Txori Gorribizia

Txori gorribizi (txineraz 朱雀 ), japonieraz Suzaku izenez ere ezaguna, Japoniako mitologiako lau jainkozko munstroetako bat izendatzeko erabiltzen den hitz japoniarra da, Kyoto hiriko puntu kardinalen babesleen ordezkaria. Koreeraz Ju-jak eta Chu Tước vietnamieraz deitua. Txinako kultura tradizionaletako lau zeruko espirituetako bat da. Hogeita zortzi konstelazioetako hegoaldeko zazpi konstelazioen agerpena da, eta bere gorputza egun osoan inoiz itzaltzen ez diren suz estalita dago. Hegoaldea irudikatzen duen piztia mitikoa da, eta bere kolorea gorria da. Eguzkia da lau irudietan, sua bost elementuetan eta li esamesetan. Udako aroaldia adierazten du, eta Yan enperadorearena da.

Suzakuk hegoaldea adierazten du eta bere itxura Fenix gorribizi batena da, eta horrek suaren elementua adierazten du.

Qin aurreko dinastiaren hilobi-kulturan, hildakoen arimak zerura igotzen laguntzen zituzten jainkoek eta geroko Taoismoan hilezkortasunaren liburuan sartu ziren apaizek, Lingguang deitu zuen taoismoak: «jainko orokorra» eta «fantasma ehiztaria».

Hogeita zortzi jauregien artean, hegoaldeko zazpi jauregiak putzua, mamua, sahatsa, izarra, Zhang, Yi eta Zhen dira hitz orokorra.

Jende askok, Suzakuri, «Suzko Fenix» deitzen diote, baina, errealitatean, Fenixak «koloreetako lumadun urrezko faisai baten itxura du», Suzakuren berdina ez dena. Suzaku zeruko lau espirituetako bat da, eta fenixa lurrean dagoen txori jainkotiarra eta hegazti guztien burua da. Gainera, Jinwu hiru hankako txoria da, eguzkiarekin erlazionatuta dagoena.

Iturria 

Suzaku Txinako lau konstelazioen sinboloetako baten parte da. Txinatarrek txori gorribizia deitzen diote. Hegoaldea irudikatzeaz gain, udako aroaldia ere sinbolizatzen du.

Suzaku hegoaldea babesten duen piztia sakratua omen da. Bizi-luzetasunaren jainkotzat hartzen da, eta Tennoren lau espirituetako bat da. Hegoak zabalduta dituen fenix batek irudikatzen du. Gorri bizia da, eta, bost elementuen teorian, suaren sinboloa da, eta hegoaldeko koloretzat hartzen da. Fenixarengandik ere ezberdina da, antzinako Txinan irudimenezko hegazti bat dena, baina badago teoria bat jatorri bera duena eta, batzuetan, berdindu egiten dena. Amaieraraino jainkotasuna duen txoria da, eta, gurtzeko objektua den arren, ez da deabrua, jainko bakarra edo zutabe-jainko mota.

Haikueran, udako denboraldiko «Yan enperadorea» eta «Enperadore gorria» hitzen sinonimoa da (antzinako txinatar jainko mitologikoaz gain enperadorearekin borrokatu zuena), Udaberri, udazken eta neguaren kasuan, hurrenez hurren, koloreei dagozkien izenak daude, hala nola «enperadore urdina», «enperadore zuria» eta «gen enperadorea», baina, udan, «suaren enperadorea» bakarrik erabiltzen da («Enperadore gorria» gutxitan erabiltzen da, eta «Zhu Enperadorea» ez dago saijikieraz). Horrez gain, udari «Zhu Xia» ere deitzen zaio.

Suzaku beste hizkuntza batzuetan 

 Zhū Què pinyineraz .
 Chu Tước vietnameraz.
 Ju-jak koreeraz.
 Txori gorribizia txinatar mitologiako konstelazioetan .

Txori gorribiziaren zazpi jauregi 
Beste hiru sinboloekin gertatzen den bezala, zazpi Jauregi astronomiko daude (Ilargiaren posizioak) Txori gorribizian. Hauek zehazten dituzten izenak eta izarrak hauek dira:

Astronomia 
Txinako konstelazioak txinatar, korear eta japoniar kartografoek erabili zituzten.

Izarrak 
<div class="noprint">

Agerraldiak 

 Suzaku, «Code Geass» anime serieko pertsonaia nagusia.
 Suzaku, «Yami no Matsuei» anime serieko Asato Tsuzukiren lau jainko zaindarietako bat.
 Fushigi Yūgi animean ere, Byakko, Seiryu eta Genburekin batera, lau jainkoetako bat da.
 Yū Yū Hakusho animean ere hiria infernua kontrolatzen duten lau munstro handietako bat da, Byakko, Seiryu eta Genburekin batera.
 Digimon animean, Suzaku Mundu Digitala babesten duten Lau Piztia Sakratuetako bat bezala azaltzen da (Zhuqiaomon).
 Samurai Deeper Kyo mangan, Mizuchiren 4 erasoetako bat da.
 Suzaku, «Beyblade» seriean, Kai's bit piztia gisa agertzen da (Dranzer amerikar bertsioetan).
 Suzaku da Akatsukiko Itachi Uchiha-k Naruto-n daraman eraztunaren izena.
 «Shin Megami Tensei» bideo-jokoen sagan ere agertzen da fusio eta dei egin dakiokeen pertsona gisa.
 Inuyasha-n Ninja Deabruen kide gisa agertzen da, loreen Suzaku izenpean.
 Rosario + Vampire mangan, Suzaku bat agertzen da txinatar zigilu baten deialditik
 Blue Dragon Ral Grad mangan, fenix gorria beste itzal mitikoetako gisa agertzen da.
 Devil Survivor 2 The Animation animean, Suzaku da Hibikik deitu dezakeen deabruetako bat.
 Sousei no Onmyouji animean, Suzaku da Shimon Ikarugaren izenburua, 12 zaindarietako bat.
 Ao no Exorcist mangan (eta geroago animerako egokitzapena) Tatsuma suguro monjearen familia-kide gisa agertzen da.
 Against the Gods Txinako web-eleberrian, txori gorribizia su motako hiru piztietako bat da, fenixarekin eta urrezko belearekin batera.
 Overwatch-en errukiaren jantzi kosmetikoa da
 Xenoblade Chronicles 2 bideo-jokoan, Suzaku Blade aliatu bat da, Vandham-en laguna dena (Amerikako bertsioan Roc du izena).
 Final Fantasy XIV: Stormblood bideo jokoan, Hell's Kier epaiketan aurkari gisa agertzen da Suzaku.
 Final Fantasy Type-0 bideo-jokoan, Suzaku da herrialde nagusia, Rubrum izenekoa, non klase zero eta magiaren «Akademia» bizi den.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Byakko mendebaldea eta aire elementua adierazten duen tigre zuria da.
 Seiryu ekialdea eta ur elementua adierazten duen herensuge urdin bat da.
 Genbu, dortoka eta sugearen arteko aleazioa da;iparraldea adierazten du, eta, bere elementua, lurra da.

Kanpo estekak 

Japoniar mitologiako izakiak
Txinatar zodiakoa
Txinatar konstelazioak
Txina