Neronen antzokia

Neronen antzokia (latinez: Theatrum Neronis) antzoki pribatua izan zen Erroman Neron enperdore erromatarrak eraikia 53tik 68ra bitartean. Iturri literarioek bakarrik ematen zuten haren berri, 2020an aztarna arkeologikoak aurkitu zituzten arte. Indusketa arkeologikoek 2023ra arte iraun zuten. Haietan, marmolezko zutabeak aurkitu ziren, urre orriz apainduta, Plinio Zaharraren testuetan aipatzen den bezala. Ondorioz, Tiber ibaiaren aurreko lekua Neronen Antzoki gisa identifikatu zen.

Kokalekua 
Antzokia Tiberren eskuinaldean zegoen, Ager Vaticanusen, Agripina Zaharraren hortietan, lorategietan, non Kaligulak zirku handi bat altxatu zuen zaldi lasterketetarako eta Neronek antzoki bat. Antzoki honen aurriak Palazzo Dei Penitenzieri errenazentistaren patioan aurkitzen dira, Palazzo Dellla Rovere ere deitzen dena, Borgon, Via della Conciliazione (Vatikanora daraman bidea) eta Borgo Santo Spirito artean.

Historia 
Plinio Zaharrak antzokia esplizituki aipatzen du, eta inplizituki Suetoniok eta Tazitok. Plinioren arabera, enperadoreak kontsul ohi bati konfiskatutako ondasunak  erakutsi zituen bere antzoki pribatuan (theatrum peculiare). Neronek erabili zuen ondorengo Ponpeioren antzokiko kantu-agerraldi publikoen entseguetarako, eta bere harrotasuna asetzeko bezain handia zen jendez beteta zegoenean. Suetoniok idatzi zuen Neronia jaialdian enperadoreak in hortis (lorategietan) agertuko zela agindu zuela, bere antzokiari zeharkako erreferentzia eginez. Azkenik, Tazitok dio Ludi Juvenales saioetan per domum aut hortos abestu zuela, eraikinaren beste zantzu bat. Litekeena da, halaber, Tazitok aipatzen duen domestica scaena, K.o. 64. urtean Neronek Erromako Sute Handia miresteko erabili zuen tokia, ez izatea Mezenasen lorategiak Eskilino mendian, antzokia baizik. Antzokia, Tiber ibaiaren eskuinaldean kokatua, oso urrun zegoen suak eragindako eremuetatik, eta, beraz, behaketa-puntu seguru bat, dorrea ez bezala, erdian baitzegoen. K.o. II. mendearen hasieran, eraikina eraitsi egin zuten materialak berrerabiltzeko, in situ aurkitutako marmolezko bost zutabek erakusten dutenez.

Antzokia azken aldiz XII. mendearen erdialdean aipatzen da Mirabilia Urbis Romae (Erroma hiriko mirariak) erromesen gidan, non esaten baita Castellum Crescentiii-tik hurbil dagoela (gaur egun Sant'Angelo gaztelua). 2020ko ikerketa estratigrafikoan zehar, errepublikaren amaieratik XVI. mendera arteko artefaktuak aurkitu ziren. Batez ere, Erdi Aroan, antzokiaren eremua eskulangintzarako eta erromesen etorrerarekin lotutako leku bihurtu zen, arrosarioetarako moldeak aurkitu ziren, musika-tresnak eta altzarien bandak egiteko egindako hezurrezko objektuak, pitxerrak, beira, altzari liturgiko eta material zeramiko gisa erabilitako kalizak, eta erromesentzako bi insignia (Luccako Aurpegi Donea eta  Rocamadourreko Andra Maria erakusten dute). Halaber, zenbait aztarna aurkitu ziren lekua Portus Maiorekin lotzen zuen bidean, Tiber lehorreratzen den lekuan, Sant'Angelo zubitik behera. Antzokiaren orubean, 1480. urtearen inguruan, Domenico della Rove kardinalak Della Rovere Palazzoa eraiki zuen, ziurrenik Baccio Pontellik eraikia.

2020an hasi ziren indusketetan aurkitu ziren antzokiaren aztarnak, Erromako monumentuen superintendentzia arkeologiko bereziaren zuzendaritzapean. Erromako superintendenteak, Daniela Porrok, antzorkiaren aurkikuntza 2023ko uztailaren 27an iragarri zuen. Indusketan, mozorroen hondakinak, koloretako beirazko kopak, zeramika eta sukaldeko tresnak aurkitu ziren. Agintarien arabera, antzinako piezak museo batera eramanen dira, eta antzerkiaren egituraren hondarrak, berriz, ikasketa guztiak amaitutakoan berreskuratuko dira.

Arkitektura 
Opus latericium bi egitura aurkitu dira Palazzo della Rovera errenazentistaren patioaren azpian, patio ireki batera ematen zutenak, seguruenik arkupe batez inguratuta. Eraikinak Julio-Klaudiar garaian data daitezke, adreiluetan aurkitutako estanpei esker. Lehenengo egiturak hemiziklo-oinplanoa du, sarbide erradialak, eskailerak eta hormak ditu. Beraz, antzokiko cavearen gisa identifika daiteke, jendearentzako aulki-harmailak zeuden tokia. Scaenae frons mendebalderantz begira zegoen. Dekorazio-aparatua joniarra zen, eta hondarretatik ondorioztatzen da marmol zuriz eta koloredunez eta urre orriz estalitako iztukuz estalia zegoela, Domus Aurea bezala. Bigarren eraikina, berriz, lehenengoarekiko perpendikularra zen, eta zerbitzu-eginkizunetarako erabiltzen zen, eta, agian, dekoratuak eta jantziak ere bazituen.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Neron
I. mendean amaitutako eraikinak
Erromatar antzokiak