Paulina Lira

Paulina María Lira Teillery (Txile, XX. mendea) txiletarra astronomoa eta irakaslea da. Astronomian doktorea da Edinburgoko Unibertsitatean, eta Txileko Unibertsitateko Zientzia Fisiko eta Matematikoen Fakultateko Astronomia Saileko irakasle titularra da. Astrofisika eta Antzeko Teknologien Zentroko (CATA) kide ere bada.

Biografia 
Paulina María Lira Teilleryk graduatu aurreko ikasketak egin zituen Txileko Unibertsitateko Fisika eta Matematika Zientzien Fakultatean, eta 1992an Fisikako lizentziatura lortu zuen. 1995ean Astronomiako Magister titulua lortu zuen unibertsitate horretan bertan. Ondoren, Astronomiako doktoretza lortu zuen Edinburgoko Unibertsitatean, Erresuma Batuan (1999).

1999. urtean Cormack Postgraduate Research Prize saria jaso zuen.

1999tik 2002ra doktoratu ondoko bat egin zuen Leicesterreko Unibertsitatean (Ingalaterra).

2002. urtetik Txileko Unibertsitateko Zientzia Fisiko eta Matematikoen Fakultateko Astronomia Saileko irakaslea da 2002tik. 2019az geroztik, irakasle titularraren kargua du, unibertsitate horretako hierarkia handieneko kargua.

Bere ibilbidean hainbat sari jaso ditu, hala nola Andeak Fundazioaren Gizarteratze Beka. Gainera,  Astrofisika eta Antzeko Teknologien Zentroko (CATA) kide da eta hainbat workshopetako eta konferentziatako kide izan da, bai Espainian bai nazioartean.

2014. urtean, Tel Aviveko Unibertsitateko Dan Capellupo eta Hagai Netzer zientzialariekin, Zuricheko Institute of Astronomy institutuko Benny Trakhtenbrot eta Txileko Unibertsitateko Dan Capellupo eta Hagai Netzer zientzialariekin batera argitaratu zuen artikulu bat. "Active Galactic Nuclear at z = 1.5:I Spectral energy distributions and accretions discs" artikuluak Cerro Paranal behatokiko Very Large Telescope-tik (VLT) 40 zulo beltz behatzearen emaitzak aurkeztu zituen, eta, bereziki, zulo beltzen errotazioa kalkulatzeko kodea.

Estatu mailan, Txileko hedapen- eta komunikazio-bide askotan aipatua izan da, zulo beltzei buruzko ikerketagatik, hala nola haien portaera azaltzen duten ereduen garapenean, masa kalkulatzeko metodoetan, distira eta zulo beltzen dietaren arteko erlazioak ezarriz, besteak beste.

Ikerketa 
Paulina Lirak galaxia-nukleo aktiboetan (AGN ingelesez) du interesa, AGN lagin handi baten propietateak ulertzen saiatzen den bitartean. Bestalde, Seynaut galaxia-talde txiki bat ikertzen ari da, SMARTS teleskopioak erabiliz, infragorri hurbilaren (NIR) argi-kurbak eta argi-kurba optikoak zehazteko. Halaber, AGNak iluntzeko interesa du, baita AGNetan eragiten duten atzeraelikadura-mekanismoetan eta izarren leherketa ahaltsuetan interesa ere. Horretarako, hurbileko galaxia infragorrietan (ULIRG ingelesez) eta gorrirantz eta zulo beltzetan desplazamendu handia duten galaxietan eskala handiko haizeak dauden zehazten duen programa bati ekin diogu.

Sariak eta aintzatespenak 

 1999. urtean Cormack Postgraduate Research Prize saria jaso zuen.
 Andeak Fundazioaren Gizarteratze Beka.

Hautatutako argitalpenak 

 Oharra: Paulina Lyak argitaratutako artikulu zientifikoen zati bat aipatzen da; zerrenda osoa ikusteko, ikus paper-zorro akademikoa.

Erreferentziak

Kanpo estakak 

 Juegos de Mate. «La astrónoma Paulina Lira nos lee Cosmos de Carla Sagan». Vimeo. Consultado el 9 de abril de 2019. 
 Mujeres Chilenas en Ciencias (7 de noviembre de 2016). «Paulina Lira Mujer Científica». Youtube. Consultado el 9 de abril de 2019. 

Txileko astronomoak
Emakume astronomoak
Txileko irakasleak
Emakume irakasleak
Emakume zientzialariak
Euskal txiletarrak