Margaret Atwood

Margaret Eleanor Atwood (Ottawa, Ontario, 1939ko azaroaren 18a-), kanadar poeta da, nobelagile, literatur kritikari, saiogile, asmatzaile, irakasle eta ingurunemaren aldeko aktibista. Hamazazpi poesia-liburu argitaratu ditu, hamasei nobela, hamar liburu fikzioz bestekoak, zortzi bilduma fikzio laburrekoak, zortzi haur-liburu, eta nobela grafiko bat; baita zenbait edizio mugatu poesian eta fikzioan ere. Atwoodek berak eta beraren lanek sari eta ohore ugari irabazi dituzte, hauek barne: Man Booker saria, Arthur C. Clarke saria, Gobernadore Nagusiaren saria, Booker saria, Asturiasko Printzearen saria eta Franz Kafka saria. Orobat, Atwoodek asmatu eta garatu zuen LongPen teknologia, zeinak errazten baitu dokumentuen urrutiko idazketa robotikoa.

Nobelagile eta poeta moduan, Atwooden lanek gai asko jorratzen dituzte, hala nola hizkuntzaren indarra, generoa eta identitatea, erlijioa eta mitoa, klima aldaketa eta “joko politikoak”. Haren poema asko oinarrituta daude mitoetan eta maitagarrien ipuinetan, gaztetan izugarri interesatu zitzaizkion-eta. Aipatzekoak dira Atwooden bestelako ekarpenak Kanadako literaturari, berak sortu baitzituen Griffin Poesia saria eta Writers' Trust of Canada, gobernuz kanpoko erakunde bat, lan egiten duena bertan bizi diren kanadar idazleen alde. Amnistia Internazionala erakundeko kide da, eta BirdLife International elkarteko zuzendaritzakoa. Atwooden lan dezente moldatu egin dira zine, telebista edo antzerkirako, hala nola, Surfacing, The Handmaid’s Tale  eta Alias Grace,  besteak beste.

Biografia 
Atwood Ottawan jaio zen, Kanadako hiriburuan, hiru seme-alabaren arteko bigarrena.  Haren aita Carl Edmund Atwood izan zen, zoologoa, eta ama Margaret Dorothy William, nutrizionista. Aitak basoen entomologia ikertu behar zuela-eta, Atwoodek haurtzaroko zati handi bat igaro zuen Quebec-eko toki urrunetan, eta atzera eta aurrera bidaiatuz Ottawa, Sault Ste. Marie eta Toronto artean. Zortzi urte izan arte ez zen eskolan hasi egun osoz. Literatura-irakurle amorratu bihurtu zen, eta denetarik irakurtzen zuen: misteriozko nobelak, Grimm anaien ipuinak, Kanadako animalien istorioak eta komiki-liburuak. Leaside Institutuan ikasi zuen, Toronton, eta 1957an graduatu zen. Sei urterekin hasi zen poesiak eta antzezlanak idazten.

Hamasei urterekin konturatu zen idazle profesionala izan nahi zuela. 1957an Victoria Unibertsitatean hasi zen ikasten, Toronton, eta bertako aldizkarian, Acta Victoriana, idatzi zituen poemak eta artikuluak. Irakasle izan zituen Jay Macpherson eta Northrop Frye, zeinek bideratu zuten haren hastapeneko poesia mito eta arketipoetara. 1961ean Filologia ingelesean graduatu zen, Frantsesa eta Filosofia ere ikasita. 

1968an Atwood ezkondu zen Jim Polk-ekin. 1973an banatu ziren. Ondoren, bizitzen hasi zen Graeme Gibson nobelagilearekin, eta Alliston-era joan ziren bizitzera, Ontarion, etxalde batera. 1976an, hantxe jaio zen bien alaba, Eleanor Jess Atwood Gibson. 1980an familia Torontora itzuli zen.

Ikasketa aurreratuak 
1961ean Harvard Unibertsitatean hasi zen ikasten, Woodrow Wilson beka bati esker. 1962an master gradua lortu zuen, eta bi urtez doktore ikasketak egin zituen, baina ez zuen amaitu tesia, “The English Metaphysical Romance”.

Irakatsi zuen British Columbiako Unibersitatean (1965), Sir George Williams Unibertsitatean, Montrealen (1967-1968), Albertako Unibertsitatean (1969-1979), Torontoko York Unibertsitatean (1971-1972), eta New Yorkeko Unibertsitatean.

Militantzia 
 Borroka egin du giza eskubideen, adierazpen askatasunaren eta beste kausa batzuen alde.
 Booker Prize sariaren dirua eman zuen ingurumenaren aldeko lanen alde.
 Carolyn Forche poetaren karrera sustatzen lagundu zuen, AEBetako editoreek atzera bota zutenean haren poesia Salvadorko gerra zibilaren inguruan.

Literatur ibilbidea 
Atwoodek nobela idatzi du, saioak, errelatoak eta poesia. Baita telebistarako gidoiak, hala nola The Servant Girl (1974), eta saioak, hala nola Days of the Rebels: 1915-1840.

Idazle feministatzat jo ohi da, generoa modu nabarmenean agertzen baita haren zenbait lanetan. Zentratu da kanadarren nortasunean, Kanadaren, AEBen eta Europaren arteko harremanetan, giza eskubideetan, ingurumenarekin lotutako arazoetan, Kanadako mortuetan, gizarteak feminitateaz dituen mitoetan, emakumearen gorputza zelan irudikatzen den artean, esplotazio sozialean eta ekonomikoan eta baita emakumeen arteko zein gizonekiko harremanetan.

1969an argitaratu zuen The Edible Woman, non nabarmendu baitzuen emakumearen bazterkeria soziala. Procedures for Underground (1970) eta The Journals of Susanna Moodie (1970), haren hurrengo poesia-liburuetan, pertsonaiek oztopoak dituzte zentzugabea ulertzeko. Baliteke azken hori izaten haren lan poetikorik ezagunena; bertan idazten du Sussanna Moodie-ren ikuspegitik, Kanadako mugaren kolonizazioaren aitzindari bat XIX. mendean. Power Politics lanean (1971) hitzak erabiltzen ditu babesleku moduan gizonen indarrari aurre egiten dioten emakume ahulentzat.

Literatur kritikari dagokionez, ezagunena izango da Survival: A Thematic Guide to Canadian Literature (1972), zeina jotzen baita Kanadako literaturaz idatzi den libururik harrigarriena. Ondorioz, areagotu egin zuen interesa Kanadako literaturan. Urte hartan bertan Surfacing argitaratu zuen, nobela bat non termino politikoetan planteatzen baita izadiaren eta teknologiaren arteko gatazka.

Arrakasta handiz, eta kritikaren oniritziarekin, idatzi zuen You Are Happy (1974), eta beraren hirugarren nobela, Lady Oracle (1976), parodia bat maitagarrien gaineko ipuinez eta amodio nobelez. 1978an kaleratu zuen Two-Headed Poems, esploratzen duena hizkuntzaren bikoiztasuna, eta Up in the Tree, haur-liburu bat. Haren hurrengo nobela, Life Before Man (1979), tradizionalagoa da bere aurreko fikzioa baino, eta zentratzen da zenbait maitasun-triangelutan.

Atwoodi beti interesatu zaizkio giza eskubideak, ikus daitekeen moduan True Stories (1981) poesia-liburuan eta Bodily Harm (1981) nobelan. 1982an argitaratu zuen Second Words, Kanadan idatzitako lehen lan feministetako bat. Urte berean, zuzendu zuen Oxford Book of Canadian Poetry lana, eta horrek jarri zuen bere belaunaldiko poeta kanadarren buruan. 2000.ean kaleratu zuen The Blind Assassin, eta horrekin irabazi zituen Booker Prize eta Hammett sariak.

Atwoodek segitzen du idazten arrakasta handiarekin, bai kritikarien iritziz eta baita irakurleen artean ere. Haren liburuak mundu osoko eskola, institutu eta unibertsitateetan aztertzen dira.

Lanak

Eleberriak 
 The Edible Woman (1969).
 Surfacing (novel)|Surfacing (1972).
 Lady Oracle (1976).
 Life Before Man (1979).
 Bodily Harm (1981).
 The Handmaid's Tale (1985); (Euskarara Zigor Garrok ekarria: Neskamearen ipuina).
 Cat's Eye (1988).
 The Robber Bride (1993).
 Alias Grace (1996).
 The Blind Assassin (2000).
 Orys and Crake (2003).
 The Penelopiad (2005).
 Scribbler Moon (2014).
 The Heart Goes Last (2015).
 Hag-Seed (2016).
 The Testaments (2019).

Narrazio laburrak 
 Dancing Girls (1977)
 Murder in the Dark (1983)
 Bluebeard's Egg (1983)
 Wilderness Tips (1991)
 Good Bones (1992)
 Good Bones and Simple Murders (1994)
 The Labrador Fiasco (1996)
 The Tent (2006)
 Moral Disorder (2006)
 Stone Mattress (2014)

Poesia bildumak 
 Double Persephone (1961)
 The Circle Game (1964)
 Expeditions (1965)
 Speeches for Doctor Frankenstein (1966)
 The Animals in That Country (1968)
 The Journals of Susanna Moodie (1970)
 Procedures for Underground (1970)
 Power Politics (1971)
 You Are Happy (1974)
 Selected Poems (1976)
 Two-Headed Poems (1978)
 True Stories (1981)
 Love Songs of a Terminator (1983)
 Snake Poems (1983)
 Interlunar (1984)
 Selected Poems 1966–1984 (Kanada
 Selected Poems II: 1976–1986 (AEB)
 Morning in the Burned House (1995)
 Eating Fire: Selected Poems, 1965–1995 (UK,1998)
 The Door (2007)

E-bookak 
 I'm Starved For You: Positron, Episode One (2012)
 Choke Collar: Positron, Episode Two (2012)
 Erase Me: Positron, Episode Three (2013)
 The Heart Goes Last: Positron, Episode Four (2013)

Antologiak 
 The New Oxford Book of Canadian Verse (1982)
 The Canlit Foodbook (1987)
 The Oxford Book of Canadian Short Stories in English (1988)
 The Best American Short Stories 1989 (1989) (Shannon Ravenel-ekin batera)
 The New Oxford Book of Canadian Short Stories in English (1995)

Haur liburuak 
 Up in the Tree (1978)
 Anna's Pet (1980) (Joyce Barkhousel-ekin)
 For the Birds (1990) (Shelly Tanaka-rekin)
 Princess Prunella and the Purple Peanut (1995)
 Rude Ramsay and the Roaring Radishes (2003)
 Bashful Bob and Doleful Dorinda (2006)
 Wandering Wenda and Widow Wallop’s Wunderground Washery (2011)

Saioak 
 Survival: A Thematic Guide to Canadian Literature (1972)
 Days of the Rebels 1815–1840 (1977)
 Second Words: Selected Critical Prose (1982)
 Through the One-Way Mirror (1986)
 Strange Things: The Malevolent North in Canadian Literature (1995)
 Negotiating with the Dead: A Writer on Writing (2002)
 Moving Targets: Writing with Intent, 1982–2004 (2004)
 Writing with Intent: Essays, Reviews, Personal Prose 1983–2005 (2005)
 Payback: Debt and the Shadow Side of Wealth (2008)
 In Other Worlds: SF and the Human Imagination (2011)

Ilustrazioak 
 Kanadian Kultchur Komix featuring "Survivalwoman" in This Magazine under the pseudonym, Bart Gerrard 1975–1980
 Others appear on her website.

Nobela grafikoak 
 Angel Catbird, Johnnie Christmas-ekin eta Tamra Bonvillain-ekin (2016)

Telebistarako gidoiak 
 The Servant Girl (1974)
 Snowbird (1981)
 Heaven on Earth (1987)

Libretoak 
 The Trumpets of Summer (1964)
 Frankenstein Monster Song (2004)
 "Pauline" (2014)

 Audioliburuak 
 The Poetry and Voice of Margaret Atwood (1977)
 Margaret Atwood Reads “Unearthing Suite” (1985)
 Margaret Atwood Reading From Her Poems (2005)
 Margaret Atwood as herself in Zombies, Run, as a surviving radio operator in themes.

 Filmografia 
2017an bere burua antzeztu zuen Wandering Wenda sailaren 26 ataletan, non jantzi baitzituen kapela bitxiak, gaien arabera.

 Euskaraz 

 Neskamearen ipuina (Txalaparta, 2020)Zigor Garrok itzulia.

 Aintzatespenak eta izendapenak 

 Kanadako Idazleen Batasuneko lehendakariordea 1980tik
 PEN Club-eko presidentea, mundu osoko autoreen arteko harremana eta lankidetza sustatzeko idazleen elkartea, adierazpen-askatasuna sustatzeaz eta preso politikoak diren idazleak askatzeaz arduratzen dena.
 Massey College-ko bazkide nagusia Torontoko Unibertsitatean
 Hemezortzi honoris causa titulu
 Victoria College-ko doktoretza (1987)
 2001etik Kanadako Fama pasealekuan dago.
 Kanadako Royal Societyko kidea
 Order of Canadako kidea

 Arte eta Zientzien Ipar Amerikako Akademiako ohorezko kidea
 Birdlife Internationaleko ohorezko lehendakaria, Japoniako Takamada Printzesa Inperialarekin batera, Buenos Airesko 2009ko kongresuan hautatua.
 Erresuma Batuko Royal Society of Literature-ko kidea.

 Izendapenak 

 The Handmaid's Talek Booker Prizerako (Erresuma Batua) izendatua (1985)
 Ritz-Paris-Hemingway Prize (Paris), The Handmaid's Taleren eskutik Literaturako Nobel sarirako

 Sariak 

 E. J. Pratten domina (1961), Double Persephone poema liburuagatik
 Governor General's Award, The Circle Game lanagatik (1966)
 Toronto Book Award, Lady Oracle lanagatik (1977)
 Canadian Booksellers Award, Lady Oracle lanagatik (1977)
 Toronto Book Award, Dancing Girls lanagatik(1977)
 Canadian Booksellers Award, Dancing Girls lanagatik (1977)

 Kanadako aldizkako banatzaileak Fikzio Laburreko Saria, Dancing Girls lanagatik (1977)
 Kanadako aldizkako banatzaileak, Bluebeard’s Egg lanagatik (1983)
 Kanadako Letren Aurrerapenerako Fundazioa Urteko Liburua Saria, Bluebeard’s Egg lanagatik (1983)
 Gobernadore Nagusiaren saria, Neskamearen ipuinagatik (1985)
 Los Angeles Times saria, Neskamearen ipuinagatik

 Arthur C. Clarke Award for Science Fiction, Neskamearen ipuinagatik
 Commonwealth Literary Prize, Neskamearen ipuinagatik
 Booker saria The Blind Assassinengatik (2000)
 Letren Asturiasko Printzea Saria (2008ko ekainaren 25a)
 Nelly Sachs saria (2010)
 Dan David saria (2010)

 Kitschies Red Tentacle Award, The Heart Goes Last  lanagatik (2016)
 PEN Pinter Prize (2016)
 National Book Critics Circle Lifetime Achievement Award (2017)
 Franz Kafka saria (2017)
 Alemaniako Liburu-dendaren Bakearen Saria (2017)
 Adrienne Clarkson Prize Global Citizenship lanagatik (2018)
 Booker saria (ex aequo) Testamentuak'' lanagatik (2019)
 Dayton Literary Peace Prize (2020)

Irudi galeria

Ikus, gainera 
 Ingelesezko literatura
 Literatura amerikarra

Erreferentziak

Bibliografia 

 Bauch, Marc (2012). Canadian Self-perception and Self-representation in English-Canadian Drama After 1967. Köln, Germany: WiKu-Wissenschaftsverlag Dr. Stein. ISBN 978-3-86553-407-1.
 Carrington, Ildikó de Papp (1986). Margaret Atwood and Her Works. Toronto, Ontario: ECW Press. ISBN 978-0-920763-25-4.
 Clements, Pam. "Margaret Atwood and Chaucer: Truth and Lies," in: Cahier Calin: Makers of the Middle Ages. Essays in Honor of William Calin, ed. Richard Utz and Elizabeth Emery (Kalamazoo, MI: Studies in Medievalism, 2011), pp. 39–41.
 Cooke, Nathalie (1998). Margaret Atwood: A Biography. ECW Press. ISBN 978-1-55022-308-8.
 Cooke, Nathalie (2004). Margaret Atwood: A Critical Companion. Connecticut: Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-32806-0.
 Findlay, Bill (1979), Interview with Margaret Atwood, in Cencrastus No. 1, Autumn 1979, pp. 2 – 6 ISSN 0264-0856.
 Hengen, Shannon; Thomson, Ashley (2007). Margaret Atwood: A Reference Guide, 1988–2005. Lanham, MD: Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-6668-3.
 Howells, Coral Ann (1996). Margaret Atwood. New York: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-12891-3.
 Howells, Coral Ann (2006). The Cambridge Companion to Margaret Atwood. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-54851-9.
 Miceli, Barbara. "Margaret Atwood's The Heart goes Last: Panopticism, Discipline, Society, and Ustopia" in Metacritic Journal for Comparative Studies and Theory 5.2 (December 2019), pp. 79–90.
 Miceli, Barbara. "Religion, Gender Inequality, and Surrogate Motherhood in Margaret Atwood's The Handmaid's Tale", in CoSMo (Comparative Studies in Modernism), n° 12 (2018), pp. 95–108.
 Nischik, Reingard M. (2002). Margaret Atwood: Works and Impact. Rochester, NY: Camden House. ISBN 978-1-57113-269-7.
 Nischik, Reingard M. (2009). Engendering Genre: The Works of Margaret Atwood. Ottawa: University of Ottawa Press. ISBN 978-0-7766-0724-5.
 Pivato, Joseph (October 6, 2020) [26 April 2016]. "Atwood's Survival: A Critique". Canadian Writers. Faculty of Humanities & Social Sciences, Athabasca University.
 Rigney, Barbara Hill (1987). Margaret Atwood. Totowa, NJ: Barnes & Noble. ISBN 978-0-389-20742-9.
 Rosenberg, Jerome H. (1984). Margaret Atwood. Boston: Twayne. ISBN 978-0-8057-6586-1.
 Sherrill, Grace; Weir, Lorraine (1983). Margaret Atwood, Language, Text, and System. Vancouver: University of British Columbia Press. ISBN 978-0-7748-0170-6.
 Sullivan, Rosemary (1998). The Red Shoes: Margaret Atwood Starting Out. Toronto: HarperFlamingoCanada. ISBN 978-0-00-255423-7.
 Tolan, Fiona (2007). Margaret Atwood: Feminism and Fiction. Netherlands: Rodopi. ISBN 978-90-420-2223-2.
 VanSpanckeren, Kathryn; Castro, Jan Garden, eds. (1988). Margaret Atwood: Vision and Forms. Carbondale: Southern Illinois University Press. ISBN 978-0-8093-1408-9.
 Weir, Lorraine (1981). "Meridians of Perception: A Reading of The Journals of Susanna Moodie". In Davidson, Arnold E.; Davidson, Cathy N. (eds.). The Art of Margaret Atwood: essays in criticism. Toronto: Anansi. pp. 69–79. ISBN 978-0-88784-080-7.
 Wrethed, Joakim (2015). "'I am a place': Aletheia as aesthetic and political resistance in Margaret Atwood's Surfacing". Journal of Aesthetics & Culture. 7 (1): 28020. doi:10.3402/jac.v7.28020.

Kanpo estekak 
 Margaret Atwooden webgunea
 Margaret Atwood eta zientzia fikzioa

Ingelesezko idazleak
Idazle feministak
Kanadako idazleak
Ottawarrak
Kanadako eleberrigileak
Kanadako ipuingileak
Kanadako poetak
Literaturako Asturiasko Printzesa saridunak
XX. mendeko emakumeak
XXI. mendeko emakumeak
XX. mendeko emakume idazleak
XXI. mendeko emakume idazleak
Guggenheim bekak
Kanadako Ordenaren Burkideak