ارمنی‌های سوریه

ارمنی‌های سوریه () شهروندان سوری با اصلیت کاملاً یا نیمه ارمنی هستند. سوریه و فضای اطراف آن اغلب به عنوان پناهگاهی برای ارمنیانی که از جنگ‌ها و آزار و اذیت‌ها نظیر نسل‌کشی ارامنه فرار کرده‌اند استفاده شده‌است.

بر طبق آمار نهادهای جماعت ارمنیان پراکنده تخمین زده می‌شود که در سوریه ۱۵۰۰۰۰ ارمنی وجود دارد که اکثرشان در آلپو زندگی می‌کنند اما در حقیقت، جمعیت ارمنی در سوریه در طی سال‌های پایانی قرن بیستم کاهش یافته و روی هم امروزه به ۱۰۰۰۰۰ نفر رسیده‌است. شهرستان کسب همچنان در سوریه، دارای اکثریت ارمنی است.

تاریخ 
ارمنستان تحت فرمان تیگران بزرگ، سوریه را تحت سلطه خود درآورده و آنتیوک (انطاکیه) را به عنوان یکی از چهار پایتخت امپراتوری ارمنی برگزید. در طی روزگار باستان حضور ارمنیان در شمال سوریه تا حدی وجود داشت اما این حضور، چندان قابل توجه نبود.

در سال ۳۰۱ میلادی، مسیحیت به پاس خدمات گریگور روشنگر، مذهب رسمی ارمنستان گشت.
از این زمان به بعد تجار و مسافرین ارمنی مرتباً به آنتیوک که یکی از قدیمی‌ترین محله‌های تعلیم و تربیت مسیحی بود و دارای روابط نزدیکی حتی با مسیحیان رها و نصیبین که همه آن‌ها در سوریه بزرگتر بودند و مسیحیت در زمان رسولان در آن‌ها رشد کرد رفت آمد می‌کردند.

وقتی ترکان سلجوقی، ارمنستان را از حکام قبلی بیزانسی آن فتح کردند موجی از ارمنیان به منظور یافتن مکان ثابت و پایداری برای زندگی، وطن خود را ترک کردند. اکثر ارمنیان در پادشاهی ارمنی کیلیکیه اقامت گزیدند ولی برخی هم سوریه شمالی را برگزیدند و شهرها و محله‌هایی نظیر آنتیوک، حلب، آینتاب (غازی عینتاب) و غیره را به وجود آوردند. در طی جنگ‌های صلیبی، پادشاهی ارمنی کیلیکیه بیشتر طرف مهاجمین اروپایی را گرفت تا حکام عمدتاً ترک سوریه. پیش از محاصرهٔ آنتیوک، اکثر به زور از آنتیوک به دست «یاقی-سیان» حاکم ترک آن شهر اخراج شدند.

جمعیت ارمنی سوریه و نواحی اطراف آن عمدتاً بعد از تسخیر این کشور توسط مغول‌ها، تاتارها و بر اثر کشتارها توسط این حکومت‌ها کاهش یافت.
در طی حکومت امپراتوری عثمانی، محله بسیار کوچکی از ارمنی‌ها در شمال سوریه به علت نزاع‌های پیشین وجود داشت. در اورفا (شانلی‌اورفه) شهری که اغلب در سوریه بزرگتر در نظر گرفته می‌شود جامعه بزرگی ایجاد شد.

ارمنی‌های سوریه در سده بیستم و زمان حال 
با وجود اینکه ارمنیان در سوریه دارای تاریخی طولانی هستند اما اکثرشان بعد از نسل‌کشی ارمنیان به آنجا آمدند. از حیطه‌های اصلی کشتار ارامنه در صحرای دیرالزور بود. اعراب محلی در پناه دادن ارامنه‌ای که مورد جفا قرار گرفته بودند، تردید داشتند. در طی اوج‌گیری ناسیونالیسم عرب، هزاران نفر از ارمنیان، این کشور را به مقصد آمریکا، کانادا و استرالیا ترک نمودند.

اکثر ارمنی‌ها در حلب که جامعه کوچکتری در درون شهر دمشق است زندگی می‌کنند. ارمنی‌ها حتی محله خود را به نام «حی الارمن» یعنی محله ارمنی‌ها دارا هستند. ارمنیان همچنین در استان لاذقیه و در کسب در شمال غربی که شهرستانی عمدتاً ارمنی است و همچنین در حسکه و قامشلی زندگی می‌کنند.

دیرالزور و نسل‌کشی ارمنیان 
در ۱۹۱۵ منطقه دیرالزور که عمدتاً صحراست مقصد نهایی ارمنی‌ها در طی نسل‌کشی ارمنیان و قتلگاه آنان شد. مجموعه یادبودی به یاد این فاجعه در شهر افتتاح شده‌است که از سوی «سارکیس بالمانوکیان» طراحی و رسماً در ۱۹۹۰ با حضور جاثلیق آستان قدس کیلیکیه افتتاح شد. این مجموعه استخوان‌ها و بقایای مربوط به قربانیان در دیرالزور را نیز شامل می‌شود و مقصدی زیارتی برای ارمنی‌هایی است که از مردگان خود دارای خاطره هستند.

سازمان‌ها 
اکثر سازمان‌های ارمنی در شهر حلب تأسیس شده‌اند. این سازمان‌ها به شکل فرهنگی، ورزشی، انجمن‌های خیریه یا نوجوان فعالیت می‌کنند و هدف همگی کمک از طریق ارائه فعالیت‌هایشان به جامعه ارمنی سوریه است.
 انجمن فرهنگی گرتاسیراتس (دانش دوستان) ۱۹۲۴
 انجمن فرهنگی گرمانیک – واسپوراکان ۱۹۲۸
 انجمن آموزشی و فرهنگی هامازگائین ۱۹۳۰
 انجمن جوانان ارمنی ۱۹۳۲
 انجمن فرهنگی ارمنی تکیان
 انجمن ملی فرهنگی ۱۹۵۵
 انجمن فرهنگی احیای اورفا ۱۹۵۷
 انجمن فرهنگی نور سروند ۱۹۵۸
 انجمن فرهنگی کیلیکیه ۱۹۶۴

انجمن‌های ورزشی تأسیس شده در حلب:
 اتحادیه ورزش‌های ارمنی ۱۹۲۱ در حلب
 اتحادیه کل دو و میدانی ارمنی که در قسطنطنیه در ۱۹۱۸ تأسیس شد و شاخه‌های آن در ۱۹۲۵ در سوریه افتتاح گشت
 اتحادیه ورزش‌های آرارات

انجمن‌های دانش آموزی تحت حمایت حوزه اسقفی ملی تأسیس شده در حلب:
 اتحادیه فارغ التحصیلان کالج کارن یپه ۱۹۴۷
 اتحادیه دانش آموزان ارمنی دانشگاه آلپو ۱۹۶۸
 اتحادیه فارغ التحصیلان موسسات عالی ارمنی ۱۹۸۲
 اتحادیه فارغ التحصیلان ارمنی دانشگاه‌های سوریه ۱۹۸۵
 اتحادیه دانش آموزان کریستاپور ۲۰۰۱ تحت حمایت حزب داشناک

سایر سازمان‌های اجتماعی ارامنه در حلب:
 سالن تئاتر حوزهٔ اسقفی ملی آودیس آهارونیان، که در ۱۹۵۹ افتتاح شده و در ۱۹۸۹ مورد تعمیر و تغییر نام قرار گرفت و ظرفیت ۴۵۰ صندلی را دارد.
 سالن تئاتر حوزهٔ اسقفی ملی زاواریان، که در ۱۹۶۵ افتتاح و در سال ۲۰۰۲ تعمیر اساسی شد. این سالن به میزان ۳۵۰ صندلی ظرفیت دارد.
 سالن تئاتر گورک نازاریان وابسته به اتحادیه کل نیکوکاران ارمنی، که در اواسط سال ۱۹۹۰ مورد تعمیر اساسی و تغییر نام قرار گرفت و دارای ظرفیت ۵۵۰ صندلی است.
 سالن تئاتر زهراب گابریلیان انجمن فرهنگی گرتاسیراتز، که در سال ۱۹۷۳ افتتاح شده و در ۱۹۹۹ مورد تعمیر اساسی و تغییر نام قرار گرفته و دارای ظرفیت ۶۰۰ صندلی است.
 سالن تئاتر گورک یسایان حوزه اسقفی ملی، که در سال ۲۰۰۵ تأسیس شده و دارای ظرفیت ۷۰۰ صندلی است.
 مهمانسرای آرام مانوگیان حوزه اسقفی ملی، که در سال ۱۹۸۹ افتتاح شده و یک مرکز چند منظوره است.
 آرامگاه ملی، آرامگاه ارامنهٔ حلب در سال ۱۹۲۷ از سوی دولت به ارمنی‌ها اهدا شده‌است. در سال ۱۹۴۶ جزء اموال حوزه اسقفی قرار گرفت. در مرکز این آرامگاه از سال ۱۹۷۰ چاپل سورپ هریپسیمه برپا شده‌است.

مذهب 
وقتی که مسیحیت در سال ۳۰۱ میلادی مذهب رسمی دولت و مردم ارمنستان شد حلب به مرکز مهمی برای زوار ارمنی بر سر راه بیت‌المقدس تبدیل گشت ولی هنوز یک جامعه قابل ملاحظه سازمان یافته‌ای در این شهر ایجاد نکرده بودند. حضور ارمنیان در شهر حلب هنگامی توسعه یافت که در طی پادشاهی ارمنی کیلیکیه در سده دوازدهم میلادی تعداد قابل توجهی از خانواده‌ها و تجار ارمنی در این شهر، ساکن شده و به ایجاد تجارت، اقامت گاه‌ها، مدارس، کلیساها و حوزه اسقفی خود پرداختند. نام کلیسای ارمنی «چهل شهید» در حلب برای اولین بار در سال ۱۴۷۶ میلادی ذکر شده‌است. در سال ۱۶۲۴ میلادی در نتیجه رشد فزاینده جمعیت ارمنی ساکن و زوار ارمنی، حوزه اسقفی شروع به ساخت محله‌ای نزدیک کلیسا نمود که نام اصلیش تا به امروز «هوکِدون» (خانه روحانی) است. این محل به عنوان اقامتگاهی برای زوار ارمنی بر سر راه بیت‌المقدس عمل می‌نمود.

آموزش و پرورش 
در میان جامعه ارمنی در سوریه، آموزش و پرورش ارمنی در حفظ زبان و ملی‌گرایی ارمنی بسیار حائز اهمیت است. حلب به عنوان کانون اصلی ازدحام ارمنیان در سوریه، مرکز مدارس با سابقه و موسسات فرهنگی ارمنی است. دانش آموزان ارمنی که از مدارس ارمنی فارغ‌التحصیل می‌شوند می‌توانند بعد از گذراندن امتحان رسمی یا امتحان لیسانس دبیرستان فوراً وارد نظام دانشگاهی سوریه شوند. در شهر شمالی حلب حدود نه مدرسه ارمنی فعال است که چهار تا از آن‌ها دبیرستان می‌باشند.

 دبیرستان ارمنی کارن یپه (اولین دبیرستان ارمنی در حلب که در سال ۱۹۴۷ در قطعه زمینی در محله ارمنی‌نشین و با وصیت خانم انساندوست دانمارکی کارن یپه ساخته شد)
 دبیرستان مرکزی ارمنی لازار نجاریان و گالوست گولبنگیان (در ۱۹۵۴ تحت نام مدرسه مرکزی لازار نجاریان و با مساعی اتحادیه کل نیکوکاران ارمنی تأسیس شده و در سال ۱۹۵۹ تبدیل به دبیرستان شده و نام آن به دبیرستان مرکزی لازار نجاریان و گالوست گولبنگیان تغییر یافت)
 دبیرستان ارمنی کیلیکیه (یک دبیرستان دوازده کلاسه است که در سال ۱۹۲۱ تأسیس شد و سه بخش دارد کودکستان، ابتدایی و دبیرستان و هر کدام از آن‌ها ساختمان جداگانهٔ خود را دارد)
 مدرسه گرتاسیراتس (دانش دوستان) (در سال ۱۹۲۴ تحت عنوان مدرسهٔ گرتاسیراتس آینتاب و با تلاش‌های انجمن گرتاسیراتس آینتاب تأسیس شد)
 مدرسه ابتدایی هایگازیان
 مدرسه ابتدایی مسروبیان
 مدرسه ابتدایی زاواریان
 مدرسه ابتدایی ساهاگیان
 مدرسه ابتدایی گولبنگیان

رسانه‌های گروهی 
سوریه دارای سابقه‌ای ثروتمند در زمینه رسانه‌ها و تألیفات ارمنی است. بسیاری از روزنامه‌های مشهور ارمنی اکنون دیگر نیستند. از این میان می‌توان به روزنامه‌های «دزاین» به معنی صدای ارمنی (۱۹۱۹ – ۱۹۱۸) روزنامه‌ای که هر دو روز منتشر می‌شد به نام «داراگیر»(۱۹۱۹ – ۱۹۱۸) و روزنامه «یپراد» را می‌توان نام برد.

حوزه اسقفی حلب هم در این زمینه دارای تألیفات و انتشاراتی بوده‌است که این نمونه‌ها را می‌توان نام برد «سوریاکان سورانداک» (۱۹۱۹–۱۹۲۲) «سوریاکان مامول» «یپراد» «سوریه» و «آرِوِلک» که این آخری دارای سالنامه هم بوده و از سال ۱۹۵۶ ضمیمه جوانان آن به نام «واهاکن» و از سال ۱۹۵۷ ضمیمه ورزشی آن به نام «آرولک مارزاشخاره» منتشر شده‌است.

از ماهنامه‌ها هم می‌توان از «ماهنامه نائیری» که از سوی «آندرانیک زاروکیان» منتشر می‌شد و ماهنامه «جوانان بوراستان» نام برد.

سالنامه‌ها هم شامل «سوریاهای دارتسویتس»(۱۹۲۴–۱۹۲۶)«داتِو»(۱۹۲۵–۱۹۳۰)«سوریاکان آلبو» (۱۹۲۷–۱۹۲۹) دارون (۱۹۴۹)«های دارِگیرک» (۱۹۵۶) و «گقارت» (۱۹۷۵) می‌باشند.

انتشارات کنونی شامل «اوشاکان» که از سال ۱۹۷۸ میلادی شروع به انتشار کرده و از سال ۱۹۹۱ میلادی به نام «گاندزاسار» تغییر نام یافت و در حال حاضر به صورت هفتگی انتشار یافته و ارگان رسمی حوزه اسقفی سیلیسیه است. ناشرین سوری سهم عمده‌ای در ادبیات و تحقیقات آکادمیک ارمنی به زبان عربی داشته‌اند.

روابط بین سوریه و ارمنستان 
از سال ۱۹۹۲ میلادی سفارت ارمنستان در دمشق بعد از استقلال ارمنستان به نحو فعالی گشوده شد. دیدار رسمی لوون تر-پتروسیان، رئیس‌جمهور وقت ارمنستان در ۱۹۹۲ میلادی از سوریه اولین ملاقات رسمی بین‌المللی یک رئیس‌جمهور ارمنی بعد از استقلال ارمنستان بوده‌است. از آن زمان به بعد روابط بین دو کشور به ویژه بعد از ایجاد یک کمیته اقتصادی مشترک بین دو دولت و تأسیس اتاق همکاری بازرگانی بین حلب و ارمنستان از سال ۲۰۰۶ میلادی رو به گسترش بوده‌است. ارمنستان همچنین در حلب از سال ۱۹۹۳ میلادی دارای کنسولگری عمومی بوده‌است سوریه نیز سفارت خود را در ایروان ۱۹۹۷ میلادی گشود که در خیابان باقرامیان در فاصله چند متری از کاخ ریاست جمهوری واقع است. اولین رئیس‌جمهور جمهوری جدید ارمنستان یعنی لوون تر-پتروسیان در حلب متولد شده‌است.

ارمنی‌های مشهور سوریه 

 روجر آلتونیان (پزشک و داروساز که با استفاده از کرومولین سدیم توانست به عنوان یک درمان برای پیشگیری بیماری آسم اختراع نماید)
 وارطان اوسکانیان (وزیر امور خارجه ارمنستان بین سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۸)
 پل باغدادلیان (خواننده معروف ارمنی در سراسر جهان)
 لوون تر-پتروسیان
 آندرانیک ترزیان
 سرکیس آسادوریان (عضو سابق پارلمان کانادا)
 ریچارد دکمجیان
 مانول زولالیان
 گارنیک سارکیسیان
 لینا شامامیان
 واهه کاچا
 گارو کاهکجیان (فرمانده نظامی ارمنستان در جنگ قره‌باغ)
 ژان گرزو
 ماردیک ماردکیان (عضو فعلی تیم ملی فوتبال سوریه پسر گئورک ماردکیان)
 یاکوبو هاروتیان (افسر مکزیکی‌تبار ارمنی که در انقلاب مکزیک شرکت کرد)
 ساموئل یقیایان (اولین ارمنی مهاجر که توانسته قاضی فدرال ایالات متحده آمریکا شود)
 آرام تیگران (خواننده معروف ارمنی در میان کردهای ترکیه و عراق)
 آبراهام روسو (خواننده معروف ارمنی در روسیه دارنده چندین جایزه بین‌المللی)
 گئورک ماردکیان (مربی فوتبال و یکی از بهترین فوتبالیست‌های سوریه در بین سال‌های ۱۹۷۰ تا ۱۹۸۰)

نگارخانه

جاذبه‌های گردشگری

نگارخانه

جستارهای وابسته 
 جماعت ارمنیان پراکنده
 ارمنی‌های ایران
 ارمنی‌های گرجستان
 ارمنی‌ها در امپراتوری عثمانی
 ارمنی‌های ایتالیا
 ارمنی‌های ترکیه
 ارمنی‌های جمهوری آذربایجان
 ارمنی‌های اورشلیم
 ارمنی‌های آمریکا
 ارمنی‌های فرانسه

پیوند به بیرون 
 حمله تروریستهای مسلح با حمایت ترکیه به شهر ارمنی نشین کسب سوریه
 درخواست روسیه برای بررسی قتل ارمنی‌های سوریه
 ارامنه سوریه بر سر دوراهی رفتن یا ماندن
 تجمع اعتراضی ارمنیان تهران در حمایت از ارمنیان شهر کسب در سوریه مقابل دفتر سازمان ملل متحد

توضیحات

منابع 

 Aktar, A. (2007). "Debating the Armenian Massacres in the Last Ottoman Parliament, November December 1918". History Workshop Journal 64: 240.
 Hovannisian, Richard G. (2004). The Armenian People From Ancient to Modern Times, Volume II: Foreign Dominion to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century. New York: Palgrave Macmillan. p. 425. .
 Mannheim, Ivan (2001). Syria and Lebanon Handbook: The Travel Guide. Footprint Travel Guides. p. 299. .
 (Re)constructing Armenia in Lebanon and Syria: Ethno-cultural Diversity By Nicola Migliorino
 Large-scale deportations of Armenians begin in Turkey
 Photos of Armenian Genocide IN SYRIA
 HISTORY OF ARMENIAN COLONY ARMENIANS IN SYRIA 
 Armenians in Syria and Lebanon
 Armenian Genocide Encyclopedia Entries on the Armenian Genocide
 Armenia tries to help as Christian Armenians flee Syria
 The Syrian Armenian Relief Fund
 Around 10,000 Syrian Armenians moved to Armenia and 8,000 to Lebanon - Shahan Ka
 Syrian refugees get warm welcome at Armenian community centre
 by Vahan M. Kurkjian A History of Armenia
 Kuwait donates USD 100,000 to Armenia for humanitarian aid to Syria refugees
 ASIA/SYRIA - 25 Christian families still in Raqqa. Obligation to pay a "protection tax"
 23 Families Left in Syria's Raqqa After ISIS Control

پیوند به بیرون 
 ارمنستان انتقاد آمریکا از اعزام گروه امدادی به سوریه را رد کرد

ارمنیان اهل سوریه
ارمنی‌تبارها
اقوام در سوریه
جماعت ارمنیان پراکنده بر پایه کشور
جماعت ارمنیان پراکنده در سوریه
روابط ارمنستان و سوریه