Lu Märten

Lu Märten. Bere benetako izena Louise Charlotte Märten (Charlottenburg, Alemania, 1879ko irailaren 24a  - Steglitzen, Berlin, 1970eko abuztuaren 12a) arte alemanaren idazle eta teorialaria izan zen.

Biografia 
Funtzionarioen familia bateko laugarren alaba zen, eta haurtzaroa  pobrezian eta gaixotasunean bizi izan zuen. 15 urte zituenean, hiru neba-arreba eta aita tuberkulosiak jota hil ziren, bere ama bezala, urte batzuk geroago. Gorpuzkera ahula izateagatik, Lu Märten aldi baterako eskolatik kanpo egon zen, eta etxean egiten zuen lan, nebaren laguntzarekin, artearen historia, filosofia, makroekonomia, etnologia eta historia sakon ezagutzeko. Heriotzarekin eta gaixotasunarekin  izandako borrokak eragina du bere estiloan. Nerabezaroan, Eliza  Apostolikoko kidea izan zen.

1903an SPDrekin bat egin zuen, hauteskunde-programaren printzipio batek liluratuta: emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna. Neba gazteari eta Wilhelm Repsold senargaiari esker, nekazaritza-erreformako mugimenduan lagundu zuen eta Friedrich Naumann Elkarte Nazional Sozialarekin bat egin zuen. Lu Märtenek bere lehen artikuluak Die Hilfe astekarian idatzi zituen. Naumannen gizarte-etikaren eraginpean, arte-ekoizpenari, lan-banaketari, makinako lanari eta haien harremanei buruz idatzi zuen.

Märtenek Meine Liedsprache (1906) obra lirikoan eta Torso (1909) bere funtsezko eleberrian ere lan egin zuen. Die Hilfeko beste kide batzuen talde artistiko eta politiko bateko kidea izan zen, hala nola Theodor Heuss. Lu Märtenek ere foiletoiak idatzi zituen, baina politikoki kritikoak ziren testu horiek kulturari buruzko aldizkarietan bakarrik argitaratu ziren, Adelheid Poppsen Vienese Arbeiterinnen-Zeitung eta Clara Zetkinen Die Gleichheit lanetan, baina Clara Zetkinek uko egin zion bere artikulu gehiago argitaratzeari. 

Märtenek, batez ere, emakumeen emantzipazioa aldarrikatu zuen. Antzerkigile gisa, Bergarbeiter probokatzaile bat idatzi zuen, 1911ko greban antzeztua. Artearen soziologiari buruzko liburu batekin eta langileen arte-hezkuntzarako egunkari batekin, Märtenek artisten antolaketa sindikalerako eta langile-klasearen eguneroko arterako programa bat garatu zuen. Käthe Kollwitz, Johannes Robert Becher, Raoul Hausmann, Hannah Höch, Regina Ullmann eta Martin Wackernagel zituen lagun.

1918an, Lu Märten Errusiako albiste-agentzian (ROSTA) lan egin zuen, Berlinen, Sophie Liebknecht eta Eugen Levinérekin batera. 1920an, KPDko kidea zela, arteari eta literatura politikoari buruzko ekarpenak egin zituen alderdiko organoan. 1922an, estetika marxistari buruzko printzipioei buruz Errusiako Estatuko argitaletxearen enkargua jaso zuen Märtenek. KPD bere ideien aurka zegoen, eta nahiago zituen poetismoaren mugimendu txekiarraren literatura-teoria eta Bauhausen estetika. 

1933an, Hitlerrek boterea hartu zuenean,  plaza publikoan erretako liburuetako batzuk Lu Märten-en liburuak izan ziren. Reicheko Literatura Ganberan sartu zen, baina argitaratzeari utzi eta 1941ean kanporatua izan zen. 1936tik aurrera, zaila egin zitzaion testu sozial kritikoak argitaratzea, film-gidoietan kontzentratuz. Bi liburukiko Yali eleberria amaitu zuen, baina ez zen argitaratu. Diru-sarrerarik gabe, Wilhelm Repsolden laguntza zuen. Zapalketa gorabehera, bere ideiei leial eutsi zien. 1940an, berriz hasi zen idazten. Noizean behin, Berlingo Estatuko Liburutegian egin zuen lan, eta industria-filmen gidoiak idatzi zituen ditu. 

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, iraganeko arrakasta aprobetxatzen saiatu zen, alferrik. Alemania federaleko belaunaldi berriari estetika marxista ezagutarazten saiatu zen. Märten Mendebaldeko Berlinen bizi zen, eta Ekialdeko Berlinen parte hartu zuen, 1961aren ondoren. Pentsio bat jaso zuen. Azken lana irakurlea da Steglitzeko liburutegian, eta  bere estetikan lagundu zuen.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Alemaniako feministak
Alemaniako idazleak
XX. mendeko emakume idazleak