Tatiana Bilbao

Tatiana Bilbao Spamer (Mexiko Hiria, Mexiko, 1972ko abuztuaren 2a) arkitekto eta akademiko mexikarra da. Bere sinadura sortu aurretik, Tatiana Bilbao aholkulari zen Mexiko Hiriko Barruti Federaleko Gobernuko Garapen eta Etxebizitza Ministerioan, eta aldi horretan Hiriaren Hiri Garapenerako Aholku Batzordearen Garapen Zuzendaritza Nagusiko kide zen.

Txinan, Frantzian, Estatu Batuetan, Mexikon eta Guatemalan ditu proiektuak, besteak beste. Bere proiekturik adierazgarrienetako batzuk honako hauek dira: Culiacango Lorategi Botanikoa, Sinaloa, Jinhuan (Txina) dagoen parke bateko erakustaretoa eta 62 m²-ko etxebizitza sozial iraunkorraren prototipo bat, 120 mila peso mexikarreko kostuarekin bikoizteko gaitasuna duena, 2015ean Chicagoko Arkitektura Bienalean aurkeztu zena eta jatorrian Chiapasen proiektatu zena.

Bilbaoren lanak Kunstpreis Berlin saria jaso zuen 2012an, 2010ean New Yorkeko Arkitektura Ligak goraka doan ahots gisa izendatu zuen, 2014an LOCUS Fundazioak Arkitektura Iraunkorraren Global Saria eman zion, eta ArchitzierA + Sariek omendutakoei 2017ko Inpaktu Saria eman zien, 2020ko Tau Sigma Delta Gold Medal eta Marcus Prize Award sariekin batera.

Biografia 
Tatiana Bilbao 1972an jaio zen Mexiko Hirian, arkitekto-familia batean: aitona-amonetako bat arkitekto bikaina izan zen Bilbon, Euskal Herrian, eta Gerra Zibilaren ondoren erbesteratu zen. Gurasoak fisikomatematikoak dira eta Bilbao Ikastetxearen sortzaileak, Barruti Federalean. Arkitektura ikasi zuen Unibertsitate Iberoamerikarrean, eta 1996an graduatu zen. 1998an ohorezko aipamena lortu zuen karrera profesionalagatik, eta, gainera, urteko tesirik onenaren aitorpena.Tomas Bilbao Espainiako Errepublikako ministroaren biloba, arkitekturaren eta gizarte-usadioen arteko harremana bilatu du beti bere karrerak, balioak dituen arkitektura defendatuz eta ahulenengatik kezkatuta.

1998an aholkulari aritu zen Barruti Federaleko Gobernuko Hiri Garapen eta Etxebizitza Idazkaritzan. 2000. urtean, Laboratorio de la Ciudad de México S.C. enpresa sortu zuen (LCM), Fernando Romero arkitektoarekin batera. Lau urte iraun zuen, globalizazioaren aurrean arrazoi ideologikoengatik banandu ziren arte. Hainbat proiektu arkitektoniko egiteaz gain, LCM ideien laborategi bat zen, kultura garaikidearen ezagutza oro har bultzatzen saiatzen zena, arkitekturako nahiz antzeko beste praktika batzuetako (artea, musika, antzerkia) platikak, hitzaldiak, eztabaidak eta erakusketak antolatuz.

Aldi berean, MX.DF izeneko ikerketa-tailerra sortu zuen, Mexiko Hiriko espazio publiko zein pribatuaren ekoizpena osatzen duten harremanak ezarri eta ulertzeko.

2005ean, Iberoamerikako Unibertsitateko Arkitektura eta Hirigintza karreran sartu zen Diseinuko irakasle gisa. 2008an Txileko Santiagoko Andrés Bello Unibertsitatean irakasle gonbidatu izendatu zuten. Irakasle bisitaria ere izan da Rise Unibertsitatean, Columbia Unibertsitatean, Yale Unibertsitatean, GSD Hardvard Unibertsitatean, Londresko AA elkartean eta Alemaniako Peter Behrens Arte Eskolan, besteak beste.

2017an, Bilbaok, Gonzalo Ortegarekin lankidetzan, Perspectivas: Tatiana Bilbao Estudio erakusketa egin zuen, Monterreyko (Nuevo León) Arte Garaikideko Museoak (MARCO) antolatua. Bertan, 2004tik 2017ra bitartean ekoitzitako proiektuak aurkeztu ziren. Erakusketa hau Pueblako Amparo Museoan ere aurkeztu zen urtebete geroago.

2019an, Danimarkako Louisiana Museoak izen bereko erakusketa bat aurkeztu zuen bere lanari buruz, 'The Architect ́ s Studio' sailaren barruan. Erakusketa hau bigarren ediziokoa da, eta, bertan, nazioarteko izen handiko arkitektoek hartu dute parte, beren ibilbide arkitektonikoa erakutsiz. Erakusketa honetan ikus daitekeenez, Mexikoko kulturak eta tradizioek funtsezko papera betetzen dute beren lanean, baita arkitektura sozial eta iraunkorrarekin duen konpromisoa ere. Era berean, Mexiko Hiriko Arte Museo Nazionalarekin (MUNAL) elkarlanean, José María Velasco eta Dr. Atl bezalako artisten lanak aurkeztuko dira.

Tatiana Bilbao estudioa 
2004an, Tatiana Bilbao S.C. enpresa sortu zuen. Bulego horretan egin zen lehenengo proiektua Jinhuako Erakusketa Aretoa izan zen. Ai Weiwei artista txinatarrak zuzendu eta koordinatu zuen proiektua, eta hainbat herrialdetako arkitekto gazteen talde bat bildu zuen, pabiloietan banatutako eta Shanghaitik gertu dagoen Yiwu ibaiaren kostaldean kokatutako parke handi bat garatzeko. Bilbaok diseinatu zuen goian aipatutako aretoa, «Erakusketa Gunea» ere esaten zaiona.

2009an Catia Bilbao eta David Vaner beren bulegoko bazkide egin ziren, biak finantza arloko eta tailerreko arduradunak, hurrenez hurren. 2015ean bere bulegoak 31 kide zituen eta 2017an 40 baino gehiago.

Estudioak hazten jarraitzen du, eta 2017rako Juan Pablo Benlliure lantegiko buru izango zen eta bazkide bihurtu zen. 2020an, berriz, Mariano Castillo eta Alba Cortes izan ziren  estudioko bazkide berriak.

Tatiana Bilbaok adierazi duenez, "Lehiaketa publikoak gutxi ireki dira herrialdean [Mexiko] eta gobernu-proiektuak zuzenean esleitu dira". Hori dela eta, bere enpresaren nazioartekotzea oinarrizko estrategia izan da bere enpresarentzat, eta, besteak beste, Txinan, Estatu Batuetan eta Europan lortu ditu proiektuak.

2019. urtearen amaieran, Mazatlango akuario berria eraikitzen hasi ziren, Cortesko Itsasoaren Ikerketa Zentroa, Mazatlango Parke Nagusiaren zati dena, bere estudioak ere diseinatua.

Obra adierazgarriak 

 San Miguel Chapultepec Egoitza Multzoa, CDMX, Mexiko, 530 m², prozesuan, 2020
 Masterplan eta Hotel Valle de Guadalpue, Ensenada, Behe Kalifornia Iparra, Mexiko, 13,434 m², prozesuan, 2019
 Olive West Masterplan, Olive West, St Louis Missouri, 20,000 m², lanean, 2018-2019
 Berreraiki Mexiko, San Simón, Mexikoko estatua, 68 m², obra amaitua, 2017-2018
 México, Ocuilan, Estado de México, Mexiko, 38 m², obra amaitua, 2017-2018
 Mazatlan Parke Nagusiko akuarioa, Mazatlan, Sinaloa, Mexiko, 13,000 m², prozesuan, 2017-2019
 Hunters Point Subestación, San Francisco, Kalifornia, AEB, 7,400 m², prozesuan, 2016/2019
 Hunters Point Masterplan, San Francisco, Kalifornia, AEB, 74,059 m², masterplan, 2016
 ESTOA, Monterreyko Unibertsitateko erabilera anitzeko eraikina, Monterrey, Mexiko, 77,000 m², obra amaitua, 2016/2019
 Casa del Parque, Guadalajara, Jalisco, Mexiko, 695 m², obra burutua, 2014-2018
 Guatemalako dorrea, Guatemala, 15,000 m², prozesuan, 2015
 TEC Zozketa Etxea, Monterrey, Mexiko, 550 m², obra amaitua, 2015
 Solo House, Solo, Espainia, 300 m², proiektua, 2014 2015
 Gaztela eta Leongo Arte Garaikideko Zentroaren Museo Nazionala - Adrastus Bilduma, Arevalo, Espainia, 3,500 m², prozesuan, 2014-2019
 Etxebizitza iraunkorraren prototipoa, Chipas, Mexiko, obra burutua, 2014
 B3, B7 eta B8 etxebizitza-eraikinak, A3 etxesaila, La Reunence, Lyon, Frantzia, obra amaitua, 2013-2018
 Rufino Tamayo Pabilioia, Mexiko Hiria, 168  m², Design Week Mexikoren zati gisa, 2013
 Lur Koloratuko ermita, Erromesaren Ibilbidea, Jalisco, Mexiko, 120 m², obra amaitua, 2008-2011
 Irapuatoko Ikuskizunen Zentroa, Guanajuato, Mexiko 9,800 m², proiektua 2008-2010
 Ajijic etxea, Chapala lakua, Jalisco, Mexiko, 349 m², obra amaitua, 2009-2010
 École Maternelle, Zapopan, Jalisco, Mexiko, 2’468 m², obra amaitua, 2009-2012
 BioInnova Parke Teknologikoa, Monterreyko Tek. Culiacán campusa, Sinaloa, 3,873 m², obra amaitua, 2008-2012
 Ventura etxea, Monterrey, Nuevo León, Mexiko, 1,230 m², obra amaitua, 2008-2011
 A etxea, Ordos 100, Ordos, Inner-Mongolia, Txina, 1,000 m², proiektua, 2008-2010
 Jinhua Architecture Parkeko Erakusketa Aretoa, Zheijiang, Txina, 1,800 m², obra burutua, 2004-2006
 Tangassi ehorztetxea San Luis Potosín, Mexiko, 1,560 m², obra amaitua, 2006-2011
 Culiacángo Lorategi Botanikoa, Sinaloa, Mexiko, masterplan, 35 artisten obrekin. Obra burutua, 1. fasea: 2004-2007, 2. fasea: 2007-2011, 3. fasea: 2011-2014, 4. fasea: 2014-2016. 5. fasea prozesuan: 2017-2019

Ikerketa eta beste proiektu batzuk 

 Ikerketa proiektua bekadun gisa Graham Foundation, Twelve Archaeologies of Mexico City 's Housing at a Crossroads, 2016 - 2019
 Dantzaren Eskubideak Erakusketarako Museografia: Alexander Calder, Jumex Museoa, Mexiko Hiria, 2015eko martxoa - Ekaina
 Las Implicaciones de la Imagen erakusketarako museografia, Puebla galeria, Puebla, Mexiko, 2009ko urria - 2010eko urtarrila
 Mexiko expected/unexpected erakusketarako museografia Maision Rougen, Paris, Frantzia, 2008ko urria - 2010eko otsaila
 YAG Erakusketarako Museografia La Plantan, Guadalajara, Jalisco, 2007ko azaroa - 2008ko martxoa
 MITek, Cambridge University and ESTAMek, B. Mallorcak, Summer 2009k gidatutako workshop baten parte hartzea Stonemasonry in Context-en

Sariak eta aintzatespenak 
 Design Vanguard Saria, Architectural Record aldizkariaren eskutik, proiekzio handiena izan duten 10 bulego gazteetako bat izateagatik, 2007.
 Paisaiaren 1. Biurtekoa, Lehen Saria, Proiekturik Onena, Culiacángo Lorategi Botanikoa, 2009.
 Best of the Best, Red Dot Award, Ordosko A etxea, Mongolia, 2009ko abuztua.
 Emerging Voices 2010, New Yorkeko Arkitektura Ligaren eskutik, 2009.
 Guadalajarako Eremu Metropolitanoko Unibertsitate Kulturaleko Arte Eszenikoen Multzorako lehiaketako finalista, 2009.
 CEMEX Saria, Urteko Obra. La Ruta del Peregrino lanagatik. 2010
 Endevor Fundazioko Enpresari Ekintzailea Endevor, 2010.
 Georges Pompidou Zentroaren (Paris, Frantzia, 2010) Arkitektura Bildumaren altxorrerako bere hiru proiektu eskuratzea.
 30 promesetako bat bezala aukeratua 30etan, Mexikoko gazte ekintzaileak agertzen diren zerrenda, Revista Expansión argitaletxeak argitaratua. 2011
 Urteko Arkitekto Gaztearen Saria, CAM-SAM Arkitektoen Elkargoaren eskutik, 2011.
 Kunstpreis Berlin Saria, Akademie der Künste lanagatik, 2012.
 2014ko Arkitektura Jasangarriaren Sari Globala, Parisen, Frantzian. Locus Fundazioak babestutako saria.
 Architizer Impact Award, 2017.
 Madrilgo Erkidegoko Arco Saria artista gazteentzat.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Tatiana Bilbaoren webgune ofiziala
 Tatiana Bilbao estudioaren twitter orria 
 Tatiana Bilbao estudioaren facebook orria
 Tatiana Bilbao estudioaren instagram orria

Emakume arkitektoak
Mexikoko arkitektoak
Mexikarrak (Mexiko Hiria)