Elektra (mitologia)

Greziar mitologian, Elektra (antzinako grezieraz: Ἠλέκτρα, Êléktra) Agamemnonen eta Klitemnestraren alaba, eta Orestesen, Ifigeniaren eta Krisotemisen arreba zen. Iliadan, Laodice bezala aipatzen da. 
Elektrak gurasoenganako maitasuna eta justiziazko mendekua irudikatzen ditu. Hala, Elektra konplexua izendatuz.

Eskilok, Sofoklesek eta Euripidesek pertsonaia horren inguruan antzerti-lanak idatzi zituzten. Idazle modernoen artean ere lekua izan du: Prosper Jolyot de Crébillon (1708) eta Jean Giraudoux (1937) frantsesek, Benito Pérez Galdós espainiarrak (1901), Hugo von Hofmannsthal austriarrak (1905), Marguerite Yourcenar frantsesak (1954) eta Eugene O'Neill estatubatuarrak (1932), bestak beste, erabili zuten beren lanetan.

Mitoak

Agamemnonen heriotza 

Klitemnestrak eta haren maitale Egistok Agamemnon hil zutenean, Elektra ez zegoen Mizenasen. Zortzi urte geroago, Elektra Atenastik itzuli zen bere anaia Orestesetik. Pindaroren arabera, Orestes salbatu zuen bere inudeak edo Elektrak, eta Fanotera bidali zuten, Parnaso mendiaren atzealdera. Elektrak, Egistoren esklabo bihurturik, isilpean prestatu zuen bere mendekua.

Klitemnestraren heriotza 
Orestesek 20 urte bete zituenean, Delfosko orakuluak bere sorterrira itzultzea eta aitaren hilketa mendekatzea agindu zion. Eskiloren arabera, Elektrarekin topo egin zuen Agamemnonen hilobian, hara joan baitziren hildakoei omenaldia egitera. Elkar ezagutu zuten, eta elkar hartu zuten Orestesek bere aita mendeka zezan. Orduan, Elektrak Egisto eta Klitemnestra hiltzen lagundu zion Orestesi. Ateneak deituta bildu zen Areopagoko auzitegiak heriotzara zigortu zuen Elektra, baina Apolok salbatu zuen.

Herri kulturan

Literatura 

 Elektra Azaleen Bidean (Electra on Azalea Path, 1959). Sylvia Plath-enElektraren konplexuaren inguruko olerkia.
 Elektra (The Amber Princess, 1963). Henry Treece olerkilari greziarrak idatziriko liburua, Mizeniar Greziako legendazko pertsonaietan oinarrituriko trilogia baten parte bezala. Bertan, Elektra narratzaile eponimoa da.
 Beneath the Shadow of the Mountain (1990). Yannis Ritsos olerkilari greziarraren The New Oresteia of Yannis Ritsos olerki-bildumako poema.
 Commissario Guido Brunetti nobelen bilduma (1992-2022). Donna Leon idazle suitzar-amerikarraren nobela beltz bilduma da, non Elektra edo Signorina Elettra, bildumako hirugarren liburuan aurkezten den, poliziako idazkaria bezala.
 Izenen Etxea (House of Names, 2017). Colm Tóibín. Agamemnonen heriotzaren istorioa.
 Elektra (2022). Jennifer Saint autore estatubatuarraren Elektraren bizitzaren inguruko nobela.

Opera 

 Idomeneo (1781). Wolfgang Amadeus Mozarten eta Giambattista Varescoren opera seria da, non Elektra antagonista erromantikoa den.
 Électre (1782). Jean-Baptiste Lemoynen tragédie lyrique opera frantsesa, Nicolas-François Guillarden libretoarekin.
 Electra (1787). Johann Christian Friedrich Haeffner konpositore suediarraren opera, Adolf Fredrik Ristellen libretoarekin.
 Elektra (1909). Richard Straussen opera, Hugo von Hofmannsthalen 1903an argitaraturiko lanaren libretoa erabiliz.
 Mourning Becomes Electra (1967). Marvin David Levy estatubatuarraren 3 aktuko opera, Eugene O'Neillen antzerkian oinarriturik sortua.

Musika 

 Electra Heart (2012). Marina and the Diamonds pop taldearen albuma.
 Elektra (2018). Joan Miquel Oliver abeslariaren albuma.

Filma 

 Mourning Becomes Electra (1947). Dudley Nicholsek zuzenduriko drama film estatubatuarra, Eugene O'Neillen antzerkian oinarriturikoa.
 Electra (1962). Michael Cacoyannis zuzendari eta idazle bezala eta Mikis Theodorakis konposiorearen musikarekin.

Astronomia 

 130 Elektra. 1873ko otsailaren 17an Christian Heinrich Friedrich Petersek asteroide gerrikoan aurkitutakoasteroidearen izena da.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Elektraren konplexua
 Elektra (opera)

Kanpo estekak 

Greziar mitologiako pertsonaiak