Habash al-Hasib al-Marwazi

Ahmad ibn 'Abdallah Habash Hasib Marwazi (766 - 869 ondoren Samarra, Irak ) persiar geografoa, matematikaria  eta astronomoa izan zen.  Jatorriz Khorasan Handiko Mervekoa, arrazoi trigonometrikoak deskribatu zituen lehenengoz: sinua, tangentea eta beste funtzio trigonometrikoak .

Abasidar Kalifako Bagdaden lan egin zuen, al-Mamun eta Al-Mu'tassim-en erregealdietan. ehun urte baino gehiago zituela hil zen 869. urtearen ondoren.

Lanak 
825etik 835era bitarteko behaketak egin zituen, eta hiru taula astronomiko-serie bildu zituen: lehenak oraindik hindu erara osatuta zeuden; bigarrenak, "frogatutako" taulak izenekoak, garrantzitsuenak ziren, ziurrenik "Ma'munic" edo "arabiar" taulen berdinak dira eta al-Ma'mun-en astronomoen lan kolektiboa izan daiteke; hirugarrenak, Sharen taulak izenekoak, txikiagoak ziren.

829ko eguzki eklipseari dagokionez, Habash-ek altitude baten bidezko (kasu honetan, eguzkiarena) denboraren determinazioaren lehen kasua eman zuen; astronomo musulmanek orokorrean hartu zuten metodoa.

830ean, badirudi "itzal" nozioa sartu zuela, umbra (versa), trigonometrian ukitzaile kontzeptuaren baliokidea, eta mota horretako zaharrena dirudien itzalen taula bat osatu zuen. Kotangentea ere aurkeztu zuen eta bere lehen taulak egin zituen.

Gorputzak eta Distantziak Liburua 
Al-Hasib-ek hainbat behaketa astronomiko egin zituen Bagdadetik eta balio geografiko eta astronomiko batzuk estimatu zituen. Bere emaitzak "Gorputzak eta Distantziak Liburua"-n bildu zituen, eta bertan bere emaitzetako batzuk honako hauek izan ziren: 

 Lurra

 Lurraren diametroa:10.323,201 km
 Lurraren zirkunferentzia: 32.444 km
 Lurraren erradioa: 5.161.609 km

 Ilargia

 Ilargiaren diametroa: 3036,5 km
 Ilargiaren zirkunferentzia: 9.538.622 km
 Ilargirako distantziarik laburrenaren erradioa: 215,208;9,9 (sexagesimal) milia
 Ilargirako distantziarik laburrenaren zirkunferentzia erdia: 676.368;28,45,25,43 (sexagesimal) milia
 Ilargirako distantzia handieneko erradioa: 205.800;8,45 (sexagesimal) milia
 Ilargirako distantzia handieneko zirkunferentzia erdia: 2.081.848,873 km

 Eguzkia

 Eguzkiaren diametroa: 56.777,6966 km
 Eguzkiaren zirkunferentzia: 178.444.189 km
 Eguzkiaren orbitaren diametroa: 12.491.093,2 km
 Eguzkiaren orbitaren zirkunferentzia: 39.256.038 km
 Gradu bat Eguzkiaren orbitan: 108.952,67 km
 Eguzkiaren orbitaren inguruan minutu bat: 1.817.405 km

Ikus, gainera 

 Al-Battani

Erreferentziak

Bibliografia 

 Charette, François (2007). «Ḥabash al‐Ḥāsib: Abū Jaʿfar Aḥmad ibn ʿAbd Allāh al‐Marwazī».  En Thomas Hockey, ed. The Biographical Encyclopedia of Astronomers. New York: Springer. pp. 455-7. ISBN 978-0-387-31022-0.  (PDF bertsioa)

Kanpo estekak 

 Handbuch der Geschichte: aus den Handschriften der kk Hofbibliothek zu Wien, der herzoglichen Bibliothek zu Gotha und der Universitäts-Bibliothek zu Leyden (1850) , arg.: Ferdinand Wüstenfeld
 Ibn Kutaibaren 'Adab al-Kâtib'-en pasarte bat; edo, Idazlearen gida (1877), arg.: William Oliver Sproull
 Ibn Kutaibaren Adab-al-katib. Nach mehreren Handschriften hrsg. von Max Grünert (1900) , arg.: Max Grünert
 Liber poesis et poetarum (1904), arg.: Michael Jan de Goeje

Ehun urtedunak
Irango zientzialariak
IX. mendeko matematikariak