اداره دوم ستاد بزرگ‌ارتشتاران

ادارهٔ دوم ستاد بزرگ‌ارتشتاران اداره‌ای جاسوسی، اطلاعاتی و ضداطلاعاتی بود که در دوران پهلوی به وجود آمد. در آغاز این اداره «رکن دوم ارکان حرب کل قشون» و سپس‌ «رکن دوم ستاد ارتش» نامیده می‌شد. این ادارهٔ اطلاعاتی توسط افسران نخبه‌ای که پیش از جنگ جهانی دوم در فرانسه آموزش می‌دیدند، در دورهٔ رضا شاه پهلوی ایجاد شد. این سازمان بعدها خدماتی نیز از سوی سرویس‌های مخفی بریتانیا دریافت می‌کرد.

اساس کار ادارهٔ دوم ستاد بزرگ‌ارتشتاران، کسب اطلاعات نظامی از خارج کشور بود. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در رکن ۲ ارتش، تغییراتی روی داد و بار دیگر وظیفه اطلاعات و امنیت داخلی نیز برعهده آن نهاده شد تا با همکاری فرمانداری نظامی، مخالفان سیاسی حکومت را تحت تعقیب قرار دهد.

این اداره، امروزه «معاونت اطلاعات ارتش جمهوری اسلامی ایران» نامیده می‌شود.

رئیسان 
رئیس رکن دوم ارکان حرب کل قشون
 سرتیپ عبدالرضا افخم ابراهیمی (اسفند ۱۳۱۰–؟)
رئیس رکن دوم ستاد ارتش شاهنشاهی ایران
 سرتیپ محسن دیبا (۱۳۱۳–؟)
 سرتیپ عباسقلی اسفندیاری
 سرتیپ علی ریاضی (پیرامون ۱۳۲۰)
 سرتیپ حسن ارفع (۱۳۲۱)
 سرتیپ حبیب‌الله دیهیمی
 سرهنگ بیژن گیلانشاه (۱۳۲۶–؟)
 سرتیپ حسن اخوی
 سرتیپ حسین سیاسی
 سرتیپ حسن پاکروان (۱۳۳۲–؟)
 سرهنگ مصطفی امجدی
 سرلشکر سید محمدولی قرنی (مهر ۱۳۳۲–۱۳۳۵)
رئیس اداره دوم ستاد بزرگ‌ارتشتاران
 سپهبد حاج‌علی کیا (۱۳۳۵–؟)
 سپهبد عزیزالله کمال (۲۶ اسفند ۱۳۳۹–؟)
 سپهبد عزیزالله پالیزبان
 سپهبد ناصر مقدم (۳۰ فروردین ۱۳۵۲–۱۳۵۷)
 سپهبد ناصرقلی برومند جزی
 سرلشکر پرویز امینی افشار (۱۳۵۷–۱۳۵۷)

رئیس اداره دوم ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران
 سرهنگ هدایت‌الله حاتمی (۵ اسفند ۱۳۵۷–تیر ۱۳۵۹)
 سرهنگ محمدمهدی کتیبه (تیر ۱۳۵۹–۱۳۶۵)
 سرهنگ شاهوردیان
…
 سرتیپ محمدحسن نامی
معاون اطلاعات ارتش جمهوری اسلامی ایران
 سرتیپ امیر حاتمی (۱۳۷۷–۱۳۸۴)
…
 سرتیپ دوم عباسعلی منصوری آرانی
 سرتیپ سید حمیدرضا طباطبایی
 سرتیپ عباس جعفری‌نیا

جستارهای وابسته 
 سازمان کوک
 شبکه اطلاعاتی بی‌سیم

منابع 

 

ارتش شاهنشاهی ایران
ایران در دهه ۱۳۳۰
دودمان پهلوی
سازمان‌های امنیتی جمهوری اسلامی ایران
سازمان‌های اطلاعاتی ایران
سازمان‌های اطلاعاتی منحل‌شده
انحلال‌های ۱۹۷۹ (میلادی) در ایران
سازمان‌های حکومتی ایران در دوران پهلوی
سازمان‌های اطلاعاتی نظامی
بنیان‌گذاری‌های ۱۹۲۶ (میلادی) در ایران