Hostoen kolore-aldaketa

Eskualde epeletako zuhaitz askotan dagoen hostoen kolore-aldaketa, maiz, udazkeneko koloreak deitzen zaio. Hostoen garapenaren azken etaparekin lotzen da, benetako aldaketa biokimikoengatik bereizten den seneszentziarekin.

Udazkeneko hilabeteetan, hostozabalen eta iratzeen kolorea aldatu egiten da erori aurretik.

Urteko aldi hori, maiz, uda txikiarekin lotzen da, baina Indiar uda ez da nahastu behar aldi berean hostoen kolore-aldaketarekin.

Klorofila eta kolore berdea 

Hosto bat berdea da, klorofila izeneko pigmentu-talde bat duelako. Klorofila zeluletan ugaria denean, landareak hazten ari diren bitartean gertatzen den bezala, klorofila molekulen berdeak hostoan egon daitekeen beste edozein pigmenturen kolorea menderatzen eta ezkutatzen du. Hala, udan hostoak gehienetan berdeak izaten dira.

Udaren amaieran, hotza eta egunaren iraupena murriztea bezalako ingurumen-seinaleei erantzunez, jariakinak hostoen barrurantz eta kanporantz garraiatzea bermatzen duten nerbioak pixkanaka buxatzen dira, xaflen oinarrian kortxozko tapoi baten bidez, hain zuzen ere pezioloa apurtuko den lekuan (abstrakzio-fenomenoa). Kortxo-geruza hori garatuta, gero eta ur eta mineral gutxiago isurtzen da. Aldi horretan, klorofilaren maila jaisten hasten da: seneszentziaren prozesu oso aktiboak funtsezko mantenugaiak birziklatzea esan nahi du landarearentzat.

Baina klorofilaren proportzio handi bat kloroplastoetan dauden tilakoideen mintzeko proteinekin lotzen da. Kortxozko tapoiak pezioloa erabat buxatu baino lehen, landareak proteina kloroplastikoak berreskuratzen ditu, proteina-pigmentu konplexua bereiziz.

Beste kolore batzuk eragiten dituzten pigmentuak

Karotenoideak 

Udazkena hurbiltzen denean, landarearen barruko nahiz kanpoko faktore batzuek klorofila-berriztapenaren dezelerazioa eragiten dute, eta, orduan, berritzeko abiadura klorofilaren disoziazioarena baino txikiagoa da. Aldi horretan, klorofilaren sintesia gutxituz doa pixkanaka, eta beste pigmentu batzuk ikusten hasten dira. Batez ere karotenoideak dira, kolore horixkak, laranjak eta marroiak igortzen dituztenak, eta neurri txikiagoan tanino koloreztatuak (marroiak, laranja lausoak).

Karotenoideak, pigmentu klorofillianoak bezala, plastidioak izeneko organoetan egoten dira. Plastidioak hostoen zelulen barruko egitura txikiak dira. Karotenoideak, batzuetan, hostoan hain ugariak dira, landareari kolore berde-horia ematen diotelako, baita udan ere. Baina gehienetan, karotenoideak udazkenean ikusten dira lehen aldiz, hostoak klorofila galtzen hasten direnean.

Bere horiak eta laranjak zur gogorrezko zuhaitzen hostoak tindatzen dituzte, hala nola lizarra, astigarra, idi-bihotz arbola, Makala, Lertxuna, urkia, basagereziondoa, platanoa, sassafrak eta haltza. Klorofila baino egonkorragoak dira, eta edukia ez da hain azkar txikitzen seneszentzian.

Karotenoideak, normalean, mundu bizian egoten dira, eta azenarioaren, artoaren, kanariarraren, nartzisoen, arrautza-gorringoaren eta platanoaren kolore bereizgarriaren erantzule dira.

Antozianinak 
Kolore gorria eta purpura antozianina izeneko pigmentu-familia batetik datoz. Karotenoideek ez bezala, oro har, pigmentu horiek ez dira ageri hostoan hazkuntza-aldian. Azukreen degradazioaren molekula horiek uda amaieran sintetizatzen dira. Hostoak erori aurretik, zuhaitzak mantenugai garrantzitsuak (fosfatoa) husten ditu. Horrek metabolismoa aldatzen du.

Azukreen degradazioak, orduan, antozianinen sintesia eragiten du, eta kolore gorriek gutxiago erakartzen dituzte udazkeneko hostoetan gutxiago erruten duten zorriak.

Pigmentu marroiak 
Hostoaren seneszentziaren azken etapa, kromoplastoen desintegrazioak eta konposatu fenolikoen (tanino motakoa) oxidazio entzimatikoak amaitua. Hosto berdeen zapore mikatz eta lehorgarriaren jatorria da, eta hosto hori-laranjatuen artean handiena. Taninoen eta proteinen konplexutasunak, seneszentziaren azken etapan, azaltzen du tabakoaren kolorea hartu zuten hosto marroien kartoi mehearen gustu opakoa (horrela deitzen zaie tabakoaren hosto hilengatik).

Polifenol horien kolorazioa, mingotsa eta astringentzia hautemateko gaitasuna hautatu zuten, seguruenik, eboluzioan, belarjaleei eta orojaleei toxiko izan daitezkeen konposatu horien xurgapenaren berri emateko. Horren ondorioz, "pigmentu marroiak" sortu ziren, pisu molekular handiko molekula organikoak. Egitura kimikoa oso gaizki ezagutzen da oraindik.

Hostoen kolore-aldaketa progresiboa udazkenean 
Kolore aldaketa, seneszentzia prozesuarekin lotua, aldatu egiten da hostailaren barruan. Zenbait faktorek eragiten dute aldaketa hori:
 pH bakuoloaren aldaketa.
 Zenbait hidroxilo kelatu pigmentuaren kolorea aldatzen duten ioi metalikoen kontzentrazioen aldaketa.
 Kopigmentuen degradazio-maila, hala nola flabonolak eta karotenoideak.
 Taninoen polimerizazioa eta oxidazioa.

Galeria

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Biokimika
Landare-fisiologia