Rosario de Velasco

Rosario de Velasco Belaustegigoitia (Madril, 1904ko maiatzaren 20a - Sitges, Bartzelona, 1991ko martxoaren 2a) bartzelonar margolari figuratiboa izan zen, Artista Iberikoen Elkarteko kidea eta Alemaniako objektibotasun berritik hurbil.

Biografia eta obra 
Antonio de Velascoren, zalditeriako ofizialaren eta Rosario Belaustegigoitiaren,karlisten ondorengoa zen euskal emakumea eta erlijio-sinesmen sendokoaren alaba zen. Rosario de Velasco ideologikoki Espainiako Falangeko Emakume Sekziotik hurbil agertu zen haren hasieran. 

Fernando Álvarez de Sotomayor Galiziako erregionalismoari atxikitako erretratugilearekin eta Prado Museoko zuzendariarekin ikasi zuen bi unetan, 1922tik 1931ra eta 1939tik 1960ra, eta Tiziano eta Velázquezen estudioan sartu zen.

Margolari ibilbidea 

1924an, lehen aldiz, Arte Ederren Erakusketa Nazionalean parte hartu zuen Vieja segoviana eta El chico del cacharro izeneko bi olioekin, eta 1931n Espainiako lehen Salón español de Dibujantas izeneko Marrazkilari-aretoan egon zen. Manuel Abril kritikariaren arabera Rosario de Velasco nabarmentzekoa zen aipagarri eta estimagarri ziren ordezkarien artean. 1932an, bigarren pintura-domina lortu zuen Arte Ederren Erakusketa Nazionalean, Adan eta Eva olioarekin (Centro de Arte Reina Sofía Museo Nazionala). Klasizismorako itzulera edo «ordenarako itzulera» adierazten du lan horrek. Gerra arteko garaian Europako abangoardiek bizi izan zuten, eta urte horretan Iberiar artisten Elkarteak antolatutako erakusketetan parte hartu zuen Kopenhagen eta Berlinen.

El baño, 1931n udazkeneko Aretoan aurkeztua, 1935ean parte hartu zuen Zaragozako Nazioarteko Liburudendak emakume artista eta idazle gazteei eskainitako erakusketan, Carmen Conde, Norah Borges, Menchu Gal eta Josefina de la Torreren laguntzarekin, eta 1936an urte horretako zapuztutako Erakusketa Nazionalean parte hartu zuen Los inocentes edo La Matanza Nacional de Inocentes (Valentziako Arte Eder Museoan), intimistatzat jotako errealismoa. 1934an Pittsburgheko Carnegie Institute-n eta 1936an Parisko Musée des Écoles Etrangères Contemporainesen egin zen Espainiako Artearen Erakusketan.

Gustavo Gili editorearen etxean senarra, Xavier Farrerons Co, ezagutu zuen, eta harekin ezkondu zen 1937an Bartzelonako etxean. Ondoren, senar-emazteek Frantziara ihes egin zuten, muga oinez zeharkatuz, matxinatutako eremura igarotzeko. Han jaio zen izan zuen alaba bakarra, María del Mar, eta Vertice aldizkarian kolaboratu zuen marrazkiekin. Gerra zibila amaitu ondoren, familia Bartzelonan finkatu zen behin betiko, eta pintura-jarduera handiko etapa bati ekin zion. Hala ere, beti egon zen arte-korronteetatik urrun eta lagun onez inguratuta, hala nola Dionisio Ridruejo, Pere Pruna, Carmen Conde edo Eugenio d'Ors, eta hark esan zuen Pola Negri zinema mutuaren diva zela eta  Rosario de Velasco  pinturan.

1944an, Segundo Salón de los Once/Hamaikakoen Bigarren Aretorako hautatu zuten. Erakusketa Academoa Breve de Crítica del  Arte delakoak antolatu zuen, D´Ors-ek bultzatuta, lehen gerraosteko artea ezagutarazteko.

Liburuen ilustrazioan, Vertice aldizkariko lankidetzaz gain, María Teresa Leónen Cuentos para soñar (1928) eta La bella del mal amor (1930) eta Concha Espinaren Princesas del martirio (Gustavo Gili, Bartzelona, 1940) lanak egin zituen. Gainera, hormako pinturan ere hasi zen (1942, Cepedako Teresa Andereñoen Egoitza bezala bataiatutako andereñoen egoitzako kaperatik desagertutako horma-irudiak). 1968an, Sant Jordi saria lortu zuen, Ignasi Mundórekin batera, La casa roja lanagatik. Lan horretan margolariaren bilakaera ezaugarria da, haren estiloa, gardenkiekin egindako profil desitxuratuez osatua, klasizismotik urrunduz, figurazioari inoiz uko egin gabe.

2019an ABC Museoan Dibujantas, pioneras de la Ilustración/ Margolariak. Ilustrazioaren aitzindariak  izeneko erakusketa kolektiboan parte hartu zuen.

Erakusketak 

 1924: Arte Ederren Erakusketa Nazionala. Madril

 1932: Arte Ederren Erakusketa Nazionala. Madril

 1932: Artista Iberiarren Elkartearen erakusketa. Merkataritza Ateneoa, Valentzia

 1932: Artista Iberiarren Elkartearen erakusketa. Statens Museum for Kunst (SMK), Kopenhage

 1932: Galerie Flechtheim. Berlin

 1933: Pittsburgheko Carnegie museoak. Pittsburg, Pensilvania (EE.AEB)

 1934: Arte Ederren Erakusketa Nazionala. Madril

 1935: Artista eta emakume-poeta gazteei buruzko erakusketa kolektiboa. 1931ko Nazioarteko Liburu-dendaren "El Baño" lanarekin parte hartu zuen. Zaragoza

 1935: Arte Ederren Erakusketa Nazionala. Madril

 1936: Arte Ederren Erakusketa Nazionala. Madril

 1936: L'art espagnol contemporain : (peinture et sculpture) : Musée des écoles angères contemporaines, Galerie nationale du Jeu de Paume, 12 février-mars 1936. Paris

 1939: Valentziako Pintura eta Eskulturaren Erakusketa Nazionala, Espainiako Falangeko Arte Ederren Lurralde Ordezkaritzak antolatua. Valentzia

 1940: Galerías Augusta erakusketa, Bartzelona. Abenduaren 28tik 1941eko urtarrilaren 10era.

 1941: Arte-galerien erakusketa. Bartzelona. Urriaren 1etik 15era.

 1941: Arte Ederren Erakusketa Nazionala. Madril

 1942: Veneziako biurtekoa. Adan y Eva lana erakutsi zuen.

 1943: Espainiako pintura eta eskultura Lisboako Arte Ederren Elkarte Nazionalean

 1943: Syra galeria. Gràciako Passeig 43. Bartzelona

 1944: II Salón de los Once. Galería Biosca. Madrid

 1944: Casa del Libro. Urtarrilaren 24tik otsailaren 6ra. Sant Pere ingurabidea, 3. Bartzelona

 1945: Galerías Pictoria. Caspe, 45. Bartzelona

 1947: Argos galeria. Passeig de Gràcia, 30. Bartzelonan, apirilaren 26tik maiatzaren 9ra

 1950: Arte Espainiarraren Erakusketa. Kairo (Egipto)

 1951: Espainiako Arte Garaikidearen Erakusketa. Buenos Aires (Argentina)

 1952: Artearen I. Biurteko Hispanoamerikarra: Erakusketa Antologikoa Arte Modernoaren Museoa: Bartzelona

 1953: San Jorge Galerías (Gráciako Passeig 63, Bartzelona) maiatzaren 17tik 29ra

 1954: Arte Ederren Erakusketa Nazionala. "Chico con Perro" lana erakusgai. Velázquez jauregia, Madril

 1955: Gaspar aretoa, Consell de Cent, 323. Bartzelona. Urtarrilaren 15etik 28ra

 1955: Artearen III. Biurteko Hispanoamerikarra. Bartzelonako Udal Erakusketa Jauregia. 1955/09/4tik 1956-01-06

 1956: Toisón galeria. (Arenal 5, Madril) Maiatzaren 1etik aurrera

 1962: Gaur egungo Artearen Emakumezkoen Aretoa. Bartzelona

 1966: Maiatzeko aretoaren X. edizioa. Bartzelona

 1968: Gaur egungo Artearen Emakumezkoen VII. Aretoa. Udalaren Arte Aretoa (Santa Cruz Ospitaleko kapera zaharra) Bartzelona

 1971: Biosca galeria. Genoa k., 11. Madril. Urtarrilaren 11tik 30era

 1971: Syra galeria. Gràciako Passeig 43. Bartzelona. Abenduaren 3tik 16ra.

 1974: Syra galeria. Gràciako Passeig 43. Bartzelona. Martxoaren 8tik 21era

 1977: Parés aretoa. Petritxol k., 8. Bartzelona. Urtarrilaren 26tik otsailaren 14ra

 1977: Syra galeria. Gràciako Passeig 43. Bartzelona

 1977: Gaspar aretoa, Bartzelona

 1981: Cau de la Carreta. Sitges (Bartzelona), urriaren 24tik azaroaren 12ra

 1983: Cau de la Carreta. Sitges (Bartzelona), urriaren 1etik 31ra

 1985: Cau de la Carreta. Sitges (Bartzelona) Uztailaren 4tik abuztuaren 20ra

 1988: Cau de la Carreta. Sitges (Bartzelona)

 1989: Cau de la Carreta. Sitges (Bartzelona), martxoaren 4tik apirilaren 9ra

 2013: George Pompidou Zentroa. "Multiple Modernities 1905-1970" kolektiboa Paris

 2019: Dibujantas, pioneras de la ilustración ABC Museoan, Madril. Erakusketa kolektiboa

 2020: Dibujantas, pioneras de la ilustración. Pablo Gargallo Museoa, Zaragoza. 2019ko abenduaren 11tik 2021eko martxoaren 8ra. Erakusketa kolektiboa

Sariak eta aintzatespenak 

 1932an, bigarren pintura-domina Arte Ederren Erakusketa Nazionalean, Adan eta Eva olioarekin. 
 1968an Sant Jordi saria, Ignasi Mundórekin batera, La casa roja lanagatik
 2019an ABC Museoan Dibujantas, pioneras de la Ilustración izeneko erakusketa kolektiboan aitzindarietako bat.

Erreferentziak

Bibliografia 

 Balló, Tania, Las sinsombrero 2. Espasa argitaletxea, Bartzelona, 2018  . 6. kapitulua, or. 181-206

Kanpo estekak 

 Francisco Atalasea: «Rosario de Velasco», El Cultural, 2003ko ekainaren 3a
 Rosario de Velasco, Víctor Ugarte Farrerons
 Alberto Martínez Artola, «Rosario Velasco Belaustegigoitia», Auñamendi Eusko Entziklopedia
 Marrazkilariak ABC museoan 2019an egindako erakusketari buruzko bideoa

Madrildarrak
Bartzelonan hildakoak
Emakume margolariak
Espainiako margolariak
XX. mendeko margolariak