Jimena Quirós

Jimena Quirós Fernández eta Tello (Almeria, 1899ko abenduaren 5a-  Madril, 1983) almeriar zientzialaria izan zen, herrialdeko lehen emakumezko ozeanografotzat hartua. Kanpaina ozeanografiko batean sartu zen Espainiako lehen emakumea izan zen.

Biografia 
Almerian jaio zen 1899an. Neba askoren arteko arreba txikia izan zen. Carmen Fernández-Tello irakasle eta ekintzaile kualifikatua zen amak hezi zuen. Amak Andaluzian ikastetxe pribatu bat ireki zuen, eta familiaren etorkizuna mantentzeaz eta ziurtatzeaz arduratu zen.

Bere aita, José María Quirós Martín, ingeniaria zen eta etengabe bidaiatzen zuen gasa instalatuz. Madrildik iritsi ziren, bera meatzaritzarako lehergailu-agente gisa kontratatu zutenean, eta urte batzuk zeramatzan Almerian. Jimena jaio eta gutxira, gurasoak banandu egin ziren, eta aita gero ez zen familiaz arduratu.

Quirós 1917an iritsi zen Madrilera, 18 urte bete baino lehen, Unibertsitate Zentraleko Zientziak ikastera, eta medikuntzako prestakuntzan ohorezko bi matrikula lortu zituen. Residencia de Señoritas izenekoan bizi izan zen, eta XX. mendearen lehen erdiko Espainiako kulturarentzat garrantzitsuak izan ziren emakumeekin harremanak izan zituen: Maruja Mallo, María Zambrano, Matilde Huici, Clara Campoamor, Victoria Kent eta beste zientzialari batzuk, hala nola Quirós bera.

Ibilbide zientifikoa 
Fisikan espezializatu zen eta zientzia naturaletan doktoratu zen. Bere ezagutzak ozeanoaren azterketan aplikatu zituen (ur-masen, tenperaturaren, gazitasunaren, korronteen eta abarren azterketan).

1920an, ikasketak amaitu bitartean, Espainiako Ozeanografia Institutuan (IEO) hasi zen lanean. Aparteko saria jaso zuen izentziatu zenean, eta hilabete batzuk geroago, kanpaina ozeanografiko batean sartu zen Espainiako lehen emakumea izan zen. Itsas zientzietako lan zientifiko bat sinatu zuen lehen emakumea ere izan zen. Espedizio horretatik Mediterraneora itzultzean, 22 urte besterik ez zituela, IEOko zientzietako laguntzaile oposaketak gainditun zituen, eta erakundearen historiako lehen zientzialaria izan zen.

Quirós prestatzen jarraitu zuen, eta Parisko Unibertsitatera joan zen. 1926an urtebeteko beka eman zioten New Yorkeko Columbia Unibertsitateko Fisiografia Laborategira joateko. Han Atmosferaren eta Ozeanoen Geografia Fisikoa ikasi zuen, garai hartako zientzialari onenetako batzuekin. Itsas zientzietako arlo asko menderatzen zituen arren, bere espezialitatea fisika izan zen eta bere ezagutzak ozeanoetan aplikatzen jardun zuen.1929an, bazkide oso gisa onartu zuten Errege Gizarte Geografikoan, eta txosten bat egin zuen, izenburu honekin: Estudio de la Geografía física de la Universidad de Columbia/ Columbiako Unibertsitateko Geografia Fisikoaren Azterketa. Bertan, unibertsitate horretako zientzia fisikoetako ikasleen ikasketa- eta lan-metodoak azaldu zituen.

Ibilbide politikoa 

Zientziaz gain, Quirós politikan aritu zen, eta, bereziki, emakumearen eskubideen berdintasunaren aldeko borrokan. Alderdi Errepublikano Erradikal Sozialistako emakume-batzordeko buru izan zen, baita emakumeek botoa emateko eskubidea izan baino lehen ere, eta José Ortega y Gasset, Antonio de Lezama eta José Ballester Gozalvorekin batera, besteak beste, mitinetan parte hartu zuen. Emakumeen Unibertsitateko Gazteria Batzordean ere parte hartu zuen, eta batzordeburuorde izan zen. Unibertsitateko Emakumeen XII. Biltzarrean egindako proposamenetako bat unibertsitateko gida profesional bat sortzea izan zen. Bere jarduera politiko eta zientifikoa bateratzeko, eszedentzia eskatu zuen IEOn. 1933an natur zientzien katedra onartu eta irakaskuntzan hasi zen. Hainbat institututan lan egin zuen Gerra Zibila iritsi zen arte; Gerra Zibilari aurre egin zion, baina bere karrera zientifikoa eta eskubide-berdintasunaren aldeko borroka zapuztuta geratu ziren. 1940an, diktadura frankistak kargua utzi eta IEOtik bota zuen. Orduan, klase partikularrak ematen aritu zen.

1966an, Quirós erretiratua zen, eta errehabilitazioa lortu eta IEOra itzultzea lortu zuen.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Españoles en la mar - Jimena Quirós - 18/10/31 (audioa), Θ.es

Almeriarrak
Madrilen hildakoak
Emakume zientzialariak
Espainiako zientzialariak
Ozeanografoak
XX. mendeko emakumeak
XX. mendeko zientzialariak
Genero-berdintasuna