نبرد دیرالجثالیق

نبرد مسکن یا دیرالجثالیق، نبردی است که  در جمادی الاخر سال ۷۲ هجری (۶۹۱ میلادی) در کنار رودخانه دجیل (رودی که از دجله سرچشمه می‌گرفته و در کنار آن آبادی‌هایی وجود داشته  است) نزدیک دیرالجثالیق رخ داد. گفته می‌شود پس از کشته شدن مختار ثقفی ، ابراهیم بن مالک اشتر نخعی به مصعب بن زبیر پیوست تا به مقابله عبدالملک بن مروان برود که در این جنگ مصعب و ابراهیم کشته می شوند و شهر کوفه بار دیگر به تسلط بنی امیه در می‌آید.

نزاع میان عبدالملک و ابن‌زبیر 
شکست مختار و عدم حضور وی در عرصه سیاسی موجب شد تا برای رهبری جهان اسلام میان عبدالملک و عبدالله بن زبیر رقابت ایجاد شود. امویان قادر به ایستادن در مقابل زبیریان در عراق و مناطق شرقی نبودند. اوضاع داخلی برای خلیفه اموی نگران‌کننده بود. عبدالملک برای مقابله با ابن زبیر تصمیم گرفت تا اوضاع داخلی را سامان بخشد از جمله مسئله - ابو امیه عمرو سعید اموی اَشدَق -را به عنوان رقیب اموی حل کرد و همبستگی را به خاندان اموی برگرداند. همچنین از ناتل بن قیس جذامی که طرفدار ابن زبیر و حاکم فلسطین بود خلاص شد. در رابطه با اوضاع خارجی عبدالملک با امپراتور روم ژوستینین دوم معاهده‌ای را امضا و بدان‌ها مالیات پرداخت کرد. عبدالملک مشکلات را به نفع خود حل کرد و نظامش را نیرومند ساخت و از سویی دیگر توانست بر سپاه ابن زبیر پیروز شود.

عبدالملک و حمله او به عراق 
عبدالملک متوجه شده بود که نیروی ابن زبیر در عراق نهفته و پیروزی بر او در عراق موجب سرنگونی کامل زبیریان می‌شود بنابراین با سپاهی روانه عراق شد در صورتی که مصعب برای حمله به خلیفه اموی از کوفه به شمال حرکت کرده بود. خلیفه اموی برای ضعیف کردن جبهه دشمن روشی را در پیش گرفت و با رهبران عراق در سپاه ابن زبیر توافق کرد و آنان نیز به سپاه اموی پیوستند. مصعب از این توافق آگاه شد، ولی اقدامی انجام نداد بدین خاطر که نمی‌خواست در میان سپاهیانش که در حال تدارکات برای جنگ است اختلاف و دشمنی ایجاد شود؛ ولی در نهایت فرماندهان و اعضای سپاهش به جبهه دشمن پیوستند.

شرح نبرد 
عبدالملک بن مروان سپاهی را برای نبرد با مصعب آورد و مصعب را در محلی به نام دیرالجثالیق یا به عبارتی مسکن شکست داد و مصعب و فرزندش عیسی را به قتل رساند. در جریان این جنگ ابراهیم بن مالک اشتر که در جبهه مصعب بود و او را یاری می‌داد کشته شد. بعد از کشته شدن ابراهیم مالک اشتر و مصعب کوفه تحت تصرف عبدالملک مروان درآمد. حجاج بن یوسف ثقفی با لشگر خود توانست سپاه مصعب را شکست دهد  و زائده بن قدامه ثقفی پسر عموی مختار توانست مصعب را بکشد و سرش را از تنش جدا کند.

پانویس

منابع 
 
 

۶۹۱ (میلادی)
امویان
تاریخ اسلام
جنگ‌های خلافت اموی
درگذشتگان ۷۲ (قمری)
فتنه دوم