Zalitzuki

Zalitzukia (Vitex agnus-castus) Lamiaceae familiako zuhaixka edo zuhaitz txiki espezie mediterraneoarra da. 4 m-raino hazten da eta hosto inparipinatuak eta luku luzetan hazten diren lore more eta txikiak ditu. Apaingarri gisa landatzen da. Batzuetan zalitzunkia edo basa-piperra (ez nahastu Persicaria hydropiper espeziearekin) ere esaten zaio.

Ezaugarriak 

Aurkako hostoak ditu, 4 eta 12 cm luze bitarte, peziolatuak eta palmatuak.

Loraldia uztaila eta irailaren artean izan ohi da. Loreak, urdin-moreak, infloreszentzia luze eta estuetan daude bilduak. Fruituak txikiak, esferikoak eta beltzak dira.

Habitata 

Zalitzukia klima mediterraneoko ibarbasoetan bizi da, ibilgua urtaroaren araberakoa den ibar-basoetan bereziki. Beste hosto gogor edo ezkatatsuko espezie hostoiraunkorrekin ageri ohi da, esate baterako: heriotzorria (Nerium oleander) eta milazkak (Tamarix sp.).

Erabilera 

Sendabelar honen erabilera ugarien artean, aipatzekoa da emakumeen disfuntzio hormonalak tratatzearena:
 ama-esneren ekoizpena eta jariapena bizkortzen du
 menstruazio aurreko sindromean (MAS), antzutasunean eta Parkinsonen gaitzean hobekuntzak eragiten ditu.
Herri medikuntzan, ezaugarri anafrodisiakoengatik erabili izan da, latinezko espezie izenak dioen bezala (agnus castus), adibidez fraideen lastaira betelanean.

Egun, lorategietan apaingarri erabiltzen da, dituen lore (infloreszentzia) urdin-more ederrengatik. Gainera, erlezalea da.

Sinonimoak 
 Vitex latifolia Mill. (1768).
 Vitex verticillata Lam. (1779).
 Vitex integra Medik. (1783).
 Vitex lupinifolia Salisb. (1796).
 Vitex agnus Stokes (1812).
 Vitex robusta Lebas (1869).
 Agnus-castus robusta (Lebas) Carrière (1871).
 Agnus-castus vulgaris Carrière (1871).
 Vitex pseudonegundo (Hausskn.) Hand.-Mazz. (1913).
 Vitex hybrida Moldenke (1941).

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Vitex

Kanpo estekak 

Lamiaceae
Lineok deskribatutako taxoiak