Nella Larsen

Nellallitea "Nella" Larsen, jaiotzez Nellie Walker, (Chicago, Illinois, 1891ko apirilaren 13a - Manhattan, New York, 1964ko martxoaren 30a) Harlemgo Pizkundeari atxikitutako eleberrigile estatubatuarra izan zen. Erizain eta liburuzain lanetan ere jardun zuen. Bi eleberri argitaratu zituen Larsenek, Quicksand (1928) eta Passing (1929), baita ipuin batzuk ere.

Nahiz eta bere literatur ekoizpena zabala izan ez, lortu egin zuen bere garaikideen errekonozimendua. XX. mendearen amaieraz geroztik eta bereziki arraza eta sexu identitateari buruzko gaiak aztertzen hasi zirenetik, berpiztu egin da interesa Larsenen idazkerarekiko. Bere lanak ikerketa akademiko ugariren xede izan dira eta oso goraipatua da gaur egun. Pertsonaia nagusitzat jotzen dute Harlemgo Pizkundeko eleberrigintzan nahiz AEBetako modernismoan.

Biografia 

Larsenek zenbait  ezizen erabili zituen bizitzan zehar. Chicagon jaio zen 1891ko apirilaren 13an eta Nellie Walker izena eman zioten. Haren ama daniar etorkina zen eta aita Karibe Britainiarrean jaioa. Gizon hura laster desagertu zen bien bizitzatik eta, ondoren, Nelliek aitaordearen  abizena hartu zuen. Nella Larsenen ordez aurki ditzakegu beste izen batzuk ere: Nellye Larson, Nellie Larsen, Nella Larsen edo Nella Larsen Imes.

Larsen Danimarkan bizi izan zen urte batzuetan amaren senide batzuekin. Gero, 1907-08ko ikasturtean, ikastaro bat egin zuen  Fisk unibertsitatean (Nasville, Tenessee), zeinetan ikasle afroamerikarrak, batez ere, onartzen ziren. Bota egin zuten handik, George Hutchinson biografoaren iritziz, ez errespetatzeagatik unibertsitateak ezarrita zeukan jokabide- eta janzkera-kode zorrotza. Ondoren, beste lau urte eman zituen Danimarkan eta, azkenik, AEBetara itzuli zen.

1914an hasi zen Larsen erizaintza ikasten Lincoln Ospitalean, New Yorken, afroamerikarren eritzaintza eskolan. 1915ean gradua lortuta, Tuskegee-ra joan zen, Alabaman, eta bertako ospitalean erizainen buru izendatu zuten. Erizainen lan baldintzak oso eskasak ziren - eurek garbitzen zituzten gelak eta arropa- eta Larsenek bertan behera utzi zuen lanpostua 1916an,  New Yorkera itzultzeko eta bertan lan egiteko eritzaintzan. Hala ere, alde batera utzi zuen ogibide hori Espainiako gripe pandemia amaitu eta gero .

Larsen 1919an ezkondu zen Elmer Samuel Imes fisikari ezagunarekin,  berau Fisikako doktoregoa lortu zuen bigarren afroamerikarra. Harlem-era aldatu ziren senar-emazteak eta Larsenek idazteari ekin zion; 1920an argitaratu ziren bere lehen lanak. Borondatezko lanean hasi zen 1921ean New Yorkeko liburutegi publikoan (NYPL) eta prestatzen, aldi berean, gradu azterketetarako. 1923an lehen emakume beltza izan zen gradua eskuratzen NYPL Liburutegiaren Eskolan, Columbia Unibertsitateari atxikia. Liburuzain lanean aritu zen gero NYPL-n, batez ere, Harlem auzoko sailean.

Ikerketa lanak eta arrakastak ospea eman zioten Elmer Imesi eta urrunarazi egin zuten fisikaria bere gizarte-mailatik. Horrek zaildu egin zuen harremana eta bikotea dibortziatu egin zen 1933an. Dibortzioak ekarri zion diruak aukera eman zion Larseni lasai bizitzeko 1941era arte, senar-ohia zendu zen arte, hain zuzen ere. Utzia zuen literatura ordurako eta erizaintzara  itzuli behar izan zuen.

Nella Larsen 1964an zendu zen Brooklyn-en, 72 urte zituela.

Lana 

Larsenen bi eleberriek kritika ona bereganatu zuten eta hainbatek jo zuten idazlea eleberri afroamerikarraren izar berritzat, harik eta alde batera utzi zituen arte Harlem, ospea eta literatura. Sarritan alderatzen dute Claude McKay eta Jean Toomer bezalako idazleekin, Larsonek ere idatzi baitzuen kultura- eta arraza-gatazkari buruz. Haren pertsonaiak mestizoak dira, borrokan askotan euren  identitatearekin. Nahiz eta batzuek uste izan identitate-gatazka hori ez zetorrela bat “New Negro” mugimenduarekin, askok irizten diote Pizkundearen erretratu gordin eta garrantzitsua, batez ere, Harlem bizi ziren emakumeena.

Hona hemen bere narrazio-lanak:

Eleberriak 

 Quicksand (1928)
 Passing (1929)

Narrazio laburrak 

 "Freedom" (1926)
 "The Wrong Man" (1926)
 "Playtime: Three Scandinavian Games," The Brownies' Book, 1 (1920ko ekaina): 191–192.
 "Playtime: Danish Fun," The Brownies' Book, 1 (1920ko uztaila): 219.
 "Correspondence," Opportunity, 4 (1926ko iraila): 295.
 "Review of Black Spade," Opportunity, 7 (1929ko urtarrila): 24.
 "Sanctuary," Forum, 83 (1930eko urtarrila): 15–18.
 "The Author's Explanation", Forum, Supplement 4, 83 (1930eko apirila): 41–42

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Newyorkarrak
Chicagotarrak
Ameriketako Estatu Batuetako eleberrigileak
Emakume idazleak
Ameriketako Estatu Batuetako erizainak
Liburuzainak
Afro-amerikarrak
Emakume eleberrigileak
XX. mendeko emakume idazleak