Acció Catalana Republicana

Alderdi errepublikano katalanista ( edo PCR) jatorriz 1922ko ekainean erakunde politiko katalanista gisa sortu zen, alderdietatik kanpoko erakunde bat izateko helburuarekin sortua, Acció Catalana izenarekin.

Primo de Riveraren diktaduran, AC zatiketa bat jasan zuen: Acció Republicana de Catalunya [ARC]. Primo de Riveraren erregimena amaitu ondoren, AC espresuki alderdi bihurtu zen eta ARCrekin bat egin zuen Partit Catalanista Republicà sortuz. 

1933an, alderdi hau berrantolatu eta Acció Catalana Republicana izena hartu zuen, protagonismo handirik lortu ez zuena. 

Gerra Zibila amaitu ondoren, bizitza lausoa izan zuen hirurogeiko hamarkadan birtualki desagertu zen arte.

Historia

Lehenengo hastapenak 
AC Kataluniako Konferentzia Nazionalean jaio zen (Bartzelona, ​​​​1922ko ekaina), Lliga Regionalistako Gazteria Abertzaleko (Joventut Nacionalista de la Lliga Regionalista) buruzagi talde batek deituta, errepublikazale abertzaleen parte-hartzearekin. Konferentziak Lliga Regionalistako zuzendaritzaren erreakzioa eragin zuen, eta alderditik kanporatu zituen ekintza politikoaren mugimendu berriaren sorreran parte hartu zutenak (alderdi berririk sortzeko asmorik ez zutela esplizituki adierazi arren).

Konferentziak nazionalismo erradikala bazterrean uzteko borondate inplizitua zuen. Hala eta guztiz ere, Francesc Maciàk eta jarraitzaile talde batek parte hartu zuten bertan, baina Kataluniarentzako Estatua sortzearen helburua onartu ez zutenean handik banandu ziren Estat Català sortzeko.

Hasieratik, AC kritiko agertu zen Lligako oportunismoarekin, epeltasun katalanistarekin eta joera oligarkikoarekin, baina baita joera sozializatzaileko nazionalismo erradikalarekin ere. Bi eremu politiko horien artean erdiko postuan kokatu nahi izan zuen. Mezu katalanista berritua eskaintzen zuen, katalanismoaren hainbat tradizio biltzea proposatzen zuena, klase ertaineko intelektual eta gazteenen artean oihartzun zabala izango zuen ekintza komun batean.

Konferentziaren bultzatzaileak (Pelai Vidal de Llobatera, Jaume Bofill i Mates, Antoni Rovira i Virgili) ekintza abertzalearen mugimendu zabala osatu zuen, erregionalismotik eta errepublikanismotik etorritako pertsonekin.

Jaume Bofill (presidentea), Lluís Nicolau d'Olwer, Antoni Rovira i Virgili (presidenteorde), Ramon d'Abadal i de Vinyals (diruzaina), Carles Jordà eta Leandre Cervera (idazkariak) osatu zuten ACko zuzendaritza. Bere helburu nagusia Kataluniaren katalanizazioa izan zen bi aldetan: barnealdean, "Catalunya endins", gizarte katalanari lehentasunezko arreta emanez, Espainiaren interbentzionismotik urrun; eta atzerrian, Nazioen Ligan Kataluniako arazoa nazioartekotzearekin. 

Sortu zenean, 8 diputatu zituen Mankomunitatean eta 5 zinegotzi Bartzelonako Udalean, Lligatik zetozenak. 1923ko apirileko hauteskunde legegileetan, Rovira i Virgili Bartzelonako hautagai gisa aurkeztu zuen, akta lortu gabe (15.163 boto). 1923ko ekaineko ondorengo hauteskundeetan, erregionalista zaharrak zatitu ziren eta ACk irabazi zuen jokoan zeuden Bartzelonako bi barrutietako batean.

Diktadurak, dena den, ACren balizko hedapena geldiarazi zuen, legezkotasunetik kanpo jardutera behartu baitzuen. Diktaduraren aurkako jarrera orokorra izan zen alderdian eta kideen ekintza bereziki katalanizazio kulturalaren bideetatik bideratu zen, mugimendu noucentistaren planteamenduekin bat eginez.  Bestalde, sektore «militar» batek Macià-ren aldekoekin kolaboratu zuen. 

1927 inguruan Antoni Rovira i Virgili buru zuen sektore errepublikanoa handik banandu eta Acció Republicana de Catalunya [ARC] sortu zuen.

1939 arte 
Alderdi berri hau bere burua errepublikanotzat definitzen zutenek osatzen zuten. Konstituzio formala prentsan 1930eko urtarrilaren 1ean agertu zen. Buruzagiak, Rovira eta Virgili (presidentea), Macià Mallol, Leandre Cervera, Eusebi Isern eta Ambrosi Carrión izan ziren. 

Ideologikoki, ARCk bere burua errepublikano, laiko eta katalanista aldarrikatu zuen, Pi eta Margallengandik oinordetzan jasotako ezkerreko posiziotik eta garaiko europar errepublikarismotik hurbil. Rovirak "Estatu federalizagarri" kontzeptua garatu zuen, eta horrek Errepublikako Konstituzioan eragina izan zuen (sistema federal bat defendatzen zuen, aldarrikatzen zuten nazionalitateei soilik aplikatuko zitzaien).

1930ean zehar, ARC eta AC bereizita geratu ziren, baina taktikak eta aliantzak adostu zituzten. Biek parte hartu zuten Donostiako Itunean eta 1931ko lehen hilabeteetan errepublikarren arteko akordioetan ere egin zuten. Martxoan, formazio biak Partit Catalanista Republicanàn [PCR] batu ziren. Buruzagi nagusiak Jaume Bofill i Mates, Rovira i Virgili, Lluís Nicolau d'Olwer, Manuel Carrasco i Formiguera, Albert Bastardas, Josep Barbey eta Martí Esteve izan ziren.

Liberalismoan, demokrazian eta errepublikanismoan oinarritutako programa zentrala zuen alderdi katalanista gisa aurkeztu zen PCR. 1931ko martxoaren 22an ezarri zen formalki, AC eta ARCren bat-egite prozesu baten ondorioz, 1931ko otsailetik jada Direktorio komun bat baitzuten. Lliga Erregionalista kontserbadore eta oligarkikoaren eta mugimendu populista, langile eta klaseen arteko espazio politikora iristeko hasierako asmoarekin sortu zen.

Bere diskurtsoa klase ertainei, burgesia txikiari eta nekazari aberatsari zuzendua izan zen, alternatiba politiko laboristetatik urrunduz. Bere mezu, antolaketa eta buruzagiekin, Lliga zaharkitua ordezkatu nahi zuen epe ertainera.  

Sortu eta gutxira, PCRk —bere garaipenaz sinetsita— ERCk 1931ko udal hauteskundeetara Bartzelonan elkarrekin aurkezteko egindako eskaintza baztertu zuen. Emaitza PCRren porrota izan zen, ez baitzuen Bartzelonako zinegotzirik irabazi.

Nicolau d'Olwer Ekonomia ministroak bakarrik izan zuen goi kargua erakunde errepublikanoetan. Harrezkero, bere porrotak bata bestearen atzetik joan ziren eta Bartzelona hirian gutxieneko boto hauek lortu zituen: 

- 15.071 boto 1931ko apirileko udal hauteskundeetan

-  9.729 1931ko ekaineko legegintzaldietan

- 1931ko urriko hauteskunde legegileetan 14.805

- 1932ko hauteskunde autonomikoetan 13.726. 

Egoera honek birkonbertsio saiakerak hasi eta buruzagi askoren alde egitea ekarri zuen: M. Carrasco i Formiguerak Unió Democràtica de Catalunya sortu zuen, Carles Pi i Sunyer i Rovira i Virgili ERCra joan zen eta J. Bofill i Mates Kataluniako Ligan sartu zen berriro. Nicolau d'Olwer-ek bere gain hartu zuen alderdiaren buruzagitza, Acció Catalana Republicana [ACR] izenarekin berrantolatua 1933ko martxoan.

Antolakuntza eta buruzagitza berritzeak egoera politiko berriari aurre egiteko (Errepublikaren sendotzea eta Kataluniaren nortasunaren aitorpena) eta alderdiaren taktika birpentsatzeko borondateari erantzun zion. 1934ko urtarrilean gauzatu zen birorientazio hori Martí Esteve Ogasun ministro izendatu zuen Companysen lehen gobernuan eta ERCrekin koalizioan. Udal hauteskundeetan, ACR-k 4 zinegotzi lortu zituen Bartzelonan.

1936ko legegintzaldiko hauteskundeetan Front d'Esquerres de Catalunyako parte izan zen eta bost diputatu lortu zituen. Nicolau d'Olwer Espainiako Bankuko gobernadore izendatu zuten eta bera eta Rafael Closes Transferentzien Batzorde Mistoko kide bihurtu ziren, Estevek Kataluniako Gobernuan jarraitu zuen bitartean.

Gerra Zibilean ACR ERCren ondoan egon zen: Esteve (Ogasun, 1936), Closes ( 1936) eta Pere Bosch i Gimpera (Justizia, 1937-1939) Generalitateko Gobernuko kontseilariak izan ziren.

Azken urteak 
Gerra ostean, buruzagi nagusiak erbestera joan ziren eta alderdia egoera prekario eta bazterrean geratu zen. Ramon Peypoch idazkari nagusia berrantolatzen saiatu zen. ACR-k Junta Española de Liberación-en parte hartu zuen, baina 1944an utzi zuen Kataluniako Kontseilu Nazionalean sartzeko. Hasieran ACR Mexikon aktibo zegoen. Geroago, 1944an, Bartzelonan eta Frantzian berrantolatu zen (bertan bizi zen zuzendaritzaren zati batekin: Pere Lloret, Eduard Ragassol, Manuel Andreu eta Rafael Tasis idazkari nagusi gisa, eta Claudi Ametllak.

ACR Barne Kontseiluak, 1947ko maiatzeko Adierazpenean, posizio maximalistei (autodeterminazioa eta konfederazioa) baztertu zituen. Mexikoko ACR, berriz, Barne Kontseiluarekin ados ez zegoen eta erakunde errepublikanoen jarraipena defendatu zuen (Nicolau d'Olwerren jarrera hori zen). Barruan, Kataluniako Alderdi Errepublikanoen Aliantzan (1945), Kataluniako Demokraziaren Kontseilu Nazionalean (1945eko abenduan) parte hartu zuen eta, 1947aren amaieran, Federació Nacionalista Republicana de Catalunyan sartu zen. 

Katalunian, ACRk hirurogeiko hamarkadara arte iraun zuen, 1958an Kataluniako Indar Demokratikoen Kontseiluaren (Ametllako batzordea) konstituzioan parte hartu zuen eta bizitza politiko klandestinoan presente egon zen, batez ere Rafael Tasisen bitartez.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Kataluniako alderdi politikoak
Desagertutako alderdi politikoak
Kataluniar nazionalismoa
Antifrankismoa