Madison (txirrindularitza)

Madison errelebo-lasterketa mota bat da pistako txirrindularitzan. New Yorken  sortu zuten Madison Square Garden-en. Frantsesez "lasterketa amerikarra" deitzen zaio (curse à l'américaine), eta amerikarra ere, berriz, euskaraz, gaztelaniaz eta italieraz.

2022an Euskal Herriko pistako probak hauek izaten dira: Skratx, Kanporatzea, Abiadura, Daniarra, Puntuazioa, Keirin eta Madison.

Bi txirrindulariko taldeak izaten dira, txandaka aritzen direnak, eta tarteko esprinten bidez jokatzen da. Talde bereko txirrindulariek zenbaki bera izaten dute bizkarrean (kolore desberdinekoa), eta maillot (edo jantzi) berdina. Talde bakoitzak ematen dituen itzuli osoak hartzen dira aintzat sailkapena egiteko. Itzuli kopuru bera ematen duten taldeen kasuan, lortutako puntuak hartuko dira kontuan sailkapena egiteko. Itzulietara eta puntuetara berdinduta baldin badaude, azken esprintean aurretik geratu den taldearen alde erabakiko da berdinketa.

Lasterketa 

Madison lasterketan, talde bakoitza beste edozein taldek baino bira gehiago egiten saiatzen da. Talde bakoitzeko lasterkariak txandaka ibiltzen dira lasterketan. Etengabe errepikatzen da ziklo hau: gogor aritu itzuli batzuetan, taldeko beste kide bati txanda eman, atseden hartu itzuli gutxi batzuetan lasaiago, eta berriro lasterketara itzultzea. Taldeak bi lasterkarikoak izaten dira, baina batzuetan hirukoak. Une bakoitzean aldeko lasterketari bakar bat ari da korrika, eta  kidea ukitu behar du berriak kontrola hartu aurretik. Ukitua bultzada bat ere izan daiteke, askotan galtzan, edo baten eskuak bestearen eskuan eutsita bultzada hartuz. 

Lasterketari bakoitzak txanda batean zenbat denbora irauten duen talde bakoitzeko kideek erabakitzen dute. Aspaldian lasterketa oso oso luzeak ziren, sei egunetara ere luzatzen ziren hasieran, lasterkariek ordu pare bateko edo gehiagoko txandak hartzen zituzten, eta geldialdian zegoen txirrindularia lotara edo bazkaltzera joaten zen. Hori errazagoa zen aspaldiko sei eguneko lasterketetan, orduak pasa baitzitezkeen txirrindularia besteengandik urruntzen saiatu gabe. Lasterketak areagotu ahala eta laburrago bihurtu zirenean  talde bateko bi txirrindulariak pistan aritzen ziren aldi berean, bat bizkor doa pistaren beheko aldearen inguruan, eta bestea gorantz doa, kontrola hartzeko. "Sei egun" modernoek 12 ordu baino gutxiago irauten dute egunean, eta Madison egun zati bat da, eta, beraz, errazagoa da bidean jarraitzea.

Lasterketan, tarteka, sprint batzuk egiten dira eta  puntuak esleitzen dira posizioaren arabera.

Sei eguneko lasterketen osagai bat izaten da Madison lasterketa, baina lasterketa bereizia ere izan daiteke, Olinpiar jokoetan bezala. Bere txapelketa eta lasterkari espezializatuak ditu. UCIk zehatutako Madison lasterketek  dituzte guztira (31 ml).

Historia 
Madison lehiaketa mota Estatu Batuetako New Yorken sortu zen  aurretik egiten ziren sei eguneko lasterketetan parte hartzen zuten txirrindularien gehiegizko nekea murrizteko helburuarekin.

Major Taylorrek atxikitako egunkari-zati garaikide baten arabera:Txirrindulariak desatsegin bihurtzen ari dira.  Nerbioen eta muskuluen higadurak eta loaren galerak eragin handia dute haingan. Une horretan desioak betetzen ez badituzte, gehiegikeria sorta batekin hautsi egiten dira. Ez zaie ezertxo ere gustatzen.'Lasterketako baldintzek delirioak eta haluzinazioak sortarazten zituzten. Txirrindulariak maiz jausi eta erortzen ziren. Baina  ondo ordainduta egoten ziren sarritan, haien egoerak okerrera egin ahala hori ikustera jende gehiago etor zedin. New Yorkeko sustatzaileek Teddy Hale-ri 5,000 odolar rdaindu zioten, 1896an irabazi zuenean, eta "mamu bat bezala irabazi zuen, bere aurpegi zuria gorpu bat bezain zuria; begiak ez ziren ikusten, garezurrera itzuli zirelako", orduko txosten batek zioen bezala.

Arau guztiak 

Madisonen arau ofizialak, oso zailak ziren jarraitzeko. Nazioartekoan gaur egun Britsh Cycling-ek jarritako arau hauek aplikatzen dira:

 Bi edo hiru txirrindularik osatuko dituzte taldeak, kolore eta zenbaki berdinekin: Olinpiar Jokoetan eta Munduko Txapelketetan, parte-hartzaileak binaka arituko dira lehian.
 Uneoro lasterketan talde bakoitzeko txirrindulari egon behar da.

 Talde bakoitzeko txirrindulari bat egon behar du uneoro lasterketan.
 Txirrindulariek edozein unetan hartu dezakete erreleboa .
 Aldaketa itxaron-lerroaren azpitik eta bidearen barneko ertzetik ahalik eta hurbilen eginen da.
 Errelebatua izan den txirrindulariak itxarote-lerrotik kanpo egon behar du, seguru eta egingarria den bezain laster.
 Aldaketa izango da lasterkari baten eta bestearen marrazki-mailan, eta ukitu egin beharko dio, erreleboa adierazteko.
 Ukitua bultzada bat izan daiteke.
 Talde irabazlea itzuli gehien egingo dituena izango da.
 Itzuli kopuru bera ematen duten taldeen kasuan, lortutako puntuak hartuko dira kontuan sailkapena egiteko. 
 Itzulietara eta puntuetara berdinduta baldin badaude, azken esprintean aurretik geratu den taldearen alde erabakiko da berdinketa.
 Lehenengo talde batek distantzia bukatutakoan bukatuko da lasterketa.
 Harrapatutako txirrindulariek ez dituzte osatu beharko falta zaizkien azken itzuliak, eta sailkapenean hainbeste bira jarriko dira irabazleen atzean.
 Lasterketan aurrez zehaztutako uneetan, puntuetarako esprintak egongo dira, eta lehen lau taldeek 5, 3, 2 eta 1 puntu irabaziko dituzte, hurrenez hurren.
 Txilibitu bat joko da hurrengo esprinterako bira bat falta dela adierazteko.
 Azken itzuliaren hasieran kanpai bat joko da.
 itzuli bat irabazi edo galdu ondoren soroarekin berriro bat egiten duten taldeak hautagarriak izango dira esprint-puntuetarako.
 Talde bateko kide batek puntzioa edo erasoa jasaten badu, txirrindulari horri lasterketan berriro sartzeko aukera emango zaio. Hala ere, bikoteak berriro elkartu behar du lasterketarekin, istripua gertatu zenetik zelaiak estaltzen dituen bi tarte barru. Komisario nagusiak lasterketako txirrindularia lasterketako posizio erlatibo berean dagoen beste talde batekin parekatuko du. Zaldizkoak 'barruan eta kanpoan' bidaiatuko du beste taldeko kide izendatuarekin, harik eta ikaskideak lasterketan parte hartu arte.

 Lasterketatik ateratzen den talde orok berehala jakinaraziko dio Batzorde Nagusiari.
 Taldeak zigortu egin daitezke puntu-galerekin, itzuli kentzearekin edo deskalifikazioarekin jokabide txar, bidegabe eta/edo arriskutsuagatik.
 Komisario nagusiak karrera bat neutralizatu ahal izango du, hori egitea beharrezkotzat jotzen badu (esaterako, istripu batean hainbat ekipok parte hartzen dutelakoan edo bidea ez-segurua edo ezinezkoa delako).
 Komisario nagusiak karrera amaitutzat eman ahal izango du distantzia osoa bete baino lehen, hori egitea funtsezkotzat jotzen badu.
 Komisario nagusiak ekipo bat kanporatu ahal izango du, itzuli kopuru handiegiz atzean gelditu delako edo, bere ustez, beste txirrindulari batzuentzat arriskutsuak izan daitekeelako.

Olinpiadetan 
Madison ekitaldi olinpikoa izan zen gizonentzat 2000, 2004 eta 2008an, baina Londres 2012ko Olinpiar Jokoetan ez zen izan, neurri handi batean genero-berdintasunagatik, ez baitzegoen emakumezko karrera baliokiderik une horretan.

Nazioarteko Batzorde Olinpikoak iragarri zuen Madison 2020ko Udako Olinpiadetarako Programa Olinpikoan sartuko zela. 2020ko Jokoetan, gizonezkoen Madisonen ekitaldia berrabiatu zen, eta emakumezkoena lehen aldiz sartu zen olinpiar joko gisa. Britainia Handiko taldeko Katie Archibaldek eta Laura Kennyk irabazi zuten emakumezko lehiaketan inaugurazio-ekitaldian.

Markak

Puntuak 

 Gizonezkoak

 Emakumeak

Denborak 

 Gizonezkoak

Erreferentziak

Ikus gainera 

 Txirrindularitza Udako Olinpiadetan

Kanpo estekak 

 Kennyk eta Archibaldek Madisonen urrea irabazi dute
 

Kirol
Pistako txirrindularitza