Lily Tomlin

Mary Jane "Lily" Tomlin (Detroit, Michigan, 1939ko irailaren 1a) estatubatuar aktore, komediante, idazle, abeslari eta ekoizlea da.

Bere ibilbide artistikoa zuzeneko komedia eginez hasi zuen, Michigan eta New Yorkeko hainbat gau-klubetan. Telebistako aktore bihurtu zen 1960ko hamarkadaren amaieran, eta zinemako aktore hurrengo hamarkadaren erdialdean. Tomlinek Primetime Emmy sarietarako 20 izendapen jaso zituen, eta horietatik bost irabazi zituen. 1977an, Tony sari berezia jaso zuen Broadwayn pertsona bakarreko ikuskizun bat antzeztu zuen lehen emakumeetako bat izateagatik. Daytime Emmy eta Grammy sariak ere jaso zituen, besteak beste.

Tomlinek Rowan & Martin 's Laugh-In telebista-saioan aurkitu zuen lehen aldiz arrakasta. Bertan, pertsonaia gogoangarri batzuk sortu zituen, eta, ondoren, ibilbide zinematografiko bikain batean murgildu zen, rol komiko eta serioetan zuen trebetasuna azpimarratuz.

Biografia 
1957an, Tomlinek Cass Technical High School bigarren mailako eskola teknikoa amaitu zuen. Wayne State University-ra sartu zen, eta han hasi zen antzerkiarekiko eta emanaldiarekiko interesa. Bertako klubetan komedia-bakarrizketak egiten hasi zen, eta, azkenean, New Yorkera joan zen bizitzera. 1966 eta 1967 artean The Garry Moore Show telesailean agertu zen, eta 1970 eta 1973 artean aldizka Laugh-In telesailean parte hartu zuen. Bertan pertsonaia batzuk aurkeztu zituen, bereziki Ernestine, telefonista zakarra, eta Edith Ann, bost urteko neskato goiztiarra, familiako izen bihurtu zuena.

Karrera 
1969an, ABCko Music Scene telesailean anfitrioi gisa denboraldi bat eman ondoren, Tomlinek NBCko Rowan and Martin 's Laugh-In esketxen komedia-programarekin bat egin zuen. Judy Carne taldearen ordezko gisa kontratatua, Tomlin bat-bateko arrakasta izan zen ezarritako programan. Esketx orokorretan agertzeaz eta gag komikoak eskaintzeaz gain, sortzen zituen ohiko pertsonaiak bezala agertzen hasi zen; oso ezagunak egin ziren, eta berak programatik kanpo erretratatu zituen telebistako ondorengo grabazio berezietan. Lily Tomlin izan zen drag maskulinoaren estereotipoarekin hautsi zuen lehen komedianteetako bat. Gizonek Hollywooden aspalditik drag egiten zuten arren, Tomlinek muga berriak ireki zituen, ez bakarrik genero-estereotipoak gurutzatzean, baita arrazarenak ere. Hirurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran Pervis Hawkinsekin lan egin zuen, soul eta rhythm-and-blues abeslari beltz bat, bibote eta bizarrarekin, eta hiru piezako traje batez jantzitako afro orrazkera batekin. Pertsonaiaren zati gisa, kosmetiko pixka bat erabiltzen zuen azala iluntzeko.

1975ean, Tomlinek bere debuta egin zuen Robert Altmanen Nashville filmean, kritikak txalotutako drama korala. Tomlinek antzeztaldeko emakumezko aktore onenaren Akademiaren Sarirako izendapena jaso zuen, gospel abeslari baten interpretazioagatik. Robert Bentonen The Late Show (1977) jarraipen-filmagatik ere laudorioak jaso zituen, non adineko ikertzaile pribatu bat bere katua aurkitzeko kontratatzen duen emakume baten papera egin zuen. Tomlinen arrakastak Broadwayra aldatu zenean jarraitu zuen, non Appearing Nitely (1977) pertsonabakarreko ikuskizunaren protagonista izan zen, Tony sari berezia jaso zuena. Berak idatzi eta zuzendu zuen programa Jane Wagnerrekin, bera izan baitzen Tomlinen lankide eta lankide luzaroan. Zinema- eta antzerki-lanaz gain, Tomlinek telebistan antzezten jarraitu zuen. Murphy Brown, Will & Grace, The West Wing, Desperate Housewives, Damages, Eastbound & Down eta Web Therapy bezalako programetan paper errepikakorrak izan zituen. 2015etik aurrera, Fondarekin batera, Grace eta Frankie fartsa egin zuen, Netflixen telesail bat.

Sariak 
Tomlinek sari ugari jaso ditu, besteak beste, lau Emmy sari, ordutegi nagusian; 1977ko Tony berezi bat, Broadwayko Appearing Nitely pertsona bakarreko ikuskizunean agertzen zenean; bigarren Tony sari bat emakumezko aktore onenaren atalean, bi Drama Desk Awards sari eta Outer Critics Circle Award sari bat, The Search for Signs of Intelligent Life in the Cabiverse pelikulan egindako interpretazio pertsonalarengatik.

1992an, Women in Film Crystal saria jaso zuen. Tomlin 1998an sartu zuten Michigango Emakumeen Ospearen Aretoan. 2003an, Mark Twain Estatu Batuetako Umorearen Saria jaso zuen. 2003an ere, Women in Film sariak Lucy saria eman zion, bere sormen-lanetan izandako bikaintasun eta berrikuntzagatik, telebistaren bidez emakumearen pertzepzioa hobetu baitute. 2009ko martxoan, Tomlinek Fenway Health-en Susan M. Love doktorea saria jaso zuen, emakumearen osasunari egindako ekarpenengatik.

Bizitza pertsonala 
Lily Tomlin, Jane Wagnerrekin ezkonduta dago, eta harekin lan egin du bere karreran zehar. Seme-alabarik ez izatea erabaki dute eta Los Angelesen bizi dira, Kalifornian. Wagnerrek idatzitako J.T. telebista-saio berezia ikusi ondoren, Tomlinek Los Angelesera gonbidatu zuen Wagner, Tomlinen komediako And That 's The Truth LPan kolaboratzeko. Tomlin zinema-ekoizpen feminista eta homosexualekiko lagunkoi batzuetan nahasita egon da, eta 1975eko Modern Scream albumean, beren pertsonaia homosexual eta lesbianengandik aldentzen ahalegintzen diren aktore heterosexualei iseka egiten die. 2013an, Tomlinek eta Wagnerrek elkarrekin lan egin zuten An Apology to Elephants filmean, Wagnerrek idatzi zuena eta Tomlinek kontatu zuena.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Ameriketako Estatu Batuetako umoristak
Ameriketako Estatu Batuetako LGBT pertsonak
Aktore lesbianak
LGBT ekintzaileak
Detroitarrak
Ameriketako Estatu Batuetako emakume aktoreak