2019ko apirileko Espainiako hauteskunde orokorrak

2019ko apirilaren 28an Espainiako Gorte Nagusietarako hauteskundeak egingo dira. Diputatuen Kongresuko 350 kideak eta Senatuko 208 kide hautatuko dira. Demokrazia berrezarri zenetik, 14. hauteskundeak izan dira, eta hirugarrenak Filipe VI.a estatuburu izanik.

2016ko ekainaren 26ean Espainiako Gorte Nagusietarako hauteskundeak egin ziren. Diputatuen Kongresuko 350 kideak eta Senatuko 208 kide hautatu ziren. Demokrazia berrezarri zenetik, 13. hauteskundeak izan ziren, eta hirugarrenak Filipe VI.a estatuburu izanik.

Gorteak 2019ko martxoaren 5ean desegin ziren, Kongresuak Pedro Sánchezen Gobernuaren aurrekontuei uko egin zien egun batzuk osteago.

3 data aukeratu zitekeen:
 Apirilaren 14, Errepublikaren Eguna.
 Apirilaren 28, Aste Santuaren amaieran.
 Maiatzaren 26, herri, autonomia erkideko, Europako Parlamenturako eta hausteskunde foralen data.

Hauteskunde sistema 
Espainian hauteskundeak arautzen dituen legediak honakoak dira:

 1978ko Espainiako Konstituzioa;
 Hauteskunde Erregimenari buruzko ekainaren 19ko 1985/5 Lege Organikoa; eta
 Urtarrilaren 28ko 2011/2 Lege Organikoa, Hauteskunde Erregimenari buruzko ekainaren 19ko 1985/5 Lege Organikoa aldatzen duena.

Diputatuen Kongresua 
Diputatuak eta senatariak D'Hondt metodoaren bitartez hautatzen dira, probintzia mailako hauteskunde-barrutietan. Probintzia bakoitzak aukeratzen dituen parlamentari kopurua bere biztanleriaren araberakoa da.

Senatua 
Konstituzioaren arabera, Espainiako Senatua lurralde ordezkaritzako ganbera da. Hauteskunde bidez aukeratzen diren 208 senatariez gain, erkidegoko ganberek senatari 1 eta milioi bat biztanleko beste bana aukeratzen dituzte, orotara 266 senatarira iritsi arte. Hauteskunde honetan honela aukeratu dira:

Hautagaiak 
Hautagaiak arderdiak aurkezten den biztanle gehieneko probintziako hautagaiak dira

 Alderdi Popularra (PP): Pablo Casado Blanco
 Espainiako Langileen Alderdi Sozialista (PSOE): Pedro Sánchez Pérez-Castejón
 Elkarrekin Ahal Dugu (UP): Pablo Iglesias Turrión
 Herritarrak - Herritarron Alderdia (C's): Albert Rivera Díaz
 Vox: Santiago Abascal Conde
 Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia (PACMA): Silvia Barquero Nogales
 Kataluniako Ezker Errepublikarra (ERC): Oriol Junqueras i Via
 Kataluniagatik elkaturik (JxCat): Jordi Sànchez i Picanyol
 Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ): Aitor Esteban Bravo

Parte-hartzea 
Eguerdiko ordu bietan, 2016ko Espainiako hauteskunde orokorretan ordu berean erregistratu ziren datuekin alderatuta, parte-hartzea gehien igo zen autonomia erkidegoak hurrenak izan ziren, hurrenez hurren: Katalunia (%34.63ko igoera), Melilla (%28.9koa), Ceuta (%21.75), Aragoi (%17.99) eta EAE (%15,67). Nafarroako Foru Erkidegoan ere igoera nabarmena erregistratu zen (betiere ordu berean aurreko hauteskundeetan jazo zen parte-hartzearekin alderatuz), %15koa hain zuzen. Igoera txikiena erregistratu zutenak aldiz, Andaluzia (%3,46), Valentzia (%5.77) eta Kanariak (%8.48) izan ziren. Autonomia Erkidego batean ere ez zen parte-hartzea jatsi, Espainiak bizi izan zuen krisialdi konstituzionalaren seinale.

Hego Euskal Herrian aspaldian izan zen parte-hartzerik altuena egon zen, izan ere, arratsaldeko 18:00etan euskotarren %59.87ak jada hautetsontziren batean botata zuen haren bozka. Igoera zortzi puntukoa izan zen aurreko hauteskunde orokorrekin alderatuz gero. Datuak euskal probintziaka aztertuz gero, seietan parte-hartze daturik onena zuen probintzia Bizkaia zen, %62.33koa, bigarren postuan Nafarroa (%60.97), harengandik hurbil Gipuzkoa (%59.91), eta azkenik Araba (%51.8), azken honetan ere egon zen igoerarik apalena. Kataluniari zegokionean ordea, parte-hartze horren aldaketa are nabarmenagoa izan zen, bertan seietarako biztanleriaren %64.17ak bozka emana baitzuen, aurreko hauteskunde orokorrekin alderatuta, %18ko igoera beraz. Parte-hartzearen igoerarik nabarmenena, Kataluniaren kasuan, giro independentistako herrietan jazo zen, besteak beste, Lleidako probintzian eta Gironakoan. Azken honen hiriburuan, Gironan, igoera hogei puntukoa zen seietarako.

Arras aipagarria da, betiere seietako datuen arabera, Hego Euskal Herriko barnealdeko herrietan erregistratu zen parte-hartzearen igoera. Gipuzkoan, Urola Kosta, Debabarrena, Debagoiena, Tolosaldea eta Goierriko eskualdetan igo zen gehien parte-hartzea. Bizkaian berriz, Lea-Artibain eta probintziaren erdialdeko udalerrietan nabaritu zen gehien igoera. Nafarroan bestalde, Iruñeko merindadeko iparraldeko herrietan, nahiz eta beste merindadeetako herri ugarietan ere igoera nabarmenak egon. Arabako datuei erreparatuz gero, igoerak ez ziren hain ikusgarriak izan, seietako datuen arabera behintzat.

Azkenean, parte-hartzea %75.75koa izan zen, 2016ko hauteskundeetan erregistratu zena baino %9.28 altuagoa. Aurrez aipatu bezala, igoera bereziki nabarmena izan zen Katalunian eta Hego Euskal Herrian (Araban salbu) ere era aipagarrian igo zen.

Emaitzak 
Hurrenez hurren, Diputatuen Kongresukoak eta Senatukoak.

Diputatuen Kongresua 
Espainiako Barne Arazoetarako Ministerioaren arabera, 2019ko Espainiako hauteskunde orokorren emaitzak azpikoak dira, betiere, Diputatuen Kongresuari dagozkienak. Aipatzekoa da zenbait alderdi, eserlekurik lortu ez dituztenak, ez direla ageri. Boto zuriak emandakoen %0.76a izan ziren eta nuluak %1.04a.

Iturria: Espainiako Barne Arazoetarako Ministerioa, emaitza hauek botoen kontaketa %99.99an zegoenekoak dira.

Hego Euskal Herrian 
Hauteskunde hauetan Euskal Herriko lau probintziek hartu zuten parte; Gipuzkoa, Bizkaia, Araba eta Nafarroak, hain zuzen. Garaiko banaketa politikoari kasu eginez, bi autonomia erkidego osatzen zituzten, EAE eta Nafarroako Foru Erkidegoa, bakoitzak eserleku batzuk zituelarik. Zehazki, EAEan 18 eserleku banatzen ziren (zortzi Bizkaian, sei Gipuzkoan eta lau Araban) eta Nafarroan beste 5 gehiago.

Hauteskunde hauetan, Hego Euskal Herriko garailea EAJ izan zen, sei eserleku bereganatuta, bigarren postuan Alderdi Sozialista geratu zen beste hainbeste eserlekurekin. Hauen ondoren, eserleku gehien jazo zituztenak Ahal Dugu, EH Bildu eta Nafarroak Batzen Du izan ziren, hurrenez hurren bost, lau eta bi eserleku eskuratuaz. Beraz, historian lehen aldiz Alderdi Popularra Hego Euskal Herritik at geratu zen eta Espainiar eskuinak soilik bi eserleku menderatu zituen, biak ere Nafarroan.

*Alderdi Popularra (PP) Nafarroak Batzen Du koalizioaren barnean aurkeztu zen Nafar Herriaren Batasuna (UPN) eta Herritarrak (C's) alderdiekin batera. Ber. laburdurak alderdi berria dela adierazi nahi du eta beraz, aurreko hauteskundeetako daturik ez duela alderaketak egiteko.

Senatua 
Espainiako Senatuari dagokionean, ohi den moduan, emaitzak arras desberdinak dira. PSOEk era argian irabazi zuen senatuan, izan ere, gehiengo absolutua bereganatzeko besteko babesa eskuratu zuen. Euskal alderdiei zegokienean, EAJk eta Nafarroak Batzen Du alderdiek kongresuan baino ordezkaritza zabalagoa eskuratu zuten, EH Bilduk ordea, murritzagoa.

Aipatu beharra dago autonomia erkidego orok senatari bat gehiago izendatzeko eskubidea duela eta beste bat gehiago milioi bat biztanleko. Hau da, Andaluziako, Kataluniako eta Madrilgo autonomia erkidegoek gehitzen dituzte senatari gehien, biztanle kopuru altuarengatik. Hala ere, EAEk 3 senatari gehitzeko eskubidea du eta Nafarroako Foru Erkidegoak bat gehiago gehitu dezake.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Kataluniako prozesu independentista
 Vox (alderdi politikoa)

Kanpo estekak 

Espainiako hauteskunde orokorrak
2019 Espainian
2019 Euskal Herrian