Intendente

Intendentea Espainian eta Hispanoamerikan Felipe V.ak Borboiko Etxekoak sartutako funtzionario bat da, frantses jatorrikoa, bere eskumenak lurralde jakin batean gauzatzen dituena. Gaur egun, figura hau existitzen jarraitzen du, atribuzio ezberdinekin, Hispanoamerikako hainbat herrialdetan, hala nola Argentinan, Txilen, Kolonbian, Ekuadorren, Paraguain, Uruguain eta Kuban. Brasilen, intendente kargua 1930era arte egon zen, eta gero prefeitoak ordezkatu zuen. Bai intendentearen eginkizunak, bai horiek betetzen diren jurisdikzio-lurraldea, «intendentzia» deitu ohi da.

Historia

Frantzia 
Intendant (intendentea) Frantzian sortu zen 1551. urte inguruan, Richelieu eta Mazarino kardinalen eraginez hasierako indarra hartuz, eta geroago Luis XIV.ak eta Jean-Baptiste Colbert ministroak bultzatuta.

Intendentea garai haietan monarkaren ordezkaria zen généralités (Frantziako lurralde-banaketak Antzinako Erregimenean), eta bere eginkizun nagusia haien garapen ekonomikoa zen, justizia, polizia eta finantza-ahalmenak zituen (intendant de justice, police et finances).

Espainia 
Espainian, intendentea erregearen menpeko eta izendatutako funtzionario bat zen, botere zabalak zituena eta misio gisa zergak biltzea eta ekonomia suspertzea, tokiko agintarien kontrolaren bidez, errege-fabriken zainketa, garapenaren sustapena. nekazaritza eta abeltzaintza, mapak eta erroldak egitea, hirigintza mantentzea, etab. Figura honek zentzu zentralizatzaile eta absolutista du, Borboiek sartutako administrazio erreformen ohikoa.

Bere sorrera Felipe V.aren garaikoa da. Espainiar Inperioak XVIII. mendearen hasieran bizi zuen egoera ekonomikoari aurre egiteko, erregeak aholkua eskatu zion Frantziari, zeinaren deia herrialde hartatik heldu baitzen Juan Bautista Orry, eta azkenean, beste neurri batzuen artean, Espainian intendentzien erregimena aplikatzea gomendatu zuen. Azterketa batzuk egin ondoren, sistema ezartzea erabaki zen, hasiera batean funtzionario berri hauek armadaren finantza-administrazioari esleitu zizkioten, herrialdea Espainiako Ondorengotza Gerraren testuinguruan zegoelako.

Lehen intendenteak 1711koak dira. Lehenik eta behin, hainbat funtzionario izendatu zituzten armadako superintendente nagusi karguarekin, konkistatutako lurraldeen menpe egoteko, bai armadari zegokionean, bai ogasunari eta gastu publikoei dagokienez. Lortutako arrakastaren ondorioz, orduan lurralde-eremuak ematea pentsatu zen, intendentzia izenekoak.

1718an, urte hartako uztailaren 4ko armadako eta probintziako Intendenteen  Ordenantzarekin, armadako eta probintziako intendente bihurtu ziren, batzuetan probintziako intendente gisa esparru zibilean soilik jarduten zutenak, eskumenak emanez, justizia, finantza, gerra eta polizia gaietan. Gerora, arlo ekonomikoko fakultateak (nekazaritza, merkataritza, industria, garraioak) gehitu zitzaizkien eta batzuetan korrejidore postua pilatu zuten euren probintziako hiriburuan (intendente corregidor). 1724an armadako intendentearen funtzioa troparik gabeko probintzietan desagertu zen, kapitaintza orokor bakoitzaren menpe zeudenetara mugatu zen, Nafarroan izan ezik. 

1749an, Fernando VI.a erregeak sistema berrantolatu zuen probintzia bakoitzeko intendentzia batekin, hiriburuko korrejimenduarekin batera (1766an berriro banandu ziren karguak). Alkate bakoitzari menpeko teniente abokatu edo alkate nagusi batek lagunduta, edo batzuetan bi, funtzio judizialak betetzeko. Probintzien kopurua eta hedapena ez zen egonkorra izan, eta barrutietan banatu ziren.

Hispanoamerika 
XVIII mendearen aurrera intendentzien erregimena aplikatu zen Espainiar Inperioaren jabetzetan: Latinoamerika eta Filipinak, batez ere, sistemak Espainian izan zuen portaera onagatik. Erregeek, absolutismo ilustratuaren pentsamenduan murgilduta, beren ondasunen administrazioa eraberritu nahi izan zuten, hori estandarizatu eta ongizatea sustatuz, Errege Ogasunaren diru sarrerak hobetzearekin eta lurralde horien defentsarekin batera.

Intendenteek ekonomia sustatzeko eta ondarea zaintzeko eginkizun orokorra zuten. Hala ere, intendente guztiek ez zituzten eskumen berdinak. Sistemak hainbat aldaketa jasan zituen denboran zehar; esaterako, hasieran intendentearen funtzioak erregeorde edo gobernadorearenak bereizten saiatu ziren, baina zenbait kasutan gertatutako liskarrek biak bateratzea ekarri zuten zenbait arlotan.

Erreferentziak

Knpo estekak 

Funtzionarioak
Tokiko administrazioa