گویش الیکایی

گویش الیکایی یا طبری الیکایی (به مازندرانی: اَلیکایی) گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد که ریشه در زبان طبری قدیم دارد و در شهرستان‌های ساری، بهشهر، گلوگاه، آمل، نوشهر،نور، چالوس، آرادان، شاهرود، گرمسار، شهمیرزاد و مجن در استان سمنان و شهرستان شمیرانات، ورامین در استان تهران گویش می‌شود. گویشوران این زبان خود را اَلیکایی و زبان خود را اَلیکایی می‌نامند. گویش الیکایی در ساختمان فعلی به گویش مرکزی مازندران شباهت دارد و برخی خصوصیات نحوی آن به گویش شمیرانی شباهت دارد و از نظر واژگان به گویش قصرانی، گویش دماوندی و گویش مرکزی مازندرانی شبیه است و در حروف اضافه با گویش شهمیرزادی و گویش مرکزی مازندران دارای شباهت است. گویش الیکایی شبیه به مازندرانی به ویژه گویش ساروی است. به اعتقاد موسویان گویش الیکایی یک رشته زبان طبری آمیخته به لهجهٔ مردم جبال است و شباهت نزدیکی با زبان مردم دماوند دارد. گویش الیکایی نام گویش مردمی با همین نام است.
علی ذبیحی گویش الیکایی را گویشی از زبان مازندرانی می‌داند و به گفتهٔ وی عشایر الیکایی به زبان مازندرانی صحبت می‌کنند.
گویش الیکایی در شهرستان‌های آرادان و گرمسار و مجن گویش می‌شود.
به گزارش خبرگزاری صداوسیمای استان سمنان و به نقل از علیرضا شاه حسینی، گویش الیکایی برگرفته از زبان مازندرانی و طبری است.

محدوده جغرافیایی 
گویش الیکایی در شهرستان‌های آرادان و شاهرود و گرمسار و مجن در استان سمنان و  فیروزکوه،  دماوند و شهرستان شمیرانات و ورامین در استان تهران گویش می‌شود.

ایل الیکایی 
الیکایی نام ایل بزرگی است که درمناطق گرمسار، آرادان، مجن، ورامین، فیروزکوه، دماوند، چالوس، نوشهر، شهرستان شمیرانات و شاهرود زندگی می‌کنند و به گویش الیکایی که گویشی از زبان طبری است صحبت می‌کنند. این ایل طبری‌تبار در قدیم به صورت عشایری زندگی می‌کردند. این دسته از مردمان طبری خود را اَلیکایی می‌نامند و زبان خود را نیز زبان اَلیکایی می‌نامند.

الیکایی‌های گرمسار به طوایف قندالی، جاوید نیا  شاه حسینی، عاشوری، ابولی، قنبری، گیلوری، گلعلی، گلینی،  جاوید نیا جاویدی قاسمی، گلابی، کریمی، علی بیگی، مؤمنی، ذوالفقاری، قشقایی و کاشانی تقسیم می‌شوند.الیکایی‌های مجن به طوایف گلی، گلدسته، سلطانی، سهرابی، شهابی، رستمی، برزگر، بهزادی، باقری، ملکی، نوشک، هخامنش، گرایلی، ملک، بهرام پور، پهلوری، ابرسجی، جعفری، بسطامی، ابراهیمی، اکبری، اصغری، خلیلی، کوهی، دامغانی، سلیمانی، سلمانی، شعبانی، صادقی، صفری، علمشاهی، علیخانی، غریب، کریمی، کامکار، کردی، کریمیان، کوهساری، مهدوی، مرادی، سروی، اسماعیلی، مهرپور، ملک پور، نیکان، نصیری، ناصری، نیاکان، یوسفی، عاشور، یعقوبی و وفادوست تقسیم می‌شوند.الیکایی‌های فیروزکوه غندالی و ایلکاهستند و در ورامین الیکایی‌ها با شهرت علیکاهی شناخته شده‌اند. در روستای آهار واقع در رودبار قصران شمیران تهران نیز یکی از طوایف الیکایی سکونت دارند.

الیکایی‌ها که عمدتاً در اوایل قرن حاضر در روستاهای دشت گرمسار اسکان یافته‌اند، بنیان روستاهای متعدد از جمله فروان، عدل آباد، نورالدین آباد، ده پیران، حاجی‌آباد، سهرابخانی، کهن تل (گندل)، احمدآباد، حسین‌آباد کردها، غیاث آباد (نوده خالصه) را نهادند. بخشی از جمعیت الیکایی نیز شهرنشین شده و در شهرهای گرمسار و آرادان یا شهرهای خارج از شهرستان به سر می‌برند. در حال حاضر مهم‌ترین گروه عشایری شهرستان گرمسار را الیکایی‌ها تشکیل می‌دهند، که براساس سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده (تیرماه ۱۳۷۷) ۲۷۵ خانوار با جمعیت ۱۲۵۵ نفر به زندگی نیمه کوچ نشینی می‌پردازند. ییلاق آن‌ها شامل ارتفاعات شمال گرمسار معروف به گیلور و مناطق ییلاقی فیروزکوه و دماوند (کوه پایه‌های قبل دماوند ،پلور، سد لار، حصاربن وزون، چال چال، گل زرد، زرد پشته، ورارو، مناطق سرسبز و زیبای بخش ارجمند در فیروزکوه) در استان تهران و قشلاق آن‌ها حواشی کویر شرق و غرب گرمسار است. الیکایی‌های مازندران نیز در مناطق چالوس، نوشهر و آمل سکونت دارند الیکایی‌های نوشهر در مناطق لاشک و کجور حضور دارند و الیکایی‌های چالوس در دو شهر مرزن آباد و چالوس حضور دارند و الیکایی‌های آمل در لاریجان حضور دارند. منشأ این ایل روستای الیکا در استان مازندران مرز بین استان تهران و استان مازندران می‌باشد.

دستور زبان

ضمایر 
در گویش الیکایی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

شناسه 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش الیکایی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش آرادان تنظیم شده‌است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -baxord = خورد
 بن ماضی استمراری: -xord = می‌خورد

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -xo = می‌خورَد

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -baxor = بخورد

صرف فعل 
در جدول زیر فعل خوردن (baxordan) بر اساس گویش الیکایی آرادان در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس گویش آرادان می‌باشد)

در جدول زیر فعل رفتن (burden) بر اساس گویش الیکایی فروان شهرستان آرادان در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس گویش فروان آرادان می‌باشد)

نشانه جمع 
در گویش الیکایی از نشانه‌های [un] و [kun] برای جمع استفاده می‌شود.

صفت ملکی 
صفت ملکی در گویش الیکایی.

صرف فعل 
صرف فعل گذاشتن (bešten/bielden) در گویش الیکایی و مقایسه آن با گویش‌های فیروزکوهی و چالوسی.

صرف فعل دادن (hedâen/hâdâen) در گویش الیکایی و مقایسه آن با گویش‌های فیروزکوهی و چالوسی.

صرف فعل رفتن (burdan/burden/buārden) در گویش الیکایی و مقایسه آن با گویش‌های فیروزکوهی و چالوسی.

جملات الیکایی 
در جدول زیر برخی جملات گویش الیکایی با گویش ساروی و چالوسی مقایسه شده‌است.

جستارهای وابسته 

 مردم طبری
 مردم الیکایی
 زبان مازندرانی
 گویش فیروزکوهی
 استان تهران
 استان مازندران
 استان سمنان
 شهرستان گرمسار
 شهرستان آرادان
 شهرستان فیروزکوه
 گرمسار
 آرادان

منابع

پیوند به بیرون 

زبان مازندرانی
زبان‌های ایران
زبان‌های ایرانی شمال غربی
زبان‌های کاسپین
شهرستان آرادان
شهرستان گرمسار
گرمسار