Filioque eztabaida

Filioque eztabaida, 381. urteko  Konstantinoplako I. Kontzilioan, Nizeako kredoaren latinezko bertsioan teologia kristauak txertatutako klausula da. Ez dago jatorrizko testu grekoan, non Espiritu Santua Aitarengandik datorrela irakurtzen baita.

Leon I. aita santuak Elizaren dogma gisa aldarrikatu zuen 447. urtean, antzinako tradizio latindar eta alexandriar baten gainean, San Epifanio Salaminakoa, San Zirilo Alexandriakoa eta San Agustin jarraituz. Irizten da Filioque klausula  Nizeako kredoaren latinezko bertsioan sartu zela 589 urteko Toledoko III. Kontzilioan, eta berez hedatu zela frankoen artean. Frankoen eta Bizantziarren arteko lehia politiko eta kultural handiak Filioque eztabaidetarako funtsa eman zuen VIII. eta IX. mendeetan.  Formula hori gutxinaka onartuz joan zen liturgia latindarraren Kredoan  (VIII. eta XI. mendeen artean). Kredoarekin lotutako tradizio liturgikoak IX. mendearen lehen urteetan Jerusalemen jarri ziren harremanetan. Mendebaldeko monjeak Filioque erantsia zuen Kredo latinoa erabiltzean, ekialdeko anaiek salatu egin zituzten.

IX. mendean Leon III.a aita santuak Espiritu Santuaren jatorria Aitarengandik eta Semearengandik zenaren formula ezabatzearen alde egin zuenean Akisgrango Kontzilioan (809) Karlomagno klausula sartzearen aldeko atera zen.  

Dogma horren aurka monopatrismoaren teoria sortu zen, Foziok,  Konstantinoplako patriarkak, IX. mendean azaldutakoa. Foziok zioen «aitarengandik datorrena» (τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκτορευόμενον) esaldia Nizeako kredoarena izan behar zela, eta  «aitarengandik bakarrik datorrena» (τὸ ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον) izan behar duela. Doktrina hau izan zen  Fozioren zisma laburrera eraman zuen arrazoietako bat, 1054ko Zisma Nagusiaren aurrekaria izango zena. 

Eztabaidaren historiako etapa berri bat XI. mendearen hasieran lortu zen. 1014an, Erroman, kredoaren kantua hartu zen, Filioque barne, lehen aldiz mezetan. 

Bi doktrinen aldekoen arteko desberdintasunak oztopo dira oraindik eliza katolikoa eta ortodoxoa biltzeko ahaleginetan.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Kristau teologia
Erlijioari buruzko eztabaidak
Filioque