Azkarate (udalerria)

Azkarate Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Baigorri-Ortzaize eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 2,2 kilometrora. Altuera 120 eta 446 metro artekoa da, eta 5,82 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 316 biztanle zituen.

Bertako biztanleak azkaratearrak dira.

Izena 
Azkarate beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 frantsesez: Ascarat ("azkagá" ahoskatua)
 gaztelaniaz: Azcárate ("aθkárate" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Ascarat (1106)
 Escarat (1300)
 Azcarat (1350)
 Atzcarat (1366)
 Azquarat (1413)
 Axcarat (1513)
 Axcarate (1621)
 Sanctus Julianus d'Ascarat (1763)

Etimologia 
Jean-Baptiste Orpustanek dio Azkarate toponimoa aitz ("haitz") eta garate ("toki garaia"), hau da, "haitzezko toki garaia", hitzek osatzen dutela.

Beste toponimoak 
Xubitoa Azkarate eta Anhauzeko bazter herrixka da, 1863an "dictionnaire topographique Béarn-Pays basque" hiztegi topografikoak aipatzen duena.

Jauregia Nafarroako Erresumaren manupeko etxe bat zen, 1863eko hiztegi horrek dioenez.

Geografia 
Azkarate Beherobiko ibarran dago.

Mugakideak

Ingurune naturala 
Errobi ibaiaren ertzean dago kokaturik udalerria. Udalerriko lurretatik igarotzen da, halaber, Errobira isurtzen den Arnegiko Errobi.

Klima

Etxeak eta auzoak 
 Herri Barnea
 Basaburu
 Oziarte
 Bentaberria
 Hirueta
 Harginxuria
 Bordda
 Ithurraldea
 Indartea
 Bidartea
 Uhaldea

Historia 
Azkarateko herria Aldudeko ibarra osatzen zuen hamaika herrixketarik bat zen. Erdi Aroan, hamaika herri horiek ondoko hauek ziren: Anhauze, Sorhoeta, Donostei, Lasa, Irulegi, Urdoze, Leizparze, Okoze, Otikorene, Gernieta eta Azkarate, denak ibarraren iparraldean daudenak. Hegoaldea, berriz, geroxeago jendeztatu zen.

1023 inguruan Antso III.a Gartzeitzek Lupo Antso lehengusuarentzat Baigorriko Bizkonderria sortu zuen. Herrixkaren sortzea garai hortakoa da.

1792an udalerri independente gisa eratu zen.

Demografia

Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da, eta Irulegiko Arnoa jatorri-izendapena duen ardoa ekoizteko sor-markaren barruan dago.

Politika

Auzapezak

Erakunde publikoak 
2017ko urtarrilaren 1era arte, Azkarate Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.

Garraioa 
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagoko Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, line batek eskaintzen du zerbitzua.

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Baigorriko ibarreko herri guztiak sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Arberoa eta Ortzaize ibarretan hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Azkaratek nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.

Azkaratear ospetsuak 

 Piarres Narbaitz (1910-1984), idazle, historialari eta apaiza.
 Jean Irigarai (1937-), idazlea.
 Jean-Michel Galant (1953-), politikaria.
 Joxe Mari Auzmendi Matxain (1954-2020), euskarazko hezkuntzaren defendatzailea.

Irudiak

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Baigorri-Ortzaize
 Nafarroa Beherea

Kanpo estekak 

Azkarate