Modernismo (Literatura Hispanoamerikarra)

Modernismoa espainieraz 1880 eta 1917 artean, Espainian, Katalunian eta Hispanoamerikan garatu zen mugimendu literarioa da. Mugimendu hau batez ere poesia arloan gailendu zen. Literatura honen ezaugarriak, besteen artean, sortzeko errebeldia, aristokrata-jarrera, nartzisismoa, literaturaren ikuspuntutik kulturalismoa eta hizkuntza zein metrika berritzeko erabateko jarrera. Urte horietan letretan eta espirituan krisialdi sakona ematen da eta modernismoa horren adierazpena izango litzateke. Modernismoaren parekoak Europan Art Nouveau (Frantzian eta Belgikan), Liberty (Ameriketako Estatu Batuetan), Jugendstil (Alemanian), Floreale (Italian) eta Modern Style (Ingalaterran) izango lirateke. Modernismoaren sustraietan burgesiaren artearen aurkako desadostasuna ikus daiteke.

Testuingurua 
XIX. mendearen bukaeran, garaiko literatura joeren aurka zeuden izaera berritzaileko lehenengo erakusketak agertzen dira. Mendearen bigarren erdialdean arrakasta izan zuen eredu errealista ordurako bukatuta zen, eta Ramón de Campoamor eta Gaspar Núñez de Arceren poesia triunfalista eta prosaikoak momentuko beharrei ez dizkie erantzuten. Modernismoa, ezarritako guztiaren aurrean erreakzio menderakaitz eta inkonformista bezala sortu zen. Modernismoa Hispanoamerikan sortu zen, ondoren, apalago, Espainian zabaltzeko ere bai. Bere oinarriak tradizio erromantikoan, sinbolistan eta parnasiano frantsesean bilatu behar dira.

Kontzeptuaren jatorria 
Jatorrian izengoiti peioratiboa zen. «Modernistak» arauen aurka mugitzen ziren gazte heterodoxoak ziren. Jarrera hori janzkeretan, itxuretan eta bizimoduan adierazten zuten: ile luzeak, bizimodu bohemioa, gizartearen aurrean jarrera kritikoa... 1890 inguruan Rubén Darío eta beste egile batzuk hitza haien burua definitzeko arrokeriaz onartu zuten. Ordutik aurrera bere zentzu gutxiesgarri galtzen joan zen.

Orokorrean Rubén Dario nikaraguarra mugimendu literarioaren sortzaile nagusietariko bat bezala aipatzen da. Dariok 1888an eragin handia izango zuen olerki liburua plazaratu zuen, Azul..., eta espezialista askok hor ikusi dute mugimenduaren hasiera. Liburu horretan bertsoz eta prosaz idatzitako konposizioak nahastu zituen, non estetika berriaren ildoak agerian jartzen baitira.

Ezaugarriak 
 Erromantizismoetik, bizitzaren aurrean atsekabea, heriotzari kultua, bakardadea, melankolia, gaukotasuna, misteriotsua dena, irudimena eta fantasia hartzen dituzte.
 Perfekzio formala bilatzen dute, Antzinatasun grekolatindarraren oroitzapena eta artea artearengatik ideia, inspirazio parnasianoarenak dira.
 Sugestio ideia eta musikaltasuna (erritmoa, barneko errima, etab.) sinbolismotik datoz.
 Edertasun modernista irudi bisual, kolore, musika eta soinuzko efektuen bitartez lortzen da.
 Metro hoberenen artean, alexandrotarra eta dodekasilabikoa nabarmentzen dira. Ahapaldi klasikoetako aldaerak ugari dira.
 Aberastasun lexiko handia. Aurreko puntuekin lotuta, hitzan espresio aukera guztiak bilatzen dira.

Egile modernistak 
 Argentinan 
 Leopoldo Lugones
 Enrique Larreta

 Bolivian 
 Ricardo Jaimes Freyre

 Espainian 

Modernismoa ez zen Hispanoamerikan bezain ausarta izan. Modalitate intimistagoetarako bidea eman zuen. Oinarrizko estetika hartzen da, baina Ruben Darioren ihes egite arketipoa arbuiatzen da.
 Tomás Morales Castellano
 Alberto Álvarez de Cienfuegos
 Ricardo Gil
 Antonio Machado
 Manuel Machado
 Eduardo Marquina
 Manuel Reina Montilla
 Salvador Rueda
 Saulo Torón Navarro
 Alonso Quesada
 Francisco Villaespesa

 Katalunian 
 Joan Maragall

 Kuban 
 José Martí
 Julián del Casal

 Mexikon 
 Amado Nervo
 Manuel Gutiérrez Nájera
 Salvador Díaz Mirón
 Luis Gonzaga Urbina
 Enrique González Martínez
 José Juan Tablada

 Puerto Ricon 
 Julia de Burgos

 Txilen 
 Carlos Pezoa Véliz
 Pablo Neruda

 Uruguai 
 Julio Herrera y Reissig, Sonetos vascos liburuaren egilea.
 Delmira Agustini

 Venezuelan 
 Rufino Blanco Fombona
 Pedro Emilio Coll
 Pedro César Dominici
 Manuel Díaz Rodríguez
 Luis Manuel Urbaneja

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 :Modernismoaren ikuspegiaren.
 :Modernismoaren poetikak.
 :Modernismoari buruzko bideoa Youtuben.

Modernismoaren idazleak
Art Nouveau
Gaztelaniazko literatura
Latinoamerikako kultura