Radomir Vešović

Radomir Vešović (serbieraz zirilikoan: Радомир Вешовић) montenegroar eta jugoslaviar militar eta politikaria izan zen. Vešović Lijeva Rijeka montenegroar konderriko Lopate herrian jaio zen, gizonezko kideak tradizioz militarrak ziren familia batean. Italian 1890ean hezkuntza militarra amaitu zuen Vasojevići tribuko lehen kide gisa hezkuntza militar formala jaso zuen. 1911n Vasojević brigadaren komandante izendatu zuten, brigadier mailarekin.

Balkanetako Lehen Gerra hasi zenean, otomandarrei Plav, Gusinje, Dečani eta Đakovica harrapatu zituen brigada montenegroar taldeko komandante izan zen, jeneral maila lortuz. Bere gerra-konpromisoarekin jarraitu zuen Scutari Montenegroar setioan parte hartuz, non bi aldiz zauritu baitzuten. Aparteko ausardia erakutsi zuen eta horrek urrezko Obilić domina lortu zuen.

1913. urtearen amaieran, Vešović Metohiako gobernadore izendatu zuten (Đakovica dibisio eremuko administrazio militar eta zibileko komandante gorena), non esku egonkorra bezala ere ezaguna zen. 1913an Serbia Zaharreko destakamenduko komandante izatera iritsi zen, 1913-1915 aldian Montenegroko Erresumako Gerra Ministro izan zen arte.

Lehen Mundu Gerra hasi ondoren eta Nikolas errege montenegroarraren aginduaren aurka, Vešovic-ek Scutari harrapatu zuen 1915eko ekainaren 27an, Entante aurka egon arren eta serbiar komando gorenaren bizkarretik. Montenegroko austro-hungariar okupazioaren garaian, Vešović izan zen Vidovdan 1916rako edo San Pedro jaietarako aurreikusitako indar okupatzaileen aurkako altxamendu orokorraren antolatzaile nagusia. Planak aurkitu zituzten eta okupazio gobernuak patruila bat bidali zuen Vešović atxilotzeko. Vešović-ek ihes egin zuen ofizial austro-hungariar bat hil ostean eta Montenegro iparraldean eta Metohia eskualdean Chetnik matxinoen gerrilla indarrekin bat egin zuen. Beraien ekintzetan ez zuen parte hartu eta 1918ko urtarrilean errenditu egin zen, bere bizitza salbatuko zela ziurtatzea lortu ondoren, Austro-Hungariako kanpainan parte hartzen bazuen, comitadji irregularrak euren ekintzak gelditzeko konbentzitzeko. Vešovićek hori egitea onartu zuen, eta ospetik geratzen zitzaiona galdu zuen, Austrian barneratu aurretik.

Lehen Mundu Gerraren eta Montenegro eta Serbia batu ondoren, Vešović Serbiar, Kroaziarren eta Esloveniarren erreinuko armada berriko jeneral gisa onartu zuten Montenegroko armada zaharreko lau jeneraletako bat izan zen, jeneral nagusi maila jasoz. Montenegroko Petrović dinastiaren aldeko sendoa izanik, Karađorđević dinastiari leialtasuna emateari uko egin zion, eta Andrijevican egin zuen hitzaldiarekin batera, 1919an atxilotu zuten eta 1921ean Zemunen epaitu zuten.

Bizitzaren lehenengo urteak 
Vešović bere gizonezko kideak, bere aita Luka barne, tradizioz ofizial militar izan ziren familia batean jaio zen. Lijeva Rijekan egin zuen lehen hezkuntza eta bost urtez Cetinjen egin zuen bigarren hezkuntza. 1887an Italian goi-mailako hezkuntza militarra joateko hautatua izan zen, arrakasta bikainez osatu zuena. Vešović ofizial baten heziketa militar formala osatu zuen Vasojevićiko lehen kidea izan zen 1890ean.

Hasierako karrera militarra 
1908an, Vešovic-ek bere komando gorenaren berri eman zion Albaniako biztanleriaren frustrazio handiari buruz, zergen igoeraren ondorioz. Urte berean, Vešović Otomandar Inperioarekin gerra ekar zezakeen Berane nahiyah-ren aurkako ekintzak egitea leporatu zioten ofizialki. Telegrafo-kableak mozteaz eta Beraneko biztanleen artean esku granadak banatzeaz arduratu omen zen. Ikerketa ofizialak ondorioztatu zuen ez zela errudun. Iturri batzuen arabera, akusazio faltsuak Vešović eta Lakić Vojvodić voivodearen arteko etsaitasunaren ondorio ziren, Vešovicekin Vasojevici-n prestigioa lortzeko lehian ari zena. 1910ean brigadier gradua eman zioten. 1911tik Vešović Vasojević brigadaren komandante izan zen.

Balkanetako Lehen Gerra 
1912ko urrian, Balkanetako Lehen Gerra hasi zenean, otomandarrei Plav eta Gusinje hartu zituen brigada montenegroarren taldeko komandante izan zen. Guduaren ostean, Trijebačen populazioaren artean Novšiće-ko guduaren mendeku gisa interpretatu zena, Vešovic-ek Greben eta Lipovica harrapatu zituen Gusinje gainetik eta otomandar hegalei erasotzeko posizioa sortu zuen Metohian. 

Đakovica goarnizio gehienek Krasniqera ihes egin zuten. Iturri batzuen arabera, Vešovic-ek agindutako armadak Đakovica herria arpilatu zuen. Urriaren 24an, Vešovic-ek bere armada erdia hartu eta Krasniqe tribua desarmatzera joan zela jakinarazi zuen, Đakovicatik atzera egiten ari ziren indarrekin batera antolatzen hasi zena. 800 bat etxetan bizi ziren Krasnići tribuak armagabetu ezin izan zituenez, bakoitza gutxienez bi Mauser kanoi zituelarik, ez zen ausartu gehiago aurreratzera, eta mehatxu potentzial handia utzi zuen bere hegaletan. 

1912ko azaroaren 1ean Vešović jeneral mailara igo zen. Vešović-ek Shkodër setio montenegroarran parte hartu zuen, non bi aldiz zauritu zuten, aparteko ausardia erakutsiz, urrezko Obilić domina eta Brdanjolteko Zalduna (serbieraz: витез од Брдањолта) ezizena lortuz.

1913. urtearen amaieran, Vešović Metohiako gobernadore izendatu zuten (Đakovica dibisio eremuko administrazio militar eta zibileko komandante gorena), esku irmo gisa ezagutzen dena. Harrapatutako lurraldeetako eskola katolikoak Austro-Hungariako propagandaren zentrotzat hartzen zirenez, Vešovic-ek itxi egin zituen eta haur guztiei gobernuko eskola publikoetara joateko agindua eman zien. 

Vešović serbiar zaharreko destakamenduko komandante izan zen 1913ra arte, gerra ministro izendatu zuten arte.

Lehen Mundu Gerra

Shkodër-eko harrapaketa 
Nikolas montenegroar erregearen aginduaren aurka, Vešović-ek Snkodër harrapatu zuen 1915eko ekainaren 27an, Entante aurka egon arren eta Serbiako Aginte Gorenaren eta baita bere kabinete buruaren, Božidar Janković ere, bizkarrean.

Iturri batzuen arabera, Vešović arrakastarik gabe saiatu zen Albanian erretiratzen austrohungariar indarrek Montenegro osoa okupatu baino lehen, bere langileekin Vrakan geratu zen.

Altxatzearen planak 
1916 hasieran Austria-Hungariak Montenegro okupatu zuenean, Vešović izan zen indar okupatzaileen aurka aurreikusitako altxamendu orokorraren antolatzaile nagusia. Okupazio iturrien txostenen arabera, altxamendua Vidovdan edo San Pedro jaietarako antolatu zuten. Rakočević-en arabera, Vešovic-en altxamendu-planak aliatuak Tesalonikitik laster aurrera egingo zuten itxaropenean oinarritzen ziren, bestela berak matxinadarako plan oro utziko zuen. 

Planak aurkitu eta antolatzaile nagusiak, Vešović barne, atxilotu zituzten. Soldadu austriarrek Vešović atxilotu eta bere Bukova Poljana herritik Kolašin aldera eraman zutenean, lehen aukera aprobetxatu zuen Mateševo ​​ondoan teniente austriarra hiltzeko eta basora ihes egiteko, Pavić eta Novica anaiekin batera. Gertaera honen ostean zigor- eta prebentzio-neurriak hartu zituzten okupazio-agintariek eta Vešović familiako gizonezko guztiak eta haien lagun nabarmenetako asko, Janko Vukotić barne, bahitu zituzten. Montenegroko biztanleriaren barneratze masiboarekin hasi ziren. Azkenean, bere anaia Vlajko hil zuten gertaera honen ostean, eta bere bi alabak, Desanka eta Zorka, barneratu zituzten, Lehen Mundu Gerran barneratu zituzten Montenegrinar emakume askoren lehenak.

Vešović indar okupatzaileen aurka borrokatzen zuten unitate irregularrak (comitadji) batu ziren eta haien lerroetan ezkutatu ziren, beren ekintzetan benetan parte hartu gabe. Austro-Hungariako agintariek 45.000 soldadu mantendu zituzten Montenegron eta musulman eta albaniar indar gehigarriak erabili zituzten Comitiadji Chetasen aurka borrokatzeko. Vešović errenditzeko eskatu zioten eta bere bizitza salbatuko zela bermatu zuten. Vešović nekatu egin zen gerrilla talde ezberdinetan ezkutatzeaz eta 1918ko urtarrilaren 1ean amore ematea erabaki zuen. Errenditu ondoren, Vešovićek Montenegroko gobernadorearen nahiei jarraitu zion eta kanpaina bat hasi zuen comitadji irregularrak euren ekintzak uzteko konbentzitzeko, eta ondorioz, bere prestigiotik geratzen zitzaiona galtzea. Agintariek beren helburuetarako ezin zutela erabili konturatu zirenean, Vešović Graz inguruan barneratu zuten.

Lehen Mundu Gerra eta gero 
Lehen Mundu Gerraren eta Montenegro eta Serbia batu ondoren, Vešović Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresumako armada berriko jeneral gisa onartu zuten Montenegroko Armada zaharreko lau jeneraletako bat izan zen. 1919. urte hasieran Skopjeko III Armadako Komandoan zerbitzatzera bidali zuten, jeneral nagusi mailarekin. Montenegroko Petrović dinastiaren defendatzaile sendoa izanik, Karađorđević dinastiari leialtasuna emateari uko egin zion, eta Andrijevican egin zuen hitzaldiarekin batera, 1919an atxilotu zuten eta 1921ean Zemunen epaitu zuten. Iturri batzuen arabera, planifikatu zuen. Italiaren menpe egongo zen altxamendua Karađorđević dinastiaren aurka eta Petrović Montenegroko errege ohiaren aldekoa. 1920ko hamarkadaren hasieran, Vešović Jugoslaviako egunkariak Montenegroko federalisten buruzagitzat hartzen ziren estatuko parlamenturako hauteskundeetan, Vešović Andrijevica konderrirako hautagai zen behin betiko hautagaien zerrendak aurkeztu zituzten arte, zerrendako burua Mihailo zen bitartean. Ivanovic. Vešović bere zerrenda Peć (Metohia konderria) eta Berane konderria izendatzen saiatu zen, baina ez zuen lortu bertako biztanleen laguntza nahikorik. Montenegroko federalisten aldekoen artean, bereziki ezaguna zen Montenegroko Errege Armadako ofizial militar ohien artean. Vešović biztanleriaren zati honen pertsonifikazioa zen, armada eratu berrian izandako tratuarekin konforme, haien eskubideak aldarrikatuz.

Ondarea 
Vešović Albaniako poesian serbiar pertsonaia garrantzitsuenetako bat izan zen, Marko Miljanov eta Savo Lazarevićez gain.

Vešović Ez dago heriotzarik gabeko berpizkunderik (serbieraz Vaskrsenja ne biva bez smrti) izeneko film mutuko pertsonaia nagusietako bat izan zen, 1922ko apirilaren 14an Volturnon, Erroman, estreinatu zena. 

1941eko uztailean, Montenegroko Matxinada zapaltzean, Albaniako irregularren buruzagiek Vasojević-i eskualdeko populatutako tokiak hil eta arpilatzera bultzatu zituzten, Vešovic-ek Albaniako iparraldeko herri asko nola arpilatu zituen gogoraraziz Shkodër-en aurkako erasoan Balkanetako Lehen Gerra. 

2001ean, RTCGk Sudjenje djeneralu Vesovicu (itzul. Trial Vešović generalari) drama dokumentala ekoitzi zuen Gojko Kastratović-ek zuzenduta.