Hadear

Hadearra Lurraren historiako lehen eona edo garai geologikoa da. Lurra sortu edo eratu zenean hasten da, duela 4567 milioi urte eta 567 milioi urte irauten du, hau da, duela 4000 milioi urte arte. Hadearra amaitzean, Arkearra hasi zen.

Ezaugarri nagusiak 
Garai hauetan, seguruenik, Eguzki sistema sortzen ari zen, eta Lur planeta ere bai. Lur planeta kiskalitako suzko bola bat zela uste da, oso ezegonkorra, Hadearrean zehar Lur planeta hozten hasi zen, lurzoru solido bat eratu zitzaion arte. Hasieran eratu zen lurzoru honek aldaketa handiak jasan zituen, sumendien erupzio bortitzen ondorioz. Eon honetan zehar, Lur planetak eta Eguzki sistemako beste hainbat astroek, Ilargiak adibidez, hainbat asteroide eta beste motatako astroen talka bortitzak jaso zituzten, duela 3800-4000 milioi urte.

Harri Hadearrak 

XX. mendearen amaieran hainbat zientzialariek harri Hadearrak aurkitu zituzten Groenlandian, Kanadako iparraldean eta Australian. Bertan aurkitu dira, besteak beste, ezagutzen diren mineralik zaharrenak, Zirkoniozko kristalak. Mineral hauetatik zaharrenek 4400 milioi urte dituzte, Lurraren sorreratik hurbilen datatu direnak dira.

Ilargiaren sorrera 
Gaur egun dagoen hipotesi hedatuenak dio Lurra-Ilargia sistema inpaktu erraldoi baten ondorioz sortu zela. Duela  Marteren tamaina zuen gorputz batek (Tea izenekoak) proto-Lurra sortu berriarekin talka egin zuen, materiala orbitara bidaliz eta hortik Ilargia sortuz. Inpaktu bortitz honek baporizarutiko arroka kopuru izugarria utzi zuen garai hartako atmosfera finean. CO2-ko atmosfera honetan ura ere izango zen eta planeta hoztu ahala prezipitatu eta lehenengo ozeanoak sortzen hasi ziren.

Azpibanaketak 
Aztarna geologiko gutxi gelditzen denez Nazioarteko Estratigrafia Batzordeak ez du Hadearraren azpibanaketarik egin. Dena dela Ilargiaren fase geologikoak erabili izan dira Hadearra hainbat fasetan banatzeko.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Garai geologiko

Kanpo estekak 

Lurraren historia geologikoa
Kanbriaurreko geokronologia