ملوک مهربانی

«ملوک مهربانی» و یا «مهربانیان» دودمانی از پادشاهان محلی سیستان بودند که بیش از سیصد سال (از ۱۲۳۶ تا ۱۵۳۷ میلادی) بر نیمروز (سیستان) حکمرانی می‌کردند. ملوک مهربانی از نسل صفاریان بودند. پایتخت ایشان زرنج بود. زبان رسمی ایشان فارسی بوده است.این سلسله سومین سلسله اصیل از سیستان پس از سلسله های صفاریان و ناصری ها بود.

خاندان مهربانیان از فرمانروایان بومی نیمروز به شمار می‌رفتند. بنیانگذار آن ملک شمس‌الدین علی بن مسعود بن خلف مهربانی بود. درست یکسال پس از تاجگذاری ملک شمس‌الدین، امپراتوری مغول به سیستان یورش برد. ملک شمس‌الدین علی در سال ۶۳۶ قمری به قرارگاه امپراتور مغول، اوگتای‌خان رفته و برادرش امیر مبارزالدین ابوالفتح بن مسعود را به نیابت سلطنت گمارد. فرمانروایی ملک شمس‌الدین علی به دست شمس‌الدین کرت پایان یافت. پس از گشودن سیستان به دست تیمور در سال ۸۰۵ ق همکاری نزدیک مهربانیان با تیموریان در دوره تیمور و شاهرخ مایه آبادانی سیستان شد.

معرفی اجمالی

بیشتر آنچه در مورد سلسله مهربانی شناخته شده از دو منبع است. اولی، تاریخ سیستان ، در اواسط قرن چهاردهم توسط یک زمان شناس ناشناس تکمیل شد و صد سال اول تاریخ این سلسله را در بر می گیرد. دیگری، احیاء الملوک ، توسط نویسنده قرن هفدهم، مالک شاه حسین بن مالک غیاث الدین محمد نوشته شده است و کل تاریخ حکومت مهربانیان بر سیستان را در بر می گیرد.

مهربانیان در زمان حکومت خود بر سیستان از لقب مالک استفاده می کردند. یک مالک می توانست تاج و تخت را به ارث ببرد یا توسط اشراف و فرماندهان نظامی منصوب شود. پایتخت آنها عموماً  سیستان بود . در خارج از پایتخت، مهربانیان مکرراً در تثبیت اقتدار خود بر شهرهای بیرونی استان با مشکل مواجه بودند و گهگاه مجبور می‌شدند به زور متوسل شوند تا آنها را با هم هماهنگ کنند. مالکان غالباً کنترل این شهرها را به سایر مهربانیان می دادند. گاهی مهربانیان توانستند نفوذ خود را فراتر از سیستان گسترش دهند، مانند زمانی که بخش هایی از قهستان در اواخر قرن سیزدهم فتح شد.

ملوک مهربانی پس از ایلخانان
پس از استقرار دولت ایلخانی توسط هولاکو خان] در سال 1256، زمانی که مالکان ایلخانان را به عنوان حاکمیت خود به رسمیت شناختند، مهربانی‌ها سیستان را تحت تسلط مغولان درآوردند . به دلیل فاصله سیستان تا پایتخت، مهربانان از خودمختاری بالایی برخوردار شدند. در این مدت آنها به طور متناوب با شاهان تاجیک کارتید هرات که واسال ایلخانیان نیز بودند جنگیدند و در شرق ایران جایگزین آنها شدند . 

در سال (1289 م) دولت ماهربن به طور کامل قهستان را فتح کرد و ناصرالدین محمد آن را به پسرش شمس الدین علی داد و بر آن حکومت کرد.  پس از فروپاشی دولت ایلخانی در اواسط قرن چهاردهم، مهربانی ها نزدیک به نیم قرن مستقل بودند. این استقلال توسط تیمور پایان یافت و سیستان را در سال (1383 م) فتح کرد و ویرانی های گسترده ای به استان وارد کرد. از این پس، مهربانی ها تا سرنگونی نهایی تیموریان توسط شیبانیان در دهه اول قرن شانزدهم، دست نشاندگان تیموریان بودند. آخرین مالک سلسله تصمیم گرفت تا اقتدار صفویان را به رسمیت بشناسد و در نهایت سیستان را به صفویان واگذار کرد و به حکومت مهربانیان بر منطقه پایان داد.

تبارنامه ملوک مهربانی

منابع 

 تاریخ سیستان، تصحیح محمد تقی بهار، انتشارات معین، تهران 1381
 احیاء الملوک (تاریخ سیستان تا عصر صفوی)، نویسنده:حسین بن ملک غیاث الدین محمد بن شاه محمود سیستانی، ناشر:بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1344
 

ملوک مهربانی
ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۲۳۶ (میلادی)
ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۵۳۰ (میلادی)
ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۵۳۷ (میلادی)
ایرانی‌تبارها
پادشاهی‌های پیشین آسیا
تاریخ افغانستان
تاریخ ایران
تاریخ سیستان
تاریخ ولایت نیمروز
دربارهای فارسی‌زبان
دودمان‌های پاکستان
دودمان‌های مسلمان
سیستان