Provocatio ad populum

Provocatio ad populum edo provocatio erromatar zuzenbideko eskubidea da, Errepublikaren lehen urteetan sortua, eta K.a. 509. urteko Lex Valeria de provocatione-ren bidez ezarria. Lege honek zioen imperiuma zuen magistratu batek ezarritako zigorra ezin zitzaiola herritar bati gauzatu, hiritarrak lehenago herriari (populus) iritzia  eskatu gabe.

Goi-mailako magistratu erromatarrek duten coercitio edo hertsatze-ahalmenaren murrizketa bat da, hau da, epai bat herritar baten aurka emateko eta epai hori betearazteko ahalmenaren murrizketa. Provocatio eskubidea diktadore batek edo senatus consultum ultimum batek bakarrik eteten zuen.

Erakundearen bilakaera 
Hasieran, eskatzen zuten patrizioen kasuan baino ez zen errespetatzen, eta ez plebeioen kasuan, iraultzaldi baten ondoren hiritar libre guztiei aplikatu zitzaien arte. Provocatio-az arduratzen zena Comitia Curiata izan zen eta  XII. Taulen legeekin eskumen hori Comitia Centuriatara igaro zen. Denborarekin erakundea sendotu egin zen, baina Augustoekin desagertu zen. Inperio garaian provocatio eskubidea aldatu eta appelatio deitu zen (enperadoreari apelazioa aurkezteko eskubidea). Provocatio ez zen indargabetu, ez zen jarraitu aplikatzen erromatar zuzenbidea benetako prozesu penalerantz eboluzionatzean.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Tito Livio, De urbe condita libri III, 55
 Zizeron, De Republica II, 54, 61, 62

Antzinako Erroma
Latinezko hitzak eta esaldiak