Buhame-argiak: esperpentoa

Buhame argiak ()  antzerki lan baten izenburua da, Ramon Maria Valle-Inclan idazleak argitaratuta, hasiera batean España astekarian 1920ko uztailetik urrira bitartean, eta ondoren, 1924 urtean, behin-betiko bertsioa, berraztertuta eta hiru eszena gehituta. Horrela, hamabi atal izatetik hamabost izatera pasa zen. Parisen taularatu zen lehenengo aldiz 1963 urtean eta Espainian 1970ean. .

Argumentua 
Lan honek poeta baten bizitzaren azken orduak jasotzen ditu; adineko idazlea, pobre eta itsua, denek ahaztu dutena. Narrazioan, poeta -arazo ekonomikoak jota- etxetik ateratzen da emaztea eta alaba bertan utzita, zor dioten sos batzuk kobratzeko asmoz. Irtendakoan, gaupasa egin, mozkortu eta ibilbidean, bazterreko Madril dekadente eta ilun batean, orduko Espainiaren endekapena azaltzen du, ustelkeria eta jende apalarekiko mespretxua, langileen borroka eta poliziaren errepresioa. Bukaeran heriotzarekin egingo du topo etxeko atarian, non belategia egingo zaion, eta lurperatu ondoren, idazlea eta heriotzaren inguruko solasaldiak irudikatzen bukatuko da lana.

Pertsonai nagusiak 

 Max: antzerki-lanaren protagonista, idazle bohemioa da; pobre eta itsua. Istorioak bere azken gaua kontatzen digu, Madril zeharkatzen bere lagun eta agentearekin, Don Latino. Deskribatzean, besteak beste, kexa, duintasuna, lotsa, bere buruarekiko erdipurdikotasunaren kontzientzia mingotsa, sakontasuna eta gizartearekiko haserre handia aipatu izan dira. Paralelismo handia topatu da protagonista eta Alejandro Sawa poetaren artean, egilearen laguna, andre frantses batekin ezkondua, alaba baten aita eta bizitzaren bukaeran itsua ere, hamaika urte lehenago hil zena..
 Madama Collet, emaztea, frantses jatorrizkoa, zendutako Alejandro Sawa poetarena bezala
 Klaudinatxo bien alaba.
 Don Latino asma kronikoa jasaten duen agurea, lotsabako, lapurra eta zinikoa
 Rubén Darío idazlearen fikziozko bertsioa
 Bradomín markesa. Valle-Inclanen beste lan batzuen protagonista (Sonatas) eta pertsonaia errepikakorra, nolabait egilearen beraren 'alter-ego' gisa hartua izan dena
 Pica Lagartos. Madrilgo taberna baten jabe, orduko Montera kalean kokatuta.
 La Pisa Bien. Enriqueta "La Pisa Bien" gizarte behe-mailako neska gaztea, begibakarra, ezjakina eta giro marjinalaren adibide
 Ministroa. Max, polizien tratu txarrak jasan odnoren harengana doa, konponbide eta zigorraren bila, baina azkenean, diruarekin moldatzen da (ministroak poliziaren fondotik aterako duen diruarekin hain zuzen), beharbada Raúl Méndez-Villamil politikoak inspiratua
 Zaratustra. Kontseiluen karelean legokeen liburudenda batean kokatzen du pertsonaia, iruzurgile eta gizon zitala balitz bezala irudikatzen du liburu saltzailea. Itxuraz, zomorro antzeko gizon konkorduna, urdai zaharkituaren aurpegia, txotxongilo itxura ematen zaio eta animaliez inguratua bizi da
 Don Gay Peregrino. Gizon luze, mehe eta beltzaran bat da. Kubako boluntario ohien uniformez jantzita doa, oinetan ibiltarien abarketa irekiak dauzka eta buruan ingeles boneta bat; bere bizitza ibiltariaren kronika idatzi du gaztelania zaharkituan; eta bere azken lanari ekin dio, zehazki, Errege-Liburutegian Palmerín de Constantinopla, dagoen ale bakarra kopiatzea
 Basilio Soulinake. Balizko katalepsia diagnostikoa proposatzen duen medikua, berez, Ernesto Bark idazlearen fikziozko pertsonaia .
 Parnaso Modernistaren epigonoak, Dorio de Gádex, Clarinito eta Pérez, 'El Popular-eko erredaktorak , Rafael de los Vélez, Lucio Vero, Mínguez, Gálvez,

Beste pertsonai askok (eta animaliak ere) osatzen dute galeria: Lunares, Atso makilatua, ama, atezainak, ehorzleak, tabernariak

Euskaratua 

Anastasio Esnaola Garmendiak euskaratu zuen Buhame-argiak: Esperpentoa izenburupean eta argitaratua izan zen Ibaizabal argitaletxearen eskutik, 2001 urtean.

Eragina 

Antzerkigintza zaharkituaren aurrean, antzerki-lan hau garaiko gizartera egokitutako berrikuntza handia izan zen. Gainera, aparteko azpi-genero berria sortu zuen Valle-Inclanek, Anastasio Esnaola itzultzailearen hitzetan, azpi-genero bat aplikatu zuen lan honetarako, Esperpentoa. Gai sozialak alderdi edo ikuspuntu irrigarritik hartuta plazaratzea lortu zuen horrekin egileak. . Izan ere, Max Estrella protagonistaren ahotan terminoa eta horren ezaugarriak jarri zituen: Heroi klasikoek, ispilu konkaboetan islaturik, Esperpentoa ematen dute. Espainiako bizitzaren zentzu tragikoa, sistematikoki desitxuratutako estetikaz bakarrik eman daiteke.` obraren hamabigarren agerraldian.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Euskarazko itzulpena Armiarman
 1924ko argitalpena Espainiako Liburutegi Nazionalean

Gaztelaniazko antzezlanak
Espainiako antzezlanak
1924ko liburuak
Ramon Maria Valle-Inclanen antzezlanak
Euskaratutako liburuak