Marie Vassilieff

Marie Vassilieff, jaiotzez, María Ivánovna Vasílyeva  eta zirilikoan Мари́я Ива́новна Васи́льева (Smolensk, Errusia, 1884ko otsailaren 12a - Nogent-sur-Marne, 1957ko maiatzaren 14a) pintore eta eskultore errusiar-frantsesa izan zen, kubismoaren lehen sustatzaileetako bat. Antzerki-diseinatzailea eta -dekoratzailea ere izan zen.

1910eko hamarkadako pintoreen belaunaldian, kubismoaren tresnez busti zen eta bere hizkuntza sortu zuen. Vassilieff Urrezko Atalekoa izan zen, kubismoarekin, suprematismoarekin, futurismoarekin eta konstruktibismoarekin lotutako Europako abangoardiako artisten taldea.

Biografia 
Medikuntza ikastera bultzatu zuen familia aberats batean jaio zen, baina haren berezko joera eta interesa artea zen eta huraxe aukeratu zuen, 1903an San Petersburgoko Arteen Akademia Inperialean heziz.

1905ean, Parisera joan zen, orduan munduko arte-hiriburura, Alexandra Feodorovna enperatrizaren beka batekin, eta 1907an bertan jarri zen behin betiko.   

Arte Ederren Eskolan, besteak beste Sonia Delaunayrekin, Olga Meerson eta Henri Matisserekin (1869-1954) ikasten ari zen bitartean, egunkari errusiar bateko korrespontsal lan egin zuen eskolak ordaintzeko. Hiru urte geroago, tailer bat sortu zuen, gero, Montparnasseko museoa izan zena. Tailer horretan Nina Hamnett, Alexandra Povorina edo Ossip Zadkinek ikasi zuten.

1911n, pintura- eta eskultura-akademia errusiarra sortu zuen Maine etorbideko 54. zenbakian. Garai hartako artearen abangoardiarako topaleku izan zen, eta artista hauek izan ziren: Maria Blanchard, Muñeca Hamnett, Amedeo Modigliani, Liposchine Jsip. 1998tik 2013ra, akademia hori izan zuen lantegia Montparnasseko Museoa izan zen. Gero Villa Vassilieff bihurtuko zen 2020ra arte.  

Denbora gutxian, atelierraren jarduerak arte-mota guztiak hartu zituen. Marie Vassilieffen tailerreko hormak Marc Chagall eta Modiglianiren pinturez betetzen ziren bitartean (Pablo Picasso eta Fernand Légerren marrazkiak), gau artistikoak eta hitzaldiak egiten ziren. 1913ko maiatzaren 5ean, Fernand Leger-ek arte modernoari buruz hitz egin zuen: «Gaur egungo pinturaren jatorria eta haren balio adierazgarria», eta 1914ko maiatzaren 9an, hitzaldi horren bigarren zatia: «Gaur egungo pintura-errealizazioak», Parisko Eskolako pintoreen espiritu independentearen omenaldia. 

1914ko martxoan, Marie Vassilieffek Salon des indépendantsen hiru kubista-koadro erakutsi zituen: Konposizioa, Ikerketa eta Ikerketa II. Martxoaren 7an, Excelsior egunkariak lehen orrialdean 'ohial futurista' izena eman zion. 

1914ko abenduan, Marie Vassilieffek pintura-akademia itxi, bigarren tailer bat erantsi eta kantina herrikoi bat ireki zuen. Erizain boluntario gisa eskaini zitzaion Frantziako Gurutze Gorriari, eta Parisko artista askoren diru-egoera  azkar okertu zela ikusi zuen. Frantziako gobernuak, gerrako ekonomiari eusteko, konpentsazio-pentsio bat ematea erabaki zuen egoerak kaltetutako jarduera ekonomiko orori. Artistek, beren lanak erraz saldu ezin zituztenez, gutxieneko konpentsazio-pentsioa jaso zuten. Askotan janaria ezer askorik ez baitzuten, kantina aterpetxe ederra zen janari ekonomikorako eta gizarte-harremanetarako zentro baterako. 

Gobernuak gelditze bat ezarri zuen, eta Parisko jatetxe eta kafetegiek goiz itxi behar izan zuten, baina Marie Vassilieffen kantina, klub pribatu gisa inskribatua, ez zegoen betebehar horren pean. Jende asko ibiltzen zen, elkargune bat izan baitzen bat-batean. Kist Thaulow norvegiarrak biolina jotzen zuen, Henrik Melcher Melchers suediarrak pianoa, Ossip Zadkine eta Marie Vassilieff errusiar dantzak eskaintzen zituzten eta Pablo Picassok toreatzaileak imitatzen zituen Tsuguharu Foujita eta Diego Rivera lagunak dibertitzeko. Picabia, Suzanne Valadon, Modigliani, Ossip Zadkine, Georges Braque, baina baita Serguéi Diaghilev eta Francis Poulenc ere. 

1915eko urrian, Marie Vassilieff Errusiara itzuli zen, eta han hitz egin zuen azken aldiz gurasoekin. Bi erakusketa ertain futuristatan parte hartzeko aukera izan zuen, ingurune suprematista Petrograd, Dernière exposition futuriste '0,10 erakusketan' . Kasimir Malevitchek bere Carré negro sur fondo blanco famatua erakutsi zuen Moskun, 1916ko martxoko Magasin erakusketa, non lehen aldiz famatu egin zuten.

Frantziara itzulita, 1916ko apirilean, kantina ireki zuen berriro. 'Arte modernoa atzera begirako erakusketa prestatzen zuen arte-kritikariak bederatzi zenbakia eskaini zion Frantziari, hazien artelan artistikoaren adierazgarri. Erakusketa hau "Salon de Antin" izena zuen, Antin etorbideko 26. zenbakian izan baitzen, Paul Poiret jostunaren etxean. Pablo Picassok Avignongo Demoiselles famatuak / Avignongo andereñoak erakutsi zituen lehen aldiz.

1917ko urtarrilean, soldadutzan zauritu zuten Georges Braque zerbitzu militarretik askatu zuten. Marie Vassilieffek eta Max Jacobek bankete bat antolatu zuten beretzat eta haren emazte Marcellerentzat. Gonbidatuen artean zegoen Alfred Pina lankide berriarekin, Beatrice Hastings, Modiglianirekin izan zuen bi urteko harremana utzi berria zuena, baina ez zuten gonbidatu. 

1917an Pierre semea izan zuen, eta Marie Vassilieffek askotan margotu zuen; trapuzko edo larruzko panpinak Berlinen, New Yorken eta Londresen eta Peggy Guggenheimek 1938ko azaroan erakustera gonbidatu zuen. 1920ko uztailean, Paul Léautaud idazlearen lagun Marie Dormoyk «Muñecas nuevas» artikulua idatzi zuen Arte te décoration aldizkarian, honela zioena:«Marie Vassilieff-i dagokionez, bere panpinak benetako artelanak dira. Inork ezin du huts egin, milaren artean ezagutu lituzke. Bakoitzarentzat zirriborro asko egiten ditu, eta, modelatzearen indarragatik, kubismo onenean oinarritzen den eraikuntzaren sendotasunak, etengabe berritutako teknikak, karaktere bat erakusten du, herentzia bat azpimarratzen du, sentimenduz eta grinaz hornitutako pertsonaiak sortzen ditu, eta, azkenik, materia bizigabeari bizia ematen dio.»

1920ko hamarkadatik aurrera, haren pintura-lanak nolabaiteko primitibismo baterantz egin zuen, forma biribilduekin eta kolore leunekin. Eta antzerkiaren diseinuaz eta eszenaz arduratu zen. Hala, urte haietan, panpinez gain, maskarak, flaskoak, jantziak, altzariak eta panel apaingarriak eta eszenografiak ere sortu zituen.

Marie Vassilieffek Arlequinade – Nouveau parfum de Rosine lurrinaren flaskoa marraztu zuen Paul Poiretentzat 1923an. Rolf de Maréko Balet suediarren 1923-1924 antzerki-denboraldiko jantziak egiteko tailerrak zuzendu zituen, batez ere Mundu Sorkuntzakoak, 1923ko urriaren 25ean estreinatu baitzen Camps-Élysées antzokian.

1925ean, «altzari barroko eta antropomorfo» bat sortu zuen, sei «txotxongilo altzariz» osatua, Arte apaingarri eta industrial modernoen nazioarteko erakusketarako.

1927an, La Coupole brasserieko bi zutabe apaindu zituen, Montparnasseko bulebarrean. Lehenbizikoan, Ama Birjina Beltz bat orraztu zuen, eta Georges Duhamel letra-gizona zela esan zuen; baina, berez, haren laguna zen, Claude Duboscq konpositorea, flauta jotzen zuena. Izan ere, begi biribilen atzean irekitako begi horiek, azeria sorbaldan pausatuta eta Ama Birjina Beltza zutela, 1928an Marie Vassilieffek Claude Duboscqentzat diseinatutako Le Pauvre Clair txotxongilo-ikuskizuneko panel apaingarrien antzekoak ziren.

Katalogo ofizialean «Artista pintore apaintzaile» gisa dago inskribatuta, eta 1937ko Bizitza Modernorako Arte eta Tekniken Nazioarteko Erakusketan duen parte-hartzea hirukoitza izan zen. "Denda fantastiko" bateko maskarak eta animalia txikiak erakutsi zituen; “Été-El État – Réseau de État” panel apaingarri erraldoiaren maketa, edo René Pedrok Montparnasseko geltokirako diseinatutako meroa, eta Loudütré Arthur sonetoa agertokira egokitzeko Voyelleseko bost traje rodoïdalak.

1939tik 1946ra, Cagnes-a-Marren (Alpes Marino) bizi izan zen Marie Vassilieff, eta bertan lan egin zuen. 32 koadro, 20 panpina eta marrazki erakutsi zituen Cannesen, 1943ko apirilaren 16tik maiatzaren 2ra. 1949an, Edmond Didier eraikuntza-enpresak, bere mezena bihurtuta, zeramikazko taula-zerbitzua agindu zion. Moldurak gainbegiratu zituen, eta, Atelier Lafourcaderekin izandako lankidetzarekin aspertuta, eskultura mistikoak edo erotikoak ere sortu zituen. Maiatzetik aurrera, zeramika horiek Marc Vaux al Foyerrek antolatutako Homenatge a Marie Vassileff - Pintora de la gran època de Montparnasse erakusketan egon ziren, eta, ondoren, 1952ko Salon des Independentean (Paris).

1953tik hil zen arte, Nogent-a-Marne artistentzako erretiro-etxe batean bizi izan zen. Nogent-a-Marneko hilerrian ehortzi zuten.

Bere lan filantropikoak eta anfitrioi gisakoak XXI. mendera arte bere karrera artistikoaren dimentsioa eta balioa eklipsatu ahal izan ditu.

Vassilieff etxea 
2016ko otsailean, Parisko Udalak ikus-arteei buruzko gune berri bat inauguratu zuen: Villa Vassilieff, Montparnasseko bere lantegia izan zen espazioan –gero Montparnasseko Museo bihurtuta. Bizitza- eta lan-postu gisa sortu zen, arte- eta ikerketa-zentro gisa, eta erakusketak eta lau artista, ikertzaile edo nazioarteko komisarioentzako urteroko egoitzen programa eskaintzen zituen.  2020rako ateak itxi zituen.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Errusiako emakumeak
Frantzian hildakoak
Emakume margolariak
Emakume eskultoreak
Frantziako margolariak
Frantziako eskultoreak
Erbesteratuak
Errusiako margolariak
Errusiako eskultoreak
XX. mendeko Frantziako margolariak