Luisa de Medrano

Luisa de Medrano Bravo de Lagunas Cienfuegos, lehen mailako iturrietan Lucía de Medrano izenez ezaguna (Atienza, Guadalajara, 1484ko abuztuaren 9a - 1527? ), latinista espainiarra izan zen. Salamancako Unibertsitatean kanonen ikasgairen bat eman ahal izan zuen, betiere emakumeak Europa errenazentistan baztertuta zeuden jarduerak eginez.

Bizitza eta lana 
Luisa de Medrano Atienzan (Guadalajara) jaio zen, Sorian, 1833an egindako zatiketa probintzialeraino. Dueroko Berlangaren Salbatzaileen leinuko Diego López de Medrano San Gregorioren jaunaren eta Magdalena Bravo de Lagunasen alaba izan zen. Aitonak Isabel erreginari lagundu zion Enrike IV.aren aurka, eta traizio bidez Atientzako gaztelu menderaezina konkistatu zuen, han alkaide gisa finkatuz. 

Luis Medrano, Valladolidekoa eta Coriako kanonigoa, 1511ko azaroaren 10ean Salamancako Unibertsitateko errektore hautetsia, bere neba izan zen Luisa Montañoren arabera.

Aita eta aitona Granadan borrokan hil ziren. Esker onez, erreginak bere gain hartu zituen alarguna eta seme-alaben hezkuntza. Primogenitoak —Bravo de Laguna izenaz ezagutzen direnak— Atienzako alcaideen kargua jarauntsi zuten, bitartean haren alaba Katalina, gortean zerbitzatu ondoren, mezenas garrantzitsu bihurtu zen Atienzan; adibidez, San Frantziskoko komentuko kapera finantzatu zuen familiako panteoi gisa. Familiaren beste adar batek Berlangako kolegiatan du bere hileta-kapera. Juan Bravo komuneroa ere familia berekoa zen, Bravo de Laguna Atienzaren nobleen armarria geroagokoa izanik.

Lanak 
Luisa de Medrano beste emakume kultuen garaikidea izan zen, hala nola Beatriz Galindo la Latina eta Beatriz de Bobadilla.

Luisa de Medranori dagozkion hiru iturri primario baino ez dira aurkitu: 

1. Lehena Pedro de Torresen Kronikoiko ohar bat da. 1507an unibertsitateko fisikarien katedradun hautatu zuten eta ondoren Sigüenzako kanonigoa izan zen. Kronikonaren eskuz idatzitako ohar batean hau irakur daiteke:

2. Bigarren iturria datarik gabeko gutun luze eta goresgarria da, Lucio Marineo Siculo erudito italiarraren Opus Epistolarum-en argitaratua (Salamancako irakaslea 1485 eta 1498 artean). Unibertsitatean ezagutu zuen, eta Lucía Medranoren jakinduriaren mirespena adierazi zuen. 

3. Lucia de Medranori buruz hitz egiten duen hirugarren jatorrizko dokumentua Lucio Marineo Siculo bera da. De Rebus Hispaniae Memorabilibusen aipamena da, eta gaztelaniaz ere argitaratu zen, De las cosas memorables de España izenarekin. Aipamena 1530eko edizioaren azken zatian dago, eta ale gutxi daude:

Liburu hau azken kapitulurik gabe argitaratu zen 1533an eta 1539an, autorea eta Luisa de Medrano bera hil ondoren. Hura hiltzat jotzen da, ez baita aipatzen amaren testamentuan, Atienzan 1527an emana.El propio Sículo informaba en la edición de 1533 que se retiró del volumen, por prohibición del rey Carlos I, «la mención de ilustres varones y no pocas mujeres dignas de ser recordadas» 
Datu horrek adierazten du Luisa de Medranoren erreferentzia Karlos V.aren aginduz ezabatu zela.

Jacinto Chicharroren arabera, Luisa de Medrano Sibila Samia gisa erretratatuta egongo litzateke Juan Soredari esleitutako Atientzako Trinitate elizako profeta eta sibilen lau tauletako batean, herri bereko San Gil museoan gordeta.

Luisa de Medrano hainbat lanetan aipatzen da mendeetan zehar: Gil González Dávila (1650), Nicolás Antonio (Paris, 1672 - Madril, 1778), Bernardo Dorado (1776), Diego Clemencín (1821), Manuel Hermenegildo Dávila (1849), Marcelino Menéndez Pelayo (1896)....

Doradok, arestian aipatutako obran, honela nabarmentzen du Luisa de Medranoren bikaintasuna:
 
Gaur egun, Medranoko Lucia Institutuari izena emateagatik ezaguna da salamankarren artean. Emakume horrek jasan duen ahanzturaren ondorioz, Institutuko egungo eraikinaren inaugurazioan, bertan zeuden agintariek ez zekiten nor izan zen Lucia de Medrano.

1935ean, Thérèse Oettel alemaniarrak Isabel Katolikoaren mendeko katedraduna: Lucía de Medrano argitaratu zuen, oraindik ere erreferentziazkoa den obra. Sarreran dio Penintsulako artxibo nagusietan zehar ibili zela, irakurritakoaren egiazkotasuna frogatzen zuten zantzuak biltzeko: «XVI. mendean, emakume aristokratiko batzuek katedrak izan zituzten Espainian; adibidez, Medranoko Lucia (sic), Salamancan.""

Beste artikulu batzuek, hala nola Adolfo Domínguez Perrinok eskaturik Carabias Torresek egindakoak, diote ezen, nahiz eta latinaren eta kultura klasikoaren ezagutzan nabarmendu, Luisa de Medrano ez zela inoiz izan, stricto sensu, Salamancako Unibertsitateko katedraduna.

2015ean, «Luisa de Medrano» genero-berdintasunerako Gaztela-Mantxako Nazioarteko Saria sortu zen, Soledad Cazorla, Marcela Lagarde, Miguel Lorente, Amelia Valcárceli eta Bernaldo de Quirósi, eta, 2020an, Carlota Bustelo García del Reali eman zitzaiena.

2018an, Espasa argitaletxeak Maria López Villarquideren La catedrática eleberria argitaratu zuen. Eleberri horrek Luisa de Medranoren garaiko pertsonaien ikuspuntuen bidez birsortzen du haren biografia. Eleberria txinerara itzuli zen eta 2022an argitaratu zen.

Erreferentziak

Bibliografia

Kanpo estekak 
 

Atienzatarrak
Salamancako Unibertsitateko irakasleak
XVI. mendeko Espainiako idazleak
XVI. mendeko idazleak
XVI. mendeko emakume idazleak