Herauscorritseren idazkuna

Herauscorritseren idazkuna edo Herauscorritseheren idazkuna erromatar garaiko botozko inskripzioa bat da eta Atharratzeko Arhane mendiko Maidalenaren baselizan aurkitu zen aldare batean idatzita dago. Aldare hori eusko-akitanierazko izena duen Herauscorritse edo Herauscorritsehe izaki jainkotiarrari eskainia dago, antzinako euskaldunen edo Pirinioetako panteoiko jainkoetako bat.

Idazkunaren irakurketa 
Aldare originala, Udaletxean gordetzen da eta eta baselizan kopia bat utzi da. Idazkun hau erraz irakurtzen da, oso egoera onean kontserbatu delako:

Transkripzioa 

Hirugarren lerroko balizko T hori, berez I eta T arteko lotura bat da, epigrafian "nexo" esaten zaiona, eta erromatar idazkunetan oso ohikoa zena.

Irakurketa laburdurak osatuz 
Fano / Heraus/corritse/he sacrum / G(aius!) Val(erius) Vale/rianus

Itzulpena 
Ohi bezala, Epigrafisten arabera hainbat interpretazio eta itzulpen dago. Horietako bat hau da:

 Irakurketa: Fano Herauscorritse hesacrum Caius Valerius Valerianus.
 Itzulpena: Caius Valerius Valerianusek aldare sakratu hau eraiki zuen Herauskorrixeren omenez.

Koldo Larrañaga Elorzarentzat: Herauscorritsehe-ren tenpluari kontsakratua, G(aius) Val(erius) Valerianus.

Inskripzioari buruzko argibideak 
Hirugarren lerroan agertzen den letra ez da T bat, bi letren lotura baizik "I" eta "T". Bosgarren lerroan, argi eta garbi C* VAL * VALERIANUS da, hau da: Caius Valerius Valerianus. Espainiar epigrafian, ordea, mende batzuetako ohiturari jarraiki, Caius ordez, Gaius idazten dute eta beraz, katalogo eta liburu askotan horrela idatzita ikusiko dugu. Beste herrialdeetan, latinezko forma mantentzen da: Caius.

Identifikazio kodeak bibliografian 

 CIL 13, 00409 (4, p 4) = D 04526 = CAG-64, p 199 = ILA-Landes 00026

Ezaugarriak eta esanahia 
Fano, fanum hitzaren datiboa edo ablatiboa da. Fanum bat, kontsakratutako leku bat zen, eta askotan, hor bertan, tenplu bat eraikitzen zen. Ez da aurkitu tenplu horren zantzurik eta ez dakigu nolakoa izango zen. Datari dagokionez, litekeen da II. mende amaierakoa edo III. mende hasierakoa izatea, eta Saint-Béat-eko tailerrekoa.

Erlijio-sinkretismoaren adibidetzat hartua da, non erromatarrek orduko euskaldunen jainkoak begirunez tratatzen zituzten. Gerora ere, tenplu haren gainean, eliza katoliko bat eraiki zela argi dago, aldarea zegoen Maidalenaren baseliza XV. mendekoa izanik, aurretiazko jentil eraikuntza baten gainean egina baitago.

Herauskorritse delakoaren identitateaz, batzuek jainkosa batekin lotu dute, baina beste batzuek gehiago ikusten dute animalia batekin konexioa: herauts gorri etimologia aski argian, herauts terminoa ikusten baita, erreprodukziorako hazten den zerri arraren sinonimoa. Luis Mari Zalduak, ordea, gogora arazten du -tse bukaera emazteen izenetan agertzen den amaierako partikula dela.

Oharrak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Akitaniarrak (antzinako herria)
Euskara Antzinaroan
Artefaktu arkeologikoak
Akitaniera
Erromatartze garaiko epigrafia Euskal Herrian
Eusko-akitanierazko izendun idazkunak
Antzinako euskal-akitaniarren erlijioa
Euskal Herriko arkeologia