Protozelta

Protozelta berreraikitako aitzin-hizkuntza da, aitzinindoeuroperaren ondorengoa, ezagutzen diren hizkuntza zelta guztien arbaso komuna zatekeena. K.a. 1300-800 bitartean mintzatua, ipar-mendebaldeko Europan hedatu zen lehenbiziko indoeuropar hizkuntza izanen zatekeen. Errauts-kutxatilen zelaietako kulturarekin lotu ohi da, eta Hallstatt kulturarekin bereziki.

Fonologia

Bokalak 
Protozeltaren sistema bokalikoa eta Antoine Meilletek aitzinindoeuroperarentzat berreraikitakoa oso antzekoak dira:
{| class="wikitable"
! rowspan="2" | Mota
! colspan="2" | Aitzinekoak
! colspan="2" | Erdikoak
! colspan="2" | Atzekoak
|- style="text-align:center;"
!  luzea 
!  motza 
!  luzea 
!  motza 
!  luzea 
!  motza 
|- style="text-align:center;"
! Itxiak
| 
| 
| colspan="2" |  
| 
| 
|- style="text-align:center;"
! Erdi-itxiak
| 
| 
| colspan="2"| 
| 
| 
|- style="text-align:center;"
! Irekiak
| colspan="2" |  
| 
| 
| colspan="2" |  
|}

Diptongo hauek berreraiki dira:
{| class="wikitable"
|-
|+
! 
! -i
! -u
|-align=center
!a- 
| || 
|-align=center
!o- 
| || 
|-align=center
|}

Kontsonanteak 
Kontsonante hauek berreraki dira protozeltarentzat:
{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" |Mota
! rowspan="2" | Biezpainkariak 
! rowspan="2" | Hobikariak 
! rowspan="2" | Sabaikaria 
! colspan="2" | Belarrak 
|-
! |
! |Ezpainkaritua
|- style="text-align:center;"
! Leherkariak
| 
| , 
|
| , 
| , 
|- style="text-align:center;"
! Sudurkariak
| |
| |
|
|
|
|- style="text-align:center;"
! Igurzkariak
| 
| 
| 
| 
|
|- style="text-align:center;"
! Hurbilkariak
|
| 
| 
|
| 
|- style="text-align:center;"
! Dardarkaria
|
| 
| 
|
|
|}

 Aitzinindoeuroperako leherkari ahostun hasperenduek (*bh, *dh, *gh/ǵh) hasperentzea galdu zuten, eta leherkari ahostunekin (*b, *d, *g/ǵ) batu, *gwh ahostun hasperendu ezpainkari-belarra izan ezik.
 Aitzinindoeuroperako p-a galdu zen protozeltan, bai hitzaren hasieran, bai bokalen artean. Lehenago, ordea, *φ (<*ph) eta *h aldietatik igaro zen. Era horretan, aitzinindoeuroperako *ph₂tḗr "aita" (> latinez pater, ingelesez father) *ɸatīr bilakatu zen protozeltan, athair, athir irlandera zaharrean, athair irlanderan, eta *atir (nominatiboa), ater (bokatiboa) Galiako zeltan.

Gramatika 
Substantiboen eta adjektiboen morfologiak ez du erakusten aldaketa handirik ama hizkuntzarekiko. Hiru genero (maskulinoa, femeninoa eta neutroa), hiru numero (singularra, plurala eta duala) eta 5-8 kasu (nominatiboa, bokatiboa, akusatiboa, datiboa, genitiboa, ablatiboa, leku-denborazkoa eta instrumentala) zeuden. Sustantiboek bederatzi deklinabide zituzten, erradikalaren arabera.

Aditz sistemak hiru modu (indikatiboa, agintera, subjuntiboa) eta lau denbora (orainaldia, lehenaldia, burutugabea, geroaldia) zituen.

Erreferentziak

Kanpo estekak