پایتخت (مجموعه تلویزیونی)

پایتخت، یک مجموعهٔ تلویزیونی ایرانی به کارگردانی سیروس مقدم و تهیه‌کنندگی الهام غفوری است که در شش فصل از شبکه یک، پخش شده‌ است.

داستان

پایتخت ۱ (۱۳۹۰) 

فصل اول سریال ماجرای خانوادهٔ «نقی معمولی» را روایت می‌کند که تصمیم می‌گیرند از على آباد به تهران کوچ کنند؛ اما پس از ورود به پایتخت با مشکلات زیادی مواجه می‌شوند … صاحبخانه می‌میرد و وراث حاضر به تحویل خانه نمی‌شوند، بدین ترتیب در پی مشکلاتی که در تهران برای آنها پیش می‌آید مجبور می‌شوند مدتی را در کامیون ارسطو (احمد مهران‌فر) زندگی کنند…

پایتخت ۲ (۱۳۹۲) 

نقی در گنبد و گلدسته سازی کار می‌کند و با کامیون ارسطو از طرف محل کارش، مسئول می‌شود یک گنبد و گلدسته را به روستایی در قشم ببرند. او با خانواده‌اش به همراه سرپرست بار راهی تهران می‌شوند تا گنبد و گلدسته را به صاحبش که در خانه سالمندان زندگی می‌کند نشان دهند و بعد به طرف مکان نصب بروند. در این بین اتفاقات جالبی از جمله مسابقه تلفنی، گیر افتادن در رستوران، بکسل کردن ماشین مسئولان شورا و عاشق شدن ارسطو می‌افتد…

پایتخت ۳ (۱۳۹۳) 

ارسطو برای دومین بار عاشق شده‌است و قصد برپایی مراسم عروسی دارد. نقی که در حال ساخت خانه خود است، این مراسم را در همان خانه نیمه‌کاره برگزار می‌کند و شام مراسم را هم هما به عهده می‌گیرد. اوس موسی (معمار مشهدی ساختمان) به نقی اصرار می‌کند تا ستونی را براي استحكام بيشتر، وسط خانه تعبيه کند ولی نقی قبول نمی‌کند. مراسم برگزار می‌شود و بعد از شام هنگامی‌که همه مشغول رقص و پایکوبی در طبقه دوم هستند ساختمان فرو می‌ریزد و همه مصدوم می‌شوند. چند هفته از این ماجرا می‌گذرد و نقی در خانه خواهرش فهیمه سکونت دارد و با ارسطو قهر کرده‌است. بهبود (مهران احمدی)(همسر فهیمه) که جنگلبان است به گفته خودش در راه نجات جان پلنگ مازندران از دست شکارچی‌ها با برخورد تیر به لگنش جانفدایی کرده‌است و این قصه را همیشه با آب و تاب فراوان تعریف می‌کند. نقی که چند وقتی است بیکار شده تصمیم می‌گیرد در مسابقات کشتی پیشکسوتان شرکت کند…

پایتخت ۴ (۱۳۹۴) 

هما سعادت در انتخابات شورای شهر رأی می‌آورد و طرفداران او در منزلشان جمع می‌شوند. همسر چینی ارسطو در سانحه هوایی جان خودش را از دست داده و این مسئله موجب شده تا کام ارسطو هر روز تلخ و تلخ‌تر بشود.
نقی از همسرش درخواست می‌کند تا برای ساخت خانه فهیمه (خواهر نقی) مجوز بگیرد اما او این کار را خلاف می‌داند و به هيچ وجه زیر بار نمی‌رود. نقی به همراه اقوام و خویشانش و کمک اوس موسی دست به کار می‌شوند و خانه فهیمه را به‌طور پنهانی با آوردن مصالح از راه و بیراه می‌سازند… در این بین، ماجراهایی از جمله ازدواج بابا پنجعلی، دعوای نقی و هما و حضور بهبود در آفریقا اتفاق می‌افتد…

پایتخت ۵ (۱۳۹۷) 

ارسطو خودروی شاسی‌بلند می‌خرد و خانواده را برای خوردن هویج بستنی به بیرون می‌برد امّا در میانهٔ راه، ماشین چپ می‌کند و در آب می‌افتد. خانواده نقی معمولی بر اثر این اتفاق، صدمات شدیدی دیده‌اند و همين موضوع منجر به قطع ارتباط نقى با ارسطو شده است. او برای عوض شدن روحیه خانواده پس از این حادثه، آن‌ها را به ترکیه می‌برد. در میانهٔ راه، نقی با ارسطو روبرو می‌شود و درگیری لفظی بین این دو رخ می‌دهد اما پس از آن با هم آشتى می‌کنند. آن‌ها در کشور ترکیه سوار بر بالن می‌شوند. مسئول هدایت بالن بر اثر مصرف مشروبات الکلی سکته کرده و منجر به مرگش می‌شود. سپس بالن آن‌ها را به سمت سوریه و جبههٔ داعش می‌برد…

پایتخت ۶ (۱۳۹۹) 

قصهٔ سریال «پایتخت ۶» با فوت باباپنجعلی و اهدای اعضای بدن او آغاز می‌شود. بهبود فریبا پس از سال‌ها به ایران بازمی‌گردد اما ماجراهایی برایش پیش می‌آید که فهیمه را از شوهرش دلسرد می‌کند. بهبود در این فصل به بیماری سندرم دست بی‌قرار مبتلا است. بهتاش که در فصل ۵ بیکار و آس و پاس بود، حالا دروازه‌بان باشگاه فوتبال نساجی مازندران شده‌است و به بازیکن فوتبال پیتر چک علاقه دارد و نقی معمولی هم سیاسی شده و راننده و محافظ شخصی نمایندهٔ مجلس است. هما همسر نقی هم گویندهٔ اخبار شده‌است. ارسطو با فردی به اسم کاووس ناخواسته وارد فروش مواد مخدر می‌شود و از ماشین نقی که رانندهٔ نمایندهٔ مجلس است، برای جابه‌جایی مواد استفاده می‌کند.

تولید

نامگذاری 
مقدم با اشاره به علت نامگذاری این مجموعه به نام «پایتخت» و نحوهٔ دنباله‌دار کردن داستان گفت:

نویسندگان 
محسن تنابنده طراح و سرپرست نویسندگان مجموعه پایتخت بوده و فیلمنامه هر فصل از این مجموعه را با همکاری یک یا چند نویسنده نوشته‌است.
 پایتخت ۱: خشایار الوند و امیرحسین قاسمی
 پایتخت ۲: حسن وارسته و کوروش نریمانی
 پایتخت ۳: خشایار الوند و حسن وارسته
 پایتخت ۴: خشایار الوند و حسن وارسته
 پایتخت ۵: خشایار الوند و امیرحسین قاسمی
 پایتخت ۶: آرش عباسی و محمد تنابنده

مکان‌های فیلمبرداری 

این سریال اکثراً در شیرگاه فیلم‌بردای شده‌است. تهران، ساری و قائم‌شهر از دیگر نقاطی‌است که این سریال در آن فیلم‌بردای شده. همچنین قسمتی از فصل پنجم در آدانا (ترکیه) فیلم‌برداری شده. همچنین قسمت‌های سوریه در فصل پنجم در شهرک دفاع مقدس فیلم‌برداری شده‌اند.

پخش 
فصل اول پایتخت در نوروز ۱۳۹۰ از شبکه ۱ سیما پخش شده‌است. در نوروز سال ۱۳۹۲ فصل دوم این مجموعه پخش شد. پایتخت ۳ در نوروز ۱۳۹۳ و پایتخت ۴ در رمضان ۱۳۹۴، پایتخت ۵ در نوروز سال ۱۳۹۷ و پایتخت ۶ در نوروز سال ۱۳۹۹ پخش شد. پخش قسمت های پایانی پایتخت ۶ به دلیل همه گیری کووید-۱۹ در ایران به تعویق افتاد و در روز های پایانی اسفند ۱۳۹۹ پخش شد.  همچنین این سریال بارها در شبکه‌های مختلف صدا و سیما بازپخش شده‌است.

بازیگران

شخصیت‌ها 

 نقی معمولی با بازی محسن تنابنده نام شخصیت اصلی مجموعه‌های تلویزیونی پایتخت است که از شبکه ۱ سیما پخش شده‌است. محسن تنابنده اظهار داشته که شخصیت نقی معمولی را با برداشت از خلق و خوی و شخصیت پسرخاله‌اش بازی کرده‌است. وی همچنین افزود که خانواده خاله وی اهل بندر گز استان گلستان بوده و تنابنده با فرهنگ و گویش مردم مازندرانی به‌ویژه اهالی استان گلستان آشنایی داشته‌است. «فدایی داری» (با خوشحالی و برای تشکر)، «بی‌تربیت» (معمولاً با لحن عصبی) و جملاتی نظیر «مگه میشه؟، مگه داریم» و «دست بندازم این دهنه ره جر بدم» از تکیه کلام‌های نقی معمولی است. ظاهر او با موهای فر و سبیل کامل می‌شود. غیرت و خانواده‌دوستی از صفات بارز نقی است. نشریهٔ دنیای تصویر نقش نقی معمولی را به‌عنوان یکی از ۱۰۰ نقش ماندگار تاریخ سینما و تلویزیون ایران انتخاب کرد.

 ارسطو عامل بازی احمد مهران‌فر شخصیتی مخاطب پسند و با لهجه خاص خودش هر مخاطبی را جذب می‌کند؛ از جمله جذابیت او جر و بحث‌هایی است که با نقی دارد. او با یک زن چینی به نام چو چانگ (با نام اسلامی راحله چانگ) ازدواج کرد اما زن او در پایتخت ۴ با سقوط هواپیما فوت کرد. از تکیه کلام‌های او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: «آخ آخ آخ»، «حساس نشو حساس نشو»، «وات تو دو وات نات تو دو (به انگلیسی: What to do, what not to do)»، «فدای تو بشم من»، و «آی لاو یو داری پسر» و «پیرمرد پرحاشیه (خطاب به پنجعلی)» و همچنین جمله‌ای نظیر «چرا بچه مچه حرف می‌زنی تو؟» از تکیه‌کلام‌های ارسطو عامل است. دیالوگی از ارسطو عامل در فصل اول این سریال که بسیار مورد توجه قرار گرفت مربوط به سکانسی است که ارسطو برای ابراز علاقه به گلرخ از کلمه «تحت تأثیر» استفاده کرده‌است. همچنین در فصل ۶ دیگران را با عنوان «گُل» مورد خطاب می‌کرد. از دیگر دیالوگ‌های او که در فصل ۶ به کار رفته: «اسکندر زمانی، «یه لقمه نون بربری من بخورم یا اکبری»، «گل فرمایش کردی»، «لعنت به قفس، لعنت به دیوار»، «من حبس کشیده‌ام» است.

 هما سعادت با بازی ریما رامین‌فر یکی از شخصیت‌های اصلی سریال است که نقش همسر نقی معمولی را اجرا می‌کند. از ویژگی‌های او می‌توان به اعتماد به نفس بالا و پشتیبانی از خانواده اشاره کرد. او در فصل ۴ به شورای شهر پیوست اما در فصل ۵ به دلیل تصادف و تأثیرات آن بر اعصاب، از شورای شهر بیرون آمد. در فصل ۶ او شغل جدیدی پیدا کرد و گویندهٔ اخبار شبکه مازندران شد.

 باباپنجعلی با بازی علیرضا خمسه یکی از شخصیت‌های اصلی سریال پایتخت است. باباپنجعلی پدر نقی معمولی و بیمار آلزایمری است. از تکیه‌کلام‌های او می‌توان به «شما حرف نزن»، «بخوابونم دهنش»، «نقی، ناهار نخردمه»، «صَدّامه؟»، «اَلِکی میگه»، «بوریم علی‌آباد»، «منم میام» و «عباس معصومیه؟» اشاره کرد. باباپنجعلی در فصل ششم سریال سر میز صبحانه لقمه در گلویش گیر کرد و درگذشت ولی خانوادهٔ معمولی به همه گفتند که او سکتهٔ مغزی کرده‌است .

 بهتاش فریبا با بازی بهرام افشاری یکی از شخصیت‌های محبوب سریال پایتخت است. بهتاش فریبا دروازه‌بان چهارم باشگاه فوتبال نساجی مازندران و پسر بهبود فریبا و فهیمه معمولی است. بهتاش فریبا در بیشتر اوقات، مخالف دایی خود یعنی نقی معمولی است و در همه مباحث با او جر و بحث دارد. او همچنین به‌شدت علاقه‌مند به پدر و مادرش است. «اَی خِدااا»، «وِل هَکِن»، «من دیگه رد دادم» و «من پِتِر چِکِ ایرانم» (معمولاً با لحن عصبانی) از تکیه‌کلام‌های اوست. اولین حضور این شخصیت در پایتخت ۵ بود اما در فصل‌های قبلی به او اشاره شده بود.
 همچنین بهرام افشاری نقش شیرافکن فریبا که برادر بهبود و عموی بهتاش است را در فصل دوم بازی کرده‌است.

 بهبود فریبا با بازی مهران احمدی که داماد نقی، پدر بهتاش و بهروز و شوهر فهیمه معمولی است. وی محیط‌بان است. او برای مأموریت به آفریقا رفت اما به دست دزدان دریایی سومالی گروگان گرفته شد و درحالی‌که خانواده معمولی تصور داشتند او در آفریقا بر اثر بیماری ابولا فوت شده اما در فصل ۶ با بیماری سندرم دست بیگانه (سانسور شده به دست بی‌قرار) به ایران بازگشت. از تکیه‌کلام‌های او می‌توان به «آقا» (با لهجه مازندرانی) و «در اصل» (معمولاً در آخر جملات با لهجه مازندرانی) اشاره کرد.

 فهیمه معمولی با بازی نسرین نصرتی دختر پنجعلی معمولی، خواهر نقی و تقی معمولی، همسر بهبود فریبا، مادر بهتاش و بهروز و آرایشگر زنان است. تیکه کلام او «چقدر بدبختم من» و خطاب قرار دادن دیگران با عنوان «آقا» و «خانوم» است. او همچنین وقتی که می‌ترسد کلمه ووویی را می‌گوید. 

 رحمت امینی شالیکار هزار جریبی با بازی هومن حاجی‌عبداللهی از شخصیت‌های برجسته و محبوب سریال پایتخت است. رحمت دارای سه برادر به نام‌های رحمان و رحیم و رامین است و یک خواهر هم دارد. او را «رحمت خروس باز» و «رحمت شاسی» و«رحمت دست قیچی »نیز خطاب می‌کنند. او قبلاً عاشق سوسن بود، اما بعد به فهمیه علاقه پیدا کرد و آن دو تصمیم داشتند ازدواج کنند که بهبود بازگشت و ازدواج آن‌ها به هم خورد؛ ولی بعد با خانم بیاتی ازدواج کرد و از او صاحب ۳ پسر شد. رحمت آرایشگر است و دارای آرایشگاهی با نام «فرهمند» است.

 سارا و نیکا معمولی خواهران دوقلو و دختران نقی معمولی و هما سعادت هستند. سارا فرقانی اصل و نیکا فرقانی اصل نقش این دو خواهر را بازی کرده‌اند. ارسطو در فصل سوم این دو خواهر را دوقلوهای افسانه‌ای خطاب کرده‌است.

 بهروز فریبا که پسر فهیمه معمولی و بهبود فریبا و برادر بهتاش فریبا است. او پسر کوچک خانوادهٔ فریبا است. در فصل سوم، فهیمه بهروز را حامله بود. در فصل چهارم، بهروز نوزاد به تصویر کشیده شده‌است. در فصل پنجم نیز بهروز کودک حضور دارد. در فصل ششم اما ابوالفضل رجبی بهروز نوجوان را با ابروهای پیوسته به تصویر کشید که باعث محبوبیت این شخصیت شد. احترام نگذاشتن به بزرگ‌ترها و حمله کردن به سارا و نیکا از خصوصیات این شخصیت است.
 تقی معمولی که برادر نقی معمولی و فهیمه معمولی است. نقش تقی را سلمان خطی بازی کرده‌است. جمیله معمولی همسر تقی است.
 جمیله معمولی که همسر تقی معمولی است و توسط آتیه جاوید ایفا شده‌است. بهتاش فریبا او را ترمیناتور خطاب می‌کند. جمیله اغلب تقی را کتک می‌زند.
 رحمان و رحیم امینی که برادران دوقلوی رحمت امینی هستند. نقش این دو را مجتبی بلال‌حبشی / مصطفی بلال‌حبشی بازی می‌کنند. رحمان و رحیم به خوانندگی علاقه دارند و گیتار می‌زنند و می‌خوانند. رحمت در فصل پنجم می‌خواست رحمان و رحیم با سارا و نیکا ازدواج کنند اما هما و نقی کاملاً با این ازدواج مخالف بودند و با رحمت برخورد کردند.
 اوس موسی با بازی هدایت هاشمی که بنا است. وی در فصل سوم، ساختمان نقی را می‌ساخت اما به اصرار نقی یک ستون مهم خانه را حذف کرد و همین باعث خراب شدن خانه و شکستن دست‌های اوس موسی شد. در فصل چهارم نیز اوس موسی در وسط سریال اضافه شد و در ساخت خانهٔ غیرقانونی به ارسطو و نقی کمک می‌کرد اما در نهایت آن خانه نابود شد. در فصل پنجم نیز با تماس تلفنی به نقی باعث لو رفتن نقی و کشته شدن مرد عربی که همراه آن‌ها بود توسط نیروهای داعش شد.
 چو چانگ (راحله چانگ) همسر چینی ارسطو که منگ هان ژانگ نقش او را بازی کرد. وی در نهایت به‌خاطر سقوط هواپیما کشته شد. از خصوصیات او می‌توان علاقه داشتن به سورپرایز کردن دیگران دانست.
 طاهره دختر محمود نقاش که گرچه فقط در فصل ششم با بازی عارفه معماریان حضور دارد، اما در تمام فصول به او اشاره شده‌است. او قبلاً همسایه نقی بوده و نقی قبل از هما خواستگار وی بوده‌است. در فصل ششم ارسطو می‌خواست با او ازدواج کند اما مادر ارسطو ازدواج آن‌ها را به هم ریخت.

حذف شدن شخصیت‌ها

رفت و برگشت بهبود 
مهران احمدی علت ترک مجموعه را این‌گونه تعریف می‌کند:

وی همچنین از علت بازگشت خود می‌گوید:

پنجعلی معمولی 

به گفتهٔ عوامل سریال و علیرضا خمسه دلیل حذف بابا پنجعلی از سریال، آلزایمر زیاد و بیش از حد شخصیت بوده‌است زیرا استفاده از این شخصیت بسیار محدود می‌شد. همچنین کارگردان سریال در این باره گفته‌است که به این شخصیت در پنج فصل به اندازه کافی پرداخته شده‌است و دلیلی برای ادامه دادن شخصیت نیست. گرچه در ابتدا خشایار الوند می‌خواست از روح بابا پنجعلی در فصل ششم استفاده کند اما محسن تنابنده نظرش این بود که این شخصیت در فصل ششم حضور نداشته باشد. سرانجام با از دنیا رفتن خشایار الوند و گفتگو بین علیرضا خمسه و عوامل سریال، تصمیم گرفتند که این شخصیت را حذف کنند و از مرگ او موقعیت‌های خنده‌دار خلق کنند.

اوس موسی 
هدایت هاشمی از علت حضور نداشتن خود می‌گوید:

وی همچنین به این سؤال که آیا دوست دارد به مجموعه برگردد گفته‌است:

سارا و نیکا 
در آذر ۱۳۹۹، اخباری تأیید نشده از ممنوعیت حضور «سارا و نیکا» در برخی رسانه‌ها، از جمله ایسنا و همشهری‌آنلاین منتشر شد که آنان در فصل جدید حذف شده‌اند. ایسنا نوشت «حذف نقش سارا و نیکا و بازگشت نقش بابا پنجعلی با بازی علیرضا خمسه، مهم‌ترین تغییراتی است که در همین گمانه‌زنی‌ها برای فصل هفتم از سریال پایتخت برشمرده می‌شود.». مهران احمدی و بهرام افشاری به این موضوع واکنش نشان دادند. برخی معتقدند که علت حذف این بازیگران، لو رفتن فیلم‌های خصوصی آنان در استخر است.

سانسورها 
سانسورهایی در این سریال وجود داشت که مورد اعتراض عوامل سریال قرار گرفت. اوج سانسورها در فصل پنجم و به خصوص فصل ششم بود.
 محسن تنابنده پس از سانسور فصل ششم گفت:

 همچنین احمد مهران فر نیز با ارسال متن دیالوگ‌هایی که در قسمت هشتم، فصل ششم بود، گفت:

دیدگاه موافقان و مخالفان 
 موافقان
 سید علی خامنه‌ای (رهبر جمهوری اسلامی) خطاب به سیروس مقدم:
 عزت‌الله ضرغامی در گفتگویی ضمن حمایت کامل از سریال پایتخت، بر ساخت فیلم‌ها و سریال‌هایی با محوریت قوم‌های مختلف ایرانی تأکید نمود.
 سید علی‌اکبر طاهایی (استاندار مازندران) نیز روز ۱۲ فروردین در ارتباط زنده تلفنی با رادیو ساری، از صدا وسیما به‌خاطر پخش برنامه‌های طنز و سرگرم‌کننده در نوروز و ایجاد نشاط و تزریق روحیهٔ شادی جمعی قدردانی کرد.
 ابوالفتح نیکنام (دبیر مجمع نمایندگان مازندران) نیز از پخش سریال نوروزی پایتخت قدردانی کرد.

 مخالفان
 احمدعلی مقیمی (نماینده شرق مازندران) نسبت به این مجموعه اعتراض کرد و در نامه‌هایی خواستار قطع آن و عذرخواهی صداو سیما از مردم مازندران و مازندرانی‌های خارج از استان شد.
 شجاعی کیاسری (نماینده مردم شهرستان‌های ساری) در مصاحبه‌ای از این فیلم انتقاداتی کرد.
 امام‌جمعه بابلسر نیز در نخستین نمازجمعه سال۱۳۹۰ با انتقاد از این سریال گفت:
 معلمی (نماینده مجلس خبرگان و امام‌جمعه قائم‌شهر) در خطبه نمازجمعه این شهر نیز از این سریال انتقاد نمود.
 نماینده مردم ساری در مجلس دربارهٔ ساخت این سریال تصریح کرد: کاری که این صداوسیما انجام داده‌است، علی‌رغم همه تذکرات، این کار را حتی استعمارگران اروپایی در کشورهای آفریقایی وقتی مشغول غارت آن‌ها بودند، انجام ندادند.
 سید هادی حسینی (نماینده مردم قائمشهر، سوادکوه، جویبار و سیمرغ) در پیگیری خبرنگار مهر دربارهٔ سریال «پایتخت ۳» با بیان اینکه این سریال هدف و پیام ندارد، اظهار کرد:
 نجمه واحدی، پژوهشگر و فعال حقوق زنان در ایران پس از پخش فصل پنجم سریال:
 عبدالحسین خسروپناه مدرس حوزه علمیه و دانشگاه در اظهار نظری در ارتباط با شخصیت‌ها و حواشی فصل ششم سریال پایتخت عنوان داشته:
 احسان شاقاسمی استاد دانشگاه تهران بعد از پخش فصل ششم سریال پایتخت با انتقاد از عدم توانایی برخی بازیگران این سریال برای یادگرفتن لهجه مازنی، آن‌ها را «بی‌استعداد» خواند و ضعف بازیگری و پیرنگ این سریال را ناشی از فساد و رانت در صداوسیما دانست.

نقدها 
مجموعه پایتخت از جهت مختلفی مورد اعتراض مخاطب‌های قرار گرفته‌است. این بخش از مقاله به انتقادات وارده به مجموعه تلویزیونی پایتخت می‌پردازد؛ انتقاداتی که حتی به احتمال وجود ستون پنجم فرهنگی دشمن در میان سازندگان این سریال نیز دامن زده‌است.

انتقادات اقتصادی 
تبلیغات اسپانسرها
فصل سوم سریال پایتخت که در نوروز سال ۱۳۹۳ از تلویزیون ایران پخش شد، نمونه آشکار و بی‌سابقه‌ای از تبلیغات در سریال‌های ایرانی بود، به‌طوری‌که به بهانه‌های مختلف پروژه اطلس مال که اسپانسر سریال پایتخت بود در سکانس‌های مختلف تبلیغ می‌شد؛ با همه این‌ها این تبلیغات در هیچ‌یک از فصل‌های دیگر این سریال دیده نشد.

سیاسی 
مشروعیت بخشیدن به سیاست‌های نظام جمهوری اسلامی در سوریه

در فصل پنجم سریال شخصیت‌های اصلی داستان کاملاً اتفاقی در نبرد با گروهی از سربازان داعش در سوریه روبرو می‌شوند و بعد از درگیری با داعشی‌ها به دست نیروهای مدافع حرم نجات پیدا می‌کنند. قصه‌ای که هرچند هم‌چون دیگر فصل‌های این سریال در غالب طنز پیش می‌رفت اما در عین‌حال آشکارا به تبلیغ سپاه و مشروعیت بخشیدن به موضع حاکمیت دربارهٔ جنگ سوریه می‌پرداخت.

در قسمت اول فصل ششم که نوروز سال ۱۳۹۹ یعنی چندماه پس از گران شدن ناگهانی بنزین در آبان ۹۸ و به تبع آن اعتراضات گسترده مردمی، پخش شد، شخصیت اصلی سریال، نقی معمولی، با شنیدن قیمت بنزین جا می‌خورد و پس از آنکه مأمور پمپ بنزین به او یادآور می‌شود که بنزین گران شده‌است، می‌گوید: 《من هم صبح جمعه متوجه شدم》 پاسخی که در نگاه اول طعنه‌ای به حسن روحانی (رئیس‌جمهور) به نظر می‌رسد؛ ولی به عقیده برخی هدفش درواقع تقلیل و کوچک جلوه دادن گرانی بنزین در ذهن مردم است.

سبک زندگی و فرهنگی 
ترویج ازدواج و فرزندآوری
سازندگان سریال پایتخت حتی در دو قسمت پخش شده در نوروز ۱۴۰۰ هم، تبلیغ و تشویق به فرزندآوری و ازدواج را مدنظر داشتند. برای مثال یکی از رحمت (بازی هومن حاج‌عبداللهی) که در قسمت قبلی ازدواج کرده بود، پدر سه فرزند شد.

حاشیه‌سازترین مورد دربارهٔ ترویج ازدواج اما مربوط به فصل پنجم سریال است. زمانی‌که رحمت دختران دوقلوی یکی از شخصیت‌های سریال (نقی معمولی) یعنی سارا و نیکای حدوداً ۱۲، ۱۳ ساله را برای ازدواج با برادران دوقلوی خود در نظر گرفته‌است و نگران است که چطور آنها را از پدر غیرتی سارا و نیکا، خواستگاری کند. مسئله‌ای که در چند قسمت ابتدایی سریال ذهن «رحمت» را درگیر کرده و درنهایت با واکنش تند نقی و هما (پدر و مادر دو دختر) روبرو می‌شود.

مادر دوقلوها با گفتن این‌که این دخترها هنوز بچه هستند و در خلوت خودشان عروسک‌بازی می‌کنند، به‌صورت غیرمستقیم می‌خواهد به رحمت بفهماند که تفکر او مصداق مشروعیت بخشیدن به «کودک‌همسری» است. اما مطرح شدن چنین مسئله‌ای در داستان، واکنش زیادی از کاربران در شبکه‌های اجتماعی را در پی داشت و حتی سازندگان سریال را به واکنش واداشت و محسن تنابنده، نویسنده و بازیگر اصلی سریال گفت که موضوع کودک‌همسری را مطرح کرده‌است تا در قسمت‌های بعدی به مخالفت با آن بپردازد.

اجتماعی 

 توهین قومی
برخی معتقدند اغلب دیالوگ‌ها و موقعیت‌های شکل گرفته سریال پایتخت پنج، نوعی توهین مستقیم و آشکار به فرهنگ مردم مازندران است. کارشناسان معتقدند توهین و تمسخر لهجه‌ها در فیلم‌های سینمائی، سریال‌ها و همچنین پخش و انعکاس آن در رسانهٔ ملی کشور می‌تواند نفرت را میان مخاطبین این زبان‌ها به وجود بیاورد و در عین حال، بخشی از سیاست رسمی و رسانه‌ای کشور علیه قومیت‌ها تلقی گردد.

پخش سریال نوروزی پایتخت باعث اعتراضاتی از سوی مردم مازندران نیز شد. به باور معترضین دراین مجموعهٔ نوروزی لهجهٔ مازندرانی‌ها مورد تمسخر قرار گرفته‌است. معترضین خواستار عذرخواهی و قطع این سریال شدند. اوج گرفتن اعتراض‌ها علیه سریال پایتخت به باور برخی از جامعه شناسان و زبان‌شناسان ایرانی بیشتر ریشه در مشکلات اجتماعی و فرهنگی دارد.

پخش این سریال اعتراض مقام‌های استانداری، امامان جمعه و تشکل‌های دانشجویی استان مازندران را هم برانگیخت. هادی ابراهیمی، معاون امنیتی- سیاسی استاندار مازندران در گفتگو با رسانه‌ها اعلام کرد که در ایام نوروزی مردم با تماس با استانداری به این فیلم اعتراض کرده‌اند.

معاون استانداری مازندران دربارهٔ دلایل تحقیر لهجه مازندرانی گفته‌است: «این تفکر تا دیروز جهت ضد آذری و ضد گیلانی و تا حدودی هم ضد لری داشته، اما این روزها به خاطر دریافت جواب‌های دندان شکن از سوی اقوام غیور یادشده، تغییر مسیر داده و مازنی‌ها و لرها را به‌طور مستقیم هدف گرفته‌است».

دیگر معاون استانداری مازندران، گفته‌است: «تلاش کارگردان برای القاء برتری فرهنگی و اجتماعی پایتخت‌نشین‌ها بر قومیت‌های مقیم استان‌ها و این‌بار مازندرانی‌هاست که این نگرش‌ها ریشهٔ استعماری دارد».

یک حقوق‌دان اهل استان مازندران که از قید نامش خودداری کرد، در گفتگو با دویچه وله گفت: «افراد، چون این قضیه را توهین تلقی کردند، می‌توانند به استناد صحبت اخیر رهبری به‌عنوان «جرم توهین» شکایت کنند و این توهین از طرف هر کسی به هر شکلی انجام بگیرد، تحت پیگرد قرار می‌گیرد تا به‌حال در ایران کسی به جرم توهین به لهجه محکوم نشده‌است.»

همچنین حجت‌الاسلام لائینی، مسئول وقت شورای نگهبان مازندران، گفته‌است: «صداوسیما نباید با پخش چنین برنامه‌هایی خود را به نمایشخانه‌ای بی‌محتوا تبدیل کند. سازندگان این سریال حرمت مازندرانی‌های غیور را خدشه‌دار کرده‌اند و این موضوع موجب اعتراضات گسترده مردم و مسئولان استان شده‌است. نباید به بهانهٔ شادی و خنداندن مردم، قوم و فرهنگ خاصی را هتک حرمت کرد.»

قومیتی 

عدم تطابق با فرهنگ مازندرانی
برخی از صحنه‌های سریال پایتخت، نظیر خورشت قیمه در ولیمه نقی، هیچ نسبتی با فرهنگ غذایی مازندران ندارند؛ همچنین در برخی صحنه‌ها نظیر استقبال از زائران، می‌شد از سنت‌های مازندرانی استفاده کرد ولی این اتفاق رخ نداد که نشان‌دهندهٔ عدم مشاوره و ضعف در فیلمنامه است.

سکانس‌های جنجالی 
یکی از سکانس‌های جنجالی در فصل ششم پایتخت نمایش داده شد. این صحنه بازخورد گسترده‌ای در میان کاربران شبکه‌های اجتماعی داشت و به‌طور گسترده به اشتراک گذاشته و هم‌رسانی شد. در این صحنه که بهبود فریبا بر کتاره یا نرده صفه خانه نشسته و نیم‌رخ او به دوربین است؛ دست بی‌قرارش در حال لرزش و تکان خوردن است. نحوهٔ تکان خوردن دست، به باور بسیاری از بینندگان یادآور و تداعی‌کنندهٔ خودارضایی است.

نقل‌قول‌ها 
 احمدعلی مقیمی (نمایندهٔ شرق مازندران) نسبت به این مجموعه اعتراض کرد و در نامه‌هایی خواستار قطع آن و عذرخواهی صدا و سیما از مردم مازندران و مازندرانی‌های خارج از استان شدند.
 شجاعی کیاسری (نماینده مردم شهرستان‌های ساری) در مصاحبه‌ای از این فیلم انتقاداتی کرد.
 امام‌جمعه بابلسر نیز در نخستین نماز جمعهٔ سال ۱۳۹۰ با انتقاد از این سریال گفت:
 معلمی (نماینده مجلس خبرگان و امام‌جمعه قائم‌شهر) در خطبه نماز جمعهٔ این شهر نیز از این سریال انتقاد نمود.
 نمایندهٔ مردم ساری در مجلس دربارهٔ ساخت این سریال تصریح کرد: کاری که این صداوسیما انجام داده‌است، علی‌رغم همه تذکرات، این کار را حتی استعمارگران اروپایی در کشورهای آفریقایی وقتی مشغول غارت آن‌ها بودند، انجام ندادند.
 سید هادی حسینی (نماینده مردم قائمشهر، سوادکوه، جویبار و سیمرغ) در پیگیری خبرنگار مهر دربارهٔ سریال «پایتخت ۳» با بیان اینکه این سریال هدف و پیام ندارد، اظهار کرد:
 نجمه واحدی، پژوهشگر و فعال حقوق زنان در ایران پس از پخش فصل پنجم سریال:
 عبدالحسین خسروپناه مدرس حوزه علمیه و دانشگاه در اظهار نظری در ارتباط با شخصیت‌ها و حواشی فصل ششم سریال پایتخت عنوان داشته:
 احسان شاه‌قاسمی استاد دانشگاه تهران بعد از پخش فصل ششم سریال پایتخت با انتقاد از عدم توانایی برخی بازیگران این سریال برای یادگیری لهجهٔ مازندرانی، آن‌ها را «بی‌استعداد» خواند و ضعف بازیگری و پی‌رنگ این سریال را ناشی از فساد و رانت در صداوسیما دانست.
 علیرضا شاه‌فضل قمصری، استاد معارف دانشگاه علوم پزشکی کاشان می‌گوید:

جوایز 

 پایتخت ۱ 
 برنده تندیس بهترین سریال از دومین دوره جشنواره جام‌جم (۱۳۹۱)
 برنده تندیس بهترین بازیگر مرد (محسن تنابنده) از دومین دوره جشنواره جام‌جم (۱۳۹۱)
 برنده جایزه ویژه هیئت داوران (محسن تنابنده) از دومین دوره جشنواره جام‌جم (۱۳۹۱)

 پایتخت ۲
 برنده تندیس بهترین کارگردان (سیروس مقدم) از چهاردهمین دوره جشن دنیای تصویر (۱۳۹۳)
 برنده تندیس بهترین بازیگر مرد (محسن تنابنده) از چهاردهمین دوره جشن دنیای تصویر (۱۳۹۳)

 پایتخت ۳
 برنده تندیس بهترین فیلمنامه (محسن تنابنده) از پانزدهمین دوره جشن دنیای تصویر (۱۳۹۴)
 برنده تندیس بهترین بازیگر زن (ریما رامین‌فر) از پانزدهمین دوره جشن دنیای تصویر (۱۳۹۴)
 برنده تندیس بهترین بازیگر مرد (محسن تنابنده) از شانزدهمین دوره جشن دنیای تصویر (۱۳۹۴)

 پایتخت ۴
 برنده تندیس بهترین سریال از چهارمین دوره جشنواره جام‌جم (۱۳۹۶)
 برنده تندیس بهترین سریال از نظرسنجی تلویزیون (سه ستاره) (۱۳۹۵)
 برنده تندیس بهترین بازیگر مرد (محسن تنابنده) از نظرسنجی تلویزیون (سه ستاره) (۱۳۹۵)
 برنده تندیس بهترین بازیگر زن (نسرین نصرتی) از شانزدهمین دوره جشن دنیای تصویر (۱۳۹۵)
 برنده تندیس بهترین بازیگر مرد (احمد مهران فر) از شانزدهمین دوره جشن دنیای تصویر (۱۳۹۵)

 پایتخت ۵ 
 برنده تندیس بهترین سریال از هجدهمین دوره جشن دنیای تصویر (۱۳۹۷)
 برنده تندیس بهترین فیلمنامه (محسن تنابنده) از هجدهمین دوره جشن دنیای تصویر (جشن حافظ) (۱۳۹۷)
 برنده تندیس بهترین بازیگر مرد (بهرام افشاری) از هجدهمین دوره جشن دنیای تصویر (۱۳۹۷)
 برنده تندیس بهترین سریال از جشنواره نوروزی صداوسیما (۱۳۹۷)
 برنده تندیس بهترین بازیگر زن (ریما رامین‌فر) از جشنواره نوروزی صداوسیما (۱۳۹۷)
 برنده تندیس بهترین سریال از پنجمین دوره جشنواره جام جم (۱۳۹۷)

 پایتخت ۶ 
 برنده تندیس بهترین بازیگر کمدی مرد (محسن تنابنده) از بیستمین دوره جشن دنیای تصویر (جشن حافظ) (۱۳۹۹)

یادداشت

منابع

پیوند به بیرون 

 
 پایتخت در تلوبیون پلاس
پایتخت؛ عبور از خط قرمزها یا بازوی تبلیغاتی نظام؟

 
برنامه‌های تلویزیونی به زبان فارسی
مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی آغازشده در ۱۳۹۰
مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی آغازشده در ۲۰۱۱ (میلادی)
مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی
مجموعه‌های تلویزیونی درام چندفصلی
مجموعه‌های تلویزیونی شبکه یک ایران
مجموعه‌های تلویزیونی کمدی ایرانی
نمایش‌های تلویزیونی واقع‌شده در ایران