Berbeia

Berbeia edo Berbea Gaubeako Barrio eta Bachicabo herrien artean dagoen aztarnategi arkeologikoa da. 849 metroko altitudean kokaturik, Brontze Aroko eta II. Burdin Aroko arteko aztarnak ditu, bai eta Erdi Aroko gaztelua ere.

Ekialdetik, Omecillo ibaia zeharkatzen duen harana dago. Ibaiaren ertzetatik, Nerbioi bailara eta Astorga eta Bordele lotzen zituen galtzada erromatarra igaro zen.

Brontze Aroa eta Burdin Aroa 
Arabako alderik sartaldekoenean eginiko indusketak erromanizatu gabeko hainbat kokapen mailatako herrixka baten aztarnak eman zituen, eta zeramika ugariez gainera, suharrizko lanabesak, brontzezko, hezurrezko apaingarri batzuk eta ahizkora leunduak bildu ziren. Usteen arabera, iparreko goi-lautadako herrien kultura berekoak dira. Terra sigillata ere aurkitu da, eta beraz erromatar garaiko lehen urtetan oraindik herria erabiltzen zen.

Erdi Aroan 
Euskal Herriko Unibertsitateko Ondarearen eta Paisaia Kulturalen ikerketa taldearen dokumentuetan ikus daitekeenaren arabera, gaztelu bakar bat besterik ez zegoen eremu horretan XII. mendean; dokumentu zaharrago batzuetan, ordea, argi ageri da gune hori erreferentzia espazial eta sozial garrantzitsua zela Gaubeako eta Lantarongo Goi Erdi Aroko konderriko biztanleentzat. 1000. urtearen inguruan, justizia administratzeko lekua zen Berbeia, eta, ondorioz, hainbat lehiakideren arteko gatazkak ebazten ziren bertan. Gainera, gotorleku militarra ere bazen: Ebro ibaiaren ibilguak eta Omecilloren haranak hartzen zituen lurraldea kontrolatzen zuten bertatik. Hori gutxi balitz bezala, konderri hori gobernatzen zuten eliteen bizilekua ere bazen, eta elite horiek harreman sare bat zuten Valpuestako apezpikutzarekin eta Gaubeako beste erdigune batzuekin. Konderriak, bestalde, bazituen bigarren mailako beste zentro batzuk, Los Castros haitzean aurkitutako gotorlekua. Bi tokietan tronpa zeramikoak aurkitu direnez, bi gotorlekuen artean albisteak igortzeko soinu abisuak erabiltzen zirela ondorioztatu zuten induskatzaileek.

Berbeian egindako indusketa arkeologikoen kanpainei esker, zenbait material arkeologiko berreskuratu zituzten, gaztelua Goi Erdi Arotik erabiltzen zela erakusten zutenak, Euskal Herrian orain arte ezagutzen den adibide bakanetako bat da. Gainera, brontzezko plaka zurruneko paparreko orratz txiki bat aurkitu zuten, ebakidura motiboekin apaindua.

Brotnzezko orratzaren aurkikuntzak, ebakidura motiboekin apaindua, Erdi Aroko lehen okupazioa VI. eta VII. mendeetan kokatzeko aukera ematen du. Ezagutzen diren ale bakanak Aldaieta, Axkoeta, Buzaga edo antzeko nekropolietatik datoz, akitaniar edo merovingiar taldekoak, hain zuzen. Aurkikuntza honi esker, gazteluko biztanleek egunero bereizketa estrategia landu baten bitartez balio handiko objektuak erabiltzen zituztela pentsa daiteke.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Euskal Herriko gaztelu zaharren zerrenda
 Euskal Herriko historiaurrea

Kanpo estekak 
 "Erdi Aroko boteregune nagusietako baten aztarna apalak", Diario Vasco, 2022ko abuztuaren 25a.

Euskal Herriko kastroak
Gaubeako eraikinak
Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak
Arabako herri hustuak
Euskal Herriko Burdin Aroa