توجی (شهر)

توجی که به اشکال دیگری من‌جمله ترنجه، ترنجی، تریجی و تورانجیر هم از آن یاد شده، نام شهری در طبرستان بود که در میان قائمشهر و شیرگاه کنونی قرار داشت.

در کتب مورخان قرن چهارم هجری پیاپی از آن، با اسامی مشابهی، یاد شده‌است. در حدود العالم آمده «ترجی شهرکی است آبادان و قدیم‌ترین شهرست اندر طبرستان» در زمان ابن اسفندیار پادگانی هزار و پانصد نفره در آن وجود داشت و میرظهیرالدین مرعشی خود به قلعه‌ای با همین اسم در حول شهر ساری رفته‌است. کیا ویشتاسب جلالی، از بزرگان مازندران، نیز در قلعه توجی فرمان می‌راند؛ او بعدها از متحدان کیا افراسیاب چلاوی شد.

وجه تسمیه 
نام‌های مختلفی همچون بُرجی، تُرَنجی، تُرنجه، تُرجی، تَریجی، توران‌جیر، تژیر، توجی، تریچه و توران‌چی برای این شهر گفته شده‌اند.

رابینو می‌گوید در این مکان بود که فرخان بزرگ توانست مهاجمان تُرک را شکست دهد و بر همین اساس نام آن را «توران‌چی» یا «توران‌جیر» به معنای شکست‌گاه تورانیان قرار دادند که به صورت‌های دیگر نیز درآمده. در این باره در تاریخ طبرستان اثر ابن اسفندیار آمده:

موقعیت جغرافیایی 
ابن فقیه همدانی فاصلهٔ این شهر تا مامطیر را شش فرسخ (۳۶ کیلومتر) دانسته‌است. وی همچنین از این مکان به عنوان «شهرک» نام برده. ابن حوقل نیز در قرن چهارم هجری نام این شهر را تریجی ذکر کرده و مکانش را مابین بندر عین الهم و میله دانسته‌است. وی در ادامه، فاصله شهر میله تا ترنجه را سه فرسخ (۱۸ کیلومتر) تخمین زده‌است. بر اساس تاریخ طبرستان تألیف ابن اسفندیار در ۶۱۳ هجری، از ۲۷ شهر مازندران در قرون اولیه اسلامی، ۱۶ شهر در منطقهٔ جلگه‌ای قرار داشتند و ترنجه در این میان بین شهرهای میله در غرب، مامطیر در جنوب و سارویه در شرق قرار دارد.

دربارهٔ جایگاه کنونی شهر باستانی ترنجه، رابینو موقعیت آن را در نزدیکی روستای تجری اسب شورپی یا کاردگر نماور از دهستان جلال ارزک جنوبی- بخش مرکزی شهر بابل دانسته. اردشیر برزگر نیز محل کنونی روستای ابوالحسن کلا از دهستان گنج‌افروز بخش مرکزی شهرستان بابل را منطبق بر جایگاه ترجی دانست. حسین اسلامی اما روستای بشل در نزدیکی دو رودخانهٔ «توجی» و «تیجون»، در رود تلار، را جایگاه باستانی احتمالی برای این شهر می‌داند.

همچنین نظراتی وجود دارد مبنی بر این که شهر توجی (ترجی) مورد بحث اکنون همان روستای تراجی کلای بابل می‌باشد که در جنوب شرقی بابل قرار داشته و ورودی آن در سمت غربی مسیر روستای هتکه پشت به سمت روستای خطیرکلا و در کنار دیودشت می‌باشد.

منابع 

شهرهای باستانی طبرستان
مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در سده ۸ (میلادی)