Woke

Woke ("iratzarria" ingelesez ) jatorriz arrazakeriari buruzko kontzientzia adierazten duen termino bat da, Estatu Batuetan sortua.  Geroago, gizarte-desberdintasunekinlotutako beste gai batzuetara hedatu zen, generoari eta sexu-orientazioari buruzko kontzientziara, adibidez.  2010eko hamarkadaren amaieratik, LGBT pertsonen, pertsona beltzen eta emakumeen identitate-politika azpimarratzen duten ezkerreko mugimendu politiko eta pentsamoldeekin erabiltzen da.  Neologismoa den heinean, UZEIk honela definitu du euskaraz: Arrazakeriari eta justizia sozialari dagozkien kontuetan adi dagoena eta auzi horien jakitun dena.

Terminoaren jatorria eta erabilerak 
Stay woke («iratzar zaitez») esaldia Estatu Batuetan sortu zen 1930eko hamarkadan. Estatu Batuetako afroamerikarren ingelesean sortua izanik, pertsona beltzen arazo sozial eta politikoei buruzko kontzientzia adierazteko erabiltzen zen, bereziki arraza-aurreiritzien eta diskriminazioaren kontzientzia adierazteko. Michael Brown Fergusonen hilketaren ondoren (Misuri), 2014. urtetik aurrera, Black Lives Matter (BLM) mugimenduko ekintzaileek ospetsu egin zuten esaldia, afroamerikarren aurkako polizia-tiroketen kontzientzia sortu nahi izan zutenean. Terminoa asko zabaldu zen Black Twitter delakoan, eta Interneteko meme gisa; afroamerikarrak ez ziren pertsona asko ere hasi ziren erabiltzen, BLMri beren babesa emateko. Terminoa nazioartera zabaldu zen eta Oxford English Dictionary-an jaso zen 2017an.

Terminoaren erabilera afroamerikar jatorritik kanpora hedatu ahala, woke hitza gero eta gehiago erabili da justizia sozialaren aldeko ezkerreko mugimendu eta ideologiak deskribatzeko. 2020tik aurrera, ordea, jarrera politiko eta sozial horien aurkakoek irain gisa edo zentzu txarrarekin erabiltzen dute mendebaldeko hainbat herrialdetan. Diskriminazioen aurkako ezkerreko mugimendu batzuek ere gutxiesgarritzat edo iraingarritzat hartzen dute.  Era berean, woke kapitalismoa eta woke-washing terminoak erabiltzen dira batzuetan, aipatutako kausa sozial horien aldeko sostengua adierazi duten enpresak deskribatzeko.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Hunt, Kenya (2020ko azaroaren 21a). " How 'woke' became the word of our era" . TheGuardian .

Kontzeptu gutxiesgarriak
Ezkerreko ideologia
Ingelesezko hitzak eta esaldiak
Justizia soziala