Lexikoaren Behatokia Corpusa

Lexikoaren Behatokia Corpusa (LTC) komunikabideetako testuekin sortutako corpus monitore bat da, hizkuntzaren erabilera hurbiletik jarraitzeko helburua duena. Proiektua 2007. urtean jarri zuen abian Euskaltzaindiak, Andoni Sagarna euskaltzainaren zuzendaritzapean. Euskaltzaindia bera, Ixa Taldea, Elhuyar Fundazioa eta UZEI dira proiektuaren kideak, eta proiektuko lankide nagusiak hauek dira: Andoni Sagarna, Miriam Urkia, Xabier Artola, Nerea Ezeiza eta Antton Gurrutxaga. Urtean-urtean handituz joan da testu-masa eta 2016. urtearen bukaeran 58 milioi testu-hitz zeuzkan corpusak, 2018an 65 milioi, eta 2021ean 98 milioi. XML lengoaian etiketatuta dago, eta TEI estandarrari jarraitzen dio. Corpusa automatikoki prozesatuta dago, eta linguistikoki etiketatuta, eta hizkuntza-corpusek ohikoa duten kontsulta-funtzionalitatea eskaintzen dio erabiltzaileari. Euskara idatzia jaso da hor, ez ahozkoa. Corpusa kontsultatu daiteke sarean.

Corpus hau ezinbesteko tresna da Euskaltzaindiarentzat, Hiztegi Batuko Lantaldeak egindako proposamen bati erantzuteko sortu zen proiektua. Hitz berri bat finkatu baino lehenago derrigorrezkoa baita hitzaren erabilera erreala zehazki ezagutzea. Gaur egun Euskaltzaindiak hiru corpus ditu: Orotariko Euskal Hiztegiarena, antzinatik XX.mendea arteko testuen bilduma dena, XX. mendeko euskararen corpus estatistikoa eta Lexikoaren Behatokiarena.

XX. mendeko aurrekaria 
XX. mendeko euskararen corpus estatistikoa corpusak pasa den mendean erabili zen euskararen lekuko eta erakusgarria da aurrekari garbia. artan ere helburua ez zen ereduzko hizkuntza proposatzea. Kontsulta daiteke sarean. Hasieran EEBS corpus izenarekin ezaguna zenak hiru milioi testu-hitz bildu zituen 1996rako eta 4.658.036 bukaeran 2002an. 1987an Andoni Sagarnaren zuzendaritzapean abiatu zen proiektua, EEBS izena zuen, eta corpusa guztiz bukatu zenean berrizendatu eta Euskaltzaindiaren webgunean kokatu zuten kontsultagai.

Corpus estatistikoaren oinarria, XX. mendeko euskal argitalpenen inbentario osoa da, "Datu-base bibliografikoa" atalean aipatzen diren irizpideen arabera sailkatua. Argitalpenek osatzen duten unibertsotik abiatuta, osotasun hori proportzionalki adieraziko duen lagina eskuratu da zozketa bidez, orotara jasotako 6.351 obra-zatik osatzen dutena.

Proiektua 1987an jarri zen martxan eta lehen fase batean 1900-1987 urteetako corpusa osatu zen, baina corpus irekia zen eta, beraz, urtero eguneratzen zen, nahiz mendea bukatzean corpus itxi izatera pasatu zen, mende oso baten erakusgarri.

Corpus lematizatua 

Corpusak badu balio erantsi bat: lematizatua da. Alegia, testu-hitz bakoitzari forma estandar bat erantsi zaio, hiztegi-sarrera moduko bat, eta horrek, besteak beste, erraztu egingo du kontsulta. Adibide batekin esateko, forma deklinatuei eta aldaerei lema bakarra ezarri zaienez, helduleku erosoa dugu orain lema hori: etxe. Etxe, etxea, etxien, echeco, etchetik bezalako testu-hitzak etxe galdetuz ikus daitezke, aldaeraren bat ahazteko arriskurik gabe. Lematizazio hau, bestalde, ez da hitz bakunetara mugatzen; hitz soilez gain, hitz elkartuak, eratorriak eta bestelako hitz anitzeko unitate lexikalak ere markatu dira: etxe lema soilaren ondoan, etxe orratz, etxe-abere, etxe-tresna, etxeko, etxeko jaun, etxekoandre, etxepe, etxetxo, etxeño, etxezain bezalako lemak ere adieraziz. Edo, hala soilaz gain, hala ere, hala eta guztiz ere, hala... nola, hala nola modukoak ere zehaztuz. Horiek horrela, 101.585 lema desberdin aurkituko ditu erabiltzaileak, bere kontsultak egiteko modu eroso eta batez ere segurua eskainiko diotenak

Testu- eta teknologia-hornitzaileak 
Lana aurrera eraman ahal izateko Euskaltzaindiak hitzarmenak sinatzen ditu testuen hornitzaileekin, hala nola, Deia, Berria, Argia, ETB, eta beste hainbat hornitzailerekin, bereziki hedabideekin. Corpusa lantzen duten hiru erakundeekin ere bai: UZEIrekin, Elhuyar-ekin eta EHUko Informatika Fakultateko IXA taldearekin. Ia prozesu osoa modu automatikoan egiten da hizkuntza-teknologia erabiliz, Gainera, beste alde batetik, corpus hori hizkuntzalaritzarako ez ezik baliagarria da hizkuntza-teknologiako tresnak garatzeko eta probatzeko ere. Hau da,norabide bietan onuragarria da: teknologiaz baliatzen da eta teknologia hobetzeko balio du.

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Testu corpus
 Orotariko Euskal Hiztegia (OEH)
 XX. mendeko euskararen corpus estatistikoa
 Zientzia eta Teknologia corpusa (ZT)
 Ereduzko prosa gaur (EPG)
 Ereduzko prosa dinamikoa (EPD)
 Sintaktikoki etiketatutako EPEC corpusa (EPEC-DEP)
 EPEC-EuSemcor
 Goenkale corpusa
 Pentsamenduaren Klasikoak corpusa
 ZIO corpusa
 Zuzenbide corpusa
 Gero Corpus Historikoa
 Web Corpusen Atari elebakarra

Kanpo estekak 

 Lexikoaren Behatokiaren Corpusa kontsultagarri Euskaltzaindiaren webgunean
 XX. mendeko Euskararen Corpus estatistikoa kontsultagarri Euskaltzaindiaren webgunean.

Euskara
Euskararen teknologia
Euskarazko corpusak
Euskaltzaindiaren corpusak
UZEI
Elhuyar Fundazioa
Euskal Herriko Unibertsitatea