Benjamín Vicuña Mackenna

Benjamín Vicuña Mackenna (Santiago, 1831ko abuztuaren 25a - Santa Rosa de Colmo, 1886ko urtarrilaren 25a) txiletar abokatu, politikari, idazle eta historialaria izan zen. Santiagoko intendente, diputatu, senatari karguak izan zituen eta Errepublikako Lehendakaritzarako hautagaia izan zen . Berak egindako lana Santiagon eta egungo politikan ikusgai dago oraindik. Bere bizitzan zehar, askatasun zibikoen eta herrialdearen aurrerapenaren alde borrokatu zuen.

Familia eta ikasketak 
Pedro Félix Vicuñaren eta Carmen Mackenna Vicuñaren semea zen. Juan Mackenna O'Reilly Txileko independentziaren armadako jeneralaren eta Francisco Ramón Vicuña Larraín behin-behineko presidentearen biloba da.

Oinarrizko ikasketak Colegio de Cueto-n egin zituen, ohiko ikaslea baitzen;  DBH Institutu Nazionalean jarraitu zuen.

19 urte zituela, Sociedad de la Igualdad elkarteko idazkari hautatu zuten, frantziar inspirazioko klubean, eta protagonismoa izan zuen Manuel Bulnesen gobernuaren aurkako matxinadan 1851n. Vicuña Mackenna 1851ko apirilaren 20an lehertu zenean Pedro Urriola koronelak zuzendutako matxinadan Valdivia erregimentuaren agintean kanpamenduko laguntzailea izan zen. Parte hartzeagatik atxilotuta, emakumez jantzita ihes egin zuen kartzelatik eta José Miguel Carrera Fontecilla politikari eta militarrarekin lau egunez ibili ondoren, La Serenara heldu zen. Bertan indar iraultzaileekin bat egin eta Illapeleko gobernadore izan zen egun batzuetan. Ezagutza edo esperientzia militar gehiagorik gabe, bere tropek porrot izugarria jasan zuten Aconcagua Haranean. Gurasoen egoitzara ihes egitera behartuta, hilabete batzuk geroago bere lehen erbeste politikoa egitera alde egin zuen. 

Goi mailako ikasketak egin zituen Txileko Unibertsitatean.

"Tres años de viaje" eta "El ostracismo de los Carrera" izeneko bigarren ikerketa historikoaren memoriak argitaratu zituen prentsan, 1857an. Urte honetan bertan zuzenbide ikasketak amaitu eta abokatu lizentziatu zen 1857ko ekainaren 15ean  .

Harremanak, ezkontza eta seme-alabak 

1867ko martxoaren 4an ezkondu zen bere lehengusin Victoria Subercaseaux Vicuñarekin eta harekin hiru alaba izan zituen: María Magdalena, Blanca eta Eugenia.

Ezkondu aurretik, Vicuña Mackennak bi seme-alaba izan zituen Manuela Villalobosekin. Seme-alabak amari kendu zizkieten buru arazoak izateagatik eta bere familiak Santiagoko komentu batean giltzapetu zuten hil zen egunera arte. Seme-alabak euren familiaren baserrira eraman zituzten, Maipu-n, non etxe-andereño batek hazi zituen, eta haren izenean Pedro Silva eta Francisca Silva gisa inskribatuta zeuden erregistroetan. Benjamín Vicuña Mackennak bere abizena ematea proposatu zien, baina ez zuten onartu. Pedrok, zaharrenak, bere harrera-amak jarri zion izena mantendu zuen eta Franciscak, gazteenak, bere ama biologikoaren abizena hartu eta bere izena aldatu zuen, Celia Villalobos deituz.

Ibilbide politikoa eta publikoa

Gaztaroa, erbesteraketak eta diputatua 
Gazte sartu zen politikan. 19 urte zituela, 1850ean artisauak proiektu politiko liberalean txertatzeko helburuarekin sortutako Berdintasun Elkarteko idazkaria izan zen. Francisco Bilbao Sociedad de la Igualdad elkarteko idazkaria, 1851n Urriolako matxinadan, Petorcako guduan, La Serenako setioan eta Manuel Montten aurkako gerra zibilean parte hartu zuen.

Heriotzera kondenatua, ihes egin eta erbestera joan zen matxinadaren porrotaren ostean. 1852tik 1856ra Txiletik kanpo egon zen, Estatu Batuak eta Amerikaren zati handi bat eta Frantzia  bisitatuz, non Europako kulturaz eta arkitekturaz barneratu zen.

Gazte intelektual talde batekin batera, Miguel Luis Amunátegui, Diego Barros Arana eta Domingo Santa María, esaterako, Sociedad de Institución Primaria sortu zuen 1856an.

Amnistia bati esker Txilera itzuli zen, konspiratzen jarraitu zuen, Colihueko Iraultzan (1858) sartuz, erbestea kostatu zitzaiona. Urte horretatik 1863 artean Europan kokatua, Txilera itzuli zen Fusio Liberal-Konserbadorearen gobernuaren sorreran, La Liguako (1864-67), Valdiviako (1867-70) eta Talcako (1873-76) diputatu bat lortuz.

1865ean Ameriketako Estatu Batuetara bidali zuten isilpeko agente gisa, Hispano-hegoamerikar Gerran (1864-1866) Estatu Batuek Txilerako laguntza sustatzeko. Bere egonaldian La Voz de América egunkaria sortu zuen New Yorken.

Vicuña Mackenna gobernuaren esfortzuen kritika zorrotz gisa nabarmendu zen eta bere eragina boteretsu bihurtu zen iritzi publikoan.

Santiagoko intendentea 
Federico Errázuriz Zañartu presidenteak, bere gobernuan trabarik izan nahi ez zuenez, Santiagoko intendente izatera deitu zuen, Vicuña Mackennak berehala onartu zuen kargua, hiriburuaren aurpegia aldatzera erabat dedikatuz. Camino de Cinturako Barrio Dieciocho izenekoaren ertzean kokatutako bere etxea nahiko soila zen Campo de Marte ondoko beste jauregi batzuekin alderatuta.

Intendente izan zen garaian (1872-1875), hiria apaintzeko gastu handi eta gehiegizkoez gain diru-bilketa publikoak egin zituen, Europako joerak (batez ere Frantziakoak) imitatu nahian, bere obra nagusia cerro Santa Lucía pasealekua izanik, gaur arte irauten duena.

Presidentetzarako hautagaia eta senataria 
Errepublikako presidente izateko hautagaia izan zen 1876an, hasieran kontserbadoreek eta Alderdi Liberal Demokratikoak(hauteskunde kanpaina horretarako sortua) lagunduta. Baina lehenak bere hautagaitza Errázuriz presidentearen aurkako mendeku gisa erabili zuen fusioa hautsi izanagatik eta, intendente ohiarekin benetako interesik ez zutelako, bertan behera utzi zuten handik gutxira. Vicuña Mackennak orduan presidentetzarako nahiei uko egin eta parlamentuan jarraitu zuen, baina orduan Santiago eta Coquimboko senatari gisa (1876-1885).

Domingo Santa Maríarekin elkartu zen gobernuak Ozeano Bareko Gerra bere lehen fasean izandako jokabidearen kritika gisa, bere dardoak jaurtiz batez ere Rafael Sotomayor kanpainako gerra ministroaren aurka. Frontera joateko zibilak erreklutatzea beharrezkoa zen gatazkaren garaian, Vicuña Mackennak motibazio-hitzaldi famatu bat eman zuen eta horrekin zibil asko konbentzitu zituen; Ospetsu bihurtuko zen esaldi batekin amaitu zuen bere hitzaldia: «¡A las armas, chilenos! (Armetara, txiletarrak!)», eta ondoren «¡Viva Chile! (Gora Txile!)».

Beste jarduera batzuk 
Bere jarduera politikoarekin batera, Vicuña Mackennak historialari gisa lan garrantzitsua egin zuen, bilduma historikoekin lotutako hainbat libururen egilea; hainbat dokumentu bildu zituen, Txileko historiografiari lehen mailako ekarpena izan zirenak, José Toribio Medinak bakarrik gainditu zituena. «Peruko dokumentu garrantzitsuak» lapurtu zituen Limako Txiletar okupazioan Ozeano Bareko Gerran.

1879ko abenduaren 8an, Santiagoko Suhiltzaileen 3. Konpainiako boluntario gisa zin egin zuen, gainera, saio horretan Zuzendari hautatu zuten, eta hiru urtez bete zuen kargua. Zegoeneko erretiroa hartuta, 1883ko abenduaren 23an, La cuna del Cuerpo de Bomberos izeneko folletoia idatzi zuen, non konpainiaren sortzaileak, Enrique Meiggs eta José Luis Claro y Cruz, omendu zituen.

Heriotza 
1886ko urtarrilaren 25ean, 55 urte zituela, Santa Rosa de Colmoko etxaldean hil zen. Bere hilobia Santiagoko cerro Santa Lucíako mausoleo batean dago. Baseliza hau 2010eko lurrikarara arte egon zen zabalik, gaur egun arte itxita mantentzen duten kalteak eragin zituena.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Benjamin Vicuña Mackenna Txileko Memorian 
 Benjamin Vicuna Mackenna Museoa

Politikari txiletarrak Ozeano Bareko gerran
Txileko senatariak XIX. mendean
Txileko diputatuak XIX. mendean
Txileko historialariak
Txileko katolikoak
Txileko abokatuak
Txileko Unibertsitateko ikasleak
Vicuña (Txile)
Euskal txiletarrak