Hizkuntza inklusibo

Hizkuntza inklusiboa komunikazioan islatzen diren diskriminazio ardatzak baztertzen dituen hizkuntza da, hots, hizkuntzaren erabilera sexista, arrazista, etnozentrista eta androzentrikoei aurre eginez, hizkuntzaren erabilera justu eta integratzailea bultzatzen duena. Irakaskuntzan, hezkidetzaren oinarrietako bat da genero-ikuspegia txertatzean. Hizkuntza-dimentsioaz gain, politikoa eta soziala ere hartzen ditu bere baitan. Hizkuntzaren bidez, pertsonen artean sortu daitezkeen diskriminazioak indargabetzeko egitura zuzenak bilatzea eta sustatzea du xede. Hizkuntza inklusiboaren erabilerak polemika biziak sortu ohi izan ditu hizkuntzalari eta hizkuntza akademikoen artean.

Jatorria 
Feminismoak gizartean errotutako jarrera, praktika sozial eta ideia ez berdinkideak gainditzeko proposamenen artean eskoletan, unibertsitateetan eta, oro har, eguneroko bizitzan praktikan hizkuntza inklusiboa erabiltzearena egiten du. UNESCOk (1989), diskriminatzailea ez den hizkuntzaren erabilerarako estrategiak martxan jartzea eskatu zien gobernuei. Europar Batasunak 1990ko Gomendio europearra onartu zuen, administrazio testuei berariazko aipamena egiten diona. 1987ko Emakumeentzako Aukera Berdinetarako Lehenengo Planean eta ondorengo araudietan txertatu zen estatu espainiarrean. EAEn 1991 urtetik aurrera, Emakumeentzako ekintza Positiboko Lehen Planek, berariazko gomendioak txertatzen dituzte. 2005eko otsailaren 18ko Emakume eta Gizonen Berdintasunerako 4/2005 Legea eta EAEko berdintasun politiken erreferentzia markoa.

Ezaugarriak 
Hizkuntza inklusiboaren abiapuntua da jendartean sexismoa eta arrazismoa errotuta dauden heinean, pentsamendu hori hizkeran islatzen dela eta horri aurre egin behar zaiola bai idazterako orduan bai hitz egiteko orduan. Hizkuntza inklusiboaren erabileran jendartearen pentsaera androzentrikoari aurre egiteko arreta jartzen da adjektibo eta izenen generoa erabiltzean, pertsona guztiak aipatze asmoz. Hizkeren eta irudien arteko konbinazioa egiterakoan, garrantzia ematen dio emakume zein gizonen presentzia bermatzeari eta aniztasuna adierazteari. Emakumeei eta gizonei trataera parekidea emateko estereotipoak saihesten ditu. Hizkeran islatzen den arrazakeria baztertzen du eta LGTB aniztasunak zein aniztasun funtzionala aintzat hartu eta errespetatzen dituzten komunikazio erabilerak.Hizkuntza jasotzen eta ematen aritzen gara, etengabean, idatziz nahiz ahoz, eta gure rolaz jabetu behar dugu. Betaurreko moreak janzteko, belarrietara galdera pertinenteak ekarri behar ditugu eta erantzunek ase egin behar gaituzte. (Inma Zestau)

Euskararen erabilera inklusiboa 
Euskararen zama sexista %5 da, ingelesarena %15, frantsesarena %40 eta gaztelaniarena %80, Álvaro García Meseguerren arabera. Euskarak ez du genero gramatikalik eta horren ondorioz batzuk defendatu dute sexismorik ez dagoela euskararen erabileran, baina beste modu batzuetan agertzen da genero bereizketa, (giza-, anai-, ema-, -gizon, -eme, -andre). Hirugarren pertsona singularra neutroa da (bera/hura), beste hizkuntza askotan markatuta dagoenean. Atzizki gehienak neutroak dira (-gizon, -eme, -andre kenduta). Aditzean genero bereizketa agertzen da hikako tratamenduan (parekoen arteko binakako komunikazioan sexua gramatika kategoria bihurtzen da: -n/-k) hitanoan.  Genero bereizketa era ez parekidean erabiltzeko aukeraz gain, kontuan hartu behar da erdaretatiko datorren eragina: maskulino orokortzailea: aitak, errege katolikoak; generoa adjektibo eta izenetan. Kulturalki ikasitako genero kutsadura ere ematen da euskaraz: izenak entzuterakoan barne-pentsamenduan emakume edo gizon batekin identifikatzeko joera (medikua, langilea, politikaria, erizaina, idazkaria, garbitzailea). Maskulino orokortzaile eta emakumeen ezkutatzaile diren formak baztertzea eta jende(ki), pertsona eta jendarte proposatzen ditu hizkuntza inklusiboak, (gizon, gizaki eta gizaseme forma maskulinoak izanik eta emakume, emazte, emazteki femeninoak).

Euskaltzaindiak 2011n ikuspegi bitarrean (gizonak eta emakumeak) oinarritutako izendegia argitaratu zuen. Generorik ez duten euskarazko ehunka izenei izaera aldarazi eta ordutik familia askoren buruhauste eta oztopo bilakatu zen sailkapen hura. Kritika ugari jaso zituen eta EHBFk genero markarik gabeko izenen aldeko proposamena luzatu zuen 2016an: Izena eta izana ezbaian: gida praktikoa. Hizkuntzak errealitatea sortzen duela esaten badugu, errealitatea alda dezakegu berau aldatuz gero; eta, hizkuntzak errealitatea eraikitzen duen eran, ponte izenek pertsonak eraikitzen dituzte. (Idoia Trenor, Emagin) 2017an Euskaltzaindiak hiztegia XXI. mendera eta gizarte ez hain sexista eta androzentrikoaren ikuskerara egokitzeari ekin zion. 2019an genero-markarik gabeko izenak erantsi zituen pertsona-izendegian; izen neutroen (genero-marka gabeen) saila lehen aldiz sartu zen Euskaltzaindiaren pertsona-izendegian, eta 500 izen inguru gehitu ziren bertan.Akademiak beti gizartearen atzetik doaz eta bertan gertatzen diren aldaketak hiztegira eraman behar dituzu. Euskaltzaindia ezin da gizartearen aldaketetatik kanpo bizi. (Miriam Urkia euskaltzaina)Emakundek 1988an argitaratu zuen Hizkuntza, hitzak baino zeozer gehiago. Hizkuntzaren erabilera ez sexistarako proposamenak gidaliburua eta 2008an Euskararen erabilera ez sexista eta Hezkuntzan erabiltzeko hizkuntza jarraibideak gidaliburuak. UPV/EHUk Euskararen erabilera inklusiboa eta horren bertsio azkarra argitaratu ditu.Testuinguru batean erabitzen dugu euskara, beti, eta horretan egiten ditugun hautuek zehazten dute erabilera hori sexista den, baztertzailea den, inklusiboa den. (Inma Zestau)

Kritikak 
RAEk sistematikoki kritikatu ditu autonomia erkidegoek, sindikatuek eta unibertsitateek hizkuntza ez-sexistari buruz egindako gidetan jasotako gidak eta hori justifikatzeko egindako txostenek baita kritika ugari jaso ere.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Hezkidetza.

Kanpo estekak 

 Irene Arrarats, Euskarazko hizkera sexista, baita nahi gabe ere. Hitzaldia (Bideoa, 2021)
 Amelia Barquin, Euskara ez sexista, Jakin. Hitzaldia (Bideoa, 2018)
 Jaime Altuna, Ane Labaka eta Aizpea Otaegi, Euskara eta generoa gurutzatzen diren lekua' mahai-ingurua, Jakin. (Bideoa, 2018)

Soziolinguistika
Filosofia feminista
Kontzeptu feministak