Turkiar mekanikoa

Turkiar mekanikoa xakean jokatzen zuen automata ospetsua izan zen. Wolfgang von Kempelen-ek (1734-1803) 1769an eraiki eta ezagutzera eman zuen. Gainean turbante eta tunika zeramatzan maniki bat zen 1,20 cm × 60 cm × 90 cm-ko egurrezko kutxa bat zen. Kutxak ateak zituen, eta, irekitzerakoan, erloju-mekanismo bat erakusten zuten, eta, aktibatuta zeudenean, xake-partida bat joka zezakeen goi-mailako giza jokalari baten aurka. Zaldiaren arazoa erraz egin zezakeen. Hala ere, kabina ondo planteatutako ilusio optiko bat zela uste da, eta, horri esker, garaiera txikiko xakeko maisu batek bere barnean ezkutatu eta manikiak jardun ahal izan zuen, manikiaren begiek xakeko maisuari ispiluen bidez taulako piezen posizioak bidaltzen baitzizkioten. Planteamendu hori uste bat da, inoiz ez baitzen argitu haren benetako izaera; gainera, kutxako espazio fisikoa txikiegia zen, pertsona arrunt batentzat.

Beranduago, automaten bidez Turkiar mekanikoa erreproduzitzen saiatu ziren, baina ez zituzten emaitza berak lortu.

Napoleonen aurkako partida 
1809an, Turkiar mekanikoak Napoleon Bonaparteri irabazi zion Schönbrunnen, Wagrameko batailaren kanpainan (1809ko uztailaren 5etik 6ra).

Hona hemen zuriekin Napoleon Bonaparteren eta beltzekin Turkiarraren arteko partida baitzuen gaztelerazko xake-notazio aljebraikoan: e4 e5
 F3 Cc6
 Ac4 Cf6
 Ei2 Ac5
 3 d6
 O-O Ag4
 D3 Ch5
 h3 Txikiagoa
 Dxe2 Cf4
 De1 Cd4
 Ab3 Cxh3+
 Rh2 Dh4
 g3 Cf3+
 Rg2 Cxe1+
 1 Dg4
 d3 Axf2
 Th1 Dxg3+
 Rf1 Ad4
 Re2 Dg2+
 1 Dxh1+
 2 E2 E2+
 Re1 Cg 1
 Cc3 Axc3+
 bxc3 De2# 0–1

Sekretua 
Turkiarraren sekretua kutxaren barnean zeuden konpartimentuen izaera tolesgarrian zegoen. Agerian zeuden mekanismoak eta kutxako tiradera ez ziren atzealderaino luzatzen, non bigarren mailako xake-taula baitzegoen, operadoreak jokoa jarraitzeko erabiltzen zuena. Taula nagusiaren hondoak malguki bat zuen, laukitxo bakoitzaren azpian, eta pieza bakoitzak iman bat zuen. Sistema horrek aukera ematen zion operadoreari jakiteko zein pieza mugitu zen eta nora. Operadoreak bere mugimendua egiten zuen bigarren taulan, manikiari nora mugitu behar zuen adieraziz. 

Automatari buruzko legenda asko daude. Kempelen ez zen inoiz baroia izan. Inoiz ez zuen Federiko Handiaren aurka jokatu.

Kanpo estekak 

Engainuak
Xakea