تیزشاخ عربی

تیزشاخ عربی یا غزال اوریکس یا خَربُز  گونه‌ای از تیره گاوسانان و از سرده تیزشاخ بوده و بومی مناطق استپی و بیابانی در کشور های سوریه، عراق، اسرائیل، اردن، و شبه جزیره عربستان است.که در دهه ۱۹۷۰ در حیات وحش منقرض شد اما تعدادی از آن در اسارت باقی مانده بودند و برنامه موفقیت‌آمیزی برای بازگرداندن آن‌ها به طبیعت اجرا شد و تا سال ۲۰۱۱ بیش از هزار رأس از این حیوان در حیات وحش عمان، عربستان، فلسطین، اسرائیل، اردن و امارات وجود دارد و ۶ تا ۷ هزار رأس نیز در اسارت نگهداری می‌شوند.از این جانور در متون فارسی میانه با نام «خربُز» (xar-buz) یاد شده‌است

زیستگاه 
تیز شاخ عربی معمولاً در دشت‌های خشک و بیابان‌ها زندگی می کند. با این حال در دامنه‌های سنگی و برس‌های ضخیم نیز یافت می شود. زیستگاه آنها بصورت کلی شامل دشت های شنی صاف و مواج است، که توسط وادی های کم عمق و فرورفتگی ها متقاطع شده اند و همچنین تپه های شنی در حاشیه بیابان های شنی که دارای پوشش گیاهی متنوعی از درختان، درختچه ها، و علف ها هستند

عادات غذایی 
تیز شاخ های عربی معمولا از انواع مختلف علف ها و درختچه های موجود در زیستگاهای خشکشان استفاده می کنند.آنها برای نوشیدن به سمت رودها و چاله های آب می روند. و هنگامی که آب در دسترس نباشد، آنها می توانند رطوبت را از منابعی مانند خربزه و پیازهای آبدار هم بدست آورند، که گاها برای مدت طولانی هم کافیست.

ظاهر 
طول سر و بدن تیز شاخ عربی از ۱۵۳ تا ۲۳۵سانتی متر متغیر است. طول دم بین ۴۵ تا ۹۰ سانتی متر و ارتفاع شانه ۹۰ تا ۱۴۰ سانتی متر است. یال آنها از سر تا شانه ها امتداد دارد و دم آنها تافت است. نرها یک دسته مو روی گلو دارند. هر دو جنس دارای شاخ هایی به طول بین ۶۰تا ۱۵۰سانتی متر هستند.شاخ ماده ها معمولا بلندتر و نازک تر از شاخ نرها است. به طور کلی، رنگ بزرگسالان(بالغ تر ها) از کرمی گرفته تا خاکستری و قهوه‌ای متفاوت است و ممکن است دارای علائم سیاه و قهوه‌ای نیز باشند. جوان تر ها دارای سایه های قهوه ای ای هستند و روی دم و زانوهای خود نیز علامت هایی دارند.

رفتار و طول عمر 
زمان تولید مثل تیز شاخ عربی متفاوت است. با این حال در شرایط مساعد یک ماده می تواند در طول یک سال هر ماه یک گوساله به دنیا بیاورد‌. بیشترین زاد و ولد ثبت شده در میان گله های در عمان و اردن از ماه اکتبر تا مه رخ داده است. دوره بارداری در این گونه حدود ۲۴۰ روز است. بچه ها در ۴/۵ ماهگی از شیر گرفته می شوند و ماده های نوجوان اولین زایمان خود را در سنین ۲/۵ تا ۳/۵ سالگی انجام می دهند. طول عمر این حیوانات در حدود۲۰سال است.

آنها فرورفتگی های کم عمقی را در زمین زیر درختچه ها و درختان برای استراحت کردند و استفاده از سایه حفر می کنند. آنها قادرند بارندگی را حتی از فاصله دور تشخیص دهند و در جهت رشد گیاهان تازه حرکت کنند.تیزشاخ های عربی گاها مسیر های طولانی را برای یافتن غذا طی می کنند.

طبق یک گزارش در عمان در سال ۱۹۸۳ گله ای تیز شاخ عربی از محدوده ای در حدود ۳۰۰۰ کیلومتر مربع استفاده می کرد است.

تیز شاخ های عربی حیواناتی جمعی و اجتماعی هستند. اندازه طبیعی گروه آنها ۱۰ حیوان یا کمتر است، اما در یک گله ۱۰۰ راس هم دیده شده است.گله ها اکثرا متشکل از یک نر بالغ غالب و چندین ماده بالغ و جوان هستند. انها حیواناتی هوشیار ،محتاط و تیز بین توصیف شده اند. آنها با پایین آوردن سر خود به گونه ای که شاخ های تیزشان به سمت جلو باشد از خود دفاع می کنند.

وضعیت حفاظت 
تا سال ۱۹۷۲ تمام تیز شاخ های عربی در طبیعت از بین رفتند.البته گزارش های تایید نشده ای از مشاهده شدن این حیوان در اواخر سال ۱۹۷۹ وجود دارد.از سال۱۹۵۰ که بقای این گونه در وضعیت بحرانی قرار گرفت، تلاش هایی در چندین کشور عربی برای ایجاد گله های در اسارت انجام شد.در سال ۱۹۶۲ تعدادی از تیز شاخ های عربی از طبیعت گرفته شده و به ایالات متحده فرستاده شدند. با تلاش های بین المللی برای اصلاح نژاد، معرفی و بازگشت مجدد به طبیعت، مانند عمان در سال ۱۹۸۲، اردن در سال ۱۹۸۳ و مرکز عربستان سعودی در سال ۱۹۹۰، در حال حاضر تقریباً ۵۰۰ راس در حیات وحش وجود دارد. که ۳۰۰ راس آن در شبه جزیره عربستان زندگی می کنند. همچنین بیش از ۲۰۰۰ راس از این گونه در جاهای دیگری مانند باغ وحش های فونیکس و سن دیگو نگهداری می شوند.

نگارخانه

منابع 

جانوران بیابان
پستانداران آسیا
پستانداران اسرائیل
پستانداران توصیف‌شده در ۱۷۷۷ (میلادی)
پستانداران خاورمیانه
پستانداران عربستان سعودی
تیزشاخ
جانوران بزرگ اوراسیا
زیاگان اسرائیل
زیاگان امارات متحده عربی
زیاگان سرزمین‌های فلسطین
زیاگان عربستان سعودی
زیاگان عمان
زیاگان قطر
فهرست سرخ IUCN از گونه‌های آسیب‌پذیر
شاخ‌بلندهای چرنده
پستانداران شبه‌جزیره عربستان