Itun desberdin

Itun desberdinak adierazpena erreferentzia egiten die XIX. mendean Ekialdeko Asiako estatu batzuen eta atzerriko potentzien artean sinatutako itunen baldintzen kalitateari. Nahiz eta, batez ere, Txinako Qing dinastiak sinatutakoei erreferentzia egiteko erabiltzen den, Japoniako Tokugawa shogunerriak eta Koreako Joseon dinastiak sinatutakoak ere ez ziren berdinak izan. Itun horiek XIX. mendearen eta XX. mendearen hasieran sinatu ziren, eta, garai horretan, estatu horiek ezin izan zieten aurre egin mendebaldeko potentzien presio militar eta ekonomikoei.

Gaur egun, itun horietatik, bakarrak jarraitzen du indarrean: 1858an Errusiako Inperioari Txinako Kanpoko Mongoliako eskualdearen subiranotasuna eman ziona sinatutakoa. 1924an, Kanpoko Mongoliak SESBetik independentzia lortu zuen, eta Mongoliako Herri Errepublika sortu zuen. Bere oinordekoa, Mongolia, Txinak aitortzen du, baina ez Taiwaneko erregimenak, 1911n sortutako «Txinako Errepublika» ordezkatzen duena.

Historia 
Txinak eta atzerriko potentzia batzuek, lehen opioaren gerraren hasieran (1839-1842), lehen «Itun desberdina» sinatu zuten. Qing-en porrotaren ondorioz, Txinak «Itun desberdin» gehiago sinatu behar izan zituen britainiarrekin, eta, bere portuetako hainbat, atzerriko merkataritzari irekitzera behartu zituzten, bide batez, kristauei bizilekua eta ebanjelizatzea libreki utziz.

XX. mendearen hasierara arte, ez zen «Itun desberdina» adierazpena erabili, nahiz eta txinatar askok, lehenago, itunetako baldintza desberdinei buruz erreparatu. Kasu askotan, Txina, hain zuzen ere, gerra-konpentsazio gogorrak ordaintzera behartu zuten: merkataritzarako portuak ireki, lurraldeak laga (esaterako, Hong Kong uhartea eta Erresuma Batuaren esku geratu zen Kowloon penintsula) eta baita atzerritarrei subiranotasun-emanaldi ezberdinak egin ere.

Matthew Perryk, komodoro estatubatuarrak, 1854an Japonia irekitzera behartu zuenean, azkar bultzatu zuen Japonia Txinak sinatutakoen antzeko itunak sinatzera. Handik gutxira, gauza bera gertatu zen Korean. Paradoxikoki, Korearen lehen «Itun desberdina» ez zen mendebaldekoarekin izan, Japoniarekin baizik, eta, mendebaldeko taktikak erabiliz, Korea atzerriko merkataritzari ateak irekitzera behartu zuen 1876an.

Itun desberdin horiek pixkanaka iraungi ziren. 1890eko hamarkadaren erdialdean, Japonia izan zen bere kateak hautsi zituen lehen herrialdea, Lehen Txina-Japonia Gerraren emaitzak mendebaldeko asko konbentzitu zituenean Japoniak benetan interesa zuela nazio zibilizatuen artean sartzeko. Txina eta Korearentzat, itxaronaldia askoz luzeagoa izan zen. Azkenik, Txinarekiko «Itun desberdin» asko deuseztatu ziren Bigarren Mundu Gerran, Txinako Errepublika, Chiang Kai-shek buru zuela, garaile atera eta Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluko kide iraunkor bihurtu zenean.

1997an, Hong Kong lagatzearen ondoren (1984an agindu zuen Deng Xiaoping eta britainiarren arteko elkarrizketa ahalbidetuz) iraungi ziren, ia erabat, Txinako itunak, Macao eta Errusiar Inperioak okupatutako lurraldeak (Kanpo Mantxuria) izan ezik. Koreak Europako inperioekin zituenak 1910ean bertan behera gelditu ziren, Korea japoniar kolonia bihurtu zenean.

Txinari ezarritako itun desberdin nagusien zerrenda 

 Nanjingeko Ituna () (1842)

 Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batuarekin

 Bogueko Ituna (虎門條約) (1844)

 Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batuarekin

 Wanghiako Ituna () (1844)

 Estatu Batuekin

 Whampoako Ituna () (1844)

 Frantziarekin

 Cantongo Ituna (中瑞廣州條約) (1847)

 Suediako eta Norvegiako Erresuma Batuarekin

 Kuljako Ituna (中俄伊犁塔爾巴哈臺通商章程) (1851)

 Errusiako Inperioarekin

 Aiguneko Ituna () (1858)

 Errusiarekin

 Tientsineko Ituna () (1858)

 Frantziarekin, Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batuarekin, Errusiar Inperioarekin eta Estatu Batuekin

 Beijingeko Hitzarmena () (1860)

 Frantziarekin, Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batuarekin eta Errusiar Inperioarekin

 Chefoo-ko Hitzarmena (煙臺條約) (1876)

 Britainiar Inperioarekin

 San Petersburgoko Ituna (伊犁條約) (1881)

 Errusiako Inperioarekin

 Tientsineko Ituna (中法新約) (1885)

 Frantziako inperio kolonialarekin

 Pekingo Sino-Portugaldar Ituna () (1887)

 Portugalekin

 Shimonosekiko Ituna () (1895)

 Japoniarekin

 Li-Lobanov Ituna (1896)

 Errusiako Inperioarekin

 Hong Kongeko Lurraldea Hedatzeko Hitzarmena () (1898)

 Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batuarekin

 Boxer Protokoloa () (1901)

 Frantzia, Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batua, Errusiar Inperioa, Estatu Batuak, Japonia, Alemania, Italia, Austro-Hungaria Inperioa, Belgika, Espainia eta Herbehereekin.

 Simla Hitzarmena (西姆拉條約) (1914)

 Britainiar Inperioarekin

 Hogeita bat eskakizunak () (1915)

 Japoniarekin

 Tanggu Tregua (塘沽協定) (1933)

 Japoniarekin

Japoniari ezarritako Itun desberdin handienen zerrenda 

 Kanagawako Ituna ( ) (1854)

 Estatu Batuekin

 Erresuma Batua-Japonia Adiskidetasun Ituna () (1854)

 Erresuma Batuarekin

 Ansei tratatuak (安政条約) (1858)

 Estatu Batuekin, Herbehereetako Erresuma, Prusiako Erresuma, Britainiar Inperioa, Frantziako Inperio Koloniala

 Adiskidetasun eta Merkataritza Ituna (AEB). AEB-Japonia) - Harris Ituna () (1858)

 Estatu Batuekin

 Erresuma Batua-Japonia Adiskidetasun eta Merkataritza Ituna () (1858)

 Erresuma Batuarekin

 Prusia-Japonia Adiskidetasun eta Merkataritza Ituna (日普修好通商条約) (1861)

 Prusiako Erresumarekin

 Austria-Japonia Adiskidetasun eta Merkataritza Ituna (日墺修好通商航海条約) (1868)

 Austro-Hungariar Inperioarekin

 Espainia-Japonia Adiskidetasun eta Merkataritza Ituna (日西修好通商航海条約) (1868)

 Espainiako Erresumarekin

Koreari ezarritako Itun desberdin handienen zerrenda 

 Kanghwako Ituna (  ) (1876)

 Japoniarekin

 Joseon-Estatu Batuak Ituna (조미수호통상조약 (朝美修好通商條約)) (1882)

 Estatu Batuekin

 Chemulpo-ko Ituna (  ) 1882)

 Estatu Batuekin

 Sino-Koreako Ituna (Joseon-Quing Merkataritza eta Komunikazio Arauak) (조청상민수륙무역장정 (朝淸商民水陸貿易章程)) (1882)

 Qing dinastiarekin

 Alemania-Korea Ituna (조독수호통상조약 (朝獨修好通商條約)) (1883)

 Alemaniar Inperioarekin

 Erresuma Batua-Korea Ituna (조영수호통상조약 (朝英修好通商條約)) (1883)

 Erresuma Batuarekin

 Errusia-Korea Ituna (조로수호통상조약 (朝露修好通商條約)) (1884)

 Errusiako Inperioarekin

 Italia-Korea Ituna (조이수호통상조약 (朝伊修好通商條約)) (1884)

 Italiarekin

 Hanseong Ituna (한성조약 (漢城條約)) (1885)

 Japoniarekin

 Frantzia-Korea Ituna (조불수호통상조약 (朝佛修好通商條約)) (1886)

 Frantziako inperio kolonialarekin

 Austria-Korea Ituna (조오수호통상조약 (朝奧修好通商條約)) (1892)

 Austro-Hungariar Inperioarekin

 Belgika-Korea Ituna (조벨수호통상조약 (朝白修好通商條約)) (1901)

 Belgikako Erresumarekin

 Danimarka-Korea Ituna (조덴수호통상조약 (朝丁修好通商條約)) (1902)

 Danimarkako Erresumarekin

 Japonia-Korea Ituna (한일의정서 (韓日議定書)) (1904)

 Japoniarekin

 Japonia-Korea Akordioa (제1차 한일협약 (第一次韓日協約)) (1904)

 Japoniarekin

 Japonia-Korea Akordioa (1905)

 Japoniarekin

 Japonia-Korea Akordioa (1905)

 Japoniarekin

 Taft-Katsura Akordioa (  ) (1905)

 Estatu Batuekin

 Eulsako Ituna (  ) (1905)

 Japoniarekin

 Japonia-Korea Ituna (제3차 한일협약 (第三次韓日協約) (정미조약 (丁未條約))) (1907)

 Japoniarekin

 Japonia-Korea anexio Ituna (  ) (1910)

 Japoniarekin

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Gobernu txotxongiloa

Kanpo estekak 
 Itunaren Portuak eta Lurraldez Kanpokotasuna 1920ko Txinan

Japoniaren kanpo harremanen historia
Europar kolonialismoaren historia
Joseon leinua