Helena Maleno

Helena Maleno Garzón (El Ejido, Almeria, 1970eko abuztuaren 1a) giza eskubideen defendatzaile, kazetari, idazle eta ikerlaria da. Migrazioetan eta giza trafikoan aditua, Caminando Fronteras kolektiboaren sortzailea da. 2001az geroztik Marokon bizi da eta bertan Espainiako mugan giza eskubideak urratzen direla salatu du eta migrazio prozesuan subsahariar komunitateen laguntza eta ahalduntze lana egiten du. Bere sare sozialetan egunero abisatzen du noraezean dauden paterei eta gertatzen diren hesirako jauziei buruz, erreskatea koordinatuz eta oinarrizko eskubideen bermea zainduz.

Ibilbidea 
Almeria probintziako El Ejido herrian jaioa, bere garaian migratzaileekin harremanetan hasi zen Sindicato de Obreros del Campon aholkulari gisa . 2001ean, Marokora joan zen Ernesto bere semearekin. Bertan, migratutako komunitate antolatuak dituzten adiskidetasuna eta aliantza egiten hasi zen. Era berean, Sos Racismo, Oxfam Intermón edo Jesuiten Errefuxiatuen Zerbitzua bezalako erakundeentzako mugaz kanpoko kanporatzeei, deportazioei eta asiloari buruzko ikerketak garatu zituen.

2007tik 2009ra Errefuxiatuentzako Laguntzarako Espainiako Batzordearen (CEAR) delegatu izan zen Marokon . Women Link Worldwideekin lan egiten du emakumeen egoerari buruz, genero ikuspegia migrazio prozesuan txertatuz. Tokian tokiko ikerketak egin ditu Nigerian,Kolonbian,  Alemanian, Danimarkan, Frantzian, Marokon eta Espainian.  Horietan, pertsonen salerosketaren problematika alderatzen eta azaltzen du, esklabotza garaikidearen nazioarteko eta industriako sare gisa. Gainera , Espainiako Arartekoarekin lankidetzan aritu da 2012an Giza Trafikoari buruzko Txosten Monografiko Nazionala prestatzen Eta Mena eskualdeko (Ekialde Ertaina eta Afrika Iparraldea) aholkularia izan da nazioarteko elkartasunerako eskubideari buruzko Nazio Batuen Errelatorarako

Estatuko eta nazioarteko administrazio publikoetan trebakuntza eskaintzeaz gain, zutabegilea da Espainiako komunikabideetan, hala nola eldiario.es  eta Públicon.  2017an, El País egunkariak urteko 10 emakume afrikarren artean aukeratu zuen. 

Ikus-entzunezkoen arloan, 'Geografia eta mugikortasuna' ( Viena ), 'Utopia' ( Londres ) eta Cairoko Arte Politikoko Bienala izeneko erakusketetan kolaboratu du. dokumental formatuko hainbat txostenen zuzendaria da, ikus-entzunezko Fronteran Sur editore izan da, laguntzaile ekoizpen dokumentala CNN eta BBC Living GKE bidean ilegals eta haurren egilea eta Save the Children . 2015ean, bere Caminando Fronteras kolektiboak Tarajal dokumentala estreinatu zuen : Transforming pain into justice, bera da gidoilaria eta elkarrizketatzailea. Bertan, Tarajal Espainiako hondartzan izandako tragedia polemikoa kontatzen da biktimen familien ikuspegitik, aurrekaririk gabeko prozesuan antolatzen ari baitira Saharaz azpiko Afrikan Europako estatuei erantzukizunak eskatzeko eta justizia lortzeko.

Istripua basamortuan 
2005eko urriaren 1ean, migratzaileen komunitateek Malenori jakinarazi zioten ehunka pertsona deportatu eta abandonatu zituztela, asko hil egin ziren basamortuan eta egoera ikusezina zela. Urriaren 8an, Malenok Tangerretik batzorde batekin irten zen migratzaileei 500 janari razio eramateko eta, aldi berean, tragedia dokumentatu ahal izateko. Hainbat egunez, milaka migratzaileri, haurdun zeuden emakumeei eta basamortura lekualdatutako haurrekin betetako konboiei jarraitu zieten. Hala ere, autoz 6.000 kilometro baino gehiago ibili ondoren, istripu batek beste konboi baten bila jo zuen. Helena eta bere bikotekidea Francisco ospitaleratu egin behar izan zituzten El Aaiunen eta Las Palmas de Gran Canariara eraman. Hainbat hilabete behar izan zituen gurpildun aulki batean, zauriak sendatzeko.

Mehatxuak eta erasoak 
Europar Batasuneko eta Afrikako gobernuen arteko migrazio politikei buruzko kritikak eta salaketengatik mehatxu eta estortsioak jaso zituen.Aktibistak salatu du urteak daramatzala bere erakundearen bidez egiten duen lanarekin amaitzea helburu duten deiak, jazarpenak eta erasoak jasaten, eta bere bizitza bera arriskuan jarri dutela. Pasarte larrienetako bat, berak adierazi zuenez, Boukhalef auzoan ( Tanger ) 2014an jasan zuena izan zen. Marokoko armatuek antolatutako taldeek migratzaileen aurkako erasoa hasi zuten poliziaren ezagutzarekin: Malenok jaso zuen salaketaren arabera, indarkeriarekin eraso egin zuten, etxeak erre zituzten eta sexu erasoak egin zituzten emakumeen kontra. Komunitateek ohartarazi zuten kazetaria eta ekintzailea eremura joan gertatutakoaren berri emateko. Dokumentatu ondoren, talde bortitzek harengana iristea lortu zuten, matxetea eskuan zutela eta " puta española, los inmigrantes tienen que irse al agua" deidarka. Taxi gidari batek bere laguntza eskaini zion. Malenok salatu zuen matxinada Marokoko poliziaren aurrean gertatu zela "hori ekiditeko ezer egin gabe" Egun batzuk lehenago, Maroko eta Espainiako gobernuen arteko mugei buruzko akordio politikoak plazaratu zituen ikertzaileak.

Kriminalizazio politikoa eta nazioarteko laguntza 
2017ko abenduaren 5ean, Helena Maleno Marokoko epaileak deitu zuen Apelazio Auzitegira "immigranteen trafikoa eta legez kanpoko immigrazioaren alde egiteagatik eta, itsasoan bizia arriskuan duten pertsonak daudenean, erreskate zerbitzuetara egindako deiengatik" . Horregatik guztiagatik, isuna, hilabete bateko kartzela zigorra edota biziarteko kartzela zigorrari egin beharko dio aurre.

Epaileak baieztatu du Espainiako Polizia Nazionalaren UCRIFek prestatutako lau delitu espedientetan oinarrituta daudela. 2012an inolako kontrol judizialik gabe hasi eta defendatzailearen oinarrizko eskubideak urratzen hasi zen ikerketa, Kanpoan Egikaritzeetarako Epaile Nagusietako eta Giza Eskubideen Defentsarientzako Nazio Batuen Txostena kasuari dagozkion txostenetan jakinarazi duenez.

Akusazioek sare sozialetan nazioarteko elkartasun kanpaina batekin erantzun zuten #DefendiendoAMaleno hashtag- arekin . Helena Malenoren aldeko manifestura, mila erakunde baino gehiago eta berrehun pertsona baino gehiago harpidetu dira, besteak beste, Luis García Montero, Almudena Grandes, Javier Bardem eta Joaquín Sabina bezalako pertsonaiak.

Kasua Espainiako Auzitegi Nazionalak artxibatu zuen arren deliturik ez zegoenez, zigor espedienteak Marokora bidali zituzten.  Salaketa jartzean, herritarren babesari esker, 56.000 gutun bidali zitzaizkien Espainiako Barne eta Kanpo Arazoetako Ministerioei 36 ordu baino gutxiagoan, defendatzailearen aurkako auzi judiziala artxibatzea Marokori jakinarazteko eskatuz.

Kanpainarekin bat egin zuten, hala nola, Madrilgo Udalak , Balear Uharteetako Parlamentuak edo bere jaioterriak (bere pasarte arrazistengatik ezaguna), aho batez mozioak onartu baitzituzten defendatzailearen alde. Eliza Katolikoa edo Ararteko bezalako instituzioek beren laguntza publikoa egin zuten , baita Diputatuen Kongresuko presidenteak ere, honako hau adieraziz: "aparteko emakumea zara, dena behar den lekuan utzi duzuna pertsonen bizitza eta eskubideak defendatzeko. Espainiako gizarte guztia zurekin egon beharko litzateke ”.

2019ko martxoaren 11n, ustezko giza trafikoagatik Malenoren aurkako kasua ikertzen zuen Tangerko auzitegiak artxibatu egin zuen. "Migratzaileen eskubideen defentsa Europan kriminalizatzen den garai batean, kasua artxibatzea albiste eredugarria da gure lanarekin jarraitzeko", esan zuen defendatzaileak ebazpena jakin ondoren.  Marokoko giza eskubideen aldeko erakundeek artxiboa ospatu zuten, aurrekaririk gabeko sententzia gisa, "mugetan bizitzeko eskubidea defendatzeko jurisprudentzia ezartzen zuena"  . Marokoko egunkari nagusietako batek, Akhbar Alyawm-ek, honako hau idatzi zuen:"Marokoko justiziak Espainiako polizia nazioartean lotsatu eta Helena Malenoren aurkako auzia artxibatu egin du".

Sari nazionalak eta nazioartekoak 

 2014ko Giza Eskubideen Saria Unión Progresista de Fiscales emana.
 2015ean Espainiako Abokatuen Kontseilu Nagusiaren Giza Eskubideen Saria.
 2016an, Andaluziako Emakumeen Institutuaren Emakume Migratzaileen Eskubideen Defentsarako bereiztea.
 2017an, Amaranta Fundazioaren Trafikoko Biktimen Emakumeen Eskubideen Defentsarako Distinzioa.
 2017an, Granadako Udalaren Duintasunaren Sarietan aipamen berezia.
 2017ko Fraternitaterako Mundu Beltza Saria. 
 2018ko Puñeta Periferikoen Saria, Komunikatzaile eta Informatzaile Juridikoen Elkartearena.
 2018ko Bakearen eta Adiskidetzearen Saria, Gernikako bonbardaketaren 81. urteurrenean.
 2018an, Kataluniako Abokatuen Kontseiluaren Valors Saria. 
 2018an, Etnosur saria, Hegoaldeko Topaketa Etikoen Jaialdiarena.
 2018ko Nazioarteko Bake Bulegoaren Sean McBride Saria.
 2018an, Angel Olarán Ekimen Solidarioen Zentroaren aitortza.
 2018ko Kazetaritza Sari Nazionala Giza Eskubideen Espainiako Elkartearen eskutik.
 2019ko Emilio Castelar saria Espainiako Progresisten Elkartearen eskutik.
 2019an, Afrikako eta Latinoamerikako Herrien arteko Elkartasun Topaketa Saria (ESPAL). 
 Aita Arrupe Saria , Comillasko Unibertsitate Pontifikoari esker .
 2019an, Italiako Kazetaritza Zibilaren Nazioarteko Jaialdiaren Pimentel Fonseca Saria 2019.
 2022an, Baleareseko Unibertsitatearen eskutik, Honoris Kausa Doktorea.

Erreferentziak 

XXI. mendeko Espainiako idazleak
Erreferentzia behar duten adierazpenak dauzkaten artikuluak
Almeriarrak
Espainiako giza eskubideen aldeko ekintzaileak
Espainiako kazetariak