Egadak

Egadak edo Egada uharteak (; , ; ) Italiako uhartedi bat da, Sizilian dagoena, Tirreniar itsasoaren eta Siziliako itsasartearen artean. Siziliako mendebaldeko kostaldetik 7 km ingurura dago, Trapani eta Marsalaren artean, uhartediak hiru uharte eta bi uhartetxo ditu, baita haitz eta pila batzuk ere.

Antzinatean, jada ezagutzen ziren Aegates latindar izenarekin, grezierazko Aigatai hitzetik datorrena, hau da, "Ahuntz uharteak". Uhartedian, Egada uharteetako Itsas Erreserba Naturala dago.

Geografia 
Ikuspuntu geologikotik, Egada uharteak estuki lotuta daude Siziliarekin; artxipelagoa, 37,45 kilometro karratukoa, Favignana, Marettimo, Levanzo uharteek eta beste uharte txikiago batzuek osatzen dute, horietako batzuk harkaitzak baino ez dira.

Klima oso leuna da neguko hilabeteetan, eta udako egunak luze, bero eta eguzkitsuak dira. Neguko batez besteko tenperatura minimoa, urtarrilean eta otsailean, 5 gradukoa da, eta uztail-abuztuko tenperatura maximoa, berriz, 45 gradukoa. Prezipitazio gutxi.

Honako uharte hauek osatzen dute uhartedia:

 Favignana
 Levanzo
 Marettimo
 Maraone
 Formica
 Stagnone
 Galera
 Galeotta
 Preveto
 Fariglione

Marsala lurmuturretik, urrutian izen bereko hiria ikus daiteke.

Hegazti-fauna 
Egadetako hegazti-faunaren barruan sartzen dira arrano sugezalea, belatz handia, gypsa, aztore-arrano (Marettimo uhartea), belatza, sai zuria, pelikanoa, flamenko arrosa, ekaitz-txori txikia, zanga, gabai arrea, gabai arrunta, kaio hankahoria, ubarroi mottoduna, malkar-sorbeltza, hontz zuria, harkaitz-zozo urdina, kutturlio arrunta eta erroia, besteak beste.

Historia 
Antzinako giza kokalekuen aztarnak, nagusiki, Levanzon daude, eta, neurri txikiagoan, Favignanan. Uste denez, hau azken glaziazioaren ondorioz gertatu zen, Afrika eta Siziliaren artean pasabide natural bat sortu zuena.

K.a. 241ean. Erromatarrek uharteak konkistatu zituzten Lehen Gerra Punikoko azken itsas guduaren ondoren, non Gaio Lutazio Katulok kartagotar flota garaitu baitzuen. Erromatar Inperioaren kolapsoaren ondoren, uharteak, bandaloen eta godoen eta, beranduago, sarrazenoen eskuetan erori ziren.

1081ean, normandiarrek okupatu eta gotortu zituzten. Ondoren, Siziliaren patua jarraitu zuen XVI. mendera arte, Genoako Pallavicini-Rusconiren jabetza bihurtu zirenean, eta ondoren, 1874an, Favignanako atun tranpak indartu zituen Florio familiarena.

Favignana udalerriaren zati administratibo dira, San Pantaleon eta Grande uhartea izan ezik, hauek Marsala udalerriaren zatiak baitira.

Sukaldaritza 
Egadeetako plater tipikoetan, kuskusezko platerak eta arrantzarekin lotutako espezialitateak daude, hala nola, atun marinatua, ezpata errea eta atun frijituaren esnea. Atuna oliba-oliotan, botargatan eta atun gazitan kontserbatzen da.

Erreferentziak

Bibliografia 
 RACHELI, Gin: Egadi, mare e vita, Mursia, 1979.
 BERNABÒ, Barbara: I possessi dei Pallavicini nelle Isole Egadi, in "Quaderni Obertenghi", IV, 2014, 297-314 orr.

Kanpo estekak 

Siziliako aztarnategi arkeologikoak
Italiako uharteak
Trapaniko probintzia
Mediterraneo itsasoko uhartediak
Siziliako geografia