Mingarratz handi

Mingarratz handia edo uztao handia (Rumex acetosa), herriak andre-belar, andra-bedar, matxin-belar, matxin-bedar, gazibelar, gazibedar, txomingarratz, mingots edo mineta izenez ere izendatua, batzuetan barazki legez hazten den polygonaceae familiako landare bizikor belarkara da. Landarearen izen asko bere hostoen zapore mingotsetik datozkio.

Ezaugarriak 
Metro bat inguru garai izateraino hazten den landarea, mingarratz handiak sakon sartzen den ardatz-formako zuztarra, zurtoin urtsuak eta jan daitezkeen hosto luzangak ditu. Beheko orriek 7 eta 15 cm arteko luzera eta hosto-txorten luzeak izaten dituzte, txoten ondoan apur bat gezi itxurakoak dira. Zenbat eta gorago egon hostoek gero eta txorten laburragoa dute; goikoak txorten gabekoak izaten dira eta, askotan, gorriztak.

Lore berde gorriztako buruxkak dituen landare dioikoa da, lore ar eta emeak landare ezberdinetan agertzen direla. Udaberriaren amaian loratzen da eta geroago loreak gorrindol edo more antzekoak bihurtzen dira. Umotutako haziak marroiak eta distiratsuak dira.

Erabilera 
Euskal Herrian asko erabiltzen ez bada ere, Okzitanian eta Europako beste toki askotan aspaldidanik erabili den barazkia da, gehienbat Erdi Aroa arte, geroago beste barazki batzuek ordezkatu dute eta; kremak, zopak eta saltsak prestatzeko erabil daiteke eta entsaladan jan ere. Zaporea zerbarenaren atzekoa du baina mingostasun apur batekin, kiwien edo basa marrubien zaporea gogoratzen du. Mingostasuna duen azido oxalikoagatik datorkio. Kopuru txikitan uztao handia ez da kaltegarria baina ez da gehiegi hartu behar, duen azido oxalikoa pozoitsua da eta; azido oxalikoa kopuru handitan hilgarria izan daiteke.

Azpiespezieak 
Azpiespezie batzuk izendatu dira; batzuk hazten ez direnak:
 Rumex acetosa ssp. acetosa
 Rumex acetosa ssp. ambiguus
 Rumex acetosa ssp. arifolius
 Rumex acetosa ssp. hibernicus
 Rumex acetosa ssp. hirtulus
 Rumex acetosa ssp. vinealis

Erreferentziak 

Polygonaceae
Barazkiak
Lineok deskribatutako taxoiak