María Telo

María Telo Núñez (Cáceres, 1915eko urriaren 8a - Madril, 2014ko abuztuaren 5a) Espainiako legelari eta feminista izan zen, XX. mendeko 100 emakumeetako bat emakumearen eskubideen alde egiteagatik. Honoris Causa doktorea (Salamancako Unibertsitatea), Scevola 2011 Saria (Etika eta Zuzenbideko Profesionalen Kalitatea), justiziarekiko konpromisoagatik eta demokraziaren eta emakumearen berdintasunaren aldeko borrokagatik, eta Clara Campoamor Saria (2006). Mi lucha por la igualdad jurídica de la mujer liburuaren egilea da.

Aipamen biografikoa 
Notarioaren alaba, 1932an Salamancako Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean hasi zen ikasketak egiten. Amaitzeko bi ikasgai baino ez zuenean, eta Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz, 1940ra arte itxaron behar izan zuen Zaragozako Unibertsitatean lizentziatura lortzeko. Diktadura frankistaren lege-erreformek notarioen kidegoan sartzea eragotzi zioten. Berak inbestidura-hitzaldian hauxe kontatu zuen:Nire aita, militarra izan zena, eta Teniente Koronela zela notario egin zen. Bere seme-alaba guztiek zuzenbidea ikastea nahi zuen, baina nirekin arazo bat zegoen, emakumea nintzela, eta, beraz, Zientzien Batxilergoa hasi nuen farmazialari izateko, baina zortea izan nuen, 1931n Errepublika sortu baitzen. Sortu zen urte berean Errepublikak emakumeak Kidego horretan sartzea baimendu zuen. Zientzietako batxilergoa bertan behera geratu zen eta Letretakoan hasi nintzen Zuzenbidea ikasteko. Baina karrera amaitzeko bi irakasgai falta zitzaizkidanean, gerra zibila piztu zen. Azterketak bertan behera geratu ziren eta 1940. urtera arte ez ziren berriro hasi. Urte horretan amaitu nituen ikasketak. Diktadoreak Errepublikako legeria guztia ezabatu zuen eta notariotzarako oposekatarik egin ezinda geratu nintzen.

María Telo Núñez, Discurso Honoris Causa1944an Nekazaritza Ministerioko Administrazio Zibileko Teknikarien Kidegoan oposizioaldia egin zuen, bertara sartu zen lehen emakumea izanik. [beharrezko  Han ezagutu zuen bere senarra, Juan Manuel Fernández Albor, eta harekin alaba bakarra izan zuen. Alargun geratu ondoren, 37 urterekin abokatu hasi zen lanean Madrilen, 80 urte bete arte. Familia Zuzenbidean espezializatu zen. 

1950eko hamarkadan, emakumeen egoera juridikoa hobetzeko ekintzak hasi zituen. Clara Campoamororekin korrespondentzia izan zuen.

ABCn argitaratutako artikulu batean hauxe esan zuen:

1969ko irailean, emakumea kate juridikoetatik askatzeko borrokari ekin nionean, haren egoera hain zen iraingarria eta alienagarria familian, proiekzio publikoarekin, 1263. artikulua bezalako artikuluak baitzeuden, non emakume ezkondua adin txikikoen, eroen edo dementeen eta irakurtzen eta idazten ez zekiten gormutuen artean kokatzen baitzen. 57. artikuluak emakumea senarrari men egitera behartzen zuen eta ezkontza-lizentzia bizitzako ekintza guztietarako mugatzen zuen. Lizentziarik gabe, emakumeak testamentua besterik ezin zuen egin.

María Telo Núñez, ABC.Telo Núñez, María. «Las investigadoras de la mujer». nodo50.

Aktibismoa diktadura frankistan 
María Telo Espainiako eta nazioarteko hainbat elkarte eta erakundetako kidea izan zen, emakumeen eskubideen defentsa helburu zutela. 1950eko hamarkadaren amaieran, María Telo Karrera Juridikoen Nazioarteko Emakumeen Federazioan (FIMCJ) sartu zen. 

1969an antolatu zuen federazio horren urteko Kontseilua Madrilen. María Teloren txostenak, «Emakumea zuzenbide zibilean» izenburukoak, Espainiako emakumeen gutxiagotasun juridikoaren egoera aztertu zuen. Hitzaldi horrek oihartzun handia izan zuen. Kontseilu horretan, zenbait emakume-abokatuk FIMCJren mendeko Ikasketa Batzordea sortzea erabaki zuten, "kontseiluan adostutako ondorioak aztertu eta dagozkien agintarien aurrean aldarrikatzeko" helburu zutela. Herrialdeko arlo juridikoko agintari gorenak bisitatu zituzten —estatuburua eta Falangeko Emakumeen Ataleko (SF) ordezkari nazionala—. Geroago, 1971ko uztailean, Emakume Juristen Espainiako Elkartea (AEMJ) sortu zen, María Telo Nuñezen lehendakaritzapean. Elkarte horren helburuak honako hauek dira: Zuzenbidea aztertzea, batez ere emakumeari edo familiari zuzenean eragiten diona; lege-arauak gaur egungo garairako egokitzea , eta emakumea sustatzea, bere lanbideen barruan, eta bereziki Zuzenbidean titulatutakoen artean.

1976an Emakume Juristen Nazioarteko I. Biltzarra antolatu zuen, abenduaren 13tik 16ra Madrilen.

Kodifikazio Batzorde Nagusian parte hartzea 
AEMJk emakume juristak Kodetze Batzorde Orokorrean (CGC) sartzea eskatu zuen. Batzorde hori, 1843ko abuztuaren 19ko Errege Dekretuaren bidez sortu zenetik, Justizia Ministerioaren kontsulta-organo gorena da. Horretarako, eskaeraren oinarri ziren zenbait idazki aurkeztu behar izan ziren, argudio hauekin:

 Jaun/Andre hori:  Gu geu, zuzeneko eragina dugunok, lehenak gara  sentitzen, emakume jurista bakar batek ere ez duelako aukerarik izan Kodetze Batzorde Orokor horretako berezko bokal izateko behar diren lanpostuetara iristeko, Espainian duela bost urte arte Magistraturan debekatuta egon zelako, eta  beste lanbide batzuetan, berriz10 urte, María Núñez Telo 1975eko Foroan egindako emanaldian izan ezik.
María Telo y la participación de mujeres juristas en la Comisión General de Codificación (1973-1975).
 1972ko abenduaren 23an, Kodeketa Batzorde Orokorrean atal berezi bat eratu zela jakinarazi zuten, gizarte-aldaketek Familia Zuzenbidean  eragin ahal izan dituzten gorabeherak aztertzeko eta proposamenak egiteko. María Telo beste hiru emakumerekin batera izendatu zuten batzorde horretan parte hartzeko: Carmen Salinas Alfonso, Concepción Sierra Ordóñez eta Belén Landáburu. Lan horien ondorioz, 1975eko maiatzaren 2ko 14/75 Legea aldarrikatu zen. Lege horrek emakumeari jarduteko gaitasun osoa eman zion, senarrarekiko obedientzia, ezkontza-lizentzia eta sexuagatiko bereizkeria guztiak alde batera utzi baitzituen. Bi gelditu ziren, guraso-ahalgo bateratua eta irabazpidezko ondasunen administrazio bateratua.

1978an, arrazoi ideologikoengatik, sortu zuen elkartea utzi zuen.

Aktibismoa Espainiako demokraziatik 
Haren obra juridiko eta politikoa erabakigarriak izan ziren Kode Zibila berritzeko. Baterako guraso-ahala eta irabazpidezko ondasunen baterako administrazioa 1981eko maiatzaren 13ko Legearen xede izan ziren, «Filiazioa, guraso-ahala eta ezkontzaren araubide ekonomikoa»ri buruzkoa. Lege horren azterlanean, María Telok aktiboki hartu zuen parte Konstituzio-auzitegiak. Era berean, partaidetza nabarmena izan zuen 1981eko uztailaren 7ko Legea, «Ezkontza, banantze, deuseztasun eta dibortzio motak», onetsi aurreko azterketetan. Urte askoan, CGCko kide izaten jarraitu zuen, kide iraunkor gisa. 1982az geroztik, Emakume Juristen Nazioarteko Federazioko Espainierazko idazkari gisa, karrera juridikoko zazpi emakume-elkarte sortzea sustatu zuen, Puerto Rico, Peru, Argentina, Kolonbia, Bolivia, Brasil eta Txilen.

2005eko azaroaren 23an, Jaiotza eta Adopziorako Baimen Berdin eta Besterenezinen aldeko Plataforman emandako hitzaldian zera esan zuen: 

" Horregatik, aitatasun-baimena nahitaezkoa izatea oso neurri jakintsua iruditzen zait enpresaburuaren eta langilearen arteko konplizitate maskulinoa hausteko. Enpresaburuek eta gizarteak, oro har, ulertu behar dute gizona eta emakumea gizakiak direla, ez makinak; seme-alabak dituztela, eta bizitzako lehen uneetan biek dutela haiek zaintzeko eta beren konpainiaz gozatzeko betebeharra eta eskubidea. Eta horrek enpresari nolabaiteko kaltea ekartzen badio, ezin da kitatu zama amari bakarrik jasanaraziz, bere lanaren kaltetan, aitaren lana bere mesederako gordetzen den bitartean. Neurri oso mentalizatzaile bat da, izan ere, gizalegezkoa denez, ohitura sortuko du, eta denbora baten buruan normala izango da eta beste berdintza batzuetarako bidea irekiko du". Maria Telo Nuñez

2008ko ekainaren 10ean, honoris causa doktore izateko inbestidura-ekitaldian, ezberdintasunak bere horretan jarraitzen zuela adierazi zuen, eta arazo horren erroa zera da: gizonak eta emakumeak familian betetzen dituzten rolak desberdinak direla «eta haien ondorioak lan-merkatuan, botere-, erabaki- eta erantzukizun-postuetan eta abarretan proiektatzen direla».». Lanaldi bikoitza aipatu zuen, emakumeen prestakuntza «hondatzen» duten lanaldi partzialeko edo ordutegi malguko lanak, izaera desberdinekoak. Familia-eskubidean aldaketa garrantzitsuak lortu zituen legelariak,  XXI. mendeko erronka zein zen esanda amaitu zuen bere diskurtsoa. Agintariek, enpresaburuek eta sindikatueek  «mundu osoan jabetu beharko lukete produkzioan aldaketaren bat egin behar dela». Mentalizazioan dago XXI. mendeko erronka —esan zuen—, «eta hori lortzeko, emakumeek parte hartu behar dute, gobernuei neurri egokiak eta zigor gogorrak eskatuz betetzen ez dituztenentzat».

Sariak eta aintzatespenak 

 Clara Campoamor saria, lehen edizioa, Madrilgo Udalarena, 2006an.
 Scevola saria, 2011n, «Zuzenbideko profesionalen etika eta kalitatea»ri emana
 Honoris Causa doktore, Salamancako Unibertsitateak 2007ko azaroan aurkeztua eta defendatua. Esther Martínez Quinteiro, 2008ko ekainean.
 Ministro Kontseiluaren laneko merezimenduaren domina, 2007an.
 Lazo de Dama a Nekazaritza Ministerioaren 1972ko Nekazaritza Meritua, Nekazaritza Zuzenbideari buruzko lanagatik eta argitalpenengatik.
 Justizia Ministerioko Peñaforten San Raimundo Lehen Klaseko Gurutze Saritua, 1976an.
 Pérez Perozo doktorearen Merituaren Domina, Venezuelako Abokatuen Federazioaren (FEVA) sortzailea, Caracasen, 1978.
 PSOEren “Emakumea eta Sozialismoa” Erakundearen Rosa Manzano saria, 1992an.
 Emakume Progresisten Federazioaren 1995eko Emakume Aurrerakoiaren Saria, Madrilen, 1996an.
 Latinoamerikako Abokatuen Federazioaren kondekorazioa, Caracasen emana, 1996an, «karrera juridikoetako abokatuentzat eta emakumeentzat elkartasuna adierazteko eta aintzatesteko, gizateriarentzako benetako berdintasun-, justizia- eta bake-guneak lortzeko borrokarako eta Zuzenbideko erakundeen bilakaeran laguntzeko egindako ahaleginerako».
 Europako Emakume Saria, Europako Emakumeen Batasunekoa, 1999ko urriaren 21ean Madrilen emana, «Espainiako Trantsizio Politikoaren lehen urteetan Familia Zuzenbidea Espainian eraldatu eta AEMJren sortzaile eta presidente egindako lanagatik, handik alde egin ondoren, emakumearen eskubideen alde lanean jarraitzeko».
 Karrera Juridikoko Emakumeen Nazioarteko Federazioaren plaka, 2002an emana.
 2020an, Artxibo Historiko Nazionalak bere ondarea zabaldu zuen.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Honoris Causa doktoretzaren zeremonia María Telori, Salamancako Unibertsitatean (2007) 

1915eko jaiotzak
2014ko heriotzak
Extremadurarrak
Madrilen hildakoak
Espainiako feministak
Legelariak
Abokatuak
Aitzindariak arloaren arabera
Emakume aktibistak
Emakume aitzindariak