واکسن کووید-۱۹

واکسن بیماری کروناویروس ۲۰۱۹ (به انگلیسی: COVID‑19 vaccine) واکسن‌هایی هستند که با هدف ایجاد ایمنی اکتسابی علیه بیماری کروناویروس ۲۰۱۹ (کووید‑۱۹) در حال طراحی، ساخت یا تولید هستند. اقداماتی که در گذشته به منظور تهیهٔ واکسن علیه بیماری‌های کروناویروسی مانند نشانگان تنفسی حاد و نشانگان تنفسی خاورمیانه انجام شد، باعث افزایش اطلاعات در مورد ساختار و عملکرد کروناویروس‌ها شده‌است. این اطلاعات به دانشمندان کمک می‌کند که با سرعتی بالاتر از حد معمول، واکسن‌هایی متعد و نوآورانه برای مقابله با کووید‑۱۹ طراحی و تولید کنند.

تا ژانویهٔ ۲۰۲۱ تعداد ۶۹ واکسن پیشنهادی در مرحلهٔ کارازمایی بالینیقرار گرفت که شامل ۴۳ واکسن در فازهای ۱ و ۲ و ۲۶ واکسن در فازهای ۲ و ۳ می‌شد. در فاز ۳ چندین واکسن پیشنهادی دارای تأثیری ۹۵درصدی در جلوگیری از ابتلا به کووید-۱۹ گزارش شده‌اند. تا آوریل ۲۰۲۱ تعداد ۱۷ واکسن، حداقل از یک کشور مجوز استفاده درمانی برای تزریق و استفادهٔ عمومی را دریافت کرده‌اند. این واکسن‌ها شامل ۲ واکسن RNA (واکسن کووید-۱۹ فایزر و واکسن کووید-۱۹ مدرنا)، ۸ واکسن ویروس غیرفعال (کروناواک،) سینوفارم، کوواکسین، کووایران برکت، کووی‌واک، Minhai-Kangtai, QazVac و WIBP-CorV و بی‌بی‌آی‌بی‌پی-کروی)، ۶ واکسن ناقل ویروسی (اسپوتنیک V، اسپوتنیک لایت، جانسون اند جانسون، Convidecia و آکسفورد-آسترازنکا) و ۲ واکسن پپتیدی (EpiVacCorona و RBD-Dimer) هستند. بسیاری از کشورها اولویت دریافت واکسن را به گروه‌های جمعیتی با خطر بالا مانند افراد مسن و افراد در معرض ابتلا مانند کادر درمانی اختصاص داده‌اند. طبق آمار رسمی تا ۶ ژوئن ۲۰۲۱ حدود ۲/۱۵ میلیارد دوز واکسن در سراسر دنیا به افراد تزریق شده‌است. فایزر، مدرنا و آسترازنکا پیش‌بینی کرده‌اند که تا پایان سال ۲۰۲۱ می‌توانند ۵/۳ میلیارد دوز واکسن تولید کنند که این تعداد می‌تواند حدود ۳ میلیارد نفر را واکسینه کند. تا ماه دسامبر ۲۰۲۰ بیش از ۱۰ میلیارد دوز واکسن توسط کشورهای مختلف، پیش سفارش شد. حدود نیمی از این تعداد توسط کشورهای ثروتمندی خریداری شده‌اند که در مجموع تنها ۱۴ درصد از جمعیت دنیا را شامل می‌شوند.

تاریخچه 
تا ماه اکتبر ۲۰۲۰، بیش از ۳۲۱ واکسن کاندید در سطح جهان در حال توسعه بودند. که ۲٫۵ برابر نسبت به آوریل آن سال بود. در نوامبر، ۵۶ واکسن کاندید در حال پژوهش بالینی بودند: ۴۱ واکسن در فاز آزمایش‌های ۱–۲ و ۱۵ تا فاز 2-3. در نوامبر ۲۰۲۰، فایزر مدرنا دانشگاه آکسفورد (در همکاری با آسترازنکا), نتایج مثبتی از تحلیل‌های آزمایش‌های مقدماتی فاز ۳ واکسن شان اعلام کردند.

سازمان جهانی بهداشت (WHO)، ائتلاف نوآوری‌های آمادگی همه‌گیری (CEPI) و بنیاد بیل و ملیندا گیتس (GF) برای این احتمال که واکسن‌های متعددی به منظور جلوگیری از از ادامه بیماری کووید-۱۹ مورد نیاز خواهد بود متعهد پول و منابع سازمانی شده‌اند.

در فوریه سال ۲۰۲۰، سازمان بهداشت جهانی (WHO) اعلام کرد که انتظار نمی‌رود واکسنی علیه کووید-۱۹، در مدت کمتر از ۱۸ ماه عرضه شود. نظر ائتلاف برای نوآوری‌های آمادگی اپیدمی (CEPI) که برای سرمایه‌گذاری سریع و توسعه کاندیداهای واکسن، یک صندوق  میلیارد دلاری در سراسر جهان سازماندهی می‌کند در ماه آوریل حاکی از آن بود که واکسنی تحت پروتکل‌های استفادهٔ اضطراری در کمتر از ۱۲ ماه یا در اوایل سال ۲۰۲۱ ممکن است در دسترس باشد.

تا ماه مه، ۱۲۰ نامزد واکسن در حال توسعه بودند، که پنج تا در فاز مطالعات ایمنی و کارایی در افراد انسانی I-II، و شش تا در فاز I آزمایش‌ها بودند.

وضعیت آزمایش و مجوز

واکسن‌های مجاز و تأیید شده 
نهادهای ملی تاکنون به نه واکسن، جواز استفاده اضطراری داده‌اند. سه تا از این‌ها از سوی نهادهای نظارتی سختگیر تأیید شدند

واکسن‌های کاندید

جستارهای وابسته 

 کوواکس
 بیماری کروناویروس ۲۰۱۹
 مراحل کارآزمایی بالینی
 کروناویروس سندرم حاد تنفسی ۲
 گروه واکسن آکسفورد
 واکسیناسیون کووید-۱۹ در ایران

منابع

پیوند به بیرون 
 پیش نویس منظره واکسن‌های کاندید COVID-19 ، سازمان بهداشت جهانی
 ردیاب واکسن COVID-19 ، تمرکز نظارتی
 خط لوله واکسن COVID-19 ، مرکز واکسن ، دانشکده بهداشت و پزشکی گرمسیری لندن

پژوهش پزشکی
واکسن کووید ۱۹
واکسن‌ها
واکنش‌های پزشکی به دنیاگیری کووید-۱۹