Kharkiveko gudua

Kharkiveko gudua Kharkiv hirian eta inguruetan, Ukrainan, gertatutako borroka militar bat izan zen, Ukraina Ekialdeko erasoaldiaren zati gisa, 2022ko Ukrainako inbasioaren testuinguruan. Kharkiv, Errusia eta Ukrainaren arteko mugatik 32 kilometrora soilik dagoena, hegoalderantz, eta etnikoki nagusiki errusiarra dena, Ukrainako bigarren hiririk handiena da; beraz, errusiar armadarentzat helburu garrantzitsutzat jotzen da Kharkiv.

Kharkiveko gudu hau Ukrainako inbasioan zeharreko guduen arteko gudurik hilgarrienetako bat bezala deskribatu zen; hala, adibidez, Zelensky presidentearen aholkulari batek "XXI. mendeko Stalingradeko [gudu]" bezala deskribatu zuen.

Maiatzaren 13rako, Ukrainako Indarrek hiria inguratzen saiatzen ziren unitate errusiarrak atzera bota zituzten, Errusiako mugara itzularaziz. Gainera, Errusiako Indarrek Kharkiv Oblastetik erretiratzea erabaki zutela jakinarazi zuten ere. Biharamunean, Gerraren Azterketarako Institutuak zera jakinarazi zuen: "Ukrainiak (...) Kharkiveko gudua irabazi [zuela] dirudi".

Gudua

2022ko otsaila 
Otsailaren 24an, Belgorod-en pilatutako indar errusiarrek muga zeharkatu eta Kharkiverantz abiatu ziren, non erresistentzia ukrainarra aurkitu zuten. Errusiarrek artilleria-deskargak ere jaurti zituzten hiriaren kontra, ume bat hilez.

Otsailaren 25ean borroka gogorrak piztu ziren hiriaren iparraldeko aldirietan, Tsirkuni herrixkatik gertu, non Ukrainako indarrek indar errusiarrei aurre egitea lortu zuten.

Otsailaren 26an, Oleh Synyehubov-ek, Kharkiveko Oblasteko Gobernadoreak, hiria ukrainarren kontrolpean zegoela baieztatu zuen. Estatu Batuetako funtzionarioek, halaber, jakinarazi zuten gatazka osoko borrokarik gogorrenak Kharkiv bertan gertatzen ari zirela.

Otsailaren 27ko goizaldean, indar errusiarrek gasbide bat suntsitu zuten Kharkiven. Geroago, goizean, indar errusiarrak Kharkiven sartu ziren, Gobernadoreak hirian borroka gogorrak gertatzen ari zirela jakinarazi zuenez. Anton Heraxtxenko-k –Ukrainako Barne Ministerioko aholkulariak– adierazi zuen ere kale-borrokak izaten ari zirela hiriaren erdialdean.

Bestalde, Errusiako Defentsa Ministerioko bozeramaile den Igor Konaxenkov-ek adierazi zuen indar errusiarrek Ukrainako Aire-misilen Aurkako 302. Erregimendua errenditzea lortu zutela, bai eta Ukrainako 471 soldadu harrapatu zituztela operazio bertan. Ukrainako iturriek, bestalde, gezurtatu egin zituzten baieztapen horiek. Gainera, Ukrainako funtzionarioek adierazi zuten Ukrainako indarrek Kharkivera bidean zihoazen ibilgailu militar errusiarren erdiak suntsitu zituztela, gutxienez, besteak beste, 6 GAZ Tigr ibilgailu.

Otsailaren 27ko arratsaldean, Synyehubovek jakinarazi zuen Ukrainako indarrek hiriaren erabateko kontrola berreskuratu zutela. Gaineratu zuen, hala, dozenaka soldadu errusiar errenditu zirela ere, zeinak desmoralizazioaz kexatu ziren, ez zutelako ez ulertzen zein zen haien misioa eta erregai-hornidurarik ezaren ondorioz.

Otsailaren 28an, Heraxtxenkok infromatu zuen errusiarrek suziriekin hirian egindako erasoek dozenaka zibil hil zituztela. Hala ere, Gobernadoreak geroago jakinarazi zuenez, datu errealak hurrengoak ziren: 11 zibil hil eta dozenaka zauritu. Geroago, baina egun berdinean oraindik, Ihor Terekhov-ek –Kharkiveko alkateak– jakinarazi zuen bederatzi zibil hil eta 37 zauritu zirela, zeinetatik hildakoetako bat 25 urteko ikasle aljeriar bat zen, frankotiratzaile errusiar batek hildakoa.

Geroago, otsailaren 28an, Terekhovek jakinarazi zuen indar errusiarrak Kharkiven azpiestazio elektrikoak suntsitzen hasiak zirela, eta, ondorioz, hiriko gune batzuk elektrizitaterik, berogailurik eta urik gabe geratu edo geratuko zirela. Errusiarren bonbardaketek 87 etxebizitza ere kaltetu zituztela gaineratu zuen. Halaber, jakinarazi zuten Malyxev Fabrika suntsitu zutela errusiarren bonbardaketek.

Geroago, baina otsailaren 28an bertan, Human Rights Watchek baieztatu zuen indar errusiarrek sakabanatze-bonbak erabili zituztela hiriko Industrialnyi, Moskovskyi eta Shevchenkivskyi barrutietan. HRWk adierazi zuenez, barreiatze-bonbak erabiltzea debekatuta dago 2010eko Barreiatze Munizioei buruzko Konbentzioan, eta, beraz, horiek erabiltzea "gerra-krimena" izan litekeela, zibilei mehatxu egiten dietelako.

2022ko martxoa 

Martxoaren 1eko goizean, 3M54-1 Kalibr klaseko misil errusiar batek Askatasunaren plaza jo zuen, Kharkiven erdigunean, eta Kharkiveko Oblastaren administrazio-eraikinaren aurrean lehertu zen. Leherketak Esloveniako kontsulatua suntsitu zuen ere, bai eta opera-antzoki bat eta kontzertu-areto bat ere kaltetu ziren. Ez dago argi zenbat biktima izan ziren, Ukrainako zenbait funtzionariok zifra ezberdinak eman baitzituzten; gutxienez, 7 hil eta 24 zauritu. Ukrainako Biatloi Federazioak martxoaren 1ean jakinarazi zuenez, Kharkiven hildako soldadu ukrainarretako bat Yevgeny Malyshev zela, Ukrainako talde nazionaleko kide ohia zen biatleta bat.

Geroago, martxoaren 1ean, Kharkiveko Medikuntzako Unibertsitate Nazionalean ikasten ari zen 21 urteko ikasle indiar bat errusiar bonbardaketa batean hil zela jakinarazi zen, Karnataka-ko Chalageri herrikoa zena. Ikasle indiarren koordinatzailearen arabera, aire-eraso baten ondorioz hil zuten goizean, elikagaiak erosteko ilaran zegoela. Indiako agintariek, geroago, iragarri zuten Kieveko indiar guztiak ebakuatu zituztela operazio zabalago baten barruan. Martxoaren 1ean Ukrainan jarraitzen zuten 8,000 ikasle indiarretatik erdia inguru Kharkiven eta Sumyn zeuden. OSCEk Ukrainan duen Behaketa Misio Bereziko kide bat, Mayna Fenina, martxoaren 1eko bonbardaketetan hil zen ere.

Martxoaren 2an, Synyehubovek adierazi zuen gutxienez 21 pertsona hil eta 112 zauritu izan zirela aurreko 24 orduetan. Paraxutista errusiarrek Kharkiven lur hartu zuten orduan, bai eta Ukrainako ospitale militar bati eraso zioten, aire-eraso baten bidez, errusiar eta ukrainar indarren arteko liskarrak sortu zituena. Hala ere, bertako funtzionario batek adierazi zuenez, Ukrainako indarrek ospitalea kontrolatzen jarraitu zuten.
Kharkiveko polizia-egoitzak, akademia militar batek eta Kharkiveko Unibertsitate Nazionalak kalteak jasan zituzten errusiarren bonbardaketan horien ondorioz. Hainbat bizitegi-gune ere harrapatu zituzten misil errusiarrek. Geroago, misil errusiarrek berriro jo zuten Askatasunaren plaza, Kharkiveko udaletxearen eraikina eta Derzhprom eraikina kaltetuz, bai eta bestelako eraikin altu batzuk ere. Energia Atomikoaren Nazioarteko Erakundeak, hurrengo egunean, adierazi zuen ikerketa nuklearreko instalazioak kalteak jasan zituela, baina ez zegoela erradiazio-ihesik. Martxoaren 2ko gauean, bi misilek Kharkiveko Lurralde Defentsako Indarren egoitza jo zuten. Erasoan, zibilek babesleku gisa erabiltzen zuten Jasokundearen katedrala ere kaltetua izan zen, San Antonioren Eliza Katolikoarekin batera. CNNk egun hartan argitaratutako informazioaren arabera, aste horretan Errusiako bonbardaketak jasan zituzten Kharkiveko 16 kokapenetatik 3 baino ez zirela eremu ez-zibilak.

Poliziaren arabera, martxoaren 4ra arte 188 pertsona hil ziren Kharkiveko guduan; tartean, 122 zibil. Gainera, 394 pertsona zauritu ziren –zeinetatik, zibilak, 290–. Ukrainako Segurtasun Zerbitzuak martxoaren 6an adierazi zuenez, indar errusiarrak Kharkiveko Fisika eta Teknologia Institutua bonbardatzen ari ziren. Erakunde horrek, USZaren arabera, ikerketa nuklearreko instalazio bat dauka barnean –erreaktore nuklear batekin–, lehertzekotan, eskala-handiko hondamendi ekologikoa eragin dezakeena. Larrialdietako tokiko funtzionarioek adierazi zutenez, gutxienez zortzi zibil hil ziren gau hartako hiri-bonbardaketan. Era berean, Azerbaijango kontsulatuak kalte larriak jasan zituen hirian. Albaniako kontsulatua, halaber, erabat eraitsirik bukatu zuten.

Martxoaren 7an, Ukrainako Defentsa Ministerioak iragarri zuen Vitali Gerasimov, Errusiako Barruti Militar Zentraleko Arma Konbinatuen 41. Armadako komandantea hil zutela, bai eta Errusiako Armadako beste goi-ofizial batzuk ere hil eta zauritu zituzetla Kharkivetik gertu izandako borroka batetan. Soldadu errusiarrek bi boluntario zibil ere hil zituzten Feldman Ekoparkean, animaliak elikatzera sartu zirenean.

Synyehubovek, martxoaren 8an, adierazi zuen jada 600,000 zibil baino gehiago ebakuaturik zeudela hiritik, trenen bidez. Martxoaren 8an ere, ukrainar gobernuko funtzionarioek adierazi zuten Kharkiv hiri osoa Ukrainaren kontrolpean zegoela eta, hiriaren kanpoaldean egindako bonbardaketa batzuez gain, ez zegoela errusiarren erasorik.

Estatuko Larrialdi Zerbitzuek martxoaren 10ean adierazi zuten lau pertsona hil zirela errusiarren bonbardaketetan, bai eta hiri-erdiguneko merkataritza-gune bat suntsitu zutela. Anton Heraxtxenkok, Ukrainako Barne ministroaren aholkulariak, adierazi zuen, bestalde, Errusiako gerra-hegazkinek Kharkiveko Fisika eta Teknologia Institutuari eraso ziotela egunean zehar.

Martxoaren 14an, Kharkiveko Eskualdeko Fiskaltzak adierazi zuen bi zibil hil eta hirugarren zibil bat zauritu zirela errusiarren bonbardaketek bizitegi-eremu bat harrapatu zutenean. Hurrengo egunean, Oleh Synyehubov-ek –Kharkiv Oblasteko Gobernadoreak– adierazi zuen hiria 65 aldiz bonbardatu zutela martxoaren 14an zehar, zibil bat hilez eta beste bat zaurituz, bai eta, gerra hasi zenetik, 600 bizitegi-eraikin suntsitu zituztela.

Martxoaren 16an, Ukrainako funtzionarioek adierazi zuten hiru zibil hil eta bost zauritu zirela indar errusiarrek merkatu bat bonbardatu zutenean.

Martxoaren 18an, Kharkiveko Eskualde-Fiskaltzak jakinarazi zuen hiriko Slobidsky eta Moskovsky Barrutietan bizitegi-eraikinak bonbardatu zituztela errusiarrek. Gainera, Administrazio Publikoaren Akademia Nazionaleko Estatu-Administrazioaren Institutuaren eraikina, zati batean, hondatuta geratu zen. Saltivka-ko bonbardaketa errusiarrak, bestalde, Boris Romantxenko hil zuten, 96 urterekin, nazien lau kontzentrazio-esparrutatik bizirik atera zena eta nazismoaren krimenen oroimena babesten zuena.

Martxoaren 19an, Kharkiveko administrazio militarreko (HOVA) buru den Oleh Synyehubov-ek adierazi zuen Kharkiveko iparraldeko aldiriak etengabe bonbardatzen zituztela indar errusiarrek, bai eta hiriaren erdigunea jaurtigai eta misilek jotzen zutela. Sinegubovek esan zuenez, suntsitutako eraikinetako bat Kharkiveko Apelazio Auzitegia izan zen. Ukrainako indarrek kontraeraso bat hasi zutela ere adierazi zuen, errusiarrak hiriaren kanpoaldetik urrunduz.

Martxoaren 24an, errusiarren aireko eraso batek Nova Poxta-ren bulego bat jo zuen, sei zibil hilez eta, gutxienez, 15 zaurituz. Martxoaren 26an, misil errusiarrek monumentu bat kaltetu zuten Drobytsky Jar Holokaustoaren monumentuan.

Martxoaren 28an, Ihor Terekhov-ek, Kharkiveko alkateak, adierazi zuen hiriko biztanleriaren %30a inguru Kharkivetik alde egin zuela gerra hasi zenetik. HOVAko buruzagiak, Synyehubov Gobernadore militarrak, errusiarrek barreiatze-munizioarekin hiri-auzoak berriro erasotu zituztela jakinarazi zuen. Era berean, baieztatu zuen hainbat norabidetan ukrainar gudariek kontraerasoa egin zutela, Mala Rohan eta Vilkhivka herriak berreskuratuz.

Errusiak Kharkiven aurka egindako bonbardaketen erdian, 2022ko martxoaren 31n, Errusiako agintariek Mi-24 ukrainar helikoptero militarren eraso bati egotzi zioten leherketa bat, mugatik 40 kilometrora, iparraldera, dagoen petrolio-biltegi batean, Belgoroden (Errusia). Bien bitartean, errusiarrek esan zuten, egun berean, mendebaldeko herrialdeetako ehun "estremista eta mertzenario" baino gehiago hil zituztela Kharkiveko defentsa-base baten aurka egindako misil-eraso batetan, zehaztasun handiko Iskanderrekin egindakoa.

2022ko apirila 
Apirilaren 2an, Synyehubov-en arabera, errusiarrak Izium hiria inguratzen ari ziren, Luhansk eta Donetsk Oblast bidean. Hurrengo egunean, apirilaren 3an, gobernu ukrainarrak adierazi zuen bi soldadu errusiar hil eta beste 28 ospitaleratu zituztela, zibil ukrainarrek pozoitutako pastelak banatu baitzizkieten Kharkiven zeuden Fusil Motorizatuen 3. Dibisioko soldadu errusiarrei.

Errusiarrak hiriaren iparraldera erretiratuta zeuden arren, eta ukrainarrek Txuhuiv hirirako errepidea bereganatu bazuten ere, apirilaren 4an Ukrainako Defentsa Ministerioak ohartarazi zuen inbaditzaileak beste eraso bat egiteko prestatzen ari zirela, hiria ekialdetik hartzeko helburuarekin.

Errusiak Kharkiven aurka apirilaren 14tik 17ra bitartean egindako bonbardaketek 18 zibil hil eta beste 106 zauritu zituzten.

Apirilaren 17an bertan, Synyehubovek Telegramen baieztatu zuen Bazaliyivka, Lebyazhe eta Kutuzivkaren zati bat kontraeraso ukrainar baten ondorioz berrartu zituztela, bai eta ukrainar indarrak Mala Rohan herriraino joan zirela. Gainera, Ukrainako Indarrek "hegazkin-suaren ondorioz" bost tanke eta hamar ibilgailu blindatu errusiar suntsitu zituztela, erasoan ehun soldadu errusiar hil edo harrapatu zituztela adieraziz.

Apirilaren 27an, Kharkiv partzialki inguratuta zegoen. Apirilaren 29an, Synyehubovek adierazi zuen gerra hasi zenetik hiriko 2,000 eraikin baino gehiago hondatu edo suntsitu zirela. Apirilaren 28ko ia etenik gabeko bonbardaketaren ondorioz, bost zibil hil zirela ere esan zuen. Apirilaren 29an ere jakinarazi zen Ruska Lozova herrixka, Kharkivetik gertu, Ukrainak berrartu zuela.

2022ko maiatza 
Maiatzaren 2an, Gerraren Azterketarako Institutuak (ISW) jakinarazi zuen Ukrainak Starii Saltiv herria berreskuratu zuela, Kharkivetik 40 kilometrora, ekialdera, kokaturikoa.

Maiatzaren 6an, ISWk Ukrainaren kontraeraso bat deskribatu zuen, "arku zabal batean", Kharkiv inguruan; kontraerasoaren ondorioz, Ukrainak "hainbat herri" berreskuratu zituela jakinarazi zuen; besteak beste, ,  eta  herriaren zati bat. ISWk ere jakinarazi zuen Ukrainak "[zetozen] egunetan Errusiako Indarrak Kharkiveko artilleria-eremutik atera ditzakeela".

Maiatzaren 7an, ukrainar indarrek Kharkiv inguruan kokatutako errusiar indarrak atzera bota zituztela jakinarazi zuten, hiria errusiar indarrentzat irismenetik kanpo geratu zelarik. Egun berean, Ukrainako Indarrek Kharkivetik ipar-ekialdean kokaturiko beste bost herri berreskuratu zituela ere jakinarazi zuten. Ukrainako funtzionario bat aipatuz, The New York Timesek esan zuen Kharkiveko gudua ez zela amaitu, baina, momentuz, Ukraina nagusitzen ari zela, eta errusiar tropak zubiak suntsitzen ari zirela atzera egiten ari ziren bitartean.

Maiatzaren 11n, Ukrainako Indarrek lau kokagune berreskuratu zituztela esan zuten. Ukrainar kontraeraso honek, arrakasta izanez gero, ukrainar indarrak Errusiako mugatik zenbait kilometrora eraman zitzakeen.

Maiatzaren 13an, Errusiak Kharkiv Oblastetik bere indarrak erretiratzea erabaki zuela jakinarazi zuten.

Maiatzaren 14an, ISWk zera jakinarazi zuen: "Ukrainiak (...) Kharkiveko gudua irabazi duela dirudi". Kharkiveko alkateak BBCri esan zionez: "azken bost egunetan ez [zen] bonbardaketarik izan hirian. Errusiarren bonbardatze-saiakera bakarra Kharkiveko Aireportutik gertu bidalitako misil-kohetea da, hiria jotzeko helburu zuena baina misila Ukrainako Aire Defentsak suntsitu zuena."

Maiatzaren 20an, Errusiako Indarrek Kharkiv Raioneko hainbat herri bonbardatu zituzten, Kharkiv bera barne, BM-21 Grad, BM-27 Uragan eta BM-30 Smerch misil-jaurtigailu anitzak erabiliz.

Maiatzaren 21eko polizia-adierazpen batean, ukrainarrek baieztatu zuten Zolotxiveko kokagunean sei militarren gorpuzkiak berreskuratu zituela.

Biktimak 
Kharkiveko Udaltzaingoaren arabera, martxoaren 7ra arte 209 pertsona hil ziren guduan; tartean, 133 zibil. Gainera, beste 443 pertsona zauritu ziren; tartean, 319 zibil. Martxoaren 16an, Ukrainako Larrialdietarako Estatu Zerbitzuak adierazi zuen, gutxienez, 503 zibil hil zirela, oblast osoan eta gudua hasi zenetik, orain arte. Hiriaren errusiar bonbardaketak hildako eta zauritu gehiago eragin zituen egunetik egunera. Gerraren lainoa dela eta, ezinezkoa da kalkulatzea zenbat baja izan ziren, zehazki, Kharkiveko guduan. Gainera, Kharkiveko aldirietan hainbat liskar izan ziren Errusiako zein Ukrainako Indar Armatuen artean.

Heriotza nabarmenak 
Apirilaren 22an, Artur Hrytsenko (FC Lviv eta FC Karpaty Lviv) Ukrainako lehen-mailako futbolaria, Aire Erasoko 95. Brigadaren zerbitzura hil zen.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

2022ko Ukrainako inbasioko guduak
Kharkiv