دروازه‌های اسکندر

دروازه‌های اسکندر  حائلی افسانه ای است که از قرار معلوم توسط اسکندر مقدونی در قفقاز برای دور نگه داشتن بربری‌های نا متمدن شمال از تاخت و تاز به سرزمین‌های جنوبی ساخته شده‌است. این دروازه‌ها موضوعی محبوب در سفرنامه‌های قرون وسطایی است، که از رمانس اسکندر در نسخه ای متعلق به شاید قرن ۶ میلادی، آغاز می‌شود.

این دیوار، که همچنین تحت عنوان دروازه‌های کاسپین نیز شناخته می‌شود، با دو مکان برابر دانسته شده‌اند: گذرگاه دربند در روسیه، یا گذرگاه در الان در جنوب دریای خزر. روایت همچنین، آن را به دیوار بزرگ گرگان (مار قرمز) در ساحل یا کرانه جنوب شرقی دریای خزر، ارتباط می‌دهد.

این استحکامات از لحاظ تاریخی، بخش‌هایی از خطوط دفاعی ساخته شده توسط ساسانیانِ ایران بودند. دیوار بزرگ گرگان ممکن است توسط پارتی‌ها ساخته شده باشد.

پیش‌زمینه ادبی 
نام «دروازه‌های کاسپین» در اصل به ناحیه باریکی در گوشه جنوب شرقی دریای خزر گفته می‌شد که در واقع اسکندر از میان آن در تعقیب اردشیر چهارم پیش روی کرد، اگرچه وی برای مستحکم کردن و سنگربندی آن توقف نکرد. این ناحیه توسط تاریخ‌نگاران خیال‌پردازتر اسکندر به گذرگاه‌های میان قفقاز منتقل شد.

همچنین در قرآن، سوره کهف، آیات ۸۳ الی ۹۸، یک داستانِ تا اندازه ای مشابه با تفاوت‌های کلیدی به چشم می‌خورد. به جای این که سازنده، فاتحی (یا جهان‌گشایی) مانند اسکندر باشد، قرآن قهرمانی آزادگر که قدیمی تر از اسکندر است را توصیف می‌کند، که تحت عنوان ذوالقرنین شناخته می‌شود. همچنین ساختار مورد نظر به جای یک دروازه، دیوارِ آهنیِ عظیمی می‌باشد و کارکردش دفاع از مردم پایِ کوه در مقابل عجوج و مجوج می‌باشد.

هویت‌یابی‌های جغرافیایی

دربند روسیه

در الان 
گذرگاه در الان همچنین به عنوان «دروازه‌های اسکندر» شناخته شده‌است و کاندیدی قوی برای هویت دروازه‌های کاسپین می‌باشد.

دیوار گرگان

جستارهای وابسته 
 اسکندر مقدونی در قرآن
 کوروش بزرگ در قرآن
 دروازه‌های کیلیکیه

یادداشت‌ها

پانویس

منابع 
 

اسکندر مقدونی در افسانه
افسانه‌های قرون وسطی
تاریخ دربند
ذوالقرنین
یأجوج و مأجوج