Josefina Molina

Josefina Molina Reig (Kordoba, 1936ko azaroaren 14a) espainiar zinema-zuzendaria, gidoilaria, telebistako errealizadorea, idazlea eta eszenako zuzendaria da. 1969an, Zinema Eskola Ofizialean zuzendari/errealizadore titulua lortu zuen lehen emakumea izan zen. Espainiarrek filmatutako zinemaren aitzindaria izan zen, esate baterako, Función de noche (1981) eta Esquilache (1988) film luzeak edo Teresa de Jesús (1984) telesaila zuzendu zituen. 2012an Andaluziako Alaba Kuttun izendatu zuten eta 2019an Zinematografiako Sari Nazionalaren saria jaso zuen.

2003an, Espainiako Telebista Akademiako Sari Nagusietako Toda una vida/Bizitza oso bati izeneko saria eman zioten, 2011ko Espainiako zinemako Goya Sarietan Ohorezko Goya saria emanez.

2006an, Emakume zinemagileen eta ikus-entzunezko baliabideen elkartea (CIMA) elkarteko presidentea izan zen. 2021ean Andaluziako Zinema Akademiaren sortzailekidea izan zen.

Biografia 
Erdi-mailako familia batean jaio zen; aita Kordobako dendaria zen, oinetakoak eta drogeriako produktuak saltzen zituena, eta ama katalana zen, etxeko lanetan eta seme-alabak zaintzen aritzen zena. Familiaren negozioaren ibilbide onari esker, gerraostean jaio arren, ez zuen gabeziarik izan, eta izen handiko ikastetxeetara joan ahal izan zen, hala nola La Salleko anaienera (hantxe jaso zituen lehen letrak eta ikasi zituen matematikaren oinarriak) eta Santa Victoriako eskolapietara (hantxe egin zituen bigarren mailako ikasketak). 1969an amaitu zuen eskola, eta Batxilergora sartzeko aukera baliatu zuen, gurasoek —batez ere amak hala eskatuta— eskaintzen zioten hezkuntzari ahalik eta etekin handiena ateratzeko. Zientzia Politikoak ikasi zituen.

Zinemarekin lehen harremanak izan zituen bere jaioterriko erakusketa-aretoetan, igande arratsaldeetan eramaten baitzuten gurasoek. Irakurketa ere aintzat hartzen zuen, eta hamahiru urterekin, Benito Pérez Galdósen Episodios Nacionales/ Atal Nazionalen narrazioen aberastasunak eragina izan zuen haren narrazio-bokazioan eta errealismorako joeran. Hamabost urte zituela, Jean Renoirren El río  izenburuko filma ikusi zuenean, zinemaren bidez istorioak kontatzeko interesa piztu zitzaion.

Gaztaroan, arte kezkak zituzten Kordobako sortzaile eta intelektual talde batzuekin bat egin zuen. Ohikoa izan zen “Cineclub Senda” eta “Cineclub del Círculo de la Amistad” taldeen proiekzio eta eztabaidetan, eta gazte aurrerakoiek osatutako “Circulo Juan XXIII” topagunetan ere izan zen. Zirkulu horren barruan sortu zen “Teatro Ensayo Medea” talde dramatikoa. Espiritu feministaz, kolektibo horren buru egin zuen antzerki-zuzendari gisa lehen lana, Henrik Ibsen norvegiar dramagilearen Casa de muñecas eszenaratuz, Liceo del Círculo de la Amistad aretoan. Lanak porrot egin zuen lokalaren egoera txarrarengatik eta autoreak garai hartako jendearentzat zuen mezuaren gordintasunarengatik.

Hala eta guztiz ere, Josefina Molinak aurrera jarraitu zuen, eta beste lau muntaia estreinatzea lortu zuen, eta, aldi berean, ikuskizunen eta komunikabideen munduko hainbat pertsonarekin harremanetan jartzea. Hala, 1962tik aurrera, Radio Víak emandako "La mujer y el cine" irratsaioan maiz kolaboratzen hasi zen.

Lan ibilbidea

Zuzendari 
1962an Medea Ensayo Antzokia sortu zuen bere jaioterrian, hainbat muntaketa zuzenduz. 1969an, Zinema Eskola Ofizialean zuzendari/errealizadore titulua lortu zuen lehen emakumea izan zen. Garai hartan, espazio dramatiko ugari filmatu zituen Televisión Españolarako (Estudio 1, Hora once, Teatro de siempre, etab.).

Franz Kafkaren Metamorfosia lanaren egokitzapen bat agindu zioten, eta horri buruz esan zuen “inork egin nahi ez zuen biribilki bat zela, baina nik oso serio hartu nuenez  zera esan zuten: ‘Lan asko egin du gaixoak, zerbait egin beharko da berarekin’. Zuek ez dakizue zer jasanezina den paternalismo hori.”Hainbat muntaia egokitu eta zuzendu zituen, hala nola Josep María Beneten Motín de Brujas, Agustín Moretoren No puede ser el guardar una mujer, A. R. Gurneyren Cartas de amor eta Rafael Albertiren La Lozana Andaluza lanaren egokitzapena.

Telebistako serie aipagarrienak hauexek izan ziren: El camino (1978), 11 urteko Daniel El Mochuelo haurraren historia kontatzen duena, bere herria utzi aurretik haurtzaroa gogoratzen; Teresa de Jesús (1984), Concha Velascok interpretatutako Teresa Avilakoaren bizitza kontatzen duena; eta Entre naranjos, Vicente Blasco Ibáñezen eleberriaren egokitzapena (1998).

Antzerkian, arrakasta handia lortu zuen Cinco horas con Mario muntaiarekin. Miguel Delibesen bakarrizketa izan zen Lola Herrerak eta gero Natalia Millánek antzeztua. 1990ean Alfonso Sastreren Los últimos días de Emmanuel Kant/Emmanuel Kant-en azken egunak zuzendu zuen.

Bere lehen film luzea, Vera,un cuento cruel fantasiazko ipuina, 1973koa da, eta 1981ean Función de noche lanarekin nabarmendu zen, banandutako bikote baten elkarrekin bizi izandakoari buruzko filma. Lola Herrerak eta Daniel Dicentak beren burua interpretatu zuten.

1989an Esquilache drama historikoa estreinatu zuen, Antonio Buero Vallejoren Un soñador para un pueblo lanean oinarritua, Fernando Fernán Gómez, Adolfo Marsillach eta Concha Velasco aktoreekin. Lo más natural (1990), Charo López eta Miguel Bosé protagonista zituela, eta La Lola se va a los puertos (1993) Rocío Jurado abeslariarekin, izan ziren Josefina Molinaren azken zinema-saioak. Bere ibilbideko produktorerik adierazgarriena José Sámano (Sabre Producciones) izan zen.

2006an, Emakume Zinemagileen eta Ikus-entzunezko Baliabideen Elkartea (CIMA) sortu zuen, beste zinemagile batzuekin batera, hala nola Inés París, Chus Gutiérrez, Icíar Bollaín eta Isabel Coixet, eta ohorezko presidente izaten jarraituta.

Espainiako Arte eta Zinema Zientzien Akademiak 2012ko Ohorezko Goya saria eman zion, sariak emateko ekitaldia baino lehen jaso zuena.

2012an, Andaluziako Alaba Kuttun izendatu zuten.

Idazle 
Film gehiago ez egitea erabaki zuenean, Josefina Molina “bestela asko aspertuko nintzelako” esanda, idazten hasi zen. Lehen eleberria Cuestión de azar izan zen, Andaluzianko bere belaunaldikoen historia kontatu zuen, nola hezten ziren neskatoak eta nola hezi zuten bera. Haren ondoren, Teresa Avilakoari buruzko En el umbral de la hoguera idatzi zuen: “Telebistako telesailari buruzko liburu bat eskatu zidaten, baina telesailean ezer ez zitzaidanez geratu kontatzeko, nahiago izan nuen haren gainean idatzi: Andaluziarako bidaia —Predikarien ordenak isilik geratzeko eskatu zionean Inkisizioa ikertzen ari zen bitartean, eta oinutsiek eta oindunak gerran zeuden bitartean—…– Ikaslea naiz idatzi kontuetan, baina zirarragarria da, nahi duzuna egiten baituzu eta ez duzu gainean ez ekoizlea ez taldea. Zuk zeure buruarekin nahi dituzun itunak egiten dituzu, nahi duzun bezala engainatu, zu zara arduradun bakarra eta horrek liluratu egin ninduen”.

Eta enkarguzko Los papeles de Bécquer liburuaren ondoren, itxuraz, bukatuko ez zuen Sentada en un rincón autografia idazten urteak eman ditu. Victoria Fonsecak idatzitako Ana Mariscal, una cineasta pionera liburuaren hitzaurrea ere idatzi zuen.

Josefina eta feminismoa 
Oso ezaguna da bere alderdi feminista; izan ere, Cine de mujeres en la Transición. Trilogia feminista liburua idatzi zuen Cecilia Bartolomé eta Pilar Mirórekin batera. Hona hemen gai horri buruz egin zituen adierazpen batzuk:

«Berdintasuna oraindik ez da erreala, soldata berdinak ez ditugulako, ez dugulako aukera bera... Badakizu beste zer ere ez dugun? Gure lana egiteko aurrekontu bera. Emakume batentzako aurrekontuak beti dira txikiagoak [...]; izan ere, azken finean, emakumeen zineman baztertuko dute, kaxoi batean sartzen baitzaigu, eta leku hori, atal bat dela uste den leku horretan; apartatua denez, badugu arazo bat».«Ez naiz bakarrik egon zorionez, eta etorkizunean ere ez naiz bakarrik egongo. Dagoeneko emakume asko ari dira beren ideiak eta gaurko zineaz duten ikuspegia nagusitzen, nahiz eta oraindik zinemagileen merezimenduen aintzatespenik ez duten.»«Horretan hasi nintzenean, ekoizleek mesfidantza zuten aurrekontuak emakume baten esku jartzeko.»«Nire belaunaldiko emakume baten egoeran sakondu besterik ez nuen nahi. Bere kabuz iritzirik ez duen eta gizonak esaten duenari adi dagoen pertsona izateko hezten zaituzte, eta, trukean, bera indartsua izan dadin eskatu behar diozu, inoiz negar egin ez dezan, arazo guztiak konpon ditzan. Biak aurrez aurre jartzean, emakumezkoa ez da esan dioten hori, ez gizonezkoa hain gogorra. Une horretan, dena goitik behera dator, ez baita posible gizon batek eskatzen zaion guztia izatea, heroia izatea... Beti izan dut ezkontzaren fobia, erabatekoa, niretzat beti izan da bide hilgarria. 23 urterekin lehen senargaia izan nuen, eta ezkontza baino bi hilabete lehenago pentsatu nuen nola sartuko nintzen abentura horretan, ni nor nintzen jakin gabe. Ni inozo, mutil-lagunari esan nion: zergatik ez dugu hau atzeratu eta itxaroten? Eta desengainu itzela haren erantzuna, zer desengainu! Hortxe amaitu zen dena.»Ohorezko Goya saria zela-eta 2012ko Goya Sarietan emandako bideoan, hauxe esan zuen:«Badakit aurreko belaunaldietako beste emakume batzuk ere ordezkatzen ari naizela hemen, ez baitzen batere erraza zinearen lanbide horretan aritzea. Ohorezko Goya hau haiekin partekatu nahi nuke, eta CIMA Emakume Zinemagileen eta Ikus-entzunezko Baliabideen Elkarteko lankideekin ere partekatu nahi nuke. Elkarte horrek isolamenduaren ordez elkartasuna erabiltzen jakin du, herrialde honetako emakume zinegileen ikusgarritasuna dela eta, egiten duen lana etengabea baita. Mila esker.»«Nik esango nuke beti hitz egin dudala askatasunaz eta, batez ere, emakumeek beren bizitza egiteko duten askatasunaz; funtsean, Horrexek kezkatu nau beti, haurra nintzenetik: nik nahi nuena egitea eta nik nahi nuen bezala egitea. Hori ez zen erraza emakumeentzat, oraindik ez da erraza. Bizitzan zehar, izan zaren nerabe hori poztu nahi duzu, izan nahi zuenaren proiektua betetzen duzu.»

Zinema eta telebista

Zuzendari

Gidoilari

Zuzendari laguntzaile

Aktore 

 Cuentos eróticos (1980), 'begi-keinua egiten duen emakumea'.

Sariak eta hautagaiak

Goya sariak

Espainiako Telebista Akademiaren sariak

Beste sari eta aintzatespen batzuk 

 2003 Iris saria berezia bizitza oso bati (Espainiako Zientzia eta Arte Akademia)
 2006an Arte Ederretako Merezimenduaren Urrezko Domina. 
 2011n Laneko Merezimenduaren Urrezko Domina.
 2015ean VIII. saria. Madrileko Udaleko Emakumeen Kontseiluak emandako Arte eta Kultura kategorian, Berdintasunerako Guneak Sortutako saria.
 2019an Zinematografiako Sari Nazionala.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Kordobar ospetsuak

Kordobarrak
Zinema zuzendariak
Emakume zinema zuzendariak
Espainiako emakume zinema-zuzendariak
Ohorezko Goya sariaren irabazleak
Gidoilariak
Emakume gidoilariak
Espainiako gidoilariak
Eleberrigileak
Idazleak
Emakume idazleak
Espainiako idazleak
aitzindariak
Emakume aitzindariak
Espainiako aitzindariak
feministak