عاشیق عباس توفارقانلی

عباس توفار قانلی یا تفارقانلی، یکی از سرشناسترین عاشیقهای تمام زمانهاست.

زندگی‌نامه 
عباس توفار قانلی در حدود ۱۶۰۰ میلادی در آذرشهر، که با نام تاریخی توفارقان شناخته می‌شد، به دنیا آمد. او همعصر با شاه عباس صفوی است و یکی از بزرگترین اساتید موسیقی عاشیقی به‌شمار میآید. عباس توفار قانلی سراینده بزرگی بود و با تخلص‌هایی مانند قول (Qul)، شیکسته (Şikəstə), و بیکس (Bikəs) قوشما می‌ساخت. اطلاعات تاریخی در مورد عباس توفار قانلی کم است و زندگی او در پس زمینه داستان‌عاشیقی، تحت عنوان «عباس و گلگز» (Abbas və Gülgəz)، با افسانه آمیخته‌است. خلاصه این داستان، که حداقل درهفت نسخه مختلف رایج است، به قرار زیر می‌باشد. عباس توفار قانلی از طریق بوتا وئرمک (Butta Vermak) گلگز پری را در رؤیایی صادقه دیده و همزمان از عالم غیب استعداد عاشیقی را در یافت می‌کند. به محض بیداری، از سوز عشق مادرش را چنین خطاب می‌کند:

به تدریج آوازه عباس توفار قانلی و عشق او در اقصی نقاط پخش می‌شود. شاه عباس وصف زیبائی بی مانند گلگزپری را شنیده و وزیرش الهوردی خان را با قشونی دنبال او می‌فرستد. وزیر با توسل به زور گلگز را از حجله می‌رباید و به حرمسرا می‌برد. عاشیق عباس از پای پیاده آذر شهر به اصفهان رفته و در آنجا به کمک هنر عاشیقی شاه را به منشأ غیبی عشق خود آگاه ساخته و به رهاسازی گلگز متقاعد می‌کند

سروده‌های عباس توفار قانلی 
بخش‌های منظوم داستان‌عاشیقی «عباس و گلگز» از معروفترین سروده‌های عباس توفار قانلی هستند. در تصویر گفتاری که او از گلگز پری رسم می‌کند تمام زیبایی‌های عینی یک دختر با مهارتی استادانه توصیف می‌شوند. از این جنبه، یعنی واقع گرایی در شعر، عباس سراینده‌ای پیشروست و کارهایش با ساخته‌های عاشیق هم عصرش، کاراجااوغلان، برابری می‌کند. برای نمونه دو بیت زیر ممکن است کفایت کند:

از عباس توفار قانلی آوازهای زیادی به یادگار ماندهاند که هنوز هم توسط عاشیقها خوانده می‌شوند. از معروفترین آوازهای عباس «بینمز» با مطلع زیر است:

یکی از اشعار عباس توفار قانلی نیز با صدای ناب استاد عالیم قاسمف اجرا شده‌است.

Ay ağalar

Ay ağalar, gedənə bax, gedənə

Ağlaya ağlaya düşdüm yollara

Yar ayrısı, yar bağrımı, yara yüz

Dərdim oldu əvvəlkindən beş betər

Şan şan oldu qara bağrım, yara yüz

Tutdum yar əlindən bəlkə sağalam

Saqi sərxoş, saqi məstü, saqi lam

Çətin, çətin bu yaradan sağalam

Dərd bir oldu, dərman doxsan, yara yüz

Mən Abbas'am yara qurban yar üçün

من عباسام یارا قوربان یار اوچون

Doğra bağrım, kəs ciyərim yar üçün

دوغرا باغریم، کئس جییریم یار اوچون

Yar odur ki, bu dünyada yar üçün

یار ادورکی، بو دونیادا یار اوچون

Yaxa yırta, zülf dağıda, yara yüz.

یاخا ییرتا، زولف داغیدا، یارا اوز

عاشیق عباس توفارقانلی شاعر شعرهایی با مضمون درد، غم، حسرت و آرزوهای دست نیافته‌است:

Ölkəmizdə nə aşnayam, nə yadam

Dost yanında nə qəmginəm, nə şadam

Ay camaat, nə bəlalı səyyadam

Tor qururam tərlan üçün, sar gəlir

اطلاعات بیشتر 
 در تیر ماه ۱۳۹۰ شهرداری تبریز نخستین جشنواره عاشیقلار دئیشمه سی را برگزار کرده و به نفرات برتر جایزه‌ای به نام جایزه عاشیق عباس توفارقانلی را تقدیم نمود.
 عاشیق حسین ساعی زندگی عاشیق عباس توفارقانلی و عاشیق حسین جوان را در فرم داستان عاشیقی تألیف کرده‌است.

منابع

پیوند به‌بیرون 
صفحه ویکی‌پدیای 
صفحه ویکی‌پدیای 

افراد ایرانی آذری‌تبار
اهالی آذرشهر
زادگان ۱۶۰۰ (میلادی)
شاعران آذری اهل ایران
شاعران اهل جمهوری آذربایجان
عاشیق‌های آذری
شاعران آذری‌زبان