Koadrante (tresna)

Koadrantea angelu-neurketarako tresna zahar bat da, 90 gradu arteko angeluak neurtzeko balio duena; eta hortik dator zirkulu-laurdena izena batzuetan erabiltzen dena. Berez, tresna horri esker, zeruko objektu baten altitudea neur daiteke. Astronomian, geodesian, topografian eta nabigazioan (nabigazio-koadrantea) erabili zen.

Oinarrizko ikuspegia 
Hartzen den koadrantearen mota edo konplexutasuna edozein dela ere, gehienetan elementu hauek osatzen dute instrumentua: 

 koadrantearen gorputza, zirkulu-laurden baten edo karratu baten forma orokorrarekin, zeinaren gainean 90°-ko edo gutxiagoko sektore graduatua baitago, beharraren arabera;
 Torlojutze-sistemak, hasiera batean, bi pinula ditu, koadrantearen aldean edo hegal batean finkatuak. Geroago, pinulen ordez, torlojuz lotzeko alaka jarriko da.
 berun-hari bat, altitudea irakurtzeko balio duena edo tresnaren inklinazio egokia bermatzen duena.

Altitudearen irakurketa sinplea da: astroaren apuntearen eskuinaren eta horizontalaren arteko h angelua, beraz, haren altitudea (edo altuera), sektore graduatuaren gainean neurtutako h angeluaren berdina da (angelu perpendikularrak).

Kategoriak 
Koadranteak erabileraren arabera sailka daitezke. Hauek aipa ditzakegu:

 Astronomia-behatokietan erabilitako koadrante astronomikoa;
 Funtsean geodesian erabilitako zirkulu mugikorraren laurdena;
 Koadrante geometrikoa, topografiako tresna;
 Nabigazio-koadrantea: hasieran altuerako nabigazioan erabiltzen den koadrante hutsa, puntua egiteko;
 Ordutegi-koadranteak, eguzki-erloju zahar eramangarrien familia.
David A. King-ek inbentariatutako beste koadrante mota batzuk:

 Gunnerren koadrantea, edo beste batzuk, artillerian erabiltzen dena kanoi baten tiro-angelua doitzeko.
 Gunterren koadrantea, Edmund Gunterrek 1623an asmatua, baina, berez, ordutegi koadrante bat besterik ez da, berezi samarra.

Erreferentziak

Bibliografia 
  David A. King, Islamic Astronomical Instruments, Londres, Variorum, 1987 (présentation en ligne)

Ikus, gainera 
 Astrolabio
 Sestante
 Oktante (tresna)

Kanpo estekak 

Astronomiarako tresnak