Merak (izarra)

Merak (β Ursae Majoris / β UMa / 48 Ursae Majoris) Hartz Handiaren  konstelazioko izarra da. Bayerren izendapenean «Beta» izena izan arren, konstelazioko bosgarren izar distiratsuena baino ez da, eta haren itxurazko magnitudea +2,34 da.

Merak familiako izar oso ezaguna da Ipar hemisferioko behatzaileentzat, izar «apuntatzaile» gisa. Izan ere, Dubherekiko (α Ursae Majoris) osatzen duen lerroa luzatzean, Polarisera iristen da, iparrizarra.

Izena 
Merak izena, Mirak bezala ere idatzia, arabierazko maraq-etik dator, «solomoak», hartzaren gorputzean duen kokapenagatik.

Antzinako Grezian Helike izenaz ezaguna izan liteke, Hartz Nagusi osoak ere hartzen zuen izenetako bat. Txinan Tien Seuen deitzen zioten, «esfera armilarra»; hinduentzat, berriz, Pulaha, zazpi Rishisetako bat. Euskaraz, idi-ohoinak asterismoa sortzen duen bi idietako baten parte izango litzateke.

Ezaugarri fisikoak 
Eguzkia bezala, Merak sekuentzia nagusiko izarra da, baina hau baino handiagoa eta beroagoa. A1V motako espektro-motakoa, 9.000 K-ko tenperatura du, eta eguzki-argitasuna baino 69 aldiz handiagoa den distira egiten du.
Eguzkiak baino 2,7 aldiz masa handiagoa du, eta 300 milioi urte dituela kalkulatzen da.
Hauts-disko batez inguratuta dago Merak, Vega edo Fomalhaut bezala. Saturnoren orbitaren antzeko tamaina du disko horrek, eta hura osatzen duten hauts-partikulek ehunka K-ko tenperatura dute, gure planeta-sisteman aurkitutako tenperaturaren antzekoa.
Merak orbitatzen ari diren planetak aurkitu ez diren arren, hautsak adierazten du planetak eratzeko prozesuan egon daitezkeela, ez badira jada sortu.

Eguzki-sistematik 79 argi-urtera, Merak Hartz Nagusiko izar-elkarteko kidea da.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Ursa Major
A-motako azpierraldoiak
Ustezko izar aldakorrak
Hartz Nagusiko Talde Mugikorra
Izen propiodun izarrak
Bayer objektuak
Durchmusterung objektuak
Flamsteed objektuak
Henry Draper katalogoko objektuak
Hipparcos objektuak
HR objektuak
Am izarrak