ژرژ آقابکوف

ژرژ «گئورگی» آقابکف ( ؛ ۱۸۹۶ – درگذشته ۱۹۳۷) سرباز ارتش سرخ شوروی، مأمور اداره مشترک دولتی سیاسی (OGPU)، عضو چکا و بین سال‌های ۱۹۲۸–۱۹۲۹، رئیس بخش شرقی (OGPU) بود.

زندگی‌نامه 
وی با نام اصلی هاروتیونوف در سال ۱۸۹۵ در یک خانواده ارمنی در عشق‌آباد، امپراتوری روسیه به دنیا آمد. از سال ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۶ در ارتش روسیه در جنگ جهانی اول مبارزه نمود. به دنبال انقلاب اکتبر در مارس ۱۹۱۸ به گارد سرخ پیوست. در سال ۱۹۲۰ به حزب بلشویک پیوست. به زبان‌های زبان فارسی و زبان ترکی استانبولی نیز صحبت می‌کرد. 

وی در زمان خدمت خود در سازمان «گ.پ.ئو» ماموریت های مختلفی در شهرهای شوروی و کشورهای افغانستان، ایران و ترکیه به عهده گرفت. در طی ماموریت خارج از کشور خود دو سال در افغانستان، دو سال در ایران و چهار ماه در ترکیه اقامت داشته است. وی نهایتا در ترکیه بود که در ژانویه ۱۹۳۰ به فرانسه فرار کرد.در آنجا، ابتدا گوشه هایی از خاطرات خود را در روزنامه لوماتن چاپ پاریس انتشار داد و آنگاه سال بعد تمام یادداشتهای خود را در کتابی به زبان فرانسوی منتشر کرد.پس از مدت کوتاهی ترجمه کتاب او به زبان انگلیسی در آمریکا منتشر شد.افشاگری های آقابکف در روزنامه لوماتن مثل بمب در اروپا منفجر شد و مردم اروپا را که تا آنزمان اطلاعات زیادی نسبت به حکومت شوروی که از بدو پیدایش در پرده ای از اسرار فرو رفته بود نداشتند تا حدودی آگاه کرد. 

آقابکف در اوت ۱۹۳۷ در کوهستان‌های پیرنه توسط مأموران اتحاد شوروی سرانجام پس از یک سری تلاش‌های ناموفق ترور شد.

ماموریت در ایران 

خدمت وی در ایران شامل دو دوره که دوره اول از اوت ۱۹۲۶ تا ژانویه ۱۹۲۷ به عنوان نماینده «گ.پ.ئو» در شهر مشهد و دوره دوم از آوریل ۱۹۲۷ تا اوت ۱۹۲۸ به عنوان ریاست کل سازمان در ایران بود.نتایج انتشار کتاب خاطرات آقابکف در ایران بسیار قابل توجه بود و باعث دستگیری رابطان، جاسوسان و خبرچینانی شد که نامشان در کتاب برده شده بود.لذا در حدود ۴۳۰ از افراد توسط حکومت بازداشت شدند که در نهایت ۴ نفر از آنها در دادگاه نظامی اعدام شدند.انتشار خاطرات آقابکف تاثیر زیادی نیز بر هیئت حاکمه ایران گذاشت و اطمینان رضا شاه نسبت به دولت شوروی کاهش یافت و سعی بر این قرار گرفت که هر چه بیشتر از همکاری های گسترده دو کشور کاسته شود.

یکی از جاسوسان شوروی که بعد از چاپ کتاب آقابکف هویتش برملا شد محمدعلی میرزا خاقانی متصدی رمز دفتر نخست وزیری ایران بود که مسکو به واسطه او به تمام پیام های دولت ایران به نمایندگانش دسترسی ییدا کرد

جستارهای وابسته 
 قربانیان ارمنی در پاکسازی بزرگ

منابع 

 

 
 
 

افراد امپراتوری روسیه‌ای ارمنی‌تبار
ارمنیان اهل ترکمنستان
افراد جنگ جهانی اول اهل ارمنستان
اهالی عشق‌آباد
جاسوسان اهل شوروی
چکا
درگذشتگان ۱۹۳۷ (میلادی)
زادگان ۱۸۹۶ (میلادی)
نظامیان جنگ جهانی اول اهل روسیه
بلشویک
روابط ایران و اتحاد شوروی
کشته‌شدگان در فرانسه
افراد اتحاد شوروی‌ای ارمنی‌تبار