Mary Quant

Barbara Mary Quant (Blackheath, Londres, 1930eko otsailaren 11 - Surrey, 2023ko apirilaren 13a)  britainiar moda diseinatzailea izan zen. Bere izenak arrakasta internatzionala hartu zuen 1960ko hamarkadan minigonaren asmakizunarekin. Gazteentzako moda informal bat irudikatu zuen eta bere modeloak eskala handian zabaldu ziren. Bere estilo sinple eta koloretsua, bitxilore sinboloagaitik identifikatuta, garai horretan nagusi zen modaren seriotasunarekin kontrastatu zuen.

Biografia

Haurtzaroa 
Barbara Mary Quant 1934ko otsailaren 11n jaio zen Blackheathen, Londresen. Bere gurasoak, Jack eta Mary Quant, meatze-familietatik etorriak, irakasle Galesak ziren. 

Bera Bigarren Mundu Gudan hazi zen eta bere familia sarritan leku batetik bestera mugitu zen, baina Maryk ez eban ia ezer ulertzen gazteegia zalako une horretan, gudaren seriotasuna ulertzeko.

Hezkuntza 
Gudaren ondorioz, bere haurtzaroan, hainbat ikastetxetik pasatu behar izan zen. Geroago, Blackheath High School-era joan zen, sormena eta trebetasun artistikoak adierazi zituen lekura. Oso gaztetatik joskintzarekiko maitasuna garatzeaz gain. 

Karrera bat aukeratzeko orduan, gurasoek lanbide egonkor bat aukeratzea nahi zuten, baina Maryk ez zuen nahi.

Goldsmiths Collegerako beka bat emon zioten eta gurasoek azkenean amore eman zioten ilustrazio ikasketak egiteko. 1950ean sartu zen eta azkenean, 1954an, Arte Hezkuntzako diploma lortu zuen.

Lan-ibilbidea 
1955ean Bazaar izeneko boutique bat ireki zuen King 's Roaden.

Alexander Plunket Green (hau unibertsitatean ezagututako ikaskidea zen eta urte batzuk geroago bere senarra bihurtu zen) eta Archie McNair argazkilaria bere bazkideak ziren eta beragaz denda eramaten zuten.

Hasieran, beste diseinatzaile batzuek sinatutako jantziak saldu egiten zituen, baina laster berak egindako arropa saltzen hasi zen, modu intuitiboan, jostuna gisa esperientzia gutxi baitzuen.  Nahiz eta ez izan esperentzia handirik arrakasta handia izan zuen. Bere boutiquean gehien saltzen zituen gaiak funky jantziak, galtzerdi distiratsuak, legging elastikoak eta kamisetak izan ziren. "Swinging London" aren moda britainiarra irudikatu zuen bere lan ibilbidearen hasieratik.

Minigonaren sorrera eta arraskata 
60ko hamarkadaren hasieran minigona sortu zuen . The Week-erako elkarrizketa batean kontatu zuenez ballet-eskoletatik inspirazioa jaso zuen; egun batean alboko gelan dantzari bat ikusi zuen 25 zentimetro luze zen gona batekin eta hanka eder haien ikuspena grabatua geratu zitzaion .

Negozioak arrakasta handia hartu eban eta bere sorkuntzak mundu osoan saldu ziren, Estatu Batuetan, Frantzian, Italian, Suitzan, Kenyan, Japonian, Australian, Kanadan eta Hegoafrikan besteak beste.

Minigonaren historia

Gona 
Minigona milaka urtetako eboluzioaren azken produktua da baina hau baino lehen hainbat aldaketa egin ziren lehenengo gonatik.

Gonaren jatorria 

Gonaren jatorria lehen zibilizazioetan datza. Data zehatzik ez dagoan arren, jantzi honen lehen aztarnak Sumerian koka daitezke, K.a. 3000. urtean.  Asiriarrek, sumertarrek eta egiptoarrek gona erabiltzen zuten. Bai gizonek bai emakumeek erabiltzen zuten jantzia zen. 

Zehazki, antzinako egiptoarrek gehien eboluzionatu zutenak izan ziren. 

Hasieran, Egiptoko gona, unisexa zen, gizonezkoentzat belaunetik gora heltzen zena eta emakumezkoentzat oinetaraino erortzen zena. 

Garai Klasikoan gehiago erabili eben orpoetarainoko soinekoa, baina azkenean jantzi hori bitan zatitu zen: gona izango zen, harrezkero, gerritik oinetara jaisten zen jantzia.

Beraz, grekoek eta erromatarrek belaunetarainoko gona erabiltzen zuten gizonentzat eta gona luzea emakumeentzat. 

Erdi Aroan, azpiko gona (gonaren ondorengoa) zen emakumeen jantzirik ohikoena. Azpiko gonak gona arrunten bezalakoak ziren, baina tolesturekin. Azpiko gona jantzi ohikoena izan zen XIX. mendearen hasierara arte. Gizonek askotan alkandora batekin jazten zuten.

Gonaren eboluzioa 
XVI. mendean, 1520. urte inguruan, Flandriako modak iritsi ondoren, Espainian, gona Karlos V.arekin orokortu zen.

Espainiako XVI. eta XVII. mendeetan, zaipekoak ere aipatzen ziren, belaunetik behera 20 zentimetro heltzen ziren gona beltzak ziren, beste arropa batzuen gainean eramaten zena eta jaiegunetan kalera irteteko balio zuena.  Zimurrak zituen jantzi bat zen, bertikalean erortzen zena eta aldakan estutzen zena.

Gona luzea ohikoa izan zen XVIII. mendera arte. 1730 inguruan, Mariana de Cupis, “La Camargo” ezizenakoa, Parisko Operako balleteko dantzari belgikarra, gonak arrastaka eramateaz nekatuta, ia erditik laburtzea erabaki zuen eskandalua sortuz: aldi horretan gonak moztea bizitza txarreko emakumeentzako zigor bat zen eta.  

Gona hain motzak ekarri ahal zituen arazoak konpontzeko, La Camargok segurtasun-pantaloi txiki bat ipintzen zuen gonaren azpitik.

Baina 1851n, Amelia Jenks Bloomer newyorktarrak bonbatxo moduko batzuk sortu zituen, pantaloiak eta gona nahastuz, mugimenduak eta gorputz-funtzioak erraztuz.

Gona-pantaloia 
XX. mendearen hasieran, gona pantaloiak aipatzen hasi ziren, 1911ko otsailean Espainiara iritsitako moda berria zen eta. Madrilen eta Bartzelonan, polemika zaratatsuak sortu ziren, baina defendatzaileak ere izan zituen, janzkera praktiko bat ikusten zutenak. 

Haren arrakasta nabarmena izan zen emakumeen artean, nahiz eta inork ez zien aholkatzen andreei kalera bakarrik irtetea hura jantzita, jantzi haren etsaiek erasoko ote zieten beldurrez.

Madrilen, zenbait kasutan, gizonak irainak botatzen zizkieten jantzi hori janzten zuten emakumeei.

Bakarrik Retiro parkean gona pantaloiagaz jantzita patinatzea onartzen zen.

Minigona 
Mary Quantek 60ko hamarkadaren hasieran minigona sortu zuen, honek arrakasta handia euki eban eta azkar zabaldu egin zen mundutik, gaur egunera arte tendentzia bihurtuz. Hau izan da gonaren eboluzioaren azken produktu nagusia (honen ostean mikrogona eta beste hainbat deribatu etorri dira eta).

Minigona pantaila handian 
60ko hamarkadan, Fred M. Wilcox zuzendariaren Planeta Prohibido ("Planeta debekatua") filma ezaguna egin zen aktore nagusiak zeraman minigonari esker. Jantzi hori pantaila handian jarri zuen lehen aktorea izan zen eta horregatik zentsuratu zuten hainbat herrialdetan, desegokia zela iritzita.

Minigonaren sortzailearen eztabaida 
Moda aditu askok Mary Quant britainiarra jotzen dute jantzi honen sortzailetzat, baina beste batzuk diote bere sortzailea André Courrèges jostun frantsesa ere izan zela. Denak bat datoz esatean Maryk izan zela minigonari famari emon ziona.

Kosmetika 
Maryk begiak Caran d 'Ache markako koloretako argizariekin margotzen zituen, oraindik ez zegoelako makillajerik berak nahi zituen tonu bizi eta koloretsuekin.

Hau gazteen artean tendentzia bihurtu zan eta 1966an bere negozioa kosmetikaren mundura zabaldu zuen, logotipo gisa bitxilore batekin eta kutxatilen diseinua arkatz-kaxetan inspiratuta zegoena. Kosmetika produktuak arrakasta handia izan zuten.

Urte horretan bertan (196han) izendatu zuten Britainiar Inperioaren Ordenako kide eta 60 eta 70eko hamarkaden gorabeheratsuen ostean modatik erretiratu zen, bere kosmetika negozioei erantzuteko. 

2000. urtean utzi zuen bere enpresa inbertitzaile japoniarrek erosi ondoren eta makillajea bere izenean saltzen jarraitzen dute gaur egun.

Beste projektu batzuk 

•Pelikula honeetarako janzkeran lan egin zuen: The Haunting (1963), Georgy Girl (1966) eta Two For The Road (1967) 

•1998an mini (1000) Designer berriaren barrualdea diseinatu zuen, bere kotxerik gustokoena, hortik dator minigonarenizena.

Bizitza pertsonala 
1970. urtean Orlando izeneko seme bat izan zuen Alexander Plunket Greenerekin eta 5 urte geroago (1975an) honekin ezkondu egin zen.

Gaur egun 
Amona bihurtu zen bere seme bakarra, Orlandok, Lucas Alexander izan zuenean. 

Gaur egun, Londreseko kanpoaldean bizi da, eta bere izena daraman enpresako aholkulari gisa lan egiten du. Gaur egun diseinatzaileak Stella McCartney eta Chloé enpresak miresten ditu.

Berak idatzitako liburuak 
Quant by Quant (1966)
Mary Quant's daisy chain of things to make and do (1975)
Color by Quant (1984)
Quant on Make-Up (1986)
Classic Makeup and Beauty (1996)
Mary Quant: My Autobiography (2012)

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Mary Quant Instagramen
 Mary Quant Facebooken
 Mary Quant denda ofiziala
 Mary Quant twitterren
 Mary Quant tiktoken

Erresuma Batuko moda diseinatzaileak
Londrestarrak