San Joan Ante Portam Latinam (aztarnategia)

San Joan Ante Portam Latinam Neolito garaiko ehorzgi kolektiboa da, Guardian kokatua (Araba). Bertan ia 300 gorpu ehortzi ziren, K. a. 3365-3035 urteen artean; haietako asko bortxaz erailak.

Kokapena 
Aztarnategia herriaren hego-ekialdean dago, Guardiako herrigunearen 2 km ingurura, Carralogroño aintziratik hurbil. Arabako Errioxan, Ebro ibaiaren ezkerraldean dauden edestiaurreko aztarnategi ugarien testuinguruan kokatu behar da (San Martín, La Hoya, Los Husos, Peña Larga...).

Toponimia 
Aztarnategiaren izena nekazaritzarekin lotua dago, mahastiekin hain zuzen ere: antzinan gune honetan, San Juan Ante Portam Latinam izeneko Kofradia batek mahastiak izan baitzituen.

Aurkikuntza 
1985eko apirilean aurkitu zen; nekazal eremuko bide bat zabaltzeko obra batzuetan, hondeamakina batek bidearen motan lurra kentzean, "kalabera eta hezur pila bat" bistaratu zituen; Guardia Zibilari abisua eman zitzaiolarik. Aurkikuntzaren berria Lorenzo Ugarte guardiatarrarengana ailegatu zen; Ugartek 1960ko hamarkadan leku berean agertutako burhezur gehiagoren berri bazuen, eta hori zela eta Arabako Foru Aldundiko kultura zuzendari Armando Llanosi abisua pasatu zion. Bertaratu zirenean, aztarnategia arriskuan zegoela ikusi zen; eta beraz urjentziazko indusketa prozedura abiatu zen, José Ignacio Vegasen zuzendaritzapean.

Ezaugarriak 
Aztarnategia aterpe natural txiki batean kokatua dago. Haitzuloaren forma zehatza ezin da jakin, indusmakinek zati bat suntsitu zutelako; baina gorpuen egoera onarengatik uste da artifizialki estalia izan zela, animali haragijaleen eta higadura meteorologikotik babestuz. Gaur egunean, hutsik eta zigilatua dago, horma batekin estalia.

Ikerketa 
Indusketak 1985, 1990 eta 1991ean burutu ziren. Bertan gutxienez 289 gorpu aurkitu dira, sexu eta adin guztietakoak, haietako asko bortizkeria zeinuekin (bereziki, geziekin eginiko zauriak). Gorpuekin batera, hezurrezko eta harrizko tresnak eta apaingarriak agertu ziren. Lehen kanpaina hartan 100 bat pertsonaren gorpuzkinak atera ziren, baita silexezko gezi-punta, aizkora eta apaingarri ugari; eta arriskuan zeuden aztarnak errekuperatu eta gero amaitu zen. Lanei 1990ean berrekin zitzaion, Vegasen ardurapean baita ere, eta 1991era arte iraun zuten, aztarna guztiak atera arte.

Bibliografia 

 De la Rúa, C., Baraybar, J.P., Cuende, M., Manzano, C., 1995. La sepultura colectiva de San Juan Ante Portam Latinam (Laguardia, Álava): Contribución de la antropología a la interpretación del ritual funerario. Rubricatum: revista del Museu de Gavà 1, 585–589.
 Etxeberria, F., Herrasti, L., 2007. Los restos humanos delenterramiento de San Juan ante Portam Latinam (Laguardia, álava): Caracterización de la muestra, tafonomía y paleopatología. In: Vegas, J.I. (Ed.), San Juan ante Portam Latinam. Una inhumación colectiva prehistórica en el Valle Medio del Ebro. Memoria de las excavaciones arqueológicas 1985, 1990 y 1991. Fundación José Miguel de Barandiarán and DiputaciónForal de Álava, Vitoria-Gasteiz, pp. 159–274.
 Etxeberria, F., Vegas, J.I., 1988. ¿Agresividad social o guerra? durante el Neo-eneolítico en la cuenca media del Valle del Ebro, a propósito de San Juan Ante Portam Latinam (Rioja alavesa). Munibe (Antropologia-Arkeologia) 6, 105–112.
 Fernández-Crespo, 2007. Final neolithic multiple burials in the upper Ebro Valley: the case of san juan ante Portam Latinam (Basque Country, Spain). EAA Summer School eBook 1, 55–63.
 Fernández-Crespo, T., Schulting, R.J., Ordoño, J., Duering, A., Etxeberria, F., Herrasti, L., Armendariz, A., Vegas, J.I., Bronk Ramsey, C., 2018. New radiocarbon dating and demographic insights into San Juan ante Portam Latinam, a possible Late Neolithic war grave in North-Central Iberia. Am. J. Phys. Anthropol. 166, 760–771. https://doi.org/10.1002/ajpa.23465.
 Vegas, J.I., 2007. San Juan ante Portam Latinam: una inhumación colectiva prehistórica en el Valle Medio del Ebro. Vitoria-Gasteiz. Arabako Foru Aldundia, Vitoria-Gasteiz.

Erreferentziak 

Euskal Herriko historiaurrea
Arabako kultura
Neolito eta Kalkolitoa Euskal Herrian
Euskal Herriko trikuharriak