Gerindako errota

Gerindako errota Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdean kokatutako XVII. mendeko haize-errota bat da, Gerindako mendilerroan, San Martin Unx edo Donamartiri Untz udalerriko eta Leozko Olleta kontzejuko mugan. Nafarroan izan zen haize-errota bakanetako bat da, 1990eko hamarkadan berreraikia.

Historia 
Haize-errota ziurrenik XVII. mendearen bigarren erdian eraiki zen. Bere hondakinak 1995ean agertu ziren, Nafarroako Energia Hidroelektrikoa enpresak parke eolikoa instalatzeko egindako lanetan. Indusketaren eta hondakinen azterketaren egileak, dorre motako haize-errota bati zegozkion.

Errota mota hori oso arraroa da Nafarroan, hemen ibaien ugaritasunak ur-errotak ugaritzea eragiten baitzuen, teknologikoki sinpleagoak, merkeagoak eta emankorragoak direnak. Gainera, UR-errotak errazago erabiltzen dira. Haize-errota askoz zailagoa da egiteko eta, batez ere, gobernatzeko.

1998. eta 1999. urteetan, Gerindako errota berreraikitzeko, arkeologoak eta arkitektoak Consuegrako errotetan oinarritu ziren, eta bereziki gaur egun "Sancho" errota bezala ezagutzen den ale batean. Mantxako errota mota hau ez zen aldatu penintsula osoan, beraz, Gerindakoa oso antzekoa izango zela uste da. Bai estalki konikoa, bai errotaren barne-mekanismoak (gurpil katalina, linterna eta ehotzeko harriekin lotzen duen ardatza), Nafarroako hainbat tokitako zurarekin berregin ziren. Dorre zilindrikoa Otsagabiko Muskildako Andre Mariaren baselizako dorrearen estalkian inspiratuta dago. Eta gobernu-makila eta helizeak Berako akaziaz eginak daude.

Eraikina 
Jatorrizko errotak zortzi metroko oinarri zilindrikoa zuen, eta hiru metroko estalki zirkular konikoa, lau hegaleko helizearekin. Beraz, jatorrizko egiturak hamaika metroko altuera zuen. Berreraikuntzan neurri horiek areagotu egin ziren, segurtasun arrazoiengatik. Izan ere, antzina, gurutzeek lurretik metro edo metro eta erdira biratzen zuten, eta, beraz, pertsonekin edo animaliekin talka egin zezaketen. Horregatik, errotak bi ate zituen, zeinetatik txandaka sar baitzitezkeen, gurutzeak biratzen ari ziren orientazioaren arabera.

Gaur egun, atzo bezala, errotaren dorrea barruko hiru mailatan banatzen da, eskailera kiribil batek komunikatuta. Lehenengo solairuan irinaren belarritegia dago, eta bigarren solairuan, ehotzeko harriak (egutera eta hegala), gurutzeetara konektatzen dituzten zurezko mekanismoekin batera. Horiek, estalkiarekin batera, haizearen norabidea bilatzen dute, oro har ziertzoa edo sargoria. Horretarako, errotaren bi harriak mugitzen dituzten zurezko gurpilez, horzdunez eta gantzez egindako barne-mekanismo konplexua erreproduzitu da. Gurpilik handienari katalina esaten zaio, ziur aski Santa Katalina oinazetu zuten gurpila gogoratuko duelako. Eta txikienak linterna du izena, eta ehotzeko harriekin lotuta dago, ardatzaren edo barroiaren bidez, zeinak gurutzeen indarrarekin mugitzen baititu.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 San Martin Unx/Donamartiri Untz
 Olleta
 Erdialdea

Kanpo estekak 

San Martin Unxko eraikinak
Leozko eraikinak
Euskal Herriko errotak