Sindikalismo iraultzaile

Sindikalismo iraultzailea, oro har, 1895 eta 1914 bitartean Frantzian CGTko sindikatuetan izandako praktika sindikala izendatzen du, eta 1920 urtetik aurrera, beste herrialde industrializatuetako sindikatuetan (AEB, Argentina, Italia eta Espainia).

Sindikalismo iraultzaileak kapitalismoa hausteko estrategia bat proposatzen du, langileen autoantolaketa eta langileen autonomia proposatzen dituena, ekintza zuzenarekin eta desjabetze greba orokorrarekin batera.

Historia eta jatorri ideologikoak 
Sindikalismoak, kapitalari aurre egiteko eta langileen interesak defendatzeko talde gisa ulertuta, adierazpen eta antolatzeko modu asko izan ditu. Zabalduenetako bat sindikalismo iraultzailea izan da, epizentroa Frantzian XIX. mendearen azken herenean izan arren, herrialde askotan hedapen garrantzitsua izan zuena, Espainia funtsezkoenetako bat izanik. Gainera, sindikalismo iraultzaile horretan oinarrituta, anarkosindikalismoaren garapena gertatuko da, Espainiako eta Europako beste ingurune batzuetako langile-mugimenduaren oinarria.

Hasieran, eskulangintzako eta mekanika txikiko lanbideetako langile kualifikatuak euren burua antolatu zuten; hauei eraikuntza eta fabriketako langileak batu zitzaien; Itailan hauei nekazaritzako langileak eta meatzariak ere batu zitzaien. 1910etik aurrera, gutxi gorabehera, sindikalismo iraultzailea abian den industria-berregituraketarekin lotu zen: langileek euren burua antolatzen zuten, baina ez ofizioz, baizik eta enpresaka eta sektoreka. Langile espezializatuak, batez ere mekanikan eta industria astunean, borroka-sindikalismo horren aitzindari bihurtu ziren.
Frantziako eredu sindikal horren agerpena ezin da Parisko Komunaren porrotaren eta errepresioaren ondorioetatik aldendu. Jatorriz Frantziako Hirugarren Errepublikak langileria antolatuari men egin zion jazarpenak eragotzi egin zuen berrantolaketa iraultzailearen zantzu oro. Hala ere, langile-mugimendu horrek hainbat eredu jarraitu zituen, hala nola Guesde eta Lafargueren Parti Ouvrier Français, Jean Barbereten Langileen Batasun Sindikalaren Zirkulua edo Parisko Komuna osteko gizarte frantsesean egon ziren marxismoaren eta anarkismoaren fakzio desberdinak.

Sindikalismo iraultzailearen doktrina oso plurala izan da beti, aldi berean marxismoaren (ezkerreko bertsio erreboltista batean) eta anarkismoaren (proudhoniar bertsioan) eraginak integratzen zituelako. Hauek dira zergadun teorikoak Frantzian: Fernand Pelloutier, Hubert Lagardelle, Georges Sorel, Edouard Berth, Émile Pouget, Pierre Monatte; Italian, Arturo Labriola eta Enrico Leone; eta Herbehereetan, Christiaan Cornelisen.

Ekintza zuzeneko sindikalismo ere esaten zaio. Korronte hori sindikalismo erreformistaren eta alderdi politikoen aurka zegoen, Lehen Internazionalaren printzipio zaharrari atxiki baitzitzaion: "Langileen emantzipazioa langileen beraren lana izan behar da" (Karl Marxek 1864an idatzitako Langileen Nazioarteko Elkartearen estatutuen laburpena). Errusiako Iraultzaren ondoren, sindikalista iraultzaile asko ISR - Nazioarteko Sindikatu Gorriarekin elkartu ziren. Hala ere, ISRren zentralismo autoritarioa zela eta, 1923an, Berlinen, erakunde horietako gehienak alde egin eta internazioal sindikalista berri batean antolatzen dira, Nazioarteko Langile Elkartea sortuz.

Eredu errepublikar frantziarraren pixkanakako sendotzearekin batera, eredu ekonomiko kapitalistari eta izaera sindikaleko eredu berri baten sorrerari sozialistek emandako erantzunak etorri ziren. 1880ko eta 1890eko hamarkadaren amaierako testuinguru horretan, Fernand Pelloutierren figura eta Lan Poltsen Federazioaren bultzada indartsu sortu ziren. Nahiz eta Lan Poltsak antolatzeko eredua 1789ko Frantziako Iraultzaren garaian sortu zen, eta gerora hainbat adierazpen izan zituen, hala nola 1845eko De Molinari edo 1848ko Iraultzan Decouxen proiektuak, XIX. mendearen amaieran jaiotako proiektuak izan ziren arrakasta izan zutenak.

Pelloutierrek bultzatutako lan-poltsek edozein erakunde politikorengandik independentea den eredu sindikal bat garatzeko oinarrizko ezaugarria izango lukete, langile mugimendu frantsesaren tradizio iraultzailea jasoz, batez ere anarkismoaren doktrinetan. Beren burua libertariotzat jotzen ez zuten arren, kide eta bultzatzaile askok eredu libertarioa defendatu zuten helburu gisa. Gainera, kritikatu egin zuten POF eta Frantziako Sindikatuen eta Talde Korporatiboen Federazioa bezalako alderdiek bultzatzen zuten modalitate sindikala.

Bere jatorria aterki ofizialaren eta alternatiba sindikalaren artean mugitu zen arren, Pelloutierrek Lan Poltsei laster Frantziako langileen artean gehiengoa izango zen antolakuntza osagai bat inprimatzea lortu zuen. Antolaketa-dinamika federalak, non lurralde osoko burtsek autonomia zuten, proudhoniar sustraiko federalismo bat ematen zion bere erakundeari, beti frantziar obrerismoaren gustukoa izan zena. Gainera, bere greba orokorreko estrategia Tortelier bezalako pertsonaiek egindako ekarpenetatik edaten zuen, zeinak borrokan etxebizitza duin baten aldeko borroka edo nazionalismoaren aurkako kritikak bezalako elementuak sartzen zituen.

Lan-poltsen ereduak Frantziako langileriaren arreta erakartzea lortu zuen, eta pixkanaka lan-sektore sendoekin egin zen, Frantziako Sindikatuen eta Talde Korporatiboen Federazioa ere bereganatuz. 1895ean Pelloutierren ereduak 34 poltsa eta 606 sindikatu bazituen, 1900. urtean jada 57 poltsa eta 1065 sindikatu ziren.

Ezarpeneko lan-sektoreetako langile-borrokaren estrategiarekin batera, lan-poltsak ere arduratu ziren langilearen instrukzioaz, Lan eta Estatistika Bulego bihurtzeaz (afiliatuen zerrenda eskaintzen zen, enpresaburuek langile sindikatuak kontrata zitzaten), eta elkartasunaren kontzeptua garatu zen erresistentzia-kutxen bidez, denboran zehar lan-gatazka luzeagoak manten zitzaketelako. Kooperatibismoa ere ez zen oharkabean pasatu, eta Barberet bezalako beste langile batzuen erreformismotik urrun zegoen elkartasunean oinarritutako eredu kooperatiboa garatu zuten.

Hala ere, lan-poltsek oinarri lokalagoa izan zuten, nahiz eta Federazioa hornitu. Sindikalismo iraultzailearen aldekoek uste zuten erakunde orokor bat garatu zuela Frantziako lurralde osoan. Ildo horretan, eta Pelloutierrek garatutako printzipioei jarraituz, Émile Pouget edo George Yvetot bezalako lehen mailako pertsonak nabarmentzen hasi ziren. Sindikalismoaren teoriko eta aktibista horien ustez, erakundearen oinarria sindikatua zen, eta hortik abiatuta garatu behar zen langileen eta iraultzaileen ikusmoldea. Sindikalismo horren oinarria apolitikoa izan behar zuen, nahiz eta langile bakoitzak bere ideiak izan zitzakeen. Egitura sindikalak ez zuen inola ere alderdi politiko baten gainbegiratze edo kontrolpean egon behar, nahiz eta alderdi sozialista izan.

Sindikalismo mota hori oraindik ere munduko hainbat herrialdetan dago; adibidez, Frantzian, CGTren eta SUD/Solidaireren barruan; CNT, IWW, SAC...

Sindikalismo iraultzailearen oinarri izan ziren printzipioak 
Émile Pougetek sindikalismo iraultzailearen oinarriak azaldu zituen:

 Ekintza zuzena: eskuordetutako akzioaren kontrakotzat hartuko da, non langileek zuzenean beteko bailukete beren ordezkaritza, patronatuarekin negoziatuz gero. Lehen Internazionalaren printzipioan oinarritzen zen, eta langileen emantzipazioa langileek berek egingo dute.
 Greba: langileen armarik onena da. Ekoizpena gelditzeak langilearen boterea adierazten zuen, eta ugazaben aurreko presio-neurririk onena zen. Greba lan eta kapitalaren borrokaren adierazpenik onena zen.
 Boikota eta labela: lan-eskubideen gutxieneko baldintzak betetzen ez dituzten enpresei boikota egin dakieke, eta hala eginez gero, berriz, produktuak markatu (labela), langileak bertara joan zitezen.
 Sabotajea: "Ordainsari txarrari, lan txarra". Patroia ez bazen gai borrokan ari ziren langileei hobekuntza neurriak ezartzeko, ekoizpena saboteatua izan zitekeen presio neurri gisa.

CGT sindikalista iraultzailea Belle Époquen eta Lehenengo Mundu Gerrako haustura 
Sindikalismo iraultzailea gogo-aldarte nagusi bat izan zen Frantziako CGTko agintarien artean 1895 eta 1914 artean. Langile-autonomia aldezten zuten zenbait sentsibilitate sozialista gesdisten eta anarkisten pentsamendu politiko nagusien kontra federatuz, gehiengoa Bourgesko kongresuan izan zen 1904an, eta gero Amienseko kongresuan, 1906an; han, gai-zerrenda bat bozkatu zuten, geroago Amienseko Gutuna deitu zena.

CGT 1895ean sortu zen, langileak Lehen Internazionalak (AIT) zehaztutako ereduaren arabera emantzipazioa bultzatzeko. Hasiera batean, modalitate horiek matxinada-greba orokorraren proiektuaren forma hartzen dute, soldatapeko lan ereduarekin bukatzeko eta gizarte burgesa eraitsi ahal izateko.

Hala ere, politika hori aldatu egin zen 1902an, greba orokorra ez baitzen iristen, federazio guztiak ez ziren ados jarri, baina zenbait gertaerek federazio batzuk beste batzuk baino borrokalariago izatera bultzatu zituen. Orduan, CGTko federazio horiek greba partzial ugari eragiten dituzte, eta Frantzia osoan egiten dute porrot. Orain, sindikalismo iraultzailearen berezitasuna denez, sindikatuak izan behar du, aldi berean, langilearen eguneroko bizitza hobetzeko organoa, eta etorkizuneko gizartea iraultzaren, berdintasunezko gizartearen eta anaitasunezko gizartearen bidez sortuko duen organoa. 1906an, Amienseko Gutunak afiliazio politiko ororen gaitzespena berretsi zuen, eta konfederazioak alderdi sozialistekiko eta talde anarkistekiko duen independentzia atzeraezina aldarrikatu zuen. Sindikalismo iraultzailearen beste berezitasun bat da hori: sindikatua ez da alderdi politiko baten errelebotzat hartzen, ingeles eta alemaniar sindikalismoak ez bezala.

Frantzian, sindikalismo iraultzailea krisian sartu zen 1908-09an, Drav-Villen-Saint-Georgesen grebarekin, Clemenceauk bortizki zapalduta. Hainbat grebalari hil ditu armadak.' Clemenceauk CGTren koadro nagusiak atxilotu zituen, 1908ko urriko Marseillako Kongresuan ez zeudenak. Metalurgikoen Federazio garrantzitsu moderatu eta pragmatikoaren atxikimenduarekin, sindikalista iraultzaileek lekua galdu dute.

CGTk beste erakunde politiko batzuekiko duen independentzia proban jartzen da: alde batetik, SFIO boterera iristeko hautesle bila dabil, eta oinarri garrantzitsua du hainbat federaziotan; bestetik, anarkistek ildo erradikal eta antiautoritario bat garaitu nahi dute.

Lehen Mundu Gerran, CGTk azkenean "Batasun Sakratuarekin" bat egin zuen, eta lehen Gustave Hervék La Guerre sociale  jarritako matxinada-greba orokorrak alde batera utzi zituen, estrategia "burgesak" eta "nazionalistak" agerian uzteko, eta behin betiko kolpe bat eman zien CGTko zuzendaritzako sindikalista iraultzaileei.

CGT ez zen gerra mobilizazioaren aurka agertu 1914ko abuztuaren 1ean. Protestarik eta grebarik gabe, aparatu sindikala Batasun Sakratuarekin elkartu zen; haren militante nagusiak Gerra Frontetik salbuetsita zeuden. 1915etik aurrera, Zimmerwald, La Vie ouvrièreko militanteak, eta Pierre Monatte, egoera hau salatzen hasten dira. Gerra osoan, CGTren zuzendaritzak inoiz ez zuen altxatuko antimilitarismoaren bandera, nahiz eta lehenago hau aldarrikatu. Bestalde, Alemaniako sindikatuek, SPDren kontrolpean, ez dute mobilizatzen "traizio eginez" CGTk bezala langileen arteko nazioarteko elkartasuna.

Nazioarteko hedapena 
Sindikalismo iraultzaileak hurrengo urteetan izango zuen arrakastaren ondorioz, agintari politiko asko bere egituretan afiliatu ziren, eta hori, askoren ustez, egitura sindikaleko langileen kontrol-ahalegin gisa ulertu zen. Gai horretan oinarrituta, 1906ko Amienseko kongresuak manifestu bat argitaratu zuen, Amiensen Gutuna, non sindikalismo iraultzaile horren oinarrizko printzipioak berresten ziren, egitura sindikala edozein asmo politikotatik urrunduz. Ez zen debekatzen alderdi politikoetako kideak beren egituretan afiliatzea, baina sindikatua herrestan eramateko haien kooptazio-ahaleginak politizismoa eragiten zuen.

CGT jarraitu beharreko eredu sindikala bihurtu zen urte haietan. Bere eragina Frantziako langileen tradiziotik zetorren, baina baita espainiar obrerismoarekin izandako edalontzi komunikatzaileetatik ere, besteak beste. Bestalde, Amiensen eredu sindikalista iraultzaile hori oinarritzat hartu zen 1907an Bartzelonan Solidaridad Obrera sortzeko, etorkizuneko CNTren hasiera.

CGTk gai horiek urte askoan mantendu bazituen ere, kontua da pixkanaka bere egiturak aldatzen joan zirela, eta doktrina politiko desberdinek barne-eztabaida berriak eragin zituzten, erakunde hori erabat hautsi arte. CGTk bere horretan jarraitu zuen, baina 1920ko hamarkadatik aurrera, SFIOri lotuta (Langileen Nazioarteko Atala – Alderdi Sozialista –), Errusiako Iraultzaren beroan eta Hirugarren Internazionaleko eztabaidetan CGTU bat banatu zen (Lan Bateratuaren Konfederazio Orokorra). CGT-SR (Lanaren Konfederazio Orokorra – Sindikalista Iraultzailea) garatzen jarraitu zuen CGTk 1895ean sortu zen oinarri libertarioak, eta Pierre Besnarden 1930eko hamarkadan izan zuen ordezkari nagusietako bat.

Sindikalismo iraultzailea garaiko langile askoren oinarria izan zen, baina ez dira nahastu behar. Eredu sindikal horren oinarria langile-ikuspegi libertarioan bilatu behar bada ere, egia esan, bere erakundeak ez ziren anarkistak, nahiz eta kide asko anarkistak izan. Horregatik, sindikalismo iraultzailea eta beste eredu sindikal batzuk bereizi behar dira. Anarkosindikalismoa, adibidez, handik urte batzuetara sortu edo garatu zen, eta sindikalismo iraultzaile horren oinarri antolatzailearen gainean, helburu gisa sindikatuen lana gizarte libertario bati jartzen bazion. CNT sindikalismo iraultzailetik anarkosindikalismorako bilakaera perfektua izan zen. Bere aldetik, askoz doktrinarioagoa izan zen sindikalismo anarkista, non, oinarri federal baten gainean, afiliazioa ideia libertarioen langileei mugatzen zitzaien. Eredu sindikal horren adibiderik onena FORA (Argentinako Eskualdeko Langile Federazioa) izan zen, XX. mendearen hasieratik 1930eko hamarkadaren amaierara arte jarduera sindikal bizia izan baitzuen.

Erreferentziak

Bibliografia 

 Henri Arvon, L'Anarchisme, Presses universitaires de France, Collection « Que sais-je ?, 1951.
 Jean Maitron, Le syndicalisme révolutionnaire : Paul Delesalle, Les Éditions ouvrières, 1952, 170 pages.
 Christian Chevandier, « Le syndicalisme révolutionnaire, une indéniable pensée de midi », in Les Rencontres méditerranéennes Albert Camus, Albert Camus et la pensée de midi, Avignon, Editions A. Barthélemy, 2016, p. 153-171.
 Pierre Monatte, Syndicalisme révolutionnaire et communisme, F. Maspero, 1968, 463 pages.
 J. A. De Seixas, Mémoire et oubli : Anarchisme et syndicalisme révolutionnaire au Brésil : mythe et histoire, Maison des sciences de l'homme, 1992, lire en ligne.
 Marco Gervasoni, L'invention du syndicalisme révolutionnaire en France (1903-1907), Mil neuf cent, Revue d'histoire intellectuelle 1/2006, lire en ligne.

Kanpo estekak 

Anarkismoaren teoria
Sindikalismoa
Anarkosindikalismoa
Ezker-muturreko politika