Lesia Ukrainka

Larysa Petrivna Kosatx Kvitka, Lesia Ukrainka ezizenez ezagunagoa —ukraineraz: Леся Українка— (Zvyahil, Errusiako Inperioa, 1871ko otsailaren 25agreg./otsailaren 13ajul. – Surami, Errusiako Inperioa, 1913ko abuztuaren 1agreg./uztailaren 19ajul.) ukrainierazko poeta eta antzerkigilea izan zen, ukrainar erromantizismo iraultzailearen eta errealismo kritikoaren ordezkari aparta.

Bizitza 
Zvyahil hirian (gaur egun Novohrad-Volynskyi), kosako jatorriko familia noble batean jaio zen. Bere aita, Petro Antonovitx Kosatx, legelaria, pertsonaia publikoa eta funtzionarioa izan zen, eta ama, Olha Petrivna Dragomanova Kosatx, idazlea eta publizista, Olena Ptxilka ezizenez ezagunagoa. Sei seme-alaba izan zituzten: Mykhailo (1869—1903), Larysa, Olha (1877—1945), Oksana (1882—1975), Mykola (1884—1937) eta Izidora (1888—1980). Familian, Larysa Lesia izen txikiarekin deitzen zen.

Gaixotasun kronikoa dela eta (hezur-artikulazioetako tuberkulosia) ezin izan nuen eskolara joan. Horregatik Larysak eta bere anaia Myjailok etxean irakasle partikularrekin ikasketak egin zituzten.

1884an hasita, Larysak aktiboki idatzi zuen poesia ukrainieraz eta Lviven argitaratu zuen Zorya aldizkarian. Urte honetan agertu zen Lesia Ukrainka izengoitia.

1891an Galitzia bisitatu ondoren, eta gero Bucovina, Larysa Kosatxek Mendebaldeko Ukrainako kulturgile asko ezagutu zituen: Ivan Franko, Mykhailo Pavlyk, Olha Kobylianska, Vasyl Stefanyk, Osyp Makovey, Natalia Kobrynska.

Gaixotasun larriak Lesia Ukrainka txikitatik behartu zuen maiz tratatzera joatera. Alemania, Austria-Hungaria, Italia, Egipto, Kaukaso (1904tik Tiflisen bizi izan zen urte eta erdi inguru), Odesa, Krimea bisitatu zituen.

1907ko abuztuaren 7an Kieven Klyment Kvitka folklorista eta musikariarekin ezkondu zen. Abuztuaren 21ean Krimeara bizitzera joan ziren elkarrekin.

Lesia Ukrainkaren bizitzako azken urteak Egipton eta Georgian eman ziren. Bere gaixotasunak aurrera egin zuen. Hezurretako tuberkulosiaz gain, giltzurrunetako gaixotasun sendaezina gehitu zitzaion. Mina gaindituta, Lesia Ukrainka sormenean aritu zen. Senarrarekin batera, folklore bilduma batean lan egin zuen eta lan dramatikoak modu intentsiboan prozesatu zituen.

Lesia Ukrainka 1913ko abuztuaren 1ean hil zen Suramin (Georgia) eta Kieven lurperatu zen.

Lanak

Lan dramatikoak 

 Блакитна троянда / Arrosa urdina (1896)
 Одержима / Obsesionatua (1901)
 На руїнах / Aurrien gainean (1904)
 Айша та Мохаммед / Aixa eta Mahoma (1907)
 У катакомбах / Katakonbetan (1907)
 Кассандра / Kasandra (1907)
 Бояриня / Andre noblea (1910)
 Лісова пісня / Basoko abestia (1911)
 Камінний господар / Harrizko jauna (1912)

Poemak 

 Русалка / Sirena (1885)
 Самсон / Sanson (1888)
 Місячна легенда / Ilargiaren kondaira (1889—1892)
 Роберт Брюс, король шотландський / Robert Bruce, Eskoziako erregea (1893)
 Давня казка / Ipuin zaharra (1893)
 Віла-посестра (1901)
 Якутська поема / Jakutiar poema (1904)
 Ізольда Білорука / Isolda Esku Zuriena (1912)

Olerki-bildumak 

 На крилах пісень / Abestien hegaletan (1893)
 Думи і мрії / Pentsamenduak eta ametsak (1899)
 Відгуки / Oihartzunak (1902)

Erreferentziak

Kanpo estekak 

XIX. mendeko emakume idazleak
XX. mendeko emakume idazleak
Ukrainako idazleak
Ukrainako poetak
Ukrainerazko idazleak
Emakume poetak
Emakume antzerkigileak
Ukrainako feministak
Izengoitiak