عصر هلنیستی

عصر هلنیستی یا تمدن هلنیستی به دوره‌ای از تاریخ یونان باستان میان درگذشت اسکندر مقدونی در سال ۳۲۳ پیش از میلاد مسیح تا پدید آمدن امپراتوری روم گفته می‌شود. در این دوران تأثیر فرهنگی و قدرت یونان در اروپا و آسیا در اوج خود بود، به طوری که ادبیات، هنر، تئاتر، معماری، ریاضیات، فلسفه، موسیقی، اکتشافات و علوم در حال شکوفایی بودند. این دوران گاهی به عنوان دوره گذار و دوران اضمحلال یونان باستان در نظر گرفته می‌شود.

عصر هلنیستی به دوره پس از مرگ اسکندر مقدونی نیز شناخته میشود و شامل طول قرن سوم تا اوایل قرن اول قبل از میلاد میشود. این دوره بعد از فتح‌های الکساندر بزرگ در مناطق شرقی و غربی جهان، شکل گرفت. در این دوره، فرهنگ یونانی به عنوان فرهنگ آموزشی و فرهنگ عام مورد استفاده قرار گرفت. همچنین، تأثیرات فرهنگ‌های شرقی نیز در این دوره به خصوص در هنر، معماری، فلسفه و علم به چشم می‌خورد. این دوره با وفات کلئوپاترا، آخرین پادشاهین مصری، به پایان رسید.

در عصر هلنیستی، یونان تحت تأثیر فرهنگی و سیاسی مصر و پادشاهی‌های اشکانی و سلوکی قرار گرفت. این تأثیرات باعث تغییرات فرهنگی در یونان شد که عبارت بود از:

1- تغییر در فرهنگ و هنر: هنرمندان یونانی در این دوره به سمت هنرهای مصری و شرقی روی می‌آوردند و از عناصر جدید در آثار خود استفاده می‌کردند، در این دوره، فرهنگ‌های یونانی، مصری، مسیحی، رومی و شرقی با هم ترکیب شدند و در نتیجه فرهنگی کاملاً جدید شکل گرفت.

2- تغییر در فلسفه: فلسفه هلنیستی بر اساس افکار پلاطون، ارسطو، و افلاطون و نظریات جدید به وجود آمد.

3- تغییر در ساختار اجتماعی: پادشاهان هلنیستی باعث تغییر در ساختار اجتماعی شدند و با تأسیس شهرهای جدید، جامعه‌های جدید به وجود آوردند.

4- تغییر در زبان: زبان یونانی در این دوره به عنوان زبان رسمی مصر و شرقی شد و به طور گسترده در امپراتوری‌های هلنیستی استفاده می‌شد، با گسترش فرهنگ و تمدن یونانی به سراسر جهان، هلنیسم به عنوان فرهنگ جهانی شکل گرفت و تأثیرات آن در ادبیات، هنر، معماری و سایر زمینه‌های فرهنگی جهان گسترش یافت.

5- تغییر در مذهب: با تأسیس مذهب‌های جدید مانند مذهب سریانی، مذهب مصری، و مذهب زرتشتی، تغییرات بزرگی در مذهب یونان به وجود آمد. در این دوره، مسیحیت به شکلی نسبتاً پررنگ در اروپا و سایر مناطق جهان گسترش یافت. به این ترتیب، تأثیرات مسیحیت بر فرهنگ و تمدن هلنیستی نیز قابل رویت است. 

6- توسعه شهرنشینی: در عصر هلنیستی، شهرهای بزرگی مانند الکساندریه و آنتیوکیه ساخته شدند. این شهرها با زیرساخت‌های پیشرفته، بناهای بزرگ و کتابخانه‌های قابل توجهی که در آن‌ها وجود داشت، به عنوان مراکز فرهنگی و تمدنی شناخته می‌شدند.

تغییرات مذهبی 

یکی از تغییرات مذهبی بزرگ در عصر هلنیستی، پخش فرهنگ یونانی و هلنیسم بود. با پخش فرهنگ یونانی به سایر نواحی، این فرهنگ با دیگر فرهنگهای محلی ترکیب شد و نوعی از هم‌زیستی فرهنگی به‌وجود آمد. این هم‌زیستی فرهنگی، به طور خاص در میان جوامع یهودی و مسیحی نیز مشهود بود و در مواردی با ترکیب عناصر فرهنگی یونانی، یهودی و شرقی، مذاهب جدیدی مانند مسیحیت و اسلام به وجود آمدند.

همچنین در این دوره، ادیان پیشین نیز درگیر تحولاتی شدند. به عنوان مثال، در دوره هلنیستی، یهودیان به اطراف جهان پناه برده بودند و این تبعیضات انحصاریت مذهبی را به چالش کشید. برای مثال، در دوره هلنیستی، پیامبر یهودی موسی، به نام موسی ابن میمون، تلاش کرد تا تفسیری را برای تورات بیان کند که قابل درک برای مردم خارج از جامعه یهودی باشد. این تفسیر، با نام "میشناه تورات" شناخته می‌شود و به عنوان یکی از کتب مقدس یهودیان شناخته می‌شود.

تأثیر فرهنگ یهودی بر فرهنگ محلی 

در دوران هلنیستی، تأثیر فرهنگ یهودی بر فرهنگ محلی در بسیاری از مناطق جهان به چشم می‌خورد. یهودیان در این دوره به دلیل تبعیضات نژادی و مذهبی که در این دوره وجود داشت، به سایر نواحی جهان پناه برده بودند. این مهاجرت‌ها منجر به پخش فرهنگ یهودی شد که در بسیاری از نواحی جهان، به واسطه ترکیب با فرهنگ محلی، باعث شکل‌گیری فرهنگ‌های جدید شد.

یکی از نمونه‌های این تأثیرات، تأثیر فرهنگ یهودی بر فرهنگ یونانی در سرزمین‌های خودرویی یهودی بود. در این مناطق، یهودیان به عنوان یکی از اقلیت‌هایی که تحت حمایت پادشاهان یونانی قرار داشتند، زندگی می‌کردند. این تعامل میان فرهنگ یهودی و یونانی، به واسطه ترکیب با هم، منجر به شکل‌گیری فرهنگ هلنیستی-یهودی شد که شامل عناصر فرهنگی یونانی، یهودی و شرقی بود. این فرهنگ، در نهایت به عنوان یکی از مهمترین فرهنگ‌های تأثیرگذار در تاریخ یهودیان شناخته می‌شود.

یکی دیگر از نمونه‌های تأثیر فرهنگ یهودی در دوران هلنیستی، تأثیر آن بر فرهنگ مصری بود. در این دوره، یهودیان به عنوان یکی از اقلیت‌هایی که در مصر زندگی می‌کردند، به تدریج با فرهنگ محلی درگیر شدند. این تعامل، در نهایت منجر به شکل‌گیری فرهنگ یهودی-مصری شد که عناصری از فرهنگ یهودی و مصری را ترکیب کرده بود. این فرهنگ، بر روی مذهب یهودی تأثیرات عمیقی داشت و به عنوان یکی از مهمترین فرهنگ‌های تأثیرگذار در تاریخ یهودیان شناخته می‌شود.

در کل، تأثیر فرهنگ یهودی در دوران هلنیستی بسیار گسترده و پویا بود و در بسیاری از نواحی جهان، به واسطه ترکیب با فرهنگ‌های محلی، منجر به شکل‌گیری فرهنگ‌های جدید شد. این تأثیرات در علوم، هنر، معماری، مذهب و سیاست قابل مشاهده بود و به طور کلی، منجر به تحولات چشمگیری در فرهنگ جهانی شد.

تاثیر بر فرهنگ ایرانی 

تأثیر فرهنگ یهودی در دوران هلنیستی بر فرهنگ ایرانی نیز مشاهده شده است. در این دوران، یهودیان در بخش‌هایی از ایران زندگی می‌کردند و تعاملات فرهنگی با مردم محلی داشتند. یکی از نمونه‌های تأثیر فرهنگ یهودی بر فرهنگ ایرانی، تأثیر آن بر مذهب زرتشتی بود. در این دوره، یهودیان به عنوان یکی از اقلیت‌های مذهبی در ایران زندگی می‌کردند و با مذهب زرتشتی درگیر شده بودند. این تعاملات، به واسطه ترکیب با یکدیگر، منجر به شکل‌گیری فرهنگ یهودی-ایرانی شد که عناصری از فرهنگ یهودی و زرتشتی را ترکیب کرده بود.

همچنین، یهودیان در این دوره به عنوان یکی از اقلیت‌هایی که در ایران زندگی می‌کردند، به تدریج با فرهنگ محلی درگیر شدند و به ترکیب با آن پرداختند. این تعامل، در نهایت به شکل‌گیری فرهنگ یهودی-ایرانی که شامل عناصری از فرهنگ یهودی و فرهنگ ایرانی بود، منجر شد.

پایان دوره 

پایان دوره هلنیستی با ورود رومی‌ها به صحنه تاریخی آغاز می‌شود. در سال 146 پیش از میلاد، رومی‌ها پس از تصرف توده‌ی یونان، به تصرف پایتخت هلنیستی، یعنی آتن، رسیدند و این به معنای پایان دوره هلنیستی بود. با تصرف رومی‌ها، فرهنگ رومی به همراه خود به مناطق فراوانی از جهان گسترش یافت و فرهنگ هلنیستی نیز تحت تأثیر آن قرار گرفت.

 Alexander The Great and the Hellenistic Age. Green P. 

دوره هلنیستی
انحلال‌های سده ۶ (میلادی) در اروپا
بنیان‌گذاری‌ها در سده ۳ (پیش از میلاد) در اروپا
تاریخ یونان باستان بر پایه دوره