Pāṇini

Pāṇini (; K.a. VI.-K.a. IV. mende inguruan) edo Panini, antzinaroko sanskritoaren hizkuntzalari eta gramatikalaria izan zen. Hinduismoan egile gurtua da. Indiako hizkuntzalaritzaren aitatzat hartua, Indiako ipar-mendebaldean bizi izan zen, Mahajanpada aroaren hasieran.

Idatzi zuen testurik ezagunena Ashtadhyayi da, sutra estiloko tratatu bat, sanskritoaren gramatikaz. Uste denez, K.a. VI. edo IV. mendean bukatu zen. 3.959 apalaldi ditu, hizkuntzalaritzaz, sintaxiaz edo semantikaz. Testua Vedangaren Vyākaraṇa adarraren sortzailea da, Veden garaiko ikaskuntza-disziplina bat eta hainbat bhasya edo iruzkin izan ditu, hinduen tradizioan ezagunena Patanjaliren Mahābhāṣya. Haren ideiek beste erlijo batzuetako aipamenak ere sortu ditu, adibidez, Budismoan.

Pāṇiniren izen konposatuen analisia gaur egungo Indiako hizkuntzen konposaketa teorien oinarria da; halaber, haren gramatikari buruzko teoria zientifikoa sanskrito klasikoaren hasieratzat hartzen da. Tratatu hari esker, sanskritoa izan zen Indiako literatura eta idazketa hizkuntza nagusia bi milurtekoz.

Pāṇiniren analisi morfologikoaren teoriak ez zuen parekorik izan Mendebaldeko kulturan XX. mendera arte. Haren testua Turingen makinarekin alderatu da, hizkuntzaren egitura logikoa eta konputazioa eredu matematiko baten bidez azaltzeko gaitasunagatik.

Erreferentziak 

K.a. IV. mendeko biografiak
Indiako hizkuntzalariak
Indiako hinduak
Sanskritozko idazleak
Antzinako Indiako idazleak