Bartzelona-Vallès linea

Batzelona-Vallès linea (katalanez: Línia Barcelona-Vallès; Metro del Vallès halaber) Bartzelonako aldirien linea bat da. Plaça Catalunya eta Terrassa-Nacions Unides edo Sabadell-Parc del Nord geltokiak lotzen du. Linea 1863n inauguratu zen Plaça Catalunya eta Sarrià geltokien artean.

Lineak bost nomenklatura ditu: eta . Bartzelonako metroaren eta lineetako trenak ere bertatik doaz.

Historia 
Egungo Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunyako Bartzelona-Vallès linea FBS eta FCC: bata, Bartzelonatik Sarriàra; eta bestea, Sarriàtik Terrassa eta Sabadellera.

Sarriàtik Bartzelonara trenbidea 
Sarriàtik Bartzelonarako trenbidea, sarriarako trena izenez ezaguna, 1863an inauguratu zen, lurrunezko trakzioarekin eta antzinako zabalera iberiarrarekin (1 672 mm), bi herriak elkartzeko, orduan Sarrià udalerri independentea baitzen.

Linea honek arrakasta handia izan zuen, nahiz eta 1874an enpresa, zor pilaketagatik, Bartzelonako Ferrocarril de Sarrià izeneko sozietate berri batek xurgatu zuen. 1905ean elektrifikatu egin zen eta bidearen zabalera estandarrera (1 435 mm) aldatu zuen. 1929an inauguratu zen lehen lurperatzea: Plaça Catalunya - Muntaner tartea. 1954an Gràcia adar berria eta avinguda Tibidabo jarri ziren martxan eta 1976an Reina Elisendako geltokia.

Ferrocarrils de Catalunya 
Bartzelona-Zaragoza trenbidea), Vallès Occidental eta Bartzelona lotzen dituena, 1855etik aurrera Bartzelonaren eta Sabadell eta Terrassaren hazkunde handiak komunikazio zuzenago baten garrantzia sortzen zuten. XII. mendearen erdialdetik mende amaierara arte, hainbat proiektu izan ziren Bartzelona eta Vallèsen artean trenbide-zerbitzuak eraikitzeagatik, baina hainbat arrazoi tarteko, ez ziren gauzatu.

Carles Emili Montañesek, ingeniari industrial katalanak, Bartzelona eta Vallèsen artean trenbide bat eraikitzeko beharra eta Collserola mendilerroa zeharkatzeko bideragarritasun teknikoa erakutsi nahi zituen. 1908an Mina Grott trenbidea inauguratu zuen 600 mm-ko trenbide zabalarekin, Sarriàko Vallvidrera urtegiko ura zeraman tunela aprobetxatuz. Arrakasta itzela izan zuen, baina arazo legalak izan zituen, Sarriàko trenaren zuzendaritzak Garda Zibilak ixtea lortu baitzuen, honek Vallvidrerako funikularra kaltetzen baitzuen. Estatuak, azkenean, arrazoia eman zion Montañesi, baina ezin zion trenbide-emakida eman, trenbidea lur pribatuetatik zihoalako. Akordio batera iritsi ondoren, 1909an, Mina Grott legeztatu zen behin-behineko emakida batekin, eta Sarriá eta Plan de Vallvidreraren arteko trenbide baten emakida eskatzera behartu zen, Estatuko lur itzulgarrietan ibiliko zena. Hiru urte geroago trenbidearen eraikuntza esleitu zitzaion.

Montañesek ez zuen laguntza finantzariorik eta, Londresen zegoela, Frederick Stark Pearson ezagutu zuen. 1911n Montañesek Pearsonek Bartzelona bisitatzea lortu zuen, eta, proiektu guztia azaldu ondoren, Pearsonek aurrera eramatea erabaki zuen. Lehen urratsetako bat FSBko Sarriàko trena erostea zen, Société Genérale de Tramways Électriques d'Espagne enpresaren jabetzakoa zena. Urte haietan, SGTEE Bartzelonako tranbien jabea zen AEG enpresak erosi zuen; konpainia horrek HE arteko zatia kendu nahi zuen. Katalunia eta Diagonal, lurrak etekin nahikoarekin saltzeko, eta gainerako linea bere sarean egokitzeko. Dena eta operazioaren prezio altua, azkenean Montañesek eta Pearsonek FSBren akzioak erosi zituzten eta 1912an Ferrocarriles de Cataluña S.A. eratu zen, Kataluniako Trenbideak bezala ere ezagutzen dena. Enpresa Sarriàko trena Vallès aldera zabaltzeko lanean hasi zen, Vallvidrerako tunelaren lanak maiatzean hasi eta hurrengo urtean Plan eta Sant Cugat artean.

Lanek zenbait arazo izan zituzten eta urte dezente iraun zuten; alde batetik, 1914an Lehen Mundu Gerra hasi zen, britainiar jatorriko kapitalari eragiten ziona, eta, bestetik, arazo ekonomikoak konpondu ondoren, zati batzuek ur filtrazioak izan zituzten, jada eraikita zegoen zati bat hondoratzea eragin zutenak. 1915ean, hirugarren gertaera batek, konpainiaren aurreikuspenak aldatzea behartu zuen, maiatzaren 7an, Prearson Ingalaterrara itzuli zenean hil baitzen Kanadako bidaia batetik. Lanak gelditu ziren arren, FCCk berriz hartu zituen eta 1916ko udazkenean amaitu zituen. Azaroaren 28an FCCk Sarriáren linea inauguratu zuen Vallvidrerako Planetan, arratsaldeko hiruretan Katalunia Plazatik irteten zen inaugurazio tren batekin. Inaugurazioarekin, Mina Grotteko trenbidea ibiltzeari utzi zion. 1917ko udazkenean trenbidea iritsi zen Sant Cugaten.

Linea handitzeko lanek Terrassako adarra eraikitzen jarraitu zuten. Rubíko geltokia 1918ko irailaren 13an inauguratu zen. 1919an, trena Terrassara iristen zen, nahiz eta behin-behineko geltoki batean, 1920an Les Fontsko geltokia eta 1921ean Terrassako geltokia amaitzen ziren. Sabadellgo adarraren eraikuntza aurreratuta zegoen eta 1921aren amaiera aldera zerbitzua hastea espero zen. Azkenik, Sant Cugat eta Sabadell arteko linea 1922ko ekainaren 1ean jarri zen martxan. Perllongament delakoa hiri barruraino, Sabadell-Ramblako geltokira, ez zen 1925era arte iritsi, Udalak presioa egin baitzuen linea lurpekoa zelako.

1924an bidaiari gehien izan zituen urtea izan zen, baina trafikoa murriztu egin zen Sarriàko trena lurperatzeko lanek eragindako eragozpenen ondorioz, Bartzelona eta Gràciako geltokien ohiko kokalekua aldatu behar izan baitzuten. 1929an ireki zen Plaren arteko lurpeko zatia.

Vallès eskualdeko zati bat bizileku bihurtu zen Kataluniako Trenbideen zerbitzuaren ondorioz. Linearen inguruan sortu ziren urbanizazioetan laguntzeko, 1925ean Florestako geltokia inauguratu zen, eta 1930 eta 1931 artean Bellaterra eta Valldoreixko geltokiak. 1952an Sarriàko trenaren lurperatze lanak amaitu ziren Les Tres Torres geltokiraino, eta 1959an Plaça Catalunyako geltokiaren bigarren nabea inauguratu zen. Nahiz eta behin-behinekoz funtzionatu zuen, 1965ean Sant Joan geralekua inauguratu zen.

1970eko hamarkadatik aurrera, FSB eta FCC konpainiak finantza-arazoak izaten hasi ziren inflazioa, ustiapen-gastuen igoera eta gobernuak tarifa politiko baxuak mantentzen zituelako inolako konpentsaziorik gabe. 1977an, hainbat erakunderi diru-laguntzak eskatu ondoren, hiri-lineen emakida erreskatatzea eskatu zuen, baina Bartzelonako Udalak ukatu egin zuen eskaera, eta 1977ko maiatzaren 23an Kataluniako trenbideek sarearen itxiera iragarri zuten ekainaren 20tik aurrera.

Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya 
1977ko ekainaren 17an, Errege Dekretu bidez, trenbideak behin behinean trenbide estekatura transferitu ziren, Espainiako Gobernuko Herri Lan Ministerioak, Bartzelonako Diputazioak, Bartzelonako Metropoliko Korporazioak eta Bartzelonako Udalak sare horren ustiapen-erregimena aztertzen zuten bitartean. Zehaztugabetasunaren ondorioz, Kataluniako trenbideen materiala eta instalazioak degradatu egin ziren, eta, ondorioz, ustiapena gelditu egin zen uneren batean.

Kataluniako Generalitatearen berrezarpenarekin, Espainiako Gobernuak Generalitatean eskualdatu zuen FEVEk Katalunian ustiatzen zituen lineen kudeaketa. Horrela, Generalitateak Kataluniako trenbideak kudeatzen hasi zen Lurralde Politika eta Herri Lan Sailaren bidez, 1979an Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya enpresa sortu zen arte. Enpresa horrek azaroaren 7an bere sarean sartzen zituen trenbide horiek, Plaça Catalunya eta Sarrià linearekin. Azpimarratu behar da linea hori ez zela RENFEren esku geratu 1941ean, ez zelako zabalera iberikokoa (1 672 mm).

Konpainia berriak linearen modernizazio handia bultzatu zuen. 1984an, Bellaterrako geltokiaren eta Universitat Autònomako geltoki berriaren artean adar berri bat sortu zen, eta, 1995ean, saihesbide berria jarri zen martxan, Univesitat Autònoma eta Sant Quirze artean, eta ez zen erabiltzen Bellaterra eta Sant Quirze arteko zuzeneko ibilbidea. Gainera, 1985 eta 1995 artean Terrassa eta Sabadell adarretako bideak bikoiztu egin ziren. 1996an Vallèsko metroa martxan jarri zen, trenen maiztasuna eta zerbitzuak areagotuz.

2001ean, FGCk tarifak integratzen ditu gainerako operadoreekin, eta hiri-lineek nomenklatura aldatzen dute Bartzelonako metroarekin integratuta. Hobetu egin zen erabiltzaile-kopurua hiri-zerbitzuetara igotzearen ondorioz zegoen tartea.

XX. mendearen hasieran, lehendik zeuden bi adarren hedapen-proiektua aurkeztu zen, lehenengoa laurogei urtetik Terrassa eta Sabadell barnealdera, eta Bartzelona-Manresa linearekin bi trukagailu sortu ziren (linea). 2003ko urrian perllongament lanak hasi ziren Terrassan, hiru geltoki berri eta 3,9 kilometroko luzera zuen zati berri bat eraikiz. Sabadellgo perllongament delakoari dagokionez, 2008ko martxoan hasi ziren jarduketak. Bost geltoki berri eta 5,2 km-ko zati berri bat eraiki ziren, eta perllongaments horiek eraikitzeko lanak aurreikusitakoa baino gehiago luzatu ziren (ia hamarkada bat), proiektuaren idazketan aldaketak egin zirelako tunelen segurtasuna areagotzeko, eta, ondoren, finantzaketa-arazoak zirela medio.

Azkenik, 2015eko uztailaren 29an Terrassan Terrassa-Rambla eta Terrassa-Nacions Unides arteko zati berria inauguratu zen. Sabadellen, perllongament delakoa bi fasetan jarri zen martxan: lehena, 2016ko irailaren 12an, Can Feudo | Gràcia eta Sabadell-Plaça Major, lehengo Sabadell-Estació eta Sabadell-Rambla geltokiak ordezkatuz. Geroago, 2017ko uztailaren 20an, Sabadell-Plaça Major eta Sabadell-Parc del Nord arteko zatia inauguratu zen, Sabadell linearen luzera zatia osatuz.

Sarea

Ibilbidea 

|}

Planoa

Azpiegitura

Geltokiak 
Geltokietako nasetan, erronbo itxurako kartel batzuk ikus daitezke, hondo zuria, inguru gorria eta geltokiaren izena gainean duen barra urdin bat dituena, linea ustiatzen zuen konpainia pribatu zaharretik jasotako Bartzelona-Vallès linearen gainean. Llobregat-Anoia linean, aldiz, kartelak zuri laukizuzenak dira, geltokiaren izena beltzez idatzita dutenak.

Irisgarritasuna 
2006ko martxoaren 24ko 135/1995 Dekretuaren bidez Irisgarritasun Kodea onartu zenez, trenbide-sare osoak irisgarria izan behar du mugikortasun urriko pertsonentzat.

Gaur egun, FGCren sarea metropoli-sareko geltokien % 100eko egokitzapenera iristen da (76 metro eta gertuko 76 geltokietatik), eta, horren ondorioz, enpresak hainbat sari jaso ditu eta "mundu osorako diseinuaren" Europako programari atxikita dago. Horren ondorioz, instalazio eta ekipazio eraiki berri guztiak edo birmoldaketa integrala egin behar zaienak sistematikoki egokitu behar dira.

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Kataluniako Aldiriak
 Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya

Kanpo estekak 

 Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunyako webgune ofiziala

Kataluniako Aldiriak
Bartzelonako metroa