Samo Chalupka

Samo Chalupka (Horná Lehota, Brezno, 1812ko otsailaren 27a- 1883ko maiatzaren 19a) erromantizismoko poeta eslovakiar handia izan zen.

Biografia 
Ján Chalupka komedia egilearen anaia txikia zen eta Bratislavako Lizeo Luterotarrean ikasi zuen. Han Eslovakiar Elkarte Literarioa sortu zuen. Ondoren, Vienan, bere ikasketa teologiko eta filosofikoak jarraitu zituen. 1830ean Polonia Errusiaren aurka altxatu zen eta idazleak, ikasketak utzita, poloniarren alde borrokatu zuen. 1831ean zauritua izan zen eta Bratislavara itzuli zen. Behin bere jaioterrian, predikatzaile lanari ekin zion. Halaber, ekintza politikoari ekin zion eta poesia idazteari. Lehenengo poema-bildumak 1845koak dira; horietan, Ján Kollárren ideologia paneslavista jarraituz, bere herriaren egoera politikoa eta soziala ondo asko ikus daiteke. Ľudovít Štúr idazlearen jarraitzailea eta Štúrovci taldearen partaidea izan zen. Štúr, Andrej Sládkovič, Janko Kráľ eta Ján Bottorekin batera, erromantizismoaren jarraitzaileak eta Eslovakiako pizkunde nazionalaren bultzatzaileak izan ziren.

Poesiaren ezaugarriak 
Hizkuntzaren ikuspuntutik lehenengo poemak txekieraz idatzi bazituen, laster eslovakiera hasi zen erabiltzen. Haren poesia bere herriko folklorean oinarritu zen, abestietan eta baladetan batez ere. 1860an, Bach-en gobernu absolutista erori ondoren, Boj pri Jelšave (Jelšavako gudua) poesia-bilduma plazaratu zuen eta, hiru urte beranduago, Turčín Poničan (Ponikingo turkiarra); biak ala biak abertzaletasunaren goraipamena ziren, horretarako turkiarren gainean lortutako garaipenak erabiliz. Mor ho! (Hil ezazu!), 1864an zabaldua, poema laburra, eslovakiar literaturaren independentziaren aldeko lan garrantzitsuena bezala onartua dago; poemaren argumentoan eslovakiar herriaren sortzaileak eta Konstantino enperadorearen arteko eztabaida azaltzen da, zapalketa politikoarena gai nagusia izanik.

Obra

Poesia 
 1829 – Repertorium dispositionum
 1834 – Koníku moj vraný
 1834 – Nářek slovenský
 1834 – Píseň vojenská
 1864 – Mor ho!
 1868 – Spevy:
 Likavský väzeň
 Kráľohoľská
 Branko
 Kozák
 Turčín Poničan
 Boj pri Jelšave
 Odboj Kupov
 Vojenská
 Juhoslovanom
 Bolo i bude
 Večer pod Tatrou
 Při návratu do vlasti
 Smutek
 Toužba po vlasti
 Má vlast
 Turčín Poničan

Itzulpenak 
 1843 – Heinrich Zschokke idazle suitzarraren Pálenka otrava itzulpena.

Erreferentziak

Kanpo loturak 

Eslovakiako poetak
Eslovakierazko idazleak
Eslovakiako itzultzaileak
Erromantizismoko idazleak
XIX. mendeko idazleak
Eslovakiako luterotarrak
Banská Bystrica eskualdeko jendea