Paul Scarron

Paul Scarron, (Paris, 1610eko uztailaren 4a-Ibidemn, 1660ko urriaren 6a) frantsesezko idazle ospetsua izan zen. Scarron genero satirikoa irudikatzen du XVII. mendeko komedian. Haren lan ezagunena Le roman comique eleberria izan zen.

Biografia 
Kontuen auzitegiko kontseilari baten zazpigarren semea, 1629an apaiztu zen, baina bizitza librea izango zuen. Le Mansen bizi izan zen 1632 eta 1640 artean, Charles de Beaumanoir apezpikuaren inguruan, eta ohikoa izan zen probintzietako literatur aretoetan. 1638an gaixotu egin zen, batzuen ustez inauterietan biluzik bainatu ondoren; baina ziur aski espondilitis ankilosatzaile zen gaixotasuna. Poliki-poliki gaixotasunak geldiarazi egingo zuen: hankak, bizkarrezur, garondo... "Z" baten antza dut", esango zuen egileak.

Bere lehen lanak 1643. urtekoak dira. Parisera itzuli zen, kalonje izateari utzi zion, eta 1652an, 42 urte zituela, 16 urteko umezurtz batekin ezkondu zen, Françoise d 'Aubigné, Agrippa d' Aubigné-ren biloba eta, ondoren, Madame de Maintenon izango zena; haren bizitza lizuna izan zen. Literatura areto bat ireki zuen Marais auzoan, eta Louvreko gorteko partaideak laster ohikoak bihurtu ziren bertan.

Bere bizitzaren zatirik handiena erreuma-gaitzekin eman zuen idazleak. Berak gogorarazten digu bere epitafio ospetsuan:

 "Celui qui cy maintenant dort 
 Fit plus de pitié que d'envie, 
 Et souffrit mille fois la mort 
 Avant que de perdre la vie. 

 Passant, ne fais ici de bruit 
 Garde bien que tu ne l'éveilles : 
 Car voici la première nuit 
 Que le pauvre Scarron sommeille". 

Euskaraz:

 "Hemen orain lo dagoen honek 
 inbidia baino gehiago errukia sentiarazi zuen, 
 eta mila aldiz jasan zuen heriotza 
 bizia galdu aurretik. 

 Ibiltaria, ez egin zaratarik hemen 
 kontuz ibili ez esnatzeko: 
 Ba hau lehenengo gaua da 
 Scarron gizajoak loa hartzen duela".

Ibilbide literarioa 
Scarron genero isekari eta satirikoa irudikatzen du XVII. mendeko komedian. 1643an, bere Recueil de quelques vers burlesques liburuak arrakasta handia izan zuen moda bufoari ekin zion. Gero, Le Typhon (1644), Jodelet o el Maestro Criado (1645), Don Jafet de Armenia (1653) eta 1648 eta 1652 artean  Virgile travesti argitaratu zituen, Eneidaren parodia ospetsua, urtetan aipatua izan zena.

Baina bere komediak idaztearekin batera, Scarron La novela cómica eraikitzen joan zen, bere maisulantzat hartzen dena bere kontakizunen sintesi ausartagatik. Scarronek eleberri honetan, lehen pertsonan edo pertsonaiaren arabera, beren gurdiarekin bidaiatzen duten komediante batzuen istorioak kontatzen ditu; ostatuko eta mota guztietako abenturak dira, beste batzuekin lotzen direnak, modelo greziarren arabera. Liburua Denis Diderotek eta Théophile Gautierrek laudatu zuten. Lehen zatia 1651n argitaratu zen eta bigarrena 1657an;
hirugarrena idatzi aurretik egilea hil zen. 

Komedia batzuk ere plazaratu zituen: L'Écolier de Salamanque (1654), Le Marquis ridicule ou la comtesse faite à la hâte (1655), La Fausse Apparence (1657), Le Prince corsaire (1658).

Obrak 
 Suite des œuvres burlecques, 1644
 Typhon ou la gigantomachie, 1644
 Jodelet ou le maître valet, 1645
 Les trois Dorotées, 1645 
 La relation véritable de tout ce qui s'est passé en l'autre monde, au combat des parques et des poètes, sur la mort de Voitures et autres pièces burlesques, 1649 
 L'héritier ridicule, 1650
 Mazarinade, 1651
 L'héritier ridicule, 1650
 Les trois Dorotées, 1651  
 Le Virgile travesti, 1652 
 L'écolier de Salamanque, 1655
 Le gardien de soi-même, 1655
 La fause apparence, 1659
 Le prince corsaire, 1659
 Le roman comique, 1651 eta 1657.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 :Scarronen poema bat.

Paristarrak
Frantziako idazleak
Frantsesezko idazleak
Frantziako antzerkigileak
Frantziako poetak
Frantziako eleberrigileak
Parodiak
Parisen hildakoak
XVII. mendeko Frantziako idazleak