سموأل بن یحیی مغربی

سموأل بن یحیی بن عباس یهودای مغربی ( ۱۱۳۰  بغداد — ۱۱۸۰  مراغه) ریاضی‌دان، پزشک و منجم مسلمان بود  قرن ششم هجری بود. 

وی بر روی تعمیم بسط دوجمله ای که قبلا ابوبکر کرجی مطرح کرده بود کارهایی انجام داد.

زندگی 

در حدود سال ۱۱۳۰ میلادی در بغداد و در خانواده‌ای یهودی به دنیا آمد. پدرش ابوالعباس یحیی مغربی نام داشت که در فاس مراکش زاده شد و به بغداد آمد. نام مادرش آنّا بود. 

سموأل ابتدا به پزشکی علاقه‌مند شد و در پزشکی به مطالعه پرداخت. حدوداً سیزده سال داشت که مطالعهٔ جدی را با روش‌های محاسبهٔ هندی و جدول‌های نجومی آغاز کرد. شرایط آن زمان بغداد به گونه‌ای بود که سموأل نتوانست کسی را که توانایی تدریس ریاضیات را سوای چند مقالهٔ اول اصول اقلیدس داشته باشد، پیدا کند. بنابراین به تنهایی کتاب‌های دانشمندانی چون اقلیدس و ابوکامل و کرجی را مطالعه کرد. 

سموأل تا هجده سالگی بر تمام آثار ریاضی در دسترس خود چیرگی یافت تا جاییکه نظم منطقی کتاب اصول اقلیدس را مورد انتقاد قرار داد و به تکمیل کارهای کرجی پرداخت. 

در شرح احوال خود از خوابی سخن می‌گوید که در سال ۱۱۶۳ میلادی (۵۴۲ هجری) دید و سبب اسلام آوردن او شد. زندگی او به صورت پزشکی در حال سفر سپری شد، وی از شاهزادگانی در زمرهٔ بیمارانش یاد کرده‌است.

دستاوردها 

سموأل مهم‌ترین اثر ریاضی خود، الباهر فی العلم الحساب (به معنای کتاب درخشان در محاسبه) را در نوزده سالگی نوشت. وی در این کتاب قاعدهٔ علامت‌ها را به صورت زیر بیان می‌کند:

آثار 

۸۵ اثر از سموأل در زمینه‌های ریاضیات و نجوم و پزشکی و الهیات شناسایی شده که تعدادی از آن‌ها باقی‌مانده است. 

برخی از کتاب‌های وی عبارتند از:
 الباهر فی علم الحساب: این کتاب مهم‌ترین تألیف ریاضی سموأل است که آن را در نوزده سالگی نوشت و از چهار مقاله تشکیل شده‌است: ۱) فی المقدمات و الضرب و القسمه و النسبة و استخراج الحدود ۲) فی استخراج المجهولات ۳) فی المقادیر الصٚم ۴) فی تقاسیم المسائل. کتاب الباهر شامل بسط جالب توجهی از آثار پیشینیان در علم جبر است که در آن مؤلف همهٔ دستورهای جبری که توسط کرجی تنظیم شده بود و نیز قاعده‌هایی که ابوکامل و سجزی و ابن هثیم و قسطابن لوقا و دیگران بیان کرده بودند جمع‌آوری کرده‌است.
 کتاب الموجز الموضوی فی الحساب
 التبصره فی علم الحساب
 القوامی فی الحساب الهندی

پانویس

منابع 

 

 
 

اخترشناسان اسلام قرون وسطی
اسلام و یهودستیزی
اهالی بغداد
پزشکان سده ۱۲ (میلادی)
پزشکان سده‌های میانه اسلامی
درگذشتگان سده ۱۲ (میلادی)
ریاضی‌دانان اسلام قرون وسطی
ریاضی‌دانان سده ۱۲ (میلادی)
ریاضی‌دانان عراقی قرون وسطی
ریاضی‌دانان مراکشی قرون وسطی
زادگان سده ۱۲ (میلادی)
ستاره‌شناسان سده ۱۲ (میلادی)
ضدیهودیت
عراقی‌های سده ۱۲ (میلادی)
مراکشی‌تبارها
مسلمانان سده ۱۲ (میلادی)
یهودیان اهل ایران
یهودیان سده ۱۲ (میلادی)
یهودیان مسلمان‌شده