مرگ و تشییع جنازه لئونید برژنف

در ۱۰ نوامبر ۱۹۸۲، لئونید ایلیچ برژنف، سومین دبیرکل حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی (CPSU) و رهبر پنجم اتحاد جماهیر شوروی، یک ماه قبل از تولد ۷۶ سالگی اش در حالی که سالها دچار حمله قلبی می‌شد، در سن ۷۵ سالگی درگذشت، پس از پنج روز عزای ملی، در آرامگاه دیوار کرملین به خاک سپرده شد. یوری آندروپوف، جانشین احتمالی برژنف به عنوان دبیرکل، رئیس کمیته مدیریت مراسم تشییع جنازه برژنف بود که در ۱۵ نوامبر ۱۹۸۲، پنج روز پس از مرگ او برگزار شد.

مرگ 
برژنف از سال ۱۹۷۴ تا پایان عمر با چندین بیماری دست و پنجه نرم کرده بود، از جمله بیماری‌های قلبی، سرطان خون، سرطان فک، آمفیزم و بیماری گردش خون، که همه اینها به دلیل سیگار کشیدن و چاقی شدیدتر بود. از اواسط دهه ۱۹۷۰ شایعاتی دربارهٔ مرگ برژنف وجود داشت. او در جلسات مهم خواستار پروتکل غایب بود و شایعه شده بود که سلامتی او رو به زوال است. برژنف در بیشتر سال ۱۹۸۲ به ندرت در ملا عموم ظاهر شده بود و معمولاً توسط پزشکان دیده می‌شد، اگرچه دولت شوروی اصرار داشت که او بیمار نیست. وی در بهار سال ۱۹۸۲ دچار سکته شدیدی شد، اما حاضر به ترک کار نشد تا اینکه در ۱۰ نوامبر ۱۹۸۲ پس از حمله قلبی درگذشت.  وی پس از یک دوره عزاداری پنج روزه در سراسر کشور، با تشییع جنازه دولتی در آرامگاه دیوار کرملین در میدان سرخ به خاک سپرده شد.

نخستین اشاره به مرگ وی برای مردم اتحاد جماهیر شوروی در ساعت ۱۵ :۷ بعد از ظهر به وقت مسکو انجام شد، زمانی که برنامه‌های تلویزیونی معمول تغییر یافت و یک مستند در مورد ولادیمیر لنین جایگزین کنسرت موسیقی پاپ شد. در برنامه ورمیا، برنامه تلویزیونی دولتی اتحاد جماهیر شوروی، مجریان به جای دستورالعمل پوششغیررسمی معمول خود، لباس‌های ناراحت‌کننده می‌پوشیدند. در ابتدا، شهروندان شوروی معتقد بودند که آندری کیریلنکو فوت کرده‌است، زیرا او چند روز قبل در ۶۵ سالگی انقلاب اکتبر حضور نداشته‌است (وی در سال ۱۹۹۰ درگذشت). علاوه بر این، تغییرات ناگهانی دیگری در صف تلویزیون رخ داده‌است، مانند ظهور یک برنامه بدون برنامه از خاطرات جنگ و جایگزینی یک بازی هاکی روی یخ در راسیا-۱ با سمفونی ۶ چایکوفسکی. مرگ برژنف در ۱۱ نوامبر همزمان توسط مجریان رادیو و تلویزیون شوروی اعلام شد. اعلامیه تلویزیونی را ایگور کیریلوف با چشمانی اشکبار در ساعت ۱۱ صبح به وقت مسکو خواند. 

مفسران غربی پیش از این حدس می‌زدند که برژنف هنگامی که نتوانست پیام تبریک ژوزه ادواردو دوس سانتوس، رئیس‌جمهور آنگولا، برای روز استقلال آنگولا را امضا کند، درگذشت. این یک نقض توافقنامه بود، و ، همان‌طور که برژنف پیشتر پیام‌هایی را به همه سران کشورهای همسو با اتحاد جماهیر شوروی امضا کرده بود، عدم امضای وی مشکوک تلقی می‌شد. تأخیر در اعلام مرگ برژنف دلیل بر ادامه جنگ قدرت در سیاست شوروی بر سر اینکه چه کسی جانشین وی خواهد شد قلمداد شد. کنستانتین چرنینکو به عنوان محتمل‌ترین گزینه برای جانشینی برژنف دیده می‌شد.

مراسم تشیع جنازه 
در ۱۱ نوامبر یوری آندروپوف به عنوان رئیس کمیته مسئول تدفین برژنف انتخاب شد. این انتخابات آغاز تشییع جنازه برژنف بود. مفسران جهان اول این مناسبت را نشانه این می‌دانستند که آندروپوف احتمالاً کاندیدای پست دبیرکل است. 

هنگام مراسم تشییع جنازه رهبران شوروی رسم بود که تزئینات آنها روی بالشتک‌های مخملی نشان داده می‌شد که در صفوف پشت تابوت حمل می‌شدند. این وظیفه به‌طور سنتی به محافظان افسران ارشد داده می‌شد که هرکدام یک بالشتک با یک تزئین روی خود داشتند. با این حال، چون برژنف بیش از دویست تزئین داشت، چندین مورد روی هر بالش قرار گرفت. محافظان افسر تشییع جنازه برژنف در پایان شامل چهل و چهار نفر بود.

گالینا برژنوا، دختر برژنف، دائماً توسط دو نگهبان تنومند دنبال می‌شد. آندروپوف، جانشین برژنف به عنوان دبیرکل، ویکتوریا برژنو را در آغوش گرفت اما گویا پشت به گالینا کرد.  این ادعا مورد مناقشه قرار گرفت، و مقاله تایم مربوط به سال ۱۹۸۲ است که ادعا می‌کند آندروپوف هر دو را پذیرفت، و نه فقط ویکتوریا. حتی در این صورت، در طول پانزده ماه حکومت آندروپوف، گالینا دیگر در جمع ظاهر نشد.  در مراسم تشییع جنازه، آندروپوف از برژنف به خاطر «مبارزه برای از بین بردن تنش‌های بین‌المللی و برای نجات بشر از تهدید جنگ هسته ای» و سیاست دتانت خود تمجید کرد.  آندری کیریلنکو، یکی از اعضای برجسته دفتر سیاسی، هنگام رویارویی با ویکتوریا در مراسم خاکسپاری گریه کرد.

سفرای خارجی 
در مراسم خاکسپاری ۳۲ رئیس دولت، ۱۵ رئیس حکومت، ۱۴ وزیر خارجه و چهار شاهزاده حضور داشتند. رئیس‌جمهور آمریکا، رونالد ریگان ، جورج اچ دبلیو بوش، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده رافرستاد. سخنرانی توسط یوری آندروپوف، دیمیتری اوستینوف، آناتولی الکساندروف انجام شد.
  نخست‌وزیر ترونگ شینه از ویتنام
  رئیس‌جمهور رودلف کیرشلگر از اتریش
  نخست‌وزیر بلژیک، ویلفرید مارتنس
  رئیس‌جمهور تودور ژیوکوف از جمهوری خلق بلغارستان
  رئیس‌جمهور هنگ سامرین از حزب خلق کامبوج و جمهوری خلق کامپوچ
  نخست‌وزیر کانادا پیر ترودو و پسرش نخست‌وزیر آینده جاستین ترودو.
  وزیر امور خارجه هوانگ هوا از چین
  رئیس‌جمهور فیدل کاسترو از کوبا
  رئیس‌جمهور گوستاو هوشاک از جمهوری سوسیالیستی چکسلواکی و دبیر اول سازمان حزب کمونیست چکسلواکی میلوش یاکش
  هنریک، شاهزاده دانمارک
  رئیس‌جمهور منگیستو هایله ماریام از اتیوپی
  نخست‌وزیر پی‌یر مائوروی از فرانسه
  رهبر حزب اتحاد سوسیالیستی اریش هونکر از آلمان شرقی
  رئیس‌جمهور کارل کارستنس از آلمان غربی
  نخست‌وزیر آندرئاس پاپاندرئو از یونان
  دبیرکل سازمان حزب کارگران سوسیالیست مجارستان یانوش کادار
  نخست‌وزیر ایندیرا گاندی از هند
  رئیس‌جمهور ساندرو پرتینی از ایتالیا
  نخست‌وزیر زنکو سوزوکی از ژاپن
  رئیس‌جمهور موسی ترائوره از مالی
  دبیرکل حزب خلق مغولستان یومجاگین تسدنبال و رئیس شورای وزیران جامبین باتمونخ
  معاون رئیس‌جمهور الکس ایفنیانیکوکوو اکومیم از نیجریه
  معاون رئیس‌جمهور پاک سونگ-چول از کره شمالی
  رئیس سازمان آزادی‌بخش فلسطین یاسر عرفات
  نخست‌وزیر وویچخ یاروزلسکی از حزب کارگران متحد از لهستان
  رئیس‌جمهور نیکلای چائوشسکو از رومانی
  رئیس‌جمهور حافظ اسد از سوریه
  وزیر امور خارجه و مشترک‌المنافع فرانسیس پیم
  معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا جرج اچ. دابلیو بوش
  رئیس‌جمهور ببرک کارمل از جمهوری دموکراتیک افغانستان
  دبیرکل کورت والدهایم از سازمان ملل متحد

با اعلام خبر مرگ برژنف، اسد در سوریه هفت روز عزای عمومی اعلام کرد.  رونالد ریگان، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در مراسم حضور نیافت اما هیئتی را به ریاست معاون رئیس‌جمهور جورج اچ دبلیو بوش اعزام کرد. وزیر امور خارجه جرج پی. شولتس، ویلیام کیسی مدیر آژانس اطلاعات مرکزی و ویلیام پی کلارک مشاور امنیت ملی تلاش کردند ریگان را برای شرکت در مراسم خاکسپاری متقاعد کنند. ریگان این درخواست را رد کرد. بعلاوه، وی اظهار داشت که به دلیل مرگ برژنف قصد تغییر سیاست ایالات متحده در قبال اتحاد جماهیر شوروی را ندارد.

پانویس

منابع

کتابشناسی - فهرست کتب

پیوند به بیرون 
 مقبره برژنف در مسکو در ویکی مپیا
 تصاویر فیلم از مراسم تشییع یادبود و تشییع جنازه ایالتی

اتحاد شوروی در ۱۹۸۲ (میلادی)
خاکسپاری‌ها بر پایه شخص
لئونید برژنف
مرگ و میر بر پایه شخص