Carol-Ann Duffy

Carol Ann Duffy (Glasgow, 1955eko abenduaren 23a) britaniar poeta, poesia-kritikaria, dramagilea, abestigilea eta irakaslea,  da. Poeta saritua da, hau da, Erresuma Batuko gorteko poeta 2009ko apirilaz geroztik. Duffy da bereizketa hori lortzen duen lehen emakumea, lehen eskoziarra eta LGTB lehena.Duffy Mánchesterren bizi da, eta Manchester Metropolitan Unibertsitateko poesia-katedraduna da. Argi eta garbi lesbiana gisa identifikatzen da eta alaba bat du. 1999an proposatu zuten idazlea lanposturako. Titulua, beraz, Andrew Motioni eman zitzaion, hamar urtera mugatu zuena. 1983an National Poetry Competition irabazi zuen, 1988an Somerset Maugham saria eta 1993an Costa Book Award eta Forward Poetry Prize sariak, baita 2005ean T. S. Eliot Prize ere. Scottish Arts Council Book Award saria irabazi du behin baino gehiagotan.

Biografia

Lehen urteak 
Carol Ann Duffy Gorbals familia katoliko batean jaio zen, Glasgowko inguru pobre batean, Frank Duffy mekanikari argiketariaren eta May Black bikoteak beste lau seme izan zituen. Familia Ingalaterrako Staffordera joan zen, Duffyk sei urte zituela. Aitak English Electric-en lan egiten zuen. Sindikalista ere izan zen, eta 1983an Alderdi Laboristarako hautagai parlamentario gisa aurkeztu zen; gainera, "Stafford Rangers" futbol-kluba zuzendu zuen denbora librean. Duffy Saint Austin’s RC Primary School-en (1962-1967), St. Joseph’s Convent School-en (1967-1970) eta Stafford Girls’ High School-en (1970-1962) hezi zuten. Bere literatura-talentua ingeleseko bi irakaslek sustatu zuten: June Scriven St. Joseph’sen eta Jim Walker Stafford Girls’ High-en. Txikitatik zen irakurle sutsua, eta idazle izan nahi izan zuen beti, 11 urtetik aurrerako olerkiak sortuz. Ingeleseko irakasle bat hil zenean, berak hauxe idatzi zuen: "Zure mahaigainean esertzen zara,/hankak mugituz, Yeats-en poema bat irakurtzen/ neska aspergarriei, nire bihotz trabatu eta gorrituari izan ezik/ hitzekin maitemindu eta zuhaitzei begira zegoen bitartean// nire eskuen azpiko idazmahai zahar eta urratuan, Txoriari entzuten nion kanpoko haritzean, airean zirriborratzen dut".

Lan ibilbidea 
Duffyk 15 zituenean, June Scrivenek bere poemak Outpost inprimategira bidali zituen. Outpost Bernard Stone liburu-saltzaileak irakurri zuen, eta horietako bat argitaratu zuen. Berak 16 zituenean Adrian Henri ezagutu zuen, Liverpooleko poetetako bat, eta berarekin egon nahi zuela erabaki zuen, 1982 arte berarekin bizi izan zen. Bere hitzetan:"Konfiantza eman zidan.Jeniala zen. Poesia zen guztia, oso lilluragarria, eta inoiz ez zen leiala izan. Uste zuen poetek desleialak izan behar zutela".Berak Liverpooleko Unibertsitatean sartzea eskatu zuen, handik hurbil egoteko, eta hor hasi zuen filosofia-karrera 1974an. Liverpool Playhousen bi lan antzeztu zituen, Fifth Last Song liburuxka idatzi zuen eta filosofiako lizentziatura diploma jaso zuen 1977an. 1988-89tik poesia-kritikari gisa lan egin zuen The Guardianerako, eta 1996an Ambit izeneko poesia-aldizkaria argitaratu zuen. 2009ko maiatzaren 1ean izendatu zuten poeta laudatua, Motionen 10 urteko epea amaitu zenean.

Duffyk South Bank Show-en lan egin zuen zuen Melvyn Bragg-ekin 2009ko abenduan, eta abenduaren 7an Turner saria eman zion Richard Wright artistari.

Poeta saritua 
Bere lehen olerkian, Duffyk soneto baten formatuko Britainia Handiko Mps-en eskandaluari aurre egin zion. Bere bigarren poema, Last Post, BBCk agindu zuen Henry Allingham eta Harry Patch, Lehen Mundu Gerran borrokatu ziren azken bi soldaduen heriotza ospatzeko. 

Haren hirugarren poema, “The Twelve Days of Christmas 2009”, uneko gertaerei buruzkoa da, hala nola desagertzeko zorian zeuden espezieei, Kopenhageko klima-aldaketari buruzko konferentziari (banku-panikoa) eta Afganistango gerrari buruzkoak. 

2010eko martxoan, “Achilles (For David Beckam)” idatzi zuen, Akilesen tendoiaren lesioari buruz, zeinak futbolari ingelesa utzi baitzuen 2010eko Munduko Futbol Txapelketatik kanpo; poema Daily Mirror-en argitaratu zen, eta mitifikazio mota gisa hartzen du kultura-ospea. 

“Silver Lining”, 2010eko apirilean idatzia, Islandiako sumendiaren errautsak (Eyjafjallajökull) eragindako hegaldien hondoratzea aitortu zuen. 

2010eko abuztuaren 30ean “Virgil” poema aurkeztu zuen Manchester Pride Candelight Vigilentzat, GIB/HIESak bere bizitza galdu zuen LGBT jendearen omenez.

Duffyk 46 bertsoko poema idatzi zuen: Rings Errege ezkontzarako (Guillermo de Cambridge eta Catherine Middleton). Poemak naturan dauden eraztunak ospatu zituen, eta ez zion aipamen berezirik egiten bikotearen izenari. Hasteko, "Eskua zerura altxa zenezake/eraztuna emateko ilargia inguratuz/ edo bikiei zure begietako uztaiak/ tximinoekin/ uztaia eransteko, edo uztai bat eransteko zuhaitz baten eraztunei/eskuzko zirkulua osatzeko zurekin, zu,/..... Berak bertsoa idatzi zuen Stephen Raw testu-artistarekin, eta kopia sinatu bat bikoteari bidali zioten ezkontza-opari gisa. 

Aldizkari batean, Stylist Duffy poeta saritua bilakatzeaz hitz egin zuten. “There’s no requirement. Nik asko maite ditut gauzak, eta, beraz, I've been happy to do them.". ("Ez dago errekerimendurik. Gauzak egiteko eskatu zidaten eta, azkenean, poztu egin nau") Erregina papererako hautatua izan zela ere esan zuen, "She’s lovely! Beste batzuek, berriz, I adinean aurrera egin ahala, I hotsa "audientzia" batean sartzen da, lehenengo momentuan, beste batekin batera. Poesiari buruzko galderak. Beste mother was friends with Ted Hughes whose poetry I aditz. Spoke about his influence on me." ("Atsegina da! Poeta saritua izan baino lehen ezagutu nuen, baina izendatu zutenean "audientzia" izan nuen harekin, eta horrek esan nahi du bakarrik geundela, jauregian, lehen aldiz. Ama Ted Hughes-en laguna izan zen, eta haren poesia asko miresten dut. Nigan duen eraginari buruz hitz egin genuen.")

Poesia

Estiloa 
Duffyren lanak eguneroko esperientzia eta bere bizitzako eta besteen fantasia aberasgarria aztertzen ditu. Haurtzaroko, nerabezaroko eta helduaroko eszena dramatikoetan, kontsolamendu-uneak aurkitzen ditu maitasunaren, oroitzapenaren eta hizkuntzaren bidez. Charlotte Mendelsonek hauxe idatzi zuen The Observer-en:Duffyren talentutik abiatzen da – bere entzumenaz gain, elokuentzia arruntagatik, haren ildo magnetiko, ahaltsu eta, bide batez, sotilokismoa da. Nobelagilerik onenak bezala... pertsonaien bizitzan eta bizitzatik kanpo mugitzen dira posesio, aspirazio,eta esaldi-bueltaka. Baina bera ere denboraren bidaiaria da, eta Mugitzaile Handia, Troytik Hollywoodera lerratuz, galaxietatik hesteetara, biltegietara urratutako azala; beste poeta batzuek, berriz, musu bat, ostiko bat, letra bat... astuna egiten dute. Aditz-ñabarduretatik burmuinean hedatzen diren irudimenezko jauzietara, haien hitzek adimenetatik atera berriak dirudite, hau da, berak errazten du.Bere idatzietan Duffyk esan zuen:Hitz sinpleak erabili nahi ditut, baina modu korapilatsuan.Ez zaizkit interesatzen, poeta naizen aldetik, "plash"-Seamus Heany-ren hitzak, hitz interesgarriak. Hitz sinpleak erabiltzea gustatzen zait, baina modu konplikatuanThe Observerri hauxe esan zuenn:"Harea eta ostra bezala, astidio sortzailea da. Poema bakoitzean egia bat argitzen saiatzen da, eta, beraz, ezin du fikziozko hasiera izan".Erresuma Batuko poesia-zirkulu aipagarrienekin bat egiten du Duffyk, “Whoever She Was” poemak 1983an Poetry Society National Poetry Competition irabazi ondoren. Lehen bilduman, Standing Female Nude lanak (1985), kanpokoen ahotsak erabiltzen ditu, adibidez, “Education for Leisure” eta “Dear Norman” poemetan. Hurrengo bilduma, Feminine Gospels (2002), bere estiloarekin jarraitu zuen, eta gero eta interes handiagoa agertu zuen poema narratibo luzeetan, stilotan eskuragarri daudenetan eta batzuetan irudimenean surrealak direnetan. 2005ean argitaratu zuen Rapture (2005) poema intimoak dira, eta maitasun-istilu baten nondik norakoak azalduta. 2007an, Eliot Prizek The Hat argitaratu zuen, haurrentzako olerkien bilduma. Ez dira ohikoak olerkien lineako kopiak, baina U A Fanthorperi eskainitako poema, Premonitions, The Guardian eta beste askoren bidez dago eskuragarri The Daily Mirror

Eskoletan 
Bere olerkiak Britainia Handiko ikastetxeetan aztertzen dira, GCSEn, A mailan eta maila altuagoetan. 2008ko abuztuan, Education for Leisure biolentziari buruzko poema GCSEk antologia poetikoko azterketetatik atera zuen AQAk, arma zuriarekin egindako delituari eta komunetik botatako arrain bati buruzko kexa baten ondorioz. 

The Guardian-en arabera, presakoa zen eskolentzat antologia argitaragabearen kopiak suntsitzea, eta geroago AQAk kendu zuen. Duffyk barregarri utzi zuen erabakia. "It's an anti-violence poem, ("indarkeriaren aurkako poema da") esan zuen. "Hezkuntzaren aldeko borroka da."("Hezkuntzaren aldeko eskaera bat da, indarkeriarena baino gehiago") .

Dramagile eta abestigile 
Duffy dramaturgoa ere bada, eta haren lanak Londresko Liverpool Playhousen eta Almeida Theatren antzeztu dituzte. Besteak beste, Take my Husband (1982), Cavern of Dreams (1984), Little Women, Big Boys (1986), Loss (1986), Casanova (2007). Irratirako gidoietan, Rapture-ren egokitzapen bat dago. Bere haurrentzako bildumetan Meeting Midnight (1999) eta The Oldest Girl in the World (2000) sartzen dira. Sasha Johnson Manning Mánchesterreko konpositorearekin ere aritu zen lankidetzan, The Manchester Carols lanean Gabonetako hainbat kanta estreinatu ziren Mánchester Cathedralen 2007an. 2011ko Sixty Six proiektuan ere parte hartu zuen, Bush Theatre delakoan. Horretarako, pieza bat idatzi zuen, Jacobo erregearen Biblia Berriko kapitulu batean oinarritua.

Sariak eta aintzatespenak 
Dundeeko Unibertsitateko, Hulleko Unibertsitateko, St Andrewseko Unibertsitateko eta Warkwick-eko Unibertsitateko ohorezko doktoregoak ditu, baita ohorezko intsignia bat ere Homerton Collegen (Cambridge). [1],[34]

 1983: National Poetry Competition 1st prize (for Whoever She Was)
 1983 Greenwich Poetry Competition ("for Words of Absolution")
 1984: Eric Gregory Award
 1986: Scottish Arts Council Book Award (for Standing Female Nude)
 1988: Somerset Maugham Award (for Selling Manhattan)
 1989: Dylan Thomas Prize
 1990: Scottish Arts Council Book Award (for The Other Country)
 1992: Cholmondeley Award
 1993: Whitbread Awards (for Mean Time)
 1993: Scottish Arts Council Book Award (for Mean Time)
 1993: Forward Prize (for Mean Time)
 1995: Officer of the Order of the British Empire (OBE)
 1995: Lannan Award
 1999: Signal Children's Poetry Prize
 2001: National Endowment for Science Technology and the Arts saria
 2002: Commander of the Order of the British Empire (CBE)
 2005: T S Eliot Prize (Rapturengatik)
 2011: Costa Book Awards (poesia), winner, The Bees

Merkataritza-bilduma poetikoak, haurrentzako liburuak eta lanak 

 1974: Fleshweathercock and Other Poems. Outposts ltd.
 1977: (Adrian Henrirekin) Beauty and the Beast (poesia)
 1982: Fifth Last Song. Headland (poesia)
 1982: Take My Husband (komedia)
 1984: Cavern of Dreams (komedia)
 1985: Standing Female Nude. Anvil Press Poetry (poesia)
 1986: Little Women, Big Boys (komedia)
 1986: Loss (irrati-komedia)
 1986: Thrown Voices. Turret Books, panfletoa (poesia)
 1987: Selling Manhattan. Anvil Press Poetry (poesia)
 1990: The Other Country. Anvil Press Poetry (poesia)
 1992: I Wouldn't Thank You for a Valentine (arg.) Viking (poesiaren antologia)
 1992: William and the Ex-Prime Minister. Anvil Press Poetry, panfleto, (poesia).
 1993: Mean Time Anvil Press Poetry (poesia)
 1994: Anvil New Poets Volume 2. (Arg.) Penguin (poesiaren antologia)
 1994: Selected Poems. Penguin (poemak)
 1995: Penguin Modern Poets 2, Vicki Feaver eta Eavan Bolandekin. Penguin (poesia)
 1996: Grimm Tal. Faber eta Faber. (komedia)
 1996: Salmon – Carol Ann Duffy: Selected Poems. Salmon Poetry. (poesia)
 1996: Stopping for Death. Viking (poesiaren antologia)
 1997: More Grimm Tal. Faber and Faber (haurrentzako poesia)
 1998: The Pamphlet. Anvil Press Poetry (poesia)
 1999: Meeting Midnight. Faber and Faber (haurrentzako poesia)
 1999: The World's Wife Anvil Press Poetry (poesia)
 1999: Time's Tidings: Greeting the 21st Century. (Arg.) Anvil Press Poetry (poesiaren antologia)
 2000: The Oldest Girl in the World. Faber and Faber (haurrentzako poesia)
 2001: Hand in Hand: An Anthology of Love Poems. (Arg.) Pikatzailea (poesiaren antologia)
 2002: Feminine Gospels. Pikatzailea
 2002: Queen Munch eta Queen Nibble, Macmillan Children's Books.
 2002: Underwater Farmyard. Macmillan Children's Books (haurrentzako liburua)
 2003: The Good Child's Guide to Rock N Roll. Faber eta Faber. (haurrentzako poesia)
 2003: Collected Grimm Tal (Tim Supplerekin). Faber eta Faber. (haurrentzako liburua)
 2004: Doris the Giant. (Children's literature, picture book)
 2004: New Selected Poems. Pikatzailea
 2004: Out of Fashion: An Anthology of Poems. (Arg.) Faber and Faber (poesiaren antologia)
 2004: Overheard on a Saltmarsh: Poets' Favourite Poems (arg.) Makmillan
 2005: Another Night Before Christmas, John Murrayrekin. (haurrentzako poesia)
 2005: Moon Zoo. Macmillan (children's literature, picture book)
 2005: Rapture Picador (poesia)
 2006: The Lost Happy Endings (Jane Rayk aurkeztua). Penguin (haurrentzako liburua)
 2007: Answering Back. (Arg.) Pikatzailea. (poesiaren antologia)
 2007: The Hat. Faber eta Faber. (haurrentzako poesia)
 2007: The Tear Thief. Barefoot Books.' (haurrentzako liburua)
 2009: Mrs Scrooge: A Christmas Poem (illustrated by Beth Adams). Simon & Schuster
 2009: New & Collected Poetry for Children. Faber eta Faber. (poesia)
 2009: The Princess's Blankets (Catherine Hyderen eskutik). Tenplatu. (haurrentzako liburua)
 2009: The Twelve Poems of Christmas. (Arg.) Candlestick Press. (poesia)
 2009: To The Moon: An Anthology of Lunar Poetry. (Editorea) Pikatzailea. (poesia)
 2009: Love Poems. Pikatzailea (poesia, hautatua).
 2011: The Bees. Pikatzailea (poesia, hautatua).

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 https://web.archive .org/web/20071001015842/http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth104
 http://www.nytimes.com/2009/05/02/world/europe/02poet.html?8bu&emc=bub2

Glasgowtarrak
Ingelesezko idazleak
Eskoziako poetak
Emakume poetak
LGBT ekintzaileak
XX. mendeko emakume idazleak
XXI. mendeko emakume idazleak
Katedradunak
Emakume irakasleak
Emakume antzerkigileak
Eskoziako antzerkigileak