Ikuska (dokumental-saila)

Ikuska  euskarazko film dokumental-sail aitzindaria izan zen, 1970eko hamarkadaren bukaeran eta 1980ko hamarkadaren hasieran eginikoak. Sailaren ekoizleak Antxon Ezeiza eta Luis Iriondo izan ziren; eta babesleak, berriz, Bertan Filmak, Orbegozo Fundazioa eta Euskadiko Kutxa. 35 milimetrotan grabatu zituzten. Argazkilaria Javier Agirresarobe zen.

Sorrera (1979-1984) 
Antxon Ezeizak eta Luis Iriondok abiatutako proiektua izan zen Ikuska film labur dokumentalen saila. Frankismo osteko Euskal Herria erretratatuko zuten proiektu zinematografikoak egin nahi izan zituzten, euskal zinearen oinarriak finkatzen hasteko, eta pixkanaka, industria bat garatzeko. Hala, 21 lanez osatutako bilduma egitea ebatzi zuten, kultura, gizartea eta politika landuko zituzten dokumentalak, euskaraz errodatutakoak, alderdi politikoengandik aldenduta eta kutsu ideologikorik gabeak.

Ikuska saileko film bakoitzak bere gidoilaria eta bere zuzendaria zituen, eta film guztiek Euskal Herriko gaiak jorratu dituzte.

Bertsio digitalak (2016) 
Euskal Komunikabideen Hedapenerako Elkarteak (EHKE) 2016an 21 dokumental horiek berreditatu zuen euskarri digitalean.  Bertan Filmeak eta Euskadiko Filmotekaren laguntzarekin eta Laboral Kutxaren babesarekin, dokumentalak formatu Digitalean berrargitaratu zituen EKHEk. Bi formatutan plazaratu zituzten: liburua eta 3 DVD eta eduki berberak dituen USB txartela.

Jatorrizko bertsioak 35 milimetrotan errodatu zirenez, zinema areto komertzialetan soilik eskaini zitezkeen, eta horrek kultur elkarteak eta parrokiako aretoak kanpo utzi zituen.

Zuzendariak 
35 milimetrotan errodatu zituzten, lan guztiak homogeneoak izan zitezen, eta Caja Laboral Popularrek, Orbegozo Fundazioak eta Cegasak lagundu zuten proiektua finantzatzen. Ezeizarekin batera (lau zuzendu zituen), Jose Luis Egea, Pedro Olea, Anton Merikaetxebarria, Xabier Elorriaga, Koldo Izagirre, Juanba Berasategi, Koldo Larrañaga, Jose Julián Bakedano, Iñaki Eizmendi, Montxo Armendariz, Mirentxu Loiarte (emakumezko bakarra), Imanol Uribe, Juan Miguel Gutiérrez eta Pedro de la Sota zinegileek ere osatu zituzten laburrak, eta ikusmin handia piztu zuten.

Katebegi bat Euskal Zinema Nazionalaren historian 
Ikuska saila aitzindari izan zen, Euskal Herria bere osotasunean hartzen zuelako, herritarrak eurak zirelako euren kezka eta arazoak kontatzen zituztenak, euskara berreskuratzeko eta erabiltzeko urrats kualitatibo bat izan zelako, eta pentsaera askotako pertsonen arteko Elkarlaneko ezohiko eredua izan zelako.

Baina Ikuska sailak tamalez ez zuen lortu euskal gizartearengana modu normalizatu batean iristea. Eta ez zuen batere jarraipenik izan hurrengo hamarkadetako zinemagintzan. Parte hartu zuten zuzendari gehienak Madrilera itzuli ziren Ikuska saila bukatu zenean, beren euskal ibilera hura anekdota gisa geratu zelarik. Ezeiza, Berasategi eta Izagirre izango ziren salbuespen bakarrak.

Ikuska saila katebegi bat gehiago izan zen etenez beteta dagoen Euskal Zinema Nazionalaren katean, Baina katebegi hura ostarte eder bat eder bat ere izan zen Euskal Herriko laino itsasoan. 

Antxon Ezeizarentzat Ikuska proiektuak Euskal Herrian zinema egitea ahalbidetu nahi zuen, Madrilen mendean egon gabe. 1980ko hamarkadan, euskal zinema nazionalari buruzko eztabaida sutsua egon zen, gero 1990eko hamarkadan eztabaida hori itzali egin zen pixkanaka, ulertuta euskal zinema dela Euskal Autonomia Erkidegoan ekoizten dena.

Kapituluak

Ikuska 1 
 Urtea: 1979
 Zuzendaria: Jose Luis Egea
 Iraupena: 10 min.
 Muntaia: Alberto Magan
 Musika: Benito Lertxundi, José Antonio de Donostia

Ikuska 2 
 Urtea: 1979
 Zuzendaria: Pedro Olea
 Gidoilaria: Pedro Olea
 Aktoreak: Andres Idoiaga, Mari Cruz Bilbao, Asuncion Garmendia, Joseba Elosegi, Joseba Zabaleta, Fernando Goitisolo
 Iraupena: 14 min.
 Muntaia: Alberto Magan
 Musika: Urko
 Kolaboratzaileak: Juan Bautista Berasategi, Koldo Izagirre, Bixente Karda, Iñaki Eizmendi
 Lotura: imdb.com

Ikuska 3 
 Urtea: 1979
 Zuzendaria: Antton Merikaetxebarria
 Gidoilaria: Antton Merikaetxebarria
 Sariak: 1979ko Donostiako Zinemaldiaren Urrezko Maskorra
 Muntaia: Alberto Magan
 Musika: Gustav Holst, Anton Larrauri
 Kolaboratzaileak: Juan Bautista Berasategi, Koldo Izagirre, Bixente Karda, José Luis Egea
 Lotura: imdb.com

Ikuska 4 
 Urtea: 1979
 Zuzendaria: Xabier Elorriaga
 Gidoilaria: Xabier Elorriaga
 Iraupena: 10 min.
 Sariak: 1979ko Zinebiren bigarren saria
 Muntaia: Alberto Magan
 Kolaboratzaileak: Juan Bautista Berasategi, Koldo Izagirre, Bixente Karda, José Luis Egea, Montxo Rejano
 Lotura: imdb.com

Ikuska 5 
 Urtea: 1979
 Iraupena: 10 min.
 Sariak: 1979ko Zinebiren lehenengo saria
 Muntaia: Alberto Magan
 Kolaboratzaileak: Juan Bautista Berasategi, Koldo Izagirre, Bixente Karda, José Luis Egea

Ikuska 6 
 Urtea: 1979
 Zuzendaria: Juan Bautista Berasategi
 Iraupena: 10 min.
 Muntaia: Alberto Magan
 Kolaboratzaileak: Koldo Izagirre, Bixente Karda, José Luis Egea, Imanol Mendez, Joxean Muñoz, José María Sánchez Carrión, Xabier Irigarai

Ikuska 7 
 Urtea: 1979
 Iraupena: 10 min.
 Muntaia: Alberto Magan
 Kolaboratzaileak: Juan Bautista Berasategi, Koldo Izagirre, Bixente Karda, José Luis Egea, Angel Uriarte

Ikuska 8 
 Urtea: 1980
 Zuzendaria: Koldo Larrañaga
 Gidoilaria: Koldo Larrañaga
 Aktoreak: Jesus Perez de Viñaspre, Kepa Enbeitia, Elvira Diaz de Lezana, Araceli Diaz de Lezana, Nicasio Garaigordobil
 Iraupena: 10 min.
 Muntaia: Eduardo Biurrun
 Musika: Jesus Guridi
 Kolaboratzaileak: Juan Bautista Berasategi, Koldo Izagirre, José Luis Egea
 Lotura: imdb.com

Ikuska 9 
 Urtea: 1980
 Zuzendaria: Jose Julian Bakedano
 Gidoigilea: Jose Julian Bakedano
 Iraupena: 10 min.
 Sariak: 1980eko Zinebiren lehenengo saria
 Muntaia: Eduardo Biurrun
 Kolaboratzaileak: José Luis Egea, Iro Landaluze, Imanol Larrinaga, J.M. Susperregi, Félix Azkarazo, Iñaki Gonzalo Bilbao

Ikuska 10 
 Urtea: 1981
 Zuzendaria: Iñaki Eizmendi
 Gidoilaria: Iñaki Eizmendi
 Iraupena: 11 min.
 Muntaia: Alberto Magan
 Kolaborazioak: José Luis Egea, J.M. Susperregi, Iñaki Zabaña, Peio Vicente, Juán Luis Lasa

Ikuska 11 
 Urtea: 1981
 Zuzendaria: Montxo Armendariz
 Gidoigilea: Montxo Armendariz
 Iraupena: 11 min.
 Muntaia: Alberto Magan
 Kolaborazioak: José Luis Egea, Luis Hilos, Pedro Montero, Peio Vicente, Juán Luis Lasa
 Lotura: imdb.com

Ikuska 12 
 Urtea: 1981
 Zuzendaria: Mirentxu Loiarte
 Gidoigilea: Mirentxu Loiarte
 Aktoreak: Karmele Lasarte, María Jesús Zabaleta, Kristian Etxaluz, Itziar Urbiola
 Iraupena: 10 min.
 Muntaia: Alberto Magan
 Kolaboratzaileak: José Luis Egea, Ana Oiarbide, Peio Vicente, Juán Luis Lasa

Ikuska 13 
 Urtea: 1982
 Zuzendaria: Imanol Uribe
 Gidoilaria: Imanol Uribe
 Iraupena: 11 min.
 Sariak: 1983ko Euskal Zinemaren Saria
 Muntaia: Imanol Uribe
 Kolaboratzaileak: Peio Lizarralde, Gonzalo Fernandez Berridi, Bixente Karda, J.J. Arkaute
 Lotura: imdb.com

Ikuska 14 
 Urtea: 1982
 Zuzendaria: Antxon Ezeiza
 Iraupena: 10 min.
 Muntaia: Alberto Magan

Ikuska 15 
 Urtea: 1982
 Zuzendaria: Juan Miguel Gutierrez
 Gidoia: Juan Miguel Gutierrez
 Iraupena: 10 min.
 Muntaia: Imanol Uribe

Ikuska 16 
 Urtea: 1983
 Zuzendaria: Antxon Ezeiza
 Gidoilaria: Antxon Ezeiza
 Iraupena: 10 min.
 Muntaia: Alberto Yaccelini
 Musika: Maite Iridin
 Kolaboratzaileak: Joxe Alberdi, Jokin Apalategi

Ikuska 17 
 Urtea: 1983
 Zuzendaria: Pedro de la Sota
 Gidoigilea: Pedro de la Sota
 Aktoreak: Benjamín Diego, Pedro Clemente, Javier Olabiaga, Antonio Santiago, Francisco Quintana
 Iraupena: 9 min.
 Muntaia: Alberto Yaccelini
 Animazioa: Imanol Larrinaga

Ikuska 18 
 Urtea: 1984
 Zuzendaria: Antxon Ezeiza
 Gidoigilea: Antxon Ezeiza
 Iraupena: 11 min.
 Muntaia: Alberto Yaccelini
 Kolaboratzaileak: Jose Goitia, Peio Vicente, Xabier Amuriza

Ikuska 19 
 Urtea: 1984
 Zuzendaria: Pedro de la Sota
 Gidoigilea: Pedro de la Sota
 Iraupena: 12 min.
 Muntaia: José Luis Berlanga
 Kolaboratzaileak: José Goitia, Pío Vicente, Marzel Etxandi, Jokin Apalategi, Bernardo Atxaga

Ikuska 20 
 Urtea: 1984
 Zuzendaria: Antxon Ezeiza
 Iraupena: 12 min.
 Muntaia: Alberto Magan

Erreferentzia

Ikus, gainera 
 Dokumentalak Euskal Herrian

Kanpo estekak 

Euskal Herriko dokumentalak
Javier Agirresaroberen filmak
1980ko hamarkada