Jovan Plamenac

Jovan Simonov Plamenac (ziriliko serbieraz: Јован Симонов Пламенац) politikari, militar eta maisu montenegroar eta jugoslaviarra izan zen.

Montenegroko Printzerriko Benetako Herriaren Alderdiko buruzagi ospetsu bezala hasiz, laster erresuma bihurtuko zen estatua, Plamenac, herrialdeko erregearen, Nikolas I.a Petrović-Njegoš Printzearen, jarraitzaile sutsua izan zen, nork bere papera aldatu zuen eta errege bihurtu zuen 1910ean. Lehen Mundu Gerra hasi zenean, eta Nikolas erregeak ezkutuan herrialdetik ihes egin zuenean Erdialdeko Potentziek inbaditu ondoren, Plamenac-ek erregea salatu zuen.

Gerraren ondoren, Plamenac Berdeen buruzagietako bat bihurtu zen, eta 1919ko Gabonetako Matxinadaren protagonista nagusietako bat, gerraostean Montenegro eta Serbia bateratzearen eta ondoren Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresuma sortzearen aurka. Huts egindako matxinadaren ondoren Italiara ihes egitean, Plamenac erbesteko Montenegroko agintarien buru bihurtu zen. Postuan, Gaeta hirian italiar laguntzarekin entrenatu ziren erbesteratutako Berdeen unitateetako buru izan zen, Adriatikoan zehar etxera bidaliak izan aurretik, non maila baxuko gerrilla matxino batek, huts egindako matxinadaren ondoren ere jarraitu zuen. Plamenac atzerrian ere saiatu zen babes politikoa lortzen, bere erakundea hegoaldeko eslaviar estatu sortu berriaren aurka jartzeko, baina oso gutxi lortu zuen zentzu horretan.

1920ko hamarkadaren erdialdean, Plamenac-ek bira oso bat eman zuen eta Serbiar, Kroaziar eta Esloveniar Erresumako agintariekin akordio batera iristea erabaki zuen, etxera itzultzea ahalbidetuz, non Nikola Pašić-en Alderdi Erradikal Popularreko politikari zentrista bihurtu zen.

Bizitzako lehen urteak 
Jovan Plamenac 1873an jaio zen Montenegroko Boljevići herrian. Boljevići eta Cetinjen hasi zen ikasten, gero Belgradera eta Aleksinacera joan zen bizitzera, eta han irakasle batentzat ikasi zuen. Pakracen graduatu zen, Kroazia-Eslavoniako Erresuman (Austria-Hungaria), Alemaniar Inperioan sartu eta Jenan bi urteko ikastaro pedagogiko batean parte hartu aurretik. Arrakastaz osatu ondoren, Montenegrora itzuli zen eta Cetinjeko teologia eta irakasleen prestakuntza eskolan irakasle bihurtu zen.

Karrera politikoa 
1907tik 1909ra arte, Plamenac Hezkuntza ministro izan zen Lazar Tomanović-en gobernuan. Karguan egon zen bitartean, Barne Ministerioari esleitutako arazo militar batzuen kontrola bilatu zuen, 1910ean gobernuaren agintaldia amaitu zen arte, Printzerria erresuma bihurtu zenean.

Mitar Martinović, dukeak, Barne Ministro eta Hezkuntza Ministroaren ordezkari bezala kontratatu zuen berriro Balkanetako Gerren (1912-13) une erabakigarrian. Gerretan, Montenegrok, otomandarren egungo lurralde gehiena ziurtatu zuen, eta, azkenik, Serbiarekin muga komun bat lortu zen, bi erresumak bateratzea bere lehentasun nagusitzat aurkeztuz. Alderdi Popularraren aginte politikoko hurrengo urteetan, Montenegroko gorteko konfiantzazko gizona izan zen. Montenegroko Erresuma Erdialdeko Potentziek inbaditu ondoren Lehen Mundu Gerran eta Nikolas I.a Petrović-Njegoš erregeak ezkutuan herrialdetik Frantziara ihes egin ondoren, Plamenac-ek gogor salatu zuen traizioagatik eta 1916ko apirilaren 6an Sarajevoko Bosniako Posta-rentzat idatzi zuen erregea jada existituko ez balitz bezala har zitekeela.

Plamenac karrerako funtzionario gazte eta handinahien alderdikoa zen, beren belaunaldiko gehienak ez bezala, erregearekiko erabat leialak zirenak eta erregimenaren aldeko jarrera politikoa zutenak. Azpijokoen, ezkontza politikoen eta nepotismoaren bidez lortu zituzten helburuak. Gutxiespenez, Uskogaće (galtza estuak) bezala ezagutzen ziren, mendebaldeko Europako moda behartu eta desatseginagatik. Horiek kontzeptu moderno gisa sustatu zituzten Montenegroko janzkera nazionala oraindik janzteko modu nagusia zen garaian. Plamenac eta Sekula Drljević Montenegroko gobernuetako ministrorik gazteenak izan ziren konstituzio-aldiko zortzi urteetan.

Gabonetako Matxinada 

1918an, Montenegroko gerrillek izugarri suntsitu zituzten okupazio indarrak, eta aliatuak urte amaieran sartu ziren herrialdean. Serbiar estatu bateratuagoa deklaratzen zuen erresistentziarekin eta Serbiak Montenegro anexionatzeko mugimendu nabarmenekin, Jugoslaviako edozein motatako sorkuntzaren aurkari basati bihurtu zen. Podgoricako Batzarrean bere ibilbide politikoa galdu ondoren, Nikolas erregea kargutik kendu eta Serbiarekin baldintzarik gabeko batasuna aldarrikatu zuena, "Berdeekin" bat egin zuen, bateratzea onartzeari uko egin eta matxinada armatura jo zutenak Montenegron boterea indarrez hartzeko eta serbiarrak eta beste aliatu batzuk kanporatzeko. Krsto Zrnov Popović jarri zuen Berdeen buru. Erabateko matxinada armatua prestatzen ari dela jakin zuenean, gatazkek gora egin baino hiru egun lehenago, Ententeko Goi Aginteak baimendu zuen indarra erabiltzea balizko gune beroak defendatzeko. 1919ko urtarrilaren 1ean, Plamenac-en unitate partisanoak Virpazar hiria eraso zuen Shodërko aintziran, baina Italiako indar armatuek  Shkodërko Molinaro komandantearen aurka egin zuten.

Kostan Italiako indar armatuekin kontaktua izan eta oinarrizko armamentu kopuru bat ziurtatzean, Italiak Montenegron eragin handiko interesak baitzituen, benetako matxinada Cetinjeren inguruan piztu zen 1919ko urtarrilaren 7an. Gabonetako Matxinada bezala ezagutu zen. Berdeek nekazariak bildu zituzten inguruko herrietan, eta berehala setiatu zuten Cetinje. Baina aliatuek gogor egin zuten, bereziki serbiar eta frantziar Zurien Montenegroko Gazteria. Egun bateko bataila galdu egin zen, 20-30 errekruta berde hil ziren eta beste batzuk indar aliatuek harrapatu zituzten. Nikšic setiatzen zuena bezalako beste errejimendu batzuk ere garaituak izan ziren, gainerakoak basoetan ezkutatu ziren eta gerrillarien erresistentzia hasi zen, hurrengo urteetan zehar zurien eta haien aldekoen aurkako eraso harrigarriak eginez, eta Plamenac-ek Albaniara ihes egin zuen harrapatua ez izateko.

Erbestean 
Nikolas errege erbesteratuak, Frantziako Neuilly hirian bizi denak, publikoki kritikatu zuen matxinada, eta bere izena estimatzen duten eta leialak diren guztiei dei egin zien armak utz ditzaten bakearen izenean, eta ez anaien arteko gerraren izenean. Bere gaitasunengatik txundituta, Nikolas-ek Milo Matanović-en serbiarren aldeko kabinetea kaleratu zuen eta Jovan Plamenac erbesteko bere gobernuko lehen ministro izendatu zuen 1919ko otsailaren 17an, non Kanpo Harremanetarako ministro eta Barne Ministroaren ordezkari ere izan zen.

Denbora horretan, Plamenac asko kexatu zen nazioartearen aurrean Montenegroren anexioagatik, ekintza horren legezkotasunik eza argudiatuz. Frantziar eta serbiar indarrek Montenegro okupatuan egindako ankerkeria eta errepresio basatien salaketez ere kexatu zen. Potentzia Aliatuek antolatutako eta Nazioen Elkarteak onartutako Nazioarteko Batzordeak ezin izan zuen hori baieztatu Montenegron egindako ikerketan, Plamenac eta italiarrak kritikatuz gatazken gorakadagatik eta Montenegroko tentsioak areagotuz. Nikolas Londresera bidalita ere bidaiatu zuen, Erresuma Batuko publikoaren Montenegroren aldeko begikotasun batzuk lortzeko itxaropenarekin. Montenegroko auziari buruzko eztabaida bat hastea lortu zuen, gaia Lorden Ganbera britainiarrean planteatuz, baina ez zuen babes handiagorik aurkitu. Amerikako Estatu Batuetako presidente Woodrow Wilsoni ere idatzi zion Montenegroko estatua berrezartzeko terminoei buruz, gutxienez Jugoslavia konfederatu baten formetan.

1920an, Italiako Gaeta hirian, 1.500 gizonek eta 62 ofizialek osatutako armada bat eratu zen, eta gobernu italiarrak diruz babestu zuen, sozialistek proposatuta. Plamenac-en kabineteak armada Montenegroko armada legaltzat hartu zuen erbestean. Indar hauek, ezkutuan, Itsaso Adriatikoaren ekialdeko kostaldera eraman ziren, non Montenegron istilu armatuak eragin zituzten, horrela, gatazka modu ireki bat mantenduz. 1919ko abuztuaren 6an, Andrija Radović-en jabegoa, montenegro-serbiar bateratzearen orkestratzailea, eraso eta zimenduetaraino erre zuten, eta bere aita erail zuten. Belgradek zapalkuntza leporatu zion Plamenac-i.

1920. urtearen amaieran, Batzar Konstituziogilerako hauteskundeak egin ziren Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresuman; potentzia aliatuek aldez aurretik erabaki zuten Montenegroko azken autodeterminazio-ekitaldi gisa hartzea. Britainia Handiko eta Frantziako nazioarteko begiraleek hauteskundeak estandar demokratikoekin egin zirela ondorioztatu zuten, eta montenegroar gehienek, Berdeen boikota deitua gorabehera, unionismoaren aldeko erabateko garaipenaren alde bozkatu zutela; Potentzia Handiek harreman diplomatikoak hautsi zituzten Plamenac-en erbesteko gobernuarekin, lehen ministro karguari azken kolpea emanez.

1921eko martxoaren 1ean Nikolas zahartzaroak hil zuen. Bere seme bakarrak, Danilo printze oinordekoak, erbestean zeuden Montenegroko beste buruzagi askok bezala, tronua onartzeari uko egin ziola adierazi zuensei egunetan, eta, beraz, bere iloba Mikelen alde abdikatu eta Erroman anonimatuan geratu zen. Mikel adingabea zen, eta, beraz, Konstituzioaren arabera, Jovan Plamenac-ek Erresumako elkargobernari izendatu zuen bere burua Nikolas-en alargun Milena Vukotić erreginarekin batera. Erakundeak Italiako San Remora joan ziren, Frantziak harremanak eten baitzituen eta Italiak, artean Adriatikon interesak zituenak, finantzarioki babestea erabaki zuen. 1921eko ekainean, Plamenac gatazka pertsonal batean sartu zen Sforza Italiako Kanpo Harremanetarako ministroarekin, eta, beraz, lehen ministro karguari uko egin behar izan zion, 1921eko ekainaren 28an Milutin Vučinić jenerala utziz, baina atzean funtsezko gizona izaten jarraitu zuen Erregeordetzako kide gisa. Tupustean hil zen, eta Erreginak Anto Gvozdenović jenerala izendatu zuen lehen ministro.

Buelta Serbiarren, Esloveniarren eta Kroaziarren Erresumara 
Montenegroko erregina erregeordea, Milena, serbiarren aldeko familia unionista indartsu batetik zetorren, eta, beraz, azkenean erbesteko gobernu montenegroarra desegitea eta serbokroata-esloveniar batasunaren aurkako edozein erresistentzia montenegroar indargabetzea erabaki zuen, eta borroka eta liskar urteez ere nekatuta zegoen. Honen aurka gogor eginez, Plamenac-ek eta 20 gizon armatuk Montenegroko kontsulatua setiatu eta eraso zuten Rivieran, Milena erreginaren bizilekuan, eta erreginari erregeordetza kendu zioten, erbesteko gobernuaren eta Montenegroko artxiboen kontrola indarrez hartuz, bere burua Premier goren aldarrikatuz. Italiak barne arazotzat jotzen zuen arren, ez zuen bere lurrean gatazka bat sortu nahi, gaur egungo italiar hedabideek "mini-gerra zibila" bezala jakinarazia, eta, beraz, azkenean, Milena Milo Vujović, pro-Milenak eta bere guardia armatuek egiturak ziurtatzea lortu zuten, Plamenacek okupatua eta gobernua aldi baterako kontrolatzea Gvozdenović-en kabinetea eratu aurretik. Plamenac-en ustea zen erregina erregeordea ez zela montenegroarren interesik onenean ari, eta ez zuela eskumenik hain erabaki erabakigarria hartzeko, Danilo erregearen erregeorde adingabea besterik ez zelarik. Hala ere, Plamenac-en ekintzek erregina erregeordeak bere helburuak bertan behera uztea eragin zuten, eta erbestean zeuden Montenegroko agintariek, gutxi gorabehera, beste bi urtez izaten jarraitu zuten.

Etsita eta laguntza bila, Plamenac Erromara joan zen Montenegroko subiranotasuna berrezartzeko kontseilu berezi bat sortzera, erbesteko gobernu nagusitik bereizia. Gobernu hori gero eta gehiago menperatzen zuen ikuspegi derrotista batek, eta harreman zuzena ireki zuen Jugoslaviako agintariekin. Hala ere, 1923an gertatu zen bezala, Italiak berehala kanporatu zuen, Rapalloko Itunaren ondoren Jugoslaviaren aurkako politika bertan behera utzi baitzuen. Jovan Plamenac-ek Amerikako Estatu Batuetan babesa aurkitu nahi zuen eta New York hirian erbestean zegoen Montenegroko gobernu alternatibo baten sorrera iragarri zuen. Hala ere, Montenegroko bere paperak ez ziren onartu munduko inon, eta, beraz, Ellis uhartean atxilotu zuten legez kanpoko etorkin gisa.

1925ean, Plamenac alferrik errenditu zen eta Erregeordetzatik erretiratu zen, gero Gvozdenović-en ardurapean. Alexandro I.a Karađorđević erregearen errehabilitazio programaren arabera, ez zen Plamenac-en aurkako kargurik aurkeztu eta Belgradera joan zen bizitzera. 1925eko urtarrilaren 31n, damututa idatzi zuen eta erregeari leialtasuna zin egin zion:

Plamenac berehala inskribatu zen Jugoslaviako bizitza politikoan, Nikola Pašić-en Alderdi Erradikal Popularreko kide gisa. Erresumako Gobernuko Ministro ere bihurtu zen, eta horrek eztabaida publikoa piztu zuen bere postuarekiko; hala ere, Alexandro erregea hertsiki mantendu zen gaiaren alde, bere errehabilitazio programaren zati gisa. Pašic hil ondoren, Plamenac-ek azkar egin zuen aurrera erradikalen hierarkian, eta zentrismo-politiken aldeko eta defendatzaile sutsu bihurtu zen. Pro-Berde Montenegroko Alderdi Federalistako nekazarien aurkako borroka politikoetan erregimenaren txapeldun bihurtu zen, separatismoa eta Jugoslaviaren suntsipenaren alde egitea leporatuz.

Bigarren Mundu Gerra eta heriotza 
Urte batzuk geroago, bere zahartzaroan, Ardatzeko indarrek Jugoslavia inbaditu zuten eta 1941ean zatitu egin zuten. Plamenac Belgradetik abiatu zen Montenegroko italiar gobernaziora, Ardatzeko estatu txotxongilo batera, Sekula Drljevićekin bat eginez Italia faxistarekin elkarlanean. 1943an, faxista italiarrak garaituak izan ziren, eta 1944an partisano komunistek Plamenac harrapatu zuten. Ondoren, epai bat irakurri zioten, laguntza ematea egotzita, eta, ondoren, suzko eskuadroi batek exekutatu zuen.

Kargu politikoak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Montenegroko politikariak