Kantoien matxinada

Kantoien matxinada altxamendu federalista bat izan zen, zehazkiago kantonalista, Espainiako Lehen Errepublika deklaratu eta gutxira piztu zena, 1873 urteko uztailean Cartagena hiritik hasita.

Cartagenatik azkar hedatu zen Valentzia eta Andaluziara (batez ere, Granada). Espainiako barnealdean ere ezarri ziren kantoiak Salamanca eta Ávilan, eta saioak Extremadurako zenbait herritan: Coria, Hervás eta Plasencia.

Kantonalisten helburua zen, Errepublika ezarririk aukera berriak irekitzen zirenez, estatuaren egitura behetik gora federalki osatzea, oso autonomia handiko kantoien bidez. Kantonalismoa federalismoaren interpretazio erradikal bat zen; Espainiako lurraldea 17 estatuko errepublika federal gisa antolatzea proposatzen zuten batzuek.

Pi y Margall errepublika berriko presidentea jarrera kantonalista eta federalistakoa zen neurri batean (kantonalismoaren aitzindari zen Pierre-Joseph Proudhonen lanak gaztelaniara itzuli zituen), baina prozesuaren kontra jarri zen, eta azken batean, bere kargu galera ere eragin zuen matxinadak.

Piren ondorengo Nicolás Salmerónek errepresioaren bidez zapaldu zituen kantoiak. 1873ko uztaila eta iraila bitartean, Pavia eta Martinez Campos jeneralek Andaluzia eta Levanteko erresistentzia kantonalista zapaltzea lortu zuten. Cartagena 1874an errenditu zen, Madril Espainiako hiriburuan Pavia generalak estatu-kolpea eman ondoren.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

1873ko gatazkak
1874ko gatazkak
Federalismoa
Espainiak parte hartutako gerrak
Sozialismo libertarioa
XIX. mendeko iraultzak