حیص بیص

شهابُ‌الدّین سَعد بن محمّد صَیفی، لقب‌گرفتهٔ همگانی به حیصُ بیص (به‌همان معنای فارسی: گرفتاری، تنگنا و سختیِ گریزناپذیر) (۱۰۹۸ -۱۱۷۹م) فقیه شافعی، ادیب و شاعر عراقی در سدهٔ ششم هجری بود.  او را فقیهی دانسته‌اند که درباره اختلافِ آرایِ علما، سخن می‌گفت. گویند از نسل اکثم بن صیفی بود و صَیفی و تَمیمی نسب دارد. به حیصُ بیص لقب گرفت؛ چرا که روزی مردم را در جنب‌وجوشی تنگِ هم دید و گفت «مردم را چه می‌شود در این حیص و بیص؟»، سپس به همین عبارت، شهرت گرفت.

زندگی 
نام و نسب کاملش «سعد بن محمد بن سعد» ذکر شده که با لقب‌های «امیر»، «شهاب‌الدین» و «ابوالفوارس» شناخته می‌شده است. در ری نزد قاضی محمد بن عبدالکریم وزّان حدیث آموخت، سپس به عراق بازگشت و همان‌جا استقرار یافت.
شیوهٔ رفتار او را غریب ذکر کرده‌اند، همیشه به زبان فصیح [کتابی] سخن می‌گفت، جامهٔ بَدَویان می‌پوشید و شمشیری بر کمر می‌بست؛ چیزهایی که در زندگیِ شهرنشینیِ بغداد نابهنجار بود.
حیص بیص در ۱۹ ژانویه ۱۱۷۹م/ شبانگاه ۶ شعبان ۵۷۴ق در بغداد درگذشت.

منابع 

 در لغتنامه دهخدا
 در دانشنامه «جهان اسلام»

اهالی بغداد
درگذشتگان ۱۱۷۹ (میلادی)
درگذشتگان ۵۷۴ (میلادی)
زادگان ۱۰۹۸ (میلادی)
زادگان ۴۹۲ (قمری)
شاعران دوره عباسیان
شاعران عربی سده ۱۲ (میلادی)
فقیهان شافعی
فقیهان اهل عراق
عراقی‌های سده ۱۲ (میلادی)