اسلام و مدرنیته

اسلام و مدرنیته یک موضوع مباحثه معاصر در جامعه‌شناسی دین می‌باشد. تاریخ اسلام تفاسیر و رویکردهای مختلفی را بازگو می‌کند. مدرنیته پدیده ای نه یکپارچه و منسجم بلکه پیچیده و چندبعدی است. به لحاظ تاریخی مکاتب فکری مختلفی را دربرداشته که در جهت‌های بسیاری حرکت می‌کرده‌اند.

اثر انقلاب صنعتی بر اسلام 
در قرن ۱۸ میلادی، اروپا دگرگونی‌های کلانی را به خود می‌دید، مانند ایده‌های نوی عصر روشنگری، که بر روی اهمیت علم، عقلانیت، و عقل انسان تأکید می‌کرد، و فناوری‌های جدید انقلاب صنعتی با سرعت سرتاسر اروپا را درنوردید، و به اروپایی‌ها قدرت و نفوذ زیادی بخشید. در آخرین ربع قرن ۱۸ میلادی، شکاف میان مهارت‌های فنی برخی از کشورهای غربی و شمال اروپایی با بقیه کشورهای دنیا پهناور شد.

سر برافراشتن اروپای مدرن مصاف بود با آنچه که بسیاری از محققان افول امپراتوری عثمانی می‌خوانند، که در قرن ۱۸ میلادی با فروپاشی‌های اقتصادی، نظامی، و سیاسی رو به رو شده بود. در حالی که پیش از قرن ۱۸ میلادی عثمانی‌ها خود را از لحاظ قدرت نسبت به اروپاییان یا برتر، یا در میانه قرن ۱۸ ام برابر می‌دانستند، با پایان قرن ۱۸ میلادی رابطه قدرت میان امپراتوری عثمانی و اروپا شروع به تغییر در جهت پسند اروپاییان کرد.

نوگرایی، دین و ایدئولوژی

نوگرایی اسلامی 
نوگرایی یا مدرنیسم بر تفاسیر و برداشت‌های اسلام تأثیر گذاشته‌است. یک حرکت، نوگرایی اسلامی بود، که هم تلاشی برای ارائه پاسخی اسلامی بود به چالش‌هایی که توسط گسترش استعماری اروپایی‌ها عرضه شده بود، و هم تلاشی برای نیروی تازه دادن و اصلاح اسلام از درون، به عنوان راهی برای مقابله با ضعف پی برده شده و انحطاط جوامع مسلمان در قرن ۱۹ و اوائل قرن ۲۰ میلادی بود.

مردم 
 نامق کمال
 میرزا ملکم‌خان
 قاسم امین
 محمود طرزی
 سید احمد خان هندی
 سید جمال الدین اسدآبادی
 اقبال لاهوری
 محمد عبده
 رشید رضا
 میرزا محمدتقی‌خان فراهانی (امیر کبیر)

جستارهای وابسته 
 اسلام و سکولاریسم
 دموکراسی اسلامی
 نوگرایی اسلامی

جنبش‌های اصلاح در درون اسلام
 تنظیمات، امپراتوری عثمانی
 لیبرالیسم و ترقی‌خواهی در حدود اسلام
 فمینیسم اسلامی

ملت‌گونه:
 روشنفکری دینی در ایران

دیگر ادیان:
 ارتدکس مدرن

یادداشت‌ها

پانویس

منابع 

 

اسلام و جامعه
جنبش‌های لیبرال و ترقی‌خواه در داخل اسلام
دوران مدرن
فرهنگ اسلامی