Fath-Ali Xah

Fath-Ali Xah (Damghan, 1772ko irailaren 5a, Esfahan, 1834ko urriaren 23a) Qajar dinastiako Iraneko bigarren Xah izan zen. 1797ko ekainaren 17tik 1834ko urriaren 23ra arte gobernatu zuen. Hussein Koli Khan-en semea zen, Aga Muhammad Khan-en anaia, Qajar dinastiako lehen erregea. 1797an osaba hil zutenean, Fath Alik hartu zuen bere lekua.

Bere erregealdian, pertsiar artea eta pintura berpiztu ziren Pertsian, baita jokabide arau zurrunak gortean ere.

Errusia-Persia gerra (1804-1813) 
Bere agintaldiaren hasieran, Errusiar Inperioak pertsiarrek aldarrikatutako Georgian boterea hartu zuen. Ondorioz, Persiaren eta Errusiaren arteko gerra hasi zen. Fath-Ali Xahek Georgia inbaditzeko agindua eman zuen 1804an, elizgizon xiitek presionatuta. Gerrak garaipen aipagarriak izan zituen hasieran pertsiarrek, baina Errusiak punta-puntako teknologia eta kanoiak zituen. Errusiak Pertsiaren aurkako kanpainarekin jarraitu zuen, eta horregatik pertsiarrek laguntza eskatu zioten Britainia Handiari aurretik sinatu zuten akordio militar bat oinarri hartuta (akordioa Napoleonek Frantzian igoera izan ondoren sinatu zen). Hala ere, Britainia Handiak Persiari laguntzeari uko egin zion, akordio militarra erasoa frantsesa izanez gero, ez errusiarra, egin zitekeela argudiatuta.

Pertsiak laguntza eskatu zion Frantziari eta enbaxadore bat bidali zuen Frantziara eta, beraz, Frantzia-Pertsia aliantza egin zen Finkenstein-go Ituna sinatuta. Hala ere, frantsesak Persiari laguntzeko prest egon baino lehen, Napoleonek bakea egin zuen Errusiarekin. Une horretan, John Malcolm Pertsiara etorri zen eta Britainia Handiaren laguntza agindu zuen, baina geroago iritziz aldatu eta erretiratzeko eskatu zion Persiari. Errusiako tropek Tabriz inbaditu zuten 1813an eta Persiak Errusiarekin Gulistango Ituna sinatu behar izan zuen.

Gulistango Ituna 
Persiaren ondoz ondoko porrotak zirela eta, 1813ko urtarrilaren 1ean Lankaran erori ondoren, Fath-Ali Gulistango ituna sinatzera behartu zuten. Gore Ouseley diplomazialari britainiar batek idatzi zuen itunaren testua, Nikolai Fyodorovich Rtyshev-ek Errusiako aldetik eta Haji Mirza Abul Hasan Khan Iraneko aldetik, Gulistan herrian 1813ko urriaren 24an.

Itun hori zela eta, Georgiako hiri eta herri guztiak Errusia inperialaren parte bihurtu ziren

Azken urteak 
Fath Ali ibn Abi Talib-ek geroago idazle eta margolariak kontratatu zituen Errusiaren aurkako gerren inguruko liburu bat egiteko, Abol-Gasem Ferdowsiko Xahname-n inspiratuta. Askok Qajar garaian idatzitako pertsiar liburu garrantzitsuena dela uste duten liburu honi Xahanxahnama deitzen zaio.

1829an, Aleksandr Griboedov Errusiako diplomazialari eta antzerkigilea hil zuten Teheranen Errusiako enbaxadaren ingurunean. Barkamena eskatzeko, Xahek Nikolas tsarrari bidali zion bere koroako diamante handienetako bat, Xah diamantea .

Abbas Mirza bere seme maitea eta oinordekoa 1833ko urriaren 25ean hil zenean, Fath Ali ibn Abi Talib bere biloba Mohammed Mirza izendatu zuen oinordeko. Fath Ali ibn Abi Talib urtebete geroago hil zen, 1834ko urriaren 23an .

Ezagutzen diren 25 erretratuetan berehala antzematen da, batez ere bere bizar beltz luze eta sakonagatik, bere gerri estuaren oso azpitik zetorrela. Erretratu horietako bat Oxfordeko Unibertsitateko bilduman dago ikusgai.

Kronika goraipagarriak ez ezik, haren nortasuna epaitzeko aukera ematen duten benetako iturri bakarrak diplomazia britainiar, frantziar eta errusiarrak dira. Hauek asko aldatzen dira: bere erregealdiaren hasieran indartsu, gizonezko eta oso adimendun gisa irudikatu ohi dute. Orduan hasten dira bere muturreko nagikeria eta gutizia adierazten.

Kanpo estekak 

Persiako erregeak