Alkizako artxiboko 1847ko euskarazko dokumentuak

Alkizako udaleko artxiboan XIX. mendean euskaraz idatzitako bi dokumentu agertu dira. Bietan zaharrenak 1847ko abuztuaren 1eko data du. Gaurko ikuspegitik lehiaketa publiko baten baldintza-plegua dela esan daiteke. Alkizako alondegiaren enkantearen, edo dokumentuan dioen moduan errematearen, kondizioak biltzen ditu.

Bigarrena 1880koa da eta gaia bera da.

Egitura 
Dokumentuak bi zati ditu. Lehenengoa gaztelaniaz idatzita dago eta udal batzaren eztabaidaren berri ematen du. Honela hasten da:

Segidan egondako eztabaidaren berri ematen da. Itxura batean udaletxeko maizterrak, Julian Gabirondok, diru-eskaintza bat egina zuen alondegiaren karguarekin jarraitzeko. Bildutakoen artean ikuspegi desberdinak zeuden: batzuk Gabirondoren eskaintza onartzearen aldekoak eta beste batzuk berriz enkantera ateratzearen aldekoak. Azkenean bozen bidez erabaki zen Gabirondoren eskaintza onartzea.

Eta puntu horretatik aurrera errentamenduaren baldintzak zehazten dira euskaraz.

Edukia 
Jatorrizko grafia errespetatu da.

Balioa 
Dokumentuak balio linguistiko eta soziolinguistikoak ditu.

Euskarak bizi zuen diglosiaren isla egokia, gaztelania baita administrazioaren hizkuntza nagusia eta bakarra eta, aldi berean, euskara da populazioaren gehiengoak egiten duen hizkuntza bakarra. Argigarria da oso idazkariak euskaraz hastear denean egiten duen oharra: “…bajo las condiciones siguientes, que se ponen en bascuence para que los oyentes comprendan mejor…”

Ikuspegi linguistikotik testuak darabilen euskarak ez du diferentzia handirik egun belaunaldi zaharrenek Alkizan hitz egiten dutenarekiko. Ezaugarri dialektal berdinak ditu. Bi puntu bitxi baditu. 9. baldintzan 'eman deguion Alcate Jaunari' esaten duenean egin aditz laguntzaile izatea mendebaldeko euskaran bezala. Bestetik, 18. baldintzan 'iratxiki' aditza erabiltzen da, ekialdeko euskalkietan dokumentatuko formen moldekoa eta mendebaldeko 'irazeki' formarekin lotura dagoena.

Erreferentziak 

Alkizako historia
1847ko lanak