Augusto Orrego Luco

Augusto Antonio Orrego Luco (Valparaíso, 1849ko maiatzaren 2a - ibid., 1933ko abuztuaren 26a) txiletar psikiatra izan zen, joera liberal, aurrerakoi eta laikoen belaunaldi ilustratuan parte hartu zuena, eta aro liberaleko gobernuetan aktiboki parte hartu zuena. eta 1891ko Gerra Zibilean. Bi gobernuetako ministro izendatu eta diputatu hautatu zuten.

Haurtzaroa eta ikasketak 
Antonio Lucas Orrego Garmendiaren bigarren semea zen, Txilen argizariaren erabilera zabaldu zuen enpresaburua, eta ama Rosalía Luco León de la Barra zen; eta Alberto eta Luis Orrego Lucoren anaia nagusia. Bere heziketa El Almendral ikastetxean (1856), Linacre eta Mathius Ingeles Kolegioan (1857-1861), Valparaísoko bi establezimendu hauetan eta Institutu Nazionalean egin zuen, Santiagon. 1866an Txileko Unibertsitatean zuzenbide ikasketak egin zituen, eta hurrengo urtean medikuntza ikasketak hasi zituen ikasketa etxe berean.

1874ko urtarrilaren 14an mediku-zirujau titulua lortu zuen, "Buruko aluzinazioen zeharkako kausak" tesiarekin, Frantziako Akademian sartzea ekarri zion teoria. Bere ibilbide profesionalak espektro zabalenak hartu zituen. 1871 eta 1872an, Txileko Unibertsitateko Medikuntza Eskolaren zuzendaritza hartu zuen, eta han ere gaixotasun mentalak irakatsi zituen 1907ra arte. 1874an, Martina Barros Borgoñorekin ezkondu zen urtean, Giza Anatomiako katedradun izan zen eta Astronomia irakasle eta protomedicatoko fiskal ere izendatu zuten. 1879an, Pazifikoko Gerran, hiritar komandante izan zen. Santiagon garatu zuen bere mediku lanbidea 1906an erretiroa hartu zuen arte eta 1918an bere jarduera akademikoa Txileko Hizkuntzaren Akademiara ere hedatu zen, 17. katedra hartu zuen hil arte.

Ibilbide politikoa 
Lan profesionalarekin batera, Orrego Lucok 1876an hasi zuen bere ibilbide politikoa, Santiagoko diputatu ordezko hautatu zutenean 1879ra arte; gero, Lontuén (1882-1885), Cauquenesen (1885-1888) eta Quillotan (1888-1891) diputatu izendatu zuten. 1886an Ganberako presidente izendatu zuten. Domingo Santa María Gonzálezen (1886-1891) gobernupean alderdi liberaleko kidea izan zen, eta erlijio-erreformak burutu zituen Aliantza Liberala antolatu zuen. Horrez gain, diputatu gisa, José Manuel Balmaceda y Fernández (1886-1891) presidentearen gobernuaren aurkako lehia politikoan parte hartu zuen.

Kongresuak 1891ko urtarrilean aurrekontu nazionalak onartzeari ukoaren aurrean, Balmacedak aurreko urteko aurrekontu beraren indarraldia dekretatu zuen, Konstituzioaren aurkako ekintza batean eroriz. Hori ikusita, Orrego Luco izan zen agintariaren deposizio akta sinatu zuten parlamentarietako bat, Kongresu iraultzaileak diktadore izatea leporatuta. Horrekin “91ko Iraultza” delakoaren borroka armatua hasi zen. Federico Errázuriz Echaurrenen (1896-1901) gobernutik hasi eta Juan Luis Sanfuentes Andonaeguiren (1915-1920) gobernura, politika utzi zuen.

Ministerioak 
Federico Errázuriz Echaurren presidentearen gobernuan (1896-1901), Orrego Luco Barne Ministerioan (1897) eta Justizia eta Instrukzio Publikoan (1898) aritu zen. Juan Luis Sanfuentes Andonaeguiren gobernuan (1915-1920), Justizia eta Instrukzio Publikoko ministro kargura itzuli zen 1915-1916 bitartean. Gainera, Argentinarekiko mugen auziaren inguruko eztabaidaren erdian, Orrego Lucok La Tarde egunkarian artikulu bat idatzi zuen, non Txileko Atacamako Punarako eskubideak defendatzen zituen.

Orrego Luco kazetaritza politikoan 

Orrego Luco ere nabarmendu zen bere argitalpen oparoengatik, zeinen gaiak zientifikotik literaturara, kazetaritza politikoa barne. 1867an Vicente Grezekin batera El Chiroasi sortu zuen, garai hartako politikaren kritika satirikorako egunkaria. 1868an hasi zen idazle gisa La Patria egunkarian, eta 1872an sortu zuen, Fanor Velascorekin batera, Revista de Santiago, non, besteak beste, Lord Byronen "La Juventud" eta Francisco Bilbaoren "La Vida y Obras" artikuluak argitaratu zituen. 1884an, Santiagoko La Época egunkariko zuzendaria izan zen. 1885ean, Valparaísoko La Patria egunkariko erredakzioaz arduratu zen, eta bi urte geroago El Mercurio-ko erredakzioaz arduratu zen.

Ikasketak 
Ekoizpen zabalaren artean, aipatzekoa da Miguel Luis Amunátegui y Aldunate eta Domingo Faustino Sarmientori buruzko azterlanak La Patria eta La Época egunkarietan argitaratu izana. Revista Chilenan ere kolaboratu zuen, non hainbat artikulu argitaratu zituen, eta haren zuzendaria izango zen 1876 eta 1880 artean. El Ferrocarril egunkarian, besteak beste, "Un periodista militar" eta "La centinela invisible" argitaratu zituen. Bere liburuen artean, 1890ean Imprenta Nacional aldizkarian argitaratutako eta Iraultza dela-eta amaitu gabe utzi zuen El movimiento intelectual en Chile aipa daitezke, eta "La cuestión social en Chile" izeneko liburuxka.

Orrego Luco zientzian 
Atzerriko hainbat unibertsitatetan kolaboratu zuen, Limako San Markos Unibertsitateko Ohorezko kidea izanik (1879), Sorbonan nabarmendu zen eta Iconographie de la Salpetriére-n (1912-1915) kolaboratu zuen. Bere ekoizpen zientifikoen artean, "Los Asilos de Alienados" (1875), "Un Experimento sobre el Cerebro Humano" (1878) eta "Estudio sobre las Circunvoluciones y Surcos del Cerebro Humano" (1879).

Kidetzak eta sariak 
Lazaretoseko Batzar Nagusiak urrezko domina eman zion 1872an, Santiago suntsitu zuen baztanga epidemian emandako zerbitzuengatik. 1885ean Instrukzio Publikoaren Kontseiluko kide izendatu zuten. 1893an Txileko Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko kide akademiko hautatu zuten; hurrengo urtean Santiagoko Mediku Elkarteko presidente izendatu zuten eta 1896an Prentsa Elkarteko presidente.

Geroago, Carlos Ibáñez del Camporen gobernuak jazarria izan zuen. 1930ean Frantziara bidaiatu eta hurrengo urtean Txilera itzuli zen; gero jaioterrira joan zen bizitzera, eta han hil zen 1933ko abuztuaren 26an.

Bibliografia 
 Icarito entziklopedia birtuala
 Egilea: Ramon Folch, Armando. 2003. Txiletarren biografiak 1876-1973: Botere Exekutibo, Legegile eta Judizialetako kideak . Santiago: Txileko Unibertsitate Katolikoa ISBN 956-14-0725-6

Kanpo estekak 
 Genealogía de Augusto Orrego Luco  Genealog.cl.

Txileko Unibertsitateko ikasleak
Txileko Justizia ministroak
Txileko Barne ministroak
Txileko diputatuak XIX. mendean
Txileko idazleak
Euskal txiletarrak