Txillardegi Udal Liburutegia Herri Ekimena

Txillardegi Udal Liburutegia Herri Ekimena Donostiako herri ekimen euskaltzalea da. 2013ko abenduaren 2an, Euskararen Egunaren atarian, hainbat kultur eragile bildu ziren Donostiako Udal Liburutegi Nagusia “Txillardegi Liburutegia” izendatzeko eskaerarekin bat zetozela adierazteko eta abian jarri zuten atxikimendu-kanpainaren berri emateko. Txillardegi Gogoan egitasmoaren lehen pausuak ziren. Gerora, Txillardegi Udal Liburutegia Herri Ekimena bihurtu zen, ofizialki 2017ko abenduan. Harrezkero urtero antolatu dute ekitaldi bat urteurrenaren egunean.

Txillardegiren ekarpena 
Jose Luis Alvarez Enparantza, Txillardegi goitizenaz ezagunagoa, donostiar ingeniari, hizkuntzalari, idazle eta politikaria izan zen.

Haren eragina hainbat arlotan nabari da:

 Hizkuntzalaritzan, euskara batua sortzearen bultzatzaile nagusietako bat izan zen,
 Literaturan berrikuntza nabaria ekarri zuen Leturiaren egunkari ezkutua eleberriarekin, euskal nobelagintza modernoaren sorreratzat hartzen baita. Haren bidez iritsi zitzaien euskal letrei artean modan zegoen existentzialismoa.
 Soziolinguista aitzindaria izan zen Txillardegi. Hizkuntza estandarraren beharrezkotasuna defendatu, soziolinguistikan eredu matematikoa aplikatu, eta soziolinguistikaren eta politikaren arteko lotura azpimarratu zuen.
 Frankismoari aurre egiteko asmoz, Ekin eta ETAren sorreran pisu ideologiko handiaz parte hartu zuen (geroago 1967an atera zen ETAtik). Herri Batasunaren  eta Aralarren sorkuntzan ere parte hartu zuen.
 Donostiari buruz bi liburu idatzi zituen: Antigua 1900 (1991, Kutxa) eta Santa Klara, gure uharte ezezaguna (2004, Kutxa). Saiakera historikoak dira  Donostiako Antigua auzoaren eta Santa Klara uhartearen historia azaltzen duena.

Idazleen eskaria Donostiako udalari (2013 eta 2022) 
Txillardegik euskalgintzaren eremuan egindako lanagatik, Donostiako Udal Liburutegi Nagusia Txillardegi liburutegia izendatzeko eskaria egin zuten Donostiako 17 idazlek udalaren erregistroan, 2013ko urriaren 10ean. 

Hauxe izan zen eskaeraren testua:

Eskaerarekin bat egin zuten 843 kultur eragilek eta herritarrek, change.org–en. Baina udalak ez zuen eskaera onartu; PSE, PP eta PNVk, abenduaren 20ko udal bilkuran, eskabidearen aurka bozkatu zuten.

2022an, Txillardegiren heriotzaren X. urteurrena baino lehen, idazleek bigarrenez egin zuten eskaera udalean. txillardegiliburutegia.eus gunean 1.000tik gora sinadura bildu ziren eskaerari babesa emateko. Berriro ere PNV, PSE eta PP alderdiak kontra azaldu ziren. 

Hamar urteko ibilbidearen ondoren, beraz, Idazleen Ekimenak gelditu egin zuen udal eskaera, helburua lortu gabe. Udal eskaera hori baztertuta, baina lanean jarraitu zuen ekimen publikoa urteroko ekitaldiaren antolaketarekin.

Urteurrenetako ekitaldiak

I. urteurrena (2013) 
Donostiako liburutegiari Txillardegi deitzeko eskatu zuten hainbat eragilek (Berria, 2013-12-03)

II. urteurrena (2014) 
Txillardegi idazle donostiarra omendu zuten Donostiako Lasala plazan (Irutxuloko Hitza, 2014-01-14) Koldo Izagirre eta Joxe Austin Arrieta idazleek parte hartu zuten.

Desagertu egin ziren geroago Txillardegiren omenez Lasala plazan jarritako plakak.

III. urteurrena (2015) 
Lasala plazan antolatu zuten berriro ekitaldi bat.

IV. urteurrena (2016) 
Txillardegiren besarkada bisualizatu zuten Dr Camino aretoko ekitaldi batean.

V. urteurrena (2017) 
Txillardegi omentzeko ekitaldi sorta prestatu zuten 5. urteurrenean. Txillardegi poliedrikoaren irudia azaldu zuten Lasala plazako ekitaldi batean.

Hala ere etsita azaldu ziren ekimeneko kideak udalarekin.

VI. urteurrena (2018) 
“Euskara da euskaldunon aberria” esaldia duen horma-irudia ere  inauguratu zuten 2018an Donostiako Antigua auzoko Gaskoinia plazan. Egun horretako idazle gonbidatua Ibon Sarasola izan zen.
Donostian bakarrik ez, beste errekonozimendu batzuk jaso ziren 2018an Donostiatik kanpo.2018ko otsailean, Txillardegi Udal Liburutegia Herri Ekimenak Oñatiko Udalari  proposatu zion Arantzazun Txillardegi oroitzeko plaka bat jartzea, senitartekoek Oñatin zeuzkatela erroak kontuan hartuta, Araotzen zehazki.. Udalak aho batez onartu zuen eskaria, 2018ko maiatzean. Milikua eraikinean oroigarria bat jarri zuten honako azalpenak emanez: “Hemen ikerketa lanean jardun zen Jose Luis Alvarez Enparantza (Txillardegi), idazlea, irakaslea eta politikaria, oñatiar jatorrizko senitartekoa, eta euskara batuaren aita"

VII. urteurrena (2019) 

Urteurreneko omenaldia Donostian eta Hendaian antolatu zen. Antiguako ekitaldian Jean-Louis Davant zuberotarra izan zen idazle gonbidatua. Txillardegik utzia oroitu zuten Hendaian antolatu zen ekitaldian.

Urte berean apirilean Txillardegi omendu zuen 21. Korrikak euskararen alde egindako lanarengatik. Txillardegiren bost bilobek eraman zuten lekukoa Korrika-ko omendu gisa.

Gainera, azaroan gorazarre-ekitaldi jendetsu batekin inauguratu zuen EHUk Txillardegi aretoa.

VIII. urteurrena (2020) 
2020ko urteurreneko ekitaldian Mikel Antza idazlea eta Eneko Sierra saxo-jolea izan ziren gonbidatuak. Lehenago Txillardegiren Antigua erakusteko ibilbide bat antolatu zuten, Josu Tellabide histolrialariak gidatua. Aste berean hitzaldi bat antolatu zen Elixabete Garmendia kazetariarekin, Parkea Bizirik Elkartearekin eta Bizilagunekin Plataformarekin.

IX. urteurrena (2021) 
Ekitaldiko gonbidatuak izan ziren  Beñat eta Unai Gaztelumendi bertsolariek Txillardegi Liburutegia izenburuko bertsoak plazaratu zituzten. Janitz Enparantza txistularia eta Sua Enparantza eta Natale Bueno dantzariak ere izan ziren ekitaldian. 

Bertsoetan Donostiako izendegiaren inguruan, hiri horretako udal liburutegiak Txillardegiren izena eramatea aldarrikatuz.

Irudi honetan ikusten da abestiko kaleen pertsonak noraino diren herrikoi, zenbat bisita jaso duten Wikipedian 2015 eta 2023ren artean.

X. urteurrena (2022) 
Urteurrenaren zenbaki borobila ospatzeko ohiko ekitaldiaz gain aurreko astean zehar beste hainbat antolatu zituzten:

 San Telmo museoan Kronikak liburua aurkeztu zuten. 1968tik 1986ra bitartean Txillardegik argitaratutako kronikak dira. Zeruko Argian lehenik erbesteko urteetan, 'Larresoro' ezizenarekin. Egin, Punto y Hora, Anaitasuna eta Argian batik bat Euskal Herrira itzuli ostean. Koldo Izagirrek eta Juan Luis Zabalak atondu zituzten testuak, eta elkarrekin idatzi zuten 'Turismoa Txillardegi turistarekin' hitzaurrea. Koldo Izagirrerekin eta Juan Luis Zabalarekin batera, Garbiñe Ubedak eta Gorka Bereziartuak hartu zuten parte Susak eta Argiak antolatu duten ekitaldian.
 'Txillardegi. Euskalgintza' eta 'Txillardegi. Intelektuala eta gizartea'  liburuen aurkezpena. Txillardegiren lehen antologia osatzen zutena. Miren Rubio Iturriak idatzitako Batasunaren pentsalaria biografiaz gain, bost liburu behar izan zuten  Jakinek eta UPV/EHUk Txillardegiren pentsamendua biltzeko. Aurretik argitaratuta zuten beste lau hauek: 'Euskara batua', 'Nazio auzia', 'Hizkuntzaren filosofia', 'Euskalgintza' eta 'Intelektuala eta gizartea'. Aurkezpenean Alaitz Aizpuru (testuen hautatzailea), Igone Lamarain (euskalgintzaren inguruko liburuan taldean aritu zen Saioa Rodriguez, eta Mikel Irastorzarekin) eta Jakineko zuzendari den Lorea Agirre izango dira hizlari.
 San Telmo museoan ere Alaitz Aizpuruk berak Iñigo Urrutiarekin batera  'Txillardegiren hizkuntza politikaren oinarriak eta bere gaurkotasuna' landu zuten aste hartako astearteko hitzaldian.

Bestalde Berria egunkariak liburutegiaren izenari buruz inkesta bat pasa zien kultura erreferente diren 7 pertsonari, eta iritzi hauek nabarmendu zituen:

 ANE LABAKA Idazle, bertsolari eta sortzailea:  «Txillardegirekin dagoen zor hori kitatzeko modu bat izango litzateke»
 HARKAITZ CANO Idazlea: «Udaletxe zenak bere baitan biltzen ditu Txillardegiren bi pasio»
 DANELE SARRIUGARTE Idazle eta itzultzailea: «Txillardegiren eragina hitz egiten dugun hizkuntzan berean dago»
 ITZIAR ITUÑO Aktorea: «Agintariek Txillardegiri ez diote sekula eman merezitako aitortza»
 TXERRA RODRIGUEZ Soziologoa: «Herri mugimenduak izendapen hori eskatzen du»
 IRATI JIMENEZ Idazlea: «Euskararen eta geure batasunaren lehen arkitektoa izan zen»
 AIZPEA GOENAGA Aktore, gidoilari eta zuzendaria: «Ekarpen ikaragarriak egin zizkion euskarari eta euskal kulturari»

Geroxeago 2022ko maiatzean,Txillardegi plaza izena zuen plaka kendu zuen udalak. Plaka Donostiako Antigua auzoan Txillardegi etxea zegoen  tokian jarri zuen Txillardegi Udal Liburutegia herri plataformak 2019ko urtarrilaren 13an, Antiguako Gaskoina Plazan. Plaka jarrita egon zen hiru urtez, udalak kendu zuen arte.

XI. urteurrena (2023) 
Txillardegi omendu zuten berriro Antiguan Revuelta eta Etxebeste musikariekin. 

Martxoaren 24an, euskara batuak "herriaren garapenean izan duen balioa" azpimarratzeko eta euskara batuaren sorreran bultzatzaile izan zirenak oroitzeko,  Euskaltzaindiak eta Orereta Ikastolak  Errenteria eta Donostia lotuko zuen 8.000 lagunek osatutako giza-kate erraldoi bat antolatu zuten. Euskara batuaren sorreran eta gorpuztean nabarmendutako 15 pertsona oroituko zituen ekimenak: Koldo Mitxelena, Resurreccion Maria Azkue, Pierre Broussain, Jose Maria Satrustegi, Julia Berrojalbiz, Xabier Kintana, Raimundo Olabide, Julene Azpeitia, Luis Villasante, Henrike Knörr, Arantxa Urretabizkaia, Arturo Campion, Gabriel Aresti, Jean-Louis Davant eta Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi.

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Txillardegi Liburutegia (bertsoak)

Kanpo estekak 

 Txillardegi Liburutegia Herri Ekimena gaia Berria.eus egunkarian.  Hamrarretik gora artikulu.
 Zenbat aldiz bisitatzen da Txillardegiren artikulua Wikipedian? (Pageviews) Kepa Sarasola– Euskal Wikilarien Kultur Elkartea. (2022-01-10)

Gipuzkoako elkarteak
Txillardegi