Napari

Napari (zaraitzueraz: Napale) Erromantzatua ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak naparitarrak (zaraitzueraz: napaltarrak) dira.

Izena 
Napari edo Napale toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Napal (1068)
 Napal (1268)
 Mapal (1366)
 Napal (1534)
 Napal (1800)
 Napari (1989)

Geografia 
Napari Erromantzatua ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapena 
Erromantzatua Zangozako merindadeko udalerria da eta Nafarroako hiriburutik 46 kilometrora dago. Udaletxea Domeñun dago. Erliebe handiko ibarra da. Mendebaldeko tarteak lautada bat osatzen du, Longida, Urraulbeiti eta Urraulgoiti ibarretatik jarraitzen duena, nahiz eta azken kasu horretan Ugarrongo arroilak eten egiten duen.

Klima 
Erromantzatuko klima azpimediterraneoa da, eta urteko batez besteko tenperatura 12,5 °C ingurukoa da. Urteroko egun euritsuak 100 inguru dira, eta jausitako prezipitazioa 850mm-koa.

Basoa nahiko urria da, eta zuhaitz gehienak pinuak dira, Austriatik birlandaturiko zuhaitzak. Horrez gain, ameztiak eta zumeak ageri dira ibarreko gunerik lehor eta eguzkitsuenetan.

Estazio meteorologikoak 
Erromantzatuan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Urraulbeiti pareko udalerrian, estazio bat dagoen Artieda kontzejuan, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1954an jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Antzinako jaurerri-jaurerria zen, eta haren terminoa 1064an dokumentatuta dago. 1280an 39 soldatako urteko bularra zor zuen. Erdi Aroan Urraul ibarran sartzen zen. 1835-1845eko udal-erreformetara arte, beren errejidoreek gobernatzen zuten lekua, bizilagunen eta ibarreko diputatuen artean aukeratzen zirenak. Horietatik, administrazio-araubide erkidearen menpe geratu zen, Nafarroako gainerako herriak bezala. 1847an Napariko haurrak Murillo Berroiako eskolara joaten ziren eta parrokiako abadea herritarrek aurkezten zuten.

Demografia 
 biztanle zituen Naparik.

Kultura

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Erromantzatua ez-euskal-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Koldo Zuazok, 2010ean, Erromantzatua ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Izenak adierazten duen bezala, eremu honetan Nafar erromantzea izan da tradizioz hitz egiten den hizkuntza, duela gutxi gaztelaniak ordezkatu duena.

Ondasun nabarmenak 
 Garbikundeko Andre Mariaren eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Erromantzatua
 Zangozerria
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 

Erromantzatuko lekuak