Akamarre

Akamarre ([akamaʁe]) Nafarroa Behereko iparraldeko eta Gaskoiniako hego-mendebaldeko udalerri bat da, Bidaxuneko kantonamenduan, Agaramont eskualdean dagoena.  biztanle zituen . urtean.

Geografia 
Biduze ibaiaren eskuinaldean dago. Herri mugakideak hauek dira: iparraldean Oeyregave eta Hastinga; mendebaldean Bidaxune; hegoaldean Arrueta-Sarrikota eta Burgue-Erreiti; ekialdean Léren eta Saint-Pé-de-Léren; hego-ekialdean Bastidaxarre eta Erango.

Hidrografia 
Udalerria zeharkatzen duen ibai nagusia Biduze da, Aturriren ibaiadarra dena. Biduzeren ibaiadarrak diren Lihuri, Lagrabe eta Layserotte ere herritik pasa dira.

Paueko uhaitzaren ibaiadarrak diren Baniou (eta honen ibaiadarrak: Lagabotte, Arrouyous, Labarthe eta Bousquet errekek) eta Estey d'Arthous errekek udalerria ere zeharkatzen dute.

Etxeak eta auzoak 
 Lanusse
 Le Boscq
 Barnea
 Pouyo
 Bourdettes
 Le Mech
 Amikuze

Toponimia 
Akamarre 
Acamer edo Acamar (1072-1105), Camer (1193, Baionako eskutitzak), 
Sanctus-Martinus de Camer (XII. mendea, Sordeko eskutitzak), 
Cammes (1463, aveux de Languedoc),
Cama (Paueko notarioa) eta
Camme (1650, Gouvernement Général de Guienne et Guascogne et Pays circonvoisins izeneko mapa) izenak izan ditu.

Frantsesez  eta gaskoiz  du izena.

Historia 
Paul Raymondek Akamarre XII. mendearen erdialdean sortu zutela dio Orduko herrixka Samatze eta Saint-Pé-de-Lérenekin batera Akizetik gobernaturiko baroierria osatzen zuen.

Agaramontar leinua bertoko jauna zen. Jaunak oraindik aztarnak geratzen diren ehiza-pabiloia zuen herrian. Bertan erbesteratu zen Mariana Neoburgekoa espainiar erregina-alarguna.

1790ean kantonamendu-hiriburu bilakatu zen. Kantonamendu honetan Erango, Akamarre, Burgue, Samatze eta Erreiti herriak zeuden.

Herri euskaldun ala gaskoia 
Jean-Baptiste Orpustanek 1304an eta 1349an nafar erregeari zergak bidaltzen zituzten herrien zerrendan zegoela dio. Erdi Aroaren amaierarako, Eugène Goienetxeren esanetan, Bidaxune inguruko zenbait parrokia agaramontarren eskuetan zeuden baina Akamarreren egoera «anbiguoa» zen.

Antzinako Erregimenean egoera ez zen argiagoa izan: Akamarren zuzenbide zibilaren arloan gaskoi ohitura zen nagusi eta baita zerga arloan ere. Hala ere, politikoki, Agaramonteko dukerrian zegoen eta Gixune ordezkatu zuen Akamarreko seneskalerri txikiaren hiriburu moduan. Zalantza barik gaskoiak ziren Léren eta Saint-Pé-de-Léren egoera politiko berean zegoen.

1943an, Philippe Veyrinen Les basques de Labourd, de Soule et de Basse-Navarre libururako M. Haulouk egindako mapan, Akamarre Gaskoinian zegoen.

Biduzeren ezkerraldean dagoen Ferrerie (baita Herrerie edo Ferrière ere) auzoren egoera bereziagoa da: Akamarre parrokiakoa zen arren ez zen Agaramonteko dukerrikoa baizik eta Nafarroako Erresumakoa. XVIII. mendean, Etxe Handia edo  izeneko eraikina seneskalerriaren egoitza zegoen. Anne Zinken ustetan, Akamarrekoarena ez bezalakoa ez den seneskalerri baten egoitza izan zen, Ferrerie auzoa eta agaramontarren eskuetan zeuden nafar udalerriak barnean zituena.

Edonola ere, egun, Akamarre Bidaxuneko kantonamenduaren barneko udalerria da eta Euskaltzaindiaren esanetan baxenafar udalerria da.

Demografia

Politika

Ekonomia 
Ekonomia jarduera nagusia nekazaritza eta abeltzaintzan oinarritua da. Udalerria Ossau-Irati Jatorrizko Izendapenaren barnean dago.

Herrian altzarigintzan aritutako zenbait enpresa daude, horietatik zortzik Chaisiers de Came izeneko elkartea sortu zuten.

Kultura eta hezkuntza 
Hizkuntza nagusiak frantsesa eta gaskoia dira. Udalerriak bi lehen mailako eskola ditu: publikoa eta pribatua.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

  Ipar Euskal Herriko udalerriak, aldagai sozio ekonomikoen arabera: Akamarre  Gaindegia.org