مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی

مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی   نام سازمانی دولتی در ایران است که در سال ۱۳۷۰ شروع به کار کرد. اساسنامه مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی در تاریخ ۱۳۶۹/۱۲/۲۵ توسط شورای گسترش آموزش عالی به تصویب رسید. این موسسه وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است .

تاریخچه 
سابقه برنامه‌ریزی توسعه در ایران به سال ۱۳۲۷ برمی گردد که اولین برنامه توسعه کشور به وسیلهٔ متخصصان خارجی تنظیم گردید و سازماندهی برای برنامه‌ریزی نیز در سال ۱۳۲۸ طراحی شد. در بخش آموزش عالی در سال ۱۳۴۶ وزارت علوم و آموزش عالی تأسیس شد و نیز مؤسسه تحقیقات و برنامه‌ریزی علمی و آموزشی به عنوان سازمانی مستقل در جهت همکاری و همفکری با وزارت علوم و آموزش عالی در سال ۱۳۴۸ پس از طی مراحل قانونی به وجود آمد و در سال ۱۳۶۰ منحل گردید.

بدین ترتیب با انحلال مؤسسه تحقیقات متأسفانه نیروی انسانی با تجربه آن هم در سطح دانشگاه‌ها، وزارت و کشور پراکنده گردیدند. در جریان طراحی برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و تدوین برنامه بخش آموزش عالی و تحقیقات، کمبود مطالعات و تحقیقات و اطلاعات مستند علمی و نیروی انسانی متخصص، با تجربه، کاردان و آشنا به امر برنامه‌ریزی توسعه در آموزش عالی احساس گردید که پس از بررسی‌های کارشناسی توسط متخصصان اقتصاد، برنامه‌ریزی و مدیریت، روانشناسی و علوم اجتماعی از دانشگاه‌های تهران، تربیت معلم تهران، شهید بهشتی، شیراز، اصفهان، تبریز و مشهد، طی ۳۵ جلسه ۶ ساعته مسایل و مشکلات آموزش عالی بررسی شد و به منظور چگونگی امر نهادی کردن پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی با استفاده از تجربیات گذشته پیشنهاد گردید که مؤسسه ای با نام مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی تأسیس گردد. در این زمینه، اساسنامه مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی در تاریخ ۱۳۶۹/۱۲/۲۵ توسط شورای گسترش آموزش عالی به تصویب رسید.

این مؤسسه عملاً از سال ۱۳۷۰ با امکانات مرکز آمار و برنامه‌ریزی آموزشی، که از واحدهای تابعه معاونت آموزشی وزارت متبوع است، شروع به کار نمود و با گذشت مدت زمانی در حدود ۲ سال، سرانجام تشکیلات و نمودار سازمانی آن در تاریخ ۱۳۷۲/۵/۱۲ به تصویب سازمان امور اداری و استخدامی کشور رسید و فعالیت خود را رسماً آغاز نمود.

روسای مؤسسه 
روسای مؤسسه از بدو تأسیس تاکنون

اهداف 
 زمینه‌سازی مناسب برای تأمین اهداف و مأموریتهای «وزارت علوم، تحقیقات و فناوری»
 توسعه و گسترش پژوهش در زمینه سیاستگذاری و برنامه‌ریزی در نظام آموزش عالی کشور
 زمینه‌سازی مناسب برای ارتقای فعالیت‌های پژوهشی مرتبط ماده

وظایف کلی مؤسسه 
 جمع‌آوری اطلاعات و تهیه گزارش در زمینه خط مشی‌ها و فعالیت‌های اجرایی آموزش عالی و پیشنهاد راه حل‌های مناسب در جهت نیل به اهداف پیش‌بینی شده به مراجع ذی‌صلاح
 تحقیق در زمینه توانایی‌های موجود بخش آموزش عالی و بررسی قابلیت‌ها
 ایجاد پایگاه اطلاعات آموزش عالی در چهارچوب وظایف پیش‌بینی شده، تجزیه و تحلیل آمار و اطلاعات مورد نیاز برنامه‌ریزی آموزش عالی و عنداللزوم انتشار و ارائه آن
 پژوهش برای دستیابی به بهترین و مناسب‌ترین فنون و روش‌های برنامه‌ریزی با مطالعه تطبیقی نظام‌های آموزش عالی
 تحقیق در زمینه منابع تأمین مالی آموزش عالی
 تهیه طرح آمایش آموزش عالی کشور و تهیه برنامه‌های جامع بلند مدت و میان مدت و مکان‌یابی جهت تأسیس و توسعه مراکز آموزش عالی و اراِئه آن به مراجع ذی‌صلاح
 تحقیق در زمینه عملکرد بخش آموزش و مقایسه آن با اهداف تعیین شده
 پژوهش پیرامون عوامل مؤثر در آموزش عالی نظیر مدیریت، اعضای هیئت علمی، دانشجو و کارکنان، تجهیزات، کتابخانه‌ها و ابنیه و اماکن آموزشی و …
 پژوهش در زمینه انطباق برنامه‌های آموزش عالی با اهداف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور
 پژوهش پیرامون ارتباط زمینه تحصیلی با اشتغال فارغ التحصیلان و تهیه آمار مربوط به نیازهای بازار کار به تخصص‌های آموزش عالی و انعکاس آن به مراجع ذی‌صلاح
 پژوهش در زمینه فعالیت‌های انجمنهای علمی و ارائه پیشنهاد به منظور جهت دادن آن در راستای اهداف آموزش عالی کشور
 بررسی سمینارهای علمی یا تخصصی در چارچوب وظایف پیش‌بینی شده
 پژوهش دربارهٔ معیارهای معتبر مربوط به ساختار مدیریت و تشکیلات دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی در رابطه با سیاست‌های توسعه آموزش عالی و پژوهش‌های علمی کشور
 برگزاری دوره‌های آموزشی برای ارتقای دانش و مهارت مدیران و برنامه ریزان در بخش آموزش عالی انتشار نتایج تحقیقات و بررسی‌های انجام شده
 گسترش فرهنگ آماری و اطلاع‌رسانی در دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی
 پژوهش دربارهٔ برنامه‌های علمی و آموزشی برای ترویج فرهنگ اسلامی در محیطهای علمی و دانشگاهی
 مطالعه دربارهٔ استفاده بهینه ارتباطات بین مؤسسات آموزش عالی و مراکز پژوهشی در داخل و خارج از کشور
 مطالعه در کیفیت دروس دانشگاهی از حیث انطباق با نیازهای کشور
 مطالعه و پیشنهاد سیاست‌های برنامه‌ریزی آموزش به مراجع ذی‌صلاح

انتشارات 
این مؤسسه بیش از ۵۰ عنوان کتاب چاپ شده، بیش از ۱۰۰ عنوان انتشارات دوره ای شامل فصلنامه‌ها، گزارش‌ها و … را در کارنامه خود دارد.
 فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی (این نشریه از تاریخ ۱۳۷۸/۰۸/۰۱ دارای رتبه علمی-پژوهشی(وزارت علوم) است)
 مجله نامه آموزش عالی

گروه‌های پژوهشی 
 اقتصاد آموزش عالی و بررسی‌های نیروی انسانی
 برنامه‌ریزی آموزش عالی
 پژوهش‌های آماری و فناوری اطلاعات
 مطالعات تطبیقی و نوآوری در آموزش عالی
 مطالعات مدیریت آموزش عالی
 نوآوری آموزشی و درسی

میز آینده پژوهی آموزش عالی 
میز آینده پژوهی «ساختاری گفتگویی» است که از ابتدای سال ۱۳۹۳ در مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی تأسیس شده‌است. منظور اصلی از تأسیس این نهاد علمی و پژوهشی و ارتباطی، مسئله گشایی، جستارگشایی و دستور گشایی برای سیاستگذاران، دانشگاهیان و ذی نفعان مختلف اجتماعی آموزش عالی با رویکرد آینده اندیشی و با سازوکار هم‌اندیشی و تشکیل پانل‌های تخصصی وگروه‌های بحث کانونی واجرای تکنیک‌های دلفی و سناریونویسی است.

دوره‌های دانش افزایی 
 کارگاه آموزشی آشنایی با کارویژه‌های دانشگاه پژوهی (IR)
 کارگاه آموزشی اخلاق حرفه‌ای در پژوهش‌های دانشگاهی
 کارگاه آموزشی یک روزه روش تحقیق کیفی با تأکید بر گراندد تئوری
 بهبود کیفیت دوره‌های تحصیلات تکمیلی در دانشگاه‌ها
 ارزیابی عملکرد دانشگاهی و پیچیدگی آن
 تفکر همه‌جانبه نگر در مدیریت و برنامه‌ریزی دانشگاه‌ها

دوره کارشناسی ارشد 
قوانین و آیین‌نامه‌ها - آیین‌نامه‌ها
 بخشنامه در خصوص حمایت بنیاد ملی نخبگان از دانشجویان نمونه کشوری
 جدول زمانبندی فرایند دانشجوی نمونه سال ۱۳۹۵
 آیین‌نامه شورای صنفی دانشجویان دانشگاه‌های کشور
 دستورالعمل اجرای دوره کارشناسی ارشد
 نحوه محاسبه هزینه دانشجویان روزانه
 پذیرش استعداد درخشان

آمار آموزش عالی 
آمار آموزش عالی از سال تحصیلی ۸۳–۸۲ تاکنون در یک نگاه:
 آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه سال تحصیلی (۹۵-۱۳۹۴)
 آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه سال تحصیلی (۹۴-۱۳۹۳)
 آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه سال تحصیلی (۹۳-۱۳۹۲)
 آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه سال تحصیلی (۹۲-۱۳۹۱)
 آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه سال تحصیلی (۹۱-۱۳۹۰)
 آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه سال تحصیلی (۹۰-۱۳۸۹)
 آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه سال تحصیلی (۸۹-۱۳۸۸)
 آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه سال تحصیلی (۸۸-۱۳۸۷)
 آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه سال تحصیلی (۸۷-۱۳۸۶)
 آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه سال تحصیلی (۸۵-۱۳۸۴)
 آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه سال تحصیلی (۸۴-۱۳۸۳)
 آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه سال تحصیلی (۸۳-۱۳۸۲)
آمار و جداول دانش آموختگان سال ۹۴–۱۳۹۳ بخش اول:
 توزیع تعداد دانش آموختگان بر حسب دوره تحصیلی و به تفکیک استان محل تحصیل و جنسیت در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲
 توزیع تعداد دانش آموختگان بر حسب دوره تحصیلی و به تفکیک گروه تحصیلی (تقسیم‌بندی یونسکو) و جنسیت در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲
 توزیع تعداد دانش آموختگان بر حسب دوره تحصیلی و به تفکیک گروه تحصیلی در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲
 توزیع تعداد دانش آموختگان بر حسب دوره تحصیلی و به تفکیک نوع مرکز آموزشی جنسیت در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲
 توزیع تعداد دانش آموختگان بر حسب دوره تحصیلی و به تفکیک نوع وابستگی مرکز آموزشی و جنسیت در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲
آمار و جداول دانش آموختگان سال ۹۴–۱۳۹۳ بخش دوم:
 توزیع تعداد دانش آموختگان بر حسب دوره تحصیلی و به تفکیک گروه تحصیلی (تقسیم‌بندی یونسکو) و جنسیت در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲
 توزیع تعداد دانش آموختگان بر حسب دوره تحصیلی و به تفکیک استان محل تحصیل و جنسیت در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲
 توزیع تعداد دانش آموختگان بر حسب دوره تحصیلی و به تفکیک گروه تحصیلی و جنسیت در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲

کتابخانه 
کتابخانه مؤسسه با توجه به رسالت، اهداف و مأموریت مؤسسه، به منظور ارائه خدمات به محققان و پژوهشگران تشکیل شده‌است. در این کتابخانه در مجموع تعداد ۹۵۲۶ عنوان منبع علمی به صورت کتاب، طرح پژوهشی، گزارش علمی، نشریه و لوح فشرده به زبان فارسی و انگلیسی با تأکید بر حوزه آموزش عالی وجود دارد. کلیه علاقه‌مندان و دانش‌پژوهان می‌توانند از خدمات تخصصی این کتابخانه استفاده کنند.

جستارهای وابسته 
 وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
 فهرست دانشگاه‌های ایران
 شورای گسترش آموزش عالی
 سازمان امور اداری و استخدامی کشور

منابع

پیوند به بیرون 
 اساسنامه مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی وابسته به وزارت علوم ،تحقیقات و فناوری
 ایران داک
 http://www.sid.ir/Fa/Journal/JournalList.aspx?ID=1185 
 امضاء تفاهم نامه همکاری فی‌مابین دانشگاه خوارزمی و مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی
 تفاهم نامه همکاری مؤسسه برنامه‌ریزی آموزش عالی و دانشگاه نیشابور
 خبرگزاری مهر
 رتبه علمی و آمار تولیدات علمی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی
 دومین همایش آموزش عالی و توسعه پایدار
 خبرگزاری آنا

آموزش عالی در ایران
پژوهش در ایران
علم و فناوری در ایران
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
ویکی‌سازی رباتیک