Erlojua (osagarria)

Erlojua pertsona batek eraman edo erabili dezakeen osagarria da. Historikoki ordua ezagutzeko erabili izan bada ere, sozialki prestigioarekin eta modarekin lotzen joan da, eta bere funtzio praktikoaz gain, osagarri gisa ulertutako erlojuak, janzkera eta irudiarekin lotura handia du. Pertsonaren jarduerek eragindako mugimenduak gorabehera, mugimendu konstante bat mantentzeko diseinatuta dago.

Osagarriaren izaera 

Oro har, erloju modernoek eguna, data, hilabetea eta urtea erakusten dituzte. Erloju mekanikoen kasuan, batzuetan funtzio osagarri batzuk sartzen dira, hala nola ilargiaren faseen bistaratzeak eta tourbillon motak. Bestalde, kuartzozko erloju elektroniko gehienek denborarekin lotutako funtzioak dituzte, hala nola tenporizadoreak, kronografoak eta alarma-funtzioak. Gainera, erloju moderno batzuek (adibidez, erloju adimendunek) kalkulagailuak, GPSa eta Bluetooth teknologia dituzte edo bihotz-maiztasuna kontrolatzeko gaitasuna dute, eta irrati-erlojuaren teknologia batzuek, ordua erregularki zuzentzeko.

Kronometratzeko erabiltzen diren erloju gehienek kuartzo-mugimenduak dituzte. Hala ere, bildumako erloju garestiak, eskulan landuagatik, erakargarritasun estetikoagatik eta diseinu glamurosoagatik gehiago baloratzen direnak, kronometrajeagatik baino, sarritan mugimendu mekaniko tradizionalak izaten dituzte, nahiz eta ez diren hain zehatzak eta  elektronikoak baino garestiagoak dira. 

2018tik aurrera, enkantean inoiz saldu den erloju garestiena Patek Philippe Henry Graves Superkonplikation izan zen, 1989ra arte munduko erloju mekanikorik konplexuena, eta 24 milioi dolarren truke saldu zen Genevan, 2014ko azaroaren 11n.2019ko abendutik, enkantean inoiz saldu den erloju garestiena (eta eskumuturreko erlojua) Patek Philippe Grandmaster Chime izan zen. 6300A-010, 31,19 milioi dolarrekin Genevan, 2019ko azaroaren 9an.

Motak

Eskumuturreko erlojua 
Eskumuturraren inguruan eramateko diseinatuta dago, erloju-uhal batekin edo bestelako eskumuturreko batekin lotuta, banda metalikoak, larruzko uhalak edo bestelako eskumuturrekoak barne.

Poltsikoko erlojua 
Diseinatuta dago pertsona batek poltsikoan eraman dezan, sarritan kate batera konektatuta.

Eskumuturreko erlojuaren historia 
Eskumuturreko erlojuaren kontzeptua XVI. mendeko lehen erlojuen ekoizpenari dagokio. 1571n, Ingalaterrako Isabel I.ak eskumuturreko erloju bat jaso zuen, "erloju armatu" gisa deskribatua, Robert Dudley-ren eskutik. Gordetzen den eskumuturreko erloju zaharrena (orduan "eskumuturreko erloju" gisa deskribatzen zen) 1806an fabrikatu eta Joséphine de Beauharnaisi eman zitzaion. Hasieratik, eskumuturreko erlojuak ia emakumeek erabili zituzten; gizonek poltsikoko erlojuak erabili zituzten XX. mendearen hasiera arte. 1810ean, Abraham-Louis Breguet erlojugileak eskumuturreko erloju bat egin zuen Napoliko erreginarentzat. Suitzako lehen eskumuturreko erlojua Patek Philippe erlojugile suitzarrak egin zuen 1868an Koscowicz de Hungaria kondesarentzat.

Mugimendua 

Erloju baten mugimendua denbora neurtzen duen eta uneko denbora erakusten duen mekanismoa da (eta, ziur aski, beste informazio bat, data, hilabetea eta eguna barne). Mugimenduak erabat mekanikoak, guztiz elektronikoak (zati mugikorrik gabeak izan daitezke) edo bien nahasketa izan daitezke. Batez ere denbora mantentzeko erabiltzen diren erloju gehienek mugimendu elektronikoak dituzte, eskuak erlojuaren aurpegian eta denbora adierazten dutela.

Mekanikoa 
Mugimendu elektronikoekin alderatuta, erloju mekanikoak ez dira hain zehatzak, eta, askotan, segundoko erroreak izaten dituzte egunean; kokapenarekiko, tenperaturarekiko eta magnetismoarekiko sentikorrak dira; garestiak dira; mantentze-lan eta doikuntza erregularrak behar dituzte; eta failak izateko joera handiagoa dute. Hala ere, erloju mekanikoek kontsumitzaileen interesa erakartzen dute, batez ere erloju-bildumagileen artean. Erloju eskeletoak mekanismoa helburu estetikoekin erakusteko diseinatuta daude.

Mugimendu mekaniko batek ihes-mekanismo bat erabiltzen du malguki baten biribilkatze- eta harilkatze-zatiak kontrolatu eta mugatzeko, eta, hala, beste modu batera gertatuko litzatekeena energia kontrolatu eta periodiko bihurtzen du. Mugimenduak oreka-gurpil bat ere erabiltzen du, oreka-malgukiarekin batera (ilearen malguki ere deitzen zaio), engranaje-sistemaren mugimendua pendulu-erloju baten penduluaren antzera kontrolatzeko. Tourbillona, mugimendu mekanikoetarako hautazko zatia, iheserako marko birakaria da, eta grabitazio-alborapena ezeztatzeko edo murrizteko erabiltzen da.

Erloju automatikoak 

Erloju autoharilkatu edo automatiko batek mugimendu mekaniko baten iturburua hausten du erabiltzailearen gorputzaren mugimendu naturaletatik. Harilkatze automatikoko lehen mekanismoa 1770ean asmatu zuen Louis Perreletek, baina lehenengo autoharilkatua edo automatikoa, eskumuturreko erlojua John Harwood izeneko lantegi britainiar baten asmaketa izan zen 1923an. 

Erloju-mota hori kargatu egiten da, erabiltzailearen ekintza berezirik gabe. Pisu eszentrikoa erabiltzen du, errotore bihurgunetsua, erabiltzailearen eskumuturraren mugimenduarekin biratzen dena. Errotoreko bikoteak atzerantz eta aurrerantz mugitzea, iturburua automatikoki zuzentzeko trinkete batera. Soka automatikoko erlojuak ere eskuz bil daitezke, erabiltzen ez direnean edo erabiltzailearen eskumuturreko mugimenduak erloju-zauria mantentzeko egokiak ez badira.

Elektronikoa 

Mugimendu elektronikoei kuartzozko mugimendu ere deitzen zaie. Efektu piezoelektrikoaren eraginez bibrarazten den kuartzozko kristal bat izan ezik, gainontzekoa ez da mugitzen. Tentsio elektriko aldakor bat kristalari aplikatzen zaio, eta bere forma aldatuz erantzuten du; beraz, osagai elektroniko batzuekin konbinatuta, osziladore gisa funtzionatzen du. Denbora mekanismo bat doitasunez azkartzeko erabiltzen den maiztasun espezifiko oso egonkor bat da. Kuartzozko mugimendu gehienak elektronikoak dira nagusiki, baina erlojuaren aurpegian esku mekanikoak gidatzera bideratuta daude, garai hartako pantaila analogiko tradizionala emateko, kontsumitzaile gehienek oraindik nahiago duten ezaugarria.

Pantaila

Analogikoa 
Tradizionalki, erlojuek denbora analogikoki erakutsi dute, eta dial zenbakitu baten gainean, gutxienez, ordu birakariko esku bat eta minutu luzeagoko esku bat jartzen dira, biratuz. Erloju askok beste esku bat ere izaten dute, uneko minutuko bigarren eskua erakusten duena. Kuartzozko erlojuetan, bigarren esku hori, normalean, hurrengo markagailura doitzen da segundoko. Erloju mekanikoetan, badirudi bigarren eskua etengabe irristatzen dela, baina, berez, urrats txikiagoetan mugitzen da, normalean, bosgarren batetik hamarrenera, oreka-gurpilaren taupadari dagokiona.

Digitala 

Pantaila digital batek denbora zenbaki gisa erakusten du, adibidez, 12:08, eta ez 12:00 zenbaki laburrera begira, eta 8/60 esku luze bat dialaren inguruan. Digituak zazpi segmentuko pantaila gisa agertzen dira.

Lehenengo erloju mekaniko digitalak XIX. mendearen amaieran agertu ziren. Elizaren ekitaldietan, lehen erloju mekaniko digitalak agertu ziren.

Ukimenezkoa 
Tissot luxuzko erloju-konpontzaile suitzarrak Silen-T eskumuturreko erloju sentikorra asmatu zuen. Dar-dar egiten du ukimenarekiko sentikorra den alde batean, erabiltzaileari begiratu beharrik izan gabe, denbora ukimenaren bidez iragartzeko.

Erreferentziak 
Erlojuak

Ikus, gainera 

 Eskumuturreko erloju
 Poltsikoko erloju
 Denbora neurgailuen historia
 Harea-erloju
 Ur erloju