Benedetto Croce

Benedetto Croce (Pescasseroli, 1866ko otsailaren 25 – Napoli, 1952ko azaroaren 20) italiar idazle, filosofo, historialari eta politikari ospetsu eta garrantzitsua izan zen. Liberalismo barruan eragin handia izan zuen. Bere lanek Italiako pentsalari askoren gainean eragin handia izan zuten, esaterako Antonio Gramsci marxista, Giovanni Gentile faxista edo Piero Gobetti liberalarengan.

Biografia 

1866ko otsailaren 25ean Peskiserolin jaio zen, Abruzzo eskualde italiarrean, familia aberats batean: amaren adarra, Peskiserolitik zetorren eta ideal liberalekin lotuta zegoen; aitarena, ordea, borboitarrena, Montenerodomokoa zen, baina Napolin ezarri zen. Bere heziketa hertsiki katolikoa izan zen arren, 18 urterekin ateo bihurtu zen, eta bere bizitza osoan zehar ez zuen erlijiorik aitortu.

1883an, Ischia uharteko Casamicciola herrian bere familiarekin oporretan zegoela, lurrikara batek ostatu hartzen zuten etxea suntsitu zuen. Bere ama, aita eta arreba bakarra hil egin ziren, bera, denbora luzez, hondakinen artean lurperatua egon zen bitartean, gutxi iraun zuelarik. Ezbehar honen ondoren, bere anaiarekin batera, familiako ondasun guztiak heredatu zituen. Horrek bere bizitza osoa lasai bizitzeko eta bere denbora guztia filosofiari eskaintzeko aukera eman zion.

Bere osaba Silvio Spaventaren zaintzapean utzi zuten, Bertrando filosofoaren anaia zena. Horrek Erromako bere etxean hartu zuen. Han Croce adin nagusitasunera arte bizi izan zen. Silvio osabaren etxeko kultura zirkuluan gizon politiko eta intelektual garrantzitsu zeuden, horien artean Antonio Labriola, marxismora eraman zuena. Napoliko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean izena eman zuen arren, Labriolako filosofia moraleko klaseetan ibili zen Erroman; ez zituen sekula unibertsitate-ikasketak amaitu, baina ikasketa jakintsu, filosofiko, historiko eta literarioetan aritu zen. 1886an, Erroma utzi eta Napolira itzuli zen, Palazzo Filomarinoko bigarren solairua eskuratuz, non Giambattista Vico bizi izan zen; Crocek Vico miretsi zuen eta bere pentsamenduan eragin handia izan zuen.

Bere ospea handitu ahala, politikan aritzera erakarria izan zen, 1910ean senatari izendatua izan zelarik. Argi eta garbi kritikatu zuen Italiak Lehen Mundu Gerran parte hartu izana, gerra suizida zela uste zuelako. Horrek, hasiera batean, haren kronta kritika ugari eragin zituen baina, behin gerra amaituta, haren ospea zabaldu zuen. Gerra ondoren oso errespetatua zen figura politikoa bihurtu zen.

1920tik 1921era, Instrukzio Publikorako ministro izendatu zuten Giovanni Giolittiren bosgarren eta azken gobernuan. 1924an Giacomo Matteotti politikari sozialista hil ondoren, Crocek mugimendu faxistarekin hautsi zuen. 1925ean Giovanni Gentilek bere "Intelektual faxisten manifestua" argitaratu zuenean, Benedetto Crocek "Intelektual antifaxisten manifestua"rekin erantzun zuen, erregimenaren indarkeria eta askatasun eza salatuz. Ondoren bizitza politikotik aldendu zen.

1934an, Eliza Katolikoak, Pio XI.aren aitasantutzapean (garai hartan Mussolini eta bere Faszista Alderdi Nazionalarengandik gertu zegoen), Croceren lan osoak, Index Librorum Prohibitorum zerrendan, hau da, Liburu Debekatuen Indizean sartu zituen.

Italiako aktibitate publikora itzuli zen Duceren erorketaren ondoren eta Bigarren Mundu Gerraren azken urteetan. Estatua nahasmen politikoan erortzen ari zen eta alderdi antifaxisten artean bitartekari lanak egiten saiatu zen. Hala, hainbat gobernutako Karterarik Gabeko ministro izan zen, 1943an Alderdi Liberaleko idazkari izendatu zuten arte; postua 1946an bertan behera utzi zuen. Urte horretan bertan, Ikerketa Historikoetarako Institutu Italiarra sortu zuen Napolin, eta bere jabetzako apartamentu bat jarri zuen bere egoitzarako. Bere bizitza politiko osoan Italiako pertsonaia publiko errespetatuenetako bat izan zen.

Argentinako Arte Ederretako Akademia Nazionaleko kide izendatu zuten.

Pentsamendua 
Crocek marxismoan zein Hegelen idealismoan sakondu zuen. Oso ideologia histozista zen berea. Haren hitzetan, bestetik, liberalismoa pertsonengan oinarritu behar da. Faxismoaren, komunismoaren eta Eliza Katolikoaren aurkaria izan zen.

Obra 
 Espirituaren filosofia 
 Estetica come scienza dell'espressione e linguistica generale
 Logica come scienza del concetto puro
 Filosofia della pratica. Economica ed Etica
 Teoria e storia della storiografia

 Saiakera filosofikoak 
 Problemi di estetica e contributi alla storia dell'estetica italiana
 La filosofia di Giambattista Vico
 Saggio sullo Hegel seguito da altri scritti di storia della filosofia
 Materialismo storico ed economia marxistica
 Nuovi saggi di estetica
 Etica e politica
 Ultimi saggi
 La poesia. Introduzione alla critica e storia della poesia e della letteratura
 La storia come pensiero e come azione
 Il carattere della filosofia moderna
 Discorsi di varia filosofia (2 liburuki)
 Filosofia e storiografia
 Indagini su Hegel e schiarimenti filosofici
 Perché non possiamo non dirci "cristiani"

 Beste liburu batzuk 
 Primi saggi
 Cultura e vita morale
 L'Italia dal 1914 al 1918. Pagine sulla guerra
 Pagine sparse (3 liburuki)
 Nuove pagine sparse (2 liburuki)
 Terze pagine sparse (2 liburuki)
 Scritti e discorsi politici (2 liburuki)
 Carteggio Croce-Vossler (1899-1949)
 B. Croce - G. Papini, Carteggio 1902-1914
 Il caso Gentile e la disonestà nella vita universitaria italiana (1909)

 Literaturaren historiari eta politikari buruzko liburuak 
 Saggi sulla letteratura italiana del Seicento
 La rivoluzione napoletana del 1799
 La letteratura della nuova Italia (6 liburuki)
 I teatri di Napoli dal Rinascimento alla fine del secolo decimottavo
 La Spagna nella vita italiana durante la Rinascenza
 Conversazioni critiche
 Storie e leggende napoletane
 Manifesto degli intellettuali antifascisti
 Goethe
 Una famiglia di patrioti ed altri saggi storici e critici
 Ariosto, Shakespeare e Corneille
 Storia della storiografia italiana nel secolo decimonono (2 liburuki)
 La poesia di Dante
 Poesia e non poesia
 Storia del Regno di Napoli
 Uomini e cose della vecchia Italia
 Storia d'Italia dal 1871 al 1915
 Storia dell'età barocca in Italia
 Nuovi saggi sulla letteratura italiana del Seicento
 Storia d'Europa nel secolo decimonono
 Poesia popolare e poesia d'arte
 Varietà di storia letteraria e civile
 Vite di avventure, di fede e di passione
 Poesia antica e moderna
 Poeti e scrittori del pieno e del tardo Rinascimento
 La letteratura italiana del Settecento
 Letture di poeti e riflessioni sulla teoria e la critica della poesia
 Aneddoti di varia letteratura
 Isabella di Morra e Diego Sandoval de Castro

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Fondazione Biblioteca Benedetto Croce.
 Istituto Italiano per gli Studi Storici, Benedetto Crocek sortutakoa.
 Croceren biografia eta obra.

Abruzzoko jendea
Napolitarrak
Italiako idazleak
Italiako politikariak
Italiako filosofoak
XIX. mendeko idazleak
XX. mendeko idazleak
Italierazko idazleak
XIX. mendeko filosofoak
XX. mendeko filosofoak
Italiako historialariak
Italiako Erresistentziaren kideak
Italiako ateoak
Italiako liberalak
Literaturaren Nobel Sariaren nominatuak
Index Librorum Prohibitorum
Historiaren filosofoak
Napolin hildakoak
Idealistak