لرهای جنوبی

لُرهای جنوبی بخشی از مردم ایرانی‌تبار ساکن در جنوب غربی ایران و بخش بزرگی از لُرها هستند که به زبان لُری جنوبی سخن می‌گویند. لرهای جنوبی شامل ایلات ممسنی (شامل طوایف دشمن زیاری، بکش، جاوید و رستم)، کهگیلویه شامل بویر احمدی، بهمئی، باوی، طیبی و مردم لیراوی ساکن شمال و غرب استان بوشهر (عمدتاً بندرهای هندیجان، گناوه، دیلم و دشتستان)، طایفه خفری (یا غوری (خوری) که در شهرستان‌های سپیدان کوهچنار نورآباد و کازرون و قسمتی نیز فیروزآباد و استان کهگیلویه و بویراحمد و سمیرم) که درون خود نیز تنوع گویشی و لهجه‌ای دارند.

زبان و لهجه‌ها 
لرهای جنوبی رویهم رفته به زبان لری جنوبی سخن می‌گویند. ورود واژگان بیگانه عربی و ترکی در زبان لری نسبت به فارسی خیلی اندک است. ویژگی مهم لری جنوبی علامت جمع واژگانی (فتحه + ل) است که مشابه شاخه‌های شمالی لری و گویش لکی است (بَردَل (سنگها)، کُرَل (پسران)، کݸیَل (کوه‌ها)، پیایَل (مردها)).

در لری ممسنی و باوی، برخلاف لری بویراحمدی که در آن در بسیاری از موارد حرف دال پس از مصوت بهٔ (Y) تبدیل می‌شود، حالت خاصی از د شبیه ذ (Ḋ) وجود دارد که به آن دال خفیف یا معجم می‌گویند. در لری طوایف کهگیلویه بزرگ ازجمله طیبی، این ابدال گاهی به صورت ر نرم خود را نشان می‌دهد. در لهجه طوایف بهمئی یک مشخصه مهم، تبدیل الف به حالت خاصی است به ضمه کشیده نزدیک است و گاه در نگارش افراد ناآشنای زبانشناس به صورت ضمه کشیده درج شده‌است. این حالت در گویش لرهای بختیاری نیز کاملاً مشهود است.

جغرافیا 
کهگیلویه و بویراحمد:تمام شهرستان‌ها

خوزستان: شهرستان‌های صیدون، بهبهان، امیدیه، رامهرمز، هندیجان، آغاجاری، ماهشهر

استان فارس:اکثریت هفت شهرستان سپیدان و بیضا و رستم و ممسنی و آباده و اقلید و کوه چنار و اکثریت بخش‌های کامفیروز شمالی و کامفیروز جنوبی، حسن‌آباد و سده، جره و بالاده و خشت و بخشی از شهرستان‌های فیروزآباد، فراشبند، کازرون؛ فسا، سروستان، استهبان، لامرد، مهر و گله دار و در خود شهرستان شیراز.

استان اصفهان:بخش پادنا و پادناعلیا و شهرستان سمیرم.

استان بوشهر:اکثریت گناوه، دیلم و دشتستان و به صورت اقلیت در تنگستان، دشتی و جم (لرهای جم از ایل بختیاری هستند که در اواخر صفویه به این منطقه مهاجرت کرده‌اند).

ادبیات، فرهنگ و سیاست 

با وجود ادبیات شفاهی غنی تاکنون آثار نگارشی اندکی به لری جنوبی نگاشته شده‌است. تا قبل از تشکیل استان کهگیلویه و بویراحمد، بنابه ویژگیهای خاص جغرافیایی و انسانی، حکومتهای مرکزی هیچگاه قادر به کنترل منطقه نبودند. در زمان پهلوی باوجود چند جنگ و گریز خونبار نیروهای دولتی موفق به تصرف و اعمال حاکمیت در این مناطق نشدند. جنگ کیکاوس بهمئی، جنگ تنگ تامرادی (۱۳۰۹)، جنگ ستون بهمئی علاالدینی و جنگ گجستان (گُجسون)(۱۳۴۲) نمونه‌های مهم شکستهای دولت مرکزی از عشایر بویراحمدی لر جنوبی هستند. از سرشناسان تاریخی لرهای جنوبی می‌توان کی لهراس و رئیسعلی دلواری و خداکرم خان بهمئی «خانطلا» را نام برد.

لباس لرهای جنوبی از مرکز غربی استان فارس تا سراسر استان کهگیلویه و بویراحمد و شمال و غرب بوشهر و جنوب شرقی خوزستان گسترش دارد. امروزه استفاده از لباس محلی و سنتی بیشتر در زنان بالای ۳۰ سال دیده می‌شود اما در جشن‌ها و مجالس عروسی تمام زنان و دختران به عنوان یک سنت از لباس‌های محلی شاد و متنوع استفاده می‌کنند.

بر اساس تحقیقات صورت گرفته در کتاب نگارگری مکتب شیراز، قدمت این نوع لباس‌ها بیشتر از دوران تیموریان در قرن هشتم هجری قمری است. لباس محلی وسنتی زنان لر جنوبی از سه بخش اصلی سرپوش، بالاتنه وپایین تنه تشکیل شده‌است که مجموع این سه بخش، پوشش کاملی را برای زنان به همراه دارد.

تا قبل از تشکیل استان کهگیلویه و بویراحمد، بنابه ویژگیهای خاص جغرافیایی و انسانی، حکومتهای مرکزی هیچگاه قادر به کنترل منطقه نبودند. در زمان پهلوی باوجود چند جنگ و گریز خونبار نیروهای دولتی موفق به تصرف و اعمال حاکمیت در این مناطق نشدند. جنگ تنگ تامرادی (۱۳۰۹) و جنگ گجستان (گُجسون) (۱۳۴۲) نمونه‌های مهم شکستهای دولت مرکزی از عشایر بویراحمدی لر جنوبی هستند.

جستارهای وابسته 
 مردم لر
 زبان لری

منابع 

اتابکان لر بزرگ
استان بوشهر
استان فارس
استان کهگیلویه و بویراحمد
اقوام در ایران
ایل‌های لر ایران
شهرستان ممسنی
لرها
مردمان ایرانی‌تبار