1982ko Euskal Autonomia Erkidegoko euskararen legea

Euskararen legea, ofizialki 10/1982 Legea, azaroaren 24koa, Euskararen erabilera normalizatzeko oinarrizkoa 1982an Euskal Autonomia Erkidegoan onartu zen legea da, euskararen egoera arautu zuena. Legeak garrantzi berezia izan du euskararen normalizazioan, Euskal Irrati Telebistaren sorreran, D ereduan eta euskararen koofizialtasunean.

Legearen edukia 
Lehen Tituluak hizkuntzaren alorreko herritarren eskubideak eta herri-aginteen betebeharrak aipatzen ditu.

Bigarren Tituluak herri-aginteen jarduera arautzen du. Lehen kapituluak euskararen erabilera herri-administrazioan aipatzen du eta bertan Autonomia Erkidegoaren herri-administrazioarekiko harremanetan euskara zein gaztelania erabiltzeko eskubidea aitortzen da.
 Erregistro publikoetan dokumentuak lerrokatzea ere arautzen da eta agintzen da arau-xedapen zein administrazio-ebazpen eta -ekintza orok bi hizkuntzetan idatzita egon beharko duela argitaratzeko, jakinarazpen eta adierazpenak bezala.
 Justizia Administrazioarekiko harremanetan, herritar guztiei esku ematen zaie beren aukerako hizkuntza ofizialaz baliatu ahal izateko.
 Autonomia Erkidegoko herrien eta, oro har, toponimo guztien izen ofizialak finkatzeko eskumena Jaurlaritzari, lurralde historikoetako foru-organoei edota toki-erakundeei aitortzen zaie.
 Bide-seinale eta mezuak nola idatzi arautzen da. Bi hizkuntza ofizialen arteko zinpeko itzultzaile titulua lortzeko eta emateko baldintzak arautzeko ahalmena Jaurlaritzari ematen zaio eta, halaber, itzultzaile zerbitzu ofiziala sortzekoa.
 Herri-aginteek erabili beharreko inprimaki edo idazki-eredu ofizial guztiak bi hizkuntzetan egon beharko direla zehazten da, eta baita Euskal Herritik abiatzen diren garraio publikoko zerbitzu guztietan ere.
 Herri-administrazioari atxikitako langileria gero eta euskalduntzeko neurriak aurre ikusten dira.

Aurrekariak 

Francisco Francoren diktaduraren amaieran euskararen aldeko mezuak biderkatu ziren, urte horietan garatzen ari zen euskalgintzaren aldetik. Euskaraz ikasteko eskubidea, administrazioak euskaraz artatzekoa, euskarazko komunikabideen aldekoak... mugimendu sozial sendoa zegoen euskararen alde.

Donostian, 1976an, 24 ordu euskaraz ekimena antolatu zen, Euskaltzaindiaren alde. Anoetako belodromoan egindako jaialdi handi batean (Mikel Laboa, Xabier Lete, Gorka Knörr edo Jean Mixel Bedaxagarren musikarekin) eta, paraleloan, euskarazko hedabideen alde egindako Herri Irratiak egindako ekimenean euskararen ofizialtasunaren aldeko leloa hedatu zen.

Euskaltzaindiak 1978an Bai Euskarari kanpaina abiatu zuen. 1978ko ekainaren 17an izan zen bukaerako ekitaldia: Bilboko San Mames futbol zelaian Bai Euskarari festibala egin zuten. Han parte hartu zuten euskal abeslarien eta musika taldeen (Pantxoa eta Peio, Urko, Mikel Laboa, Xabier Lete, Oskorri...) jardunarekin, zuzeneko disko bat grabatu eta plazaratu zen.

Espainiako 1978ko Konstituzioaren 3. artikuluak, gaztelania ezagutzeko derrigortasuna ezartzen du, baina beste hizkuntza batzuk ere euren eremuan ofizialak izateko aukera eskaintzen du. Hori baliatuz, 1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutua handik urte betera onartu zenenean, jada euskararen, hezkuntzaren edo komunikazio-esparruaren inguruan arautzeko aukera ematen zuena.

1982ean ETB sortzeko legea onartu zen eta, handik gutxira, euskararen legea. Euskadi Irratiak berak lehen emisioa euskararen legea onartu aurreko egunean egin zuen eta, behin legea onartuta, berau irakurri zuten saio berezi batean.

Onarpena 
Legea 1982ko azaroaren 24an onartu zen aho batez Garai hartan Hezkuntza sailburua Pedro Miguel Etxenike fisikaria zen. Onarpen diskurtsoan honakoa esan zuen, legea babesteko:

Onartzeaz bat, Espainiako Gobernuak Espainiako Konstituzio Auzitegian errekurritu zituen legeak, eta ez zitzaien azken onarpenik eman 1986ra arte, impasse egoera batean utziz bertan jasotzen ziren gai asko.

Ondorioak 
Legearen onarpenarekin, besteak beste, Euskal Irrati Telebista, D eredua (baita A eredua eta B eredua ere) edo Euskal Herriko Unibertsitatean euskaraz ikasteko aukera ireki zen. Euskararen berreskurapenean eta normalizazioan funtsezko legea izan zela defendatzen dute askok. Sagrario Alemanen ustez, lege hau garrantzitsua izan zen Euskararen Foru Legea onartzeko Nafarroa Garaian, eta Erramun Baxoren arabera Ipar Euskal Herrian euskara garatu ahal izateko ere funtsezkoa izan da, besteak beste ETBren emisioei esker.

Oharrak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Euskararen historia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Euskal Autonomia Erkidegoko legeak