Galanperna piriniar

Galanperna piriniarra (Phaeolepiota aurea) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Ez kontsumitzea gomendatzen da. Ondo eder bat da, batez ere garatuta dagoenean, txapela Lepiota gisan irekia duenean. Espezie urria, babestu beharrekoa, Pirinioetan oso leku lokalizatuetan agertzen da.

Sininimoa:Pholiota aurea.

Deskribapena 
Kapela: 5 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ia globo itxurakoa eta gero pixka bat zabaldu egiten da, titiarekin, eta ertza barrurantz okertua luzaroan. Azala okre kolorekoa, edo hori-urrekara kolorekoa du, eta gaztetan pikor txikiz estalia dago eta gero ile finez.

Orriak: Itsatsiak edo eskotatuak, zabalak, okre zurbil kolorekoak, baina denbora luzez oso zurbilak.

Orri eskotatuak: Oionera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

Hanka: Zilindrikoa, gehienetan polaina gisa estaltzen duen armilla batekin, eta, azkenik zabalgune baten bukatzen da, eraztuna da, eta gaztetan kapelaren ertzei lotuta egoten da. Kapelaren kolore berekoa eta hau ere pikortsua. Eraztunetik gora, oina zurixka da.

Haragia: Lodia, hasieran zuria, gero horixka kapelan eta zertxobait arrosa oinean, usain zianikoa du, almendra mikatza gogorarazten duena, eta zapore gogorra eta ez oso atsegina.

Etimologia: Aurea epitetoa latinetik dator, urre kolorekoa esan nahi duen "aureus" hitzetik. Bere koloreagatik.

Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

Nahasketa arriskua 
Gymnopilus spectabilis delakoarekin. antzeko kolorea du, zuntzak ditu kapelan eta ez da oso ezkatatsua, taldeka ateratzen da, hildako egurretan (ez lurrean)

Sasoia eta lekua 
Udazkenean, batez ere leku goroldiotsuetan, bide bazterretan, asunetan, hostozabal eta koniferoen basoetan, baino gehiago koniferoetan.

Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Eurasia, Ozeania.

Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, galanperna piriniarra desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Agaricaceae