Martxelo Otamendi

Martxelo Otamendi Egiguren (, Tolosa, Gipuzkoa) euskal kazetaria da. Euskaldunon Egunkariaren zuzendaria izan zen, 1993ko ekainaren 9tik —ia egunkari haren sorreratik— 2003ko otsailaren 20an bortxaz itxi zuten arte. Gaur egun, Berria egunkaria zuzentzen du.

Euskara irakasle eta kazetaria Euskal Telebistan (1984-1993) 
Euskara-irakasle izan zen hasieran, hasierako Korriken antolaketan ere parte hartu zuela. Tolosako euskaltegiko zuzendaria ere izan zen geroago.

1984an kazetaritzan hasi zen, Eginen Egun on eranskinean Frankie Tai pseudonimoa erabiliz. 1987tik 1989ra, Euskal Telebistan aritu zen lanean, Tolosako Udal Euskaltegian bi urteko eszedentzia eskatuta. 'Txoria dut maite' programaren ardura hartu zuen bere gain. Ondoren, 'Aste ero' asteroko saioko zuzendaria izan zen. ETBko lanak promozionatzea izan zen Otamendiren orduko lan nagusia. Jaioterriko Galtzaundi Euskara Elkartean ere buru-belarri murgildu zen. ETBn barne ekoizpena eragiteko aukera izan zuen bi urtetan, eta Boisera (AEB) jo zuen ondoren. Tolosako euskaltegira lanera itzuli zen handik, eta ETBko 'Babel' programa egin zuen urtebetez. Euskaltegia utzi, eta 'Egonean giro' magazina zuzentzeari ekin zion ETBn; 1991 urtea zen, eta urte eta erdiz bete zuen lan hura. Urte hartan udan gazteentzako 'Rockibili' saioa ere egin zuen.

Euskal Telebistak 1992tik 1994ra bitartean sortutako Flamingo Berria telesailean gidoigilea izan zen Ramón Barea, Felipe Loza eta Joanes Urkixo-rekin.

Euskaldunon Egunkariko zuzendaria (1993-2003) 
1990eko abenduaren 6an argitaratu zen Euskaldunon Egunkaria-ren 1. zenbakia. Hasiera hartan Pello Zubiria izan zen zuzendaria eta Iñaki Uria zuzendariordea. Baina 1993an Zubiria Argia aldizkarira itzuli zenean Martxelo Otamendik egunkariko zuzendaritza hartu zuen. 2003ko otsailaren 20ra arte, Guardia Zibilak kazeta itxiarazi zuen arte.

Euskara hutsezko egunkari bakarra izango zena sortzea prozesu eredugarria eta emankorra izan zen, urte gutxi lehenago inor gutxik uste baitzuen ekonomikoki bideragarria izango zenik. Baina sortzea bera bezain eredugarria izan zen egunkariaren iraupena eta hobekuntza hurrengo urteetan. Hasi zenekoan 32 orrialde baino ez zituen biltzen; Otamendik egunkaria hamar urtez zuzendu ondoren, zarratu zutenean, 60 orrialde inguru ziren, aparteko eranskinak kontuan hartu barik. Gainontzeko egunkarien moduko egituraketa zuen: Iritzi saila, Euskal Herriko politika eta gizartea, Nazioartekoa, Ekonomia, Kirolak, Kultura... Guardia Zibilak egunkaria itxiarazi baino ordu batzuk lehentsuago 2003an Azpeitiako Aitonenan hitzaldi batean Otamendik azaldu zuen 9.000 erosle izatera heldu zirela, eta kopuru hori handitzeko hausnarketa egiten zirela. Bi hilabete lehenago Internet-ekarpenak goraipatzeko Buber saria jaso zuen Euskaldunon Egunkariak Interneten euskara garatzeko egindako lanagatik.

Euskaldunon Egunkaria itxieraren kasua (2003) 

ETAri laguntzea leporatuta, 2003ko otsailaren 20an Euskaldunon Egunkaria ─euskara hutsean argitaratzen zen egunkari bakarra─ ixteko agindua eman zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak, eta Egunkaria-ko zuzendaritzako hamar kide atxilotu zituzten. Honek guztiak iskanbila sortu zuen euskal gizartean, batetik erabakiak neurrigabetzat eta eskubideen zapalketatzat jo zituztelako, eta, bestetik, hamar atxilotuetako bostek torturak eta tratu txarrak salatu zituztelako. Otamendik tortura latzak salatu zituen.

 2010ean, Auzitegi Nazionalak Otamendi akusazio haietaz guztiez absolbitu zuen Xabier Oleaga, Iñaki Uria, Txema Auzmendi eta Joan Mari Torrealdai lankideekin batera. Epaiak Torrealdai, Otamendi, Uria, Auzmendi eta Oleaga errugabe zirela onartu zuen, akusazioen argudioak gogor kritikatuz eta ETArekiko lotura ukatuz. Baina auzi ekonomikoak aurrera segitu zuen.
 2012an Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainia kondenatu zuen Otamendik jasandako torturak ez ikertzeagatik. Torturaren ondorioz-edo minbizi bat garatu zuen geroago, baina laguntza medikoari esker gainditu ahal izan zuen.
 2014an Egunkariako auzi ekonomikoa artxibatu egin zuten epaitegiek. Orduan bukatu ziren auzi guztiak, 11 urte pasa eta gero.

Berriako zuzendaria 2003tik 
Euskaldunon Egunkariaren itxieraren ondorioz, protesta, diru-bilketa eta manifestazio erraldoiak antolatu ziren. Gizartearen erantzuna hain izan zen jendetsua, non lau hilabeteko epe laburrean Berria egunkaria sortuko zen, eskaera sozial horri erantzuteko asmoz. Euskaldunon Egunkaria itxi eta lau hilabetera, 2003ko ekainaren 21ean, Berriaren lehenengo zenbakia kaleratu zen eta Otamendi zen zuzendaria.

2003az geroztik, Otamendi zuzendari, etengabeko hobekuntza-prozesu batean murgildu da Berria egunkaria. Besteak beste hauek:

 Hasiera-hasieratik edizio digitala ere badauka Berriak papereko edizioaz gain.
 Hainbat eskualdetan Hitza egunkariak sortu dira tokian tokiko euskara elkarteen eta gizarte eragileen laguntzarekin: Tolosaldeko Hitza, Oarso Bidasoko Hitza, Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza, Urola Kostako Hitza, Goierriko Hitza, Irutxuloko Hitza eta Busturialdeko Hitza.
 2010ean lurraldetako Hitzak jaio ziren: Gipuzkoako Hitza, Bizkaiko Hitza, Iparraldeko Hitza, Nafarroako Hitza eta Arabako Hitza. Azken horrek 2016an Arabako Alea aldizkariarekin bat egin zuen eta Alea.eus proiektua jarri zuten abian.
 Atal bereziak argitaratzen ditu: astearteetan "Tantoa" osagarria, asteburuan izandako kirol-informazioarekin; larunbatetan "Bizigiro" atala eta umeentzako "Mantagorri" gehigarria; eta igandeetan kulturari buruzko "Nasan".
 Europako hizkuntza gutxituen egunkarietako elkartea den MIDASeko kidea da Berria.
 Martxelo Otamendik Euskal Herriko asteko kronika labur bat idazten du igandero. Lehen Enbaxada bila atalean egiten zuen, eta orri berean alboan azaltzen zen Vilaweb-eko zuzendaria den Vicent Partal-ek Katalan Herriei buruz egiten duena. 2020tik Nos Diarioko zuzendari Maria Obelleirorekin ere idazten dute Zuzendarien Galeusca atalean. Hiru zutabe horiek Vilaweb-en eta Nos Diario-n ere argitaratzen dira, katalanez (Galeusca de directors) eta galizieraz, hurrenez hurren.

Hobekuntza horien ondorioz, 2017an Berriaren paperezko edizioak 58.000 irakurle zituen eta Internet edizioak 46.000.

Ohiko solaskide irratian eta telebistan 
Otamendi ohiko solaskidea izaten da Euskadi Irratiko Faktoria (irratsaioa) programan (hasieran Maite Artolak gidatzen zuen eta 2020tik Iñaki Guridik), baita Euskal Telebistan eta Kataluniako TV3n ere.

Sariak 

 1992: Telebistako saiorik onenarentzako Argia Saria 'Egonean giro' magazinagatik.
 2002: Buber saria Euskaldunon Egunkariak Interneten euskara garatzeko egindako lanagatik.
 2003: 13. Korrikako mezuaren egilea.
 2005: "Torredembarra Hiria" sarietako bat eman zioten.
 2005: "Rikardo Arregi" Kazetaritza Sarietako ohorezko aipamena eskuratu zuen.
 2018: "Rikardo Arregi" Kazetaritza Sarien 30. urtemugan sariketa berezia antolatu zuen Andoaingo Udalak, eta 30 urte horietako komunikazioaren 10 mugarri saritzea erabaki zuten. 10 horietako bat izan zen Euskaldunon Egunkaria / Berria bikotea, eta Martxelo Otamendi bateko zein besteko zuzendariak jaso zuen saria. Horrela esan zuen epaimahaiak: "Funtsezkoa da hedabide honek euskararen biziberritzeari eta informazioa euskaraz jasotzeko eskubideari egindako ekarpena. Eta erabakigarria, orobat, euskarari prentsa idatzian eta Interneten egindako lekua. 2003an bidegabeki itxi zuten arren, gaur egun Berrian bizirik dirauen mugarria da Euskaldunon Egunkaria".

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Gaur irekiko ditu ateak Euskaldunon Egunkaria-ren sorrerari buruzko film dokumentala.
 Euskaldunon Egunkariaren itxiera
 Euskararen historia
 Sisiforen paperak
 Berria
 Egin
 Gara

Kanpo loturak 

 Martxelo Otamendik berrian idatzitako artikuluak. Berria.eus
 Ainara Maia Urrozen iritzi-artikulua: https://www.berria.eus/egunkaria/testua_ikusi.php?id=5855&mota=berria
 Otamendi: 'Ahora es urgente el cambio en la política penitenciaria'Bideo (ETB, 2018)
 Martxelo Otamendi kazetari tolosarra, bere minbiziari buruzBideo (ETB, 2019)
 Egunkariaren aldeko elkartea
  Egunkaria International
  Nazioarteko Kazetarien Elkartea.
 Egunkaria kasuko FAQ edo galdetegia
 egunkaria.com webgunea 2000.02.27an via archive.org
 egunkaria.com webgunea 2002.10.20an via archive.org
 Aho-bizarrik gabe: Martxelo Otamendi Bideoa, Argia (2013)
 Martxelo Otamendiekin elkarrizketa Bideoa, Argia (2008)

Tolosarrak
Euskaldunon Egunkaria
Berria
Euskal kazetariak
Euskal Herriko gatazkan torturatuak
Gipuzkoako kazetariak
ETB 1eko aurkezleak
Euskaldunon Egunkariako kazetariak