فرهنگ کردی

فرهنگ کوردی به گروهی از ویژگی های متمایز فرهنگی اطلاق می‌شود که توسط مردم کورد مورد انجام قرار می گیرند. فرهنگ کوردی میراثی از مردم باستان است که کوردهای امروزی و جامعۀ آن ها را شکل داده اند. جنبه های فرهنگ کوردی به فرهنگ دیگر مردمان ایرانی بسیار نزدیک است؛ به عنوان مثال همۀ آن ها نوروز را به عنوان روز سال نو جشن می گیرند که این جشن در ۲۱ مارس انجام می شود.

ادبیات کردی 

ادبیات کردی به نوشته‌ها، سروده‌ها و داستان‌هایی گفته می‌شود که به گویش‌های زبان کردی از قبیل کلهری، فیلی، سورانی، کرمانجی و گورانی نوشته یا سروده شده‌اند. کردها ادبیات شفاهی وسیعی دارند، اما ادبیات مکتوب کردی نو هم چند صد سال قدمت دارد و علاوه بر ان قدمت برخی از سروده‌های مکتوب در تاریخ ادبیات کردی، مانند بخش‌های کهن‌تر دفتر سرانجام هزار و دویست سال نیز تخمین زده شده‌است. از بزرگان ادبیات مکتوب کلاسیک کردی می‌توان به جزیری، احمد خانی، نالی، مولوی کرد، خان منصور و شاکه، غلامرضا ارکوازی ومستوره اردلان اشاره کرد.
از میان معاصران هم می‌توان شیرکو بی‌کس، عبدالله پشیو، هژار و هیمن اشاره کرد. به‌طور کلی آثار شعر کردی در طول تاریخ بسیار زیادتر از آثار نثر کردی است.

موسیقی 

به طور سنتی، اجراکنندگان موسیقی سنتی کردی به سه دسته تقسیم می‌شوند: داستانگویان (چیرۆکبێژ)، بیتخوان ها (سترانبێژ) و آوازخوان‌ها (ده‌نگبێژ). موسیقی مشخصی که به امیرنشینان کردی مربوط باشد وجود ندارد، اما در عوض موسیقی کردی را که در شب نشینی‌ها (شه‌ڤبه‌ێرک یا شه‌ونیشت) اجرا می شد می‌توان کلاسیک به حساب آورد. چندین فرم موسیقایی در این ژانر به دست آمده است. برخی از آوازها دارای طبیعت حماسی هستند، مانند آوازهای محبوب لاوک که آوازهایی قهرمانی هستند و داستان قهرمانان گذشتۀ کرد مانند صلاح‌الدین ایوبی را بازگو می‌کنند. حیران (حه‌یران)ها آوازهایی عاشقانه هستند که معمولاً درد جدایی و عشق های ناکام را روایت می کنند. لاوژ فرمی برای موسیقی مذهبی است و پاییزوک (پایزۆک)ها آوازهایی هستند که به طور ویژه در فصل پاییز اجرا می شوند. آوازهای عاشقانه، موسیقی رقص، عروسی و آوازهای جشن (دیلۆک/نارینک)، اشعار اروتیک و اشعار کار نیز در میان کردها محبوبیت بالایی دارند. فولکلور کردی بسیار غنی است. کردها همچنین لباس ملی خودشان را دارند. زن ها معمولاً لباس های رنگی می پوشند. این لباس ها از منطقه ای به منطقۀ دیگر متفاوت است و می توان از روی یک لباس یک زن پی برد که اهل کدام استان یا شهر است. مردها نیز لباسی مخصوص دارند که شالوشپک (شالوشهپک) یا رنگوچوخ (ڕهنگوچۆخ) نام دارد و از شلواری گشاد (شروال) و پیراهنی بر روی آن تشکیل شده است. همچنین پارچه ای دراز به عنوان کمربند دور کمر و شکم بسته می شود. مردها همچنین دستمالی به نام شاشک یا جمدانی (جهمهدانی) را بر روی یک کلاه (کلاو) به سر می بندند. کردها عاشق رقص هستند و صدها رقص فولکلور دارند. موسیقی معمولاً سرعت بالایی دارد. برای موسیقی رقص معمولاً از سرنا (زورنا) و دهول (دههۆل) استفاده می شود. کردها همچنین از مقام ها و آوازهای پر سوز لذت می برند که حوادث گذشته را روایت می کند. برخی از تاریخنگاران از این آوازها به عنوان تاریخ شفاهی که چندین نسل را پشت سر گذاشته است استفاده می کنند.

در میان کُرد های جنوب کردستان مانند شهر های ولایت کرمانشاه و ایلام و خانقین و … یک آواز به نام هوره وجود دارد که بسیار محبوب است و قدمت آن به قبل از اسلام برمیگردد و طبق نظریه ها این آواز برای دوران دین زرتشت است که برای انجام مراسمات مذهبی کاربرد داشته و پیش از آن نیز یک آواز سرگرم کننده و در عین حال عاطفی با اشعاری زیباست که از دوران ها تا الان به جا مانده و هنوز هم استفاده می‌شود

موسیقیدان برجستۀ ارمنی، کومیتاس وارداپت (سوقومون سوقومونیان) آوازهای فولکلور کردی بسیاری را منجمله «لور دالور» (Lur dalur) نگارش کرده است. کومیتاس در روستای اصلان، مهمان حسن آغا بود و در آنجا در مهمانی ها و جشن های کردی شرکت می کرد. وی دلبستۀ هنر کردی بود و در سال ۱۸۹۷ در کنسرواتوار برلین پژوهش های خود را بر روی موسیقی کردی ادامه داد. با این حال بخش زیادی از آثار کومیتاس در نسل‌کشی ارامنه نابود شد.

رقص 

رقص کردی به گروهی از رقص های سنتی گفته می‌شود که رقصندگان دست های یکدیگر را می گیرند و مشابه آن در بالکان، لبنان و عراق نیز مشاهده می شود. این شکل از رقص به صورت دایره وار، گاه با رقصندگان تنها یا جفت همراه است که به مرکز دایرۀ رقص اضافه می شوند. به نوشتۀ دائرةالمعارف اسلام، کردها در جشن ها و مراسم های تولد و ازدواج آواز می خوانند و می رقصند. این رقص های فولکلور در تمیز کردها از دیگر همسایگان مسلمانشان، یکی از فاکتورهای اصلی است. رقص کردی انواع و شیوه‌های مختلف و متعددی دارد که برخی از آن‌ها عبارت اند از:
 دیلان
 سه پا (سێ پێ)
 گریان (گه‌ریان)
 چپی (چه‌پی)

سینما 

سینمای کردی جریانی در سینمای خاورمیانه است که با محوریت موضوعات مربوط به جامعۀ کرد و فرهنگ و تاریخ کردی به تولید و ارائۀ فیلم به زبان کُردی می‌پردازد. سینمای کردی در کشورهای محل سکونت کردها و مشخصاً ایران، عراق، ترکیه، سوریه و نیز دیاسپورای کرد در سایر نقاط جهان به‌ویژه در اروپا به فعالیت می‌پردازد. جشنواره‌های متعددی با محوریت سینمای کردی در کشورهای مختلف جهان به فعالیت مشغول‌اند.

آشپزی 

آشپزی کردی طیف گسترده‌ای از غذاها را شامل می‌شود که توسط مردمان کرد تهیه می‌شود.

منابع 

 مرکز منابع گرایش های فرهنگی؛ بازدید در ۱۸ مه ۲۰۱۵.
 خبرگزاری بی بی سی: در عراق کی به کی است؟؛ بازدید در ۱۸ مه ۲۰۱۵.
 دیده بان حقوق بشر: قانون ممنوعیت ختنۀ زنان در کردستان عراق اجباری نشده است؛ بازدید در ۱۸ مه ۲۰۱۵.
 انستیتو کرد پاریس: بررسی مختصری از تاریخ کردها، نوشتۀ کندال نزان؛ بازدید در ۱۸ مه ۲۰۱۵.

پیوند به بیرون 
 بنیاد گولان، مؤسسۀ خیریۀ ترویج فرهنگ کردستان، ثبت شده در انگلستان.

فرهنگ و هنر کردها
فرهنگ در ایران
فرهنگ در عراق
فرهنگ در ترکیه
فرهنگ در سوریه
کردستان
فرهنگ غرب آسیا
فرهنگ در خاورمیانه
ویکی‌سازی رباتیک