Lecunberriko jauregia

Lecumberri jauregia edo Lecunberriko Jauregi Beltza, Mexiko Hiriko erdialdearen ekialdean kokatua, Venustiano Karrantzako alkatetzan, espetxe bat izan zen eta, 1976tik, Nazioaren Artxibo Nagusiaren egoitza da.

Historia 
Mexikon El Palacio Negro de Lecumberri izenez ezaguna, 1900eko irailaren 29an inauguratu zen, Porfirio Díazen erregimenean, eta urte horretatik 1976ra arte espetxe gisa jardun zuen. Haren eraikuntza 1871ko Kode Penalerako Erreformaren ondorioz sortu zen. Antonio Torres Torija Torija, Antonio M. Anza eta Miguel Quintana ingeniariek egin zuten proiektua, eta Lorenzo de la Hidalga arkitektoaren proiektua hartu zuten. Eraikinak eredu hau zuen: espetxearen zaintza-kidegorako biribilgune edo erdiko gorputz poligonal batekin, eta erradial gisa, erdiko espazioan elkartzen ziren izar-formako galerien bidez, non 35 metroko altuera zuen dorre bat eraiki baitzen, espetxe guztia zaintzeko. 1885eko maiatzaren 9an hasi zen eraikitzen, eta 1900eko irailaren 29an inauguratu zuen; garai hartan Errepublikako presidente zen Porfirio Diaz Mori jenerala. Lehen zuzendaria Miguel Macedo legelaria izan zen. 1913ko otsailaren 22an, Madero presidente kargugabetua eta José María Pino Suárez presidenteordea hil zituzten espetxearen kanpoaldean.

Jauregi Beltzak 1976ko abuztuaren 27an amaitu zuen bere bizitza presondegi gisa, Sergio García Ramírezek itxi zuenean, eta, ondoren, 1982an Nazioaren Artxibo Orokorraren (AGN) egoitza bihurtu zen. AGN Amerikako artxibo historiko zaharrenetako bat da, eta ikerketa historikorako eta hainbat disiziplinatarako iturri agortezina.

Espetxeratu ospetsuak 
Lecunberriko jauregian espetxeratuta egon zirenen artean pertsona ospetsu asko daude:
José Agustín
William Burroughs
Valentín Campa
Heberto Castillo
Félix Díaz
Juan Gabriel (Alberto Aguilera Valadez)
Francisco Guerrero "El Chalequero"
Ramón Mercader, (Leon Trotskiren hiltzailea)
Álvaro Mutis
José Revueltas
Othón Salazar
David Alfaro Siqueiros
Higinio Sobera "El pelón Sobera"
Demetrio Vallejo
Pancho Villa
Angel Verdugo
Salvador Nava
Adolfo Gilly
Luis González de Alba
Gilberto Guevara Niebla
Guillermo Lepe (Agustín de Andaren hiltzailea, Ana Bertha Leperen aita)
Miguel Ángel Larios Herrera
Pedro Infante
Ignacio de la Torre y Mier

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 :Nazioaren Artxibategi Orokorraren webgune ofiziala.

Mexikoko espetxeak
Mexikoko jauregiak
Venustiano Carranza (Mexiko Hiria)
XX. mendean amaitutako eraikinak
Euskal toponimia Ameriketan
1900ean amaitutako eraikinak
Mexiko Hiriko eraikinak