Dune (2021eko filma)

Dune (pantailan Dune: Part One) Dennis Villeneuve zuzendari kanadarraren zientzia-fikziozko film bat da, eta Frank Herberten 1965eko izen bereko liburuan oinarrituta dago. 2021eko urrian estreinatuko da zinemetan eta HBO Max-en aldi berean. Gidoia Villeneuve berak idatzi du Jon Spaihts eta Eric Rothekin batera. Nazioarteko koprodukzio bat da; Kanadaren, Hungariaren, Erresuma Batuaren eta Estatu Batuen artekoa.

Bi zatiren lehen atala izatea du helburu, eta eleberriaren lehen erdia kontatuko du. Hainbat dira filmean parte hartu duten aktore esanguratsuak: Timothée Chalamet, Rebecca Ferguson, Oscar Isaac, Josh Brolin, Stellan Skarsgård, Dave Bautista, Stephen McKinley Henderson, Zendaya, David Dastmalchian, Chang Chen, Sharon Duncan-Brewster, Charlotte Rampling, Jason Momoa, eta Javier Bardem.

Sinopsia 

10191ean, Atreides etxeko Leto dukea, Caladan planeta ozeanikoaren gobernaria, Shaddam IV.a Corrino Padishah enperadoreak Harkonnen etxea ordezkatzeko Arrakisko feudoaren gobernadore izendatu zuen. Arrakis basamortuko planeta hezigaitza da eta "melange"ren iturri bakarra. Melange izeneko espezia giza bizitasuna hedatzen duen eta izarrarteko bidaietarako funtsezkoa den substantzia baliotsua da. Egia esan, Shaddamek Harkonnen etxeak planeta berreskuratzeko kolpe bat antolatzeko asmoa du, Enperadorearen Sardaukar tropen laguntzarekin, Atreides etxea desagerraraziz, honen eraginak Shaddamgo kontrola mehatxatzen baitu. Leto kezkatuta dago, baina Arrakisko jatorrizko herriarekin, fremenekin, aliatzeko aukera ikusten du, Atreideen posizioa Landsraaden handitzeko lehen urrats gisa, etxe noble guztiak ordezkatzen dituen gorputz politikoa.

Letoren ohaidea, Jessica andrea, Bene Gesseriten apopiloa bat da. Hau trebetasun fisiko eta mental aurreratuak dituen ermandadea. Jessicak Bene Gesseritetik alaba bat izateko agindua jaso zuen arren, zeinaren semea Kwisatz Haderach mesianikoa bihurtuko baitzen, Letorenganako maitasunagatik seme bat izan zuen, Paul. Paulen bizitzan zehar, Duncan Idaho, Gurney Halleck eta Mentat Thufir Hawat Letoren laguntzaileek fisiko arloan eta Jessicak Bene Gesserit diziplinetan entrenatzen du Paul. Paulek Jessicari eta Duncani etorkizunaren ikuspegiengatik kezkatuta dagoela esaten die. Garatzen ari den bere aurrezientziagatik, Gaius Helen Mohiam Bene Gesseriten Ama Nagusia Caladanera iristen da eta Pauli proba hilgarri bat egiten dio bulkaden kontrola ebaluatzeko. Geroago, Mohiamek Harkonnen etxeko patriarkari, Vladimir baroiari, Paul eta Jessicari bere kolpean barkatzeko beharra helarazten dio, honek modu engainagarrian baiezkoa emanez.

Atreides Etxea Arrakeenera iristen da, lehen Harkonnen etxearen esku zegoen Arrakisko gotorlekura, non Idaho eta talde aurreratu bat euren munduari eta fremenei buruz ikasten aritu diren. Leto Stilgar fremen jauntxoarekin negoziatzen ari da, eta Liet-Kynes doktorearekin, planetologo eta ekologo inperialarekin, egiten du topo. Kynesek espezie-bilketaren arriskuez informatzen ditu Leto, Paul eta Halleck, basamortuan bidaiatzen duten harea-har erraldoiak barne. Hegaldi batean, harea-har bat ikusten dute, espezie-biltzaile aktibo batengana hurbiltzen, tripulazioa lehorreratuta. Harea-harrak irentsi baino lehen erreskatatzen dute. Melangez betetako airearekiko Paulen esposizioak bihozkada biziak eragiten ditu.

Harkonnen agente batek Paulen aurka egindako atentatuaren ondoren, Letok bere soldaduak alerta gorenean jartzen ditu. Wellington Yueh suk doktoreak Arrakeenen ezkutuak desaktibatu, eta Harkonnen eta Sardaukar tropek Atreidesen indarrak hartzea ahalbidetu zuen. Yuehk ezgaitu egiten du Leto, eta tratu bat egin zuela baroiari emateko bere emazte harrapatuaren truke esaten dio. Yuehk Letoren hortzetako bat gas pozoitsuzko kapsula batekin ordezten du, eta dukea baroiaren eskuetan utzi ondoren hiltzen da. Letok gas pozoitsua askatzen du, baroiaren gorteko kideak eta bere burua hilez, baina baroiak bizirik dirau. Idahok ihes egiten du eta ornitoptero bat lapurtzen du, baina Paul eta Jessica harrapatu egiten dituzte. Harkonnendarrek basamortura eramaten dituzte hiltzeko, baina "ahotsa" erabiliz menderatzen dituzte. Yuehek utzi zien biziraupen talde bat aurkitzean, Paul eta Jessicak kanpadenda batean pasatzen dute gaua. Paulek hurrengo "gerra santu" baten irudipenak bizi ditu, bere izenpean unibertso osoan zehar hedatzen dena.

Baroiak Arrakisen agintea Rabban iloba basatiari ematen dio, eta espezie-erreserbak saltzeko eta produkzioari berriro ekiteko agintzen dio, kolpearen kostua ordaintzeko. Paul eta Jessica Idahok eta Kynesek aurkitu dituzte eta ikerketa gune zahar batera doaz, baina Sardaukarrek berehala aurkitzen dituzte. Duncan eta fremen batzuk sakrifikatu behar dira Jessica, Paul eta Kynes instalazioetatik ihes egiteko. Kynesek, Sardaukarren tropek segada eginda, hareazko har bat erakartzen du, eta honek berarekin batera irensten ditu. Paul eta Jessica basamortu sakonera iristen dira eta fremenekin topo egiten dute, horien artean Stilgar eta Chani, Paulen irudipenetako neska. Fremen Jamis gerlariak bere onarpenagatik protesta egiten du eta hil arteko dolu erritual batean Paulen esku hiltzen da. Jessicaren nahien aurka, Paulek Fremendarrekin bat egin du Arrakisera bakea ekartzeko asmoz.

Aktoreak 
 Timothée Chalamet: Paul Atreides
 Rebecca Ferguson: Lady Jessica
 Oscar Isaac: Leto Atreides
 Josh Brolin: Gurney Halleck
 Stellan Skarsgård: Vladimir Harkonnen
 Dave Bautista: Glossu Rabban
 Stephen McKinley Henderson: Thufir Hawat
 Zendaya: Chani
 David Dastmalchian: Piter De Vries
 Chang Chen: Wellington Yueh
 Sharon Duncan-Brewster: Liet-Kynes
 Charlotte Rampling: Gaius Helen Mohiam
 Jason Momoa: Duncan Idaho
 Javier Bardem: Stilgar
 Babs Olusanmokun: Jamis
 Benjamin Clementine: heraldoa
 Golda Rosheuvel: Shadout Mapes
 Roger Yuan: Lanville tenientea

Aurreko saiakerak 
1970eko hamarkadan Alejandro Jodorowsky txiletarrak liburuaren egokitzapen bat egiteko eskubideak eskuratu zituen, 10 ordu baino gehiagoko filme bat egiteko helburuarekin, baina proiektua bertan behera geratu zen.

1984an David Lynch zuzendari estatu batuarraren bertsioa kaleratu zen. Filmak kritika txarrak jaso zituen orokorrean, eta 40.000.000$-eko kostua izanda, 30.000.000$ bakarrik lortu zituen zinema aretoetan.

Produkzioa

Garapena 
2016ko irailean, Arrival eta Blade Runner 2049ri buruz berba egitean, Duneren egokitzapen bat egitea bere ametsetako bat zela esan zuen Villeneuvek elkarrizketa batean. 2016ko azaroan jakin zen Legendary Picturesek Dune zinemara edo telebistara egokitzeko eskubideak eskuratu zituela, eta 2017ko otsailean jakinarazi zuen Brian Herbert, Frank Herbert idazlearen semeak, Villeneuve izango zela proiektuaren zuzendaria.

Filmaketa 
2019ko martxoaren 18an ekin zioten filmaketari Budapesteko Origo Film Studiosen. Hainbat lokalizaziotan grabatu dute, hala nola Jordaniako Wadi Rum-en, Norvegian eta Arabiar Emirerri Batuetan. 2019ko uztailerako amaitu zuten filmaketa nagusia, baina 2020ko abuztuan filmaketa gehigarri batzuk egin zituzten Budapesten.

Soinu banda 
Hans Zimmer konposatzaileak egin du filmaren soinu banda. Ez da izan Zimmerrek eta Villeneuvek batera lan egiten duten lehen biderra, Blade Runner 2049 egin baitzuten lehenago. Zimmerrek ezezkoa eman zion Christopher Nolanen Tenet filmean lan egiteari, Dune liburua estimu handitan omen zuelako.

Estreinaldia 
Hainbatetan atzeratu dute estreinaldia COVID-19 pandemiaren ondorioz. Hasieran, 2020ko azaroaren 20an estreinatzekoak ziren, eta 2020ko abenduaren 18rako utzi bazuten ere, azkenean Warner Brosek erabaki zuen 2021eko urriaren 1ean ateratzea.

Dune eta beste zenbait filme zinemetan eta HBO Maxen aldi berean ateratzeko erabakiak atsekabea sortu zuen hainbat zinemagileren artean, eta Denis Villeneuve zuzendariak gutun ireki bat idatzi zuen, Warner Bros eta AT&Tren jarrera salatzeko. Villeneuven ustez, streaming plataformetan egoteak filma kaltetuko du: "Ez du izango aukerarik salmenten bidez bideragarria izateko, eta pirateriak lortuko du garaipena azkenean". Gainera, Villeneuvek gehitu zuen "bizitzan egin duen film onena" dela, eta bere lan-taldearekin batera bere bizitzako hiru urte eman dituela "zinemarako esperientzia paregabe bat" egiten.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Ameriketako Estatu Batuetako filmak
Zientzia-fikziozko filmak
2020ko hamarkadako abentura filmak
Liburuetan oinarritutako filmak
Ekintza filmak
Fikziozko planetetan girotutako filmak
BAFTA film saridunak
Argazkigintza onenaren Oscar sariaren irabazleak
Efektu berezi onenen Oscar sariaren irabazleak
Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria irabazi duten filmak
Muntatze onenaren Oscar Saria irabazi duten filmak
Soinu onenaren Oscar Saria irabazi duten filmak
Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar sariaren irabazleak