گویش دشتستانی

گویش دشتستانی، گویشی از زبان فارسی است که مردم شهرستان دشتستان در استان بوشهر بدان گفتگو می‌کنند. بیشتر مردم استان بوشهر به زبان فارسی و مردم شهرستان‌های گناوه و دیلم به لری سخن می‌گویند.

برخی پژوهشگران باور دارند که دشتستانی یکی از گویش‌های زبان لری است که البته با فارسی آمیخته‌است. گویشوران این گویش، سخنان لرهای کهگیلویه و بویراحمد و لرهای خوزستان و فارس را تا حد زیادی می‌فهمند ولی این گویش با لری خرم‌آباد بسیار متفاوت است به‌طوری‌که قادر به برقراری ارتباط نیستند. گویش مردم دشتستان گرچه حاوی تعدادی واژه‌های لری است اما در حقیقت فارسی با لهجه محلی و آمیزه‌ای از گویش‌های مردم فارس، خوزستان، کرمان و خراسان و … می‌باشد و گویش‌های مذکور خود تا اندازه‌ای متأثر از یک دیگرند.

ویژگی آواشناسی 
در این گویش تقریباً تمامی کلمات مطابق ویژگی‌های آوایی دشتستانی تغییر می‌کند. برای مثال /ب/ در غیر از اول واژه /و/ تلفظ می‌شود. همچنین /د/ به جز اول کلمه /ذ/ تلفظ می‌شود.

ویژگی‌های دستوری 
 در دشتستانی کلمات با /ل/ جمع بسته می‌شود. (مانند برخی از لرهای بختیاری)
 با پسوند /کو/ همانند کتابکو کلمات معرفه می‌شوند. (مانند گویش دشتی)

زمان‌ها نیز قواعدی برای ساخته شدن دارند مثلا:

دارم می‌روم: هاسی میرُم

رفته‌ام: رفتُمه

رفته بودم: رفتِیدم

برخی واژگان دشتستانی 
ایسو: الان

اوسو: اونوقت (قدیم)

بادِنگون: بادمجان

بُوا: بابا

بالَنگ: خیار

جیجِه: جوجه

چیل: دهان

چاو: باغ

خین: خون

خیار: هندوانه

دیگ: دیروز

دِدِه: خواهر

دِی: مادر

ری: رو

سِی «si» : برای

سِی کردن «sey Kerdan»: نگاه کردن. (در آخر کلمه سِی حرف "ل" وجود ندارد ولی اگر ضمیری به این کلمه اضافه شود آن وقت حرف لام نیز در آخر فعل اضافه میشود مانند سِیلِش کو «نگاهش کن»).

شی: زیر

قُروَک: قورباغه

کَهره: بزغاله

کُکا: برادر

گا: گاو

گولی: گربه

لُنج: لب

لیر: لجن

مین: مو

میرِه: شوهر

او: اب

خراک : غذا

کیچه یا خِشم : کوچه

منابع 

 دشتستان در گذر تاریخ، محمدجواد فخرایی
 سیری در گویش دشتستان، طیبه برازجانی
 فرهنگ گویش دشتستانی، داریوش اکبرزاده

استان بوشهر
زبان لری
شهرستان دشتستان
گویش‌های زبان فارسی