شکل برگ‌ها

شکل ظاهری برگ‌ها بسیار متنوع است. آن‌ها به شکل‌های دایره ٬بیضی ٬نیزه٬پر٬پنجه٬قلب و بسیاری شکل‌های دیگر هستند، اما در مجموع می‌توان آن‌ها را به سه گروه تقسیم کرد: برگ‌های پهن، برگ‌های باریک و برگ‌های سوزنی. غیر از این سه گروه برخی گیاهان مانند سرو کوهی برگ‌های پولک مانند دارند. شگل برگ گیاهان یکی از راه‌های مهم شناسایی نوع گیاه است. طول بیشتر برگ‌ها میان ۵/۲ تا ۳۰ سانتی‌متر است. اما برگ برخی از گیاهان بسیار بزرگ است، برای مثال طول بعضی از برگ‌های نوعی نخل آفریقایی به ۲۰ متر هم می‌رسد یا قطر نوعی از برگ‌های شناور که در مرداب‌های آمریکای جنوبی می‌رویند، به ۸/۱ متر می‌رسد، همچنین در مرداب انزلی، قطر برگ‌های دایره‌ای نیلوفر آبی گاه به بیش از ۵۰ سانتیمتر نیز می‌رسند. تعداد برگ‌ها در گیاهان گوناگون نیز متفاوت است. گیاهانی مانند گندم و ذرت دارای تنها چند برگ هستند. درختان کهنسال نارون صدها هزار برگ دارند. بعضی از گیاهان تنها یک برگ دارند. برگ‌ها یا ساده هستند یا مرکب. برگی که یک پهنک داشته باشد برگ مرکب است و پهنک‌های برگ مرکب را برگچه می‌نامند. برگچه‌های برگ مرکب به صورت پر یا پنجه روی ساقه قرار می‌گیرند. در آرایش نوع پر، برگ‌ها شبیه شانه‌ای در دو طرف رگبرگ اصلی جای می‌گیرند، مانند برگ درخت گردو و زبان گنجشک. برگچه‌های برگ‌های مرکب پنجه‌ای از انتهای دمبرگ می‌رویند، مانند برگ شبدر. در برخی از گیاهان، برگچه‌ها به برگچه‌های کوچک‌تری تقسیم می‌شوند و این برگ‌ها را برگ مرکب دوگانه می‌نامند مانند برگ هویج و شبت (شوید). لبه و طرح رگبرگ‌های پهنک برگ‌ها گوناگون است. بعضی پهنک برگ‌ها دارای لبه صاف، بعضی دانه‌دار و بعضی کنگره‌دار هستند. لبه بیشتر برگ‌های باریک و سوزنی صاف است. لبه پهنک بیشتر گیاهانی که در منطقه اقلیمی استوایی و نیمه استوایی می‌رویند نیز صاف است. لبه پهنک درختانی مانند، پرتقال، نارون و گیلاس دانه‌دار است و همچنین روی آن‌ها روزنه‌هایی نیز وجود دارد که بخشی از آب اضافی گیاه از راه این روزنه‌ها خارج می‌شود. لبه برگ برخی از گیاهان، مانند توت سفید و بلوط جنگلی، کنگره‌دار است.

شکل‌های برگ‌ها 
در دانش گیاه‌شناسی برگ‌ها به شکل‌های زیر دسته‌بندی می‌شوند (لاتین، به همراه توضیح انگلیسی و ترجمه پارسی آن):

 Acicular (acicularis): Slender and pointed, needle-like (سوزنی‌شکل)
 Acuminate (acuminata): Tapering to a long point (هرمی‌شکل)
 Acute: pointed, having a short sharp apex angled less than ۹۰° (دارای زاویهٔ تند کمتر از ۹۰ درجه)
 Aristate (aristata): Ending in a stiff, bristle-like point (دارای انتهای زبر و محکم)
 Asymmetrical: With the blade shape different on each side of the midrib (با اجزاء گوناگون تیغی‌شکل)
 Basal: arising from the crown, bulb, rhizome or corm, etc. as opposed to cauline (تاجی‌شکل، چراغی‌شکل)
 Bipinnate (bipinnata): Each leaflet also pinnate (پرمانند)
 Caudate: tailed at the apex (دم‌دار)
 Cauline: borne on the stem as opposed to basal (موازی با ساقه)
 Compound: Not simple; the leaf is broken up into separate leaflets, and the leaf blade is not continuous (دارای برگچه)
 Cordate (cordata): Heart-shaped, with the petiole or stem attached to the cleft (قلب‌مانند)
 Cuneate (cuneata): Triangular, stem attaches to point (مثلثی، وصل‌شده توسط سطح برگ)
 Deltoid (deltoidea) or deltate: Triangular, stem attaches to side (مثلثی، توسط کناره‌های برگ)
 Digitate (digitata): Divided into finger-like lobes (انگشت‌دار)
 Elliptic (elliptica): Oval, with a short or no point (بیضی‌شکل)
 Entire: having a smooth margin without notches or indentations (دارای یک لبه صاف و بدون شکاف و دندانه)
 Falcate (falcata): Sickle-shaped (داسی‌شکل)
 Fenestrate (fenestrata) "windowed" with holes (e.g. Monstera deliciosa or Aponogeton fenestralis), or window-like patches of translucent tissue. (cf Perforate) (پنجره‌مانند)
 Filiform (filiformis): Thread- or filament-shaped (رشته‌ای‌شکل)
 Flabellate (flabellata): Semi-circular, or fan-like (نیم‌دایره‌ای یا بادبزن‌مانند)
 Hastate, spear-shaped (hastata): Pointed, with barbs, shaped like a spear point, with flaring pointed lobes at the base (نیزه‌مانند)
 Laciniate: Very deeply lobed, the lobes being very drawn out, often making the leaf look somewhat like a branch or a pitchfork (چنگال‌مانند)
 Laminar: Flat (like most leaves) (صاف، مانند اکثر برگ‌ها)
 Lance-shaped, lanceolate (lanceolata): Long, wider in the middle (دراز و دارای میانه‌ای پهن)
 Linear (linearis): Long and very narrow (دراز و باریک)
 Lobed (lobata): With several points (دارای چندین نوک)
 Mucronate: Ending abruptly in a sharp point (دارای انتهایی تیز)
 Obcordate (obcordata): Heart-shaped, stem attaches to tapering point (قلب‌مانند)
 Oblanceolate (oblanceolata): Top wider than bottom (انتهای فوقانی عریض تر از انتهای تحتانی)
 Oblong (oblongus): Having an elongated form with slightly parallel sides (کشیده و قرینه)
 Obovate (obovata): Teardrop-shaped, stem attaches to tapering point (اشکی‌شکل)
 Obtuse (obtusus): With a blunt tip (دارای لبهٔ بی‌نوک)
 Orbicular (orbicularis): Circular (دایره‌ای)
 Ovate (ovata): Oval, egg-shaped, with a tapering point (تخم‌مرغی‌شکل)
 Palmate (palmata): Consisting of leaflets or lobes radiating from the base of the leaf. (پنجه‌ای)
 Pedate (pedata): Palmate, with cleft lobes (نخلی‌شکل)
 Peltate (peltata): Rounded, stem underneath (دوار)
 Perfoliate (perfoliata): Stem through the leaves (ساقه از میان برگ ردشده)
 Perforate (perforata): marked with patches of translucent tissue, as in Crassula perforata and Hypericum perforatum, or perforated with holes (cf "Fenestrate") (مشخص‌شده با تکه‌های بافت شفاف)
 Pinnate (pinnata): Two rows of leaflets (شانه‌ای)
 Odd-pinnate, imparipinnate: Pinnate with a terminal leaflet (شانه‌ای فرد یا شانه‌ای بسته)
 Paripinnate, even-pinnate: Pinnate lacking a terminal leaflet (شانه‌ای زوج یا شانه‌ای باز)
 Pinnatifid and pinnatipartite: Leaves with pinnate lobes that are not discrete, remaining sufficiently connected to each other that they are not separate leaflets. (دارای برگچه‌های پیوسته و پرمانند)
 Bipinnate, twice-pinnate: The leaflets are themselves pinnately-compound (دوشانه‌ای یا شانه‌ای مضاعف)
 Tripinnate, thrice-pinnate: The leaflets are themselves bipinnate (سه‌شانه‌ای)
 Tetrapinnate: The leaflets are themselves tripinnate. (چهارشانه‌ای)
 Pinnatisect (pinnatifida): Cut, but not to the midrib (it would be pinnate then) (برش‌خورده)
 Serenoa repens showing pleated elliptic leaves of seedling and pleated palmate leaves of mature plant (بیضوی‌شکل)
 Plicate (plicatus, plicata): folded into pleats, usually lengthwise, serving the function of stiffening a large leaf. (تاشده به شکل بیضی)
 Pungent: Having hard, sharp points. (دارای انتهای تیز و زبر)
 Reniform (reniformis): Kidney-shaped (کلیه‌مانند)
 Retuse: With a shallow notch in a broad apex (با یک شکاف کم‌عمق در انتهای فوقانی عریضش)
 Rhomboid (rhomboidalis): Diamond-shaped (الماس‌مانند)
 Round (rotundifolia): Circular (گرد یا دایره‌مانند)
 Sagittate (sagittata): Arrowhead-shaped (تیرکمانی)
 Simple: Leaf blade in one continuous section, not divided into leaflets (not compound) (به شکل یک تیغ کلی)
 Spear-shaped (نیزه‌مانند)
 Spatulate, spathulate (spathulata): Spoon-shaped (قاشق‌مانند)
 Subulate (subulata): Awl-shaped with a tapering point (درفش‌مانند)
 Subobtuse (subobtusa): Somewhat blunted, neither blunt nor sharp (نیمه‌تیز)
 Sword-shaped (ensiformis): Long, thin, pointed (دراز، باریک و ریز)
 Trifoliate (or trifoliolate), ternate (trifoliata): Divided into three leaflets (سه‌برگچه‌ای)
 Tripinnate (tripinnata): Pinnately compound in which each leaflet is itself bipinnate (سه‌شانه‌ای)
 Truncate (truncata): With a squared off end (با انتهای مربعی‌شکل)
 Unifoliate (unifoliata): With a single leaf (تک‌برگی)

نگارخانه

جستارهای وابسته 
 ساقه
 گیاه
 برگ

منابع

پیوند به بیرون 

 The Description of Leaves, University of Rochester
 Fairchild Tropical Botanic Garden
 Vplants
 Botany 115 
 The seed site

برگ
ریخت‌شناسی گیاه
واژه‌نامه‌های گیاه‌شناسی