Donostiako plaza berriko metarrien hasiera

Donostiako plaza berriko metarrien hasierari, edo jatorriz Donostiako plaza berriko metarriyen asierari, Bizente Etxagaraik 1817an kontatuz idatzi zituen bertsoak dira. 1813an suntsitua izan eta gero Donostiako Plaza Berria berreraiki behar zela-eta, 1817ko irailaren 16an eta 17an jaiak edo ospakizunak antolatu ziren plazan bertan, plaza eta arkupea inauguratu zen egunean. Hurrengo urteetan arkupe horren gainean eraiki ziren etxebizitzak plazako hiru aldetan eta udaletxea laugarren aldean.

Zortziko txikia da bertsoen neurria, eta Markesaren alabaren doinuarekin abestu ohi da.

Jose Bizente Etxegarai 
Jose Bizente Etxegarai Donostiako inauteriekin oso lotuta egon zen. Donostiako inauteriak 1814 urtetik ospatzen dira, lehenengo erreferentzia historikoen arabera. Garai hartan lagun taldeek antolaturiko inauteria da, konpartsetan (edo eraldeak ere deituak) antolaturik eta erakunde ofizialetatik at. 

Hasierako urte haietan Jose Bizente Etxegaraik eta Raimundo Sarriegik inauterietarako idatzitako pieza bereziak egiten zituzten, konpartsek erabili eta herritarrengan inauteri giro kutuna sortzen lagunduko zutenak.

Garai hartan idatzi zituen Plaza berriaren bertso hauek.

Hitzak 

Lehenengo lau bertsotan zehazten dira ekitaldiaren eguna, tokia, parte-hartzaileak eta helburua.

5. bertsoan flaskoak aipatzen dira. Egun obra baten irekiera ofiziala ("lehen harria jartzea") egiten denean kutxa batean zenbait dokumentu edo objektu jarri ohi dira, etorkizuneko arkeologoentzako "opari" gisa.  Horixe da 5. bertsoan aipatzen dena: Harri urdin biribil lehenbizikoetan atzo sartu dira  paper eta diruak frasko ederretan, noizbait jakin dadin ondorengoetan. 

Kristalezko flaskoetan sartu zuten testua hiru hizkuntzatan zegoen, zekor-larru txiki batean idatzita eta dena biribilean bilduta. Hauek ziren testuok:

Euskaltzaindiak, frasko hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du, flasko erabiltzea gomendatu du.6. bertsoan "harri urdinak" eta "harri zuriak" aipatzen dira. Ardo zuriaren kolorea zuria ez den bezala, harri zuriaren kolorea ez da zuria, eta harri urdinaren kolorea ez da urdin-urdina. Kasu honetan harri urdina kareharria da, eta harri zuria hareharria. Kareharri "urdina" sendoagoa da eta zutabeen "orpoak" egiteko erabiltzen da, eta hareharri zuria meheagoa da eta zutabeen goiko aldea eta arkuak egiteko erabiltzen da. "Ekarriko dirade bereala arriyak, egiteko bertatik pillare beriyak: guztiz izango dira sendo eta egokiyak, orpoetan urdiñak, gañean zuriyak."7. bertsoan erabiltzen den "banaita" hitzak "desberdintasun" adieran erabiltzen da. "Berdintasunarekin, banaita gabeak" esanda, plazako hiru aldetan eraikiko ziren etxebizitza guztiak berdin-berdinak izango zirela azpimarratzeko erabiltzen du, haien arteko desberdintasunik gabe. Hori ez da gertatzen Donostiako Parte Zaharreko beste kaleetan, non kaleko etxe bakoitza desberdina izaten den, "banaita" handia dago etxeen itxuren artean.

8. bertsoak plazako laugarren aldean udaletxea egongo zela dio, "herriko lanik ederrena" izango zela.

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Donostiako inauteriak

Kanpo estekak 

Bertsoak
Gipuzkoako abestiak
Zortziko txikiak