Maskulo Etxea

Maskulo Etxea ("Barraskilo Etxea" batueraz), Maskulo Etxi bezala ere ezaguna, Ondarroako eraikin zibil historikoa da; XX. mende hasieran aurrezki kutxa baten egoitza izateko eraikia, Espainiako Gerra Zibilaren ostean guardia zibilen koartela bihurtu zen. Hauek bertan 65 urtez egon ondoren, 2013an hainbat zerbitzu publikotarako egoitza bihurtu zen.

Izena 

Eraikinari izen propiorik jarri ez bazitzaion ere, herriko jendeak fatxadako dorreen puntan dauden barraskiloak ("maskuluk") erabili zituen etxea ("etxi") izendatzeko.

Kokapena 
Eraikina San Inazio kalearen 21 zenbakian kokatua dago (23, guardia zibilaren arabera), garai batean Erriberako errebala zen zonaldean. Gaur egunean herri erdigunea da.

Eraikina 

Eraikina 870 metro karratuko orubean kokatua dago. Pedro Gimon Egigurenek diseinatu zuen, herriko frontoia, Kofradia Zaharra eta Vega hotela egin zituen arkitektoak berak. Egile honek bere bizitzan zehar estilo desberdinak landu zituen (modernismoa, neomediebalismoa, moda britanikoa, akademizismo klasizista...), harik eta bere azken etapan euskal errejionalismoan eta "neovasco" estiloetan zentratu arte.

Erabilera

Aurrezki kutxa 
Lehen urteetan, eraikina Bizkaiko Aurrezki Kutxaren egoitza izan zen.

Kuartela 
II. Errepublika garaian, eraikina Miñoien egoitza izan zen. Guardia Zibila 1939an etorri zen bertara, udal agintari frankisten gestioen eraginez.

1968 inguruan, Ondarroako kuartelean "Poblet" ezizeneko sarjentua lanean aritu zen, bertan egiten zituen torturengatik ezaguna. 1973an, Hidalgo kapitaina etorri zen Ondarroara. Errepresio ekintzengatik oso ezaguna bihurtuko zen ofizial hau, hala nola urte horretan bertan, urtarrilean, herrian egin zuen sarekada masiboarengatik.

Guardia Zibilak 2000ko hamarkadan urtean utzi zuen eraikina. Indar armatu honen alde egitea herritarren artean ospakizunerako motiboa izan zen.

Zerbitzu publikoa 
2006 urtean Ondarroako Udalak eraikinari erabilera soziala emateko asmoa adierazi zuen. 2007an Bizkaiko Foru Aldundiarekin zio hori zuen hitzarmena sinatu zuten.

2013 urtean, eraikinaren zati bat (beheko solairuaren 300 m2) menpekotasuna duten pertsonei zerbitzua emateko eguneko zentro bezala prestatu zen. Eguneko zentroa urrian inauguratu zen, 15 erabiltzailerentzako lekuarekin; eta leku hauek handituz joateko esperantzarekin. IMQ enpresak kudeatzen du. Era berean, 1. solairua ezgaitasun psikikodun pertsonen egoitza bezala prestatu zen, Gorabide elkarteak kudeatzen duena.

2016ean, beheko solairuaren zati bat Kamiñaldeko hondamendiaren eraginez kanporatutako auzokideei arreta emateko bulegoa prestatu zen, Alokabide erakundeak kudeatua. 2018an, Lea-Artibaiko Amankomunazgoak bulego hau zerbitzu sozialen arreta emateko aldatu zuen.

Jabetza 
Guardia zibila atera zenean, eraikina Bizkaiko Foru Aldundiaren esku geratu zen, salbu eta beheko solairua: haren jabetza Bilbao Bizkaia Kutxak mantendu zuen. Ondarroako Udalaren bitartekaritza lanaren ostean, kutxa honek beheko solairuaren jabetza Aldundiari esleitu zion; horretara, 2013tik eraikina Bizkaiko Foru Aldundiaren jabetzakoa da.

Gertakari historikoak 

1975ean, salbuespen-egoera indarrean zegoela, maiatzaren 23an Koldo Arriola ikaslea, 18 urtekoa, eraikinaren barruan erahila izan zen. Gauean, bera eta beste bi ikaskide afari batetik "34" diskotekarantz zihoaztela, kuartelaren paretik euskaraz kantuan igaro ziren. Guardia zibilek altoa eman zieten, eta Arriola indarrez eraikinean sartu zuten; Pedro Rodriguez guardiak bi tiro emanda hil zuen. Biharamunean, gurasoek guardia baten deia jaso zuten gorpua kanposantuko deposituan zutela jakinarazteko. Hurrengo egunetan protesta mobilizazio handiak izan ziren herrian. 2010ean bere omenezko oroigarri bat ezarri zen bertan.

1982ko maiatzaren 2an Antonio Pablo Fernández Rico guardia zibila, 25 urtekoa, eraikinaren aurrean erahila izan zen. Sarreran guardia egiten ari zela, pertsona bat oinez hurbildu zitzaion, pistola batekin hiru aldiz tiro emanez. Hiltzaileak korrika ihes egin zuen, eta Debako errepidean bere zain zegoen auto batean ihes egin zuen. Fernández lurrean etzanda geratu zen, eta Gurutzetako Ospitalera eraman zuten; ingresatu eta ordubetera hil zen, hiru tiroetatik bi leku hilgarrietan hartu baitzituen. Ekintza hau ETAren Gorrotxategi komandoak burutu zuen, eta Jose Ramon Larrinagak 12 urteko espetxe zigorra jaso zuen, pistola ezkutatzea egotzita.

1990 urtean, ETAren beste komando batek eraikinari eraso egin zion granada-jaurtigailuak erabiliz. Julen Atxurra etakideari ekintza honetan parte hartzea egotzi zitzaion.

1990. hamarkadatik aurrera kale borrokak izandako goraldian, Ondarroako guardia zibilen kuartela hainbat aldiz erasotua izan zen:

 1999 urtean, lau gaztek 6-8 molotov koktel jaurti zizkioten, guardia bati zauri arinak eraginez.
 2001 urtean, 11 molotov koktel jaurti zituzten eraikinaren kontra, Olaia Castresana ETAkidearen heriotzaren testuinguruan. Ez zuten kalte pertsonalik eragin.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Ondarroako eraikinak
Bizkaiko Kultura Ondasunak
XX. mendean amaitutako eraikinak
Guardia Zibila