Rebecca Nurse

Rebecca Towne Nurse (edo Nourse), jaiotzez Rebecca Towne Blessing (Great Yarmouth, 1621eko otsailaren 21a - Salem (gero Danvers), Massachusetts, AEB,  1692ko uztailaren 19a)  Ingalaterra Berriko Massachusettseko Badiako Probintziako gobernuak 1692an Salemgo sorginkeria prozesuan urkatu egin zuen. Francis Nurse komunitateko kide errespetatuaren emaztea zen.

Haren aurkako ebidentzia sinesgarririk ez bazegoen ere, sorgin gisa kondenatu eta urkatu zuten 1692ko uztailaren 19an. Hori gertatu zen Massachusettseko koloniak sorginkeriaren gaineko histeria eta koloniaren barruan Satanasen ustezko presentzia jasan zituenean. Mary Eastey eta Sarah Cloyce ahizpa ezkonduei ere sorginkeria leporatu zieten. Mary errudun deklaratu eta exekutatu egin zuten, baina Sarah bizirik geratu zen.

Lehen urteak 
Williamen eta Joanna Towneren (ezkongabetan, Blessing) alaba izan zen. Rebecca Great Yarmouth-en (Ingalaterra) jaio zen 1621ean. Familia Massachusettseko Badiako probintziara joan zen, eta Salem Villagen 1640 inguruan kokatu zen. Salem Village herrriak gero Danvers izena hartu zuen. Rebeccak hiru ahizpa zituen: Susan (1625eko urriaren 26an bataiatua; 1630eko uztailaren 29an hil zen), Mary (1634ko abuztuaren 24an bataiatua; 1692an hil zen) eta Sarah. Hiru neba ere bazituen, Edmund (1628ko ekainean bataiatua), Jacob (1631ko edo 1632ko martxoaren 11n bataiatua) eta Joseph (1639 inguruan jaioa).

Uneren batean, 1640 inguruan, Ingalaterran jaio zen Francis Nurserekin (edo Nourse) ezkondu zen. Senarra etxerako zurezko gaien merkataria zen. Artikulu horiek oso bakanak zirenez, eskulangile askoren estimakoak ziren. Nurse eta bere familia etxe handi batean bizi ziren, 1636an Townsend Bishop-i emandako 300 akre ingurutan (1,2 km ²). Bikoteak zortzi seme-alaba izan zituen: lau alaba eta lau seme. Izen hauexek zituzten: Rebecca Nurse (1642an jaioa), Sarah Nurse (1644), John Nurse (1645), Samuel Nurse (1649), Mary Nurse (1653), Elizabeth Nurse (1656) edo Francis Nurse (1660 edo 1961) eta Bejamín Nurse (1665 edo 1966). Nurse maiz joaten zen elizara eta bere familia oso errespetatua zen Salem Villagen. Senarrari, Francisi, sarritan eskatzen zitzaion epaile ez ofiziala izatea herrixkaren inguruko zenbait arazo konpontzen laguntzeko. 1672an, Francis Nurse Salemgo Kondestablea izan zen. Geroago  Rebeccari buruz hauxe esan zuen:"Ospe eredugarria hartu zuela, eta hori ia eztabaidaezina zen komunitatean", eta sorginkeriaz "frogaezineko akusatu" bihurtu zuela."

Akusazioa eta epaiketa 
Lurrak zirela-eta, Nurse familia Putnam familiarekin liskarretan murgilduta egon zen. 1692ko martxoaren 23an, Edwardek eta John Putnamek egindako akusazioetan oinarritutako atxilotzeko agindua eman zen. Akusazioak entzun ondoren, 71 urteko Nurse hauskor batek, askotan baliaezin gisa deskribatzen zenak, zera esan zuen:Ni inuzentea naiz umea jaiotzean bezala. Baina, egia esan, zer damurik gabeko bekatu aurkitu du Jainkoak nigan, nire zahartzaroan halako nahigabea jar diezadan?Jendearen oihuek haren aurka egindako akusazioak agurtu zituen. Oso emakume errukitsua zen, bizilagunekin adiskidetasun-giroan bizi zena, eta ongintzarako eta errukirako ospea zuena: Sara Holton auzokoak ere, hasieran Rebeccari zerri batzuen ihesari buruzko eztabaida batean zentzugabekeriaz jokatzea leporatu bazion ere, geroago aldatu eta defendatu egin zuen. Komunitateko hogeita bederatzi kide garrantzitsuenetakok eskaera sinatu zuten Nurseren izenean. 71 urte zituela, akusatu zaharrenetako bat izan zen. John Hathorne eta Jonathan Corwin magistratuen azterketak, akusatuen erruduntasuna autoagerikotzat jo zuenak, jarrera berezia hartu zuen Rebeccaren kasuan, Mary Eastey ahizparen kasuan egin zuen bezala. Argi eta garbi esan zen Rebecca errugabea zela, otoitz egin zuten Jainkoak bere errugabetasuna erakuts ziezaion, tristea baitzen akusatutako elizako kideak ikustea. Hathornek, zalantzarik gabe, eragina izan zuen Elizabeth Porter ahizpa Rebeccaren hurbileko laguna zelako eta haren defendatzaile sutsuenetako bat zelako.

1692ko ekainaren 30ean hasi zen epaiketa. Uneko prozedurekin bat, Nurse andreak, sorginkeria zela eta, akusatutako beste batzuek bezala, bere burua ordezkatu zuen, ezin baitzuen abokaturik izan. Errespetagarritasunaren indarragatik, komunitateko kide askok beren izenean egin zuten lekukotza, familiako kideak barne. Ann Putnam Jr. gaztea eta beste neska batzuk Nurserengandiko 'atakeak' zituztela eta sufriarazten zituela aldarrikatu zuten. "Espektro-ebidentzia" dei hori epaiketan onartu zen, akusatuaren eraginez Satanas komunitateko beste batzuekin 'lotzen' ari zela frogatzeko. Haren leherketei erantzunez, Nursek hauxe esan zuen:"Ez diot inori  begiratzerik, Jainkoari baizik" Beste neska aflijitu askok zalantzan jartzen zuten hura salatzea.Azkenean, epaimahaiak erabakia hartu zuen, eta Nurse ez zela errudun deklaratu zuen.

Jendearen oihuei eta nesken eraso eta espasmoen ondorioz, epaileek epaitzaileei epaia berriz azter zezatela eskatu zieten. Zehazki, Rebeccari eskatu zitzaion azaltzeko beste sorginkeria salatua, Deliverance Hobbs, "bere enpresakoa" zela, eta horrek esan nahi zuen bi alderdiek hitzarmen bat sinatu zutela deabruarekin. Halabeharrez, Rebeccak, gor samarra baitzen, ez zuen galdera entzun: geroago, berak azaldu zuen lege-eragozpena egiten ari zitzaiola lekuko akusatu bati. Epaimahaiak bere epaia aldatu eta Nurse hiltzera kondenatu zuen 1692ko uztailaren 19an. Bere familiaren presazko erregua eta bere izaera onaren froga ugaria ikusita, Massachusettseko gobernadoreak, Sir William Phips-ek, indultu bat eman zuen, baina zaleen zalaparta izan zen, eta kendu egin zuen.

Heriotza eta ondorioak 
Pertsona askok Rebecca honelaxe deskribatu zuten: "duintasun propioko emakumea", urkamendian izan zuen portaera apalagatik. Ohitura zen bezala, bera urkatu ondoren, gorpua kadalso ondoko hilobi ez oso sakonean lurperatu zuten, beste kondenatuekin batera, komunitateko kideak izan arren, hilerri bateko hilobi kristau baterako ezegokitzat jo baitzituzten. Rebeccaren familia ezkutuan itzuli zen gauean, gorpua atera eta familiaren etxe ondoan lurperatu zuten. 1885eko uztailean, haren ondorengoek granitozko monumentu bat eraiki zuten hilobiaren gainean, orain Rebecca Nurse hilerria deitzen den horretan, Danversen (lehen Salem Village), Massachusetts. Monumentuko inskripzioak honelaxe dio:Rebecca Nurse, De Yarmouth, Ingalaterra 1621. Salem, Mass., 1692.

O Martiri Kristaua, Egiagatk hil daitekeena

Zuri buruzko guztia gezur beldurgarriaren jabe zenean!

Superstizioaren bidetik etorritako mundua

Gaur egun, arnasketarik libreena da.

John Greenleaf Whittierren "Kristau martiria" poemakoa

1706an, Ann Putnam, Jr. salatzaileak publikoki barkamena eskatu zion Nurse familiari, errugabekeriak leporatu zizkielako, eta Rebeccari eta haren bi ahizpei, Mary Eastey eta Sarah Cloyce, bereziki:"Hautsetan hil nahi dut eta horrexegatik umiliatu nahi dut, haien eta ahaideen tristura eragilea izategatik".

Nurse familiak bere barkamena onartu eta Annekin adiskidetu zen: aldiz, Samuel Parris, herriko ministroa, ez zuten inoiz barkatu , bere doluaren erruduntzat jotzen baitzuten -"Inork ezin du jakin ama bat galtzeagatik zer sufritu dugun"- eta ez zuten atsedenik hartu Parris 1697an kargutik kendu zuten arte. 1711n, gobernuak Nurse familia konpentsatu egin zuen Rebeccaren heriotza bidegabeagatik. 1712an, elizak bertan behera utzi zuen haren aurkako exkomunio-epaia: "Ez da gehiago bere oroimenaren aurkako gaitzespena edo tristura-arrazoia bere seme-alabentzat".

Phineas Putnamek Nurse familiaren etxea jarauntsi zuen, 1784an bere bisnieto delako batekin ezkondu baitzen. Putnam familiak 1908 arte eutsi zion jabetzaren kontrolari. Gero, jatorrizko etxea, hilerria eta biltzen dituen jatorrizko 300 akreetariko 27 erakarpen turistikoak dira.

1892an, komunitateak bigarren monumentu bat eraiki zuen, Israelek eta Elizabeth Porterrek zuzendutako 40 bizilagun aintzat hartzen zituena. Elizabeth Porterrek Nurse publikoki babesteko arriskua hartu zuen, 1692an bere izenean gorteari eskaera sinatuta. Sinatzaileetako bat Israel Putnam jeneralaren aita zen.

2016ko urtarrilean, Salem hiriak aitortu zuen Rebeccaren errugabetasuna, urkatu zituzten 19 lagunekin batera Proctor's Ledge-n, hiriko lursail batean. Salem-eko Estatuko Unibertsitateko ikasle unibertsitarioek Gallows Hill proiektua sortu zuten 2010ean, exekuzioen kokapen zehatza aurkitzeko ahaleginean. Hiriak informazio-bilera bat egin zuen 2016ko martxoaren 1ean, Proctor Ledge-n memorial bat eraikitzeari buruz eztabaidatzeko (2017. urteko ekainean egitekoa), Salemen Judizioen 325. urteurrena ospatzeko.

Herri-kulturan 
Rebeccaren epaiketa CBSren atal batean irudikatu zen 1947ko uztailaren 28an aireratu zen "CBS han dago" irratsaioan.

Rebecca Nurse da pertsonaia nagusia Arthur Miller-en The Crucible antzezlanean. 1953ko Broadwayko jatorrizkoan Jean Adair-ek interpretatu zuen, eta handik gutxira hil zen. Lan hau zinemarako egokitu zen 1957an eta 1996an; Rebecca Margarita Co-Lambert eta Elizabeth Lawrence aktoreek interpretatu zuten, hurrenez hurren. Ann Dysonek interpretatu zuen 1980an BBCko telebistaren lehen egokitzapena, oso txalotua.

Berak beste drama batzuk inspiratu zituen Salem-eko Sorgin-epaiketei buruz. Three Sovereigns For Sarah PBSren filmean, Sarah Cloyce (akusatua izan zen, baina ez zuten hil) Rebeccaren ahizpa baten rola egin zuen Vanessa Redgravek. Hala ere, hari uko egin zion. Rebecca eta haren familiako kideak pertsonaia nagusi gisa erakusten ditu filmak. Shirley MacLaine aktoreak interpretatu zuen Rebecca 2002an CBSko miniserie batean, Salemeko Sorginen Epaiketak. Nurse izan zen Charles W. Upham-ek Sorginkeriari buruzko Konferentzien gaia.

Erreferentziak

Kanpo estekak

Estatubatuarrak
Sorginkeriagatik heriotza zigorrera kondenatuak
Erreferentzia behar duten adierazpenak dauzkaten artikuluak