Elias Cairel

Elias Cairel (baita ere Elias Cayrel, Cairels, Carelz edo Caire) XIII. mende hasierako Proventzako trobadore ospetsua izan zen. Oso datu gutxi gordetzen dira hari buruz.

Biografia 
1204 eta 1222 aritu zen musikari gisa eta Sarlat (Dordoina) jaio eta hil zen. Lanbidez urregina zen baina, poesiaz liluratuta, mundua ezagutzea erabaki zuen. 1190tik aurrera, Proventzako poeta asko ipar Italiako gorte aberatsetara joan ziren, han arrakasta izateko aukera handiak baitzeuden. Joera hori 1208an Albitarren aurkako Gurutzadaren hasierarekin indartu egin zen. Carel Laugarren Gurutzadarekin batera Tesalonikako Erresumara joan zen. Ondoren Espainiara joan zen, Alfontxo IX.aren gortera (1210-11) eta Lombardiara (1219-1222/24).

Bere obraren 14 testu gordetzen dira: hamar trobadore-kantak, tençon bat, descort bat,sirventes bat eta gurutzadako kanta bat. Haren biografia hiru eskuliburuetan jasotzen da; laugarren batean beste hiruren bertsioen zuzenketa jaso izan zen. Biografia horietan esaten da musikari eta kantari bezala txarra zela baina musikagile bezala "letrak eta abesti onak idatzi zituela". Hiltzekotan zegoenean, antza, Errumaniatik Sarlatera itzuli zen.

Bere biografietan emakume baten izena jaso zen, Ysabella; haren pertsonaliateari buruz teoria desberdinak daude: batzuen ustez goi mailako Italiako edo Greziako noblea izan zitekeen; besteen ustez, gazte garaian Cairelek Périgorden ezagutu zuen neska gaztea.

Lanak

Cansós 
 Abril ni mai non aten de far vers
 Ara no vei puoi ni comba
 Estat ai dos ans (dedicada a Ysabella)
 Freit ni ven, no·m posc destreigner
 Lo rossinhols chanta tan dousamen
 Mout mi platz lo doutz temps d'abril (Ysabellari eskainita)
 Per mantener joi e chant e solatz
 Si cum cel qe sos compaignos
 So qe·m sol dar alegranssa
 Totz mos cors e mos sens (Ruízi eskainita)

Cansó de Cruzada 
 Qui saubes dar tan bo conselh denan

Descort 
 Qan la freidors irais l'aura dousana

Sirventés 
 Pois chai la fuoilla del garric

Tençon 
 N'Elyas Cairel, de l'amor (Ysabellarekin)

Beste trobadoreen berari egotzitako konposizioak 
 Amors, ben m'avetz tengut (Elías de Barjols)
 Ar agues eu mil marcs de fin argen (Pistoleta)
 En atretal esperansa (Guiraut de Salignac)

Bibliografia 
 Aubrey, Elizabeth. The Music of the Troubadours. Indiana University Press, 1996. .
 Bertoni, Giulio. I Trovatori d'Italia: Biografie, testi, tradizioni, note. Roma: Società Multigrafica Editrice Somu, 1967 [1915].
 Bruckner, M. T.; Shepard, L. y White, S. Songs of the Women Troubadours. New York: Garland Publishing, 1995. .
 Egan, Margarita (ed. y trad.) The Vidas of the Troubadours. New York: Garland, 1984. .
 Gaunt, Simon, and Kay, Sarah. "Appendix I: Major Troubadours" (pp. 279-291). The Troubadours: An Introduction. Simon Gaunt and Sarah Kay, ed. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. .
 Jaeschke, Hilde, ed. Der Trobador Elias Cairel. Berlin: Emil Ebering, 1921. Archive.org
 Martín de Riquer. Los trovadores: historia literaria y textos. 3 liburuki. Bartzelona: Planeta, 1975.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Dordoinarrak
Trobadoreak
XIII. mendeko musikagileak
XIII. mendeko musikariak
Okzitanierazko idazleak
Frantziako musikagileak
Frantziako poetak
XIII. mendeko Frantziako idazleak