Carmen de Burgos

Carmen de Burgos y Seguí (Almería, Andaluzia, 1867ko abenduaren 10a - Madril, 1932ko urriaren 9a) kazetaria, idazlea, itzultzailea eta aktibista izan zen Zilarrezko Aroko espainiar emakumeen eskubideen alde jardun zuen. Colombine izenarekin ezaguna, "Gabriel Luna", "Perico el de los Palotes", "Raquel", "Honorine" edo "Marianela" bezalako beste ezizen batzuekin ere sinatu zuen. 98ko Belaunaldiko kide izan zen, eta Espainiako eta gaztelaniazko lehen kazetari profesionaltzat hartzen da, Diario Universal erredaktore madrildarra izateagatik. Lehen gerra berriemailetzat ere hartzen dute.

Biografia 
María del Carmen Ramona Loreta de Burgos y Seguí 1867ko abenduaren 10ean jaio zen Andaluziako Almeria hirian, José de Burgos y Cañizares eta Nicasia Seguí eta Nietoren hamar seme-alabetatik zaharrena izan zen. Rodalquilar-en ( Níjar ) hazi zen, bere aitak lurrak, meategiak eta La Unión baserria baitzituen bertan. Bere nebek bezalako hezkuntza eta kultura jaso zituen. 1872an, bere aita Portugalgo kontsulorde izendatu zuten Espainian, Cadizko kontsulatuaren menpe.

1883an, hamasei urte zituela eta gurasoen aholkuen aurka, Arturo Álvarez y Bustos margolari eta kazetari bohemioarekin ezkondu zen, bera baino hamabi urte zaharragoa zenarekin. Mariano Álvarez y Robles Almeriako gobernadore zibilaren semea zen, hiriburuko egunkari nagusia inprimatzen zuen enpresa tipografikoaren jabea ere bazen. Horri esker, Carmenek prentsaren mundua gaztetatik ezagutu ahal izan zuen, inprimaketaren hainbat alderditan kolaboratuz. Senarrak zuzendutako Almería Bufa aldizkari satirikoan argitaratu zituen lehen artikuluak. 1895eko ekainean Lehen Hezkuntzako irakasle titulua lortu zuen eta 1898an Goi Mailako Hezkuntzakoa, Madrilen. 1901ean Guadalajarako Irakasleen Eskola Normalean oposizio bidez lortu zuen plaza.

Ezkontza desengainua izan zen Carmenentzat lehen unetik, Izan ere, bere senarra desleiala zitzaion bizizalea izan zen eta bere lehen hiru seme-alabak goizeki hil ziren. 1898az geroztik gero eta denbora gehiago igaroten zuen gurasoen etxean eta senarrarengandik urrun. 1901eko abuztuan, 1893an jaiotako Arturo semea hil ondoren, bere senarra alde batera uztea erabaki zuen bera gabe Madrilen bizitza berri bat hasteko, bizirik atera zen bere alaba bakarra, María (de los Dolores Ramona Isabel) Álvarez de Burgos berarekin eraman zuen, 1895ean jaioa. Hasieran, bere osaba, Agustín de Burgos y Cañizares senatariarekin finkatu zen, baina berarekin gainditzen saiatu ondoren, etxetik alde egin zuen.

1902an hasita, El Globo egunkarian kolaboratu zuen, eta bertan Notas femeninas izeneko zutabea idatzi zuen, "Emakumeak eta sufragioa" edo "Langileen fabriken ikuskapena" bezalako gaiak aztertzen zituen. 1903an, Augusto Suárez de Figueroak Diario Universal sortu zuen eta Lecturas para la mujer izenburuko eguneroko zutabea zuzentzeko kontratatu zuen, "Colombine" ezizenarekin, editoreak berak proposatua. Espainian lehen aldiz emakumea kazetari profesional gisa aitortzen zuten. Bere zutabean Carmen de Burgosek modak eta ohiturak jorratzen zituen, baina Europako beste herrialde batzuetan jada ezagunak egiten ari ziren ideiak aurkeztu zituen. Dibortzioa legeztatzeko kanpaina egin zuen, eta horrek Giner de los Ríos eta Blasco Ibáñezen miresmena lortu zuen, baina hura desprestigiatu nahi zuten Elizak eta sektore kontserbadoreek eraso egin zioten. 1905ean Instrukzio Publikoko Ministerioaren beka bat lortu zuen beste herrialde batzuetako hezkuntza sistemak aztertzeko, eta ia urte betez bidaiatu zuen Frantzian, Italian eta Monakon zehar.

1907an Madrilgo Prentsa Elkartean sartu zen, Consuelo Álvarez Pool "Violeta"rekin batera.

1906. urtearen amaieran bere irakaskuntza eta kazetaritza lanei ekin zien eta Madrilgo Heraldon- en emakumezko sufragioaren aldeko kanpaina abiatu zuen "Emakumeen botoa" izeneko zutabearekin. Frantziatik bueltan, 'La tertulia modernista' izeneko topaketa sortu zuen astero, eta idazleek, kazetariek, musikariek, artista bisualek, poetek eta Madrildik igarotzen diren atzerriko artistek parte hartzen zuten. Han ezagutu zuen Ramón Gómez de la Serna, orduan ezezaguna zen hemeretzi urteko ikaslea, hogei urte gazteagoa, bere miresle bihurtu zena. Noizean behin, Ramonek arratsaldeko bostetan bisitatzen zuen bere etxea, elkarrekin idazten zuten eta gero Puerta del Sol- eko kafetegietan zehar ibiltzen ziren gauerdira arte. 1909 inguruan maitasun eta literatura harreman luzea hasi zuten. Gainera, topaketa hark zenbait urte iraun zuen eta Revista Critica-ren (1908-1909) jatorria izan zen, eta hortik sei zenbaki atera ziren, non Eduardo Zamacois, Salvador Rueda, Enrique Díez Canedo, Juan Ramón Jiménez, Antonio de Hoyos y Vinent, Rafael Cansinos-Assens, Ramón Gómez de la Serna eta Tomás Moralesek kolaboratzen zuten. Eduardo Barriobero eta José Francés ere ohiko solaskideak ziren. 1907an, Antonio Maura kontserbadorea gobernura iristearekin batera, Rodríguez-San Pedro Instrukzio Publikoko ministroak Toledora izendatu zuen Madriletik urruntzeko, Concepción Núñez bere biografoak esan duenez. Baina Carmen astebururo, etengabe, Madrilgo bere etxera itzultzen zen sortutako literatura solasaldia animatzera. 

Benito Pérez Galdós, Vicente Blasco Ibáñez, Rafael Cansinos Assens, Juan Ramón Jiménez, Tomás Morales, Alonso Quesada, Julio Antonio, Julio Romero de Torres eta Sorolla, izan zituen ahaide, besteak beste.Ana de Castro Osório idazle portugaldarrarekin ere adiskidetasun estua izan zuen.

1908an, Carmenek Alianza Hispano-Israelí sortu zuen nazioarteko komunitate sefardiaren defentsan. Beraren hedapena Revista Crítica-ren bidez egiten da.

Rifeko Barranco del Loboko hondamendiaren ondoren 1909an, Carmen de Burgosek Melilla inguruan borrokan ari ziren tropa espainiarrengana joatea erabaki zuen. Han gerra berriemaile gisa aritu zen El Heraldo de Málaga egunkarian. Behin Madrilera itzulita Gerra a la guerra artikulua argitaratu zuen, bertan, kontzientzia eragozpenaren aitzindariak defendatzen zituen.  1909an bere senarra hil eta alargun geratu zen.

1911an Madrilgo Arte eta Ofizioen Eskolako irakasle izendatu zuten, lan hori pertsona itsu eta gor-mutuen irakaskuntzarekin uztartu zuen.

Carmen eta Ramón Gómez de la Serna ez ziren ezkondu, baina hogei bat urtez beren bizitza eta literaturarekiko zaletasuna partekatu zituzten, herrialde desberdinetan bizi izan ziren, baina beti Madrilera itzuliz. Aldizkari eta egunkarietan idatzi zuten, egile gazteen proiektuak sostengatu zituzten eta Portugal eta Italiara bidaiatu zuten, Carmenek gizarte gaietan zuen interesa mantenduz. Carmenek bere alaba Maríak idazle gisa bere urratsak jarraitzea espero zuen, baina argitaratzea lortu zuen arren, nahiago izan zuen antzezpenera dedikatu. 1917an, alaba Guillermo Mancha aktorearekin ezkondu zen, eta azkenean Ameriketara joan ziren bizitzera. 1929an, ezkontzak huts egin ondoren, bere alaba Madrilera itzuli zen, Carmenek, arrakastarik gabeko aktoresa eta mendekotasun arazoak zituen alabarentzat, Gómez de la Sernaren Los medios seres antzezlanean paper txikia eskuratu zuen, baina antzezlanak huts egin zuzen lehiatilan. Egileak eta Carmenen alabak entseguetan erromantze bat hasi zuten, hilabete baino gutxiago iraun zuena eta Parisera egindako bidaia batekin amaitu zena. Carmen eta Gómez de la Sernaren arteko aspaldiko harremana apurtu egin zen, eta distantziatu ziren arren, ez zioten lagun izateari utzi.

1931n Bigarren Errepublika aldarrikatu zenean, konstituzio berriak ezkontza zibila, dibortzioa eta emakumezkoen botoa onartu zituen, horrela Carmen de Burgosen nahiak betez. Alderdi Errepublikano Sozialista Erradikalean sartu zen eta Espainiako Emakumeen Gurutzadako eta Emakume Iberiar eta Hispanoamerikarren Nazioarteko Ligako "presidente" izendatu zuten. Ezker Errepublikarraren Antiklerikaleko 'lehen presidenteordea' hautatu zuten eta 1931ko azaroan masonerian sartu zen eta bertan Amor logia sortu zuen, maisu nagusia izanik. 

1932ko urriaren 8an, Zirkulu Sozialista Erradikalean sexu heziketari buruzko mahai inguruan parte hartzen ari zela, Carmen de Burgos gaixo sentitzen hasi zen eta bere etxera eraman zuten, bertan hiru medikuk artatu zuten, horien artean bere lagun Gregorio Marañón zegoen, baina arrakastarik gabe. Hirurogeita lau urterekin hil zen, urriaren 9ko goizeko ordu bietan, eta Madrilgo hilerri zibilean lurperatu zuten garaiko politikari eta intelektual nagusien aurrean. Clara Campoamorrek, hainbat intelektualekin batera, Madrilgo kale bati bere izena jartzeko eskatu zuen.  Bere alaba 1939an hil zen, berrogeita bat urte zituela.

Gerra Zibilaren eta frankismoaren garaipenaren ondoren, bere izena debekatutako egileen zerrendan sartu zen eta bere liburuak liburutegi eta liburu dendetatik desagertu egin ziren.

Lana 
Diario Universal, El Globo, La Correspondencia de España, El Heraldo de Madrid eta ABC egunkarietan lan egin zuen, egunkarian lehen editorea izanik. Melillako gerraren pasarte desberdinak jorratu zituen 1909an, Espainiako historiako gerra berriemaile emakumezkoen artean lehenengoetarikoa izan zen. "Colombine" izenaz gain, "Perico el de los Palotes", "Gabriel Luna", "Raquel", "Honorine" eta "Marianela" bezalako ezizenekin sinatu zuen.

Kazetaritza lanaz gain, mugimendu feministari buruzko bere hitzaldiak aipagarriak dira; adibidez: Emakumearen misio soziala (1911) eta emakumea Espainian . Bere eleberri ezagunenen artean Puñal de claveles aipa dezakegu, bere bizitzaren amaieran idatzitakoa eta "Nijarreko krimena" bezala ezagutzen den gertakarian oinarritua, 1928ko uztailak 22an gertatu zena Fraileko kortixoan, Nijarreko zelaietan, eta Federico García Lorcak bere Bodas de sangre-rako izan zuen inspirazioetako bat izan zena. 

Emakumeen eginkizun sozial eta kulturalaren lehen defendatzaileetako bat da. Askatasuna eta dagoenaren gozamena ere defendatu zituen. Erabat independentea, mundu hobe batean sinesten zuen eta hasierako "feminista" zen, termino hori gorrotatzen zuen arren.  la mujer moderna y sus derechos (1927) feminismo adiskidetzaile gisa definitu zuen bere posizioa honela azalduz: "Ez da sexuen borroka, ezta gizonekiko etsaitasuna ere, emakumeak berarekin kolaboratu eta berarekin batera lan egin nahi dutela baizik. ». Kritikari eta idazle garaikideen sektore garrantzitsu batek ez zuen oso kontuan Carmenen ekarpena eta askotan bere lana Ramón Gómez de la Sernaren "maitalea" izatera murrizten saiatzen ziren.

Saiakerak eta bestelako idazlanak 
 Ensayos literarios, 1900.
 Álbum artístico literario del siglo XX, 1901.
 Notas del alma, 1901, (colección de coplas populares).
 Moderno tratado de labores. Barcelona, Antonio Bastinos ed., 1904.
 El divorcio en España, 1904.
 La mujer en España, Valencia, Sempere y Cía., 1906.
 El arte de saber vivir. Prácticas sociales. Valencia, Sempere, s. a. (1906).
 Viajes por Europa. (Impresiones). Francia, Italia y Mónaco. Ilustrada con 234 grabados. Barcelona, Casa Editorial Maucci, 1906. Ibid. 1923.
 Cartas sin destinatario (Bélgica, Holanda y Luxemburgo). Valencia, Sempere.
 Confidencias de artistas. Prólogo de Ramón Gómez de la Serna. Madrid, Sociedad Española de Librería, 1916.
 ¿Quiere Vd. conocer los secretos del tocador? Barcelona, Ramón Sopena, 1917, 1934.
 ¿Quiere Vd. comer bien? Manual práctico de cocina. Barcelona, Ramón Sopena, s. a. Hay reediciones de 1931 y 1936.
 Nuevos modelos de cartas. Barcelona, Ramón Sopena, 1914, 1932.
 La mujer en el hogar: Economía doméstica. Guía de la buena ama de casa. Valencia, Prometeo, s. a.
 Salud y belleza. Secretos de higiene y tocador. Valencia, Prometeo, s. a.
 El tocador práctico. Valencia, Sempere, 1910.
 La mujer moderna y sus derechos. Valencia, Sempere, ap.1920. Madrid, Ayuntamiento, 2007.
 La mujer jardinero. Valencia, Sempere, s. a.
 La voz de los muertos, Valencia, Sempere, 1911.
 Giacomo Leopardi, su vida y sus obras. 2 vols. Valencia, Sempere,1911.
 El voto, las escuelas y los oficios de la mujer.
 Misión social de la mujer, 1911.
 Cartas sin destinatario, 1912.
 Arte de ser elegante, Valencia, Sempere, s. a.
 Arte de saber vivir. Valencia, Sempere, s. a.
 Tesoro de la belleza. (Arte de seducir). Tomo I de la segunda serie para la Mujer. Valencia, Sempere, s. a.
 El arte de ser amada. Contiene todo aquello que puede interesar a la mujer para alcanzar la felicidad, embellecer su cuerpo y su espíritu, llegando a ser seductora y atrayente y lograr la eterna juventud.Valencia, Sempere, s. a.
 La cocina moderna. Prólogo y arreglo de Carmen de Burgos Segui, profesora de esta asignatura en la Escuela de Artes e industrias de Madrid. Valencia, Sempere, s. a.
 Nueva cocina práctica. Valencia, Sempere, s. a.
 Impresiones de Argentina, 1914.
 Confesiones de artistas, Prólogo de Ramón Gómez de la Serna. Madrid, V. H. de Sanz Calleja Eds., 1916.
 Confesiones de artistas. tomo II. Madrid, V. H. de Sanz Calleja Eds., c. 1916.
 Mis viajes por Europa. Suiza, Dinamarca, Suecia y Noruega. Madrid, V. H. de Sanz Calleja, c. 1916
 Mis viajes por Europa. vol. II. Alemania, Inglaterra y Portugal. Madrid, V. H. de Sanz Calleja, c. 1916.
 Peregrinaciones. Mis viajes por Europa. Suiza, Dinamarca, Suecia, Noruega, Alemania, Inglaterra, Portugal. Epílogo de Ramón Gómez de la Serna.Madrid, Imp. Alrededor del Mundo, 1917. 2.ª ed., V. H. Sanz Calleja.
 Fígaro. (Revelaciones, "Ella", descubierta, epistolario inédito). Epílogo por Ramón Gómez de la Serna. Imprenta Alrededor del Mundo 1919.
 Vademécum femenino. Valencia, Sempere, 1920.
 El arte de ser mujer. (Belleza y perfección). Madrid, Sociedad General Española de Librería, 1922.
 La Emperatriz Eugenia, 1920.
 Modelos de cartas (contiene todas las reglas referentes al estilo epistolar. Valencia, Sempere, 1924.
 Amadís. Libro de Caballerías compuesto sobre el Amadís de Gaula de Garci-Ordúñez de Montalvo, por Carmen de Burgos. Valencia, Sempere, 1924.
 Las ensaladillas, Madrid, La Novela Corta, 1924.
 La emperatriz Eugenia. Su vida, Madrid, La Novela Corta, 1925.
 El arte de ser mujer (Belleza y perfección: Estética y la psicología de la moda. Los grandes maestros. El lujo y sus creaciones. Madrid, Juan Pueyo, s. a.
 Hablando con los descendientes, Madrid, Renacimiento, 1929.
 Gloriosa vida y desdichada muerte de D. Rafael del Riego (Un crimen de los Borbones). Madrid, Biblioteca Nueva, 1931. Sevilla, Ed. Renacimiento, 2013.

Eleberriak 
 Alucinación. Ilustraciones de Sánchez Gerona. Madrid, Viuda de Rodríguez Sierra, 1905. Colección Mignon XLII.
 Los inadaptados, 1909.
 El balcón. Valencia, Sempere, s. a. (1909).
 La rampa (Cuentos), Madrid, Renacimiento, 1917.
 Ellas y ellos ó ellos y ellas. Madrid, Imprenta Alrededor del Mundo, 1917.
 El último contrabandista. Barcerlona, Sopena, 1918.
 El retorno. Novela espiritista (Basada en hechos reales). Lisboa, Lusitania, 1922.
 La hora del amor. Madrid, V. H. Sanz Calleja, 192?
 La malcasada, 1923.
 La malcasada. Introducción de Emilio Sales. Sevilla, Ed. Renacimiento, 2016.
 Los espirituados. Madrid, Rivadeneyra, 1923.
 La mujer fantástica, Valencia, Sempere, 1924.
 El tío de todos, 1925.
 Los anticuarios.Madrid, Biblioteca Nueva, 192?.
 Quiero vivir mi vida. Con un prólogo del Dr. Marañón sobre el sentido de los celos. Madrid, Biblioteca Nueva, 1931.
 Puñal de claveles, 1931. Stockcero, USA, 2009. Descrito Ediciones, Madrid, 2018.

Nobela laburra 
 Alucinación, Viuda de Rodríguez Serra, Biblioteca Mignon, 1905.
 El Novenario, Ilustraciones de Ernesto Durias, Publicaciones Nuevo Mundo, s.a..
 El tesoro del castillo, El Cuento Semanal, ilustraciones de Pedrero, 1907.
 Senderos de vida, Ilustraciones de Posada, El Cuento Semanal, 1908.
 El veneno del arte. Ilustraciones de Fernández-Mota, Los Contemporáneos, 1910.
 La indecisa, El Libro Popular, 1912.
 La justicia del mar, El Libro Popular, 1912.
 Frasca la tonta, Ilustraciones de Luis Blesa, El Libro Popular, 1914.
 Malos amores, El Libro Popular, ilustraciones de Bartolozzi, 1914.
 Villa María, La Novela Corta, 1916.
 El hombre negro, La Novela Corta, 1916.
 Los usureros, ilustraciones de Bartolozzi, Los Contemporáneos, 1916.
 Lo inesperado, La Novela con Regalo, 1916.
 El perseguidor, La Novela Corta, 1917
 Pasiones, La Novela Corta, 1917.
 La mejor film, La Novela Corta, 1918.
 Venganza, La Novela Corta, 1918. (Es Frasca la tonta con nuevo título).
 ¡Todos menos ese! La Novela Corta, 1918.
 Los negociantes de la Puerta del Sol, La Novela Corta, 1919.
 Dos amores, La Novela Corta,1919.
 El fin de la guerra, Portada de Y. Durán, Los Contemporáneos, 1919.
 Confidencias, Los Contemporáneos, 1920.
 La flor de la playa, La Novela Corta, 1920.
 Los amores de Faustino, La Novela Corta, 1920.
 Luna de miel, La Novela Corta, 1921.
 La ciudad encantada, La Novela Corta, 1921.
 La entrometida, La Novela Corta, 1921.
 El artículo 438. Ilustraciones de Bartolozzi, Los Contemporáneos,1921.
 La princesa rusa, La Novela Corta, 1922.
 El suicida asesinado, La Novela Corta, 1922.
 La mujer fría, La Novela Corta, 1922.
 Los huesos del abuelo, Los Contemporáneos, 1922.
 La prueba, ilustraciones de Yzquierdo Durán, Los Contemporáneos, 1922.
 El anhelo, ilustraciones de Manchón, La Novela Semanal, 1923.
 El extranjero, La Novela Semanal, 1923.
 La pensión Ideal, La Novela Corta,1923.
 El hastío del amor, La Novela Corta,1923.
 La que se casó muy niña, Ilustraciones de Bradley, La Novela Corta, 1923.
 La miniatura, Ilustraciones de Esplandiú, La Novela Corta, 1924.
 La melena de la discordia, La Novela Semanal, 1925
 La nostálgica, La Novela Semanal, 1925.
 El "misericordia", La Novela Mundial, 1927.
 La misionera de Teotihuacán, La Novela Mundial, 1926.
 Se quedó sin ella, La Novela de Hoy,1929.
 Los endemoniados de Jaca (Novela misteriosa), Novelas y Cuentos, 1932.
 La que quiso ser maja, ilustraciones de Loygorri, La Novela Pasional. reed. Sevilla, Renacimiento, 2000.
 Hasta renacer, Prensa Popular.
 El abogado
 En la guerra
 Honor de familia
 Cuentos de Colombine. Valencia, F. Sempere y Compañía, 1908.
 Mis mejores cuentos. Sevilla, Editoriales Andaluzas Unidas, 1986.
 La flor de la playa y otras novelas cortas. Madrid, Castalia, 1989.
 La mujer fría y otros relatos. Nota preliminar por Eduardo Mendoza. Prólogo de Amparo Hurtado. Barcelona, Círculo de lectores, 1996.
 La mujer fría (y otros relatos). Madrid, Ediciones Torremozas, 2012.
 Ellas y ellos o Ellos y ellas: Novelas cortas de Carmen de Burgos, Colombine, Huso editorial, 2016.
 Three Novellas: Confidencias, La mujer fría y Puñal de claveles. Manchester University Press, United Kingdon, 2016.

Itzulpena 
 Helen Keller, La historia de mi vida (muda, sorda y ciega), 1904. 2.ª ed., Sevilla, Renacimiento, 2012.
 León Tolstoy, La guerra ruso-japonesa, Valencia, Prometeo, ap. 1909.
 Paul Julius Moebius, La inferioridad mental de la mujer, Sempere y Cía., 1909.
 Conde Gera Mattachich, Loca por razón de Estado (La princesa Luisa de Bélgica), Madrid, Vda. de Rodríguez Serra, 1904.
 Ernesto Renan, Los Evangelios y la segunda generación cristiana, Valencia, Sempere y Cía., 1904.
 Ernesto Renan, La Iglesia cristiana, Valencia, Sempere y Cía., 1904.
 León Deutsch, Diez y seis años en Siberia, 2 vols. Valencia, Sempere y Cía., 1906.
 Roberto Bracco, En el mundo de las mujeres, (Conversaciones feministas), Madrid, Vda. de Rodríguez Serra, 1906.
 Georges de Bouhelier, El rey sin corona, 1908.
 Longo, Dafnis y Cloe (De la versión francesa de Santiago Amyot), Valencia, Prometeo, ap. 1910.
 Emilio Salgari, La conquista de un imperio (en «viajes y aventuras» de la Biblioteca Arte y Literatura), Casa Editorial Maucci, 1911.
 Emilio Salgari, Los misterios de la India, Casa Editorial Maucci, 1911.
 Emilio Salgari, Los últimos filibusteros, Casa Editorial Maucci, 1911.
 Pablo Mantegazza, Fisiología del placer (a partir de la 5ª edición italiana), 2 vols. Casa Editorial Maucci, 1913.
 John Ruskin, La corona de olivo silvestre, El trabajo, El tráfico, La guerra, Los jardines de las reinas, Valencia, Prometeo, ap. 1911-1913.
 John Ruskin, Las mañanas en Florencia, Valencia, Prometeo, 1913.
 John Ruskin, Las piedras de Venecia, Valencia, Prometeo, 1913.
 John Ruskin, Las siete lámparas de la arquitectura, Valencia, Prometeo, 1913.
 John Ruskin, Los pintores modernos. El paisaje, Valencia, Prometeo, 1913.
 Max Nordau, Fábulas. Cuentos a Mimí. (Cuentos a Maxa), Barcelona Casa Editorial Araluce, 1914.
 John Ruskin, El reposo de San Marcos. Historia de Venecia, Valencia, Prometeo, 1915.
 John Ruskin, La Biblia de Amiens, Valencia, Prometeo, 1916.
 John Ruskin, Los recuerdos de mi juventud, Valencia, Prometeo, ap. 1913.
 John Ruskin, El valle del Arno, Valencia, Prometeo, ap. 1913.
 La decisión, 1917.
 Rose Nicolle, Una idea de parisiense por página, 1917.
 H. Besser, La perseverancia, Ediciones Españolas, 1919.
 Madame de La Fayette, La princesa de Clèves.
 Marcel Tynaire, Mi grande.
 Marcel Tynaire, La dulzura de vivir (en «La novela literaria»), Valencia, Prometeo, 1920.
 J. H. Rosni, La indomada.
 Anatole France, El tío Geromo (Crainqueville).
 Cuentistas italianos.
 Gerardo de Nerval, Las hijas del fuego. Prólogo de Ramón Gómez de la Serna. Madrid, Biblioteca Nueva, 193?
 Rachilde, El ratoncito japonés. Nota de Alberto Insúa. Madrid, Rivadeneyra, 1923.

Omenaldiak 

Omenaldi ugari egin dizkiote bere jaioterriko Almeriako eta beste leku batzuetako kaleei edo eraikin publikoei izena emanez. Haien artean nabarmentzen dira:

 Huércal de Almería udalerriko institutuak bere izena darama.
 Almeria hiriburuan , hiriko Itsas Pasealekuak bere izena hartu zuen.
 Malagako hiriburuan CEIP Carmen de Burgos ikastetxe publikoak bere izena darama.
 Malagako hiriburuan Carmen de Burgos kalea dago.
 Cabran eskola publiko batek du haren izena.
 Aloveran Bigarren Hezkuntzako institutu batek du haren izena.
Donostian Colonbine kalea dago Bidebieta auzoan.
2017an, Espainiako Liburutegi Nazionalak bere jaiotzaren 150. urteurrena gogoratu zuen erakusketa bibliografiko batekin eta mahai inguru batekin.

2018ko uztailean “Herstóricas. Historia, Mujeres y Género" elkarteak eta "Autoras del Cómic" kolektiboakizaera kultural eta hezitzailea duen proiektua sortu zuten, emakumeak gizartean egin zuen ekarpen historikoa ikusarazteko eta karta-joko batez osatutako haien gabeziari buruz hausnartzeko. Gutun horietako bat Carmen de Burgos-i eskaini zitzaion.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Maria Lejárraga

Bibliografía 

 Arroyo Almaraz, Antonio (2010). "Perico el de los Palotesen kritikak eta literatura hedapena" . ARBOR Zientzia, Pentsamendua eta Kultura 186. liburukia, ekaineko aparteko alea. ISSN 0210-1963.
 Caballé, A. (2003). Emakumeek idatzitako bizitza: izarrak zenbatzen. Mendea 3 . Bartzelona: Irakurleen Zirkulua. 
 
 Colombineren oroitzapenak, Federico Utreraren lehen kazetaria (  ). - Majadahonda: Hijos de Muley-Rubio, 1998.
 Carmen de Burgos Colombine (  ), Bravo Cela, Blanca.
 Carmen de Burgos, Colombine (1867-1932) . Biografia eta literatura lana. Concepción Núñez Reyren doktorego tesia. Madrilgo Unibertsitate Konplutentsea, 1992.

Kanpo estekak 
 Obras digitalizadas de Carmen de Burgos en la Biblioteca Digital Hispánica de la Biblioteca Nacional de España
 Mujeres en la historia - Carmen de Burgos 'Colombine'
 Carmen de Burgos en La Voz del Sur. Artículo: "La feminista andaluza prohibida por Franco que se anticipó a Simone de Beauvoir"
Carmen de Burgosi buruzko zutabea Anboto 2021. (Garazi Arrizabalaga)

98ko belaunaldia
XX. mendeko Espainiako idazleak
Almeriarrak
Idazle feministak
Sufragistak
Espainiako kazetariak
Espainiako feministak
Madrilen hildakoak