Elsa Triolet

Elsa Triolet, benetako izena Ella Yourievna Kagan () (Mosku, 1896ko irailaren 24agreg./irailaren 12ajul. - Saint-Arnoult-en-Yvelines, 1970eko ekainaren 16) frantsesez idatzi zuen emakume idazle errusiarra izan zen; familia judua zuen. Goncourt saria irabazi zuen lehen emakumea izan zen. Bere ahizpa Lili Brik zen eta Louis Aragonen ezkontidea izan zen. Laurent Daniel izengoitia erabili zuen ere bai, hasieran klandestinitatean, gero literaturan.

Biografia 
Elsa Kagán judutar jatorriko familia burges aberats batean jaio zen. Bere gurasoek, jatorriz Letoniakoak, familia kosmopolita osatu zuten, non bi ahizpa gazteen haurtzaroan Europa osoko moda-lekuetatik bidaiatzea ohikoa izan zen. Aita abokatua zen eta ama, berriz, piano-jotzailea. Aitaren heriotzak, Elsak hamabost urte besterik ez zituenean, bizitza maila jaistera behartu zuen familia. Haurtzarotik Roman Jakobson hizkuntzalariaren laguna izan zen, eta gazte-gaztetan frantsesa ikasten hasi zen. 1913an Vladimir Maiakovski poeta futuristarekin harremana izan zuen, gerora Lilia Brik, bere ahizpa zaharrenaren lankide izango zena. Viktor Shklovski Elsarekin maiteminduta egon zen baina gazteak ez zion erantzun.

1918an Errusia utzi eta 1919an Parisen Andre Triolet frantziar militarrarekin ezkondu zen. Hurrengo urtean denboraldi bat eman zuenTahitin, bere lehen eleberriaren inspirazio iturri izan zen bidaia. 1921ean senarra utzi eta Londresera eta Berlinera joan zen bizitzera. Errusieraz idatzitako eleberri batzuk plazaratu zituen: À Tahiti (1925), Fraise des bois, Camouflage (1928). 1924an Montparnassera joan zen bizitzera eta surrealismoarem artistak ezagutu zituen, besteak beste, Fernand Léger eta Marcel Duchamp.

Parisen ere, 1928an, "La Coupole" kafetegian, Louis Aragon ezagutu zuen. Kafetegi horretan artista ugari biltzen zen eta Elsa haien musa bihurtu zen. XX. mendearen hogeita hamargarren hamarkadan goi joskintzarako koilareak diseinatu zuen eta egunkari errusiarrentzat idatzi zuen. Halaber, errusieratik frantsesera itzulpenak egingo zituen. 1938an frantsesez eginiko lehen eleberria idazteari ekin zion: Bonsoir Thérèse.

1939ko otsailaren 28an Louis Aragonekin ezkondu zen. Berarekin batera, Erresistentzia Frantsesean sartu zen, hegoaldean (bereziki Lyon eta Drôme inguruan) eta La Drôme en Armas eta Les Etoiles egunkari klandestinoak egiten eta zabaltzen lagundu zuen. Idazten jarraitu zuen: Le Cheval blanc eleberria eta Éditions de Minuit argitaletxean kontakizun batzuk argitaratu zituen, Le premier accroc coûte 200 francs. Izenburuaren esaldi horren Proventzan Aliatuen lehorreratzea iragartzen zuen. Kontakizun hoiek 1944ko Goncourt saria irabazi zuten. 1946an, bestetik, Nurembergeko Prozesuan izan zen eta Les Lettres françaisesen gaiari buruzko erreportaje bat idatzi zuen.

Idazleen Batzorde Nazionaleko (Comité national des écrivains) aginte-batzordeko kide izanik, 50eko hamarkadan irakurzaletasuna sustatzeko eta liburuak saltzeko konpromisoa hartu zuen. Gerra garaiak L'Inspecteur des ruines (1948) eleberria inspiratu zion, eta mehatxu atomikoak, Gerra Hotzaren garaiak, Le Cheval roux ou les Intentions humaines. Sarritan, Aragonekin batera, bloke sozialistako herrialdeetara joaten zen. 1957an Estalinismoa kritikatuko zuen Le Monument liburuarekin. Urte horretan bertan dimisioa eman zuen CNEko zuzendaritzaren batzordean eta, ondoren, "L’Âge de Nylon" zikloko hiru eleberriak idatzi zituen. 1963an aktiboki esku hartu zuen Aleksandr Solzhenitsyn disidentearen Une journée d'Ivan Denissovitch liburuaren itzulpenean eta Frantzian agertzea lortzeko. Mayakovskiren biografia Sobietar Batasunean, bestetik, oso faltsututa agertu omen zen eta, erantzun gisa, Le Grand Jamais (1965) eta Écoutez-voir (1968) eleberriak idatzi zituen.

La Mise en mots (1969) eta Le Rossignol se tait à l'aube (1970) argitaratu ondoren, Elsa Triolet bihotzeko gaitz baten ondorioz hil zen, 1970eko ekainaren 16an, Louis Aragonekin batera Moulin de Villeneuven (Saint-Arnoult-en-Yvelines) zuen jabetzan. Errota zahar hori inguratzen duen sei hektareako parkean lurperatuta dago, Aragon ondoan. Bere hilobiei buruz, Elsa Trioleten esaldi hau irakur daiteke: «Quand côte à côte nous serons enfin des gisants, l'alliance de nos livres nous unira pour le meilleur et pour le pire, dans cet avenir qui était notre rêve et notre souci majeur à toi et à moi. La mort aidant, on aurait peut-être essayé, et réussi à nous séparer plus sûrement que la guerre de notre vivant, les morts sont sans défense. Alors nos livres croisés viendront, noir sur blanc la main dans la main s'opposer à ce qu'on nous arrache l'un à l'autre. ELSA» (Bata bestearen ondoan, azkenean etzanak garenean, gure liburuen aliantzak gure ametsa eta gure kezka zen etorkizun horretan onerako eta txarrenerako bilduko gaitu, zu eta ni. ELSA).

Obra 
 À Tahiti (1925) errusieraz. Egile berak frantsera eraman zuen 1964an.
 Fraise des bois (1926) errusieraz.
 Camouflage (1928) errusieraz.
 Bonsoir Thérèse, Denoël, 1938
 Maïakovski, ESI, 1939
 Monstre 42, Poésie 42, Seghers, 1942
 Clair de lune, Poésie 42, Seghers, 1942
 Mille regrets (1942)
 Le Cheval blanc, Denoël, 1943
 Les Amants d'Avignon. Laurent Daniel izengoitiaz, Éditions de Minuit, 1943.
 Qui est cet étranger qui n'est pas d'ici ? ou le mythe de la Baronne Mélanie, Éditions Seghers, 1944
 Le premier accroc coûte 200 francs, Denoël, 1944, Goncourt saria, 1944
 Personne ne m'aime, La Bibliothèque française, 1946
 Les Fantômes armés, La Bibliothèque française, 1947
 L'Inspecteur des ruines, Denoël, 1948
 Le Cheval roux ou les Intentions humaines, Éditeurs français réunis (EFR), 1953
 L'Histoire d'Anton Tchekhov, Lan Guztien hitzaurrea, EFR, 1954
 Le Rendez-vous des étrangers, Gallimard, 1956
 Le Monument, Gallimard, 1957
 L'âge de nylon (I) : Roses à crédit, Gallimard, 1959
 L'âge de nylon (II) : Luna-Park, Gallimard, 1959
 Les Manigances, Gallimard, 1961
 L'âge de nylon (III) : L'Âme, Gallimard, 1962
 Le Grand Jamais, Gallimard, 1965
 Écoutez-voir, Gallimard, 1968
 La Mise en mots, Skira, 1969
 Le Rossignol se tait à l'aube, Gallimard, 1970.

Itzulpenak 
Itzulpen ugari egin zuen, frantsesetik errusiera eta errusieratik frantsesera.
 Frantsesetik errusiera: Louis-Ferdinand Célineren Voyage au bout de la nuit, Louis Aragonen Les Cloches de Bâle eta Les Beaux Quartiers.
 Errusieratik frantsesera: Nikolai Gogol, Anton Txekhov, Vladimir Maiakovski, Marina Tsvetaieva eta beste egile askoren lanak.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Louis Aragon

Kanpo estekak 
 :Louis Aragonen eta Elsa Trioleten Moulin de Villeneuve etxea.
 :Louis Aragonen eta Elsa Trioleten webgunea.

Emakume idazleak
Frantsesezko idazleak
Errusierazko idazleak
Frantziako idazleak
Frantziako eleberrigileak
Errusiako eleberrigileak
Frantziako saiakeragileak
Moskutarrak
Goncourt sariaren irabazleak
Frantziako Erresistentziaren kideak
Surrealismoaren literatura
Izengoitiak
Errusiako emakumeak
XX. mendeko emakume idazleak
Emakume eleberrigileak
Gaixotasun kardiobaskularrek hildakoak