Azido oleiko

Azido oleikoa edo azido cis-9-oktadekanoikoa kate luzeko gantz-azido asegabe bat da, C18H34O2 formula duena. Gizakien gantz ehunean dauden triglizeridoen osagai nagusia da, eta ehun guztiak kontutan hartruta bigarrena azido palmitoleikoaren ondoren.

Izena latinezko oleum ("olio") hitzetik datorkio.

Jatorria 
Animalien eta landareen koipeetan dago. Hona hemen hainbat elikagairen gantzetan agertzen den azido oleikoaren portzentaia (batazbesteko baliotan).

Ezaugarriak 
Hemezortzi karbono ditu eta bederatzigarrenean lotura bikoitza azaltzen du (18:1∆9). Molekula anfipatikoa da. Likido kolorgea da egoera puruan. 4 °C-an solidotzen da; dentsitatea 0,895 g/cm3 da, eta irakite-puntua 286 °C. Sukoia da. Airearekin oxidatu egiten da, eta horiaren eta gorriaren tarteko kolorea hartzen du. Uretan ez da disolbatzen; alkohol, eter eta disolbatzaile organikoetan disolbatzen da. Beste olio eta gantz-azidoetarako disolbatzaile ona da. Azido oleikoaren forma asea azido estearikoa da.

Garrantzia biologikoa 
Onuragarria da odol-hodietarako, eta zirkulazio-aparatuko eta gibeleko gaitzetatik babesten du. Azido oleikoetan aberatsak diren dietek LDL ("Dentsitate baxuko lipoproteinak, "kolesterol txarra") kontzentrazioa jeisten dutela ikusi da. Bularreko minbiziaren arriskua ere jeisten du.

Erabilerak 
Xaboiak ekoizteko lehengai gisa, ukenduak eta kosmetikoak egiteko, janarien gehigarri gisa eta sintesi organikoetarako erabiltzen da.

Botiken eszipiente gisa ere erabiltzen da.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Gantz-azido asegabeak
5α-erreduktasaren inhibitzaileak
Intsektuen ekologia