Margarida Aritzeta i Abad

Margarida Aritzeta i Abad (Valls, 1953ko uztailaren 20a) idazlea da eta literatura eta literatura konparatuaren teoriaren irakaslea izan da Rovira i Virgili Unibertsitatean (Tarragona) 2018ko irailera arte.

Vallsen (Alt Camp) jaio zen, Bartzelonan ikasi eta denbora batez bizi izan ondoren, Valls-era itzuli zen eta hab bizi da. Prestakuntza-garaian, Bartzelonako Escola Sant Jordi-n (gaur egun Arte Ederren Fakultatea)  hiru ikasturte egin zituen. Hasieran, Bartzelonako Unibertsitateko filosofia eta letra ikasketekin konbinatzen zuen, baina Arte Ederrak utzi zituen humanistika ikasketetan buru-belarri aritzeko.

Literaturaren munduarekin harremanetan jarri zenean erbestetik itzultzen hasiak ziren idazleak, erreferentzia-figurak eta hirurogeita hamarreko belaunaldiko gazteak ezagutu zituen. Haiekin adiskidetasuna eta literatura-harremanak ditu, baina ez du ezer argitaratuko 80ko hamarkadara arte.

Ofèlia Dracs literatura-kolektiboan parte hartu du 1983tik, kolektiboak Negra i consentida (1983) liburuaren edizioa prestatzen ari zela, eta inoiz argitaratu ez den La primera vegada izeneko konpilazio batean hasi zen lanean. 

Ofèlia Dracs kolektiboarekin ipuinak argitaratu ditu Essa efa (1985), Boccato di cardinali (1985) eta Misteri de reina (1994) liburuetan. Taldeko partaide izan zen honek  Joaquim Soler eta Jaume Fuster hil ondoren biltzeari utzi  zion arte, berez ez baitzen inoiz desegin.

Lanbide jarduera 
Irakaslea da, historia modernoan lizentziatua eta Bartzelonako Unibertsitatean katalan filologian doktorea. Han, Josep Lleonart i Maragall poeta eta kritikariari buruzko tesiarekin egin zuen doktoretza. Irratian (Reuseko Herri Irratia)4 eta aldizkako hainbat argitalpenetan parte hartu du, hala nola Mestral astekaria, bizitza laburrekoa, Kataluniako hegoaldeko eskualdeetako eta Avui informazio politikoko egunkaria izan nahi zuena. Bizitza profesional gehiena irakaskuntzan, ikerketan eta idazketan eman du.

Lanbide jardueraren hasieran, Bigarren Hezkuntzako irakaslea izan zen hiru urtez. Laster, 1979-80 ikasturtean, Bartzelonako Unibertsitateko VII. Dibisioarekin, Rovira i Virgili Unibertsitatearekin, profesionalki lotu zen, eta 2018ko ikasturtearen amaiera arte egin zuen lan bertan. URVitk  UAB eta UOC bezalako beste unibertsitate batzuk lagundu ditu irakaskuntza eta ikerketa proiektuetan, hala nol UBren ICE, Kataluniako Generalitateko Administrazio Publikoko Eskolarekin. Europa, Amerika eta Asiako hainbat literatura solasaldi eta biltzarretan hartu du parte. Graduondoko ikastaroak eta literaturari buruzko masterrak antolatu ditu, literatura-idazketari buruzkoak eta gidatuak, eta literatura-ikastaroak eman ditu Argentinako eta Kubako unibertsitateetan, Intercampus programaren bidez. Hain zuzen ere, Kuban, ama jaio zen tokian, Kubako Herentzia lanarekin hasi zen bere narrazio-lanaren ildo tematikoetako bat.

Bere narratibaren beste lerro bat Valls-ekin eta jaio zen masiarekin lotuta dago. 1946 eta 1947 artean Agrupació Guerrillera de Catalunya taldeko partaide ziren lau gerrillari bizi izan ziren bederatzi hilabetez, eta "80ko hamarkadako erorketa" delakoan atxilotu zituzten, eta 35836 gerra-kontseiluan prozesatu zituzten. Bera jaio baino lehen gertatutako istorio honen ezagutzak, egiazko eleberria ekarri du: El pou dels maquis. El pou dels maquis. Els fets, els documents, bolumenean gertaerak, dokumentuak, dokumentazio-prozesua eta bizirik atera zirenekin elkarrizketak azaltzen dituzte.

Argitaratutako lehen lana saiakera bat da:Carrasclet-Veciana, elements per a l'anàlisi de la guerrilla antiborbònica (1979). Batez ere eleberriak argitaratu ditu, eta horietako batzuk haur eta gazteentzat dira. Genero eleberria ere landu du: nobela beltza, zientzia-fikzioa, fantasia mitikoa.

Unibertsitateko irakasle gisa egindako jarduerak hainbat ikerketa-lan, literatura-azterketa eta edizio kritiko argitaratzera eraman du; horien artean, nabarmentzekoak dira Maldàko baroiaren Calaix de Sastre lanare zati bat eta Narciso Ollerri buruzko zenbait azterlan, besteak beste.

2006 eta 2010 bitartean, Kataluniako Generalitateko gobernukide izan zen. Lehendakariordetzako Ekintza Saileko Zuzendari Nagusi gisa hainbat proiektu bultzatu zituen, hala nola, Gobernuaren oroitzapen historiko eta kulturalen batzordea sortzea, Generalitateak Alguer-en duen ordezkaritza edota Kataluniako Generalitatearen Perpinyàneko etxea buru zuen Kataluniako Mugaz Gaindiko Eremuaren Eurodistricte proiektua.

Obrak

Eleberriak 

 Un febrer a la pell. Barcelona: Edicions 62, 1983; .
 Vermell de cadmi. Barcelona: Laia, 1984; .
 El darrer toro. Barcelona: Plaza i Janés, 1987; .
 El correu de Trípoli. Barcelona: La Magrana, 1990; .
 Tie Break. Barcelona: La Magrana, 1991; .
 El cau de llop. Barcelona: La Magrana, 1992; .
 Quaranta graus a l'ombra. Reus-Tarragona, publicada per capítols en El Nou Diari, 1992.
 Atlàntida.Barcelona: Columna, 1995; .
 L'home inventat. Barcelona: Columna, 1996; .
 L'herència de Cuba. Barcelona: Columna, 1997; .
 El verí. Valls: Cossetània, 2002; .
 Perfils de Nora. Barcelona: Proa, 2003; .
 El llegat dels filisteus. Valls: Cossetània, 2005; .
 La maleta sarda. Barcelona: Columna, 2010; . En italià: .
 El pou dels maquis. Valls: Cossetània, 2013; .
 El pou dels maquis: els fets, els documents. Realitat i documentació d'una novel·la verídica. Valls: Cossetània, 2013; .
 Bandoler. Valls: Cossetània, 2013; .
 L'amant xinès. Barcelona: Llibres del Delicte, 2015. .
 Els fils de l'aranya. Barcelona: Llibres del Delicte, 2016; .
 La filla esborrada. Barcelona: Capital Books, 2017; .
 Rapsòdia per a un mort. Barcelona: Llibres del Delicte, 2018; .
 Teoria del gall. Barcelona: Llibres del Delicte, 2020; .

Narratiba 

 Quan la pedra es torna fang a les mans. Barcelona: Selecta, 1981; .
 Essa Efa [obra col·lectiva, amb Ofèlia Dracs]. Barcelona: Laia, 1985; .
 Boccato di cardinali [obra col·lectiva, amb Ofèlia Dracs]. València: Tres i Quatre, 1985; .
 Temps de secada. València: Gregal, 1986; .
 Misteri de reina [obra col·lectiva, amb Ofèlia Dracs]. València: Tres i Quatre, 1994; .
 "La fortuna", dins DD. AA.: Dones soles. Barcelona: Planeta, 1995. Col·lecció Ramon Llull, p. 21-32; .
 "El prodigi", dins DD. AA.: Temps de fogony: relats històrics de l'Alt Pallars. Barcelona: Proa, 2004; dins DD.AA.: El darrer comte del Pirineu. Barcelona: Proa, 2005.
 “L'assassinat de la venedora de cupons”, dins Anna Maria VILLALONGA (ed.). Elles també maten. Barcelona: Llibres del Delicte, 2013.
 "L'or del ring", dins Llibre de la Marató 2015, p. 101-112; .
 "Metro Llacuna", dins Barcelona, viatge a la perifèria criminal, Barcelona: Crims cat.
 "Mala sang", dins Assassins del Camp. Barcelona: Llibres del Delicte, 2018; .
 "El fill del rei", dins La cervesa de la Highsmith. Lleida: Pagès, 2021, p. 29-38; .

Gazteentzako eleberria 

 Emboscades al Gran Nord. Barcelona: Edicions 62, 1985; Barcelona: Empúries, 1997; . En gallec: .
 La volta al món de Gilbert, el lloro. Barcelona: Teide, 1987; Barcelona: Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 1995; . En castellà: .
 El castell del Tascó. Barcelona: Pirene, 1988; .
 Grafèmia. Barcelona: Laia, 1982; 
 Un rock d'estiu. Barcelona: Columna Jove, 1992; . En euskera: .
 L'aiguamoll dels cocodrils. Barcelona: Cruïlla, 2000; .
 El castell del cor menjat. Barcelona: Cruïlla, 2003; .
 Aigües de tardor. Barcelona: Cruïlla, 2006; .
 El gorg negre. Barcelona: Estrella Polar, 2012; .
 La nit de la papallona. Barcelona: Barcanova, 2014; .
 Cita a la paret de gel. Benicarló: Onada edicions, 2014; .
 Els cais de les sirenes. Barcelona: Cruïlla, 2015; .
 Quimera. Benicarló: Onada edicions, 2018; .

Saiakera, kritika eta azterlan literarioak 

 Carrasclet-Veciana. Elements per a l'anàlisi de la guerrilla antiborbònica. Valls: Òmnium Cultural, 1979; Número d'OCLC: 807238745.
 Un filojansenista: Jaume Cesat: Barcelona, 1757 - Valls, 1809: presentació d'un manuscrit de poesies. Valls, 1982. Col·lecció Òmnium Cultural Alt Camp; .
 Josep Lleonart: obra crítica. 3 vols. (1010 f.). Universitat de Barcelona, Facultat de Filologia 1985. Número d'OCLC: 804417271. Doktore tesiaren laburpena. Barcelona: Universitat de Barcelona, 1985. OCLC: 892302531.
 Manuel de Montoliu: obra crítica. Tarragona: Institut d'Estudis Tarraconenses Ramon Berenguer IV, 1988; .
 Diccionari de termes literaris. Barcelona: Edicions 62, 1996; .
 El joc intertextual: quatre itineraris per la "Sala de les nines": (Llorenç Villalonga, Mercè Rodoreda, M. Antònia Oliver, Toni Serra). Barcelona: Proa, 2002; .

Testuen edizioa eta testuen edizio kritikoa 

 Rafael d'Amat i de Cortada (baró de Maldà). Viatge a Maldà i Anada a Montserrat ( M. Aritzetaren sarrera-azterlanarekin). Barcelona: Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 1986; .
 Rafael d'Amat i de Cortada (baró de Maldà). El Col·legi de la Bona Vida ( M. Aritzetaren sarrera-azterlanarekin). Barcelona: Barcanova, 1993; .
 Rafael d'Amat i de Cortada (baró de Maldà). Viles i ciutats de Catalunya (edizio kritikoa sarrerako azterketarekin). Barcelona: Barcino, 1993; .
 Rafael d'Amat i de Cortada (baró de Maldà). Miscel·lània de viatges i festes majors (edizio kritikoa sarrerako azterketarekin). Barcelona: Barcino, 1994;  .

Bere lanari buruzko azterlanak 

 Magí Sunyer (ed.) (2020). Margarida Aritzeta, Tarragona, Publicacions de la URV ()
 "Aritzeta i Abad, Margarida", dins Diccionari de la Literatura Catalana, dirigit per Àlex Broch, p. 82-83. Barcelona: Enciclopèdia Catalana 2008; .

Sariak eta aintzatespenak 

 Víctor Catalàds ipuin eta narrazio saria: Quan la pedra es torna fang a les mans (1980)
 Joaquim Ruyra sariko finalista 1981an: Grafèmia (1982)
 Sant Joan elaberri saria: Un febrer a la pell (1983)
 Gazte Literaturako Barcanova saria 2013an El vol de la papallona. La nit de la papallona izenbururarekin argitaratua (2014).
 Creu de Sant Jordi (2018) 
 Títol de Reconeixement de l'Ajuntament de Valls (2016) 
 Vallenca de l'any (2014) 
 Tiana Negra 2019  jaialdian omendua izan zen eleberri beltzeko idazleen hainbat belaunaldiren arteko kate-maila izateagatik.  
 Jornades "Margarida Aritzeta" de la Càtedra Baixeras (2019)

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Web de l'Associació d'Escriptors en llengua catalana.
 Web dels Escriptors del Camp de Tarragona.

Kataluniako idazleak