بانکی‌پور

بانکی پور  منطقه‌ای در پتنه از ایالت بهار هند. در سابق شهرکی بود در حاشیه غربی آن شهر و در منابع اسلامی عظیم آباد خوانده شده‌است. بنای عمده بانکی پور سیلوی عظیمی است که به شکل کندوی زنبور عسل ساخته شده‌است. این بنا را وارن هیستینگز  پس از قحطی سال ۱۱۸۳ برای ذخیره غلات احداث کرد. اهمیت و شهرت بانکی پور در مجامع شرق‌شناسی به دلیل کتابخانه مهم آن است، که مجموعه بسیار خوبی از نسخه‌های فارسی و عربی دارد و برخی از این نسخه‌ها بسیار نادر و کمیاب است. این کتابخانه که عنوان رسمی آن در وقفنامه سال ۱۳۰۸ معادل ۱۸۹۱ میلادی «کتابخانه ملی شرق شناسی پتنه»  است، به نام مؤسس آن «خدابخش» نیز خوانده می‌شود.
Khuda Bakhsh Oriental Library

مولوی خدابخش (۱۹۰۸-۱۸۴۲) که حرفه اصلیش وکالت دادگستری بود در چهپره  در ایالت بهار می‌زیست و تمامی عمرش را صرف گردآوری کتابهای خطی کرد. این کتابها از مراکز قدیمی فرهنگ اسلامی، مانند قاهره و دمشق و بیروت و مراکز دیگر در عربستان و مصر و ایران، گردآوری شد. لرد کرزن (Lord Curzon) حکمران کل هندوستان (۱۹۰۵-۱۸۹۹)، سر ادوارد دنیسن راس  را مأمور تنظیم این کتابخانه و تهیه فهرست آن کرد که تا کنون ۳۴ مجلد از آن منتشر شده‌است.

همکاران دنیسن راس در این کار، عبدالمقتدر، عظیم الدین احمد، عبدالحامد و مسعود عالم ندوی، دانشمندان مسلمان هندی بوده‌اند. علاوه بر فهرست ۳۴ جلدی، فهرست مختصری در ۷ جلد نیز منتشر شده‌است. در حال حاضر شمار کتاب‌های خطی و چاپی و مجلات و میکروفیلم‌ها و نسخه‌های عکسی به ۱۴۶۷۰۴ عدد می‌رسد. از آن میان تعداد نسخه‌های خطی فارسی ۸۵۷۶، عربی ۷۳۶۵ و اردو ۱۴۳۵ است. نگارگریهایی ارزشمند به سبک‌های ایرانی و آسیای مرکزی و تیموری و راچپوت نیز در این کتابخانه موجود است.

منابع 
دانشنامه جهان اسلام، ب ۲، تهران، ۱۳۷۵: 

پتنا