هزارافسان کجاست؟

هِزاراَفسان کجاست؟ مفصّل‌ترین رسالهٔ پژوهشی منتشرشدهٔ بهرام بیضایی تا هنگامِ چاپ در بهارِ ۱۳۹۱ است، که به ریشه‌یابیِ داستانِ بنیادینِ هزارویک شب می‌پردازد. این کتاب جلدِ دوّمِ ریشه‌یابیِ درخت کهن به‌شمار می‌رود.

متن 

کتابْ سالِ ۱۳۸۴، اندکی پس از ریشه‌یابیِ درخت کهن و نمایشِ شب هزارویکُم، نگاشته شد؛ چند سال منتظرِ پروانهٔ نشرِ وزارتِ فرهنگ و ارشادِ اسلامی ماند؛ و سرانجام در بهارِ ۱۳۹۱ به صورتِ مصوّرِ رنگی چاپ شد و روزِ ۲۹ اردیبهشت در خانهٔ هنرمندانِ ایران در تهران رونما شد. نویسنده نیز پیامی تصویری فرستاد، از امریکا، که در جشنِ رونمایی به نمایش درآمد.

موضوع 

این کتاب پاره دوّم کتاب کوچک‌تری به نام ریشه‌یابیِ درخت کهن از همین نویسنده است و حاوی جستارهای بیضایی در همانندی‌های داستان بنیادین هزارویک شب با داستان جم و ضحّاک در شاهنامه است. در «پی‌آورد» ِ سوّمِ کتاب نیز به «حقیقت چقدر آسیب‌پذیر است» ِ احمد شاملو پرداخته شده است.

فهرستِ مندرجات 
 پیش‌خوانی
 آیا هزارافسان خیالات است؟
 چشم‌ها را باید شُست!
 شَهرزاد و دین‌آزاد از کُجا می‌آیند؟
 گُذر در زمان
 سخنِ رهایی‌بخش
 درختِ سخنگو
 سرانجامِ اسطوره
 پِی‌آوَردها:
 زنِ بلاگردان
 اژدهاکشی گرشسب
 اژدهای شورشی
 پیوست‌ها:
 ترانه‌ی دو خاتون
 جن و پری
 سرود نیایش سخن
 نگاره‌ها
 فهرست اعلام

در چشمِ دیگران 

اولریش مارزلف می‌نویسد: «هزارافسان کجاست؟ . . . پژوهشی جالب در زمینهٔ یافتن کهن الگوهای داستان بنیادین هزارویک شب است؛ گرچه فصل آغازین کتاب به راستی برای من شگفت‌آور بود . . . شاید بهتر آن بود که از این فصل آغازین کتاب به سادگی گذر کرد چرا که فاقد قاعده‌های ابتدایی پژوهشی مانند ارزیابی دقیق منابع مورد استفاده و ارجاعات است.» با این همه، مارزلف سپس‌تر پیشنهادِ فصلِ اوّلِ کتابِ بیضایی را دربارهٔ احتمالِ ایرانی بودنِ اصلِ هزارویک شب تأیید کرد.

ابوالفضل خطیبی دربارهٔ این کتاب نوشته: «این کتاب را ببینید. شما حیرت می‌کنید که چقدر زمان گذاشته و این همه منبع را با دقت بررسی کرده‌است. با این همه، بین بیضایی هنرمند و بیضایی پژوهشگر فاصله‌ای است. می‌خواهم بگویم بیضایی هنرمند در اوج اوج قامت برافراشته است، اما بیضایی پژوهشگر در اوج اوج نیست. پیش خود خیال کردم آیا بهتر نبود بخشی از زمانی را که او صرف نوشتن پژوهش‌هایش کرده‌است، فیلم می‌ساخت، بگذریم که ساخت فیلم در ایران خود داستانی دارد غم‌انگیز یا نمایشنامه می‌نوشت. آیا کسی را می‌شناسید که در این دو حوزه در اوج اوج باشد. برای نمونه زنده‌یاد ملک الشعرای بهار و زنده باد شفیعی کدکنی؟»

شهرنوش پارسی‌پور در شهریورِ ۱۳۹۲ در رادیو زمانه دربارهٔ این کتاب سخن گفت.

احتمالاً مفصّل‌ترین گفتار دربارهٔ این کتاب از حمید امجد در جشنِ رونماییش در ۲۹ اردیبهشتِ ۱۳۹۱ در خانهٔ هنرمندانِ ایران بوده است. امجد در این روز پس از محمّد رضایی راد سخن گفت، و خلاصه‌ای از گفتارش در شمارهٔ ۱۵ دفترهای تآترِ انتشارات نیلا (۱۳۹۷) منتشر شده است.

جستارهای وابسته 
 اژدهاکُشی: وجوهی از سخن‌شناسیِ هندواروپایی
 ضحاک

پانویس

توضیحات

ارجاعات

منابع 
 
 
 بیضایی، بهرام. «سالشمار زندگی و آثار بهرام بیضایی». مجلّه سیمیا زمستان ۱۳۸۶ شماره ۲ ص ۲۸.
 
 
 
 خطیبی، ابوالفضل. یاداشت‌های ابوالفضل خطیبی در وبسایت شخصی. چهاردهم نوامبر ۲۰۱۳.

پیوند به بیرون 

 

آثار درباره شاهنامه
آثار درباره هزارویک شب
تک‌نگاری‌ها
کتاب‌ها درباره کتاب‌ها
کتاب‌های ۱۳۹۱
کتاب‌های اسطوره‌شناسی
کتاب‌های ایران‌شناسی
کتاب‌های بهرام بیضایی
کتاب‌های زبان‌شناسی
کتاب‌های غیرداستانی ایرانی
کتاب‌های غیرداستانی ۲۰۱۲ (میلادی)