جیمز فینلیسون

جیمز هندرسون فینلِـیسون (؛  زاده ۲۷ اوت ۱۸۸۷-درگذشته ۹ اکتبر ۱۹۵۳) بازیگر آمریکایی اسکاتلندی‌تبار بود که در کمدی‌های صامت و ناطق فراوانی نقش‌آفرینی نمود. وی با سری طاس و سبیل‌های مصنوعی، نمادها و حرکات خاص طنز فراوانی داشت و به خاطر تنگ کردن چشم‌ها، نحوهٔ عصبانیت، «چرخاندن ناگهانی سر بر اثر جا خوردن یا خشم» و تکیه‌کلام «دوووووه!» و همچنین وجه تقابل و رقیب لورل و هاردی در فیلم‌هایشان در یادها مانده‌است. فینلیسون با نام‌های مستعار مختلفی شناخته می‌شد. به گفته پژوهشگر و زندگی‌نامه‌نویس لورل و هاردی، رندی اسکرتوت، وی «خود را جیمی می‌نامید، و در میان مردم با نام "جیم" شناخته می‌شد و امروزه بیشتر با عنوان "فین" شناخته می‌شود» - شاید به این دلیل که او نقش شخصیتی به نام «فین» را در فیلم روابط ما و شخصیت دیگری به نام «میکی فین» را در فیلم به‌سوی غرب بازی می‌کرد، یا به احتمال بیشتر به این دلیل که، «فین» شکل کوتاه‌شده و مخففی از نام‌خانوادگی او بود.

اوایل زندگی و حرفه تئاتر 
جیمز در لاربرت استرلینگ‌شر در اسکاتلند به‌دنیا آمد. پدرش الکساندر فینلیسون و مادرش ایزابلا هندرسون نام داشتند. جیمز پیش از اینکه حرفهٔ بازیگری را دنبال کند، کارگر قلع‌سازی بود. او عضوی از «گروه نمایش جان کلاید» بود و در سال ۱۹۱۰ در «سالن نمایش سلطنتی ادینبورگ» در نقش جیمی رتکلیف در نمایشنامه «قلب میدلوزین» (اثر والتر اسکات) ظاهر شد. 

یک سال بعد (۱۹۱۱) با فوت پدر و مادرش، در سن ۲۴ سالگی همراه با برادرش، «رابرت» به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرد. در ماه مه ۱۹۱۲ در شهر نیویورک در نقش یک کارآگاه که هویت خود را در لباس یک دهاتی اسکاتلندی با لهجه غلیظ مخفی کرده بود، در تئاتر «بازی بزرگ» «سالن نمایش دالی» هنرنمایی کرد. «جیمز فینلیسون فرصتی عالی پیش روی خود دید (و آن را از دست نداد) تا دو شخصیت متفاوت را در یک نمایش ایفا کند: یک اسکاتلندی عامی و ساده‌لوح و همچنین یک کارآگاه باهوش و مصمم. نکته قابل توجه این است که او موفق شد از عهده هر دو نقش به خوبی برآید.»

وی بعدها توانست نقش «راب بیگار» را در تئاتر برادوی در نمایشی به نام «بانتی پارتی‌بازی می‌کند» اثر گراهام مافت از آنِ خود کند و سرانجام در سال ۱۹۱۶ از یک تور کشوری تئاتر کناره‌گیری کرد تا حرفه بازیگری خود را در هالیوود پی گیرد.

سینما 

او در سال ۱۹۱۶ با ورود به لس آنجلس، در ابتدا در استودیوهای ال-کی‌او و توماس اچ. اینس شغلی در زمینه سینما پیدا کرد. در اکتبر ۱۹۱۹، او قراردادی را با شرکت کمدی مک سنت امضا کرد و در فیلم‌های کمدی متعددی که توسط مک سنت تهیه شده بود ظاهر شد، از جمله در قالب پلیس‌های کی‌استون.

در یک مقاله تبلیغاتیِ روزنامه، به‌مناسبت نخستین اکران فیلم پائین مزرعه در سال ۱۹۲۰ از فینلیسون به عنوان «بازیگر معتبر و مشهور بین‌المللی» یاد شده و در مورد بازیگری او نوشته‌اند: «شخصیت شرور فیلم – تلاقی میان یک دون ژوان ترک و یک رباخوار - با قدرتی کم‌نظیر و جدی بودنی خنده‌آور توسط جیمز فینلیسون نقش‌آفرینی شده‌است.»

او در فیلم‌هایی چون خبرنگار خارجی (۱۹۴۰)، بودن یا نبودن (۱۹۴۲) و عروسی سلطنتی (۱۹۵۱) هم نقش‌هایی ایفا نموده ولی نامش در عنوان‌بندی این فیلم‌ها نیامده است.

استودیوهای هال روچ 
در اواسط دهه ۱۹۲۰، زمانی که او برای استودیوهای هال روچ کار می‌کرد، روچ سعی کرد تا یک ستاره گران‌قیمت سینما از فینلیسون بسازد، اما تلاش‌هایش نامتمرکز بود و او هیچگاه مورد اقبال عموم قرار نگرفت. گام بعدی در سال ۱۹۲۷ و زمانی بود که نامش در «مجموعه کمدی آل استار» در کنار بازیگران کوشا و خوش‌آتیه‌ای چون استن لورل و اولیور هاردی، ادنا ماریون و دیگران قرار گرفت.  برخی استودیوها نام او را در کنار لورل و هاردی به صورت «کمدین‌های سه‌گانه مشهور» معرفی می‌کردند، اما لئو مک‌کری، تهیه‌کننده و کارگردان موفق استودیوی فیلم‌سازی روچ، استعداد و توانایی بالقوه زوج لورل و هاردی را تشخیص داد و شروع به بسط و تکوین شخصیت‌های آن‌ها و گسترش نقش‌هایشان در این راستا نمود. با آغاز پائیز ۱۹۲۸ میلادی، مجموعه فیلم‌های لورل و هاردی مبدل به تولید رسمی این استودیو شده بود، در حالی که «مجموعه کمدی آل استار» و نقش‌های پراهمیت فینلیسون رو به زوال و فراموشی بودند. با این وجود، همچنان «بسیاری او را به عنوان بخشی ضروری و جدایی‌ناپذیری از تیم کمدی لورل و هاردی» می‌دانستند.

در مجموع، فینلیسون در ۳۳ فیلم لورل و هاردی - معمولاً به عنوان یک شرور یا ضدقهرمان - نقش‌هایی را ایفا نمود که از آن میان می‌توان به کسب‌وکار حسابی و به‌سوی غرب اشاره نمود. علاوه بر آن، او پیش از به هم پیوستنِ استن لورل و اولیور هاردی در قالب یک تیم کمدی، در ۱۹ فیلم در کنار استن لورل و در پنج فیلم در مقابل اولیور هاردی هنرنمایی کرد. او همچنین در ده‌ها فیلم تهیه‌شده توسط استودیوی روچ، با چارلی چیس، گلن تراین، اسناب پالرد و بن تُـرپین و در چندین فیلم کوتاه از دارودسته ما، از جمله حریره و شیر ظاهر شد که در آن او و اسپنکی مک‌فارلند در یک مکالمه تلفنی، بگومگوی طنزآمیز و خنده‌داری دارند.

زندگی خصوصی و مرگ 
او در سال ۱۹۱۹ با امیلی کورا گیلبرت، شهروند آمریکایی اهل آیووا ازدواج کرد و در سال ۱۹۴۲ شهروندی ایالات متحده آمریکا را دریافت کرد.

بازیگر زن انگلیسی «استفانی اینسال» و فینلیسون سالیان متمادی و به‌طور منظم، با هم صبحانه می‌خوردند. در نتیجه وقتی در صبح روز ۹ اکتبر ۱۹۵۳، فینلیسون در زمانِ معمول، سرِ قرارِ صبحانه حاضر نشد، اینسال که می‌دانست او اخیراً به آنفولانزا مبتلا شده‌است، با نگرانی به خانه‌اش شتافت و در آنجا؛ با پیکر بی‌جان او روبرو شد. فینلیسون بر اثر سکته قلبی درگذشته بود و در زمان مرگ ۶۶ سال داشت.

میراث 

یکی از نمادهای خاصِ فینلیسون، یک «دوووووه!» بلند بود که او از آن، به‌عنوان حسن تعبیری برای واژهٔ «لعنتی!» استفاده می‌کرد. این تکیه‌کلام نیم قرن بعد، الهام‌بخش دن کستلانتا، صداپیشهٔ هومر سیمپسون شد. در طول جلسه ضبط صدا برای نمایش تریسی آلمن، به کستلانتا گفته بودند آنچه را که در فیلمنامه به صورت "غرغر یک فرد رنجیده و آزرده‌خاطر" نوشته شده بود، به نحوی بیان کند. او آن را به صورت «دوووووه!» اجرا کرد. مت گرینیگ حس کرد که اگر این تکیه‌کلام سریع‌تر بیان شود، با زمان‌بندی انیمیشن انطباق بهتری می‌یابد. سپس کستلانتا آن را کوتاه‌تر و سریع‌تر و به صورت «دوه!» ادا کرد.

اثر هنری 
جیمز (به نام "جیمی فینلیسون") یک قسمت اختصاصی برای خودش در بخش «تکیه‌کلام‌های ۱» در موزاییک‌های «فرش کمدی» (در مجاورت برج بلک‌پول) برای خود دارد که یک ستاره برجسته «دووووه!» هم در آن دیده می‌شود.

لوح یادبودی توسط «شورای فیلم اسکاتلند» به افتخار جیمز فینلیسون در «کتابخانهٔ بونِـس» در حاشیهٔ جشنواره فیلم‌های صامت هیپ‌فِـست ۲۰۱۹ به نمایش گذاشته شد.

تصویرسازی 
جیمز فینلیسون یکی از چندین هنرمندی است که توسط بازیگر انگلیسی تیموتی اسپال در فیلم «استنلی، مردی همه‌فن‌حریف» (۲۰۱۸) به تصویر کشیده شده‌است. 

در فیلم زندگی‌نامه‌ای لورل و هاردی به نام استن و اُلی، فینلیسون در صحنه‌ای از فیلم به‌سوی غرب توسط بازیگر اسکاتلندی «کیث مک‌فرسون» به تصویر کشیده شده‌است.

شعبه پسران صحرا 
در سال ۲۰۱۹ یک «واحه» بین‌المللی از انجمن برادری پسران صحرا به نام «روابط ما» (چادر یا شعبه جیمز فینلیسون) توسط بستگان جیمز فینلیسون و برای خودشان در گلاسکو تشکیل شد.

فیلم‌شناسی

منابع

پیوند به بیرون 
 
 
 
 

اسکاتلندی‌های مهاجرت‌کرده به ایالات متحده آمریکا
افرادی که شهروندی ایالات متحده آمریکا را کسب کرده‌اند
بازیگران استودیوهای هال روچ
بازیگران تئاتر مرد اهل ایالات متحده آمریکا
بازیگران کمدی مرد اهل بریتانیا
بازیگران مرد اسکاتلندی سده ۲۰ (میلادی)
بازیگران مرد تئاتر اهل اسکاتلند
بازیگران مرد دور از وطن اهل بریتانیا در ایالات متحده آمریکا
بازیگران مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
بازیگران مرد فیلم اهل اسکاتلند
بازیگران مرد فیلم اهل ایالات متحده آمریکا
بازیگران مرد فیلم صامت اهل اسکاتلند
بازیگران مرد فیلم صامت اهل ایالات متحده آمریکا
دارودسته ما
دانش‌آموختگان دانشگاه ادینبرو
درگذشتگان ۱۹۵۳ (میلادی)
درگذشتگان به علت بیماری در کالیفرنیا
درگذشتگان به علت سکته قلبی
زادگان ۱۸۸۷ (میلادی)
کمدین‌های سده ۲۰ (میلادی) اهل بریتانیا
کمدین‌های فیلم‌های صامت
کمدین‌های مرد اهل اسکاتلند
لورل و هاردی