Nafarroako Parlamentuko IX. legealdia

Nafarroako Parlamentuko IX. Legealdia Nafarroako Parlamentuko ziklo parlamentario bat da, 2015eko ekainaren 17an hasi zena, 2015eko maiatzaren 24ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak egin ondoren.

Hauteskundeen ostean, Nafar Herriaren Batasuna alderdia jarri zen lehen postuan 15 eserlekurekin, baina ez ziren nahikoa izan Nafarroako Gobernuko lehendakari izateko. Hala ere, Euskal Herria Bildu, Izquierda-Ezkerra eta Ahal Dugurekin batera Geroa Bai buru duen hirukoak Uxue Barkos Nafarroako Gobernuko lehendakari izendatzea 2015eko uztailaren 22an.

Historia

Aurreko akordioak 
Geroa Bai, Euskal Herria Bildu, Ahal Dugu eta Izquierda-Ezkerra alderdiek gehiengo osoa lortu dute parlamentu berrian, eta Parlamentuko Mahaiaren banaketa adostu zuten Gorteak eratu aurreko egunean. Bileran, Izquierda-Ezkerrak Parlamentuko Mahaian egoteari uko egin zion, uste baitzuten bi parlamentarirekin ez zegokiola organo horretan egotea. Hala, alderdi horrek gainerako alderdiak babestuko ditu bozketetan, baina ez du hautagairik aurkeztuko. Ordu eta erdiko bileraren ostean, oraindik ez zuten erabaki nork zuzenduko zuen parlamentua, baina egia da Uxue Barkosek esan zuela ez zitzaiola axolako bere alderdia ez izatea.

Era berean, gobernu berriaren eraketari buruzko bilerak hasi ziren, eta hilabete geroago Uxue Barkos Nafarroako Gobernuko lehendakari izendatu zuten.

Gorteak eratzea 
2015eko ekainaren 17an, 11: 00etan, hasi zen ofizialki Nafarroako Parlamentuko IX. legegintzaldia. Inaugurazio ekitaldia egiteko, adinez nagusiena den diputatua aukeratu zuten, kasu honetan Geroa Baiko Koldo Martinez, "Adin Mahaia" delakoaren presidente izateko, hau da, osatu arte Parlamenturako mahaia ordezkatuko duen mahaiaren presidente izateko. Berarekin batera, Jokin Castiella (Geroa Bai) eta Javier Garcia (Nafarroako Alderdi Popularra) diputatuek hartu zuten idazkaritza, gazteenek, eta horrela osatu zuten Adineko mahaia. Parlamentariak hemizikloan sartu ondoren, Koldo Martinez presidenteak bilkura irekia izan zela adierazi zuen, eta, ondoren, Aurelio Sagasetak zuzendutako Katedraleko Musika kaperak Nafarroako Gorteen ereserkia interpretatu zuen. Ondoren, legelari nagusiak deialdiari buruzko Foru Dekretua, hautatutako foru parlamentarien zerrenda eta ebazteke dauden hauteskunde auzietako errekurtsoak irakurri zituen, horien ebazpenak uki zitzakeen parlamentariak aipatuz. Adineko mahaiko presidenteak, idazkarien eta, ondoren, hautatutako gainerako parlamentarien ondoren, Nafarroako foru-erregimena uneoro errespetatzeko, legeei men egiteko eta karguari dagozkion betebeharrak zintzoki betetzeko zin edo promesa egin eta eskatu zuen, eta horretarako deialdia alfabeto-hurrenkeran egingo da. Onartutako zin-egite edo hitzemate formulak honako hauek ziren: "bai, zin dagit" edo "bai, hitz ematen dut", euskaraz eta "sí, juro" edo "sí, prometo", gaztelaniaz. Ondoren, Parlamentuko Mahaia osatzen duten kideak aukeratu ziren. Mahaia presidente batek, bi presidenteordek eta bi idazkarik osatzen dute.

Parlamentuko mahaia aukeratzea 
Ekitaldien ondoren, Parlamentuko saioan, legegintzaldiko lehen bozketa egin zen: mahaia hautatzea. Lehenik eta behin, presidentea hautatu zuten. Hautaketa horren aurretik, bilkura eten egin zen, eta foru parlamentariek hautagaiak aurkeztu zituzten, Adineko Mahaiari zuzendutako idazki baten bidez. Bilkurari berrekin ondoren, Adineko Mahaiko lehendakariak hautagaiak aldarrikatu zituen, eta horiek aurkeztu zituzten foru parlamentariak adierazi zituen. Lehendakaria boto-txartelen bidezko bozketa sekretuaren bidez aukeratu behar da. Parlamentukide bakoitzak eskubidea du aldarrikatutako hautagai bakar baten izena idazteko boto-paperean, eta boto zuriak ere baliozkoak izango dira. Gainerako botoak deusezak dira. Parlamentukideei, boto-papera bete ondoren, alfabeto-ordenaren arabera deitzen zaie mahaira, eta boto-txartela lehendakariari ematen diote, hautestontzian sar dezan. Azkenik, Adineko Mahaiko kideek eman dute botoa, eta, azkenik, mahaiko presidenteak eman du, eta bozketa amaitutzat eman da. Ondoren, zenbaketa egingo da. Horretarako, presidenteak boto-paperak aterako ditu hautestontzitik, eta idazkarietako batek ozenki irakurriko ditu. Zenbaketa amaitutakoan, presidenteak parlamentukideei emango die bozketaren emaitzaren berri.

Ganberaren araudiaren arabera, hautatutakoparlamentukideen gehiengo osoaren aldeko botoa lortzen duen hautagaia izango da presidente. Gehiengo hori lortzen ez bada, bigarren bozketa bat egingo da, eta lehen bozketan bi boto kopuru handienak lortu dituztenak bakarrik izango dira hautagai. Bigarren bozketan, boto gehien lortzen dituen hautagaia izango da presidente. Bigarren bozketan berdinketa gertatzen bada, berdindutako hautagaien artean hirugarren bat egingo da, eta boto gehien lortzen dituena aukeratuko da. Hirugarren bozketan berdinketak jarraitzen badu, adinez nagusiena den hautagaiaren alde ebatziko da, eta hura izendatuko da presidente.

Saioan, Ainhoa Aznarez (Ahal Dugu) aukeratu zuten Nafarroako Parlamentuko lehendakari, gobernuko lau alderdien aldeko botoekin. Unai Hualde (Geroa Bai) eta Alberto Catalan (Nafar Herriaren Batasuna) Nafarroako Parlamentuko Mahaiko lehendakariorde aukeratu zituzten, hurrenez hurren. Forudun nazionalistak laukoaren 26 botoak jaso zituen, erregionalistak, berriz, bere alderdiko parlamentarien (15) eta Nafarroako Alderdi Popularrako bi parlamentarien babesa. Nafarroako Alderdi Sozialistak, bere aldetik, Inmaculada Jurio hautagaiari eman zion botoa (7).

Maiorga Ramirez eta Oscar Arizcuren Euskal Herria Bilduko eta Nafar Herriaren Batasunako parlamentariak Parlamentuko Mahaiko lehen eta bigarren idazkari hautatu zituzten Ganberaren eratze saioan. Forudun abertzaleak bere alderdiaren eta Geroa Bairen, Ahal Duguren eta Izquierda-Ezkerraren 26 botoak jaso zituen, hau da, aldaketarako Gobernua osatzea negoziatzen ari den laurdena. Erregionalistak bere taldekideen 15 babesak lortu zituen. Nafarroako Alderdi Sozialistako 7 diputatuek Nuria Medina euren hautagaiari eman zioten botoa, eta Nafarroako Alderdi Popularrako 2k, Javier Garcia.

Polemika hezkuntzako Lan Eskaintza Publikoagatik 
Uxue Barkosen gobernua karguan hasi zenetik, hezkuntzako Lan Eskaintza Publikoa bati buruz hitz egin zen, eta gobernuak euskararen ezagutzaren betekizuna deituko zuen, urte asko zeramatzalako baldintza hori administrazio publikoan baztertuz.

Zerrenda bakar batean euskararen balorazioa oso kritikatua izan da, bere ustez, zerrenda berean baloratzean, euskara dakiten pertsona guztiek abantaila nabarmena izango dutelako lanposturako gainerako hautagaien aldean. Zerrenda bakarraren aurkako elkarteen artean, Nafarroan zeuden sindikatuetako batzuk egon ziren.

Hasiera batean 2017rako pentsatuta zegoen LEPa 2018ra arte atzeratu zen, eta guztira 566 lanpostu deituko ziren: 221 Osasungintzan, 191 Hezkuntzan eta 154 Administrazioan. Hezkuntza Departamentuan azkenean zerrenda bakarra egongo zen ala ez argitu gabe egin zen iragarpena.

Polemika Europako bandera kentzeagatik 
2016ko martxoaren 18an, Nafarroako Parlamentuak Europar Batasuneko bandera kendu zuen fatxadatik, eta Parlamentuko Mahaiak hartu zuen erabakia, Ainhoa Aznarez Ahal Dugu Parlamentuko lehendakaria buru zela. Erabaki hori hartu zen Europar Batasunak Turkiarekin errefuxiatuen krisiari erantzuteko lortu zuen akordioaren aurrean, Foru Parlamentuak erabaki baitzuen akordio horrek Europako mugetara iristen ziren errefuxiatuen giza eskubideak urratzen zituela.

Nafarroako zenbait alderdi politikok, Nafar Herriaren Batasunak, Nafarroako Alderdi Sozialistak eta Nafarroako Alderdi Popularrak, esaterako, gogor kritikatu zuten erabakia; izan ere, EBk errefuxiatuen eskubideak hobeto errespetatuko zituen akordio batera iristeko nahia partekatzen zutela esan zuten, baina ez zuten intsignia kentzeko erabakiarekin bat egiten. Javier Esparza Nafar Herriaren Batasunako presidenteak adierazpen batzuetan iradoki zuenez, laukoak banderen erabilera anbiguoa nahi zuen, egunen batean ikurrina fatxadan jartzeko, laukoak iragarritako sinboloen legearen indargabetzearen polemikari erreferentzia eginez.

Azkenik, 2016ko irailaren 20an, Parlamentuak adierazpen instituzional bat onartu zuen, Europako herrien anaitasunagatik Europar Batasunak sortu zenetik egindako lanak eskertzeko eta bandera berriro jartzea bideragarria zela ziurtatzeko, Mahaiari edo Bozeramaileen Batzordeari eskatu ondoren. 2017ko maiatzaren 9ra arte ez zen bandera berriz jarri, Bozeramaileen Batzordeak zatitutako gobernuaren botoekin onartu ondoren.

2018ko zerga-erreforma 
2016 eta 2017 artean, Nafarroako Gobernuak erreforma fiskal batean lan egin zuen, 2018an indarrean sartzeko.

Gobernuak iragarri du erreforma fiskala zerbitzu publikoak berreskuratzeko eta aberastasuna banatzeko helburua dela, eta, orain arte, laukoan bildutako ezkerreko alderdiek babestu dute, eta oposizioko indarrek eztabaidatu dute, bai eskuineko alderdiek, Nafar Herriaren Batasunak eta Nafarroako Alderdi Popularrak, bai ezkerreko gainerako indarrek, Nafarroako Alderdi Sozialistak. Hain zuzen ere, pentsio planei, PFEZari eta etxebizitzari buruzko puntuak izan ziren 2017ko azaroan iragarritako neurri polemikoenak.

Parlamentuak zenbait zuzenketa onartu zituen, eta hura osatzen duten alderdiek erreformarako aurkeztu zituzten. Horiek 2017ko abenduaren 21ean eztabaidatu ziren osoko bilkuran.

Hitzarmen ekonomikoa eguneratzea 

2017ko abenduan, urte hasieran hasitako negoziazioaren ondoren, Nafarroako Gobernuak 2014tik luzapenean zegoen Hitzarmen Ekonomikoari buruzko akordioa sinatu zuen Espainiako Gobernuarekin. Akordioan sinatu zen Nafarroak transferitu gabeko zerbitzuengatik 2019ra arte egin beharreko ekarpena Nafarroak Estatuari 2015ean eman zizkion 479,9 milioi euroetatik abiatuta kalkulatuko zela.

Horrela kalkulatu zen, Ogasun Ministerioaren datuetan oinarrituta, Espainiako Gobernuak onartu zuen Nafarroak ekarpen handiagoa egin zuela 2016ko ekitaldian, Estatuari 626 milioi euro eman baitzizkion, a posteriori gastua 479,1 milioi €-tan ezarri zenean; 147 milioi €-ko diferentzia, 2015eko ekitaldian gehiago ematearekin batera, Estatuak Nafarroari 215 milioi euro itzuliko zizkiola ezarri zen, emandakoagatik gehiago bietan.

Parlamentua

Eserlekuen banaketa 
Legeak 50 ordezkari baino ez ditu onartzen, eta jasotako boto kopuruaren arabera banatzen dira. Herritarren botoaren ondorioz, alderdi politikoek eserleku kopuru jakin bat jasotzen dute lortutako boto kopuruaren arabera. Ondoren, eserleku horiek kanpainaren hasieran aurkeztutako zerrendaren ordenaren arabera esleitzen dira. Hauek dira Nafarroako Parlamentuko X. legegintzaldiko 50 parlamentariak:

Parlamentu-taldeak 
Legealdi honetan, guztira, 6 legebiltzar-talde egon ziren; horietatik bost parlamentu-taldea formaziokoak eta bat foru parlamentu-eklartean.

Bozeramaileen Batzordea 
Bozeramaileen batzordean talde parlamentario guztiek lortzen dute ordezkaritza, osoko bilkuran duten bozeramailearen bidez. Beraz, 6 parlamentu-talde daudenez, 6 kide daude batzorde honetan.

Parlamentuko Mahaia 
Parlamentuko Mahaia isilpeko bozketa bidez aukeratzen da Gorteen inaugurazio saioan. Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak egin eta hilabetera izango da.

Batzorde Iraunkorra 
Batzorde Iraunkorra Parlamentuko Mahaiko kideek eta Parlamentuaren ordezkaritza duten alderdi bakoitzeko bozeramaile batek zuzentzen dute.

Bozketa nagusiak

Inbestidura saioa 

Botoen zenbaketaren ostean, Geroa Bai bigarren postuan kokatu da, bototik% 15kin eta 9 eserleku lortuta. Nafar Herriaren Batasunako zerrendaren atzean kokatu arren, 6 eserleku gutxiagorekin, Nafarroako Foru Erkidegoko lehendakari izateko aukera du, beste alderdi batzuen babesa lortzen badu.

Nafar Herriaren Batasunak hauteskundeen ostean iragarri zuen ez zuela ezkerreko gobernu bat babestuko, Nafarroako Alderdi Popularrak bezala. Hala ere, "Laukoa" bezala ezagutzen denak (Geroa Bai, Euskal Herria Bildu, Ahal Dugu eta Izquierda-Ezkerra) gehiengo absolutua lortu zuen (50etik 26, minimo absolutua) eta, beraz, negoziatzen hasi ziren. Nafarroako Alderdi Sozialistaren aurrean ere ireki ziren, baina honek Euskal Herria Bilduren presentziari betoa jarri zion eta akordiotik kanpo geratu zen.

Azkenean, lau bazkideak akordio batera iritsi ziren, eta Uxue Barkos Geroa Baiko burua izendatu zuten Nafarroako lehendakari 2015eko uztailaren 20an, lehen itzulian.

Ikurren Legea indargabetzea 
2017ko apirilaren 6an, aurreko apirilaren 4ko 24/2003 Foru Legea indargabetzen zuen 3/2017 Foru Legea onartu zen, Ikurren Legea bezala ezagutua. Gobernuko kideek neurri hori defendatu zuten arau baztertzaile eta debekatzaile bati amaiera emateko.

Legea asko kritikatu zuten oposizioko alderdiek, uste zutelako lege horrek euskal nazionalismoaren identitate-sentimendu bat defendatu nahi zuela, legeak ez baitu sinboloen legearen testu alternatibo bat jasotzen, aurreko legearen zati batzuk indargabetzen baititu.

Legea bozkatu aurreko eztabaida parlamentarioa tentsio handikoa izan zen, alderdi politiko guztiek elkarri aurpegiratu zioten eta une jakin batzuetan eztabaida bertan behera utzi behar izan zuten. Legeak aurrera egin zuen martxoaren 30eko bozketan, aldeko 26 botorekin (Geroa Bai, Euskal Herria Bildu, Ahal Dugu eta Izquierda-Ezkerra) eta kontrako 24 botorekin (Nafar Herriaren Batasuna, Nafarroako Alderdi Sozialista eta Nafarroako Alderdi Popularra).

Euskararen Foru Legea 
2017ko maiatzaren 31an, Nafarroako Parlamentuak zonakatzea aldatu zuen, eremu ez-euskaldunetik eremu mistora 44 udalerri igarotzeko, eta eremu mistotik eremu euskaldunera bat. Euskarazko izenaren ordez, euskara erabili zen. Proposamenak Geroa Bai, Euskal Herria Bildu, Ahal Dugu eta Izquierda-Ezkerraren aldeko botoak eta Nafar Herriaren Batasuna, Nafarroako Alderdi Sozialista eta Nafarroako Alderdi Popularraren aurkako botoak jaso zituen.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
 Barkos gobernua

Kanpo estekak 

 Nafarroako Parlamentuaren web gunea

Nafarroako Parlamentuaren IX. legealdia