ججوخان

ججوخان از خوانین کورد کورمانج خراسان بود، وی در روستای حصار لطف آباد به دنيا آمد، پدرش الله وردی بیک بود. الله وردی بیک در زمان محمد علیخان حاکم درگز به حکمرانی منطقه میانکوه درگز به مرکزیت کبکان منصوب می شود.

جَجوخان، اهل روستای حصار لطف آباد، درگز بوده است و خانه پدری ججوخان بغیر از اینکه در روستای حصار لطف آباد بوده، الله وئردی خان، پدر ججو ، در درگز نیز، منزل داشته است، که در خیابان قدیم نادری درگز کوچه نرگس، مقابل مسجد گلریزی های درگز بوده است
. 

ججو در جوانی پدرش حاکم میانکوه را از دست میدهد. موروثی بودن حکومت و رفتار خوب و مردمی الله وردی بیگ باعث می شود پسرش ججو از طرف محمد علیخان حاکم درگز با تایید استاندار وقت، به جانشینی وی منصوب شود و عنوان « بیگ » به وی داده می شود. ججو بیگ وقتی جانشین پدر می شود چهل نفر سوار مسلح برای رتق و فتق امور و برقرای امنیت منطقه در اختیار داشت.

جَجوخان چون فهمید حاکمان وقت دنبال فساد و ظلم و ستم به مردم بوده و به ناموس آنان تعرض می کنند، به حاکمیت موروثی خود یعنی به حکومت میانکوه ، پشت پا زد و به دنبال اهداف انسانی و آزادیخواهی رفت، و چون مشروطه حرف دل مردم ستم کشیده را می زد، جزء مشروطه خواهان درآمد.

مقاومت ججوخان 
ججوخان، فرزند الله وردی بیگ، فرزند ججو بود، ججو در نوجوانی پدرش را از دست داد و حکومت درگز مقام پدرش را به او تفویض نمود و به حکومت میانکوه (در منطقه درگز) منصوب شد، زیرا اهالی آن جا کرد بودند و شورش می‌کردند. در آن زمان روسیه و انگلیس کاملاً بر تصمیم‌گیری‌ها ی ایران اثرگذار بودند. ججوخان پس از مدتی قصد داشت وارد قوچان شود و نیروهای ملی را علیه روس‌ها بسیج نماید، پس از بمباران حرم رضا، روسهای تزاری که ججوخان را مخالف اهداف و امیال تجاوز کارانه خویش می‌دیدند، در صدد دستگیری ججو برآمدند، ججو در اسفند ۱۲۹۰ خورشیدی دستگیر شد ولی پس از مدتی از زندان روس‌ها گریخت. ججو مبارزه علیه روس‌ها را ادامه داد، به پاسگاه‌ها و پایگاه‌های آن‌ها در نواحی مرزی شبیخون می‌زد و افسران و سربازان روس را می‌کشت و اسلحه و مهمات آن‌ها را بین سواران خود تقسیم می‌نمود، روس‌ها از دولت احمد شاه خواستند که ججو را دستگیر کند ولی دولت گفته بود این کار از عهده ما ساخته نیست.

پس از این جریان، روس‌ها تمام نیروهای خود را علیه ججو بسیج کرده و به تعقیب او فرستادند. تعقیب‌ها مؤثر واقع نشد. ججو، به عنوان یک ایران دوست روس ستیز محبوب مردم بود؛ ججوخان یاور ستم دیدگان بود و در حمله ملخ‌ها انبارهای محتکرین را شکست و گندم را بین فقرا و بیچارگان تقسیم می‌کرد

جَجوخان سردار ملی کردهای خراسان
انقلاب مشروطیت یک رویداد ناتمام دمکراسی خواهی حق محور در تاریخ معاصر ایران است. قیام مشروطهٔ ایران مجموعه کوشش‌ها و رویدادهائی است که در دوره مظفرالدین شاه قاجار و سپس در دوره محمدعلی شاه قاجار برای تبدیل حکومت استبدادی به حکومت مشروطهٔ قانونمند رخ داد و منجر به تشکیل مجلس شورای ملی و تصویب اولین قانون اساسی ایران شد.
در منطقه شمال خراسان مردم به رهبری ججوخان در راستای دفاع از خواسته‌های بحق مشروطه به پا خواستند. ججوخان سردار ملی (شمال شرق ایران) در نوجوانی پدرش را از دست داد. در هنگام انقلاب مشروطیت در سال ۱۹۰۶ میلادی حکومت سنتی و محلی مقام سنتی پدرش را به او تفویض نمود، بدینسان او رسمأ به حکمرانی منطقه خراسان به مرکزیت میانکوه منصوب شد. در آن زمان روسیه و انگلیس کاملأ بر تصمیم‌گیری‌های ایران اثرگذار بودند. ججوخان پس از مدتی در صدد انتقال مرکزیت حکومت محلی به شهر قوچان (مرکز تاریخی حکومت محلی  افشار از سال ۱۶۱۰ میلادی به بعد) برآمد تا رسمأ حکومت ایالتی- ولایتی مشروطه منطقه خراسان را اعلام، و بدینسان نیروهای ملی و قومی را علیه روس‌ها که منطقه شمال خراسان را اشغال کرده بودند، بسیج نموده تا آنان را مجبور به ترک ایران کند.
پس از بمباران حرم رضا، روس‌های تزاری که سردار ملی افشار را فردی با صلابت، پرقدرت و مخالف اهداف و امیال تجاوزکارانه خویش می‌دیدند در صدد دستگیری او برآمدند. ججوخان با همکاری ستون پنجم (طرفداران محمدعلی شاه که مخالف دمکراسی مشروطه بودند) یکبار دستگیر شد اما بواسطه اینکه او سرداری بسیار حرفه‌ای و چیره‌دست بود با مهارت و ظرافت خاصی از زندان روس‌ها گریخت.

مبارزه علیه روسها 
ججوخان مبارزه علیه روس‌ها (عوامل خارجی ضد دمکراسی و آزادی در ایران مشروطه) و محمد علی شاه مخلوع که به سفارت روسیه پناه برده بود (عوامل داخلی ضد دمکراسی و آزادی ایران مشروطه) ادامه داد و به پاسگاه‌ها و پایگاه‌های آن‌ها در منطقه و نوار مرزی (شمال شرق ایران) حمله می‌کرد و افسران و سربازان روسی (سلاتهای روسی) متجاوز را به سزای اعمال خود می‌رساند، اسلحه و مهمات آنان را بین سواران خود و قشون کرمانج تقسیم می‌نمود تا که از خود دفاع کنند.
روس‌ها رسمأ از حکومت وقت ایران خواستند که ججوخان، این رهبر همیشه قهرمان و جوانمرد رشید و نامی تُرک ، را دستگیر کند، ولی دولت گفته بود که او از طرفداران زیادی در منطقه برخوردار است و این کار از عهدهٔ ما ساخته نیست. پس از این جریان روس‌ها تمام نیروهای خود را علیه سردار ملی تُرک، بسیج کرده و به تعقیب او فرستادند. این تعقیب‌ها مؤثر واقع نشد. ججوخان به عنوان رهبری نترس و یک چهرهٔ شناحته شدهٔ مشروطه خواه ج، ملیت گرای روس ستیز (اشغال گر خارجی ضد دمکراسی مشروطه در ایران) محبوب مردم منطقه خود و طرفداران نظام مشروطه ایران بود
ججوخان یاور ستمدیدگان و مردم محروم ایران بود و سیستم دمکراسی مشروطه را به عنوان حکومتی غیر متمرکز (نوعی فدرالیسم سنتی آن روزگار) مناسب ایران کثیرالمله می‌دانست که بواسطهٔ آن مطالبات و خواسته‌های بحق و قانونی مردم ایران برآورده می‌شد.

مرگ 
ججوخان با قوت گرفتن مخالفین آزادی و دمکراسی مشروطه در ایران، و با خیانت ستون پنجم ضد مشروطه که به یاری روس‌های اشغال گر شتافته بودند، در بهمن ماه ۱۲۹۰ خورشیدی (۱۹۱۱ میلادی) در کوهای پر از برف آخ مزار و اسپیان (شمال شرق قوچان)، با مظلومیت تمام، در کمال جانفشانی برای دستیابی به حقوق ملی و احترام و حرمت گذاری به مردم و کشور خود به دست متجاوزین روس و همدستی خوانین کرمانج کشته شد، و جان خود را مظلومانه فدای آزادی و دمکراسی مشروطه برای ایران نمود.

ججوخان راه آزادگی و برابری ملی را با آگاهی، علاقه و شکوهمندی انتخاب کرد، و جان خود را فدای ارزش‌های مدرن اجتماعی و آزاد کردن خلق خود نمود. نام ججوخان به نیکی در تاریخ منطقهٔ  و ایران همچون خورشیدی تابناک تا ابد می‌درخشد. ججوخان می‌خواست که حقوق فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، ملی و در واقع احترام به برابری حقوقی برای همهٔ قومیت‌های ایران را تحت لوای حکومت غیرمتمرکز مشروطه ایران (فدرالیسم سنتی ایالتی – ولایتی) برآورده کند. ججوخان تلاش کرد تا که با فرهمندی و شایستگی والای خود، روی نحوهٔ زندگی خلق خود در راستای شکوفایی و ارتقاء زندگی آنان، و نجات آنان از بی عدالتی حاکمین مستبد، و بازیابی شأن و منزلت رفیع  در منطقه شمال خراسان اثرگذار و کارساز باشد. اگرچه ججوخان با تلاش بی شائبه و خستگی ناپذیر خود به آمال و آرزوی خویش که همانا: آزادی، برابری، افتخار و احترام به هویت والای ملی، شکوفائی و رفاه مردم آن دیار بود، دست نیافت، اما راه سربلندی، عزت و فرهمندی برای دست یابی به این مهم را برای نسل‌های بعد از خود هموار کرد و رهنمون شد. روح پاک ججوخان در آسمان منطقه شمال خراسان در پرواز و تکاپو است و با آوای بلند، و بانگ و ندای رسا، مشتاقانه در تقلا و کندوکاو است.
' ججوخان، اگرچه تو در میان ما نیستی اما خون پاک تو در رگ و پی جوانان شمال خراسان جاری است. '

ترانه ججوخان 
ججوخان به علت محبوبیت بین مردم خراسان درباره او به زبان کوردی کرمانجی ترانه‌های زیادی سروده شده:  

ترانه ججوخان به کوردی کرمانجی:

جه جو خانوا ، جه جو خانا

jajo xano , jajo xana

الا اي ججوخان اي ججوخان

وه رگه رياجوولگي خوپانا

wargariya jolgi xopana

كه به سمت جلگه ويران شده سرازير شدي

بريني وي پيروه ژانا

 berine we per wa zana

و زخم هايت عميق و پردرد است.

هه سپي جه جي هين جاني يه

haspi jaji hin jani ya

اسب ججوخان هنوز جوان و پرنفس است

خورجيني وي ترماني يه

xorjin we termani ya

خورجين آن تركمني است

تفانگي وي ئالماني يه

tefange we almani ya

  و تفنگ او آلماني است .

جه جووه خوه له گاوي دا

jajo wa xwa la gawe da

ججوخان در دامنه كوه است

گولليك لي كه ت له داوي دا

gollek likat ladaveda

گلوله اي به او خورد

خويني چوويه سه رچه كمي دا

xwini coya sar cakme da

و خون بر روي چكمه اش سرازير شد

وه خورجيني وه خورجيني

wa xorjine wa xorjine

آن كس كه خورجيني بر پشت اسب بسته بود

چه كمه كشاند ژه نا و خوويني

cakma kesand za nav xowine

چكمه هاي ججوخان را از ميان خون بيرون كشيد

ده سمال دايه سه ربيريني

das mal daya sar berine

و دستمال بر روي زخمش نهاده.

جه جوخانا ، جه جو خانا

jajo xana , jajo xana

اي ججوخان ، ججوخاني

دو شمه ن ژه ته هه راسانا

dosman za ta harasana

كه دشمن از بيم تو بر خويش مي لرزيد

له دلي ته مائه رمانا

la dele ta ma armana

تو آرزو بر دل ماندي .

ترانه دوم کوردی:

جه جوخانو تو سياروي سه لات هاتيه ده وي داوي
 jajo xana ta siyarwe salat hateya dawedawe
ججوخان تو سوار شو  سالدات ها آمده اند

ته لي ته كوپه يداناوي خاني خانان جه جوخانا

teli ta ko payda navi xani xanan jajo xana
جنگ در مي گيرد ، همتاي تو پيدا نمي شود  خان خانان اي ججوخان

خاني خانان جه جوخانا دوشمه ن ژه ته هه راسانا

 xani xanan jajo xana dosman za ta harasana
خان خانان اي ججوخان  دشمن از تو هراسان و بيم بر دل است 

 

 

جه جوخان چووزه نگيلانه ودوو كه تين سه لاتانه

jajo xan cu zangelane wa du katen salatana
ججوخان به طرف زنگلان1 راه افتاد  سالدات ها به دنبالش روانه شدند

هه ودو دانه وه رگوللانه خاني خانان جه جوخانا

haw do dana war gollana xanexanan jajo xana
‌و يكديگر را به گلوله بستندخان خانان اي ججوخان

خاني خانان جه جوخانا دوشمه ن ژه ته هه راسانا

xani xanan jajo xana dosman za ta harasana
خان خانان اي ججوخان  دشمن از تو هراسان و بيم بردل است .

 

جه جي گرت سه ري چي يانه له وان زاوان كر تووفانه

jaje gert sari jiyana la wan zawan ke tofana
ججوخان ستيغ كوه ها را گرفت  و در آن دره هاي مخوف توفاني به راه انداخت

وي ئاربه رداسه لاتانه خاني خانان جه جو خانا

we ar barda salatana xani xanan jajo xana
و آتش به جان سالداتها انداخت اي خان خانان ججوخان

خاني خانان جه جو خانا دوشمه ن ژه ته هه راسانا

xani xanan jajo xano dosman za ta harasana
اي خان خانان ججوخان  دشمن از تو هراسان و بيم بردل است .

 

چه ندشه وارو وي كرجه نگه مه يدان له دوشمه ن كرته نگه

cand sawaro we ker janga maydan la dosman ker tanga
او چند شبانه روز با روسها جنگيد

 

سه لات مانه مات وومه نگه خاني خانان جه جوخانا

salat mana matu manga xani xanan jajo xana
و عرصه را بر آنان تنگ كرد

خاني خانان جه جوخانا دوشمه ن ژه ته هه راسانا

xani xanan jajo xana dosman za ta harasana
و سالداتها مات و حيران مانده بودند  خانا ني خانان …

 

له زه نگيلان بوو ، به هاره زمين ژه خويين لاله زاره

la zangelane bu bahara zamin za xowin lala zar
در زنگلان بهار آمده است

دوشمه ن بوويه تاروماره خاني خانان جه جوخانا

dosman bu ya taro mara xani xanan jajo xana
زمين از خون لاله زار شده است

 

خاني خانان جه جوخانا دوشمه ن ژه ته هه راسانا

xani xanan jajo xana dosman za ta harasana
و دشمن تار و مار گرديده است  اي خان خانان ججوخان …

 

 

جه جووه ر كه ت ژه سه رحه دي سه لات چوونه ره دوه ره دي

jajo warkat za sarhade salat cuna rad wa rade
ججو از سرحد بيرون رفت

 

خوييني وي به ردانه هه ردي خاني خانان جه جو خانا

xwine we bardana harde xani xanan jajo xana
سالدات ها به دنبالش رد به رد رفتند

خاني خانان جه جو خانا دوشمه ن ژه ته هه راسانا

xani xanan jajo xana dosman za ta harasana
خون او را برزمين ريختند ، خانان خانان اي ججوخان ………

 

 

وه ليخاني قه ره ماني وه دوشمه ن راكر ته باني

walli xane qaramani wa dosman ra ker tabani
وليخان قهرماني1  با دشمن تباني كرد

ماليك له كورمانجان داني خاني خانان جه جوخانا

malek la kurmanjan dani xani xanan jajo xana
و كرمانجها را داغدار و عزادار نمود

خاني خانان جه جو خانا دوشمه ن ژه ته هه راسانا

xani xanan jajo xana dosman za ta harasana

منابع

پیوند به بیرون 
 پایگاه خبری شهرستان درگز

جستارهای وابسته 
 کردهای خراسان
 کرد
 انقلاب مشروطیت

استان خراسان رضوی
استان خراسان شمالی
اقوام خراسان
پراکنش کرد
خراسان
کرد