Arkeologia Museo Nazionala (Frantzia)

Arkeologia Museo Nazionala () Frantziako arkeologiari eskainitako museoa da, bereziki, nahiz eta bost kontinenteetako arkeologia-bilduma aberatsa ere baduen. 1862an sortua, Saint-Germain-en-Layeko gazteluan dago (Yvelines), Eugène Viollet-le-Duc-en ikasle izandako Eugène Milletek zaharberrituta eta egokitua museoko erakusketa-aretoak hartzeko.

Beste museo askotan bezala, erakusketa iraunkorrak eta aldi baterakoak dituzte. Bisita gidatuak eskaintzen ditu gaztelua ezagutzeko, hitzaldiak, tailerrak haurrentzat eta helduentzat, kontzertuak, eta abar. Errestaurazio laborategia du, kanpoko ikertzaileek ere erabil dezaketena. Artxiboak eta fototeka ere baditu. Antiquités nationales aldizkari zientifikoa argitaratzen du eta ikerketa proiektuetan parte hartzen du.

Historia 
Museoa 1862ko martxoaren 8an sortu zen dekretu inperialaren bidez eta 1867ko maiatzaren 12an inauguratu zen. Napoleon III.ak Nazioaren historiako testigantza arkeologikoak bildu nahi zituelako. Hasieratik Saint-Germain-en-Laye gazteluan dago, leku historiko batean.

Bigarren Inperioaren gainbeheran bizirik suertatu zen museoa 1921era arte, Henri Hubertek koordinatutako 5 kontinentetako arkeologia konparatuaren antolaketa museografikoarekin.

Lehen mundu-gatazkaren ondorioz, museoak ordu ilunagoak ezagutu zituen, eta okupazio-aldia izan zen gogorrena, 1940 eta 1944 artean.

André Malraux kultura-ministroak bultzada berria eman zion museoari 60ko hamarkadan.

2009az geroztik, museo, gaztelu eta lorategiak establezimendu berean bildu dira, eta erakundearen historiaren beste orrialde bat ireki da.

Museoaren izenak hainbat bilakaera izan du 1862an sortu zenetik:

 Antzinate galo-erromatarren museoa, 1862 ()
 Antzinate  zeltikoen eta galo-erromatarren museoa. (;
 Antzinate nazionalen museoa, 1879. ()
 Arkeologia nazionalaren museoa, 2005. ()
 Saint-Germain-en-Layeko Arkeologia nazionalaren museoa eta jabari nazionala, 2009. ()

Bildumak 
1880tik aurrera, Alexandre Bertrand batez ere, eta baita Gabriel de Mortillet eta Salomon Reinachi esker ere, museoak 44 erakusketa-areto ditu dagoeneko. Bildumak hazi, dibertsifikatu eta pixkanaka jendearentzat irekitzen dira.

Gaur egun, 30.000 objektu arkeologiko inguru erakusten ditu museoak, eta 2 milioi baino gehiago gordetzen ditu biltegietan. Hori dela eta, Europako bilduma aberatsenetako bat da. Objektu horiek, lurralde nazionalean aurkitu ondoren, hainbat aldi kronologiko erakusten dituzte: Paleolitoa, Neolitoa, Brontze Aroa, Burdin Aroa, erromatarren garaia (Galo-erromatarra) eta Erdi Aroa (Galia Merovingiarra eta Frankia Karolingiarra). Bildumen zati bat atzerritik dator eta kulturak elkarren artean alderatzeko helburuarekin bildu dira. Bost kontinenteetako bilduma honek objektu arkeologiko eta etnologikoak biltzen ditu, arkeologia-areto konparatuan aurkeztua.

Paleolitotik Mesolitora 
Bilduma paleolitikoetan harriaren lanarekin zerikusia duten objektuak sartzen dira, hala nola moldatutako harri-koskorrak, aurpegibikoak edo mikrolitoak, hezurrarekin eta elur-oreinaren adarrarekin, hala nola jostorratz, puntzoiak edo arpoiak. Goi Paleolitoan artearen adierazpen zaharrenak agertzen dira, sexu-organoen irudikapen estilizatu gisa.

Gizakiaren eboluzioa ulertzeko aukera ematen du museoaren ibilbideak, garezurren moldurei esker.

Museoko bilduma paleolitikoetako objektu ezagunenetako bat Brassempouyko anderea (edo Venus) da, Eduardo Piettek Pirinioetan egindako indusketa ugarien emaitza. Museoari emandako bildumako objektu ugarietatik, 7.000 inguru daude ikusgai gaur Piette aretoan. Areto hori, soilik museoaren laguntzaile batekin erreserbatu ondoren ikus daitekeena, 2008an berritu eta berriro ireki zen, XIX.  museografia errespetatzeko asmoz.

Neolitoa 

Neolitoa (K.a. 5500 eta K.a. 2000 urte bitartean) Historiaurreko hirugarren aldia da, Mesolitoa edo Epipaleolitoaren ondoren. Gizakia bere elikagaien ekoizle bihurtzen da, eta une horretatik aurrera bere ingurunean eragiten du. Populazioek nekazaritza eta abeltzaintza bereganatzen dituzten aldia da. Gizakiak megalitoak egiten dituzte, arkitektura monumentalaren lehenetariko testigantzak. Garai horretan berrikuntza teknikoak izan ziren nagusi, hala nola harria leuntzea, zeramika eta ehuna agertzea. Distantzia luzeko truke-sareak sortzen dira.

Bilduma horiei buruzko aretoa dago museoaren ibilbidean. Aurkezpen hau gai eta eskualde mailakoa da:  

 Nekazaritza eta abeltzaintzako lehen praktiken testigantzak.
 Asmakizun eta teknika nagusiak: harrizko, zeramikazko eta ehunezko erremintak leuntzea.
 Lehenengo silex-meatzeak gogoraraztea.
 Apaingarriak: maskorren perlak eta zintzilikarioak, animalien hortz zulatuak.
 Pentsamendu erlijiosoaren adierazpena: emakumezkoen estatuak eta menhir-estatuak.
 Hilobi megalitikoetako hileta altzariak (trikuharriak).
 Metalurgiaren agerpena (kobrea, urrea, zilarra).

Aretoaren erdian erakusleiho batek hilobi bat du, Cys-la-Communen (Aisne) aurkitua eta K.a. 5.000 urtekoa. Bertan, apaingarriz inguratutako emakume baten eskeletoa ikus daiteke.

Frantzian aurkitutako leungailu eta korridore estaliak sarbide librean ikus daitezke gazteluko patioan.

Brontze Aroa 
Brontze Aroan (K.a. 2100 eta 750 urte bitartean), gizarteak Neolitikoaren antzekoa izaten jarraitzen du, baina brontzeak dakarren aurrerapen teknikoek gizartearen garapena eragiten dute, eta gero eta hierarkizatuagoa egongo baita.

Brontze Aroan urre ugari egoteak azaltzen du material horretan une horretan egindako objektu eta bitxi asko.

Burdin Aroa 
Burdinaren lehen aroa (K.a. 780-480), Europa Erdialdeko Hallstatteko kulturari dagokiona da. Garai hartan hildako pribilegiatuak hilobietan ehorzten dira tumulutan  (Borgoña, Lorraine, Franche-Comté, Berry, Vix, Sainte-Colombe-sur-Seine, Magny-Lambert, Apremont...)

Bigarren Burdin Aroa (K.a. 480 - K.a. 25)  boterera igotzen den gizarte gerlari batek markatzen du K. a. V-III. mendeetan. Galiarren artean asko garatzen dira hainbat eskulan, bereziki zeramika, beira lantzea eta metalurgian (brontzea eta burdina).

Museoko bildumetan, erromatarren konkistaren aurretik galiarrek izandako aldaketak eta galiarren bizitza ikus daitezke. Arte zeltaren bilduma munduko garrantzitsuenetakoa da.

Galia erromatarra 
Galia erromatarra (K.a. 51tik K.o. V. mendera arte): Julio Zesarrek Galia Comata konkistatu ondoren, Galia Erromatar Inperioan integratuta dago. Urbanizazioa aurrera doa, hiriak sortzen dira eraikin publikoak eraikitzearekin batera; errepide-sarea Galia osoan zehar hedatzen da.

Sail galo-erromatarreko 6 aretoek jainko-jainkosak, hildakoen mundua, erromatar armadan galiarrek duten presentzia, eskulan motak eta eguneroko bizitza (elikadura, jantzia, apaingarriak, aisia, etxeko ingurunea, medikuntza, garraioa, idazketa...) erakusten dituzte.

Galia merovingiarra 
Lehen Erdi Aroa (V. mendetik VIII. mendera) Merovingiarren dinastiarekin hasten da, Clovisek sortua. Galia pixkanaka franko bihurtzen da eta kristautasunak aurrera egiten du. Garai hartako bitxiak aurkitu dira, metalezko trenkadetan lotutako granateak dituztenak, eta gerrikoetako belarriak damaskinatuez dekoratuak, zilarrezko edo letoizko ildaskak txertatuta dituztenak.

Arkeologia konparatua 

Arkeologia konparatuko gela gazteluko dantza-areto zaharrean dago, Marteko aretoan. Bilduma gaur egun itxita dago jendearentzat, bildumen lanaren zati gisa.

Bilduma gehienak Lehen Mundu Gerra baino lehen sartu ziren. Lehen ekarpena Danimarkako Federiko VII.a erregeak 1862an eskainitako bilduma eskandinaviarra izan zen.

Beste bilduma handiak Ernest Chanterren bidez iritsi ziren, Kaukasoko seriea  eraman baitzuen museoa. Jacques eta Enrique de Morgani esker, beste bilduma batzuk gehitu ziren museora, haiek hainbat lekutan egindako indusketei esker: Irango Talychen, Susan eta Egiptoko nekropoli aurredinastikoetan.

Bost kontinenteetako arkeologia-areto konparatua XX. mendearen hasieran sortu zuten Henri Hubertek eta Marcel Maussek, "Europako eta gizateriaren historia etnografikoa" irudikatu nahi baitzuten, gizakiaren sorreratik Erdi Arora arte.Henri Hubertek bi ideia berritzailerekin sortu zuen areto honen plan orokorra: soziologo gisa, uste zuen giza kulturen ikuspegi global (espaziala eta denborazkoa) batek soilik ekar zezakeela gertakari soziologikoen ulermena. Bestalde,  gizarteen aztarnak maila teknikoaren arabera konparatu behar ziren,  XIX. eta XX. mendeetan modako ikuspegi konparatistaren bidez. Beharrezkoa zen, halaber, antzinako kultura-fenomenoak argitzeko, arkeologia nazionaletik atera eta konparazioak mundu osora zabaldu behar zirela.

Ikuspegi horren ondorioz, bi aurkezpen-ardatz gainjarri dira: aretoaren ardatz luzean, etapa teknikoak gogoratzen dira, Paleolitotik Erdi Arora agertu ahala: harriaren tamaina, terrakotaren lana, metalurgia. Zeharkako ardatzek eremu geografikoak alderatzeko aukera ematen dute: Afrika, Asia, Ekialde Hurbila, Europa, Amerika eta Ozeania.

Oharrak

Erreferentziak

Bibliografia 

 Raul-E. Doranlo, «La collection Plicque au Musée des antiquités nationales», in Revue des Études Anciennes, 1940, 42. liburukia, 1-4 zk., 613-621  or. (linean irakurri)

Kanpo estekak 

 Musée d'Archéologie nationale (MAN) et Domaine national de Saint-Germain-en-laye (Museoaren web-gune ofiziala)

Frantziako museoak
Arkeologia-museoak