Gabriela Silang

María Josefa Gabriela Cariño de Silang (Tagalog ahoskatzea: [silaŋ] ; 1731ko martxoaren 19a - 1763ko irailaren 20a) Filipinako buruzagi militarra izan zen, batez ere Ilocano independentzia mugimenduko Espainiako kolonialismotik askatzeko buruzagitza emakumezkoaren rolagatik ezaguna da. Diego Silang bigarren senarrarengandik hartu zuen deitura, senarraren hilketaren ostean, 1763an, eta bere herria zuzendu zuen lau hilabetez Filipinetako Kapitaintza Nagusiko gobernu kolonialak harrapatu eta exekutatu aurretik.

1763ko irailaren 20an, Filipinetan errebelde antikolonialisten buruzagi zen Gabriela Silang exekutatu zuten espainiarrek. Filipinetako iraultzaileen burua izan zen, aita galiziarren ondorengoa eta ama Tinguian etniakoa zuen. 

Egun batzuk lehenago Vigan hiria erasotzeagatik, Ekialdeko Indietako Espainiako Gobernu kolonialak atxilotu eta hiriko plazan zintzilikatu zuen. Erreferentziazko pertsona da Filipinetan.

Bizitza 
Gabriela Silang jaio zen Barangay Caniogan, Santa, Ilocos Sur izeneko herrian galiziar jatorriko Ilokanoa zuen  aita Anselmo Cariño izena zuen gizona, Aita dendaria zen, Ignacio Cariño ondorengoa zen,  Galiziatik Filipinetara joandako lehenetako bat Ama  tinggiarra zuen San Quintin auzo batekoa, Abra (orain Pidigan ).

Herriko parrokoan heziketa katolikoa jaso zuen eta herriko komentuko eskolan oinarrizko maila lortu zuen. Haurtzaroan gurasoengandik banandu ondoren, apaiz batek hazi zuen, eta azkenean ezkontza antolatu zuen Gabriela eta enpresari aberats baten artean. 1751ean ezkondu ziren, eta hiru urte geroago gizona hil egin zen.

Inplikazioa iraultza antikolonialistan

Gabrielaren inplikazioa iraultza antikolonialistan  Diego Silang bigarren ezkontidearekin zuen harremana baldintzatu zuen. 
Bospasei urtez alargun ibili ondoren, Gabrielak Diego Silang matxinatuen etorkizuneko buruzagia ezagutu zuen, eta berarekin ezkondu zen 1757an.

1762an, geroago Zazpi Urteetako Gerra deituko zitzaionaren baitan, Britainia Handiko Erresumak gerra deklaratu zion Espainiari, eta Manila harrapatu zuen, britainiarrek hiria eta Cavitetik gertu okupatzea eraginez. Manila harrapatu ondoren, Diego orroka armatu bati ekiten saiatu zen, Ilokoko funtzionario espainiarrak bota eta bertako funtzionarioekin ordezteko. Britainiarrekin elkartu zituen indarrak, eta Ilocoseko gobernadore izendatu zuten bere kideen izenean eta britaniarren onespenarekin. Matxinada horretan, Gabriela Diegoren aholkularirik hurbilenetako bat bihurtu zen, baita Espainiako tropekin ihesi zihoazela ofizial militarra ere. 

Espainiako agintariek Diegoren hilketagatik saria eskainiz erantzun zuten. Ondorioz, Miguel Vicos eta Pedro Becbec Diegoren aliatu ohiek 1763ko maiatzaren 28an hil zuten Viganen.

Lidergo iraultzailea Abran 
Diegoren hilketaren ondoren, Gabrielak Tayumera ihes egin zuen, Abrara, osaba Nicolas Cariñoren etxean babesa bilatzeko. Han, lehen bi jeneralak izendatu zituen: Miguel Flores eta Tagabuen Infiel. Ondoren, bere senarraren rola, buruzagi rola, hartu zuen, tropa matxinoen komandante gisa, eta "apaiz-anderea" estatusa lortu zuen bere komunitatearen eta jarraitzaileen artean. Garai hartatik sortu zen La Generala de zaldi gainean irudi ezaguna, non Gabriela gonaz jantzita eta ezpata bat eskuan zaldi beltz indartsu bat gobernatzen du erasokor.

Vigan-eko eraso eta exekuzioa 
1763ko irailaren 10ean, Silang Vigan setiatzen saiatu ziren, baina espainiarrek kontraeraso gogorra egin zuten eta Gabriela eta bere kideak ezkutatu egin behar izan zuten. Abra erasotzeari ekin zion berriro, eta oraingoan espainiarrek harrapatu zuten. 1763ko irailaren 20an, Silang eta haren tropak Vigango erdiko plazan urkatu egin zituzten.

Legatua 
Bere herrian gogoratzen dute “Ilokandiako Joana Arc-ekoa” bezala. Gabriela Silangen Ordena da Filipinek ematen duen hirugarren mailako domina nazional bakarra, eta Ordena horretako kideak emakumeak besterik ez dira. 

Gabriela Women's Party ("Erreforma, Osotasun, Berdintasun, Lidergo eta Ekintzarako Batzar Orokor Loteslea"), emakumearen eskubideen eta arazoen alde egiten duena, 1984ko apirilean sortu zen bere omenez. 

BRP Gabriela Silang (OPV-8301) Filipina uharteko gerra-itsasontzia bere izena darama.

Eleanor Helinek Palomarren aurkitu zuen 7026 Gabrielasilang asteroideak, 1993an, aurkitua, bere izena darama. Izen ofizialeko aipua Minor Planet Center-ek argitaratu zuen 2019ko azaroaren 8an (M.P.C. ).

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Filipinetako historia
Filipinetako independentzia
Filipinetako militarrak
Heriotza zigorraz hildakoak
Emakume iraultzaileak
Filipinetako katolikoak