Virgínia Quaresma

Virgínia Quaresma, jaiotzez, Virgínia Sofia Guerra Quaresma (Elvas, Portugal,  1882ko abenduaren 28a - Lisboa, Portugal,1973ko urriaren 26a) Portugalgo lehen kazetaria izan zen. Albisteak idazteaz gain, kazetaritza modernoari "bide" egiten dioten bi generoetan, erreportajean eta elkarrizketan nabarmendu zen, eta, Berta Gomes de Almeidarekin batera, Portugalen Letretan lizentziatu zen lehen emakumeetako bat izan zen. Hainbat arrazoi sozial eta politikotan izandako aktibismoagatik ere ezaguna izan zen, zehazki, errepublikanismoagatik, bakezaletasunagatik eta feminismoagatik. Emakumearen eskubideen, genero-berdintasunaren eta sexu-adierazpen askearen aldeko borrokaren ahots ezagun eta aktiboenetako bat izan zen. Portugalgo feminismo beltzaren eta LGBT komunitatearen aurpegi ezagunenetako bat izan zen, XX. mendearen hasieran.

Biografia

Jaiotza eta familia 
Alentejo eskualdeko Elvasen jaio zen Quaresma. Ama Ana de Conceição Guerra, etxekandrea, esklabo afrikarren ondorengoa zen eta aita Júlio Guerra Ferreira Quaresma, Portugalgo armadako zaldun-ofiziala; geroago, jeneral-mailara iritsi zen eta Azoreetako komandante militarra izan zen. Ezkontzako hiru seme-alabetatik txikiena izan zen.

Eduardo eta Carlos Alberto nebak sineste errepublikano sendoko militarrak ziren. Carlos Albertok 1910eko urriko gertaeretan parte hartu zuen eta Paiva Couceiroren Henrique Mitchell de Pavia Couceiroren tropen aurka egin zuen borroka Trás-os-Montesen. Hala, Virgíniak goiz hartu zituen ideia errepublikano berberak, eta gizarte-aktibismorako interesa ere agertu zuen. Garrantzi berezia eman zion gutxiengoen zenbait kausaren defentsari, hala nola emakumeen eskubideak, genero-berdintasuna eta sexu-adierazpen librea. Hainbat ikastetxetan egindako propaganda errepublikanoaren saio askotan parte hartu zuen, eta publikoki onartu zuen homosexualitatea gizarte kontserbadore eta erlijioso baten aurrean, 1908ko Erregizidioaren aurretik ere.

Aurrekari akademikoak 
Oztopoak hautsi eta soilik gizonezkoentzakoak ziren lanbiderik ez zegoela frogatzeko asmoz, hamazortzi urterekin ikasketekin jarraitu zuen, eta lehen hezkuntzako ikastaro batean parte hartu zuen Lisboako Eskola Normal Primarioan, eta, geroago, Arteetako Goi Mailako Ikastaroan, Lisboako Unibertsitateko Arte Fakultatean, titulu hori lortu zuen lehen emakumeetako bat bihurtu zen herrialdean. Gero, kazetaritza-karrera jarraitzean, Portugalen lanbide horretan aritu zen lehen emakumea izan zen, eta Latino-Amerikana izeneko egunkarietarako publizitateko lehen enpresetako baten sortzaileetako bat izan zen. Portugalen eta Brasilen, mugimendu feminista portugaldarraren eta feminismo beltzaren lehen olatuaren izen ezagun eta bultzatzaileenetako bat bihurtu zen berehala.

Kazetaritza- eta aktibismo-karrera Portugalen 
Hasiera batean, bere karrera emakumeen prentsan garatu zen, 1906an, O Mundo egunkariko Jornal da Mulher lanean ari zela, artikulu feminista garrantzitsu eta eztabaidagarriak argitaratzen hasi zenean, erreibindikazio ugari egin zituen, besteak beste, bozkatzeko eskubidearen beharra, dibortzio-legea, emakume ezkonduen independentzia ekonomikoa, seme-alaben tutoretzarako eskubidea, generoen arteko soldata-berdintasuna eta beste lanbide batzuetarako sarrera. Aldi horretan, gizarte-kritikatuz argitaratu zituen testuak, adibidez, gizarte-klaseko desberdintasunak, arrazakeria, feminizidioa, emakumeen aurkako indarkeria, adingabeen aurkako tratu txarrak, alkoholismoa eta proxenetismoa Portugalgo gizartean.

Urtebete geroago, 1907an, Alma Feminina aldizkariaren erredakzio-kontseiluko erredaktore-buru eta idazkari izendatu zuten (1907-1908). Albertina Paraíso saiogile eta poetak zuzentzen zuen aldizkaria, eta berariaz emakumeei zuzenduta zegoena. Urte batzuk geroago, Mulheres Portuguesas Conselho Nazionalaren informazio-organo nagusia bihurtu zen. Urte horretan, Vanguarda egunkarian ere parte hartu zuen. Han, polemika bat sortu zen, feminismoa Portugalgo errealitatera egokitu behar zela idaztean, eta alde batera utzi "gorespen barregarriak, ideia goiztiarrak, borroka bortitzak eta alferrekoak", eta askok María Veleda sufragistaren ekintza militante erradikalaren aurkako erasotzat hartu zuten Mulheres Portugaldarren Liga Errepublikanoan.

Ondoren, Portugalgo Lehen Errepublikaren lehen urteetan, bere ospea zela eta, Quaresma berehala hasi zen lankidetzan Lisboan argitaratutako nazio mailako zenbait egunkaritan, O Séulon (1880-1977) adibidez, non Mayer Garção, Jorge de Abreu Silva Passos eta Avelino de Almeidarekin batera lan egin baitzuen, Informazio Orokorreko eta Erreportaje Berezietako burua zela. A Capital (1910-1938) egunkarian, berriz, informazio politikoari buruzko argitalpenengatik nabarmendu zen, eta, aldi berean, Real Casa Pian irakaskuntza ertaineko irakasle aritu zen.

Zerbitzu publikoa Europan 
1911ko otsailean, A Capital egunkariak Quaresma misio diplomatiko baterako izendatzearen alde egin zuen, legazioaren bigarren idazkari gisa; izan ere, maila eta katedra baliokideak zituen diplomaziako karrera baterako. Hala ere, lanbide hori emakumeentzat debekatua izanik, hilabete batzuk geroago, abuztuan, egunkariak berak jakinarazi zuen zerbitzu publikoko batzorde batean izendatuko zutela, Frantzian, Italian, Suitzan eta Alemanian emakumeen hezkuntzarako ereduzko establezimenduen antolaketa eta funtzionamendua aztertzeko, eta, gero, Portugalgo zenbait eskolatan aplikatzeko.

Kazetaritza-karrera Brasilen 
1912an Paristik itzuli zenean Anita Levyren hilketaren kasu sentsazionalista estaltzeko gonbita jaso zuen haren senarrarengandik, João Barreto poeta brasildarraren eskutik, eta Brasileko Río de Janeirorantz abiatu zen, Maria da Cunha idazlea, kazetaria eta lankidea lagun zuela. 1917ra arte egon zen. Urte horietan, bi herrialdeetan egin zuen karrera, Correio Português, A Noite, A Época, Gazeta de Notícias, Correio da Manhã eta Brasil-Portugal egunkarietarako lan eginez, eta, askotan, Brasilgo poliziari hainbat ikerketatan lagunduz. Ikerketa horietan, emakumeen aurkako krimen bortitzen kopurua, eskaletasuna, haurren abandonua eta antzeko kasuak azaleratu zituen. Bere ikerketa-kazetaritzagatik Brasilen ezagutarazi bazen ere, bere etxean Portugalgo eta Brasilgo gizarteetako pertsonaia famatuekin antolatzen zituen afariak eta gaualdiak prentsa arrosan aipatu ziren maiz.

Portugalera itzultzea 
1917ko urtarrilaren 10ean, Maria da Cunha hil zenean, Quaresmak Lisboara itzultzea erabaki zuen. Han, Palace hotelean jarri zen, eta aldizkako argitalpenak eta aldizkariak idazten eta haiekin elkarlanean jarraitu zuen. Handik bost urtera, 1922an, Oscar de Carvalho Azevedok gonbidatuta, Brasilen egon zen bitartean ezagutu zuen albiste-agentzia berri batean hasi zen lanean: Agência Americana de Notícias (AAN), eta Lisboako sukurtsaleko zuzendari izendatu zuten.

Estatu Berrirako oposizioa eta Brasilerako itzulera 
Urte batzuk geroago, 1930eko hamarkadan, Estatu Berriaren gobernupean, Quaresmak harremana hasi zuen Maria Torresekin, Óscar Monteiro Torres militarraren eta abiazioaren aitzindariaren alargunarekin. Hala ere, ustezko jokabide homosexualarengatik polizia mende etengabe egon arren, mugaz haraindiko eraginaren ondorioz, agentzia erabili ahal izan zuen hainbat lankideri eta ekintzaile antifaxistari, hala nola Maria Lamasi, laguntzeko, ez baitzuten lanik lortzen, eta laguntzaile-postua eskaini zien. Handik gutxira, Brasil eta Portugalen arteko trukerako hainbat ekimen kultural eta diplomatiko antolatu ondoren, eta PIDE sortu berriak (Nazioarteko Polizia eta Estatuaren Defentsa) gero eta jazarpen handiagoa eta atxilotzeko arriskua zela eta, Quaresma berriro joan zen Rio de Janeirora. Han, lankide berriarekin, Madame Silva Passosekin, O Século egunkariko Silva Passosen alargunarekin jarri zen bizitzen.

Azken urteak 
Bere bikotekidea hil ondoren, Portugalera itzuli zen 60ko hamarkadako azken urteetan, eta artikuluak idazten eta elkarrizketak ematen jarraitu zuen hainbat egunkari eta aldizkaritan, ez bakarrik Portugalen eta Brasilen, baita Espainian, Frantzian eta Estatu Batuetan ere, feminismoaren garrantziari, soldaten berdintasunaren aldeko borrokari eta XX. mendearen erdialdean emakumeen eskubideen aldeko beste borroka askori buruz.

Quaresma 1973ko urriaren 26an hil zen, Lisboan, bihotzekoak jota, 90 urte zituela.

Bakezaletasuna, errepublikanismoa eta feminismoa 
Kolektibismoaren aldekoa zen, indibidualismoaren kalterako, eta Quaresma hainbat erakunde feminista eta emakumezkoren parte izan zen urteetan zehar.

Bakearen aldeko ekintzailea izan zen. Portugalgo Liga da Pazeko atal feminista osatu zuen, Maria Olga de Moraes Sarmiento da Silveira, Adelaide Cabete, Carolina Beatriz Ângelo, Branca de Gonta Colaço, Albertina Camudiso, Maria Carclauka Lopes eta Cláudia de Campos, aktibosmo feministako beste izen ezagun batzuen artean. 1906ko abenduan sortutako Sylvie Camille Flammarionen La Paix et le Désarmement par les Femmes elkarteko Portugalgo Batzordeko kide ere izan zen.

1910ean, Portugalgo Mulheres Liga Errepublikanoko militante bihurtu zen, Ana de Castro Osoriok eta António José de Almeidak sortutako erakunde eta elkarte politiko eta feminista, Portugalgo Alderdi Errepublikanoaren laguntzarekin, baina lidergo-posiziorik onartu gabe. Hala ere, garrantzi handia izan zuen dibortzio-legea onartzeko kanpainan, eta elkarte feministaren batzar nagusian parte hartu zuen, 1910eko urriaren 26an. Urte horretan bertan, Liga Feministako lehendakariak gonbidatuta, Madeleine Pelletier frantziar mediku eta feministari omenaldia egiteko saioan parte hartu zuen, abenduaren 11n, Lisboan, eta hauxe esan zuen: "feminismoari buruzko hitzaldi mamitsua, esanez propaganda feministak pertseberantziaz hasi eta jarraitu behar duela, bidean aurkitzen dituen oztopoak edozein direla ere". Urtebete geroago, 1911ko azaroaren 3an, Grupo das Trezek antolatutako saio solemnean parte hartu zuen, Portugalen bozkatu zuen lehen emakumearen omenez, Carolina Beatriz Ângelo mediku eta aktibista feministaren omenez.

Lehen Mundu Gerran, ongintzako zenbait ekitaldi antolatu zituen biktimei, gerrako umezurtzei, zauritutako soldaduei eta haien familiei laguntzeko, eta bat egin zuen Mulheres Portuguesas emakume gurutzatuen antolaketarekin, Elzira Dantas Machado lehen dama buru zuela.

Aintzatespenak 

 Lehen Mundu Gerraren ondoren, umezurtzei eta gerrako alargunei lagundu zien zerbitzuak zirela eta, Santiagoko de la Espada Ordena Militarreko ofizial maila eman zitzaion 1919ko ekainaren 28an.
 Izenak zenbait hiritako toponimia ekarri zuen, hala nola Belém (Pará, Brasil), Lisboa, Setúbal eta Almada.
 2010ean, Portugalgo historian aktiboki parte hartu zuten emakumeei oroigarri zigilua egin zitzaien.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Portugaldarrak
Lisboan hildakoak
Emakume kazetariak
Aktibistak
Lesbianak
Portugalgo feministak
Portugalgo kazetariak
Gainbegiratu gabeko itzulpenak
Gaixotasun kardiobaskularrek hildakoak