Inuit mitologia

Inuit mitologiak antz handia du poloetako eskualdeetan bizi diren herrien beste mitologia batzuekin. Inuit erlijioak sineste eta praktika espiritual partekatuak dira, Alaskako herri indigena, Kanadako iparraldea, Siberia eta Groenlandiako alde batzuk biltzen dituztena. Herri horien praktika erlijioso tradizionalek animismoa eta xamanismoa barne hartzen dituzte, non xamanek izpirituekin bitartekotza lana egiten duten. Gaur egun, inuit askok kristautasuna jarraitzen dute, baina sinkretismo erlijioso moduko batean inuit espiritualtasun tradizionalak bizirik jarraitzen du; nolabait, inuit gizarte garaikidearen ezaugarria da hau.

Inuit kosmologia ez da erlijio bat hitzaren zentzu teologikoan. Askok mitologia gisa definitzen dutenaren antzekoagoa da, munduari eta pertsonek mundu honetan duten zereginari buruzko narrazio bat dagoela izan ezik. Rachel Attitq Qitsualik inuit idazleak esan zuen: «Inuit kosmosa ez du inork gobernatzen. Ez dago ama edo aitaren irudi jainkotiarrik. Ez dago jainkorik edo eguzki-haizearen sortzailerik. Etorkizuneko bizitzan ez dago betiereko zigorrik, hemen, gaur, haur edo helduentzako zigorrik ez dagoen bezala».

Inuiten historia tradizionalak, erritualak eta tabuak, askotan, ingurune artiko gogorrak eragiten dituen arriskuen aurkako neurriak dira, beldurrari aurre egiteko bide gisa.

Munduaren jatorria 
Hasieran, mundua ura besterik ez zen, ur neurrigabe bat. Egun batean, zerutik arrokak erortzen hasi ziren, hauek metatuz joan ziren lurra sortu arte.

Gizateriaren jatorria 
Munduaren jatorrian, gizon eta emakume bakarra zegoen, eta animaliarik ez. Emakumeak Lurra populatzeko eskatu zion Kailari, hau da, zeruko jainkoari. Kailak izotzetan zulo bat egitea agindu zion bertan arrantza egiteko. Orduan, banan-banan atera zituen zulotik animalia guztiak, eta elur-oreina atera zuen azkenik. Kailak esan zion oreina opari bat zela berarentzat, egin ziezaiokeen gauzarik politena, bere herria elikatuko zuelako. Animalia ugaldu egin zen, eta gizakien seme-alabek ehizatu, haragia jan, jantziak ehundu eta dendak egin ahal izan zituzten.

Hala ere, gizakiek orein handiak eta lodienak aukeratzen zituzten beti. Denbora gutxian ahulak eta gaixoak bakarrik geratu zitzaizkien, eta inuitak ahuldu egiten ziren haiek jatean. Emakumea kexatu egin zitzaion orduan Kailari. Orduan, honek izotzera bidali zuen berriro ere, eta otsoa harrapatu zuen. Amarok otsoaren izpirituak bidalia, animalia ahul eta gaixoak jan zitzan, horrela oreinak osasuntsu mantentzeko.

Animaliak 

Inuitek uste dute animaliek arima edo anirniit bat dutela. Hauek ez dituzte inuitek ehizatzen, haien buruak ehizatu uzten dituzte baizik. Animalia hiltzen denean, ehiztariak zeremonia labur bat egiten du bere arima lurrik gabeko mundura itzuliko dela ziurtatzeko eta animaliekin elkartzeko, harrapakin gisa itzultzeko prest. Alaskako zati handi batean festa garrantzitsuak ospatzen dira, munduan animalien agerpena aintzatesteko eta horretan eragiteko.

Heriotza 
Heriotza izpiritualaren ondoren, inuiten arimaren zati bat hil den moduaren arabera infernuetan edo zeruan sartzen da. Beste zati bat senide jaioberri batengana itzuliko da: haur bati hildako baten izena ezartzeak esan nahi du arbasoak ezaugarri pertsonal batzuk emango dizkiola.

Uholde Handia 
Inuitek uste dute Artikoa estaltzen duten izotza eta elurra iraganean izan zen uholde handi baten ondorio direla. Uholde izugarri horrek mendiak eta haranak estali ere egin zituen, egungo paisaia sortuz.

Jainkoak eta jainkosak 

Ondoren, inuit jainko eta jainkosen zerrenda osatu gabe bat azaltzen da, munduaren errealitate zehatz batean boterea dutela uste dena:
 Agloolik: Itsasoko jainko gaiztoa, txalupak hondora ditzakeena; izotzaren azpian bizi den izpiritua, arloteei ehizan eta arrantzan laguntzen diena.
 Akna: Ugalkortasunaren jainkosa.
 Amaguq-Amarok: Otso-jainkoa, gauez ehizan bakarrik ibiltzen direnak harrapatzen ditu.
 Anguta: Hildakoen biltzailea; Lurpeko mundura eramaten ditu.
 Kaila: Zeruko jainkoa.
 Nanook: Hartz polarren maisua.
 Pinga: Ehiza, emankortasuna eta medikuntzaren jainkosa.
 Qailertetang: Espiritu meteorologikoa, animalien zaindaria eta arrantzaleen eta ehiztarien zaindaria. Qailertetang Sednaren laguna da.
 Sedna: Itsasoko animalien eta itsasoaren ama.
 Silap Inua edo Sila: Airearen pertsonifikazioa.
 Tekkeitsertok: Elur-oreinen maisua.
 Pukkeenegak: Etxeko bizitzaren jainkosa.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 (90377) Sedna

Kanpo estekak 

Inuit mitologia
Xamanismoa