Basagaingo herri harresitua

Basagaingo herri harresitua, Anoetan dagoen Basagain mendian dagoen Burdin Aroko herrixka gotortua da, Oria ibarraren gaineko ikuspegi zabala duena, iparraldean Donostialde eta Tolosaldearen arteko mugatik hasi eta hegoaldean Tolosaldea eta Goierri arteko mugaraino. Herrixka honen irudikapena Anoetako armarri berrian ageri da.

Berez, Oria ibar guztian mendi kazkoetan kokatutako Burdin Aroko herrixka multzoetako bat da, Buruntza, Intxur eta Murumendiren antzera.

Basagaingo Herrixka Gotortuaren Gune Arkeologikoa, 2010ko otsailaren 2an, Eusko Jaurlaritzak monumentu-multzo izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

2018ko uztailean, Gipuzkoako Foru Aldundiak Basagainen ustezko historiaurreko lehenbiziko euskal hiri planoa topatu zela iragarri zuen.

Ezaugarriak 

Burdin Aroko herrixka gotortua mendiaren gailurrean dago, 295 metroko garaieran. Malda handiak ditu alde guztietara, eta horrek zaildu egiten du bertaraino iristea. Herrixkaren mugak erraz antzematen dira, haren perimetroan eraikitako harresi exentuaren arrastoak ikus daitezkeelako eta harresiak herrixka osoa ixten duelako. Harresitik barnera igarotzeko, ateren batek behar zuen ekialdeko hegalean.

Harresia 
Harresiaren egitura, oro har, erraz igartzen da denboraren poderioz beraren gainean amildutako materialak sortzen duen goititzeari erreparatuta. Gaur egun egitura zuzenean ikus daiteke ekialdeko bi tokitan egin diren indusketa arkeologikoei esker. Paramentu bikoitzeko lana da, hau da, bi horma eta hauen arteko barnea material betegarriz osatua. Paramentu biak lehorrean hartutako kareharrizko harlauzaz eginak daude, baina barrualdekoak kanpokoak baino handiagoak dira. Horma barruko betegarria irregularragoa da.

Landaredia gaur egun 
Herrixkaren hormaz barrualdeko gunean garoa eta belarra hazten dira gehien bat (salbu eta erdialdean iparralderanzko lur-zerrenda txiki batean, non bertako espezieak hazten baitira), inolako basogintza-ustiapenik gabe alegia. Horrenbestez, basoa bera da (pinuak, pagoak, haritzak...) argi eta garbi harresiaren kanpoaldeko lerroa markatzen duena. Herrixkaz kanpoaldera dagoen ia lur guztia, hesitik bertatik hasita, basogintzarako erabiltzen da.

Gailurreraino pista baten bitartez irits liteke, ekialdetik. Behin tontorrera helduta, erdibitu egiten da, eta hainbat bide sortzen dira herrixkan zehar ibiltzeko, baita gunea inguratuz ere.

Etxeen ezaugarriak 
Hemen egindako indusketa sistematikoetan aurkitu diren lurpeko aztarnek erakusten dute nola moldatzen ziren orduko gizaki haiek beren etxeak egiteko, nolako ekoizpen-moduaz baliatzen ziren eta nolakoa zen haien bizimodua. Badakigu, adibidez, hormak adar-bilbe batez eginda daudela; bilbe hori buztinezko geruza batez estalita dago, eta kanpoalderantz azalera leuna erakusten du. Gainera, seguruenik pintatuta egongo zen azalera hori, Euskal Herriko mota honetako beste eraikin batzuetan ikusten den moduan.

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Buruntza
 Intxur (edo Iruntxur)
 Murumendi

Kanpo estekak 

 Izendapena EHAAn
 Burdin aroko herri harresituak Gipuzkoan. Bertan 20.

Anoeta
Gipuzkoako Kultura Ondasunak
Euskal Herriko kastroak
Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak
Euskal Herriko Burdin Aroa