شمارگان پیش-هندو-اروپایی

شمارگان برگرفته از اعداد از زبان پیش-هندو-اروپایی (PIE)، توسط زبانشناسان نوین بر پایه شباهات یافت شده در میان زبان‌های هندو-اروپایی وجود دارد، شناسایی شده‌است. برخی از فرضیات این دانشمندان به شرح زیر است:

شمارگان اصلی 
برپایهٔ واپسین پژوهش‌های زبانشناختی؛ این شمارگان اینچنین هستند:

دیگر بازشناخت‌ها معمولاً اندکی با بازشناخت زیهلر (Sihler) و بیکز (Beekes ) متفاوت است. در سدهٔ نوزدهم یک بازشناخت از دانشمندی بنام بروگمان (Brugmann) انجام پذیرفت که برای ریشهٔ واژهٔ هزار در زبان‌های ژرمنی (برای نمونه thousand در انگلیسی نو) بازشناخت  پنداشته شد. در سال ۲۰۰۴ فورتسون نیز چنین نگرشی داشت. عنصر (در شمارگان «بیست» تا «نود») و  (در «هزار») بر فرض این شمارگان برگرفته از *deḱm̥(t) به معنای«ده» بوده؛ بازشناخته شده‌است. لهمان (Lehmann ) بر این باور ست که اصل واژهٔ هزار که به دیسهٔ نمایان شده ؛ به معنای «یک شماره‌ی بزرگ» بوده و رفته رفته به معنای «یکهزار» تبدیل گشته است.

جنسیت شمارگان 
اعداد سه و چهار دارای ساخت‌های مونث با پسوند بوده که به اشکال و بازشناخته شده اند.

شمارگان بعنوان پیشوند 
اشکال ویژه‌ای از اعداد همچون پیشوندهایی که معمولاً اشکال بهورهس (bahuvrihis) دانسته می‌شود. (مانند دوپا در فارسی و 𐬚𐬭𐬌𐬰𐬀𐬟𐬀𐬥𐬀 /θri-zafana/ «سه‌پوزه» در اوستایی)

شمارگان ترتیبی 
بازساخت  شمارگان ترتیبیدر زبان‌های دختری بسیار سخت‌تر  و دشوارتر از حالت شمارگان اصلی است زیرا از قواعد پیچیده‌تری بهره جسته شده‌است؛ برای نمونه:
 نخست (به پارسی میانه: 𐭯𐭥𐭲𐭥𐭬 fradum به پارسی میانه‌ی مانوی: 𐫜𐫡𐫤𐫇𐫖 fratum به اوستایی: 𐬟𐬭𐬀𐬙𐬆𐬨𐬀 fratəma یا 𐬞𐬀𐬊𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀 paoirya) از ریشهٔ   (در پیوند و همریشه با پیشوندها «فَر-» (فرهنگ، فروهر) و «فَرا-» (فرارون، فراورده) به معنای پیش و جلو از ریشهٔ  به معنای «جلو» است) که به همراه پسوندهایی همچون  (مقایسه کنید با:  primus در لاتین، perv در روسی) شکل گرفته‌است.
 دوم (به پارسی میانه: 𐭣𐭲𐭩𐭪𐭫 dudīgar یا 𐭣𐭲𐭥𐭬 didom یا -𐭹𐭥𐭬 dōwom (بصورت پسوند) به پهلوی: 𐭁𐭉𐭃 bid به اوستایی: 𐬠𐬌𐬙𐬌𐬌𐬀 bitya ) در زبان‌های دختری بسیار ناهمگون است؛ گروهی از آن‌ها از ریشهٔ واژهٔ شمارهٔ «دو» بهره جسته‌اند و شماری دیگر از ریشهٔ h₂enteros  به معنای «دیگر» (مقایسه کنید با: vĭtorŭدر اسلاوی کلیسایی کهن، añtrasدر لیتوانیایی و annarr در ایسلندی کهن) استفاده کرده‌اند.
از سوم تا ششم همگی از شماره‌های اصلی به همراه پسوندهای :(سوم) و ... ساخته شده‌اند.
از هفتم تا دهم نیز با بکارگیری واکهٔ در پایان شماره‌های اصلی ساخته شده‌اند برای نمونه: به معنای هشتم.
The cardinals ending in a syllabic nasal (seven, nine, ten) inserted a second nasal before the thematic vowel, resulting in the suffixes  and . These and the suffix  spread to neighbouring ordinals, seen for example in Vedic  "eighth" and Lithuanian  "ninth".

بازتاب‌ها 
بازتاب‌های زبان پیش-هندو-اروپایی در زبان‌های دختری دیده می‌شوند:

بازتاب شمارگان اصلی 

پیرو این بازتاب‌ها؛ همین زبان‌های دختری، دارای انشعاباتی شده‌اند که برخی از آن‌ها به شرح زیر هستند:
 آلبانیایی: آلبانیایی توسک / آلبانیایی غگ
 ارمنی : ارمنی کلاسیک / ارمنی باختری / ارمنی خاوری
 انگلیسی: انگلیسی کهن / انگلیسی نو
 آلمانی: آلمانی بالنده کهن / آلمانی بالنده نو
 ایرلندی: ایرلندی کهن / ایرلندی نو
 آسی: ایرون / دیگرون
 پارسی: پارسی باستان / پارسی میانه
 تخاری: تخاری آ / تخاری ب

بازتاب‌ها درباره‌ی شمارگان مونث

بازتاب‌ها درباره‌ی پیشوندهای شمارگانی

بازتاب‌های عددهای ترتیبی

یادداشتها

جستارهای وابسته 
 شمارگان در زبان‌های ایرانی
 شمارگان در زبان‌های جهان

منابع 
 
 
 
 
 
  
 

زبان نیا-هندواروپایی
عددنویسه‌ها