Lacubegi

Lacubegi (agian Lcubeg) Uxuen agertu zen aldare bateko idazkunean aipatzen den jainko indigena bat da. Jainko edo jainkosa horren izena aldarearen inskripzioan dokumentatu da bakarrik.

Aldarea 
Oinarri karratuko prisma zuzeneko pieza da. Erdiko gorputzean, inskripzioa du aurrealdean eta erliebeak alboetan.Inskripzioa oso ondo landuta dago karaktere erregularrekin, behar bezala lerrokatuta eta banatuta. Bi alboetan, aurrez ikusten den zezen baten burua irudikatzen da, diseinu erraz eta kontu handiz landua duena. Zokaloak eta erlaitzak moldurak dituzte, nahiz eta erlaitzaren aurrealdea moztuta dago. Bi ertzetan galerak izan dira, eta ezkerraldean ebaki nabarmena dago zezenaren irudian.

Testuak Coelite Telesphorosek, Festak eta Telesinusek, Lacubegiri, egindako eskaintzaren berri ematen digu. Aldarea hau antzeko beste baten ondoan dago, jatorri berekoa, baina alboko erlieberik gabea, Jupiterri subjektu berberek eskainia.

Aldarea Zuriako herri hustuko Andra Mariaren ermitan agertu zen, sakristian. Handik hurbil Lakumulatu aurkintza dago, eta honen barrenean antzina herria izandako Laku ('toki urtsua', jatorriz) dermioa. Uxuetik gertuago jainko izenarekin eite izugarria duen Lakubeli-ko zokoa dago.

Izena bi osagai ditu: laku eta begi. Patxi Salaberrik dio laku, leku urtsua adierazteko erabiltzen dela.
Jose Viccente Huartek ere laku  eremu urtsua dela dio, latinetik hartutako mailegu goiztiarra, baina haratago doa eta azpimunduarekin eta emankortasunarekin lotzen du. Izenaren bigarren osagaia, "-begi", behiarekin edo begirekin lotu da.

Gaur egun, NafarroakoJose Vicente H  museoan dago ikusgai. Oraindik ez da ezagutzen zein izan zen bere jatorrizko lekua.

Idazkuna 
 Testuak honela dio: Coelii Te/sphoros / et Festa / et Telesi/nus Lacu/begi ex / voto
 Tamaina:46 x 35 cm
 Letren modulua: 4,5 cm
 Letra mota: Letra maiuskula karratu monumentala. Letra erregularrak
 Itzulpena: Coellii Telesphorosek eta Festak eta Telesinusek Lacubeg(i?)ri eskaintzen diote hau zin egin zutenez.
Eskaintzaileak libertoak edo esklaboak izan daiteke, eskaintzaileetako batek bakarrik ditu bi izen (nomen eta cognomen) eta baliteke bera izatea pertsona libre bakarra aipatzen diren artean. Bestalde, Telesinus, Telesphoros cognomen bezala, greziar jatorrikoak dira, eta, kontuan hartuta, esklaboei izen grekoak eman ohi zitzaiela, bi gizon eta emakume horrek ere esklabo edo esklabo ohiak (libertoak) izatea.

Bestalde, kontuan hartu behar da, Lacubegi izenaren azken -i hori, latinaren datiboaren marka izan daitekeela. Horrela balitz, jainko edo jainkosaren izena bere forma nominatiboan, Lacubeg litzateke.

Zezen-burua 
Lacubegi-ren inskripzioa duen aldarearen albo batean, gorago esan den bezala, zezen buru bat irudikatu zen erliebean. Batzuentzat jainko edo jainkosaren irudikapena litzateke eta beste batzuentzat, sakrifizioan eskainitako zezen baten oroitzapena, edo sakrifizioaren irudikapena bera. Azken finean, erromatar aldareetako albo bietan, arrunta zen sakrifizioetako objektuak paratzea, adibidez, zeremoniatan erabiltzen ziren pitxarrak likidoak jaurtitzeko, cochleare bat (koilara moduko bat), secéspita bat (labana), eta abar. Edonola ere Euskal Herriko beste leku dezentetan, eta gutxiago beste leku batzuetan agertu diren aldare taurobolikoekin lotu da Uxueko monumentua, adibidez, Amurrion aurkitutakoa. Alicia Maria Canto historialariak zezen-behi burua duten beste aldareekin erlazionatu du Uxuekoa eta ilargiarekin lotzen duen jainko-jainkosa beten gurtza Uxuen epizentroa zuela proposatu du.

Oharrak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Uxue
Erromatartze garaiko epigrafia Euskal Herrian
Nafarroako museoaren bildumak
Eusko-akitanierazko izendun idazkunak
Antzinako euskal-akitaniarren erlijioa
Erromatarrak Euskal Herrian
Euskara Antzinaroan
Baskoiak