Erdialdeko Inperioak

Erdialdeko Inperioak edo Erdialdeko Potentziak (; ; ; ) Austria-Hungariako Inperioak eta Alemaniar Inperioak Lehen Mundu Gerran osatutako koalizioari emandako izena da; hauei, geroago, Otomandar Inperioa (1914ko urriaren 29an) eta Bulgaria (1915eko urriaren 14an) batu zitzaizkien. Izena, Alemania eta Austria-Hungariako Inperioek Europan zuten erdialdeko kokapenarekin lotuta dago.

Historia 
Koalizio honen jatorria, 1882an Alemaniak, Austria-Hungariako Inperioak eta Italiako Erresumak eratu zuten Aliantza Hirukoitzean dago. Italiak 1914an, alegia Lehen Mundu Gerra hasi zen urtean, Aliantza utzi zuen, bere burua herrialde neutraltzat adieraziz. 1915eko maiatzaren 23an, Italia gerran sartu zen Aliatuen aldean, apirilaren 26an Londresko Ituna sinatu ondoren; honen bidez, iparraldean, austriar probintziak bereganatu zituen.

Errusiaren hedapena mehatxu bezala ikusten zuenez, Otomandar Inperioak ezkutuko itun militar bat sinatu zuen Alemaniarekin 1914ko abuztuan, eta urte horretako azaroan gerran sartu zen.

Bulgaria, Balkanetako Bigarren Gerran jasan zuen porrotagatik erresumindua, Erdialdeko Inperioei batu zitzaien 1915eko urrian.

Gerraren amaierarekin, Erdialdeko Inperioen lurraldeak zatitu egin ziren, nazio berriak jaioz. Honela, Austria-Hungariako Inperiotik, Austria, Hungaria, Txekoslovakia eta Jugoslavia agertu ziren, eta Alemaniaren porrotak Poloniako Bigarren Errepublika sorrarazi zuen. Otomandar Inperioari dagokionez, gaurko Turkia denera murriztua geratu zen.

Estatu kideak 

  Alemaniar Inperioa (1914ko abuztuaren 1ean sartu zen gerran): 11.000.000 militar mobilizatuta, 1.773.700 hildako, 4.216.058 zauritu, 1.152.800 gatibu/desagertu, 7.142.558 gerrako biktima guztira.

  Austria-Hungariako Inperioa (1914ko uztailaren 28an): 7.800.000 militar mobilizatuta, 1.200.000 hildako, 3.620.000 zauritu, 2.200.000 gatibu/desagertu, 7.020.000 gerrako biktima guztira.

  Otomandar Inperioa (1914ko abuztuaren 2an sekretupean; urte hartako urriaren 29an agerian): 2.850.000 militar mobilizatuta, 325.000 hildako, 400.000 zauritu, 250.000 gatibu/desagertu, 975.000 gerrako biktima guztira.

  Bulgariako Erresuma (1915eko urriaren 14an): 1.200.000 militar mobilizatuta, 87.500 hildako, 152.390 zauritu, 27.029 gatibu/desagertu, 266.919 gerrako biktima guztira.

Aliantzak guztira 22.850.000 militar mobilizatuta, 3.386.200 hildako (%52 alemaniarrak, %35 austriar-hungariarrak, %10 otomandarrak eta %3 bulgariarrak), 8.388.448 zauritu, 3.629.829 gatibu/desagertu eta 15.404.477 gerrako biktima izan zituen.

Buruzagi nagusiak 

  Frantzisko Josef I.a Austriakoa (Enperadore)
  Karlos I.a Austriakoa (Enperadore)
  István Tisza (Hungariako Lehen Ministro)
  Franz Conrad von Hötzendorf (Armada buru)
  Wilhem II.a (Enperadore)
  Erich von Falkenhayn (Armada buru)
  Paul von Hindenburg (Armada buru)
  Reinhard Scheer (Komandante)
  Erich Ludendorff (Armada buru)
  Mehmed V.a (Sultan)
  Mehmed VI.a (Sultan)
  İsmail Enver (Komandante-buru)
  Mustafa Kemal Atatürk (Bigarren Armadaren komandante)
  Ferdinand I.a Bulgariakoa (Bulgariako tsar)

Ikus, gainera 
 Entente Hirukoitza
 Erroma-Berlin-Tokio Ardatza
 Lehen Mundu Gerrako Aliatuak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Lehen Mundu Gerrako politika
Aliantza militarrak
Otomandar Inperioa Lehen Mundu Gerran
Austria-Hungaria Lehen Mundu Gerran
Bulgaria Lehen Mundu Gerran
Alemaniar Inperioa Lehen Mundu Gerran