Hondakin arriskutsu

Hondakin arriskutsuak hondakin kategorietako bat dira, herrialde bakoitzaren legeriak definitzen duenaren araberakoak, eta hondakin ez-arriskutsuen kategoriaz bereizten dira. Ingurumenerako edo osasunerako arriskutsuak dira, epe labur, ertain edo luzerako, zuzeneko nahiz zeharkako ondorioen bidez.

Horregatik, hondakin arriskutsuak modu berezituan jaso, garraiatu eta tratatu behar dira. Gainera, estatuen, komunitateen (Europar Batasuna barne) edo enpresen estrategiak daude halako hondakinen ekoizpena murrizteko helburuaz. Hondakin arriskutsuak zabortegi komunitario berezietara eraman daitezke.

Hondakin arriskutsuak erraustuz edo zabortegi berezietan lurperatuz ezaba daitezke; Frantzian, adibidez, «hondakin arriskutsuak biltegiratzeko instalazioak» (installation de stockage de déchets dangereux ISDD) deitzen dira. Lehentasunez, halako hondakinak balioztatu ―hau da, beste material bat edo energia bihurtu― egin behar dira.

Definizioa eta karakterizazioa

Definizioa 
Europar Batasunean (besteak beste Frantzian, Ingurumen kodearen arabera) 2008ko azaroaren 19ko Europako Parlamentuaren eta Kontseiluaren 2008/98/EB Zuzentarauak, hondakinei buruzkoak, xedatutakoaren arabera, arriskutsutzat jotzen dira III. eranskinean zerrendatutako propietateetako bat edo gehiago duten hondakinak  (2015eko ekainaren 1eko CLP araudiaren bidez harmonizatuta daude).

Gainera, gogoan izan behar da hondakin erradioaktiboek berariazko legeria bat dutela.

Izenak 

Hondakin arriskutsuak etxetan, komunitatetan edo ekoizpen gunetan sortzen dira. Noizbehinkako hondakinak izan daitezke, kopuru urrian sortuak, hala nola gailu elektronikoen hondakinak, lorategian berdeguneak mantentzeko erabilitako produktu fitosanitarioetatik sortutakoak, edo eraikuntza, birgaitze edo eraispen obretan sortutakoak. Industria espezializatu batek sortutako hondakinak ere izan daitezke.

Zenbait izendapen, ez beti berdinak, erabili izan dira hondakin arriskutsuak azpikategorizatzeko, bereziki ekoizlearen arabera:

 industria hondakin arriskutsuak;
 etxeko hondakin arriskutsuak;
 zaintza jardueretako hondakinak.

Hondakin arriskutsuak 
Europar Batasunak Hondakinen Europako Zerrenda (HEZ)  onartu zuen 2000-2001-2014 urtetan.

Hondakinen sailkapen edo katalogo horren barruan, hondakin arriskutsuak izarño batez markatuta ageri dira, Europako Batzordearen 2000ko maiatzaren 3ko 2000/532/EE Erabakiaren eranskineko hondakinen zerrenda eguneratuan.

Zehazki, hauek dira kategoria atal kode bakoitzaren barnean hondakin arriskutsuak sortzen dituzten hondakin azpiatalak:

Hondakin arriskutsuak Euskal Herrian

Euskal Autonomia Erkidegoa 

Eustaten datuen arabera, Euskal Autonomia Erkidegoak 300.000 tona baino gehiagoko hondakin arriskutsuak sortzen ditu urtean (2018ko datua). Kopuru handienak sektore edo jarduera hauetan sortzen dira: 

 Lehenik, (10. atala HEZen) zentral elektrikoak eta bestelako errekuntza instalazioak, industria siderurgikoa eta metalurgikoa, eta zementuaren fabrikazioa daude, hondakin arriskutsu guztien % 43 sortzen baitute.
 Bigarrenik, alde batetik, (17) eraikuntza eta, bestetik, (11) metalen tratamendua eta estaldura daude, atal edo sektore bakoitzak hondakin arriskutsu guztien % 10 bana inguru sortzen baitute.
 Hirugarrenik, kopuru txikiagotan daude, (12) metalen mekanizazioa % 8, (13) erabilitako olioak % 6,8, (19) hondakinen tratamendua % 5, (16) zehaztu gabeko beste hondakinak % 4,3 eta (15) ontziak eta zapiak % 2,5.
 Azkenik, maila apalagoan bada ere, hondakin arriskutsu sortzaile dira (08) pinturak eta bernizak % 2,2 eta (20) hiri hondakinak % 2,2.

Nafarroako Foru Erkidegoa 
Hondakinen kudeaketaz Nafarroako Gobernuak argitaratutako datuak ez daude, hondakin arriskutsuei dagokienez, Hondakinen Europako Zerrendaren (HEZ)  arabera emanak. Hala eta guztiz ere, «hondakin industrialen» barnean, hondakin arriskutsu izendatzen direnak ageri dira grafiko honetan, kopuru orokorretan eta 2021eko datuekin:

Euskal Hirigune Elkargoa 
Ipar Euskal Herriari dagokionez, Euskal Hirigune Elkargoak ez du datu bereziturik ematen, hondakin arriskutsuen sorkuntzaz edo trataeraz. Bestalde, Bil Ta Garbi hondakin kudeaketaren eremuko herri arteko lankidetzako erakunde publikoak ematen dituen datuetan ez dira bereizten etxeko hondakin arruntak eta hondakin arriskutsuak.

Erronkak eta kezkak 
Erronkak (espazioan eta denboran) osasun eta ingurumen arlokoak dira, arriskuen kudeaketari buruzkoak eta ekonomikoak, hondakin horietako askok metal arraroak edo bitxiak edo intereseko molekulak baitituzte. Nazio Batuek, G8k eta estatu gehienek hondakin arriskutsuak garapen iraunkorraren erronka nagusitzat dauzkate. Beste erronka bat da hondakin horien trafikoan parte hartzen duten kate mafioso edo terroristen aurka borrokatzea. Hondakinok ezabatze kostu handia dutenez, oso errentagarriak izan daitezke iruzurra eta ezabatzeko ezkutuko zirkuituak, Boli Kostan Probo Koala izeneko aferak 2006an erakutsi zuen bezala.

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Hondakinak
 Hondakin toxikoak
 Hondakinen errausketa

Kanpo estekak 

 Europar Batasuna: Waste Framework Directive

Hondakin arriskutsuak