Notitia utriusque Vasconiae, tum Ibericae, tum Aquitanicae

Notitia utriusque Vasconiae, tum Ibericae, tum Aquitanicae () Arnaut Oihenartek latinez idatzitako liburu bat da, Parisen 1638an argitaratua. Liburu garrantzitsua da Euskal Herriko literaturaren historian. Oihenart (Maule, Zuberoa, 1592-Donapaleu, Nafarroa Beherea, 1668) poeta, legegizona, historialaria eta politikaria izan zen. Latinez idatzitako liburu horretan, gai historikoekin batera, euskararen gramatika labur bat plazaratu zuen.

Ezaugarriak 
Oihenarten obra historiografikorik handiena da. Bi Baskonien historia, iberiarrarena eta akitaniarrarena, aztertzen du, historiaren ikuspegitik, hiru liburukitan banatuta. Antzinako baskoiei eta kantabriarrei buruz hitz egiten du, haien hizkuntzei buruz, Nafarroako antzinako historiaz, haren erregeen genealogiaz, eta azkenik Akitaniako baskoiez. Bi Baskonien ezagutza sakona erakusten du, bai eta euskaraz ongi baino hobeki dakiela ere, zeina erabilgarria baitzaio toponimoak azaltzeko. Zorroztasun kritikoz idatzita dago, eta aipatzekoa da, XVII. mendeko liburu bat izanik, Euskal Herriari buruzko batasunezko ikuspegia. Obra honen ezaugarri nabarmen bat unibertsaltasuna da, gaiari geografia, etnografiaren, hizkuntzalaritzaren eta genealogiaren ikuspuntutik ekiten baitio.

Historiarekin batera, euskararen morfologiari buruzko 24 orrialde dakartza (deklinabideaz, izenordainez eta aditzaz); bertan, gramatika klasikotik —greko-latindar gramatikatik— aldendu eta euskararentzat molde berriak aurkitzen ahalegindu zen.

Lehen edizioa 1638an plazaratu zuen; eta handik ia hogei urtera, 1656an, aldaketa gutxi batzuk eginda, berriro ere argitaratu zuen.

Itzulpena 
Javier Gorosterratzuk 1926an liburua gaztelaniara itzuli zuen: Noticia de las dos Vasconias, la Ibérica y la Aquitana.

Garrantzia 
Lan horretan, bere garaikideen artean oso zabaldurik zeuden teorien aurrean (hala nola euskokantabrismoa eta tubalismoa), oso jarrera kritikoa azaltzen du. Haatik, gerora oinarrigabea dela frogatu den beste teoria baten alde egiten du Oihenartek liburu horretan: euskoiberismoaren alde.

Halaber, euskaldunontzat liburuak beste elementu garrantzitsua du: Euskal Herri osoaren historiaren berri ematen da, hala Hegoaldea nola Iparraldea aintzat harturik, euskaldun baten ikuspuntutik.

Bibliografia 
 Arnaut Oihenart: Notitia utriusque Vasconiae, tum Ibericae, tum Aquitanicae. Gasteiz: Eusko Legebiltzarra. Ondare Historiko bilduma, 1993. ISBN-10: 8487122469. ISBN-13: 978-8487122460.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Jatorrizko liburua.
 : Testua gaztelaniaz, Javier Gorosterratzuren itzulpena.
 :Notitia utriusque Vasconiae liburuaren iturri historikoen Ricardo Zierbideren artikulua.

Arnaut Oihenarten liburuak
1638ko liburuak
1656ko liburuak
XVII. mendeko liburuak
Euskara Aro Modernoan
Nafar-lapurtera
Euskal Herriko historialariak
Euskararen jatorria eta ahaideak
Latinezko saiakerak