Hannah Wilke

Hannah Wilke (New York, AEB, 1940ko martxoaren 7a - Houston, Texas, AEB, 1993ko urtarrilaren 28a) margolari, eskultore, argazkilari, bideoartista, performancelaria eta irakaslea izan zen. Feminismoari, sexualitateari eta feminitateari buruzko gaiak aztertzeagatik da ezaguna Wilkeren lana.

Biografia 
Guraso juduen alaba; aitona-amonak Ekialdeko Europako etorkinak ziren. 1962an, Arte Ederretako lizentziatura eta Tyler School of Art-eko (Temple University, Filadelfia) Hezkuntzako Zientzietako lizentziatura jaso zituen. Arte-irakaslea izan zen zenbait bigarren hezkuntzako eskoletan, eta New Yorkeko Arte Bisualen Eskolako fakultatean hasi zen lanean. 1974tik 1991ra bitartean, eskultura eta zeramika irakatsi zituen. 1969tik 1977ra, Claes Oldenburg artista estatubatuarrarekin harremana izan zuen Wilke-k. Elkarrekin bizi, lan egin eta bidaiatu zuten denbora horretan.  Wilkeren lana Espainian eta nazioartean erakutsi zuten bere bizitza osoan, eta hil ondoren ere erakutsi dute. Bere lanaren banakako erakusketak New Yorken eta Los Angelesen antolatu ziren lehen aldiz 1972. urtean. Kaliforniako Unibertsitatean, Irvinen, egin zuen lehen erakusketa osoa museo batean, 1976an, eta lehen atzera begirakoa Misuriko Unibertsitatean, 1989an. Atzera begirakoak agertu ziren Kopenhagen, Helsinkin eta Malmön (Suedia) 2000n, eta Neuberger Arte Museoan, 2008tik 2009ra. Hil zenetik, Wilkeren lana banakako erakusketetan, talde-erakusketetan eta emakumeen arteari buruzko hainbat azterlanetan erakutsi da, WACK! barne. Artea eta iraultza feminista Los Angelesko Arte Garaikideko Museoan, Elles Georges Pompidou zentroan eta Iraultza fabrikazioan: emakumeek egindako eskultura abstraktua, 1947 - 2016 Hauser &amp-en; Wirth Los Angelesen. 

Hannah Wilke bilduma eta artxiboa, Los Angeles, 1999an sortu zuten Hannah Wilkeren ahizpak, Marsie Scharlattek eta haren familiak, eta Alison Jacques Galleryk (Londres) ordezkatu du 2009tik.

Lan goiztiarra 
Wilke ospetsu egin zen lehenbizikoz 1960ko hamarkadan, "vulval" terrakota-eskulturekin. Haren eskulturak, 1960ko hamarkadaren amaieran New Yorken lehen aldiz erakutsi zirenak, emakumeak askatzeko mugimenduaren ondorioz sortu ziren baginako irudi esplizitu gisa aipatzen dira maiz. Hauek beren sinadura bereizgarri bihurtu ziren eta hainbat bitarteko, kolore eta tamainatan egin zituen, instalazio handiak barne, bizitza osoan zehar. Ingurune batzuetan, buztina, maskatzeko goma, zirriborro oratuak, ikuztegiko ileak eta latexa zeuden. Material ez-konbentzionalak erabiltzea ohikoa da arte feministan, eta emakumeek arte eta hezkuntza tradizionaleko materialak eskuratzeko duten ezintasun historikoari dagokio. Wilke-ren eskulturak erotismoaren adibide berritzailea izan ziren, postminimalismoa eta estetika feminista konbinatzen zituen estiloa erabiliz.  Marrazkilari ospetsu gisa, Wilke-k marrazki ugari sortu zituen 1960ko hamarkadaren hasieratik, eta bizitza osoan jarraitu zuen. Ronald Feldman Fine Arts-en 2010ean ikusgai jarri zituen marrazkiei buruzko aipamen batean, Thomas Micchellik The Brooklyn Railen idatzi zuen:  "bere funtsean, gauzen sortzailea zen... artista horren sentsualitatea eta umorea eskutik doaz bere pertspikazia formal eta ukimenezkoarekin."  Performanceak egin zituen zuzenean eta bideoan, 1974an Hannah Wilke Super-t-Art-ekin. The Kitchen lanean (New York) zuzeneko emanaldia izan zen, eta argazki-lan ikoniko bihurtu zen. Simone Forti, Trisha Brown eta Yvonne Rainer gogoratzen dituzte Wilkeren emanaldiak. Wilke-k sortutako eskultura-artea, bere material ez konbentzionalekin eta narratiba feministarekinkin, Louise Bourgeois, Eva Hesse, Alina Szapocznikow eta Niki de St Phalleren lanekin ere erlazionatzen da.

Gorputz artea 
1974an, Wilke SOS - Starification Object Series izeneko Gorputz-artean/ Body art-en hasi zen lanean. Eskultura minimalista eta bere gorputza batu zituen, txikleetatik abiatuta eta bere buruari itsatsita herri-eskultura txikiak sortuz. Ondoren, hainbat pin-up posturetan bere buruari atera zion argazkia, glamourra elkarren ondoan jarriz eta tribuen eskarifikazioaren antzeko zerbait emanez. Bere gorputzeko orbainak Holokaustoaren kontzientziarekin lotu ditu Wilke-k. Jarrera horiek AEBetako emakumeen edertasunaren eta modaren balio kulturalak puztu eta satirizatzen dituzte, baita insinuazio eta eskarifikazio zeremonialean interesa ere. 50 autoerretratuak joko gisa sortu ziren hasieran, "S.O.SStarificaion Object Series: An Mayores Game of Mastication", 1974-75, eta Wilke-k Parisko George Pompidou zentroan dagoen instalazio bihurtu zuen. Pieza hori Parisen ere interpretatu zuen 1975ean, ikusleek txiklea mastekatu zezaten, zizelkatu aurretik, eta, ondoren, berak paretatik zintzilikatu zituen paperetan jarri zituen. Wilke-k, halaber, koloretako maskaratzeko goma erabili zuen banakako eskulturetarako, gomazko hainbat pieza erabiliz bulba irudikatzen duen geruza konplexu bat sortzeko. 

Wilke-k "autoerretratu performalista" terminoa asmatu zuen lagundu zioten argazkilariei kreditua emateko, aita (First Performalist Self-Portrait, 1942–77) eta haren ahizpa Marsie (Butter) Scharlatt (Arlene Hannah Butter eta Cover of Appearances, 1954 – 77) barne. Wilkeren lan fotografiko eta performatikoaren izenburua, So Help Me Hannah, 1979, 1930 eta 40 urteetako esaldietatik hartu zen, eta ama juduaren estereotipoaren jolas gisa interpretatu da, baita Wilke-k amarekin zuen harremanaren erreferentzia gisa ere.

1974ko Hannah Wilke Super-t-Art izeneko lanaz gain, beste performance ezagun batzuetan, Wilke-k bere gorputza erabili zuen: Gestures, 1974; Hello Boys, 1975; Intercourse with... (audio-instalazioa) 1974–1976; Intercourse with.. (bideoa) 1976; eta Hannah Wilke Through the Large museoan aurkeztutako Glading.

Heriotza eta Intra-Venus 
Hannah Wilke 1993an hil zen, Houstonen (Texas), linfoma baten ondorioz. Bere azken lana, Intra-Venus (1992 – 1993), bere eraldaketa fisikoaren eta kimioterapiaren eta hezur-muinaren transplantearen ondoriozko narriaduraren argazki-erregistroa da, hil ondoren argitaratua. Donald Goddard senarrak 1982az geroztik harekin bizi izan zen, eta 1992an ezkondu zen hil baino lehentxeago. Argazkiek Wilkeren irudi pertsonalak dituzte aurrez aurre, adin ertaineko zoriontasunetik burusoiltasunera, kaltera eta etsipenera aurreratuz. Intra-Venus bere argazki-diptikoa islatzen du. Artistaren erretratua amarekin, Selma Butterrekin, 1978-82, amak minbiziaren aurka zituen borrokak islatzen zituen, eta "ama, gaixotasuna eta dena hitzez hitz gehituta". Intra-Venus hil ondoren erakutsi eta argitaratu zen, hein batean, prozedura klinikoek gaixoei ezkutatzen dizkieten sentimenduei erantzuteko, "lotsa pertsonala" balitz bezala.

Intra-Venus lanek ere aurpegi eta eskuetako akuarelan egindako marrazkiak, Brushstrokes, bere adatsarekin egindako marrazkiak eta Intra Venus Tapes, 16 kanaleko bideo-instalazioa.

Pose eta nartzisismoa 
Hannah Wilke, askotan, glamourrez posatzen duen eredutzat aurkezten da. Hala ere, bere burua argazkigintzan eta performancean erabiltzea Izatearen, Emakumearen, Femeninoaren eta Feminismoaren ospakizun eta baliozkotze gisa interpretatu da.  Aldiz, emakumeen abangoardiaren, nartzisismoaren eta edertasunaren kultura-moduen dekonstrukzio artistiko gisa ere deskribatu da. 

Wilke-k artista feminista gisa hartu zuen bere burua hasieratik. Ann-Sargent Wooster arte-kritikak esan zuen Wilkeren eta mugimendu feministaren arteko identifikazioa nahasgarria zela, haren edertasunagatik: haren autorretratuak Playboyren erdiko orrialdeen antzekoagoak ziren, ohiko feminista biluzien antzekoak. Wooster-en arabera,  Wilke-k, serio hartu zutenean, arazo bat izan zuen: berez ederra zen, eta haren edertasunak eta nartzisismo autoxurgatuak galarazi egiten zizun emakumeek objektu sexual gisa berezkoa duten voyeurismoaren inbertsioa. Bere buruaren argazkietan, jainkosa gisa, artelan handiez betetako edo pin-up gisa, emakumeen irudi maskulinoa sortzeko baliabideak kendu eta bere argazkietan jarri zituen.  Kritikarien iritziz, Wilkeren edertasuna oztopo bat zen bere lana ulertzeko, eta hori aldatu egin zen 1990eko hamarkadaren hasieran, Wilke linfomak suntsitutako gorputzaren deskonposizioa dokumentatzen hasi zenean. Autoerretratoko Wilke-ren erabilera xehetasunez aztertu da Intra-Venus bere azken argazki-serieari buruz idaztean.

Wilke-k, behin, kritikoei hauxe erantzun zien bere gorputza ederregia zela lanerako:"Jendea kaka honekin dator: "Zer egingo zenuen hain ederra ez bazina?" Zer alde dago? . . . Pertsona ederrak "itsusiak" bezala hiltzen dira. Denak hiltzen dira."

Kritikaren goraipamenak 
Bizitza osoan, Wilke ederki erakutsi zuen eta, eztabaidagarria izan arren, kritikaren goraipamenak jaso zituen. Hala ere, duela gutxi arte, museoek zalantza egiten zuten emakume artisten lanak erosten, besteak beste, Wilke-k, hirurogeita hamarreko hamarkadako mugimendu feministan sartu ez izana salatzen zuten protestetan parte hartzen zutenak. Wilke-ren lanak, emakumeen sexualitatea norgehiagokan erabiltzeak eta sexualitatea genero edo estilo garbi batean ez egoteak, bizirik zegoenean bilduma iraunkor gutxi batzuetan egotea ekarri zuen. Hil zenetik, New Yorkeko Arte Modernoko Museoko bilduma iraunkorrek, Whitneyko Arte Amerikarreko Museoak, Los Angelesko Konderriko Arte Museoak, Los Angelesko Arte Garaikideko Museoak eta Europako museoek (Pompidou, Paris) erosi dituzte Wilkeren lanak.

Erakusketa kolektiboak 

 1972, American Women Artists, Hanburgo, Alemania.
 1973, Whitneyren biurtekoa, Arte Amerikarreko Whitney Museoa, New York
 1977, Contemporary Women: Kontziente ousness and Content, Brooklyn Museum Art School, New York
 1980, American Women Artists 1980, Arte Garaikideko Museoa, São Paulo
 1988, Modes of Address: Language in Art Since 1960, Whitney Museum of American Art, New York
 1993, Abject Art: Repulsion and Desire in American Art, Whitney Museum of American Art, New York
 1995, Action/Performance and the Photograph, Allen Memorial Art Museum Oberlin Collegen, Oberlin (erakusketa ibiltaria)
 1997, Identity Crisis: Self-Portraiture at the End of the Century, Milwaukee Art Museum, Milwaukee
 2002, Tableaux Vivants, The Art of 'LivingPictures' in Photography, Film, and Video, Kunsthalle Wein, Viena
 2003, Sakatu: Art, Healing and Transformation, [./https://en.wikip.org/wiki/Garaikide_Art,_Boston Institute of Contemporary Art], Boston.
 2007, I Am Making Art: 4 Studies of the Inter's Body, Centre d'Art Contemporain, Geneva
 2007, WACK! Art and the Feminist Revolution, Geffen Contemporary, Los Angelesko Arte Garaikideko Museoan (erakusketa ibiltaria)

Banakako erakusketak 

 1976, Fine Arts Gallery, Kaliforniako Unibertsitatea, Irvine
 1978, PS1, Long Island, New York
 1979, Washington Project for the Arts, Washington Hiria
 1989, Gallery 210, Misuriko Unibertsitatea, St. Louis
 1994, Intra-Venus, Ronald Feldman Fine Arts, New York (erakusketa ibiltaria, Gurutzearen Estazioak bezalako argazkiak erakusten dituena, bere burua bere heriotzarekin alderatuz)
 1998, Hannah Wilke, A Retrospective, Nikolaj Contemporary Art Center, Kopenhage (erakusketa ibiltaria)
 2000, Uninterrupted Career: Hannah Wilke 1940–1993, Neue Gesellschaft für bildende Kunst, Berlin
 2014, Hannah Wilke, Sculpture: 1960s-80s, Alison Jacques Gallery, Londres
 2018, Hannah Wilke, Alison Jacques Gallery, Londres

Lorpenak / Sariak 

 Zerbitzu publikoko beka bat jaso zuen artista sortzaileentzat (1973)
 Arteetarako Funts Nazionalaren diru-laguntzak (1987, 1980, 1979, 1976)
 Pollack-Krasner Fundazioaren bekak (1992, 1987)
 Guggenheim beka bat (1982)
 Arte Kritikarien Nazioarteko Elkartearen sari bat (1993).

Bildumak museoetan eta galerietan 

 Brooklyngo Museoa
 AlbrκKnox, Buffalo, NY arte-galeria
 [./https://en.wikip.org/wiki/Des_Moines_Center Des Moines Art Center]
 Tate Modern, Londres, Ingalaterra
 Los Angelesko Konderriko Arte Museoa
 Reina Sofía Arte Zentroko Museo Nazionala, Madril, Espainia
 [./https://en.wikip.org/wiki/Walker_Art_Center Walker Arts Center], Minneapolis, MN
 Yaleko Unibertsitateko Arte Galeria, New Haven, CT
 Museo judua, New York, NY
 Artearen Metropoli Museoa, New York, NY
 Solomon R. Guggenheim Museoa, New York, NY
 Arte Amerikarreko Whitney Museoa, New York, NY
 Allen Memorial Art Museum, Oberlin, OH
 Georges Pompidou zentroa, Paris, Frantzia
 Princetongo Unibertsitateko Arte Museoa, Princeton, NJ
 David Winton Bell Gallery, Brown University, Providence, RI
 [./https://en.wikip.org/wiki/Nevado_Museum_of_Art Nevada Museum of Art], Reno, NV
 [./https://en.wikip.org/wiki/Rose_Art_Museum Rose Art Museum], Brandeis University, Waltham, MA

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Hannah Wilke artistaren webgunea
 Nancy Prpiedhal, Hannah Wilke (Prestel USA, 2010)
 ! Woman art revolution dokumentalak Wilkeren ezohiko irudiak erakusten ditu, 1991n hil baino bi urte lehenago. Intra-Venus seriearen adibideak ere erakusten ditu trailerrak: bere gorputzaren erretratuak, linfoma batek suntsituta. 

Ameriketako Estatu Batuetako margolariak
Emakume margolariak
Ameriketako Estatu Batuetako eskultoreak
Emakume eskultoreak
Ameriketako Estatu Batuetako argazkilariak
Emakume argazkilariak
Guggenheim bekak
Performancelariak
Minbiziak hildakoak