عقل سلیم

عَقلِ سَلیم یا «قضاوت عقلانی» یعنی توانایی فهمیدن و قضاوت کردن دربارهٔ موضوعات و اشیاء به صورتی که تقریباً بیشتر انسان‌ها به‌طور منطقی آن را انجام می‌دهند. فهمیدن و قضاوت کردن بر اساس عقل سلیم به آن‌گونه از فهم و درک و قضاوت اشاره دارد که معمولاً از انسان‌هایی با درک و فهم متعارف انتظار می‌رود و به‌طور عادی مناقشه‌ای بر سر آن نیست.

عقل سلیم البته تحت تأثیر نوع جوامع و فرهنگ‌ها است و ممکن است از یک فرهنگ تا فرهنگ دیگر تفاوت‌هایی از خود نشان دهد.

به عقل سلیم درک عام، فهم عامه یا فهم متعارف یا عرف عام و شعورِ متعارف نیز گفته می‌شود، که می‌تواند جایگزین مناسبتری برای این مفهوم باشد.

عقل سلیم گاه این‌طور تعریف می‌شود: «قضاوت مستدل برآمده از تجربه به جای مطالعه.» می‌توان عقل سلیم را درک طبیعی متعارف و مورد اتفاق نظر عموم در خصوص موضوعات در نظر گرفت.

اگرچه کاربرد این واژه تا دورهٔ یونان باستان قدمت دارد، لیکن در مفهوم امروزی آن می‌توان ویلیام جیمز را اولین فیلسوفی دانست که از این مفهوم برای تبیین فلسفه پراگماتیسم (عمل‌گرایی) بهره برد. در سخنرانی پنجم از کتاب پراگماتیسم، جیمز این تِز را بیان می‌کند که: «شیوه‌های تفکر ما درخصوص اشیا، کشفیات اسلاف خیلی دور ما هستند که توانسته‌اند خود را در طول تجربهٔ همهٔ دوران پس از خود حفظ کنند.» و این قالب‌های ذهنی که شعور متعارف تلقی می‌شوند، بستر روشهای علمی و پژوهش‌های فلسفی هستند.

تقریباً هم‌زمان با ویلیام جیمز، فیلسوف برجستهٔ بریتانیایی جرج ادوارد مور دفاع مستدلی از شعور متعارف ارائه کرد.

منابع 

 عقل سلیم، هانری برگسون

اجماع واقعیت
ارسطو
باورها
علوم بلاغی
فلسفه آلمانی
فولکلور
مفاهیم معرفت‌شناسی
ویکی‌سازی رباتیک
سیستم فلسفی ارسطو