گلینوش

گَلینوش، یک فرمانده نظامی در دوران ساسانیان و از چهره‌های برجسته در جنگ با اعراب است که در نبرد قادسیه فرماندهِ یکی از چهار لشکر رستم فرخ‌زاد بوده‌است.

نام 
در بسیاری از منابع تاریخی (بلعمی، طبری و دینوری) نام وی جالینوس، جیلوس یا حیلوس نوشته شده است که یک ترانویسی اشتباه به زبان عربی است. جالینوس نام یک پزشک یونانی بوده است. نام گلینوش تنها در یک منبع به‌چشم می‌خورد و آن شاهنامه فردوسی است:

شعر بالا مربوط به بازداشت خسرو پرویز به دست فرزندش شیرویه است.

واژه گلینوش به معنای دارای عمر جاویدان است.

بازداشت خسرو پرویز 
هنگامی‌که شیرویه، با کمک موبدان زرتشتی و برخی سرداران سپاهی، پدرش، خسرو پرویز را از پادشاهی خلع می‌کند و خود به‌جای او می‌نشیند، دستور زندانی کردن خسروپرویز در خانهٔ یکی از سپاهیان را صادر می‌کند و گلینوش را مأمور انجام آن می‌دارد.

بلعمی در کتاب تاریخ بلعمی از این حادثه چنین می‌نویسد:

بلعمی دربارهٔ واقعه زندانی شدن خسرو می‌نویسد:

دینوری در اخبارالطوال چنین می‌آورد:

تئودور نلدکه خاورشناس آلمانی به‌درستی تشخیص داده است که حیلوس یا جالنوس و جالینوس که در بازداشت خسرو پرویز نقش دارد و کسی که چند سال بعد از آن در جنگ با تازیان از او اسم برده شده است، یک شخص هستند و دلیلی که می‌آورد این است:

المستمیته نام گروهی از سربازان فدایی بوده است که فارسی آن بایستی جانسپار و پهلوی آن جان‌اپسپار بوده باشد.

جنگ با عرب‌ها 
گلینوش که از فرماندهان تحت امر رستم فرخزاد سپهسالار ایران بود، در نبرد قادسیه فرماندهی جلوداران را بر ضمه داشت. اما قبل از آن نیز در جنگ‌هایی با اعراب شرکت جسته بود. در دیه کسکر از روستاهای سواد (عراق دوره ساسانی را سورستان یا سواد می‌گفته‌اند)، دژی به نام ساقطیه بود که پسر خاله خسروپرویز به نام نرسی حاکم آن بود و اعراب به فرماندهی ابوعبید ثقفی (پدر مختار ثقفی) و مثنی بن حارثه چشم به تسخیر آن داشتند. رستم فرخزاد گلینوش را با لشکری به کمک نرسی فرستاد اما پیش از آن که گلینوش به آنجا برسد، ابوعبید به نرسی حمله برد و او را درهم شکست. سپس ابوعبید با گلینوش جنگید و او را هم منهزم کرد. در ادامه پیشرویهای بیشتر ابوعبیده، این بار رستم فرخ زاد گلینوش را به همراهی بهمن جادویه به نبرد اعزام کرد که در کناره فرات و در جنگی سخت و خونین ایرانیان اعراب را شکست دادند و ۴۰۰۰ تن از تازیان کشته و ۳۰۰۰ تن دیگر گریختند…

در تاریخ طبری نقل است که وقتی خبر اردوکشی سعد بن ابی‌وقاص و تباهکاری‌ها و غارتگری‌های سپاه عرب به یزدگرد سوم رسید، مصمم شد فرمانده کل، سپهبد رستم را به مقابله ایشان بفرستد و رستم از این کار اکراه داشت.

طبری در تاریخ طبری آورده است:

در جایی دیگر می‌آورد:

بار دیگر دینوری در اخبارالطوال از گلینوش می‌گوید:

در اردوکشی به قادسیه فرماندهی کل سپاه با رستم فرخزاد بود، پهلوی راست سپاه به هرمزان (دایی شیرویه و برادر زن خسروپرویز) پهلوی چپ آن به مهران پسر بهرام رازی و دنباله سپاه به پیروزان سه تن از بزرگ‌ترین فرماندهان ایران سپرده شده بود و پیش‌قراولان سپاه هم با جالینوس بود.

منابع 

 تاریخ بلعمی، جلد دوم
 تاریخ ایرانیان و عربها ص ۳۸۶، تئودور نلدکه
 احمد مهدوی دامغانی، ترجمه اخبارالطوال دینوری
 تاریخ طبری
 رومن گیرشمن، تاریخ ایران از آغاز تا اسلام، ترجمه محمد معین

اهالی ارمنستان در سده ۷ (میلادی)
اهالی سده ۷ (میلادی)
پهلوانان ایرانی شاهنامه
حمله اعراب به ایران
خسرو پرویز
درگذشتگان ۶۳۶ (میلادی)
فرماندهان یزدگرد سوم
شخصیت‌های شاهنامه
فرماندهان ساسانی
نام‌های ایرانی با پسوند نوش
نجیب‌زادگان اهل ارمنستان
فرماندهان شیرویه
ارمنی‌های شاهنشاهی ساسانی