فدایی ارمنی

فدایی ارمنی (به ارمنی Fidayi ,Ֆիդայի)، گاهی واحد نامنظم ارمنی یا شبه نظامی ارمنی هم می‌نامند. فدائیان ارمنی از افراد غیرنظامی بودند که به‌طور داوطلبانه خانواده خود را ترک کرده و یک واحد دفاعی یا گروه‌های نظامی را تشکیل می‌دادند.

تشکیلات نظامی فدائیان 
تشکیلات نظامی فدائیان ارمنی در سال ۱۸۸۰م شکل گرفت، ولی شکل منظم و سازمان یافته نداشت. اولین برخورد نظامی فدراسیون انقلابی ارمنی مربوط می‌شود به گروه سرکیس گوگونیان و مبارزات آن‌ها که در ارمنستان غربی به وقوع پیوست.

تسلیحات نظامی فدراسیون انقلابی ارمنی به‌طور عمده از طریق ارمنی‌های ثروتمند روسیه خریداری می‌شد در اختیار حزب قرار می‌گرفت. بر این اساس، حزب در کنار فعالیت‌های سیاسی خود، فعالیت‌های نظامی را نیز سازمان بخشید. همزمان با اعزام نیروهایی برای تبلیغات سیاسی به نواحی مختلف افرادی نیز به منظور پایه‌ریزی امکانات نظامی به نواحی حساس و مورد توجه از دیدگاه فدراسیون انقلابی ارمنی فرستاده شدند. یکی از نواحی ایران بود که عاملی برای تحت فشار قرار دادن عثمانی به حساب می‌آمد. اولین کارخانه اسلحه سازی و انبار تسلیحات حزب در ایران در دو ناحیه سلماس و تبریز قرار گرفت.

رهبری این تشکیلات برای مدت زمانی طولانی در دست یکی از افراد حزب به نام «گالوست آلویان» که اهل ایروان بود قرار داشت. عده‌ای از اعضای حزب که زمانی در ارمنستان روسیه و در ارتش روسیه خدمت می‌کردند وظیفه آموزش نظامی افراد را برعهده داشتند.

رزمندگان داشناکسوتیون، فدایی خوانده می‌شوند و لباس‌های نظامی مخصوص به خود داشتند. تأمین آن‌ها با اعضایی از حزب بود که مشاغل آزاد داشتند. هر گروه فدایی را یک رهبر نظامی اداره می‌کرد که فرماندهی گروه را بر عهده داشت. از سویی حزب این فدائیان دلیرانی محسوب می‌شدند که حاضرند جان خود را در راه آرمان‌های وطنشان از دست دهند.

نبردها 

هراند پاسدرماجیان در کتاب «تاریخ ارمنستان» می‌نویسد:

 نبرد باش‌قلعه ۱۸۸۹م در شهر باش‌قلعه
 مقاومت ساسون ۱۸۹۴م در ساسون
 شورش زیتون ۱۸۹۵–۱۸۹۶م در شهر زیتون
 نبردخانه سور ۱۸۹۷م در خانه سور
 مقاومت زیتون ۱۹۱۵م
 نبرد باکو
نبردهای واحدهای داوطلب ارمنی
 نبرد سارداراباد
 جنگ ارمنستان–ترکیه
 جنگ ارمنستان–جمهوری آذربایجان
 نبرد قره کلیسا
 نبرد آباران
میکائل واراندیان در کتاب ارمنستان و مسئله ارمنی می‌نویسد:

همکاری فدائیان ارمنی در آزادی ملت‌های دیگر 

نهضت انقلابی ارمنی کار خود را محدود به مبارزه برای دفاع از موجودیت ملت ارمنی نکرد. این نهضت در وفاداری به شعار خود که: «هر جا که قوی تری است باید طرف ضعیف تر را گرفت.» دامنه فعالیت خویش را گسترش داد و کمکی فعالانه به ملتهای دیگر را آغاز نمود. یکی از این فعالیت‌ها شرکت در جنبش مشروطه ایران بود.

با دیدن این عمل بود که بارون نولد سخنگوی روسیه در مجلس دوما می‌گوید:

موران در کتاب فنلاند و قفقاز می‌نویسد:

شخصیت‌های سیاسی و فرماندهان فدائیان ارمنی

جستارهای وابسته 
 تاریخ ارمنستان
 تاریخ نظامی ارمنستان
 فهرست اعضای فدراسیون انقلابی ارمنی

منابع 

 نقش ارمنیان در نهضت مشروطهٔ ایران، نویسنده: هوری بربریان، مترجم: حسن زنگنه، فصلنامه فرهنگی پیمان - شماره ۳۶ - سال نهم - تابستان ۱۳۸۵
 مانوکیان، آرپی. حزب داشناک و جریان نهضت مشروطه، تهران: رامرنگ، ۱۳۸۳، ۲۶۲ صفحه،ISBN 964-7433-05-0
 هراند پاسدرماجیان. تاریخ ارمنستان. تهران: انتشارات زرین، ۱۳۷۷. 

فدایی ارمنی
افراد نسل‌کشی ارمنی‌ها
تاریخ نظامی ارمنستان
تاریخ نظامی امپراتوری عثمانی
تاریخ نظامی قاجاریان
شبه‌نظامی‌ها در آسیا
شبه‌نظامی‌ها در اروپا
مقاومت ارمنی‌ها
ویکی‌سازی رباتیک