Torbeo

Torbeo Galiziako ekialdeko Ribas de Sil udalerriko parrokia bat da. Sil ibaiaren ibarraren hegoaldean dago, Ribeira Sacraren barruan. 82 biztanle ditu (INE, 2019), hamabi herritan banatuta.

Mugakideak

Geografia 
Hauek dira Torbeo parrokiako hamabi herriak:

Populazio hauek guztiak aitzinako gaztainondoz inguratuta daude. Parroquiaren guztizko azalera 1620 ha da eta barne hartzen ditu auzo-mendiko 481 ha.

Historia 
Sebastián de Miñanoren Diccionario Geográfico y Estadístico de España lanean (1828) honela aipatzen da parrokia: "(Sil) ibai honetako beste aldean aurkitzen dugu Santa Maria de Torbeo abadia zabal eta aberatsa, oso aldapa altuan eta gaztainondodun hainbat zintzurrekin".

Torbeo udaletxea izan zen, 1030 biztanle izan zituen 1827an. Floridablancak Torbeo honela definitzen du: "Barruti Biribila, Elizaren jaurerria eta jaurerri sekularra, Torbeoko parrokoaren eta Lemoseko kontearen menpe".

Monasterio garrantzitsu bat izan zen bertan XII. mendetik XVI. mendera. Anitz dira Pérez de Quirogari  buruzko idazkiak (1135ean jaioa), Torbeo-ko abadian lurperatua eta zeinen hilarrian honakoa irakur baitaiteke: "Hemen datza On Quiroga aberatsa, Gaztelako mutila, inor gosez hiltzen utzi ez zuena. Bego bakean". 

Ondo ezaguna da Filomena Arias ere "Torbeoko Sorgina edo Torbeoko Jakintsua”, Galizia sakoneko curanderismo delakoaren kasu berezia joan den mendearen amaieran eta oraingoaren hasieran. Haren ospea halakoa izan zen, ezen jendeak geografia galiziar guztitik joaten baitziren harengana, baita Leondik, Ponferradatik eta Asturiasetik ere, bere mirarizko erremedioen bila eta bere ikuspenak entzutera. Filomenaren “lana eta mirariak” argitalpen ugaritan irakur daitezke, besteak beste “Lendas galegas de tradición oral”, “Guía da Galicia máxica”, Camilo José Cela-ren “Madera de boj”...

Leku nabarmenak 

Monumenturik ezagunena XII. mendeko Santa Maria eliza erromanikoa da, José Ramón Fernándezek hari buruzko lanean “galiziar landa eremuko erromanikoko ale dotoreenetako bat” zela erran zuen. Pazo da Casa Nova Torbeo-ko beste eraikin ezagun eta berezi da.

Bestalde, A Cubelan meandro bat dago, bere izena da Meandro de A Cubela izanik.

Torbeoko gaztainondoak 
Torbeo inguruetan hainbat endemismo dira, tartean tokiko gaztainondo mota bat, "Torbeana" izendatua.

Errepideak 
LU-P-5303 errepideak Torbeo zeharkatzen du Quirogara, San Clodiora, Castro Caldelasera eta Ourensera bidean.

Oharrak

Kanpo estekak 
 http://www.torbeo.com/
 https://web.archive.org/web/20151026103849/http://www.minube.com/rincon/iglesia-de-santa-maria-de-torbeo-a586631
 https://web.archive.org/web/20171107003438/http://www.galiciaenteira.com/santa-maria-de-torbeo-ribas-de-sil/
 https://m.escapadarural.com/que-hacer/torbeo/

Galiziako geografia