Claude Hardy

Claude Hardy (Le Mans, 1604 - Paris, 1678ko apirilaren 5a) polimata, jakintsu, matematikari, hizkuntzalari eta abokatu frantsesa izan zen, Erasmo eta Euklidesen lanak 36 hizkuntzatara itzultzeagatik ezaguna. Bere garaiko matematikari garrantzitsuenetako bat izan zen.

Biografia 
Jatorri noblekoa, Sébastien Hardy zerga-biltzailearen zazpi seme-alabetako bat izan zen, Estour eta Tabaizeko jauna, latineko, espainierako eta italierako itzultzailea, eta kontabilitate-tratatu ospetsu baten egilea, errege-kontseilari izendatua. Ama Marie Belot-Despontis zuen. Hardy jaio eta gutxira, familia Parisa joan zen bizitzera, eta hangoak ziren gurasoak. Gaztaroari buruz ezer gutxi dakigu. 1613an, bederatzi urte zituela, Erasmo Rotterdamgoaren frantseserako itzulpena (De la civilité morale des enfants) argitaratu zuen. Hizkuntzak ikasteko gaitasun handia zuen eta 36 menderatzen zituela esaten zen, batez ere ekialdeko hizkuntzak. 1614an, hamaika urte zituela, Michel Verinen latinezko poesiaren itzulpena argitaratu zuen. 1622an Perette Prescherekin ezkondu zen eta 1625etik Parisko Parlamentuan abokatu gisa lan egin zuen.

Parisen Marin Mersenneren akademia zientifikora joan zen, eta han matematikariekin adiskidetu zen, batez ere. Horien artean, Amienseko diruzain nagusia eta bere aitaren laguna den Claude Mydorgerekin egin zuen harremana, eta berak aurkeztu zion René Descartes. Pierre Gassendi ere ezagutu zuen. Hizkuntzetarako zuen talentuagatik, zientzialariek maiz eskatzen zioten lan teknikoak itzultzeko, bereziki arabieraz emandakoak. 1625ean, Euklidesen Elementuen greziar testua argitaratu zuen, latinezko itzulpen batekin, eta Marin Mersenneren oharrekin. Longomontanusen zirkuluaren koadratura ere ezeztatu zuen.

1630ean, François Vièteren aljebraren itzulpen bat argitaratu zen, latinetik frantsesera, Antoine Vasset izengoitiarekin. Uste denez, Hardyk erabilitako izena zen. Urte horretan bertan, Hardyk bere izena zuten artikuluak argitaratu zituen, kuboa bikoiztearen arazo klasikoa konpontzeko hainbat saiakera aurkeztu eta kritikatzen zituenak, Yvonen metodoa bereziki baztertuz.

Marin Mersenneren Parisko tertulia zientifikoetako batean Blaise Pascal ere ezagutu zuen. 1637an, Descartesen eta beste matematikari batzuen arteko eztabaida batean parte hartu zuen. Eztabaida horretan, Descartesek Pierre de Fermaten De maximis et minimis bariazioen kalkuluari buruzko lana kritikatzen zuen. Hardy Descartesen aldean jarri zen. Besteak beste, Gilles Personne de Roberval eta Étienne Pascal (1588-1651) zituen Fermatek aldean.

Hardyk ere interesa izan zuen optikan, eta esperimentu alkimikoak egin zituen Parisko Annibal Barlet eta Pierre Borel medikuekin. Ezer gutxi dakigu azken hogeita bost urteei buruz. Parisko kontseilari gisa hil zen, 1678ko apirilean. Hil ondoren, Colbertek bere liburu eta eskuizkribuak erosi zituen. Dirudienez, Hardyk Adalbero II.a Metzekoa gotzainaren biografia bat ere idatzi zuen, argitaratu gabe utzi zuena, Labbe josulagunak inprimatu zuena.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Parisen hildakoak
Frantziako matematikariak
Frantziako zientzialariak
Frantziako itzultzaileak