Ezjakintasun zientifikoaren soziologia

Ezjakintasun zientifikoaren soziologia (SSI) ezjakintasunaren eta zientziaren azterketa da. Modurik arruntena ezjakintasuna zerbait garrantzitsutzat hartzea da, ezagutzarik ez izatea baino. Bi arlotan aztertzen da SSI: batzuk ezjakintasunean oinarritzen dira ikerketa zientifikoan, eta beste batzuk, berriz, zientziaren ezjakintasun publikoan. Ezjakintasun zientifikoaren soziologia jakintza zientifikoaren soziologiaren (SSK) eremu osagarria da.

Ikerketa zientifikoan ezjakintasuna aztertzen denean, ezjakintasuna tresna gisa erabil daiteke zientzian. Horren adibide bat blackboxing-a da, hau da, onuragarria izan daiteke sistema baten barneko zatiak ezkutatzea, eta erabiltzaileari sarrera eta irteera ikusgarriak egitea.

Zientziaren ezjakintasun publikoaren azterketek honako hauek dituzte ardatz: nola eragin diezaiokeen ezjakintasun zientifikoak gizarteari, zientziaren ikuspegi publikoari, eta zerk eragin dezakeen zientziaren ezjakintasun publikoa. Arlo hau zientziaren ulermen publikoarekin lotuta dago.

Ezjakintasuna ikerketa zientifikoan 
Oro har, ezjakintasun hitzak tonu negatiboa du harentzat, eta ezjakintasun zientifikoa gauza negatibo huts gisa ikusi zen denbora luzean. Duela gutxi, ordea, jendea ideia hori alde batera uzten hasi da, eta, horren ordez, nahita ezjakintasunaren  erabilerak bilatzen saiatu da. Horri ezjakintasun erabilgarria deitu ohi zaio. Ezjakintasunaren erabilerak aurkitzeko lehen urrats bat ezjakintasuna saihestezina dela konturatzea da. Matthias Grossek dioenez, "ezagutza berriak ezjakintasun handiagoa ere esan nahi du". Grossek ezjakintasunaren eta ustekabearen arteko loturaz ere hitz egiten du. Ezustean, zientzialariek ezagutzen ez dutena argituko du, eta horrek ikerketa bideratzen lagunduko die, ezagutza lortzeko. Bestalde, ezjakintasunak sortzen du ustekabea, biak oso konektatuta.

Ezjakintasunaren mobilizazioa 
Ezagutzaren mobilizazioari dagokionez, eskura dauden ezagutzak erabiltzeari dagokionez, "ezjakintasunaren mobilizazioa" kontzeptua sartu da. "Ezjakintasunaren mobilizazioa ezjakintasuna helburuak lortzeko erabiltzea bezala uler daiteke". Kontzeptu horrek ere bi ezjakintasun-motaren arteko bereizketa egiten du: ezagutza aktiborik eza ezjakintasuna da, eta nahita edo nahi gabe hartzen da kontuan zientziaren barruan; ezagutza ezkutua ezjakintasuna ez da kontuan hartzen. Azken hori ezjakintasunaren ikuspegi zaharraren antz handiagoa du, ezagutza falta gisa. Esan daiteke ezjakintasunaren mobilizazioaren helburua ezagutzarik eza ezagutza ez-aktibora aldatzea dela, eta hori baliagarria izatea etorkizuneko ikerketetarako.

Zehaztutako ezjakintasuna 
Zehaztutako ezjakintasuna zientzialariak kontzienteak direla ez jakitearen nozioa da, eta ezagutza aldatu behar dute beste gauza bat ezagutzeko. "Oraindik ezagutzen ez dena espreski onartzea, baina ezagutu beharra dago oinarriak finkatzeko, ezagutza gehiago izateko". Horrek lagundu diezaioke zientzialariari ikerketa zuzentzen, ikerketa nagusia egin aurretik zer egin behar den erakusten baitu.

Zientizaren ezjakintasun publikoa 
SSIren banaketa hori, oro har, zientziaren ezjakintasun publikoaren arrazoiei begiratzen ari da, baita ikerketa zientifikoan eta gizartean izan dezakeen eraginari ere. Ezjakintasunaren kausak kategorizatzeko, hiru kategoria hauek erabiltzen dira:

 Nahita hautatua, interesaturik ez dagoelako.
 Lan-banaketa; horrek esan nahi du ez dela garrantzizkoa lanerako.
 Adimen-eraketa, adimen ez-zientifikoa duena.

Era berean, kazetariek —eta, oro har, hedabideek— zientziaren ezjakintasun publikoa eta kontzeptu oker zientifiko komunak direla-eta betetzen duten zereginean arreta handia jartzen duten ikerketak egin dira. Informazio faltsua edo engainagarria zabaltzen duten kazetarien atzean arrazoia izan daiteke kazetariek informazioa benetakoa dela uste dutelako, edo kazetariak onura pertsonalen bat duelako. Kazetarien eskaerei garrantzia emateko modu bat eztabaida zientifiko batera edo ikerketa zientifikoaren barruko ezjakintasunera jotzea da. Nahiz eta azken hori ezinbestekoa izan, SSIren iritzi komunagatik, horrek zalantza gehien sortu dizkie zientzialariei ezjakintasunari buruz eztabaidatzeko, hori baliabideek erabil baitezakete beren lana murrizteko. Gai honen iritzi publikoan komunikabideek zeregin nabarmena izan dutela esaten den arloa berotze globalaren eztabaida da.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Zientziaren soziologia