José María Linares

José María Rufino de Linares Lizarazu (Ticala, Potosiko udalerria, Espainiako Inperioa; 1808ko uztailaren 10a - Valparaíso, Txile; 1861eko urriaren 23a) Boliviako abokatua, politikaria eta diktadorea izan zen, 1857ko irailaren 9tik eta hil zen arte Boliviako presidentea. 1861eko urtarrilaren 14an, bere burua diktadore izendatu zuen 1858ko martxoaren 31n. Aipatzekoa da Linares Boliviako presidente izan zen bigarren zibila izan zela.

Biografia 
José María Linares 1808ko uztailaren 10ean jaio zen Ticala etxaldean, egungo Puna udalerrian,  Potosiko Udalerriko (egungo Potosí Departamendua), urte horretan La Platako Erregeordetzan. Aita espainiar baten eta ama boliviar baten semea zen. Linares Nafarroako Casa Real de la Moneda eta Señores de Rodrigo kondeen familia noble eta aberatsaren leinuaren ondorengoa zen. Linares Pichincha Eskola Nazionalean hezi zen lehen eta gero Sucre hiriko seminario eskolan.

Ikasle garaian, Linaresek nota altuak lortzea lortu zuen, bere ikasketetan nabarmenduz eta horrela bere ikastetxeko ikasle onenen artean egotea lortu zuen.

1825ean, oraindik gaztea zela (17 urte eskas zituen), bere irakasleek hainbat azterketa egin zizkioten Simón Bolívar eta Antonio José de Sucre askatzaileen aurrean Chuquisacatik pasatzen ari zirela. Askatzaile biek zoriondu egin zuten Linares mutilaren gaitasun intelektualaz miresten baitziren: Simón Bolívarrek urrezko domina eman zion opari gisa. Aldi berean , Antonio José de Sucre ere harrituta geratu zen bere bikaintasun akademikoarekin eta talentuarekin, Linaresen eragitea lortu baitzuen ikastetxe berean irakasle izendatzeko.

Urte batzuk geroago, Linaresek goi-ikasketekin jarraitu zuen, San Frantzisko Xabier de Chuquisacako Errege eta Pontifikal Unibertsitatean ikastera sartuz. Bere izaera malgugabea izan zen beti bere gaztarotik, bere ekintzen ezaugarrietako bat, bai pertsonalki bai Linaresek kargu politiko ospetsuak zituenean: diputatua, Potosíko prefeta, Estatu ministro José Miguel Velasco presidentearen hirugarren gobernuan, baita ere. ministro ahaldun gisa. Bere ahaleginak gizarte zientzien ikasketetara dedikatu zituen. Espainian Boliviako enbaxadore zen bitartean, nazio horrek Boliviako Independentzia ofizialki aitortzen zuen ituna sinatu behar izan zuen (1825az geroztik). Herrialdera itzuli zenean, diputatu eta, gutxira, botere legegileko presidente hautatu zuten.

Gogoratu beharra dago bizitza publikotik erretiratu eta behin betiko Espainiara bizitzera joan beharrean, oinordetzan hartutako diru guztiarekin (Espainiako noblezia-familia baten ondorengoa izanik), Linaresek dena jarri zuela herrialdeko ekintza politikoetan. Bere dirutza osoa Boliviako presidente izateko ahaleginetan eta temati eman zuen ia miserian hiltzeraino. Baina, azkenean, bere irmotasun sutsuak herrialdeko presidentetzara igotzera eraman zuen; nahiz eta esan behar den, hau 1848az geroztik hainbat altxamendu militar eta herri matxinada ekonomikoki finantzatu ondoren, Manuel Isidoro Belzú eta Jorge Córdova presidenteen gobernuen aurka (azken honek Cochabambako guduan iraultzea lortu zuen 1857an).

Boliviako presidentea 
Cochabambako guduan Linaresek Jorge Córdova presidentea bota zuenean, nazioaren aginte gorenera igotzea lortu zuen 9 urteko saiakeraren ostean (1848tik). Linares Boliviako presidente bihurtu zen horrela, 49 urte zituela, 1857ko irailaren 9an. Haren figura Boliviako historiara pasa zen herrialdeko bigarren presidente zibila izan zelako.

Cochabamban lortutako garaipenaren ostean, La Paz hirira bidaiara abiatu zen. Bere gobernuaren lehen egunen hasieratik, Boliviak aurrera egiteko egin behar zen gauza bakarra herrialdea moralizatzea zela uste zuen Linaresek. Bada, oso sinetsita zegoen herriaren morala igotzea beharrezkoa zela.

Erakunde eta entitate publikoek, herritarrekin batera, egunkari, buletin eta akta kolektiboetan argitaratzeko agindua eman zuten, non presidente berriari atxikimendua eta erabateko atxikimendua adierazi zioten.

Laster politika nazionaleko buruzagi garrantzitsuenetako bat bihurtu zen . Bere bizitza politikoan deportatua izan zen eta Perun, Txilen eta Argentinan bizi izan zen . 1857an, estatu kolpe baten bidez, presidentetzara igo zen. Zuzentasunez eta malgutasun handiz gobernatu zuen. 1857an, Juana Azurduy Boliviako Armadako koronelaren pentsioa erretiratu zuen arbitrarioki, Argentinako Armadako teniente koronel mariskalaren post-mortem-era sustatua. Bere gobernuak etikan zuen indarra onartzen zuen, legea urratzen zutenen aurkako ekintza gupidagabeekin. Horretarako, bere burua diktadore izendatu zuen eta kontrol neurri gogorrak aplikatu zituen. Armadaren funtsak eta bertako langileak izugarri murriztu zituen. Ogasun publikoaren kudeaketan zorrotz eta zorrotza izan zen, soldata murrizketak defizit publikoa murrizten zuelarik. Estatuaren politika aldatu zuen merkataritza askerako.

1861eko urtarrilaren 14an, bere ministroek (Ruperto Fernández, Manuel Antonio Sánchez eta José María de Achá jenerala) zuzendutako estatu kolpe batek kendu zuen.

Sei hilabete geroago hil zen Valparaíson (Txile) erbestean, 1861eko urriaren 23an.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Boliviako militarrak
Boliviako lehendakariak
Boliviako politikariak