Jeannette Rankin

Jeannette Pickering Rankin (Montana, Ameriketako Estatu Batuak, 1880ko ekainaren 11 – Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1973ko maiatzaren 18a) politikaria eta emakumeen eskubideen aldeko aktibista izan zen. Kargu federal bat izan zuen lehenengo emakumea izan zen. Lehen emakumea izan zen Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Etxerako hautatua izaten. Lehen Mundu Gerra zela eta, bera izan zen bakarrenetakoa, beste 50 legegilerekin batera, 1917an Alemaniari gerra deklaratzearen aurka bozkatu zuena. Bigarren Mundu Gerran ez sartzeko botoa eman zuen bakarra izan zen biltzarrean. Vietnamgo Gerraren aurkako erresistentzia gidatu zuen.

Bere lehen urteak 

Aita nekazaria zuen; eta ama, irakaslea, Montanan. Montanako Unibertsitatean ikasi zuen, eta 1902an graduatu zen.

1908. urtean New Yorkera joan zen bizi izatera, han lan soziala egin zuen. Gero Seattlera (Washington) aldatu zen, eta hango unibertsitatean mugimendu sufragista antolatu zuen. Rankinek oso rol garrantzitsuan jokatu zen Montanan 1914an emakumeek botoa emateko eskubidea lortzeko borrokan.

Kongresista 

1916ko azaroaren 7an, Montana estatuko alderdi errepublikanoak ordezkarien ganberako kide izendatu zuen, AEBetako kongresuko lehen emakumezko kidea izanik. 1917ko apirilaren 6an, Ordezkarien Ganberako bere aldia amaitu baino lau egun lehenago, Etxe Zurian Lehen Mundu Gerrara sartzearen alde bozkatu zuen. Rankin izan zen 50 ordezkarien ebazpenaren aurka bozkatu zuen bakarra; gerran sartzeko aurkako botoa eman zuen arren, berak askatasun bonuak saldu zituen eta boskote militarraren alde bozkatu zuen.

1918an, porrot egin zuen kanpaina batean lan egiten hasi zen, Montana estatuaren ordezkari izendatu baitzuten Ameriketako Estatu Batuetako Senatuan. Ondoren, independente gisa aurkeztu zuen bere hautagaitza, eta horrek ere huts egin zuen. Bere ganberako garaia 1919 baino lehen amaitu zen, hurrengo bi hamarkadetan Washington Hiritik kudeaketan lan egin zuen zenbait arrazoirengatik.

1918an eta 1919an, estatuaren baliabideak eta erreserba-funtsak emateko legeria bat sartu zuen, osasun-kliniketarako, ama-hezkuntzarako eta nazioan haurren hilkortasuna murrizteko programetarako. Kontsumitzaileen Liga Nazionalerako idazkaria zen bitartean, Rankinek amaren eta haurren zaintza sustatzeko kanpaina egin zuen. Askatasun Zibilen aldeko Amerikako Batasunaren presidenteordea izan zen eta Bakearen eta Askatasunaren aldeko Emakumeen Nazioarteko Liga sortu zuen.

1940an kongresura itzultzeko aukeratua izan zen, baina oraingoan plataforma batean bakezale bezala. Pearl Harborreko itsas basearen aurkako erasoaren ondoren, Rankinek Bigarren Mundu Gerran parte hartzearen aurka bozkatu zuen, berriz ere kontra bozkatu zuen kongresuko kide bakarra izan zelarik, honako hau esan zuen: "Emakume gisa ezin dut onartu, eta edozein pertsona bidaltzea errefusatzen dut, botoa ez ematea". Hala ere, berak ez zuen aurkako botorik eman Alemaniari eta Italiari gerra deklaratu zienean Estatu Batuei, horren ordez, bertan bozkatu zuen.

Kongresuaren ondorengo bizitza 
Hurrengo hogei urteetan, Rankin munduan zehar ibili zen, Indiara maiz joan zen eta bertan Mahatma Gandhiren ikasketa bakezaleak ikasi zituen. Etxeak izan zituen Georgian eta Montanan.

1960an eta 1970ean, bakezale, feminista eta eskubide zibilen aldekoen belaunaldi berri batek inspirazioa aurkitu zuen Rankinen, eta bere ahaleginak besarkatu zituen bere belaunaldiak ez zezan halakorik. Vietnamgo gerrari erantzuteko mobilizatu zen berriro. 1968ko urtarrilean, Jeannette Rankin Brigadak, emakumeen bake-taldeen koalizioak, gerraren aurkako martxa antolatu zuen Washington, D.C.n, emakumeen ibilaldirik handiena izan zen 1913ko emakumeen sufragio-desfiletik.

Rankinek Union Stationeko 5.000 parte-hartzaile eraman zituen kapitolioaren urratsetara, eta John McCormack ganberako presidenteari bake-eskaera aurkeztu zioten. Aldi berean, emakumeak askatzeko mugimenduko aktibista-talde batek protesta bat sortu zuen Brigadaren protestaren barruan, Arlingtongo Hilerri Nazionalean "Benetako Emakumearen Ehorzketa" antolatu baitzuen, emakumeei emazte eta ama gisa esleitutako paper pasiboaren gainean ohartarazteko.1972an, Rankinek, laurogeita hamarreko hamarkadan, Ganberaren hirugarren kanpaina bat antolatzea erabaki zuen, Vietnamgo Gerrari aurre egiteko audientzia zabalagoa lortzeko, baina eztarriaren eta data luzeko bihotzaren gaixotasunek azken proiektu hori uztera behartu zuten.

Pribatutasuna 
Jeannette Rankin ezkongabea zen .Katherine Anthony kazetari eta idazlearekin adiskidetasun sakona zuen, baina harreman hori ez zen sentimentala. Rankineko biografoak beren sexu-joeraren aurka zeuden, baina bat datoz: lanpetuegi zegoen maitasun-harremanak ezartzeko edo familia bat eraikitzeko.

Heriotza eta legatua 
Rankin Carmel-by-the-Sea (Kalifornia) hil zen 92 urte zituela. Watkinsville (Georgia) utzi zuen legatua emakume langabeei laguntzeko. Jeannette Rankin Fundazioa sortu zen, Estatu Batuetan diru-sarrera txikiak dituzten emakumeei hezkuntza ematen dizkien erakundea. Erakundea handituz joan zen, 1978an 500 dolarreko beka batekin hasi zen, eta 2007an 2.000 dolarreko laurogei beka izatera iritsi zen. 1985ean, Rankinen omenezko estatua bat eraiki zen Estatu Batuetako Kapitolioaren Santutegi Nazionalaren aretoan, historian izan duen ondare bikainagatik eta giza eskubideen aldeko borrokagatik.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Montanarrak
Ameriketako Estatu Batuetako politikariak
Ameriketako Estatu Batuetako feministak
Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Errepublikanoko politikariak
Gerraren aurkako aktibistak
Amerikako Estatu Batuetako sufragistak
Ameriketako Estatu Batuetako eskubide zibilen aldeko ekintzaileak