Donbasseko gudua

Donbasseko gudua edo Donbasseko erasoaldia – Errusiaren arabera, Donbassaren askatzea– 2022ko apirilaren 18an Errusiako eta Ukrainako Indar Armatuen artean Donetsk, Luhansk eta Kharkiv Olastaren kontrolarengatikUkrainako inbasioaren testuinguruan hasitako gudu militar bat da, egun martxan darraiona. Errusiaren Ukrainako inbasioaren "bigarren fase estrategikotzat" hartzen dena, geografikoki Ekialdeko Ukrainako erasoaldiaren antzeko operazio-antzoki batetan dago kokaturik.

Gaur egun, Donbasseko guduak Rubizhne–Izium–Huliaipole–Mariupol ardatzean dihardu, ukrainar tropak Donbassen inguratu eta Donetsk eta Luhanskeko eskualde osoak Errusiaren babesa duten Donetskeko (DHE) eta Luhanskeko Herri Errepubliketara (LHE) anexionatzeko. Guduaren hasierako garapena zein garrantzi estrategikoarengatik, Donbasseko gudua 1943ko Kurskeko guduarekin alderatua izan da.

Maiatzaren 27rako, Errusiak Mariupol, Rubizhne, Lyman, Kreminna, Popasna, Svitlodarsk eta inguruko beste hainbat herri bereganatu ditu erasoaldi honen parte.

Testuingurua 
2022ko martxoaren 29an, Errusiako Gobernuak Ukrainako hiriburu den Kiev inguruko eskualdean operazio militarrak murriztea deklaratu zuen, Ukrainako iparraldeko eta Ukrainako ipar-ekialdeko operazioak modu eraginkorrean amaituz. Martxoaren 25ean, Errusiak Ukrainan bere "operazio militar bereziaren" lehen fasea amaitutzat eman zuen, bai eta arreta Donbass ekualderako aldatzea iragarri zuen ere. Errusiako Armadako funtzionarioek Donbasseko Ukrainako Itsas Armadaren zein Aire Indarren neutralizazioa aldarrikatu zuten, bai eta DHEk eta LHEk Donetsk eta Luhansk oblastaren %54 eta %93a kontrolatzen zituela adierazi zuten, hurrenez hurren. Momentu hartan, Errusiako Indar Armatuak iparraldetik erretiratze taktikoa hasi zuten, apirilaren 6rako guztiz erretiratuz. Ukrainako Indarrek lehenago okupatutako lurraldea berreskuratu ahala, Errusiaren gerra-krimenen aztarnak zituzten ukrainarrek, Butxako sarraskia barne.

Donbass eskualdea Donetsk eta Luhanskeko Herri Errepubliketako eta Ukrainako Indar Armatuen arteko borroka luzearen gertalekua da; hala, 2014–2021 bitartean, Donbasseko Gerrak 10,000 borrokalari separatista, errusiar eta ukrainar baino gehiago eta 3,095 zibil hil ditu.

Iraganeko operazioak 
2022ko otsailaren 24an, Errusiak, DHE eta LHE sasi-estatuekin batera, Ukrainako inbasioa hasi zuen fronte ezberdinetan, Donbassen barne. Otsailaren 24tik gaur egun arte, errusiar indarrek zein errusiaren aliatuek, Kharkiveko guduan hasi ziren borrokan, baita Ukrainako hiri nagusiak harrapatzea helburu zuten beste gudu txiki ugari ere. Mariupolgo setioa otsailaren 24an hasi zen ere, egun hiriaren %95a suntsizera eta 21,000 zibil baino gehiago hiltzera eraman duena. Otsailaren 24tik apirilaren 18ra bitartean, Errusiako Indarrek ez zuten jarduera handirik egin "Kontaktu-Lerroan"; hau da, 2014az geroztik gutxi-asko geldirik egon den Gerraren lehen lerroan. Izan ere, lehen hilabete horietan zehar  Ukrainako instalazio militarren aurka eskala txikiko errekonozimendu ahaleginak eta artilleria-kanpainak abiarazi ziren soilik.

Martxoaren 11n, Errusiaren tankeek Kreminna hiriko adinekoentzako zaintza-etxe bat bonbardatu omen zuten, 56 zibil hil eta biztanle kopuru ezezagun bat zaurituz. Ukrainako agintarien arabera, beste 15 zibil bahitu zituzten soldadu errusiar zein separatistek, Luhansk Oblasteko okupatutako lurraldera eramanez.

Apirilaren 8an, errusiar indarrek, ustez, Kramatorskeko tren-geltokiaren aurkako eraso bat burutu zuten. Erasoan 59 zibil hil ziren, tartean 5 ume, bai eta beste 114 zauritu. Ukrainako eta Mendebaldeko funtzionarioek erasoa "nahitazkoa", "gerra-krimen izugarria" eta "sarraskia" zela salatu zuten, Errusiako Defentsa Ministerioak akusazioak ukatu zituen bitartean; izan ere, Errusiako Defentsa Ministerioaren arabera, erasoa ukrainar indarren bandera faltsuko operazio bat izan zen, erabilitako Tochka-U-motako misila Errusiaren arsenalaren parte ez zela argudiatuz, Ukrainarena baizik.

Aurrekariak 
2022ko apirilaren erdialdean, AEBetako inteligentziak jakinarazi zuen Errusia bere unitate militarrak Donbassen "berreposizioatzen" ari zela, Kiev, Sumy, Txernihiv eta beste toki batzuetako Iparraldeko Ukrainako gudu-fronteetako errusiar unitateak Maxar-satelite bidezko irudien arabera Donbass eskualdera lekualdatuko zirela adierazi zuten, Bielorrusiako eta Errusiako eskualdeetako errefortzuek unitate horiek osatzen zituzten bitartean.

Gudu-indarrak

Errusia eta honen aliatuak 
Gudurako, errusiarrek hiru armada erabili zituzten, bai eta tanke-dibisio bat zein misil-artilleriazko brigada bat ere. Apirilaren erdialderako, Errusiak 65 batailoi talde taktiko (BTG) baino gehiago kontzentratu zituen kontaktu-lerroan. Apirilaren 18a baino lehen, gainera, beste 11 batailoi talde taktiko errusiar gehitu ziren garaian Donbassen zeuden Errusiaren BTGei; ondorioz, Donbasseko BTG-kopuru osoa 76ra iritsi zen –60.000 soldadu inguru, guztira–. Gainera, beste 22 BTG –15–20,000 soldadu inguru– berhornitzen eta berrindartzen ari omen ziren Ukrainako iparraldean. Beraz, guztira, erasorako Errusiako Indarren estimazioak 50-000–62,000 soldadu ingurukoak izan ziren.

Bestalde, Donetskeko eta Luhanskeko Herri Errepublikek, guztira, beste 27,000 soldadu ingururekin lagundu zuten ere.

Donbasseko Boluntarioen Batasunak, 2014an sortutako Errusiaren aldeko boluntario taldeak, 14,500 borrokalari inguruko indar aktiboa omen zuen ere.

Amaitzeko, Europar Batasuneko iturriak aipatuz, Mendebaldeko hedabideek jakinarazi zutenez, 10,000-20,000 mertzenario libiar, siriar, etiopiar zein Wagner Taldeko kideak Donbasen mobilizatu zituela Errusiako Indarrak.

Ukraina 
Gudurako, ukrainarrek sei brigada erregular zein Georgiako Legioa bildu zituzten. Otsailaren 1ean Forbesen argitaratutakoaren arabera, Ukrainako Donbasseko indarra 20 brigada aktibok osatzen zuten; hau da, Ukrainako indar aktiboen %30a –51,000 soldadu inguru–. Gainera, Lurralde Defentsako Indarraren hainbat unitate ere Donbassen aktibo zeuden, bai erreserba zibil, atzerriko boluntario eta partisano-kopuru ezezagun batekin batera.

Zelensky Presidenteak, apirilaren 15ean, esan zuen Ukrainako indarren kopurua 44,000koa zena Donbass eskualdean. Apirilaren 19an, BBCk jakinarazi zuen Donbassen kokaturiko Ukrainako tropak 40,000–50,000 banakok osatzen zutela.

Gudu-hasiera 
Sergei Lavrov, Errusiako Atzerri Ministroak, Donbassen erasoaldi berri baten hasiera aitortu zuen, erasoaldia "operazio berezi[ko] (...) oso une garrantzitsua" zela esanez. Ukrainako Errusiaren erasoaldiaren etapa berriaren aurrean, Emmanuel Macron-ek –Frantziako Presidenteak– eta Joe Biden-ek –AEBetako Presidenteak– bilera bat egin zuten, non Frantzia, Alemania, Erresuma Batua, Kanada, Italia, Polonia eta Errumaniako ordezkariak bildu ziren ere. Haiekin batera, gainera, izan ziren ere Jens Stoltenberg –NATOko Idazkari Nagusia– Ursula Von der Leyen –Europako Batzordeko Presidentea– eta Charles Michel –Europako Kontseiluko presidentea– .

Apirilaren 22an, Rustam Minnekaiev-ek, Errusiako Erdialdeko Barrutiko Militarreko komandanteak, adierazi zuen Ukrainako inbasioaren "bigarren fasearen" helburua Donbassa eta  Hegoaldeko Ukraina guztiz bereganatzea, bai eta Transnistriarekin –Errusiak okupaturiko lurralde eta sasi-estatua, nazioartean eta de iure Moldaviaren parte gisa onartutakoa–. Gaineratu zuenez, Transnistrian "errusierazko hiztunen biztanleria zapaltzen ari den froga" zegoen, bere akusazioei xehetasun gehiago eman gabe.

Ukrainako Defentsa Ministerioak iragarki honi erantzun zion, Errusiaren asmoak inperialismo gisa deskribatuz, "Errusiak Ukrainaren gaineko lurraldea bereganatzeko asmorik ez zuela ziurtatzen zuten Errusiaren aurreko aldarrikapenekin kontraesanean zegoe[la]" esanez eta, ondorioz, Errusiak onartu zuela "'bigarren fasearen' helburua ez [zela] nazi mitikoen aurkako garaipena, baizik eta Ukrainako ekialdeko eta hegoaldeko okupazioa besterik ez". Gerraren Azterketarako Institutuak, bestalde, baieztatu zuen Errusiaren operazio militarren helburua Ukrainaren defentsak probatzea zela, liskar-operazio txiki anitz hasiz, bonbardaketa-kanpainek Ukrainiako defentsak kontaktu-lerrotik urruntzeko helburuarekin.

Gudua

Hasiera-operazioak (apirilak 18–30) 
2022ko apirilaren 18ko gauean, Errusiako Indarrek bonbardaketa intentsiboa egin zuten Luhansk, Donetsk eta Kharkiv oblastetako ukrainar posizioen aurka. Errusiako bonbardaketa hauen ondorioz, Donetsken bi zibil hil eta beste bederatzi zauritu ziren, sareko albiste-iturrien arabera. Zelenskyk, Ukrainako Presidenteak, "Donbasseko gudua" hasi zela iragarri zuen orduan. Errusiako artilleriak Donbasseko hiriak jotzen hasi zen orduan, azpiegitura kritikoak suntsitzeko helburuarekin.

Luhanskeko eskualdeko administrazio militarreko buruak, Serhi Haidai-k, orduan, eskualdeko bizilagunei berehalako ebakuatze-deia zuen zien, errusiar indarren eskuetan bahituak edo hilak ez izateko.

Apirilaren 25erako, Errusiako Indarrek hiru-bateko zenbakizko nagusitasuna lortu zuten ukrainar indarren gainean –eraso-indar baten baldintzatzat jotzen den kopuru tradizionala–, 76 batailoi talde taktiko (BTG) baino gehiago bilduz Donbassen, BTG bakoitzeko 800 pertsona ingururekin.

Guduaren lehenengo astean, Errusiako Indarrek Kreminnaren kontrol osoa lortu zuten, Rubizhnen aurrera egin zuten, eta Popasnako eremu handiak okupatu zituzten; gainera, kontaktu-lerroan ukrainar posizioak bonbardatzen jarraitu zuten. Ukrainako funtzionario baten arabera, Errusiako Indarrek beste 42 herri ere bereganatu zituzten Donetsk Oblastean, nahiz eta ez zuen zehaztu zein ziren bereganatutako herriak.

Slobozhansky eta Donetsk Barruti Operatiboetan, Errusiako tropek eraso-operazioak areagotu zituzten eremu batzuetan, Donetsk, Kharkiv eta Luhansk eskualdeetako ia fronte osoan zehar ukrainar defentsak apurtzen saiatuz, Donetsk eta Luhansk osoa okupatzeko helburuarekin. Bien bitartean, Ukrainako Gobernuak adierazi zuen ukrainar indarrek kontraerasoa hasi zutela eta, ondorioz, Marinka herria berreskuratu zutela. Bestalde, ustez, Wagner Taldearekin lotutako Libiako eta Siriako mertzenarioek Ukrainako indarrekin talka egin zuten Popasnan. Talkan, Ukrainako Gobernuaren arabera, 20–25 mertzenario hil ziren.

Errusiako Indarrek aurrerapen motel eta etengabean jarraitu zuten, Popivka, Pistxane, Novotoxkivske, Zaritxne eta Zhytlivka hiriak hartuz; halaber, Popasna hiria harrapatzeko eta, bertatik, aurrera egiteko prestatu ziren ere: Iziumetik hego-ekialderantz eta Kreminnatik mendebalderantz.

Apirilaren 22tik apirilaren 29ra DHEko 110 militar hil eta beste 451 zauritu ziren.

Liskarren areagotzea (maiatzak 1–19) 
Maiatzaren 7rako, Popasna hiria bereganatu zuten Errusiako eta Luhanskeko Herri Errepublikaren Indarrek, eskualde-gobernadoreak baieztatu zuena; hala ere, garai hartarako Popasna hiria neurri handi batean suntsiturik zegoen. Maiatzaren 12rako, Errusiako Indarrek Rubizhne ere hartu zutela jakinarazi zen.

2022ko maiatzean, Donets ibaiaren puntu ezberdinetan borroka garrantzitsuak gertatu ziren, non Ukrainak ibaia zeharkatzeko errusiar saiakera anitz uxatu zituen. Erasoan, Ukrainako Indar Armatuek Errusiako Indarren batailoi talde taktiko oso bat suntsitu zutela esan zuten, non 1,000–1,500 soldadu hil zituzten.

Ukrainak esan zuenez, maiatzaren 15ean Errusiako Indarren aurkako kontraerasoa hasi zuen Izium hiritik gertu. Maiatzaren 15ean bertan, Errusiako Indarrek Iziumen hegoaldean kokaturiko Dovhenke herria hartu zutela jakinarazi zen.

Errusiaren aurrera egitea (maiatzak 20 – egun) 
Maiatzaren amaieratik aurrera, indar errusiarrek aurrerapenak lortzen hasi ziren fronte-lerroko eskualde askotan. Tropa errusiarrek "poltsa"-ikuspegi berri bat erabili zuten beren ahaleginetan, eta, ondorioz, setio-hesi handiak utzi zituzten beste txikiago batzuen alde. Horri esker, guduaren lehen aurrerapen garrantzitsuak egin ahal izan zituzten.

Maiatzaren 20an, Errusiako Indarrek aurrerapen gehiago egin zituzten Popasna hiritik mendebalde eta hegoalderantz, Sievierodonetskerako errepidea mozteko helburuarekin. Ukrainako erresistentzia gogorra izan arren, Errusiako Indarrek, azkenean, Popasna eremuan aurrera egitea lortu zuten egun hartan. Maiatzaren 22rako, Errusiako Indarrek beren aurrerapen-bidea ziurtatzea lortu zuten; aldi berean, mendebalderantz bultzatzen jarraitzen zuten, Bakhmut aldera, bai eta iparralderantz, Sievierodonetsk erabat isolatzeko helburuarekin. Hala ere, maiatzaren 24rako, Ukrainaren aldeko iturriek adierazi zuten Popasna norabidean izandako aurrerapen-maila nabarmen jaitsi zela.

Maiatzaren 23an, Errusiako Indarrak Lyman hirian sartu zirela jakinarazi zen; hala, hiriaren %50a bereganaturik zuten maiatzaren 25erako. Era berean, Ukrainako Indarrek Svyatohirsk utzi zutela jakinarazi zen. Maiatzaren 24an, indar errusiarrek Svitlodarsk hiria ere hartu zuten. Maiatzaren 26an, azkenean, indar errusiarrek Lyman hiri garrantzitsu eta estrategiko osoa bereganatu zuten.

Ekainaren 1ean, Ukrainak iragarri zuen Sievierodonetsken %70–80 artean Errusiako Indarrek eskutan zegoela. Ekainaren 3an, Ukrainak adierazi zuen kontraeraso bat egin zuela, zeinetan hiriaren %20a berreskuratzea lortu zuen; hala, errusiarren hiri-kontrolaren %50a zuten.

Biktimak

Biktima militarrak 
Ukrainako agintariek adierazi dutenez, 5,200–6,200 soldadu errusiar inguru hil dituzte ekainaren 4ra arte; Errusiako Defentsa Ministerioak, bestalde, baieztatu du 7,000 soldadu ukrainar baino gehiago hil dituela ekainaren 4ra arte. Donetskeko Herri Errepublikak, gainera, baieztatu du beste 1,500 soldadu ukrainar baino gehiago hil dituela ekainaren 4rako; Luhanskeko Herri Errepublikak, berriz, baieztatu du 1,000 soldadu ukrainar inguru hil eta beste 8,000 baino gehiago harrapatu dituela, ekainaren 4rako ere. Hala ere, Donetskeko Herri Errepublikak bere borrokalarien 3,000 baja baino gehiago onartu ditu ere, ekainaren 3rako. 

Ukrainaren arabera, 50 eta 100 soldadu ukrainar artean hil egiten dira, egunero, Donbasseko frontean, maiatzaren amaierarako. Ekainaren hasierarako, berriz, egunero 100 soldadu hil eta >450–500 zauritu egiten ziren.

Borroketan, LHEko batailoi-komandante bat hil zen bera eta bere borrokalariak Ukrainako Indarrek inguratu zituztenean Kreminnatik gertu; LHEaren arabera "azkeneraino borrokatu [zutenak]". Borroka horietako hildako- eta zauritu-kopurua ezezaguna da, egun.

Biktima zibilak 
Maiatzaren 26ra arte, guduarekin lotutako jarduera militarrak ia 2,500 zibil hil eta beste ia 1,600 gehiago zauritu zituen. Hildakoen eta zauritu zibilen benetako kopurua ezin da zenbatu, gerraren lainoagatik zein Ukrainako lurraldearen okupazio militarragatik; halere, ia ziurra da kopuru erreala handiagoa dela. Ukrainako Gobernuak adierazi zuenez, 1,500 zibil baino gehiago hil zirela Sievierodonetsken maiatzaren 26an. Gainera, Ukrainako iturrien arabera, "milaka" zibil hil dira ere Lysytxansken, datu ofizialek 150 baino ez kontatzen dituzten arren.

Guduan, Errusiak eremu zibilen aurkako erasoak areagotu zituen; hala, adibidez, 60 zibil hil eta, gutxienez, zazpi zauritu zirela uste da, Errusiak Luhansk Oblastean 90 zibil inguru hartzen zituen eskola baten aurka egindako aire-eraso baten ondorioz. Iziumen, berriz, 44 zibilen gorpuak  apartamentu-eraikin baten azpian zeuden hondakinetatik berreskuratu zituzten; guztira, 60 zibil hil zirela jakinarazi zen. Kreminnako guduan, Rubizhne eta Lysytxansketik hurbil, 200 zibil baino gehiago hil ziren, bai eta beste lau zibil hil eta beste bat zauritu ziren borroketatik ihes egiten saiatzean.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Mariupolgo setioa
 Donetsk Oblasteko errusiar okupazioa
 2022ko Kharkiveko gudua 
 Kharkiv Olasteko errusiar okupazioa
 Donbasseko Gerra (2014–2022; 2022ko Errusiako Ukrainako inbasioa hasi arte)

Kanpo estekak 

2022ko Ukrainako inbasioa
2022ko Ukrainako inbasioko guduak