Giza Komedia

La Comédie humaine (), literaturaren historiako proiektu narratibo handienetako baten izenburua da. Honoré de Balzac (1799-1850), bere egileak, 137 eleberri eta istorio interkonektatu idaztea proposatu zuen. Kronologikoki Napoleonen Inperioaren erorketatik Uztaileko monarkiaraino (1815-1830) garaia hartzen zuen. Urte horietako frantziar gizartea islatuko nahi zuen lan horiekin.

Balzac oso idazle ezaguna zen, bereziki kapitulutan argitaratutako eleberriei esker. Halaber, idazleak diru premia handia zuen eta horrek proiektua justifikatzen du nolabait. Saila Balzacen heriotzak eten zuen arren, nahiko osatuta gelditu zen: 87 eleberri oso eta hasierako proiektuan aurreikusi ez ziren beste 7 utzi zituen idatzita. Esan daiteke Balzacek bere buruari jarritako erronka gainditzen zuela.

Generoak 
Giza komedia obra erraldoia da, zalantzarik gabe. 87 nobelaz osatutako lana da.
Hainbat ataletan dago banatuta: Bizitza pribatuaren eszenak, Probintzietako bizitzaren eszenak, Parisko bizimoduaren eszenak. Bere garaian girotutako nobelak landu zituela esaten den arren, idatzi zituen orobat bera baino lehenagoko garaietan girotutako nobelak, errealismoaren aldezle izan arren fantasiazko nobelarik ere idatzi zuen bezalaxe. Eta aipatzekoa da Une tenebreuse affaire («Kontu ilun bat») gaur egun polizia eleberria esaten zaion generoaren aitzindari izan zela, Edgar Allan Poe eta Wilkie Collins baino lehenago. Balzac izan zen, era berean, garai hartan indar handia hartu zuen nobelak zatika egunkarietan argitaratzeko moduari lehen atxiki zitzaiona, nahiz gero horretan espezializatu ziren beste idazle batzuek -Eugène Sue, Dumas, Paul Féval- gaina hartu zioten horretan; egunero nobela puska bat argitaratuz ikuslearen jakin-mina sortzen zen eta irakurle asko erakarri zen horrela irakurketara.

Proiektua 
1833. urteaz geroztik, Balzac hasi zen sumatzen bere nobela guztiak hiru partetan banatutako osotasun batean bildu zitzakeela: Études de mœurs, Études analytiques, Études philosophiques. 1837an bere obra osoa izenburu bakar baten pean biltzea pentsatu zuen, eta horretarako harpidetza sistema bat ere asmatu zuen, irakurleak ziurtatzeko. Azkenean, 1842an eman zion Balzacek bere proiektu erraldoi hari behin betiko izena: La Comédie humaine («Giza komedia»), berak guztira 137 eleberriz osatzeko asmoa bazuen ere, hil zenean 91 zituen eginak: nobela luzeak eta nobela laburrak. 2.500tik gora pertsonaia dituen mundu hori indartzeko eta hari batasuna emateko, nobela bateko pertsonaiak beste nobela batzuetan agerrarazten zituen, ahaide bihurtzen zituen nobela batzuetako eta besteetako pertsonaiak, edota benetako pertsonak fikziozko pertsonaia bihurtzen zituen. Hil ondoren zenbait lan ere argitaratu ziren, guztira 97 izan arte.

Antolaketa 
Sailaren eleberri guztiak hiru ataletan banatzen ziren:

 Études de mœurs edo Ohitura ikerlanak. Hau garrantzitsuena izan zen barruan beste sei sail ikusten ziren:
 Scènes de la vie privée edo Bizitza pribatuaren eszenak
 Scènes de la vie de province edo Probintzietako bizitzaren eszenak
 Scènes de la vie parisienne edo Bizimodu paristarraren eszenak
 Scènes de la vie politique edo Bizitza politikoaren eszenak
 Scènes de la vie militaire edo Bizitza militarraren eszenak
 Scènes de la vie de campagne edo Landa bizitzaren eszenak
 Études philosophiques edo Ikerlan filosofikoak
 Études analytiques edo Ikerlan analitikikoak

Balzacek sarritan bere obraren osotasuna aldarrikatu zuen: guztia arkitektura berean lotuta zegoen, egitura bat jarraituz. Helburua hauxe zen: «Gizartearen historia eta kritika besarkatzen ditu, bere gaitzen analisia eta bere printzipioen eztabaida.».

Obrak

La Comédie humaineren katalogoa eta antolaketa 
<div style="font-size:100%; -moz-column-count:2; column-count:2;">
Ohituren estudioak

 Bizitza pribatuaren eszenak
 La Maison du chat-qui-pelote, 1830 (Mame-Delaunay), 1839 (Charpentier), 1842 (Furne)
 Le Bal de Sceaux, 1830 (Mame et Delaunay-Vallée), 1842 (Furne)
 Mémoires de deux jeunes mariées, 1842 (Furne)
 La Bourse, [1832]] (Mame-Delaunay), 1835 (Béchet), 1839 (Charpentier), 1842 (Furne)
 Modeste Mignon, 1844
 Un début dans la vie, 1844 (1. edizioa), 1845 (Furne)
 Albert Savarus, 1842 (1. edizioa Furne)
 La Vendetta (ibidem)
 Une double famille, 1830 (1. edizioa), 1842 (Furne)
 La Paix du ménage, 1830 (1. edizioa), 1842 (5. edizioa Furne)
 Madame Firmiani, 1832 (1. edizioa Gosselin), 11835 (Béchet), 1839 (Charpentier), 1842 (Furne)
 Étude de femme, 1831 (1. edizioa Gosselin), 1842 (4. edizioa Furne)
 La Fausse Maîtresse, 1842 (1. edizioa Furne)
 Une fille d'Ève, 1839 (Souverain) Furneren edizioan, 1842
 Le Message (1833) Mame-Delaunay
 La Grenadière
 La Femme abandonnée, 1833 (1. edizioa Béchet)
 Honorine
 Béatrix, 1839
 Gobseck, 1830 (1. edizioa), 1842 (Furne)
 La Femme de trente ans, 1834 (Charles-Béchet), 1842 (Furne)
 Le Père Goriot, 1835
 Le Colonel Chabert, 1835
 La Messe de l'athée, 1836
 L'Interdiction, 1836
 Le Contrat de mariage, 1835 (1. edizioa), 1842 (Furne-Hetzel)
 Autre étude de femme, 1839-1842. Comprenant La Grande Bretèche, 1832, 1837

 Probintzietako bizitzaren eszenak
 Ursule Mirouët, 1842
 Eugénie Grandet, 1833
 Les Célibataires
 Pierrette, 1840
 Le Curé de Tours, 1832
 La Rabouilleuse, jatorriz Un ménage de garçon izenburuaz, 1842
 Les Parisiens en province
 L'Illustre Gaudissart, 1833 eta 1843
 La Muse du département
 Les Rivalités
 La Vieille Fille, 1836
 Le Cabinet des Antiques (1838 Les Rivalités en province dans Le Constitutionnel izenburuaz), 1839 (Souverain)
 Illusions perdues, 1836tik 1843ra, barruan hauek daude:
 Les Deux Poètes (1837)
 Un grand homme de province à Paris (1839)
 Ève et David, 1843 (Les Souffrances de l’inventeur)

 Paristarren bizimoduaren eszenak
 Histoire des Treize:
 1) Ferragus, 1834 Hector Berliozi eskainita
 2) La Duchesse de Langeais, 1834, 1839
 3) La Fille aux yeux d'or, 1835
 César Birotteau, 1837 (Histoire de la grandeur et de la décadence de César Birotteau)
 La Maison Nucingen, 1838
 Splendeurs et misères des courtisanes, 1838 (Werdet), 1844-1846 (Furne)
 Comment aiment les filles ou Esther heureuse (1838)
 À combien l’amour revient aux vieillards (1843)
 Où mènent les mauvais chemins (1846)
 La Dernière Incarnation de Vautrin (1847)
 Les Secrets de la princesse de Cadignan, 1839
 Facino Cane, 1837
 Sarrasine, 1831
 Pierre Grassou
 Les Parents pauvres
 La Cousine Bette, 1846
 Le Cousin Pons, 1847
 Un homme d'affaires (Esquisse d’homme d’affaires d’après nature), 1844, Hetzelem edizioetan
 Un prince de la bohème, 1840, 1844 Potter edizioa, 1846 Furne edizioa
 Gaudissart II
 Les Employés ou la Femme supérieure, 1838 (Werdet), 1844 (Furne)
 Les Comédiens sans le savoir, 1846
 Les Petits Bourgeois (bukatu gabe), Charles Rabouk bukatu eta argitaratu zuen, 1856-1854
 L'Envers de l'histoire contemporaine, 1848
 Madame de la Chanterie
 L’Initié

 Bizitza politikoaren eszenak
 Un épisode sous la Terreur, 1845
 Une ténébreuse affaire, 1843 (Souverain et Lecou), 1846 (Furne)
 Le Député d'Arcis (bukatu gabe), 1854an Charles Rabouk bukatu eta argitaratu zuen, Balzaci egindako promesa betez. Testua hiru atal ditu:
 L'Élection, 1847
 Le Comte de Sallenauve (bukatu gabe), Charles Rabouk bukatu zuen eta 1856 argitaratu zuen.
 La Famille Beauvisage, 1854-1855
 Z. Marcas

Bizitza militarraren eszenak
 Les Chouans, 1829
 Une passion dans le désert, 1830

 Landa bizimoduaren eszenak
 Les Paysans (bukatu gabe). Evelina Hanska kontesak 1854an argitaratu zuen.
 Le Médecin de campagne, 1833
 Le Curé de village, 1841
 Le Lys dans la vallée, 1836

 Ikerlan filosofikoak edo Études philosophiques
 La Peau de chagrin, 1830, 1834, 1837, Furne: 1846
 Jésus-Christ en Flandre
 Melmoth réconcilié, ondoren Melmoth, l’homme errant, Charles Robert Maturinen eleberri gotikoa
 Le Chef-d'œuvre inconnu', 1831, 1837 (Furne : 1846)
 Gambara, 1837
 Massimilla Doni, 1837
 La Recherche de l'absolu, 1834, 1839, 1845
 L'Enfant maudit Adieu, 1830
 Les Marana Le Réquisitionnaire El Verdugo Un drame au bord de la mer, 1834, 1835, 1843, 1846
 Maître Cornélius, 1832, 1836, 1846
 L'Auberge rouge Sur Catherine de Médicis, 1836-1844
 Introduction
 Le Martyr calviniste La Confidence des Ruggieri Les Deux Rêves L'Élixir de longue vie, 1831, 1834, 1846
 Les Proscrits, 1831
 Louis Lambert Séraphîta Ikerlan analitikoak
 Physiologie du mariage, 1829 (Levasseur), 1846 (Furne)
 Petites misères de la vie conjugale Pathologie de la vie sociale, barruan :
 Traité de la vie élégante Théorie de la démarche Traité des excitants modernes</div>

 Euskaratutakoak 
Oso gutxi izan dira euskaraz itzulita:
 Goriot Zaharra (Père Goriot) (1835). Itzultzailea: Pedro Diez de Ulzurrun. 1996
Itzultzailearen iritziz, Goriot eleberria irekia da, bidegurutze antzekoa, Balzacen lan eta munduan sartzeko egokia beraz.
 Maisulan ezezaguna (Le Chef-d’œuvre inconnu'') (1845). Itzultzailea: Josu Zabaleta. 2006

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Honoré de Balzac
Sail literarioak
XIX. mendean girotutako eleberriak