Panpa hezea

Panpa hezea () Argentinan jatorri loesseko belardi lau eta emankorreko ekoeskualde zabala da. 900 mm prezipitazioko batez bestekoa du urtean, mendebaldean dagoen Panpa lehorrekin alderatuta, batez beste 700 mm baino gutxiagorekin.

Ingurunea 
Panpa, oro har, eskualdeko lur eremua menditsu eta klima epelekoa da nagusiki, nahiz eta mollisol aberatsak ugariagoak diren hemen mendebaldean baino, non jatorri loesseko lurzoruak ohikoagoak diren. Paraná eta Río de la Plata ibaietatik gertu dauden amildegi batzuk izan ezik, baita hegoaldeko Tandilia eta Ventania mendilerroak ere, eskualdeko malda gutxitan gainditzen du 6 gradu. Buenos Aires probintzia ia erabat, Santa Fe probintziaren erdialdea eta hegoaldea, Kordoba probintziaren zati handiena eta La Pampa probintziaren ekialdeko herena hartzen ditu, gutxienez 600.000 km².

Uruguaiko sabana, Argentinako Entre Ríos probintzian, Uruguaiko eta Brasilgo hegoaldean ibaietatik ekialdean dagoena, batzuetan Panpa hezearen parte hartzen da. Uruguaiko sabana ez da aipatutako eremuak bezain laua.

Lautadak ere eten egiten ditu hego-ekialdean Tandilia bezalako mendilerro baxuek, hots, Sierra de los Padres, Balcarce, Olavarría, Tandil eta hegoaldean Sierra de la Ventanako goi-sistema bezala, Bahía Blancatik gertu. Azkenik, Atlantikoko kostaldean duna batzuk ere badaude, Banderaló hirian adibidez.

Klima 
Eremuak lau urtaro bereizten ditu. Neguak gau hotzak eta noizean behin izoztuak ekartzen ditu. Eguraldi heze eta epelak udaberria eta udazkena ezaugarritzen ditu. Udako egunak oso beroak izan daitezke. Landaretza naturala algarrobo, tala eta txandar baso isolatudun belar altuen belardiak (bertan montes deitzen dira), ibai nagusietatik gertuko eremuetan ohikoak ziren baina gehienak XX. mendean moztu ziren. Ñandu  handia Argentinako panpan bizi da eta landareak, muskerrak, intsektuak, igelak, txori txikiak eta sugeak jaten ditu.

Flora 
Panpa hezearen ezaugarria altuera ertaineko belardia da, belar iraunkor zein urteko belar sakabanatuta dauden belar eta zuhaixkekin. Belardiak baso lehorreko eremuekin eta ur gezako eta ur gaziko hezeguneekin eta aintzirekin tartekatzen dira.

Panpa hezearen ikurtzat hartzen den onbua (eta ez zuhaitz bat zentzu hertsian esanda, baizik eta belar bat), berez hazten da Río de la Plata ibaiaren iparraldean eta Paranáren ekialdean, gutxitan Río de la Plata ibaiaren hegoaldean eta inoiz ez Saladotik hegoaldean. XVI. mendean espainiarrek behi, zaldi eta ardiak sartu baino lehen, eskualdea belar gogorrez estalita zegoen, baina animalien artzaintzak belar leun eta berdeagoaren hazkuntza erraztu zuen.

Biztanleria 
XIX. mendearen bigarren erdian eta XX. mendaren lehen hamarkadetan Argentinara egindako immigrazio garrantzitsua zela eta, eta eguraldiak urteroko bi uzta ahalbidetzen zuelako, lurrak asko erabiltzen hasi ziren nekazaritzarako, eta horrek Argentina nekazaritza ekoizle nagusi bihurtu zuen ( Bere buruari "Munduaren Aletegia" zeritzona). Emankorra eta Ozeano Atlantikotik gertu izanik, Panpa hezea milioika etorkinen helmugarik hobetsietako bat izan zen, gehienbat italiarrak, frantsesak eta espainiarrak, baina baita alemaniarrak eta beste europar batzuk ere.

Eskualdeko lurrak gautxoek zaindu zituzten mendeetan zehar, eta eskualdea izan zen haien kulturaren erdigunea, haien musika eta dantzak barne. Behi- eta ardi-hazkuntza estentsiborako gordetzen ziren eremuak finka handien jabeen kontrolpean geratu ziren, eta kopuru txikiagoan finka ertainak dira. Etxalde txikiagoak "chacras" izenez ezagutzen dira (jabeak chacareros edo chacreros dira).

Argentinako hiri-populazioa (38,6 milioi biztanleen % 89, 2005erako kalkulatutakoaren arabera) Panpa hezearen barruko hirietan biltzen da gaur egun (Buenos Aires, Kordoba eta Rosario dira handienak). Orotara, 23 milioi argentinar baino gehiago bizi dira eremu honetan, eta horrek Argentinako ekonomiaren bi heren ekoizten ditu.

Azken 130 urteotan eremu honen gehiengoaren komertzial eta nekazaritza nahia ikusita, ez da lur garbi handirik geratzen. Panpa hondatu gabeko txokorik onenetako bat Campanatik gertu dagoen Otamendi Natura Erreserba da, Buenos Aires probintzian. 1990ean ezarri zen 2.600 hektarea antzinako larre-lurretan, lursaila Argentinako interesgune nagusietako bat bihurtu da bere nekazaritza-turismoko zirkuituan.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Argentinako ekoeskualdeak
Panpa