فرنتس دئاک

فِرِنتس آنتال دِئاک (، زاده ۱۷ اکتبر ۱۸۰۳ - درگذشته ۲۸ ژانویه ۱۸۷۶) ملقب به فرزانهٔ وطن، دولتمرد و وزیر دادگستری مجاری بود. وی در انقلاب ۱۸۴۸ مجارستان در کابینه لایوش باتیانی (اولین کابینه دولت مجارستان) سمت وزیر دادگستری را پذیرفت ولی همواره موضعی ضد خشونت داشت.

انقلاب ۱۸۴۸–۱۸۴۹ مجارستان 
او چندین سفر به وین به جهت مصالحه انقلابیون (لیبرالهای افراطی کشوت) و دربار هابسبورگ انجام داد که بی‌نتیجه بود و بعد از اقدامات بی‌ثمر از مسند وزارت استعفا کرد ولی عضو پارلمان باقی ماند تا بتواند از مشروعیت مشروطه قوانین دهگانه آوریل دفاع کند. در نهایت نیز از سیاست کناره‌گیری کرده و اوقاتش را به رسیدگی املاکش در کِهیدا گذراند. در خلال جنگهای استقلال هیچ مشارکت فعالی نداشت و بعد از شکست مجارستان نیز دادگاهی در اتریش او را تبرئه کرد.

پس از انقلاب تا مصالحه 
در سال‌های ۱۸۵۰ به بعد او از پذیرش هرگونه نقش سیاسی پرهیز کرد و تبدیل به یک چهره مطرح مقاومت بدون خشونت شد. تا اینکه جنگ دوم استقلال ایتالیا به سال ۱۸۵۹ و حمایت قوی مردمی از ایتالیا او را به حیات سیاسی بازگرداند. از سال ۱۸۶۱ که اتریش در این جنگ بازنده شد، دئاک مذاکراتی را با دربار هابسبورگ، فرانتس یوژف شروع کرد. او رهبری کمیته ای را بر عهده داشت که با کمک کالمان تیسا و دیگر سیاستمداران معاصر پیش‌نویس دستور کار را تهیه کنند. جنگ اتریش و پروس به سال ۱۸۶۶، جنگی که جایگاه اتریش را از یک قدرت بزرگ تنزل داد درست موقعی اتفاق افتاد که کار پیش‌نویس تمام شده بود. به تدریج دئاک دیدگاه‌هایش به استقلال مجارستان را تعدیل کرد و اصرار بر قراردادی کرد که قوانین دهگانه آوریل را معتبر بشمارد، در آن دفاع و دارایی بین اتریش و مجارستان مشترک باشد و در ضمن استقلال داخلی مجارستان را نیز محترم بدارد. با این اوصاف در سال ۱۸۶۷ او نقش بزرگی در سازش اتریشی-مجارستانی  (به ) داشت که منجر به برقراری بخشی از حاکمیت دوباره پادشاهی مجارستان شد. پس از مصالحه، اگرچه او اولین انتخاب برای سمت نخست‌وزیری در کابینهٔ جدید مجارستان بود ولی به نفع دیْولا آندراشی کنار رفت.

درگذشت 
بعد از سال سازش سلامتی او بر اثر کار زیاد و حمله‌های گاه‌وبیگاه وطن پرستان رادیکال رو به وخامت گذاشت. او در نهایت در ۲۸ ژانویه ۱۸۷۶ در گذشت و مراسم خاکسپاری وی با شکوه هر چه تمام برگزار شد.

یادبودها 
فرزانهٔ وطن لقبی که با آن مشهور است را اولین بار لایوش کشوت به او داده‌است.

امروز میدان مرکزی بوداپست جایی که ۳ خط مترو از ۴ خط را به هم متصل می‌کند به یاد او میدان دئاک فرنتس نامیده می‌شود. خیابان دئاک فرنتس نیز، که به میدان منتهی می‌شود جایی است که وی برای مدت ۲۰ سال از عمرش را در آن در هتل «ملکه انگلیس» زندگی کرد.

منابع 

 

اعضای فرهنگستان علوم مجارستان
افراد انقلاب‌های ۱۸۴۸
اهالی زالا
درگذشتگان ۱۸۷۶ (میلادی)
زادگان ۱۸۰۳ (میلادی)
کاتولیک‌های رومی اهل مجارستان