Emilio Iguzkiza

Emilio Iguzkiza Gomez (Deikaztelu, ? - Altsasu 1934ko urriaren 8a) goardia zibilak erail zuen altsasuar bat izan zen.

Bizitza 
Deikaztelun (Nafarroa) sortu, eta lanera joan zen Altsasura. Urbasako errepidea egiten aritu zen. Lanera etorri, eta Altsasun gelditu zen. 

Urriko iraultzaren testuinguruan gertatu ziren Altsasun 1934ko urriko langileen grebak. Asturiasko iraultza ere erraten zaio 1934ko mugimendu horri. Sistema kapitalista bertan behera uzteko iraultza saioa izan zen ordukoa. Asturiasen (Espainia) izan zuen indarra, batez ere, baina Euskal Herrian ere sumatu zen haren eragina. 

Altsasun, urriaren 8ko protestak egin zituztenean, hainbat grebalari ziren kartzelan, aurreko egunetako istiluetan parte hartzeagatik. Haiek askatzeko egin zuten manifestazioa, bertzeak bertze. Guardia Zibilak moztu zuen protesta, ordea.

Gertaera 
Urriaren 8an goardia zibilak Aldundian sei hilabete lehenago Komisio Gestoraren lehendakaria izandako Constantino Salinas eta Altsasuko PSOEko zinegotzia zen Agustin Okariz atxilotu zituzten 1934ko iraultzaren inguruko manifestazio baten amaieran. Atxilotuen aldeko haserrea areagotuz joan zen eta Isidro Zornoza, militante sozialistak  “Txoko” taberna parean ”Ez dago eskubiderik” oihukatu zuen. Julia Huartek zera gehitu zuen “Hor daramate Altsasuko gizonik onena” eta honela amaitu zuen: “ Altsasukoa diot? Nafarroakoaǃ.»

Bertan zegoen Emilio Iguzkizak zera leporatu zien Justi 14 hilabeteko semea besoetan zuelaː  “Ez dago honetarako eskubiderik, horrela bai ahalko dute gizon bat eraman, bost Goardia Zibilen artean”. ”Ez dugu jasan behar... goazen denok”. Eta polizietako batek tiroz hil zuen.

Egun horretan bertan Martin Soler Zangitu gazte sozialista eta Martin Uribe Mazkiaran (13 urte) larriki zauritu zituen poliziak suzko balekin. Atxilotutako hamabost lagun ere egon ziren.

Ondorioak 
1934an gertatu zenak markatu zuen Iguzkiza eta familia guztia. Francisca Otxoa  de Eulate alargundu eta bost umeekin aurrera egin behar izan zuen halabeharrez, gosea eta miseria pairatuz. familia erreprezio latza jazo zuen. 

Bestalde, inpunitatea izugarria izan zen. Iguzkiza hil zuen guardia zibila epaitu eta errugabetzat jo zuten.

Bere altzoan hil zen Justi (Justiniano) semea  hunkitzen da aita zenaz mintzatzen denean; bai eta aita gabe bizi izandakoak gogoratzen dituenean ere. Bederatzi urterekin behorrak zaintzen aritu zen; baserri batean morroi, gero. Ceutan (Espainia) egokitu zitzaion soldaduska egitea, eta handik bueltan, Arbizun (Nafarroa) hasi zen lanean. Sunsundegira joan zen gero. «27 urtez aritu nintzen, 50 urterekin erretiroa hartu nuen arte. Bizkarra mindu nuen».

Ez zuen bazter hartan gertatukoari buruz hitzik ere entzun, ordea, 20 urte bete zituen arte. Ezta etxean ere. «Amak ez zidan inoiz deus erran; inoiz». Harrigarri egiten zaio Iguzkizari familiaren isiltasuna. Galdetu zienean ere, horixe jaso zuen erantzun. Hitzik ere ez. «Beldur handia bazen». Eta beldur horrek hutsunea eragin zion Iguzkizari.  Plaka jartzeko ekitaldian, 1934an gertatu zena kontatzeko antzezpena antolatu zuten ere. Guardia Zibila saiatu zen debekatzen. Egin zuten antzezpena, azkenean. Baina 300 euroko isuna jaso du elkarteak.

Seme txikiaren testigantza

Altsasu Memoria elkartea 
Altsasu Memoria elkarteak egindako lanari esker, batez ere. Herriko historia jasotzeari ekin dio talde horrek: garaian garaiko gertaerak aztertu, azaldu, eta dagokien testuinguruan kokatzea du helburu. «Emilioren hilketa izan zen 1936an etorri zenaren atarikoa», nabarmendu du Iosu Imaz kideak (Altsasu, 1957).

Astindua eman dio elkarteko kideek Emilio Iguzkizaren hilketari buruz egindako ikerketak gertaera horren inguruan ezarritako isiltasunari. «Jendeak hitz egin nahi du. Askok dei egin digute dakitena kontatzeko gogoz», azaldu du Imazek. Informazio eta lekukotasun guztiak jaso, eta 1934. urtean gertatu zenaren irudia osatuz joan dira Altsasu Memoria elkarteko kideak.

Oroimena 
Guardia zibilak Emilio Iguzkiza hil zuen tokian haren omenezko plaka dago orain. Altsasu Memoria elkarteko kideek jarri zuten, 2014ko urriaren 8an. «Zenbat aldiz pasatu nintzen kalezulo hartatik, aita han hil zutela jakin gabe», erran du Justino Iguzkizak, tristuraz. «Tiroek utzitako arrastoa duela gutxira arte egon da paretan», azaldu du. «Baina obrak egin, eta harria kendu zuten. Langileei eskatu nien gordetzeko; ahaztu, eta bota egin zuten».

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Altsasuarrak
1934ko Iraultza Euskal Herrian
Espainiako Bigarren Errepublika