Santa Agataren koplak

Santa Agateko koplak Otsailaren 4ko Santa Agata bezperan eta Santa Agata egunean bertan ere abesten diren koplak dira. Egun horretan ohitura da etxerik etxe, atariz atari, baserriz baserri, koplak abesten joatea, makilarekin lurra kolpatuz erritmoa jarraitzen den bitartean. Ohikoa da santa eskearen ohitura ere. Garai batean soldaduska egitera joan behar zutenek atez ate koplak kantatzen zituzten dirua biltzeko, Leintz Bailaran esate baterako.

Doinua 

Euskal Herri osoan ezaguna da Santa Agataren doinua, koplak diren arren bertso gisa kantatzen dena. Labayru ikastegiak egindako bilketa lanari esker Santa Agedako eta inauteri garaiko abestiak diskoan jaso zituen Amaia Zubiriak 1998an. Ataunen Santa Ageda bezperan abesten zuten "Alabatua Bedeinkatua" kantua berreskuratu zuten.

Hitzak 
Etxekoak agurtu ondoren Agata Cataniakoaren bizitzaren pasarteak kantatzen dira.

Berezko testua Gipuzkoaldean

Pasarte gehigarriak 
Erein argitaletxeak 2000 urtean argitaraturiko hitzak:
Etxekoak agurtu ondoren Agata Cataniakoaren bizitzaren pasarteak kantatzen dira.

Bizkaiko bertsio bat

Bizkaialdeko bertsioa 
Bizkaialdean koplako bertsoak koblakari bakar batek abesten ditu maiz, eta taldeak leloa bakarrik.

Bertsio berriak

Maialen Lujanbio (2016) 
2016an Maialen Lujanbiok Euskadi Irratiko 'Faktoria' saioan Beti Bezperako Koplak 'Santa Ageda' kopla berezia bota zuen. Genero-indarkeriaren salaketa gordina egin zuen. Bertsoz bertso, indarkeria matxistaren agerpen ezberdinak salatu, bai eta hura gainditzeko ezintasuna ere. Gero hogei artista gaztek sortze-lan kolektibo batean animazio teknika ezberdinak erabiliz Lujanbioren gogoeta osatu zuten:Santa Ageda eguna

beti bezpera deguna

ohitura batzuei ez zaie inoiz

iristen biharamuna.

Ezetza jaso zun arrak

gizonak, Jainko lurtarrak

ta Ageda gure martiriari

moztu zizkion bularrak.

Aterik ate kantari gatoz

makil ta ahots ozen gu

etxe hontako nagusi jaunak

etxekoandrea jotzen du.

Kolpe ta kolpe aldaba

hotsa mututuz ahal bada

baserri hontako osaba zaharrak

erabiltzen du alaba.

Kalean jator ziharo

etxean dena birao

senar onaren labanak zeuzkan

odol gorrizko bi aho.

Leihotik bota du haurra

kolpez hausten da intxaurra

boterea ez da hainbeste aldatu

hogei mendetatik gaurra.

Aurrera goaz dena aldatzen da

denbora pasa heinean

dena aldatzen da aldatzen ez den

oinarri baten gainean.

Beste zulo bat kiroldegian

aldagela ohi den gizondegian.

Zulo bat berriz kiroldegian

aldagela bat den andrategian.

Begi nini bat zulo erdian

iltze zorrotz baten punta begian.

Labana zorrotz aortan

karraxi min bat ahotan

zuhaitzak gizon bihurtzen dira

pasadizo itzal hortan.

Talde erasoan hiena

pizti bakarrak nahiena

territorioa markatu nahia

Koloniako haiena.

Kalashnikov, bonba, makil...

bizitza merkeegi dabil

gerran gizonak hiltzen dituzte

andreak bortxatu ta hil.

Atseden bat eskopetak

botak kendu ta apretak

neska gazte bat mereziko du

gudariaren apetak.

"Adios" orain esaten diot

santa honekin batean

beti bezperan bizi gaitezen

zorionez ta pakean.

La Kora (2020) 

Bilboko La Kora abesbatza feministak 2020ko Agate Deuna bezperan Bilboko kaleetan barna koplak abestu zituzten, Ageda bezpera pagano eta feminista aldarrikatuz. Hau izan zen haien adierazpena:"Santa Ageda bezpera honetan, Kora-ko emakumeak ere gure makilekin kalera ateratzen gara abestera, kontzientziak astintzera, tradizio bat berrikustera, zeinaren jatorria, izatez, aldareetara igotako indarkeria matxistaren eta zapalkuntzaren historia den.

Esanahi ezberdina berreskuratu nahi dugu, lehenagokoa, kristautasunaren aurretik ere Euskal Herrian errito eta jai paganoak ospatzen ziren eta. Neguaren erdialdean, otsailean, jendea kantatzera irteten zen eta makilekin lurra jotzen zuten erritmikoki, Ama Lurra esnatzeko neguko solstizioaren ondoren.

Gaur, guk gure bularrak betez abesten dugu eta Agedaren tortura salatzen dugu. Haren oroimenez abesten dugu eta gure makilekin sinbolikoki kontzientziak astintzen ditugu. Beragatik, gugatik eta isilarazitako emakume guztiengatik abesten dugu eta ironiaz eta lotsagabekeriaz egiten dugu, geure hitzekin, gure askatasun eta bizitza nahiak airera botaz."

Maddalen Arzallus (2021) 
Maddalen Arzallus-ek beste bertsio bat plazaratu zuen 2022an. Agataren heriotzaren larria gogoratu eta gero, gaurko indarkeria matxistarekin lotu zuen:

 [...]
 Gaur egun ere bada munduan
 hamaika andre martiri
 behar denean ez da ordea
 salbaziorik agiri

 Makilak hartu, lurra kolpatu
 ta egin dugu zati bi
 ta makilkadak ematen gabiltz
 zu niri, eta zu niri

 Santa Agedaz dantza ditzagun
 gure aho eta mihi
 lotan dagoen gizarte baten
 esnagarri izan bedi

Ikus, gainera 

 Santa Agata jaia

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Ahozko euskal literatura
Euskal ohiturak
Euskal abestiak
kopla handiak