Atletismoaren terminologia

Atletismoko probek, batez ere pistako probek, hainbat estatistika erabiltzen dituzte. Informazio hori modu eraginkorrean emateko, laburdura asko sortu dira kirolean arruntak izateko. 1948tik aurrera, Bert Nelson eta Cordner Nelson, Track & Field News, aitzindari izan zen eremu horretan laburdurak sortu eta definitzen. Laburdura horiek beste hauek ere hartu dituzte, besteak beste: World Athletics; munduko zuzendaritza-organoa, hainbat gobernu-organo nazional, Pistako Estatistikoen Elkartea, Errepide-lasterketen Estatistikarien Elkartea, Associated Press eta txostenak jasotzen dituzten banakako komunikabideak. Laburdura horiek Wikipedian ere agertzen dira.

Denborak eta markak 
Ia lasterketa guztiek denbora bat ematen dute.  Hiriguneetako esperimentuetatik, 1968ko Udako Olinpiadetan ofizialki erabili ziren arte eta 1977an ofizialki onartu ziren arte, garai guztiz automatikoak izan dira.  Bilakaera hori gertatu zenez, hasierako garai bakanak denbora gisa zehaztu ziren. Orain komunak direnez, denbora automatikoak segundo bateko ehunenak erabiliz adierazten dira. Esku-denborak (gizakiek eragindako erlojuak) ez dira zehatzak, eta, beraz, segundo-hamarren baten zehaztasunarekin baino ez dira onartzen, baita erlojuak zehaztasun handiagoa erakusten duenean ere. Marka 1977 baino lehen finkatu bazen, hamarrerako bihurketa-denbora erregistratu zen erregistratzeko, ez baitzuten denbora-metodoak konparatzeko sistemarik. Kasu horietan, askotan, ehuneneko marka bat geratzen da lasterketa horretarako.  Eboluzio aldi horretan, kontakizun batzuek eskuetako denborak ere erakusten dituzte, "h" edo "ht" batekin, eskuen denborak bereizteko.

Bi denbora-metodo desberdinekin etorri zen denborak konparatzeko gogo saihestezina. Track and Field News 0.24 gehitzen hasi zen esku-denborei konbertsio-faktore gisa. Eskuko kronometro elektroniko askok ehunenera arteko denborak erakusten dituzte. Askotan irakurketa horiek erregistratu egiten dira, baina ez dira baliozkotzat hartzen (horrek emaitza nahasiak sortzen ditu). Maila txikiko proba batzuk eskuz kronometratutako lasterkariak ere badituzte, eta kronometroan erakutsitako denboraren arabera konmutatutako tokiak dituzte. Hori guztia, jakina, ez da zuzena. Esku denborak ez dira behar bezain zehatzak karrera laburretarako erregistro helburuekin onartzeko. Gizakiaren erreakzio-denbora ez da guztiz berdina gizakien artean. Esku-denborek adierazten dute gizakiek erreakzionatu egiten dutela, kea ikusten dutenean edo hasierako pistolaren soinua entzuten dutenean kronometroaren botoia sakatuz, eta, gero, helmugako marra zeharkatzen duen lasterkariari erantzuten diote (ziur aski, aurrea hartuz). Eskuen denborak bihurtzeko prozedura egokia izango litzateke edozein ehuneneko altueraraino biribiltzea, baita segundoaren hamarrenera ere, eta, ondoren, 0.24 gehitzea, konparatzeko soilik denbora bat lortzeko.  Baina asko dira ehungarrenera iristen diren marka zehatzak erakusten dituztenak, emaitzak denbora guztiz automatikoarekin hartu zirela ikusarazten dutenak.  Atzematen direnean, denbora horiek "c" edo "denbora bihurtuak adierazteko" batek jarraitzen ditu.

Errepideko lasterketa-denborak segundu osokoak baino ez dira. Orduekin segundu osoa egiteko, minutu batetik segundoko ehunenekin, orduak minutu eta minutuak segundoetatik bereizteko erabiltzen dira.

Transposizioa egiteko denbora gero eta ohikoagoa da. RFID detekzio-sistemak transpongilearen txipa gainditzen du; normalean, lasterkariaren oinetakoan egoten da, gorputz-enborraren une ofizialaren ordez. Hain zuzen, segundo oso bati dagokio hori, baina lotura mikroskopikoak haustean, datuak ez datoz bat denbora-arauekin. Errepide-lasterketa gehienek ezin dute parte hartu hasierako lerroan.  Zelaiaren tamainaren arabera, atleta batzuk hasierako lerrotik metro batzuetara egon daitezke, eta jendetza handian, minutu batzuk har ditzakete lerroa gurutzatzeko. Emaitzek bi aldiz adierazten dute maiz: "pistolaren denbora" hasierako pistola jaurti zenetik igaro den denbora ofiziala izango litzateke, eta bigarrena zapatilak helmuga-lerroan txip sentsoriala gurutzatuz.

Noizean behin, photo finish-a erabiltzen da, denborak segundo-milaren parean agertzen dira. Milarenak ez dira erabiltzen erregistratzeko, baina milaren ondorengo denborak berdinketak hausteko erabil daitezke.

Errekorrak 
Errekor gehienak organo zuzentzaileak erregistro horretarako berretsi behar ditu. Mundu mailan, World Athletics.Organo bakoitzak bere prozedura du erregistroak berresteko: adibidez, USATFk, Estatu Batuetako organo zuzentzaileak, urtean behin bakarrik berresten ditu erregistroak abenduaren hasieran egiten duen urteko bileran.

Erregistro bat berresten den arte, "Pendiente" da, eta batzuetan hurrengo P batean adierazten da.

 WR = Munduko errekorra
 OR = Errekor olinpikoa
 CR = Txapelketako errekorra
 GR = Jokoen errekorra
 PR = Joko paralinpikoen errekorra
 AR = Eremuaren errekorra (edo kontinentala)
 ER = Europako errekorra
 EE = Errekor nazionala (herrialde jakin baterako)
 MR = Bilerako errekorra
 DLR = Diamante Ligaren errekorra

U20 bat gehitzen denean, 20 urtetik beherakoen erregistro bat adierazten du, eta horrek egutegiko adin jakin bat baino 20 urtetik beherako atleta bat adierazten du. Bestela, atleta heldutzat hartzen da.

 WU20R = Munduko U20 errekorra (lehen WJR - World Junior Record)
 AU20R = Eremuko (edo kontinentala) U20 errekorra (lehen AJR - Area Junior Record)
 NU20R = U20 errekor Nazionala (herrialde jakin baterako) (lehen NJR - National Junior Record)
 # = adierazten du jarduera bat ez dela erregistro gisa onartu, edo irregulartasunen bat dagoela, emaitza batekin
 X = atleta deskalifikatu egin dela txapelketaren ondoren (normalean, errendimendua hobetzen duten botikak hartzeko)

Marka onenak 
Erregistro batzuk berretsi edo arakatu egiten dira, baina ez dira erregistro baten kalitate- edo doitasun-maila berekoak.  Terminoa "marka onenak" da. Gazteen mailetarako eta errepide-lasterketen erregistroetarako (maratoia, adibidez) marka onenak aipatzen ditu IAAFk. Kirolarien lorpen pertsonalak marka onenak gisa ere arakatzen ditu. Y Gazteak adierazten ditu.  Atleta gazte bat ez da iritsi 18 urte betetzera edo ez da iritsiko lehiaketaren urte naturalean.

 WYB = Munduko U18 marka onena (atleta batek gazteen kategorian lortutako markarik onena) (lehen WYB - World Youth Best)
 WB = Munduko marka onena (IAAFrik gabeko munduko ekitaldi baterako erregistratutako markarik onena)
 NB = Nazioko marka onena (naziokoa ez den federazio bateko erregistro-ekitaldi baterako erregistratutako markarik onena)
 PB = Marka pertsonala (atleta batek maila pertsonalean lortutako markarik onena)
 SB = Denboraldiko markarik onena (atleta batek denboraldi jakin batean lortutako markarik onena)
 WL = Munduko liderra (denboraldi jakin batean mundu osoan lortutako markarik onena)
 EL = Europako liderra (denboraldi jakin batean Europa osoan lortutako markarik onena)

Inguruabarrak eta baldintzak 

 A = altitudean ezarritako marka
 w = haizeak lagundutako marka
 NWI = Informazio eolikorik gabe (edo tresna eolikorik gabe)

Haizea faktore bat denean (200 metroko edo gutxiagoko aire zabaleko lasterketak, luzera jauzia eta jauzi hirukoitza), haizearen irakurketa segundoko metrotan edo "m/s-tan" ematen da.

 + = adierazten du denbora bat tarteko distantzia batera hartu zela lasterketa luzeago batean
 a = errepide-lasterketa batean, World Athleticsen 260.28 arauaren arabera aukeratu ezin den ikastaro bat adierazten du.
 AC = Baita lehiatu ere
 c = bihurtutako marka bat adierazten du
 dh = jaitsiera
 DNF = Ez du amaitu
 DNS = Ez da hasi
 DQ = Deskalifikatua
 h = Esku-denbora
 i = Barnealdean
 Mx = Genero arraza mistoa
 n = Irabazi gabeko denbora
 ND = Distantziarik gabe
 NT = Denborarik gabe
 OT = pista handiegia
 q = bigarren mailako kalifikatzailea, marka edo distantzia hoberenean, agindutako eremuaren tamaina osatzeko, neurketarako leku edo xede bat lortu beharrean.
 qR = Epaileak hurrengo txandara aurreratuta
 qJ = Hurrengo txandara aurreratuta, epaimahaiaren errekurtsoak aginduz
 Q = Sailkatze automatikoa lehiaketa garrantzitsu batean (ikus: atletismoko kalifikazio-estandarrak)
 Wo = Soilik emakumeez osaturiko lasterketa
 y = Lasterketaren neurketa yardatan izan zen

Pistako probak 

 o = Baliozko jauzia, altuera jauzian edo pertika jauzian.
 x = Ez baliozko jauzia, altuera jauzian edo pertika jauzian.
 r = lehiaketatik erretiratutako atleta
 NH = Altuerarik gabe
 NM = Markarik gabe

Deskalifikazioak 
Atletaren deskalifikazioak atleta deskalifikatzeko erabilitako WA-ren arau-zenbakiari dagozkio maiz.

Hori formatu honetan idazten da normalean (hasiera faltsua, adibidez): DQ R162.7.

 40.1 – Txapelketetan edo txapelketetan dopina bortxatzea
 40.8 – Aurretiko dopin-bortxaketa, lehiaketaldian bertan behera uzteko
 41.1 – Errelebo-taldeko kide batek edo gehiagok dopina bortxatzea
 142.4 – Fede oneko ahaleginarekin zintzo ez parte hartzea
 144.2 – Laguntza eman edo jasotzea (g. estimulazioa, gailu elektronikoen erabilera)
 145.2 – Kirol gutxi edo desegoki jokatzea (kirolaz kanpoko portaera)
 149 - Baliogabeko jarduketengatik txapelketetan sartzea
 162.7 – Hasiera faltsua
 163.2 – Pistan beste atleta bat bromeatuz edo trabatuz
 163.3 – Erreia agortzea
 163.5 – Erreia agortzea (haustura-lerroa 800 m baino lehen)
 168.6 – Oztopoa erreitik kanpo botatzea
 168.7 – Oztopoak legez kanpo ezabatzea edo nahita oztopo bat eraistea
 170.6 – Eskuz eraman gabeko batoia; eskularruak edo saguzarrari hobeto heltzeko erabilitako substantziak
 170,6 c – Utzi zuen atletak berreskuratu gabeko lekukoa erortzea
 170.7 – Baton ez zen jaso bilketa-eremuan
 170.8 – Batoirik gabeko atletak beste talde bat buxatzea
 170.11 – Egiaztatu gabeko ekipoaren osaera edo gauzatze-agindua
 170.17 –   erreleboan korrika hasi edo errei goiztiarregia hausten hasten da
 218.4 – Legez kanpoko posizio-aldaketa itxaron-txandagatik (barne-gertaerak)
 236.a – Karreraren definizioa hiru epaileren arabera ez betetzea
 240.8 e – Atletari freskagarria emateko baimendutako pertsona batek legez kanpoko ekintza
 240.8 f – Taldeko bi funtzionario baino gehiago nabarmendu dira edari-mahaiaren atzean edo atleta baten ondoan korrika freskagarria edo ura hartzen duten bitartean

 AAA = Asiako Atletismo Elkartea
 ANA = Atleta neutral baimenduak
 APA = Atletismo Panamerikarraren Elkartea - Ipar eta Hego Amerika
 CAA = Afrikako Atletismo Konfederazioa
 CACAC = Erdialdeko Amerikako eta Karibeko Atletismo Konfederazioa – Erdialdeko Amerika eta Karibe
 CISM = Kirol Militarren Nazioarteko Kontseilua – Atletismo Militarra
 CONSUDATLE = Hego Amerikako Atletismo Konfederazioa
 EAA edo EA = Europako Atletismo Federazioa/European Athletics
 FISU = Unibertsitateko Kirolen Nazioarteko Federazioa – Ikasleen Atletismoa
 IAAF = Munduko Atletismo Federazioen Nazioarteko Elkartea
 IAU = Ultrarunnerren Nazioarteko Elkartea
 COI = Nazioarteko Batzorde Olinpikoa – Joko Olinpikoak
 IPC= Nazioarteko Batzorde Paralinpikoa – Atletismo paralinpikoa
 OAA = Ozeania Atletismo Elkartea
 NACAC = North American, Central American and Caribbean Athletic Association
 NCAA = National Collegiate Athletic Association – AEB Ikastetxeak eta Unibertsitateak
 RFEA = Espainiako Atletismoko Federazioa – Espainia
 USATF = AEB Track & Field – AEB
 WA = World Athletics – World
 WAVA = 1977–2001 Munduko Atleta Beteranoen Elkartea – (35 urtetik gorako atletak)
 AMM = 2001etik World Masters Athletics – World Masters (35 urtetik gorako atletak)
 WMRA = World Mountain Running Association- Mendiko lasterketen federazioa
 EAF = Euskal Atletismo Federazioa
 GAF = Gipuzkoako Atletismo Federazioa
 BAF = Bizkaiako Atletsimo Federazioa
 FAA = Arabako Atletismo Federazioa
 FNA = Nafarroako Atletismo Federazioa

Argitalpenak eta estatistikoak 

 ARRS = Errepide-lasterketetako estatistikoen elkartea
 ATFS = Pistako estatistikoen elkartea
 AW = Athletics Weekly
 T&FN = Track & Field News

Probak 
Atletismoko proba asko direla eta, emaitzen aurkezpenek eta estatistikek laburdurak erabiltzen dituzte maiz probak izendatzeko, forma osoaren ordez.

 EB = Ekitaldi konbinatuak
 DMR = Medley erreleboa
 DT = Disko jaurtiketa
 HJ = Altuera jauzia
 HM = Maratoi erdia
 HT = Mailu-jaurtiketa
 JT = Xabalina jaurtiketa
 LJ = Luzera jauzia
 mh = metro hesiak (adib. 400mh 400 m hesi esateko)
 PV = Pertika-jauzia
 SMR = Sprint medley erreleboa
 SP = Pisu jaurtiketa
 SC, st. edo s'chase = Oztopoak
 TJ = Jauzi hirukoitza
 WT = Pisuzko mailua
 XC edo CC = Kros lasterketak

Lehiaketak 

 AAG = Afrikako Jokoak
 AfC = Atletismoko Afrikako Txapelketak
 AsC = Asiako Atletismo Txapelketa
 CWG = Commonwealth-eko jokoak
 DL = Diamante-liga
 altuera jauzian edo pertika jauzian.edo ECh = Atletismoko Europako Txapelketak
 ECCC = Europako Kros Txapelketak
 EIC =  Pista Estaliko atletismoko Europako txapelketak
 EJC = Europako Atletismo Txapelketak
 EG = Europako Jokoak
 ETC = Europako taldekako txapelketak
 OG = Joko Olinpikoak
 WC edo WC h = Atletismoko munduko txapelketak
 WHM = Maratoi Erdiko Munduko Txapelketa
 WIC = Munduko Pista Estaliko Txapelketa
 WJC = Atletismoko Munduko Junior Txapelketa
 WXC = Munduko Kros Txapelketa
 WYC = IAAFeko Munduko Gazte Txapelketa
 PAG = Joko Panamerikarrak
 SAG = Asiako hegoaldeko jokoak
 SEAG = Asiako hego-ekialdeko jokoak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Kirol terminologia
Atletismoa