Daphne Oram

Daphne Oram (Devives, Wiltshire, Britania Handia, 1925eko abenduaren 31 - Maidstore, Kent, Britania Handia 2003ko urtarrilaren 5a) musika elektronikoko konpositore britainiarra izan zen. Oram izan zen soinu elektroniko bat egin zuen lehen konpositore britainiarretako bat, eta musika zehatzaren aitzindaria izan zen.

Oramics (soinu elektronikoak sortzeko teknika) sortu zuen, BBC Radiophonic Workshop-en sortzaileetako bat eta musika elektronikoaren bilakaeran irudi garrantzitsu bat. Musika berritzaile bat izateaz gain, bera izan zen musika mota horren estudio bat zuzendu zuen lehen emakumea, musika elektronikoko estudio pertsonal bat konpondu zuen lehen emakumea eta musika elektronikoko tresna bat diseinatu eta eraiki zuen lehen emakumea.

Biografia

Hezkuntza eta lehen urteak 
Oram, James eta Ida Oramen alaba izan zen, 1925eko abenduaren 31n jaio zen, Ingalaterrako Wilshiren. Emakumeentzako Sherborne eskolan hezia. Oso txikitatik ikasi zuen pianoa eta organoa jotzen, baita musika konposizioa ere. Aita Witshireko Elkarte Arkeologikoko lehendakaria zen 1950ean. Bere haurtzaroko etxea Aveburyren harrizko zirkuluetatik 10 miliara eta Stonehengetik 20 miliara zegoen.

Ibilbidea

BBCko lana 
1942an, Royal Music Collegen leku bat eskaini zioten Orami, baina onartu beharrean, Estudioko ingeniari juniorra izatea eta BBCn 'musika ekualizatzea' hautatu zituen. Urte horietan, bere soinu sintetikoaz jabetu zen, eta zinta-grabagailuekin esperimentatzen hasi zen. Askotan, lanorduen ondoren geratzen zen, eta ezaguna zen gauez zinta grabagailuekin egindako esperimentuengatik. Zintetan soinuak grabatu, moztu, zatitu eta horiekin loop-ak egiten zituen; abiadura jaitsi, azeleratu eta alderantziz erreproduzitzen zituen.

1940ko hamarkadan musika-konposizioan ere aritu zen, Still Point izeneko orkestra-lana barne. Still Point orkestra bikoitzaren eta bost mikrofonoren lanetarako giltzarria izan zen. Batzuen ustez, Still Point da orkestrazio akustikoa zuzeneko manipulazio elektronikoarekin konbinatu dituen lehen konposizioa. BBCk baztertu egin zuen, eta Still Point 70 urtez entzun gabe egon zen. 2016ko ekainaren 24an, Shiva Fesharekik eta Londresko Orkestra Garaikideak lehen aldiz interpretatu zuten. Partitura bukatuta aurkitu ondoren, Still Point-en bertsio berrikusiaren estreinaldia The Promsen egin zuten, Londresen, 2018ko uztailaren 23an, Shiva Feshareki eta James Bulley konpositoreek. Konpositore horiek Oramen notei jarraituz egin zuten, Londresko Orkestra Garaikidearekin batera.

1950eko hamarkadan, musika-estudio batez arduratzeko sustatua izan zen; Parisen RTF estudioetara bidaiatu ondoren, BBCn kanpaina bat hasi zen soinuak eta musika konposatzeko azpiegiturak sortzeko, objektiboki musika elektronikoa, “musique concrete” teknikarekin programazioa erabiliz. 1957an, Amphitryon 38 lanerako musika konposatzeko mandatua eman zioten. Pieza hori SINE uhinen osziladore bat erabiliz sortu zuen, berak diseinatutako zinta eta iragazkien grabagailua; horrela, BBCren historian lehenengo aldiz, gai guztiz elektroniko bat sortu zen. Desmond Bricoe BBCko kide eta lagun musikariarekin batera, beste lan batzuetarako komisioak jasotzen hasi zen, Samuel Becket, All that Fall-en produkzio garrantzitsu bat barne. Soinu elektroniko horien ondorioz eskaria hazi egin zenez, BBCk Oram eta Briscoeri aurrekontu bat eman zien 1958aren hasieran BBC Radiophonic Workshop sortzeko, eta hura izan zen estudioaren lehen kudeatzailea. BBCren irrati-estazioak soinu- eta musika-efektuak sortu nahi zituen korporazioen irteera guztietarako, Quatermass and the Pit zientzia-fikziozko seriea eta The Goon Snow irrati-komediako serieak barne. 

1958ko urrian, BBCk Oram Bruselako Munduko Azokan "Musique Experimentaleko Tournées Internationaletara" bidali zuen (bertan, Edgar Varèsek bere Poeme electronique lehen aldiz erakutsi zuen). Bere garaikideen lanaren zati bat entzun ondoren, eta bere jardueretan konposizio elektronikoa sustatzeari uko egitearekin ados ez zegoela, BBCn gelditzea erabaki zuen, bere gunea ireki eta urtebetera, etorkizunean bere teknikak garatzeko itxaropenarekin.

1965ean, Royal Academy of Arts-en Treasures of the Commonwealth erakusketarako Sakatu Persephone sortu zuen Oramek.

Zinema 
Oramek soinu elektronikoak ekoiztu eta sortu zituen James Bond-en soinu-bandarako, Dr. No (1962), kredituetan egon ez bazen ere. Soinu horiek James Bond-en filmek erabili zituzten Goldfinger-eraino (1964). Snow (1963), Geffrey Jonesen dokumental labur baten soinu-bandari ere soinuak erantsi zizkion Oramek. Snowek arrakasta izan ondoren, Jonesekin lan egin zuen berriro, eta Railen musikaren tratamendu elektronikoa eman zioten (1967).

Oramisak 
1959an BBC utzi eta berehala, Daphne Oram Oramics Studios for Electronic Composition instalatzen hasi zen Folly Towerren, Fairseaten, Wrothametik (Kent) gertu, egokitutako baserria. Oramics soinu-teknika marraztua da, eta zuzenean 35 mm-ko filmetan marrazten du. Zintetan sortutako formak eta irudiak zelula fotografiko elektrikoek irakurtzen dituzte, eta soinu bihurtzen dira, Oramen arabera: “Ñabardura bakoitza, fraseatuko sotiltasun bakoitza, tonuaren graduazio bakoitza edo tonuaren aldaketa bakoitza marrazkiaren forma-aldaketa bakar baten bidez egin daiteke.” Oramics teknika eta soinuaren ñabarduren kontrolaren malgutasuna multzo berria zen, eta musika-produkziorako hurbilketa berritzailea."Mundu arraro batean sartuko gara, non konpositoreak kondentsadoreekin nahastuko diren, ordenagailuek nota beltzak kontrolatuko dituzten eta, agian, memoriak, musikak eta magnetismoak metafisikara eramango gaituzten. "                       Daphne Oram, An Individual Note of Music, Sound and Electronics (1971)Finantziazioari buruzko presioek adierazten zuten beharrezkoa zela musikagile gisa zuen lana mantentzea, eta Oramics sisteman egiten zuen lanak irrati-estazioa baino gama zabalagoa hartzen zuen. Irratirako eta telebistarako ez ezik, antzerkirako, film komertzialetarako eta soinu-instalazioetarako eta erakusketetarako ere sortu zuen musika. Estudio horretako beste lan mota batek Jack Claytonen The Innocents (1961) beldurrezko filmerako soinu elektronikoak bildu zituen, Four Aspects eta Thea Musgrave eta Ivor Walswoth opera konpositoreekin kolaborazioak barne hartu zituzten kontzertu-lanak.

1962ko otsailean, Gulbenkian Fundazioak 3,500 librako saria eman zion (2019an £76,000 libera), Oramics sistema garatzen jarraitzeko. Gulbenkianek 1,000 librako bigarren laguntza eman zuen 1965ean. Makina erabiliz guztiz marraztutako lehen konposizioari Kontrasts Essonic izena eman zitzaion eta 1963an grabatu zen. Oramicsen ikerketak eboluzionatzen zuen bitartean, honen ikuspegia soinu-paramentuen arteko ñabardura sotil eta elkarreragin bihurtu zen. Oramicsen fase horretan, Daphnek bere soinu-ikerketa aplikatu zuen giza belarriaren ez-linear portaeran eta garunak munduarekiko duen atxikimenduaren pertzepzioari aplikatu zien. Oramics erabiltzea “Oramic Comercial” eta “Oramics Mistica”-ren arteko bereizketa markatzen duen bibrazio-fenomenoa aztertzeko. Oramek honelaxe definitu zuen Oramics: “Soinuaren azterketa eta bizitzarekin duen lotura”.

1980ko hamarkadan, Oramek Oramicsen garapenean lan egin zuen, Acron Archimedes ordenagailurako softwarearen bertsioan. Oramek “Mystical Oramics”-en ikerketarekin jarraitu nahi zuen, baina baliabiderik ez zuenez, bere proiektua guztiz egitea saihestu zuen.

Heriotza 
1990eko hamarkadan, bi enbolia jasan zituen eta lan egiteari utzi zion; ondoren, zaharren egoitza batera aldatu zen. 2003ko urtarrilaren 5ean hil zen, 77 urte zituela.

Argitalpena 
Bere karreraren bitartez, Oramek musika elektronikoari eta ikasketa teknikei buruz idatzi zuen. 1972an An Individual Note of Music, Sound and electronics izeneko mintegi-liburua idatzi zuen. Bertan, soinuaren fisika eta nola sortu zen musika elektronikoa era filosofikoan. Liburuaren sakontasunak eta haren esplorazioak ez dute aurrekaririk. An individual note of Music, Sounds and Electronics, ahaztua izan zen inprimatzeko, harik eta 2016ko abenduan beste edizio bat argitaratu zen arte.

1970eko hamarkadaren amaieran, Oram eskuz idatzitako bigarren liburu bat idazten hasi zen: The Sound of the Past- A Resonating Speculation. Eskuizkribu horretan, akustika arkeologikoari buruz hitz egin zuen, eta ikerketa zorrotzean oinarritutako teoria bat aurkeztu zuen, esanez gure arbasoek ezagutza zehatza zutela soinuak distantzia luzeko komunikazioari zegokionez dituen propietate ahaltsuei buruz.

Legatua 
Daphne Oram-ek soinu espaziala duten tratamenduak aurreikusi zituen, eta interpretazioan anplifikazioa, nahi izanez gero, “soinu espazial” terminoak asmatu baino lehen. Daphneren saiakerak, irrati-estazioko manipulazio-teknikei zegokienez, eragin handia izan zuten lur-globoaren bidez, genero askotan eta hamarkada askotan.Irrati-estazioan egindako lanak ere lagundu zuen Delia Derbyshire-rentzako jarraibide bat sortzen. Delia Derbyshire 1960an iritsi zen BBCra, eta, ondoren, Doctor Whoren jatorrizko gaia sortzen lagundu zuen.

Oramicsen sortzaile gisa, musika elektroniko modernoaren ekoizpenerako fundazioa finkatzen lagundu zuen. Musikaren filosofia bultzatu zuen bere idazkietan eta denbora eskaini zion giza elementua soinuarekin eta frekuentzia erresonanteekin lotzeko. Amaitu gabeko eskuizkribuan, “Iraganaren soinua, Espekulazio Erresonantea” izenekoan, antzinako zibilizazioek maila oso ebolutiboan aurkitu zutela hori.

Sir George Trevelyani idatzitako gutun batean, Oramek azpimarratu zuen XXI. mendean helduko zirela haziak landatu ahal izango zituela Oramek, Oramsen espektro zabaleko lanak.

2019an Daphne Oram Creative Arts Building inauguratu zuten Canterbury ChristChurch Unibertsitatean.

Artxiboa 
Oram hil ondoren, Hugh Davies konpositoreari eman zioten bere bizitzako lanarekin zerikusia duen artxibo zabala. Davies 2005ean hil zenean, materiala Sonic Arts Network-en esku geratu zen. 2008an, artxiboa Londresko Unibertsitateko Goldsmiths-eko Musika Departamentuan utzi zen, eta han irekita dago, jendeak kontsultatu eta ikertzeko. Artxiboaren aurkezpena sinposio batekin eta kontzertu sortekin ospatu zen Southbank Zentroan

. Besteak beste, remake-kontzertua, People Like Us collage-artistak sortutako bildumako materialaren bertsio berriak.

2007an, Oramics izeneko musikarekin konpilazio bat argitaratu zen.

2008an, bere bizitzako BBC Radio 3n dokumental bat aireratu zen, Sunday Feature programaren barruan. Wee Have Also Sound-Houses.[n. 1.-

The Wire 
Daphne Oramen musika-filosofiaren parte-hartze oso zehatza The Wire aldizkariaren 2011ko abuztuan argitaratu zen.

Tributua klik eginez 
2012ko lehen emanaldian, Click BBCko telebista-teknologiako programa batek pieza bat aurkeztu zuen Daphne Oramen eta haren sintetizadorearen gainean. Hiru zatiko Oramics makinak sustatu zuen pieza hori, eta Londresko Zientzia Museoan dago ikusgai, musika elektronikoaren historiari buruzko urtebeteko erakusketa batean. Programak erakutsi zuen makina beira-arasa handi batean sartuta, eta deskribatu zuen nola ezin zuen musikarik jo egoera ahulean zegoelako. Hala ere, makinaren bertsio interaktibo eta birtual bat sortu zen, bisitariei beren konposizioak sortzeko aukera ematen diena. Programak Oramen artxiboko irudiak erakutsi zituen, Oramics bihurtu zenaren prozesua deskribatuz, eta musika 'marrazten' ere erakutsi zuen, gero bere makinan interpretatuz. Pieza guztiz positiboa izan zen, eta musika elektronikoaren "heroi ezezagun" gisa deskribatu zuen.

Daphne Oram's Wonderful World of Sound 
Oramen bizitza eta karrera zehazten ditu Daphne Oram's Wonderful World of Sound antzerki-lanak. Blood of the Young-ek eta Tron Theatre-k aurkeztu zuten. Lana Glasgowen estreinatu zen, 2017. urteko maiatzaren 9an, eta Eskozian zehar ibili zen 2017. urteko maiatzetik 2017. urteko ekainera arte. Lana Isobel McArthurrek idatzi zuen eta Paul Brotherstonek zuzendu zuen. Anneke Kampman eskoziar soinu elektronikoko artistak grabatu zuen zuzenean.

Oram Awards 
The Oram Awards (Oram sariak) PRS Fundazioak eta New BBC Radiophonic Workshop-ek hasi zuten, "Daphne Oramen ohorez lotutako musikaren, soinuaren eta teknologien arloetan sortzen ari diren artistak eta musikan eta soinuan aitzindari diren beste emakume batzuk" ospatzeko. Inaugurazioko Oram Sariak Tupateko Turner Contemporary delakoan izan ziren, Musika eta Soinu Esperimentaleko Oscillate jaialdian. Bi emakume berritzailek 1,000 £ baino gehiagoko saria jaso zuten, eta beste sei emakume berritzailek 500 £. Inaugurazio-ekitaldiaren irabazleak hauek izan ziren: Claire M Singer, Mary Stark, Elvin Brandhi, Kathy Hinde, Sally Golding eta Shelly Knotts, Ewa Justka eta Klein-ekin, goraipamen bereziak jasotzen.

Diskografia 

 Electronic Sound Patterns (1962) sinplea, urte bereko Listen, Move and Dance Volume 1ean ere sartua, Vera Grayren obrarekin
 Oramics (2007): konpilazioa Paradigm Discs-en
 Spaceship UK: The Untold Story Of The British Space Programme (2010), promozio erraza, 7"-ko binilezko diskoan, Belbury Polyrekin
 Private Dreams and Public Nightmares (2011); Andrea Parkerren (DJ) eta Daz Quayleren (Aperture) albuma
 The Oram Tapes: Volume 1 (2011) konpilazioa Young Americansen
 Sound Houses (2014) Walls taldearen albuma
 Pop Tryouts (2015) mini albuma, kasetean, Was Ist Dasen deskargatzeko moduan?

Sariak eta aintzatespenak 

 1962ko otsailean, Gulbenkian Fundazioak 3,500 librako saria eman zion, Oramics sistema garatzen jarraitzeko. 1965ean Gulbenkianek 1,000 librako bigarren laguntza eman zuen.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Daphne Oram Ars Sono-n (I. zatia), Daphne Oram Ars Sono-n (II. zatia). Konpositoreari buruzko monografiko bikoitza, Ars Sonora irratsaioaren barrenean, Miguel Álvar-Fernándezek zuzendu eta aurkeztua, RNEko Radio Clásicos saioan.

Ingalaterrako musikagileak
Emakume musikagileak
Musika elektronikoaren musikariak