Alina Szapocznikow

Alina Szapocznikow  (Kalisz, Polonia, 1926ko maiatzaren 16a - Passy, Frantzia, 1973ko martxoaren 2a) eskultorea izan zen, Holokaustotik bizirik atera zena. Batez ere brontzean eta harrian lan egin zuen, eta haren lan probokatzaileak surrealismoa, errealismo berria eta pop artea bezalako generoak gogorarazten ditu.

Bigarren Mundu Gerran, preso egon zen Lodz eta Pabianice ghettoetan eta Auschwitz, Bergen-Belsen eta Theresienstadt kontzentrazio-eremuetan.

Biografia

Lehen urteak (1926-1938) 
Familia judu batean (amak, aitak eta neba txikiak osatua). Haren aita, Jakub, dentista zen, eta ama, Ryfka (Regina), pediatra. Pabianizen bizi ziren, Lodz inguruan. Lehen urteetan, Szapocznikow Lehen Hezkuntzako eskola txiki batera joan zen Pabianizen. Gero bigarren hezkuntza egin zuen St. Hedwig-en Putawskiego St-en. Aita tuberkulosiaz hil zen 1938an, gerra hasi baino lehentxeago.

Bigarren Mundu Gerra (1939-1945) 
Hamahiru urterekin bakarrik geratu zen amarekin, neba desagertu egin baitzen gerra hasi eta gutxira. Pabianiceko ghettora eraman zituztenean, bi urtez egon ziren han (1940ko otsailetik 1942ko maiatzera) ospitalean lanean aritu ziren, ama mediku eta Alina erizain. Familia-bikoteak lan bera egiten jarraitu zuen Lodzeko ghettora eraman zituztenean, maiatzaren amaieran, urrunagoko beste eremu batera bidali aurretik. Ondoren, Auschwitzetik igaro ziren, Bergen-Belsen kontzentrazio-eremura bidean.

Szpocznikow eta haren ama hamar hilabetez egon ziren kanpamentu horretan, berriro lekuz aldatu baino lehen. Bere egonaldiko dokumentazioaren arabera, aldaketa Szapocznikow-en amak mediku alemaniar bati "bere funtzioak ongi betetzen ez zituelako" haserre egiteagatik izan zen. 1943ko udazkenean Terezinera joan ziren, eta han elkarrekin egon ziren behin betiko banandu baino urtebete lehenago. Gerraren ondoren, Szapocnikow preso-talde batekin joan zen Pragara, ama Lodzera itzuli zen bitartean.

Bizitzan zehar, Szapocnikow-ek ez zuen gerran izandako esperientziez hitz egin. Hala ere, Ryszard Stanislawski lehen senarrarekin izandako gutunaren zati batzuetan gertaera hauek aipatu zituen:Baina aldea da zure prestakuntzaren prozesuan, azken 10 urteetan, ez zarela desesperazio-bataio horretatik pasatu, eta hori guztia. Dena ez zen behin baino gehiagotan amaitu zuretzat, ghettoetan eta kanpalekuetan gertatu zitzaidan bezala. Sentitzen dut Rys, penatuta nago. Badakizu zenbat gorroto dudan eta zenbat lotsatzen nauten bizi izan duten urte gogorrak beti ahotan dituzten pertsona horiek.

Azken urteak (1945-1973) 

Pragan, Szapocznikow eskultore gisa trebatu zen 1945ean eta 1946an, Otokar Velimskyren estudioan.  1947an, Pragako Arte eta Industria Akademian ikasi zuen Josef Wagnerrekin, eta, geroago, Paul Niclausseren tailerrera joan zen, Parisko Arte Ederren Eskolan. Parisen egon zenean, Poloniako komunitatearekin jarri zen harremanetan, eta han ezagutu zuen lehen senarra, Ryszard Stanislawski, arte poloniarreko historialaria eta Lodzeko Arte Modernoaren Museoko zuzendaria. Frantziako bizitza artistikoak eragin nabarmena izan zuen Szapocznikow-en karreraren garapenean, eta eskulturaren oinarriak ezartzeko askatasuna eman zion. Jean Arp, Ossip Zadkine, Henry Moore eta Alberto Giacomettiren  ezagutu eta haien lanek inspiratu egin zuten artista.

1947-1949 bitartean, Praga eta Paris artean ibili zen Szapocznikow.  Bat-batean gaixotu ondoren, 1951n, peritoneoko tuberkulosi bat diagnostikatu zioten, garai hartan tratamendurik ez zuena. Medikuak gomendatuta, Sirodera joan zen Jurako mendietan, berriz makaldu eta Champagnoleko ospitale pribatura joan aurretik. Sendagileari kontsulta egin ondoren, Szapocznikowk antibiotiko esperimental bat (estreptomizina) ematen utzi zion sendatzen laguntzeko. Gero Poloniara itzuli zen, eta 1952ko uztailean Stanisσawskirekin ezkondu zen, eta uda hartan bertan Piotr semea adoptatu zuten. Artistak hainbat lehiaketatan parte hartu zuen monumentu publikoak sortzeko: Chopin, adiskidetasun poloniasobietarra, Varsoviako heroiak, Auschwitzen eta Juliusz Sσowackiren biktimak. Sei urtez elkarrekin ezkonduta egon ondoren, Szapocznikow eta Stanisσawski 1958an dibortziatu ziren, baina elkarrekin egon ziren gainerako bizitzan. Ondoren, Roman Cieνlewicz diseinatzaile poloniarrarekin harreman sentimentala hasi zuen, eta 1967an Parisen ezkondu zen harekin.

1962an, banakako erakusketa bat eskaini zioten Veneziako Bienaleko Poloniako pabiloian. Handik urtebetera, Parisera joan zen. Han arte-kritikariaren lagun egin zen, Pierre Restany, Nouveau Réalisme mugimenduaren sortzailea. Parisera itzulita, Szapocznikow bere bular, urdail eta hanken moldeak ekoizten hasi zen. Batez ere brontzean eta harrian lan eginez, Szapocznikow-ren lehen produkzio artistikoa bere haragiytzearen lehen aztarna dokumentatua da. 1963an, zatitutako gorputz-atalak material eskultoriko iraultzaileekin, hala nola poliesterrarekin eta poliuretanoarekin, nahasten hasi zen artista. Berrikuntza tekniko horri esker, Szapocznikow-ek hizkuntza pertsonala hilezkortu ahal izan zuen, haurtzaroan heriotzarekiko esposizioak, Holokaustoaren oroitzapen traumatikoek eta tuberkulosiaren ondorioz bere gorputza garaia baino lehen kolapsatzeak eraginda.

Heriotza 
1968an minbizia diagnostikatu ondoren, bere lanaren zati handi bat bere heriotza saihestezinaren eta bizitzan zehar jasandako traumen inguruan egin zuen. Urte berean, Szapocznikow "tumoreen" eskulturak egiten hasi zen erretxina, gazak, egunkari zimurtuak eta argazkiak erabiliz. Giza gorputzaren moldeen bidez, gorputzak irauterik ez izatea nahi zuen artistak, oinaze, trauma eta egia iturri gisa. Erretxina sintetikoaren forma duten bere eta lagunen argazkiak erabiltzea hautatzeak eskulturaren eta argazkiaren prozesuetara bideratzen du, ehorzle eta melankola-eramaile gisa. Lan egin zuen azken lanetako bat proiektu guztiz kontzeptuala izan zen. Pierre Restanyk bultzatuta, Vesubio eskualdea ospatzen eta edertzen zuen diseinu bat aztertu zuen,  produkzio paradoxikoa, Vesubio koroa barik kraterraren beraren barrualdea hartzen zuena. Patinajeko pista bat aurreikusita zegoen, patinatzaileak On the Hills of Manchuria balsa, argia, igogailuak eta elur artifiziala dantzatzera gonbidatzeko. Diseinua honela deskriba daiteke: "naturari, urpean eta sorginari aurre egiten dion norbaiten keinua" eta "keinu horren izaera ludikoa". Artistak berak aipatu zuen azkenak ezinbestean izan behar zuela proiektu kontzeptuala:Egun batean, patinaje artistikoko lehiaketa batean, garaiko Peggy Flemingen batek bere programa krater izoztuan exekutatzen badu, eta gu, pirueta zoragarri eta hotzengatik harrituta, laba-erupzio bat-bateko batek harrapatu eta betiko petrifikatzen bagaitu, Ponpeiako biztanleak bezala, orduan izango da trantsizio osoaren garaipena. Eta hain une iheskorra eta une iragankor hori da lurretik igarotzearen ikur bakarra. Alina Szapocznikow 1973ko martxoaren 2an hil zen Praz-Coutanten, hezurretako minbizia eta paralisi progresiboa zituen gaixotasunaren azken fasearen ondorioz.

Harrera 
Hil ondoren, Szapocznikow-en lana artistaren inguruko zenbait laginetan erakutsi zen. 1975ean, bere lanaren hil ondoko harrera gorenera iritsi zen, eta Polonia osoan oso nabarmen agertu zen, eskulturei buruzko artikulu eta saiakera ugari argitaratu baitziren. 70eko hamarkadaren amaieran eta 80ko hamarkadan, eskulturak gehiago erakutsi ziren erakusketa kolektiboetan banakakoetan baino, baina azken urteetan artistarekiko eta museo nagusiekiko interesa handitu egin da, New Yorkeko Arte Modernoaren Museoa, Parisko Pompidou Zentroa eta Bruselako WEILS barne.

Obra nabarmenak

Gerra 
Bere ibilbidean zehar, Szapocznikow-ek brontzezko eskulturen bidez zatikatutako giza gorputza aztertu zuen, eta gero material plastiko modernoak erabili zituen, hala nola poliesterra, poliuretanoa eta kableatua. Bigarren Mundu Gerran Poloniako emakume judu gisa izandako esperientziek eraginda, giza gorputz desitxuratua, hondatua eta zatikatua erabiltzen du gerrako esperientzien lekuko gisa, eta, azken batean, lanaren balorizazioa eta militarismoa kritikatzen ditu. Lurpetik aterata (1955), gerraren ondoren, gorputzaren irudikapen bat da, azaleko ehundura pikatua duena eta lepoa tente. Ponpeian, 1979an, Vesuvio sumendiaren erupzioaren biktima izan ziren irudi heroikoak gogorarazten ditu lanak. Horrek are gehiago bultzatzen du balorizatutako gorputzak ez direla gerraren inpaktuarekiko immuneak.

Giza gorputza 
Alina Szapocznikow emakume zatikatuaren eskulturengatik da ezaguna. 1956an egina, Difficult Age igeltsu patinatuz egina dago, eskulturarako nahiko delikatua den materiala, eta erraz uler daiteke gazteriaren eta edertasunaren ahultasunaren eta geldiezintasunaren metafora gisa.

Bularreko minbizia diagnostikatu ondoren, Alina Szapocznikow Tumore Personified serieari ekin zion poliesterrezko eta poliuretanozko erretxinarekin esperimentatuz. Material berri hori artista gehienek ez zuten erabili ordura arte. 1966tik aurrera, besteak beste, Illuminated Lips, Marching Lips eta Illuminated Breast-eko emakumeen sentsualitatea sintetizatzen du, eta gorputz-atalak objektuerabilgarriak bihurtzen ditu eta funtzioa aldatzen du. Bere garaikide maskulinoek (adibidez, César Baldaccini, Arman) agortu egin zuten mekanizatutako gorputzaren nozio hori, baina Szapocznikow-en etxeko objektu funtzionalek sentsualitate bitxia dute.

Bere obra ezagun eta baloratuenetako bat Grands Ventres (Sabel handiak) da. Bata bestearen gainean pilatutako bi sabel handi irudikatzen ditu, bakoitzak metro eta erdiko altuera duela gutxi gorabehera. Gorputzarekin egin zituen beste lanekin alderatuta, hauek oso errealistak eta ikusmenean lasaigarriak dira. Haren lan asko atsekabetzat hartu izan dira, eta ez dira "gustu onekoak".

Txoria 
1959an, Szapocznikow-ek Bird eskultura sortu zuen Varsoviako estudioan. Bird 1958-1960 bitartean egindako obra abstraktu batzuen parte izan zen. Lan horien ezaugarri dira grabitate-zentro alderantzikatua eta naturaren formen antzeko adierazpen organiko eta bereizgarriak.

Bird zementuz eta metalez egina dago. Material horiek oso astunak dira bere dimentsioetarako, eskulturak 166 cm-ko altuera baitu. Txoriaren lepoa eta mokoa zerurantz begira eta hegoak elkartuta daudela, eskulturak adierazten du tentsioa dagoela animaliaren gorputzean lurretik alde egin behar duen unean, ez baitago erabat lurrean, baina zerura ere irirtsi gabe dago.

Szapocznikow eta Bird-en zenbait argazki daude, Tadeusz Rolke argazkilari ezagunak egindako argazki bat barne.

Azken aldiz, eskultura Polish Painting and Sculpture-n erakutsi zen 1961ean, Washingtongo Gres Gallery D. C-n, eta galdutzat jo zen 50 urtez baino gehiagoz, New Yorkeko arte-bildumagile baten komunean aurkitu zuten arte. Bird enkante batean saldu zenean, 2016ko apirilean, eskultura poloniarrik preziatuenaren errekorra hautsi zuen. The Hepworth Wakefield arte-galerian 56 urte igaro ondoren, lehen aldiz erakutsi zen lan hori.

Erakusketak 

 1960. - Alina Szapocznikow-en eskulturen bigarren erakusketa, BWA Arsenawin: Poznago, Polonia.
 1960 - Alina Szapocznikow (Marrazkiak), Farsettiarte, Prato, Italia.
 1960 - Alina Szapocznikow, Galeria Krzywe Koσo, Varsovia, Polonia.
 1960 - Alina Szapocznikow-ren eskulturak, Arte Ederren 13. Jaialdian, BWA Galerian, Sopoten, Polonian.
 1961 - Alina Szapocznikow (Roman Cieνlewiczekin batera), Arte Ederren Galeria, Rijeka, Jugoslavia
 1961. - Alina Szapocznikow, Kordegarda galeria, Varsovia, Polonia.
 1962 - Alina Szapocznikow 31.a Biurtekoa, Venezia, Italia.
 1967 - Alina Szapocznikow, Florence Houston Brown Gallery, Paris, Frantzia.
 1967 - Alina Szapocznikow-en eskulturak, Arte Galeria Nazionala Zachοta, Varsovia, Polonia.
 1968 - Alina Szapocznikow, Cogeime Gallery, Brusela, Belgika.
 1969 - Aire zabaleko ikuskizuna Port-Barcarèsen (Frantzia)
 1970 - Tumeurs (Tumoreen inbasioa), Stedelijk Museum, Amsterdam, Herbehereak.
 1971 - Instant et Chose Aurora Galleryn, Genevan, Suitzan.
 1973 - Alina Szapocznikow - Tumeurs, Herbier, Paris, Frantzia hiriko Arte Modernoaren Museoa.
 1974 Alina Szapocznikow (Marrazkiak), Varsoviako Arte Modernoaren Museoa, Polonia.
 1975 - Alina Szpocznikow (Marrazkiak), Aurora Gallery, Geneva, Suitza
 1975 - Alina Szapocznikow-ren atzera begirako erakusketa: 1926-1973, Sztuki Museoa, Nola D0, Polonia.
 1976 - Titulurik gabeko erakusketa, Udal Gallery Arsenal, Poznago, Polonia.
 1976 - Titulurik gabeko erakusketa, Paσac Sztuki i Galeria Pryzmat (Arte Jauregia), Krakovia, Polonia.
 1976 - Titulurik gabeko erakusketa, Bydgoszcz-eko Udal Arte Galeria, Bydgoszcz, Polonia.
 1976 - Titulurik gabeko erakusketa, Museo Nazionala, Gdaρsk, Polonia.
 1977 - Titulurik gabeko erakusketa, Biaσystok, Biaσystok, Polonia.
 1978 - Titulurik gabeko erakusketa, Kaliszeko Eskualdeko Museoa, Kalisz, Polonia.
 1978 - Alina Szapocznikow PhotoScultures, Salon Krytyków, BWA, Lublin, Polonia.
 1989 - Alina Szapocznikow: 1926-1973, Galeria Sztuki Sceny Plastycznej ▪, Lublin, Polonia.
 1990 - Alina Szapocznikow: 1926-1973, Polaca liburutegia, Paris, Frantzia
 1998 - Alina Szapocznikow: 1926-1973, Arte Galeria Nazionala Zachοta, Varsovia, Polonia.
 1998 - Alina Szapocznikow: 1926-1973, Museo Nazionala, Krakovia, Polonia.
 1999 - Alina Szapocznikow: 1926-1973,Sztuki Museoa, Σd€, Polonia.
 1999 - Alina Szapocznikow: 1926-1973, Museo Nazionala, Wrocçaw, Polonia.
 2000 - Alina Szapocznikow, Arte Txekiarraren Museoa, Praga, Txekiar Errepublika.
 2010 - Nire ahotik kanpo: txikle-eskulturak Alina Szapocznikow-ren argazki-eskulturak, Henry Moore Institutua, Leeds.
 2012 - Alina Szapocznikow: Sculpture, Undone, 1955-1972, New Yorkeko Arte Modernoaren Museoa eta Los Angelesko Hammer Museoan.
 2013 - Alina Szapocznikow: Du dessin à la sculpture, Arte Modernoaren Museo Nazionala, Centre Pompidou, Paris.
 2015 - Haiek, Schinkel Pavillon, Berlin, Alemania. 
 2015 - Alina Szapocznikow, Andrea Rosen Gallery, New York.
 2017 - Alina Szapocznikow: Human Landscapes, The Hepworth Wakefield, Ingalaterra.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Poloniako eskultoreak
Emakume eskultoreak
Hezurretako minbiziaren ondorioz hildakoak
XX. mendeko eskultoreak