دودج

دودج یک روستا در ایران است که در دهستان داریان واقع شده‌است. دودج ۱٬۴۸۰ نفر جمعیت دارد.

روستای دودج واقع در بحش مرکزی شیراز هفت فرسنگی (تعبیر قدیم هفت فرسنگ است و الان نزدیک به ۴۲ کیلومتر است) شرق شیراز (در مسیر جاده شیراز – خرامه) واقع شده که دارای قدمت تاریخی بیش از هزار سال است.

نام دودج در نقشه‌های قدیمی ایران و در نرم‌افزارهای جغرافیایی مهم جهان به اسم دودج یا دوده (که تعبیر عامه مردم منطقه است) مشخص گردیده‌است. روستای دودج از سمت جنوب به کوه، سمت غرب دشت زی خوان و از سمت شمال و غرب دشت دودج منتهی می‌گردد. چندین تپه تاریخی در اطراف روستا وجود دارد که هنوز مورد بررسی باستان‌شناسی قرار نگرفته و به نامهای تل دز، تل گبر، شیر سرخ و… معروف است که این تپه‌ها محل زندگی بوده و آثار ظروف و وسایل اولیه زندگی روی این تپه‌ها قابل مشاهده است و نشان از قدمت بیش از هزار سال می‌باشد. این تپه‌ها توسط پاسگاه انتظامی دودج مورد حفاظت قرار می‌گیرد. یکی دیگر از آثار تاریخی بقعه امامزاده ابراهیم (ع)، از نوادگان حضرت موسی ابن جعفر (ع) که در ضلع جنوبی روستا واقع شده‌است. امامزاده ابراهیم (ع) در حدود سال ۲۵۶ هـ. ق در زمانی که احمد ابن موسی (ع)(شاه چراغ) از مدینه عازم طوس بوده‌است به دست حاکم وقت مطلق خان شهید گردیده‌است. این امامزاده بزرگوار یکی از همراهان احمد ابن موسی (ع) بوده‌است که مردم این منطقه ارادت خاصی به این امامزاده دارند.

شغل اصلی مردم این روستا کشاورزی و دامداری بوده و هست. رشته قناتی واقع در جنوب روستا که از شرق به غرب منتهی می‌شده و دارای آب فراوانی بوده‌است رونق کشاورزی و دامداری در این منطقه را به حد بالایی رسانده بود که به علت استفاده نا صحیح و غیراصولی این رشته قنات که خروجی آب آن در پایین بقعه امامزاده ابراهیم (ع) بوده‌است در سال ۱۳۴۲ هـ ش خشک شده که مخروبه‌هایی از رشته قناتها هنوز باقی است. رشته قنات دیگری در کوه‌های جنوبی روستا در راستای جنوب (کوه روچه) به شمال (کوه زی خوان) واقع شده که دشت سرسبز و پربار سمت شرق روستا آبیاری می‌شده که هنوز این رشته قنات باقی است و محل تفریح و کوه‌نوردی است. دشت سمت شرق روستا به اسم زی خوان به معنی سفره گسترده یا پربار و دشت قسمت شمالی و غرب به زمینهای دودج معروف است. مهمترین اثر تاریخی روستا، قلعه دودج می‌باشد که در حدود ۱۰ هکتار وسعت و دارای ۹ برج و دو درب ورودی بوده و دو برج در بیرون قلعه که هر دو سمت شرق روستا در دشت زی خوان (چاه برجی، برج حاجی آقا) جهت امنیت بیشتر روستا احداث گردیده بودند و برجی دیگر در دشت دودج، قسمت غرب دودج (برج فصیحی) نیز وجود داشته که متأسفانه تمامی این آثار یا به کل از بین رفته یا فقط مقداری خاک از آنها باقی است.

قلعه هنوز مسکونی است و دو برج در قسمت شمالی، یک برج شمال شرق و یک برج جنوب غرب به صورت خشت و گل هنوز پابرجاست و یک برج در قسمت شمال غرب که معروف به برج پاسگاه است به صورت سیمانی بازسازی شده‌است. این قلعه دارای صاحب بوده‌است و اشخاصی به نامهای قوام الملک، قوام جعفرخان فصیحی، قوامی شازده صاحبان این قلعه بودند که توسط کدخدا اداره می‌شده‌است. این قلعه تا سال ۱۳۵۷ همچنان ابهت و شکوه خود را حفظ کرد، تا اینکه برخی افراد برای تصرف زمین‌های اطراف قسمت اعظمی از آن را ویران و مردم را به زندگی و خانه سازی در بیرون قلعه تشویق نمودند. تعداد اندکی از مردم تنها توانستند قسمتی از آن را حفظ کنند.

بنای تاریخی قلعه دودج که رو به نابودی است از معدود بناهای خشت و گل بازمانده از دوره سلجوقی است. که در ارتفاع ۱۶۹۶ متری از سطح دریا در۴۲ کیلومتری شمال شرق شیراز (شیراز – خرامه) واقع شده، برجی مربعی شکل به طول ۲۶۰ متر و چهار برج در اطراف که در ضلع جنوبی و شمالی دو درب ورودی بزرگ قرار داشته و دو طرف هر درب برج بوده و یک برج هم در وسط ضلع شرقی که هر برجی به ارتفاع ۱۰ متر و قطر تقریبی ۵ متر بوده‌است (در مجموع ۹ برج). دیواره‌های قلعه از گِل و به عرض ۵/۱ متر که گِل آن از اطراف قلعه برداشته و دورتادور قلعه خندق ایجاد شده و دیوارها از پایین به بالا عرض کمتری دارد. روی سر دیوارها از نِی و چوب به صورت کامل پوشیده شده که از خطر فرسودگی در برابر باران جلوگیری نماید. درب جنوبی قلعه در مسیر راه شیراز-سیرجان بوده که در آن قسمت قهوه‌خانه و کاروانسرای کوچکی برای استراحت مسافران راه احداث شده بوده، خانه‌های داخل قلعه کوچک به هم نزدیک و از جنس خشت و گِل بوده‌است. اکثر خانه‌ها دو طبق بوده و از راه پشت بام به هم مربوط بوده‌اند. کوچه‌ها باریک و با عرض نزدیک به ۵/۱تا ۲ متر بوده و دسترسی به قلعه و فتح آن بسیار مشکل. بوده‌است. درون قلعه، نزدیک به درب ضلع جنوبی حمامی عمومی (که آثار آن هنوز پابرجاست) به صورت گود و خزینه وجود دارد. آب مصرفی هر خانه از چاه‌هایی که در حیاط داشته‌اند بدست می‌آمده‌است.

دیگر اثر تاریخی که باعث رونق و مهم تلقی شدن روستا از نظر جغرافیایی می‌شده راه ارتباطی روستا با شیراز که در قدیم به راه خیرآبادی معروف بوده و هنوز مورد استفاده است، از روستا عبور می‌کرده و راه ارتباطی شیراز – خرامه – سیرجان بوده‌است. از آثار دیگر این روستا که در نوع خود جالب نیز هست، آسیاب آبی که در تنگه زی خوان و در مسیر آب رشته قنات زی خوان است و با آب از بالای این ساختمان مخروبه که اثر کمی از آن باقی است به پایین می‌ریخته و با استفاده از توربینهایی سنگ آسیاب می‌چرخیده و مردم گندمهای خود را به آرد تبدیل می‌کرده‌اند.

از جمله آثار تاریخی این روستا، مقبره امامزاده ابراهیم (ع) است که در دامنه کوه قرار دارد. قبرستان این امامزاده نیز از آثار تاریخی بسیار ارزنده این روستا به حساب می‌آید. متأسفانه درسالهای اخیر در پی تاراج میراث فرهنگی روستا ده‌ها سنگ قبر با قدمت بیش از ۷۰۰ سال از قبرستان اطراف امامزاده به سرقت رفته‌است. این سنگ قبرها شامل سنگ قبرهای تخت و ده‌ها شیر سنگی است که توسط تاراج گران میراث فرهنگی به سرقت رفته و به صورت مخفیانه یا به خارج منتقل شده یا اکنون در ورودی‌های باغات و منازل افراد متمول در مناطق مختلف کشور قرارگرفته است.

امیدواریم این بقایای باقی مانده از قلعهٔ شکوهمند روستای دودج در مرحلهٔ اول با تلاش تمامی دلسوزان میراث فرهنگی بتواند در مرحلهٔ اول به ثبت ملی برسد و در مرحلهٔ بعد بتوان قسمتی از آن را باز سازی کرد که مطمئناً نظر گردشگران زیادی را به خود جلب خواهد کرد انشالله روزی برسد که برخی افراد به خود آیند و نگذارند بقایای باقی مانده از این قلعهٔ تاریخی با خاک یکسان شود این تاریخ منطقه است که دارد می‌سوزد …

جستارهای وابسته 
 فهرست روستاهای ایران
 ملا غلامرضا زارعی دودجی. از افراد باسواد دودج در زمان رضا شاه و محمد رضا پهلوی و اوایل انقلاب

منابع

پیوند به بیرون 

روستاهای شهرستان شیراز