Onddo zikin

Onddo zikina  edo behi-onddoa (Boletus luridus edo Suillellus luridus) Boletaceae familiako onddoa da. Zapore oneko jangarria da, baina gordinik arriskutsua, batez ere edari alkoholdunekin nahastuta. Generoaren barruan korapilatsu samarra den atal baten prototipoa da, espezie ugari biltzen dituena, horietako batzuk elkarren antzekoak eta nekez bereiz daitezkeenak. 

Sinonimoak: Boletus luridus Schaeff. (1774) , Boletus rubeolarius Bull. (1791), Boletus subvescus J.F.Gmel. (1792), Leccinum luridum (Schaeff.) Gray (1821), Tubiporus luridus (Schaeff.) P.Karst. (1881), Dictyopus luridus (Schaeff.) Quél. (1888)

Deskribapena 
Kapela: 6 eta 12 cm arteko diametrokoa, haragitsua, irmoa, hemisferikoa, gero ganbila kolore askotarikoa da: hori-oliba antzekoa, isla gorrixka edo grisaxkekin, gamuza-arrea, oliba-marroia edo marroi-herdoil kolorekoa. Azal lehorra, ilupa fin batekin.

Tutuak: Libreak eta horiak, gero berdexkak. Ukitzean urdindu egiten dira.

Tutu libreak: Kirtenera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

Poroak: Txikiak, biribilak, hasieran adreilu kolorekoak, gero gorri ilunekoak, baina laranjak ere izan daitezke, ertz argiagoarekin. Urdindu egiten dira behatzekin sakatzean.

Hanka: Betea, irmoa, sendoa, oinarrian lodituta, hori-laranja goiko aldean, beheko erenean arre-gorrixka. Sare gorri edo laranja koloreko nabarmenarekin

Haragia: Lodia, biguna, horixka (gorri-laranja hodien azpian), baina ebakitzean azkar bihurtzen da berde-urdinxka eta gero urdin. Zapore leunekoa eta usain atseginekoa.

Etimologia: Boletus terminoaren etimologia eztabaidagarria da. Luridus epitetoa latinetik dator eta zikina esan nahi du. Bere itxuragatik

Jangarritasuna 
Jangarri ona, baina gordinik pozoitsua, batez ere edari alkoholdunekin nahastuta. Ez da gomendatzen kontsumitzea, nahasteak egon baitaitezke. Oinean sarea duten Luridi taldeko beste espezie toxiko batzuekin nahas daitekeelako.

Nahasketa arriskua 
Boletus erythropus eta Boletus queletii ondoekin, baina hauek ez dute sarerik oinaren azalean. Oinean sarea duten beste espezie batzuk ere badaude, hala nola, Boletus caucasicus eta baita Luridi taldeko espezie toxikoak ere.

Sasoia eta lekua 
Arrunta udan eta udazkenean, edozein basotan aurki daiteke, ohikoagoa da lurzoru karetsuetan edo neutroetan. Leku ilunetan eta bide bazterretan.

Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Australia, Himalaia, Erdialdeko Amerika, Georgia, Turkia eta Filipinak.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
  Onddo zikina Errotari mikologia elkartearen webgunean
  Boletus luridus Mycobank-en

Suillellus
Onddo jangarriak