Artemisia I.a Kariakoa

Artemisia I.a Kariakoa , , fl. K.a. 520) Halikarnasoko erregina izan zen, Karian kokatutako Doriar greziarren hiria, orduko Akemenastarren inperioaren satrapia . Bigarren Mediar Gerran Xerxes I.a Pertsiako Errege Handiaren alde borrokatu zuen greziar polisen aurka. Artemisiak berak gidatu zituen 480. urtean bere bost ontziak Artemisio eta Salaminako itsas guduetan. Herodoto historialari greziarraren idazkiei esker badugu bere existentziaren berri.  Berak Pertsiako alderdiko buruzagi militar bakarra zela baieztatu zuen eta bere ekimena eta ausardia goraipatzeaz gain, Xerxesek berarenganako izan zuen errespetua aipatu zuen ere. Izan ere, Halikarnasoko erregina bezala, Herodotoren jaioterri berekoa izatea, Xerxesen Greziaren aurkako kanpaina handinahian parte hartu izanak, Xerxesen aliatu izateko erakutsitako askatasunak eta berezkoa zuen suhartasun nabarmenarekin konbinaketak, historialarien interesa eta arreta erakarri zituen pertsonaien artean kokatu izan dute.

Familia eta izena 
Artemisia (Anāhitā) izena Artemis-etik dator ( iz, f Genero gramatikala; Erromatar baliokidea: Diana ). Jablonskiren arabera, izena ere frigiarra da eta Xenophonteren Artemas errege tituluarekin alderatu daiteke. Charles Anthonen arabera, izenaren sustrai primitiboa seguruenik jatorri persiarrekoa da, arta *, art *, arte *, ... guztien esanahia handia, bikaina, sakratua ...delarik. Beraz, Artemis naturaren ama handiarekin identifikatzen da, nahiz eta Efeson gurtua izan. Herodotoren arabera (Historiak, 7. eta 8. liburuak), Bere familiaren datu solteak kontserbatu dira: Artemisiak aita Ligdamis halicarnasiarra zuen eta ama Kretakoa, izen ezegaunekoa. Gainera seme bat ere izna zuen, Pisindelis izenekoa.

Salaminako gudua 

Artemisia sortzez greziarra izan arren, persiarren alde aritu zen, gudu-ontziko kapitain gisa. Bere komandanteen artean emakume bakarra izanik, Artemisiak Xerxes I.a errege persiarrari gomendatu zion erasoa lurrez zein itsasoz koordinatu zezan: Persiar armadak Korintoko istmo aldera martxa egin eta han gotortutako koalizio greziarrari eraso egin zezan, itsas armada Greziako trirremeei erasotzeko kokatzen zen bitartean. Modu horretan, Artemisiak espero zuen Greziako itsasontziak beren hiri-estatuetatik aldenduko zirela, persiar isats armada osoaren aurrean zaurgarri geratuz. Xerxesek plan hori bertan behera utzi zuen, Salaminan greziar itsas armada osoaren aurkako erasoa burutuz. Gauzak horrela, Artemisiak K. a. 480ko irailean Salaminako guduan parte hartu zuen pertsiar aliatu gisa, bost itsasontzi gidatuz. Bere itsasontzia Atenasko trirreme batek erasotu zuen eta ez zuen ihes egiteko aukerarik izan Pertsiako hainbat ontzik antolakuntza arazo baten ondorioz ihesbidea blokeatu ziotelako. Xerxesen itsas armadaren ontzi baten kontra jo egin zuen eta hondoratu egin zuen, Greziako itsasontziak beraien aliatua zela sinetsarazi eta jazartzeari utz ziezaion. Persiar lerroetara ihes egin zuen eta, Herodotoren arabera, Xerxesek esan omen zuen: "Nire gizonak (persiarrak) emakumeak bihurtu dira eta nire emakumeak (Artemisia) gizon!" Salaminako porrotaren ondoren Artemisiak Xerxes Asia Txikira atzera egiteko konbentzitu nahi izan zuen, Mardonioren aholkuaren aurka, hau Xerxes leku berean mantentzearen aldekoa baitzen. Xerxesek Efesora bidali zuen Artemisia Xerxesen semeen ardura hartzeko.

Heriotza eta ondarea 
Foziok kontatutako kondaira batek dio Artemisia Dardano izeneko gizon batekin maitemindu zela eta, hark jaramonik egin ez zionean, orakulu batek esan ziola Leukadako haitzatik Itsaso Jonikora salto egiteko.

Pahlavi dinastian eraikitako irandar destruktore bat ( persieraz : ناوشکن) Artemis izendatu zuten haren omenez.

Herri kulturan 

 Aristofanesek aipatu zuen Artemisia Korifeoaren ahotik bere Lisístrata komedian:

 Gore Vidalen Sorkuntza eleberriaren parte da eta Greziako gerrak azaltzen ditu.
 Javier Negreteren El Espartano, (2017) eleberriaren parte da, Plateako bataila erakusten duena.
 Anne Wakefield aktoreak Espartako lehoia filman (1962), Artemisia interpretatzen du.
 PlayStation 2 Shin Megami Tense: Persona 3 rol jokoan Artemisia Mitsuru Kirijoren aitzinekoa da.
 300: Rise of an Empire filmean, Eva Green aktoreak Artemisiaren pertsonaia interpretatu zuen.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Emakume agintariak
Antzinako Greziako emakumeak
K.a. V. mendeko emakumeak
Emakume suizidak
Akemenestar Inperioko satrapak