Gaspar de Quesada

Gaspar de Quesada (Gaztelan, XV. mendearen bukaeran - San Juliango badian, 1520ko apirilaren 7an) itsasgizon eta esploratzaile espainola izan zen, eta Concepción itsasontziko kapitaina Magallaes-Elkano espedizioan.

San Juliango badian gauzatutako Fernando Magallaesen kontrako altxamenduaren aitzindaritako bat izan zen, Juan de Cartagena eta Luis de Mendozarekin batera, eta altxamendu honek porrot egin zuelako exekutatu zuten.

Bizitza 
Gaspar de Quesada Gaztelako Koroaren Jaéngo Erresuman jaio zen, 1480ko hamarkadaren inguruan. Errege-erregina Katolikoek 1503an sortutako «Indietako Kontratazio Etxean» hartu zuen parte; Sevillan Amerikako kolonietako eta metropoliaren arteko merkataritza monopolioa kontrolatzeko ezarri zuten erakundea zen hau.Quesadaren ospea ona zen. Alde batetik, Sebastião Alvares kontsulak, Manuel I.a Portugalgoari bidalitako karta batean, horrela definitzen zuen: "(Sevillako) artzapezpikuaren mirabea". Eta, bestetik, Karlos I.ak ere Quesadaren erreputazio eta trebetasunaren berri zuen.

1519ko apirilaren 6an, Karlos I.ak Concepción itsasontziko kapitaina izendatu zuen (itsasontzi honen tripulazioaren artean Juan Sebastian Elkano zegoen). Itsasontzi honek eta beste lauk Magallaes-Elkano espedizioa osatzen zuten. (1521. urtean, Filipinetan, Magallaesen heriotzaren ondoren, espedizioaren partaideek itsasontzia erre zuten, oso egoera txarrean baitzegoen.)

Magallaes-Elkano espedizioa 

Armada Sevillako portutik atera zen 1519ko abuztuaren 10ean. Kanariar uharteetako geldialdi batean, Magallaesek haren aitaginarrebaren (Diogo Barbosa) mezu sekretu bat jaso zuen, kapitain espainolek altxamendu bat egiteko asmoa zutela esaten zuena.

Geroago, Ozeano Atlantikoan zeharreko bidean, sodomia ekintza batean harrapatutako marinel baten epaiketaren ondoren, Magallaes kapitainekin elkartu zen itsasbidea eztabaidatzeko. Bileran Cartagenak, San Antonio itsasontziko kapitaina, gero eta errespetu gutxiago zion Magallaesi, eta ez zuela kapitain jeneralaren agindu gehiagorik jasoko adierazi zuen. Cartagenak Magallaesen aurkako errepresaliak hartzera deitu zituen Quesada eta Mendoza; Quesadak eta Mendozak eutsi egin zioten. Konfrontazioaren ondoren, Magallaesek Cartagena atxilotzeko agindua eman zuen, baina Quesadak eta Mendozak Magallaes konbentzitu zuten Cartagena askatu eta hau Victorian konfinatzeko. Beraz, Cartagena Luis de Mendoza kapitainaren zaintzapean jarri zuen eta Alvaro de Mezquita ezarri zuen San Antonioren buru.

Espedizioa Rio de Janeiron lehorreratu zen 1519ko abenduan, bi aste egon ziren bertan. Hemen, Magallaesek Juan de Cartagena Quesadaren zaintzapean jarri zuen. Hegoamerikar kostaldetik jarraitu zuten, gero eta latitude handiagoan esploratuz, baina ez zuten arrakastarik izan Hegoaldeko itsasorako pasabide bat bilatzen. Baldintza klimatikoak jasanezinak bihurtu ziren, baina 1520ko martxoaren 31n Argentinako Patagoniako San Julian portura iritsi ziren, eta bertan igaro zuten negua.

Magallaesen kontrako altxamendua 

Espedizioko kapitain eta ofizialek, kostalde hartan nabigatzea alferrikakoa zela pentsatzen zuten. Gainera, ingurua ez zen segurua eta nabigazio-baldintza txarrak ziren. Hortaz, Magallaesek Buena Esperanzaren lurmuturrerantz jotzen ez zuela ikusi zutenean, tripulazioak nahigabea hartu zuen, eta Magallaesi eskakizun bat egitea erabaki zuten. Apirilaren 1etik 2rako gauean, Quesada, Mendoza eta Cartagena kapitain espainolak buru zituen matxinada piztu zen.

Matxinada apirilaren 1eko gauerdian hasi zen. Quesada eta Cartagenak, ezkutuan, hogeita hamar gizon armatu San Antoniora eraman zituzten, Concepcion itsasontzitik txalupa batean irtenda. San Antonioren kontrola hartu zuten. Quesadak labankada batez Juan de Elorriaga, ontziaren kontramaisua, zauritu eta hil zuen, honek matxinatuei aurre egin baitzien. Gainera, Quesadak Alvaro de Mezquita preso hartu zuen eta San Antonioko kapitain izendatu zuen bere burua. Cartagena Concepcion itsasontzira trasladatu eta honen buru jarri zuen, Mendoza Victoriaren kapitaina izaten jarraitu zuen. Horrela, matxinatuek espedizioaren bost itsasontzitik hiru kontrolatzen zituzten.

Orduan, haien eskakizunak aurkeztu zizkioten Magallaesi, honek Santiago eta Trinidad (bere itsasontzia) baino ez zituen kontrolatzen. Magallaesek negoziatzeko itxurak egin zituen, baina Gonzalo Gómez de Espinosa, bere aguazila, karta batekin Victoria ontzira bidali zuenean, ezkutuan, zenbait gizon armatu bidali zituen ere. Bertan, Mendoza hil zuten eta, tripulazioaren erresistentziarik gabe, ontzia eskuratu zuten.Biharamunean, matxinatuen esku geratzen ziren bi ontziak itsasoratzen saiatu ziren, baina Magallaesek San Julian badiaren irteeran bere ontziak kokatu zituen, hauek irteera blokeatzeko. Azkenik, San Antoniok, Trinidad itsasontziarekin borroka labur baten ondoren, amore eman zuen, Concepcionek ondoren, erresistentziarik gabe.
Diotenaren arabera, Quesadak apirilaren 3ko egunsentian ihes egiteko asmoa zuen, baina egunsentia baino lehen, San Antonioa Magallaesen (Trinidad) ontzira hurbildu zen, eta bertako talde bat San Antonioan sartu ahal izan zen. Hauek Quesada aurkitu zuten alkazarrean, armadura osoa jantzita eta lantza eta ezkutu batekin. Quesada eta bere konplizeak atxilotuak izan ziren, eta San Antonioko gainontzeko tripulazioak Magallaesi leialtasuna agindu zion.

Hainbat arrazoi eman dira San Antoniok Trinitatetik gertu nola amaitu zuen azaltzeko, besteak beste:

 Itsasbehera handia
 Egunsentian azkar hasi nahian, Quesadak ontziko lau ainguraketetatik hiru altxatu zituen. Gainerako aingura bakarra ez zen nahikoa itsasontzia desbidera ez zedin.
 Beste kontu batzuen arabera, Magallaesek marinel bat bidali zuen San Antoniora txalupa batean bere ainguraketa-kablea mozteko, eta hau itsasontzian baimendua izan zen desertore bat zela esaten zuelako, edo San Antonion Magallaesi leialak zirelako.

Heriotza 
Magallaesek matxinatuak epaitu zituen. Honek Quesada, traizioagatik, heriotzara kondenatu zuen; burua moztera eta gorputza zatikatzera.

Urkatzaile boluntario bat aurkitu ezean, Magellaesek Luis de Molinori, Quesadaren morroiari, proposatu zion betebeharra; honen truke, Molino matxinadan parte hartzeagatik urkatua izatetik libratuko zen. Honek proposamena onartu zuen eta, apirilaren 7an, Quesadari burua moztu zion. Quesadaren eta Mendozaren gorpuak zatikatu zituzten (azken hau matxinadan hil zuten) eta gainerako tripulazioa ohartarazteko, zati hauek hesitu eta urkamendietan erakutsi ziren. Biziraun zuen beste espainiar kapitaina, Juan de Cartagena, eta Pedro Sánchez de la Reina apaiza erbestera kondenatu zituzten; abuztuaren 11n, hauek San Juliango portuan utzi zituzten.

1577an, Francis Drake eta Thomas Doughty itsaslapur edo kortsario ingelesak altxor espainiarren flotak lapurtzeko bidaia batean murgildu ziren. Baina, traizio eta sorginkeriagatik, 1578an, Drakek Doughty exekutatu zuen San Julianen, eta bertan urkamendiak aurkitu zituen.

Espedizioa Gaspar de Quesada hil ondoren

Magallaes itsasartearen aurkikuntza 
Magallaes itsasartea izango zenaren ahora iritsi zirenean, Concepcion eta San Antonio itsasontziei kanala esploratzeko agindua eman zitzaien. San Antonio ontzia, Álvaro de Mezquita kapitaina zuena, aurreratu egin zen; une horretan Esteban Gómez pilotuak eta Jerónimo Guerra diruzainak Mezquita kargutik kendu zuten, gauez atzera egiteko eta Espainiara itzultzeko. Bestalde, Concepción itsasontziak, Juan Serrano kapitaina zuena, kanala zeharkatu eta, alferrik, San Antonioa itxaron zuen. Itsasertzeak zirela eta, oso zaila izan zen hau zeharkatzea. Baina, behin fase zehatz hauek amaituta, «labirintotik» Hegoaldeko itsasora irtetea lortu zuten.

Ozeano barea 

Zoriaren ondorioz, Ozeano Bareko zeharkaldia lasaia izan zen. Hori dela eta, baretasunagatik, ekaitzik ez aurkitzeagatik, izen hau jarri zioten; «Hegoaldeko itsasoa» ordezkatuko zuena. Aitzitik, zoritxarrez, hiru hilabete igaro zituzten lehorrik aurkitu gabe.

Jakiak zeramatzan ontziak Espainiara ihes egin zuenez, goseteak eta eskorbutoak gainerako tripulazioa astindu zuten; eta arratoi soil bat irensteko txanpon ugari ordaintzen zituzten. Ura usteldu zen, eskorbutoa agertu zen, eta gizonek larru bigundua eta zerrautsa jaten hasi ziren.

Azkenean, 1521eko martxoaren 6an, uharte bat aurkitu zuten; bertan nabigatzaileek atseden hartzeko eta elikagaiak biltzeko aprobetxatu zuten. Laster, indigena asko joango ziren uharte hartara, «bisitari» berri hauentzako opariekin. «Ladroien uhartera» iritsi ziren (gaur egungo Guam uhartea), Marianak uhartedian.

Lehen zirkumnabigazioa 

Espedizioa Sevillara bakarrik Victoria ontziarekin iritsi zen, 1522ko irailean, ia hiru urteko zeharkaldiaren ondoren. Guztira, 216 gizon hil ziren bidaian (haien artean, Gaspar de Quesada), eta 18 baino ez ziren bizirik atera (haien artean, Juan Sebastián Elcano). Trinidadeko jatorrizko tripulazioko 55 gizonetatik beste lau Espainiara itzuli ziren 1525ean; itsasontzi honek, Filipinetatik, beste itzulera ibilbide bat egin zuen, baina itsaso zati honen jabetza portugaldarrek zuten eta hauek ontzia harrapatu zuten.

Indiako ozeanoa zeharkatu eta Afrikari bira eman ondoren, Juan Sebastian Elkanok munduaren lehen zirkumnabigazioa osatu zuen. 1522ko irailaren 8an, Victoria itsasontzian eta beste 17 biziraulerekin batera, espedizioa amaitu eta hasierako portura, Sevillara, iristea lortu zuen. Honek, garai hartarako sekulako balentria ekarri zuen.

Ikus, gainera 

 Elkano, lehen mundu bira

Erreferentziak 

Espainiako itsaslariak
Espainiako esploratzaileak