Irtyx

Irtyx (; kazakheraz: Ертiс, Ertis; ; txineraz 额尔齐斯河; uigurreraz: ئېرتىش; mongolieraz: Эрчис мөрөн, Erchis) erdi-mendebaldeko Asiako ibaia da, Ob ibaiaren adar nagusia, Txina, Kazakhstan eta Errusia zeharkatzen dituena. 4.248 km luze da eta 1.673.470 km2-ko ibai-arroa dauka. Ob-Irtyx arroa Asiako handiena eta bosgarren luzeena da, eta munduko zazpigarren ibai-sistemarik luzeena.

Bere bazterrak Han dinastiak, Kalmik herriak eta mongoliarrek okupatu zituzten, XVI. mendearen bukaeran errusiarrak iritsi arte.

Geografia 
Mongolia eta Txina bereizten dituzten Altai mendien hego-mendebaldeko hegaleko glaziarretan du iturria. Jarraian Txinako Xinjiang, Kazakhstan eta Errusiako Omsk oblasta, Tiumen oblasta eta Khanti-Mansi zeharkatzen ditu. Khanty-Mansisketik gertu Obera isurtzen da.

Irtyxen ibaiadar nagusiak Ixim (2.450 km), Tobol (1.591 km), Demianka (1.160 km), Konda (1.097 km) eta Om (1.090 km) dira.
 
Ibai bazterreko hiri nagusiak honako hauek dira:
 Kazakhstanen: Oskemen, Semei eta Pavlodar.
 Errusian: Omsk, Tara, Tobolsk eta Khanty-Mansisk.

Hidrometria 
Irtyx ibaiaren emaria 1974-1999 bitartean neurtua izan da Khanty-Mansisken (Obera isuri baino 20 km lehenago). Gune horretan, drainatutako eremuak 1.650.000 km² ditu, arro osoaren % 99. Bertan urteko batez besteko emaria 2.733 m³/s da; emari handiena ekainean du (6.671 m³/s) eta txikiena martxoan (972 m³/s).

 
'''Irtyx ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), Khanty-Mansisken neurtuakDatuak: 1974 eta 1999 artean'''

Ikus, gainera 
 Asiako geografia

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Txinako ibaiak
Kazakhstango ibaiak
Errusiako ibaiak
Mongoliako ibaiak
Omsk oblasta
Tiumen oblasta
Khanti-Mansi