Tomás Guevara

Tomás Guevara Silva (Curicó,   1865   - Santiago, 1935 ) txiletar irakasle, historialari, antropologo eta etnologoa, maputxe herriaren jakintsua eta Ozeano Bareko Gerrako borrokalari ohia izan zen.

Biografia 
Narciso Ladrón de Guevara Mardonesen eta Manuela Silva Cubillosen semea zen.   Institutu Nazionalean ikasi zuen. 1878an Eloísa Guevara Gamboarekin ezkondu zen Rancaguan, eta harekin 2 seme-alaba izan zituzten.  1879an, Ozeano Bareko Gerra hasi zenean, espedizio armadan sartu zen eta Perura bidali zuten bigarren teniente mailarekin. Borroka nagusietan parte hartu eta Limako kanpainara arte zerbitzatu ondoren, kapitain mailarekin erretiratu zen.

1882an Lizentziatu eta Gaztelaniazko irakasle titulua lortu zuen eta 1884an irakasten hasi zen.  1886an Frantseseko katedra izan zuen Curicóko lizeoan, non Udalbatzarreko kide hautatu eta gutxira, eta irakasle-eginkizunez gain, tokiko Suhiltzaile Nagusiarenak eta Ongintzazko erakunde ezberdinetako brigada eta administratzailea betetzen zituen noizean behin. Hiriko literatur jardueretan ere parte hartu zuen tokiko hainbat egunkaritako kolaboratzaile eta zuzendari gisa. 1892an Angol ikastetxera eraman zuten eta hurrengo urtean Mariluán departamenduko lehen gobernadore izendatu zuten; sei hilabeteko zerbitzuaren ondoren kargu horretatik erretiratu zenean, urrezko txartel bat jaso zuen, bere erretratua Udaletxeko saio gelan jarrita.  1894an Mallecoko alkatearen idazkaria izan zen, behin-behineko alkate kargua izan zuen hainbat alditan. 1899an Temucoko Lizeoan sartu zen irakasle arrunt gisa, eta 1899an establezimenduko erretore kargua hartu zuen  1913an José Victorino Lastarria institutuaren sortzaileetako bat izan zen, establezimendu horretako errektorea izan zen 1927an irakaskuntzatik erretiratu zen arte. 1882an bere senide Eloísa Guevara Gamboarekin ezkondu zen.

Maputxeen ikerketa 
Garai hartako aurkikuntza arkeologiko batzuetan oinarrituta, maputxe herriaren jatorriari buruzko hainbat hipotesi planteatu zituen, haren ustez, Peruko eta Boliviako mendilerroko kultura handiek eragin handia izan zuten tesi horretan. Ricardo Latchamek tesi horri aurre egin zion, eta XX. mendeko arkeologiak gezurtatu egin zuen. Hala ere, Temucon ezagutu zituen informatzaile maputxeengan oinarrituta egin zituen lan onenak izan ziren, baita Cholchol eremuko komunitateetan egin zituen egonaldiak ere, hiri bereko mendebaldean. 

Haien lanak ekarpen esanguratsuak izan ziren, dudarik gabe, ohiturei, bizimoduari, erlijiotasunari, gizarte egiturari eta maputxeen historiari buruz aurkezten duten lehen eskuko materialagatik, batez ere nekazari komunitateetan finkatzeko prozesuari buruz. Era berean, maputxe kulturan machien eta homosexualitatearen jarduera espiritualak dokumentatu zituen lehen historialarietako bat izan zen Eliza Katolikoari atxikitako erlijio-alborapenik gabe, kronistak eta historialariek Txile kolonialean egin zuten bezala. 

Maputxeen kultura eta herriari buruzko bere ezagutza eta landa-lana dela eta, 1910ean Sociedad Caupolicán Defensora de la Araucanía elkarteko lehen presidente hautatua izan zen, eta hurrengo hilabeteetan Manuel Antonio Neculmánek ordezkatu zuen.

Lanak 

 Historia de Curicó. 1890
 Costumbres judiciales i enseñanza de los araucanos. 1904, Imprenta Cervantes, Santiago, Txile.
 El libro "Raza Chilena" i sus referencias sobre el sur. 1905, Alemana, Temuco, Txile.
 Psicolojía del pueblo araucano. 1908, Imprenta Cervantes, Santiago, Txile.
 Los araucanos en la revolución de independencia. 1910, Imprenta Cervantes, Santiago, Txile.
 Folklore Araucano. 1911, Imprenta Cervantes, Santiago, Txile.
 Las últimas familias i costumbres araucanas. 1913, Imprenta Barcelona, Santiago, Txile.
 La mentalidad araucana. 1916, Imprenta Barcelona, Santiago, Txile.
 La etnología araucana en el poema de Ercilla. 1918, Imprenta Barcelona, Santiago, Txile.
 Historia de la justicia araucana. 1922, Santiago, Txile.
 Historia de Chile: Chile prehispano. 1925-1927, Balcells, Santiago, Txile.

Aitortzak 
Bere ikerketen ondorioz, Txiletik Washington DC (Estatu Batuak), Buenos Aires (Argentina) eta Rio de Janeiro (Brasil) kongresuetara mandataria izan zen.  Urrezko domina lortu zuen Txileko Unibertsitateko Humanitateen Fakultatean.  Haren ekarpena aitortzeko, Curicó Udal Liburutegiak bere izena jaso zuen.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Tomás Guevara Memoria Chilenan
 Tomás Guevararen Curicóren historia Miguel de Cervantes Liburutegi Birtualean

Txileko etnologoak
Txileko pedagogoak
Txileko antropologoak
Euskal txiletarrak