Concha de Albornoz

Concha de Albornoz, jaiotzez, María de la Concepción de Albornoz Salas (Luarca, Asturias, 1900eko apirilaren 29a - Mexiko Hiria, Mexiko, 1972ko otsailaren 29a) intelektual feminista izan zen, gerra zibilak erbesteratua, Álvaro de Albornoz Salas idazlearen arreba (1901-1975).

Biografia 
Bigarren Errepublikako Álvaro de Albornoz y Liminiana (1879-1954) idazle, abokatu, ministro eta diplomatiko espainiarraren eta Amalia Salas Abella-Fuertesen alaba zen. Irakaskuntzako Erakunde Askean hezi zen, eta bertan Concha Méndez idazle izan zena ezagutu zuen. Harekin adiskidetasun luzea izan zuen, baita Mexikoko erbestean ere. Ondoren, Filosofia eta Letretan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Zentralean, eta bertan ezagutu zituen bere senarra, Angel Segovia Burillo Alderdi Erradikal Sozialistaren abokatu eta gero diputatu izan zena (1931-1933) eta Rosa Chacel idazlea haren laguna. Katedra-oposizioak eginda eta Madrilgo Antonio de Nebrija Institutuko irakasle izendatu zuten. Tertulia edo literatur aretoa antolatu zuen bere etxean, Paseo de la Castellana delakoan, eta Lyceum Club Femeninoko kide izan zen. 

1922an, Rosa Chacel idazlearen eta Timoteo Pérez-Rubio margolariaren ezkontzara joan zen lekuko gisa, eta gero semearen bataiora. 1927an, Madrilgo Ateneoko Filosofia ataleko idazkaria izan zen, eta, orduan, bi bikoteak Molinako Tirso plazako eraikin berean bizi ziren, eta  Ramón María del Valle -Inclan ere hantxe bizi zen. Concha de Albornoz  27ko Belaunaldiko Luis Cernuda poetaren oso lagun egin zen (Gregorio Prietoren eta Antonio Sán-Barbudo kritikariaren arabera, Sevillako poetaren bizitzan izan zen emakume-lagunik garrantzitsuena; Conchak Rosa Chacelekin izan zuenaren parekoa izan zen, eta harekin batera "hirukote banaezina" osatu zuen, eta 1932an Miguel Hernández poetari lagundu zion Madrilera egindako bidaietako batean, aldizkari literarioetan sartuz eta hainbat idazleri aurkeztuz, eta Hernándezek Perito en lunas (1933) lanaren zortzigarren XXV eskaini zion. Parisera joan zen 1936ko udan Luis Cernudarekin, Álvaro de Albornoz aitaren idazkari izateko. Aita Bigarren Errepublikako Behin-behineko Gobernuak Frantzian enbaxadore izendatu zuen. Espainiara itzulita, Cernuda armada errepublikanoan sartu zen eta Conchak Estatu Ministerioan lan egin zuen. Gero, Londresera joan zen, senarra destinatu zuten lekura; baina bikotea ez zen konpondu, eta 1937ko urtarrilean dibortzio-prozesuari ekin zion. Prozesu horretan, Victoria Kent abokatuak Conchari aholku eman zion.

Valentziara joan zen 1937an, Errepublikako Gobernuarekin batera. Kulturaren Defentsarako Idazle Antifaxisten Itunaren Manifestuaren sinatzaileetako bat izan zen; Parisera itzuli zen aitarekin, baina berehala onartu zuen bere lagun Máximo José Kahn kontsularen eta haren emazte Gertrudis Blumenfelden Salonikan bizitzeko egindako gonbita. Atenasko enbaxadan idazkari-postua lortzeko aukerarekin ekin zion berriro bere karrera diplomatikoari, baina ez zuen bete, Valentzian maleta bat galdu edo lapurtu ziotelako, bere kredentzialekin eta enbaxadetako gako-kodeekin, besteak beste, eta SIMak debekatu egin zuen edozein funtzio bere gain hartzea, gaia ikertzen ari zen bitartean. Grezian Rosa Chacelekin bildu eta Nikos Kazantzakis nobelagilea bisitatu zuten. Gatazkaren amaieran, Asconara (Suitza) eta Frantziara joan zen, eta han familiarekin erbesteratzea antolatu zuen, Mexikora. 1939ko ekainean ontziratu zen Kubara. Han bizi izan zen 1940ko abendura arte, eta garai hartan literatura-eskolak eman zituen Habanako Eskola Librean, eta José Lezama Lima idazlearen lagun egin zen. 1940ko urtarrilean, Monterey ontzian, Mexikora iritsi zen 1940ko urtarrilaren 25ean; han bizi izan zen 1944 arte. 

Mexikon beste erbesteratu batzuekin adiskidetu zen, besteak beste, Ramón Gaya pintorearekin. 1944an, Estatu Batuetara alde egin zuen Mount Holyoke College-ko (Massachusetts) irakasle lan egiteko, eta, handik, Espainiako intelektual erbesteratu askori lagundu zion, besteak beste, Luis Cernuda lagunari, zeina andereñoen eskola bereko irakasle ere izan baitzen. Eleanor Roosevelt ezagutu zuen, eta Franco diktadorea noiz joango zen galdetzean, “nahi duzunean” erantzun zion. Erantzun horrek harrituta utzi zuen eragin handia zuen lehendakariaren emaztea.

Mexikora itzuli zenean, Albornoz Luis Cernuda eta Clara Jamesekin egoten zen sarri. Azken horrekin eta Ramón Gayarekin Europara itzuli zen 1952an, eta Juan Gil-Albert poeta eta idazlea elkartu zitzaien. Talde honek Venezia, Florentzia, Padua, Vicenza, Verona eta Erroma bisitatu zituen. 1956an Albornoz, Gil-Albert eta Gaya Parisen aurkitu ziren, eta Albornoz eta Gaya Erroman María Zambrano Popoloko Piazza departamenduan bisitatu zuten. 1959ko urrian, Japonian udako oporrak igaro ondoren, Conchak Rosa Chacelekin topo egin zuen New Yorken, non Saturnal idazteko Guggenheim beka batekin zegoen. Albornoz eta lehengusuak, Severo Ochoa zientzialari eta Nobel saridunak (Ochoaren arreba Albornozen aitaren izeba zen) beka hori eskatzera bultzatu zuten Chacel.

1960ko irailean, Albornozek Mexikon garun-paralisia deklaratuko zenaren lehen zantzu fisikoa jasan zuen, eta harexek eraman zuen heriotzara 1972ko otsailean.

Oso izaera lagunkoia zuen, baina oso diskretua, baina ez zuen José Belloren Pepín bezalako ezer argitaratu,  esaterako, eta horren oso antzekoa da (nahiz eta Nikos Kazantzakisekin poeta espainiarrak grekora itzultzea proiektatu eta 1941ean Fritz Max Cahen-en Hombres contra Hitler, 1891-1966), eta ez zen idazle oparoa izan, baina hainbat idazleren lagun eta isilmandatari izan zen, epistolario oparoa idatzi zuen eta espainiar klasikoen antzerki-muntaiak zuzendu zituen Mount Holyoken.

Bibliografia 

 Luis Cernuda, Años de exilio (1938-1963), Bartzelona, Tusquets, 2008.
 Máximo José Kahn, Apocalipsis hispánica, Mexiko, Editorial América, 1942.
 Nikos Kazantzakis, The Selected Letters of Nikos Kazantzakis, arg. Peter Bien, Princeton, Princeton University Press, 2012.
 Shirley Mangini, Las Modernas de Madrid, Las grandes intelektual españoles de la vanguardia, Bartzelona, Península, 2001, or. 157–158.
 James Valender, Luis Cernuda: Álbum, biografía, Madril, Publicationes de la Residencial, 2002.
 José Ramón López García, Magda o de la amistad: Homenaje a Concha de Albornoz de Juan Gil-Albert. Bartzelona: Bartzelonako Unibertsitate Autonomoa. 2013

Erreferentziak

Kanpo estekaak 

Asturiarrak
Espainiako feministak
Erbesteratuak
Emakume idazleak
Emakume kritikariak