Joxemari Mitxelena Cazabon

Joxemari Mitxelena Cazabon, Axeia (Oiartzun, Gipuzkoa, 1958ko apirilaren 1a) Oiartzungo pilota eskolaren sortzailea eta Euskadiko Selekzioko prestatzaile eta hautatzailea da. Herri ekintzaile eta politikoa. Historia eta genealogia maite ditu.

Bizialdia 
Joxemari Oiartzunen jaio zen eta bederatzi urte arte Gurutzeko eskola-etxean bizitu zen. Ama Pepita Cazabon Martiarena, Gurutze auzoko Koxkotene baserrikoa zen. Frantsesaren alaba deitzen zioten bere aita lehen mundu gerratik ihesi, desertore etorri bai zen Oiartzuna. Aita Manuel Mitxelena Rezola, Axeia, Elizalde auzoko Axeianekoa. Hiru anai-arrebatan zaharrena da. Ezkondua da eta bi alabaren aita. Aitona ere bada.

Haurtzaroan auzoko eskola frankistan ibili zen, tartean, euskaraz aritzea zigortzen zuten garaian. Ondoren, eta Elizalde auzora bizitzera etorrita, apaizen eskolan jarraitu zuen hiru urtez, batxilergoa Donostiako Peñaflorida institutoan bukatuz. Historia egitea izan zen bere nahia, baina, garaiak halakoak, familiako ekonomia urritasunak ekidin zion bide hori hartzea eta bankuan lan egiteko prestatu zen.

Oso gaztetatik eutsi behar izan zion lanari. Ikasketak baztertu gabe, 15 urterekin hasi zen lanean Carbónica Santa Clara herriko enpresan eta sos apurrak gehitzearren, larunbata gauetan, Pasaiako portura joaten zen barkuak deskargatzera. Joan-etorriak oinez egiten zituen, lanik izango zuen ala ez, aldez aurretik jakin gabe. Geroago, Mamut enpresako sorreran, listero kargu administratiboan aritu zen lanean.

19 urterekin Aurrezki Kutxa batean hasi zen lanean eta hantxe jaso zuen lanbideari zegokion etengabeko formazioa. Jubilatu zen arte bertan jardun zuen.

Pilota mundua 
Joxe Mari jaio zen etxeak (auzo-eskolako etxeak) bi frontoi zituen. Ezkerpareta mutilen gelari zegokiona, eta eskuin-pareta, neskena. Esku-eskura biak eta bere zaletasunaren abiapuntu. Hamabost urterekin, jada, hasi zen txapelketak antolatzen. Oiartzunen pilota eskola 1974ean sortu zuen Lartaun elkarteak eta bertako lehen irakaslea (eta bakarra) izan zen. Urte horretan hasi ziren, baita ere, txapelketak antolatzen. Gipuzkoako txapela hirutan bereganatu zuen.

Talde eta federazioetako partaidetza 

Oiartzunen sortu diren pilota talde hauetan hartu du parte:

 Lartaun (1974-1992)
 Oiarpe  (2004-2010)
 Txost (2010etik). Klubeko sortzailetako bat izan da.

Federatuen fitxa 1972an lortu zuen eta 1976an, 18 urte zituela, (Adin-nagusitasuna 21 urtettik 18 jaitsi izanari esker) Gipuzkoako Federazioko kide aukeratu zuten. 2016tik Euskadiko Federazioan dago. Joko Zuzenetako arduraduna da eta aldi berean, federazioko diruzaina.

Pilotarien  prestatzaile eta hautatzailea 

 Munduko txapeldun titulua lortua du 2023an.
 Euskal Selekzioko prestatzaile eta hautatzailea da.
 2016tik Gipuzkoako hautatzailea eta federatiboa da.

Lorpenak: 
- Euskal Herri mailan 6 aldiz iritsi da txapeldunorde izatera Gipuzkoako selekzioko hautatzaile bezala.

- 2018an Europako txapeldun izan zen Euskal Selekzioarekin.

- 2023an, Alziran, berriz ere Euskal Selekzioko hautatzaile bezala:

 Munduko txapelduna nesken taldeekin bi urrezko domina eta brontzezkoa eskuratuta.
 Munduko txapeldunorde mutilen taldeekin, urrezko eta zilarrezko domina bana eskuratuta.

Oiartzunen pilota afizioaren sustapenean. 
Herriko afizioa pizten, indartzen eta mantentzen lan asko egin du Joxemarik. Bere iritziz, Euskal Herriko plazarik onena Oiartzungo beheko plazan dago eta bertan hezi ditu Euskal Herri osotik etorri diren hainbeste gazte. Berak prestatu ditu eta berak hautatu, selekzioan jokatzeko. 2023an munduko txapeldun geratu diren neskak, adibidez, berarekin sei urtez ikasten egon ondoren lortu dute maila.

Joko tradizionalen berreskurapenean. 
Joko zuzenak antzinako pilota-jokoak dira paretarik gabe jokatzen direnak. Saila honetakoak dira: bote luzea, mahai jokoa, pasaka, laxoa, eta errebotea. Bote luzea, Valentzian Llargues izenarekin ezagutzen da. Denetan zaharrena da. Pilota oso gogorrarekin jokatzen da eta mutilak dira modalitate honetan aritzen direnak. Mahai jokoa berriz (Internacional modalitate bezala ezagutzen da hemendik kanpo) maila handia eskatzen du eta neskek bakarrik jokatzen dute.

Antzinako jolasak ikertzen, berreskuratzen eta dokumentatzen lan asko egina da Txost pilota taldeko beste kiderekin batera, besteak beste Antton Mendizabalekin.  

Bere pilotaren inguruko jakintza herriarekin elkarbanatu izan nahi du, liburuetan zein bideo edo telebista programetan: Pilota Oiartzunen Mugarri, Pilotasorotik Madalensorora 2004ko film laburra edota Itxi liburuak eitb-ko programan.

Militantzia politikoa 
Euskadiko Ezkerra alderdian hasi zen militatzen Joxemari 1980an, sei urtez, eta 1987an Eusko Alkartasunera aldatzea erabaki zuen eta bertan mamitu du bere konpromiso politikoa, erakundeetan nahiz erakundez kanpo. 1991-1996 legegintzaldian Oiartzungo zinegotzi izan zen ia bost urtez, mehatxuengatik denbora baino lehen kargua utzi behar izan zuena. Aranzadi oroimenean jasoa dago bere testigantza mehatxu biktima bezala eta beste programa batzuetan ere parte hartu du gai honi buruz hitz eginez.. Oiartzungo Pakearen aldeko taldearen sortzailetako bat izan zen 1991n.

Horrez gain, Eusko Legebiltzarreko eta Batzar Nagusietako zerrendetan egotea egokitu izan zaio.

2011tik Bilduko Bilkidea da.

Historia zalea 
Bere zaletasunen artean historia eta genealogia dira aipagarrienak. Genealogian bertan, baditu ehundik gora bilduak, jendearen eskariz batzuk, baina gehienak bere interes propiogatik sortutakoak. Atzeraka 400-500 urte eginez, herritarren historiak sakontzen ditu, familietako adarren mugimenduak eta lokerak. Hortik eskuratzen duen ezagutzak baliagarria suertatzen zaio, frankotan gertatu izan zaion bezala, Ameriketatik-edo arbasoen aztarnen peskizan datozenei laguntza emateko.

Ikerketa maite du. Maria Josefa Sansberro Echeverria oiartzuarraren historia bildu zuen Izarraitz Villaluze Aizpuruarekin batera. Maria Josefa Sansberro bigarren mundu gerran erresistentziarekin konprometitua ibili zen eta nazien kontzentrazio eremuan hil zen 1994ean.  Ikerketa honetan oinarrituta idatzi zuen Edurne Portela idazleak Maddi y las fronteras izeneko eleberria.

Herri ekintzaile 

Herri ekintzailea da Joxemari. Musu-truk ordu asko eskaintzen ditu herriaren eta herritarren mesedetan. Herriko ondareari balioa eman nahian, bere burua prestatu eta ondarea erakusteko bisita gidatuak egiten ditu astean bitan. 

Eliza eta bere inguruak erakusten ditu eta Arizmendienea etxe-museoa ere bai.

Parrokiako artxiboa eta diru kontuaren ardura beregain hartua du.

Herriko istorioak jendartean zabaltzea gustuko du, zenbait ekintzetan ikusi den bezala, hala nola, EITBko SOS Kantuak programan.

Herri-bizitzako edozein premietan laguntzeko prest azaltzen da, izan jaietan edo beste edozertan. Asko nabarmendu zen, esate baterako, 1996ean Biescasko tragedia gertatu zenean laguntzen aritu zenean. Hamar urtez Gipuzkoako kaltetuen bozeramaile jardun zuen, familien aldeko gestioetan laguntza ematen zuen bitartean.

Idazkiak eta kolaborazioak

Lankidetzan argitaratutako liburuak 

 Olentzeroren tradizioa liburuan, “Olentzeroren tradizioa Lesaka eta Euskal Herriko Eguberrietan“ izenarekin argitaratutako atala. (2006).  
 Pilota Oiartzunen  (Mugarri 25. Oiartzungo Udala) liburua idatzi zuen beste hiru lagunekin batera. (2018).

Oiartzungo urtekarietan artikulu ugari idatzi ditu. 
Aipatzekoak:

 Oiartzungo Mitxelenatarrak  (2001).

 Manuel Francisco Lekuona Rezola "Urtxalle"  (2001).
 “Maria Josefa Nicolas, nazien kontzentrazio eremuan hildako oiartzuarra” (2018), Izarraitz Villaluce Aizpuruarekin batera. 
 Cazabontarrak Oiartzunen. 
 1958-IV-1: Lehen greba eguna Francoren diktadura garaian Oiartzunen. 
 Oiartzungo erremontistak.
 Hernaniko urtekarian 2022an “1720ko Hernanin jokatu zen pilota desafioa”.

Agerraldiak 

 “Catástrofes: Organizar el caos” Euskal Herriko Unibertsitako Uda Ikastaroan hizlari bezala parte hartu zuen, Biescas-en bizitakoa azalduz. 
 Itxi liburuak  programan pilotaren historia partekatzen. (2023).

Filmetako kolaborazioak 

 Pilotasorotik Madalensorora film laburrean, Oiartzungo pilotaren historia partekatzen. (2004).
 Echevarriatik Etxeberriara pelikulan testigantza ematen. (2017).

Oiartzun Irratiko kolaboratzaile 
Hilean behin eta 2023ko irailean hasita, Oiartzun Irratiarekin kolaborazio saioak ditu. Oiartzun eta oiartzurrak izango ditu hizpide Axeyan Txokotik deituriko saioak.

Kultur saria 
Ondare mahaiko beste kideekin batera 2023ko kultur saria jasotzeko ohorea izan du. Oiartzungo ondare aberatsa zaintzen eta ezagutarazten hainbeste lan egin duten herritarrak omendu nahi izan ditu Udalak.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Urtxalle
 Euskal pilota

Kanpo estekak 
 Joxemari Mitxelenari Zana zalako elkarrizketa 2022ko azaroa

Oiartzuarrak
Eusko Alkartasuneko politikariak
Ekintzaile politikoak
Pilotariak
Pilota txapelketak
Pilota kirolak
Pilota elkarteak
Gipuzkoako pilotariak
Historialariak
Genealogia