آام‌ایکس-۱۳

آاِم‌ایکس-۱۳ تانک سبک فرانسوی است که از سال ۱۹۵۳ تا ۱۹۸۵ تولید می‌شد. این خودرو زره‌پوش علاوه بر آن‌که در ارتش فرانسه به‌طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گرفت به دست‌کم ۲۵ کشور دیگر دنیا نیز صادر شد و از محبوب‌ترین و رایج‌ترین تانک‌های سبک دوران جنگ سرد محسوب می‌شد. عدد ۱۳ در نام این زره‌پوش به وزن نمونهٔ اولیه آن اشاره دارد.

خودروهای زره‌پوش دیگری از جمله نفربر، توپ خودکششی، ضدهوایی خودکششی، شکارچی تانک، و خودروهای تعمیر و بازیابی و مهندسی رزمی هم بر اساس شاسی آام‌ایکس-۱۳ ساخته شدند. در مجموع حدود ۷۷۰۰ عراده از انواع مختلف زره‌پوش‌های خانواده آام‌ایکس-۱۳ ساخته شدند که ۳۴۰۰ عراده آن به کشورهای دیگر صادر شد.

ویژگی غیرعادی این تانک برجک نوسانی و دوقسمتی آن بود که به ندرت در زره‌پوش‌های دیگر دیده شده‌است. این برجک از گلوله‌گذار اتوماتیک برای مسلح‌سازی توپ اصلی تانک استفاده می‌کرد و در نتیجه خدمه تانک به سه نفر کاهش یافته بود. سلاح اصلی مدل‌های اولیه آام‌ایکس-۱۳ یک قبضه توپ ۷۵ میلی‌متری بود. از سال ۱۹۶۴ این تانک با توپ ۹۰ میلی‌متری ساخته می‌شد و در برخی انواع صادراتی از برجکی جدید با توپ ۱۰۵ م‌م هم استفاده می‌شد. در اوایل دهه ۱۹۷۰ تمام آام‌ایکس-۱۳های فرانسوی به توپ ۹۰ م‌م مجهز بودند. ۳۴ عدد گلوله برای این توپ در داخل تانک حمل می‌شد که ۱۲ تای آن در دو خشاب در حالت آماده شلیک قرار داشت و بقیه در داخل برجک قرار داشت. آام‌ایکس-۱۳ از سه بخش تشکیل شده؛ موتور و راننده که در قسمت جلو قرار گرفته‌اند و برجک که در قسمت عقب تانک واقع شده‌است. این تانک سبک بنا به سفارش مشتری با موتور دیزلی یا موتور بنزینی ساخته می‌شد. برد عملیاتی آن با موتور دیزلی حدود ۵۵۰ تا ۶۰۰ کیلومتر و با موتور بنزینی حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ کیلومتر بود.

آام‌ایکس-۱۳ در دهه ۱۹۸۰ از خدمت نظامی در ارتش فرانسه خارج شده و زره‌پوش‌های چرخ‌دار آام‌ایکس-۱۰ آرسی و ئی‌سی‌آر ساگای جای آن را گرفته‌اند اما در برخی از کشورهای دیگر همچنان از آن استفاده می‌شود.

کاربران

کنونی 
  - ۲۴ عراده از مدل MK F3؛ توپ خودکششی ۱۵۵ م‌م
  - ۱۲ عراده
  - ۵ عراده
  - ۶۰ عراده
  - ۱۰۲ عراده
  - ۵۰۰ عراده
  - ?
  - ۴۰۹ عراده از مدل AMX-VCI (نفربر)
  - ?
  - ۲۱۰ عراده
  - ۴ عراده در جریان جنگ‌های صحرای غربی از نیروهای مراکشی به غنیمت گرفته شد.
  - ۳۵۰ عراده از مدل AMX-13/SM1 (تانک‌های دست دوم اسرائیلی با بهینه‌سازی گسترده - در حال خروج از خدمت)
  - ?
  - ۳۶ عراده از مدل AMX-13C.90

سابق 

  - ?
  - ?
  - ۶۰ عراده AMX-13/105 FL-12 در انبار
  - ?
  - 12 AMX Mk F3 توپ خودکششی ۱۵۵ م‌م
  - ۱۵ عراده
  - ?
  - ۱۲ عراده سفارش داد اما مشخص نیست تحویل شده باشد.
  - در دهه ۱۹۷۰ از خدمت خارج شد.
  - ۱۲ عراده
  - در جنگ با پاکستان در سال ۱۹۶۵ مورد استفاده قرار گرفت.
  - در جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷ استفاده شد. در سال ۱۹۶۹ از خدمت خارج شده و به سنگاپور فروخته شد.
  - ۳۵ عراده در سال ۱۹۷۶ در اختیار ارتش لبنان بود و در جریان جنگ داخلی لبنان به دست گروه‌های مختلف شبه‌نظامی افتاد.
  -با تانک سبک اتریشی SK-105 Kurassier جایگزین شد.
  - ۱۳۱ عراده
  - ۲۰۰ عراده بین سال‌های ۱۹۵۲ تا ۱۹۵۴ خریداری شد. تا سال ۱۹۶۱ در گردان‌های تانک سبک و پس از آن تا دهه ۱۹۸۰ در گردان‌های شناسایی به عنوان خودرو زره‌پوش شناسایی استفاده می‌شد. چهار عراده از مدل هویتزر خودکششی هم برای آزمایش خریداری شد اما وارد خدمت رسمی نشد.

منابع 

تانک‌های سبک جنگ سرد
تانک‌های سبک فرانسه
تانک‌های سبک
خودروهای نظامی از ۱۹۵۰–۱۹۵۹ (میلادی)