Hirurogeitaka urteko ziklo

Txinatar hirurogeitaka urteko zikloa () oinarrizko bi zikloko hirurogei konbinazioko zenbakizko sistema ziklikoa da: zeruko hamar enborrak (天干; tiāngān) eta Lurreko hamabi adarrak (地支; dìzhī).

Txinako egutegi tradizionaleko sistema hau egunak eta urteak zenbatzeko modu gisa erabiltzen dute, ez bakarrik Txinan, baita ekialdeko Asiako beste nazio batzuetan ere, hala nola Japonian, Korean eta Vietnamen. Hirurogeitaka urteko sistema Txinatar astrologian ere garrantzitsua da.

Deskribapena 
Zikloa egunak izendatzeko modu bat bezala (asteko egunak izendatzen ditugun modu berean) Txinan K.a. 2. milurtekotik aurrera erabili dute (Shang dinastiaren garaiko hezur orakularretan inskribatuta aurkitu da). Zhou dinastiaren garaian zikloa ere erabili zuten. Esate baterako, Udaberri eta Udazkeneko Urteko tarteki gehienek sistema hori erabiltzen dute. Urteak izendatzeko duela gutxi erabiltzen dira. Mendebaldeko Han dinastian (k.a. 202— k.o. 8) zabaltzen hasi zen. Erresuma Borrokalarien garaiaren azken zatian has zitekeen. 1984an egungo zikloa hasi zen eta 2044an ziklo berri bat hasiko da.

Nihon Shoki japoniar kronikaren arabera, egutegia 553. urtean transmititu zen Japoniara. Hala ere, Suiko enperatrizaren erregealdira arte egutegiak ez zuen erabilera politikoa izan. 604. urtean, Txinatar egutegia ofizialki onartu zenean, zikloaren lehen urtea izan zen. Egutegi hori kalkulatzeko,  eta  zikloak konbinatzen dira. Bi multzo horiek egutegi zibilaren urteak zerrendatzeko erabili zituzten. Serie horiek konbinatzeak hirurogei terminotik gorako serie bat sortzen du, 10 eta 12ko multiplo komun minimoa 60 baita. Lehenengo terminoa lehenengo enborra lehen adarrarekin elkartuz sortzen da. Ondoren, bigarren enborra bigarren adarrari lotzen zaio, eta horrela hurrenez hurren. Adibidez, -rekin hasten bada, 61. urtean kōshi izango da berriro.

Horrela hasi zen {{nihongo|hirurogeigarren urtebetetzea|還暦|kanreki| ospatzeko ohitura. Izenen erabilera naturako objektuak eta sistema honen zati animaliak mito asko sortu ditu, eta Japoniako jendeak oraindik zorte ona edo txarra jotzen ditu zenbait egun eta urte.

Zeruko hamar enborrak

Lurreko hamabi adarrak

Zikloaren elkarteak

Egutegi gregorianoarekiko korrespondentzia 
Hona hemen 1804 eta 2043 arteko, hau da, lau hirurogeitaka urteko ziklo oso, egutegi gregorianoarekiko duten korrespondentzia.

1804 eta 1923 artean

1924 eta 2043 artean

Erreferentziak

Bibliografia

Kanpo estekak 

Egutegia
Txinako kultura
Denbora unitateak