Valladolid (Yucatán)

Valladolid (maia hizkuntzaz Saki) Mexikoko Yucatan estatuko biztanle gehieago duen hirugarren hiria da. Halaber, Valladolid udalerriko burua da. Mexikoko hegoekialdean dago, Yucatango ekialdean, estatuko hiriburua den Méridatik 170 kilometrotara. 2020an egindako zentsuaren arabera 56 494 biztanle zituen. Hiri kolonial ederra da.

Historia 
Hiria 1543ko maiatzaren 28an sortu zuen Francisco de Montejok, "El Sobrino" izenekoak. Jatorriz, maien Chauac-Há herrian zegoen, baina 1545eko martxoaren 24an, fundatzaileak aurka egin arren eta saneamendu arrazoiak zirela medio, Zacira eraman zuten, Cupules maien jauntxoaren hiriburura. 1848an, maia indigenek hiria eta haren etxaldeak inbaditu zituzten Kasten gerran, eta, ondorioz, kaltetutako familiek beste eskualde batzuetara emigratu behar izan zuten; Yucatango gobernuak hiria berreskuratu zuen hilabete batzuk geroago. 1910eko ekainaren 4an, Valladolideko matxinada edo Iraultzaren lehen txinparta bezala ezagutzen den Mexikoko Iraultzaren lehen aurrekarietako bat izan zen hiria.

2012an, Mexikoko Herri Magikoen zerrendan sartu zuten hiria, eta bigarrena izan zen izendapen hori jasotzen Yucatan estatuan, Izamalen ondoren.

Toponimia 
Maia hizkuntzaz hiriari Saki' edo Sakí esaten zaio. Etimologikoki "sak", zuria da eta I' gabirai. Armarrian horrela agertzen da, bestetik, hegazti zuria alegia. Valladolid izena espainiar konkistatzaileek ezarri zioten, Espainiak Valladolid hiriaren oroimenez.

Klima 
Udan euri erregularrak egiten dituen klima epel azpihezea da nagusi; urteko batez besteko tenperatura 25,8 ºC-koa da, maximoa maiatzean erregistratzen da eta minimoa urtarrilean. Itsas brisak eta hego eta mendebaldeko haizeek berotasuna jaitsarazten dute.

Ondarea 

Beste eraikin eta inguruen artean hauek aipa daitezke:

Elizak 
 San Gervasio eliza
 San Bernandino de Siena
 Santa Lucía
 Candelaria
 Candelariaren Andre Mariaren kapera
 San Juan de Dios
 San Juan eliza
 Santa Ana

Beste lekuak 
 Francisco Cantón Rosado parke nagusia
 Udaletxea
 Kulturetxea
 Venados etxea
 Artisautza Merkatua
 Azoka
 San Roque museoa
 Bost kale
 Fraideen galtzada
 Heroien parkea
 Zací cenotea

Artisautza 
Herrian egiten diren artisautza ugarien artean hamakak iraztea, arropa tipikoa egitea, brodatuak, bitxigintza, talabarteria eta harrizko irudiak daude.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Valladolid (udalerria)

Kanpo estekak 
 :Yucatan.gob.mx - Yucatángo estatuaren webgune ofiziala.
 :Valladolid.gob.mx - Valladolid udalerriaren webgune ofiziala.
 :Hiriari buruzko bideo turistikoa.

Mexikoko hiriak
Yucatángo herriak
Mexikoko Herri Magikoak