Sekula Drljević

Sekula Drljević (serbieraz zirilikoan: Секула Дрљевић) nazionalista montenegroarra,  jurista, politikaria, hizlaria eta teorikoa jugoslaviarra izan zen. Bigarren Mundu Gerran, Kroaziako Estatu Independentearen estatu txotxongilo alemaniarrako Ustašekin kolaboratzaile izan zen.

Kolašin herrian jaioa, Zuzenbidean doktore titulua lortu zuen eta Montenegroko Erresumako Justizia eta Finantza ministro izan zen Lehen Mundu Gerra hasi baino lehen. Gerra arteko garaian, "Berdeen" kide nagusi izan zen. Montenegroko mugimendu abertzale eta separatista. Montenegroarrak serbiarrengandik bereizitako etnia bat zirela dioen teoriaren defendatzailea, Montenegroko Alderdi Federalistaren buru ere sortu eta bihurtu zen.

1941eko apirilean Ardatzaren Jugoslaviaren inbasioaren ondoren, Drljević Montenegro okupatzen zuten Italiako agintariekin lankidetzan hasi zen. Uztailean, Montenegroko Erresumaren berrezartzea aldarrikatu zuen, baina Ardatzaren arabera lerrokaturiko estatu txotxongilo bat ezartzeko saiakerak berehalako altxamendua eragin zuen. Irailean, Italiako agintariek Italiako barne-esparru batera bidali zuten matxinada antifaxista bat piztu ostean. Drljević-ek kanpalekutik ihes egin zuen zenbait hilabete geroago, eta Alemaniaren esku dagoen Kroaziako Estatu Independentearen (NDH) erdian sartu zen. 1944ko udan, Montenegroko Estatu Kontseilua sortu zuen Zagreben.

Drljević Montenegrora itzuli zen 1945ean eta Montenegroko Armada Nazionala sortzea adostu zuen Pavle Đurišić Txetnik komandantearekin. Đurišić eta beste hainbat komandante txetnik segada hartu eta hil zituzten Drljević eta NDHren izenean. Đurišićen gizonak geroago Drljević-en Montenegroko Armada Nazionalean sartu ziren eta berarekin erretiratu ziren Austriako mugarantz. 1945aren erdialdean, Drljević Austriara gurutzatu zen bere emaztearekin, eta biak Judenburgeko desplazatuen kanpamentu batean amaitu zuten, non Đurišić-en heriotza mendekatu nahi zuten agente txetnikek hil zituzten.

Lehenengo urteak eta karrera politikoa 
Sekula Drljević 1884ko irailaren 7an jaio zen Ravno herrian, Kolašin herritik gertu. Zagreben zuzenbide ikasketak amaitu eta doktoretza titulua lortuta, Montenegroko Erresumako Justizia eta Finantza ministroa izan zen 1910ean. Bere anaia Janko Drljević Benetako Alderdi Popularreko parlamentaria zen garai hartan. Drljević diputatu ere izan zen, eta Nikolas erregearen kabinetean ere ministro izan zen Balkanetako Gerretan (1912–13), eta bere trebetasun erretorikoengatik ezaguna izan zen.

Lehen Mundu Gerran, austro-hungariar indarrek harrapatu eta Hungariako Boldagason barneratzeko kanpamentuan barneratu zuten, non Nikolas erregearen aurka biziki hazi zen. Gerraostean aske utzi eta Zemunera joan eta han abokatu lanetan aritu zen. "Berdeen" (zelenaši) kide nagusi bihurtu zen, Jugoslaviako Alderdi Federalistaren alde zegoen Montenegroko mugimendu separatista batean. Denbora horretan, maiz lankidetzan aritu zen Kroaziako politikariekin, hala nola Stjepan Radić, Vlatko Maček eta Ante Pavelić, eta haiekin lagun onak izan ziren. 1920ko hamarkadaren erdialdean, Drljević-ek Montenegroko Alderdi Federalista sortu zuen. Azkar bihurtu zen alderdiko buruzagi bakarra eta teoriko nagusiena.

Jugoslaviaren batasunaren alde agertu da eta Montenegrok serbiar naziotasunarekiko duen leialtasuna azpimarratu du, baina nazio batek ez duela zertan estatu bakar baten parte izan behar eta Montenegroren independentzia berreskuratzearen alde egingo duela adierazi du. Ondorioz, "Berdeek" Jugoslaviaren barne-mugak Balkanetako estatuen mugekin 1918 baino lehen zeuden bezala antolatzeko eskatu zuten. 

Drljević eta Mihailo Ivanović 1920ko Batzar Konstituzionalaren hauteskundeetarako Montenegroko Alderdia sortzen saiatu ziren lehenik, baina ezin izan zuten egin agintariek denbora faltagatik eta erresistentziagatik. Drljević Montenegroko Alderdi Federalistarako arrakastarik gabe aurkeztu zen 1923ko hauteskundeetan Nikšić eta Kolašin konderrietan. Kolašinen aurkeztu zen berriro 1925ean eta Batzar Nazionalerako hautatu zuten. 1927an, Drljević Kroaziako Nekazarien Alderdiaren (HSS) hauteskunde zerrendan Zemun Barrutiko ordezkari hautatu zuten. Ondoren, Radić eta Svetozar Pribićević politikari serbiarren arteko haustura politikoa konpontzen lagundu zuen, eta ondorioz HSS-Alderdi Demokratikoa koalizio bat eratu zen. Hurrengo urtean, Drljević-ek arrakastarik gabe saiatu zuen Radić Serbiarren, Kroaziarren eta Esloveniarren Erresumako Asanblada Nazionalera joatea baztertzen, Puniša Račić politikari serbiarrak hil baino lehen.

Bigarren Mundu Gerra

Lider montenegroarra 
1941eko apirilaren 6an, Ardatzaren indarrek Jugoslavia inbaditu zuten. Montenegro Alemaniako eta Italiako indarrek inbaditu zuten, alemaniarrek Bosnia eta Herzegovinatik eta italiarrak Albaniatik eraso zituzten. Geroago alemaniarrek erretiratu egin ziren, italiarrak eremua okupatzea utziz. Jugoslaviaren mendebaldean, Pavelić, Benito Mussoliniren Italian erbestean egon zena, Ustašek zuzendutako Kroaziako estatu bateko Poglavnik (buru) izendatu zuten, Kroaziako Estatu Independentea (kroazieraz: Nezavisna Država Hrvatska, NDH). NDHk gaur egungo Kroazia ia guztia, egungo Bosnia eta Herzegovina guztia eta egungo Serbiako zatiak batu zituen "italiar-alemaniar ia babesleku" batean. NDHko agintariek, Ustaše Miliziak zuzenduta, politika genozidioak ezarri zituzten gero estatu berriaren mugetan bizi ziren serbiar, judu eta ijitoen aurka.

1941eko uztailaren 12an Montenegroko Erresuma izenez ezagutzen den Ardatzaren txotxongilo-estatua sortzea aldarrikatu zen. Estatua Italiako errejidore batek zuzenduko zuen eta Drljević eta haren aldekoek zuzenduko zuten. Uztailaren 13rako, aldarrikapen honek Montenegron tokiko komunistek (partisanoak) eta serbiar nazionalistek (txetnikak) zuzendutako italiaren aurkako matxinada piztu zuen. Bezperan boterea hartu ondoren, Drljević-ek Montenegroko Behin-behineko Administrazio Batzordea sortu zuen, Italiako Inperioaren lurralde-osagai zen entitate kolaborazionista. Bere jarraitzaileak ere antolatu zituen Montenegroko Txetnik-en eta Jugoslaviako Partisanoen aurka borrokatzeko. Irailean, kargutik kendu zuten italiarrek.

Matxinadak bere bizitza arriskuan jarri zuelakoan, Italiako barne-esparru batera bidali zuten. Montenegro independente baten ideia alde batera utzi zen, eta italiarrek gobernadore militar baten aldeko apustua egin zuten. Hilabete batzuk geroago, Drljević-ek ihes egin zuen eta bere burua kontrabandoan sartu zuen Alemaniak kontrolatutako NDHren eremura. 1943ko irailean Italia errenditzearekin batera, Zemunera itzuli zen. 1944ko udan Drljević Zagrebera lekualdatu zen, eta Montenegroko Estatu Kontseilua sortu zuen NDHn, alemaniarren eta kroaziarren laguntzarekin. Zagreben ere liburuxka bat argitaratu zuen Nor dira serbiarrak? (Kroaziera: Tko su Srbi?). Bertan, ustezko serbiar politika «erasokorrak» leporatu zizkion Balkanetako iraganeko eta egungo arazo guztien errua, serbiar etnikoak «arraza endekatu» gisa aurkeztu zituen eta juduekin dituzten antzekotasunak adierazi zituen.

Ardatzaren Jugoslaviaren okupazioaren ondoren, Drljević montenegrinak serbiarrengandik bereizitako etnia bat zirela dioen teoriaren defendatzaile bihurtu zen. 1921ean jada, serbiar eta montenegrinaren "mentalitateak" diametralki kontrajarriak zirela adierazi zuen. Honela adierazi zuen: "Serbiarren eta montenegrinoen mentalitateak bateraezinak dira. Lehenengoaren bisaia [otomandar] esklabotzaz zipriztindua zegoen; askatasunak bigarrenari aurpegi berri bat eman zion".

Erretirada eta heriotza 
1945eko udaberrian, Drljević Pavle Đurišić-eko txetnikek zituzten Montenegroko zatiak bisitatu zituen. Hemen egin zuen Đurišićek Drljević-ekin eta NDHko Indar Armatuetako elementuekin salbuespen-akordioa. Akordioaren xehetasunak ezezagunak diren arren, badirudi adostu zela Đurišić eta bere gizonak NDHra joan eta Sava ibaia zeharkatu behar zutela Eslavoniara, non Drljević-ekin lerrokatuta egongo zirela Montenegroko Armada Nazionala, Đurišić-ek funtzionamenduari eutsiz agindua. Drljević-en asmoen susmagarri, Đurišić bera eta bere indarrak gainditzen saiatu zen, gaixoak eta zaurituak Sava zeharkatuz bakarrik bidaliz, bere tropak ondo ibaiaren hegoaldera mantenduz. Lijevče zelaiko guduan, Banja Luka iparraldean, eta bere azpi-unitateetako bat Drljevicengana utzi ostean, Đurišić NDH indarren buruzagiekin zuzenean negoziatu behar izan zuen bere unitateak Esloveniarantz gehiago mugitzeari buruz. Hau tranpa bat izan zela dirudi, haiek eraso eta harrapatu egin baitzuten bilerarako bidean. 1945eko apirilaren 17an, Zagrebera itzuli ondoren, Drljević-ek aldarrikapen bat egin zuen bere programa politikoarekin eta bere "armada" gonbidatu zuen Jugoslavia berriaren eta Draža Mihailovićeko txetniken aurka borrokatzera. Apirilaren 20an, Đurišić, Petar Baćović, Dragiša Vasić eta Zaharije Ostojić Stara Gradiška espetxera eraman zituzten, Jasenovac ondoan. 

Ustaše-ek eremu batean bildu zituzten beste 5.000 preso txetnikekin batera eta Drljević eta bere jarraitzaileei exekutatzeko 150 ofizial txetnik eta borrokalaririk gabeko intelektual hauta zezaten antolatu zuten. Đurišić, Baćović, Vasić eta Ostojić izan ziren hautatutakoen artean. Haiek eta besteak txalupetan kargatu zituzten ustašek eta Sava ibaia zeharkatu zuten, non Jasenovaceko kontzentrazio-esparruan bertan edo inguruko padura batean hil zituzten. NDH indarrek eta Drljevićek Đurišić harrapatzeko arrazoiak zituzten. NDH indarrak Đurišićek Sandžak-eko eta Bosniako hego-ekialdeko populazio musulmanaren aurka egindako izu masiboaren ondorioz, Drljević-ek Drljević-en separatismoaren aurka egiten zuen Đurišić-ek Serbia eta Montenegroko batasunaren babesaren aurka zegoen. Buruzagirik gabe geratu ziren, Đurišić-en gizon gehienak Drljević-en Montenegroko Armada Nazionalean sartu ziren eta berarekin erretiratu ziren Austriako mugarantz.

Legatua 
1944an, Drljevićek Montenegroko "Oj, svijetla majska zoro" abesti abertzalearen letra berrantolatu zuen 1941eko uztailean ezarri zen txotxongiloen erregimenaren sorrera ospatzeko. Gerra-kriminal izendatu zuten Nurembergeko epaiketetan 1946an. "Oj, svijetla majska zoro" Montenegroko ereserki nazional gisa aukeratu zuten 2006an Drljević-en gehiketak osorik gabe, Montenegroko antifaxista askok hautaketari protesta egin zioten bere konnotazio faxistagatik.

Lanak 

 Borba za carinsku, vojnu i diplomatsku uniju između Crne Gore i Srbije (1914) (Montenegro eta Serbiaren arteko batasun ohitura, militar eta diplomatiko baten aldeko borroka)
 Centralizam ili federalizam (1926) (Zentralismo edo federalismo)
 Balkanski sukobi 1905–1941 (1944) (Balkanetako konfliktuak 1905-1941)
 Tko su Srbi? (1944) (Nor dira serbiarrak)

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Montenegroko politikariak