Tritonu

Tritonua, musikaren teoriaren esparruan, hiru tonu oso hartzen dituen musika-bitartea da. Laudun gehituko ala bostun gutxituko tarte bezala sailkatu daiteke.

Non gertatzen da tritonua? 
Edozein eskala maiorren laugarren notaren eta zazpigarrenaren artean eratutako tartean gertatzen da berez tritonoa (adibidez, do maiorren, fa eta si arteko tritono bat sortzen da).

Dominante akordeek (hirudun maiorra eta zazpidun minorra) —adibidez, do, mi, sol eta si bemol notek osatutako akordeak— tritonu bat dute hirudunaren eta zazpidunaren artean.

Nola ebazten da tritonua 

Orohar, tritonoa bi notak kontrako norabidean mugituz ebazten da, batez ere soinu horietako bat sensiblea bada, tonikara joko duena.

Tritonuaren garrantzi historikoa mendebaldeko musikan 
Tritonua disonantzia gisa sailkatu da mendebaldeko musikan Erdi Arotik praktika komunaren aldia amaitu arte.

Bitarte hori saihestu egiten zen Erdi Aroko eliza-kantuan, ziur aski, intonazio zaila zuelako eta soinua goibela zela uste zelako.

Dirudienez, Guido de Arezzo (991-1050) monje italiarrak debekatu zuen hori erabiltzea. Haren sistema hexakordalean iradoki zuen si diatonikoa (si naturala) erabili ordez, fan oinarritutako hexakordioa dora eraman beharko litzatekeela tritonoa saihesteko.
Ondoren, Ugolino d'Orvieto (1380-1457) eta Johannes Tinctoris (1435-1511) teorikoak si naturala por si bemolarengatik ordezkatzearen alde agertu ziren.

Handik aurrera, eta Errenazimentuaren amaierara arte, bitarte ezegonkor gisa hartu zen tritonua, eta kontsonantzia gisa baztertu zuten teorialari gehienek.

1702an, Andreas Werckmeisterrek (1645-1706) esan zuen «lehengo agintariek» diabolus in musica (“deabrua musikan”) izena erabiltzen zutela bai tritonurako, bai semitono-tarteen arteko talkarako —hala nola mi naturala eta fa naturala—

1725ean, Johann Joseph Fux (1660-1741) konpositore austriarrak, Gradus ad Parnassum liburuan, diabolus in musica izenarekin deskribatu zuen tritonua hark ere.

Autore horiek diotenez, iraganean tritonuak deabruarekin lotzen zen, baina ez da Erdi Aroko autoreen aipurik gorde. Denis Arnold (1926-1986) britainiar musikologoak, ordea, New Oxford Companion to Music liburuan iradokitzen du Erdi Aroko musikan erabiltzen zen ezizena:

Ikus, gainera 

 Tritonu ordezkapena

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Musika-hizkuntza