Alemaniar filosofia

Alemaniar filosofiak bi gauzari egin diezaioke erreferentzia, alemanez idatzitako filosofiari edo alemaniarren filosofiari. Oso garrantzitsua izan da, batez ere, azkenengo hiru mendeetan.

XVII. mendea 

Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) latinez eta frantsesez idatzi zuen autore garrantzitsua da. Filosofia eta matematika landu zituen.

XVIII. mendea 
XVIII. mendeko erdialderako ilustrazioa edo Aufklärung garatu zen eta gizartean eragin handia zuen. Estatu alemaniarretan (Prusia, Bavaria, Saxonia, Hannover eta Palatinatua) politika eta administrazioko eraldaketak bultzatu zituen, geroago estatu modernoen sorkuntza ahalbidetu zuena. Argiaren aroaren korronte alemaniarrak printze, aristokrata eta erdi-mailako klaseen sostengua izan zuen, kultura, musika, zientzia eta filosofia behin betirako aldatuz. Halaber, eliteen artean kontserbazionismo maila bat mantendu zen, aldaketa erradikalenak ekidinez.

Ordezkari nagusiak Christian Thomasius, Christian Wolff, Moses Mendelssohn, Lessing, Immanuel Kant eta Herder izan ziren, besteak beste.

Wolff 
Christian Wolff (1679-1754) alemanez idatzi zuen lehen autoreetako bat da, baina latinez ere idatzi zuen.

Kant 
Immanuel Kant (1724–1804) filosofo prusiar/alemaniar ezagunenetarikoa da, 1781an Arrazoi Puruaren Kritika (alemanez: Kritik der reinen Vernunft) liburua argitaratu zuen.

XVIII. mendean Idealismo alemaniarra sortu zen eta Kant bere inspirazio nagusienetakoa izan zen.

XIX. mendea

Idealismo Alemaniarra 
XIX. mendean aurreko mendearen amaieran sorturiko Idealismo Alemaniarra nagusitu zen, idealismo post-Kantiarra edo post-Kantianismoa ere deitua. Idealismoa, estuki erlazionaturik zegoen erromantizismoarekin eta ilustrazioaren ideia politiko iraultzaileetan (botereen banaketa, herriaren burujabetza eta sistema politiko parlamentarioa). 
Idealista alemaniar nabarienak Kant, Johann Gottlieb Fichte, Friedrich Schelling eta Wilhelm Friedrich Hegel ziren. Aditu ezberdinek idealista alemaniarrak bi azpi-korrontetan sailkatzen dituzte: batzuk Kant eta Fichte-ren idealismo transzendentalean, eta besteak Schelling eta Hegelen idealismo absolutuan.

Erromantizismoa 
Alemaniar Erromantizismoa (alemanieraz: Deutsche Romantik), XVIII. eta XIX. mendeko alemaniar herrialdeetako mugimendu intelektuala izan zen; filosofian, literaturan, kritizismoan eta estetikan eragina izan zuena. Erromantizismo honen garai goiztiarra, Jena erromantizismoa (alemanieraz: Frühromantik) bezala ezagutzen da (1797-1802). Erromantizismo ingelesa baino lehenago garatu zen, eta ez zuen hain izaera serioa, adimena, edertasuna eta humorea gorenduz. Gainera, Weimarko klasizismoarekin, mugimendu literario eta kulturala, batera eman zen.

Filosofo eta idazle nagusiak Wilhelm Heinrich Wackenroder, Friedrich Schelling, Friedrich Schleiermacher, Karl Wilhelm Friedrich Schlegel, August Wilhelm Schlegel, Ludwig Tieck eta Friedrich von Hardenberg.

Neo-Kantianismoa 
Neo-Kantianismoa (alemanieraz: Neukantianismus), XIX. mendean garatu zen ilustrazioko Kant filosofoaren ideiei erantzuten zien korronte filosofiko berria zen. Korronte honen oinarri nagusietako bat Schopenhauerrek eta beste filosofo garaikideek (Fries eta Herbart esaterako) Kanten filosofiaren aurka garaturiko pentsamendua izan zen.

XX. mendea

Neo-Hegelianismoa 
Neo-Hegelianismoa edo Post-Hegelianismoa, batez ere Alemanian baina baita Europan, XX. mendean garaturiko mugimendu filosofikoa zen. Neo-hegeliar ezagunak Richard Kroner, Nicolai Hartmann, Siegfried Marck, Arthur Liebert eta Hermann Glockner.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Alemaniako kultura
Filosofia
Alemaniako literatura
Filosofia modernoa