Juan Guzmán Tapia

Juan Salvador Guzmán Tapia (1939ko apirilaren 22a - 2021eko urtarrilaren 22a) Txileko epailea izan zen. Bera izan zen 1973 eta 1990 bitarteko diktaduran zehar giza eskubideen urraketagatik Augusto Pinochet auziperatzeko ikerketak zuzendu zituen Txileko lehen epailea. Fiskal berezi gisa, estrategia juridiko berriak erabili zituen Pinochet eta bere erregimen militarreko kideei aldi horretan izandako hilketen eta giza eskubideen urraketen erantzule eskatzeko.

Biografia 
Guzmán 1939ko apirilaren 22an jaio zen San Salvadorren, El Salvadorren, euskal jatorriko txiletar diplomazialariaren familia batean .  Aita Juan Guzmán Cruchaga diplomazialaria eta poeta zen, ama, Raquel Tapia Caballero (Arnaldo Tapia Caballero piano-jotzailearen arreba), berriz, arteetan aritzen zen, antzerkian eta eskulturan trebatua.   Bere bizitzaren hasieran Amerikako kultura ezagutu zuen, 4 eta 12 urte bitartean San Frantziskon eta Washingtonen eman zituelarik.  Venezuelan eta Kolonbian ere egon zen denbora batez, Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean zuzenbide ikasketak egin eta 1960ko hamarkadaren amaieran Parisko Unibertsitatean graduondokoa lortu aurretik.  Parisko egonaldian, 68ko maiatzeko gertakarien lekuko izan zen eta bere emaztea ezagutu zuen, Inés Watine Dubrulle, Bigarren Mundu Gerrako Frantziako Erresistentziako borrokalari baten alaba.

Frantsesez mintzatzen zuenez, Guzmánek aktore papera txiki bat egin zuen 1972ko Costa-Gavrasen State of Siege filmean (Uruguain girotua, baina Txilen filmatua), zeinak Hego Ameriketako Estatu Batuetako ezkutuko ekintzak aztertzen dituen Kondor operazioaren aurretik.

Karrera

Hasierako urteak 
Guzmánek 1970eko hamarkadaren hasieran hasi zuen bere karrera eskualdeko magistratu gisa eta 1990eko hamarkadaren hasieran Augusto Pinochetek boterea utzi zuenean Santiago eta Talcako apelazio auzitegiko epaile izatera iritsi zen.   Kontserbadore babestu gisa izandako lehen urteei buruz hitz eginez, Guzmánek esan zuen bera eta bere familia hasiera batean txalotu zutela Pinochet demokratikoki hautatutako presidente sozialista Salvador Allende estatu kolpe militar batean.  Hala ere, hori aldatu egin zen urte asko geroago Pinochetek eta bere polizia sekretuak egindako ekintzen benetako norainokoaren berri izan zuenean.

Augusto Pinocheten auzitaratzea 
Guzmán izan zen 1973 eta 1990 artean bere erregimenak 1973 eta 1990 artean egindako hilketengatik eta beste giza eskubideen urratzeagatik Pinocheten ikerketa eta epaiketa zuzendu zuten lehen epaileetako bat. 1990eko hamarkadan eta 2000ko hamarkadaren hasieran, Guzmánek lege-kanpaina arriskutsu bat zuzendu zuen delituak guztiz ikertzeko eta zuzenketak sustatzeko estrategia juridiko berrien konbinazioa erabiliz.  Garai hartan Txilen indarrean zegoen sistema judizialaren arabera, epaileek ikerketa eta fiskaltza ardurak zituzten auzitegien buru izateaz gain. 

1990eko hamarkadaren hasieran demokrazia Txilera itzuli zenean, Pinocheten eta bere erregimen militarren giza eskubideen urraketen benetako neurria azaleratzen hasi zen.  1998ko urtarrilaren 12an, Txileko giza eskubideen abokatuek Pinocheten aurkako lehen 70 auzitik gora aurkeztu zuten. Guzmán izendatu zuten ikerketaren ardura hartzeko.  Denbora horretan, Pinochet atxilotu zuten Londresen 1998ko urrian, Baltasar Garzón epaile espainiarraren aginduz, Txilen Espainiako herritarren aurkako genozidioa eta beste delitu batzuk leporatuta. Dena den, Pinochet azkenean epaiketarako ezgaitzat jo zuten eta 2000ko martxoan etxera itzuli zen Txilera, Londresen 17 hilabetez etxean atxilotu ostean.   Guzmanek berehala eskatu zuen Pinocheti legezko immunitatea kentzeko eta Santiagon etxean atxilotzeko. 

Txileko ikerketa batzordeek, egiaren eta adiskidetzearen batzordeak barne, exekuzioen eta desagerpenen 3.000 biktima baino gehiago dokumentatu zituzten, eta beste batzorde batek gutxienez 80.000 giza eskubideen urraketaz bizirik atera zirela kalkulatu zuen.  Guzmánek detektibe talde bat eta beste auzitegi aditu batzuk bildu zituen ikerketa zuzentzeko.  Hiriz hiri ibili zen exekutatu edo desagertutako pertsonen senideak eta giza eskubideen urraketen ondorioz bizirik atera zirenen senideak elkarrizketatzen.  Ikerketen baitan, hobi komunak eta kartzela sekretuak aurkitu zituen. Askotan epaile nagusiek abisua ematen zioten, aurkikuntzak dokumentatzeko kazetariak misio horietan eramateagatik, erabilitako taktikengatik. 

Pinochetek amnistia orokorra eman zien bere militar eta segurtasun funtzionarioei 1978 baino lehen egindako krimenengatik. Hala ere, Guzmanek akusatuen atxiloketak bermatu zituen 1978ko autoamnistia legearen interpretazio gutxi erabilia aplikatuz. Argudiatu zuen eskuadroi militarren biktimen gorpu asko oraindik desagertuta zeudenez, pertsona horiek oraindik bahituta daudela argudiatu zitekeela legez. Horregatik, Guzmanek argudiatu zuen, delitua jarraitzen duela eta ez autoamnistiaren legea ez preskripzio-epea ezin dira aplikatu gorpuak aurkitu arte: Behin betiko bahiketako delitua jurisprudentzia honek sortu zuen, eta, ondorioz, behartutako desagerpenen auzia epaitzea ahalbidetzen zuen.   

2000ko abenduan – Guzmanek 1973-1990 diktaduran izandako bahiketagatik Pinocheti leporatu zion formalki, eta 2001eko urtarrilean bi orduz galdekatu zuen medikuek galdeketa egiteko egokia zela esan ostean. Hilabete horretan bertan, Guzmanek jenerala etxean atxilotu zuen.  

2001eko uztailean, karguak bertan behera utzi zituzten eta, gero, osasun arrazoiengatik kendu zituzten. 2004ko maiatzean, Auzitegiak Pinochet-i berriro kendu zion fiskaltzaren immunitatea Kondor Operazioari buruzko kargu berriengatik.   2005eko irailean, Auzitegiak onartu egin zuen Guzmanek Pinocheti Colombo Operazioaren inguruko immunitatea kentzeko egindako eskaerari.  

Ahalegin guztiak egin arren, 2006an hil zen Pinochet, akusazio eta kasu anitz oraindik izapidetuta.  Geroago mintzatzean, Guzmánek esango zuen: «Garrantzitsua da gure seme-alabei uzten dieguna eta hemen esan ahal izango dute: ‘Begira, hemen epaitu zuten diktadore bat’»  .

Geroagoko urteak 
Guzmanek 2005ean hartu zuen erretiroa. Urte hartan argitaratutako Au bord du monde. Les Mémoires du juge de Pinochet (Munduaren ertzean: Pinochet auzipetu zuen epailearen memoriak) memoria batean, Pinocheten aurkako auzia bertan behera uzteko presio politikoa jasan zuela agerian utzi zuen. 

Erretiroa hartu ondoren, Txileko Unibertsitate Zentraleko Giza Eskubideen Zentroko zuzendaria izan zen.  2008an, Guzmanek Kubaren kontrako estatubatuar bahimendua kentzeko eskatu zuen.  Kubako Bostei ere sostengua adierazi die, haien atxiloketa injustu eta arbitrariotzat jo baitzuen Guzmanek.

Komunikabideak 
2008ko The Judge and the General dokumentalak bere erregimenak egindako krimenengatik Pinochet epailearen aurrera eramateko ahaleginak dokumentatu zituen. Dokumentala Elizabeth Farnsworth eta Patricio Lanfrancok ekoitzi eta zuzendu dute. Emanaldia Estatu Batuetako PBS kateak eman zuen.

Bizitza pertsonala 
Guzmán Inés Watine Dubrulle frantsesarekin ezkondu zen. Bikoteak bi alaba izan zituen.  Arte-bildumatzailea izan zen, eta Kolonaurreko Hego Amerikako arte bildumako hainbat pieza eman zizkion Txileko museoei, besteak beste, Maipuko Carmen Museoari.   Guzmán–Watine bilduma izenekoa, Txile, Peru, Ekuador eta Kolonbia hartzen zituen.  

Santiagon bizi zen eta bere bizitzaren azken zatian dementzia izan zuen. 2021eko urtarrilaren 22an hil zen. Bere heriotzaren arrazoia ez zen jakinarazi. 81 urte zituen.

Obrak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Txileko abokatuak
Txileko epaileak
Euskal txiletarrak