Paris Pişmiş

Marie Paris Pişmiş de Recillas (jatorriz Mari Sukiasyan (Մարի Սուքիասեան) (Turkia, 1911ko urtarrilaren 30a - 1999ko abuztuaren 1a) astronomo mexikarra izan zen, Turkian jaioa eta armeniar jatorrikoa. Turkiako zientzia fakultate batean lizentziatu zen lehen emakumea izan zen, eta Mexikoko lehen astronomo profesionala.

Biografia 

Pişmiş Orstaköyn jaio zen, Istanbulgo Beşiktaş-ko barrutiko auzo batean. Bere aita Migirdiç Pişmiş-en biloba zen, Abdul-Aziz sultanaren Finantza ministro izandakoa (1861-1876), eta ama Mateos Izmirlianen iloba. 1937an, Istanbulgo Unibertsitateko Zientzia Fakultateko doktoretza lortu zuen lehen emakumea izan zen. Bere doktoretzako gainbegiralea Erwin Finlay Freundlich izan zen, bertara nazien jazarpenetik ihes egin zuten zientzialari alemaniar asko bezala iritsia, bere jenioaz ohartu eta AEBra joateko babesa eman ziona Harvardeko bekadun bezala 1938an. Bigarren Mundu Gerraren hasieraren ondorioz Estatu Batuetan egon ondoren, Harvard Unibertsitaten jarduera akademikoak garatu zituen, non Felix Recillas, matematikari mexikarra, bere senarra izango zena ezagutu zuen. Azkenean, Mexiko D.F.-n kokatu ziren, eta, horrela, Mexikoko lehen astronomo profesionala bihurtu zen. Dorrit Hoffleit-en arabera:"Mexikok hezkuntza eta ikerketa astronomikoan izan zuen garrantziaren ezarpenean eragin handiena izan zuen pertsona izan zen".Berrogeita hamar urtez baino gehiagoz UNAMen lan egin zuen, eta honek bere lana aitortu zion, eta Honoris Causa doktoregoaren ohorea eman zion. 1955etik aurrera, Paris Mexikon hasi zen astronomiako lehen ikastaro arautuak ematen, eta maisu eta inspirazio-iturri bihurtu zen Mexikoko lehen astronomo profesionalentzat. Astronomo gazteen irakasle gisa egindako ekarpenagatik, UNAMeko Zientzia Irakaskuntzako saria eman zitzaion.

Parisen ezaugarri azpimarragarrienetako bat erronka eta garapen tekniko aitzindariekiko etengabeko interesa izan zen, eta horrek lankideek imitatu beharreko eredu bihurtu zuen, Mexikoko emakumezko ikasle gazteengan eragin oso positiboa izan zuelarik. Horren ondorioz, gaur egun Institutuan lanean ari diren ehun astronomoetatik %25 emakumeak dira.

Astrofisikako hainbat gairi buruzko ehun eta hogei artikulu baino gehiago argitaratu zituen, nahiz eta bere interes eremu nagusia egitura galaktikoa izan. Besteak beste, galaxien zinematika, H II nebulosa, izar-kumulu irekien egitura eta nebulosa planetarioen egitura aztertu zituen. Pismis katalogoa osatu zuen 22 izar kumulu irekiz eta 2 kumulu globularrez  hego hemisferioan.

1998an, Reminiscences in the Life of Paris Piúmicoa: a Woman Astronomer izenburua zuen autobiografia argitaratu zuen. 1999an hil zen. Bere nahien arabera, erre egin zuten. Haren alaba Elsa Recillas Pishmish astrofisikoa da.

Argitalpen batzuk 

 Tacubayako Katalogo Astrofotometrikoaren hiru liburukiak editatu zituen 1966an.
 1966 eta 1973 artean, Tonantzintla eta Tacubayako Behatokien Buletina argitaratu zuen.
 Hogei urtez, Paris Pishmish Mexikoko Astronomia eta Astrofisika aldizkariko editorea izan zen.
 1975ean,  IAUko 33. solasaldiaren editorea izan zen «Observational Parameters and Dynamical Evolution of Multiple Stars».
 . 1998. Reminiscences in the Life of Paris Pismis: A Woman Astronomer. Editorea  Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoa, Astronomia Institutua, Astrofisika, Optika eta Elektronika Institutu Nazionala, 103 or. ISBN 9683664490, ISBN 9789683664495.

 1938. On the Interpretation of the K-term. Bol. Publications of the Istanbul University Observatory-ren 10. artikulua. 23 orrialde

Sariak eta aintzatespenak 

 UNAMeko Astronomia Institutuko ikertzaile emeritu izendatu zuten.
 Honoris Causa doktore-gradua jaso zuen, bai UNAMen bai INAOEren eskutik.
 Unibertsitate Nazionalaren Saria Zientzia Zehatzen irakaskuntza arloan 1989an.

Erreferentziak

Kanpok Estekak 

Turkiako astronomoak
Mexikarrak
Emakume astronomoak
Emakume zientzialariak