Wiwaxia

Wiwaxia Kanbriar garaian bizi izan zen animalia bat da, gaur egun iraungita dagoena. Duela 521 eta 500 milioi urte artean bizi izan zen.

Etimologia 
Kanada mendebaldeko Yoho Parke Nazionalean dagoen Wiwaxy Peaks (2.703 m) mendiak ematen dio izena. Burgess Shale aztarnategian dago. Nakoda hizkuntzan wiwaxy hitzak "haizetsua" esan nahi du.

Aurkikuntza eta taxonomia 
George Frederic Matthew-k 1899 urtean Burgess Shaleko lutitetan aurkitu zuen aurreneko Wiwaxia baina Ogygopsis generoan sailkatu zuen anelido bat zelakoan. 1911 urtean Charles Doolittle Walcott-ek fosil berriak aurkitu zituen eta honek ere anelidoen barnean sartu zituen, poliketoen klasean. 1966 eta 1967 artean Harry B. Whittington-ek ale berriak aurkitu zituen Burgess Shalen eta honek ere anelidoa zela ebatzi zuen. Gaur egun moluskuen eta anelidoen artean erdibidean dagoen espeziea kontsideratzen da, azaleko eskleritoek poliketoekin lotzen dute baina moluskuen antzeko erradula daukala ikusi da.

Burgess Shalen 500 Wiwaxia fosil inguru aurkitu dira. 1991 urtean Australian ere aurkitu ziren eta 1994an Txinako Maotianshango eskistoetan.

Hiru espezie ezagutzen dira:
 Wiwaxia corrugata: Burgess Shalen aurkitu diren Wiwaxiak dira. Arantza luze eta kurbatuak ditu.
 Wiwaxia taijiangensis: Txinan aurkitu da. W. corrugata baino txikiagoa da eta arantzak txikiak eta zuzenak ditu.
 Wiwaxia foliosa: Berriena da, 2014an aurkitu zen. Ez du arantzarik.

Deskribapena 
Simetria bilaterala zuen, gorputz eliptikoa eta ez zitzaizkion burua eta buztana nabaritzen. Bost zentimetro inguruko luzera har zezakeen.

Zortzi plaka lerrok estaltzen zuten gorputza, plaka gogorrak ziren, esklerito deiturikoak. Plaka bakoitzak bere sustraiak sartzen zituen animaliaren gorputzean. Arantza luzedun bi lerrok zeharkatzen zuten oskola aurretik atzera, hauek ere esklerito gogorrak ziren. Lerro bakoitzean 5 eta 12 arantza artean zituen. Badirudi arantza berriak hazten zitzaizkiola zaharrak galdu ahala.

Barnealdean oina zeukan, gaur egungo barraskiloen antzera eta ez zeukan ez begirik ez eta garrorik ere. Azpialdean moluskuen erradularen antzeko aho-egitura zuen, hortz konikoz osaturiko bizpairu lerro zirkular zituen.

Bizimodua 
Plaka guzti hauek harrapakariengandik babesteko armadura bikaina osatzen zuten. Aurkitu diren fosilen artean Wiwaxia gazteek ordea ez dute arantzarik eta itsaso hondoan zuloak egin eta bertan ezkutatuko zirela uste da, Wiwaxia helduek ordea ez zuten horretarako beharrik izango.

Itsaso hondoetan mugitzen zen goputza kontraitu eta luzatuz, gaur egun bareek egiten duten antzera. Erradularekin zorua karraskatzen zuen bertan aurki zezakeen estalki mikrobianoa ahoratzeko.

Wiwaxia animalia bakartia zela uste da, ez baita talde handietan aurkitu.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Burgess Shaleko webgunean, Wiwaxia corrugata-ren informazioa

Kanbriarreko animaliak