Hibris

Hibrisa () greziar kontzeptu kulturala da, harrokeriaren eta harrokeriaren neurrigabekeria gisa itzul daitekeena. Ez dio bulkada irrazional eta desorekatuari erreferentzia egiten, jainkoek gizaki hilkor eta lurtarrei ezarritako mugak hausteko ahaleginari baizik. Antzinako Grezian, inoren espazio pertsonalaren mesprezu ausarta eta norberaren bulkaden kontrolik eza aipatzen zituen, gehiegizko grinek inspiratutako sentimendu bortitza izanik, izaera irrazional eta desorekatuagatik eritasuntzat hartzen zirenak, eta, zehazkiago, Atek (amorrua edo harrotasuna). Euripidesi oker egotzitako antzinako esaera zaharrak dioen bezala: «Jainkoek suntsitu nahi dutena, lehenik erotu egiten dute».

Laburbilduz, hibris jainkoek jaurtitako zigorra da.

Hibrisa antzinatean 
Greziar erlijioan ez zegoen bekaturik (kristautasunak ezartzen duena, behintzat) eta, beraz, hibrisa hutsegite nagusitzat jotzen zuten. Moira kontzeptuarekin erlazionatzen zen, grezieraz aldi berean "patua", "lotea" eta "zatia" esan nahi duena. Patua lotea da, zorion edo zorigaitzaren, bizitzaren edo heriotzaren zatia, bakoitzari dagokiona bere posizio sozialaren eta jainkoekin eta gizakiekin duen harremanaren arabera. Baina hibrisa egiten duen pertsona patuaren banaketan esleitu zitzaion zatia baino gehiago bilatzeagatik erruduna da. Neurrigabekeriak patuak esleitzen duen neurri zuzena baino gehiago desiratzea adierazten du. Hibrisaren zigorra nemesisa da, jainkoen zigorra, gizabanakoari gurutzatutako mugen barruan itzultzea dakarrena.

Herodotok argi eta garbi adierazten du pasarte esanguratsu batean:

Hibrisa hutsegitetzat ulertzeak moral grekoa neurritasunaren eta soiltasunaren moral gisa determinatzen du, pan metron esaera zaharrari obedituz, hitzez hitz "gauza guztien neurria" esan nahi duena, edo are hobeto "inoiz ez gehiegi" edo "beti nahikoa ". Gizakiak unibertsoan duen lekuaz jabetu behar du, hau da, gizarte hierarkizatu batean duen posizio sozialaz eta jainko hilezkorren aurrean duen hilkortasunaz.

Hibrisa gai arrunta da mitologian, tragedietan eta pentsamendu presokratikoan, zeinen istorioek askotan hibrisetik sufritzen zuten protagonistak barne hartzen baitzituzten, eta horregatik jainkoek zigortzen baitzituzten. Hesiodoren Teogonian, bata bestearen atzetik doazen gizon-arraza ezberdinak (brontzezkoak, burdinazkoak, etab.) hibrisagatik kondenatu egin ziren. Iliadako lehen liburuan Agamemnonen falta, nolabait, hibrisarekin lotzen da, Akilesi justizian legokiokeen harrapakina kentzean. Heraklitok, bere aldetik, Nous edo jainko legalaren aurkako hutsegite baten seinalamendua bezala erakusten du hibrisa: «Eguzkiak ez ditu bere neurriak gaindituko, bestela Eriniek, Dizearen laguntzaileek, deskubrituko baitute». Hala ere, Heraklitok uste du, eztabaida dagoen bitartean, zatiak Batean urtu ahal izango direla. Beraz, hemen hibrisa aurkakoen jarioa da, bizitza posible egiten duena.

Greziar zuzenbidean, hibrisak maizago aipatzen du boteretsuek ahulekiko duten indarkeria. Poesian eta mitologian, beren burua jainkoen parekotzat edo goragokotzat jotzen duten gizabanakoei aplikatu zitzaien. Hibrisa sarritan greziar drametako pertsonaien hamartia (akats tragikoa) zen.

Bazen Hibris izeneko jainkosa bat ere, aurreko kontzeptuaren pertsonifikazioa: lotsagabekeria, neurritasunik eza eta sena. Hibrisek hilkorren artean ematen zuen denbora gehiena. Higinoren arabera, Erebo eta Nixen alaba zen. Beste autore batzuek Kororen amatasuna egozten diote, erdeinuaren pertsonifikazioa.

Hibrisa modernitatean 
Badirudi hibrisak eragindako ekintzen ondorio negatibo modernoak historiaren ezagutza, interes eta azterketa faltarekin lotuta daudela, gehiegizko konfiantzarekin eta apaltasun ezarekin konbinatuta.

Arnold J. Toynbee (1889-1975) historialari britainiarrak, A Study of History (1933-1961) lan mardulean, hibris kontzeptua erabili zuen zibilizazioen kolapsoaren kausa posible bat azaltzeko, sormenaren nemesiaren aldaera aktibo gisa.

Hibrisa programatzaile arrakastatsuen hiru ezaugarrietako bat dela iradoki da, Larry Wallen arabera. «Beste batzuek gaizki hitz egin nahi ez duten programak idaztera (eta mantentzera) behartzen zaituen nolakotasuna» litzateke. Beste biak nagikeria eta pazientzia lirateke.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Antzinako greziar filosofia
Pentsamendu kritikoari oztopoak
Harrotasuna
Jarrera psikologikoa
Grezierazko hitzak eta esaldiak
Greziar mitologian pertsonifikatutako kontzeptuak