گاه‌شمار سلوکیان و اشکانیان

این گاه‌شمار از سال ۳۳۰ پیش از میلاد یعنی حمله اسکندر مقدونی به امپراتوری هخامنشی و ویرانی تخت جمشید و پایان پادشاهی هخامنشیان آغاز و تا پایان سلسله اشکانیان و بنیانگذاری ساسانیان در سال ۲۲۴ میلادی می‌باشد.

سلوکیان و اشکانیان به مدت ۳۱۰ سال دو امپراتوری همسایه بودند و بر ایران زمین حکومت کردند.

پیش از میلاد 

 ۳۳۰ تا ۳۲۸: حمله اسکندر مقدونی (تصویر ۱: نقاشی) به شمال شرق و شرق ایران، بنای تعدادی شهر تحت عنوان اسکندریه، انتصاب تعدادی از ایرانیان توسط اسکندر به عنوان ساتراپ و همچنین انتصاب برخی از فرماندهان ایرانی در ارتش اسکندر.
 ۳۲۷ تا ۳۲۶: حمله اسکندر به هندوستان.
 ۳۲۳: بازگشت اسکندر به بابل، بیماری و مرگ اسکندر در سن ۳۳ سالگی.
 حدود ۳۲۰: بنیانگزاری پادشاهی سلوکیان به وسیله سلوکوس یکم. 
 ۳۰۵: تاجگذاری و آغاز سلطنت سلوکوس یکم.
 ۲۸۱: قتل سلوکوس یکم.
 ۲۸۱: تاجگذاری آنتیوخوس یکم.
 ۲۶۱: تاجگذاری آنتیوخوس دوم.
 ۲۶۱: اعلام استقلال سرزمین باختر توسط دیودوت یکم از حکومت سلوکی. وی نخستین شاه دولت یونانی بلخ بود.

 ۲۴۷: بنیانگذاری سلسله اشکانیان (پارتیان) توسط ارشک یکم. (تصویر ۲: سکه)
 ۲۲۳: آغاز سلطنت آنتیوخوس سوم سلوکی.
 ۲۱۷: آغاز سلطنت اشک دوم.
 ۱۹۲ تا ۱۸۸: جنگ‌های روم علیه آنتیوخوس سوم.
 حدود ۱۹۱: آغاز سلطنت فریاپت.
 ۱۸۷: مرگ آنتیوخوس سوم.
 ۱۷۵: آغاز پادشاهی آنتیوخوس چهارم.
 ۱۷۱: آغاز پادشاهی مهرداد یکم. 
 ۱۶۸: تخلیه مصر توسط آنتیوخوس چهارم.
 ۱۶۴: مرگ آنتیوخوس چهارم.
 ۱۶۲: آغاز پادشاهی دیمتریوس یکم و آغاز انحطاط سلوکیان.
 ۱۵۵: فتح سرزمین ماد به وسیله مهرداد یکم.
 ۱۴۱: ورود مهرداد یکم به بین‌النهرین و آزادی شهر سلوکیه.
 ۱۴۰: حمله دیمتریوس دوم به قوای مهرداد یکم اشکانی. در این یورش دیمتریوس دوم شکسن خورده و اسیر می‌گردد.
 ۱۳۸: مرگ مهرداد یکم و آغاز سلطنت فرهاد دوم.
 ۱۲۹: شکست آنتیوخوس هفتم به وسیله فرهاد دوم.
 ۱۲۴: آغاز پادشاهی مهرداد دوم.

 ۱۲۰: اوج گرفتن قدرت پادشاهی پنتوس به وسیله مهرداد ششم پنتوس. (تصویر ۳: سردیس)
 ۱۰۹ :  فتح ارمنستان توسط مهرداد دوم
 ۱۰۹ تا ۱۰۷ : جنگ مهرداد دوم با سکاها و وابسته شدن دولت جدید سکستان به اشکانیان
 ۱۲۰ تا ۹۰:  اتحاد مهرداد ششم پنتوس با روم.
 ۱۰۰ تا ۹۱: حمله مهرداد ششم پنتوس به خاک روم در آسیای صغیر.
 ۹۰ تا ۸۸: فتح کاپادوکیه به وسیله مهرداد ششم پنتوس.
 ۸۷ تا ۸۶: آغاز جنگ‌های مهردادی. عقب راندن مهرداد ششم پنتوس از یونان و دیگر نقاط اروپا به وسیله رومیان.
 ۸۵ تا ۷۴: ایالت‌های آسیای صغیر دوباره به وسیله لوسیوس کورنلیوس سولا فتح می‌شود.
 ۷۵ تا ۷۲: شکست مهرداد ششم پنتوس از رومیان و گریختن و پیوستن به هم پیمانش تیگران دوم پادشاه ارمنستان.
 ۷۰: آغاز پادشاهی فرهاد سوم.
 ۶۷ تا ۶۳: پومپه سردار رومی، سوریه و ارمنستان را فتح کرده و آخرین پادشاه سلوکیان را از سلطنت عزل می‌نماید. جمهوری روم همسایه پادشاهی اشکانی می‌شود.
 ۶۳: مرگ مهرداد ششم پنتوس.
 ۵۳: حمله کراسوس رومی به امپراتوری اشکانی و شکست قوای روم طی نبرد حران. بنا بر برخی گزارش‌ها، سر کراسوس برای ارد دوم فرستاده می‌شود.
 ۵۱: حمله اشکانیان به سوریه.
 ۳۸: تاجگذاری فرهاد چهارم.
 ۳۶: جنگ‌های مارکوس آنتونیوس و اشکانیان بدون نتیجه پایان یافت.
 ۳۳: شورش تیرداد دوم علیه فرهاد چهارم پادشاه اشکانی. شکست فرهاد چهارم و عزیمت به روم.
 ۳۰: بازگشت فرهاد چهارم و پناه بردن تیرداد دوم نزد آگوستوس.
 ۲۰: بازگردانی درفش رومیان. پس دادن آناتولی و سوریه به روم توسط دولت اشکانی.
 ۲: مرگ فرهاد چهارم.

پس از میلاد 
 ۱: پیمان‌نامه فرهاد پنجم با امپراتوری روم. دست کشی و عقب نشینی اشکانیان از ارمنستان.
 ۱۸: ژرمنیکوس ژولیوس سزار اعلام می‌دارد آرتاشز سوم پادشاه ارمنستان است.

 ۳۴: اردوان سوم اشکانی (تصویر ۴: سکه)، پسرش ارشک یکم را به زمامداری ارمنستان منصوب می‌کند.
 ۳۵: قتل ارشک یکم.
 ۳۷: اردوان سوم ارمنستان را به روم واگذار کرده و با تیبریوس پادشاه روم صلح می‌کند.
 ۳۸: مرگ اردوان سوم
 ۴۷: گندفر از پادشاهان پارتی هند، سکاهای شمالی را از گنداره اخراج کرد.
 ۵۱: حمله بلاش یکم پادشاه اشکانی به ارمنستان.
 ۶۶: نرون پادشاه امپراتوری روم، تیرداد یکم را به پادشاهی ارمنستان منصوب می‌کند. سلسله اشکانی ارمنستان رسماً تحت استیلای امپراتوری روم بنیان نهاده شد.
 ۷۷: مرگ بلاش یکم و آغاز پادشاهی پسرش بلاش دوم.
 ۷۹: مرگ پلینیوس نویسنده و فیلسوف نامدار رومی و خالق دانشنامه تاریخ طبیعی پلینی.
 ۸۰: تاجگذاری پاکور دوم.
 ۱۰۵: تاجگذاری بلاش سوم. او بر بخش‌های شرقی پادشاهی اشکانی سلطنت می‌کرد.

 حدود ۱۰۵: آغاز پادشاهی خسرو اشکانی (تصویر ۵: سکه) جانشین قانونی پاکور دوم. تمام مدت پادشاهی خسرو اشکانی با سلطنت بلاش سوم در شرق قلمرو حکومتی اشکانیان، مصادف بود.
 ۱۰۵ تا ۲۵۰ اوج قدرت شاهنشاهی کوشان، همسایه شرقی اشکانیان.
 ۱۱۴: آغاز فتوحات و لشکرکشی‌های تراژان به سمت شرق. امپراتوری روم علیه دولت اشکانی اعلان جنگ کرد و ارمنستان را ضمیمه خاک خود کرد.
 ۱۱۵ اشغال آشوریه، میان رودان (بین‌النهرین) و تیسفون توسط تراژان.
 ۱۱۷ مرگ تراژان. عقب‌نشینی هادریانوس از ارمنستان و بین‌النهرین.
 ۱۲۲ اعلام صلح بین دولت اشکانی و روم.

 ۱۲۹ آغاز سلطنت مهرداد چهارم برادر خسرو اشکانی (یکم) و تداوم درگیری‌های او با بلاش سوم که رقیب مهرداد چهارم بود و در سرزمین‌های شرقی قلمرو حکومت اشکانیان سلطنت می‌کرد.
 ۱۳۳ حمله آلانان به غرب آسیا.
 ۱۳۳ تاجگذاری بلاش چهارم. اتحاد دوباره دو پادشاهی شرق و غرب اشکانی. از دوره سلطنت بلاش سوم و خسرو اشکانی، به ترتیب پادشاهان اشکانی شرقی و اشکانی غربی، قلمرو اشکانیان دو پاره شده بود.
 ۱۶۳ شکست قوای اشکانی از اویدیوس کاسیوس سردار رومی.
 ۱۹۱ مرگ بلاش چهارم و تاجگذاری بلاش پنجم.
 ۱۹۵ سپتیموس سوروس (تصویر ۶: تندیس) پادشاه امپراتوری روم به ارتش بلاش پنجم حمله کرد.
 ۱۹۷ غارت تیسفون پایتخت اشکانیان به وسیله سپتیموس سوروس.
 ۲۰۸ تاجگذاری بلاش ششم.
 حدود ۲۱۴ تا ۲۱۷: زادروز مانی پیامبر ایرانی.
 ۲۱۶ تاجگذاری اردوان پنجم.
 ۲۱۷ مرگ کاراکالا شاه رومی. برقراری صلح بین اشکانیان و رومیان.
 ۲۲۴ شکست و قتل اردوان پنجم به وسیله اردشیر بابکان حاکم فارس (بعداً اردشیر یکم ساسانی) در نبرد هرمزدگان و پایان پادشاهی ۴۷۱ ساله اشکانیان.

یادداشت 

  رومیان از دست دادن درفش خود را ننگی شوم و شکستی سنگین می‌دانستند.
  در دانشنامه بریتانیکا که منبع این موضوع است به اشتباه اردوان دوم ذکر شده است.
  در ترتیب جدید شاهنشاهان اشکانی اردوان چهارم خوانده می‌شود.

منابع 
 CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org

پانویس 

گاه‌شمارهای ایران