Epigrafia

Epigrafia (antzinako grezieraz: ἐπιγραφή epi-graphē, "idazkun") historiaren zientzia laguntzailea da, harri, metal eta antzeko materialetan egindako idazkunak edo inskripzioak aztertzen dituena. Testua grabatuta egon ohi da, nahiz eta zeramikazko objektu batzuetan, labean egosi aurretik egin daitezke. Zientzia honek agirien esanahi historikoa eta idazlanaren literatur balioa alde batera uzten ditu.

Epigrafiaren metodoak erabiltzen dituenak epigrafista du izena. Epigrafe bat edonolako testua izan daiteke, grafema bakarretik agiri luze batera. Batzuk famatuak dira oso: adibidez Behistungo inskripzioa, Gilgameshen epopeia, Res Gestae Divi Augusti edo Rosetta Harria.

Leku eta garai askotan aurki daiteke material gogorretan idatzitako testuak. Antzinaroaren ikerketarako bereziki garrantzitsua da, idatzizko beste euskarrietan dauden testu gehien gehienak galdu baitira. Antzinako mendeetarako, testu gehien eman dituztenak, greziar idazkunak eta latinezko erromatar idazkunak dira. Egiptoarrak ere oso garrantzitsuak izan dira, baina Egiptoko papiroetan testu asko gorde dira.

Erdi Aroan eta Aro Modernoak inskripzioak egien jarraitu zuten Europan, hasieran latinez eta ondoren bertako hizkuntzetan.

Ez dira epigrafia eta paleografia nahastu behar, bigarrenak, paperean edota beste material bigunetan tintarekin idazten diren testuak ikertzen ditu eta. Numismatika (txanponak eta antzeko materialak ikertzen dituen zientzia) epigrafiarekin lotura estua du.

Idazkun motak 

Epigrafeak edukieraren edota xedearen herabera klasifikatu ohi dira. Erromatar eta greziar epigrafia talde hauetan sailka daitezke:

 Erlijio idazkunak, jainkotasunei eskaintzen zaizkie; sortu badira, promes baten ondorioz, orduan botozkoak izena ematen zaie.
 Juridikoak edo legalak; legeak, ediktu, dekretu edo gutun ofizialak izan daitezke.
 Publikoak edo monumentalak; eraikin publiko eta ofizialetan grabatzen dira, adibidez, eraikinetan, garaipen-arkuetan, zubietan, tenpluetan eta abarretan, idazkuna egiteko agindu zutenak aipatuz edo eraikitzearen arrazoia eta data maiz adieraziz.
 Historikoak gertaera garrantzitsuak gogorazten dituzte; erromatar inskripzioetan adibidez, fastoak. Oso ezaguna da, bestalde, Egiptokoen artean, Kadeshko inskripzioa.
 Ohorezkoak, pertsona ezagun edo boteretsuren bat gogora arazteko.
 Hilobikoak Epitafioak dira. Norbaiten hilobia markatzen dute eta hura gogorazten dute.
 Menores, edo txikiak, instrumenta domestica izena ematen zaie ere bai: erabilera arrunteko objektuen gainean, hala nola zeramika, beira, bolia, etab. Mekanikoak edo estanpatuak izan daitezke (adibidez, anforen gaineko zigiluak edo mahaiko baxerako azpialdean jartzen zirenak), edo eskuz egindakoak (esgrafiatuak, pintatutako kartelak, etab.).
 Titulus pictus (Tituli picti pluralean): salgaiak eramateko objektuetan egiten dira. Jatorria, norakoa, produktu mota, etab. adierazten dira. Ohikoak izan ziren erromatar ontziteria mota batzuetan, hala nola, anforak.

Katalogoak 
Inskripzioak katalogotan bildu ohi dira, eta katalogoetan identifikazio zenbaki edo kode bat ematen zaie, ikertzaileen erreferentziak eta informazio elkartrukea errazteko. Antzinako erromatar garaiko latinezko idazkunetarako, katalogo handiena Corpus Inscriptionum Latinarum da, CIL siglen bidez ere ezaguna eta latinez idazten dena. Baina CIL hain handia izanik, hainbat herrialdek, bere idazkunen katalogo nazionalak izaten dituzte. Espainian, Hispania Epigraphica da, Alcalako unibertsitateak kudeatua eta Espainiako Gobernuak lagunduta. Frantzian eta beste herrialdetan L'Année épigraphique da erreferentziazko lana eta Erresuma Batuan Roman Inscriptions of Britain (RIB). Grezierazko inskripzioak, Inscriptiones Graecae-n biltzen dira eta etruskeraz egindakoak Corpus Inscriptionum Etruscarum-en. Galierazko inskripzioak, Galietako grekerazkoekin batera, Recueil des inscriptions gauloises (RIG) katalogoan jaso dira. Hizkuntza paleohispaniarren katalogoa Hesperia izena du.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Alfabeto
 Latina
 Grafia
 Greziera
 Idazkera sistemak
 Idazketa
 Hieroglifiko
 Idazkera kuneiforme

Kanpo estekak 
    Heidelbegko Unibertsitateko epigrafia datu-basea datu basea
  Clauss-Slaby erromatar inskripzioen datu-basea. Epigraphische Datenbank Clauss - Slaby
 Hispaniako probintzien inskripzioen online datu-basea.  [ http://eda-bea.es/ Hispania Epigrafica].
  Grezierazko idazkunak Inscriptiones Graecae
  Hainbat datu base elkartzen dituen web gunea Epigraphy.info. Collaborative Environment for Digital Epigraphy
  Erresuma batuko erromatar inskripzioak Roman Inscriptions of Britain
  Frantziako Erdi-Aroko inskripzioak. http://titulus.huma-num.fr/exist/apps/titulus/index.html TITULUS. Corpus des inscriptions de la France médiévale]
  Epigrafiari buruzko aldizkari akademiko garrantzitsuena. L'Année épigraphique 
   EAGLE, Electronic Archive of Greek and latin epigraphy EDR - Roma
  Ausonius Institutua: PETRAE katalogoa on-line.

Epigrafia
Greziar jatorriko hitzak