Juan Madariaga

Juan Madariaga (Corrientes, Virreinato del Río de la Plata, 1809 - San Justo, Argentina, 1879) argentinar militarra izan zen, bere probintziako buruzagia, alderdi unitarioko buruzagi militarra, XIX. mendeko gerra zibiletan parte hartu zuena.

Biografia 

Joaquín Madariagaren anaia txikia zen, eta leial jarraitu zion hil arte. Buenos Airesen ikasi zuen eta bere probintziara itzuli zen 1824an, Curuzú Cuatiá eremuko abeltzaintza-ekoizpenean arituz.

1840an Pedro Ferré gobernadoreak bere departamenduko komandante izendatu zuen; Caaguazúko guduan zalditeriako laguntzaile gisa borrokatu zuen. 1842ko abenduan Arroyo Granderen porrotean parte hartu zuen eta ondoren Brasilera emigratu zuen.

Bere anaiarekin batera, Corrientesen susperraldi kanpaina zuzendu zuen alderdi unitarioaren alde, Paso de los Libres bezala bataiatu zuten lekua zeharkatuz. Taldeko buruzagi militar gisa, Laguna Bravako guduan José Miguel Galán koronela garaitu zuen, eta egun gutxitan probintzian boterea hartu zuten. Joaquín gobernadore izendatu zuten, Juan probintziako kanpaina militarren buru zen bitartean.

Urte bereko abenduan, Justo José de Urquiza gobernadorea Uruguain Fructuoso Riveraren aurkako kanpaina egiten ari zela aprobetxatuz, Entre Ríos probintzia inbaditu zuen, non Puntas del Sauceko armada federalaren erreserba garaitu zuen, Eugenio Garzónren agindupean. Berehala Uruguaiko Salto hiria okupatu zuen, baina Urquiza hurbildu baino lehen itzuli behar izan zuen. Erretiroa ihesaldi bihurtu zen, eta harrapakinaren zatirik handiena galdu zuen.

Porrot horren aurrean, bere anaiak José María Paz jenerala jarri zuen, Porto Alegren erbestean zegoena, probintziako armadaren buruan. Jeneralak Juan Madariaga izendatu zuen bere abangoardiaren buru, baina haserrealdi larriak izan zituzten bien artean; dena den, jeneral mailara igo zuten. 1846ko otsailean, Urquizak Corrientes inbaditu zuenean, Pazek alde egin zuen inbaditzailea tranpa batera erakartzeko asmoz. Baina Madariagak, ia probintzia osoa etsaien esku uzten ari zirela iritzita, Laguna Limpiako guduan egin zion aurre, non erabat garaitu eta preso hartu zuten. Urquizak azkenean ez zuen Pazen posizioa erasotu eta erretiratu egin zen.

Entre Ríosko buruzagiak Juan Madariaga askatu eta anaiari bidali zion bake proposamenekin. Paz jeneralak traizionatuko zuela uste zuen eta gobernadorea botatzen saiatu zen; baina porrot egin zuen eta Paraguain erbestean amaitu zuen.

1846ko abuztuan Urkizak eta Madariagak Alcarazko Ituna sinatu zuten; baina Juan Manuel de Rosas Buenos Airesko buruzagi politikoak itun hori balioztatzeari ezezkoak gerra ekarri zuen berriro. 1847ko azaroan Urkizak agintzen zuen armadak Madariagatarrak garaitu zituen Venceseko guduan.

Madariaga anaiek Brasilera ihes egin zuten, eta bertan hil zen Joaquín. Juan Madariaga Brasilen lau urtez bizi izan zen erbestean, eta bertan idatzi zituen bere Memoriak, anaiarekiko zuen miresmena eta Pazekiko mespretxua erakusten dituenak. 

Urquizaren armadan sartu eta zalditeria zutabe bat agindu zuen Caseroseko guduan, 1852ko otsailaren 3an. Batailaren ostean Buenos Airesen geratu zen eta probintzia diputatu hautatu zuten. Irailaren 11n, José María Pirán jeneralarekin batera, Buenos Aires gainerako herrialdetik bereizten zuen iraultza zuzendu zuen.

Urte bereko azaroan, Corrientes beren probintziara itzultzeko aitzakiarekin, inbasio bikoitz batean bidali zuten Entre Ríosera. Beste zutabea Manuel Hornos jeneralak zuzendu zuen. Diamanten lehorreratu zen, baina egun batzuk geroago Concepción del Uruguayn garaitu zuen Ricardo López Jordán koronelak. Berriro ontziratu eta bere soldaduek igerian ontzietara heldu behar izan zuten. 

Buenos Airesera itzuli zen Hilario Lagosen federalek hiriaren setioaren aurka borrokatu zuen. Setioa kendu ondoren, Lagosen beraren inbasioari aurre egin zion, eta 1854ko azaroaren 8an garaitu zuen El Talan, Baradero ondoan.

Buenos Aires probintzian geratu zen, hegoaldeko indioen aurka borrokatu eta Pavóngo guduan parte hartu zuen, non bere zalditeria federalek garaitu zuten, nahiz eta garaipena Urquizak gudu zelaia uztearekin erabaki zen.

Paraguaiko gerra hasi zenean, Madariaga frontera joan zen Bartolomé Mitre presidentearen laguntzaile gisa; 18 urtetan Corrientesera itzultzen zen lehen aldia zen. Yatayko guduan eta Uruguaianako setioan parte hartu zuen. Zuhurtziaz, gobernadoreak probintziako hiriburura hurbiltzea debekatu zion, eta 1847an konfiskatutako ondasunak itzultzeari ere uko egin zion. Mitrek trofeoekin eta bi garaipen horien parteekin bidali zuen Buenos Airesera.

Kolegio Militarreko ikuskatzaile eta aztertzaile izan zen, eta 1874an José Miguel Arredondo jenerala epaitu zuen Gerrako Juntako buru izan zen, urte hartako iraultza mitristan parte hartzeagatik. Matxinoa heriotzara kondenatzear zegoenean, bere garaile Julio Argentino Roca jeneralaren laguntzaz ihes egitea lortu zuen. 

San Juston hil zen, Buenos Airesko probintzian, 1879an .

Oharrak

Bibliografia 

 Castello, Antonio Emilio, Corrientesen Historia, Ed. Plus Ultra, Bs. As., 1991.
 Paz, José María, Hil osteko oroitzapenak . Ed. Emecé, Bs. As., 2000.
 National Academy of History, Battle Parts of Civil Wars, Bs. As., 1977.

Kanpo estekak 

Argentinako gerra zibiletako militarrak
Eusko-argentinarrak