علاءالدین محمد ختنی

علاءالدین محمد ختنی (مشهور به: امام علاءالدین محمد الختنی)  دانشمند و عارف مسلمان اهل کاشغر است.  

او شخصی است که با کوچلک خان، حاکم بودایی مذهب کاشغر و ختن دربارهٔ اصول و مبانی اسلام مناظره کرد. کوچلک خان فرزند "تایانگ خان"، رئیس قبیله "نایمان" از قبایل مغول بود. آن‌ها در سرزمین‌های بالادست رود "ارخن" و دامنه کوه‌های آلتای زندگی می‌کردند. همراه با به سلطنت رسیدن سلطان محمد خوارزمشاه، چنگیزخان هم در مغولستان قدرت پیدا کرده و اقوام مغول را شکست می‌داد. در سال ۶۰۰ ه. ق. چنگیزخان "تایانگ خان" را شکست داده و او را کشت. پس از تایانگ خان، فرزند او کوچلک خان به قدرت رسید و با جمع کردن قبیله "نایمان" به کاشغر و ختن حمله کرد. او برای ایراد وارد کردن بر مبانی دین اسلام مناظره‌ای را با حضور مردم شهرهای ختن برپا کرده و با محمد ختنی مناظره کرد.

مناظره با کوچلک خان 
محمد جوینی در کتاب تاریخ جهانگشای جوینی می‌نویسد:

«... امام به حق علاءالدین محمدالختنی ... برخاست و به نزدیک کوچلک آمده بنشست و کمر حق گویی بر میان راستی بست و در ادیان بحث آغاز نهاد و چون آواز بلندتر شد و امام شهید حجت‌های قاطع تقریر می‌داد و حضور و وجود او را محض عدم می‌دانست حق بر باطل و عالم بر جاهل غالب گشت ... تا آنکه کوچلک در سخن گفتن جسارت به رسول اکرم می‌کند. اما شهید در جواب او فریاد می‌زند: خاک به دهانت ای عدوی دین کوچلک لعین ...»

کوچلک خان چند روز کشتن محمد ختنی را به عقب می‌اندازد و به او وعده پست و مقام و ثروت داده و جواهرات در اختیار او می‌گذارد اما محمد ختنی بر مواضع خود می‌ایستد و سرانجام او را بر سردر مدرسه‌ای که خود در ختن ساخته بود به چهارمیخ می‌کشند.

منابع 

تاریخ جهانگشای جوینی

چنگیز خان مهربان، نوشته ایرج بقایی کرمانی

اهالی کاشغر

درگذشتگان ۱۲۰۳ (میلادی)