Euskaleŕiaren Yakintza

Euskaleŕiaren Yakintza / Literatura popular del País Vasco Resurreccion Maria Azkueren (1864-1951) lanetako bat da. Euskal folklore eta etnografiari buruzko lanak biltzen ditu. Resurreccion Maria Azkue apaiztegian ikasketak egiten ari zenetik hasi zen herri-kultura ikertzen. Nahiz eta hasieran zaletasuna izan, azkenik argitaratu zen lan mardula da, egileak hirurogeita hamar urte zituelarik argitaratzen hasia, euskara eta euskal kulturaren alde egindako lan erraldoiaren bukaera.

1989an Euskaltzaindiak eta Espasa-Calpe argitaletxeak berrargitaratu zuten. Lau liburukiren edukia hauxe da:

 I. Costumbres y supersticiones ("Ohitura eta sineskeriak", 1935). 
 II. Cuentos y leyendas ("Ipuin eta irakurgaiak", 1942). 
 III. Atsotitzak eta abar (1945): esapideak, haur-hizkera, aho-korapiloak, ezizenak, gaitzizenak, igarkizunak, etab. dakartza. 
 IV. Herri otoitzak, olerkiak (1947), herri-poesiak, -otoitzak, -meteorologia, -medikuntza, ume-jolasak eta zenbait partitura dituen musika-gehigarria dakartza.

Euskal folklore bilduma zabala da. Lan horretan, behar bezala ordenatuta eta sailkatuta, Azkuek ohiko herri-ipuin, esamolde, kanta eta abarren errepertorio izugarria argitaratu zuen. Material hori guztia herriaren ahotik jaso zuen, zuzen-zuzenean gehienbat, bere bizitza luzean zehar. Bi hizkuntzatan argitaratuta dago: euskaraz eta gaztelaniaz.

Lanaren ezaugarriak 
Azkuek urteetan bildutako ahozko herri literaturaren laginak bere garaiko euskara erabiliz editatu zituen. Testuak bi zutabetan agertu ziren, ezkerreko zutabean Azkueren euskal bertsioa eta eskuineko zutabean, gaztelaniazko itzulpena.

Lan handia egin zuen material bizi-biziak biltzen, euskararen ahozko tradizioko materialak jasotzeko azken aukera izango zela zirudien garaian. Azkue adineko pertsonekin zuzenean hitz egiten dokumentatu zen gehienbat ―landeŕetxêtan ibiltzen zela kontatzen du hitzaurrean, hau da zaharren egoitzetan―, baina badirudi eskutitz batzuen bidez ere zerbait lortu zuela, zenbait laguntzaileri esker. Ez du ia laguntzailerik aipatzen, hitzaurrean Mendigatxa salbu.

Hala ere, Azkueri aldaketak egin izana aurpegiratu zaio, bertatik bertara, kontu handiz, dokumentatu ondoren, euskarazkoak baino erromantzezko kalkoak edo euskararen endekapenak iruditzen zitzaizkion zenbait aldaera, gramatikalki zuzentzeko joera izan zuela. Azkuek ezin izan zuen saihestu bildutako materialetan gramatikalki zuzenago izan behar zuenaren araberako zuzenketak gehitzea, terminoak edo esamolde "jatorragoak" sartzea. Hitzak ordezkatu zituen, perpausen ordena sintaktikoa aldatu, erromantze-sintaxiari euskal sintaxiari baino gehiago egokitzen zitzaizkiola iruditzen baitzitzaion eta, inoiz, testuaren zati batzuk ordezkatu ere egin zituen, jatorrizko bertsioa bere ustez moral zuzenari nahikoa egokitzen ez zitzaiolako-edo.

Erreferentziak 

Ahozko euskal literatura
Euskal folkloristak
XX. mendeko euskal literatura
Etnografia
Folklorea
Resurreccion Maria Azkue