جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان

ج‍غ‍راف‍ی‍ای ت‍اری‍خ‍ی و ت‍اری‍خ م‍ف‍ص‍ل ک‍رم‍ان‍ش‍اه‍ان مجوعه کتابی است که توسط محمدعلی سلطانی نوشته شده و در آن مسائل تاریخی حوزهٔ کرمانشاه فرهنگی مشتمل بر جغرافیای کنونی استان‌های کرمانشاه، ایلام، شمال استان لرستان، غرب استان همدان و جنوب شرق استان کردستان با اتکا به اسناد تاریخی مورد بررسی قرار گرفته‌است. محمدعلی سلطانی پژوهش خود را برای نگارش این کتاب از سال ۱۳۵۵ آغاز کرده و در دههٔ ۱۳۶۰ خورشیدی با جمع‌آوری اسناد تاریخی و یافته‌های مردم‌شناختی، تاریخی و فرهنگی آن را تداوم بخشید. نخستین مجلد مجموعه در سال ۱۳۷۰ با عنوان ج‍غ‍راف‍ی‍ای ت‍اری‍خ‍ی و ت‍اری‍خ م‍ف‍ص‍ل ک‍رم‍ان‍ش‍اه‍ان (ب‍اخ‍ت‍ران) ت‍وس‍ط م‍ول‍ف م‍ن‍ت‍ش‍ر ش‍د و متعاقب آن دو جلد دیگر نیز به چاپ رسید. تجدید چاپ سه جلد نخست و انتشار مجلدات بعدی تا سال ۱۳۸۴ صورت پذیرفت. دو مجلد از این مجموعه (جلد یازدهم: اقلیت‌های دینی در کرمانشاهان (کلیمیان، مسیحیان و…)، و جلد دوازدهم: مستدرک و تکملهٔ مجموعهٔ جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان) تاکنون به چاپ نرسیده‌است. این کتاب در مهم‌ترین کتابخانه‌ها و دانشگاه‌های جهان ثبت شده‌است. سلطانی مجموعه ج‍غ‍راف‍ی‍ای ت‍اری‍خ‍ی و ت‍اری‍خ م‍ف‍ص‍ل ک‍رم‍ان‍ش‍اه‍ان را به همراه حدیقه سلطانی و کتاب دو جلدی احزاب سیاسی و انجمن‌های سری در کرمانشاه را که روی‌هم‌رفته مشتمل بر ۲۰ مجلد است، دانشنامهٔ کرمانشاهان نام‌گذاری کرده و از آن به عنوان نخستین دائرةالمعارف منطقه‌ای در ایران یاد می‌کند.

برخی نظرات دربارهٔ کتاب 
نویسندگان و پژوهشگرانی مانند عبدالحسین نوایی، کیوان سمیعی، ریچارد تاپر، ادوارد ژوزف، حشمت‌الله طبیبی، ویلم فلور و … در رابطه با این اثر اظهار نظر کرده و آن را به عنوان مرجعی علمی در رابطه با تاریخ قلمروی فرهنگی کرمانشاهان واجد ارزش دانسته‌اند.

علاوه بر این اردشیر کشاورز ن‍ق‍دی ب‍ر جلد سوم مجموعه نوشته که با مشخصات زیر به چاپ رسیده‌است:
 کشاورز، اردشیر، نقدی بر کتاب ج‍غ‍راف‍ی‍ای ت‍اری‍خ‍ی و ت‍اری‍خ م‍ف‍ص‍ل ک‍رم‍ان‍ش‍اه‍ان (ای‍لات و طوای‍ف ک‍رم‍ان‍ش‍اه‍ان)، ک‍رم‍ان‍ش‍اه: طاق ب‍س‍ت‍ان، ۱۳۷۸.

جایزه‌ها 
کتاب ج‍غ‍راف‍ی‍ای ت‍اری‍خ‍ی و ت‍اری‍خ م‍ف‍ص‍ل ک‍رم‍ان‍ش‍اه‍ان در سال ۱۳۷۴ لوح تقدیر سیزدهمین دورهٔ جایزهٔ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران را دریافت کرد.

فهرست مجلدات

جستارهای وابسته 
 ح‍دی‍ق‍ه س‍ل‍طان‍ی: اح‍وال و آث‍ار ش‍اع‍ران ب‍رج‍س‍ت‍ه ک‍رد و ک‍ردی‌س‍رای‍ان ک‍رم‍اش‍ان از ع‍ه‍د ت‍ی‍م‍وری ت‍ا ع‍ص‍ر ح‍اض‍ر

منابع 

آثار محمدعلی سلطانی
ایران‌شناسی
دانشنامه‌های فارسی
فرهنگ در استان ایلام
فرهنگ در استان کردستان
فرهنگ در استان کرمانشاه
فرهنگ در استان لرستان
فرهنگ در ایران
کتاب‌های ۱۳۸۰
کتاب‌های ۱۳۸۴
کتاب‌های ۲۰۰۱ (میلادی)
کتاب‌های ۲۰۰۵ (میلادی)
کتاب‌های تاریخی درباره ایران
کتاب‌های تاریخی سده ۱۵ (قمری)
کتاب‌های تاریخی سده ۲۱ (میلادی)
کردشناسی
جغرافیای تاریخی استان کرمانشاه
تاریخ استان کرمانشاه
کتاب‌های منتخب کتاب سال جمهوری اسلامی ایران