Oriente (Ekuador)

Oriente edo Amazoniako eskualdea () Ekuadorreko ekialdeko eskualdea da, Ekuadorreko Andeen ekialdeko isurialdeak eta Amazonasen arroan dauden lautadako oihaneko eremuak biltzen dituena.

Kokapena 
Iparraldean San Miguel eta Putumayo ibaiak ditu mugan, eta ekialdean eta hegoaldean Peru. Orientek 130.000 km karratu inguruko azalera du eta gutxi esploratu eta ia ustiatu gabeko baso tropikalak osatzen du, non herrialdeko biztanleriaren zati txiki bat dago, gehienetan ibai ibilguetako herrixka txikietan bizi dena. 

Ekialdeak Ekuadorko Andeen ekialde osoa hartzen du, definizio gehienen arabera herrialde erdira hurbiltzen dena, baina herrialdeko biztanleriaren % 5 bakarrik bizi da. Ozeano Bareak kostaldea eta mendiek mendilerroa osatzen duten arren, Ekialdeak bere bihotza Amazonaseko arroarekin eta, batzuetan, Ozeano Atlantikoarekin lotzen duten ibaietan aurkitzen du. Etengabeko urek buztinezko barra erraldoi bat txikitu dezakete edo bihurgune bat moztu gau batetik bestera, kilometro luze bateko meandroa alboratuta. Río Napo lohitsuak, kilometro bat baino gehiagoko zabaleran zenbait lekutan, Ríos Coca eta Aguarico drainatzen ditu eta Perura abiatzen da. Kolonbiako Amazonas iparraldean Río Putumayo ibaian zehar dago. Hegoalderago, Río Pastaza eta Rio Paute Sangay Parke Nazionaletik isurtzen dira.

Baldintzak 
Biztanleriaren zati handi bat indigenak dira. Analfabetismoa oso zabalduta dago, salestarren misio katoliko erromatarrek barnetegi batzuk ezarri badituzte ere.

Ekonomia 
Zura eta petrolioa dira ustiatzen diren baliabide ekonomiko nagusiak.

Historia 
Cocaren ekialdeko Quijos eskualdea oso ezaguna zen inkek, maldan behera ausartu baitziren lautadako tribuekin bakean eta borrokan elkartzen. Andeen ekialdean espainiarrek sartu zuten lehen eremua ere izan zen. Amazonas ibaiaren Europako aurkikuntzaren urteurrena (otsailak 12) merkatu eta azokak dituzten oihaneko hirietan ospatzen da oraindik. Europarekin harremanetan jarri eta mende batzuk barru, eskualdeko hamar mila biztanle gehienak baztanga eta koleraren biktima izan ziren.

1960ko hamarkadan petrolioaren aurkikuntzak garai bateko geldialdi hori ekarri zuen kontzientzia nazionalera. Iparraldean, oliobide batek Ekuador Latinoamerikako petrolio esportatzaile hirugarren bihurtzen duen erreserba zabalak garraiatzen laguntzen du.

Eskualde osoan, mapetan agertzen diren kitxua hitzek Behe Kitxuaren eragina erakusten dute, Napo mendebaldeko eta Pastaza iparraldeko probintzietako magaletan eta basoetan bizi baitira. Iparraldean ere Siona/Sekoia eta Kofan guneak daude. Huaoraniek erreserba itzela dute Napo erdialdean eta Yasuní Parke Nazionalera isurtzen dira. Hegoaldean, Shuarrek eta Achuarrek 1998an amaitu zen Perurekin hamarkadako muga auziarekin zatituta ikusi zituzten arbasoen lurrak.

Leku interesgarriak 

 Papallactako Iturri Beroak: Quito-ko errepidean iturri beroak — Piñan aintzirak gertu daude. 
 Napo Basa Zentroa: Ekuadorreko Amazoniako ostatu berrienetako bat; komunitate indigenak zuzentzen du Río Napo ibaian behera. 
 Tena: ur zuriko eta oihaneko ibilbide gune bat, Tenara errazago iristen da Orienteko beste hiri gehienetara baino. 
 Zamora: ordu eta erdi Lojatik autobusez, herri hau Oriente hego-ekialdean dago eta Podocarpus Parke Nazionalerako sarreretako bat da.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 https://web.archive.org/web/20160614063337/http://www.yachana.org.ec/

La Selva oihaneko ostatua  Napo ibaian behera Coca herritik, 1984az geroztik funtzionatzen du eta inguruko ekoturismoaren aitzindaritzat jotzen da.

Ekuadorren banaketa administratiboa