سلطنت تالپر

تالپور، تالپر یا ٹالپر نام یکی از قبایل اصیل بلوچ ساکن در سند است که برای مدتها به عنوان پادشاهان مستقل این دیار شناخته می‌شدند.این قبیله در حدود سال 1450 م با ورود قبایل بلوچ تحت رهبری امیر چاکر خان رند (چاکر اعظم) یکبار به سنده حمله کردند تا قلمرو خود را در جانب سبی گسترش دهند اما موفق نشدند اندکی بعدتر امیر چاکر خان تعدادی از قبایل تحت امر خود را به خواهر مبارزش موسوم به بی بی بانلی (بانری) که در جنگاوری و جسارت بی همتا بود سپرد تا وی به اتفاق لشکری از جنگاوران بلوچ سنده را ضمیمه قلمرو ایشان کند. این موضوع را شیخ صدیق علی شیر انصاری در کتاب the Moslem race به شکلی که در اشعار حماسی موجود بوده مستقیم نقل می کند : 
کهیرد و گبول و گادهی
شش مور و سیاهن زیی
تالبر دی وانهین مری 
چاندیمو حد کهری 
ایشان غلام انت میرچاکری 
بانری ای بخش نزرت 
ای کل قسی حونی رونت

ترجمه : 
طایفه کهيرد ، طایفه گبول ، طایفه گادهی
طایفه شش مور ، طایفه سیاه زیی (سازی) 
طایفه تالپور ، و مردمان خشن طایفه مری 
طایفه چاندیه و مردم سرزمین کهیر 
اینها تحت امر امیر چاکر هستند 
وی به بی بی بانلی (بانری) آنها را سپرد 
اما بی بی بانلی این بخشش را نپذیرفت 
و گفت تمام آنها از خون ما هستند 

سرانجام در ادامه این گفتار در کتاب تاریخ بلوچ نوشته سر آیم لانگ ورته دیمز (سر دیمزنی) مطالبی درج شده که ادامه دهنده این داستان هستند ، بر اساس آنها قبایل نامبرده به رهبری بی بی بانلی (بانری) راهی فتح سنده شدند در سده چهاردهم میلادی سنده طی یک هفته بدست افراد نامبرده و رهبرشان که یک بانو از اشراف زادگان بلوچ بود فتح شد اما او این سرزمین را به دست سران قبایل نامبرده سپرد تا آنها به صورت ملوک الطوایفی بر آن حکومت کنند در این روایت تاریخی تالبر که نام اولیه تالپور ها بوده نیز به عنوان یک قبیله بلوچ از بلوچستان به سنده وارد می شوند در مقابل این نظریه چندین نظریه دیگر نیز مطرح است به گونه ای که در کتاب فرمانروایی تالپران بلوچ در سنده،ج ۱ آقای سارانی برخی از این نظریات را بیان می کند : 
۱- تالپور ها به رهبری جد بزرگشان میر غلام حسین خان وارد سنده شدند او و برادرش شاهزاده میر ابراهیم خان بر سر تصاحب قدرت و جانشینی پدرشان یعنی حکومت بر کیچ مکران با یکدیگر به نبرد برخواستند و شاهزاده کوچک تر میر غلام حسین خان شکست خورده به سنده وارد شد که تالپور ها از نوادگان او هستند .
۲- تالپور ها مطابق کتاب عشاق نامه نوشته نواب ولی محمد خان ثانی لغاری بلوچ در زمان جد بزرگشان میر سلیمان خان تالپور وارد چوتی بالا در پنجاب شدند در این وقت آنها در شمار متحدان خاندان بزرگ تری بنام لغاری بلوچ محسوب می شدند و برخی نیز تالپور ها را یکی از تیره های این خاندان به شمار می آوردند به هر طریق مدتها از سکونت ایشان در چوتی بالا گذشت تا آنکه امیر محمد شهداد خان تالپور و میر جام نندو خان لغاری به دعوت میان نورمحمد خان کلهوره (شاه وقت مملکت سنده) پا به سنده گذاشتند و پس از سرکوب قیام شاهزاده معزالدین مغول در سنده زمین های وسیعی از سوی شاه کلهوره به آنها اعطا شد که از این اراضی به نام جاگیر و مالک آنها به نام جاگیر دار نام برده می شود .

شجره نامه کلی

امرای شهدادانی تالپور،ریاست حیدرآباد 

|}

امیران حیدرآباد سنده از سال ۱۷۸۳ میلادی تا سال ۱۸۴۳ میلادی به صورت کاملا خودمختار بر این سرزمین پادشاهی نمودند. آنها در ۱۷۸۳ میلادی به رهبری سردار جوان خود صاحب زاده میر فتح علی خان اول در نبردی موسوم به هالانی در مقابل شاه وقت سنده از سلسله کلهوره یعنی میان عبدالنبی خان ایستادگی کردند تا خون شهدای خود را از او بگیرند در این نبرد سردار ولی محمد خان اول لغاری فرزند شهید سردار غلام محمد خان لغاری نیز به اتفاق خاندان لغاری حضور داشت سرانجام بلوچ ها پیروز شدند و با فتح خدا آباد پایتخت کلهوره سلسله تالپور شروع بکار کرد تا سال ۱۷۸۹ میلادی پایتخت سلسله کلهوره شهر خدا آباد بود.
در سال ۱۷۸۴ میلادی یک سال پس از آغاز پادشاهی تالپور ها، شاه امیر فتح علی خان اول دو عموزاده خود را که دو بازوی قدرتمند او بودند به دربار فراخواند یکی امیر سهراب علی خان و دیگری امیر تارو خان نام داشت مطابق شیوه سلطنت شراکتی که تالپور ها داشتند به هر یک اراضی وسیعی در سنده اختصاص یافت که عبارتند از : 
۱- سخی امیر سهراب علی خان اول شهدادانی تالپور مالک ریاست خیرپور گردید که از ۱۷۸۴ تا ۱۹۵۵ میلادی نوادگانش بر آن ریاست حکومت کردند و نام آنها از شهدادانی به سهرابانی تالپور تغییر یافت .
۲- امیر تارو خان از تیره مانکانی تالپور بود وی مالک ریاست میرپور خاص گردید که نام مانکانی تالپور بر آنها نهاده شد و از سال ۱۷۸۴ تا ۱۸۴۳ میلادی سلطنت کردند.
امیر فتح علی خان اول پس از آنکه در سال ۱۷۸۹ میلادی پایتخت خود را از خدا آباد به حیدرآباد منتقل کرد در قلعه سلطنتی پکا قلعه سکونت نمود و دو دیوان برپا کرد دیوان خاص و دیوان عام که کارایی آنها متفاوت بود ، در دیوان خاص شاهزادگان و وزیران با شاه دیدار می کردند اما در دیوان عام وزیران و سرداران قبایل بلوچ حضور داشتند فرستادگان سایر دولت های خارجی نیز وابسته به مقامشان در دیوان خاص با شاه ملاقات می کردند.
نخستین و بزرگ ترین وزیر اعظم سلسله شهدادانی تالپور در حیدرآباد فردی بنام نواب ولی محمد خان اول لغاری بود او از عهد امیر فتح علی خان اولین شاه سلسله تالپور تا عهد امیر مراد علی خان تالپور چهارمین پادشاه تالپور در این مقام قرار داشت دیگر برادران و برادرزادگان وی نیز هر یک به وظیفه مهمی همچون خزانه داری ، والی گری و مصاحب شخصی برگزیده شدند. 
از آنجایی که شیوه حکمرانی تالپور ها شراکتی بود امیر فتح علی خان سه برادر کوچک تر خود را نیز همزمان در حکومت شریک کرد و با آنها عهدنامه ای نوشت که از آن با عنوان چویاری به معنی چهار یار یاد می کنند علت این امر جلوگیری از هرگونه نفاق و شورش شاهزادگان بود که متاسفانه این موضوع با وفات آخرین برادر شان امیر مراد علی خان تالپور پایان یافت و نوبت به شاهزادگان جدید رسید در میان آنها چهار نفر از دیگر شاهزادگان قدرت بیشتری داشتند که عبارتند از : 
۱- شاهزاده امیر صوبیدار خان دوم فرزند شاه امیر فتح علی خان اول
۲- شاهزاده امیر  نورمحمد خان اول فرزند شاه امیر مراد علی خان
۳- شاهزاده امیر محمد نصیر خان اول فرزند شاه امیر مراد علی خان
۴- شاهزاده امیر محمد خان فرزند شاه امیر غلام علی خان
این چهار شاهزاده که با یکدیگر عموزاده بودند بر سر کسب قدرت در حال رقابت بودند حتی به جایی رسید که هر یک به طور جداگانه بر بخشی از ایالت سنده حکومت مستقلی به راه انداخته بود و بغیر از خودش کسی را شاه نمی‌خواند اندکی بعدتر قدرتمندترین ایشان شاهزاده میر نورمحمد خان فرزند بزرگ شاه امیر مراد علی خان سه تن دیگر را گردهم آورده و به رسم پدران خود عهدنامه چویاری ثانی را نگارش کردند تا به ترتیب هر یک از آنها جانشین دیگری شود مطابق این عهد نامه حکومت پس از امیر مراد علی خان حق ولیعهد او شاهزاده میر نورمحمد خان گردید و به ترتیب شاهان چویاری ثانی عبارتند از : 
۱- امیر نور محمد خان
۲- امیر محمد نصیر خان
۳- امیر محمد خان 
۴- امیر صوبیدار خان ثانی 
این روند تا زمان وفات امیر نورمحمد خان اول ادامه یافت اما با وفات او مجددا سه شاهزاده دیگر به همراه شاهزادگان جدید مدعی سلطنت شدند اینبار امیر محمد نصیر خان سیاست اشتباهی را در مقابله با انگلیسی ها پیش گرفت او حتی با شاه شجاع که از شاهان کابل بود به نبرد برخواست و دیگر حامی مهمی را از دست داد به این ترتیب نیرو های انگلیسی در سال ۱۸۴۳ میلادی به رهبری سر چارلز ناپیر وارد صحرای میانی در سنده شدند آنها با تعداد نفرات اندک خود در مقابل ارتش چند هزار نفری و توپخانه شاهی تالپور ها پیروزی بزرگی را نصیب خود نمودند از طرف مقابل تمام شاهزادگان مدعی حکومت بر سنده روز بعد لباس ابریشمی و گران بها ،تفنگ های زیبا و طلاکوب،شمشیر ها و خنجر های مرصع بر کمر راهی کمپ انگلیسی ها شدند در آنجا سر چارلز ناپیر همه را اسیر نمود تنها شاهزاده امیر صوبیدار خان ثانی در کاخ سلطنتی پکا قلعه تاج بر سر نهاده و خود را شاه مستقل سنده معرفی نمود از قضا انگلیسی ها او را نیز اسیر نموده و بر پشت فیل برهنه ای سوار کردند چند روز بعد همه ایشان را که بیش از پانزده شاهزاده تالپور بودند روانه بمبی و کلکته در هند کردند در آنجا برخی از این افراد مقتول شده و برخی دیگر پس از تحمل بیست سال اسارت و حقارت به وطن خود بازگشتند.

امرای سهرابانی تالپور،ریاست خیرپور

امرای مانکانی تالپور،ریاست میرپور خاص

پانویس

منابع 
 سارانی ،مرتضی، فرمانروایی تالپران بلوچ در سنده،1401 ،انتشارات نوروزی، گرگان،ایران.
 جوکیه بکهری ،میرزا عبدالمجید خان ،منظومه تاریخ بلوچی(ظهور دولت تالپوران و سقوط دولت کلهوره) ، نسخه خطی ، موزه میران تالپور ،سنده پاکستان.
 شکارپوری ،منشی شیرمحمدخان،تازه نوای معارک،جام شورو،سنده پاکستان ،1956.
 تالپور بلوچ،پرنس حسن علی خان،ثنوی فتح نامه،نسخه دست نویس ،موزه میران تالپور ،سنده پاکستان.
 عظیم تهتوی ،میر عظیم الدین،منظومه فتح نامه،کراچی،پاکستان.
 سارانی ،مرتضی،شجره انساب قبایل بلوچ ،محمد صالح زاهدان ،1399.
 Pathan,d.r husein, Talpur's in sindh,2012,jam shuro,sindh , Pakistan.
 Brenc,d.r jeims, Talpur darbar,landan.

ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۷۸۳ (میلادی)
ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۸۴۳ (میلادی)
تاریخ استان سند
سلسله‌های شیعه
دودمان‌های مسلمان