به رسمیت شناخته شدن دولت فلسطین

به رسمیت شناخته شدن دولت فلسطین، پس از آن رخ داد که اعضای سازمان آزادی‌بخش فلسطین در جلسه فوق‌العاده ۱۸ نوامبر ۱۹۸۸ در شهر الجزیره پایتخت کشور الجزایر، با انتشار بیانیه استقلال فلسطین تشکیل دولت فلسطین را اعلام کردند. انتشار این بیانیه به سرعت از سوی طیف وسیعی از کشورها مورد استقبال قرار گرفت و تا پایان سال، ۸۰ کشور دولت فلسطین را به رسمیت شناختند. در فوریهٔ ۱۹۸۹ نماینده سازمان آزادی‌بخش فلسطین در شورای امنیت سازمان ملل متحد ادعا کرد که ۹۴ کشور دولت فلسطین را به رسمیت می‌شناسند. در پی بخشی از تلاش‌ها برای پایان دادن به نزاع اسرائیل و فلسطین وبه دنبال امضای پیمان اسلو میان اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین، حکومت خودگردان فلسطین به عنوان یک دولت موقت و خودگردان در سرزمین‌های فلسطین‌نشین آغاز به کار کرد. اسرائیل اعلام کرد که فلسطین را به‌عنوان یک دولت مستقل به رسمیت نمی‌شناسد و سرزمین‌های تحت سلطهٔ حکومت خودگردان را خود در اختیار خواهد داشت.

بسیاری از کشورهایی که دولت فلسطین را به رسمیت نمی‌شناختند، سازمان آزادی‌بخش فلسطین را نمایندهٔ مردم فلسطین می‌دانستند. در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد با ۱۳۸ رأی موافق و ۹ رأی مخالف و ۴۱ رأی ممتنع وضعیت فلسطین را به دولت ناظر غیر عضو تغییر داد.

اسرائیل و تعدادی از کشورها دولت فلسطین را به رسمیت نشناخته و اعلام کردند که تأسیس دولت فلسطین تنها از طریق گفت‌وگو و مذاکره بین اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین امکان‌پذیر است.

مسائل اصلی مانع از حصول توافق بین اسرائیل و فلسطین درحال حاضر عبارت‌اند از: مرزها، امنیت، حقوق آب، وضعیت بیت‌المقدس، آزادی دسترسی عبادتگاه‌ها در اورشلیم، شهرک‌سازی‌های اسرائیل و وضعیت پناهندگان فلسطینی از جمله حق بازگشت به کشور خود است.

پیشینه 
در ۲۲ نوامبر ۱۹۷۴ قطعنامه شماره ۳۲۳۶ مجمع عمومی سازمان ملل حق تعیین سرنوشت، استقلال و حاکمیت در فلسطین را برای فلسطینیان به رسمیت شمرد و همچنین سازمان آزادی‌بخش فلسطین را به‌عنوان تنها نماینده مردم آن کشور و عضو ناظر مجمع عمومی سازمان ملل متحد انتخاب کرد.

مدت کوتاهی پس از بیانیه سال ۱۹۸۸، دولت فلسطین توسط بسیاری از کشورهای در حال توسعه در آفریقا و آسیا و همچنین کشورهای کمونیستی و اعضای جنبش عدم تعهد به رسمیت شناخته شد. در آن زمان ایالات متحده آمریکا با استفاده از قانون کمک‌های خارجی تلاش نمود که دیگر کشورها و سازمان‌های بین‌المللی را از به رسمیت شناختن دولت فلسطین منصرف کند. اگرچه این اقدامات در بسیاری از موارد موفقیت‌آمیز بود، اما اتحادیه کشورهای عرب و سازمان همکاری‌های اسلامی بلافاصله با انتشار بیانیه‌هایی ضمن به‌رسمیت شناختن دولت فلسطین، با هدف حمایت و همبستگی با این کشور، دولت فلسطین را به عضویت هر دو سازمان پذیرفتند.

در فوریه ۱۹۸۹ و در نشست شورای امنیت سازمان ملل، نماینده سازمان آزادی‌بخش فلسطین اعلام کرد ۹۴ کشور، دولت فلسطین را به رسمیت شناخته‌اند. با این اقدام، فلسطین تلاش کرد عضویت چند سازمان تخصصی سازمان ملل متحد را به دست‌آورد که در نهایت آمریکا با تهدیدهایی مبنی بر قطع بودجه سازمان‌هایی که فلسطین را به عضویت بپذیرند، مانع از به‌ثمر نشستن تلاش‌های فلسطین شد. برای نمونه در آوریل همان سال و پس از آنکه ایالات متحده تهدید کرد اگر عضویت فلسطین در سازمان بهداشت جهانی پذیرفته شود، بودجه سازمان بهداشت جهانی را قطع خواهد کرد، درخواست عضویت فلسطین در آن سازمان پذیرفته نشد.
در ژوئن ۱۹۸۹ سازمان آزادی‌بخش فلسطین طی نامه‌ای به دولت سوئیس به عنوان متولی کنوانسیون ژنو سال ۱۹۴۹، عضویت در آن کنوانسیون را درخواست کرد ولی دولت سوئیس پاسخ داد به‌دلیل آنکه استقلال فلسطین در مجامع بین‌المللی هنوز به‌رسمیت شناخته نشده‌است، نمی‌تواند این درخواست را بپذیرد. با توجه به آنکه جامعه بین‌المللی دربارهٔ وجود یا عدم وجود یک دولت فلسطینی دچار تردید است و تا زمانی که این مسئله در یک چارچوب مناسب حل نشود، دولت سوئیس به‌عنوان متولی کنوانسیون ژنو و پروتکل‌های الحاقی آن، نمی‌تواند تشخیص دهد که این ارتباطات می‌تواند سند مناسبی برای اضافه شدن فلسطین به کنوانسیون و پروتکل‌های الحاقی آن باشد یا خیر.

در نتیجه، در ماه نوامبر ۱۹۸۹ اتحادیه کشورهای عربی، قطعنامه‌ای را به مجمع عمومی سازمان ملل پیشنهاد داد که براساس آن سازمان آزادی‌بخش فلسطین به‌طور رسمی به‌عنوان دولت مستقل فلسطین به‌رسمیت شناخته شود.

پس از آنکه ایالات متحده مجدداً کشورهایی را که بخواهند به این قطعنامه رأی مثبت دهند به قطع کمک‌های مالی تهدید کرد، پیش‌نویس این قطعنامه کنار گذاشته شد. کشورهای عربی در مقابل تعهد آمریکا بر عدم تکرار تهدید به تحریم سایر کشورها، پذیرفتند بر تصویب این قطعنامه پافشاری نکنند.
بسیاری از به رسمیت شناختن‌های اولیه، مبهم و دوپهلو بود. علاوه بر آن، تردید سایر کشورها در به رسمیت نشناختن، الزاماً بدین معنا نبود که آن‌ها دولت فلسطین را معتبر نمی‌دانند. این موضوع منجر به ایجاد سردرگمی دربارهٔ تعداد کشورهایی شد که در ۱۹۸۸ همزمان با اعلام استقلال، دولت فلسطینی را به رسمیت شناختند. دربارهٔ شمار کشورهایی که درگذشته اعلام کرده بودند دولت فلسطین را به رسمیت می‌شناسند، اختلاف وجود داشت، با این حال نام ۱۳۰ کشور در میان کشورهایی که درابتدا دولت فلسطین را به رسمیت شناختند دائماً دیده می‌شود. در ژوئیه ۲۰۱۱، ریاض منصور، سفیر فلسطین در سازمان ملل متحد، در مصاحبه با روزنامه اسرائیلی هاآرتس ادعا کرد که ۱۲۲ کشور، دولت فلسطین را به رسمیت می‌شناسند. در پایان همان ماه ساف مقاله‌ای دربارهٔ «چرایی لزوم به رسمیت شناخته شدن فلسطین از سوی دیگر دولت‌ها» منتشر کرد و در آن مقاله فهرست ۱۲۲ کشوری را اعلام کرد که دولت فلسطین را به رسمیت شناخته‌اند!در پایان سپتامبر همان سال، ریاض منصور ادعا کرد، تعداد این کشورها به ۱۳۹ کشور رسیده‌است.

موضع اسرائیل 
در فاصلهٔ میان جنگ شش‌روزه و پیمان اسلو، دولت اسرائیل پیشنهاد تأسیس یک دولت فلسطینی را ارائه کرد. حتی پس از تأسیس دولت مستقل فلسطین در ۱۹۹۴، بسیاری از جریان‌های سیاسی اسرائیل با پیشنهاد تشکیل این دولت مخالفت کردند. بنیامین نتانیاهو در طول دورهٔ نخست‌وزیری خود تا آن‌جا پیش رفت که دو نخست‌وزیر سابق، یعنی اسحاق رابین و شیمون پرز را به نزدیک کردن آنچه او خطر تأسیس دولت فلسطین می‌نامید، متهم کرد. نتانیاهو اعلام کرد هدف اصلی سیاست‌های دولت او ممانعت از تبدیل حکومت فلسطین به دولت مستقل فلسطینی است. سیاست‌های دولت نتانیاهو پس از مدتی تغییر کرد و او تحت فشار باراک اوباما در سخنرانی ۴ ژوئن ۲۰۰۹ اعلام کرد که ایدهٔ تأسیس یک دولت خلع سلاح شدهٔ فلسطینی در سرزمینی محدود را تأیید می‌کند. این موضع‌گیری نتانیاهو به دلیل عدم وجود تضمین‌هایی برای بازپس دادن سرزمین‌های فلسطینی در آینده، مورد انتقادهایی واقع‌شد.

در دسامبر ۲۰۰۱ آریل شارون، اولین نخست‌وزیری بود که تشکیل دولت فلسطین را تنها راه‌حل پایان دادن به نزاع اسرائیل و فلسطین دانست و تحقق بخشیدن به این کار را یکی از اهداف دولت خود برشمرد. دولت ایهود اولمرت نیز با تکرار این موضوع بر آن صحه گذاشت، ولی با روی کار آمدن دولت نتانیاهو، بار دیگر اعلام شد که تشکیل دولت فلسطین خطری برای اسرائیل به‌شمار می‌آید.

اسرائیل به‌طور کلی ایدهٔ تأسیس دولت فلسطین را پذیرفته‌است، اما از پذیرش مرزهای سال ۱۹۶۷ به عنوان یکی از شروط مذاکرات نهایی به‌دلیل نگرانی‌های امنیتی خودداری کرده‌است. کارشناسان نظامی اسرائیل استدلال کرده‌اند که مرزهای سال ۱۹۶۷ از منظر استراتژیک غیرقابل دفاع هستند. اسرائیل همچنین مخالف مطرح شدن موضوع استقلال فلسطین در مجمع عمومی سازمان ملل است و معتقد است که طبق پیمان اسلو هر گونه فعالیت یک‌جانبه در این موضوع امری نکوهیده و اشتباه‌است.

فلسطین در سازمان ملل 
در ۱۴ اکتبر ۱۹۷۴ سازمان آزادی‌بخش فلسطین به عنوان نمایندهٔ مردم فلسطین، از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد به‌رسمیت شناخته شد و حق حضور و شرکت در جلسات عمومی آن مجمع که دربارهٔ فلسطین برگزار می‌شود را به دست‌آورد.

در ۲۲ نوامبر ۱۹۷۴، وضعیت عضویت ساف (سازمان آزادی‌بخش فلسطین) به «ناظر غیر دولت» تغییر کرد و این سازمان اجازه یافت در همهٔ جلسات مجمع عمومی و دیگر فعالیت‌های سازمان ملل متحد شرکت کند.

در ۱۵ دسامبر ۱۹۸۸ و بر اساس قطعنامهٔ ۴۳/۱۷۷ مجمع عمومی سازمان ملل، بیانیه استقلال فلسطین به رسمیت شناخته شده و در سازمان ملل نام فلسطین جایگزین نام سازمان آزادی‌بخش فلسطین شد.

در ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۳ محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، به نمایندگی از سازمان آزادی‌بخش فلسطین، درخواست عضویت دائم و رسمی این کشور را به سازمان ملل متحد تقدیم کرد. در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۲ و طی قطعنامه شمارهٔ ۶۷/۱۹، فلسطین به عنوان «دولت ناظر غیر عضو» در آن مجمع پذیرفته شد و در ۱۷ دسامبر همان سال «یوکیول یون» مدیر پروتکل‌های سازمان ملل مقرر کرد که استفاده از نام دولت فلسطین در تمامی اسناد رسمی سازمان ملل الزامی‌است.

درخواست عضویت در سازمان ملل در سال ۲۰۱۱ 
دو سال پس از به بن‌بست رسیدن مذاکرات صلح میان فلسطین و اسرائیل، فلسطینی‌ها تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای به‌رسمیت شناخته شدن دولت خود با مرکزیت بیت‌المقدس شرقی و با مرزهای پیش از جنگ شش‌روزه دوباره آغاز کردند. تلاش‌های فلسطینی‌ها از اواخر ۲۰۰۹ آغاز شد و پس از آنکه محمود عباس درخواست عضویت فلسطین را به سازمان ملل تقدیم کرد، با استقبال گسترده مواجه شد. این به‌رسمیت شناخته شدن گسترده می‌تواند حق اقامه دعوی در محاکم بین‌المللی علیه سایر دولت‌ها را برای دولت فلسطین ایجاد کند.

به رسمیت شناختن‌های دیپلماتیک 
اعضای سازمان ملل متحد

از ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل متحد، ۱۳۸ کشور (۷۱٫۵٪) تا ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۹، فلسطین را به رسمیت شناخته‌اند. فهرست ذیل توسط سازمان آزادی‌بخش فلسطین و در کوران کمپین انتخاباتی برای به رسمیت شناخته شدن فلسطین در سازمان ملل متحد تهیه شده‌است.

کشورهایی که با علامت (*) مشخص شده‌اند، دولت فلسطین را در چهارچوب مرزهای قبل از جنگ شش‌روزه در ۴ ژوئن ۱۹۷۴ و در محدودهٔ کرانه باختری رود اردن، نوار غزه و بیت‌المقدس شرقی به رسمیت می‌شناسند.

اعضای غیر عضو سازمان ملل متحد

جستارهای وابسته

منابع 

به رسمیت شناختن دیپلماتیک
سازمان آزادی‌بخش فلسطین
ملی‌گرایی فلسطین