خاندان کیانی

خاندان کیانی، خاندانی سیستانی که مدت‌ها بر سیستان و دره هلمند حکومت می‌کرد و در اوائل قرن ۱۸ میلادی از قدرت ساقط گردید. در طول تاریخ دو طبقه از خاندان کیانی بر سیستان حکمرانی کردند: طبقه اول سلسله صفاریان، توسط یعقوب لیث و برادرانش که پیشه رویگری (صفاری) داشتند، بنیان گذاشته شد. آخرین حکمران این سلسله، امیرخلف بن احمد بن محمد خلف بود که در سال ۳۹۳ هجری قمری توسط سلطان محمود غزنوی از حکمرانی خلع شد. طبقه دوم، که به ملوک نیمروز معروف هستند، پس از یک دوره فترت شصت ساله زمام حکومت سیستان را در دست گرفتند و با پیوستن به سلاجقه جلال و عظمت خود را تجدید کردند. ملوک نیمروز خود منشعب به دو سلسله بودند: «ملوک نصری»، که تا حمله مغول در سیستان حکمرانی می‌کردند و «ملوک مهربانی» که حکومت آنان تا عصر صفویه به طول انجامید.
 

در هنگام حمله افغان ملک محمود  حاکم کیانی سیستان، توانست با افغان‌ها به مصالحه برسد و حتی قلمروی خود را تا خراسان گسترش دهد. اما سرانجام به دست نادرشاه مقتول شد و حکومت سیستان به یکی از منسوبانش به نام ملک حسن رسید. پس از مرگ نادر و عادل شاه، سیستان و بعضی نواحی دیگر به دست احمدشاه درانی افتاد. در این زمان حکومت سیستان در دست سلیمان خان کیانی بود که تحت اوامر احمدشاه قلمروی خود را اداره می‌کرد و دختر خود را به همسری پادشاه افغانستان درآورده بود. در زمان شاه‌محمود درانی، ملک بهرام کیانی حاکم سیستان بود و او دختر خود را به کامران میرزا پسر محمود شاه داد. ملک بهرام در اواخر عمر، توسط مخالفین داخلی از سیستان رانده شد. پس از مرگ او، پسرش ملک جلال‌الدین به کمک کامران میرزا باردیگر حکومت سیستان را در دست گرفت. ولی پس از کامران میرزا، مخالفین دوباره سربرافراشتند و جلال‌الدین را مغلوب و از سیستان بیرون کردند. با این کار به حکومت سلسله کیانی پایان داده شد و قلمرو آنان بین محمدرضاخان سرابندی و هاشم خان شهرکی و ابراهیم خان بلوچ  تقسیم گشت. ابراهیم خان بلوچ و هاشم خان شهرکی بلوچ قلمرو سیستان داخلی را از اول حضور خود برای خویش داشتند و نقشه ای طراحی کردند که طی آن فرماندهان نظامی بلوچ ها از جمله دوست محمد خان سارانی ، دل مراد خان سارانی ، سعید خان نارویی ، نایب دادشاه جمالزیی ، کیچی خان گرگیج و تنی چند از سران طوایف بلوچ مستقر در سیستان بر علیه خان کیانی حکمران وقت سیستان لشکرکشی نمودند آنها قبل از این لشکرکشی و کودتا علیه ملک جلال الدین کیانی والی بست را که ارباب سعید کلانتر نام داشت و از گماشتگان ملک کیانی بود به قتل رساندند و منطقه فعلی هلمند یا بست قدیم را در اختیار گرفتند طوایف بلوچی که در این لشکرکشی حضور داشتند قریب به پنجاه و یک طایفه بودند آنها از نواحی چاگی در بلوچستان پاکستان به نیمروز لشکر کشیدند و توانستند قلمروی کیانی ها در حدود نیمروز را فتح نمایند و سردار سنجرانی در قلعه های چخانسور و قلعه فتح ، چهار برجک و نادعلی مستقر شد او بعدها پس از کودتای بلوچ ها علیه ملک جلال الدین کیانی و اخراج وی از سیستان اراضی متصرفی خویش را بین سرداران حاضر تقسیم نمود تا طوایف بلوچ را راضی نگاه دارد به این صورت که اول اراضی جنگلی در حدود میان‌کنگی و کرکویه (بعدها کرکوشاه) را به سرداران طوایف جنگجوی بلوچ که از طایفه سارونی (بعدها سارانی) بودند سپرد سپس در قدم دوم سران طایفه نهرویی (بعدها نارویی) را در مناطق قلعه نو مستقر نمود و برای همیشه به قدرت خاندان کیانی خاتمه داد حتی سران طوایف مذکور در هنگام اعلام اراضی سیستان به عنوان خالصه جات دولتی از سوی دولت مرکزی قاجار پا پیش نهاده و آخرین اراضی را که در دست بازماندگان خاندان کیانی قرار داشتند به عنوان املاک اجاره ای از دولت مستأجری گرفته و به این ترتیب از چنگشان بیرون کشیدند. این اقدام هنوز سران بلوچ را راضی نکرد در آغاز قرن ۱۳ شمسی در هنگام املاک مدیری آنها با نفوذ در اداره جات و رشوه به برخی سردمداران در سیستان این اراضی را از عموم مردم و رعیت متصرف شده و به نام خویش سند کشاورزی صادر نمودند که نمونه های متعددی موجود است آنچه که امروزه در مرکز اسناد ملی ایران دیده می شود اسنادی از شکوائیه ها و استغاثه های رعیت و عامه مردم نسبت به تعدیات و اجحافات سران طوایف در منطقه سیستان به حقوق آنان است این شکوائیه ها بیانگر اوضاع سیستان در زمان ارباب رعیتی یا فئودالی می باشد که برای رعیت ایامی سخت و زجرآور بوده است.

از عصر صفوی شاخه‌‌ای از خاندان کیانی در گیلان و مازندران گسترش یافت. نیای این شاخه، ملک عبدالعزیز، از ملوک کیانی بود که به دستور شاه صفوی به حکومت مازندران منصوب شد. او پس از مدتی به گیلان رفت و در نزدیک لاهیجان باغ‌هایی احداث کرد و نام آن را به یاد زادگاه خود «سیستان» گذاشت. در اعصار بعدی چندین نفر از نوادگان او به حکومت لاهیجان رسیدند. معروفترین نواده او، محمدعلی‌خان امین دیوان لاهیجی (صفاری) است که در عصر خود از بزرگترین مالکین گیلان به شمار می‌آمد و از طرف ناصرالدین شاه به لقب «خانی» و دریافت شمشیر و کمربند مرصع نائل شده بود. امین دیوان جد اعلای خاندان صفاری لاهیجان است. محمدعلی صفاری (۱۲۷۷–۱۳۶۶) شهردار تهران و رئیس شهربانی کل کشور، نوه او بود.

خاندان کیانی در طول تاریخ تا آخرین روزهای حیاتشان جز با خودشان یا سلاطین وصلت نمی‌کردند و بازماندگان آن‌ها در پاکستان هنوز هم به این شیوه عمل می‌کنند.در سیستان با طبقه امرای سیستان موسوم به میران سیستان وصلت های زیادی داشتند از جمله ملک شاه حسین سیستانی (کیانی) نویسنده احیاالملوک خود از سوی مادر از طایفه میرهای سیستان بود.

امروزه برخی از بازماندگان این خاندان به همراه دیگر طوایف سیستانی به استان گلستان امروزی هجرت کرده اند.
امروزه نوادگان این خاندان در استان‌های سیستان و بلوچستان و  گلستان ، ولایت نیمروز افغانستان نیز ساکن هستند

جستارهای وابسته 
 کیانی (طایفه)
 تبارنامه خاندان کیانی

منابع 

کیانی
کیانی
کیانی، خاندان