Gerra Gotikoa (535-554)

Gerra gotikoa 535etik 554ra bitartean gertatu zen Justiniano I.a enperadorearen garaian, Ekialdeko (Bizantziar) Inperioaren eta Italiako erreinu ostrogodoaren artean, Italiako penintsulan, Dalmazian, Sardinian, Sizilian eta Korsikan. Erromatar Inperioarekin izandako azken gerra gotikoetako bat izan zen. Gerrak Ekialdeko Justiniano I.a enperadorearen anbizioan izan zituen sustraiak, Mendebaldeko Erromatar Inperio ohiak galdutako probintziak berreskuratzeko anbizioan hain zuzen, erromatarrek aurreko mendean barbaroen inbasioengatik galdu baitzituzten (Migrazio Handien Garaia).

Gerrak ekialdeko Afrikako probintzia bandaloen eskutik berreskuratuz jarraitu zuen. Historialariek, normalean, gerra bi fasetan banatzen dute:

 535-540: Ravenna hiriburu ostrogotikoa erori, eta bizantziarren Italiaren itxurazko birkonkistarekin amaitzen da.
 540/541etik 553ra: Totilaren mendeko berpizte gotikoz, Narses jeneral bizantziarraren borroka luzearen ondoren soilik zapalduta, zeinak franko eta alemaniarren inbasioa ere uxatu baitzuen 554an.

554an, Justinianok Italiako gobernu berria ezartzen zuen zigor pragmatikoa aldarrikatu zuen. Italiako iparraldeko hainbat hiri 562ra arte eutsi zieten bizantziarrei. Gerra amaitzean, ondorioz, Italia suntsituta eta jendez hustuta geratu zen. Bizantziarrek, 568an, Lombardiaren inbasioari aurre egin ezinik ikusi zuten beren burua, eta horrek Konstantinoplak Italiako penintsularen zati handi baten kontrola betiko galdu zuela esan nahi zuen.

Garapena

Lehen kanpaina 
Justinianoren gerrarako aitzakia, 535ean, Amalasuntaren, Teodorikoren oinordekoa, erbesteratze eta hilketa izan zen, zeinaren ordezkariek Justinianorekin ituna sinatu baitzuten, Afrikan, bandaloen aurkako kanpainan, Inperioko indarrek Siziliako baseak erabili ahal izateko.

Ekimen horretarako enplegatutako jenerala Belisario izan zen, berriki bandaloen aurka garaile izan zena eta ostrogodoei erasotzeko enkargua hartuko zuena. Belisariok azkar hartu zuen Sizilia, eta Italiara gurutzatu zuen, non, azaroan, Rhegium, Napoli eta Erroma 536ko abenduaren 9an hartuko zituen, Vitiges errege gotikoa ebakuatzera behartuz.

Hurrengo urtean, Belisariok, godoei, zelai irekian aurre egiteko tropa gutxirekin (bost mila gizon eskas), arrakastaz defendatu zen Erromako setio gotiko baten aurrean (537ko urtarriletik 538ko martxora), noizean behin harresidun hiria ihesaldi txiki batez etengo zuena, esaterako «Pincianako Ateko Guduan». azkenean, Konstantinoplatik errefortzuak iritsi ziren, erasoaldia bereganatuz. Narsesek Ariminum (gaur egungo Rimini) eskuratu zuen, eta Belisarioren tenientea zen Mundilas iparraldera joan zen Mediolanum (Milano) hartzeko.

540an, frankoak gatazkan sartu ziren, eta Milan arpilatu zuten, Teodeberto I.aren agindupean, 10.000 burgundiar armada batekin. Narses kendu zuten, baina Belisariok Ravenna hiriburu ostrogotikoa setiatu zuen, non Vitiges harrapatua izan zen. Ravenna erori zenean, erresumako hiriburua Paviara eraman zuten; gerrarekin jarraitu, eta Ekialdeko erromatarren agintearen aurka egin zuen erresistentzia ostrogotikoen azken zentroa bihurtuko zen. Godoek, Belisariori, mendebaldeko enperadore bihur zedin eskaini zioten, baina hark ezezkoa eman zion. Godoen eskaintzak, agian, susmoak piztu zituen Justinianoren gogoan, eta Belisario, berriro, Ekialdera bidali zuten Sirian persiarren aurka borrokatzeko.

Bigarren kanpaina 
541ean, ostrogodoek Totila hartu zuten buruzagi berritzat, bere aurrekoak Inperioarekin negoziazioak ireki zituelako hil baitzuten. Justinianoren Izurriteak Ekialdeko Erromatar Inperioa suntsitu zuenean, Totilak kanpaina indartsu eta arrakastatsua egin zuen Ekialdeko erromatarren aurka; Italiako iparralde osoa berreskuratu, eta bizantziarrak Erromatik kanporatu zituen hiriaren bigarren setio luze baten ondoren (547-549).

Belisario Italiara itzuli zen 544an, eta egoera oso aldatua zegoela ikusi zuen. Erroma, denbora laburrerako, berreskuratzea lortu zuen, baina Italiako kanpaina porrot izugarria izan zen, neurri handi batean Justiniano jeloskor batek hornidura eta errefortzu ez emateagatik, Prokopioren (Belisarioren idazkari pertsonala) iritzia jarraitzen badugu. 548an, Justinianok berriro kendu zuen, eta Narsesen alde egin zuen, eta hark, kanpaina, arrakastaz amaitu ahal izan zuen. Hala, Belisario erretiratu egin zen.

Hirugarren kanpaina 
Hirugarren kanpainan, Totilak Erroma hirugarren aldiz setiatu, eta bereganatu zuen, eta Justinianok haren bake eskaintzak baztertu zituen. Italiako kanpaina berri bat antolatu zen Justinianoren iloba Germano Justinoren aginduetara, Liberiok Hispanian bisigodoei erasotzen zien bitartean. 551n, Germano hil zenean, Narsesek Totilaren aurka jo zuen, garaituz eta Taginako guduan harekin amaituz. Godoek Erroma agintepean zuten, eta Mons Lactarius-en guduan, 553ko urrian, Narsesek Teia eta Italiako armada gotikokoen azken aztarnak garaitu zituen.

Emaitza orokorra 
Gerra Gotikoko garaipen pirrikoak  Bizantziar Inperioaren baliabideak xurgatu zituen, askoz ere beharrezkoak izango baitziren Ekialdean berehalako mehatxuen aurka erabiltzeko. Italian, gerrak hiri-gizartea suntsitu zuen, zeina landa-barrualdeek laguntzen zuten. Erromatarren eta aliatuen hiri handiak abandonatu egingo ziren, eta Italia geldialdi luze batean erori zen. Italiaren pobretzeak eta Inperioko baliabide eskasiak ezinezkoa egin zuen Ekialdeko erromatarrek Italiari eustea. Italiaren suntsipen ekonomikoa erabatekoa izan zenez, hainbat mende behar izan ziren komunak suspertzeko.

Garaipen inperialak laburrak izan ziren: Justiniano hil eta hiru urtera, kontinenteko italiar lurraldeak zibilizatu gabeko germaniar herri baten esku geratu ziren, lombardiarren esku, Ravennako exarkatutik Italia erdialdetik Tirreno itsasora eta hegoaldera Napoliraino hedatzen zen lurralde multzo bat utziz, Italiako hegoaldearekin batera, gotorleku inperial bakarra izanik. Justinianok, Italiatik kanpo ere, Espainiako hegoaldeko aginte inperiala mantendu ahal izan zuen, baina hura ere tribu germaniarrek konkistatuko zuten hamarkada batzuk geroago.

Gerra Gotikoaren ostean, Inperioak ez zuen itxaropen seriogorik izango Mendebaldean. Erroma bera inperioaren kontrolpean geratuko zen 751n, Ravennako exarkatua lombardiarrek behin betiko ezabatu zuten arte. Hego Italia Ekialdeko Erromatar Inperioaren kontrolpean geratu zen (Konstantinoplak zuzenean administratua) XI. mendearen amaierara arte.

Ikus, gainera 

 Justiniano I.a

Erreferentziak

Bibliografia 

 Procopius, De bello Gothico, I-IV liburukiak.
 Kasiodoro, Letrak .

Kanpo estekak 

 

VI. mendeko Italia
VI. mendeko gerrak
Italiak parte hartutako gerrak