Uri Ruiz Bikandi

María Uribarri "Uri" Ruiz Bikandi (Durango, Bizkaia, 1950eko maiatzaren 24a - Gasteiz, Araba, 2023ko otsailaren 21a) irakaslea, hezitzailea eta idazle euskalduna izan zen, hezkuntzako hainbat arlotan aritua. Filologiako ikasketak egin zituen eta Pedagogian doktorea izan zen.

Biografia 
Uri Durangon jaio zen 1950ean, gerrak eta faxismoak jotako herri eta etxe batean.

Haurtzaro eta gaztaro gogorrak 
Bizitzari, gizarteari eta etorkizunari buruz etxean eta gizartean jasotako aurkako ikuspegiek moldatu zuten neskato hura. Urik amamaren altzoan aditu zituen gerraren bortizkeriak, justizia ezak, gizonen maltzurkeriak, errepresioa, askatasun eza eta boteretsuen ase ezintasuna. Eskolan eta gizartean, ostera, faxismoaren aldeko gorazarreak entzun zituen etengabe, langarrak lurra bustitzen duen legez.

Gaztetan jabetu zen bere bizitza gidatuko zituzten zerez: euskararen eta euskaldunen bazterketaren, emakumeen eta gizonen eskubide berdintasun ezaren, zapalduen eta gizarteak baztertuen egoera latzaren eta elizak faxismoarekin zuen konplizitate maltzurraren jasan ezinak moldatutako zedarriak.

Euskaldunduta ikastolako andereñoa (1970-1979) 
Euskara ikasi zuen gaztetan eta euskara biziberritze-ekimenetan aritu zen gero. 1970ean Iurretako Goiuria ikastolako andereño izan zen, eta urtebete jardun zuen han, ikastola itxi zioten arte. Hurrengo bi urteetan geroago Bizkaiko Ikastolen Elkartea izango zeneko koordinatzaile izan zen eta gero Elorrioko ikastolara joan zen (1975-1979). 

Hasiera zail, bihurri, korapiloa ezagutu zuen Bizkaiko ikastoletako irakasleen koordinatzaile zela, ikastoletako lehenbiziko lan gatazkak eta Adela Ibabe andereñoaren heriotza barne.

Eskola publikoko irakaslea (1979-1989) 
Geroago hezkuntza publikora joan zen, garai hartan irakasle-mugimendu indartsua sortu baitzen eskola publikoa euskalduntzeko, Urte horietan sartu ziren lehenengo maisu-maistra euskaldunak eskola publikoan, hurrengo urteetan euskalduntze-prozesuan eta modernizatze-prozesuan aldaketa handiak eragingo zituen belaunaldi bat. Arabara mugitu zen, euskarazko eskolak ematera. 1979an Legutioko eskola publikoan hasi zen A ereduko ikasleekin. Eusko Jaurlaritza hezkuntzaren eskumenak garatzen hasi zenean, euskara ikasteko lehen liburuak idatzi zituen. "Hegaz" liburuak lehenengo materiala izango zen, horretan ere aitzindaria izan zen Uri. Hala, Gasteizen euskara eskolak ematen hasi ziren irakasle guztien irakaslea izan zen Ruiz Bikandi, "maistra eta gidari".

Didaktikako irakaslea unibertsitatean (1989-2015) 
Gero, Gasteiza jo zuen eta Hizkuntza eta literaturaren didaktikako irakasle izan zen Euskal Herriko Unibertsitatean, Bilboko eta Gasteizko Irakasleen Unibertsitate Eskolan.

Ikertzailea bigarren hizkuntzaren didaktikan 

Oroz gain, bigarren hizkuntzaren didaktika eta irakasleen prestakuntza izan zituen lan eta ikergai. Hezkuntzan beti egin zuen pedagogia eraldatzaile eta berritzailearen alde, autoritarismoaren aurka. Ama hizkuntzaren eta bigarren hizkuntzaren jabekuntza-prozesuez mintzatu da maiz, eta ahozkotasuna lantzeak duen garrantzia azpimarratzen zuen.

2005ean doktore-tesia aurkeztu zuen Anna Camps Mundó eta Itziar Plazaola Rezola irakasleen zuzendaritzapean. Murgiltze-programetako irakasleekin egindako ahozko hizkuntzazko prestakuntza-prozesu bat analizatu zuen (Análisis de un proceso formativo en lengua oral (L2) con docentes de programas de inmersión). 

Ruiz Bikandik koordinatu eta idatzi zuen liburu bat gidari izan da hizkuntzak irakasten dituzten irakasleentzat: Bigarren hizkuntzaren didaktika Haur eta Lehen Hezkuntzan. Liburu hori asko zabaldu da, asko saldu da, eta hogeita hamar urte igaro badira ere, oraindik gaurkotasuna ez du galdu. 

20 urtez (1994-2014) Zuzendaritza Batzordekoa izan zen Graó argitaletxeko "Textos de Didáctica de la Lengua y de la Literatura" sailean (euskaraz:Hizkuntza eta Literaturaren Didaktika Saila, Ed. Graó. Barcelona), baita batzorde editorialeko partaidea Educational Review Journal aldizkarian (Birminghamgo Unibertsitatea).

Hegoa Institutuari atxikitako irakasle eta ikertzailea zen.

Feminista 
Emakumeen eskubideen ezaz jabeturik, gogor eta ozen errebindikatzen zuen genero berdintasuna, eta indar osoz salatzen zituen injustiziak eta gizonkeriak, Durangoko Talde Feminista ere sustatuz. Faxismoaren eta gizakiaren zapalkuntzaren aurkako borrokak mugimendu sozio-politikoetan parte hartzera eta komunismora eroan zuen Uri, injustiziaren aurka eta gizakion berdintasunen alde.

Argitalpenak 
Euskal komunitate zientifikoaren datu-basean Ruiz Bikandiren 25 ekarpen baino gehiago jaso dira.

Liburuak 
 RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Kukubiku (1984) Arabako Foru Aldundia. Diputación Foral de Álava. ISBN: 84-500-8236-6
 RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Anianiku (1984) Arabako Foru Aldundia. Diputación Foral de Álava. ISBN: 84-500-8237-4
 RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Hegaz 1 ikaslearen liburua (1989) Eusko Jaurlaritza-Gobierno Vasco y Santillana Editorial. ISBN:84-294-2909-3
 RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Hegaz 1 irakaslearen liburua (1989) Eusko Jaurlaritza-Gobierno Vasco y Santillana Editorial. ISBN:84-294-2912-3                                             
 RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Hegaz 2 ikaslearen liburua (1989) Eusko Jaurlaritza-Gobierno Vasco y Santillana Editorial. ISBN:84-505-0686-7
 RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Hegaz 2 irakaslearen liburua (1989) Eusko Jaurlaritza-Gobierno Vasco y Santillana Editorial. ISBN:84-294-2913-1                                               
 RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Hegaz 3 ikaslearen liburua (1989) Eusko Jaurlaritza-Gobierno Vasco y Santillana Editorial. ISBN:84-294-2911-5
 RUIZ BIKANDI, Uri; Arberas, Andoni; Kortabarria Jon: Hegaz 3 irakaslearen liburua (1989) Eusko Jaurlaritza-Gobierno Vasco y Santillana Editorial. ISBN:84-294-2914-X
 RUIZ BIKANDI, Uri (apailatzailea) & IÑURRIETA LABAIEN, Iñaki: Bigarren hizkuntzaren didaktika Haur eta Lehen Hezkuntzan. EHU Argitalpen zerbitzua. 2010.)
 RUIZ BIKANDI, Uri, 2006, “Consideraciones básicas para facilitar el aprendizaje de la L2 a los principiantes”, Cultura y Educación. 18 zk.

Artikuluak 

 Irakasle hasiberriaren esperientzia    Itziar Plazaola Rezola, Kristina Elosegi Aduriz (1949-2013), Uri Ruiz Bikandi, Ana Arregi Martinez, Nerea Badiola Uribe. IKASTARIA. 2013.
 Zer dakite DBHko ikasleek gramatikaz? Subjektua eta Nor/Nork eztabaidan. Kasu azterketa    Amelia Barquin Lopez, Uri Ruiz Bikandi, Teresa Zulaika Galdos. TANTAK. 2011
 Hizkuntzen kudeaketa eskolan    Amelia Barquin Lopez, Uri Ruiz Bikandi. TANTAK. 2009
 Hizkuntza eskolan. Aldaketak egoera berriaren aurrean    Uri Ruiz Bikandi, Matilde Sainz Osinaga. JAKIN. 2006
 Hizkuntzen irakaskuntzan printzipio metodologiko komunak, zein neurritan?    Uri Ruiz Bikandi. JAKINGARRIAK. 2006
 Lau kontu euskararen inguruan    Uri Ruiz Bikandi. HIKA. 1999
 Su-etena    Uri Ruiz Bikandi. HIKA. 1998
 Litekeenik denera: materialak hizkuntzaren irakaskuntzan    Uri Ruiz Bikandi. REVISTA DE PSICODIDACTICA. 1998
 Bigarren hizkuntza irakasteko eskolak egin dezakeena    Uri Ruiz Bikandi. TANTAK. 1998
 Hizkuntzari buruzko gogoeta, komunikazioaren ikuspuntutik    Uri Ruiz Bikandi. EUSKO IKASKUNTZEN KONGRESUAK. 1995

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Amelia Barquin
 Belen Arrondo

Kanpo estekak 
 Dialnet, Uri Ruiz Bikandiren argitalpen batzuk.
 «"Eskolako ateak itxi eta umeak sailkatzeko joera klasista dago"» Miel Anjel Elustondo.  (2017-06-18).  Argia
  Uri Ruiz Bikandiren argitalpen batzuk.(Graó argitaletxea)
  Uri Ruiz Bikandiren argitalpen batzuk (Todosusulibros.com).

Durangarrak
Bizkaiko irakasleak
Euskal Herriko pedagogoak
Euskal Herriko Unibertsitateko irakasleak
Gasteizen hildakoak
Gasteiztarrak