Maiatzaren 29

Maiatzaren 29a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta berrogeita bederatzigarren eguna da, 150garrena bisurteetan. 216 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 2008 - Irizar enpresak Mondragon kooperatiba taldetik ateratzea erabaki zuen.

Mundua 
 1453 - Otomandarrek Konstantinopla hiria bereganatu zuten, Bizantziar Inperioari amaiera emanez.
 1952 - Emakumeek Grezian bozkatzeko eskubidea lortu zuten.
 1985 - Liverpool FCko hooliganek eragindako Heyselgo hondamenean 39 hildako izan ziren.
 1990 - Boris Jeltsin Errusiako presidente aukeratu zuten.

Arte eta kultura

Euskal Herria

Mundua 
 1963 - Nicholas Ray estatubatuar zinema zuzendariaren 55 Days at Peking filma estreinatu zen.
 2010 - 19 urtetako Lena Meyer-Landrut alemaniar abeslariak 2010eko Eurovision Abesti Txapelketa irabazi zuen.

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria 
 1998 - Pedro Etxenikek Asturiasko printzearen zientzia saria jaso zuen.

Mundua

Kirolak

Euskal Herria 
 2016ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusiaren finala: Irribarria aramarrak Urrutikoetxea zaratamoztarrari 22-13 irabazi zion.
 2016: Alavés Euskal Herriko futbol taldeak Mendizorrotza estadioan Numanciari 2-0 irabazita Lehen Mailarako igoera lortu zuen.

Mundua 
 1953 - Edmund Hillary eta Tenzing Norgay xerpa Everestera igotzen lehenak izan ziren.

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1421 - Karlos IV.a Nafarroakoa, Nafarroako Erresumako erregegaia (h. 1461).
 1874 - Jean-Maximin Palay, biarnes idazle eta hiztegigilea (h. 1965).
 1887 - Fernando Asuero, donostiar medikua, asueroterapia polemikoaren sortzailea (h. 1942).
 1890 - Juan Basurko, euskal idazlea (h. 1957).
 1893 - Marga Andurain, lapurtar espioia eta abenturazalea (h. 1948).
 1906 - Max Cosyns, belgikar zientzialari eta esploratzailea, euskal espeleologiaren aintzindarietako bat, Schaerbeeken (h. 1998).
 1909 - Rufino Arrola, Andrakako Errementaria, bizkaitar trikitilaria (h. 1996).
 1915 - Isaac Oceja, bizkaitar futbolari eta entrenatzailea, Escalanten (h. 2000).
 1916 -
 Jose Manuel Estonba, euskal idazlea (h. 1982).
 Miren Maortua, bizkaitar idazlea eta irakaslea (h. 1971).
 1922 - Jose Alberdi Elorza, Burruntxali, gipuzkoar eskultorea (h. 2008).
 1935 - Xabier Añua, arabar saskibaloi entrenatzaile ohi eta abokatua.
 1946 - Fernando Buesa, euskal herritar politikaria (h. 2000).
 1961 - Iñaki Fernández Arnaiz, Glutamato Ye-Yé taldeko abeslaria.
 1963 - Lucía Artazcoz Lazcano, gipuzkoar medikua, osasun arloko doktorea eta bertan ematen diren ezberdinkeria sozialen ikerlaria eta dibulgatzailea.
 1965 - Maribel Salas, bizkaitar antzezlea.
 1967 - Iñaki Otxoa de Olza, 12 zortzimilako igo zituen iruindar mendizale eta alpinista (h. 2008).
 1975 -
 Maria Avizanda, nafar kazetaria eta telebista-aurkezlea.
 Denis Itxaso, PSE-EE alderdiko donostiar politikaria.
 1983 -
 Jesús Castro, gipuzkoar saskibaloi jokalaria.
 Ibai González, gipuzkoar futbolaria.
 1992 -
 Manuela Lareo, arabar futbolaria.
 Marta Luna, nafar futbolaria.

Mundua 
 187 - Cao Pi, txinatar poeta eta enperadorea (h. 226).
 1439 - Pio III.a, Aita santua (h. 1503).
 1630 - Karlos II.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa, Ingalaterra, Eskozia eta Irlandako erregea (h. 1685).
 1673 - Cornelius van Bynkershoek, herbeheretar aholkulari juridiko, epaile eta legelaria, Nazioarteko zuzenbideari ekarpen handiak egindakoa (h. 1743).
 1683 - Antoine  Pesne, frantziar margolaria (h. 1757).
 1767 - Philippe Lebon, frantziar zientzialaria, zur-gasa lortzeko eta erabilera industrializatzeko ikerketa egin zuena (h. 1804).
 1819 - Jurgi V.a Hannoverkoa, azken Hannoverko erregea (h. 1878).
 1830 - Louise Michel, frantziar anarkista (h. 1905).
 1841 - Hugo Gylden, finlandiar-suediar astronomoa (h. 1896).
 1860 - Isaac Albeniz, kataluniar konpositorea (h. 1909).
 1880 - Oswald Spengler, alemaniar filosofoa (h. 1936).
 1874 - Gilbert Keith Chesterton, britainiar idazlea (h. 1936).
 1879 - Eric Marshall, britainiar zirujaua, kartografoa eta Antartikako esploratzailea (h. 1963).
 1887 - Louis Leon Thurstone, estatubatuar psikologoa, psikometria arloan berritzailea (h. 1955).
 1889 - Camilo Alonso Vega, espainiar militarra (h. 1971).
 1892 - Alfonsina Storni, argentinar postmodernismoko poeta eta idazlea (h. 1938).
 1894 - Josef von Sternberg, austriar-estatubatuar zinema zuzendaria (h. 1960).
 1903 - Bob Hope, estatubatuar aktorea (h. 2003).
 1906 - T. H. White, ingeles eleberrigilea (h. 1964).
 1909 - Anna-Eva Bergman, norvegiar margolari espresionista abstraktua (h. 1987).
 1911 - Samuel Herrick, estatubatuar astronomoa (h. 1974).
 1914 - Tenzing Norgay, nepaldar alpinista eta xerpa, Edmund Hillaryrekin batera, Everestera iritsi zen lehen gizakia (h. 1986).
 1915 - Karl Münchinger, alemaniar orkestra-zuzendaria (h. 1990).
 1917 -
 Antònia Fontanillas Borràs, kataluniar militante anarkosindikalista eta borrokalari antifrankista (h. 2014).
 John Fitzgerald Kennedy, Ameriketako Estatu Batuetako 35. Presidentea (h. 1963).
 1919 - Isabel de Ceballos-Escalera y Contreras, espainiar museo zuzendaria eta kontserbadorea (h. 1990).
 1920 - John Harsanyi, estatubatuar ekonomialaria, 1994ko Ekonomiako Nobel Saria (h. 2000).
 1922 - Iannis Xenakis, errumaniar-greziar musikagilea eta arkitektoa (h. 2001).
 1923 - Bernard Clavel, frantziar idazlea (h. 2010).
 1926 - Abdoulaye Wade, Senegalgo presidentea.
 1929 - Peter Higgs, britainiar fisikaria, 2013ko Fisikako Nobel Saria.
 1933 - William Yorzyk, estatubatuar igerilaria (h. 2020).
 1935 - André Brink, hegoafrikar idazlea, afrikaans hizkuntzaz eta ingelesez idazten zuena (h. 2015).
 1939 - Al Unser, estatubatuar auto-pilotua, Indianapolisko 500 milietan egindako balentriengatik ezaguna (h. 2021).
 1940 - Taihō Kōki, japoniar sumolaria, gerra osteko sumolaririk garrantzitsuena kontsideratua (h. 2013).
 1941 - Doug Scott, britainiar alpinista (h. 2020).
 1943 - Ion Ciubuc, Moldaviako lehen ministroa (h. 2018).
 1944 -
 Helmut Berger, austriar aktorea (h. 2023).
 Maurice Bishop, Grenadako lehen ministroa (h. 1983).
 1945 -
 Gary Brooker, ingeles musikari, abeslari eta piano-jotzailea, Procol Harum taldeko sortzailea (h. 2022).
 Manuel Duarte, portugaldar futbolaria (h. 2022).
 1947 -
 Noritaka Hidaka, japoniar futbolari ohia.
 Constantino Romero, espainiar telebista aurkezlea, irrati esataria eta bikoizketa aktorea (h. 2013).
 1953 - Danny Elfman, estatubatuar zinema eta telebista musikagilea.
 1955 - Carme Forcadell, Kataluniako Legebiltzarreko presidentea.
 1956 - Albert Pobor, kroaziar futbolari ohia eta entrenatzailea.
 1957 -
 Ted Levine, estatubatuar aktorea.
 Mohsen Makhmalbaf, irandar zinema-zuzendaria.
 Jean-Christophe Yoccoz, frantziar matematikaria (h. 2016).
 1958 - Annette Bening, estatubatuar aktorea.
 1959 -
 Reimund Dietzen, alemaniar txirrindulari ohia.
 Rupert Everett, ingeles aktorea.
 1960 - Lorena Borjas, mexikar-estatubatuar aktibista transgeneroa eta immigrante mexikarren eskubideen defendatzailea (h. 2020).
 1964 - Christina Rosenvinge, espainiar pop-rock kantautorea.
 1965 - Emilio Sánchez Vicario, espainiar tenis-jokalari ohia.
 1967 - Noel Gallagher, britainiar musikari eta abeslaria, Oasis taldeko gitarra-jotzaile eta bigarren abeslaria.
 1972 - Laverne Cox, estatubatuar aktore, telebistako reality-etako izar, telebistako ekoizle eta LGBTen defendatzailea.
 1973 - Alpay Özalan, turkiar futbolari ohia.
 1974 - Stephen Larkham, australiar errugbilari ohi eta entrenatzailea.
 1975 -
 Melanie Brown, ingeles abeslaria, aktorea eta idazlea, Spice Girls musika-boskoteko kideetako bat.
 David Burtka, estatubatuar aktore eta sukaldaria.
 1976 - Egor Titov, errusiar futbolaria.
 1977 - Masaharu Nishi, japoniar futbolari ohia.
 1979 -
 Jéssica Albiach Satorres, kataluniar kazetari, aktibista eta politikaria.
 Juan Fernando Fonseca, kolonbiar abeslari, egile abeslari eta ekoizlea.
 Elena S. Sánchez, espainiar kazetaria eta telebistako aurkezlea.
 1983 - Tayyaba Zafar, pakistandar astronomo eta zientzia komunikatzailea.
 1986 - Lara Álvarez, espainiar telebistako-kazetari eta aurkezlea.
 1987 - Pearl Mackie, ingeles aktorea.
 1988 - Carmen Martín, espainiar eskubaloi-jokalaria.
 1989 - Aura Garrido, espainiar aktore eta aurkezlea.
 1990 - Thibaut Pinot, frantziar txirrindularia.
 1993 - Richard Carapaz, ekuadortar txirrindularia.
 1994 - Dejan Todorović, serbiar saskibaloi jokalaria.

Heriotzak

Euskal Herria 
 931 - Semero Garzeitz, Iruñeko infante eta erregeordea.
 1837 - Manuel Gurrea, nafar militarra (j. 1790).
 1871 - Jose Matia, euskal enpresari eta filantropoa, Cádizen (j. 1806).
 1886 - Damaso Etxeberria Iturralde, Bordelen jaiotako idazlea, Nafarroako Batzorde Karlistako kide eta Baztango alkatea (j. 1834).
 1965 - Luis Chalbaud Errazkin, euskal herritar soziologo eta legegizona (j. 1873).
 1980 - Manuel Ignacio Galíndez, bizkaitar futbolari eta arkitektoa, arkitektura arrazionalistaren aurrekaria (j. 1892).
 1987 - Jean Delay, lapurtar psikiatra eta idazlea, Parisen (j. 1907).
 2009 - Ramón Alberdi, gipuzkoar historialari eta apaiza (j. 1929).
 2014 - Rafael Mendiluce, euskal herritar futbolari eta entrenatzailea (j. 1939).
 2021 - Adolfo Eraso, nafar geologo, glaziologo eta hidrologoa, Plasencian (j. 1934).
 2022 - Luis Mari Arantzabe, gipuzkoar esku huskako pilotaria (j. 1949).

Mundua 
 1311 - Jakue II.a Mallorcakoa, Mallorcako erregea (j. 1243).
 1379 - Henrike II.a Gaztelakoa, Gaztelako erregea (j. 1333).
 1453 - Konstantino XI.a, azken bizantziar enperadorea (j. 1404).
 1500 - Bartolomeu Dias, portugaldar itsasgizona.
 1814 - Josefina de Beauharnais, Josefina Bonaparte, Frantziako enperadorea (j. 1763).
 1829 - Humphry Davy, ingeles kimikari eta fisikaria (j. 1778).
 1857 - Agustina Aragoikoa, Iberiar Penintsulako Gerran Zaragoza defendatu zuen heroia (j. 1786).
 1867 - Friedrich Christian Diez, latin hizkuntzetan espezializatutako alemaniar hizkuntzalaria (j. 1794).
 1892 - Mirzá Husseyn Alí i Nurí, Bahá'u'lláh, Bahaismoaren sortzaile pertsiarra (j. 1817).
 1910 - Mili Alekseievitx Balakirev, errusiar musikagilea (j. 1837).
 1911 - W. S. Gilbert, ingeles antzerkigile, libretista, olerkari eta ilustratzaile (j. 1836).
 1927 - Georges Eekhoud, belgikar idazlea (j. 1854).
 1930 - Joaquima Santamaria i Ventura, kataluniar idazle, folklorista eta itzultzailea (j. 1853).
 1942 -
 John Barrymore, estatubatuar aktorea (j. 1882).
 Akiko Yosano, japoniar idazle, poeta, feminista pionero, bakezale eta aktibista (j. 1878).
 1953 - Morgan Russell, estatubatuar margolaria (j. 1886).
 1955 - Daniël George van Beuningen, holandako enpresaburua eta Rotterdam hiriko gizaseme estimatua (j. 1877).
 1957 - James Whale, britainiar-estatubatuar zinemagilea eta antzerkigilea (j. 1889).
 1958 - Juan Ramon Jimenez, espainiar idazlea, 1956ko Literaturako Nobel Saria (j. 1881).
 1967 - G. W. Pabst, bohemiar jatorriko austriar zinemagilea (j. 1885).
 1972 - Henriette Charasson, inspirazio katolikodun frantziar idazlea (j. 1884).
 1979 - Mary Pickford, kanadar-estatubatuar aktorea eta United Artists estudioaren fundatzailea (j. 1892)
 1982 - Romy Schneider, austriar aktorea (j. 1938).
 1984 - Kim Sung-gan, hegokorear futbolaria (j. 1912).
 1988 - Siaka Stevens, Sierra Leonako presidentea (j. 1905).
 1994 - Erich Honecker, Alemaniako Errepublika Demokratikoko estatu burua (j. 1912).
 1996 - Antonín Mrkos, txekoslovakiar astronomoa (j. 1918).
 1997 - Jeff Buckley, estatubatuar abeslari eta musikagilea, garai guztietako ahotsik ederrenetakotzat hartua (j. 1966).
 1998 - Barry Morris Goldwater, estatubatuar politikaria (j. 1909).
 2005 - Ángeles Alvariño, galiziar ozeanografoa, itsasontzi ozeanografiko britainiar bateko lehen emakume zientifikoa (j. 1916).
 2010 - Dennis Hopper, estatubatuar aktore eta ekoizlea (j. 1936).
 2011 - Ferenc Mádl, Hungariako presidentea (j. 1931).
 2017 -
 Konstantinos Mitsotakis, Greziako lehen ministroa (j. 1918).
 Manuel Antonio Noriega, Panamako jenerala eta de facto herrialdeko diktadore militarra (j. 1934).
 2020 - Abderrahman Jusufi, Marokoko lehen ministroa (j. 1924).
 2021 -
 Joe Lara, estatubatuar aktorea eta abeslaria (j. 1962).
 Gavin MacLeod, estatubatuar aktorea (j. 1931).
 B. J. Thomas, estatubatuar pop, country eta musika kristauko abeslaria (j. 1942).
 2023 - Tove Skutnabb-Kangas, finlandiar hizkuntzalari eta pedagogoa (j. 1940).

Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Igone/Igokunde eta Lamin/Lamia.
 Bakea Mantentzeko Nazio Batuen Langileen Nazioarteko Eguna

Kanpo estekak 

Maiatzaren 28 | Urteko egutegi | Maiatzaren 30