Gibel karramarro

Gibel karramarroa (Russula xerampelina) Russulaceae familiako onddo espezie bat da. Ez kontsumitzea gomendatzen da, itsaski usain desatseginagatik. Hobetu egiten da asko eginda badago eta landare usaintsuekin nahastuta bagago.

Deskribapena 
Kapela: 5 eta 10 cm arteko diametrokoa, ganbila, gero laua eta erdian hondoratua. Haragitsua, azala belusatua eta nekez bereizten dena, eta asko aldatzen da kolorea, aldaeraren eta bizi den lekuaren arabera. Erythopus aldaera koniferoen basoetan bizi da, batez ere pinu gorrien azpian, azala gorri odol kolorekoa du eta erdia ia belztuta, eta oina gorrixka da. Olivascens aldaera hostozabal basoetan bizi da, eta kapelaren azala oliba antzekoa edo hori-oliba kolorekoa izan daiteke, eta oina zurixka baina tindu berdexkekin. Fusca aldaera ere hostozabaletan bizi da, eta bere kapela marroia edo marroi-morexka izan daiteke, erdian ilunagoa eta oin zuria, nahiz eta kapelaren kolore bereko tinduak izan. Xerampelina izenak "mahasti-hosto hilaren kolorea" esan nahi du, eta quercetorum aldaerak edo aldaera tipikoak izan ohi duen kolorea da, espezie eredutzat hartzen da. Kolore hau kaobaren, ardoaren, gorri ilunaren, morearen, okre zikinaren eta abarren nahasketa da. Oina orban gorririk gabea eta hostozabalen azpian agertzen da.

Orriak: Libreak edo itsatsiak, nahiko zabalak eta tarte handiarekin, batez ere zahartzean, krema-zuri kolorekoak eta gero krema-horixkakoak.

Orri libreak: Kirtenera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

Hanka: Tamaina ertainekoa, gehienetan oinarrian puztuta eta pixka bat okertua; kolore zurixka du, baina tonalitate gorriak izan ditzake edo ez, eta hori-marroiz zikintzen da.

Haragia: Ale gazteetan lodia eta gogorra da, gero ilunagoa, kolore zurixkakoa edo apur bat horixkakoa, igurtziz gero tonu arrez zikintzen da. "Sulfato de hierro"-rekin erreakzio berdea ematen du.

Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, "russus"-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako Russula generoko espezie askok. Xerampelina epitetoa grekotik dator, "xerox" hitzetik, lehorra esan nahi du, eta "ampelos" hitzetik. Mahatsondoaren hosto lehorren antzeko koloreagatik.

Jangarritasuna 
Jangarria, baina sukaldaritzako interesik gabea.

Nahasketa arriskua 
Espezie honek ia dozena bat aldaera ditu. Nahiko ondo zehaztu daiteke Xerampelina leinukoa dela, bere itsaski usainagatik edo haragiaren arrain usainagatik eta honek "sulfato de hierro"-rekin hartzen duen kolore berdeagatik. Batzuetan, batez ere alea gaztea denean, krustazeo edo arrain usaina ez dago oso agerian, eta, orduan, talde honetako espezieak zehazten laguntzen duen beste xehetasun bat zera da, espezie hauen haragiek arrexka kolorea hartzen joaten dira, espezie honen haragiek dituzten tindu eta orban arreak.

Russula faginea espeziarekin nahas daiteke.

Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean agertzen da, eta hostozabalen edo koniferoen azpian dagoen aldaeraren arabera egoten da. Batez ere pinu gorrietan.

Banaketa eremua 
Europa, Amerika, Hegoafrika, Errusia, Kazakhstan, Himalaiako eremua, Txina, Vietnam, Filipinak, Malaysia, Japonia, Australia.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Russula
Onddo jangarriak