Itzal jendea

Itzal jendea, baita ere itzalak, itzaletako mamuak edo masa beltza, testigu askoren testigantzen arabera, oso inguru desberdinetan ager daitezkeen entitate gaiztoak edo gutxienez beldurgarriak dira. Horren arabera, logeletan ager daitezke baina baita ere jenderik gabeko inguruetan, herri txikietan, errepideetan... Normalean oso handiak dira. Euskal Herrian ziur aski kasu ezagunena Aiurdingo tunelaren gertaera izango da. Testiguek diotenez zerbait gaiztoa sortzen da fenomeno horretatik baina ez dira benetako erasoak eragin dituzten fenomenoak ezagutzen. Mitoa aspaldikoa da eta folklore guztietan ezagutzen da.

Mitoa 
Mundu osoan antzeko gertaerak deskribatu dira: pertsona batek edo batzuek, gauean, itzal handi batekin egin dute topo. Gerta daiteke ere logelan edo etxe barruan agertzea. Itzalaren itxura mehatxagarria da. Narrazioa mitologia eta tradizio folkloriko askotan jaso da.

Fenomenoaren interpretazio herrikoia paranomalitatearekin lotuta etorri izan da:
 deabruak
 espiritu gaiztoak, mamuak
 estralurtarrak
Ohikoa da, bestetik, fenomenoa zorte txarrarekin lotzea.

Dena dela, fenomenoa oso zaharra da. Antzinako Ekialdean, esaterako, itzalak azpimunduan bizi diren hildakoen espirituak ziren. Biblian "tsalmaveth" kontzeptua aurkitzen dugu, literalki, "heriotzaren itzala".

Psikologiaren ikuspuntua 
Psikologia eta, neurri batean, fisiologia fenomenoari azalpen zientifikoa ematen saiatu dira. Hauek dira itzal jendearen iturri moduan aipatu diren arazo batzuk:
 Loaren paralisia
 Aluzinazioak
 Drogen erabileraren ondorioak (kokaina, metanfetamina)
 Zenbait botiken erabileraren ondorioak
 Lo gutxiren ondorioa

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Aiurdingo tunelaren gertaera

Kanpo estekak 
 :Itzal jenderari buruzko artikulua.
 :Itzal gizonak.

Hiri kondairak
Mamuak (hildako izakien espirituak)
Fenomeno paranormalak
Folklorea
Ipuin tradizionalak
Naturaz gaindikoa
Haluzinazioak
Naturaz gaindiko elezaharrak