Artearen balorazio

Artearen balorazioa, finantzazko balorazioaren azpimultzo espezifikoetako bat, artelanen merkatuko balioa zenbatesteko prozesua da. Beraz, estetika baino finantza-kezka bat da, nahiz eta kultura-balioaren iritzi subjektiboek ere garrantzi handia duten. Artearen balorazioak iturri askotako datuak konparatzea eskatzen du, hala nola arte-enkanteen etxeak, bildumagile pribatu eta korporatiboak, kontserbadoreak, arte-saltzaileen jarduerak, galeristak, aholkulariak eta merkatu-analista espezializatuak, balio bat lortzeko. Artearen balorazioa ez da soilik diru-bilketarako, inbertsiorako, desinbertsiorako eta finantzaketarako, izan ere, ondare-balorazioetan, karitate-kontribuzioetan, plangintza fiskaletan, aseguruetan eta maileguen bermeetan ere aplikatzen da. Nazioarteko merkatuaren goiko muturrean dauden artelanen balorazioari buruzkoa da artikulu hau, bereziki arte garaikideari buruzkoa.

Balorazio historiko eta arte garaikide 

Lan baten karisma artistikoaren iturria denbora luzez eztabaidatu da sortzen duten artisten eta hura gaitzen duten mezenasen artean, baina artelanen jabeak izango direnen gainean artelanek duten botere karismatikoa da, historikoki, balioaren hasierako bultzatzailea. Eliteek artearen bildumak aspalditik egin izan dituzte, izan ere, ebidentziak daude antzinako Erroman artelanak enkante bidez edo arte-merkatariek saltzen zituztela. 1960ko hamarkadan, lehen aipatutako botere karismatiko hori kultura komertzializatura eta artearen industria berrira egokitzen hasi zen. Garai horretan, artea balio estetikoa gailendu izatetik pop art eta Andy Warholen enpresa-artearen ideiarekiko parekotasunera igaro zen; horrela, artea negozio bihurtu dela eta negozioetan dirua egitea artea dela onartu zen. Warhol jarraitu duen artista ugarietako bat Jeff Koons da, artista bihurtutako burtsa-artekaria. Kultura popularraren inguruko irudiak ere atera zituen, eta milioika irabazi zituen.

Orokorrean, inbertitzaileek gero eta gehiago hautematen dute artea inbertsio-aktibo gisa. Jendea sofistikatuago bihurtu da finantza-planifikazioan, eta artea inbertsio bezala ikusten hasi da. Bildumagileentzat, idazlan edo bilduma batekiko lotura emozionalak balio pertsonal subjektiboa sortzen du. Bildumagileek neurri subjektibo horri artelan baten finantza-balio orokorraren zati gisa esleitutako garrantzia bildumagilearen inbertsio emozionalarekin bat ez datorren arte-espekulatzaile baten baino garrantzia handiagoa izan daiteke. Hala ere, balio ez ekonomikoa duten neurriek, oraindik eragin ekonomikoa dute, hala nola "Gustuko dut?" edo "zerbait esaten dit?" neurriek, badute garrantzia; izan ere, neurri horiek faktore erabakigarriak izan baitaitezke erosketa baten.

Aitzitik, Amerikako Arte Merkatarien Elkarteak (ADAA) funtsezko gaiak benetakotasuna, kalitatea, ez-ohikotasuna, baldintza, jatorria eta balioa direla iradokitzen du.

Artea balioesten 

Artea baloratzeko jarduerak hauek hartzen ditu: merkatuaren eskaera zenbatestea, loteen, obren eta artisten likidezia-ahalmenaren zenbatespena, obren izaera eta jatorria, eta balorazio-joerak, hala nola batez besteko salmenta-prezioa eta batez besteko estimazioak. Beste merkatu batzuekin gertatzen den bezala, artearen merkatuak bere arte-terminoak edo industriako hiztegi espezifikoak erabiltzen ditu, adibidez, "bought-in" (erosia), jabeari artelan bat itzultzen zaionean gertatzen den egoera desonuragarria deskribatzen du, artelana erretiratu edo beste modu batera saldu ez denean. Artea baloratzea ere beharrezkoa da pieza bat berme gisa erabili behar denean. Arte-maileguen merkatua, gutxi gorabehera, 15 mila milioi eta 19 mila milioi dolar arteko balioan zabaldu da, Estatu Batuetan ordaintzeko dauden maileguengatik. Asian mendebaldeko artearen inbertsiorako joera eman da, eta horri esker, arte-maileguen konpainiek bulegoak ireki dituzte Asian, mendebaldeko lanak berme gisa erabiltzeko errazagoak izaten baitira.

Merkatuaren eskari 
Etxebizitzaren merkatuan bezala, "konparagarriak" gaur egungo merkatuan antzeko artikuluek duten eskari-maila zehazteko erabiltzen dira. Alderagarrien denbora-hurbiltasuna garrantzitsua da, arte-merkatua arina baita, eta konparagarri zaharrek balioespen gutxi emango baitiete lan baten egungo balioarekin. Artelanen gaiak eta inguruneak ere eragina dute merkatuaren eskaeran, arrarotasunak bezala.

Likidezia 

Arte-merkatuko likideziak eskaera handiko artelanak izatea eta oztoporik gabe saldu ahal izatea esan nahi du. Arte-salmentak moteldu egiten dira beherakadetan, eta, ondorioz, merkatua moteldu egiten da. Arte-inbertsoreak beste finantza-aktibo batzuekin baino likidezia-arrisku handiagoa du, erosle potentzialen talde mugatu bat dagoelako, eta artelanak erreserba-prezioetara iristen ez badira eta saltzen ez badira, horrek eragina du enkanteko prezioetan. 102 milioi dolarreko bilduma bat euren artean banatu nahi zuen bikote baten arteko dibortzio-ekintza batean, bikoteak erabaki zuen salmenta bat zaila izango zela, bilduma osoa saldu eta irabazia banatzeak merkatua aseko zuelako eta prezioak murriztuko zituelako. Kasuaren berri ematean, The Seattle Timesek azterketa gisa deskribatu zuen kasua: nola neurtzen duten pertsonek artearen balioa, eta zerk kontatzen duen gehiago: pragmatismoa edo sentimendua. Egunkariak jakinarazi zuen bi auzilarietako batek obren balioari buruzko ikuspegi sentimentalagoa zuela, eta besteak, berriz, ikuspegi profesionalagoa zuela, oreka eta dibertsifikazioa bilatzen zituena. Kasu horretan, egunkaria artelan askoren balioa kalkulatzen saiatu zen, ontza karratu bakoitzeko prezioa zehaztuz, pieza bakoitzaren balioa zati bere dimentsioan oinarrituta, eta, amaitzeko, ontza karratu bakoitzeko prezio bat ezarri zen, auzilariak eskura zuen artearekin estali nahi zuen horman zegoen espazio kopuruari aplikatzeko. Azkenik, Timesek ondorioztatu zuen auzilarien artean formula hori erabili zuenean, John Singer Sargenten Dans les Oliviers à Capri 26.666,67 $-ean baloratu zela hazbete karratu bakoitzeko; auzilari sentimentalak, alde batetik, 3.082 $-eko tasazio-balioa jaso zuen ontza karratu bakoitzeko; auzilari profesionalak, beste aldetik, 1.942 $-eko horma karratu bakoitzeko, baina leku gehiago har lezake horman.

Balorazioaren joerak 
Munduko enkante etxe nagusietako balioen joerak konparatu egiten dira merkatuaren norabidea eta zuzendaritza horrek artista eta obra jakin batzuei nola eragiten dien aztertzeko. Merkatuko etxe nagusietan saltzen diren arteari buruzko balorazioek, oro har, garrantzi handiagoa dute hain ezarrita ez dauden etxeen balorazioek baino, etxe nagusi gehienek ehunka urteko esperientzia baitute.

Epe luzeko joera ekonomikoek eragin handia izan dezakete zenbait lan motaren balorazioan. Azken hamarkadetan, Errusiako eta Txinako arte historikoaren balioek etekin handia atera diote aberastasuna handitzeari bildumagile berriak eta oso aberatsak sortzen dituzten herrialdeetan; izan ere, arte orientalista eta islamiarraren balioak lehenago bultzatu zituen mundu arabiarreko petrolio-aberastasunak.

Aktibitate parte-hartzailea 

Artista bizi baten lanaren merkatu primarioaren prezioan eragiten duen faktore ugarietako bat da artista batekin arte-merkatari bat kontratatzea: arte-merkatari askok, bere artisten arrakastan interesa duten alderdi gisa, euren artisten lanak enkante batean erosten dituzte, prezioa ez erortzeko, prezioen egonkortasunari eusteko, hautemandako balioa handitzeko, edo aurreko hiru gauzak lortzeko, beraz, euren artistak enkante batean eskaintzen dituzten arte-merkatariek zuzeneko eragina dute artista horien lanen salmenta-prezioan eta, ondorioz, lan horien balorazioan.

Ikerketa-datuak 
Christie's, Sotheby's, Phillips, Bonhams eta Lyon &amp; Turnbull bezalako arte-enkanteen etxeetan eskura dauden ikerketa-datuak jarraipen-merkatuaren joerak dira, hala nola urteko loteen transakzioak, erosketa-estatistikak, salmenta-bolumena, prezio-mailak eta enkantearen aurreko merkatu-balioespenak. ArtTactic bezalako enpresek ere arte-enkanteei buruzko datuak erabiltzen dituzte arte-merkatuaren ikerketen hornitzaile gisa. Interneten egiten diren arte-salmenten historialaren datu-baseetan eskura dagoen informazioak ez du, normalean, lan izaera hartzen, oso faktore garrantzitsua, beraz, datu-base horietan aipatutako prezioek enkantearen erremate-prezioa islatzen dute, beste balorazio-faktore erabakigarriak barneratu gabe. Gainera, enkantean jarritako lanen datu-baseek ez dituzte estaltzen lanen salmenta pribatuak, eta, beraz, artea balioesteko dauden iturri guztien artean iturri bakar bat baino ez da.

Baloraziorako faktore orokorrak 
Enkante-etxeen balorazio-estimazioak prezio-tarteetan ematen dira, ziurgabetasuna konpentsatzeko. Oro har, zenbatespenak egiten dira arte-lan alderagarri batean berriki saldutakoari erreparatzen zaionean; zenbatespenak prezio-tarte batean egiten dira zifra finko baten ordez, eta, bereziki, arte garaikidearen kasuan, konparagarri gutxi baitituzte, edo artista ondo ezaguna ez denean eta enkante-historiarik ez duenean; beraz, balorazio okerraren arriskuak handiagoak dira.

Balorazioan faktore potentzial bat saltzaileak obra jakin bat saltzeko dituen arrazoiak eta / edo erosleak erosteko dituen arrazoiak dira, eta horietako batek ere ezin du bestearekin zerikusirik izan. Adibidez, saltzaile batek finantza-beharrengatik, arte-lan jakin batekin aspertzeagatik edo bestelako erosketa baterako dirua biltzeko nahiarengatik saltzeko helburua izan dezake. Motibazio komunek hiru faktore dituzte: heriotza, zorra eta dibortzioa. Erosleak merkatuaren zirraragatik motibatuta egon daitezke, bilduma-plan baten arabera joka dezakete edo akzioen erosle gisa eros ditzakete: balioa handitu edo txikitzeko, bai eurentzat, bai beste pertsona batentzat.

Balio ezezaguneko artista berrien piezak baloratzeko metodo bat da estetikari kasurik ez egitea eta, merkatuko joerez gain, hiru alderdi formal kontuan hartzea: eskala (tamaina eta xehetasun-maila), intentsitatea (esfortzua) eta modua (materialen kalitatea).

Hain merkatu espezializatuan artelanak baloratzean, hainbat faktore hartzen dira kontuan eta horietako batzuk elkarren artean gatazkan daude.

Zerga- eta lege-helburuak lortzeko balorazioak 
Estatu Batuetan, bildumagileek erositako eta saldutako artea kapital aktibo gisa tratatzen da helburu fiskaletarako, eta artearen balorazioarekin edo salmentan irabaziaren izaerari lotutako eztabaidak, oro har, Auzitegi Fiskal Federalak erabakitzen ditu, eta, batzuetan, zerga lege federala kasu zehatzei aplikatzen dieten beste auzitegi batzuek.

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Eskari (ekonomia)
 Merkatu
 Balorazio

Kanpo estekak 

Museologia
Baloreak (finantzak)
Artea