Zartako-K

Zartako-K (edo z-k) Tafallan (Nafarroa, Euskal Herria) sortutako street-ska taldea da, karibeko doinu skalaria beste doinu bortitzagoekin nahasten duena, punk eta Oi! musikaren antzekoak.

Biografia 
Lehen kontzertua 2008ko maiatzaren 31ean eskeini zuten Tafallako I. Egunean, baina ensaiatzen lehenago hasi ziren eta kide anitz pasa ziren taldetik azkeneko formazioa tinko geratu arte, zazpi kidez osatua: "Goito", Endika, "Puntxon", Ibai, Juan, Ozcariz eta Magan. Handik 2012ra arte kontzertuak ematen ibili ziren Nafarroan zehar, talde mitiko askorekin eszenatokia elkarbanatzen: Gatillazo, Vendetta, Gatibu, Berri Txarrak, Hell Beer Boys...

2012an bertan haien lehen diska grabatu eta atera zuten Kalekumeak (2012) izenaren behean. Diskan gazteleraz eta euskeraz idatzitako bederatzi abesti agertzen dira, gai politikoak (kartzela, aberria...) eta kulturalak (Rude Boy kultura , lagunak...) jorratzen dituztenak, eta pare bat abesti instrumental.

2014ean taldeak Nafarroa Oinez-erako abestia grabatu zuen Miguelo estudioan: "Esan, Izan, Zangoza" izenarekin eta otsailaren 8an haien 100. kontzertua eman zuten Tafallan. Urte berdineko urrian haien bigarren lana aurkeztu zuten: Odol Berria (2014), hamaika abestiz osatua dagoena. Diskan The Specialsen bertsio bat aurkitu dezakegu eta baita gizarteari kritika egiten dioten abesti asko, hala nola, Eraso Erasotzaileari edo La Lista Negra. Nabari daiteke ere pianoaren protagonismo handiago bat Asier teklista berri moduan taldean sartu ondoren, eta baita kalitate hobeagoa produkzioan Diska honetan ageri den "La Lista Negra" abestiari bideoklipa egingo zioten 2016ean, Joseba Jauregiren eskutik grabatutakoa Tafallako kaleetan. Abesti honek euskaldun usaina duen oro Nafarroan jasaten duen bazterketa salatzen du era ironiko eta azkar batean, Altsasuko gazteekin gertatutakoaren ondoren garrantzi handia hartu duen gaia.

Bi urte kontzertuak ematen ibili ondoren, taldeak hirugarren diska aurkeztu zuen zuzenean Tafallan 2016eko urriaren 22an, Alienados (2016) izenarekin. Diska hamabi abestiz osatua dago, gehienak euskeraz eta pare bat gazteleraz idatzitakoak. Haize instrumentuen lan paregabea aipatu daiteke eta baita doinu ezberdin askoren erabilketa idei eta emozio ezberdinak adierazteko. Politikoki kritikoak dira baina borrokatzera baikortasunarekin deitzen dute.

2018. urterako "RUDE ALA HIL!" taldearen X. urteurrena ospatzeko birari ekin zioten. Geroago, 2018. urtea haien azkenengo urtea eszenatokietan izango zela adierazi zuten, 10 urteren ondoren egurra ematen oholtzaren gainean. "Kalean jaio ginen, kalean hilko gara" leloarekin adierazi zuten haien agurra, eta 2018. urtearen amaieran zehar, haien historian eragina izan duten eta bereziak izan dire lekuetan jo zuten, hala nola, Nafarroa Oinezen, Sorgin gauan, edota haientzat bereziak izan diren herrietan ere bai. Azkenengo kontzertua abenduaren 29an eman zuten, presoen aldeko Hatortxu Rock jaialdian.

Eraginak 
Talde hau street-skatzat autodeskribatzen da, haien musika ez delako jamaikarrek egiten zutenaren berdina. Musika mota hau ska Europara hedatzean sortu egin zen 2 Tone-ren mugimenduaren ondoren eta talde askok erabili dute: Scrapy, Starface, Skalariak... Taldeak ska punka eta Oi!-a nahasten ditu, festa giroko musika baina amorruz jotakoa, eta haien letren gaiak rock taldeak egiten dituzten antzekoagoak dira ska taldeek egiten dituztenak baino. Endika abeslariaren hitzetan, zenbait talderen eragin nabarmena du taldeak nahiz eta taldekide bakoitzak bere gogokoenak eduki: Skalariak, Tijuana in Blue, Kortatu, Toot & the Maytals, Decibelios... Honetaz aparte, taldeak Gatillazo, Gatibu, Vendetta, Berri Txarrak edo Hell Beer Boys-ekin elkarbanatu du eszenatokia eta Endikari galdetzen diotenean ea norekin nahiko luke kontzerturen bat elkarbanatu hurrengo taldeak aipatzen ditu: Roy Ellis, Bad Manners, Deskankis, Odolkiak Ordainetan eta Jaleo.

Aipatzekoa da ere bai, batez ere bi azken diskoetan ospe handia lortu arren, inoiz ez dutela haien burua "saldu". Zartako-k beti aukeratu izan du autogestioaren bidea, nahiz eta diskografika ezberdinen eskaintzak izan, haiek aipatu duten moduan. Ideia hori 10 urteetan zehar oso argi eraman dute, eta ez dute beldurrik izan, adibidez, gaur egungo euskal musika komertzialari kritikak egiteko, "Burusoila" abestian ikus daitekeen moduan, hortan Gaztea irratiari kritika gogorrak egiten baitituzte. Haien bidea jarraitzean dago gakoa, eta horrela adierazi nahi izan dute haien bizitza musikala agurtzeko leloarekin, "KALEAN JAIO GINEN, KALEAN HILKO GARA".

Taldekideak 
 Juan Torralba - Tronboia
 Iñigo Ozcariz - Tronpeta
 Ion Urrea "Boing" - Saxoa
 Alaitz Lizarazu "Puntxon" - Baxua eta Koruak
 Endika Iriso - Ahotsa eta (Saxo tenorea)
 Dani JaleO - Bateria
 Aritz Ibero "Goito" - Gitarra eta Koruak
 Asier Aierra - Teklatua

Lanak

Diskak

Kalekumeak (2012) 
1. Moliendo café

2. Zartako - K

3. Skal herria

4. Mañana cuando yo muera

5. El último rude boy

6. Kalekumeak

7. Generación basura

8. Erregea

9. Yo fui pankartalari

Odol Berria (2014) 
1.ZK Dial

2.Street-Ska

3.Eraso Erasotzaileari

4.Metete al bar

5.La Lista Negra

6.Ser o No Ser

7.Izan Izan Zinena

8.La Colmena

9.Rude Girl

10.Garaitezinak

11.Hablan

12.Ene Herri Maitea

13.Sleepy Reggae

Alienados (2016) 
 Intro
 Alienados
 Musika baino gehiago da
 El sistema te quiere así
 Mensaje desde el primer mundo
 Baserriko laguna
 Egunsentia
 Burusoila
 Fracasado pero con orgullo
 Gogoan
 Rudies
 Elkartasuna

Bideoklipak 
 La Lista Negra
 Burusoila
 Esan Izan Zangozan (Nuria Abadiaren hitzak)

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Euskal Herriko musika
Euskal Herriko musika taldeak
Euskal Herriko ska musika taldeak