Abuztuaren 16

Abuztuaren 16a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hogeita zortzigarren eguna da, 229.a bisurteetan. 137 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 1942 - Bilboko Begoñako Andre Mariaren basilikaren parean Juan José Domínguez Muñoz falangistak esku-granada bat jaurti zuen, eta hirurogeita hamar zauritu arin eragin zituen.
 1979 - ETAk Antonio López Carreras erail zuen Bilbon.
 2006 - Laredoko gas leherketaren ostean larri zaurituriko emakume Getxotarra ospitalean hil zen.

Mundua 
 1570 - Amerikako kolonia espainiarretan Inkisizioa ezarri zen.
 1773 - Klemente XIV.ak Jesusen Konpainia desegin zuen mundu osoan.
 1907 - Muley Abdelaziz Marokoko sultan izendatu zuten.
 1960 - Zipre Erresuma Batuarengandik independizatu zen.
 1998 - 29 hildako eta 200 zauritu eragin zituen bonba-auto bat lehertu zen Omaghen (Ipar Irlanda).
 2005 - West Caribbean konpainiaren hegazkin bat Venezuelan erori zen, 152 hildako eraginez.
 2009 - 44 pertsona hil ziren Kuwaiten, ezkontza bat ospatzen ari zirela, sute bat piztean.

Arte eta kultura

Euskal Herria

Mundua 
 1876 - Sigfrido (), Richard Wagnerrek idatzitako Nibelungoen eraztuna opera saileko hirugarren opera estreinatu zen Bayreutheko Festspielhausen.

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria

Mundua 
 1885 - 249 Ilse asteroidea aurkitu zuten.
 1982 - Lehen CDa sortu zen.

Kirolak

Euskal Herria 
 2009 -
 Ekaitz Saies arraunlari donostiarrak Munduko Txapelketa irabazi zuen K-1 4x200m errelebo kategorian.
 Euskotren Ligaren lehenengo denboraldia amaitu zen. Galizia erraz nagusitu zen zortzi estropadatatik sei irabazita.
 2015 - Emakumezkoen Traineru Ligako 2015eko denboraldia: San Juan izan zen txapelduna bigarren aldiz jarraian

Mundua 
 2009 - Usain Boltek urrezko domina lortu zuen 100 metroko lasterketan Berlingo Munduko Atletismo Txapelketan, munduko errekorra hobetuz eta marka 9.58 segundotan ezarriz.

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1599 - Diego López Pacheco, Espainia Berriko erregeordea eta Nafarroako erregeordea (h. 1653).
 1850 - Emilio Campuzano, bizkaitar ingeniaria, Santiago de Compostelan (h. 1938).
 1860 - Ricardo García Mercet, bizkaitar militar eta naturalista, entomologian nabarmendua (h. 1933).
 1907 - Fernando Goenaga Iribarren, gipukoar abeslaria, Isil-isilik abesti herrikoiaren egilea (h. 1990).
 1932 - Carlos Diaz Arkotxa, bizkaitar militarra eta Ertzaintzako buruzagia (h. 1985).
 1935 - Carmelo Borobia, nafar apaiza, Tarazonako apezpikua (h. 2022).
 1943 - Luis Roldán, nafar politikaria eta goardia zibilaren zuzendaria, Zaragozan (h. 2022).
 1944 - Rafael Camiña, bizkaitar belar hockey jokalari ohia.
 1946 - Maite Zelaia, gipuzkoar arkitektoa, formazio hori jaso zuen lehen emakume eibartarra.
 1947 - Jaime de Salazar y Acha, gipuzkoar historialari eta genealogista.
 1951 - Josetxo Zaldua, kazetari eta argazkilari nafar eta mexikarra (h. 2021).
 1952 - Mixel Berhokoirigoin, baxenafar laboraria, Euskal Herriko Laborantza Ganberako presidentea eta Bakegileak taldeko kidea (h. 2021).
 1953 - Ana Urkijo, bizkaitar abokatu eta Athletic Clubeko presidente ohia.
 1956 - Ruper Ordorika, euskal abeslaria.
 1959 - Lorena Lopez de Lacalle, arabar politikaria.
 1962 - Ana Borderas, gipuzkoar kazetaria eta irrati-esataria.
 1972 - Abigail Lazkoz, bizkaitar margolaria.
 1973 - Iker Sarriegi, gipuzkoar futbolari ohi eta abokatua.
 1979 - Maite Larburu, gipuzkoar biolin-jotzailea.
 1980 - Amalur Arbelaitz Arbelaitz, gipuzkoar baserritarra eta kirolaria.
 1984 - Jon Larreategi, gipuzkoar futbolari ohia.
 1986 - Javier Etxarri, nafar txirrindularia.
 1995 - Oier Goia, gipuzkoar errugbilaria.
 1997 - Aihen Muñoz, gipuzkoar futbolaria.
 1999 -
 Jon Alberdi, gipuzkoar pilotaria.
 Álvaro Djaló, bizkaitar futbolaria, Madrilen.
 2000 - Jon Ander Olasagasti, gipuzkoar futbolaria.

Mundua 
 1557 - Agostino Carracci, italiar margolari eta grabatzailea (h. 1602).
 1645 - Jean de La Bruyère, frantziar idazle moralista (h. 1696).
 1650 - Vincenzo Coronelli, italiar fraider frantziskotar, kosmografo eta kartografoa (h. 1718).
 1795 - Heinrich August Marschner, alemaniar musikagilea (h. 1861).
 1815 - San Joan Bosco, italiar apaiza, Salestar lagunartearen sortzailea (h. 1888).
 1821 - Arthur Cayley, britainair matematikaria (h. 1895).
 1825 - Gustave de Ponton d'Amécourt, frantziar asmatzaile, arkeologo eta numismatikoa (h. 1888).
 1832 - Wilhelm Wundt, alemaniar fisiologo, filosofo eta psikologiaren aitzindaria (h. 1920).
 1845 - Gabriel Lippmann, frantziar fisikaria, 1908ko Fisikako Nobel Saria (h. 1921).
 1848 - Francis Darwin, britainiar botanikaria (h. 1925).
 1849 - Johan Kjeldahl, daniar kimikaria (h. 1900).
 1860 - - Jules Laforgue, uruguaiar jatorriko frantziar olerkari sinbolista (h. 1887).
 1863 - Gabriel Pierné, frantziar musikagilea (h. 1937).
 1867 - António Nobre, portugaldar olerkaria (h. 1900).
 1869 - Léon Kauffman, Luxenburgoko lehen ministroa (h. 1952).
 1874 - Gerhard Hessenberg, alemaniar matematikaria (h. 1925).
 1876 - Ivan Bilibin, errusiar ilustratzaile eta antzeztokien diseinatzailea (h. 1942).
 1878 - Shigeho Tanaka, japoniar iktiologoa eta zoologia irakaslea (h. 1974).
 1888 - T. E. Lawrence, Lawrence Arabiakoa, britainiar militar, arkeologo eta idazlea (h. 1935).
 1892 - Harold Foster, kanadar-estatubatuar komikigilea (h. 1982).
 1895 -
 Albert Cohen, suitzar eleberrigilea (h. 1981).
 Jacinto Guerrero, espainiar musikagilea (h. 1951).
 1904 - Wendell Meredith Stanley, estatubatuar biokimikaria, 1946ko Kimikako Nobel Saria (h. 1971).
 1906 - Frantzisko Josef II.a Liechtensteingoa, Liechtensteingo Printzerriko printzea eta estatuburua (h. 1989).
 1907 - Georgette Kokoczynski, frantziar erizaina eta anarkista (h. 1936).
 1911 - Ernst Friedrich Schumacher, alemaniar jatorrizko ekonomilaria, eragin handiduna 1970eko hamarkadan (h. 1977).
 1913 - Menahem Begin, Israelgo lehen ministroa (h. 1992).
 1920 - Charles Bukowski, estatubatuar idazlea (h. 1994).
 1923 - Millôr Fernandes, brasildar marrazkilari, umorista, antzerkigile, idazle eta itzultzailea (h. 2012).
 1928 - Ann Blyth, estatubatuar aktore eta abeslaria.
 1929 -
 Bill Evans, estatubatuar piano-jotzaile eta musikagilea (h. 1980).
 Helmut Rahn, alemaniar futbolaria (h. 2003).
 1930 - Tony Trabert, estatubatuar tenislaria (h. 2021).
 1931 -
 Alessandro Mendini, italiar arkitekto eta diseinatzailea (h. 2019).
 Kakuichi Mimura, japoniar futbolaria (h. 2022).
 Harold Bernard St. John, Barbadosko lehen ministroa (h. 2004).
 1932 - Eva Rysová, eslovakiar aktorea (h. 2023).
 1933 -
 Reiner Kunze, alemaniar idazlea eta itzultzailea.
 Julie Newmar, estatubatuar aktore, dantzari eta abeslaria.
 Stuart Roosa, estatubatuar astronauta (h. 1994).
 1934 - Diana Wynne Jones, britainiar idazlea (h. 2011).
 1935 - Arnaldo Pambianco, italiar txirrindularia (h. 2022)
 1938 - Emmanuel Rakotovahiny, Madagaskargo lehen ministroa (h. 2020).
 1940 - Bruce Beresford, australiar zinema zuzendaria.
 1942 - Iain Douglas-Hamilton, britainiar zoologoa.
 1947 - Daishiro Yoshimura, japoniar futbolaria (h. 2003).
 1951 - Umaru Yar'Adua, Nigeriako 4. Presidentea (h. 2010).
 1953 - Stuart Baxter, ingeles futbolari ohia eta entrenatzailea.
 1954 -
 James Cameron, kanadar zinema zuzendaria, produktorea eta gidoigilea.
 Joan Coscubiela, kataluniar politikalari eta sindikalaria.
 1958 -
 Angela Bassett, estatubatuar aktorea.
 Consuelo Díez Fernández, espainiar piano-jotzailea eta musikagilea.
 Djão, Mozambiken jaiotako portugaldar futbolaria (h. 2023).
 Anne L'Huillier, frantziar fisikaria eta fisika atomikoko irakaslea, 2023ko Fisikako Nobel Saria.
 Madonna, estatubatuar abeslari eta aktorea.
 1959 - Marc Sergeant, belgikar txirrindulari ohia.
 1960 -
 Éric Caritoux, frantziar txirrindulari ohia.
 Timothy Hutton, estatubatuar aktorea.
 1962 - Steve Carell, estatubatuar aktore, umorista, ekoizle, gidoigile eta zuzendaria.
 1966 - Onésimo Díaz, madrildar apaiz katoliko eta historialaria.
 1969 - Kate Higgins, estatubatuar ahots-aktorea, abeslari eta piano-jolea.
 1970 - Fabio Casartelli, italiar txirrindularia (h. 1995).
 1971 - Matthew Bingley, australiar futbolari ohia.
 1974 -
 Tomasz Frankowski, poloniar futbolari ohia.
 Joaquín Reyes, espaniar umorista, irratiko esatari eta aktorea.
 1975 - Taika Waititi, zeelandaberritar zinema eta telebista zuzendaria, aktorea eta umorista.
 1976 - Nuria Fernández, espainiar atleta, 1.500 metroko lasterketan aditua.
 1978 - Karine Teles, brasildar aktore, gidoilari eta zinema ekoizlea.
 1981 - Roque Santa Cruz, paraguitar futbolaria.
 1983 -
 Valeria Luiselli, mexikar idazlea.
 Nikolaos Zisis, greziar saskibaloi jokalaria.
 1987 - Zoran Vrkić, kroaziar saskibaloi-jokalaria.
 1988 - Rumer Willis, estatubatuar aktorea.
 1991 - Evanna Lynch, irlandar aktorea.
 1993 - Diego Llorente Ríos, madrildar futbolaria.
 1996 - Caeleb Dressel, estatubatuar igerilaria.

Heriotzak

Euskal Herria 
 1807 - Bruno Hezeta, euskal herritar itsasgizon eta ofiziala (j. 1744).
 1937 - Justo Etxeguren, arabar apaiza, Asturiasen (j. 1884).
 1945 - Pilar Zabala, Iciar II, gipuzkoar erraketista (j. 1926).
 1960 - André Behotegi, euskal errugbilaria, Nizan (j. 1900).
 1966 - León Gutiérrez, Leo Goti, espainiar euskaltzalea, Buenos Airesen (j. 1877).
 1984 - Piarres Narbaitz, euskal idazle, historialari eta apaiza (j. 1910).
 1987 - Javier Sagarzazu, gipuzkoar futbolaria (j. 1958).
 1988 - Pierre Caubet, zuberoar txanbelari eta laboraria (j. 1913).
 1991 - Ignacio Pinedo, gipuzkoar saskibaloi jokalari eta entrenatzailea, Madrilen (j. 1925).
 1997 - Mariano Estornes Lasa, euskal idazlea (j. 1909).
 2002 - Jean Urruti, esku huskako baxenafar pilotaria eta Frantziako Erresistentziako kidea (j. 1912).
 2003 - Sebastian Salaberria, gipuzkoar bertsolaria eta euskal idazlea (j. 1915).
 2021 - Nacho Moreno, arabar marrazkilari, idazle eta sukaldaria, Puerto de Santa Marían (j. 1957).

Mundua 
 1157 - Ramiro II.a Aragoikoa, Aragoiko erregea (j. 1086).
 1339 - Azzone Visconti, Milango jauna (j. 1302).
 1419 - Wentzeslao IV.a Bohemiakoa, Bohemiako erregea eta Germaniako enperadorea (j. 1361).
 1443 - Ashikaga Yoshikatsu, Ashikaga shogunerriko zazpigarren shoguna (j. 1434).
 1492 - Beatriz da Silva, portugaldar lekaimea, Gure Ama Birjinaren Sortze Guztiz Garbiaren Ordenaren sortzailea.
 1637 - Isaac Beeckman, herbeheretar filosofo eta zientzialaria, atomismo modernoaren sortzaileetakoa (j. 1588).
 1671 - Andrew Marvell, britainiar idazle eta politikaria (j. 1621).
 1705 - Jakob Bernoulli, suitzar matematikari eta zientzialaria (j. 1654).
 1886 - Ramakrishna, indiar yogia (j. 1836).
 1888 - John Pemberton, estatubatuar kimikaria, Coca-Cola edariaren asmatzailea (j. 1831).
 1893 - Jean Martin Charcot, frantziar neurologoa (j. 1825).
 1899 - Robert Wilhelm Bunsen, alemaniar kimikaria (j. 1811).
 1900 - Jose María Eça de Queirós, brasildar idazlea (j. 1845).
 1920 - Norman Lockyer, ingeles zientzialari eta astronomoa, helioaren aurkitzailea (j. 1836).
 1921 - Petri I.a Serbiakoa, Serbiako erregea (j. 1844).
 1929 - Frank van der Stucken, belgiar-estatubatuar musikagile eta orkestra-zuzendaria (j. 1858).
 1938 - Robert Johnson, estatubatuar bluesmana (j. 1911).
 1940 - Henri Desgrange, frantziar txirrindulari eta kazetaria (j. 1865).
 1948 - Babe Ruth, estatubatuar beisbol jokalaria (j. 1895).
 1949 - Margaret Mitchell, estatubatuar idazle eta kazetaria (j. 1900).
 1951 - Louis Jouvet, frantziar antzezlea eta antzerki-zuzendaria (j. 1887).
 1956 - Béla Lugosi, errumaniar aktorea (j. 1882).
 1957 - Irving Langmuir, estatubatuar kimikari eta fisikaria, 1932ko Kimikako Nobel Saria (j. 1881).
 1959 - Wanda Landowska, poloniar-estatubatuar klabe-jotzailea (j. 1879).
 1972 - Muhammed Ufqir, Marokoko armadako jenerala eta politikaria (j. 1920).
 1973 - Selman Abraham Waksman, estatubatuar biokimikari eta mikrobiologoa, 1952ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1888).
 1977 - Elvis Presley, estatubatuar rock abeslaria eta aktorea, historiako musikaririk garrantzitsuenetakotzat hartua (j. 1935).
 1979 - John George Diefenbaker, Kanadako lehen ministroa (j. 1895).
 1987 - Peter Schidlof, austriar musikagilea (j. 1922).
 1991 - Luigi Zampa, italiar zinema zuzendaria (j. 1905).
 1993 -
 Stewart Granger, ingeles-estatubatuar aktorea (j. 1913).
 Alison Smithson, britainiar arkitektoa (j. 1928).
 1997 - Nusrat Fateh Ali Khan, jatorri sufiko pakistandar kantaria (j. 1948).
 2001 - Anna Mani, indiar fisikari eta meteorologoa (j. 1918).
 2002 - Abu Nidal, palestinar politikari eta gerrillaria (j. 1937).
 2003 - Idi Amin, Ugandako presidente eta diktadorea, giza-eskubideen bortxaketagatik ezaguna (j. 1925).
 2005 -
 Milorad Pavić, serbiar futbolari eta entrenatzailea (j. 1921).
 Roger Schutz, anaia Roger, frantziar teologoa, Taizé kristau-komunitate protestantearen sortzailea (j. 1915).
 2006 - Alfredo Stroessner, Paraguaiko presidente eta diktadorea (j. 1912).
 2007 - Max Roach, estatubatuar bateria-jotzailea (j. 1924).
 2008 -
 Ronnie Drew, irlandar kantari eta abestigilea eta The Dubliners folk taldeko partaidea (j. 1934).
 Masanobu Fukuoka, japoniar nekazaria, ospetsua nekazaritzan aldeztu zuen metodo eta prozedura naturalengatik (j. 1913).
 2009 - Barbara Lauwers, Women’s Army Corps AEBetako armadako emakume taldeko kidea (j. 1914).
 2011 - Paul-Marie Lapointe, kanadar olerkari eta kazetaria (j. 1929).
 2012 - Joaquín Luis Romero Marchent, espainiar zinema zuzendari, telebista zuzendari eta gidoilaria (j. 1921).
 2014 - Vsevolod Nestayko, ukraniar idazlea, haur literaturan berezitua (j. 1930).
 2015 - Jacob David Bekenstein, mexikar, estatubatuar eta israeldar fisikari teorikoa (j. 1947).
 2016 - João Havelange, brasildar kirolari eta kirol-buruzagia, FIFAko presidentea (j. 1916).
 2018 -
 Aretha Franklin, Soularen Erregina, estatubatuar abeslaria (j. 1942).
 Atal Bihari Vajpayee, Indiako lehen ministroa (j. 1924).
 2019 -
 Peter Fonda, estatubatuar aktore, gidoigile, ekoizle eta zinema zuzendaria (j. 1940).
 Felice Gimondi, italiar txirrindularia (j. 1942).
 2021 - Volodymyr Holubnytxy, ukrainar eta sobietar atleta (j. 1936).
 2023 -
 Howard Becker, estatubatuar soziologoa (j. 1928).
 Beriz Belkić, Bosnia eta Herzegovinako presidentea (j. 1946).
 Renata Scotto, italiar sopranoa (j. 1934).

Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Jasone eta Jasokunde.
 San Roke eguna: Deban esku-dantza dantzatu ohi da.

Kanpo estekak 

Abuztuaren 15 | Urteko egutegi | Abuztuaren 17