Gregoria Canelo de Paredes

Josefa Gregoria Canelo de Paredes (Malpartida de Plasencia, Caceres, 1861eko martxoaren 19a - ib., 1917ko uztailaren 19a) cacerestar 'chinato' izeneko dialektoaren hiztuna izan zen, eta Extremadurako dialektologiaren hasierako azterketan gehien lagundu zuen pertsonetako bat.

Biografia 
Malpartida de Plasencian jaio zen 1861ean. Matilde eta Silvestreren alaba, Malpartida de Plasenciakoak eta nekazariak. Hamalau edo hamabost urte zituela, bertako erromantzea kantuz edo tonilloz ikasi zuen siestan, meriendilla edo boletan landa-lanean ari zela. 

Chinato hiztun eta sentiberatasun linguistiko nabarmena zuenez, 1904. urtean, Canelok Ramon Menéndez Pidali txostenak bidali zizkion, Pidalen arabera, ordura arte jaso zituen txosten zehatzenak izan ziren. Besteak beste, 28 gai ditu: maitasun-istorioak eta koplak; eta hitzen eta adierazpenen errepertorioak; eta pertsonen arteko ahosketari eta elkarrizketari buruzko azalpenak. Besteak beste, La muerte ocultada da Plasenciako Malpartidako bertsioa Canelok Menéndez Pidali eta María Goiriri 1904 inguruan bidali zien liburuaren bertsioa XII del Romancero tradicional del las lenguas hispánicas (1985:165-166) eta El Romancero tradicional extremeño."(maitasun-istorioak eta koplak) nire neskameak eta biok ezagutzen ditugu beti bitxiak izateagatik eta haurtzaroan dakiguna maiz gogoratzeagatik (..), Ramon jauna, zoritxarra hain betea ez banintz, ez nuke V. fonograforik beharko, ezta musikaririk ere, doinuak hartzera binaka jarriko litzatekeenik (...); baina, zoritxarrez, nire boz betiko mihiztatuko da agian". (Plasenciako Malpartida, datarik gabe, c. 1905-1906). 

"(los romances y coplas) los sabemos mi criada y yo por aber sido siempre curiosas y recordar con frecuencia lo que sabemos de nuestra niñez (...), D. Ramón, si la desgracia no me ubiera cojido tan de lleno, no necesitaría V. fonógrafo, ni músico que biniera a recojer las tonadas (...); pero, por desgracia, mi boz se a istinguido tal vez para siempre" (Malpartida de Plasencia, sin fecha, c. 1905-1906).1954an, Diego Catalán-ek chinato islote linguistikoaren ezaugarriak artikulu ezinbesteko eta iturri batean sintetizatu zituen, Caneloren ekarpenetatik abiatuta, "chinato hiztun bat". Pidal eta Catalán, Canelo de Paredesek tokian tokiko hizkerari buruz ematen zuen informazio ordainezinaren zordunak zirela onartu zuten.

Bizitza pertsonala 
Marcial Paredes Guillénekin ezkondua, Valdeobispon (Caceres) jaioa, Malpartida de Plasenciako botikaria.Senar-emazteek bi seme-alaba izan zituzten: Diego eta Bibiana Paredes Canelo.

Gregoria 1917ko uztailaren 19an hil zen, goizeko 4etan, Malpartida de Plasencian, buxaduragatiko peritonitisaren ondorioz, 55 urte zituela.

Erreferentziak

Bibliografia 

 Catalán, Diego (2001). Erromantzearen Artxiboa, gizateriaren ondarea. Historiako mende bateko historia dokumentatua. Madril, Fundación Menéndez Pidal-Seminario Menéndez Pidal, Universidad Complutense. PDF

Cáceres probintziako jendea
Chinato hiztunak
XIX. mendeko emakumeak
XX. mendeko emakumeak