Bureba

Bureba () Burgosko probintziaren ipar-ekialdean dagoen eskualdea da. Briviesca (7.146 biztanle 2006an) da udalerri nagusia. Historiaren aldetik garrantzi handikoa, Azorin idazleak zioenez Bureba «Burgosko lurraldearen bihotza da». Nafarroako Erreinuko antzinako eskualdea da, ondoren Gaztela Zaharreko merindade bihurtu zena. Bureba antzina euskalduna izan baitzen, euskal toponimia gorde du Oca ibaiaren goi-ibilguan; ez, ordea, ordokian.

Geografia 

Eskualdearen ekialdean Pancorbo haitzartea dago.

Udalerriak 

Hauek dira Burebako udalerriak:

 Abajas
 Aguas Candidas
 Aguilar de Bureba
 Alcocero de Mola
 Altable
 Bañuelos de Bureba
 Berzosa de Bureba
 Briviesca
 Busto de Bureba
 Cantabrana
 Carcedo de Bureba
 Carrias
 Cascajares de Bureba
 Castil de Peones
 Cubo de Bureba
 Frias
 Fuentebureba
 Galbarros
 Grisaleña
 La Vid de Bureba
 Llano de Bureba
 Los Barrios de Bureba
 Monasterio de Rodilla
 Navas de Bureba
 Oña
 Padrones de Bureba
 Pancorbo
 Piernigas
 Pradanos de Bureba
 Poza de la Sal
 Quintanabureba
 Quintanaelez
 Quintanilla San Garcia
 Reinoso
 Rojas
 Rucandio
 Rublacedo de Abajo
 Salas de Bureba
 Salinillas de Bureba
 Santa Maria Rivarredonda
 Santa Maria del Invierno
 Santa Olalla de Bureba
 Vallarta de Bureba
 Vileña
 Villanueva de Teba
 Zuñeda

Historia 

Nafarroako Erreinuko antzinako eskualdea da, ondoren Gaztela Zaharreko merindade bihurtu zena. Merindade hura zortzi taldetan banatuta zegoen. Bureba antzina euskalduna izan baitzen, euskal toponimia gorde du Oca ibaiaren goi-ibilguan; ez, ordea, ordokian. Bureba lehenik Almeriatik iparraldera zetozen iberiarrek konkistatu zuten; ondoren, zeltek iberiarrak itsasaldera bultzatu zituzten, eta kantabriar herria sortu.

Bureba, Erdi Aroraino, autrigoi herriaren bizileku zen. Erromatarren garaian bidegurutze garrantzitsu bihurtu zen; erromatar galtzadak dira horren lekuko. Erromatar Inperioaren gainbehera etorri zenean, godoen eta frankoen artean banatu zituzten Burebako lurraldeak. Garai hartan, zalantzarik gabe, Bureba eskualdeak Euskal Herriko mendebaldeko muga eratzen zuen. Mairuen etorrerarekin, Bureba Euskal Herriaren eta asturiarren artean zegoen. Ocako elizbarrutia arabiarrek desagerrarazi bazuten ere, asturiarren menderatze garaian berreskuratu zuten.

Antso Nagusiarekin Bureba Euskal Herriko eskualde izatera itzuli zen (1000-1014) bai hizkuntzari dagokionez, bai politikari dagokionez. Antso Nagusiaren seme eta ondorengo Gartzia III.a Santxez erregearen garaian Nafarroako erreinuak Araba, Gipuzkoa, Bizkaia, Bureba eta Errioxa hartzen zituen. 1054. urtean Fernando I.a Handia Gaztelakoaren eta Gartziaren arteko gudua izan zen (Atapuercako gudua). Fernando erabat nagusitu zenez, Burebako hainbat herri Gaztelako bihurtu ziren.

1058-1062 bitartean, Antso IV.a Gartxezen agintaldian, Bureba osoa Gaztelaren mende geratu zen. 1074. urtean Alfontso VI.a Gaztelakoak Donemiliaga konkistatu zuen, geroago Antso IV.a Gartzez nafar erregeak berreskuratu bazuen ere. Handik bi urtera Nafarroako erregea hil zuten Ramon eta Ermesenda bere anai-arrebek. Haren hilketak sorturiko nahasteaz baliatuta, Euskal Herria bitan zatiturik geratu zen: Hondarribitik Erronkarira bitartekoa aragoitarren mende geratu zen, eta Hondarribitik Mena ibarraren artekoa Gaztelaren esku. Alfontso I.a Borrokalaria Gaztelako errege bihurtu zenean Euskal Herriak Bureba berreskuratu zuen. Alfontso VIII.a Gaztelakoak, Alfontso I.a Nafarroakoa hil zenean, Bureba inbaditu eta menderatu egin zuen berriro ere.

1160. urtean Nafarroako Antso Jakitunak, Gaztelako herria egiten ari zen matxinadez baliatuz, Bureba berreskuratu zuen, urte batzuk geroago gerra saihestearren Gaztela erreinuari itzuli bazion ere. Alfontso VIII.a Gaztelakoaren garaian, 1200. urtearen inguruan galdu zuen Nafarroak behin betiko Bureba eskualdea.

Burebako lehen hiriburua Pancorbo izan zen. Gaurko egunean Burgos probintziako eskualdea da, Oka ibaiak bustia. Herri nagusia Briviesca da.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
  Burebako eskualdearen webgunea

Bureba