Medikuntza

Medikuntza gaixotasunak ezagutu, hauen prebentzioa kudeatu eta pertsonak sendatzea helburu duen praxi eta zientziari deritzo. Medikuntzak hainbat jardute hartzen ditu barne, osasuna mantentzeko asmoarekin eritasunak zainduz eta sendatuz. Medikuntza garaikideak zientzia eta ikerkuntza biomedikoak, genetika eta teknologia medikoa erabiltzen ditu lesioak eta eritasunak diagnostikatu, tratatu eta saihesteko; sendagaiez eta kirurgiaz baliatzen da, eta baita terapiaz ere, hala nola psikoterapia, oholtxoak, osasun-produktuak eta erradioterapia.

Medikuak dira jardunbide honetan dabiltzanak.

Historia 

 Mesopotamian jakituria farmakologiko zabala eta Egipton momifikatzeko teknika aurreratuak ezagutzen zituzten eta Tell-Amarnan aurkituriko papiroetan ikus daitekeen bezala Antzinako Egipto anatomia eta gaixotasunen prebentziori buruzko ezagupen zabalak zituzten. Egipton sortu ziren lehen mediku eskolak eta bertan hasi zen medikuntza sineskerietatik aldentzen. Greziar eta Erromatar medikuak Egiptoarren medikuntzan oinarritu ziren beren idatziak egiteko.

 Txinako medikuntza ying eta yang printzipioetan oinarritzen zen; akupuntura, fitoterapia, eta abarren bidezko medikuntza naturala eta prebentzioa sustatu zituen.

 Grezian Hipokrates nabarmendu zen; bere metodoak erromatarren garaia arte iraun zuen, eta Galenok jarraibidea eman zion arrazoiketa klinikoa eta diagnosiaren metodikotasuna bultzatuz.

 Erdi Aroan Greziako doktrinak berreskuratu ziren medikuntza arabiarraren bitartez; eduki zientifikoari zegokionez, Elizak bere kontrolpean hartu zuen.

 Pizkundeak ezagutza anatomiko eta esperimentalaren hasiera ekarri zuen. Vesaliok disekzioak ikertuz obra itzela paratu zuen, Parék egungo kirurgiaren zimentarriak ezarri zituen eta Harveyk odol-zirkulazioa aurkitu zuen, eta honen ondotik aurkikuntza-segida nabarmena gertatu zen.

 Hala ere, XVI. mendean medikuntza kirurgia baino atzerago zegoen artean.

 XIX. mendean anestesia aurkitzearekin eta Pasteurren eta Koch-en lanen bitartez, medikuntza aro garaikidean sartu zen.

 XX. mendearen lehen erdiaren ezaugarri nagusia fisika, kimika eta biologiaren teknika eta metodoak gero eta gehiago erabiltzea izan zen; ondorioz, batetik ikerketa-, diagnosi- eta tratamendu-bideak ugaritu ziren, eta, bestetik, espezialitate bakoitza bere esparrua mugatuz joan zen.

Biografia interesgarriak 

Klasikoen artean Galeno eta Hipokrates ezinbestekoak ditugu, antzinako garaietatik medikuntza landu zutenak eta gaur egun ere erreferentziazkoak direnak oinarrizko kontzeptu batzuetan.

Aro modernoan, aldiz, aipagarriak dira Alexander Fleming, Sigmund Freud, Robert Koch, Severo Ochoa, Louis Pasteur eta Ramón y Cajal.

Espezialitate mediko-kirurgikoak 

Espezialitate medikoak hiru multzotan banatu ditzakegu: Medikoak beraiek, Kirurgikoak eta Osagarriak.

Lehenengoak, barne medikuntzak barne hartzen zituen hasiera batean, baina denborarekin banantzen joan dira, besteak beste endokrinologia, hematologia, kardiologia, nefrologia, pneumologia eta neurologia.

Kirurgikoen artean, kirurgia orokorra, obstetrizia, oftalmologia, otorrinolaringologia eta traumatologia ditugu, beste batzuen artean.

Espezialitate osagarriak diagnostikoaren bidean laguntzen dutenak daude, anatomia patologikoa, erradiologia eta mikrobiologia. Halaber, beste motatakoak ere baditugu, medikuntzaren historia, medikuntza legala eta Medikuntza prebentiboa, tartean.

 Alergologia
 Anestesiologia
 Analisis klinikoak
 Anatomia patologikoa
 Kirurgia
 Kirurgia kardiobaskular
 Kirurgia orokorra eta disgestio aparatukoa
 Kirurgia maxilofazial
 Kirurgia pediatriko
 Kirurgia plastiko, estetiko eta konpontzaile
 Kirurgia toraziko
 Neurokirurgia
 Dermatologia medikokirurgiko eta benereologia
 Elektroerradiologia
 Geriatria
 Hidrologia
 Histopatologia
 Immunologia
 Lan medikuntza
 Medikuntza estetiko
 Kirol medikuntza
 Familia medikuntza
 Medikuntza intentsiboa
 Barne medikuntza 
 Hematologia
 Kardiologia
 Nefrologia
 Pneumologia
 Gastroenterologia
 Erreumatologia
 Onkologia
 Endokrinologia
 Lege eta auzitegi medikuntza
 Medikuntza nuklear
 Medikuntza prebentibo eta osasun publikoa
 Neurofisiologia klinikoa
 Neurologia
 Obstetrizia eta ginekologia
 Odontoestomatologia
 Oftalmologia
 Otorrinolaringologia
 Pediatria
 Psikiatria
 Erradiodiagnosia
 Berriz hezte
 Sexologia medikuntza
 Traumatologia eta kirurgia ortopediko
 Urologia eta andrologia

Hiztegi medikoa 
B
 Buruko min
D
 Diagnosi
 Doministiku
E
 Ebola birusa
 Ekografia
 Epidemia
 Erizain
 Eztul
G
 Gaixotasun
 Gutxiegitasun
L
 Legenar
 Legionelosi
 Legenar
 Lunbalgia
M
 Mediku
 Min
P
 Pandemia
 Proba osagarri
 Profilaxi
S
 Sarkoidosi
 Sintoma
T
 Tratamendu
 Tuberkulosi
 Txerto
Z
 Zeinu
 Zirujau
 Zirrosi

Osasun Erakundeak

Euskal Herrian 
 Osakidetza
 Osasunbidea
 Osasungoa Euskalduntzeko Erakundea
 DYA

Munduan 
 Gurutze Gorria
 IPPNW
 Mugarik Gabeko Medikuak 
 Munduko Osasun Erakundea (MOE)

Ikasketak 
Gaur egun, Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) Medikuntza ikasketak egiteko aukera dago Leioa, Gasteiz eta Donostiako campusetan, bai eta Nafarroako Unibertsitatean (pribatua) ere.

XVI. mendetik 1901. urtean itxi zuten arte, Oñatiko Unibertsitatean eskaintza hauxe egon zen.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Euskal Herriko medikuntzaren historia

Kanpo estekak 

  Nafarroako Unibertsitate Pribatuaren fakultatea
  Medikuntzaren Euskal Museoa

Medikuntza