الفخری

الفخری یا الفخری فی (صناعة) الجبر و المقابله کتابی است با موضوع جبر که توسط ابوبکر کرجی نوشته شده‌است. کرجی این کتاب را برای فخرالملک واسطی (ابوغالب محمد) نوشته و نام او را بر کتاب خود گذارده‌است. این کتاب یکی از مهم‌ترین آثار جبری دوره اسلامی است.

چندین نسخهٔ خطی از این کتاب در پاریس و استانبول و قاهره و غیره وجود دارد و فیلم آن نیز به شمارهٔ ۳\۳۶۱ در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران در دست است.

تاریخچه 
کرجی کتاب الفخری را زمانی که در بغداد و نزد ابوغالب محمدبن علی بن خلف واسطی ملقب به فخرالملک (وزیر بهاءالدوله و سلطان‌الدوله دیلمی متوفی در ۴۰۷ ه‍.ق) بوده نوشته و نام وی را بر کتاب خود گذارده‌است. کرجی در مقدمهٔ کتاب می‌گوید:

الفخری نخستین بار توسط فرانتس وپکه، مستشرق آلمانی مورد بررسی قرار گرفت. وپکه خلاصه‌ای از الفخری را از روی نسخهٔ خطی موجود در پاریس همراه با تحلیلی در سال ۱۸۵۳ و به زبان فرانسه منتشر ساخت. تحقیقات وپکه توجه خاورشناسان دیگر را به آثار کرجی جلب کرد و پس از وی آدولف هوخهایم ترجمهٔ آلمانی کتاب «الکافی فی الحساب» کرجی را بین سال‌های ۱۸۷۸ تا ۱۸۸۰ منتشر کرد.

مباحث 
کتاب الفخری به دو قسمت تقسیم شده که قسمت اول مشتمل بر قواعد محاسبات جبری و و کلیاتی در حل معادلات معین و سیاله است، و قسمت دوم عبارتست از حل‌المسائلی مشتمل بر ۲۵۴ مسئله، که به پنج طبقه تقسیم شده‌اند.

کرجی در این کتاب برخی از مسائل کتاب علم حساب دیوفانتوس را عیناً یا با تغییر دادن مقادیر معلوم آورده‌است. وپکه در کتاب خود ثابت کرد که اولاً کتاب الفخری مسائلی زاید بر کتاب دیوفانتوس دارد (جورج سارتون تعداد آن‌ها را ۲۵ عدد ذکر کرده) و ثانیاً «کارهای فیبوناتچی بدان درجهٔ اصالت که کوشیده‌اند به آن نسبت دهند نیست، بلکه قسمت اعظم آن‌ها مأخوذ از عرب‌ها و خاصه از کرجی است.»

پانویس

منابع 
 
 
 

کتاب‌های ریاضی
جبر
کتاب‌های ابوبکر کرجی