Raxa

Raxa Urraulgoiti udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1427n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Urraulgoitiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak raxatarrak ziren.

Izena 
Raxa toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Errassa (1056)
 Errasa (1076)
 Raxa (1366)
 Raxa (1534)
 Raxa (1800)
 Raja (1996)

Geografia 
Raxa Urraulgoiti ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapena 
Urraulgoiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 56 kilometrora dago. Udaletxea Irurozkin dago. Erliebe handiko ibarra  da, Ugarron bezalako arroilek nabarmenduta, lurraldeko gainerako lekuetatik isolatzen baitute. Ibarraren erdialdea nekazaritzakoa da, baina zenbat eta iparralderago edo ekialderago, orduan eta lur gutxiago dago erabilgarri. Azkenik, gainerako udalerriekin muga egiten duten eremuak menditsuak dira.

Klima 
Erlieberaren desberdintasunak direla eta, Urraulgoitin bi klima desberdintzen dira, batetik hegoaldeko klima azpimediterraniarra, eta bestetik iparraldeko klima azpiozeanikoa. Iparraldean izaten diren prezipitazio ugariagoak direla eta (batez beste 1 400 mm edo gehiago urtero), pagadi ugari daude. Bien bitartean, hegoaldean, urtero 900 mm jausten direlarik, pinu basatia da espezierik ohikoena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da.

Zuhaitzen artean espezierik ugariena birlandaturiko (Austriatik ekarri zituzten XVIII. mendearen amaieran) pinu lariziarrak dira, guztira 591 hektarea hartuz.

Estazio meteorologikoak 
Urraulgoitin dagoen Eparotz, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Larraungo monasterioarekin dituen mugen finkapen batean dokumentatuta dago. Monasterio hori 1056an egin zen, Antso IV.a Gartzeitz erregearen eta bere kuriaren aurrean. Bere lau ziztrinak Leireko monasteriokoak ziren, eta bertako abadeak, Blasko Gardelitz apezpiku iruindarrak, olo-lapurretatik askatu zituen (1076), baita bakoitzak urteko petxa gisa zor zuen oiloa ere, horrela, ardo-gaileta eta ogi izatera murriztuta. 1366an nekazarien hiru su zituen oraindik. 1427an despopulatu zuten behin betiko. Garai hartan Koroaren ondarekoa zen, eta Itzalle herriari alokatu zioten udalerria; mende bat geroago, Aietxuibarreko bizilagunek gozatu zuten, eta, 1800 inguruan, Aietxu, Jakoisti eta Itzallek partekatzen zuten.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Urraulgoiti
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 

Urraulgoitiko herri hutsuak