Gizarte filosofia

Gizarte filosofiak edo filosofia sozialak erakundeen sorrera, jokabide soziala, gizartearen balio etikoen interpretazioak eta abar ikertzen ditu.

Soziologiarekin partekatzen du bere objektu materiala, hau da, gizartea, baina soziologiak komunitateen arteko harremanak nolakoak diren aztertzen duen bitartean, gizarte filosofiak harreman horiek nolakoak izan behar duten jakiten du, benetan gizakiarentzat perfekzio gisa formalizatu daitezen. Halaber, zientzia politikoarekin bat dator gizartearen arrazionaltasun juridikoari buruz, hori guztia praktikan eraginkorra izan dadin.

Filosofia sozialaren funtsa bera harremanaren kontzeptuak osatzen du, gizartea antzinatik gizakien artean askatasunez eratutako harremanen multzoa besterik ez den heinean. Beraz, filosofia sozialak gizakia aztertzen du, askea eta erlazionagarria den aldetik; izan ere, bere funtsezko soziabilitatea berezko sormenetik bere izaerara baino ezin da etorri. Bere askatasunean soilik ulertzen da gizartea bere borondatearen determinazio gisa, eta, horregatik, gizartea osatzen duen taldearen erantzukizun kolektiboa da. Antzinatik filosofiatzat hartzen da jakinduriarekiko maitasuna, eta adierazpen immaterial horren kontzeptuaz galde dezakegu.

Gizarte-gaiei buruzko edozein eztabaida eta teoria filosofia sozialaren elementutzat har daiteke. Gizartearen filosofiarekin gainjartzen diren diziplina asko daude. Adibidez, beste diziplina filosofiko batzuekin gainjartzen da, hala nola etika, hizkuntzaren filosofia, filosofia politikoa eta epistemologia soziala. Antropologia, soziologia eta psikologia bezalako diziplina ez-filosofikoekin ere konbinatu eta uztartzen da.

Gizarte filosofiaren bi elementu nagusiak gizartea eta gizabanakoa dira. Immanuel Kantek uste zuen gizarte on baten funtsezko elementua askatasuna dela. Horrekin, gizabanakoa izateko askatasunari egiten dio erreferentzia, baina gizabanakoek ere kontratu bat dute gizartearekin, askatasun hori berez mugatzen duena. Kanten arabera, beraz, gizartea eskubideen eta erantzukizunen arteko oreka da.

Erantzukizunak edo betebeharrak kontratu sozial deitzen dira. Kantek «teoria eta praktika» saiakeran azaldu zituen kontratu sozialari buruzko ideiak. Kontratu soziala etikarekin eta moraltasunarekin gainjartzen da, baina ez dago parametro horietara erabat mugatuta.

Autoritatea kontratu sozialaren alderdi bat ere bada filosofia sozialean. Gizarteko maila handiek elkarrekiko eta gizarte osoarekiko betebeharrak dituzten bezala, boterean daudenak ere mugatuta daude eskubide eta erantzukizunengatik. Horrek autoritatea duen pertsona batek egin dezakeena eta egin ezin duena definitzen laguntzen du, baita besteekiko dituen betebeharrak eta trukean jasotzen dituen pribilegioak ere.

Max Weber filosofoak teoria bat garatu zuen, filosofia sozialean hiru autoritate mota zilegi daudela dioena. Lehena bere posizioa bide arrazional eta legalen bidez irabazten duen liderra da, hauteskunde baten bidez bezala. Bigarrena tradizioaren bidez bere posizioa irabazten duen liderra da, monarkia hereditarioak bezala. Azken liderra karismaren bidez bakarrik iristen da aginte-postura. Lehen autoritate motaren jarraitzaileek arazoak izan ditzakete bigarren eta hirugarren motekin, ez dutelako agindu demokratikorik, baina karismaren autoritatea askotariko figura publikoei eman dakieke, hala nola erlijio-buruei eta elkarrizketa-programen aurkezleei.

Gizarteen egitura eta gizabanakoek gizarteekin duten harremana estaltzeaz gain, gizarte-filosofiak gizarte-egoera espezifikoak aztertzen ditu, baita nola gertatzen diren eta zergatik gertatzen diren ere, esparru zabalago baten barruan. Horrek barne hartzen ditu erromantzea eta aipuak, moda eta kulturaren garapena. Kulturalki espezifikoak diren arazoak ere biltzen ditu, hala nola terrorismoa.

Gizarte filosofoak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Filosofia soziala