UNESCO

Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundea edo UNESCO () hezkuntza, zientzia eta kulturarako Nazio Batuen erakundea da.

1945eko azaroaren 16an sortu zuten Londresen. Munduko herrialde behartsuetan ikastetxeak egiten laguntzen du, baita liburuak argitaratu eta literatura eta hizkuntza gutxituak sustatu ere. Egungo presidentea Audrey Azoulay frantziarra da.

UNESCOren helburua bakea eta segurtasuna da lortzea hezkuntza, zientzia eta kulturaren bidez. Esan bezala, erakundeak herrien garapena lortu nahi du baliabide natural eta kulturaren bidez. Munduko herriak modernizatu eta aurreratzea haren xedea da, baina kulturaren aniztasuna eta nortasuna galdu gabe. Erakundeak lan handia egiten du herriak alfabetatzen: hartarako, eskolak eraikitzen ditu, baita irakasleak trebatu ere.

UNESCOren helburu nagusiak, laburbilduta, hauek dira:
 Denentzat, kalitateko hezkuntza lortzea eta etengabeko ikasketa.
 Zientzia bultzatzea, garapen iraunkorra lortzeko.
 Gizarte- eta etika- erronka berriei aurre egitea.
 Kultura askotarikoa, bakea eta elkarrizketa sustatzea.
 Komunikazioa eta informazioa erabiltzea, herri-jakintza eraikitzeko.

Lan handiena Afrikan egiten du.

Historia

Sorrera 
UNESCOren jatorria 1921eko irailaren 19ra jarraitu daiteke, non Nazioen Ligaren Batzarrak nazioarteko kooperazio intelektuala garatuko zuen komisio baten aukeraketa eskatu zuen. Kooperazio intelektual horren barnean hezkuntza hitza azaltzen ez den arren, alor garratzitsuenetakoa da; garapen kultural eta zientifikoaz gain.

Eskakizunaren erantzun moduan, 1922ko urtarrilaren 4an, Kooperazio Intelektualaren Nazioarteko Batzordea (International Committee on Intellectual Cooperation, ICIC) eratu zen. Kontsulta-erakunde hau Nazioen Ligaren komisioa zen, Mendebaldeko Europa inguruan garatua. Erakundearen zuzendarietako batzuk Henri Bergson (1922-1925), H. A. Lorentz (1925-1928) eta Gilbert Murray (1928-1939) izan ziren; beste partaide aipagarri batzuk Albert Einstein, Marie Curie, Robert A. Millikan, eta Gonzague de Reynold izanik.  Hurrenez, ICICaren erakunde betearazle bezala Kooperazio Intelektualerako Nazioarteko Institutua (International Institute for Intellectual Cooperation, IIIC) eratu zen 1924ko irailean, Parisen. Halaber, II. Mundu Gerrak erakundeen lana eten zuen. 

Organizazio pribatu eta garaikideen artean, 1925eko abenduan Nazioarteko Hezkuntza Bulegoa (International Bureau of Education, IBE) sortu zen. Gonernuz Kanpoko Erakunde (GKE) bezala jardun dute nazioarteko hezkuntza ahaleginak bultzatzen beren sorkuntzatik, 1952an komisio bateratua eratu eta 2021. urtean UNESCOren parte bilakatu zirelarik.

Erakundearen egitura

Idazkaritza 
Idazkaritza UNESCO erakundearen arlo betearazlea da. Zuzenari-Generalak eta honek hautaturiko Staff edo pertsonalak osatzen dute. Pertsonala, Zerbitzu profesional eta Zerbitzu Generalen kategoriatan sailkatzen da; orohar, 700 langileetara heltzen delarik, erakundearen mundu osoko 53 ofizinetan banatuak.

Zuzendari-Generalak 
UNESCOko zuzendariak, gaur egun lau urteko termino baten ostean elekzio bidez bozkatzen dira Konferentzia Generalean. Hasiera batean terminoak 6 urtekoak ziren bitartean. UNESCOko zuzendari-generalen zerrenda:

Batzorde exekutiboa

UNESCOren estatu parte-hartzaileak 
Azken datuen arabera, 2022ko ekainean, UNESCOk 193 estatu parte-hartzaile eta 11 estatu erlazionatu ditu.

UNESCOko GKE ofizialak 
UNESCO 322 nazioarteko gobernuz kanpoko erakunderekin (GKE) erlazionaturik dago: 

 Co-ordinating Committee for International Voluntary Service (CCIVS).

 Education International (EI).
 International Association of Universities (IAU).
 International Baccalaureate (IB).
 International Council for Film, Television and Audiovisual Communication (IFTC).
 International Council for Philosophy and Humanistic Studies (Conseil International de Philosophie et des Sciences Humaines; publishes Diogenes (CIPSH).
 International Council of Museums (ICOM).
 International Council of Organizations of Folklore Festivals and Folk Arts (Conseil International des Organisations de Festivals de Folklore et d'Arts Traditionnels) (CIOFF).
 International Council of Sport Science and Physical Education (ICSSPE).
 International Council on Archives (ICA).
 International Council on Monuments and Sites (ICOMOS).
 International Federation of Journalists (IFJ).
 International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA).
 International Federation of Poetry Associations (IFPA).
 International Music Council (IMC).
 International Police Association (IPA).
 International Science Council (formerly ICSU and ISSC) (ISC).
 International Scientific Council for Island Development (INSULA).
 International Theatre Institute (ITI).
 International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN).
 International Union of Technical Associations and Organizations (IUTAO).
 Union of International Associations (UIA).
 World Association of Newspapers (WAN).
 World Federation of Engineering Organizations (WFEO).
 World Federation of UNESCO Clubs, Centres and Associations (WFUCA).

Izendapen eta Zerrendak 
 Gizateriaren Ondare
 Biosferaren Erreserba
 Geoparke Globalak
 Hiri kreatiboak
 Mugikortasun Akademikoen Sarea
 Ondare Kultural Intangiblea
 Galtzear dauden Hizkuntzen Atlasa

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 UNESCOren webgune ofiziala
 Unescok eta Ikuspegik egindako "Hizkuntzak eta Immigrazioa" txostenari buruz Argia astekarian (2008-06-15)

Akronimoak
 
Nazio Batuen agentzia espezializatuak
Ondare erakundeak