Riurau

Riuraua Valentziako Erkidegoko landa eraikuntza karakteristikoa da, batez ere Marina Alta eskualdean (Alacant) oso hedatua dagoena. Bere funtzioa eskualde horretako mahaspasa-ekoizpenarekin lotuta dago.

Izena 

Lluís Fornés ikerlariaren arabera, riurau hitza rural hitz okzitaniarretik letorke (zeina, hizkuntza honen dialektu gehienetan rurau [ry'raw] ahoskatzen den. Honen arabera, hitza Déniara mahaspasa ekoiztera etorri ziren lehen familia probentzalek ekarria litzateke (Morant, Chabàs eta Merle abizenekoak).

Ostera, Gran Diccionari de la Llengua Catalana argitalpenaren arabera, hitza arabiarreko raff (apala) hitzaren bikoizketa litzateke: ref-raf [revrav], gerora fonetikoki [riv'rav] eta [riw'raw] bihurtua.

Historia 

Laranja ekoizpena nagusitu baino lehenago, Valentziako Erkidegoko eskualde askotan mahastiak izan ziren nagusi, bereziki moskatel motakoak. 1887an, mahaspasatarako mahastiek Safor eskualdeko %34a betetzen zuten, eta honen esportazioaren premiei erantzuteko Gandiako portua edo Carcaixenteko tranbia bezalako azpiegiturak sortu ziren.

Lehen aipu historikoa XIX. mendekoa da, Pascual Madozen "Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar" IX. tomoan aipatzen delarik. Izan ere, Antoni Banyuls ikerlariaren arabera riurauak garai horretan agertzen dira, mahaspasaren ekoizpenaren premiei erantzunez.

Ezaugarriak 

Gehienak eraikuntza xumeak dira, oinplano angeluzuzen luzangadunak, eguzkirantz ematen duen aldea kenduta, beste guztiak itxita dituenak. Eguzki aldean adreilu sendo eta harlanduz egindako karpanel arku handiak dituzte, harlanduz edo adreiluz egindako zutabeen gainean. Badia bakarrekoa, teilaz estalia egoten da arkuen aldeko isuriarekin.

Zenbait riurau berezi ere badaude, halere: oso handiak (hormarte birekin), 10-14 arkurekin. Valentziako herri-arkitekturaren ikerketan ale hauek garrantzitsuak dira.

Gehienetan baoak hegoaldera begira egoten dira; baina badira ekialdera begira dauden riurauak ere. Mendebalde edo iparrera begira dagoenik ez da, ordea.

Eraikuntza hau etxe nagusitik aparte egon daiteke, edo haren hormaren bati lotua. Haren aurrean sequer izeneko lautada bat egoten da, mahatsa lehortzeko. Bertan, ur irakinetan galdarraztatu eta gero, mahats mordoak kainaberaz eginiko esteren gainean ezartzen dira, eguzkitan lehortzen uzteko. Behar denean, estera hauek sequerretik riurau barrura aldatzen dira hezetasunetik babesteko.

Ondare aitortza 

Presio urbanistikoaren eraginez zenbait riurau desagertu eta gero, 2007 urtean "Riuraus vius" (Riurauak bizirik) elkartea sortu zen, landa eremuko arkitektura elementuek osatzen duten ondarea gordetzearen alde. Elementu hauen artean riurauak nabarmenetakoak direnez, ondarea babesteko taldeen artean Lluis el Sifoner abeslariaren "Mare, mare, mare que el riurau se crema" kantua nolabaiteko ereserki bihurtu da.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 "Riuraus vius" elkartearen bloga
 Riurauei buruzko bloga La Safor eta Vall d'Albaida eskualdeetara
 Riurauei buruzko bloga La Marina Alta eskualdera
 Riurauen argazkiak
 Marina Altako riurauari buruzko artikulua

Valentzia Erkidegoko eraikinak
Nekazaritza arkitektura
Marina Alta
Mahatsak