Alicia Pietri de Caldera

Alicia Antonia Pietri Caldera, jaiotzez Alicia Pietri de Montemayor (Caracas, Venezuela,1923ko urriaren 14a - ib., 2011ko otsailaren 9a) Caracasko Haurren Museoaren sortzaile eta zuzendaria izan zen. Rafael Caldera Venezuelako presidentearen emaztea. Lehen damako protokolo-karguan bi alditan aritu zen 1969tik 1974ra eta 1994tik 1999ra bitartean, baita Festival del Niño Fundazioko eta Fundación del Niñoko lehendakari ere, senarraren gobernu-aldietan. Herrian haurtzaroaren alde egindako lana aitortzen zaio.

Biografia

Lehen urteak eta familiako bizitza 

Alicia Pietri de Montemayor Caracasen jaio zen 1923ko urriaren 14an, Luisa Teresa de Montemayor Núñezen eta Andrés Pietri Méndez sendagile otorrinolaringologoaren (Simón Rodríguez Ongintza Institutuaren sortzailea) alaba. Juan Pietri Pietri jeneralaren iloba, medikua, militarra, diplomatikoa eta politikoa. Giltzarria izan zen Joaquín Cresporen gobernuan, eta Luis Gerónimo Pietri Méndezen iloba, Barne ministroa eta Barruti Federaleko gobernadorea Eleazar López Contreras eta Isaías Medina Angaritaren gobernuetan. Arturo Uslar Pietri idazle eta politikoaren lehengusina zen.

Aliciaren herenaitona-amonak, Andrés Antonio Pietri Bonifacio eta Catalina Pietri de Franceschi, jatorriz Korsika uhartekoak, Karibe ibaian ezarri ziren, Sucre estatuan. Hantxe jaio ziren bere zazpi seme-alabak eta biloba asko.

Amak, Ingalaterran heziak, hiru alabetan —Corina, Alicia eta Andreina— irakurketarako, musikarako eta garapen intelektualerako plazera landu zuen, eta, era berean, alabetan debozio katoliko handia sortu zuen. Txikitatik, Aliciak eta bere ahizpek baleta, pianoa, biolina, zaldiketa eta hizkuntza eskolak partekatzen zituzten. Corina pinturan nabarmendu zen eta Andreína tenisean. Amaren ezaugarria zen haurren hezkuntzaren arloan ohiz kanpoko eguneratzea egitea. Hori dela eta, hiru alabak etengabe aritu ziren ariketa fisikoa egiten, ekitaziao, gimnasia, baleta, pianoa, biolina, marrazki eta hizkuntzekin batera. Alicia arpa klasikoaren exekuzioan nabarmendu zen, eta Ana María Cabrera irakaslearen irakaspenei esker hasi zen. Cabrera irakasleak Nicanor Zabaleta harpa-jolearen ikastaro aurreratuetan izena ematea gomendatuko zion, eta Udal Antzokian aurkeztu zen.

Pietri-Montemayor familia Caracas erdian bizi zen, Pepe Alemán eta Deliciasen izkinen artean, San Juan parrokian. Ondoren, Country Clubera aldatu ziren. Aliciak anemia arazoak zituela-eta, aitak Los Tequesen etxe bat alokatzea erabaki zuen. 1939ko martxoaren 19an, Ramón Ayala gobernadorearen alabek Corina Pietri gonbidatu zuten etxean bazkaltzera. Pietri andreak hamabost urteko Alicia bigarren alaba bidaltzea erabaki zuen, haren ordezkari gisa. Lehen aldiz elkartu zen Rafael Caldera abokatu gaztearekin, gero bere senarra izan zenarekin. Milagros Socorrok, Soberan aldizkarian argitaratutako erreportaje batean, Rafaelek Alicia ikustean esandakoa:"eta zu non zeunden? Corinak ezkutatuta zeneuzkan?"».1941eko abuztuaren 6an ezkondu ziren Alicia (17 urte) eta Rafael (25 urte), Santa Teresa basilikan. Handik urte batzuetara, ituna sinatu zuten, eta aldi demokratikora eraman zuten Caracaseko Sabana Grandera joan ziren,  Puntofijo etxaldera. Sei seme-alaba izan eta hezi zituzten: Mireya, Rafael Tomás, Juan José, Alicia, Helena, Cecilia eta Andrés.

Alicia etxeko lanetan eta seme-alaben prestakuntzan aritu zen, senarraren bizitza politiko gorabeheratsuaren erdian. Marcos Pérez Jiménezen diktaduran, bere etxeak etengabe ikuzkatzeak jasan zituen eta atentatu batean hamar hilabeteko seme gaztea hiltzeko zorian egon zen. Juan José Caldera semeak bere amari buruz hauxe aipatu zuen:«Berriro hunkitu ninduen lasaitasunak eta kontrolak... Hogeita hamabi urteko neska gazte batek ez zuen amore ematen zoritxarraren aurrean, baizik eta haren aurrean hazten zen».Senarraren erregimen militarraren bahiketa ere jasan zuen, arbitrarioki atxilotua eta Segurtasun Nazionaleko kalabozoetara eramana, haren arrastorik eman gabe, lau hilabetez. Caldera oposizioko hautagai birtuala bihurtu zen 1957ko lehendakaritzako hauteskundeetan, eta diktadoreak konstituzioaren aurkako egin zuen plebiszituan

Urte horietan, Aliciak, familiari eskainitako dedikazioaz gain, hezkuntza katolikoari eta Elizari lotutako gizarte-erakundeetan parte hartu zuen, hala nola San Ignazioko Ikasleen Erakunde Sozial Katolikoan (OSCASI) eta Caritasen.

Lehen dama (1969-1974) 

Senarrak 1968ko hauteskundeak irabazi eta lehen dama bihurtzean, bere aurreko Carmen América «Menca» Fernándezek Festival del Niño Fundazioaren lehendakaritzan egindako lanarekin jarraitu zuen, «Día del Niño» eta «Festival de la Canción» bezalako programak mantendu eta hobetuz, baina berriak sortuz, hala nola «Eskualde Oporretako Plana», eskola publikoetako ikasle onenak saritzen zituen eskolako oporretan, eta herrialdeko beste eskualde batzuk ezagutzera eramaten zituen; haurrentzako arte- eta kultura-astea; «Imaginatzeko orriak» argitalpenak; «Sakelako parkeak»; eta Sopotocientos telebistako hezkuntza-programa, besteak beste...

Alicia Pietrik 1974an El Universalek argitaratutako elkarrizketa batean esandakoa: Oporren plana 1969an hasi genuen, bost mila haurrekin, eta 1973an berrogei mila umera eraman genuen, guztira ehun eta bost mila. «Páginas para imaginar» bildumako urteko 150 mila ale eskaini zituen argitalpen-plana. Sakelako 800 «parke» baino gehiago abiaraztea Estatu osoan. «Haurrentzako artea eta kultura» izeneko programak 780 mila haur baino gehiago mobilizatu zituen metropoli-arean bost urtean. «Haurraren eguna», Caracas herriaz gain herrialde osora zabaldu zena.  

«Ospitalizatutako haurraren eguna» eta «Sopotocientos» eskolaurreko telebista saioak, hainbat onarpen-adierazpen jaso dituenak, milioi bat ikusle baino gehiago izan ditu, eta Urrezko Meridianoa eta Urrezko Guacaipuroa sariak eman zaizkio. 
1972an Venezuelako Exekutiboen Elkartean egindako hitzaldi batean, «Páginas para Imaginar» esatean, hauxe azaldu zuen:

«... Fundación Festival del Niño fundazioaren edizioak dira, eta Venezuelako haurrentzako ipuin idatziak dituzte, literatura-kalitate handiko material berria ematen digun idazleentzako lehiaketa baten bidez lortuak. (...) Liburu hau haurrei emateko ideia literaturaren barruan hastera eramatea da, eta bertan literaturarekiko zaletasun handiagoa pizteko, liburuari buruzko iritzi-lehiaketa bat sortu da, eta saria ikasketa-bekak, bizikletak eta bestelako sari txikiak ematen zaizkio».

Alicia Pietri haurrentzako jolas egitearen aldeko sutsu gisa agertu zen. Haurrak haur izateko duen eskubidearekin lotzen zuen, eta eskubide hori «are kaltegarriagoa da haur pobrearengan, birsortzeak lagundu egiten baitu bere izpiritua samintasunetik eta gorrototik askatzen, gizartearen etsai ez ezik, bere izatearen etsai ere izango baitira».

Horien artean daude, halaber, beisbol-minikampoak, haurren kategorian; Oscar Delepianiren lau eskulibururen argitalpena, braile sisteman; eta dohaintza-programa zabal bat, Jauregi Zurian zuen Gizarte Aurreikuspeneko Bulegotik zuzentzen zuena (Miraflores Jauregiaren aurrean), batez beste hilean bi mila eskaera eginez.

Garai hartan ohorezko lehendakari izan zen Bolivariana Fundazioa, Venezuelako Emakumeen Elkartea, Agurea Babesteko Elkartea, Venezuelako Gidarien Elkartea, Etxe Amerikarra, Venezuelako Gazte Elkartea, Zirkulu Militarreko Damen Batzordea eta Raksha, Venezuelako Scouts elkarteko Lobatos Adarrarena, beste batzuen artean.

Lehen dama gisa, lehen aldiz ireki zuen publikoarentzat La Casona lehendakaritzako egoitza. Bisita gidatuen bidez, hezkuntza-erakundeetako eta, oro har, erakunde publikoetako milaka pertsonak beren instalazioak bisitatu eta beren ondare artistiko eta piktorikoa ezagut zezaketen. 

Haren iritziz, lehen damako protokolo-karguaren esanahiaren arabera, «senar-emazteek eta familiak gizartearen bizitzan duten garrantzia aitortzea» zen, presidenteari «beren herria zerbitzatzeko ahaleginean» lagunduz.

Haurren Museoa 
1974an lehen dama gisa zituen funtzioak bukatzean, Alicia Pietrik Caracasko Haurren Museoa sortu eta garatzeari ekin zion. Museo horren helburu nagusia oinarrizko hezkuntza osatzea zen, «jolasean ikasteko». «debekatuta dago EZ ukitzea», leloetako batek dioenez. Museoa Latinoamerikako aitzindari eta gerora eskualdean sortutako beste batzuen tutore bihurtu zuen, Kolonbian, Argentinan, Mexikon eta Puerto Ricon. Bere hitzetan:«Haurren Museoa»ri buruz hitz egiten hastean, solaskide gehienek errezeloz entzuten zuten, bai, baina gogo handiagorik gabe. Agian etxe zahar bateko espazio batean pentsatzen zuten, beira-arasa batzuekin; adibidez, tronpo bat, gurrufio bat, papagaio batzuk… haurrentzako jostailu tradizional batzuk, etxeko jostailuak, artisau-jostailuak. Gainera, «tradizionalak» esatean, seguru asko «zaharkitutzat» jotzen zuten. Baina, azken batean, inork ez zuen interes handirik izango bisitatzeko eta, jakina, dirua gastatzeko.

Saint-Exuperyko Printzerrian bezala, txapela dirudien marrazki batean, elefante bat irentsi duen suge boa batean, «Haurren Museoa»ren hitz ezezagun horiek zer esan dezaketen asmatzea zen kontua... »

1974an Haurren Museoa fundazio pribatua sortu zen, Venezuelako kolektibitateko pertsona eta sektore ezagunen partaidetzarekin. Parke Nagusian 1982ko abuztuaren 5ean, museoa inauguratu zen eguneko Alicia Pietriren hitzak: «Harrezkero, obrarako bideak irekitzen hasi ginen. Bete ez ziren promesak lortu ziren; gauzatu ez ziren aukerak saiatu ziren; etsipenari aurre egin behar izan zitzaion, inertziagatik ekimen berritzaile ororen aurka agertu ohi diren ulertze eta interes faltari aurre egin behar izan zitzaion bezala». «Haurra entretenitzera, dibertitzera etortzea nahi dugu, eta haren jokoek esanahi sakona ematea bere bizitzan, bere herrialdea gehiago maitatzeko, inguratzen duen natura hobeto ulertzeko, zientzia eta teknologiagatik eskura duen unibertso bikainera konfiantzaz hurbiltzeko».Luis Herrera Campíns presidentearen eta Antonio López Acosta Simón Bolívar Zentroko lehendakariaren laguntzarekin, fundazioak komodatuan lortu zituen museoaren eraikina eta haren egokitzapen arkitektonikoa.

Urte batzuk geroago, 1993ko urriaren 12an, instalazioak handitu zituen astronomiari, aeronautikari eta teknologia espazialari buruzko erakusketa iraunkor bat egiteko, «Espazioaren konkista» izenekoa: «Mekano garden itxurako eraikin batek Haurren Museoaren etapa berriko izar-nabeak ditu barruan».

Ramon J. Velasquez presidenteak, museoaren instalazio berriak inauguratu zituenean (jatorrizko tamaina halako bi hazi zen), zera esan zuen:«... horrek Venezuelari buruz ondo hitz egiteko aukera ematen du, gauza bitxia: Venezuelari buruz ondo hitz egitea, herri baten heldutasun-seinale diren obra baten jarraipena baita».El Nacional egunkarian, 1993ko urriaren 18an, «La Conquista del Espacio» izenekoan, argitaratu zuen artikuluan, Miguel Ángel Burelli Rivas jaunak Haurren Museoa «gauza handi gisa kalifikatu zuen, han eta edozein lekutan». Sofía Imberrek, Alicia Pietriri bere Buenos días programan egindako elkarrizketa batean, Venevisiónen, 1991ko azaroaren 22an, Haurren Museoari eta haren proiektu berriei buruz, hauxe esan zuen: «… Alicia Museoa, mundu guztiak deitzen dion bezala, lehen mailako museoa da, eta herrialde asko etorri dira Venezuelak nola funtzionatzen duen, nola kontserbatu den eta zenbateko jakin-mina izan duen ikustera».

Animaliak maite zituen —beti izan zituen txakurrak eta txoriak etxean, eta La Casonan bi orein izatera iritsi zen—, eta zaldiak, bereziki, Alicia Pietrik zaldi-kirolean egin zuen. Urte askoan, zaldi nobizio nazionalen bost barreneko klasikoaren buru izan zen; beraz, hogei urte bete zituenean, 1993ko ekainaren 6an, Venezuelako Zaldi Kirolen Federazioko ohorezko lehendakari izendatu zuten, zuzendaritza-batzordeak aho batez hala erabakita.

Lehen dama: bigarren aldia (1994-1999) 

1993ko abenduan, Rafael Caldera lehendakari hautatu zuten berriro. Alicia Pietrik –hirurogeita hamar urterekin– La Casonara behar izan zuen. Egoitza ofizialean, artean, 1992ko estatu-kolpeen ondorioz egindako kalteak zeuden. 

Lehendakaritzako egoitza eta ondare artistikoa birmoldatu eta zaharberritzeko prozesuaren buru izan behar izan zuen orduan. Berriro ireki zituen ateak, eta astean behin bisita gidatuak antolatu zituen. Era berean, «Un cariño para mi ciudad» programa hasi zuen, Caracasko berdeguneak eta plaza publikoak erreskatatzeko aliantza publiko pribatua. Programa horretan gehien gogoratzen den lanetako bat Jesús Soto artista plastikoaren «Esfera Caracas» da, 1996ko abenduaren 8an inauguratu zena, Francisco Fajardo autobidearen ertzean, Ekialdeko Parkearen parean.

Bere lorpenei buruz, William Niño Araque arkitektoak, El Nacional egunkarian (1999) argitaratutako artikulu batean, hauxe esan zuen:Aurrekaririk gabeko kapitulu gisa, enpresaburuen, erakunde publikoen eta biztanleen asmoek hartu zuten parte. "Un Cariño para mi Ciudad" lanaren bitartez, XX. mendeko azken hiru hamarkadetatik aurrera hiriarekiko nekea eta mespretxua jasan ondoren, aukera estetiko itxaropentsu baten zirriborroa egin zen. Alicia Pietri de Caldera andrearen ideiatik ereitea geratu zen, hiri izadia mantendu eta ulertzeko gai zen caracastar baten erronka erein zen. Hiria, bertako klima eta landaredia, funtsean soziala zen bizi-proiektu gisa ulertzeko beharra ere erein zen, plazeraren, edertasunaren eta lurraldetasuna menderatzearen paradisuzko ideia ardatz hartuta, Caracaseko jaurerriaren hiru baldintza ezeztaezin gisa. Eskaintza etorkizunari begira egindako bizitza-proiektua da, hiria eszenifikatzen duen historia duen geografiaren aberastasunean oinarritua.

Bostehun esku-hartze baino gehiago eta bostehun hektarea inguru berreskuratu ziren, eta Lehen Damaren presentzia indartsuan oinarritutako proiektu komun baten ahaleginaren oinarri izan ziren. Behin eta berriz agertu zenez, Caracasek paisaiaren laborategi bat osatu zuen, mende berrirako landaredi boteretsua eta edertasuna berreskuratzeko. Hiriaren jaurerria horrela agertu zen, etengabe hedatzen ari zen osotasun baten ulermena erritmikoki sustatu zuen aurrekaririk gabeko pertzepzio gisa.
Bosturtekoan, Alicia Pietrik aldakako bi operazio izan zituen —1995eko urrian eta 1997ko azaroan—, eta ez zioten bere eginbeharrak betetzea eragotzi, bidaia ofizialetako batzuetan presidenteari lagun egiterik izan ez izana izan ezik.

«Un cariño para mi ciudad» programaz gain, «Vamos a leer un cuento» programa garatu zuen. Liburu Bankuak 1997ko urriaren 11n antolatutako Haur eta Gazteen Liburu Aretoaren inaugurazioan, honelaxe azaldu zuen Alicia Pietrik: Haurrei irakastea zailtasun handirik gabe egin dezakegun zerbait da; ekintza erraza da, eta modu erabakigarrian laguntzen du eskolako emaitzak hobetzen. Horregatik, «Vamos a leer un cuento» leloarekin, joan den maiatzean kanpaina nazional bati ekingo diogu, gurasoek, aitona-amonek, osaba-izebek edo neba-arreba zaharragoek denbora apur bat har dezagun ahots ozenez irakurtzeko, beren prestakuntzan bultzada handiagoa eman ahal izateko. Eta mundu guztiak eskura izan dezakeen irakurketa-materiala errazago eskuratzeko, El Niño Fundazioak elkarteak programatu ditu eskualde guztietako egunkarietan, milioi bat aleko tiradarekin, eta horietatik bost atera ziren joan den igandean. 
El Niño Fundazioan, Alicia Pietrik lehendik zeuden programak mantendu eta hobetu zituen, hala nola, amateurrak, eskolaurreko zentroak, haurren etxeak, kultura- eta aisialdi-programak, oporretako planak, haurraren eguna, papagaioen jaialdia, ospitalean egondako haurraren eguna, eta «Camina con buen pié» programa sortu zuen, baikortasunari, lorpenari eta motibazioari buruzko umeen testigantza-sorta.

1995eko maiatzaren 8an, Erroman, Together for Peace fundazioak, Mariapía Fanfani buru zuela, «Emakumea bakearen alde» saria eman zion. Haren hitzetatik: «Pentsatu nahi dut eman didaten bereizketa benetan gurtu nezakeen gauza bakarrari zor zaiola: haurrekiko maitasunari. (..) Haurren alde egiten dugun guztia gizateriaren aldeko ekintza da, bakearen defentsa eraginkorra da. Bakea ernatu eta gizakiaren bihotzean errotzen da, nolabait haur bat gu guztiengan bizi den tokian».1996ko irailaren 20an Espainiako Erresumak Isabel Katolikoaren Ordenako dama banda eman zion. 1997ko azaroaren 8an eta 9an, Margarita uhartean egindako Iberoamerikako VII. Goi Bileran estatuburuen emazteen anfitrioi gisa aritu zen.

Senarraren lehen presidentetzan bezala, Alicia Pietrik La Casonari buruzko liburu bat argitaratu zuen. Lehena Olivencako lantegietan inprimatu zen, 1973ko uztailean; bigarrena, berriz, Editorial Arterenean, 1999ko urtarrilean, Elizabeth Sánchezek argitaratu baitzuen.

Azken urteak 
Senarraren bigarren aldia amaitzean —1999ko otsailaren 2an—, Alicia Pietri bizitza publikotik erretiratu eta Tinajero etxera itzuli zen, Caracaseko Los Chorros urbanizazioan, eta Haurren Museoaren buru jardun zuen. Pixkanaka, Mireya alabaren esku utzi zuen, Alzheimer gaixotasunak aurrera egin ahala. Bere etxean hil zen, 2011ko otsailaren 9an (asteazkena), 87 urte zituela. Batzar Nazionalak minutu bateko isilunea gorde zuen bere ohorean. Bere seme Andresek, bere hilobiaren aurrean, eskerrak eman zizkion Venezuelako kolektibitateak bere heriotzaren aurrean izandako erreakzioagatik:«Hunkigarria izan da guretzat, eta une honetan publikoki eskertu nahi dugu, gure herriak osotasun gisa, jarrera ideologikoetatik bereizi gabe, izan duen adierazpen orokor, sendo eta hain positiboa…».Venezuelako 200 hezitzaile: XVIII. mendetik XXI. mendera (2016) liburuan ageri den aipamen biografikoak, Fundación Empresas Polarrek eta Universidad Católicak argitaratua, zera dio:«Lotsatia, diskretua eta kontserbadorea, lagun oso hurbilen arabera, ez zen izan komunikabideen aurrean agertzeko irrrika zuen lehen dama; aitzitik, umerik behartsuenen eskubideen alde etengabe borrokatu zen».

Kondekorazioak eta goraipamenak 

 Caracasko Hiri Agindua, Barruti Federaleko Kontzejuak 1974ko uztailaren 25ean emana.
 Orden Pro Ecclesia et Pontífice, 1974.
 Ohorezko aipamena: Luisa Amelia Pérez Perozo, Venezuelako Abokatuen Federazioak emana, 1978ko martxoaren 8an.
 Kondekorazioa: Luisa Cáceres de Arismendi, Aragua estatuko gobernazioak emana, 1987ko apirilaren 9an.
 Van Oranje-Nassau ordena, 1987.
 Miranda estatuko Kontagailu Publikoen Elkargoaren merezimendurako botoia, 1990eko irailaren 27an.
 Venezuelako Zaldi Kirolen Federazioko ohorezko lehendakaria, bere zuzendaritza batzordeak aho batez erabakita, 1993ko ekainaren 6an.
 Emakume Bakearen Saria, 1995.
 Isabel Katoliko Ordena, dama banda, 1996.
 Orinokoko deltaren Ordena Sol Jaioberria (IAHA NAMONI), klase bakarrean, Delta Amacuro estatuko gobernuak emana, 1997ko abuztuaren 4an.
 Rómulo Gallegos jaunaren lehen klaseko agindua, Apure estatuko gobernuak emana, 1997ko azaroaren 10ean.
 Ordena militar orokorra Eleazar López Contreras buruzagian, klase bakarrean.
 Cerro El Ávila Ingurumena Zaindu eta Zabaltzeko Udal Saria, «Un cariño para mi ciudad», Libertadorko Udal Kontzejuak emana, 1999ko ekainaren 6an.
 Enrique eta Elsa de Tejera doktorearen saria, SADARek emandako hemezortzigarren kontserbazionista saria, 2003ko ekainaren 20an.
 Hil zenean, Batzar Nazionalak minutu bateko isilunea gorde zuen bere ohorean.

Oharrak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Alfredo Schaelen erreportajea, «Poltsiko-parkeei» buruzkoa (1973) - Rafael Caldera webgunea
 Galdarako Alicia Pietri, Milagros Socorro kazetariak emana

Caracastarrak
Caracasen hildakoak
Lehen damak
Museo zuzendariak
zuzendariak