Celia Gámez

Celia Gámez Carrasco (Buenos Aires, 1905eko abuztuaren 25a - ibidem, 1992ko abenduaren 10a) espainiar-argentinar aktorea eta dantzaria izan zen. XX. mendearen lehen erdian Espainiako izarrik ezagunenetako bat izan zen eta hari zor zaio Espainiako errebista musikalaren distiraren zati handi bat.

Biografia 

Oholtza gainean bere lehen emanaldia hamalau urterekin egin zuen, Madrilen handik gutxira estreinatu zen Las corsarias errebistaren ekoizpenean korista gisa parte hartu zuen. Rosario Pacheco ikuskizuneko aktore nagusia bajan zegoenez, hura ordezkatzeko aukera izan zuen. Hurrengo urteetan Argentinako hiriburuan jarraitu zuen bere karrera, 1925ean aitarekin Espainiara joan zen oinordetza kobratzera.

Marquise de la Coronaren  laguntzarekin Madrilgo Pavón antzokiaren aritu zen tango ikuskizun batean. Berehala, José Campúa enpresaburuak kontratatu zuen Romea antzokirako eta 1926an debutatu zuen vedette gisa Eslava antzokian.  José Padilla eta Carnet de Eslavaren Las burladoras del amor, Francisco Alonsoren Las castigadoras (1927) komedia musikala eta Las lloronas (1928) Romea antzokian, Roxana, la cortesana (1928), ¡Por si las moscas! (1929), Luna, El antojo (1929), La Martingala (1929), Las cariñosas (1930), Las pantorrillas (1930), Las guapas (1930) eta Me acuesto a las ocho (1931) bezalako beste pieza sikaliptiko batzuekin jarraitu zuen.

Bere ospearen gailurra 1931ko azaroaren 12an Las leandras  estreinatzea izan zela uste izan da, eta horren ezagunak izango ziren "El Pichi" edo "Los nardos" bezalako saioak.

Hurrengo urteetan, Celia Gámez kartelburua zuen ekoizpenak bata bestearen atzetik etorri ziren, beti ere Espainiako errebista musikalaren generoaren barruan: Los laureanos (1932), Las tentaciones (1932), Jacinto Guerrerorena, ¿Qué pasa en Cádiz ? (1933), Las de Villadiego (1933), El baile del Savoy Operetta (1934), La ronda de las brujas (1934), Franz Leharrena, Las siete en punto (1935) edo Ki-kí (1936),  Enrique Estela eta Guillermo Cases egileena.

Espainiako Gerra Zibilean bere jaioterrira itzuli zen, lehen Espainian lortutako zenbait arrakasta hara eramanez, hala nola Las leandras, Los inseparables edo Las mimosas, eta zineman egin zuen debuta, bi film errodatuz: Murió el sargento Laprida (1937) eta El diablo con faldas (1938). 1938ko amaieran Espainiara itzuli zen gerra amaitu baino lehen, Francok agindutako armadak kontrolatzen zuen eremuan kokatuz. Madril hartu ostean, irabazlearentzat "Ya hemos pasao" abestia grabatu zuen, Errepublikaren "Ez dira pasako" leloaren erantzun gisa.  Letra Fronte Popularraren gobernuaren aurkako kolpe faxistaren aldeko aldarrikapena zen.

Erregimen berriaren erlijio-beharrek mugatutako izar sikaliptiko gisa zuen profila, eta El conde de Luxemburgo edo La viuda alegre bezalako operetekin herrialdean zehar bira txiki bat egin ondoren, Madrilen kokatu zen berriro 1939aren amaieran. El baile del Savoy berriz eman ondoren, komedia musikalaren generora itzuli zen La Cinderella del Palace (1940) lanarekin, Luis Escobar antzerkigile eta aristokrataren libretoarekin eta Fernando Moraledaren musikarekin. Rápteme usted pelikula filmatu ostean, Madrilgo eszenatokira itzuli zen Yola (1941) komediarekin, bere ibilbide artistikoko garaipen handienetako bat bilakatu zena, "Mírame" saioa bereziki gogoan hartuta.

1940ko eta 1950eko hamarkadetan arrakasta berriak izan ziren, hala nola:Si Fausto fuera Faustina (1942); Hoy como ayer (1945); La estrella de Egipto (1947), con el célebre tema "El beso" ("La española cuando besa"); La hechicera en palacio (1950) edo El águila de fuego (1956).

Errebistaren generoak 1960ko hamarkadan nolabaiteko gainbehera hasi bazuen ere, artistak oraindik ere agertokietara eramango zituen La estrella trae cola (1960), bere ibilbidearen bilduma gisa, edo Colomba (1961), ¡Aquí, la verdad desnuda! (1965) edo A las diez en la cama estés (1966), zeinarekin agertokietako kartelburu gisa erretiratzen baita.

Geroago, Juan José Alonso Millánen La miniviuda (1967), Alfonso Pasoren Es mejor en otoño (1968) eta Manuel Baz-en El último de Filipinas (1972) komedietan parte hartu zuen. Rocio Dúrcal protagonista duen Las Leandras filmaren bertsio zinematografikoan ere parte hartu zuen. Azken agerraldia Nostalgia (1984) ikuskizunean egin zuen, Olga Guillot eta Sara Montielekin batera.

Buenos Airesera itzuli zen, eta han hilko zen bihotz-gutxiegitasun batek jota, Alzheimer gaixotasuna izan ondoren. Argentinako hiriburuko La Chacarita hilerrian lurperatu zuten.

Bizitza pribatua 
Bere bizitza pribatuak beti eman zuen zeresan handia garaiko gizarte espainiarrean, Alfontso XIII.a erregearekin zituen gaztaroko maitasun zurrumurruetatik, benetako edo ustezko maitaleen bilduma luzeraino, José Millán-Astray jenerala kasu. Espainiako Gerra Zibila hastean, Gamez bere konpainiarekin biran zebilen altxamenduaren kontrolpean zegoen lurraldean, eta haren alde egin zuen borrokan. Horri esker, arrakastak eta ospea lortzen jarraitu zuen, eta, zalantzarik gabe, ospe txarra eman zioten erregimenaren aurkarien artean. Bere gai batek, "Ya hemos pasao", errepublikar milizien "No pasarán-i" iseka egiten dio, eta garaituenganako sarkasmoz "miserable" deitzen die hauei, bere burua "matxinatua" aldarrikatzearekin batera.

Nazional-katolizismo garaiek eskatzen zuten bezala, bere ikuskizunetan kontu handiz ibiltzen zen bere vedetteen eta bere buruaren haragizko erakustaldiarekin, sare egokira eta eskoteen eta "shorts-en" moderaziora joz. Errebistetara emakumeak ere joatea nahi zuen, eta horrek aldaketa bat ekarri zion entzuleei. Beharbada, gerraosteko garai puritanoetan errespetagarritasun-estatutu bat bermatzeagatik, 1944ko uztailaren 1ean ezkondu zen Madrilgo Jeronimoen Elizan José Manuel Goenaga izeneko mediku batekin, eta ezkontza hori, errespetagarria izan beharrean, eskandalagarria izan zen, bai jakin-minez zeudenen etorreragatik eta jarreragatik, bai aitapontekoa Millán-Astray jenerala bera izateagatik. Ezkontza oso laburra izan zen, eta bikotea banandu egin zen, baina ez zen dibortziorik izan, orduan legez ezinezkoa baitzen. Izan ere, beti zabaldu zen izarraren ustezko lesbianismoaren zurrumurrua, lantzen atsegin zuen nolabaiteko anbiguotasunak bultzatuta: emanaldi askotan gizonez jantzita agertzen zen, eta koristak gorteatzen edo musukatzen zituen. Nola edo hala, oso adinera arte maitale eta laguntzaile maskulinoak edukitzeagatik egin zuen beti.

Bere garaiko beste hainbat vedette bezala, ikuskizunak muntatzeko eta publikoa entretenitzeko Celiaren jeinuak ez zuen finantza-jenio bera: xahutzaile eta bitxiaren ospea zuen, eta badirudi bere bizitzaren amaieran zailtasun ekonomikoak izan zituela, ia ahaztua izanaren mingostasunak zailduak, batez ere Espainiako demokraziarako trantsizioaren inguruabarretan, garai hartan erregimen faxistaren aldeko aurreko kantuek ez baitzuten bereziki ospetsua egiten. Urritasun ekonomikoak eta iraganean zuen posizionamendu ideologikoak Buenos Airesera itzularazi zuten. Bere azken urteak zahar-etxe batean bizi izan zituen apalki, Alzheimerren gaitz progresibo baten ondorioz arrazoia galduta.

Filmografía 

 1937, Murió el sargento Laprida Tito Davison - Argentina
 1938, El diablo con faldas Ivo Pelay - Argentina
 1940, Rápteme usted, Julio de Fleischner
 1969, Las leandras, Eugenio Martín
 1971, Canciones para después de una guerra, Basilio Martín Patino.
 1974, Mi hijo no es lo que parece, Angelino Fons
 1981, El bromista Mario David - Argentina

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Celia Gámez-i buruzko informazioa

Argentinako faxistak
Argentinako vedetteak
Kupletistak