Centaurus A

Centaurus A (NGC 5128 edo Caldwell 77 izenez ere ezaguna) galaxia bat da Centaurus konstelazioan. James Dunlop astronomo eskoziarrak aurkitu zuen 1826an Parramattan, Hegoaldeko Gales Berrian, Australian. Literaturan eztabaida handia dago galaxiaren funtsezko propietateei buruz, hala nola Hubble motari buruz (galaxia lentikularra edo galaxia eliptiko erraldoia) eta distantziari buruz (10-16 milioi urte argia-argia). NGC 5128 Lurretik hurbilen dagoen irrati-galaxietako bat da, eta, beraz, astronomo profesionalek sakon aztertu dute haren nukleo galaktiko aktiboa. Zeruko bosgarren galaxiarik distiratsuena da, eta, beraz, astronomo afizionatuentzat ere helburu ezin hobea da. Hego hemisferiotik eta iparraldeko behe-latitudeetatik baino ez da ikusten.

Galaxiaren erdian zulo beltz supermasibo bat dago, 55 milioi eguzki-masa dituena. Zulo horrek zurrutada erlatibista bat kanporatzen du, X izpien uhin-luzeretako eta erradioko emisioen erantzulea dena.  Hamarkada batez zurrutadaren erradioa behatuz, astronomoek zehaztu dute bere barneko zatiak argiaren abiaduraren erdia inguru mugitzen direla. Zurrustak inguruko gasekin talka egin ahala, X izpiak urrunago sortzen dira, eta, ondorioz, energia handiko partikulak sortzen dira. Centaurus Aren X izpien zurrustak milaka argi-urte ditu, eta irrati-zurrustak, berriz, milioi bat argi-urte baino gehiago.

Beste izar-sorkuntza handiko galaxia batzuetan bezala, uste da talka galaktiko batek izar-eraketako leherketa bizia eragiten duela. Ereduek iradoki dutenez, Centaurus A galaxia eliptiko handi bat zen, galaxia espiral txikiago batekin talka egin zuena eta azkenean harekin bat egingo zuena. Horregatik, galaxia interes berezikoa izan da astronomoentzat urteetan. Espiralean dauden galaxia-talkak nahiko arruntak diren arren, ez dira guztiz ulertzen galaxia eliptiko baten eta espiral baten arteko talka baten ondorioak.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 
 Behaketa datuak

Centaurus konstelazioa
NGC objektuak
Arp objektuak
PGC objektuak
Galaxia lentikularrak
Galaxia eliptikoak
Caldwell objektuak