Macacha Güemes Goyechea

María Magdalena Dámasa Güemes Goyechea (Salta, 1787ko abenduaren 11 - Ibid, 1866ko ekainak 7 ), Macacha Güemes bezala ezaguna, argentinar abertzale bat izan zen, Martín Miguel de Güemes jeneral eta independentziaren aldeko borrokalariaren arreba, eta bere kolaboratzaile nagusietako bat.

Ibilbide publiko nabarmena izan zuen bere jaioterrian eta bere anaiaren gautxoen armadan, Gerra Gaucharen testuinguruan. Argentinako Independentziako eta Salta probintziako emakumerik garrantzitsuenetako bat da.

Biografia 
Maria Magdalena Dámasa Güemes Goyechea funtzionario errealisten familia aberats batean jaio zen, Gabriel de Güemes Monteroren alaba, espainiar koroaren errege diruzaina zena, eta Magdalena Goyechearen alaba, konkistatzaileen eta Rio de la Platako erregeordetzaren iparraldeko enkomenderoen ondorengoa.

Bere anaia Martín baino bi urte geroago jaio zen, bere nerabezaroan karrera militarrean arituko zena eta La Cucaracha polaca deituko ziona, Magdalenei deitzen ohi zitzaien bezala. Zortzi anai-arreba ziren, eta haietatik seigarrena eta lehen emakumea izan zen. Garaiko emakumeen idealen arabera hezia izan zen, eta irakurtzen bost urterekin ikasi zuen, bere aita bere maisua zelarik, garai hartan oso ohikoa ez zena. Gainera, pianoa eta flauta ikasi zituen.

1803ko urria, hamasei urte zituela, Román Tejadarekin ezkondu zen, Saltako familia tradizional eta zaharrenetako baten semea eta hiri hartako Patrizioen erregimentuko kapitaina, eta alaba bat izan zuen, Eulogia.

Saltako goi mailako kide izan arren, bere anaia Martin eta bere senarra bezala, tratu ona izan zuen bere jabetzen peoiekin, hauengandik leialtasuna eta errespetua lortu zituelarik, bere etorkizuneko armadako kideak izango zirenak.

Bere lehen partehartze publikoa, bere senarraren defentsan izan zen, nor, Patrizioen erregimentuko kapitain bezala, Famatinara, La Rioja, zigor bezala bidalia izan zen, Jose Luis Pacheco sarjentu lehenari, honen ofizialen aurrean egindako irain batengatik. Bere erreguek kondena bertan behera uztea eta Salta hirira itzultzea lortu zuten.

Maiatzeko Iraultza piztu zenean, 1810ean, kausa independentistarekin bat egin zuen, bere anaiarekin batera, hamalau urte zituenetik karrera militarrean ari zena. Berarekin batera, gautxo armada bat antolatu zuen, Los Infernales bezala ezagutuak izan zirenak, hauen partehartzea, egungo Salta eta Jujuy probintzien lurraldearen defentsan eman zelarik, indar errealisten aurrean eta garai hartan Saltoko gobernaria zen Nicolás Severo de Isasmendiren aurka. Bere etxea, armada harentzako uniformeak egiteko lantegi bihurtu zuen, eta, Espainiako Koroari leial zitzaizkion agintariek Salta hiria setiatu zutenean, espioitza lanak egin zituen gautxoen armadari tropa errealistei buruz informatzeko, hainbat metodo erabiliz, hala nola, bere zorroan paperak ezkutatzea edo Arias ibaiaren ertzean zuhaitz baten enbor batean egindako zulo batean uztea. Batzuetan, armadaren kanpamendura joaten zen zaldiz, haurdun egonda ere, premiazko mezuak helarazteko.

Güemes Rio de la Platako Probintzia Batuetako Zuzendari Gorena zen José Rondeau jeneralaren aurka borrokatu zen, honek traidore izendatu baitzuen, izan ere, Jujuyn armamentuaz jabetu zen bere armadarako, 1815ean Puesto del Marquésko guduan bere agindupean borrokatu ondoren. Gudu hartan Güemesen garaipenaren ondoren lortutako ospeak, Saltako gobernari bezala aukeratua izatea ekarri zuen, eta Rondeauk militarki esku hartzea bilatu zuen, hori mendetasunik eza zela iritzita. Macachak bitartekari lanak egin zituen, eta, biekin hitz egin ondoren, erasorik ez egiteko itun bat lortu zuen, Pacto de los Cerrillos bezala ezagutua, gainera, gautxoen armadaren jarraipena ezartzen zuena bere anaiaren zuzendaritzapean, 1816ko martxoak 22an.

Bere anaiak Gerra Gautxan bere armadaren agindupean borrokatzen zuen bitartean, gobernu probintziala gidatu zuen, bere gobernuaren aurkako operazioak desarmatzeaz arduratu zelarik, Saltoko eliteko familien artean mesfidantza pizten zuena, ez baitzuten gobernu gautxeskorik onartzen, eta Patria Berria (Patria Nueva) oposizioko alderdia eratu zuten. Horren aurka, José Ignacio Gorritirekin batera, Patria Zaharra (Patria Vieja) alderdia sortu zuen, hil zen arte Güemesko gobernuaren sostengua izan zena.

Kanpo estekak 

XIX. mendeko emakumeak
Argentinako Independentzia Gerrako protagonistak