Dimetil sulfato

Dimetil sulfatoa (CH3O)2SO2 formulako konposatua da, sintesi organikoan erabilera oparoa duena. Metanolak eta azido sulfurikoak eratutako diester bat da. Bere formula sarri (CH3)2SO4 edo Me2SO4, ematen da non CH3 eta Me-k metilo taldea adierazten duten.

Dimetil sulfatoa likido oliotsu kolorgea da tipularen antzeko usaina du. Oso toxikoa da alkilatze-agente sendo guztiak legez.

Historia 
Dimetil sulfatoa XIX. mendearen hasieran deskubritu zen eta urte batzuk geroago J.P. Claessonek bere prestakuntza sakon aztertu zuen. Lehen Mundu Gerra arma kimiko moduan baliatu zen.

Ekoizpena 
Laborategian sintetiza daiteke dimetil sulfatoa hainbat metodori segituz.

Manerarik errazena da azido sulfurikoa metanolez esterifikatzea.

2 CH3OH + H2SO4 -> (CH3)2SO4 + 2H2O

Komertzialki prestatzeko ordea beste prozesu bat usatzen da: dimetil eterra sufre trioxidoarekin erreakzionaraziz.

(CH3)2O + SO3 -> (CH3)2SO4

Erabilera 
Dimetil sulfatoa fenolak, aminak eta tiolak metilatzeko baliatzen da sintesi organikoan. Metilo talde bat bigarrena baino azkarragoa transferitzen da. Metilazioa SN2 erreakzio baten bidez pasatzen da. Beste metilazio-erreaktibo batzuekin konparatuta industriak dimetil sulfatoa nahiago izaten du oso erreaktiboa izateaz gain merkea delako.

Dena dela, oso toxikoa denez, toxikotasun txikiagoagoko beste metilazio-erreaktibo batzuk ere usatzen dira, nahiz eta garestiagoak eta ez horren eraginkorrak izan, adibidez, metil ioduroa edo dimetil karbonatoa oxigenoa metilatzeko.

Oxigenoaren metilazioa 
Fenolak metilatzeko oso ohikoa da dimetil sulfatoa. Halaber, hainbat alkohol metilatzeko ere balia daiteke, etsenplurako tert-butil alkohola.

2 (CH3)3COH + (CH3O)2SO2 -> 2 (CH3)3COCH3 + H2SO4

Alkoholxidoen gatzak ere aise metilatzen dira dimetil sulfatoarekin.

RO-Na + (CH3O)2SO2 -> ROCH3 + Na(CH3)SO4

Azukreak ere metila daitezke dimetil sulfatoaren bidez.

Nitrogenoaren metilazioa 
Dimetil sulfatoa erabil daiteke amonio kuaternarioaren gatzak edo amina tertziarioak sintetizatzeko. Bi kasuetan aminaren nitrogenoa metilatzen da.

C6H5CH=NC4H9 + (CH3O)2SO2 -> C6H5CH=N+(CH3)C4H9 + CH3OSO3-

eta,

CH3(C6H4)NH2 + (CH3O)2SO2 (in NaHCO3 aq.) -> CH3(C6H4)N(CH3)2 + Na(CH3)SO4

Sufrearen metilazioa 
Merkaptanoak eta bere gatzak erraz metilatzen dira dimetil sulfatoaren bidez.

RS-Na + (CH3O)2SO2 -> RSCH3 + Na(CH3)SO4

Tioesterrak prestatzeko baliatzen da, halaber.

RC(O)SH + (CH3O)2SO2 -> RC(O)S(CH3) + HOSO3CH3

Toxikotasuna 
Dimetil sulfatoa kartzinogenoa eta mutagenoa, oso pozoitsua, korrosibo eta ingurumenarentzat kaltegarria da. Dimetil sulfatoak larruazalaren, mukosen eta digestio-aparatuaren bidez absorbitzen da eta heriotza eragin dezake arnas-aparatuaren erreakzioren bidez. Begiei ere erasotzea ohikoa da. Usain sakonik ez duenez eta berehalako narritadurarik sortzen ez duenez ez dago seinalerik airean egon daitekeen kontzentrazio hilgarria adierazteko.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Esterrak