Nemesio Zúñiga Cazorla

Nemesio Zúñiga Cazorla (San Salvador, Calca Probintzia, Cusco departamendua, Peru, abenduaren 19, 1895 - Urubamba, Peru, urtarrilaren 13, 1964 ) Peruko apaiz katoliko eta antzerkigile bat izan zen, inken denboran girotutako berrogei kitxua drama kitxuaz idatzi zituena.

Biografia 
Nemesio Zúñiga Cazorla bere aita Mariano Zúñigaren ganadutegian hazi zen Lares haranean. Calcako oinarrizko eskolara joan zen eta geroago San Francisco del Cuzco ikastetxera. 1910ean anaia postulantea izan zen unibertsitate berean. Cuzco-ko San Antonio Abad-eko seminarioan sartu zen. 

Cuzcon idatzi zituen, besteak beste, Pitusira  dramak eta, 1915ean, Ccore Chchuspe (Urrezko eulia, Qurich'uspi kitxua modernoan, protagonistaren izena dena), Inocencio Mamani antzerkigileak ere irudikatutako pieza Punon. 

Zúñigak Compañía Nacional Dramática Incaica konpainia sortu eta zuzendu zuen, Compañía Dramática Incaica Cuzco ere deitua, Limako eta Peruko beste zenbait hiritan eta Bolivian (1917), Txilen eta Argentinan antzerki lanak antzezten zituena, besteak beste, Luis Ochoaren Chuqui-illa. 1920ko ekainaren 16an, José Félix Silva Ayalaren Yahuar Huaccac (Yawarwaqaq) edo indiar espektroa drama antzeztu zuten Callao Udal Antzokian (Vadell antzokia). 1930ean Urubambako parroko izendatu zuten, alkate ere bera izan zen eta klase ertaineko jendez osatutako antzerki konpainia sortu zuen. Kitxuaz idatzi zituen drama berriak, hala nola Catacha (1930) eta Ttica hina (1934). 

1935-1937 bitartean Canchis probintziako San Pabloko apaiza izan zen eta geroago Urubamba herrira itzuli zen, eta han egon zen 1964an hil zen arte. 

Zúñigak irudikatutako drametako gaiak eduki katoliko eta incak zituzten, horien artean Gabonak, Aste Santua eta Ollantay drama kitxua klasikoa. César Itier-en arabera, Nemesio Zúñiga Cazorla bere garaiko Cuzco-ko antzerkigile gehienengandik bereizi zen eta kitxuaz idatzi zuen, jende xumeari zuzendu zitzaiolako, horregatik bere kide batzuek baztertu zuten. Bestalde, bere garaiko kitxuaren antzerkigile arrakastatsuena izan zen, publiko zabalagatik.

Antzezlanak 

 1915: Ccore Chchuspe (Urrezko euli, Qurich'uspi )
 1930: Catacha ( Katacha )
 1934: Ttica hina (Lore bat bezala, T'ikahina )

Erreferentziak

Bibliografia 

 César Itier: El Teatro Quechua en el Cuzco. Cuzco: Bartolomé de las Casas zentroa, 1995.
 Nemesio Zúñiga Cazorla: Qurich'uspi [1915], T'ikahina [1934], Katacha [1930? ].
 Carlos Eduardo Arroyo Reyes: Nuestros años diez. La Asociación Pro-Indígena, el levantamiento de Rumi Maqui y el incaísmo modernista. Libros en Red, 2005, orr. 151-158.

Kanpo estekak 

 Marcela Cornejo D .: Nemesio Zúñiga Cazorla. Sobre música y drama escénico en canciones populares (Cusco). Peruko historiari eta musikari buruzko gaiak. 2011ko irailaren 1a.
 Alipio Pacheco C.: Aranwa. Lengua y cultura quechuas II, orr. 218-247.

Peruko antzerkigileak
Kitxuazko idazleak
Peruko idazleak