Lucero Tena

María de la Luz Tena Álvarez, ezaguna Lucero Tena izen artistikokoaz (Durango, Mexiko, 1938ko irailaren 16a) jatorri mexikarreko eta espainiar hiritartasuneko flamenko-dantzaria eta kriskitin-jotzailea da. 1958tik Espainian bizi da. Kriskitina orkestrarako tresna gisa sartzen aitzindaria izan zen.

Biografia 
Gasteizen, Espainian jaiotako María Rosario del Pilar Bonachea de Mendozaren biloba, eta Lucha Álvarez de Tenaren alaba. Familia du Pasadenan (Kalifornia) eta Cuernavacan (Mexiko). Aita ingeniaria zen eta ama irakaslea. 

Bere kontakizunaren arabera, lau urterekin izandako kalentura batzuen ondorioz, dantzan hasi zen: "Hasieran ballet klasikoa ikasi nuen Nina Shestakovarekin zortzi urtez, eta dantza espainiarra Emilia Díaz dantzari madrildarrarekin, zeinak irakatsi baitzizkidan Espainiako folklore aberatsaren dantzak, XVIII. mendeko bola-eskola eta konpositore espainiarren dantza klasikoak, besteak beste".44 urtez egon zen ezkonduta José Carlos de Mendoza Feijóo mediku galiziarrarekin, hura hil zen arte.

Madrilen bizi da, Salamanca auzoan, Boadilla del Monten urte asko eman ondoren.

Lan ibilaldia

Dantzari eta enpresaburu 
Carmen Amaya flamenko-dantzari handia ezagutu zuen Mexikon, haren ahizpa Leonor Amayaren osasun-ezbehar batengatik. Carmenek, ordea, hura ordezkatzera gonbidatu zuen, eta konpainiako kide izatera pasatu zen. Amayarekin birak egin zituen Mexikon eta Estatu Batuetan hiru urtez, 1957 arte. 1958an, Lucero Tena Madrilera iritsi zen, eta hainbat urtez dantzatu zuen Corral de la Morería ospetsuan (1956ko maiatzean irekia), izar nagusi gisa. Geroago, bere flamenko-taldea sortu zuen, eta sarritan birak egin zituen atzerrian.

Kriskitin-jotzaile 
«Dantzari» bikaina, era berean, kriskitinen jotzaile aparta zen, batez ere lan klasikoak interpretatuz, Joaquín Rodrigok 1966an Espainiako bi dantza eskaini baitzizkion. Alde horretatik, 1987ko apirilaren 25ean Valentzian izan zen Palau de la Músicaren inaugurazio-kontzertuan parte hartu zuen. 

Dantzari erretiratu zenetik, gero eta kriskitin-kontzertista aritu zen gehiago. Orkestra-zuzendari handiekin lan egin zuen Tenak: Mstislav Rostropóvich, Rafael Frühbeck de Burgos, Jesús López Cobos, Sergiu Comissiona, Franz-Paul Decker eta Miguel Ángel Gómez Martínez. Kriskitina orkestrarako tresna gisa sartzen aitzindaria izan zen.

Madrilgo Goi Mailako Musika Kontserbatorioko epailea izan zen, eta hainbat disko argitaratu zituen: "Lecciones de castañuelas" (1966), "Palillos flamencos", "El barroco español en castañuelas" edo "Música española en castañuelas" (1992).

“La boda de Luis Alonso”, Enrique García Asensio maisuak zuzendua (2007) eta Youtube plataforman zintzilikatutako bideo batean jasoa, hamahiru milioi ikuspen izan zituen.

Sariak eta goraipamenak 

 Arte Ederren Zirkuluaren Urrezko Domina (1965).
 Isabel Katolikoaren Ordenako Damaren begizta (1968).
 Ohorezko bazkidea, Manuel de F–Ernesto Halffter de Cádiz elkarteko ohorezko kidea (2013).
 Alfontso X.a Jakitunaren Ordenaren gorbata (2003).
 Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina.
 Valentziako Generalitatearen eta Kultura Merituaren arteko Sari Nagusia.
 Valentziako Udalak emandako Urrezko Domina (2002).
 Alfontso X.a Jakitunaren Ordena Zibileko Plakaren mandatua (2015).

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Bideoa: INTERMEDIO. El Baile de Luis Alonso. Gerónimo Giménez. Enrique García Asensio. Lucero Tena. - YouTube Music 

 Lucero Tena Biografietan eta Bizitzetan
 Manuel de Falla. Bizitza laburra.Dantza espainiarra, 1.a
 Tartekoa. Luis Alonsoren ezkontza. G. Giménez. Zuz. E. García Asensio. Gaztainak: Lucero Tena

Mexikoko musikariak
Emakume musikariak
Mexikoko dantzariak
Espainiako dantzariak
Emakume dantzariak
Kriskitin jotzaileak
XX. mendeko musikariak