گاه‌شماری خوارزمی

گاهشماری خوارزمی، یکی از گاهشماری‌های رایج طی قرون میانه در آسیای مرکزی بود که ابوریحان بیرونی در کتاب آثارالباقیه خود به آن اشاره کرده‌است. اهالی خوارزم در آپسال(=اول سال)ها و آپماه(=اول ماه) با سغدیان یکسان و با ایرانیان دربارهٔ آنها یکسان نیستند. سبب همین امر، آغازگر تابستان نزد آنها، آغاز ناوسارچی باشد؛ و جشن‌هایی در آن وجود دارد که آنها را به دوره پیش از اسلام اطلاق می‌دادند بدین سبب این جشن‌ها را با شکوه برگزار می‌کردند. همچنین تصور می‌کردند که خدا، آنها را به بزرگداشت این جشن‌ها فرمان داده‌است. آنان روزهایی دیگر داشتند که از آنها استفاده می‌کردند که از پیشینیان خود گرفته‌اند. اکنون از زرتشتیان آنان، چیزی جز تفکرات باقی نمانده، که این هم از مرزهای آن کیش عبور نکرده؛ تنها به شناخت برون دیدهای آن، بدون هیچ جستجویی از حقایق و معانی آن، بسنده و کفایت کرده‌است. چنان‌که تنها جشن‌های آن با شناخت دوری آنها از هم و نه در جایگاه‌های آنها __ که منسوب به ماهاست __ برگزار گردیده‌است. اما روزهاشان و جشن‌های آنان که وابستگی به دین ایشان ندارد، به این شکل است:

ماهای خوارزمی

اعیاد خوارزمی 
پس از ماه‌ها، خوارزمیان جشن‌هایی دارند، که در حال‌های دینشان به آنها نیازمند هستند، که شش جشن است:
 بیخجارید؛ اول جشن است که روز پانزدهم از ناوسارجی است، تودگان آن را «ناوسارجکانیک» می‌شناسند.
 میث سخن رید؛ روز یکم از چیری است، و نیز جاورذمینیک نیز خوانده-یعنی قرعی که «اجغار مینیک» نیز گویند-با افزودن به اجغار، زیرا پانزده روز پیش از آن است.
 مذیان رید؛ روز پانزدهم از همداد است، و نیز «انجمرذکانیک» خوانده شود.
 میت زرمی رید؛ روز پانزدهم از اومری است، و نیز «چیروچکانیک» خوانده شود.
 کجدزنکانیک؛ نخستین روز از «ریمژد» است.
 ارثمی(-ن) رید؛ آن را به «ارثمیر(-ن) دکانیک هم می‌شناسند که نخستین روز از «اخمن» است.

پانویس

منابع 
 

گاه‌شماری‌های ایران
ویکی‌سازی رباتیک