Izarputz higrometro

Izarputz higrometro, izarputz, lurrizar edo lur-izarra (Astraeus hygrometricus) Diplocystaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jateko modukoa, larrukara delako.

Higroskopikoa: hezetasunarekin ireki egiten da (esporak jariatzeko) eta lehorrarekin itxi egiten da (bere esporen zakua  babesten du, kamuflatu egiten da arriskuetatik ihes egiteko eta beste leku baten bila biraka joateko aukera ematen dio),

Deskribapena 
Karpoforoa: 3 eta 5 cm artean ireki aurretik, 6 eta 10 cm artean exoperidioa irekita; normalean arre kolorekoa, lore baten itxurakoa, 8-10 lore-hostokoa.

Exoperidioa: Bi geruzako bilgarri batek osatzen du: kanpoaldea, zaila eta lehorra, eta barrualdea, lodiagoa eta mamitsuagoa. Eguraldi hezean, izar edo lore moduan irekitzen da, endoperidioa erakutsiz, eta lehorrean itxi egiten da, higrometro gisa.

Endoperidioa: 2 eta 3 cm arteko diametrokoa, globo itxurakoa eta konprimitua poloen aldetik. Goitik zulatzen da, eta espora ugari jariatzen ditu.

Gleba: Zuria gaztetan, ondoren esporak heltzean belztu egiten da.

Etimologia: Astraeus terminoa grekotik dator, izartua esan nahi duen "astráios" hitzetik. Hygrometricus epitetoa grekotik dator, "hygros" hitzetik, hezetasuna esan nahi du eta "metros" hitzetik, neurria esan nahi du. Bere portaera arraroagatik.

Jangarritasuna 
Ez da jangarria, larrukara da.

Oharrak

Espezie hau guztiz zabaltzen da denbora hezea denean, eta itxi eta bildu lehortearekin. Erreakzio higroskopiko hau Geastrum batzuetan ere nabaritzen da, baina ez hain nabarmen. Ia higrometro bat bezala.

Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguan, batez ere koniferoetan.

Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Afrika, Erdialdeko eta Hegoaldeko Amerika, Asia, Australia.

Erreferentzia

Kanpo estekak 

Boletales
Onddo ez jangarriak
Kanadako onddoak
Ameriketako Estatu Batuetako onddoak
Mexikoko onddoak
Guatemalako onddoak
Kolonbiako onddoak
Hondurasko onddoak
Costa Ricako onddoak
Europako onddoak
Kanarietako onddoak
Marokoko onddoak
Aljeriako onddoak
Israelgo onddoak
Errusiako onddoak
Japoniako onddoak
Irango onddoak
Thailandiako onddoak
Indiako onddoak
Australiako onddoak
Zeelanda Berriko onddoak
Kaukasoko onddoak
Himalaiako eremuaren onddoak
Kazakhstango onddoak
Filipinetako onddoak
Ipar Koreako onddoak
Hego Koreako onddoak
Txinako onddoak
Taiwango onddoak
Hegoafrikako onddoak