Dumas Oroño

Dumas Oroño (Tacuarembó, 1921eko urriaren 30a - Montevideo, 2005eko urtarrilaren 28a) Uruguaiko artista plastikoa, kultur kudeatzailea eta irakaslea izan zen. Bere lan artistikoak hainbat diziplina izan zituen: pintura, eskultura, grabatua, zeramika, muralismoa, bitxien diseinua, etab.

Biografia 
1939tik 1940ra Montevideoko Arte Ederren Eskola Nazionalean ikasi zuen, Tacuarembóko Udalaren beka bati esker, Departamenduko Artisten Lehiaketa lortzeko. Gero, Escuela del Sur-en sartu zen, Joaquín Torres Garcíaren tailerrean, Zoma Baitler-ek proposatuta. 

1945ean San Josera joan zen hiriko institutuan marrazketa irakasteko. Bigarren hezkuntzan klaseak eman zituen 1977ra arte eta Irakaskuntza Praktikako irakaslea ere izan zen Artigasko Irakasleen Institutuan . 

San Josen Arte Plastikoen Museoa eta Tailerra sortu eta 1947 eta 1953 artean zuzendu zuen. 1948an Barneko Artista Plastikoen Lehen Salonaren antolaketan kolaboratu zuen. Arte Liburutegia eta Haurrentzako Marrazki Tailerra ere antolatu zituen. 

1948 eta 1949 artean Cecilia Marcovichen tailerrean lan egin zuen Buenos Airesen. 1955ean Europara bidaiatu zuen Elsa Andrada, Augusto eta Horacio Torresen konpainian. São Pauloko bosgarren Bienalean parte hartu zuen 1959an. 1984an AEBUn, diktadura zibiko-militarra amaitzean (1973-1985) egindako Muestra por Las Libertadesen antolatzaileen artean egon zen. 

1959an, Torres García Lantegiko beste artista batzuk gonbidatu zituen Liceo Manuel Rosé de Las Piedras eraikinean horma-galeria bat egitera, eta 1964ra arte iraun zuen obra  Besteak beste, Augusto Torres, Francisco Matto, Ernesto Vila, Julio Mancebo eta Manuel Pailós izan ziren . 

Juan Manuel Blanes Museoaren laguntza batzordea sortu zuen eta museoa eta bere parkea eta inguruak zaharberritzeko eta handitzeko proiektu bat prestatzen lagundu zuen. Museoko gela batek bere izena darama. 

Ideologia komunistaz,  Uruguaiko diktadura zibiko-militar garaian (1973-1985) "Larunbat Kulturalak" bezalako kultur jarduerak antolatu zituen ikasleentzat eta auzokideentzat, 1980an bere tailerrean eginak, José Pedro Díaz-en eta Víctor Manuel Leites-en presentziarekin, besteak beste.  AEBUko Muestra por las Libertades antolatzen lagundu zuen 1984an. 1984an "La peña de los viernes"-ekin kolaboratu zuen Casa del Autor Nacional-en, Uruguaiko hainbat egilek parte hartu zuten jardunaldietan. 

2004an lortu zuen Figari saria.  Horrez gain, Errepublikako presidentearen saria jaso zuen Carro de verdulero (1948) olio-pinturagatik, Salón del Interior Portrait saria (1951), Tatiana olio-pinturagatik (1952) Salón del Interior saria, Salón del Interior Adquisition. Montmartreko Olio Paisaia eta Uruguaiko Oroigarri Turistikoaren Salon Sari Nagusiaren saria (1969).  Suarekin grabatzeko eta kuiak koloreztatzeko teknika bat sortu zuen eta horrekin Turismo eta Kultura Ministerioaren Sari Nagusia irabazi zuen (1969). 

Hainbat diziplinatan ausartu zen, hala nola, marrazkia, pintura, eskultura, muralismoa, grabatua, xilografia, zeramika beiratua, bitxien diseinua, kuia apainduak, beirateak, terrakota, mosaikoa, pintura akrilikoa, zura, zementua, etab. Bere muralak Punta del Este, Las Piedras eta Asuncion (Paraguai) daude.  Montevideon bakarrik egin zituen hogei bat mural.  2019an, Dumas Oroñok 1968an Galería Costa patiorako egindako behe-erliebearen horma-irudiaren erreplika bat lekuz aldatu zen, 18 de Julio eta Tacuarembó izkinan dagoen eraikin berriaren fatxadan. 

La expresión plástica infantil (Imprenta López, Buenos Aires, 1951) eta El dibujo en el liceo (Imprenta AS, Montevideo, 1961, EEPALek berrargitaratutakoa, Montevideo, 1989) bezalako testu didaktikoen egilea izan zen. Argitaratu gabe geratzen da Cinco cuadernos pedagógicos. 

Sei anai-arreba zituen, bost gizon eta emakume bat. Bere lehen emaztea Elvira Coirolo izan zen, eta harekin alaba bat izan zuen, Tatiana Oroño artista plastikoa. Bere bigarren emaztea, Sara Berriolo, Pablo eta Elena seme-alaben ama izan zen.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Dumas Oroño (1921 – 2005): memoria pertsonala

Uruguaiko irakasleak
Uruguaiko eskultoreak