Edith Wharton

Edith Wharton, Edith Newbold Jones ezkongabeko izena (1862ko urtarrilaren 24a - 1937ko abuztuaren 11), idazle eta diseinatzaile estatubatuar bat izan zen.

Bizitza 
Edith Wharton Edith Newbold Jones izenarekin jaio zen, kalitatezko hezkuntza pribatua eman zion familia dirudun batean. George Frederic Jones eta Lucretia Stevens Rhinelander ziren bere gurasoak eta bera baino zaharragoak ziren bi neba zituen. Wharton Gerra Zibilean jaio zen; hiru urte zituenean amaitu zen. Gerraren ondoren bere familiak Europan zehar bidaiatu zuen. 1866tik 1872ra Frantzia, Italia, Alemania eta Espainian izan ziren. Bidaia hauen ondorioz, Edith gazteak frantsesa, alemaniera eta italiera ikasi zituen. Hala ere, jasotzen zuena baino jakintza gehiago eskuratu nahi zuen eta, horregatik, aitaren eta honen lagunen liburutegietatik irakurtzen zuen.

Wharton oso gaztetatik hasi zen poesia eta fikzioa idazten, hamaika urte zituela bere lehen eleberria idazteko saiakera egin zuen. Hamabost urte zituela argitaratu zuen bere lehen idatzizko lana, alemanierazko poema baten ingelerazko itzulpena. "Was die Steine Erzählen" ("What the Stones Tell") zen poema, Heinrich Karl Brugsch autorearena eta 50$ ordaindu zizkioten lan honen truke. Edithen familiak ez zuen nahi bere izena agertzea argitaratutako lanean, idaztea ez zelako konsideratzen bere garai eta kategoriako emakume batentzako moduko jarduera bat. Ondorioz, poema bere aitaren lagun baten izenean argitaratu zen, E. A. Washburn, emakumeen hezkuntza babesten zuen Ralph Waldo Emersonen lehengusu bat.

Obrak

Eleberriak 
 The Valley of Decision, 1902
 The House of Mirth, 1905
 The Fruit of the Tree, 1907
 The Reef, 1912
 The Custom of the Country, 1913
 Summer, 1917
 The Marne, 1918
 The Age of Innocence, 1920 (Pulitzer Prize winner)
 The Glimpses of the Moon, 1922
 A Son at the Front, 1923
 The Mother's Recompense, 1925
 Twilight Sleep, 1927
 The Children, 1928
 Hudson River Bracketed, 1929
 The Gods Arrive, 1932
 The Buccaneers, 1938 (unfinished)

Eleberri laburrak 
 The Touchstone, 1900
 Sanctuary, 1903
 Madame de Treymes, 1907
 Ethan Frome, 1911
 Bunner Sisters, 1916
 Old New York, 1924 1. False Dawn; 2. The Old Maid; 3. The Spark; 4. New Year's Day
 Fast and Loose: A Novelette, 1938 (written in 1876–1877)

Poesia 
 Verses, 1878
 Artemis to Actaeon and Other Verse, 1909
 Twelve Poems, 1926

Ipuin laburrak 
 The Greater Inclination, 1899, includes Souls Belated.
 Crucial Instances, 1901
 The Descent of Man and Other Stories, 1904
 The Hermit and the Wild Woman and Other Stories, 1908
 Tales of Men and Ghosts, 1910
 Xingu and Other Stories, 1916
 Old New York, 1924
 Here and Beyond, 1926
 Certain People, 1930
 Human Nature, 1933
 The World Over, 1936
 Ghosts, 1937
 Roman Fever and Other Stories, 1964
 Madame de Treymes and Others: Four Novelettes, 1970
 The Ghost Stories of Edith Wharton, 1973
 The New York Stories of Edith Wharton, 2007
 The Other Two, 1904

Ez-fikzioa 
 The Decoration of Houses, 1897
 Italian Villas and Their Gardens, 1904
 Italian Backgrounds, 1905
 A Motor-Flight Through France, 1908 (travel)
 Fighting France, from Dunkerque to Belfort, 1915 (war)
 French Ways and Their Meaning, 1919
 In Morocco, 1920 (travel)
 The Writing of Fiction, 1925 (essays on writing)
 A Backward Glance, 1934 (autobiography)
 Edith Wharton: The Uncollected Critical Writings, Edited by Frederick Wegener, 1996
 Edith Wharton Abroad: Selected Travel Writings, 1888–1920, 1995, Edited by Sarah Bird Wright

Editore gisa 
 The Book of the Homeless, 1916

Erreferentziak 

Newyorkarrak
Emakume idazleak
Ameriketako Estatu Batuetako eleberrigileak
Ameriketako Estatu Batuetako diseinatzaileak
Ohorezko Legioko zaldunak
Emakume eleberrigileak
XIX. mendeko emakume idazleak
XX. mendeko emakume idazleak
Ingelesezko idazleak