Arkaia

Arkaia Gasteiz udalerria osatzen duten herrietariko bat da. 524 metroko garaieran kokaturik dago.

Eliza 
Andre Mariaren Jaiotzaren parrokia-eliza. Erretaula nagusia XVIII. mendekoa da. Catalina de Aberasturi andreak hartu zituen bere gain horren kostuak, 1702an. Atari neoklasikoa du elizak, arku molduradunekin, hiru baoko portada -ateburuekin-, Erdi Aroko bataiarria eta XVIII. mendeko dorrea.

Demografia eta biztanleria

Arkaiako arkeologia gunea 
Aztarnategia kokatzen den lurrak 19 Ha-ko azalera du, Arkaia entitatearen azpian eta ekialdera dauden lursailetan, baina  zati bat baino ez dago ikusgai.

Indusketak 
XVIII. mendearen bukaeran Lorenzo Prestamerok erromatar  termen arkeologia-aztarnak aurkitu zituen.

1976-1981 artean Ramón Loza Lengarán arkeologoak erromatar garaiko termak indusi zituen eta erabilera publikorako zirela ondorioztatu.

Urte batzuk beranduago eginiko indusketetan (1994-1997) Ramón Loza berak eta Paquita Sáenz de Urturik lekuaren tamaina eta bilakaera argitu zituzten.

Indusketa hauetako materialen lagin bat Gasteizko Bibat Museoan ikus daiteke.

Hirigunea 
Kokaleku indigenaren gainean Inperio garaian oin berriko asentamendu erromatarra ezartzen da. K.o. I. mende inguruan hedapen handia izan zuen, eta aztarnategi osoa hartu zuen. K.o. II. mendean, III. mendean mantenduko da. IV. mendetik aurrera, erromatar inperioko herri gehienetan gertatzen den bezala, krisiaren ondorioz, hiri hau atzerakada demografiko handi batean sartuko da, murriztu egingo duena, baina mendeetan zehar gaur egungo Arkaia herriraino mantenduko dena.

Ikerketa arkeologikoen bidez jakin izan da garaiko hirigintza arauen arabera antolatua zegoela hiria: etxe arkupedunak, erretikula formez planifikatzen diren kaleen inguruan etxadiak osatuz.

Nolabaiteko prestutasuna zuten etxeek mosaikozko zoladura zuten, eta hormak kolorezko iztukuz estalita zeuden. Sabaiak, berriz, teilaz estaltzen ziren. Marmolezko moldurak eta zutabeen hondarrak tamaina jakin bateko eraikinez ari dira, agian izaera publikokoak.

Hirigune hau Astorga Bordelerekin lotzen zuen Iter XXXIV galtzadaren ertzean zegoen. Antoninoren ibilbidearen arabera, galtzada honen ondoan karistiarren tribuko Suessatio edo Suestatiumeko mansioa zegoen; honekin jarri da harremanetan Arkaiako leku hau, civitas (hiria) maila zuena.

Mansio honetako adierazgarririk handiena multzo termala da, gaur egun ikus daitezkeen hondakin bakarrak.

Termak 
Hirigune honetako terma multzoa K.o. I. mendearen bigarren erdialdean jarri zen abian eta hainbat aldiz berritua izan ondoren, IV. mende inguru aldera terma izateari utzi zion.

K.o. I. eta II. mendeetako arkitektura multzo interesgarri honek ohiko eskema du: eraikuntza lineal bat, tenperatura desberdinetako bainurako guneak jarraian dituena (frigidarium edo gune hotza, tepidarium edo gune epela eta caldarium edo gune beroa), eta, alboan, aire zabalean jarduera fisikoa egiteko erabiltzen zen palaestra, multzo horren zerbitzu eta funtzionamendurako instalazioez gain (aldagelak, komunak, labeak, estolderia …). Eremu sakratua ere badago eta bertan eskaintzarako hainbat ontzi eta botozko aldare txiki bat aurkitu dira. Termen aztarnak, ordutik eta gaur arte agerian geratu dira aztarnategiaren erdian.

2015 urtean In corpore sano. Erromatar garaiko Arkaiako termak  izeneko aldi baterako erakusketa izan zen ikusgai Bibat museoan.

Erreferentziak 
 Arkaiako arkeologia gunea in Kultura ondarea, www.euskadi.eus.
 Las termas romanas de Arcaya / Suestatium (Arkaia. Vitoria-Gasteiz). Memoria de las intervenciones arqueológicas en Otazibarra (1976-1982) Ramón Loza Lengaran, Miguel Loza Uriarte y Javier Niso Lorenzo, Arabako aztarnategin memoriak, 13 Zk.
 "Arkaiako aztarnategi erromatarra (Gasteiz)"/, Paquita Sáenz de Urturi in ARKEOIKUSKA1996 (17-22 orr.)
 [https://web.araba.eus/documents/105044/3564124/Arkaia-E-C_web.pdf/fef221e2-e560-fa35-355a-758b6d86a6c7?t=1580387968997Erromatarren garaiko Arkaiako termak, Arabako Foru Aldundia (pdf) Erromatarren garaiko Arkaiako termak, Arabako Foru Aldundia (pdf)

Kanpo estekak 

 Natibitatearen eliza - bisita birtuala

Gasteizko herriak
Ekialdeko Nekazaritza Eremua (Gasteiz)
Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak
Euskal Herriko erromatar hiriak
Gasteizko kontzejuak