Z (ikur militarra)

Latindar alfabetoz idatzitako Z letra Errusiak 2022an Ukrainan egindako inbasioan parte hartu zuten Errusiako Indar Armatuen ibilgailu militarretan margotutako ikurretako bat da, ustez, indar armatuei bestelako indar jakin bat aliatu edo etsai den bereizten laguntzeko sortua.

Gerraren aldeko ikur gisa, Errusiako Gobernuak "Z" ikurra erabili izan du, ere, propaganda-tresna gisa. Zibil errusiarrek, halaber, inbasioaren aldeko seinale gisa erabiltzen dute. Errusiatik kanpo, Txekiar Errepublikako Gobernuak "Z" ikurra esbastikaren baliokide gisa sailkatu du, eta Kazakhstango eta Kirgizistango legeek debekatu egiten dute, oraintsu, ibilgailuetan "Z" sinboloa publikoki erakustea.

Ikurrak 
 
Ukrainako Indar Armatuek partekatutako infografia baten arabera, Errusiako Indar Armatuek honako sinbolo hauek –eta hurrengo esanahiekin– erabili dituzte Ukrainako 2022ko inbasioan:

 Z: Ekialdeko Barruti Militarreko indar errusiarrak;
 🅉: Krimeako indar errusiarrak;
 O: Bielorrusiako indarrak;
 V: Errusiar Marineak;
 X: Txetxeniako indarrak (Kadirovtsiak); eta
 A: Indar Bereziak –hala nola; EAUBak, Alfa Taldea eta Operazio Berezietako Indarrak–.

Inbasioak, besteak beste, Z operazio ezizena hartu du ere, "Z" sinbolo honetatik eratorria. Ikurra latindar alfabetoaren Z letraren forma du, errusiar alfabetoan erabiltzen den З (ze) letra zirilikoaren ordez –errusiar nazionalismoa kontutan harturik, ikur-hautaketa arrarotzat jo dena–.

Esanahia 
"Z" ikurra gerraren aldeko sinbolo gisa erabili izan da inbasioaren babesa irudikatzeko, nahiz eta esanahi anbiguoa izan.

Instagramen, Errusiako Defentsa Ministerioak (MoD) martxoaren 3an argitaratu zuen "Z" ikurra "garaipenerako" esaldiaren laburdura bat zela (errusieraz: за победу); eta "V" sinboloak, berriz, "gure indarra egian dago" esan nahi duela (errusieraz: сила в правде). Defentsa Ministerioak, egunetara, "Z"rako esanahi alternatiboak iradoki zituen; besteak beste, "Bakearen alde" (за мир) "Egiaren alde" (за правду) eta ingeleseko demilitarization (desmilitarizazio) eta denazification (desnazifikazio) hitzak –Errusiako Presidente den Vladimir Putinek inbasioaren casus belli bezala zabal erabilitakoak–.

"Z"ren beste interpretazio bat "mendebalderako" hitz errusiera da (запад), Mendebaldeko Barruti Militarra edo mendebaldera doan infanteria izendatzeko, edo, eskuarki, Kremlinareen handinahi inperialak nabarmentzeko. "V" sinboloak, bestalde, "ekialde" hitza irudikatuko luke (восток). Termino hauek 2021eko Zapad ekitaldian erabili zen Bielorrusia eta Errusiaren artean, inbasioaren aurretik.

Erabilera

Erabilera militarra 

Aditu militar batzuek hipotesi hau planteatu dute: ikurrak lagunarteko sua murrizteko erabiltzen diren identifikazio-markak dira; hala, ikur hauek Bigarren Mundu Gerrako Normandiako Lehorreratzean erabilitako inbasio-zerrendekin alderatu dituzte. Beste aditu militar batzuek iragarri dute sinboloak erabiltzen direla lan-talde desberdinak elkarren artean bereizten laguntzeko, eta Michael Clarke-k, Zerbitzu Batuetako Errege Institutuko zuzendari-ohiak, esan duenez, "Sarritan, sinbolo horiek kokapenean oinarritzen dira: unitatea norantz doan jakinaraz[ten] dute"; hala, adibide modura, AEBetako armadak 2003an Irak inbaditu zuenean ere ikurrak erabili zituela adierazi du. Azken teoria hori Sergei Kuvikin errusiar beteranoak berretsi zuen, eta lauki batean ""Z" bat, zirkulu batean "Z" bat, izar bat duen "Z" bat edo "Z" bat bakar-bakarrik dituzten sinboloak" erabili direla adierazi zuen Life aldizkariarekin egindako elkarrizketa batean.

Errusiaren eta Ukrainaren arteko mugan dauden ibilgailu errusiarrek "Z" ikurra erakutsi zuten Errusiaren eta Ukrainaren arteko 2021-2022ko krisian, inbasioaren aurreko asteetan. Kharkiveko guduan, bertako biztanleek "Z" ikurrak erabili zituzten ibilgailu errusiarrak identifikatzeko, bai eta, Telegramen, hauek zuten kokapena jarraitzeko.

Gerraren aldeko erabilera propagandistikoa 

Errusiako Gobernuak gerraren aldeko propaganda-motiv gisa erabili du "Z" ikurra, bai eta Putinen aldeko zibilek ere, Errusiaren inbasioaren aldeko ikur gisa. Sergei Tsiviliov-ek, Kuzbass Oblasteko Gobernadoreak (errusieraz: Кузбасс) oblastaren izena aldatu eta hitz hibrido bat jarri zuen, hizki ziriliko xehearen ordez Z letra latindar larria jarriz (КуZбасс). Roscosmoseko Zuzendari Nagusia, Dmitri Rogozin, bere abizena RogoZin modura letreiatzen hasi zen (РогоZин), bai eta Errusiak kudeatzen duen Baikonur Kosmodromoko langileei ekipamendua "Z" eta "V" ikurrekin markatzen hastekoko agindu zien. Kremlinaren aldeko Telegrameko kanalek Z letra sartu dute euren izenetan inbasioa hasi zenetik, eta Roskomnadzor telekomunikazioetako-agintari errusiarrak bere Telegrameko kanalaren heldulekua aldatu zuen bere izenean "Z" ikurra erakusteko. Errusiako gobernu-agentziek ere "Z" ikurra sustatu dute mezu eta bideo nazionalistetan VK sare sozialean. Errusiak inbasioarekin bat egiteko kontratatutako soldadu siriarrek ere "Z" ikurra zuten kartelak altxatu zituzten, Errusiako hedabide estatalek igorritako bideoetan animatzen zuten bitartean.

Errusiako hainbat tokitako agintariek inbasioari laguntzeko flashmobak antolatu dituzte, zeinetan "Z" ikurra nabarmentzen den. Sare sozialetan, "Z" sinboloarekin apaindutako kamiseta beltzak daramatzaten gerraren aldeko aktibista gazteek osatutako flash mob-ak erakusten zituzten, bai eta "Errusiaren alde, Putinen alde!" oihukatzen duten bideo propagandistikoak partekatu dira ere, #СвоихНеБросаем hashtagarekin batera (euskaraz, ez lit.:  #EzDituguGureakAbandonatuko). Sare sozialetan egindako bideo batetan, Maria Butina-k –Estatuko Dumako kideak– "Z" bat marraztu zuen bere jakan, inbasioari babesa adierazteko, eta beste batzuk berdina egitera ere animatu zituen. Estatuak kontrolatzen duen irrati-kate errusiarrak, RTk, sinboloa duten produktuak saldu ditu indar errusiarrei laguntzeko, askotan San Jurgiren xingolen patroiarekin. Amazon-ek "Z" ikurra zuten produktuak saltzen zituen Erresuma Batuan, baina, martxoaren 8rako, kenduak zituen plataformatik, kritika publikoak eta komunikabideen kontsultak jaso ondoren.

Errusiako gerraren aurkako ekintzaileek "Z" sinboloak adierazten dituzten grafitiekin margotuta aurkitu dituzte beren propietateak. Anton Dolin-ek, Errusiako zinema-kritikariak, zeinaren atea sinboloarekin markatu baitzen, "Z" hori 2013ko "World War Z" akziozko eta beldurrezko filmarekin alderatu zuen, eta Errusiako armada zein gerraren aldeko ekintzaileak "zonbifikatu" gisa deskribatu zituen. Polizia-agenteek ere "Z" markak utzi zituzten giza eskubideen defentsarako  Memorial erakundearen eraikina bandalizatzen zuten bitartean, Gobernuaren aginduz itxi ondoren. Pussy Riot talde artistikoko kide baten apartamentua ere bandalismoaren objektu izan da, "Z" sinboloarekin.

Harrera 
Kamil Galeev-ek, Akademikoentzako Woodrow Wilson Nazioarteko Zentroa erakundeko kideak, martxoaren 7an adierazi zuenez, "duela egun batzuk asmatutako sinbolo [hau] Errusiako ideologia eta nortasun nazional berriaren sinbolo bihurtu da". Hainbat kritikarik nazien sinbologiaren aldaera gisa deskribatu dute "Z"a; batzuek, esbastikarekin alderatuz. Hala, zenbait internautek gutxiespen-ezizena jarri diote sinboloari, hala nola, zwastika (euskaraz, ez lit.: ezbastika). 

Martxoaren 7an ere, Oleksi Reznikov-ek, Ukrainako Defentsa Ministroak, "Z" ikurraren erabilera gaitzetsi zuen, Sachsenhausengo kontzentrazio-esparruko Z geltokia izeneko gas-ganberaren duen antza adieraziz.

Nazioarteko erreakzioa

Estatuak 

  – Barne Ministerioak jarraibideak eman dizkie poliziei "Z" ikurra esbastikaren baliokidetzat har dezaten, Ukrainako inbasioa publikoki babesteko debekuaren zati gisa.
  – Herrialdean debekaturik dago ibilgailuetan ikur militarrak jendaurrean erakustea; gainera, WKO Polizia Departamentuak esplizituki adierazi du "Z", "V" eta "O" ikurrak ez daudela baimenduta. Arau-haustearengatik jarritako isuna 15,315 tenge-koa da (27.31€).
  – Bertako olizia-sailek "Z" sinboloaren erakustaldia mugatu dute ibilgailuetan.

Erakundeak 
FIGren 2022ko Gimnastika Artistikoko Munduko Kopan parte hartzen ari zen bitartean, Ivan Kuliak gimnasta errusiarrak kamiseta bat zeraman non "Z" ikur bat zeraman zinta itsaskorrarekin itsatsita, Illia Kovtun gimnasta ukrainarrarekin podiumean zegoen bitartean. Kovtunek urrezko domina irabazi zuen eta Kuliak brontzea. Nazioarteko Gimnastika Federazioak (FIG) Kuliaken "jokabide eskandalagarria" salatu zuen, eta Kuliaken aurkako "diziplina-prozedura" Gimnastikaren Etika Fundazioari eskatuko ziola adierazi zuen. Martxoaren 7an, FIGak gimnasta errusiarrei eta bielorrusiarrei euren lehiaketetan parte hartzea debekatu zien.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

2022ko Ukrainako inbasioa
Errusiar nazionalismoa
Ikur militarrak
Ikur nazionalistak
Errusiako ikurrak