Makirriain (Leotz)

Makirriain Orbaibarrako Leotz udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.

 biztanle zituen. 

Bertako biztanleak makirriaindarrak dira.

Izena 
Makirriain beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 gaztelaniaz: Maquirriain

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Maquirreng (1098)
 Maquirrein (1158)
 Maquiriayn (1268)
 Maquirriain (1319)
 Maquirriayn (1366)
 Maquirriain (1534)
 Macarrayn (1587)
 Maquirriain (1802)
 Makirriain (1974)
 Makirriain (1990)

Geografia 
Makirriain Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean eta Leotz udalerrian.

Inguru naturala eta kokapena 
Leotz udalerria Nafarroa erdialdean dago Erriberriko merindadean eta Nafarroako hiriburutik 34 kilometrora.

Klima eta landaredia 
Leotz udalerriko klimaren ezaugarri mediterraneoak bai batez besteko tenperaturan (12,5 gradu) bai batez besteko prezipitazioetan (600-900mm batez beste) ikusten dira. Aldaketa termikoa handia da, eta 20 gradurainoko aldea egon daiteke udaberriko eta udazkeneko egun askotan. Udan bi hilabete idor izaten dira, uztaila eta abuztua. Urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartean dira.

Gizakiaren eragina dela eta, jatorrizko basoen azalera asko gutxitu da, eta mantendu den guneetan ameztiak nabarmentzen dira. Horrez gain, XIX. mendetik aurrera egindako birlandaketen ondorioz, Austriatik ekarritako pinu lariziarren (Pinus nigra) eta beltzen 351 hektarea daude.

Estazio meteorologikoa 
Leotzen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Orbaibarrekoa izan zen, Makirriain Leotz udalerrian sartu zen administrazio-unitate gisa desagertu zen arte. XIX. mendearen lehen erdira arte, herriaren jurisdikzioa Iruñeko merkatuko alkateari zegokion, ibarreko gainerako herrietako alkateari bezala. 1847an, 1500 errealeko eskola zuen, eta parrokiako abadeak herria hornitzen zuen.

Demografia 
 biztanle zituen Makirriainek.

Garraioa 
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko linea zerbitzua ematen dio kontzeju honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du herrian, Tafallarantz eta Olletarantz.

Autobus zerbitzuak lan egin dezan, linea eskariaren araberako linea baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.

Kultura

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Leotz udalerria atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Koldo Zuazok, 2010ean, Leotz udalerria ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Leotz eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %15,04k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 15,10k eta 2018n % 28,20k. Euskal hiztun gehien dituen Erriberriko merindadeko udalerria da.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

Jaiak 
 Santa Katalinako jaiak, abuztuaren hirugarren asteburuan

Ondasun nabarmenak 
 Santa Katalina eliza, XIII. mendean eraikitako krisitiau eliza, gotiko estiloan.
 Makirriaingo jauregia, Erdi Aroko jauregia.

Oharrak

Erreferentziak 

 Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. .

Ikus, gainera 
 Leotz
 Orbaibar
 Erdialdea
 Erriberriko merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 

Leozko lekuak