Manuela Etxarri

Manuela Etxarri Zabaleta (Izaba, 1816ko otsaila - Donostia, 1893ko maiatzaren 14a) bertsolaria zen, nafarra, Izaban jaio eta Leitzan hazia, eta Segurara bizitzera joan zena.

Bizitza 
Manuela Etxarri Zabaleta Izaban jaio zen eta Leitzan hazi. Segurara joan zen bizitzera, eta plazaz plaza bertsotan ibili zen bere senarrarekin, Joakin Luzuriaga Oria (1824-1884) Segurako itsua-rekin. Manuela eta Joakin 1861ean ezkondu ziren, bigarren ezkontzan, biak alargunak baitziren. Manuelak ez zuen seme-alabarik, baina Joakinek lau zituen. Seme txikiena, urtea betetzerako hil zen, 1862an. Beste bat, 4 urterekin, 1863an. Manuelak eta Joakinek bi umerekin egin zuten aurrera. Bizitza zaila izan zuten. Antonio Zavalak dion bezala «Mundu onek begitarte bigunik erakutsi zien gizagajo aiei!». Diru iturri handirik gabe, ezkondu, eta bertsoak saltzeari ekin zioten. Manuelak panderoa jotzen zuen eta Joakinek gitarra.

Donostian egin zituzten azken urteak, San Antonio Abad Ospitalean. Jende behartsua hartzen zuten ospitale horretan. Manuela 1893ko maiatzaren 14an hil zen, bihotzeko arazoek eraginda, Donostiako Elizbarrutiko Artxibo Historikoko heriotz agiriak dioenez. Ez dago argi Manuelak zenbat urte zituen hil zenean. Nafarroako Elizbarrutiko Artxiboko jaiotze agiriari kasu egiten badiogu, Manuela 1816ko otsailean jaioa zen, beraz, 1893ko maiatzean 77 urte zituen. Donostiako Elizbarrutiko Artxiboko heriotz agiriak, berriz, 71 urte zituela dio.

Obra 
Manuela plazaz plaza aritu zen bertsotan, Segurako itsua-rekin. Ikuskizun moduan aritzen zirela ematen du, oraintxe elkarri sekulakoak esanez eta oraintxe elkarri laudorioka. Hiru bertso-sail gorde dira Manuelak eta Joakinek elkarrekin kantatzen dutenak. Batean, hala esaten dio Manuelak:

Bizimodu oberik

iñork ere al du?

Zuk gitarra jotzen da

nik paperak saldu;

zori onian ziñan

mundura azaldu,

Manurekin tratuan

etzenduen galdu.

Erreferentziak 

1816ko jaiotzak
1893ko heriotzak
Nafarroa Garaiko bertsolariak
Izabarrak
Donostian hildakoak