Black is Beltza (filma)

Black is Beltza 2018ko Fermin Muguruza irundar zinema zuzendariaren animazio filma da, izen bereko nobela grafikoan oinarritutakoa.

Argumentua 

1965eko urrian, New Yorkeko Bosgarren Hiribidean desfilatzeko gonbita jaso du Iruñeko San Ferminetako erraldoien konpartsak. Ezingo dute, ordea, denek desfilatu: arrazagatiko bereizkeria dela kausa, agintari estatubatuarrek erraldoi beltzen parte-hartzea debekatu egin dute.

Gertaera historiko horretatik abiatzen da Black is Beltza, erraldoi horietako bat garraiatzeko ardura zuen Manex pertsonaiaren larruan sartuta. Ezustekoz betetako bidaia luze batean murgildu, 1960eko hamarkada ulertzeko giltzarri diren hainbat gertaera bertatik bertara ezagutuz. Horren lekuko, Malcolm X-ren hilketak eragindako kale gatazkak, Warholen faktoriako giro bitxia, Black Pantherrek Kubako zerbitzu sekretuekin harilkatutako harremana, edo hippyen hastapenak, lehen musika jaialdi erraldoietako giro psikodelikoan.

Zuzendariak dio

Ahotsak

Euskarazko bikoizketa 
 Manexː Unax Ugalde
 Xeberoː Ramon Agirre
 Amanda Tamayoː Maria Cruickshank
 Amiraː Aintzane Krujeiras
 Laiaː Marga Altolagirre
 Esperanzaː Miren Gaztañaga
 Ruth Abransomː Klara Badiola
 Wilson Cleverː Asier Hormaza
 Warren Phillipsː Kandido Uranga
 Bravo sarjentuaː Ramon Zalakain
 Juanpeː Josean Bengoetxea
 Guardia Zibilaː Ander Lipus
 Muñoz tenienteaː Willy Toledo
 Rudyː Joseba Apaolaza
 Che Guevaraː Iñaki Beraetxe
 Eliseoː Julen Agirrezabala
 Ramiroː Mañu Elizondo
 Antonovich komandanteaː Patxi Santamaria
 Tin-Tanː Mikel Laskurain
 Yassimː Kiko Jauregi
 Juan Rulfoː Pello Artetxe
 Laurentː Jokin Etxeberria
 Jimmyː Mikel Fernandez
 Dwayneː Martin Zabala
 Gerrilaria 1ː Xabier Alkiza
 Gerrilaria 2ː Mikel Fernandez
 Kubatarraː Mikel Garmendia
 Pedro Tailerrekoaː Mikel Fernandez
 Smithyː Xabier Alkiza
 Azafataː Aintzane Gamiz
 Dentistaː Mikel Garmendia
 Otis Reddingː Ramon Zalakain
 Ben Cauleyː Xabier Alkiza
 Segurtasun gizonaː Patxi Santamaria
 Emory Douglasː Martin Zabala
 Angela Davisː Ane Gabarain
 Irrati esatariaː Mikel Fernandez
 Polizia 1ː Mikel Garmendia
 Polizia 2ː Julen Agirrezabala
 Sergei Titovː Pello Artetxe
 Imanː Ane Gabarain
 Muhammad Aliː Kiko Jauregi
 Charles de Gaulleː Patxi Santamaria
 Herioaː Ane Gabarain
 Ossie Davisː Maria Gomez
 Megafonoaː Xabier Alkiza
 Esklabua 1ː Mikel Garmendia
 Esklabua 2ː Aintzane Krujeiras
 Aurkezleaː Aintzane Gamiz
 Irrati esatariaː Arantxa Idieder

Gaztelaniazko bikoizketa 
 Unax Ugalde: Manex
 Isaach De Bankolé: Wilson Clever
 Iseo: Amanda Tamayo
 Sergi López: Warren Phillips
 Ramon Agirre: Xebero
 Jorge Perugorría: Bravo sarjentua
 Angelo Moore: Rudy
 Maria de Medeiros: Amira
 Emma Suárez: Laia
 Oscar Jaenada: Che Guevara
 Rossy de Palma: Ruth Abransom
 Ramón Barea: Ramiro
 Hamid Krim: Yassim
 Josean Bengoetxea: Juanpe
 Guillermo Toledo: Muñoz tenientea
 Ander Lipus: Guardia Zibila
 Lenval Brown: Jimmy
 Valeria Maldonado: Esperanza
 Sergio Arau: Juan Rulfo
 Jorge Ferrera: Eliseo
 Giancarlo Ruiz: Tintán
 Josh Kun: Dwayne
 Ray Fernándezː Antonovitx komandantea
 Victor Navarrete: lehen gerrillaria
 Jorge Ferrara: bigarren gerrillaria
 Iban Rusiñol: Laurent
 Exprai: Lantegiko Pedro
 Josean Bengoetxeaː Pancho Villa
 Exprai: Hernán Cortés
 Giancarlo Ruiz: Smithy
 Marlene Dermer: Hegazkineko laguntzailea
 Ramon Zumitrenko: Haginlaria
 Stuart Casson: Otis Redding
 KO The Knockout: Ben Cauley
 Stuart Casson: Emory Douglas
 Sista Eyerie: Angela Davis
 Drazto Gomex: Mugako lehen polizia
 Marco Aldaco: Mugako bigarren polizia
 Giancarlo Ruiz: Sergei Titov
 Marieder Iriartː Iman
 Mariam Bachir: Amal

Musika 
2017ko udaberrian Raül Refree eta Fermin Muguruza Sant Andreuko (Bartzelona) Fabra i Coats Sormen Fabrikako espazio batean instalatu eta bertan  filmaren musika sortu zuten. Pieza inzidentalak dira. Kantetan hainbat artistak hartu dute parte: Maika Makovski, Anari, Iseo, Yacine, Amel Zen, The Sey Sisters, Ceci Bastida (Tijuana No!), Ana Tijoux edo Manu Chao.

Soinu bandak 1960. hamarkadako abesti-zatiak ere ditu, hala nola: He was really saying something (The Velvelettes), You’re wondering now Jamaikako originala, Andy & Joey-rena (ondoren hainbat taldek bertsionatu dutena: The Specials, Amy Winehouse…) edo Errespetua, Negu Gorriak taldeak bertsionatu zuen Aretha Franklinek ereserki egin zuen Otis Reddingen Respect kanta.

Jaialdiak, izendapenak eta sariak 
2018

 Donostiako Zinemaldia - Euskal Herria
 42 Mostra São Paulo - Brasil
 Noir In Festival Milano - Italia
 Festival Internacional de Cine de La Habana - Kuba
 Spanish Film Festival Edinburgh - Eskozia
 Festival de Arte, Ruido y Reconciliación, Bogotá eta Medellín - Kolonbia

2019

 La Película Festival, Praga - Txekiar Errepublika
 Göteborg FF - Suedia
 Festival de Migrations des Cultures Luxemburg - Belgika
 FICG Guadalajara  - Mexiko
 Splash Port de Sagunt - Valentzia - Valentziako Erkidegoa
 Festival du Cinéma Espagnol Nantes - Bretainia
 Rencontres Docs Baiona - Euskal Herria
 Non Stop Barcelona - Katalunia
 Animakom Festival Bilbo - Euskal Herria
 Cinespejo Granada - Espainia
 Internacional FF Stuttgart - Alemania
 Espoo IFF - Finlandia
 Urban Nomad FF, Taipei - Taiwan
 Lyon BD Festival, Lyon - Frantzia
 Zones Portuaires, Saint-Nazaire - Bretainia
 Animadeba, Deba - Euskal Herria
 Festival Huellas, Mont de Marsan - Okzitania
 Festival Internacional de Cine de Gibara - Kuba
 Sommer Nacht Film Festival: Nurenberg - Alemania
 Festival Internacional de Cine: Monterrey - Mexiko
 Annual Latino Film Festival: Albuquerque - AEB
 Fantoche Festival, Baden - Suitza
 Festival Internacional de Cine, Viña del Mar - Txile
 Festival du Cinéma Espagnol de Toulouse - Okzitania
 Animest Festival, Bukarest - Errumania
 Festival du Cinéma Espagnol de Marseille - Okzitania
 Animasivo, CDMX - Mexiko
 La Película Festival, Bratislava - Eslovakia

Izendapenak:

 Emile Awards Europako Animazio Sariak: musika onena
 Gaudí Sariak: Animazio film onena
 Europako Animazioaren Quirino Sariak: soinu diseinu onena eta soinu banda original onena
 Monterreyko Nazioarteko Zinema Jaialdia, Mexiko: animazio film onena
 Animest Festival: Bukarest, Errumania: animazio film onena

Sariak:

 Europako Animazioaren Quirino Sariak: soinu diseinu onena eta soinu banda original onena
 Monterreyko Nazioarteko Zinema Jaialdia, Mexiko: animazio film onena

DVDa + estrak 
Edukiak:

 Black is Beltza filma. Euskaraz. Azpitituluak: gaztelaniaz, ingelesez, frantsesez, katalanez.
 Beltza naiz dokumentala (97 min). Jatorrizko bertsioa. Azpitituluak: euskaraz, gaztelaniaz, ingelesez, frantsesez, italieraz.
 Estrak: Zuzendariaren argibideak (38 min).
 Gaztelaniazko azpitituluak - zuzendariaren oharrak.
 Ingelesezko azpitituluak - zuzendariaren oharrak.
 Frantsesezko azpitituluak - zuzendariaren oharrak.
 Berlinaleko trailerra.
 Cannes trailerra.
 Black is Beltza trailerra.
 Beltza naiz trailerra.
 Bàlu Art Zinemaldian.
 Black is Beltza klipa.

 Kritikak 

 Komikia 

Fermin Muguruza musikariak, Harkaitz Cano idazleak eta Jorge Alderete marrazkilariak sortu zuten Black is Beltza komikia, ondoren filmaren oinarri izan dena.

 Erakusketak 
Komikia aurkeztu ondoren, hari buruzko erakusketa bat zabaldu zuten Bilboko Alondegian. Erakusketaz gain, ekitaldi sortu izan ziren Bilbon. Ondoren, erakusketak Bartzelona eta Donostia bisitatu zituen.

 Bilboko erakusketa, Alondegia: 2014-11-13 / 2015-02-08. Erakusketan, istorio hori eraikitzeko erabili den materiala eta irudirik esanguratsuenak izan ziren. Erakusketa zegoen bitartean, hainbat jarduera izan ziren gune berean, komikia, musika, zinema, literatura edota gastronomia ardatz gisa hartuta.
 Bartzelonako erakusketa, Arts Santa Monica: 2016-06-21 / 2016-08-26.
 Donostiako erakusketa, San Telmo Museoa: 2018-06-15 / 2018-10-30.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Black is Beltza webgunea: http://www.blackisbeltza.eus/
 Trailerra
 Beltza Naiz dokumentalaren trailerra
 Black is Beltza, musika

Euskal Herriko marrazki bizidunetako filmak
1960ko hamarkadan girotutako filmak
New Yorken girotutako filmak
Komikietan oinarritutako filmak