Nefilim

Nefilimak ( Nəfīlīm) Hebrear Bibliako izaki edo pertsona misteriotsuak dira, handi eta indartsu gisa deskribatzen direnak.  Nefilim hitza erraldoi gisa itzultzen da Biblia hebrearraren itzulpen gehienetan, baina beste batzuetan ez da itzulpenik ematen. Juduen azalpen batzuek aingeru erorien (erdi-jainkoak) seme-alaba hibridotzat hartzen dituzte.

Nefilimen erreferentzia nagusia  da, baina pasartea anbiguoa da eta Nefilimen identitatea eztabaidatzen da. Zenbakien Liburuaren 13:33 arabera, Hamabi Espioietako hamarrek informatu zuten Kanaanen bizi zirela, Kanaango konkista israeldarraren unean.

Ezekielen liburuaren 32:27 bertsetean antzeko hitz bat (edo, akaso, berbera) agertzen da. Aditu batzuek "Nefilim" irakurtzen dute eta, beste batzuek "eroritakoa". Hitza liburu deuterokanonikoetan ere agertzen da, adibidez Judith 16:6, Sirak 16:7, Baruk 3:26–28 eta Jakinduria 14:6n. Euskarazko itzulpenetan izena aldakorra da.

Etimologia 
Brown-Driver-Briggs hebreera-ingelesa hiztegiak nefilim hitza "eraldoi" bezala itzultzen du, baina onartzen du etimologia gehienak oso prekarioak direla. Proposamenetako askoren oinarrian dago aditzaren oinean n-p-l (נ־פ־ל) "erori" dagoela. Robert Baker Girdlestonek 1871ean egindako ikerketaren arabera, hitza hif'il kausatiboa izango litzateke, eta orduan Nefilimak "beste batzuek erorarazten dituztenak" bezala hartu beharko litzateke. Ronald Hendelen arabera pasiboa da, "eroritakoak". 

Bibliaren itzulpen zahar gehienek – tartean Septuaginta, Theodotion, Vulgata, Samariar Pentateukoa, Targum Onkelos, eta Targum Neofiti – "erraldoi" hitza ematen dute. Simako Ebionitak egindako itzulpenean "bortitzak direnak" eskaintzen du eta Akila Sinopekoak egiten duen itzulpenean "eroritakoak" eta "[euren etsaien aurrean] erortzen direnak" esanahiarekin dator. 

Elizen Arteko Bibliak "erraldoiak" dakar (; ), baina Pentautekotik kanpoko Ezekielen Liburuaren aipamenean eroritako heroiekin dio (.

Interpretazioak

Erraldoiak 

Hasiera 6:1-4 eta Zenbakian 13:33 itzulpen garaikide gehienek "erraldoi" gisa itzultzen dute hebreerazko nefilim. Joera hau, aldi berean, Biblia hebrearraren lehen itzulpenetako bat, Septuaginta, K.a. III. edo K.a. II. mendean konposatua izatearen ondorio da, non hitz hori gigantes moduan agertzen den. Itzultzaile grekoen aukerake latinezko itzulpenean hartu zen, Vulgatan, gure aroko IV edo V. mendean egina, hebreerazko nefilimen itzulpen literalaren ordez grekoaren transkripzioa erabiltzen duena. Hortik aurrera, Jainkoaren semeen eta gizonen alaben belaunaldi erraldoiaren tradizioa Bibliaren ondorengo Erdi Aroko itzulpenetara hedatu zen.

Itzultzaile greziarrek hebreerazko nefilim greziar erraldoi gisa itzultzeko erabakia aparteko kontua da. Nefilim hebrearrak literalki "eroriak" esan nahi du, eta grekorako itzulpen hertsia peptokotes izango litzateke, izatez Septuagintako Ezekiel 32:22-27 agertzen dena, baita euskarazko gaur egungo bertsioan ere. Badirudi, beraz, Septuagintaren egileek atzerritar terminoa grekora itzultzeaz gain, hitz ulergarri eta esanguratsua ere erabili nahi zutela beren entzule helenistentzat. Elkarri lotutako hiru pasarte biblikoetatik (giza eta jainkotiar hibridoak Hasiera 6an, bertako herriak Zenbakiak 13an eta azpimunduan harrapatutako antzinako gerlariak Ezekiel 32an) ondorioztatzen zen nefilimen esanahi konplexua zela eta, itzultzaile greziarrek antzekotasun batzuk antzeman nahi izan zituztela. Lehenik eta behin, nefilim eta gigantes elkarren aurkako ordenen batasunetik sortutako izaki liminalak ziren, eta, hala, gizatasunaren eta jainkotasunaren arteko estatusa ez zen oso argia. Haien izendapen morala ere ez zegoen argi, eta iturrien arabera beldurra zein lilura antzeman behar zuten irakurleek. Bigarrenik, biek ezaugarri kaotikoak pertsonifikatzen zituzten eta jainkoei eta gizakiei arrisku larria eragiten zieten. Historiaurreko testuinguru goiztiar batean agertu ziren, baina bi kasuetan kosmosa antolatu aurretik. Azkenik, bai gigantesak eta bai nefilimak argi eta garbi lotuta zeuden azpimunduarekin, lurretik zetozela esaten zen, eta biek bertan giltzapetuta amaitzen zuten.

Henoken liburuaren 1. atalean, "erraldoi handiak ziren, hirurehun ukondokoa altuera zutenak". Ukondo batek 46 cm neurtzen duenez, 140 m neurtuko lituzkete.

Koranak Ādeko herria aipatzen du Koran 26:130ean, Hud profetak jabbarin (hebreeraz: gibborim) bezala izendatzen dituenak, ziur asko, Bibliako Nefilimen erreferentzia bat. Esaten denez, Ādeko biztanleak erraldoiak dira, altuenak 30 metroko altuera du. Hala ere, islamiar elezaharraren arabera, uholdeak ez zituen ʿĀd-ak urperatu, horietako batzuk altuegiak baitziren itotzeko. Jainkoak, ordea, suntsitu egin zituen, emandako aginduei uko egin ostean. Heriotzaren ondoren, infernuko beheko geruzetara erbesteratu zituzten.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Aingeru eroriak
Judaismoko demonioak
Kristautasuneko demonioak
Bereshit (parashah)
Aingeruak kristautasunean
Aingeruak judaismoan
Arabiar izaki legendarioak
Hasiera liburuko pertsonaiak
Aingeru motak
Hebrear Bibilako erraldoiak
Giza hibrido mitologikoak
Jubileoen liburua