Izotz plataforma

Izotz plataforma edo izotz hesia itsasoko uraren gainean flotatzen ari den izotzezko plataforma zabala da, kontinenteko izotz geruzak edo glaziar batek kostaldea hartzen duenean sortzen dena. Gaur egun Antartikan, Groenlandian, Kanada iparraldean era Errusiako eremu artikoan soilik aurki daitezke.

Ezagutzen diren izotz plataforma handienak Antartikako Ross izotz hesia eta Filchner–Ronne izotz hesia dira. Azken hamarkadetan izotz plataformen azalera nabarmen gutxitu da.

Deskribapena 
Izotz plataforma ez da bankisarekin nahastu behar. Bankisa itsasoko ura izozterakoan sortzen da, estazionala izaten da, hau da neguan sortu eta udan desegiten da, eta plataforma baino askoz finagoa izaten da, gehienetan 3 metrotako lodiera hartzen du. 

Izotz plataformak aldiz frontean 30 metrotako altuera izan ohi du, kasuren batean 200 metrotako altuerara ere iristen da, adibidez Larsen izotz plataforma. Artikoa eta Antartika esploratu zuten aurreneko abenturazaleek "izotz hesi" deitu zieten plataforma hauei, horrela ezagutzen da adibidez Ross izotz hesia. Ez da ahaztu behar gainera ur azaletik gora izotz masaren  baino ez dela ikusten. Kostaldera hurbildu ahala izotz plataformaren lodiera handituz doa, 700-1.000 metrotakoa izaterainokoa.

Kontinentean dagoen glaziarraren eta dagoeneko uraren gainean dagoen izotz plataformaren arteko mugari "grounding line" esaten zaio, plataforma oinarritzen den lerroa baita. Flexioak eragindako arrakalak ikusten direlako nabaritzen da non dagoen kostalerroa izotzaren azpian. Flexioa amaitzen den lerroari Hinge lerroa esaten zaio, baina zaila izaten da begi hutsez detektatzea.

Grabitatearen eraginez kostaldetik jeisten den izotzak elikatuta izotz plataformek urtetan zehar aurrerantz egiten du eta aldiro frontea hausten da izozmendiak eratuz. Orduan plataformaren fronteak atzera egiten du. 

Izotz plataformako izotza mugitu egiten da azpian duen ozeanoko korronteek eraginda.

Hausturak 

Azken hamarkadetan gero eta ohikoagoak izaten dira izotz plataformaren fronteko hausturak eta izotz urtzeak. Klima aldaketari egozten zaizkio.

Kanadan  Ellesmere uhartea inguratzen zuen izotz plataforma duela 3.000 urtetik existitu izan da, baina XX. mendean azaleraren %90 murriztu zen eta hainbat puskatan zatitu zen. Milne izotz hesiak haustura handi bat izan zuen 2020ko uztailaren amaieran eta azaleraren %40a galdu zuen bapatean. 

Antartikan ere Larsen izotz hesiaren bi zati ehundaka puxkatan hautsi zen 1995 eta 2002 artean eta 2017an izozmendi erraldoia askatu zitzaion.

Izotz plataformaren urtzean itsasoaren maila igoko ez duenaren ustea badago ere frogaturik dago igoera gertatuko litzatekeela, baina egia da bankisa urtzeak baino eragin txikiagoa izango lukeela. Plataforma guztiak urtuko balira itsasoaren maila 4 cm baino ez litzateke igoko.

Izotz plataformen zerrenda

Kanadan 
Kanadako izotz plataforma guztiak Ellesmere uhartearen inguruan kokatzen dira, 82º N latitudetik gora. Gaur egun lau existitzen dira, aurrez beste batzuk ere izan ziren; M'Clintock (1963-66an hautsi zen), Ayles (2005ean) eta Markham (2008an).

 Alfred Ernest
 Ward Hunt
 Milne
 Smith

Antartikan 

Antartikako kostaldean dauden badiatan izotz plataforma ugari mantentzen dira. Guztira 1.550.000 km2-ko azalera osatzen dute. Hamar handienak honako hauek dira:

 Ross (472,960 km2)
 Filchner-Ronne (422,420 km2)
 Amery
 Larsen
 Riiser-Larsen
 Fimbul
 Shackleton
 Jurgi VI.a
 West
 Wilkins

Errusian 

 Matusevich (2012an desegin zen)

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Glaziologia