینی‌ها و مردمان ترک در زمان قرون وسطا نیز از این تکنیک استفاده می کرند. با فتوحات این مردمان این عمل به اروپای شرقی، بین‌النهرین و شرق آسیا نیز رسید. در شرق آسیا تیراندازی با اسب در رسوم سامورایی مخصوصاً مورد احترام قرار گرفت و یابوسامه نام‌گذاری شد.

ویژگی‌های اساسی 

از آنجایی که یا استفاده از کمان سوار نیاز دارد تا یا دو دست تیراندازی کند، کمانداران اسب سوار به مهارت‌های فوق‌العاده سوارکاری نیاز دارند تا بتوانند در حال حرکت تیراندازی کنند. بومیان چمنزارهای وسیع برای شکار، حفاظت از گله‌های خود و جنگ از این تکنیک استفاده می‌کردند. تیراندازی با اسب برای بسیاری از گروه‌ها یک مهارت اساسی برای بقا بود و علاوه بر این، هر انسان با بدن آماده را در زمان نیاز تبدیل به یک جنگنده می‌کرد.

در تکنیک تیراندازی پارتی سوار در حال عقب‌نشینی از دشمن قیچاق می‌زند (بالاتنه را برمی‌گرداند و به پشت شلیک می‌کند). بخاطر سرعت زیاد سواران کماندار، نیروهای تحت حمله توانایی پاسخ دادن به حمله نداشتن اگر خودشان دارای کمان نبودند. حمله مداوم باعث تلفات، افت روحیه و به هم خوردن صفوف می‌شود. هر تلاشی برای حمله به کمانداران نیز باعث کاهش سرعت کل لشکر می‌شود.

ظاهر شدن در تاریخ 

تیراندازی با اسب ابتدا در عصر آهن توسعه یافت و به تدریج جای ارابه عصر برنز را گرفت.

اولین تصاویر سواران کماندار در آثار هنری امپراطوریاشوری نو در حدود قرن نهم قبل از میلاد یافت می‌شود و منعکس کننده تهاجم مردم اولیه مردمان ایرانی‌تبار است. تیراندازی با کمان در اوایل اسب، که بر روی کنده کاری‌های آشوری به تصویر کشیده شده‌است، شامل دو سوار بود، یکی در حالی کهاسب را کنترل می‌کرد، و دیگری در حال تیراندازی سواران کماندار سنگین برای اولین بار در قرن ۷ پیش از میلاد پس از ترک گردونه در ارتش آشور ظاهر شدند و پیوندی بین سواران سبک و سواره نظام سنگین کاتافراکت بود.

کمانداران سبک سوار نیز در مقابل کمانداران عادی که می‌توانند از اسب سواران جلوتر باشند بسیار آسیب‌پذیر است. ارتشهای بزرگ به ندرت فقط به سواران کماندار متکی بودند، اما نمونه‌های زیادی از پیروزی‌ها وجود دارد که سواران کماندار نقش اصلی را داشتند. ژنرال رومی کراسوس ارتش بزرگی را به همراه نیروهای سواره نظام و تیرانداز ناکافی در نبرد حران علیه سواران کماندار و سوار زره پوش اشکانی به فاجعه انجامید. پادشاه ایرانی داریوش بزرگ یک لشکرکشی علیه سکاهایرهبری کرد، آنها از درگیری جدی خودداری کردند. داریوش زمین را فتح و اشغال کرد اما به اندازه کافی نیرو و تجهیزات خود را از دست داد که مجبور به عقب‌نشینی شد. داریوش اما زمین‌هایی را که فتح کرده بود، حفظ کرد.

طبق گفته مورخ یونانی هرودوت، ژنرال ایرانی مردونیوس از کمانداران اسب برای حمله و آزار و اذیت مخالفان خود در طول جنگ پلاته استفاده کرد. که توسط یونانیان پیروز شد استفاده کرد. فیلیپ مقدونی با پیروزی حماسی در برابر سکاها که در شمال رود دانوب زندگی می‌کنند، پادشاه آنها را، آتئاس را کشت و باعث شد پادشاهی آنها پس از آن متلاشی شود. اسکندر مقدونی در سال ۳۲۹ قبل از میلاد در نبرد یاکسارتس، در رودخانه سیر دریا، سکاها / ساکا را شکست داد. بعداً، اسکندر خود در هنگام حمله یونان به هند، از سواران کمانداری که در میان سکاها و داهان استخدام می‌شدند، استفاده کرد.

منابع 

تاریخ تیراندازی با کمان
تاریخ نظامی امپراتوری مغول
تاریخ نظامی کره (کشور)
تاریخچه و فرگشت اسب
تیراندازی با کمان
جانوران در ورزش
جانوران نظامی
جنگ هندواروپایی
سازمان‌های نظامی باستان
سوارکاری نظامی
سواره‌نظام
ورزش‌های سوارکاری