Santa Klara, gure uharte ezezaguna

Santa Klara, gure uharte ezezaguna Txillardegik 2004an idatzitako liburua da, saiakera historiko bat Donostiako Santa Klara uhartearen historia azaltzen duena.

Santa Klara Donostiako badiaren erdian dagoen uharte malkartsu eta luzanga da, 48 metro garai eta 400 metro luze. Hego-mendebalde - ipar-ekialde lerroari jarraitzen dio. 

Txllardegiri irla asko gustatzen zitzaionez eta sarritan bertara jpaten zenez. Santa Klara. Gure uharte ezezaguna liburua idatzi zion irlaz. Liburuko sarreran dio literatura-orrialde mordoxka idatzi zuela uharteko mahai zaharretan, are Soziolinguistika Matematikoaren kapitulu batzuk ere bai.

Euskarazko liburu-ekoizpena txikia dela esan ohi da baina Txillardegik zazpi saiakera-liburu hauek argitaratu zituen:  Huntaz eta hartaz (Goiztiri, 1965), Erlijioa hauzipean (1971), Euskal kulturaren zapalketa 1956-1981. (Elkar, 1984). Gertakarien lekuko (Haranburu, 1985),   Antigua 1900 (Kutxa, 1993). Euskal Herria helburu (Txalaparta, 1994). Santa Klara, gure uharte ezezaguna (Kutxa, 2004) eta Horretaz. Zazpi saiakera labur (Elkar, 2007).

Uharteko historia eta bitxikeriak 
Txillardegiren liburu honek zehatz dokumentatzen ditu uhartearen historiako hainbat pasarte, besteak beste, hauek:

 Orain dela 1.000 urte Donostiako badian bi uharte omen zeuden, marea goian zegoenean Urgull mendia (atoloia) uhartea bihurtzen baitzen. XIX. mende bukaeran urbanizatu egin zen Amara eta Alde zaharra arteko padura edo hareatza, eta harrezkero oso zaila da Urgull uharte gisa ikustea.
 Frantzisko Asiskoak uhartea 1220an bisitatu omen zuen. Oso bizimodu pobrean bizi zenez, bisita hartan hoztu egin zen, osotara gaixotu, eta alborengoak jota ibili zen. Sei bat aste behar izan zituen sendatzeko, Antiguako Monastegiko pausalekuan. Oso sinesgarria da, Santa Klara uhartean ermita bat eraikitzeko ideia (edota berreraikitzekoa) Asiskoren garunean egun haietan sortu izatea.
 Clara Sciffi Asis-tarra, geroko urteetan Santa Klara bihurtzekoa, Klarisen fundatzailea (1193-1253), osoki zen Frantzisko  Asiskoaren herrikide, bidaide, gogaide eta jarraitzaile sutsua. Hortik dator uhartearen izena.
 Irlaren goialdean ermita bat eraiki zen 1362an edo. mendeetan zehar gorabehera handiak jaso ditu gero.
 Badiako mendebaldean dagoen Arribizketatik irlaraino oinez heldu ahal izateko barradera bat eraikitzeko hainbat saio eta proiektu izan dira 1821ez geroztik, baina azkenean bat ere ez da gauzatu. Oraindik ikus daitezke marea behean dagoenean 1821ean eraiki zen barradera haren aztarna, irlara joateko bidearen erdia-edo egiten duena.
 Mendeetan uharteko farola piztuta mantendu duten dorrezainen bizimodua oso gogorra izan da beti. Jende gogorra izan da, erosotasunik gabea, isolamenduan saildua eta zakarra, muturbeltza. Eta azken funtsean antzinako ermitauen ezpalekoa
 "Santa Klarako Uharteko Adiskideak" elkarteak hainbat hobekuntza eragin zituen uhartean 1956tik aurrera. Dorrezainen bizimodu garratzetik, uhartea jolas-toki eta atseden-leku izatera igaro ahal izateko lan egin zuen elkarteak. Hobekuntzen artean hauek dira aipagarriak: edateko uraren hornidura, mahaiak, bi taberna, dutxak eta parasolak. Jaia antolatu zuten urtero abuztuaren 11n (Santa Klara eguna).

Liburua argitaratu zenetik beste nonbait azaldu dira datu osagarri hauek: 

 Uhartean ez da inor bizi. Gailurraren ondoan itsasargi bat dago; jatorrizko eginkizuna galduta, barrualdea hustu zioten, eta 2021az geroztik barnean dauka itsas leize bat irudikatzen duen Hondalea eskultura. 
 Hego-mendebaldeko muturrean, badiaren barrualdera begira dagoen aldean, moila bat du; eta, haren alboan, taberna bat eta hondartza txiki bat, euskal kostalde osoan hegorantz begira dagoen hondartza bakarra da Zierbenako hondartzarekin batera. Hondartza hori itsasbeheran baizik ez da azaltzen, baina badu sorosle zerbitzua. Udan itsasontzi zerbitzua izaten da, uhartera joan-etorria egiteko. Uhartearen goialdean, bada hainbat zelaitxo, mahaiz horniturik. XVI. mendearen bukaeran, Santa Klarara ekarri zituzten izurri bubonikoak jotako Donostiako gaixoak.
 Santa Klara uhartea Donostiako Udalaren jabetzako jabari publikoko ondasuna da. Espainiar Estatuak eman zion jabetza, 1938ko urriaren 31ko dekretu baten bidez.

Iruditegia

Erreferentziak

Bibliografia 
 Jose Luis Alvarez Enparantza "Txillardegi": Santa Klara. Gure uharte ezezaguna. Donostia: Kutxa Fundazioa, 2004.

Kanpo estekak 
 Txillardegiren lanak, Literaturaren Zubitegian.
 Jose Ignazio Ansorena EITBren Kresala saioan uharteri buruz hitz eginez.
 "Eibartarra ote da?" Polemika xelebre baten berri Irutxuloko Hitzan 2011ko uztailaren 26an jasota.
 Txillardegiren bibliografia 1956-1999 Azkue bibliotekak paratua, Euskera-XLV,2000
 Txillardegi: Digitalizazioaz eta obraz Txillardegiren lan osoa digitalizatuta eta eskura (1.634 idazlan). Jakin.eus (2015eko urtarrilaren 14)
 Txillardegi: Digitalizazioaz eta obraz Txillardegiren lan osoa digitalizatuta eta eskura (Txillardegiren 1.782 idazlan). Jakin.eus (2022)
 Txillardegiri buruz erreportajea Hamaika Telebistaren eskutik (2014-07-07).
 Txillardegi, euskara batuaren aita Euskaltzaindiak 2012an hil ziren euskaltzainak omentzeko bileran Jean-Louis Davant euskaltzain osoak idatzitako hilberri txostena, Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegiren omenez (2013ko urtarrilaren 25).
 Txillardegi. Jose Luis Alvarez Enparantza. Txillardegiri buruzko bloga.
 Txillardegiren aurkezpena, GipuzkoaKultura.net webgunean.
 Txillardegiren gunea Euskal Idazleen Elkartearen webgunean.
 Txillardegi lagun giroan liburua. UEUko hainbat lagunek idatzi zuten artikulu bilduma.
 "Txillardegiren omenez" Bat Soziolinguistika Aldizkariaren ale berezia (71. alea. 2009ko bigarrena)

2004ko liburuak
Euskarazko liburuak
Txillardegiren liburuak
Santa Klara uhartea