شاهکار (مجموعه داستان)

شاهکار نام کتابی است دوجلدی از محمدعلی جمال‌زاده که بخش اول آن در اردیبهشت ۱۳۲۰ در ژنو به پایان و در تهران به چاپ رسید و دومین کتاب جمال‌زاده محسوب می‌شود. جمال‌زاده دیباچه‌ٔ این کتاب را اینگونه شروع می‌کند:

جمالزاده در سال ۱۳۳۶ نگارش دوم این کتاب را با «تصحیح و تجدیدنظر و حک و اصلاح و افزودن پاره‌ای از قسمت‌ها و حذف قسمت‌های دیگری» و با افزودن جلد دوم آن برای چاپ به تهران می‌فرستد و ضمناً به خاطر غلطهای چاپی‌ای که در چاپ اول آن اتفاق افتاده، از صنعت چاپ ایران گله می‌کند. جلد دوم این کتاب، مجموعه‌ای است از داستان‌هایی به قلم نویسنده‌ٔ کتاب که پیش‌تر در مجلات مختلف منتشر شده بود.

انگیزه‌ٔ نگارش کتاب 
جمال‌زاده در دیباچه‌ٔ این کتاب، انگیزه‌ٔ خود از نگارش آن را نامه‌ای معرفی می‌کند که علامه قزوینی در سال ۱۳۰۱ در پاریس خطاب به وی نوشته است و در آن، ضمن تمجید از کتاب قبلی جمال‌زاده («یکی بود، یکی نبود»)، زبان فارسی را در شدیداً در خطر دانسته و با لحنی تند تمام کسانی را که می‌توانند در این زمینه تلاشی بکنند و غفلت می‌ورزند، به باد انتقاد گرفته و مستوجب لعنت خداوند دانسته. جمال‌زاده متن کامل نامه‌ٔ علامه قزوینی را عیناً ضمیمهٔ دیباچهٔ کتاب کرده است. اینک قسمت‌هایی از نامه‌ٔ علامه قزوینی به جمال‌زاده:

جلد اول 

جلد اول کتاب شاهکار شامل یک داستان بلند به نام «عمو حسینعلی» است. موضوع این داستان نویسنده‌ی جوانی است که کتابی به اسم «شاهکار» نوشته است و مانند بسیاری از نویسندگان و هنرمندان جوان تصور می‌کند بازوی رستم را شکسته و شق‌القمر کرده. تا آنکه در عالم خیال خود را مقابل کوهی می‌بیند به اسم «جبل‌البدایع» که یکسره از شاهکارهای ادبی جهان تشکیل شده است. خلاصه چشم رفیق جوان ما باز می‌شود و کم‌کم دستگیرش می‌شود که عافیت در پرگویی نیست، بلکه در خاموشی و کار مفید و ساده و مستقل است.» 

جمال‌زاده در مجلهٔ راهنمای کتاب، این داستان را «موردقبول‌ترین و موردپسندترین» اثر خویش می‌داند.

این کتاب نیز مانند بسیاری از آثار دیگر جمال‌زاده دارای نثری نسبتاً متکلف و شامل اشارات بسیاری به اصطلاحات عامیانه، ضرب‌المثل‌ها و اشعار شاعران فارسی‌زبان است و نیز تشبیهات و کنایات طنزآمیز در آن فراوان به کار رفته است.

جلد دوم 

این جلد که در سال ۱۳۳۷ به این کتاب اضافه شده، مجموعه‌ای است از داستان‌هایی به قلم جمال‌زاده که برخی از آنان در سال ۱۳۰۷، زمانی که وی سردبیر مجلهٔ علم و هنر (چاپ برلن) بود، به چاپ رسیده بود. داستان‌های درون این جلد از کتاب عبارتند از:
 پلنگ
 نوع‌پرست
 سرّ حکمت یا مجادله‌ٔ دو پشه
 کباب غاز یا حکمت مطلقهٔ «از ماست که بر ماست»
 دشمن خونی
 سگ زرده

منابع 

آثار محمدعلی جمال‌زاده
کتاب‌های ایرانی