Europar Batasuna-Ukraina Asoziazio Akordioa

Europar Batasuna eta Ukraina Elkartzeko Akordioa Europar Batasunaren (EB), Euratom, Ukrainaren eta EBko 28 estatu kideen artean (EB eta Euratomez gain zati bereiziak direnak) egindako Europar Batasuneko Elkartze Akordioa da. Alderdien arteko elkarte politiko eta ekonomikoa ezartzen du. Akordioa 2017ko irailaren 1ean sartu zen indarrean, eta, aurretik, zati batzuk behin-behinean aplikatu ziren. Alderdiek hitzeman zuten elkarren arteko lankidetzan aritzea eta bateratzeko konpromisoa hartu zuten politika ekonomikoan, legedian eta arlo anitzetako arauditan, besteak beste, langileen eskubideen berdintasuna, bisarik gabeko pertsonen zirkulaziorako urratsak, informazioa eta langileak trukatzea justiziaren arloan, Ukrainako energia azpiegituraren modernizazioa, Europako Inbertsio Bankurako sarbidea eta beste hainbat. Alderdiek ohiko goi bilerak eta ministroen, beste funtzionarioen eta adituen arteko bilerak egiteko konpromisoa hartu zuten. Akordioak, gainera, aldeen arteko Merkataritza Askeko Eremu Sakon eta Integrala ezartzen du.

Akordioak, bere politikak eta legedia Europar Batasunekoekin bateratzeko, erreforma ekonomiko, judizial eta finantzarioetara konprometitzen du Ukraina, eta konpromisoa hartzen du apurka-apurka EBko estandar tekniko eta kontsumitzaileetara egokitzeko. EBk, bere aldetik, Ukrainari laguntza politiko eta finantzarioa, ikerketarako eta ezagutzarako sarbidea eta EBko merkatuetarako lehentasunezko sarbidea ematea onartzen du. Bi aldeek EBko Segurtasun eta Defentsa Politika Bateratuaren eta Europako Defentsa Agentziaren politiketara pixkanaka-pixkanakako bateratzea sustatzeko konpromisoa hartzen dute.

Akordioa bi hamarkada baino gehiagoren ostean iritsi da, bi alderdiek elkarren arteko lotura estuagoa hartu nahi izan dutenean. Alde batetik, Europar Batasunak bermatu nahi du Ukrainatik datozen aleen eta gas naturalaren inportazioak eta Ukrainara doazen ondasunen esportazioak eskualdeko ezegonkortasunaren mehatxurik ez izatea —azkenean ezegonkortasuna soziopolitikoen bidez murriztu daitekeela uste baitu— eta Ukrainan erreforma ekonomikoak egitea. Ukrainak, berriz, bere Europar Batasunarekiko esportazioak areagotu nahi ditu merkataritza askeari etekina ateraz, kanpoko inbertsio desiragarriak erakarriz, eta ukrainar askok kultur lotura sendoa sentitzen duten entitate soziopolitiko batekin harreman estuagoak ezarriz. Mendebaldeko Ukraina, oro har, EBko kide izateko gogotsuagoa da Ekialdeko Ukraina baino.

Itunaren xedapen politikoak 2014ko martxoaren 21ean sinatu ziren, nahiz bere berrespena hainbat gertakarik geldiarazi zuten: Ukrainan iraultza eta orduko Ukrainako presidentea zen Viktor Janukovitx kanporatzea. Janukovitxek, azken unean, akordioa sinatzeari uko egiteak eragin zuen kanporatze hori. Errusiak, Ukrainako bigarren merkataritza-kide handienak , Errusia, Bielorrusia eta Kazakhstango Aduana Batasunarekin elkartze bat aurkeztu zion alternatiba gisa. 2014ko martxoaren 21etik aurrera, merkataritza-integrazioari buruzko gaiak alde batera utzi ziren aldi baterako (2014ko maiatzaren 25eko Ukrainako presidentetzarako hauteskundeen emaitzen zain), Europar Batasunak eta Petro Poroxenko Ukrainako presidente berriak Ukraina eta Europar Batasuna Elkartze Akordioaren atal ekonomikoa sinatu zuten arte 2014ko ekainaren 27an, eta Ukrainak EBko kide izateko "lehen urratsa baina erabakigarriena" zela adierazi zuen.

III., V., VI. eta VII. tituluak eta haiei lotutako Eranskinak eta Protokoloak 2014ko azaroaren 1etik aurrera behin-behinean aplikatzen dira, eta IV. titulua, berriz, 2016ko urtarrilaren 1etik aurrera EBren eskumenei dagokien xedapenek. Xedapenak, formalki, 2017ko irailaren 1ean sartu ziren indarrean, sinatzaile guztiek Akordioa berretsi ostean.

Aurrekariak

Ukraina

XVIII. mendearen amaieran hasita, Ukrainako zatirik handiena Errusiar Inperioaren lehen zatia zen. Ondoren, Mendebaldeko Ukraina Austro-Hungariako Inperioaren parte izan zen, eta, gero, Poloniako Bigarren Errepublikara pasatu zen 1939ko Poloniaren sobietar inbasiora arte. Orduan, Ukraina Sobietar Batasunean sartu zen (bai Errusiako SSRan bai Ukrainako SSRan Sobietar Batasunera batu ziren 1922tik aurrera). 1991ko abuztuaren 24an, Ukrainak Sobietar Batasunetik independentzia aldarrikatu zuen arte. Ukraina independenteak (1991tik), hasiera batean, lotura sendoak mantendu zituen Errusiarekin, eta, ondorioz, Ukrainako ekonomia Errusiako ekonomiarekin integratu zen.

Ituna sinatu aurretik, Ukrainako kanpo merkataritzaren herena inguru Europar Batasunarekin (EB) zen; beste heren bat Errusiarekin.

Europar Batasuna
Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoa 1952an eratu zen, Mendebaldeko Europako sei herrialdek osatua. Horrek Europar Batasunera eramango zuen 1992an botere zentralak handitu ahala, eta kideen hazkundea 28ra iritsi zen 2013rako. Batasunak merkatu komun bat du, eta, besteak beste, merkataritza-hitzarmenak egiteko eskumena du. Batasunak dituen eskumenak bere estatu kideetatik transferituak soilik ditu, eta, beraz, itun batek eskumen ez dituen arloak barne hartzen dituenean, estatu kideek, Batasunarekin batera, itunaren alderdi bihurtzen dira.

Historia
2008ko uztailaren 22an, Ukrainaren eta Europar Batasunaren artean "Egonkortze eta Elkartze" moduko akordioa sinatuko zela iragarri zen. Hala ere, 2011n, Catherine Ashton Europar Batasuneko Kanpo Arazoetarako goi ordezkariak Ukrainari ohartarazi zion Europar Batasunak Ukrainarekin Elkartze Akordioari buruz hitz egiten jarraituko zuen arren, Julia Tymoxenko Ukrainako lehen ministro ohiaren aurkako epaiketan Ukrainako agintarien planteamenduetan ikuspegia aldatu ezean, itunaren berrespen prozesuak "arazoak izango zituela". Elkartze Akordioa estatu kide guztiek eta Europako Parlamentuak berretsi behar dute dokumentua indarrean egon dadin. 2011ko urriaren 11n, Timoxenkori zazpi urteko espetxe zigorra ezarri zioten, eta nazio eta nazioarteko protestak piztu, eta Ukraina eta Europar Batasuneko harremanak mehatxatu zituen. Timoxenkok berak adierazi zuen bere espetxeratzeak ez zuela Europar Batasunak Ukrainarekin harreman estuagoak ezartzea eragotzi behar. Ukrainaren eta Europar Batasunaren arteko Elkartze Akordioa sinatzea amaituta zegoen arren, 2011ko abenduaren 19ra atzeratu zen. Ukrainak eta EBk, Ukraina-EB Goi Bileran onartutako adierazpen bateratu baten arabera, zioten ituna berrestea Ukrainaren esku zegoela: "balio komunak eta zuzenbide estatua botere judizial independente batekin" errespetatzea. Štefan Füle Hedapenerako eta Europako Auzo Politikarako Europako komisarioak 2012ko otsailaren 27an adierazi zuen: "espero" zuela Elkartze Akordioa hilabeteko epean sinatzea eta "ikusten" zuela hurrengo udazkenean sinatuko zela. Era berean, "sei arlo nagusitan jarduteko beharra" adierazi zuen (batez ere erreforma juridikoan eta askatasun demokratikoetan). 2012ko otsailaren 29an, Europako Alderdi Popularrak Julia Timoxenko, Yuriy Lutsenko eta beste preso politiko batzuen berehalako askatasuna eskatu zuen, eta Ukrainaren eta Europar Batasunaren arteko Elkartze Akordioa ez zela sinatu eta berretsi behar aldarrikapen horiek bete arte.

Hasierako urratsak
EBko Elkartze Akordioa (AA) 2012ko martxoaren 30ean sinatu zen Bruselan; Julia Timoxenko Ukrainako lehen ministro ohiaren tratamenduak eta zigorrak (EBko buruzagiek motibazio politikoko epaiketa gisa kontsideratzen zuten) EBren eta Ukrainaren arteko harremanak tenkatu zituen. Europar Batasunak eta bere kide diren hainbat estatuk, Alemaniak bereziki, Ukrainako presidente Viktor Janukovitxi eta Azaroven bere Gobernuari Timoxenkoren atxiloketa geldiarazteko presio egin zien, haren osasun okerraren beldurrez. EBko buruzagiek, Joachim Gauck Alemaniako presidenteak barne, Yanukovichekin egin beharreko hainbat bilera egiteke utzi zituzten.

Ukrainako oposizioko politikariek eskatuta, berriz, EBko gobernuko arduradunek Ukrainako UEFA Euro 2012 txapelketari boikota egin zioten. EBko buruzagiek iradoki zuten AA eta Merkataritza Askeko Eremu Sakon eta Integrala ezin zirela berretsi Ukrainak "demokraziaren eta zuzenbide estatuaren narriadura nabarmenaren" kezkari erantzun ezean, tartean Timoxenko eta Yuriy Lutsenko 2011n eta 2012an espetxeratu izana.

EBko Kanpo Arazoetarako Kontseiluak 2012ko abenduaren 10ean egindako adierazpen batek hauxe zioen: «Lehendik sinatutako Elkartze Akordioa, Merkataritza Askeko Eremu Sakon eta Integrala barne, sinatzeko konpromisoa berresten du, agian, 2013ko azaroan, Vilniusen Ekialdeko Lankidetzaren Goi Bileraren garaian, Ukrainako agintariek goian aipatu dugun hiru arloetan ekintza irmoa eta aurrerapen nabaria erakusten duten bezain laster. Hiru arloak hauek dira, Hauteskundeak, botere judiziala eta konstituzio-erreformak» (nazioarteko estandarren ildotik bere osagaiak dira eta adostutako lehentasunak).

Kostiantyn Yelisieiev Ukrainak EBn duen enbaxadoreak, 2013ko otsailean, EBk AA sinatzeko edozein aurrebaldintza baztertuz erantzun zuen. Hala ere, 2013ko otsailaren 22an, Verkhovna Rada-n (Ukrainako Parlamentua) erregistratutako 349 kideetatik 315ek ebazpen bat onartu zuten, zeinak adierazten zuen "bere eskumenen barruan" parlamentuak bermatuko zuela 2012ko abenduaren 10eko EBko Atzerri Arazoetarako Kontseiluaren "gomendioak" beteko zirela. 2013ko otsailaren 25eko 16. EB-Ukrainako Goi Bileran, Herman Van Rompuy Europako Kontseiluko presidenteak 2012ko abenduko EBko Atzerri Arazoetarako Kontseiluaren adierazpenari jarraipena eman zion EBk errepikatuz: «Eremu horietan ekintza zehatza eta aurrerapen nabaria lortzeko deia, beranduenez aurtengo maiatzerako». Egun berean, Janukovitx presidenteak adierazi zuen Ukrainak "ahalegina egingo zuela" EBren eskakizunak asetzeko. Garai hartan, Janukovitx presidentea Errusiarekin ere negoziatzen ari zen Bielorrusia, Kazakhstan eta Errusiako Aduana Batasunarekin lankidetzan aritzeko "eredu egokia aurkitzeko". Baina, halaber, 2013ko otsailaren 25ean, José Manuel Barroso Europako Batzordeko presidenteak argi utzi zuen: "herrialde bat ezin dela izan aduana-batasun bateko kide eta, aldi berean, Europar Batasunarekiko merkataritza askeko eremu komun sakon batean egon".

Ukrainak Europako integraziorako prestaketa koordinatzeko, 2013rako Ukrainako Europan integratzeko Lehentasun Neurriei buruzko Plana onartu zuen Ukrainako Gobernuak. Plana arrakastaz ezartzea 2013ko azaroaren 29an Vilnius-en Ekialdeko Lankidetzaren Goi Bileran aurreikusitako Elkartze Akordioa sinatzeko beharrezko baldintzetako bat zela suposatu zen.

2013ko martxoan, Stefan Fuele EBko Zabalkunderako komisarioak Europako Parlamentuari jakinarazi zion Ukrainako agintariek EBk planteatutako gaiei aurre egiteko "konpromiso argia" eman bazuten ere, azken aldiko hainbat gertakari "kezkagarri", tartean Tymoxenkoren abokatuak, Serhiy Vlasenko-k, Verkhovna Radan (Ukrainako parlamentuan) zuen agintaldia baliogabetzea, atzeratu egin zezakeela akordioen sinadura. Hala ere, biharamunean, Ukrainako Kanpo Arazoetarako Ministerioak itxaropentsu agertu zuen azaroan sinatuko zirelako oraindik. 2013ko apirilaren 7an, Janukovitx presidentearen dekretu batek espetxetik askatu zuen Lutsenko, eta Tymoxenkoren bigarren gobernuko ministro Heorhiy Filipchuk beste zigorretatik salbuetsi zuen. 2013ko irailaren 3an, Verkhovna Radaren irekiera saioan, udako atsedenaldiaren ostean, Janukovitx presidenteak parlamentuari legeak onar zitzala eskatu zion, Ukrainak EBko irizpideak bete zitzan eta 2013ko azaroan Elkarteko Akordioa sinatzeko aukera izan zezan. Irailaren 18an, Ukrainako kabineteak aho batez onartu zuen Elkartze Akordioaren zirriborroa 2013ko irailaren 25ean, Volodymyr Rybak Verkhovna Radako  presidenteak adierazi zuen ziur zegoela bere parlamentuak Elkartze Akordiorako EBko irizpideetara egokitzeko beharrezko lege guztiak onartuko zituela Ukrainako Alderdi Komunistak izan ezik; «Verkhovna Rada batu egin da» lege horien inguruan, esan zuen'. 2013ko azaroaren 20an, EBko Hedapenerako komisario Stefan Fuelek adierazi zuen espero zuela Verkhovna Rada hurrengo egunean elkartzea sinatzeko beharrezkoak ziren gainerako legeak aztertu eta hitzarmena onartzeko, 2013ko azaroaren 29an, aurreikusita zegoen bezala, sinatzeko.

Atzeratzea

2013ko azaroaren 21ean, Verkhovna Radak ez zuen onartu Julia Timoxenko lehen ministro ohiari atzerrian tratamendu medikoa jasotzeko sei mozioetatik bat bera ere, eta hori, Elkartze Akordioa sinatzeko, EBk jarritako baldintza zen. Aste berean, Timoxenkok adierazi zuen prest zegoela EBri eskatzeko bere askatasun eskaria bertan behera uzteko, baldin eta Viktor Janukovitx presidenteak Elkartze Akordioa sinatuko zuela esaten bazuen. Egun berean, Ukrainako Gobernuaren dekretu batek bertan behera utzi zituen Elkartze Akordioa sinatzeko prestaketak; horren ordez, Ukraina, Europar Batasuna eta Errusiaren arteko merkataritza-arazoak konponduko zituen hiruko merkataritza batzorde bat sortzea proposatu zuen. Mykola Azarov lehen ministroak dekretua eman zuen «Ukrainaren segurtasun nazionala bermatzeko eta Errusiarekin (eta CISeko beste herrialde batzuekin) merkataritzak izan zitzakeen ondorioak kontuan hartuta». Akordioa azaroaren 28tik 29rako Goi bileran, Vilniusen, sinatzen bazen Yuriy Boyko Ukrainako lehen ministrordearen esanetan, Ukrainak akordioa prestatzeari ekingo dio: «industria produkzioaren beherakada eta CIS herrialdeekin ditugun harremanak Europako merkatuak konpentsatzen dituenean, bestela gure herrialdeko ekonomiak kalte larriak jasango ditu». EBko diplomatiko batzuk, ordea, eszeptikoagoak ziren azaldutako arrazoiekin Geroago, 2013ko azaroaren 21ean, Errusiako presidentetzarako prentsa idazkariak, Dmitri Peskov-ek, Ukrainako dekretua herrialdearen erabateko barne eta burujabetza erabaki bat zela esan zuen, eta uste dugu ez dugula horri buruzko iritzia emateko eskubiderik, eta Errusia prest zegoela Ukrainarekin eta EBrekin, merkataritza eta ekonomia gaietan, hiruko negoziazioak ekiteko gaineratu zuen. Europako Parlamentuak Ukrainan duen jarraipen-misioak (2013ko azaroaren 21ean ere) EB-Ukrainako Elkartze Akordioa sinatzeko aukera oraindik zutik zegoela adierazi zuen. Egun berean, Viktor Janukovitx Ukrainako presidenteak adierazi zuen: «Ez dago Ukrainan erreformen alternatibarik eta Europan integratzeko alternatibarik. . . Bide horretatik goaz, eta ez dugu norabidea aldatuko».

Hurrengo egunetan, oposizioko alderdiek, Euromaidan rgitn ari ziren Kieven, Iraultza Laranjaz geroztiko protestarik handienak. 2013ko azaroaren 26an, Errusiak EBko Elkartze Akordioa sinatzea atzeratzeko eskatu ziola eta, Ukrainako Gobernuak onartu, eta, EBko akordiorako, baldintza hobeak nahi zituela esan zuen: «Guretzako erosoa den maila batera iristen garenean, gure interesen arabera betetzen dituenean, baldintza arruntetan adosten garenean, orduan hitz egingo dugu sinaduraz» adierazi zuen Janukovitx presidenteak telebistako elkarrizketa batean. Egun berean, Vladimir Putin Errusiako presidenteak Ukrainako Elkartze Akordioa atzeratzeko erabakiari egindako kritikekin amaitzeko eskatu zuen, eta EBko akordioa Errusiaren segurtasun interesentzat txarra zela gaineratu zuen. Europako Kontseiluko presidenteak, Herman Van Rompuyk, eta Europako Batzordeko presidenteak, José Manuel Barrosok, egindako adierazpenei erantzuten ari zitzaien Putin, eta haiek irmoki gaitzetsi zuten Errusiaren ekintza. 2013ko azaroaren 26an, Azarov lehen ministroak gobernu bilera batean adierazi zuen: «Aginpide osoz baieztatzen dut Elkartze Akordioaren negoziazio prozesuak aurrera jarraitzen duela, eta gure herrialdea Europako estandarretara hurbiltzeko lana ez dela egun bakarrean gelditzen». Janukovitx, presidentea oraindik ere, parte hartu zuen azaroaren 28tik 29ra Vilniusen EBko Goi Bileran, baina Elkartze Akordioa ez zen sinatu. Goi-Bilera horretan, Europar Batasunak eta Ukrainak Aire Zerbitzuen Akordioa sinatu zuten. Era berean, Goi Bileran, Janukovitx presidenteak adierazi zuen Ukrainak oraindik Elkartze Akordioa sinatu nahi zuela, baina Errusiaren mehatxuzko erantzuna konpentsatzeko diru-laguntza handia behar zuela, eta Errusiaren, Ukrainaren eta EBren arteko hiru norabideko elkarrizketak hastea proposatu zuen. Gainera, Bruselari, Ukrainari NMFren balizko mailegu baten baldintzak leuntzen laguntzeko eskatu zion. EBk hiru aldeko elkarrizketak baztertu, eta Yanukovichi Elkartze Akordioa sinatzeko konpromisoa hartzeko eskatu zion, baina hark uko egin zion. Goi Bileraren amaieran, José Manuel Barroso Europako Batzordeko presidenteak adierazi zuen EBk ez zuela «hirugarren herrialde baten betorik» onartuko Ukrainarekin estuagotzeko negoziazioetan. Gainera, adierazi zuen: «Bidaia luze bati ekin diogu Ukrainari lagunduz, beste batzuei bezala, orain "estatu kide berri" bilakatzeko. Baina epe laburreko kalkulu politikoak alde batera utzi behar ditugu».

Europako Kontseiluko presidenteak, Herman Van Rompuyk, gaineratu zuen: «Ezin diogu amore eman kanpoko presioari, eta gutxiago Errusiakoari». Barrosok  EBk Ukrainarekin Elkartze Akordioa sinatzeari dagokion eskaintza mahai gainean duela berretsi zuen. Aldi berean, Janukovitx presidenteak, oraindik ere, Elkartze Akordioa geroago sinatzeko asmoa zuela adierazi zuen: «Lan eginez arazo ekonomikoentzako irtenbideak aurkitzean, Errusiarekin lankidetza-hitzarmen estrategiko bat sinatzeko aukera dugunean eta gainerako guztiak eginten dugunean Europar Batasunaren, Errusiaren eta Ukrainaren arteko harremanak normalak izan daitezen... Hori da gure erantzukizuna».

Sinadura
Viktor Janukovitx presidentea boteretik kendu zuten Ukrainako Parlamentuaren gehiengoaren botoarekin 2014ko Ukrainako iraultzaren ostean, eta behin-behineko gobernu berri batek ordezkatu zuen 2014ko otsailean. 2014ko martxoaren 21ean, EBk Bruselan egindako Goi Bileran, Ukrainako lehen ministro berria Arseni Yatseniuk eta Europar Batasuneko buruzagi ziren Herman Van Rompuy eta José Manuel Barrosok, Europako Kontseiluko 28 buruzagi politiko nazional edo estatuburuekin batera, Bruselan sinatu zituzten AAren xedapen politikoak,  2014ko maiatzeko presidentetzarako hauteskundeen ostean DCFTArekin sinatzeko. Europar Batasunak eta (orduko) Ukrainako presidente berriak Petro Poroxenkok 2014ko ekainaren 27an sinatu zuten Ukraina eta Europar Batasuna Elkartzeko Akordioaren atal ekonomikoa, eta, kidetasunerako, "lehen urratsa baina erabakigarriena" bezala deskribatu zuten. Herman Van Rompuy Europako Kontseiluko presidenteak honakoa esan zuen sinadura ekitaldian: «Kieven eta beste leku batzuetan, jendeak bere bizitza eman zuen Europar Batasunarekiko lotura estuago horren alde. Ez dugu hori ahaztuko».

Berrespena
III, V, VI eta VII tituluak eta haiei lotutako Eranskinak eta Protokoloak 2014ko azaroaren 1etik aurrera behin-behinean aplikatzen dira, eta IV. titulua, berriz, 2016ko urtarrilaren 1etik aurrera xedapenek EBko eskumenei dagokien neurrian. Xedapenak, formalki, 2017ko irailaren 1ean sartu ziren indarrean, sinatzaile guztiek Akordioa berretsi ostean.

Berrespen-oharrak

Malta
Berrespena Maltako Europar Batasunaren Legearen 4. idatz-zatiaren 2.b idatz-zatiaren arabera egin zen[141], zeinak dioen:
Betiere, Malta Europar Batasuneko estatu kide gisa sar daitezkeen itunei eta nazioarteko hitzarmenei buruz, eta Europar Batasunaren kide izateagatik Maltak bere izenean edo Europar Erkidegoaren izenean berretsi behar dituen itunei eta nazioarteko hitzarmenei buruz, horiek aurkeztu eta hilabetera sartuko dira indarrean, Atzerri eta Europako Arazoetarako Batzorde Iraunkorrak eztabaidatzeko..
Ituna, 2014ko uztailaren 21ean Atzerri eta Europako Gaietarako Batzorde Iraunkorrari aurkeztu zitzaionez, 2014ko abuztuaren 21ean sartu zen indarrean Maltako legeriaren baitan.

Herbehereak

2015eko uztailaren 1ean Wet Raadgevend Erreferenduma indarrean sartu ondoren, eskaera nahikoa aurkeztuz gero espresuki salbuesten ez den edozein egintzarako (onartu ondoren) aholku-erreferenduma egin behar da. Abuztuaren 13an, Kiesraad-ek jakinarazi zuen erreferenduma deitzeko aurretiazko eskaera bat egiteko 13.490 baliozko eskaera erregistratu zirela eta beharrezkoa zen 10.000 atalasea gainditzen zuela. Horrek erreferendumaren eskaeraren azken fasea abiarazi zuen, abuztuaren 18tik irailaren 28ra bitartean 300.000 eskaera aurkeztu behar zirelarik. Kiesraadek urriaren 14an jakinarazi zuen 472.849 eskaera jaso zirela, eta, horietatik, 427.939 baliozkotzat jo ziren. Baldintza bete zenez, 2016ko apirilaren 6an, legearen inguruko aholku-erreferenduma egin zen. % 32,28ko parte-hartzearekin, eta baliozko erreferenduma egiteko atalasea bete zen. Botoen % 61 Onarpen Legearen aurkakoa izan zen. Legea baztertzean, Estatu Orokorrek jarraipen-lege bat ezarri behar dute Legea indargabetzeko edo indarrean jartzeko.

Erreferendumaren ostean, Mark Rutte Herbehereetako lehen ministroak  berrespena bertan behera geldituko zela esan zuen itunaren gainerako alderdiekin akordioa bilatzeko negoziazioak egin bitartean. 2016ko abenduan, EBko estatu kideetako estatu-buruen edo gobernu-buruen erabaki bat onartu zen, zeinak akordioaren interpretazio juridikoki lotesleak egiten zituen erreferendumean landutako kezkak konpontzeko. Hain zuzen ere, EBk adierazi zuen ez zuela konpromisorik hartzen Ukrainari EBko kide izateko hautagai estatusa edo segurtasun-bermeak, laguntza militarra edo finantzarioa edo EBren barruan zirkulazio askea emateko Erabakia indarrean sartuko litzateke Herbehereek akordioa berresten bazuten, eta, noski, bere parlamentuak onartu behar zuen. 2017ko urtarrilaren amaieran, Herbehereetako gobernuak akordioaren onespena berresteko lege-proposamena aurkeztu zuen. Herbehereetako Ordezkarien Ganberak 2017ko otsailaren 23an onartu zuen lege proiektua. Senatuak, berriz, 2017ko maiatzaren 30ean onartu zuen lege proiektua.

Britainia Handiko eta Ipar Irlandako Erresuma Batua
Berrespena 2015eko Europako Batasuneko ―(Itunen Definizioa) (Elkarte Hitzarmena) (Ukraina)― Aginduan oinarritu zen, 1972ko Europako Komunitateen Legearen 1. artikuluaren 3. paragrafoaren arabera egindakoa, Ganbera bakoitzeko Parlamentuaren ebazpen baten bidez onartu ondoren.

Aplikazioa Erresuma Batuan
Akordioa, 2020ko urtarrilaren 31n eta Brexit-era arte, EBko estatu kide gisa aplikatu zitzaion Erresuma Batuari. Brexitaren ondorengo trantsizio-aldian, 2020ko abenduaren 31ra arteko Akordioa aplikatzen zen Erresuma Batuan oraindik ere Akordioa. Erresuma Batuak eta Ukrainak 2020ko urriaren 8an sinatu zuten beren arteko EB-Ukraina Elkartze Akordioa ordezkatzen zuen akordioa, "Britainia Handiko eta Ipar Irlandako Erresuma Batuaren eta Ukrainaren arteko lankidetza-hitzarmen politikoa, librea eta estrategikoa" izenekoa[.

Xedapenak
Akordioak Europako Kontseiluko presidentearen eta Ukrainako presidentearen arteko ohiko Goi-bilerak eskatzen ditu. Europar Batasuneko Kontseiluko eta Ukrainako Ministroen Kabineteko kideak ere aldizka bildu behar dira, baita Europako Parlamentuko eta Ukrainako Parlamentuko kideak eta bi alderdietako beste funtzionario eta aditu batzuk ere.

Akordioak ere  bi alderdiek konprometitzen ditu politika, legeria eta araudia hainbat arlotan elkarlanean jarduteko eta bateratzeko. Horien artean daude: langileen eskubide-berdintasuna, pertsonen zirkulazio-bisatua lortzeko urratsak, justiziaren arloan informazioa eta langileak trukatzea, Ukrainako energia azpiegituraren modernizazioa, Europako Inbertsio Bankurako sarbidea eta beste hainbat.

Era berean, Akordioak Ukraina konprometitzen du erreforma ekonomiko, judizial eta finantzarioen agenda batera eta bere politika eta legedia Europar Batasunekoekin pixkanaka hurbiltzen. Ukrainak konpromisoa hartzen du ere Europar Batasunak onartzen dituen arau tekniko eta kontsumitzaileetara pixkanaka egokitzeko neurriak hartzeko. Trukean, Europar Batasunak Ukrainari laguntza politiko eta finantzarioa, ikerketarako eta ezagutzarako sarbidea eta EBko merkatuetarako lehentasunezko sarbidea emango dio. Akordioak, halaber, bi aldeek konprometitzen ditu atzerri eta segurtasun politikaren esparruan pixkanakako konbergentzia sustatzera, zehazki, EBko Segurtasun eta Defentsa Politika Bateratua eta Europako Defentsa Agentziak ezarritako politiketan.

Halaber, Ukrainak bermatuko du bere nazio-organo dagozkion erakundeetan guztiz parte hartuko dutela normalizaziorako, metrologia juridikorako eta oinarrizkorako eta adostasunaren ebaluaziorako Europako eta nazioarteko erakundeetan, bere jarduera-eremuaren eta eskura duen kidetasun-egoeraren araberako akreditazioa barne.

Ukrainak, pixkanaka, Europako estandarren corpusa (EN) ere estandar nazional gisa egokituko du, Europako estandar harmonizatuak barne. Egokitze horrekin batera, Ukrainak gatazkan dauden estandar nazionalak kenduko ditu, 1992. urtea baino lehen garatutako estatuen arteko estandarrak (GOST/ГОСТ) aplikatzea barne. Horrez gain, Ukrainak, pixkanaka-pixkanaka, kide izateko gainerako baldintzak beteko ditu, Europako Normalizazio Erakundeen eskubide osoko kideei aplikatzen zaizkien eskakizunekin bat etorriz.

Ukrainaren osasun- eta fitosanitario- eta animalien ongizate-legeria bat etorriko da EBkoarekin.

Merkataritza

Alderdiek, hitzarmena indarrean jartzen denetik hasita, merkataritza askeko eremu bat ezarriko dute progresiboki, gehienez, 10 urteko trantsizio-epe batean.

Alderdi bakoitzak beste alderdiaren jatorrizko merkantzien aduana-zergak murriztu edo kenduko ditu. Ukrainak inportazioen aduana-zergak kenduko ditu erabilitako arropa eta beste artikulu batzuentzat. Biak ala biak ez dute ezarriko edo mantenduko merkantziak elkarren lurraldera esportatzeari edo horrekin lotutako eragin baliokidea duten aduana-zergarik edo zergaren baliokide izan daitezkeen bestelako neurririk. Ukrainak aplikatzen dituen aduana-zergak edo eragin baliokidea duten neurriak pixkanaka kenduko dira, trantsizio-epe batean. Alderdi bakoitzak mugatuta dauka esportaziorako diru-laguntzak edo beste alderdiaren lurraldera zuzendutako nekazaritzako ondasunetan eragin baliokidea duten beste neurri batzuk mantentzea, ezartzea edo berrezartzea.

Alderdiek merkataritza-zuzentzailei buruzko adituen mailako Elkarrizketa bat ezarriko dute merkataritza-errekurtsoen gaietan lankidetzarako foro gisa. Elkarrizketa alderdi batek beste alderdiaren merkataritza-zuzentzaile lege, politika eta praktiken ezagutza eta ulermena hobetzea bilatuko du: merkataritza-zuzentzaile gaietan ardura duten alderdien agintarien arteko lankidetza hobetzeko, merkataritza-defentsa arloan nazioarteko garapenak eztabaidatzeko eta merkataritzako beste edozein erremediotan lankidetzan aritzeko.

Alderdiek, dagozkien sistemak elkar ulertzea areagotzeko eta dagozkien merkatuetara sarbidea errazteko, lankidetza indartuko dute araudi teknikoen, estandarren, metrologiaren, merkatu-zaintzaren, kreditazioaren eta adostasunaren ebaluazio-prozeduren alorrean. Beren lankidetzan, alderdiek merkataritza errazteko ekimenak identifikatu, garatu eta sustatzen saiatuko dira, besteak beste: arauzko lankidetza indartze-informazioa, esperientzia eta datu trukearen bidez; lankidetza zientifiko eta teknikoa, haien araudi teknikoen, estandarren, saiakuntzen, merkatuaren zaintza, ziurtagiriaren eta akreditazioaren kalitatea hobetzeko eta arauzko baliabideak eraginkortasunez erabiltzeko; Metrologia, normalizazioa, saiakuntza, merkatuaren zaintza, ziurtapena eta akreditazioaz arduratzen diren erakundeen arteko lankidetza sustatzeko; Ukrainako estandarizazioa, metrologia, akreditazioa, adostasunaren ebaluazioa eta merkatua zaintzeko sistemaren garapena sustatzeko; Ukrainari lotutako Europako erakundeen lanetan parte hartzea sustatzeko, eta sor daitezkeen merkataritza oztopoei irtenbideak bilatzeko; beren posizioak koordinatzea nazioarteko merkataritzako eta arauzko erakundeetan, hala nola MMEn eta Nazio Batuen Europako Ekonomia Batzordean (UN-ECE).

Ukrainak beharrezko neurriak hartuko ditu pixkanaka EBko araudi teknikoekin eta EBko estandarizazioarekin, metrologiarekin, akreditazioarekin, adostasuna ebaluatzeko prozedurak eta merkatua zaintzeko sistemarekin bat etor dadin, eta EBko Erabaki eta Araudietan ezarritako printzipio eta praktikak jarraitzeko konpromisoa hartzen du. Horretarako, Ukrainak honako hau egingo du:

Dagokion EBko corpusa bere legedian sartu;
Elkartze Akordioa eta Industri Produktuen Adostasuna Ebaluatu eta Onartzeko Akordioa (ACAA) ezartzeko beharrezkoak diren administrazio- eta erakunde-erreformak egin, eta
gai horiek gauzatzeko behar den administrazio-sistema eraginkor eta gardena eskaini.

Ukrainaren eta EBren arteko Merkataritza Askeko Akordio Sakon eta Integrala sinatzeko lanak 1999an hasi ziren lehen aldiz; hala ere, Ukrainako gobernuaren eta EBko Merkataritza Komisarioaren arteko negoziazio formalak ez ziren 2008ko otsailaren 18ra arte abiarazi. 2011ko maiatzean, hiru gai gelditzen ziren merkataritza libreko akordioan konpontzeko: Ukrainako aleen esportazioen kuotak, EBko zerbitzuen merkaturako sarbidea eta Ukrainako lehengaien izen geografikoak. Gai horietaz kanpo, akordioa prest zegoen. Arazo nabarmen horiek gorabehera, Ukraina prest zegoen akordioa zegoen moduan sinatzeko. Bere kamioilariek handitze-aukerei eta EBko merkaturako sarbideari buruzko hitzak sendoagoak nahi bazituen ere, Ukrainak beste hautagai asko baino gehiago zituen prozesuaren fase baliokidean. Amaitutako akordioa 2012ko uztailaren 19an sinatu zen. ZFTAren berrespena, AA bezala, geldiarazi egin zuen EBk Ukrainako zuzenbide estatuaren inguruko kezkak zirela eta. Honek justizia selektiboaren aplikazioa barne hartzen zuen, baita hauteskunde-legeak aldatzea ere. Ondorioz, ukrainar oligarkiek akordioa zigortzeko zuten papera ere zalantzan jarri zuten.

Ukrainak akordioa aukeratu izan balu, Eurasiako Ekonomia Batzordearen Bielorrusia, Kazakhstan eta Errusiako Aduana Batasuna herrialdearekin dituen merkataritza askeko itunetatik kanpo geldituko litzateke, Sergei Glazyev Errusiako presidentetzarako aholkulariaren arabera. Hala ere, 2013ko azaroaren 28tik 29rako Vilnius-en EBko Goi bileran sinatuko zen akordioa'sinatzeko prestaketak bertan behera utzi zituen Ukrainako Gobernuaren dekretu batek 2013ko azaroaren 21ean, eta ez zen sinatu Elkartze akordioa sinatzea atzeratzeko erabakiak 2014ko Ukrainako iraultza ekarri zuen.

Eraginak
2014ko ekainaren 27an akordioa behin betiko sinatu aurretik, Errusiako funtzionarioek esan zuten Errusiak, ziurrenik, Ukrainako inportazioen tarifak igo zitzakeela; Errusia Ukrainako esportazio-merkaturik handiena da, Ukrainako nazioarteko merkataritzaren ia laurdena hartzen duelarik. Hala ere, Ukrainaren aurkako Errusiako erasoaren ostean, EB Ukrainako merkataritza bazkide handiena bihurtu da. Gainera, Atzerriko Zuzeneko Inbertsioaren (FDI) iturri nagusia da.

BBC News-en arabera, Ukrainako EBko barne-merkaturako (munduko merkataritza libreko eremurik handiena) sarbide askea «epe luzera bultzada bat ekarriko omen dio» Ukrainako ekonomiari. Eta Ukrainak EBko arauak eta zehaztapenak ezartzea itunean adostu izanak Ukrainako negozio-giroa, oro har, hobetu behar du. "Herrialdeak erreforma zabalak sartu beharko ditu: gardentasuna areagotzea, ustelkeria murriztea eta bere ekoizpenaren kalitatea igotzea". Baina ohartarazi zuen «epe laburrean horrek min eta eten handia eragingo duela».

2016tik aurrera, nekazaritza-produktu gehienak EBra esportatzeko tarifarik gabeko kuotak oso txikiak ziren.

Ukraina EBko kide izatea

2022ko otsailaren 28an, Volodymyr Zelensky Ukrainako presidenteak EBko kide izateko eskaera-gutun bat sinatu, eta aurkeztu zuen ofizialki, Ukrainako errusiar inbasioaren erdian.

Erreakzioak

Europar Batasuna
EB: Europako Kontseiluko presidenteak, Herman Van Rompuyk, 2014ko martxoaren 21ean Elkartze Akordioaren xedapen politikoak sinatu aurretik adierazi zuen: «Akordioak erakusten duela EBk laguntza irmoa ematen diola Ukrainako herriak ausardiaz egin duen ibilbideari eta EB prest dagoela herrialdeko egonkortasun makroekonomikoa berreskuratzen laguntzeko eta Ukrainako EBrako esportazioen muga-zergak denbora batez kentzeko».

Alemania: Angela Merkel, Alemaniako kantzilerra, 2014ko martxoaren 21ean akordioaren xedapen politikoak sinatu zituen Europako buruzagietako bat izan zen, eta adierazi zuen: «Akordioa Ukrainako Gobernuari eta Ukrainako herriari laguntza integralagoa ziurtatzeko modu bat zela».

Erresuma Batua: David Cameron, Erresuma Batuko lehen ministroa, 2014ko martxoaren 21ean akordioaren xedapen politikoak sinatu zituen Europako buruzagietako bat izan zen, eta prentsaurrekoan adierazi zuen: «Ukrainaren arrakasta Errusiar erasoaren erantzun indartsuenetako bat izango da».

Errusia
Errusia 2013ko uztailaren 29an, Errusiak Ukrainako Roshen enpresak egindako txokolate produktuak inportatzea debekatu zuen, eta Bielorrusia eta Kazakhstani gauza bera egitea eskatu zien. Errusiako osasun-funtzionario batek  konpainiak ez zituela kalitate- eta segurtasun-arauak betetzen adierazi zuen, baina kritikariek debekua Ukraina EBrekin estuago lotzeko abisua izan zela salatu zuten. Garai hartan, Roshen enpresaren jabea (eta etorkizuneko Ukrainako presidentea), Petro Poroxenko, Europa zaletzat jotzen zen. 2013ko abuztuaren 14an, Errusiako Aduana Zerbitzu Federaleko funtzionarioek Ukrainatik iristen ziren salgaien ikuskapen zorrotzagoak egiten hasi ziren, normalean egiten zirenak baino. Horrek 2013ko abuztuaren 20ra arte iraun zuen, eta, ondoren, Errusiako presidentearen ekonomia aholkulari nagusi zen Sergey Glazyev-ek adierazpenak egin zuen, eta esan: «Errusiak Ukrainak akordioa sinatzeari emandako erantzunaren eraginak, tarifak eta merkataritza-kontrolak barne, ez-betetze, bizi-mailaren beherakada eta "ezintasun politiko eta soziala" ekar ditzake Ukrainan, eta Errusia eta Ukrainako lankidetza estrategiko eta adiskidetasun ituna urratuko luke. Azken horrek ―ohartarazi zuenez―, esan nahi du Ukrainaren estatutasuna ezin duela bermatu Errusiak, herrialdean esku har zezakeela errusiarren aldeko eskualdeek eskatuta».

Vladimir Putin Errusiako presidenteak ohartarazi zuen Bielorrusiako, Kazakhstango eta Errusiako Aduana Batasuneko kideek babes-neurriak deitutakoak ezar zitzaketela Ukrainaren eta EBren arteko merkataritza-liberalizazioaren kasuan. EBk Errusiaren mehatxuak gaitzetsi zituen "onartezinak" zirela esanez. Mykola Azarov Ukrainako lehen ministroak  "Ukrainak EBko akordioa sinatzearen errealitatea onartzeko" eskatu zion Errusiari, eta oztopo artifizialak alferrikakoak direla gaitzetsi zuen.

Viktor Janukovitx Ukrainako presidenteak akordioarekiko konpromisoa berretsi zuen abuztuaren 24an, Ukrainako Independentzia Eguneko urteko hitzaldian, eta Ukraina Europako estatu moderno bihurtzeko pizgarritzat jo zuen. Hitzaldi berean, «...Errusiarekin, Eurasiako komunitateko herrialdeekin, munduko beste buruzagiekin eta garapen ekonomikorako gune berriekin» loturak gordetzeko eta sakontzeko deia egin zuen. Ukrainako Europaren aldeko oposizioko politikariek komentatu zutenez, Errusiako ekintzak koherenteak ziren filtratutako dokumentu batekin, zeinak Bielorrusia, Kazakhstan eta Errusiako Aduana Batasuna Ukrainara zabaltzeko eta egitura euroatlantikoekin gehiago elkartzea eragozteko Errusiar Gobernuaren estrategia azaltzen baitzuen. 14 orrialdeko dokumentuak, besteak beste, honako hauek zerrendatzen ditu:  Errusiaren aurkako iritziak nagusi diren hedabideetan, errusiaren aldeko erretorika sustatzeko ahaleginak, Europaren aldeko ukrainar enpresaburuak eta telebistako magnate eta politikariak zigortzea, 2015ean Viktor Medvedchuk Errusiaren aldekoa presidente izateko aukeratzeko ahaleginak eta, gerora, Europako funtzionarioen garbiketa. Artikuluak, halaber, Bielorrusia eta Kazakhstanekiko lankidetza ere aipatzen du zentzu honetan. "Fitratutako dokumentua" iruzkintzen zuten adituek argudiatu zuten Medvedchuk ez zuela 2015eko presidentetzarako hauteskundeak irabazteko aukerarik eta ezin zuela Elkarteko Akordioaren sinadura larriki eten.

2013ko irailaren 19an, Putin presidenteak adierazi zuen EBko Elkartze Akordioa ezarri ondoren Errusiak "neurri protekzionistak" hartuko zituela Ukrainaren aurka. Biharamunean, Aleksei Pushkov, Estatuko Dumako (Errusiako parlamentu nagusia) nazioarteko gaietarako batzordeko presidenteak komentatu zuen Ukraina EBko "mendekotasun erdikolonialean" sartzen ari zela.  2013ko urriaren 8an, Putin presidenteak  adierazi zuen merkataritza libreak merkataritzarako eta lankidetzarako akordioak arazo batzuk sor zitzakeela. Ekonomia arloan kalte batzuk eragin litzakete baina eremu politikoan ez dugu arazorik izango, ziur nago.

2014ko ekainaren 27an, Ukraina eta Europar Batasuna Elkartze Akordioaren atal ekonomikoa sinatu ondoren (Petro Poroxenko presidente berriak), Vladimir Putin Errusiako presidenteak adierazi zuen Errusiaren eta EBren artean aukeratzeak herrialdea bitan zatitzea ekarriko ziola Ukrainari.

Beste herrialde batzuk 
Kanada: John Baird Kanpo Arazoetako ministroak iragarri zuen akordioaren xedapen politikoak sinatzea «Ukrainaren etorkizun europarrerako bidean mugarri historikoa» zela eta Kanadak ongi etorria ematen ziola albisteari.

Gauzatzeko egutegia 
2014ko irailaren hasieran hiru aldeetako elkarrizketetan, Europako Batzordeak, Ukrainako Gobernuak eta Errusiak akordioaren behin-behineko ezarpena 2015eko amaierara arte atzeratzea adostu zuten. «Aplikazioa datorren urteko abenduaren 31ra arte atzeratzea adostu dugu», esan zuen EBko Karel De Gucht Merkataritza komisarioak 2014ko irailaren 12an Bruselan, Alexey Ulyukaev Errusiako Ekonomia ministroarekin eta Pavlo Klimkin Ukrainako Atzerri ministroarekin izandako elkarrizketen amaieran. Interfaxen arabera, Petro Poroxenko Ukrainako presidenteak erabaki horren alde egin zuen. Pavlo Klimkinek adierazi zuen Ukrainak ere onura aterako zuela atzerapenaz: «Oso erabaki garrantzitsua da, eta asko eskertzen diogu EBri Europako merkaturako sarbide pribilegiatua eskaintzeagatik. Horri esker, gure enpresek merkataritzaren liberalizaziorako prestatuko dira». Hala ere, EBko herrialdeen onespenaren zain dago oraindik. Aldebakarreko merkataritza errazteak ―EBko inportazio-zergak kentzea― indarrean jarraituko du, EBko Ministroen Kontseiluaren onarpenaren baldintzapean. Ukrainara esportatutako EBko produktuen tarifek indarrean diraute.

Izan ere, Errusiako ekonomian eragin negatiboei buruzko kezkak ditu Errusiak, EBko produktuak Ukrainaren bidez  sartuko baitira Errusiako merkatuan. Hori dela eta, Errusiako Gobernuak  tarifa berriak iragarri zituen Ukrainako produktuentzako, baldin eta, aurreikusita zegoen moduan, 2014ko azaroaren 1ean Elkartze Akordioa indarrean sartzen bazen. Ukrainan inportazio-tasak ezabatuz, Errusiako ekonomiaren kalteak 2.000 milioi dolarrekoa izango dela kalkulatzen da Errusia aldean. 2014ko irailaren 1ean, Errusiak 2.370 eskaera eta aldaketa-zerrenda aurkeztu zuen Errusiar eta Ukrainako merkataritzaren ondorioei buruz. Zerrenda Karel de Guchtek aurkeztu zuen 2014ko uztailaren 11n. ''Süddeutsche Zeitung'' Alemaniako egunkariaren arabera, Bruselan gero eta gehiago uste zen «Mosku eta Kieven arteko lotura ekonomikoak ezin zirela alde batera utzi»; indarrean sartu aurretik, «milaka salbuespen adostu behar dira», jakinarazi zuen Süddeutsche Zeitung-ek Bruselako iturriak aipatuz.

Oharrak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Erresuma Batuko itunak
Suediako itunak
Espainiako itunak
Esloveniako itunak
Eslovakiako itunak
Errumaniako itunak
Portugalgo itunak
Poloniako itunak
Maltako itunak
Luxenburgoko itunak
Lituaniako itunak
Letoniako itunak
Irlandako itunak
Hungariako itunak
Alemaniako itunak
Frantziako itunak
Estoniako itunak
Danimarkako itunak
Txekiar Errepublikako itunak
Zipreko itunak
Bulgariako itunak
Austriako itunak
Ukrainako itunak
Ukrainako politika
Ukrainako gobernua