Pantxo Vladigerov

Pantxo Haralanov Vladigerov () (Zurich, Suitza, 1899ko martxoaren 13a - Sofia, Bulgaria, 1978ko irailaren 8a) bulgariar musikagile, pedagogo eta piano-jotzailea izan zen. Bulgariako konpositoreen bigarren belaunaldikoa zen. Bulgariako Musika Garaikidearen Elkartearen (1933) sortzailea izan zen, Bulgariako Konpositoreen Batasuna izango zena. Bulgariako musika genero ezberdinen hasiera markatu zuen. Bulgariako Konposizio eta Pedagogia Eskola sortu zuen, eta bertan izan zituen bere ikasleen artean hurrengo belaunaldiko konpositore bulgariar onenak, horien artean Alexis Weissenberg pianista.

Biografia 
Vladigerov 1899ko martxoaren 13an jaio zen Zurichen, Suitzan, baina Shumenen bizi zen. Bere ama, Eliza Pasternak doktorea errusiar judua zen, Boris Pasternak idazlearekin  ahaidetua. Bere aita, Haralan Vladigerov doktorea abokatua zen. Pantxo Vladigerovek, bere anaia biki Lyuben Vladigerov-ekin batera, txikitatik ikasi zuen konposizioa, Pantxok pianoa ikasi zuen, Lyubenek biolina. 1904an, bi anaiek kontzertu publiko batean parte hartu zuten Arhangel Mihail Komunitate Zentroan, gaur egun Dobry Voynikov Komunitate Zentroa izenekoa. 1910eko udan familia Sofiara joan zen bizitzera, non Eliza Vladigerova mediku gisa lan egiten zuen, eta urtebete geroago Vienara joan ziren berriro, non Robert Fux konpositore austriarrari kontsultatu zion bere semeen talentuagatik eta hark,  Pantxoren talentua eta jatorri eslaviarra kontuan hartuta, Pantxoa Errusiara ikastera bidaltzea gomendatu zion. Kieven, ama Vladimir Pohalski musikari, pianista, konpositore eta orkestra filarmonikoko eta Kieveko Kontserbatorioko zuzendariarekin bildu zen, hark Pantxo Parisko Kontserbatorioan ikastea gomendatu zion. Kieven egon ostean, Vladigerovtarrak Tiraspolen egon ziren denbora laburra Sofiara itzuli aurretik, Elizak Parisen Pantxorentzat beka bat lortu zuen. 1911. urte amaieran, Anrie Marto biolin-jotzaile frantsesak Sofiara bidaiatu zuen eta Lyuben eta Pantxo gazteak entzun ondoren, Eliza bere semeak Berlinera bidaltzeko konbentzitu zuen, bere baldintzarik gabeko laguntza aginduz. 1912ko ekainean, Pantxo Berlinera joan zen bere amarekin eta anaiarekin eta Staatliche Akademische Hochschule für Musik-en matrikulatu zen, non teoria eta konposizioa ikasi zituen Paul Juon irakaslearekin  eta pianoa Heinrich Barthekin.  1920an Akademie der Künste-n graduatu zen konposizioa ikasi ondoren Friedrich Gernsheim eta Georg Schumann irakaslearekin. Bi aldiz irabazi zuen Akademiako Mendelssohn Saria 1918an eta 1920an. Max Reinhardtentzat lan egin zuen Berlingo Deutsches Theater-en konpositore eta piano-jotzaile gisa 1920 eta 1932 artean. Sofiara itzuli zen eta bertan irakasle izendatu zuten eta gero, 1940tik aurrera, Piano, Ganbera-Musika eta Konposizioko irakaslea Estatuko Musika Akademian, zeinak hil ondoren Vladigerov izena eramango zuen.

Askotariko generoetan konposatu zuen: opera bat (Tsar Kaloyan, Nikolai Liliev-en eta Fani Popova-Mutafova-ren libretoarekin),  balleta, musika sinfonikoa, pianorako bost kontzertu, bi biolin kontzertu, ganbera musika, hari laukote bat barne, hirukote bat (biolina, biolontxeloa eta pianoa), instrumenturako eta pianorako obra eta piezak, bi pianorako bere lehen obren 13 transkripzio, ahotserako, orkestra eta pianorako musika herrikoirako berrogeita hamar moldaketa, ahotserako eta pianorako hogei abesti, hamar abesti koral pianoarekin eta orkestrarekin, Berlingo Deutsches Theatrerako, Vienako Josefstadt Theatrerako eta Sofiako Antzoki Nazionalerako antzezlanetarako musika.

Munduak Pantxo Vladigerov-en lanaren berri izan zuen 1920ko hamarkadan bere piezak Vienako Universal Edition argitaletxeak argitaratu zituenean eta Deutsche Grammophon diskoetxeak bere lanak grabatu eta banatu zituenean bere lanak Europa osoko eta Ameriketako Estatu Batuetako aretoetan eman baino lehen. Piano-jotzaile eta konpositore gisa, Europako herrialde gehienetan zehar bidaiatu zuen bere konposizioak interpretatuz. 1969an Herder saria eman zioten. 1978ko irailaren 8an hil zen Sofian, Bulgarian .

Shumenen egiten den piano-jotzaile eta biolin-jotzaileen nazioarteko lehiaketak, 1986an sortua, bere izena darama Vladigerov-en omenez. Sofiako bere etxea, Yakubitsa kaleko 10. zenbakian kokatua, Sofiako Etxe Museoa bihurtu da. Balkanton diskoetxe bulgariarrak musika sinfonikoaren eta eszenikoaren edizio bat kaleratu zuen, zazpi diskoko lau sortetan. Bere lanetako hainbat, Bulgarian Rhapsody Vardar barne, Bulgariako musikaren enblematikotzat hartzen dira. Bere semea Alexander Vladigerov eta bere bilobak Pantxo Vladigerov, Alexander Wladigeroff eta Konstantin Wladigeroff ere musikari ospetsuak dira.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Bulgariako musikagileak
Bulgariako piano-jotzaileak