Jerbako gudua (1510)

Jerbako gudua () Jerba uhartera (gaur egungo Tunisia) egindako espedizio militarra izan zen, Fernando Katolikoak Afrikako iparraldeko kostaldean plaza indartsuak bereganatzeko zuen politikaren testuinguruan. Ondorioz, milaka soldadu hil ziren Jerbako Hondamendia izeneko gertakarietan, eta ehunka pertsona gehiago galdu ziren —soldaduak, marinelak—. Uhartea hartzeko saiakera 1510eko urrian Lampedusara erretiratzean amaitu zen.

Aurrekariak 
Oran 1509an hartu zutenean, gogo bizia sortu zen espainiar koroaren konkista-espedizio berriak sortzeko. 1509ko abenduan, armada bat bildu zen Ibizan eta Formenteran, Pedro Nafarraren eskutik, Berberiako kostaldean hainbat plaza hartzeko asmoz. 1510eko urtarrilaren 1ean, 20 ontzi eta lau eta bost mila gerra-gizon zituen armadak Bugia oharkabean harrapatu zuen, hilaren 5ean lehorreratu eta hiria erresistentzia gutxirekin hartu zuten.

Hiriaren inguran emandako gudu baten ondorioz, Aljerrek eta Tunisek errege katolikoari menpekotasuna adierazi zioten —gutxienez, modu nominalean—. 1510eko maiatzean errefortzuak iritsi ziren Malagatik. Ehun hildako eragiten zituen izurritea izan ondoren, espainiarrak Favignanara joan ziren, eta han hartu zuten hornidura. 1510eko uztailaren 15ean Tripolirantz abiatu ziren, baina oraingoan hirikoek armadaren berri izan zuten. Hiria erasotu eta arpilatu egin zuten, milaka defendatzaile hil ziren, eta biztanle zibil gehienak gatibu —edo esklabo— gisa hartu zituzten.

Jerbako hondamendia 
1510eko uztailaren 29an, Pedro Nafarrak Jerbara joateko itsasontzi batzuk hartu zituen plaza honen errenditzea eskatzeko. Bere eskariak baztertu ondoren, Tripolira itzuli zen eta alarde orokorra egin zuen. García de Toledo jauna iritsi zen ostean, 3.000 gizonekin, erregeak emandako kapitain nagusiaren karguarekin, Pedro Nafarra ordezkatuz. Abuztuaren 26an ontziratu ziren, eta 29a iritsi zen uhartera.

Jerban arraun-ontzien bidez lehorreratu ziren. 15.000 gizonek ez zuten zamalanetako abererik, eta artilleriako piezak eskuz tiratu behar izan zituzten, munizioa eta bolbora sorbaldetara eramanez. Eskuadroiak sortu eta Jerbako gaztelurantz abiatu ziren. Beroaren eta ur faltaren ondorioz, egarria soldaduen lehentasun bihurtu zen. Lehenengo eskuadroien ilarak utzi zituzten, palmondo batean kokatutako putzuetara iristeko.

Leku horretatik hurbil, zaldizko defendatzaileak zain zeuden, abangoardian zeuden ehun soldadu ustekabean harrapatuz. Abangoardiako ehunka soldaduri buruz ari dira, eta oharkabean berresten dituzte. Berehala, espainiar infanteria ihes egiten hasi zen, eta, haiek bezala, eskuairetatik aldendu direnak jasotzen hasi ziren, putzuetara azkar iristeagatik, eta izua kutsatu zieten armak eta armadurak utzi eta abiadura handiagoz ihes egiteko. García Álvarez de Toledok eta Zúñigak pika bat hartu zuen defentsa antolatzeko eredu izan nahian, baina erasotzaileek hil egin zuten.

Tropek erretiratzen jarraitu zuten, eskuadroi lagunak ihesi zihoazela, lehorreratu ziren punturaino alde eginez. Arraun-ontziak uhartea kontinentearekin lotzen duen pasabide estua kontrolatzera bidali ziren, eta hemen itsasertzera hurbildu ezin diren sakonera handiagoko eta maniobragarritasun txikiagoko ontziak baino ez ziren geratzen —haizerik ez zegoelako, Jerbako gazteluaren parean itsasoratzeko jarraibideak baitzituzten—. Soldaduak itsasora bota ziren, ontziak harrapatzen saiatzeko, eta ontzietako kapitainek euren batelak bidali zituzten jasotzeko. Asko itota hil ziren ihes egiteko ahaleginean: ontziak gainkargatuta zeuden eta ez zuten beste bidaiarik onartzen ez hondatzeko, galeoi bati eta karabela bati gertatu zitzaien bezala.

Gaua iristerakoan oraindik 3.000 gizon zeuden ontziratzeko. Asko hilda edo preso zeuden, beste batzuk hurrengo goizeraino biziraun zuten. Kapitain batzuek ez zuten uzten beren nabeetan soldadu gehiago sartzen, ur kargak nahiko ez zirelako, eta Napolira bidean abiatu ziren. Gainera, ekaitz batek eztanda egin zuen, eta bi karabela eta galeoi bat suntsitu zituen; gehienak hil ziren. Beste batzuk mastetan biziraun zuten, eta Nafarrak bi fuste bidali zituen har zitzaten.

Irailaren 3an, asteartearekin, aldeko haizearekin, flota guztia abiatu zen, baina itsaso zabalean, itsasontziak sakabanatu egin ziren. 2.000 eta 4.000 gizon artean hil zirela kalkulatzen da. Hondamendiak gertatu ziren erretiratzean, eta egarriz asko hil ziren, uhartean ezin izan delako berriro hornitu, eta ekaitzetatik nabe asko galdu zirelako. Urriaren 4an, flotatik geratzen zenaren zatirik handiena —8.000 gizon 60 ontzitan ontziratuta— Tripolitik abiatu zen iparralderantz, baina ekaitz berri batek ontzi gehiago galtzea eragin zuen. Berriro elkartu ziren Tripolin: 30 nabe eta ontziratutako 5.000 gizon Lanpedusara joan ziren, eta negua igaro zuten bertan, Siziliatik gaizki hornituta.

Ondorioak 
Armadari kalte handia egin zion, baina Pedro Nafarra 1511. urtearen hasieran Afrikan beste saiakera bat egitera itzuli zen. Baina Jeronimo Vionnello veneziarraren koroneliako tropak hil ondoren, Kerkenna uharteko ur-putzu batzuk kontrolatzeko borrokan, ontzidia behin betiko erretiratu zen Favignanara.

Hondamendiaren ondorioz, erregeak Afrikako espedizio berri baten buru izan nahi zuen, eta, azkenean, urte hartako udan bertan behera geratuko zen, Italiako gertaerak eta Liga Santua zirela eta. Eskura zituen baliabideak koroa frantsesarekin borrokatzeko erabiliko ziren, eta Bugia hartu zuenean karrera oparoa hasi zuen armada desegingo zen.

Baliteke hau izatea Juan Sebastian Elkanok bere ontzia savoiar bankariei saldu behar izateko arrazoia, bere eskifaiari ezin ordaintzearen ondorioz.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Espainiak parte hartutako guduak
Tunisiak parte hartutako guduak
1510eko gatazkak