پنبه (سرده)

گیاه پنبه  سردهای از گیاهان تبار Gossypieae است که بومی مناطق گرمسیر و شبه‌گرمسیر هر دو جهان نوین و کهن است. این سرده دارای نزدیک به ۵۰ گونه است که آن را یکی از پرتعدادترین سرده‌های‌تبار خود کرده. نام علمی این سرده برگرفته از واژه غوز در زبان عربی است که به معنای «نرم و لطیف» است.

خاستگاه سرده گیاه پنبه به ۱۰–۵ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. گونه‌های این سرده در مناطق خشک و نیمه‌خشک گرمسیری و شبه‌گرمسیر یافت می‌شوند. آن‌ها اغلب به صورت بوته یا بوته‌وار هستند و در ریخت‌ها و شکل‌های بسیار متنوع با ویژگی‌های مختلف یافت می‌شوند.

ریشه 
پنبه ریشه ای مستقیم و طویل دارد که در ابتدای فصل رشد به سرعت و به‌صورت عمقی به درون خاک نفوذ می‌کند. اگر خاک نفوذپذیر باشد تا قبل از سبزشدن، ریشه پنبه می‌تواند تا عمق ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر در خاک نفوذ کند و زمانی که بوته به ارتفاع ۳۰ سانتی‌متر برسد، ریشه تا عمق بیش از ۶۰ سانتی‌متر نفوذ می‌یابد. در خاکهای گرم و نفوذ پذیر و تحت کشت آبی پتانسیل نفوذ ریشه به ۲ متر و در شرایط دیم تا ۳ متر می‌رسد، اگر چه عمق توسعه ریشه تا ۶ متر نیز گزارش شده‌است. همراه با افزایش عمق توسعه ریشه، از قطر ریشه به سرعت کاسته شده و ریشه منشعب می‌گردد.

ساقه 
عموماً ساقه اصلی بدون گل است. ساقه بعد از سبز شدن و به مدت یک ماه شامل ۴ تا ۵ میانگره و فاقد انشعاب است. ساقه بافتی چوبی داشته اما سخت نیست. یک جوانه در هر گره ساقه اصلی و در زاویه داخلی هر برگ وجود دارد که می‌تواند به‌صورت شاخه رویشی یا شاخه زایشی رشد نماید. غالباً جوانه‌های رویشی واقع در روی گره‌های پایینی گیاه ۳ تا ۵ فعال شده و تولید شاخه‌های رویشی می‌کنند و شاخه‌های زایشی روی گره‌های بالاتر به‌وجود می‌آیند. مکان تشکیل اولین شاخه در روی ساقه اصلی به گونه، رقم، تراکم بوته، مقدار نیتروژن و رطوبت خاک، آسیب به مریستم انتهایی ساقه یا خسارتهای دیگر بستگی دارد. شاخه زایشی واقع در ناحیه میانی بیشترین تعداد گل را داشته و بالاترین سهم را در تشکیل عملکرد بوته دارند. هیچ شاخه رویشی در بالای اولین شاخه زایشی تشکیل نمی‌گردد و هر چه مکان اولین شاخه زایشی به پایین بوته نزدیک تر باشد، نسبت شاخه‌های زایشی به رویشی بیشتری وجود دارد و گیاه زودرس تر می‌باشد. در ارقام دیررس اولین شاخه زایشی در گره‌های بالاتر تشکیل می‌شود، پس عملکرد بوته پایین است. تفاوت دیگری بین شاخه‌های زایشی و رویشی در زاویه آنها نسبت به ساقه اصلی می‌باشد. شاخه‌های زایشی کم و بیش عمودی رشد می‌کنند، در حالی که شاخه‌های زایشی عموماً به‌طور افقی رشد می‌نمایند.

گونه‌ها 
 پنبه درختی Gossypium arboreum
 پنبه معمولی Gossypium herbaceum
 گازیپیوم Gossypium hirsutum
 Gossypium anomalum
 Gossypium arboreum
 Gossypium areysianum
 Gossypium aridum
 Gossypium barbadense
 Gossypium bickii
 Gossypium bricchettii
 Gossypium costulatum
 Gossypium cunninghamii
 Gossypium darwinii
 Gossypium enthyle
 Gossypium evertum
 Gossypium exiguum
 Gossypium gossypioides
 Gossypium harknessii
 Gossypium herbaceum
 Gossypium hirsutum
 Gossypium incanum
 Gossypium irenaeum
 Gossypium klotzschianum
 Gossypium laxum
 Gossypium lobatum
 Gossypium londonderriense
 Gossypium longicalyx
 Gossypium marchantii
 Gossypium mustelinum
 Gossypium nelsonii
 Gossypium nobile
 Gossypium pilosum
 Gossypium populifolium
 Gossypium pulchellum
 Gossypium raimondii
 Gossypium robinsonii
 Gossypium rotundifolium
 Gossypium schwendimanii
 Gossypium somalense
 Gossypium stocksii
 Gossypium sturtianum
 Gossypium thurberi
 Gossypium timorense
 Gossypium tomentosum
 Gossypium tridens
 Gossypium trifurcatum
 Gossypium trilobum
 Gossypium triphyllum
 Gossypium turneri
 Gossypium vollesenii
 Gossypium zaitzevii

منابع 

آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
پنبه (گیاه)
پنبه
زیست‌سوخت‌ها
سرده‌های پنیرکیان
علوفه
گیاهان الیافی
محصول انرژی
محصولات غیرغذایی