Zahra Joya

Zahra Joya, (persiaraz: زهرا جویا,) (Bamyan, Afganistan, 1992) hazara etniako afganiar kazetari saritua da. Rukhshana Media sortu zuen, erbestetik zuzentzen duen persierazko eta ingelesezko komunikabidea.

Ibilbidea 
Joya 1992an jaio zen Bamyan probintziako herrixka txiki bateko hazara familia batean. Bost urte zituen talibanek boterea hartu zutenean Afganistanen. 1996tik 2001era bitartean, nesken hezkuntza ia guztia debekatu zuten. Joya mutil janzten zen, eta Mohammed deitzen zioten. Osaba gaztearekin ibiltzen zen egunero bi orduz eskolara iristeko. 2022an, Angelina Jolieri elkarrizketa egin zion time-rako, eta esan zuen familiako gizon batzuek, aita barne, emakumeen eskubideetan sinesten zutela. Estatu Batuek eta haien aliatuek Afganistan inbaditu eta 2001ean Taliban gobernua eraitsi ondoren, mozorroa utzi eta Kabulgo zuzenbide-fakultatean matrikulatu ahal izan zuen, aitak fiskal gisa egindako urratsei jarraitzeko asmoz. Ikaskideen kontaturik gabeko istorioengatik hunkituta, kazetari izatea erabaki zuen, nahiz eta Afganistanen kazetari izatea zaila izan.

Joyak komunikazio-zuzendariorde gisa lan egin zuen Kabulgo udal-gobernuan. Batzuetan, lankideen artean emakume bakarra zen. Egoera hau komentatu zuenean, esan zioten emakumeek ez zutela lanerako gaitasunik edo trebetasunik. 2020ko abenduan, Rukhshana Media sortu zuen, herrialdeko albiste feministen lehen agentzia, lagun baten iradokizunagatik eta gizonezko lankideek emakume kazetarien faltari buruz emandako erantzunengatik. Hedabideari Rukhshana deitu zioten, 19 urteko neska gazte baten omenez. Talibanek lapidatu egin zuten 2015. urtean, Ghor probintzian, familiak ezkontza bat hitzartu ondoren, maitale batekin ihes egiteagatik heriotza-zigorra jaso baitzuen. Joyaren helburua zen afganistango emakumeen bizitzaren errealitatea argitara ateratzea, bertako kazetariek argitaratutako eta informatutako istorioekin, bortxaketa eta ezkontza behartua bezalako gaiak jorratuz. Rukhshana Media bere aurrezkiekin ezarri zuen, baina Interneten diru-bilketa jarri behar izan zuen martxan bere jarduerari eusteko. Talibanak kritikatu zituen eta funtzionario publikoen aurkako errepresioaren berri eman zuen AEBetako tropa eta aliatuak erretiratu aurreko hilabeteetan. 2021ean, herrialdea talibanen eskuetan erori baino egun batzuk lehenago, The Guardianen lankidetzan aritu zen Women Report Afganistan proiektua argitaratzen, talibanek boterea hartzeari buruz informatzen zuena. Joyak eta bere lagunek hainbat mehatxu jaso zituzten kazetaritza-lanarengatik.

Talibanen helburu bihurtu zen Joya, bere erreportajeak eta jazarleak zirela eta. Bere bizitzaren beldur, herrialdetik ihes egitea erabaki zuen. Gobernu britainiarraren ebakuazio-abisua jaso zuen, eta hegazkinez Londresera eraman zuten. Rukhshana Media zuzentzen jarraitzen du erbestean, eta bere taldearekin harremanetan dago. Afganistanetik txostenak bidaltzen dizkiote isilpean. Afganistango kazetari gehienek lana utzi behar izan zuten talibanek boterea hartu ondoren.

Aintzatespenak 

 2022an, Timek Urteko Emakumea izendatu zuen 12 emakumeetako bat izan zen Joya.Bere kazetaritza-lanagatik ezaguna izan zen eta Angelina Joliek elkarrizketatu zuen.
 2022ko irailaren 20an jaso zuen Bill & Melinda Gates Fundazioaren Change Maker Award 2022 saria.
 Rukhshana Mediak Marie Colvin saria jaso zuen British Journalism Awards 2021ean.
 2022an, Unió de Periodistesek Llibertat d’Expressió 2022 saria eman zion Rukshana Mediari.
 BBCren "Munduko 100 emakume inspiratzaile eta eragingarrienak 2022an" saria jaso zuen.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Rukhshana Media persian
 Rukhshana Ingelesez

Afganistandarrak
Feministak
Erbesteratuak
Kazetariak
Emakume kazetariak