Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseilua

Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseilua (ingelesez, UNHRC) Nazio Batuen erakunde bat da, giza eskubideak sustatu eta babestea helburu duena. Kontseiluak 47 kide ditu, hiru urtean behin hautatzen dira, eta taldeak eskualdearen araberakoak dira. Kontseiluaren egoitza Genevako (Suitza) Nazio Batuen Bulegoan dago.

Nazio Batuetako estatu kideek gauzatutako giza eskubideen urraketen salaketak ikertzen ditu, hurrengo gaiak jorratuz: elkartzeko eta biltzeko askatasuna, adierazpen-askatasuna, sinesmen- eta erlijio-askatasuna, emakumeen eskubideak, LGBT eskubideak eta arraza- eta etnia-gutxiengoen eskubideak.

2006ko martxoaren 15ean Nazio Batuen Batzar Nagusiak Kontseilua sortu zuen, Nazio Batuen Giza Eskubideen Batzordea ordezkatzeko (UNHRC, aurrerantzean HRC). Kontseiluak lankidetza estua du Giza Eskubideetarako Goi Mandatariaren Bulegoarekin eta Nazio Batuen prozedura bereziak aplikatzen ditu. Kontseiluak kritika handiak jaso ditu giza eskubideen urraketak egikaritu dituzten herrialde kideak sartzeagatik.

Egitura 
Nazio Batuen Batzar Nagusiak Giza Eskubideen Kontseiluko 47 kideak hautatzen dituzte. Kideen agintaldia hiru urtekoa da, jarraikako bi aldi baino gehiagotan ezin dena luzatu. Nazio Batuetako eskualde-taldeen arabera banatzen dira kidetzak: 13 Afrikarako, 13 Asiarako, 6 Ekialdeko Europarako, 8 Latinoamerika eta Kariberako (GRULAC) eta 7 Mendebaldeko Europa eta beste batzuetarako (WEOG). Aurreko CHR-k 53 kide zituen, Ekonomia eta Gizarte Kontseiluak (ECOSOC) hautatuak, bertaratuen eta boto-emaileen gehiengoz.

Bilkura-aldiak 
Ohiko bilkura-aldiak urtean hiru aldiz izaten dira, martxoan, ekainean eta irailean. Bilkura-aldi bereziak egiteko ordea, estatu kideen herenaren eskaria behar da eta giza eskubideen urraketa eta larrialdiei aurre egiteko helburua dute. 2020ko maiatzerako adibidez, 28 saio berezi egin ziren.

Lehendakariak

Kidetza bertan behera geratzea 

Batzar Orokorrak Kontseiluko edozein kideren eskubideak eta pribilegioak bertan behera utz ditzake, bere agintaldian giza eskubideen urraketa larri eta sistematikoak egin dituela erabakitzen badu. Etenaldiak Batzar Nagusiaren bi herenen gehiengoa eskatzen du. HRC-k ezartzen duen ebazpenak honako hau ezartzen du: "Kontseiluko kideak aukeratzean, estatu kideek kontuan hartuko dute hautagaiek giza eskubideak sustatzeko eta babesteko egiten duten ekarpena, bai eta horren inguruan hartutako promesa eta borondatezko konpromisoak ere", eta "Kontseiluan hautatutako kideek giza eskubideak sustatzeko eta babesteko estandar altuenak errespetatuko dituzte".

Xedapen horien arabera, 2011ko martxoaren 1ean, Batzar Orokorrak Libiaren atxikimendua bertan behera utzi zuen, Muammar al Kadafiren aurkako manifestaldiek pairatutako errepresioaren ondorioz. Libia Kontseiluko kide gisa berrezarri zen 2011ko azaroaren 18an.

2022ko apirilaren 7an, Buchako sarraskiaren ondorioz, Batzar Orokorraren 11. larrialdi-bilkura bereziak Errusiaren kidetza eten zuen, 2022an Ukrainaren inbasioaren testuinguruan giza eskubideen urraketa larri eta sistematikoen ondorioz. Gennady Kuzmin enbaxadore-ordeak esan zuenez, Errusia kontseilutik erretiratu zen bozketaren aurretik. Errusia Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluko kidea izanda Nazio Batuetako edozein organotatik kanporatua izan den lehenengo herrialdea da.

Zuzenean erantzule diren organo subsidiarioak

Aldizkako Azterketa Unibertsaleko lan-taldea 
Aldizkako Azterketa Unibertsalean (ingelesez, UPR), 193 estatu kideen aldizkako azterketa da. Mekanismo hori hainbat iturritako txostenetan oinarritzen da, eta horietako bat gobernuz kanpoko erakundeen(GKE) ekarpena da. Herrialde bakoitzaren egoera hiru ordu eta erdiko eztabaidan aztertzen da.

UPR-ren lehen zikloa 2008 eta 2011 artean izan zen, bigarrena 2012 eta 2016 artean, eta hirugarren zikloa 2017an hasi zen eta 2021ean osatzea espero da.

Aholku-batzordea 
Giza Eskubideak Sustatu eta Babesteko Azpibatzordea organo subsidiario nagusia zen eta 26 adituk osatzen zuten. Aditu horien zeregina zen bereizkeria-praktikei buruzko azterlanak egitea eta gomendioak ematea, arraza-, nazio-, erlijio- eta hizkuntza-gutxiengoak legeak babesten zituela bermatzeko.

2006an, UNHRC sortu berriak Azpibatzordearen erantzukizuna hartu zuen. Azpibatzordearen agintaldia urtebetez luzatu zen (2007ko ekainera arte), baina azken aldiz 2006ko abuztuan bildu zen. Azken saioan, Azpibatzordeak Giza Eskubideen Aholku Batzordea sortzea gomendatu zuen, HRC-ri aholku emateko.

2007ko irailean, aholku-batzorde bat sortzea erabaki zen, 18 aditurekin, honela banatuta: bost Afrikako Estatuetakoak; bost Asiako Estatuetakoak; hiru Latinoamerika eta Karibeko Estatuetakoak; hiru Mendebaldeko Europako Estatuetakoak eta beste Estatu batzuetakoak; eta bi Ekialdeko Europako Estatuetakoak.

Salaketa-prozedura 
Nazio Batuen Giza Eskubideen Batzordearen salaketa-prozedura 2007ko ekainaren 18an ezarri zen (Nazio Batuen Giza Eskubideen Batzordearen 5/1 Ebazpenaren bidez), munduko edozein lekutan giza eskubideak eta oinarrizko askatasunak larriki urratuak direnean behar bezalako informazioa emateko.

Beste organo subsidiario batzuk 
UNHRCren gainerako organo subsidiarioAK:

 Herri indigenen eskubideei buruzko adituen mekanismoa, CHRren herri indigenei buruz duen lantaldea ordezkatu zuena
 Gutxiengoei buruzko gaiei buruzko foroa, gutxiengo nazional, etniko, erlijioso eta linguistikoekin zerikusia duten gaietan elkarrizketa eta lankidetza sustatzeko plataforma.
 Foro Soziala, estatu kideetako ordezkarien, gizarte zibilaren (oinarrizko erakundeak barne) eta gobernuen arteko erakundeen arteko elkarrizketa-gunea, guztiek giza eskubide guztiak erabil ditzaten sustatzeko beharrezkoa den nazio- eta nazioarteko ingurunearekin lotutako gaiei buruzkoa.

Prozedura bereziak 
Prozedura bereziak Giza Eskubideen Kontseiluak mundu osoko giza eskubideei buruzko oharrak eta aholkuak biltzeko ezarritako mekanismoei ematen zaien izen orokorra da. Prozedura bereziak gaikako agindu gisa sailkatzen dira, mundu osoko giza eskubideen urraketen fenomeno nagusietan oinarritzen direnak, edo herrialde edo lurralde jakin batzuetako giza eskubideen egoerari buruzko informazioa ematen duten aginduak. Prozedura bereziak pertsonak ("kontalari bereziak" edo "aditu independenteak") izan daitezke, giza eskubideen esparru jakin batean aditu independenteak izateko, edo lan-taldeak, normalean bost kidek osatuak (Nazio Batuetako eskualde bakoitzeko bat). 2017. urteko abuztuan, 44 mandatu tematiko eta 12 herrialde zeuden.

Prozedura berezien agintariak 
Ikusi ere prozedura berezien agintarien zerrenda: Nazio Batuen kontalari berezia

Prozedura berezietako aginduen titularrek beren izenean jarduten dute eta ez dute beren lanagatik ordainik jasotzen. Agintarien titularren estatutu independentea funtsezkoa da funtzioak inpartzialtasun osoan bete ahal izateko.

Prozedura berezietako agintariza izateko hautagaiak Aholkulari Talde batek gainbegiratzen ditu eta hautagaien zerrenda HRC-ri ematen dio. Eskualde-talde bakoitzeko buruekin kontsultak egin ondoren, lehendakariak hautagai bakarra aurkezten du, eta Nazio Batuetako Giza Eskubideen Batzordeko estatu kideek onetsi, beste agintaldi bat sortu edo titular baten agintaldia amaitutzat eman dezakete.

Herrialdeetako agintariak urtero aldatzen dira; gaikako aginduak hiru urtean behin berritu behar dira. Aginduen titularrek, sei urteko zerbitzualdia besterik ez dute izaten.

Gai zehatzak

Herri indigenak 
Herri Indigenen Eskubideei buruzko Adituen Mekanismoa (ingelesez, EMRIP) Giza Eskubideen Kontseiluak sortu zuen 2007an, eta 2016ko irailean zuzendu zuen haren agindua. Organo horrek adituen aholkularitza eskaintzen dio HRCri herri indigenen eskubideei buruz, eta estatu kideei laguntzen die Herri Indigenen Eskubideei buruzko Nazio Batuen Adierazpenaren helburuak lortzen.

Myanmar 
2018ko abuztuan, UNHRC-k ikerketa-txosten batean ondorioztatu zuen Myanmarreko indar armatuetako sei jeneralek Rohingyen aurkako genozidioarekin  lotutako gerra-krimenengatik prozesatu beharko liratekeela. Banakako 875 elkarrizketako ikerketan baieztatu zen Myanmarreko armadak 10.000 rohingya baino gehiagoren bizitza kobratu zuen pogromo bat zuzendu zuela.

Israel eta Palestina 

Israel-Palestinako gatazkari buruzko Kontseiluaren Kontalari Berezia bukaera eperik ez duen agintaldi bakarra da. Ebazpena, Batzat Islamikoko Erakundeak babestu zuen. Human Rights Watchek Palestinako talde armatuek ere egindako giza eskubideen urraketak aztertzeko eskatu zuen.

Doru Costeak, kontseiluko lehendakari ohiak, Europar Batasunak, Kanadak eta Estatu Batuek Kontseiluari leporatu diote israeldarren eta palestinarren arteko gatazkan eta Zisjordaniako okupazioan gehiegizko ardura jartzea. Askok israeldarren aurkako joera bat alegatzen dute.

2009ko apirilaren 3an, Richard Goldstone, Hegoafrikako epailea, Gazako gerrarekin lotutako giza eskubideen eta zuzenbide humanitarioaren nazioarteko urraketak ikertzeko izendatu zuten. Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseiluaren S-9/1 Ebazpenak ezarri zuen xedea.

2021eko uztailaren 9an, Michael Lynk, Okupatutako Lurralde Palestinarretako Giza Eskubideen Kontalari Bereziak, Genevan Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseiluak egindako bilkura batean, esan zuen Israelgo asentamenduak mendebaldean gerra-krimena direla, eta herrialdeei eskatu zien legez kanpoko okupazioagatik kostu bat eragitea. Israelek, Lynken agindua onartzen ez duenez, boikoteatu egin zuen saioa.

2022ko martxoaren 21ean, Lynk-ek txosten bat aurkeztu zuen, eta bertan adierazi zuen Israelek Zisjordania eta Gazan duen kontrola apartheidaren baliokidea dela, "arraza-zapalkuntza sistematikoaren eta diskriminazioaren erregimen instituzionalizatua". Israelgo Kanpo Harremanetarako Ministerioak eta beste erakunde israeldar eta judu batzuek Lynken txostenak funtsik ez duela esan zuten.

Israelen eta Palestinaren arteko 2021eko krisiaren ondoren, Kontseiluak 2021eko maiatzaren 27an bozkatu zuen Nazio Batuen behaketa-misio bat ezartzea, Israelen eta okupatutako lurralde palestinarretan gerta litezkeen gerra-krimenak eta bestelako abusuak ikertzeko.2022ko ekainetik aurrera komisioak urtero  informatuko du Kontseilua. Aurreko gertakariak bilatzeko misioetan ez bezala, ikerketa zabalik dago eta "errepikatutako tentsioen azpian dauden kausa guztiak, ezegonkortasuna eta gatazken luzapena aztertuko ditu, diskriminazio sistematikoa eta nortasun nazional, etniko, arrazazko edo erlijiosoan oinarritutako errepresioa barne".

2006ko Libanoko gatazka 
Bigarren bilkura-aldi berezian (2006ko abuztuan), Kontseiluak jakinarazi zuen Goi Mailako Ikerketa Batzorde bat eratu zela, 2006ko Libanoko gerran Israelek zibilak sistematikoki hil zituelaren salaketak ikertzeko. Ebazpena aldeko 27 botoz, kontrako 11 botoz eta 8 abstentzioz onetsi zen. Kontseiluak ikerketa taldeari debekatu zion Hezbollah-ren ekintzak ikertzea.

Klima-aldaketa 
Giza Eskubideen Kontseiluak giza eskubideei eta klima-aldaketari buruzko 10/4 Ebazpena onartu zuen. 48. Ebazpenean (A/HRC/48/13), Kontseiluak ingurumen garbi, osasungarri eta jasangarria izateko giza eskubidea onartu zuen.

Eritrea 
2015eko ekainean, Kontseiluaren txosten batek giza eskubideen bortxaketa orokortua leporatu zion Eritreako gobernuari, besteak beste, exekuzio estrajudizialak, tortura, mugarik gabeko zerbitzu nazionala, bortxazko lana, eta sexu-jazarpen orokorra, estatuko funtzionarioek egikaritutako bortxaketak eta sexu esklabotza. Isaias Afwerki lehendakari "totalitarioaren" erregimenaren bortxaketa horiek gizateriaren aurkako krimenak izan zitezkeela esanik.

Yemen 
Kontseiluaren txosten baten arabera, Arabiar Emirerri Batuek eta Saudi Arabiak gerra-krimenak egin dituzte Yemenen.

Egipto 
Kontseiluak 2020ko azaroan, giza eskubideen hiru defendatzaile egiptoarren atxilotzea kondenatu zuen, Gasser Abdel-Razek barne, Giza Eskubideen Egiptoko Ekimenaren (ingelesez, EIPR) kide zirenak, talde terroristekin lotura izatearen akusazioa Egipton giza eskubideen aldeko ekimenekin bukatzeko ahalegina izan zela.

Errusia 
Nazio Batuetako Giza Eskubideen Kontseiluak 32-2 bozka eman zuen 2022ko martxoaren 4an, 13 abstentziorekin, Ukrainari buruzko Nazioarteko Ikerketa Batzordea sortzeko. Batzorde horrek giza eskubideetan adituak diren hiru batzorde independente bat izango du, Ukrainaren inbasio errusiarrean ustez izandako giza eskubideen eta nazioarteko zuzenbide humanitarioaren urraketak ikertzeko.

Kritikak 
Estatu Batuek Giza Eskubideen Kontseiluari boikot egin zioten George W. Bushen gobernuan, baina 2009ko martxoan Obamaren gobernuak Kontseiluan eserleku bat bilatzea erabaki zuen. 2009az geroztik, Estatu Batuen lidergoa erakundean handituz joan da.

Kontseiluaren kideen artean Pakistan, Kuba, Saudi Arabia, Txina, Indonesia eta Errusia egotea kritikatu da, giza eskubideen defentsa zalantzagarriagatik.

2021eko urriaren 12an, Human Rights Watch-ek Kontseiluaren hauteskundeak kritikatu zituen Kamerun, Eritrea, Arabiar Emirerri Batuak eta beste hautagai batzuk kontseiluko kide izateko baldintzak betetzen ez zituztela adieraziz. Louis Charbonneau, Nazio Batuetako Human Rights Watch-eko zuzendariak, adierazi zuenez estatu horiek hautatzea hurrengo mezua zabaltzen zuen: Nazio Batuetako estatu kideek ez dutela serio hartzen giza eskubideak babesteko kontseiluaren funtsezko eginkizuna.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Giza Eskubideetarako Goi Mandatariaren Bulegoarekin
 Nazio Batuen kontalari berezia

Kanpo estekak 
 Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseilua – webgune ofiziala

Nazio Batuen Erakundearen organoak
Testuan frantsesa duten artikuluak
Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen Kontseilua
Giza eskubideak
Nazio Batuen Erakundearen Batzar Nagusiaren organo subsidiarioak
Gobernu-arteko giza-eskubideen organismoak
Israel-Palestina gatazka eta Nazio Batuen Erakundea