Behi esferiko

Behi esferikoa errealitatearen eredu zientifikoen gehiegizko sinplifikazioaren metafora da.

Historia

Txantxa zientifikoa 
Zientzialarien txantxatik dator termino hau. Beste edozein txantxa zientifiko bezala, aldaera ugari ditu.

Fisikariei buruzko aldaera:

Baserri batean esne-ekoizpena hain zen baxua, non jabeak bertako unibertsitatera jo zuen laguntza akademikoa eskatzeko. Unibertsitateak diziplina arteko irakasle talde bat bildu zuen, fisikari teoriko batek zuzenduta, eta bi aste eman zituzten landa ikerketa intentsiboan. Unibertsitatera itzuli zirenean, haien ordenagailuak datuz beteta zeuden, eta txostena idazteko lana taldeburuaren esku utzi zuten. Handik gutxira, baserritarrak hasitako txostena jaso zuen: «Nik badut irtenbidea, baina hutsean dauden behi esferikoentzat bakarrik balio du».

Matematikariei buruzko aldaera:

Nekazari bati behiak gaixotu zitzaizkion. Analisia eskatu zuen matematikari talde bati. Ikertzaileek behin lana bukatutakoan txostena bat eman zioten nekazariari. Txosten hori honela hasten zen: «Demagun R erradio duen behi bat…»

Beste animaliei buruzko antzeko txantxak 
Batzuetan, behiaren ordez beste animaliak aipatzen dira, adibidez zaldia edo txita.

Alan Turingek, 1952ko The Chemical Basis of Morphogenesis artikuluan, hau baieztatzen zuen: «Simetria esferikoa duen eta bere egoera aldatzen ari den erreakzio kimikoen eta difusioen ondorioz... ezin da simetria esferikorik ez duen zaldia bezalako organismorik sortu».

Badago txantxa bat, non fisikari batek hutsean dagoen zaldi esferiko batek lasterketan irabazteko eredua eraiki zuen. Aharon Katzir biofisikari israeldarrari egozten zaio.

Aipamenak 
Spherical Cow (Behi esferikoa)  aukeratu zen 18. Fedora Linux banaketarako kode-izen gisa.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Txantxak
Eredu zientifikoak
Fikziozko ugaztunak