پندار دوگانه

تفکر دوگانه یا پندار دوگانه () به معنای پذیرش همزمان دو مفهوم متضاد است که عموماً در بستر اجتماعی اتفاق می‌افتد. دوگانه‌باوری با مفاهیم دورویی و بی‌طرفی مرتبط ولی از آن‌ها متمایز است. نکتهٔ مهم در مورد دوگانه‌باوری این است که فرد حسی از ناهماهنگی شناختی ندارد و از تضاد و تناقض فکری آگاه نیست.

عبارت دوگانه‌باوری را نخستین بار جرج اورول در رمان ۱۹۸۴ (سال انتشار ۱۹۴۹) استفاده کرد. در این اثر دوگانه‌باوری بخشی از گفتارنو است. مانند بسیاری از جنبه‌های ویران‌شهری آثارش، اورول دوگانه‌باوری را ویژگی جوامع تمامیت‌خواهی مثل اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی می‌دانست، چنان‌که به گفتهٔ ژوزف استالین:

جستارهای وابسته 
 دروغ بزرگ
 بزه فکری
 دیالکتیک
 گرفتاری دوسره
 ذوالحدین جعلی
 گروه‌زدگی
 آیرونی
 مو
 منطق فراسازگار
 نسبی‌گرایی
 تلفیق‌گرایی
 بزه فکری

منابع 

 

رمان ۱۹۸۴
روش‌های تبلیغات سیاسی
عناصر تخیلی معرفی‌شده در ۱۹۴۹ (میلادی)
ناهماهنگی شناختی
موانع اندیشه انتقادی
جرج اورول