بهارلویی

بهارلویی
 بهارلو یکی از ایلات تُرک ایران می‌باشد. ایل بهارلوئی در عضویت سپاهان قزل‌باش با اتحاد دیگر طوایف تُرک سلسلهٔ صفویان را تأسیس نمودند. هم‌چنین ایل بهارلوئی از متحدان و نزدیکان قاراقویون‌لویان بودند. ایل بهارلوئی جزء ایلات خمسه می‌باشد و پوشش و آداب و رسوم مشترکی با ایل باصری ( رَم‌کاریان - پاسارگادیان - پاساری - باساری ) تنها بازماندگان اولین سلسلهٔ متحد ایرانی هخامنشی دارند. تُرکان بهارلوئی از پُرافتخارترین تُرکان بوده و در طول تاریخ سهم بسزائی در اعتلاء و پیش‌رفت فرهنگ و تمدّن اسلامی‌تُرکی داشته و دارند. مردم شهر بهار مرکز شهرستان بهار واقع در استان همدان از تبار تُرکان بهارلوئی می‌باشند.

همان‌گونه که در منابع گوناگون و معتبر تاریخ آمده است تُرکان " اوغوز - آغوز - آغ‌اؤز - آغ‌یؤز " به معنای " سفیدروی " مشتل بر ۲۴ ایل بوده‌اند. " تُرکان بهارلو " مردمانی تُرک‌تبار و تُرک‌زبان از " تُرکان قاراقویون‌لوی دشت‌خوارزم " می‌باشند چنان‌که یکی از طوایف از ایلاتِ تُرکمان دشت خوارزم را بهارلو می‌نامند. بهارلویان در حدود ۷۰۰ سال پیش به علت تأسیس شهری به نام بهار در < استان همدان > کنونی به " بهارلو " مشهور می‌گردند. تُرکانِ بهارلو تیره‌ای خاص در درون قبیلهٔ " قاراقویون‌لو " از " ایلات تُرکستان " می‌باشد که حدود ۸۰۰ سال پیش در زمان سلاطین " سلجوقی " و حملهٔ " مغول " توسط " چنگیزخان - تموچین " پس از فتح < ایران > کنونی به سرزمین‌های < آناطولی > برده شدند و بعده‌ها پس از پیروزی " امیرتیمور " بر " امپراطوری عثمانی " باری دیگر بهارلوها به ایران کنونی باز گردانده شدند. مهم‌ترین قبایل " قزل‌باش " که جملگی تُرک بوده‌اند و از < سوریه > امروزی به ایران کنونی بازگردانده شده‌اند عبارت بوده‌اند از " اوستاج‌لو ، افشار ، قاجار ، شام‌لو ، بیگدلی-بیگدلو و... " بیگدلی‌های شمال سوریه کنونی را " شام‌لو " و بیگدلی‌های جنوب < آسیای کوچک > و < روم > بخشی از < ترکیه > امروزی را " روم‌لو " می‌نامیدند. این واقعیت که قبیله‌ای به نام بهارلو در آناطولی مرکزی وجود دارد حاکی از آن است که نیاکان بهارلویان ایران هنگام کوچ از آناطولی به همدان بخشی از ایلِ بهارلو در آناطولی باقی ماندند. پس از بازگشت بیگدلی‌ها به ایران امروزی بخشی از بیگدلی‌های‌شام‌لو از ایل مادر خود جدا شده و پس از سکونت در همدان کنونی و بنیان نهادن شهری به نام < بهار > نام بهارلو را باری دیگر احیاء نمودند چنان‌که حتی در دورهٔ " صفوی " همدان به نام " علی شکر بیگ " سردارِ شهیرِ ایل بهارلو یاد می‌شد البته لازم به ذکر می‌باشد که نام بهارلو پیش از این کوچ نیز رایج بوده است و به همین دلیل است هنگامی که بخشی از بیگدلی‌های‌شام‌لوئی که از ایل مادر جدا شده بودند پس از سکونت در همدان کنونی شهر مورد تأسیس خود را بهار نامیدند. ایل بهارلو از ارکان مهم و تکیه‌گاه اصلی امپراطوری قاراقویون‌لو بوده‌اند و سرداران ایل  بهارلو از راه پیوند زناشوئی با قاراقویون‌لویان خویش‌آوندی محکمی ایجاد نمودند و بدین گونه مهم‌ترین سرداران قاراقویون‌لو از ایل بهارلو بودند. ایل بهارلو به همراه " باران‌لو ، سعدلو ، بایرام‌لو ، آلپاووت‌اویماق " اتحادهٔ اصلی قاراقویون‌لو را تشکیل می‌دادند. به هنگام فرو پاشی و براندازی دولت قاراقویون‌لو به دست " آغ‌قویون‌لویان " هم‌زمان بخشی از ایل بهارلو به < هند > و بخشی به < خراسان > کنونی و بخشی نیز به < آذربایجان > کنونی کوچ نمودند اما بخشی هم‌چنان در همدان و شهر بهار ماندند اما از ییلاغ-غشلاغ در آمدند. بخشی از ایل بهارلو که به خراسان کوچیده بودند بعده‌ها به " مشهدلو " معروف گشتند و به همراه " بابر " بنیان‌گذار " امپراطوری گورکانی " در جنگ با < هندوستان > شرکت کردند و " سلسلهٔ قطب‌شاهیان " را در < کلکنده > در < فلات دکن > هند تأسیس کردند و بیش از ۲ قرن در آن‌جا حکومت نموده و بدین گونه بود که بخشی از ایل بهارلو در هندوستان ساکن شدند و نقش بزرگی را در تاریخ هند ایفا نمودند. بخشی از ایل بهارلوی ساکن همدان به رهبری " حسن بیگ شکر اوغلی " نبیرهٔ " علی شکر بیگ بهارلو " در زمان " شاه‌اسمائیل " به ایلات قزل‌باش در دورهٔ صفویه پیوستند و یکی از ۷ ایل معتبر سپاهان قزل‌باش از ایلات قاراقویون‌لو بودند که تکیه گاه اصلی نخستین شاهان صفوی را تشکیل می‌دادند که از نجبا و اشراف به شمار می‌رفتند. در زمان " شاه‌عباس " ، " خان ولی بیگ بهارلو " در رأس این ایل بود اما شاه‌عباس که در نظر داشت قدرت امرای قزل‌باش را حذف کند و لشکر " شاه‌سُوَن " را جای‌گزین نماید با سیاست " خاندان قوام " و حمایت " فرهاد میرزا معتمد الدوله " برای کم کردن قدرت قزل‌باشان خان ولی بیگ بهارلو را کشت و ایل‌والوس و فرزندان او را به فارس ، خراسان و آذربایجان فرستاد که بهارلویان ساکن در آذربایجان ، خراسان و فارس بازماندگان این تبعید و سیاست شاه صفوی هستند. ایل بهارلو در فارس جزء " ایلات خمسه " قرار گرفتند و پس از مرگ آخرین رهبر خود بخشی از ایل بهارلو ساکن فارس که میان < داراب >  و < سامان > ییلاغ-غشلاغ می‌نمودند بنا بر دلایلی مفصل مجبور به سکونت در ییلاغ خود در < چهارمحال > گشتند و نیز بخشی دیگر جدا شده و به بخش‌هائی از < اصفهان > کنونی کوچ نمودند اما بخشی که در فارس مانده بودند در پی کش‌مکش‌های خونین برای دست‌یابی به قدرت به اندک زمانی بر هم شوریده ، جنگ‌ها نموده و خصومت‌ها ورزیدند تا بدان اندازه که از کشت ، غارت و اسارت یک‌دیگر هیچ‌گونه اغماضی نداشتند و این قتل‌عام‌های مکرر تا بدان اندازه تلفات انسانی داشت که ایل بهارلو دیگر هیچ‌گاه نتوانست قدرت سابق خود را باز یابد پس چنین تشخیص داده شد که دیگر شمارشان آن‌چنان نیست که بتوانند به کوچ‌های طولانی فصلی که بدان خو گرفته بودند ادامه دهند و بازماندگان در غشلاغ‌های خود ساکن شده و از راه دام‌داری و کشاورزی و حتی راه‌زنی امرارمعاش می‌نمودند. بهارلویان که روزگاری از بهترین سوارکاران و تیراندازان و هول‌انگیزترین جنگ‌جویان بودند پس از جنگ‌جهانی‌دوم دیگر به طور کل یک‌جانشین شدند. بهارلویان ایران به لهجهٔ مختص خویش از گویش قاش‌قائی از زبان تُرکی سخن گفته و مسلمان شیعهٔ دوازده امامی می‌باشند.

آئین و زبان 

بهارلویان ایران به لهجهٔ مختص خویش از گویش‌های جنوب‌غرب زبان تُرکی‌اوغوز سخن گفته و مسلمان شیعهٔ دوازده‌امامی می‌باشند.

جغرافیا 

امروزه بازماندگانی از ایل بهارلو در کشورهای < روسیه ، هند ، تُرکیه ، ایران ، عراق ، سوریه و جمهوری‌آذربایجان > پراکنده‌اند. تُرکانِ بهارلو به عنوان مردم بومی کشور تُرکیه عمدتاً در استان < دیاربکر > زندگی می‌کنند و نیز شهری به نام بهارلو در این کشور و در همین منطقه وجود دارد هم‌چنین تُرکانِ بهارلو در شمال کشور جمهوری آذربایجان در شهرستان < آغ‌دام و بخش شوشی و بخش زنگنه‌زور > زندگی می‌نمایند و ۳ شهر نیز به نام بهارلو در همین مناطق وجود دارند و نیز در کشور هند در < فلات دکن و کلکنده > وجود دارند و سایر جمعیت ایل بهارلو نیز در کشور ایران در حال حاضر به صورت بومی گسترده در < آذربایجان ، اردبیل ، اصفهان ، بوشهر ، چهارمحال ، خراسان ، زنجان ، فارس ، قزوین ، کرمان ، کهکیلویه ، مرکزی ، هرمزگان ، همدان و... > می‌باشد که به صورت بومی در آذربایجان < دشت دیزج‌رود > به مرکزیت شهرستان < مراغه > ، در خراسان روستای < بهارمرز > به مرکزیت شهرستان < درمیان > و چند روستای دیگر نزدیکی مرز < افغانستان > و شمال این استان روستای < بلال > به مرکزیت شهرستان < سبزوار > و دیگر روستاها به مرکزیت شهرستان < مشهد > ، در کرمان < رابر > به مرکزیت شهرستان رابر و < بزنجان > به مرکزیت شهرستان < بافت > ، در فارس < مرودشت ، رامجرد ، کمین ، فسا ، صحرای ایزدخواست ، لارستان > به مرکزیت شهرستان داراب ، در هرمزگان < میناب > به مرکزیت شهرستان میناب ، در همدان < شهر بهار و بخش سیمینه‌رود > به مرکزیت شهرستان بهار ، در چهارمحال روستاهای < یاسه‌چای و هوره > و < شهر سامان > به مرکزیت شهرستان سامان و شهر < یان‌چشمه > به مرکزیت شهرستان < بن > و در اصفهان روستاهایی از جمله < قره‌بلطاق > به مرکزیت شهرستان < بوئین‌میان‌دشت > به شکل مردمان بومی منطقه زندگی می‌نمایند.

منابع 

ابوبکر تهرانی، کتاب دیار بکریّه، چاپ لوگال و سومر

غیاث الدّین بن همام الدّین خواندمیر، تاریخ حبیب السّیر، چاپ محمّد دبیرسیاقی

حسین‌علی رزم‌آرا، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادی‌ها)

حسن روم‌لو، احسن التّواریخ، چاپ عبدالحسین نوائی

محّمد قاسم بن غلام‌علی فرشته، تاریخ فرشته، کان‌پور ۱۸۸۴

مسعود کیهان، جغرافیای مفصّل ایرانمحمّد بن خاوندشاه میرخواند، روضة الصّفا، لکهنو ۱۸۷۴

عبدالباقی نهاوندی، مآثر رحیمی، کلکته ۱۹۲۴

وقایع‌اتّفاقیّة: مجموعهٔ گزارش‌های خفیه‌نویسان انگلیس در ولایات جنوبی ایران، چاپ سعیدی سیرجانی

دائرةالمعارف تشیع، تهران ـ ۱۳۶۸ ـ چاپ نخست ـ جلد دوم ـ صفحه ۶۴۴

آتش‌کدهٔ آذر - نشر کتاب – تهران ۱۳۷۷ – صفحهٔ ۳۵۳

مردم‌شناسی ایران – هنری فیلا – ترجمهٔ دکتر عبداللّه فریار – انتشارات کتاب‌خانهٔ ابن سینا – تهران ۱۳۴۳ – صفحه ۱۳۲

تاریخ بخت‌یاری – علی‌قلی‌خان بخت‌یاری - اسعد بخت‌یاری - انتشارات یساولی فرهنگ‌سرا ۱۳۶۱– تهران

کتاب " تاریخ بِیگ‌دیلی-شام‌لو " – جلد اول – تألیف پروفسور غلام‌حسین بیگ‌دلی صفحه ۳۵۳

سومرفاروق ، نقش تُرکان آناتولی در تشکیل و توسعه حکومت صفوی ، تهران ، گستره، ۱۳۷۱

بیات‌کاوه ، شورش عشایر فارس ، نقره ، ۱۳۶۵ ، صفحه ۵۱ تا ۵۵

اقوام ترک‌تبار
اقوام در ایران
ایل‌های تشکیل‌دهنده ارتش قزلباش
ویکی‌سازی رباتیک