Zabaltzeta

Zabaltzeta Untzitibar ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak zabaltzetarrak dira.

Izena 
Zabaltzeta toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Zabalcetam (1084)
 Çabalçeta (1257)
 Çaualceta (1268)
 Çaualçeta (1366)
 Zabalza (1534)
 Cabalceta (1586)
 Çebalta (1587)
 Zabalceta (1767)
 Zabalzeta (1802)
 Zabaltzeta (1956)

Ezaugarriak

Armarria 
Zabaltzetako armarria Untzitibarreko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

Geografia 
Zabaltzeta Untzitibarran dago.

Inguru naturala eta kokapena 
Untzitibar Zangozako merindadearen ekialdean kokatzen da. NA-234 errepideak ibar osoa zeharkatzen du. Iruñerriko gune metropolitarraren ekialdera dago. Udaletxea Untzitin dago. Erliebe ertaingo ibarra da. Itzaga mendiaren magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.

Klima 
Untzitibarrek klima azpimediterraneoa dauka, eta urteko batez besteko tenperatura aldakorra da, 12 gradu herrigunean eta 10 herriko gunerik menditsuenetan. Prezipitazioak nahiko urriak dira udan baina ugariak gainontzeko urtaroetan, guztira 950mm inguru jausten dira urtero 110 egunetan.

Udalerriko landarediaren erdia baino gehiago ameztiek osatzen dute. Duela mende asko, Untzitibar gehiena estaltzen zuten arren, gizakiaren eraginez asko murriztu da. Birlandatutako zuhaitzak 229 hektarea osatzen dituzte. Horrez gain, Izaga haitzaren inguruetan pagadiren bat aurki daiteke.

Estazio meteorologikoak 
Untzitibarran ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Elo pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 528 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n inauguratuta. Udalerriko adierazgarriena da, haran berean baitago, 4 kilometro eskasera.

Historia 
Bertako bi bizilagunek XIII. mendeko Irantzuko monasterioari egindako erroldak zor zituzten. Bere eliza katedraleko kabildoari lotua izan bazen ere, XI. mendearen amaieran, Iruñeko Armingot apezpikuak 1271n transferitu zuen abadia horretara bere laugarren laurdenez.

1802an, Orreagako errege-etxearen jauregi edo etxalde bat zegoen. 1835-1845eko udal-erreformetara arte, Zabaltzeta ibarreko diputatuak eta herriko bizilagunen artean aukeratzen ziren errejidoreek gobernatzen zuten. Irin-errota batek funtzionatzen zuen eta Elotik posta astean hirutan iristen zen.

Demografia 
 biztanle zituen Zabaltzetak.

Politika 
Zabaltzetako kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Miguel Pomes Jabat da.

Kontzejua 
Zabaltzetako kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Miguel Pomes Jabat da.

Kontzejuburuak 
2011tik, Zabaltzetak kontzejuburu bat izan du:

Kultura

Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Untzitibar sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Itzagaondoa eta Ibargoiti ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Untzitibar atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da Pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Untzitibarreko mintzaira zaharrak ia ez du hiztunik.

Jaiak 
 San Lorentzoko jaiak: abuztuaren bigarren asteburuan

Ondasun nabarmenak 
 San Lorentzo eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Untzitibar
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 

Untzitibarreko kontzejuak