Azeleratze Handia

Azelerazio Handia hazkunde dramatikoa, jarraitua eta, gutxi gorabehera, aldi berekoa da hazkunde-tasa, giza jardueraren neurri-sorta zabal baten bidez. Neurri horiek XX. mendearen erdialdean erregistratu ziren lehenik, eta gaur arte jarraitu dute.  Antropozenoaren garai proposatuaren kontzeptuaren barruan, neurri horiek gizateriak Lurraren geologian eta haren ekosistemetan duen eraginaren berariazkoak dira. Kontzeptu horretan, Azelerazio Handia era askotara sailka daiteke: garai hartako adin bakarra, garai hartako adin ugarietako bat —garai hartan proposatutako hasiera-dataren arabera—, edo garaia definitzen duen ezaugarri bat, hots, adin bat ez dena, eta beste sailkapen batzuk.

J. R. McNeill ingurumen-historialariak argudiatu du Azelerazio Handia egungo adinaren idiosinkratikoa dela eta etorkizun hurbilean gelditu behar duela; inoiz ez dela lehenago gertatu eta ez dela berriz gertatuko. Hala ere, klima-aldaketaren zientzialariak eta kimikariak Will Steffenen taldeak aurkitu du baieztapen hori lekukotzeko edo baztertzeko ebidentzia hutsa dela.

Azelerazio handiarekin lotuta, aldaketaren azelerazioaren kontzeptua da. Nahiz eta ez esan esplizituki Azelerazio Handiak bere osotasunean geroaldi hurbilerantz jarraituko duen, guztien inplikazioa da aurrerapena azkartzeko joera partikularrak ez duela etsiko berezitasun teknologikoa lortu arte; orduan, hazkunde teknologikoa kontrolaezina eta itzulezina bihurtzen da, eta Lurrari eta, batzuetan, baita unibertsoari berari ere, aldaketa nabarmenak eragiten dizkio. Beraz, aldaketa azeleratuaren teoriako atxikitzaileek ez dute Azelerazio Handiaren epe laburreko helmugari buruz hitz egiten, eta haien azken helburua jarraipena dela diote, McNeillen ondorioen kontrakoa.

Deskribapen orokorrak 
Giza jarduerak Lurrean dituen ondorioen jarraipenean, parametro sozioekonomiko batzuk eta lurreko sistemarenak erabiltzen dira, hala nola biztanleria, ekonomia, uraren erabilera, elikagaien ekoizpena, garraioa, teknologia, etxe berdeko gasak, azaleko tenperatura eta baliabide naturalen erabilera. Antropozenoa Holozenoari jarraituz irudikatzen da, geologian eta ekologian  gizateriaren eginkizun nagusia nabarmentzeko. 1950az geroztik, joera horiek nabarmen handitzen ari dira esponentzialki ez bada.

Datuak sailkatzeko kategoriak 
Geoesferaren eta Biosferaren Nazioarteko Programak (IGBP) bi kategoria handitan banatu eta aztertu ditu 1750etik 2010era bitarteko datuak, eta bakoitzak 12 azpikategoria ditu. Joera sozioekonomikoko datuen lehen kategoriak bigarrenean duen eragina erakusten du, lurreko sistemaren joerari buruzko datuak.

Joera sozioekonomikoak 

 Herria
 BPG erreala
 Atzerriko inbertsio zuzena
 Hiri-populazioa
 Energiaren lehen erabilera
 Ongarrien kontsumoa
 Presa handiak
 Uraren erabilera
 Paperaren ekoizpena
 Garraioa Garraioa
 Telekomunikazioak
 Nazioarteko turismoa

Lurreko sistemaren joerak 

 Karbono dioxidoa
 Oxido nitrosoa
 Metanoa
 Ozono estratosferikoa
 Azaleko tenperatura
 Ozeanoaren azidotzea
 Itsas arrantzako harrapaketak
 Izkiretako akuikultura
 Nitrogenoa itsasertzean
 Baso tropikalaren galera
 Etxekotutako lurra
 Lurreko biosferaren degradazioa

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Holozenoa