Vernon Lee

Vernon Lee, Violet Paget-en izengoitia (Boulogne-sur-Mer, 1856ko urriaren 14a - San Gervasio Bresciano, 1935eko otsailaren 13a), idazle britainiarra izan zen. Estetika eta mamu-ipuinei buruz egin zituen lanengatik ezagutzen dugu.  Eleberriak eta bidaia-liburuak idazteaz gain, Italiako artea eta musika aztertu zituen eta eztabaida piztu zuen saiakera-generoaren bidez.

Biografia 
Frantzian jaioa, bere haurtzaro eta gaztaro osoa familiarekin Europan zehar bidaiatuz igaro zuen: Alemania, Frantzia, Belgika, Italia... 1873an Florentziatik gertu dagoen Il Palmerino izeneko herri batean kokatzea erabaki zuten arte. Han pasatu zuen Vernon Leek ia bere helduaro osoa. 

Ama erlijiogabea eta megalomanoa zen (Bibliako genealogiez iseka egiten zuen, baina Frantziako erregeen ondorengoa zela esaten zuen). Bere ama bidezko anaia, Eugene Lee-Hamilton poeta eta diplomatikoa, bera baino hamaika urte zaharragoa, etxetik atera gabe ohean hogei urte eman zituen neurotikoa izan zen. 

Vernon Lee-k ere ezin izan zuen etxetik atera dontzeila baten laguntzarik gabe hogeita hiru urte izan zituen arte, baina goiztiarra izan zen literaturaren arloan: hamahiru urterekin egunkari batean ipuin bat argitaratu zuen frantsesez, eta hogeita laurekinoso dokumentatua eta irakurketa zabalekoa zen "XVIII. mendeko ikasketak Italian" izeneko lehen erudizio-lanarekin liluratu zituen ingurukoak. Ezagutu zuten guztiek esaten zuten elkarrizketa bikaineko emakumea zela, kultura zabalekoa eta goi-mailako adimena zuena. 

1881ean, Londresen aurkeztu zen literatura-karrera bat hasteko eta gerora ere behin baino gehiagotan errepikatu zuen Londreserako bidaia. Hala ere, bere izaera mespretxibo eta hiperkritikoaren ondorioz, garaiko idazle gehienen antipatia lortu zuen. Estetika kontuetan maisu zituen Walter Pater,  Óscar Wilde eta Henry James, errespetatzen zituen bakarrak, saihestu egin zuten. Azken honek bere anaia William James filosofoari bere iritzia honela idatzi zion:
Lagun gehienak emakumezkoak izan ziren (Mary Robinson edo Clementina "Kit" Anstruther-Thomson margolaria, adibidez), eta benetan obsesiboak.janzten zen eta ez zen inoiz ezkondu eta ez zitzaion inolako harreman sentimentalik ezagutu. Hala ereAmy Levy poeta berarekin maitemindu zen eta "To Vernon Lee" poema idatzi zuen. Feminista konbentzitua izan zen eta doktrina bakezaleak ere izan zituen I. Mundu Gerran. Javier Maríasek idatzi zuenez, "bere estetika-azterlan ugari eta originalak zaharkitu samar geratu dira eta bere eleberriak ez dira inoiz oso onak izan, baina lekuetako espirituei buruzko liburuek eta, batez ere, mamuen edo naturaz gaindiko kontakizunek Isak Dinesenen maisutasunera hurbiltzen dute".

Klabikordioa jotzen ikasi zuen eta melomano sutsua izan zen. Bere bizitzaren amaieran Freud irakurri zuen, ilunzaletzat zuena, bere piztia beltza. Gor geratu zen eta honek, bere plazer handienak ziren musika eta elkarrizketa kenduta, mundutik are gehiago isolatu zuen. 1935ean hil zen, hirurogeita hemezortzi urterekin. Hil ondoren ahaztuta, ikerketa feministak 1990. urtean berriro aurkitu zuen. 

Bere lan guztia, berrogei liburuki, Italiako bizitzi eta kulturari buruzkoa da. Lan honetan XIX. mendeko literatura-irudi ingeles nagusiak diren Robert Browning, Walter Pater, G.B.Shaw, Whistmario, Edith Wharton idazleekin bat egin zuen.  Telemaco Signorini pintorearen eta Mario Praz jakintsuaren adiskidetasuna ere landu zuen Florentzian. Estetikaren arloan egindako ekarpenei dagokienez, eginkizun erabakigarria izan zuen Einfühlung edo "enpatia" kontzeptua mundu anglofonoan sartzeko. Kontzeptu hori, artearen enpatizatze-ahalmenarena, bere narratiban ere agertzen da: koadro, musika edo arkitektura pozoitu batek pertsonaia protagonistak izatera iristen dira. Mamuen kontakizunak lau bildumatan bildu zituen: Hauntings: Fantastic Stories (1890), Vanitas: Polite Stories (1892), Pope Jacynth and Other Fantastic Tales (1904) eta Four Maurice: Five Unlikely Tales (1927). 

Bere liburutegia Florentziako Institutu Britainiarrari utzi zion, non bisitariek oraindik ere kontsulta dezaketen. John Singer Sargentek egin zion erretratua ere han gordetzen da.

Idazlanak 

 Studies of the Eighteenth Century in Italy (1880)
 Ottilie: An Eighteenth Century Idyl (1883)
 The Prince of the Hundred Soups: A Puppet Show in Narrative (1883)
 Belcaro, Being Essays on Sundry Aesthetical Questions (1883)
 The Countess of Albany (1884)
 Miss Brown (1884)
 Euphorion: Being Studies of the Antique and the Mediaeval in the Renaissance (1884)
 Baldwin: Being Dialogues on View and Aspirations (1886)
 Phantom Lover: A Fantastic Story (1886)
 Juvenalia, Being a second series of essays on sundry aesthetical questions (1887)
 Hauntings. Fantastic Stories (1890)
 Vanitas: Polite Stories (1892). Bilduma honetako kontakizun bat, «Lady Tal», biografia-oharraren aurretik dago, Antologiaren 151. or. Atea ireki zenean. Emakume Berriaren istorioak (1882-1914), Alba Editorial, Clásicos maior, 2008, ISBN ά8428-418-5.
 Althea: Dialogues on Aspirations & Duties (1894)
 Renaissance Fancies And Studies Being A Sequel To Euphorion (1895)
 Art and Life (1896)
 Linbo and Other Essays (1897)
 Genius Locis (1899)
 The Child In The Vatican (1900)
 In Umbria: A Study of Artistic Personality (1901)
 Chapelmaster Kreisler A Study of Musical Romanticists (1901)
 Penelope Brandling: A Tale of the Welsh Coast in the Eighteenth Century (1903)
 The Legend of Madame Krasinska (1903)
 Ariadne in Mantua: a Romance in Five Acts (1903)
 Hortus Vitae: Essays on the Gardening of life (1904)
 Pope Jacynth - And Other Fantastic Tal (1904)
 The Enchanted Woods (1905)
 The Handling of Words and Other Studies in Literary Psychology (1906)
 Sister Benvenuta eta ChristChild, an eighteenth-century legend (1906)
 The Spirit of Rome (1906)
 Ravenna eta Her Ghosts (1907)
 The Sentimental Traveller.' Notes on Places (1908); itzul.La viajera sentimental  (itzul. M.A. Martín-Cabeza), Abada editores, 2021. ISBN ά17301-94-1.
 Gospels of Anarchy & Other Contemporary Studies (1908)
 Laurus Nobili: Chapters on Art and Life (1909)
 In Praise of Old Gardens (1912)
 Vital Lies: Studies of Some Varieties of Recent Obscurantism (1912)
 The Beautiful An Introduction to Psychological Aesthetics (1913)
 The Tower of the Mirrors and Other Essays on the Spirit of Places (1914)
 Louis Norbert.' A Bi fold Erromantzea (1914)
 The Ballet of the Nations. A Present-Day Morality (1915)
 Satan the Waster: A Philosophic War Trilogy (1920)
 Proteus or The Future Of Intelligence (1925)
 The Golden Keys (1925)
 The Poet's Eye (Hogarth Press, 1926)
 Mauricerentzat. Five Unlikely Stories (1927)
 Music and its Lovers (1932)
 Snake Lady eta Other Stories (1954)
 Supernaturala Tal (1955)
 The Virgin of the Seven Daggers - And Other Chilling Tal of Mystery and Imagination (1962)

Erreferentziak

Bibliografia 

 El príncipe Alberico y la dama Serpiente. Madrid: Editorial Valdemar. 2013. ISBN 9788477027485. 
 La voz maligna. Vilaür: Ediciones Atalanta. 2006. ISBN 9788493462567.

Kanpo estekak 

 Vidas Contadas en RNE.

Florentzian hildakoak
Erresuma Batuko idazleak