Pedro León Gallo Goyenechea

Pedro León Gallo Goyenechea (Copiapó, 1830eko otsailaren 12a - Santiago, 1877ko abenduaren 16a) Txileko enpresaburua, meatzaria eta politikaria izan zen eta Alderdi Erradikalaren sortzaileetako bat izan zen.

Biografia 
Miguel Gallo Vergararen, Chañarcilloko zilar meatzari milioidunaren eta Candelaria Goyenechea y de la Sierraren azken-hirugarren semea izan zen.

Copiapóko Colegio de la Merced-en egin zituen lehen ikasketak eta gero Santiagoko Institutu Nazionalean sartu zen.

La Tribuna egunkarian idatzi zituen bere lehen artikulu politikoak 1850ean; haietan ordena publikoaren ideiari eutsi zion, baina zenbait erreformarekin. Manuel Montten gobernua defendatu zuen 1851ko apirilean eta 1852an jaioterrira itzuli zen.

Familia-enpresetara dedikatzearekin batera, Copiapó-n Pedro León Gallo-k bere jarduera politikoarekin jarraitu zuen. Errejidore hautatua, intendenteak kargugabetu egin zuen hiriko poliziaren burua protagonista izan zuen gertakari batengatik, Gallok gaitzetsi egin zuen, plaza publikoan zepoekin zigortu baitzituen gendarmak, intendentziak abalatutako egintza.

Horrek Montten gobernuaz zuen pertzepzioa aldatzea eragin zuen, eta iparraldean eta hiriburuan aurkarien bilerak maiz egiten hasi zen, jada iraultza planifikatzen ari zirenak. Bere iritzi politikoak ezagutarazi zituen El Copiapino egunkariko orrialdeetan.

Politikari iraultzaile gisa, Manuel Montten gobernu kontserbadorearen aurka arrakastarik gabeko altxamendua antolatu zuen 1859an. Gobernuarekin pozik ez zeuden herritarrak taldekatuz, eskualde mailan ospea lortu zuen, eta Copiapó hartu zuen. Urte horren hasieran, Gallo Atacama probintziako "intendente iraultzaile" bihurtu zen, hiritarren batzar batek aldarrikatuta. Gero, armada ertaina osatu zuen bere baliabideekin eta meatzari-burgesia iraultzailearen ekarpenekin.

Hegoalderantz Santiagorantz aurrera egin zuen armadarekin, eta Los Loroseko guduaren garaipenaren ostean (1859ko martxoaren 14an) Coquimbo eta La Serena konkistatu zituen. La Serenako Cerro Grandeko guduan (apirilaren 29an) garaituta, Argentinan, Estatu Batuetan eta geroago Europan erbesteratu zen. José Joaquín Pérez Mascayano presidenteak 1863an emandako amnistiaren ostean bere herrialdera itzuli zen.

Botere zentralak babestuta Copiapon ezarritako oligarka fakzio baten buruzagi gisa, Gallok ez zuen 1876ko kolonizazio proiektua onartzen. Bere jaioterriko senatari gisa, Gallok Kongresu Nazionaleko eztabaidan parte hartu zuen Atacama basamortua kolonizatzeko proiektuaren inguruan. Horrek Chañaral-etik Boliviara kolonizazio-lurralde bat planteatzen zuen, non errepideak eta trenbideak jarriko ziren, hiriak eta portuak eraikiko ziren.

Eztabaidetan, Pedro León Gallo-k zentzu horretan zuen ikuspegi falta erakusten zuten zorigaiztoko iritziak azaldu zituen; hala, zera adierazi zuen: «Ez dut ikusten bizitza ia ezinezkoa den lekuan hiri eta departamenduak sortzeko aukerarik (...) irudimenezko abenturen bidetik sartzea (...) poesiarako eta epopeiarako ona da»;  senatariak iseka egin zion Benjamín Vicuña Mackennari, Atacamaren balentria Kristobal Kolonek Amerika aurkitu zuenean egindakoarekin alderatu baitzuen.

bizitzako azken urteak 
Gallo-k Copiapóko Batzar Erradikala sortu zuen (1863) eta 1866an presidentetzarako hautagaia izan zen. Hurrengo urtean, Copiapóko eta Calderako diputatu izan zen, kargu horretan 10 urtez jarraian (1867-1876); gero Atacamako senataria izan zen 1876-1882 bitartean, baina 1877an hil zen. Haren bat-bateko heriotza Los Loroseko guduan jaso zuen zauri zahar baten larritzearekin lotu zen.

Erreferentziak

Bibliografia 

 FERNÁNDEZ Abara, Joaquín: “mayo de 1859. La caída de Copiapó y el fin de una revolución”, OSSA-n, Juan Luis, et al.: XIX. Historias del siglo diecinueve chileno. Santiago, Vergara, 2006. 2 edizio.
 FERNÁNDEZ Abara, Joaquín: "Von der Kollaboration mit dem Staat zum regionalen Protesta: Die Junta de Minería von Copiapó und der Ursprung des Bürgerkriegs 1859". RINKE-n, Stefan; CONTRERAS, Monika; HOLCK, Lasse (Hrsg. ) An der Peripherie gobernatzen dute. Amerika zwischen Kolonien und unabhängigen Republiken . Verlag Hans-Dieter Heinz, Akademischer Verlag Stuttgart: Stuttgart, 2010.
 IBÁÑEZ Vergara, Jorge, Pedro León Gallo, Tierra Amarilla Fundazioa, Santiago - Txile, 2010eko abuztua.
 SOTO Villaflor, Raúl, Uti Possidetis, Atacama Desert, , Sociedad Editora Metropolitana Ltda., Research from the Arturo Prat University School of Law, Victoria, Txile, 2009, 149 or.

Kanpo estekak 

Txileko senatariak XIX. mendean
Txileko diputatuak XIX. mendean
Txileko presidentetzarako hautagaiak
Euskal txiletarrak