Wadai Inperioa

Wadai Inperioa edo Sultanerria (arabieraz: سلطنة وداي, frantsesa: royaume du Ouaddaï; 1635-1912) Txad lakuaren ekialdean (gaur egungo Txad) eta Afrika Erdiko Errepublikan zegoen erreinua izan zen. XVI. mendean sortu zen Darfurreko Sultanerriaren (gaur egungo Sudan) adar bat bezala, Baguirmiko Erresumako ipar-ekialdean.

Jatorria 
1635. urtean, Maba eta eskualdeko beste talde txikiek Abd al-Karimen aldeko islamiar taldearekin bat egin zuten, ekialdetik inbasio bat eragin zuena eta Tunjur taldearen gobernua suntsitu zuena. Abd al-Karim dinastia bateko lehen kolak edo sultana izan zen, frantziarren etorrera iritsi arte. XVIII. mendean zehar, Wadai aurre egin zion Darfur-en berriro sartzeari.

Hedapena 

1804az geroztik, Muhammad Sabun erregealdian (1804-1815), Wadaiko Sultanerriak bere ahalmena handitu egin zuen, bere merkataritza Sahara zeharreko ibilbideen artean kokapen estrategikoa lortu zuelako. Iparralderako merkataritzak bide berri bat aurkitu zuen, Ennedi-n, Kufra-n eta Jalu-Awjila-n zehar Benghazira, eta Sabun-ek errege-karabanak hornitu zituen hura aprobetxatzeko. Berezko diru txanponak egiten hasi zen, eta ipar-Afrikatik sare-kotak, su-armak eta militar aholkulariak inportatzen hasi zen. Sabun-en oinordekoek bera baino ahalmen gutxiago izan zuten, eta Darfurrek 1838ko borroka politikoa aprobetxatu zuen Ouarako boterean, Wadaiko hiriburuan, bere hautagaia jartzeko. Taktika hori, ordea, porrot egin zuen, Darfurreko hautagaiak, Muhammad Sharifek, Darfurren esku-hartzea baztertu zuenean eta bere agintea baieztatu zuenean. Horrela, Wadaiko alderdi desberdinen onarpena lortu zuen eta Wadaiko agintari abilena bihurtu zen.

Erreferentziak 

Artikulu honek Library of Congress Country Studies-eko jabetza libreko materiala du Chad

Kanpo estekak 

Testuan arabiera duten artikuluak
Testuan frantsesa duten artikuluak
XVII. mendea Afrikan
XVIII. mendea Afrikan
Afrikako desagertutako inperioak
Desagertutako Afrikako monarkiak
Txadeko historia