Isabel de los Ángeles Ruano

Isabel de los Ángeles Ruano edo Pablo (Chiquimula, 1945eko ekainaren 3a) idazle, poeta, kazetari eta irakasle guatemalarra da. 2001ean Miguel Ángel Asturias Guatemalako Literatura Sari Nazionala jaso zuen.

Biografia 
Eduardo Ruano Arreaga eta Isabel Flores Camposen alaba. Haur txikia zela, gurasoekin batera, Mexikora joan zen eta 1957ra arte han bizi izan ziren, urte horretan Guatemalara itzuli ziren. Jutiapa eta Chiquimula departamentuetako hainbat herritan bizi izan ziren. 1964an, 18 urte zituela, Lehen Hezkuntzako irakasle gisa graduatu zen. 1966an Mexikora bueltatu eta bertan argitaratu zuen bere lehen poema-liburua, Cariátides izenekoa eta Leon Feliperen hitzaurrea duena. Franco Ceruttiren arabera, Isabelen poesia, Leon Feliperena bezala, korronte existentzialista jarraitzen du eta bere ezinegonak eta injustizia salatzeko bidea dira. Gainera, Aida Toledoren arabera, Guatemalako gizartean tabu diren hainbat gai landu zituen Ruanok bere poesian, bisexualitatea adibide.

Bere poemetako batzuk El Imparcial eta El Gráfico bezalako egunkarietan argiratu ziren. Kazetari aritu izan zen Diario de Centro América bezalako egunkarietan eta, besteak beste, Jorge Luis Borges elkarrizketatu eta Alfonsina Storniren omenaldi batean parte hartu zuen. 1978an Guatemalako San Carlos Unibertsitatean graduatu zen irakasle eta urte berean Literaturan lizentziatu zen. Zenbait autorek Ruanoren poesiaren balioa azpimarratu dute, eta ondorioz hainbat antologiaren parte da, adibidez Luz Méndez de la Vegaren Poetisas Desmitificadoras Guatemaltecas (1984) non guatemalako hamaika poetisaren lana biltzen den, hala nola, Alaide Foppa eta Ana María Rodasen ekarpena. Mario Campaña ere Casa de luciérnagas (2007) izeneko antologian egungo beste poeta hispanoamerikarrekin batera bildu zuen Ruanoren lana.

Egun, idazlea pobrezian bizi da eta kalean saltzen ditu bere poemak, beste produktu batzuekin tartekatuta. Pablo deitzen dio bere buruari eta janzkera maskulinoa erabiltzen du, horrek dituen ustezko buru-nahasteei lotuta hainbat kritika eta humiliazio bizitzera eraman du. Egoera horren ondorioz, sare sozialetan Ruanoren aldeko laguntzak eskatu zituzten hainbat hiritarrek COVID-19aren pandemiaren testuinguruan, hala nola, janari eskariak. Alberto Sánchez Guzmán izeneko politikariak, Semilla alderdikoa, #PensiónParaIsabel izeneko kanpaina zabaldu zuen ere.

Ruanoren ekarpen literarioak beste obra batzuk inspiratu ditu, A la orilla del tiempo izeneko obra kolektiboa adibide, non dantza eta zirkoa uztartzen diren.

Obra

Liburuak 

 1967: Cariátides. México DF: Ecuador OO’O.
 1988: Canto de amor a la ciudad de Guatemala. Guatemala: CENALTEX, Ministerio de Educación.
 1988: Torres y tatuajes. Guatemala: Grupo Literario Editorial RIN-78.
 1999: Los del viento. Guatemala: Óscar de León Palacios.
 2002: Café express. Guatemala: Cultura.
 2006: Versos dorados. Guatemala: Cultura.
 2010: Poemas grises. Guatemala: Cultura.
 2013: Los muros perdidos. Catafixia.
 2020: El perro ciego. Guatemala: Cultura.

Sariak eta Aitortzak 

 1979an, Nazioarteko Poesia Saria jaso zuen, Buenos Aireseko Fundación Givré-ren eskutik.
 2001ean, Miguel Ángel Asturias Guatemalako Literatura Sari Nazionala, Guatemalako Kultura Ministerioko Letretarako Aholku Batzordeak emana.

Bibliografia 

 Luz Méndez de la Vega (1990). Isabel de los Ángeles Ruano: La Cantadora. Humanidades, II época, No. 8
 Franco Cerutti Frigerio (2017). Contribuciones femeninas a la poesía guatemalteca: el siglo veinte. Repertorio Americano, 27, 133-157
 Aida Toledo (2019). En el filo del cenote. Interioridades críticas sobre el campo literario en Guatemala. Colección Ensayos. Universidad Rafael Landivar.
 Gladys Tobar & Guisela López (Coord.) (2020). Luz Méndez de la Vega: Pensamiento crítico con perspectiva feminista Estudio crítico y catálogo. USAC.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

XXI. mendeko emakumeak
XX. mendeko emakumeak
Guatemalako kazetariak
Guatemalako poetak
Guatemalarrak
Emakume poetak
Emakume kazetariak
Guatemalako idazleak
Emakume idazleak
Gaztelaniazko idazleak