Scapigliatura

Scapigliatura  XIX. mendeko ipar Italian zabaldu zen arte eta literatura mugimendua izan zen. Haren gune nagusia Milanen zegoen baina, ondoren, penintsula osoan zabaldu zen, batez ere 1850. urtetik aurrera.

Etimologia 
Scapigliatura hitza frantsesaren bohème (ijitoen bizimodua) hitzaren itzulpen librea da. Hitzari esan nahi hori Carlo Righetti idazleak eman zion La Scapigliatura e il 6 febbraio eleberrian, 1862. Kontzeptu horrekin garaiko Parisen artistek eta idazleek zeramaten bizimodu nahasia adaierazi nahi zuen; bizimodu horren ezaugarriak Henri Murgerren Scènes de la vie de bohème (1847–1849) eleberriarekin zabaldu ziren.

Ezaugarriak 
Scapigliatiak inoiz ez ziren eskola edo poetika amankomuna izan zuen mugimendu antolatua izan. Sortzaile hauek kultura tradizionalaren eta burgesiaren aurkako errebeldia espiritua zuten. Lehen helburua kultura ofizial italiarraren epeltasuna salatzea izan zen; urte haietan Aleardi, Tommaseo eta Prati-ren Secondo romanticismo zegoen modan. Erromantizismo italiarra haien ustez arina eta friboloa zen. Gaixotasunaren gaia erakargarria izan zen scapigliatientzat; egile hauetako askok ere bizitza tragikoak izan zituzten bohémiennes frantsesen moduan, poeta madarikatuen estiloan.

Scapigliatiek Italiako kultura berritzeko kanpoko ereduak bilatu zituzten, bereziki Alemaniako Erromantizismoan (Heinrich Heine, Jean Paul, ETA Hoffmann), Frantzian (Théophile Gautier eta Gérard de Nerval) eta, batez ere Charles Baudelaire eta Edgar Allan Poe. Taldeak ere Wagnerren musika Italian zabaldu zuen, batez ere Franco Faccio (1840-1891) musikariaren bitartez.

Margolariak 
 Tranquillo Cremona
 Mosè Bianchi
 Daniele Ranzoni

Musikagileak 
 Alfredo Catalani
 Amilcare Ponchielli
 Arrigo Boito
 Camillo Boito, aurrekoaren anaia
 Giacomo Puccini, hasierako urratsak mugimendu honetan eman zituen.

Idazleak eta poetak 
 Vittorio Imbriani
 Giovanni Camerana
 Iginio Ugo Tarchetti
 Carlo Dossi Arrigo Boito,
 Camillo Boito
 Emilio Praga
 Achille Giovanni Cagna
 Salvatore Farina
 Antonio Ghislanzoni
 Mario Rapisardi

Bibliografia 
 Gaetano Mariani: Storia della Scapigliatura, Sciascia, Caltanisetta-Erroma, 1978
 Giulio Carnazzi: La scapigliatura, Morano, Napoli, 1989
 Annie-Paule Quinsac: La Scapigliatura, Giunti, Florentzia-Milan, 2009

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Bohemio

Kanpo estekak 
 : Italiako Entziklopedia.
 : "La Scapigliatura" artikulua, Maria Grazia Tolfo.

Italiako artea
Milango kultura
Italiako kultura
XIX. mendeko artea
Italiako margolariak
Italierazko hitzak eta esaldiak
Italiako literatura
Italiako literatura mugimenduak