شورش ۱۳۵۹–۱۳۵۷ کردها در ایران

شورش ۱۳۵۹–۱۳۵۷ کُردها در ایران در اواخر اسفند سال ۱۳۵۷ به وقوع پیوست. این شورش به تلاش برخی احزاب و گروه‌های کُرد خصوصاً حزب دموکرات کردستان در ایران، غالباً در بخش‌های سُنّی مذهب و سکولار، علیه نظام جمهوری اسلامی اشاره دارد که یکی از شورش‌های کُردها در ایران مدرن بوده‌است.

پیش زمینه 
در ابتدا، با شروع درگیری‌ها در مریوان و سنندج، جنبش‌های کُرد اعلام کردند که در تلاش برای همراهی با حاکمیت جدید ایران، به دنبال تأکید بر «هویت اسلامی» خود و به دنبال زمینه‌های مشترک با نظام جمهوری اسلامی ایران هستند. حزب دموکرات کردستان ایران حتی به‌طور خلاصه خود را به عنوان سازمان «غیر جدایی طلب» معرفی کرد و از کسانی که خواهان استقلال بودند انتقاد می‌کرد؛ اما با این حال خواستار استقلال سیاسی بود. در مقابل نظر نظام جمهوری اسلامی ایران این بود که هدف این احزاب، جدایی طلبی است. با این حال روابط میان کُردها و حکومت جمهوری اسلامی به سرعت رو به وخامت گذاشت.

نگرش‌ها 
با اینکه برخی کُردهای شیعه و برخی از رهبران قبایل سنی مذهب به سمت دولت جمهوری اسلامی گرایش پیدا کرده بودند، ولی «چپ گرایان سنی کُرد»، در محاصره، پروژه ملی‌گرایی را در استان کُردستان ادامه دادند. نظر بعضی کُردهای شیعه در جنوب سنندج و استان کرمانشاه و استان ایلام با کُردهای اهل سنت متفاوت بود و اعلام کردند که تمایلی به خود مختاری ندارند.

در آن زمان، فدائیان خلق و حکومت عراق که خواستار تضعیف قدرت روحانیون در تهران بودند، با رهبران کُرد که زیر پرچم حزب دموکراتیک کردستان ایران همکاری می‌کردند، کمک کردند. سیاست و مشی عبدالرحمان قاسملو سرانجام موجب شد تا غنی بلوریان و ۶ تن از رهبران حزب دموکرات کردستان ایران از این حزب جدا شوند. آن‌ها همچنین قاسملو را برای کمک گرفتن از بغداد در زمانی که خطر فزاینده ای برای ایران وجود داشته، محکوم کردند.

درگیری 
در حالی که در ابتدا شبه نظامیان کُرد، در درجه اول از حزب دموکرات کردستان ایران، برخی از دستاوردهای ارضی در منطقه مهاباد را ساخته و نیروهای جمهوری اسلامی را از منطقه بیرون راندند و برخی از نیروهای نظامی جمهوری اسلامی را کشتند، یک حملهٔ در مقیاس بزرگ در بهار سال ۱۳۵۹ توسط سپاه پاسداران، این دوره از جنگ را معکوس کرد.

پس از شروع جنگ ایران و عراق در شهریور ماه سال ۱۳۵۹، تلاش جمهوری اسلامی برای سرکوب شورش کُردها حتی بیشتر نیز شد. شورش کُردها در آن زمان تنها یکی از شورش‌های ایران بود (شورش‌های عرب، بلوچ، و ترکمن در آن زمان سرکوب شده بودند).

نتیجه 
شورش دو ساله کردها در ایران توسط حکومت جمهوری اسلامی سرکوب شد و حدود ۱۰٬۰۰۰ نفر از دو طرف در این شورش کُردها کشته شدند، که ۱٬۲۰۰ نفر از آن‌ها زندانی سیاسی کُرد بودند و در آخرین مرحله از شورش، عمدتاً توسط جمهوری اسلامی در ایران اعدام شدند. اختلاف شورشیان کُرد و جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۸، طی ترور رهبر حزب دموکرات کردستان دوباره خروشان شد.

پس از شورش 
چند سال پس از خیزش احزاب کُرد نیز، از سال ۱۳۶۳ تا ۱۳۶۷ به مدت چهار سال جنگی مسلحانه میان کومله و حزب دموکرات کردستان رخ داد که موجب حملات متقابل مسلحانه، تلفات و تغییراتی در این دو حزب گردید.

جستارهای وابسته 
 کشتار در قارنا
 نبرد پاوه
 سرکوب خیزش ۱۴۰۱ شهرهای کردنشین ایران
 نقض حقوق بشر توسط جمهوری اسلامی ایران

منابع 

 

انقلاب ۱۳۵۷
ایران در ۱۹۷۹ (میلادی)
ایران در ۱۹۸۰ (میلادی)
ایران در ۱۹۸۱ (میلادی)
ایران در ۱۹۸۳ (میلادی)
ایران در سده ۲۰ (میلادی)
تاریخ مردم کرد
جدایی‌خواهی کردها از ایران
جنگ‌های ایران
حزب دموکرات کردستان ایران
درگیری‌ها در ۱۹۷۹ (میلادی)
درگیری‌ها در ۱۹۸۰ (میلادی)
درگیری‌ها در ۱۹۸۱ (میلادی)
درگیری‌ها در ۱۹۸۳ (میلادی)
کومله
نقض حقوق بشر در ایران