موج‌نقش

در زمین‌شناسی، موج‌نقش‌ها (ripple marks) سطوح مواجی هستند که در اثر حرکت آب یا باد بر روی سطوحی با دانه‌هایی در حد سیلت درشت تا ماسهٔ ریز تشکیل می‌گردند. 
به عبارت دقیق‌تر، موج‌نقش سطح موجی یا سیمایی سطحی است متشکل از فرورفتگی‌ها و پشته‌های کوچک‌مقیاس تقریباً موازی که در سطح تماس بین سیال و مواد رسوبی نامنسجم، به‌ویژه ماسهٔ سست، تشکیل می‌شود.

از این اشکال می‌توان برای تشخیص بالا و پایین لایه‌ها، جهت جریان قدیمه و همچنین تشخیص میزان انرژی محیط در زمان تشکیل استفاده کرد. برای تعیین میزان انرژی محیط از ضریبی به نام اندیس موجی استفاده می‌شود که به صورت نسبت طول موج (L) به ارتفاع موج (H) بیان می‌شود. L/H: اندیس موجی

تعریف‌ها 

بخش انباشته موج‌نقش‌ها کوهه یا پشته و سر کوهه‌ها، تاج crest نام دارد. فرورفتگی بین کوهه‌ها ناوه trough نامیده می‌شود. آن سمت از کوهه که «رو به جریان» stoss side است دارای شیب ملایم و جهت «پشت به جریان» lee side شیبی تندتر دارد. بسته به این‌که جریان مورد نظر آب یا باد باشد، سمت رو به جریان را سمت آبخور یا بادخور و سمت پشت به جریان را سمت آب‌پناه یا بادپناه می‌گویند.

دو دسته اصلی 
معمولاً موج‌نقش‌ها به دو صورت دیده می‌شوند:
۱) موج‌نقش‌های جریانی: اشکال مهاجرتی هستند که حاصل جریان‌های یک طرفه بوده و سه قسمت در آن‌ها قابل تشخیص است:
اول قسمتی که دارای شیب ملایم است و در خلاف جهت جریان قرار دارد  دوم قسمتی است دارای شیب تند بوده و در جهت جریان قرار می‌گیرد و سوم خط‌الراس آن  می‌باشد که بر اساس تفاوت در خط الراس، آنها را به چند نوع تقسیم می‌کنند که از آن جمله می‌شود انواع زیر را نام برد: مستقیم، پیچیده، زنجیره‌ای، و زبانه‌ای.

سازوکار تشکیل این موج‌نقش‌ها بدین صورت است که در اثر حرکت امواج آب یا باد از یک جهت رسوب از قسمت با شیب ملایم به قسمت با خط الراس موج‌نقش و ریزش آن بطرف پایین در قسمت پرشیب مهاجرت می‌کند این نوع حرکت رسوبات باعث مهاجرت و حرکت موج‌نقش می‌شود بطوری که خود باعث تشکیل ساختمان دیگری بنام  لایه‌بندی مورب می‌شود.

۲) موج‌نقش‌های موجی: یا موج‌نقش‌های ساحلی اشکال موجی شکل هستند که برجستگی‌های نوک تیز و فرورفتگی‌های پهن دارند برای تشکیل این نوع از موج‌نقش‌ها یک جریان رفت و برگشت لازم است (مانند حرکت امواج) در اثرحرکت رفت به سمت خشکی موج‌نقش‌های نوع جریانی تشکیل می‌شود در اثر برگشت به سمت دریا قسمتی از ریپل‌ها فرسایش می‌یابد و ذرات درشت نیز در پشت موج‌نقش‌ها برجا می‌ماند به این ترتیب شکل موج‌نقش موجی تکمیل می‌شود به طوری که در قسمت سمت خشکی ذرات درشت و در قسمت سمت دریا ذرات ریزتر و دارای چندلایگی می‌باشد در صورتی که در سمت خشکی فاقد چندلایگی می‌باشد. این نوع  از موج‌نقش‌ها همانطور که  بیان شد در مکان‌ها یی که حرکت آب رفت و برگشت باشد به وجود می‌آید مانند  ساحل دریا همچنین با استفاده از این اشکال می‌شود علاوه بر این تشخیص بالا و پایین لایه جهت جریان را تا حدودی تشخیص داد.

منابع 

 Easterbrook, Don J. Surface processes and landforms. Upper Saddle River, N.J: Prentice Hall, 1999. Print.  pp. 479-480.
 Greeley, Ronald, and James D. Iversen. Wind as a Geological Process On Earth, Mars, Venus and Titan (Cambridge Planetary Science Old). New York: Cambridge UP, 1987.  pp. 153-154
 Monroe, James S., and Reed Wicander. The Changing Earth: Exploring Geology and Evolution, 2nd ed. Belmont: West Publishing Company, 1997.  pp. 114-15, 352.

ساختارهای رسوبی