معامله قرن

معاملهٔ قرن یا طرح صلح ترامپ، پیشنهاد صلح بین اسرائیل و فلسطین به منظور حل و فصل منازعه این دو کشور است، که توسط دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور سابق ایالات متحده مطرح شد. این طرح به ابتکار جرد کوشنر مشاور ارشد رئیس‌جمهور وقت آمریکا تدوین شده‌ است. خبرگزاری‌های مختلف از این طرح به عنوان «معامله قرن» یاد می‌کنند، گرچه سندی در دست نیست که دونالد ترامپ رئیس‌جمهور سابق آمریکا یا دولت ترامپ از این نام استفاده کرده باشند. طبق این طرح، اسرائیل در ازای دریافت امتیازهایی فراتر از تعهدات قبلی سازمان آزادی‌بخش فلسطین و قطعنامه‌های شورای امنیت و الحاق بخش‌هایی از مناطق اشغال‌ شده به خاک خود با تشکیل دولت مستقل فلسطینی موافقت می‌کند.

محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین و بسیاری از مقامات فلسطینی و کشورهای دیگر با این طرح به شدت مخالفت کردند. بنا به گمانه‌زنی روزنامهٔ «اسرائیل‌هیوم» نزدیک به بنیامین نتانیاهو از مفاد معامله، اگر سازمان‌های فلسطینی طرح ترامپ را نپذیرند، احتمال دارد آمریکا مانع رسیدن برخی کمک‌ها به فلسطینی‌ها شود.

این طرح برای پایان دادن به بیش از ۷۰ سال منازعه فلسطین-اسرائیل ارائه شد. بر اساس این طرح بخش‌هایی دیگر از فلسطین شامل نیمی از کرانهٔ باختری و بخشی از بیت‌المقدس شرقی که از نظر جامعهٔ جهانی به دولت فلسطین تعلق دارد، به اسرائیل واگذار می‌شود و در عوض اسرائیل با تشکیل کشور مستقل فلسطین در نیمهٔ دیگر کرانهٔ باختری و تمام نوار غزه و چندین محله از بیت‌المقدس شرقی موافقت می‌کند. بر اساس این طرح شهر ابودیس به جای بیت‌المقدس به‌عنوان پایتخت فلسطین در نظر گرفته می‌شود. همچنین طبق این طرح، فلسطینی‌ها باید از حق بازگشت به سرزمین خود که بر طبق قطعنامهٔ ۱۹۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۸ به رسمیت شناخته شده صرف‌نظر کنند.

درنهایت با توجه به عدم استقبال طرف فلسطینی و مخالفت‌های بین‌المللی، این طرح پذیرفته و اجرایی نشد.

جزئیات معامله قرن 
در این طرح روستاها و محله‌های عربی که بیشتر، فلسطینیان در آن سکونت دارند باید به حکومت خودگردان فلسطین واگذار  شود و همچنین یک معبر نیز برای فلسطینیان برای تردد به مسجدالاقصی در نظر می‌گیرد. معامله قرن پیشنهادهایی هم برای پایان دادن به مشکل آوارگان فلسطین و شهرک‌سازی اسرائیل دارد.

این معامله شامل انتقال مالکیت محله‌ها و نواحی نزدیک به قدس مانند «بیت حنینا»، «شعفاط»، «کفر عقب» و «راس خمیس» به تشکیلات خودگردان فلسطین می‌شود. این طرح، پیشنهادی مبنی بر تشکیل کشور فلسطین در ابتدا در حدود نیمی از کرانه باختری، تمامی نوار غزه و برخی محله‌های قدس از جمله «بیت حنینا»، «شعفاط» و اردوگاه آن، «راس خمیس» و «کفر عقب» مطرح می‌کند و در کنار آن، شهرک قدیمی و محله‌های اطراف آن همچون «سلوان»، «الشیخ جراح» و «جبل الزیتون» را برای اسرائیل باقی می‌گذارد.

ممنوعیت داشتن ارتش برای فلسطینی‌ها 
بر اساس گمانه‌زنی‌هایی که از متن معامله در رسانه‌های اسرائیلی منتشر شده، داشتن ارتش برای فلسطین جدید ممنوع است.

واکنش طرف‌های فلسطینی 
دفتر سیاسی حماس اعلام کرده: ما مخالفت قاطع خود را با آنچه معامله قرن نامیده می‌شود، اعلام می‌کنیم و بر ادامه تظاهرات بازگشت تا تحقق اهداف آن تأکید می‌کنیم. حق مشروع ملت ماست که همه انواع مبارزه مشروع تا نابودی اشغالگران را ادامه دهیم و اهداف ملی ثابت خود را محقق سازیم. ما به شدت هر گونه تلاش رسمی و غیررسمی عربی یا داخلی برای عادی سازی روابط با اسرائیل را محکوم می‌کنیم.

«عکرمه صبری» خطیب مسجد الاقصی در خطبه‌های نماز جمعه دربارهٔ طرح آمریکا برای فلسطین موسوم به معامله قرن و موافقت برخی از رژیم‌های عربی و کشورهای اسلامی با این طرح هشدار داد: کسانی که اظهار نظرهای سیاسی دربارهٔ معامله قرن را دنبال می‌کنند، خطر آن را درک می‌کنند. از جمله این خطرات خط خوردن شهر قدس از هرگونه مذاکرات در آینده است. حق بازگشت حقی قانونی است و به هیچ وجه از آن کوتاه نخواهیم آمد. قدس پایتخت فلسطین خواهد بود و هیچ جایگزینی برای آن وجود نخواهد داشت.

واکنش‌های بین‌المللی 
 ایران، پاکستان و برخی از کشورهای عربی مانند اردن و مصر مخالفت خود با این طرح را نشان داده‌اند.
 سیدعلی خامنه‌ای رهبر ایران در توییتی اعلام کرد این طرح را یک «سیاست شیطانی و خبیث آمریکا» در مورد فلسطین می‌داند و نوشت این معامله هرگز تحقق نخواهد یافت.
 سید حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله لبنان خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌های علیه ایران را نشانه‌هایی از طرح معامله قرن دانست و نسبت به آن اظهار بدبینی نمود.
 روسیه نیز با صدور بیانه‌ای گفته‌است که اسرائیل و فلسطین دو طرف درگیر در این موضوع هستند. مسکو جزئی از این مشاجرات نیست. واشینگتن نیز تصمیم گیرنده این درگیری‌ها نیست.
 مقتدی صدر مخالفت خود را با طرح معامله قرن اعلام کرد. وی افزود فلسطین سرزمین آزادگان جهان است.
 حزب‌الله مخالفت خود را با معامله قرن اعلام کرد و این طرح را معامله ننگین خواند.
 اتحادیه اروپا از طرح معامله قرن انتقاد کرده و به شدت ابراز نگرانی کرد.
 ترکیه و اردن با این طرح مخالفت کردند. عبدالله دوم پادشاه اردن به شدت به طرح آمریکایی معامله قرن علیه مسئله فلسطین واکنش نشان داد.
 امارات متحده عربی موافقت خود را با طرح اعلام کرد.

نظرسنجی 
بر اساس یک نظرسنجی از مؤسسهٔ جی‌ام‌سی‌سی، بیش از ۸۰٪ فلسطینیان ساکن کرانهٔ باختری و نوار غزه با این طرح مخالف و تنها حدود ۷٪ با آن اعلام موافقت کرده‌اند.

جستارهای وابسته 
 نقشه راه برای صلح
 پیمان کمپ دیوید

منابع

پیوند به بیرون 
 الوقت - معامله قرن، میخ آخر بر تابوت طرح صلح عربی - ۱۹ آذر ۱۳۹۶ 

۲۰۲۰ (میلادی) در سرزمین‌های فلسطین
اسرائیل در ۲۰۲۰ (میلادی)
اسرائیل
ایالات متحده آمریکا در ۲۰۲۰ (میلادی)
تاریخ روابط خارجی ایالات متحده آمریکا
تلاش برای صلح در خاورمیانه
جنگ‌های در جریان
روابط اسرائیل و ایالات متحده آمریکا
روابط بین‌الملل در ۲۰۱۶ (میلادی)
روند صلح اسرائیل-فلسطین
ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ
سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا
فلسطین
کمپین ریاست جمهوری دونالد ترامپ، ۲۰۱۶
نزاع اسرائیل و فلسطین
نزاع اعراب و اسرائیل
ویکی‌سازی رباتیک