Itzaga (Itzagaondoa)

Itzaga edo Eitzaga Itzagaondoa udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1512. urtean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Itzagaondokoa Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak itzagarrak edo eitzagarrak ziren.

Izena 
Itzaga edo Eitzaga toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Eyçega (1366)
 Eicega (1444)
 Icega (1444)
 Eizaga (1534)
 Izaga (1615)
 Equizaga (1707)
 Eguizaba (1736)
 Eguizaga (1800)
 Eitzaa (1930)
 Eizaga (2002)

Geografia 
Itzaga Itzagaondoa ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapena 
Itzagaondoa Zangozako merindadeko udalerria da eta Nafarroako hiriburutik 28 kilometrora dago. Udaletxea Ardatzen dago. Erliebe handiko ibarra da. Itzaga mendiaren magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.

Klima 
Itzagaondoko klimaren ezaugarriak klima azpimediterraneoari dagozkio. Urteko batez besteko tenperatura oso aldakorra da altuera zein den, sei gradu gunerik menditsuenetan, eta 13 gradu herrigune eta hegoaldeko guneetan. Prezipitazioek ere antzeko aldakortasuna daukate, 800 hegoaldean eta 1.400mm edo gehiago mendietan. Urteroko egun euritsuak 100 eta 140 inguru izaten dira.

Jatorrizko basoetan pagoak, haritzak, ameztiak eta basa pinuak zeuden. Zoritxarrez, nekazaritzaren eragina dela eta, gaur egun 33 hektarea pago baino ez dago Itzagaondoan. Birlandaturiko pinu lariziar austriarrak (Pinus nigra) Izanozko gunean daude gehienbat, guztira 600 hektarea baino gehiago.

Estazio meteorologikoak 
Itzagaondoan dagoen Zuhatzu lekuan, itsasoaren mailatik 631 metrora, Nafarroako Gobernuak 1987an jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Garcia Almoravidek bertan zituen kollazoak Nabarreriako gerraren ondoren konfiskatu ziren. 1366an 3 su zituen oraindik. Ondoren, Leonel Nafarroakoarena izan zen 1413an, eta haren semeak, Filipe mariskalak, 1444an terminoa saldu zien, hondatuta, Ardazko zenbait bizilaguni.

Ondasun nabarmenak 
 San Migel baseliza, XI. mendeko kristiau baseliza.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Itzagaondoa
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 

Itzagaondoko herri hutsuak