Zubiri

Zubiri Esteribar udalerriko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

Esteribarko herriburua da.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak zubiritarrak.

Izena 
Zubiri toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Zubiria (1040)
 Zubbiria (1095)
 Çubiria (1137)
 Çubiri (1244)
 Çuuiri (1269)
 Çuviri (1270)
 Suuiri (1279)
 Subiri (1335)
 Çuviri (1353)
 Cubiri (1532)
 Zubiri (1534)
 Çubiru (1587)
 Subiri (1638)
 Zubiri (1800)
 Seburi (1802)
 Zub-iri (1874)
 Seburun (1911)
 Zubiri (1926)
 Zubbiria (1953)
 Zubiri (1966)

Etimologia 
Zubiri toponimoa izen gardena da. Zubi eta iri ("hiri") hitzeten arteko elkarketa da. "Zubiaren hiria" bezala birformulatu liteke.

Ezaugarriak

Armarria 
Zubiriko armarria Esteribarko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

Geografia 
Zubiri Esteriberran dago.

Ingurune naturala eta klima 
Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude Esteribar iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8 °C eta 12 °C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600 mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.

Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.

Estazio meteorologikoak 
Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Zubiriko estazioa da Zubirirako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

Historia 
Jaurerriaren hiribildu zaharra izan zen, eta bertako bizilagunek, "Ehiztari" gisa, urteko bular bat 1427an zor zuten, 30 sosekin eta 10 olo-kakarekin. Beharbada bere lekuan zegoen Gartzia IV.a Santxitz erregeak (1040) Leireko abadiari emandako monasterioa. Orreagako Santa Mariak tokiko errota erosi zuen 1382an.

1802an, irin-errota bat zebilen Argaren gainean, eta tokia gobernatzen zuten 1835-1845eko udal erreformak egin arte, ibarreko diputatuak eta herriko erregidore batek, txandaka, etxeen artean izendatzen zena (hamalau lanabes eta bat hondatu zen mendearen hasiera hartan; hamalau bizilagun eta 1850ean ere bai). Azken urte horretan eskola zuen, eta bertako maisuaren dotazioa ikasle bakoitzak urtean ematen zion erdi gari lapurreta zen. Erretorearen aurkezpen-eskubidea auzokoek erabiltzen zuten; nekazaritzarekin batera, "bizitza sozialean ezinbestekoak diren lanbideak gauzatzen dira". XX. mendearen hasieran, Zubirik bi ostatu zituen.

Demografia 
 biztanle zituen Zubirik.

Politika 
Zubiriko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Jose Fermin Ventana Lipuzcoa da.

Kontzejua 
Zubiriko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Jose Fermin Ventana Lipuzcoa da.

Kontzejuburuak 
2011tik, Zubirik kontzejuburu bat izan du:

Garraioa 
Autobuses Artieda autobus konpainiak Zubiri Iruñearekin batzen du. Autobus lineek, honako ibilbideak egiten ditu:

 Jaurrieta - Abaurregaina - Abaurrepea - Garaioa - Aribe - Garralda - Orreaga - Auritz - Aurizberri - Mezkiritz - Bizkarreta - Lintzoain - Erro - Zubiri - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea
 Eugi - Urtasun - Saigots - Zubiri - Urdaitz - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

Kultura

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Esteriberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.

Zubiriko azpieuskalkia esteribarrera da, eta, zehazki, Erdiesteribartar aldaera. 2007ko udazkenean, euskaldun behintzat gabeak baziren ibarran.

Euskararen Foru Legea 
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 25ek zekien euskaraz.

1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala Esteribar da.

Jaiak 
 San Estebango jaiak: abuztuaren lehen asteburuan

Ondasun nabarmenak 

 San Esteban eliza, XIX. mendeko kristiau eliza.
 Batuko iturria, herriko iturri tradizionala.
 Errabiaren zubia, XI. mendeko zubi gotikoa.
 Metalezko zubia, XIX. mendeko metalezko zubia.

Zubiritar ospetsuak 
 Kiko Caballero (1947-), pilotaria.
Helena Santesteban (1947-), Eusko Alkartasuneko politikaria.
 Serafin Zubiri (1964-), nafar abeslaria.
 Fernando Goñi (1973-), pilotaria.

Irudiak

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Esteribar
 Ibarrak (Iruñerria)
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 
 Esteribarko Udalako webgune ofiziala

Zubiri