Narciso Campero

Narciso Campero Leyes (Tojo, Espainiako Inperioa, 1813ko urriaren 29a - Sucre, Boliviako Errepublika, 1896ko abenduaren 11) Boliviako militarra, politikaria eta masoia izan zen, 1880 eta 1884 artean errepublikako presidentea. Bere gobernuan, Ozeano Bareko Gerraren erdian, Alto de la Alianza edo Tacnako gudua gertatu zen.

Biografia 
Yaviko markesgoaren edo Tojo Haranaren titularraren ondorengoa, Felipe Campero - Juan José Gervasio Fernández-Campero hirugarren markesaren semea - eta Florencia Leyesen semea zen. Hori dela eta, Juan José Feliciano Fernández Campero Río de la Platako Probintzia Batuetako Koronel Graduatuaren iloba zen, Valle de Tojoko IV Markesa, Martín Miguel de Güemes jeneralaren agindupean zauden gautxo koadrilen buruzagietako bat.  .

Zuzenbide ikasketak egin zituen San Frantzisko Xabierko Errege eta Pontifikaleko Goi Unibertsitatean, baina laster egin zuen armen karrera.

Ingaviko guduan hasi zuen bere karrera militarra 1841ean eta, ondoren, Frantziako Saint Cyr Akademia Militarrean ikasi zuen (gaur egun Saint Cyr Eskola Militar Berezian), Frantzian Boliviako legazioaren idazkari gisa ari zelarik. Bere prestakuntza militarraren baitan, Aljeriako kanpainan parte hartu zuen Aumaleko dukearen agindupean, bere oroitzapenetan jasoko zen gertaera bat. Bere garaiko eliteko beste hainbat kide bezala, masonerian sartu zen, bere loturen bidez eskualdeko mundu politikoan eragin handieneko pertsonaiekin lagun egiteko aukera emanez. Boliviara itzuli zenean, bizitza politikoan sartu zen José María de Achá Valienteren aldeko gisa, baina hori erori zenean Txilera eta Argentinara erbesteratu zen. Geroago Mariano Melgarejo buruzagiaren konfiantzazko gizon bihurtuko zen .

Narciso Camperok 1865eko martxoaren 26ko gertaera tragikoetan parte hartu zuen, Manuel Isidoro Belzú presidente ohiak zuzendutako matxinada batek, La Pazeko klase popularren laguntzarekin, Melgarejo hiriaren kontroletik kanporatu zuenean, Belzú estatuburu izendatuz. . Melgarejo, La Paz harrapatzeaz jakitun, hirian sartu zen, ezpata-kolpeekin jendetzaren artean bidea moztuz, Gobernuaren Jauregira (egun Murillo Jauregia) iritsi arte. Alcides Arguedasek kontatzen duenez, Belzuren eta bere lagunen harridurarako, Melgarejo ezpata aterata agertu zen Jauregian, irainak eginez. Campero Melgarejo eta Belzuren artean zegoen, bizitza salba zezan erregutuz. Melgarejok Camperoren erreguak ez zituen jaramonik egin eta pistola jaurti zuen, arerioa berehala hil zuen. Plazan bildutako jendetzaren izuaren aurrean, Melgarejo agertu zen Jauregiko balkoian, Belzuren gorpu odoltsuarekin: «Belzu hil da: nor bizi da?», esan zuen; Aho batez oihu batek erantzun zuen "Viva Melgarejo! Bizi!" Narciso Camperoren oroitzapenen arabera -Arguedasek aipatua-, Belzuren gorpua urratu eta abandonatu zuten Jauregiko lehen solairuan. Geroago bere emaztea, Juana Manuela Gorriti, Salta jatorriko idazle argentinar ospetsua, hurbildu zen hura aldarrikatzeko. Gertaera horien ostean, Narciso Campero La Pazko prefeta izendatu zuten. 

Campero Melgarejotik urrundu eta bizitza pribatura erretiratu zen. 1871n Gerra Ministro izendatu zuten eta Sucrera joan zen bizitzera, non bere senide Lindaura Anzoátegui Camperorekin ezkondu zen. 1872ko uztailean Britainia Handiko, Frantziako eta Italiako gobernuetarako Boliviako ministro ahalguztidun izendatu zuten .

Guano eta nitroren Gerra 

Itzultzean, Potosiko prefeta izendatu zuten eta, ondoren, hilabete batzuez espetxeratu zuten Tomás Frías presidentea erortzearen ondorioz. 1879an Txileko gerra lehertzeak bultzatu zuen Hilarion Daza presidenteari bere zerbitzuak eskaintzera, eta hark dibisio militar bat altxatzeko agindu zion Boliviako hegoaldeko departamenduetako errekrutadunekin, Tarija eta Potosítik nagusiki, Calama birkonkistatzera bideratua, Txileko indarren eskutik, Antofagasta lurraldea berreskuratzeko.

Eginkizun honetan egin zuen jarduna eztabaidagai da historialarien artean, Alcides Arguedas bezalako egileek diotenez Campero Boliviako hegoaldeko mendilerroan barrena ibili zen Dazaren agindu eta kapritxoen kontraesankorraren ondorioz. José Mesa, Teresa Gisbert eta Carlos Mesa Gisbert bezalako beste egile batzuek uste dute Narciso Camperok ez zuela agindu bere indarrak martxan jartzea Aniceto Arce buru zuen meatze-enpresaburuekin bat egin zuelako, Txileko inbertitzaileekin lankidetzan merkataritza-interesak baitzituen., Pazifikoko kostaldean, 1879ko martxoko ekintza militarren ostean Txilek okupatu zutena  Mesa, Gisbert eta Mesa-Gisberten interpretazio honek momentu historiko honen interpretazio errebisionistak bultzatu ditu, 1989ko Boliviako Antonio Eguinoren Amargo Mar filmean islatu zirenak.

Bosgarren Dibisioko mugimendu militarren koordinazio faltagatik, Ibiltaria edo israeldarra deitzen zitzaion, basamortuan norabiderik gabe ibiltzen baitzen, eta helburu militar zehatzik gabe. Garrantzi handiko ekintza militar bakarra Tambilloko gudua izan zen, non Boliviako soldaduek Txileko aurrerapen bat garaitu zuten, abantaila hori Camperok aprobetxatu ez zuen Calamari erasotzeko Dazaren agindua jaso baitzuen Orurora erretiratzeko. Kanpaina garatzen ari zen bitartean, Daza iraultzea helburu zuen konspirazioa abiarazi zen, armadaren agintetik kendu eta 1879ko azaroan boteretik kendu zuena.

Boliviako presidentea 
Narciso Camperok bere gain hartu zuen behin-behineko presidentetza La Paz-eko Nobleen Batzarrak eskatuta, 1879ko abenduan Hilarion Daza jenerala bota ostean. 1880an, urte horretako otsailean bildutako Konbentzio batek Campero berretsi zuen konstituzio-presidente gisa 4 urterako, Aniceto Arce bere presidenteorde gisa lagunduta. Bere gobernuaren hasiera Pazifikoko Gerran Peruko indarrekin batera ari ziren Boliviako indarren zatiketa birtualarekin bat egin zuen, eta horrek bultzatu zuen Campero mobilizazio-ahalegin berri bat deitzera eta tropa aliatuen lidergoa pertsonalki bere gain hartzera. Liskar erabakigarria Alto de la Alianzako guduan gertatu zen, 1880ko maiatzaren 26an, non Txileko indarrek Boliviako eta Peruko indarrak garaitu zituzten, Camperoren agindupean.

Porrotak Boliviako indarrak erretiratzea eta Boliviako itsas kostaldea behin betiko galtzea ekarri zuen Txilera. Camperoren gobernuak zailtasun larriei aurre egin behar izan zien gerraren ondorioz, kanpo merkataritzaren etenaldi bortitza edo populazioaren arteko epidemiak eta goseteak, desmobilizazio militarrak larriagotuta. Bere emanaldi instituzionalean, Narciso Camperok "errepublika oligarkikoaren" zikloa inauguratzen zuen konstituzio berri bat aldarrikatu zuen, meatzari elite berriak aldarrikatzen zituen ideia liberalen seinale. Campero konstituzio berria betetzeari eta Eliodoro Camacho buru zuen liberalen artean banatutako talde politikoen eta Arce buru zuen kontserbadoreen arteko ekidistantzia politikoari eutsiz gobernatzen saiatu zen. Berarekin konfrontazio pertsonal eta politiko larri batek, bere presidenteorde izan zen eta Txilerekin berehalako bakearen beharrari eutsi zion, Arceren erbestera eraman zuen 1884an agintaldia amaitu arte.

Lehendakaritzaren amaieran bere lehengusu Gregorio Pacheco Leyes oposizioko hautagaia izan zen. Bien arteko liskar latza izan zen arrazoi komertzialengatik Camperok agintea eman eta gutxira, eta hark auzitara eraman zuen karguan zegoen presidentea, biek merkataritza-sozietate batean izan zituzten Guadalupeko meategiak sortutako dibidenduak entregatu ahal izateko. Gertaera hau sutsu jarraitu zuen herrialdeko prentsak, gatazka honek Pachecoren gobernuarentzat izan zituen ondorio politikoengatik. Bi iritzi korronte sortu ziren –bat Camperoren aldekoa eta bestea Pachecoren aldekoa– zeinen konfrontazioak ezinegona handia eragin zuen epai judizial batek Campero bere ganadutegian denbora laburrean atxilotuta geratzera behartu zuenean eta epaitegiek Pachecoren alde ebatzi zutenean. . 

Gertaera horien ostean, Campero bizitza pribatura erretiratu zen eta Sucren hil zen, 1896ko abenduaren 11n . Itzuli Europatik Boliviara izeneko memoria baten egilea izan zen, bere bizitza publikoko alderdiei buruz. Bere emaztea bi urte geroago hilko zen.

Administrazio-egintzak

 Gabriel René Moreno Unibertsitate Autonomoa sortu zen.
 Justizia auzitegiak antolatu ziren.
 Chaco eta Pilcomayo ibaia aztertu zituzten subiranotasuna ezartzeko. Ikerketa zientifikoa Julio Creveaux frantziarrak eta Daniel Campos boliviarrak egin dute. Lehena tribu guaraniek erail zuten 1882an.
 San Calixto Ikastetxea La Pazen sortu zen

Miszelania

 Cochabamba Departamenduko probintzietako bati Campero deitzen zaio bere omenez. Tarija hiriko auzo batek ere bere izena darama.
 Narciso Campero Antonio Eguinok 1989an zuzendutako Boliviako Amargo Mar filmeko pertsonaia nagusietako bat da.
 Néstor Taboada Terán idazleak tonu ilunez deskribatzen du Camperok La Pazeko prefeta gisa egin zuen emanaldia, Melgarejoren gobernuan, La Tempestad y la Sombra eleberrian.
 Haren bilobetako bat Javier Paz Campero Boliviako Atzerri ministroa zen.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Boliviako hargin beltzak
Boliviako historia
Boliviako militarrak
Boliviako politikariak
Boliviako lehendakariak