Mondela

Mondela Urraulgoiti udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Urraulgoitiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak mondelatarrak ziren.

Izena 
Mondela toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Montela (1111)
 Mondela (1178)
 Mondela (1268)
 Mondelga (1280)
 Mundela (1366)
 Mondela (1534)
 Mondela (1800)
 Mondela (1915)

Geografia 
Mondela Urraulgoiti ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapena 
Urraulgoiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 56 kilometrora dago. Udaletxea Irurozkin dago. Erliebe handiko ibarra  da, Ugarron bezalako arroilek nabarmenduta, lurraldeko gainerako lekuetatik isolatzen baitute. Ibarraren erdialdea nekazaritzakoa da, baina zenbat eta iparralderago edo ekialderago, orduan eta lur gutxiago dago erabilgarri. Azkenik, gainerako udalerriekin muga egiten duten eremuak menditsuak dira.

Klima 
Erlieberaren desberdintasunak direla eta, Urraulgoitin bi klima desberdintzen dira, batetik hegoaldeko klima azpimediterraniarra, eta bestetik iparraldeko klima azpiozeanikoa. Iparraldean izaten diren prezipitazio ugariagoak direla eta (batez beste 1 400 mm edo gehiago urtero), pagadi ugari daude. Bien bitartean, hegoaldean, urtero 900 mm jausten direlarik, pinu basatia da espezierik ohikoena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da.

Zuhaitzen artean espezierik ugariena birlandaturiko (Austriatik ekarri zituzten XVIII. mendearen amaieran) pinu lariziarrak dira, guztira 591 hektarea hartuz.

Estazio meteorologikoak 
Urraulgoitin dagoen Eparotz, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Ozkoidi eta Argaitzekin batera, 1280an 3 kahitze 3 gari-kuartel eta 9 kahitze 3 garagar-kuartel eta olo-kuartel, gehi 2 gari-kahitze eta garagar eta olo-beste hainbeste kahitze zor zituen urtean. XIV. mendea baino lehen hustu behar izan zuten. Ondoren, ondoko herrietako bizilagunek baliatu zuten hitza.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Urraulgoiti
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 

Urraulgoitiko herri hutsuak