Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart (Salzburgo, 1756ko urtarrilaren 27a- Viena, 1791ko abenduaren 5a) aro klasikoko austriar konpositore handi eta emankorra izan zen. 600 obra baino gehiago konposatu zituen; haietako asko, musikagintzaren gailurtzat aitortuak hainbat arlotan: opera, musika sakratua, ganbera-musika, orkestrarakoa, sinfoniak eta abar. Konpositore klasikoen artean ezagunenetarikoa da.

Bizitza 
Lau edo bost urte zituela dagoeneko musika idazten eta jotzen zuen. 1762. urtean, Leopold Mozartek, Wolfgang eta Maria Anna seme-alabek musikarako zuten gaitasun harrigarria ikusirik, Europan zehar eraman zituen kontzertuak eskaintzera. Haren aita ere, Leopoldo Mozart, musikagile bikaina izan zen. Munichen eta Vienan izan ziren, eta arrakasta handia izan zuten gortean. Hurrengo urtean bidaia luzeago bati ekin zioten Alemania hegoaldean, Bruselan, Parisen eta Londresen zehar.  

Egonaldi haietan Mozart gazteak garai hartako musika higikunde nagusiak ezagutu zituen, eta jaioterrian, Haydn irakasle zuela, musika ikasketak osatu ondoren 1773. urtean Vienara itzuli zen. Harizko tresnetarako kuartetoak eta sinfoniak idatzi zituen bertan; Haydnen musikaren eragina sumatzen zaie lan haiei.  

Garai hartan Salzburgoko Colloredo artzapezpikuarekin zituen harreman txarren ondorioz, Mozart eta bere ama Parisera joan ziren. Ama hil zitzaionean Salzburgora itzuli zen eta gorteko eta katedraleko organista postua hartu zuen.  

Aldi hartan idatzi zituen Mozartek lehen lan nagusiak. 1781. urtean Vienan hasi zen bizitzen eta opera zuzendaria zen Antonio Salierirekin lehen gatazkak izan zituen. Constanze Weberekin ezkondu zen eta Jose II.a enperadorearen gorteko musikagile postua eman zioten.  

Pianista eta inprobisatzaile gisa gogotik lan egin bazuen ere, Mozarten diru egoera ez zen inoiz oso ona izan, eta okerragotu egin zen 1785-1791 urteetan. Nolanahi ere, bizitzako azken hamar urteetan idatzi zituen lanik bikainenetako batzuk. Opera handiak idazteaz gainera, Mozartek sinfonia ere landu zuen eta genero horren adibide ederrak utzi zituen. Eliz musikan ere gailendu zen, eta aipagarria da ganbera musikaren eremuan lortu zuen malenkoniaren eta sormen indarraren arteko oreka.  

1791. urteko udan, Requiem bat idazteko enkargua jaso zuenean, oso gaixo zegoen. Urte hartako abenduan hil zen, pozoitua izan zenaren mitoa zabaldu zen, baina egia bere heriotzaren jatorria ezezaguna dela da, lurperatutako lekua ere ezezaguna da.

Musika 

Mozarten musikak mugak gainditzen ditu, italiar, frantses, alemaniar eta austriar musikaren elementuak biltzen baititu. Sortu zuen musikaren nagusitasunaz, sinfonia, piano kontzertu, harizko kuarteto, sonata formen ibilbidea aldatu zituen. Mozarten musikaren azalean alaitasuna eta distira dira nagusi, baina barrualdean tristura eta malenkoniaren itzal iluna nagusitzen dira; bi alderdi hauen baturak etengabe liluratu ditu musikazaleak. garaiari dagokionez klasizismoaren aldikoa bada ere, aditu askok erromantizismoaren aitzindari garbitzat jotzen dute. 600 obra inguru idatzi zituen.

Operak 

 La finta semplice (1768);
 Mitridate, ré di Ponto (1770);
 Idomeneo (1781);
 Die Entführung aus dem Serrail (1782, Haremetik bahitua);
 Le nozze di Figaro (1786, Figaroren ezteiak);
 Don Giovanni (1787);
 Così fan tutte (1790, Hala egiten dute emakume denek);
 Die Zauberflöte (1791, Flauta miragarria).

Musika sakratua 

4 kantata eta aria ugari osatu zituen, Laudate Dominum (1780) nagusia; Ave verum corpus, lau ahots eta orkestrarako (1791); 18 meza, Koroatze meza (1779) eta Do minor meza (1782-83) azpimarratzekoak; bukatu gabeko Requiem-a (1791).

Orkestrarakoak 

Orkestrarako 52 sinfonia egin zituen: re maior sinfonia (1774), re maior sinfonia, Praga (1786), do maior sinfonia, Jupiter (1788), famatuenak. Ariak, liederrak, ganberako musika, biolin, piano eta orkestrarako kontzertuak ere idatzi zituen.

Ganbera-musika 

35 sonata biolin eta klabezinerako osatu zituen.

Eragina kulturan 
Musikaren historian Mozarten lanak izan duen eragin argiaz gain, beste kultura adierazpide batzuetan ere oroitua izan da haren figura.

Salzburgo jaioterrian Mozarteum izena du hiriko musika eskola, orkestra, fundazioa eta kontzertu aretoak jasotzen dituen erakundea, 1841ean sortua. Salzburgon halaber ezagunak dira Mozartkugel izeneko gozokiak, 1890an bertako gozogile batek sortuak, eta harrezkero jaki tradizional bilakatuak.

Salierirekin harremanari buruzkoak 
Aleksandr Puxkin idazleak 1830ean bertsozko drama idatzi zuen historialariek gezurtzat jotzen duten kondaira batean oinarrituta, zeinaren arabera Antonio Salieri gorteko beste konposagile ezagunak, Mozarten arrakasta ikusita eta inbidiaz jota, gaztea pozoindu zuen. Puxkinen lan hori Nikolai Rimski-Korsakoven opera lan labur baten oinarri bihurtu zen, 1897ko Mozart eta Salieri.

1984an Miloš Forman zuzendariak egindako Amadeus filma musikagileari buruzko ezagunena da eta honetan ere Salieri da Mozarten nemesisa, bien arteko etsaigoa istorioaren ardatza; eta narratzailearen paperean Salieri bera agertzen da, zahartua iragana gogoratzen.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Musika klasikoa
 Leopold Mozart
 Maria Anna Mozart

Kanpo estekak 
 Mozarten heriotzari buruz ARGIA astekarian
 IMSLP: doako partiturak
 ChoralWiki: doako partiturak
 NMA Online

 
Salzburgoarrak
Musika klasikoko musikagileak
Opera egileak
Austriako musikagileak
Austriako katolikoak
Austriako piano-jotzaileak
Haur prodijioak
XVIII. mendeko musikagileak
Klasizismoaren musikagileak