Faltzesko gaztelua

Faltzesko gaztelua Nafarroa Garaiko Argako Erriberako Faltzes udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Faltzes hiribildua menderatuz, Erdi Aroan gaztelu bat eraiki zen, jatorria X. mendekoa zuena, eta gaur egun aztarnaren bat baino ez dago zutik.

Historia 
1276an, Joana I.a erreginari omenaldia egin zion, haren eta beste bi gotorlekuren izenean: Gartzea Gontzalitz Andosillakoa. Lau urte geroago, Gartzea Martinitz Uritzekoa agertu zen alkaide gisa, eta 100 soldata eta 10 kahitzeko atxikipena jaso zuen, baita lhenaren gaineko esleipen bat eta mendi-hausturengatiko zigorrak ere. Alfontso Diaz Morentin izan zuen oinordeko.

1321ean Bernat Donapaleu alkaidea zen. Karlos II.a Nafarroakoak 1351n Joan Fernanditz Arellaori eman zion zaintza, eta 1359an, Luis infanteak Roi Martinitz Allori eman zion. 1366an, Salbatoreko baseliza gotortzeko agindu zuten, eta bizilagunei lanak egiteko eskatu zieten, bertatik gaztelutik baino lur-eremu handiagoa baitzegoen. 1739an erregeak Jean Pasquier notarioa izendatu zuen alkaide, eta herriko bailea eta atxikipenetik gorako beste errenta batzuk eman zizkion, mugako plaza zelako. Hurrengo urtean hainbat konponketa- eta egokitze-obra ordaindu ziren. Ziur aski gaztelua kaltetuta geratuko zen 1378ko gazteluaren eraso eta arpilatzean.

1400. urtean Jaquet de Tronchoy alkaidea zen, arma-sarjentua. 1409an Karlos III.a Nafarroakoak izendatutako Lope Semenoitz Uxuekoak hartu zuen haren lekua, eta 1418an kontserbazio-lanak egin zituen. Juan Ortiz de Bañanok 1423an jarraitu zituen. Zuria I.a erreginak, 1428an, Juan de Valtierra ezkutariaren esku utzi zuen gazteluaren zaintza, eta haren oinordekoa izan zen Ferran Martinitz Artiedakoa 1435ean, bost urte geroago dorre nagusiaren estalkia konpontzen zuena. 1449an postuan jarraitzen zuen. 1457an, Joan II.ak Piarres Azkoiengoa eta Ezpeletakoari eman zion jaurerria, eta honek Juan Lopez Mirafuenteskoa berretsi zuen alkaide gisa, 1460an omenaldiaren dorrearen karela konpondu baitzuen, 15 libera gastatuz.

XV. mendearen amaieran, hiribilduaren jaurerria eta Isabel Foixkoa gaztelua zituen, San Estebaneko kondesa, Piarres Azkoiengoaren emaztea, 1504an Katalina I.a erregina izendatu zuena oinordeko gisa. Kondesa hil ondoren, albazeek konponketak egin zituzten gazteluan eta goarnizioaren gastuak ordaindu zituzten. 1508an, beste errenta batzuekin batera, Joan del Bosquet diruzain eta kantzilerrari atxikipena eman zitzaion. Nafarroa konkistatu ondoren, Fernando Katolikoak jaurerria eman zion, gazteluarekin eta jurisdikzioarekin, Alonso Carrillo de Peralta jaunari, Faltzesko markesari, beretzat eta bere ondorengoei betiko. Horregatik, Faltzesko gotorlekua handik gutxira emango ziren eraiste-aginduetatik kanpo utzi zuten.

1802ko deskribapen batean, gazteluaren zati bat dela adierazten duen paredoi bat aipatzen da. Antzina, gazteluaren inguruan hainbat aldiz aurkitu ziren hilobiak eta txanponak.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Faltzes
 Argako Erribera
 Nafarroako Erresuma

Kanpo estekak 

Faltzesko eraikinak
Nafarroa Garaiko gazteluak
Euskal Herriko behinolako gazteluak