2023ko Israel-Palestina gatazka

{{Gerra infotaula|irudia=|oina=Legenda: Gazako Zerrenda  Israelek okupatutako Gazako Zerrendako eremuak.

(ikusi ere gatazkaren mapa detaileduna)|data=2023ko urriak 7 – egun ()|lekua=Israel eta Gazako Zerrenda, Palestina|egoera=Martxan 
 Palestiniar militanteek Gaza–Israel muga gainditu eta Israelgo Hegoaldeko Barrutia inbaditzen dute;
 Israelgo militarrek Gazako Zerrenda bonbardatzen dute.|gudulari1= Gazako Zerrenda
  Hamas
  PIJ
  PFLP
  DFLP
 Lehoien Gordeleku
Hezbola

 Izz ad-Din al-Qassam Brigadak Al-Quds BrigadakAbu Ali Mustafa Brigadak Erresistentzia Nazionalerako Brigadak|gudulari2=
  Israelgo Defentsa Indarrak
  Israelgo Polizia|komandante1= Ismail Haniyeh Mohammed Deif Abu ObaidaHassan Nasrallah|komandante2= Benjamin Netanyahu  Isaac Herzog  Yoav Gallant  Herzi Halevi Kobi Shabtai|guda=Arabiar-israeldar gatazka
|indarra1=
 Hamasen miliziak
 15.000-40.000 miliziano
 30.000 kohete? 
 Erasoko errifleak
 Metrailadore astunak
 Kohete bidezko granadak
 Tanke kontrako armak
|indarra2=
 Israelgo armada 350.000 gerlari aktibo 
 2.200+ tanke 
 530 artilleria elementu 
 339 gerra hegazkin; 142 helikoptero 
 Burdinazko Ganga defentsa sistema 
 49 gerra itsasontzi; 
5 urpekontzi 
|galera1= Gazako palestinarretan: 7.028 hildako (2.913 haur, 1.709 emakume)
 17.439 zauritu 
 1.600+ desagertu (900 haur)
 Zisjordaniako palestinarretan: 103 hildako (30 haur, eta emakume bat); 
 1.836 zauritu 
 1.450 atxilotu
 NBEren arabera: 1.000.000+ desplazatu|galera2= Israeldarretan:
 1.405 hildako (307 militar, 57 polizia) 5.431 zauritu
 100 desagertu
 Hamasen arabera: 250 bahitu inguru
 NBEren arabera: 199 bahitu|oharrak=17 nepaldar Hamasek bahiturik, beste 7 zauritu2 thailandiar hildako, 11 bahitu eta 8 zaurituMediku indonesiar bat, Israelek hildakoa}}2023ko Israel-Palestina gatazka, Israel-Gaza eta Israel-Hamas gerra' ere deitua, Ekialde Hurbileko krisi eta gerra bat da, hilabete horretako 7an hasia Gazako Zerrendatik Hamasek Israeli eraso egin zionean. Israelek kontraeraso gogor bati ekin zion Hamasen eta, oro har, Gazako palestinarren kontra bere ahalmen militar osoaz, eta Gazari setio orokorra ezarri. Israeldar oldarra Zisjordaniara eta beste eskualde mugakide batzuetara hedatu da, AEBren babes militarraz. Nazioarteko krisi politiko handiena da Ukrainako inbasioa hasiz geroztik, eta nazioartea bi polo nagusitan banatu du.   

Lehendabiziko erasoan, Hamasek 200 gatibu inguru eraman zituen atzera Gazara, eta ehunka pertsona hil, ordu arteko Gaza-Israel krisietan ikusi gabea. Eraso hori 1948ko  Arabiar-israeldar Gudutik de jure Israelgoa den lurraldean zuzenean jazotako lehen gatazka da.   

Israelek, kontraerasoan, Gazako palestinar biztanleriari setioa jarri zion, bertako pertsonak eta eraikinak bereizi gabe bonbardatu, era guztietako hornidura moztu, eta milioi bat pertsonaz gorako Gaza iparraldeko eremua herritarrez husteko agindu, israeldar lur ofentsiba militar baten aurretik. Milaka palestinar hil eta zauritu dituzte. NBEk bertako inoizko giza hondamendi handiena deitu dio; hainbat eragile politikok zein humanitariok «genozidiotzat» jo dute Israelen Gazako erasoa.  

 Israelgo Hamasen erasoa 
Urriaren 7ko ordu txikietan, Hamasek ezusteko eraso bat abiatu zuen Gazatik, ordu arte inoiz ez bezalakoa: airekoa, itsasokoa eta lurrekoa. Besteak beste, 5.000 suziritik gora jaurti zituzten Gazatik, eta dozenaka milizianok une hori baliatu zuten muga pasatu eta zenbait herriren kontrola bereganatzeko. Hango hedabideen arabera, militarrak bahitu eta hil dituzte —tartean, komandanteak, erakunde politiko islamistak esan duenez—, eta, denera, behin-behineko datu ofizialen arabera, gutxienez 700 israeldar hil dituzte, eta 2.200 baino gehiago zauritu. 

Hamasen urri erdialdeko adierazpen baten arabera, erakundeak 250 israeldar hartu zituen gatibu. Jihad Islamikoa ere oldarraldira batu zen —baieztatu du 30 lagun dituela bahituta—, «batailaren» parte dela ziurtatuta. Hori ikusirik, Israelgo armadak gerra egoera deklaratu zuen. Hamaseko Khaleed Meshalek eta beste erakunde palestinar batzuek Israelen preso dauden 6.000 preso askatzea ezarri zuen gatibuak askatzeko baldintzatzat. Behatzaile batzuek gertaera horiek hirugarren intifada palestinar baten hasiera direla aipatu zuten. 

Gaza aldameneko Israelgo hamabi herritako milaka pertsona ebakuatu zituzten, eta militar israeldarrek alimaleko mobilizazioa agindu zuten, 300.000 erreserbista armadarekin bat egitera deituz. Urriaren 20an argitaratu inkesta baten arabera, israeldarren % 80k uste zuten Netanyahu presidenteak bere gain hartu behar zuela erantzukizun publikoa urriaren 7ko defentsa akatsengatik.   

Urriaren 25erako, Hamasek gatibu banaka batzuk askatu zituen. Haietako bat, 85 urteko Yocheved Lifshitz, kritiko agertu zen Israelgo Gobernuarekin, eta bahitzaileen tratu ona nabarmendu. Bi egunetara, Hamasek jakinarazi zuen bere 50 gatibu israeldar hilik zirela, israeldar bonbardaketen ondorioz, adierazi zutenez.  

 Gazaren aurkako Israelen kontraerasoa 

 Gazaren aurkako hasierako erreakzioa 
Gazako lurralde biziki jendeztatua "aire zabaleko espetxe" gisa deskribatu dute palestinarrek eta hainbat GKEk. 2006an Gazako hauteskundeak irabazi zituenetik, Hamasen kontrolpean dago lurraldea. 2007an Israelek lurreko, aireko eta itsasoko itxiera inposatu zuenetik, urteak dira zerrendako herritarren egoera humanitarioa larria dela. Blokeo hori okupazio mota bat da,  nazioarteko zuzenbidearen arabera. 

Israeli eraso egin eta berehala, Benjamin Netanyahu Israelgo presidenteak "mendeku latza" agindu zuen Hamasen kontra. Israelek munduko armada ahaltsuenetako bat du, 2.200 tanke baino gehiagoz osatua eta 169.500 militar aktiborekin, eta urteko 3.800 milioi dolarreko AEBren babesaz. Hamasek indar militar nabarmen txikiagoa du, ekipamenduz zein pertsona kopuruz. 

Indar militar israeldarrek kontraeraso militar zabal bati ekin zion Hamasen erasoen ondoren, airez Gazako eraikinen kontra joz eta batzuk erabat suntsituz, tartean zirela osasun zentroak, OMEk jakinarazi zuenez. Gazako hamar milaka herritarrek beren etxeetatik ihes egin zuten.

 Gazaren setioa eta bonbardaketa 
Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak Gazari setio gogor bat iragarri zuen, erabateko blokeoa, lurraldeari eta bertako herritarrei janari, ur, elektrizitate eta gas hornidura moztuz. Urriaren 12an, Israelgo Gobernuko Energia ministro Israel Katzek adierazi zuen Gazaren setioari eutsiko ziola Hamasek bahitutako israeldarrak askatu arte. NBEk adierazi zuen une horretan 650.000 palestinarrek ur eskasia jasaten zutela. 

Israelgo agintariek, gainera, agindu bat helarazi zieten Gazako palestinarrei: 24 ordu Gazako Zerrendaren iparraldea husteko, israeldar lur inbasio militar handi bat hasi baino lehen. Israelgo armadak terrorismoaren konplizetzat hartu zuen bertan geratutako edonor. Eremu horretan, 1,1 milioi pertsona bizi dira. Urriaren 11rako, 300.000 soldadu inguru prestatu ziren Gazaren atarian.

Gazaren kontrako Israelen erasoaren unetik, urriaren 13rako, 338.000 pertsonatik gora lekualdatu ziren lurralde zerrenda horretan, baina egun batzuk geroago, jada 1.000.000tik gora ziren. Gatazka zehatz hau hasi aurretik, dena den, 3.000 palestinarrek baino gehiagok utzi bide zituzten beren bizilekuak. Palestinar hildakoak 680tik gora ziren Hamasen erasoa hasi eta bi egunera, Gazako osasun ministroaren arabera; urriaren 17rako, berriz, Israelek Gazako 3.000 pertsonatik gora hil zituen gatazka hasi zenetik, eta 12.500 pertsonatik gora zauritu, Gazako Osasun Ministerioaren arabera. 

Gazan hildakoen herenak adingabeak ziren, Save the Children erakundearen arabera, urriaren 20 arte 1.500 haur inguru Israelen bonbardaketetan, Al-Jazeeraren arabera. Urriaren 14an, Israelek Gaza iparraldeko ospitaleak jo-puntuan jarri zituen, 2.000 pazientetik gorako 22 ospitale husteko agindua emanez, Osasunaren Munduko Erakundeak gogor gaitzetsi zuenez. 

 
Al-Ahli Arabi ospitaleak hustua izateko Israelen hainbat ohartarazpen jaso zituen. Israelen bonbardaketen artean, urriaren 17an, leherketa batek Zerrendako iparraldeko Al-Ahli Arabi ospitala partzialki suntsitu zuen, barruan ehunka pertsona zituela. 500 pertsonatik gora hil ziren haren ondorioz, eta ehunka zauritu. Israeli egotzi izan zitzaion bonbardaketa, Israelek hori ukatu egin zuen arren, eta Jihad Islamikoari leporatu. 

Israelen zela, Biden AEBko presidenteak, berriz, sinesgarritasuna eta babesa eman zizkion Israeli. Urriaren 19rako, Israelek 250 ospitale bonbardatu zituen. Une horretan Rafahko pasabidea, Egiptoren eta Gazaren arteko mugan, nazioarteko giza laguntza iristeko bide bakarra zen. Gainera, milaka palestinar bertan pilatu ziren ihesi hura noiz gurutzatuko, baina Israelek eta Hamasek ez zuten hori irekitzeko su eten bat adosteko asmorik agertu.

 Gazako Israelen lehorreko inbasioa 
Urriaren 14an, Netanyahuk agindu zuen Israelek Gaza airez, lehorrez eta itsasoz inbadituko zuela. Esperotako lehorreko interbentzio militarra, ordea, atzeratzen joan zen. Urriaren 26rako, Israelen tankeak Gaza iparraldeari erasotzen hasi ziren, bertan sartu-irtenak eginez, lehorreko inbasio militar handia prestatzera bideratua. 

Urriaren hondarrean, Israelek areagotu zituen lehorren interbentzio militarrak, eta Gazako komunikazio guztiak eten, telekomunikaziokoak barne, laguntza humanitarioko erakundeei ere eragin ziena. Urriaren 29ean, Gazako lehorreko inbasio handiaren ondoren, Israelek bertan Hamasik gabeko ordena erabat berria ezarriko zuela adierazi zuen. «Gaza ez da inoiz itzuliko izan dena izatera», Israelgo Defentsa ministro Yoav Gallanten esanetan. Gazako zibilen hilketa masiboaz gain, Israelek Zerrendako palestinarren artean gosete eta gaitza zabaltzen joatea erabaki zuen. Ataka horretan, egun berean, milaka herritarrek, horien artean asko desplazatuak, NBEren UNRWA agentziako eraikinetan indarrez sartu, eta irina zein bestelako elikagaiak eraman zituzten. Elikagai horiek Rafahtik kamioietan sartutako laguntza humanitarioa zen. 

 Nazioarteko diplomazia eta interbentzioa 

 Nazioarteko agintari politikoen erantzuna eta interbentzioa 
Europar Batasunak eta Estatu Batuek erabat kondenatu zuten urriaren 7-8ko Hamasen erasoa. Joe Biden Estatu Batuetako presidenteak babes osoa adierazi dio Israeli, "bere burua defendatzeko betebeharra" duela aipatuz. Urriaren 13an, gatazka hasi eta bost egunera, Ursula von der Leyenek eta Roberta Metsolak, Europar Batasuneko erakunde nagusietako buruek, Israelera bidaiatu zuten Hamasen erasoen biktimekin elkartasuna adieraztera. 

Lloyd Austin Estatu Batuetako defentsa idazkariak, bitartean, bonbak eta munizioa eskaini zituen. Bitartean, Antony Blinken AEBko estatu idazkaria Mahmud Abbas Palestinako presidentearekin ere bildu zen; adierazi zuenez, "Hamasek ez du palestinar herria ordezkatzen". Atzerriko agintari horiek guztiek Hamas eta haren ekintzak terrorismoa zirela nabarmendu zuten, betiere. AEBren eta haien europar aliatuen kezka nagusia gerraren bigarren astean Israelek Gazan laguntza humanitarioa onartzea bihurtu zen, eta urriaren 18an Joe Biden AEBko presidenteak iragarri zuen Israelek hori onartu zuela, laguntza Egiptotik hornituz. 

Gazaren setioaren gorenean, Bidenek AEBren inoizko diru laguntza handienetako bat agindu zion Israeli, 14.300 milioi dolarrekoa, misil eta aire defentsa, finantzamendu militar eta enbaxadetarako, besteak beste. Gainera, AEBk gerra hegazkinak eta bi hegazkin-ontzi igorri zituen Mediterraneo ekialdera, azken bi ontzi horiek AEBren armadako handienak, Israeli babesa erakusteko eta hari Iranek edo/eta Hezbolak erasoa egitea Irani eragozteko, CNN AEBko albisteen korporazioaren arabera.     

Gaza iparraldea jendez husteko Israelen aginduaz, Josep Borrell Europar Batasuneko atzerri politikako buruak adierazi zuen Gazako milioi bat pertsona husteko agindua ezinezkoa zela eta, ildo beretik, NBEren arabera,  Israelen bonbardaketen aurrean, «Gazan ez dago toki segururik zibilentzat». Recep Tayyip Erdogan Turkiako lehen ministroak rol nabarmena hartu zuen gatazkan, eta onartezintzat jo zuen Gaza iparraldea husteko agindua, oinarrizko giza eskubideen kontrakotzat. Vladimir Putinek gaitzetsi egin zuen Gazaren lur inbasio baten aukera, eta erabat onartezintzat jo eragin lezakeen biktima zibilen kopurua, gogora ekarriz, halaber, Leningradeko setioa (1941-1944); Israelgo agintarien eta Hamasen arteko berehalako bitartekaritza erreklamatu zuen. 

Urriaren erdialdean, nazioarteko Bakearen aldeko Kairoko Goi-bilera egin zen Egipton, Israel-Gaza gerraren inguruko konponbideak bilatzeko eta gatazka Ekialde Hurbileko beste lekuetara hedatzeko. Bertan, ez zuen Israelek parte hartu, ezta Iranek ere. Egiptoko Abdel Fatah al-Sisi presidenteak «hondamendi humanitariorako» bide orri batera deitu zuen, eta Israeli "bere burua kontrolatzera". Gainera, palestinarrak Egiptoko Sinai penintsulara lekualdatzearen kontra agertu zen, Israelen kontrako base bihurtuko zelakoan.

 Erantzun humanitarioa eta nazioarteko erakundeak 
Jan Egeland diplomazialariak eta Osloko bake akordioen eragiletako batek gerra krimentzat jo du populazio jakin bat mugiaraztea, Genevako konbentzioen arabera. L. Moreno Ocampo Nazioarteko Gorte Penaleko fiskal ohiak genozidiotzat jo du biztanleria zibilaren gaineko bonbardaketa, genozidioa prebenitzeko obligazioa nabarmendu du, baita gerra honen zentzugabekeria ere. Palestinako Defentsa Zibileko bozeramaile Mahmoud Basalek nabarmendu zuenez. «Honelako sarraskirik ez da izan gure historian. Aurreko gerretan triskantzak izan ditugu, baina hau genozidio baten parekoa da».

Urri erdialdean, NBEk adierazi zuen Gazakoa «inoiz ez bezalako giza hondamendia» zela. Tentsioa NBEra heldu zen erakundeko Antonio Guterres presidenteak berehalako su-etenera deitu zuenean, eta gogora ekarri ere «nazioarteko zuzenbide humanitarioaren urraketa gordina» eta Palestinaren hamarkadetako "okupazio itogarria". Israelek gogor erantzun zion NBEren egoitzan, haren dimisioa eskatu zuen, eta gehitu NBEren ordezkariei bisa eragotziko ziela. Luze gabe, urriaren 27an, NBEren Batzar Nagusiak berehalako eta premiazko su-eten eskaera ez-loteslea onartu zuen, AEBk eta Israelek kontra bozkatu arren. Europar Batasuneko herrialdeek, elkarrekin hala adostuta, abstentziora jo zuten. 

 Protestak eta elkartasuna 

 

 Nazioartean 
Urriaren 7an Hamasek Israeli eraso egin zionetik, askotariko protestak eta elkartasun ekitaldiak antolatu dira munduan. Protestak Israelen zein Palestinaren aldekoak izan dira, baina gerrak aurrera egin ahala eta Al-Ahli Arabi ospitala leherrarazi ondoren, areagotu dira munduan Israelen bonbardaketak salatzeko protestak, batez ere Ekialde Hurbilean, baina baita Europan eta Estatu Batuetan, bertako buruzagi politikoen kontra, Israel babestearren. Hainbat ahotsek garbiketa etnikoa salatu dute. 

Parisen, milaka bildu ziren urriaren 22an, baita 19an ere, agintariek debekatu zutena. Pariseko prefetaren arabera, «Palestinaren aldeko ekitaldiak debekatzeko arrazoia ez [zen] politikoa, morala baizik». Madrilen, Bartzelonan eta Zaragozan, milaka pertsona atera ziren kalera, «genozidioaren» kontra. Urriaren 19an, Washingtonen, protestari juduak Kapitoliora sartu ziren, "Ez nire izenean" goiburu harturik, Israelek Gazaren kontra zeraman kanpaina militarraren kontra; ehunka protestari atxilotu zituzten. Urriaren 28an, New Yorkeko Grand Central geltokian, "palestinarren genozidioa amaitzearen" aldeko juduek elkarretaratzea egin zuten berehalako su-etena eta bakea erreklamatzeko; poliziak ehunka atxilotu zituen.  

 Euskal Herrian 
Euskal Herrian, manifestazio ugari egin dira, besteak beste Iruñean, Donostian, Bilbon edo Baionan. Urriaren 19an, Baionan 120 pertsona elkarretaratu ziren, Ipar Euskal Herriko Kontseilu Sozialistaren deiari erantzunez. Herriko etxe aitzinean antolatua zuten bilkura debekatu du suprefeturak, eta poliziak plaza hartu zuen. Urriaren 27an, halaber, prefeturak Palestinaren aldeko Mauleko eta Baionako manifestazio bana debekatu zituen. Dena den, antolatzaileek 27ko Mauleko protesta eta 28ko Baionakoa mantentzea erabaki zuten eta biak egin ziren presentzia polizial nabarmenarekin. 

Donostian, milaka herritarrek elkartasuna adierazi zioten Palestinari urriaren 21ean egindako manifestazio nazionalean. Hainbat pertsonaia ezagunek sinatutako Gernika-Palestina Deialdi Herritarrak deitu zuen manifestazioa eta Gazako «genozidioa» eteteko eta Palestinaren kontrako «okupazioa» bukatzeko eskatu zuten. Egun berean, Real Sociedad eta Osasunaren arteko futbol partidan, zaleek ehunka Palestinako bandera atera zituzten harmailetan, Espainiako Gobernuaren ordezkaritzaren debekuari aurre eginez.

Urriaren 28an milaka herritar bildu zituen beste manifestazio nazional bat egin zen Bilbon "Gora palestinar erresistentzia! Sionismoa genozida''" lelopean, Palestinarekin Elkartasuna ekimenak antolatuta.

Oharrak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Israelek parte hartutako gerrak
2023ko gatazkak
Israel-Palestina gatazkako operazio militarrak
Hezbolak parte hartutako gerrak
Palestinarrek parte hartutako gerrak
2023ko Gaza-Israel gatazka
Gazako Zerrendaren aurkako Israelen erasoak