فهرست خلفا و امرای اموی

خلفای اُمَوی مجموعه‌ای از خلفا و امرای مسلمان و عرب از خاندان بنی امیه و از قبیلهٔ قریش بودند.  در جریان فتنه اول معاویه بن ابی سفیان توانست بر حسن بن علی غلبه کند و بر طبق صلح حسن و معاویه در سال ۴۱ هجری مقام خلافت را به دست آورد. بدین ترتیب، وی خلافت دودمان امویان را جایگزین خلافت راشدین نمود و بر کل سرزمین های اسلامی سلطه یافت. خلفای پس از وی قلمروشان با تداوم فتوحات مسلمانان پهنه کشور را در سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا گسترش دادند. در سال ۱۳۲ هجری عباسیان توانستند با یک قیام گسترده و پیروزی نظامی، امویان را شکست دهند و خلافت جدیدی را جایگزین گردانند. 

نام دودمان اموی به شخصیت أمیَّة بن عبد شمس از قبیلهٔ قریش اشاره دارد و این دودمان در میان عرب‌های پیش از اسلام و دورهٔ اسلامی نقش پررنگی ایفا می‌کرد. معاویه پسر ابی سفیان در زمان محمد اسلام آورد. او در زمان عمر بن الخطاب والی منطقهٔ شام شد و پس از قتل عثمان و به خلافت رسیدن علی بن ابیطالب، در سال ۳۵ هجری در دمشق ادعای خلافت نمود و این مناقشه را پس از کشته شدن علی نیز ادامه داد و با جانشینش، حسن بن علی، به صلح‌نامه‌ای دست یافت که به موجب آن رسما توانست به مقام خلیفه دست یابد. او در دوران حکومتش با بیزانسی‌ها درگیری‌هایی داشت و تا محاصره قسطنطنیه پیش رفت. او علی‌رغم مفاد صلح‌نامه‌اش با حسن، پس از مرگ خود فرزندش، یزید، را به جانشینی برگزید. پس از وقوع فتنه دوم و حکومت‌های کوتاه و متزلزل یزید بن معاویه و معاویهٔ دوم، مروان بن الحکم و پسرانش خلافت اموی را احیا کردند. در زمان ولید بن عبدالملک با فتح مغرب و تصرف اندلس از سویی، و فتوحات شرقی تا سند و ماوراءالنهر از سوی دیگر، موجب گسترش خلافت شد. پس از او سلیمان بن عبدالملک تلاش‌های ناموفقی برای فتح طبرستان و قسطنطینیه داشت. سپس عمر بن عبدالعزیز به خلافت رسید که به «عمر ثانی» معروف است. او حاکمی عادل بود، توجه ویژه‌ای به احداث مراکز عام‌المنفعه داشت و اصلاحات گسترده‌ای را آغاز کرد. سپس یزید دوم و هشام به ترتیب به مقام خلافت دست یافتند. خلافت اموی در زمان دهمین خلیفهٔ خود، هشام بن عبدالملک، به اوج قدرت خود رسید و مرزها آن از شرق به مرزهای چین و هند رسید و از غرب تا جنوب فرانسه کنونی پیش رفت و در مرزهای شمالی به قفقاز و آناتولی (گرجستان و ترکیه کنونی) و سواحل ایتالیا محدود شد و در جنوب نیز با حبشه (اتیوپی امروزی)، نوبیه و صحرای آفریقا هم‌مرز بود. پس از مرگ هشام، خلافت دچار آشوب و بی‌نظمی شد تا آن که مروان بن محمد به قدرت رسید. او سعی در سرکوب شورشیان داشت ولی عباسیان به رهبری سفاح و متحدانش توانستند در نبرد زاب او را کشته و به خلافت اموی پایان دهند.

در سال ۱۳۹ ه‍.ق فردی از خاندان بنی امیه به نام عبدالرحمن داخل با کمک هوادارانش در اندلس به حکومت رسید و حکومت مستقل امویان را در قرطبه تأسیس کرد.  یکی از امیران قرطبه، به نام عبدالرحمن سوم (۳۰۰–۳۱۶ قمری)، ادعای خلافت کرد و خود را خلیفهٔ اموی نامید. خلافت قرطبه در پی جنگ داخلی، معروف به فتنه اندلس، که میان خلیفه‌های اموی با فردی به وزیر اعظم به نام منصور بن ابی عامر و فرزندانش درگرفت، در سال ۴۲۲ فروپاشید.

فهرست خلفا

والیان اموی اندلس 
 موسی بن نصیر، ۷۱۲ – سپتامبر ۷۱۴ 
 عبدالعزیز بن موسی، سپتامبر ۷۱۴ – مارس ۷۱۶
 ایوب بن حبیب اللخمی، مارس ۷۱۶ – اوت ۷۱۶
 حر بن عبدالرحمن الثقفی، اوت ۷۱۶ – مارس ۷۱۹
 سمح بن مالک الخولانی، مارس ۷۱۹ – ژوئن ۷۲۱ 
 عبدالرحمن الغافقی، ژوئیه ۷۲۱ 
 عنبسه بن سحیم الکلبی، اوت ۷۲۱ – ژانویه ۷۲۶
 عذره بن عبدالله الفهری، ژانویه ۷۲۶ – مارس ۷۲۶ 
 یحیی بن سلامه الکلبی، مارس ۷۲۶ – ژوئن ۷۲۸
 حذیفه بن احوص الاشجعی، ژوئن ۷۲۸ – دسامبر ۷۲۸
 عثمان بن ابی نسعه الخثعمی، دسامبر ۷۲۸ – آوریل ۷۲۹
 هیثم بن عبید الکلابی، آوریل ۷۲۹ – فوریه ۷۳۰
 محمد بن عبدالله الاشجعی، فوریه ۷۳۰ – مارس ۷۳۰ (بار دوم)
 عبدالرحمن الغافقی، مارس ۷۳۰ – اکتبر ۷۳۲ (بار دوم)
 عبدالملک بن قطن الفهری، دسامبر ۷۳۲ – نوامبر ۷۳۴ (بار دوم)
 عقبه بن الحجاج السلولی، نوامبر ۷۳۴ – دسامبر ۷۴۰
 عبدالملک بن قطن الفهری، دسامبر ۷۴۰ – مارس ۷۴۲ (بار سوم)
 بلج بن بشر القشیری، مارس ۷۴۲ – اوت ۷۴۲ 
 ثعلبه بن سلامه العاملی، اوت ۷۴۲ – مه ۷۴۳ 
 ابوالخطار الکلبی، مه ۷۴۳ – اوت ۷۴۵
 ثوابه بن سلامه الجذامی، اوت ۷۴۵ – اکتبر ۷۴۶
 عبدالرحمن بن کثیر اللخمی، اکتبر ۷۴۶ – ژانویه ۷۴۷
 یوسف بن عبدالرحمن الفهری، ژانویه ۷۴۷ – مه ۷۵۶

شجره‌نامه

جستار های وابسته
 منصور بن ابی عامر
 عبدالملک المظفر
 عثمان بن عفان
 بنی امیه
 امیه بن عبدشمس
 قریش

منابع 

امویان
رؤسای کشور در خاورمیانه
فهرست‌های شاهان