سرعت هایپرسونیک

در مبحث آیرودینامیک، سرعت برین‌صوتی، سرعت اَبَرصوت، یا سرعت هایپرسونیک  معمولاً به سرعت بیش از ۵ برابر سرعت صوت گفته می‌شود.

عدد دقیق ماخ که می‌توان گفت یک پرنده با سرعت هایپرسونیک در حال پرواز است متفاوت است، زیرا تغییرات فیزیکی فردی (مانند تفکیک مولکولی و یونیزاسیون) در جریان هوا با سرعت‌های مختلف رخ می‌دهد. این اثرات در مجموع در حدود ماخ ۵ تا ۱۰ مهم می‌شوند. رژیم برین‌صوت همچنین می‌تواند به عنوان سرعت‌هایی تعریف شود که ظرفیت گرمایی ویژه با دمای جریان تغییر می‌کند زیرا انرژی جنبشی جسم متحرک به گرما تبدیل می‌شود.

دسته‌بندی سرعت 
یک ماخ برابر است با ۱۲۳۴ کیلومتر در ساعت که سرعت صوت (sonic) نامیده می‌شود. به سرعت کمتر از یک ماخ، زیرصوت گفته می‌شود که نباید آن را با فرکانس فروصوت اشتباه گرفت. سرعت بین ۰٫۸ تا ۱٫۳ ماخ را سرعت شبه‌صوت می‌نامند. سرعت صوت که یک ماخ است در میان این بازه جای دارد. طبقه‌بندی سوم در سنجش سرعت هواگردها، زِبَرصوت است که نباید آن را با فرکانس فراصوت اشتباه گرفت. در سرعت زِبَرصوت با وجود اینکه جریان هوای عبوری از کنار بدنه هواپیما یا موشک بسیار زیاد است و ممکن است موجب دِفرمه شدن و تغییر شکل آن بشود، ولی مولکولهای گازهای موجود در هوا در اثر برخورد با مولکول‌های بدنه، یونیزه نمی‌شوند و واکنش شیمیایی نشان نمی‌دهند. از این رو موجب فرسایش بدنه نخواهند شد. در طبقه‌بندی چهارم اَبَرصوت قرار دارد که به سرعتهای بین بازه ۵ تا ۱۰ ماخ گفته می‌شود. سازمان ناسا برای طبقه‌بندی پنجم سرعت، واژهٔ بیش اَبَرصوت را برای آن دسته از هواگردهایی در نظر گرفته که سرعتشان بین ۱۰ تا ۲۵ ماخ است. رسیدن به این سرعت در فضای پایینی جو زمین امکان‌پذیر است؛ ولی به سرعتهای آغازین این بازه محدود می‌شود؛ و در آخر سرعت گرانشی است که به ۲۵ ماخ یا بیشتر گفته می‌شود و مخصوص فضاپیماهایی همانند شاتل است که از فضا به زمین بازمی‌گردند و گرانش زمین در افزایش سرعت آن‌ها مؤثر است. از این رو به آن سرعت بازگشت نیز گفته می‌شود. سرعت یک آذرگوی در این دسته جای می‌گیرد. این سرعت در محیط پایینتر از جو زمین امکانپذیر نمی‌باشد و برای دستیابی به آن می‌بایست یکبار از جو زمین خارج شد و پس از شتابگیری در فضا، دوباره به زمین بازگشت. سرعت یک جسم پرنده در هوا یا فضا را می‌توان در ۶ دسته طبقه‌بندی کرد که در محیط پایینتر از اتمسفر زمین، تا حداکثر ۵ حالت اول امکانپذیر هستند. تا سال ۲۰۲۳ میلادی، تنها کشورهای روسیه، آمریکا، چین و ایران توانایی ساخت هواپیما یا موشکی را دارند که بتواند از مرحله ۳ عبور نماید و به طبقه‌بندی اَبَرصوت برسد.

صفحات مرتبط 
 عدد ماخ
 آوانگارد (موشک)

منابع 

آیرودینامیک
پیش‌رانش فضاپیما
سرعت هوا
مهندسی هوافضا