Škoda lásky

Škoda lásky abesti txekiarra da, XX. mendean mundu osoan ezagun bihurtu zen polka. Gora ta gora beti euskal abestiaren zati handiena ahaire honekin egina da.

Ahairea (Modřanská polka) 

Ahairea Jaromír Vejvoda Zbraslav musikariak konposatu zuen 1927an, eta Eduard Ingriš-ek lehen moldaketa egin zuen. Garai horretan Modřanská polka ("Modřanyko polka") izena eman zioten, konposizioa egiteko Vejvoda Pragako auzo horretako Ferdinand Benáčan piano irakaslearen musika batean oinarritu baitzen. Modřany auzoan bertan estreinatu zuten.

Hurrengo urteetan, Vejvodak bere orkestraren errepertorioan sartu zuen; baina lehen disko fonografikoa Beneš-en haize orkestrak grabatu zuen, Esta konpainiarekin.

1929an, Vejvodak baxu-lerro bat gehitu zion konposizioari, partitura ia behin betiko amaituta utziz.

Abestia (Škoda lásky) 
1934an, Hoffmann argitaletxearen eskariz, Vašek Zeman konposatzaileak ahaidea haize eta hari orkestrarako egokitu zuen. Aldi berean letra bat idatzi zion, abesti bihurtuz eta Škoda lásky izena emanez ("Amodio mingarria"), Modřanská polka azpitituluarekin. Letran kontatzen den istorio tristeak eta doinuaren alaitasunak kontraste xelebrea egiten dute.

Hedapena 

Abestiak arrakasta handia izan zuen, eta pixkanaka atzerriko interpreteek eta konpainiek grabazioak egin zituzten. Hedapen nagusia II. Mundu Gerra inguruan izan zuen:

 1938an, Will Glahé akordeoilari alemaniarrak "Rosamunde" izenarekin grabatu zuen, urrezko diskoa irabaziz (alemanierazko bertsioaren milioi bat kopia baino gehiago saldu zituelako).
 1939an, Glahék ingelerazko bertsio bat grabatu zuen Ameriketako Estatu Batuetan; Lew Brownen eta Wladimir Timm-en letra zeraman, Beer Barrel Polka izenarekin ("Garagardo upelaren polka"). Bertsio honel lortuko zuen munduan arrakastarik handiena.
 1939 eta 1946ean, Chico Marxek doinua Marx anaien At the circus eta A night in Casablanca filmetan jo zuen, hurrenez hurren.
 1940ean, Uruguaieko aratusteetan, "La Línea Maginot" murgak bere agurra doinu honekin egin zuen, gerora aratusteon tradiziozko errepertorioan klasiko bihurtu den kantua.
 Bigarren Mundu Gerran abestia asko hedatu zen. Batetik, naziengandik ihesi Txekoslovakiatik atzerrira atera ziren milaka pertsonek zabaldu zuten; bestetik, frontearen bi aldeetako soldaduen artean hedatu zen: alemanek Rosamunde, ingelesek Beer Barrel eta estatubatuarrek "(Here Comes the) Navy" izeneko letra berria erantsi zioten, haien tropen ereserki ez ofizial bihurtzeraino.
 Gerra garaian grabatu ziren bertsioak: Joe Patek, Andrews Sisters, Glenn Miller Orchestra, Benny Goodman edo Billie Holiday .
 Txekierazko beste bertsio bat ere egin zen, Pojď sem s tím sudem ("Atera ezazu upela"), ingelesezko hitz arrakastatsuak kopiatuz.

Gerra ostean, hedapenak aurrera jarraitu du gaur egunera arte, eta grabatu diren bertsioak ezin konta ahalakoak dira. Besteak beste:

 1962an, Elton Johnek Londresen eginiko lehen emanaldietan, King of the Road kantuarekin batera jo ohi zuen.
 1970ko hamarkadatik, Jimmy Sturr Orkestra eta Brave Combo polka talde iparamerikarrek bere errepertorioan dute.
 1975ean, Bobby Vinton jatorri poloniarreko kantari estatubatuar ospetsuak grabatu zuen, mundu osoko irrati formula zerrendetan berriro jarriz.
 1991 urtean, Os Resentidos talde galiziarrak Teño soños izeneko bertsioa grabatu zuen "Delikatessen" diskoan.
 1992 urtean, Those Darn Accordions rock talde estatubatuarrak grabatu zuen.
 1995ean, Discovery espazio-anezkaren eskifaiak abesti hau erabili zuen espazioan iratzargailu gisa.
 Škoda lásky askotan izan da irratiko abesti-zerrenden lehenengo tokietan. 2000ko urtarrilaren 8an mendeko abesti arrakastatsuena izendatu zuten Txekiako Český rozhlas irrati kate publikoan.
 2005 urtean, The Wiggles haur-musika talde australiarrak grabatu zuen.
 Škoda lásky grabatu duten beste musikarien erreferentziak: Lawrence Welk, The Platters, Liberace, Frank Yankovic, The Grateful Dead, John Serry Sr., Willie Nelson, Frank Sinatra, Mitch Miller, Southside Johnny &amp; The Asbury, Luciano Pavarotti . . .

Abestia hainbat alditan erabili izan da ikusentzunezkoetan ere. Zenbait erreferentzia:

 In Which We Serve - filma, gerra drama, Britainia Handia 1942
 "Giza komedia" ( The Human Comedy ) - filma, komedia erromantikoa, AEB 1943
 The Captive Heart - filma, gerra drama, Britainia Handia 1946
 "Gure bizitzako urte onenak" (The Best Years of Our Lives ) - filma, gerra drama erromantikoa, AEB 1946
 Jahrgang 21 - filma, gerra drama, Txekoslovakia eta RDA 1957
 "Gizakiaren Destinua" (Судьба человека ) - filma, biografia gerrako drama, SESB 1959
 "Egunik luzeena" ( The Longest Day ) - filma, gerra drama, AEB 1962
 Assassination - filma, gerra drama, Txekoslovakia 1964
 London Bus - filma, dokumentala, Txekoslovakia 1965
 Heavenly Riders - filma, gerra drama, Txekoslovakia 1968
 M * A * S * H - telesaila, gerrako komedia drama, AEB 1972-1983
 Becná škola ("Lehen hezkuntza") - filma, Txekoslovakia 1991

Aitortzak eta eskubideak 

1934an, Hoffmann argitaletxeak Jaromír Vejvodarekin kontratua sinatu zuen, egile gisa bere polkarekin lortutako etekinen erdia jasotzeko. 1939ean, Hoffmannek argitalpen-eskubideak Shapiro Bernstein ekoizle estatubatuarrari transferitu zizkion tokiko merkatura begira, egilearen ordainsaria ere kontuan hartuz. Baina 1945ean Hoffmannek Txekoslovakiatik emigratu zuenean, kontratua indarrean egon arren, egileak jasotako erregaliak asko jaitsi ziren; gehiago, 1948tik aurrera Txekoslovakiako agintariek Vejvod dendari gisa lan egitera behartu zutenean. Galdutako erregalia hauen zenbatekoa milioika koroatan kalkulatzen da.

Halere, Vejvodek gehiago estimatu zituen jasotako sari sinbolikoak:

 Dwight D. Eisenhower jeneralak esan zuenean abestiak aliatuei Bigarren Mundu Gerra irabazten lagundu zietela (nahiz eta alemaniarrek kantu bera ere abestu). Hain zuzen ere, 1945ko maiatzaren 9an, aliatuek Europa menperatu zuten egunean alegia, ospakizunetarako aukeratutako abestia izan zen (Humphrey Lytteltonek kamioi baten gainean jo zuen Buckhingham jauregi aurrean, BBC-k transmititu zuen emanaldian).
 1981ean, Dortmund-en Vejvodak Radio Luxembourg eta ZDF kateen Urrezko Lehoia saria jaso zuen, Škoda lásky 20 abesti herrikoi arrakastatsuenen artean sailkatuz.
 1987an, Vejvodak 85 urte eta kantuak 60 urte betetzen zituztela eta, AEBetan zigilua eta zigilu-marka atera zizkioten Beer Barrel Polka gogoratuz.

Herrikoitzea 
Herrialde askotan abestia etxekotu egin da, hain da ezen askotan tokian tokiko folklorearen parte dela uste izan den. Hori erakusten dute hurrengo bi anekdotek:

 1964an, Bill Jones autobus gidari britainiarrak, herrikideekin Txekoslovakiara egindako bidai batean, abestiaren jatorri ingelesa sutsuki defendatu zuen, apostu bat eginez: horrela ez bazen, Londresetik Txekoslovakiara bere autobusarekin etorriko zela. Vejvodarekin elkartu ziren, eta hark frogak aurkeztu zizkion. Orduan, bere hitza beteta, bi solairuko autobus gorria hartuta, familiarekin eta lagun talde batekin Txekoslovakiako Errepublikara txangoa egin zuen.
 1980ko hamarkadan, Hans-Dietrich Genscher orduko Alemaniako Atzerri ministroari gauza beretsua gertatu zitzaion: jatorriz alemaniar kanta zela ziur zegoenez, jendaurrean apustu egin zuen... eta galdu.

Bertsioen erreferentziak hizkuntzaren arabera 
Vejvoden hiru semeek gordetzen duen familia-artxiboan, 14 izen eta 21 hizkuntza desberdineko kantu erregistratuak dituzte.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Škoda lásky jatorrizko partituraren arabera jota, Josef Vejvodaren taldearen bertsioan.

Txekiar Errepublikako abestiak
Ereserkiak
Oskorriren abestiak