عایشه درانی

عایشه درانی (زادهٔ میانه دهه ۱۱۵۰ خورشیدی - درگذشت ۲۶ میزان سال ۱۲۳۲ خورشیدی) از شاعران مشهور اهل افغانستان است.

دختر یعقوب علی خان توپچی باشی یکی از رجال قوم درانی بود.

تاریخچه زندگی 
عایشه درانی از زنان شاعر متولد کابل بوده که در عصر تیمورشاه درانی و پسران وی می‌زیست. در یکی از روزهای که تیمورشاه از جنگ بازمی‌گردد سروده را در وصف کابل می سراید. او مورد نوازش و تشویق تیمورشاه قرار می‌گیرد. عایشه دارای دیوان مکملی که آن را بتاریخ ۲۶ رجب سنه ۱۲۳۲ تمام نموده‌است می‌باشد. در سال ۱۲۶۱ چاپ خانه سرکاری دولت به امر امیر عبدالرحمن خان دیوان شاعر را که حاوی ۳۰۰۰ قطعه شعر در بخش قصاید غزلیات، مثنوی‌ها، مخمس و ترجیع‌بند، رباعیات و دوبیتی‌ها، و قطعات و شکواییه‌ها تنظیم شده‌است بچاپ رساند؛ که بعدا انتشارات شریعتی مربوط مردم هزاره و شیعه افغانستان به سرپرستی محمد ابراهیم شریعتی افغانستانی دیوان او را که حاوی ۳۸۶ صفحه و ۳۰۰۰ قطعه اشعار می‌باشد در ۳۰ عقرب سال ۱۳۸۶ در تهران بچاپ رساند.

دوست داران هنر زندگی این خانم فریفته علم و شاعری را به سه دوره تقسیم‌بندی نموده‌است.
 مرحله نخست دوران غزل سرایی وسال‌های جوانی که در عهد تیمور شاه درانی گذشت.
 مرحله دوم دوره سرایش شعرهایی با رنگ و بوی تصوف و عرفان است که مصادف با دوران جنگ‌های داخلی پسران تیمورشاه و حمله انگلیس به افغانستان است.
 مرحله سومین آن، شامل مرثیه سرایی‌های پس از شکست سلسله درانی‌ها در افغانستان گفته شده‌است. چکامه و غزلیات عایشه بیانگر حالات روحی و ممثل زنده گی پرفراز و نشیب اوست.
عایشه در اخیر عمر به تلخ کامی زیست وهمه سروده‌های خود را دربارهٔ پسر جوان بیست و پنج ساله شهیدش اختصاص داد. چنانچه پیشتر گفته شد که درمراحل سومی، او مرثیه سرایی نمود؛ که از هرسه دوره زندگی وی اشعار باقی مانده‌است. عایشه نیز به اشعار حافظ شیرازی علاقه داشت و می‌کوشید اشعارش به سبک و سیاق لسان‌الغیب باشد. در کابل دختران و پسران اشعار حافظ را مقدس شمرده کوشش می‌نمودند تا این دیوان را حفظ نمایند؛ که پس از بوستان گلستان حفظ این دیوان درجه آخری تحصیلات بود و پس از آن خود به سرودن شعر می‌پرداخت که عایشه درانی از جمله همین دختران بود. کنون در کابل مدرسه دختران است که به نام عایشه درانی یاد می‌شود. این مدرسه تا کلاس دوازدهم می‌باشد.

نمونه قطعه شعر که در مورد پسر خود سروده‌است. عایشه درانی در روز پنج‌شنبه ۲۶ ماه میزان سال ۱۲۳۲ در کابل فوت نموده در اونچی باغبانان کابل مدفون گردید.

قطعه غزل از عایشه درانی

پیوند به بیرون 
دیوان اشعار عایشه درانی در وبگاه کتابخانه کتاب

پیوند داخلی 
تیمورشاه درانی
ادبیات افغانستان

منابع 

 ۱. دیوان عایشه درانی در وبگاه پاتوق یو 
 ۲. باعایشه درانی (افغان) آشنا شوید مقاله نوشته پوهنیار شریفه اصیل استاد ادبیات دری تحصیلات عالی فاریاب حاوی ۹ صفحه
 ۳. معرفی عایشه درانی در وبگاه شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان نوشته شبکه خبری

اهالی افغانستان در سده ۱۹ (میلادی)
اهالی کابل
درگذشتگان ۱۲۳۲
زادگان ۱۷۷۸ (میلادی)
شاعران فارسی‌زبان اهل افغانستان
اهالی افغانستان در سده ۱۸ (میلادی)
ملکه‌های همسر افغانستان