Basondoa

Basondoa edo Basondoko Korredua Nafarroako Erresumako korredu bat izan zen eta gaur egun Euskal Herriko Erdialdea eskualdean kokatuta da, Nafarroa Garaia lurraldean. Erriberriko merindadean dago, Iruñea hiriburutik 22,4 kilometrora. Altuera 515 eta 1166 metro artekoa da, eta 59,60 km²-ko azalera hartzen du.

Orbaibar banatzen zen lau korreduetako bat zen, Puiukoa, Leozkoa eta Barasoaingoarekin batera. 1847tik aurrera, Untzue eta Leotz udalerrietan banatu zen eta. 1852an Leotz udalerriko herriak independitzatu egin ziren eta Oloritz udalerria osatu zuten.

Izena 
Batzuetan, Basondoko zendea edo Basondoko  barrutia izena hartu zen, nahiz eta Basondoko korredua izen zehatzena eta tradizionalena izan. Hala ere, kasu honetan, gainerako korreduetan ez bezala, bere izena ez baitu inongo herritik hartzen, "-ko Korredua" gehitu gabe ere agertzen da.

Banaketa 
Hauek dira korreduko herriak:
 Bariain
 Eristain
 Etxague
 Mendibil
 Oloritz
 Orizin
 Soltxaga
 Untzue

Bertzalde, korreduan hurrengo herri hustuak ziren:
 Arrazubi
 Asuritz
 Doneaniz
 Etxano
 Lepuzain
 San Roman

Historia 
1431 baino lehen, Orbaibar lau korredutan banatuta zegoen: Barasoaingoa (Barasoain eta Garinoain), Basondokoa (Untzue, Etxague, Bariain, Orizin, Oloritz, Soltxaga, Eristain eta Mendibil), Leozko (Leotz, Uzkita, Hiriberri, Olleta, Artariain, Iratxeta, Orisoain eta Santsomain) eta Puiukoa (Amatriain, Makirriain, Bezkitz, Benegorri, Santsoain eta Puiu). Ibarreko errege ordezkaria azpimerinoa zen, eta, Joan II.aren kontzesioz, bertakoa izan behar zuen. Ibarreko gobernua azpimerinoa buru zuen batzar batek zuzentzen zuen, Katalaingo baselizan iltzen zena eta toki bakoitza bere erregidore batek ordezkatzen zuena.

1639an lau diputatu aukeratu ziren, bat korredu bakoitzeko, ibarra azpimerinoarekin batera goberna zezaten. Organismo berriak XIX. mendera arte iraun zuen, 1645 eta 1657 bitartean izan ezik, garai horretan diputatu bakarra aukeratu baitzen ibar osoaren ordezkari gisa. 1665ean Barasoainek hiribildu titulua lortu zuen arren, ez zen haranetik erabat banandu. Zatikatze orokorra 1846an gertatu zen, eta sei udalerri sortu ziren: Barasoaingo Korreduak Barasoain eta Garinoain sortu zituen; Leozkoak udalerri bat osatu zuen bere lurraldearekin eta Basondoko eta Puiuko hainbat herriekin (Orisoain izan ezik, bere kontura bat osatu baitzuen). Untzue (Basondokoa), Puiu (Puiukoa) eta Santsoain (Puiukoa) bertze hiru udalerriak osatu zituzten. 1852an Leotz udalerriko Basondoko Korreduko herriak independitzatu egin ziren eta zazpigarren udalerri bat osatu zuten: Oloritz. Azken urte hauetako landa-exodoaren ondorioz, Santsoain desagertu egin da, eta Leozko zati bihurtu da.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Orbaibar
 Erriberriko merindadea
 Nafarroako Erresuma

Kanpo estekak 

Orbaibar
Nafarroako Erresuma