Lipido baltsak

Lipido baltsak () zelula mintzean azaltzen diren dominio bereiziak dira. 50 nm inguruko diametroa izaten dute eta gainerako lipidoak baino trinkoagoak direnez baltsa baten modura mugitzen dira mintz plasmatikoan zehar.

1997. urtean proposatu zuten Simons eta Ikonen ikerlariek eta oraindik ere eztabaida sortzen du lipido baltsen izaerak eta ezaugarriek. Zelulen seinaleztapenarekin lotu izan dira.

Deskribapena 
Zelula mintz estandarrak baino trinkotasun handiagoa eta beraz dentsitate handiagoa duten eremuak dira.

Lipidoak 
Lipido baltsek dituzten lipido molekulen ezaugarri kimikoek eragiten dute trinkotasun hori:
 Inguruko mintzak baino 3 edo 5 aldiz kolesterol molekula gehiago dute proportzioan.
 Esfingolipido eta esfingomielina gehiago dute eta fosfatidilkolina gutxiago. Honek esan nahi du kate hidrofoboak luzeagoak direla eta erabat saturatuta daudela.

Kolesterol molekulak esfingolipidoekin loturak eratzen ditu eta itsasgarri gisa jarduten du. Ezaugarri honi esker detergenteekiko erresistentzia handia azaltzen dute.

Lipido baltsen existentziaren froga gisa Rietveld & Simons-ek gainerako mintzarekiko ez direla nahasten adierazi zuten, lipido baltsa ordenatuak Lo fasean zeudela eta gainerako mintz desordenatua Lα fasean. Modelo esperimentaletan frogatu dute baina benetako zeluletan oraindik ez da ikusi.

Proteinak 
Lipidoez gain proteinak ere izaten dituzte barnean. Proteinen izaera eta kopurua oso desberdina izan daiteke lipido baltsa batetik bestera. Lipido baltsen barnean dauden proteinek baltsaren antolatzaile gisa jokatzen dute eta tamaina eta funtzioa determinatzen dute.

Funtzioak 
Zelula mintzaren hainbat funtziotan parte hartzen dutela ikusi da eta aldiro aldiro funtzio berriak esleitzen zaizkio:
 Birus patogenoen aurkako erresistentzia.
 Kolesterolaren homeostasia.
 Angiogenesia: odol hodi berrien sorrera.
 Seinaleen transdukzioa.

Adibideak

Zelulen seinaleztapena 
Ikusi denez lipido baltsetako hainbat proteina zelularen seinaleztapenarekin erlazionaturik daude, glikosilfosfatidilinositolari atxikitako proteinak eta azilazio bikoitzeko tirosin-kinasak adibidez. Proteina hauek beti agertzen dira lipido baltsetan. Badaude proteina batzuk aktibatzerakoan lipido baltsetan sartzen direnak, B linfozitoen eta T linfozitoen hartzaileak esate baterako.

B linfozito normal batek antigenoa aurkitzen duenean proteina hartzaileak aktibatu eta lipido baltsa batean sartzen dira. Ekintza honek seinale bat eragiten du eta B linfozitoak klonatu eta zelula plasmatiko bihurtzen dira. Hauek antigorputzak ekoiztuko dituzte. Ekintza amaitzeko lipido baltsetako kolesterola kentzen da eta baltsa desegiterakoan seinalerik ez da gehiago sortzen.

Neurotransmisioa 
Garuneko neurona eta glia zeluletan (astrozitoak, oligodendrozitoak, Schwannen zelulak...) dauden lipido baltsek flotilina eta kabeolina proteinak dituzte. Lipido baltsa hauek elkartu egiten dira seinalea jasotzean eta elkarrengandik urrunduz seinalearen eragina txikitzen dute.

Historia 
1972. urtean Singer eta Nicolsonek Mosaiko jariakorraren eredua atera zutenean lipidoak eta proteinak aleatorioki sakabanaturik zeudela pentsatzen zen. 1988 urtean Kai Simons alemaniarrak eta Gerrit van Meer herbeheretarrak zelula mintzak dominio bereiziak azaltzen dituela proposatu zuten, kolesterol eta esfingolipidotan aberatsak zirenak. Hasiera batean Golgi aparatuarekin lotu zen, kolesterola Golgiren trans eremutik mintzerako garraioarekin hain zuzen ere. Lipido baltsen ideia Simons eta Ikonenek garatu eta aurkeztu zuten formalki 1997. urtean.

Erreferentziak 

Zelula mintzaren biologia