ریشه نام بوکان

روایات بسیار متعددی در مورد واژهٔ بوکان وجود دارد که برخی از آن‌ها توسط تاریخ‌نگاران و باستان‌شناسان مطرح شده‌است. با توجه به تاریخ شکل‌گیری این شهر در دورهٔ قاجار و برپایهٔ اسناد یافته شده سال‌های اخیر، برخی از تاریخ‌نگاران معتقدند که ریشهٔ نام این شهر کُردی و توسط خانوادهٔ سردار نام گذاری شده‌است.

نظریه‌ها 
به گفتهٔ ابراهیم افخمی، بوکان را ابتدا شهر کهنه خوانده‌اند و آن شهر در جنوب غربی فعلی شهر بوکان واقع شده‌است و در اثر زلزله ویران گردیده و در آن محل که نیزار و چشمه سار بوده بعدها بوکان را بنا کرده‌اند.

 محمد مهریار، محقق ایرانی، در مورد ریشهٔ نام بوکان در کتاب فرهنگ جامع نام‌ها و آبادی‌های کهن (۱۳۸۲) نوشته: بوکان در ایران به معنای جایی که آب خوب دارد است. همچنین نسبت این واژه به یکی از طوایف آریایی می‌رسد که دوگان، بوگان یا بوکان نام داشته‌اند.
 در نقشه‌های دورهٔ قاجار نامی از بوکان دیده نمی‌شود، اما پس از سندی که قدمت آن به سال ۱۲۲۸ شمسی بر می‌گردد و مربوط به تملک عزیزخان مکری بوده، نام بوکان در نقشه‌های دورهٔ ناصرالدین شاه قاجار قید شده‌است.
 در بوکان چشمه‌های آب متعددی وجود داشت و در زبان کردی به چشمه «کانی» گفته می‌شود و شخصی که به چشمه می‌رفت، می‌گفت: ده‌چم بوکانی. به جهت سلیس و خوش آهنگ بودن، حرف «ی» آخر آن حذف و تبدیل به «بوکان» شده‌است.
 در لغت‌نامهٔ دهخدا، «بوکان» نعلی است آهنین که درون برف در پای کنند.
 رضاقلیخان هدایت در کتاب فرهنگ انجمن‌آرای ناصری در مورد ریشهٔ نام این شهر می‌گوید: بوکان نام قصبه‌ای‌است در ولایت «ساوج‌بولاق» مُکری که گویند آب‌وهوای نیکو دارد؛ و در برهان به‌معنی گلزار نیز نوشته، و اگر چنین باشد، با کاف عربی خواهد بود، و بوکان یعنی «کانِ بوی خوش».

شکل صحیح لاتین 
برخی از نام وب‌سایت‌های اداری و خبری در شهرستان بوکان به اشتباه از املای فینگلیش مانند Bookan یا املای فرانسوی Boukan استفاده کرده‌اند. در حالی که با درنظرگرفتن همهٔ جوانب تاریخی، علمی و لغوی، املای صحیح انگلیسی بوکان به شکل Bukan است. در زبان کُردی با رسم و خط لاتین این واژه به صورت Bokan نوشته می‌شود.

سایر 
بوکان در زبان فارسی، با عناوینی همچون: زیبارویان، عروس‌ها و نام شهری کُردنشین در ایران ذکر شده‌است.
 خیابان و مکان‌های در شهرهای ایران، مانند خیابانی طولی در فاصله منطقه گلاب دره و نخجوان تهران، و محله‌ای در سعادت شهر شیراز و در اصفهان به نام بوکان نام‌گذاری شده‌است.
 در کتاب ظفرنامه تیموری جلد دوم، بوکان و بوری از فرزندان جغتای مغول بودند که بوکان در تواریخ دیده نشده، ولی پسری داشت به اسم «مواتوگان» که در سال ۶۱۷ ه‍.ق/ ۱۲۲۱ به هنگام محاصره بامیان به قتل رسید.
 در زبان فرانسوی، بوکان به صورت Boukan نوشته و تلفظ می‌شود.
 در غرب استرالیا، نیوزیلند، قسمت جنوبی آمریکای جنوبی نوعی گیاه وجود دارد به نام بوکان. این گیاه شامل حدود ۳۸ گونه است؛ جنس آن همیشه‌سبز به‌طور یکسان و شیری است؛ در نیمکرهٔ جنوبی می‌رویَد و معادل راش در نیمکرهٔ شمالی است. در گینهٔ نو گاهی از این گیاه در موارد دارویی استفاده می‌شود.
 در زبان مالایی که زبان رسمی کشور مالزی است، واژه (Boukan dia) به معنی نیست و نه است. همچنین دقیقاً عبارت Boukan نام یک گروه موسیقی آفریقایی است.

منابع 

بوکان
ریشه‌شناسی نام‌های جغرافیایی