رستم گیو

رستم گیو (۱۲۶۷ یزد - ۱۵ مهر ۱۳۵۹ کالیفرنیا) معروف به ارباب رستم گیو، مؤسس بنیاد خیریه گیو، رئیس انجمن و نماینده زرتشتیان در مجلس شورای ملی و سناتور بود. ساختن چندین آب انبار، درمانگاه، دبستان، و مجتمع فرهنگی اجتماعی از جمله کارهای گیو است.

زندگی 
رستم گیو در سال ۱۲۶۷ خورشیدی در شهر یزد به دنیا آمد. پدرش شاهپور بازرگانی معتبر بود که با هندوستان تجارت می‌کرد و مادرش خرمن نام داشت. او دو برادر به نام‌های گیو و بهمن و دو خواهر به نام‌های دولت و گوهر داشت.

تحصیلات دوره ابتدایی را در مدرسه کیخسروی یزد به انجام رساند و زبان انگلیسی را در مدرسه مرسلین (مبلغین مسیحی انگلیسی) آموخت. در سال ۱۲۸۷ به تهران رفت و به تجارت مشغول شد. چند سال را هم در اروپا گذراند و دیپلم تجارت گرفت. سپس به تهران بازگشت و کار تجارت را پی‌گرفت و به عضویت شورای بلدیه (انجمن شهر) تهران انتخاب شد. او به ارباب کیخسرو رئیس انجمن زرتشتیان و نماینده آنان در مجلس شورای ملی نزدیک و در حقیقت مشیر و مشار او بود.

ارباب رستم در سال ۱۳۱۲ نام گیو را به عنوان نام خانوادگی برگزید. پیشرفت او در تجارت به اندازه‌ای بود که نام گیو برای بازرگانان نامی معتبر و با پشتوانه شناخته می‌شد.

وی پس از درگذشت کیخسرو شاهرخ به ریاست انجمن زرتشتیان تهران برگزیده شد و یک سال پس از مرگ او و برای پر کردن جای خالی‌اش در مجلس شورای ملی خود را نامزد نمایندگی زرتشتیان کرد. انتخابات زرتشتیان در روزهای حمله ارتش‌های انگلیس و شوروی به ایران و پیشروی آنان در کشور از نوزدهم شهریور ۱۳۲۰ آغاز شد و رستم گیو با کسب ۱۸۴۶ رأی از مجموع ۲۹۲۳ رأی زرتشتیان که به صندوق ریخته شد، به مجلس راه یافت.

رستم گیو در شش دوره بعد نیز نماینده زرتشتیان بود. در دوره پانزدهم مجلس که قانون تشکیل مجلس سنا تصویب شد، هیچ سهمی برای اقلیت‌های دینی در نظر نگرفتند و همه اعضای سنا می‌بایستی مسلمان می‌بودند. با اعتراض رستم گیو و دیگر نمایندگان اقلیت‌های دینی، دولت لایحه دیگری برای اصلاح قانون مجلس سنا به مجلس برد. رستم گیو پیشنهاد داد که زرتشتیان یک کرسی در مجلس سنا داشته باشند اما این پیشنهاد تصویب نشد. سپس او همراه با آرام بوداغیان نماینده ارامنه شمال و علی‌اکبر ملکی نماینده تبریز پیشنهاد داد اقلیت‌های دینی به صورت نوبتی در هر دوره مجلس سنا یک نماینده داشته باشند و ترتیب آن‌ها بر اساس حروف الفبا باشد: نخست زرتشتیان، سپس مسیحیان و بعد، یهودیان. این پیشنهاد بهه تصویب رسید. رستم گیو خودش در دوره چهارم مجلس سنا در سال ۱۳۴۲ به عضویت این مجلس انتخاب شد.

رستم گیو در سال ۱۳۳۷ بنیاد رستم گیو را برای گسترش مؤسسات خیریه و بهره‌وری بیشتر محرومان تأسیس کرد. در سال‌های ۱۳۳۵ و ۱۳۳۶ نشان درجه یک تربیت بدنی و نشان درجه یک وزرات فرهنگ دریافت نمود. در سال ۱۳۴۵ نیز به عضویت سازمان حفاظت آثار باستانی درآمد.

مدرسه‌سازی 
ساخت دبستان گیو، دبستان دخترانه استاد خدابخش، دبستان پسرانه استاد پورداوود در تهران و یک باب مدرسه در روستای کوهان شهرستان دماوند و اهدای زمینی به مساحت پانزده هزار مترمربع به آموزش و پرورش استان تهران از جمله کارهای رستم گیو در خصوص مدرسه‌سازی بوده‌است.

ساختن رستم باغ 
رستم باغ، باغ موقوفه بزرگی است که رستم گیو در سال ۱۳۳۶ برای کمک به اسکان خانواده‌های زرتشتیان نیازمند در تهرانپارس ساخت. او به انگیزه ساخت رستم باغ در سفرهایی رسید که به کشورهای هند و چین داشت و از آشنایی با مجموعه‌های مشابهی که زرتشتیان در آن کشورها ساخته بودند. مجموعه رستم باغ ۲۵ هزار مترمربع وسعت دارد و دارای ساختمان‌های مسکونی، تالارهای گردهمایی، دو دبستان، زمین ورزش، کتابخانه و معبد است.

ساخت آب انبار 
ساخت آب‌انبار چهار هزار مترمکعبی در محله دستوران یزد، ساخت آب انبار در محله تهرانپارس تهران و آب انبار زیارتگاه پیرسبز از جمله کارهایی بود که گیو برای تأمین آسان آب آشامیدنی سالم برای مردم انجام داد.

موقوفات خارج از کشور 
چند ماه پیش از انقلاب اسلامی ایران، رستم گیو و همسرش مروارید به آمریکا مهاجرت کردند و در آنجا بنیاد خیریه گیو را با اهدای چهار میلیون دلار برای ساخت مراکز خیریه زرتشتیان در سراسر جهان پایه‌گذاری کردند. در حال حاضر چهار مرکز در آمریکا، دو مرکز در کانادا و یک مرکز در استرالیا ساخته شده‌است.

درب مهر آمریکا در شهر واشینگتن آمریکا و در شمال غربی نیویورک، قرار دارد، رستم گیو همچنین در شیکاگوی آمریکا قطعه زمینی خرید که در سال ۱۳۶۲ بر روی آن، درب مهر ساخته شد.

او در شهر تورنتوی کانادا درب مهری به نامگه برادرزاده‌اش مهربان گیو ساخته‌است. در سال ۱۳۶۵ خورشیدی نیز درب مهر دیگری به نام ارباب رستم گیو در شهر ونکوور کانادا افتتاح شد.

دیگر دهش‌ها 
 ساخت درمانگاهی در سوهانک تهران و اهدای آن به وزارت بهداری به نام برادرزاده‌اش مهربان گیو
 ساخت مدرسه، حمام، مسجد و راه شوسه ماشین رو در روستای کوهان شهرستان دماوند
 ساخت تالار چهارصد نفره مروارید در یزد
 لوله‌کشی آب روستای نصرت آباد (شاهدیه) یزد

منزل مسکونی 

منزل مسکونی رستم گیو، ساختمانی است دو طبقه در خیابان شاهرضا (انقلاب)، حدفاصل خیابان‌های کاخ (فلسطین) و صبا با ۶۷۸٫۱۰ متر مربع مساحت در زمینی به مساحت ۱۵۳۰ متر مربع که تا سال ۱۳۴۰ منزل شخصی او بود و پس از آن تا پایان حیاتش در مهر ۱۳۵۹ به عنوان دفتر بنیاد گیو استفاده می‌شد.

خانه ارباب رستم گیو اثری تاریخی است که در اواخر دوره قاجار و حدود سال ۱۳۰۰ خورشیدی ساخته شده و ساختمان آن تلفیقی از معماری ایرانی و نئوکلاسیک اروپایی است، این خانه دو طبقه، نه اتاق خواب، زیر زمین و آب انبار دارد. از ویژگی‌های بارز معماری این بنا می‌توان به بهره‌گیری از پیمانه‌های ایرانی و ارسی دار بودن پنجره‌ها و گچ‌بری‌های زیبای آن اشاره کرد.

خانه ارباب رستم در سال ۱۳۷۴ با شماره ۲۴۱۵ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد، در سال ۱۳۷۶ جهاد دانشگاهی تهران آن را خریداری و طی سال‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۳ با نظارت سازمان گردشگری و میراث فرهنگی بازسازی و مرمت کرد. سقف‌ها، خرپاها و تزئینات داخلی و خارجی بازسازی و مرمت شده‌اند. در سال ۱۳۸۶ ساختمان جدیدی در ضلع جنوبی آن ساخته شد.
این ساختمان هم‌اکنون به عنوان پژوهشکده فرهنگ و هنر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مرگ 
رستم گیو در ۱۵ مهر ۱۳۵۹ در سن ۹۲ سالگی در ایالت کالیفرنیای آمریکا درگذشت. توران شهریاری شاعره معاصر به مناسبت مرگ گیو شعری سرود و در مجلس یادبود او خواند. انجمن زرتشتیان تهران به مدت سی سال آیین یادبود او را برگزار کرد. در شهریور ۱۳۸۸ مراسم یاد بودی برای رستم گیو در رستم باغ برگزار شد و جمعی از زرتشتیان و ساکنان رستم باغ در آن حضور داشتند.

نگارخانه

جستارهای وابسته 
 نقض حقوق زرتشتیان در جمهوری اسلامی ایران
 آب‌انبار
 آب انبار رستم گیو
 کیخسرو شاهرخ
 دبستان گیو
 رستم باغ
 تهران پارس

پانویس

منابع 

 ماهنامه الکترونیکی بهارستان-شماره ۹۱- صفحه ۶
 برساد تارنمای خبری و تحلیلی زرتشتیان
 تارنمای انجمن پژوهشی ایرانشهر
 نشریه دنیای تجارت گردشگری ویژه‌نامهٔ استان یزد-بهمن و اسفند ۱۳۸۸-شماره‌های ۲۲ و ۲۳
 خبرگزاری میراث فرهنگی
 امرداد تارنمای خبری زرتشتیان
 تارنمای فرهنگ یتااهو
 سایت خبری یزد فردا
 روزنامه دنیای اقتصاد-شماره ۱۲۷۳
 تارنمای تهرانپارسی‌ها
 تارنمای همشری آنلاین-دوشنبه ۵ تیر ۱۳۸۵-ترکیدن بغضی غریب
 سایت treep.ir- آب انبار رستم گیو
 کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
 روزنامه شرق-دوشنبه ۲۵ آذر ۱۳۹۲-شماره ۱۹۰۷
 ویکی‌پدیای فارسی:آب انبار رستم گیو
 تارنمای صدا و سیمای مرکز یزد
 دانشنامه آریانیکا
 کتابخانه دیجیتالی مجلس شورای اسلامی
 پایگاه اطلاع‌رسانی علی شریعتی
 ویکی‌نبشته-مذاکرات مجلس شورای ملی ۲۱ اردیبهشت ۱۳۲۹ نشست ۲۲
 تارنمای شهرداری تهران-راهنمای گردشگری منطقه ۴ تهران
 Darbeh-Mehr Rostam & Morvarid Guiv
 تارنمای دبستان دخترانه گیو
 تارنمای توران شهریاری
 افشار، ایرج. یادگارهای یزد. تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۷۴. ج ۱
 عاقلی، باقر. شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. تهران، علم و گفتار، ۱۳۸۰. ج۳ -شابک: ۹۶۴–۵۵۷۰–۵۹-X
 کاظمینی، میرزا محمد. دانشنامه مشاهیر یزد. یزد، ریحانه‌الرسول، ۱۳۸۲. ج ۲
 سالنامه آموزشگاه‌های زرتشتیان تهران-اردیبهشت ۱۳۳۰-چاپ راستی
 سالنامه آموزشگاه‌های زرتشتیان تهران-اردیبهشت ۱۳۳۵-چاپ راستی

پیوند به بیرون 
 تارنمای دبستان دخترانه گیو
 تارنمای انجمن زرتشتیان تهران
 تارنمای انجمن زرتشتیان شیکاگو
 تارنمای انجمن زرتشتیان بریتیش کلمبیا 
 تارنمای پژوهشکده فرهنگ و هنر و معماری 
 مثنوی سروده شده به یاد ارباب رستم گیو توسط توران شهریاری

افراد در دوره قاجار
افراد دودمان پهلوی
اهالی ایران در سده ۱۹ (میلادی)
اهالی ایران در سده ۲۰ (میلادی)
تبعیدشدگان مربوط به انقلاب ۱۳۵۷ ایران در ایالات متحده آمریکا
درگذشتگان ۱۳۵۹
درگذشتگان ۱۹۸۰ (میلادی)
زادگان ۱۲۶۷
زادگان ۱۸۸۸ (میلادی)
زرتشتیان اهل ایران
زرتشتیان
سناتورهای ایران
سیاستمداران سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران
مدرسه‌سازان اهل ایران
مهاجران ایرانی به ایالات متحده آمریکا
نمایندگان دوره پانزدهم مجلس شورای ملی
نمایندگان دوره چهاردهم مجلس شورای ملی
نمایندگان دوره چهارم مجلس سنای ایران
نمایندگان دوره سیزدهم مجلس شورای ملی
نمایندگان دوره شانزدهم مجلس شورای ملی
نمایندگان دوره نوزدهم مجلس شورای ملی
نمایندگان دوره هجدهم مجلس شورای ملی
نمایندگان دوره هفدهم مجلس شورای ملی
نمایندگان زرتشتیان در مجلس شورای ملی
نیکوکاران اهل ایران
نیکوکاران سده ۲۰ (میلادی)
واقفان اهل یزد
ویکی‌سازی رباتیک