Branca de Gonta Colaço

Branca Eva de Gonta Syder Ribeiro Colaço, Branca de Gonta Colaço izenaz ezagunagoa (Lisboa, 1880ko uztailaren 8a - ib. , 1945eko martxoaren 22a) portugaldar idazle eta errezitatzailea izan zen, eruditoa eta poliglota, batez ere poeta,  dramaturgoa eta hizlari  ezaguna, Santiago de la Espada Orden miliarreko kondekorazioa zuena. 

Ann Charlotte Syder poeta ingelesaren eta Tomás Ribeiro politikari eta idazle portugaldarraren alaba zen. Jorge Rey Colaço zeramikari entzutetsuarekin ezkondu zen, eta bere lana Branca de Gonta Colaço izenarekin argitaratu zuen.

Biografia

Jaiotza eta familia 
Branca Eva Gonta Syder Ribeiro Colaçoren 1880ko uztailaren 8an jaio zen Lisboan. Ann Charlotte Syder poeta ingelesaren eta Tomás Ribeiro politikari eta poeta portugaldarraren alaba zen. Gonta goitizena, bere erregistro askotan agertzen dena, ez zen familiaren abizena, baizik eta Tondelako Parada de Gontatik, aita jaio zen herritik, eratorria.

Portugalgo gizartearen jarduera intelektualean eragin handia izan zuen familietako batean jaio zen, eta, gaztetan, politikaren, letren eta arteen munduko izen nabarmenekin bizi izan zen, hala nola Maria Amália Vaz de Carvalho, António Cândido Gonçalves Crespo, bere aitaren lagun mina zen Camilo Castelo Branco, Maria Archer, Aura Abranches edo Bordalo Pinheiro familia. Ahizpa James Gillmanen seme batekin ezkondu zen; Sacavémen azulejo-fabrikako bazkideetako bat zen, garai hartako garrantzitsuenetako bat.

Ezkontza 
18 urte besterik ez zituela, 1898an, Jorge Rey Colaço pintore eta azulejogilearekin ezkondu zen, José Daniel Colaço diplomatikoaren semearekin eta Alexandre Rey Colaço pianista eta konpositorearen familiakoa. Harrezkero, Branca de Gonta Colaço izena hartu zuen. Lau seme-alaba izan zituzten: Tomás Ribeiro Colaço abokatu, dramaturgo eta idazlea (1899 - 1965), Ana de Gonta Colaço eskultorea (1903 - 1954), María Cristina Raymunda de Gonta Colaço de Aguiar idazlea (1905 - 1996), eta 1902an jaio eta gutxira hil zen lehen alaba.

Literatura ibilbidea 
Txikitatik erakutsi zuen letretarako talentua, eta poeta gisa hasi zen. Bere bizitzan zehar lan handia egin zuen aldizkako argitalpen ugarirekin, batez ere Lisboan banatuak, eta aktiboki lagundu zuen Portugalgo prentsa eta literatura kultura- eta literatura-aberasten. Testuinguru horretan, batez ere Jose Augusto Moreira de Almeidaren egunkarietan argitaratutako olerkiak idatzi zituen: O Dia,  O Talassa (1913 - 1915),  bere senarrak zuzendutako O Ocidental (1878 - 1909) izeneko umorezko egunkaria eta Alma Feminina (1917 - 1919) aldizkaria, Maria Clara Correia Alves feminista eta editoreak zuzendua,  A Arte Musical (1898 - 1915) aldizkarian ere lankidetzan aritu zen, ABC: revista portuguesa (1920 - 1932), Serões (1901 - 1911), Ilustração Portugueza (1903 - 1924), Brasil-Portugal (1839 - 1914) eta  Ilustración (1926 - 1939) besteak beste.

Hainbat hizkuntzatan arintasunez aritzeko gai zen. Branca de Gonta Colaçok olerkiak ere idatzi zituen ingelesez, eta zenbait itzulpen egin zituen ingelesetik portugesera.

Hizlari eta poesia-errezitatzaile gisa ere aritu zen 1910eko hamarkadaren erdialdean, aitak sortutako Vasco da Gama institutuan sartu ondoren. Lisboako Zientzien Akademiak, 1918an, bere ekimenez,  Maria Amália Vaz de Carvalho idazle eta poetari omenaldia egin zionean, Branca de Gonta Colaço hizlarietako bat izan zen.

Bere lan polifazetikoan hainbat genero landu zituen, hala nola antzerkia, antzerki-lana, oroimen kronikak , poesia eta bere garaiko Portugalgo elite sozial eta intelektualen erretratu baliotsua eman zuen, haiekin bizi izan baitzen eta parte hartzen baitzuen. In Memoriam lanerako bertso batzuk egin zituen: Júlio de Castilho (1920an Diário de Noticias enpresaren inprimategiak argitaratua), Gustavo de Matos Sequeira, Xavier da Cunha, António Baião, Anselmo Braamcamp Freire, Sabugosa kondea, João Franco Monteiro, Tomás Maria de Almeida Manuel de Vilhena eta Tomás de Mello Breynerrekin batera.

Feminismoa 
Ideologia monarkikokoa, Branca de Gonta Colaço ez zen inoiz errepublikanismora bihurtu. Hala ere, emakumeek Portugalgo gizartean zeregin aktiboagoa izan behar zutela eta hezkuntzarako aukera librea izan behar zutela uste zuenez, Portugalgo Emakumeen Kontseilu Nazionalarekin (CNMP) bat egin zuen. Erakunde feminista horrek 1914an, sortu zen urtean, genero-berdintasuna sustatu eta eskatu zuen.  Erakundearen barruan gogor lan egin zuen, Adelaide Cabete ekintzaile errepublikano eta feministarekin batera, eta Portugalen emakumearen aintzatespen profesionalaren eta balorazioaren bila egindako aktibismoagatik nabarmendu zen. Bake sekzioen buru izan zen zenbait urtez (1928 - 1934), Artea (1936 - 1937), eta ekintzaile hauekin batera jardun zuen: Beatriz Arnut, Sara Beirão, Eduarda Lapa, Angelica Porto, Maria Lamas, Aurora Teixeira de Castro eta Abigail Cruz de Paiva.

Heriotza 
Branca de Gonta Colaço Lisboan hil zen 1945eko martxoaren 22an, 64 urte zituela.

Aintzatespenak 

 Portugalen, Brasilen, Frantzian eta Espainian ezaguna zen obra batekin, Branca de Gonta Colaço hainbat elkarte zientifiko eta literario portugaldar eta atzerritarrek saritu zuten, eta Portugalgo Gobernuak 1931ko urriaren 5ean Santiago de la Espadako ordena militarreko ofizial izendatu zuen.

 1949an, hil eta lau urtera, Lisboako Udalak omenaldia egin zion idazleari, Alvaladeko Avenida da Igreja inguruko kale bati izena emanez. Hurrengo urteetan, haren izena Almada, Sesimbra, Cascais eta Tondela udalerrietako kale eta plaza batzuen toponimian ere sartu zen, zehazki, Gonta geralekuan, hau da, bere aita-familiaren jaioterrian.

Lanak 
Branca de Gonta Colaçok literatura-ondare handia utzi zuen, zati handi batean sakabanatua aldizkako argitalpenetan, eta, besteak beste, lan hauek egin zituen:

 Camillo Castello Brancok Thomaz Ribeirori idatzitako gutunak, Branca de Gonta Colaço-ren hitzaurrearekin, Portugal, Lisboa, 1922; Tondelako Udalak berrargitaratua, 2001.
 Memórias de la Marqueza de Rio Maior, Branca de Gonta Colaçol bildutakoa, António Maria Pereira Elkartea, Lisboa, 1930
 Memórias da linha de Cascais, Maria Archerrekin batera (1899-1982), António Maria Pereiraren lankidetza, Lisboa, 1943; Oeiras Udalerriak berrargitaratua, 1999 ()
 Ecos do atentado (poemak) in Brasil-Portugal, 219. zk., Lisboa, 1908
 Sua Alteza edo Príncipe Real (Luis Felipe Bragantzaren oroimenari eskainitako poema), Brasil-Portugal, 219. zk., Lisboa, 1908
 Maior Rioko emakume-markesaren Oroimenak: Bemposta – Subserra, aur. Maria Filomena Mónica, António Maria Pereira elkartea, Lisboa, 2005 ()
 Matinas, 1907 (poesia)
 Cançγes do Meio Dia, 1912 (poesia)
 Siesta Time, 1918 (poesia)
 Last Songs, 1926 (poesia)
 Auto dos faroleiros, 1921 (antzerkia, Antzoki Nazionalean antzeztua)
 Comédia da Vida (antzerkia, Aura Abranchesekin lankidetzan)
 SIM… (antzerkia)
 Onteneko poetak, Itsas Ligaren egoitzan 1914ko maiatzaren 22ko arratsaldean egindako konferentzia (prosa)
 À Margem das Crónicas, 1917 (prosa)
 Últimos Cançγes, 1926
 Abençoada a Hora em que Nasci (hil ondoren argitaratua), António Maria Pereira elkartea, Lisboa, 1945.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 
 

Lisboatarrak
Lisboan hildakoak
Emakume idazleak
Emakume poetak
Emakume antzerkigileak
Portugalgo feministak
Portugalgo idazleak
Portugalgo poetak
Portugalgo antzerkigileak