Ernest Fourneau

Ernest Fourneau (Biarritz, 1872ko urriaren 4a - Azkaine, 1949ko abuztuaren 5a) Euskal Herri nahiz frantses estatu mailan kimioterapiaren sortzailea da; kimika organikoan nazioartean funtsezko ekarpenak egin dituen ikertzailea da, ekarpen horiek neurri handi batean izkutuan geratu badira ere.

Établissements Poulenc Frères-en (1903-1911), Pasteur Institutuan (1911-1944) eta Rhône-Poulenc-en (1946-1949) goi-mailako buru izanda, sintesiko lehen anestesiko lokala den estovainaren aurkikuntza, artsenikotik eratorritako "Stovarsol" antisifilitikoaren prestaketa eta tripanosomiasi afrikarraren aurka oso eraginkorra den "205 Bayerraren" egituraren argipena zor zaizkio.

Sulfamiden propietate terapeutikoen aurkikuntzan ere bere zuzendaritzapean burututako ikerketa-lanek zerikusi handia dute.

Kronologia 
 1872: Biarritzen jaio zen urriaren 4an. Gurasoak, Jean Fourneau eta Marie-Pauline Bordes, Hôtel de France-n lanean ari ziren eta gero Victoria hotelaren jabeak bihurtu ziren.
 1882-1889: Baionako lizeoan Bigarren Hezkuntzako ikasketak.
 1889: batxilerra Bordelen amaitu.
 1889-1892: Félix Moureu Biarrizko botikariarenean praktikak egiten.
 1892: praktikak ontzat hartzeko azterketa Parisen.
 1892-1893: soldadutza.
 1893-1898: ikasketak Parisko Farmaziako Goi Eskolan. Teoria eta notazio atomikoan oinarritutako Auguste Béhalek ematen zuen ikastaro librea segitu zuen.
 1895: Farmaziako barnetegiko lehiaketa.
 1895-1896: Pasteur Institutuaren mikrobiologia ikastaroa.
 1897: Charles Moureu Senako zaharren etxeetako farmazialariburuarekin praktikak; kimika organikoaren printzipioak ikasi zituen.
 1898: farmazialari diploma erdietsi zuen.
 1899-1902: Alemanian egonaldia: lehen Heidelbergen Curtius eta Gattermanekin kimika organikoaz zekiena hobetzeko, gero Berlinen azukreen zein purinen kimikan aditua zen Emil Fischerrekin eta amaitzeko Richard Willstätterrekin Munichen, non alkaloideen kimikan ikasten hasi zen.
 1900-1907: Parisko Lyon kalean bulego bat zabaldu zuen R. Ferdinand Farmazia fakultateko ikaskidearekin.
 1903-1911: Ivry-sur-Seineko (Marne Harana) Établissements Poulenc Frères izenekoan ikerketa zientifikoaren zerbitzua sortu eta zuzendu zuen; enpresak sintesiko medikamentu organikoen arloan ikerketa eta ekoizpenean dibertsifikatu nahi zituen bere ekimenak.
 1903: sintesiko anestesiko lokal bat aurkitu zuen, estovaina. Marc Tiffeneaurekin kimikari gazte batzuen taldea sortu zuen, la Molécule. Marcel Delépine, Blaise, Sommelet, Justin Dupont, Delange, Gabriel Bertrand, Valeur, Henri Masson, Stoffel zeuden haien artean. Lehen Mundu Gerraren hasieran, 1914an, Camille Poulenc, Francis Billon edo Albert-Buisson bezalako industrialari gazteak batu zitzaizkien.
 1904: Léon Brunelekin batera Gobley saria erdietsi zuen « Amino-alkohol eta efedrina sintetikoei buruzko ikerketa » lanarekin.
 1906: Paul Segond kirurgialariaren alaba eta Juliette Adam letra-andrearen iloba zen Claudie Segondekin ezkondu zen. Hiru seme izan zituzten: Jean-Claude, Jean-Paul eta Jean-Pierre.
 1907: artsenikal eta atoxilei buruzko lehen lanak; Fourneauk azken hau Antoine Béchampen artsenanilidarekin identifikatu zuen.
 1910: Medikuntzaren Akademia Nazionalaren Nativelle saria jaso zuen.
 1911-1944: Pasteur Institutuan Émile Rouxek hala eskatuta kimioterapiako laborategi bat sortu eta zuzendu zuen. Bertan J. eta Th. Tréfouël, G. Benoit, Y. de Lestrange, Daniel Bovet, F. Nitti, Ph. Nitti-Bovet ere aritu ziren. Botika aipagarriak ekoitzi zituzten, Établissements Poulenc Frères-ekin elkarlanean.
 1913: Zientziaren Akademiaren Berthelot saria jaso zuen.
 1914-1918: gerran Farmazia Zentraleko analisien laborategiko 2. mailako farmazialari gisa aritu zen eta gero kimikari ibili zen "Asmakizun, ikerketa eta esperientzia teknikoen" zuzendaritzan.
 1917: Madrilgo Farmazia Fakultatean kimika farmazeutikoaz ikastaroa eman zuen; han medikamentuen sintesirako lan praktikoen laborategia jarri zuen abian eta José Casares Gilen aginduetan utzi zuen. Eskolak eta lan praktikoak 1921ean agertu zen liburu batean bildu ziren; zenbait hizkuntzara itzulita dago.
 1919: Medikuntzaren Akademiako kide aukeratu zuten.
 1919-1933: Frantziako Kimika Elkartearen idazkari nagusi.
 1920: Biologia Elkartearen kide titularra.
 1920-1921: Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean kimioterapia ikastaroa sortu zuen; bi urtez irakasle ere ibili zen bertan.
 1921: "Stovarsol" artsenikoaren deribatu batean jarri zuen arreta; C. Levaditik dagoeneko frogak eginak zituen, sifiliaren kontra eraginkorra zela iritzita.
 1923: Frantziako Kimika Elkartearen izenean SESBeko kimikariekiko harremanei berriro ekiteari bultzada eman zion, laguntza materiala eta beren buletinaren bilduma bat bidaliz.
 1924: Tripanosomiasi afrikarraren kontrako "205 Bayer" edo "Germanina" medikamentuaren egitura kimiko konpelxua argitzea lortu zuen; alemaniarrek sekretupean gordetzen zuten. Fourneauk 309 F deituta, Rhône-Poulencek "Moranyl" izenarekin ekoitzi zuen.
 1924: Patologia exotikoaren elkarteko kide titularra bihurtu zen.
 1926: Émile Mayrisch industrialari luxenburgotarrak sortutako Informazio eta dokumentazio komite franko-alemaniarraren adar frantseseko kidea bihurtu zen.
 1935: "Prontosil" materia koloratzaileari buruzko D. Bovet, F. Nitti eta Tréfouël senar-emazteen ikerketak zuzendu zituen; Prontosil hori Gerhard Domagk kimikari alemaniarrak aztertuta zegoen eta estreptokokoen bidezko infekzioak sendatzeko egokia zela ikusi zuen. Lan horren ondorioz gaixotasun kutsakor mikrobiarren terapeutika goitik behera aldatuko zuen aurkikuntza etorri zen: 1162 F sulfamiden agente aktiboa.
 1935-1939: Frantzia-Alemania Komitearen frantsesen presidenteordetza hartu zuen; alemaniarren partetik Otto Abetz zen presidenteordea. Bere ustez Europari bake iraunkorra ekarriko zion Alemaniarekiko akordio ekonomiko, zientifiko eta kultural baten alde aritu zen Parisen.
 1938-1939: Patologia exotikoaren elkarteko presidenteordea izan zen; presidentea E. Roubaud zen.
 1939-1940: armadaren Estatu Nagusiak substantzia erasokorrak aurkitzeko eta alemaniarren gasengandik babesteko ikerkuntza laborategi baten zuzendaritza eraman zuen.
 1942: errepublikaren alde aritu zelako atxilotu eta hiltzera kondenatu zuten Enric Moles kimikari katalanaren askatasuna lortzeko ekimen eta bidaiak burutu zituen.
 1942-1944: prentsa elkartearen "literatura eta dokumentazio zientifikoaren aholku-komitearen" presidentea izan zen.
 1945: abenduan Tourelleseko kasernan sartu zuten baina zientifiko askok, tartean Frédéric Joliot-Curie horrela eskatu eta gero askatu egin zuten.
 1946-1949: Rhône-Poulencek berarentzat Parisko Jean-Goujon kalean eratu zuen ikerkuntza-laborategiaren zuzendaritza hartu zuen.
 1948: uztailaren 7an Farmazia Akademian azken komunikazioa eman zuen, Maurice-Marie Janotekin batera sinatutako curareen gaineko ikerketa hain zuzen.
 1949: abuztuaren 5ean Azkainen hil zen.

Ekarpen zientifikoak 
Bere ekarpenak izugarri oparoak izan dira; zein arlotan aritu den esate hutsak luze jotzen du:
 aminoalkoholak eta etileno oxidoak.
 efedrinak.
 azido aminoalkoholak edo azido oxiaminatuak.
 alkaloideak.
 estereokimika.
 ureida hipnotikoak.
 urea konplexuak (Tréfouël senar-emazte eta Valléerekin).
 artsenikozko konposatuak.
 merkurioa.
 malaria.
 sulfamidak (Tréfouël, F. Nitti et D. Bovetekin).
 Nerbio-sistema sinpatikoaren kimioterapia.

Ernest Fourneauren ikerketa-lanen bi ardatz nagusiak jasoko ditugu.

Établissements Poulenc Frères, estovaina eta Gobley saria (1903-1910) 
Alemaniatik bueltan konturatu zen estatuan hainbeste eremu zientifikotan, bereziki kimika farmazeutikoan, atzerapen nabaria zegoela. Poulenc anaiak berarekin ados egon eta bere Ivry-sur-Seineko lantegian 1903an sortutako laboratorioan zuzendari ipini zuten.

Kokainaren ordezkoen bila ibili zen, Richard Willstätterrenean bere ezaugarriak zituen alkaloide batekin lanean. eta Alfred Einhornekin ere aritu zen deribatu batzuekin, geroago Berlinen eukainen sintesia Merlingekin landu zuelarik. 1903ko ekainaren 23tik Poulenc Frères eta Ernest Fourneauk "Estovaina" izeneko anestesiko lokal berria patentatu zuten; Einhornen prokaina 1904ko azaroaren 27an baino ez du patentea izango.

Entseiu klinikoak Frantzian kokaina kirurgian erabiltzen (bai anestesia lokal bai peridural gisa) aitzindaria zen Paul Reclusen eskutik geratuko dira. Zenbait hilabetez probak egiten ibili ostean estovaina kokaina baino hobea dela egiaztatu zuten eta hori dela eta bere erabilpen guztietan ordezko gisa baliatzen hasi ziren. Euskal Herriko zein Frantses estatuko kimikari batek aurkitzen zuen sintesiko lehen medikamentu organikoa zen eta horrek Fourneauren izena Europa osoan zabaltzea ekarri zuen. Hala ere, Bayer etxeak proposatutako kontratu ezin hobeari uko egin zion eta « bere herriaren alde lan egitea baino ez zitzaidan burutik pasatzen », . Beste aldetik, medikamentu honen industria-sintesirako lehen entseguan izugarrizko leherketa suertatu zen baina Fourneau zein bere laguntzailea zorionez onik atera zirela.

Estovaina zuten periduralak eskala handian praktikatzen hasi ziren arrakasta handiz eta 40 urtez. Aurkikuntza honen ostean beste batzuk etorriko dira, eremu anitzetan: aminoalkoholak, efedrinak, alkaloideak...eta azkenean artsenikal balioaniztuak eta "205 Bayer" delakoaren deszifratzea.

Aldi berean, 1904-1905ean, Farmazia Eskolaren Gobley sariaren bi herenak eskuratu zituen; azken herena Léon Brunelentzat izan zen. eztabaida luze eta kontraesankor baten ostean hartu zen erabakia: Fourneauk bere asmakizuna patente batekin babestu zuen! Horrek eta Poulenctarrekiko lotura estuak bere aurkikuntzek ekar lezaketen onura ekonomikoez zuen bere kezka erakusten dute.

Hurrengo urteetan Établissements Poulenc enpresa eta Pasteur Institutuaren arteko elkarlan-akordioak garatu ziren: Institutuaren kimika farmazeutikoaren laborategiaren lanak finantzatu zituzten anaiek eta horrek truke bere emaitzei etekinak ateratzeko aukera izan zuten baina ekoizpenekiko erabateko eskubideak (preskribatzeko, ikerketa eremuak mugatzeko) eskuratu gabe. Era orokorrago batean esan daiteke Fourneau lehenetakoa izan zela ikerkuntzaren eta industriaren munduen artean orekatzen zaila den harreman horren beharra aldarrikatzen.

Daniel Bovetekin batera estovainaren aurkikuntzarekin zabaldutako bideak jorratzen segitu zuen; horien emaitza nagusiak:
 hipertentsioaren kontrako lehen adrenolitikoak.
 sintesiko alergiaren kontrako lehen antihistaminikoak.
Molekula horiek Rhône-Poulenc Prometazina sortzenlagundu zuten eta geroago Philippe Decourt eta Henri Laboritek horri esker lehen lasaigarri nagusia, klorpromazina, sortu zuten; azken honek eta bere ondorengoek iraultza ekarri zuten nerbio sisteman eragiten duten gaixotasunen tratamenduan.

1904 eta 1910 arteko Fourneauren lanen osotasunaren irakurketa eginez, gaur egun eskuragarri dugun medikamentu-sorta askorenganako bidean beharrezkoak ziren lehen urratsak aurkitzen ditugu:
 anestesiko lokalak.
 beta-blokeatzaileak.
 Bronkodilatatzaileak.
 hipertentsioaren kontrakoak.
 muskulu-erlaxatzaileak.
 lasaigarriak.

Pasteur Institutua, infekzioen kontrako kimioterapia eta sulfamidak (1919-1939) 

Bere lan-eremuaren beste ardatza infekzioen aurkako kimioterapia izan zen:

Paul Ehrlichek arsfenamina ganorazko lehen antisifilitikoa aurkitu eta gero eremu hori Alemaniarentzat gordea zegoen, bai bertako industriak goi mailako ikertzaileei ematen zizkien bitarteko aberatsengatik bai beraien aurkikuntza inportanteenekin mantentzen zuten sekretuagatik. Aldiz, 1921ean Fourneauk "Stovarsol" sifilia, amebiasia eta parasitoek eragindako beste gaixotasun batzuen kontrako medikamentua erabilgai utzi zuen. Artsenikoaren deribatu bat da, "Salvarsanaren" moduan baina hau ez bezala ahoaren bidez iraunkorra eta aktiboa da.

Beti kimioterapiaren arloan zegoen Alemaniarekiko atzerapena laburtu nahian, 1924an "205 Bayer" edo "Germanina" delakoaren egitura argitzea lortu zuen; alemaniarrek sekretupean erabat gordeta, oso eraginkorra zen loaren gaixotasunaren kontra eta beranduago Rhône-Poulenceko "309 F" eta are beranduago "Moranyl" bilakatu zen.

Baina aurkikuntzarik garrantzitsuena sulfamiden arloan lortu zuen.

1935aren hasieran Domagkek estreptokokoen bidezko infekzioak sulfamidokrisoidinaren bidez sendatzea lortu zuen. Medikamentua "Prontosil" izenez patentatu zen. Pasteur Institutuaren laborategia eraginkorragoak izango ziren deribatuen bila hasi zen eta 1935eko azaroaren 6an Jacques eta Thérèse Tréfouël kimikariak, Federico Nitti, farmazialaria eta Daniel Bovet bakteriologoak Prontosilaren agente aktiboa isolatu zuten. Organismo bizidun batek kolore gorriko sulfamidokrisoidina hori deskonposatu eta koloregabeko triaminofenil eta para-aminofenilsulfamida bihurtzen duela frogatu zuten(ikus irudiak). Azken honek, bere jatorria markatzeko "1162 F" deituak, untxiek eta saguek pairatzen dituzten estreptokokoek eragindako infekzioen kontra jotzen duela ere frogatu zuten eta Fourneauren laborategian prestatutako antzeko zenbait deribatuk ekimen babesle berbera dutela iragarri zuten.

Aurkikuntza bi zentzutan zen garrantzitsua: alde batetik bakterio batzuen aurka organismoari kalte egin gabe aritzen den lehen konposatu kimikoa ekartzen du, bestetik ordurarte uste zenaren kontra, bakterioen kontrako ekimenak funtzio azoiko koloredunarekin loturarik ez duela ebatsi zuen.

1162 Fren arrakasta berehalakoa da; bere efektua azkar eta errepikagarria da. "Mirari" batez hitz egin zen Pasteur ospitalean eta Marseillako Saint-Joseph ospitalean estreptokokoen bidezko meningitisa zuten bi gaixo sendatu zirenean, lehenago erremediorik gabea zelako.

Ernst Chain 1945eko Medikuntzako Nobel Saridunak Tréfouëltarren, Nittiren eta Boveten aurkikuntzak « zientzia biologikoetan hilezkortasun leku bat » ziurtatzen diela adierazi zuen. Hortik aurrera sulfamidoterapiaren eta bere ondorengoen (legenarraren kontrako sulfonak eta sulfamida diuretiko eta diabetesaren kontrakoak) bideari ateak zabaldu zitzaizkien. Penizilinak kenduko die nagusitasuna sulfamidei baina bere deribatu batzuk oraindik 1999an intsulinarekiko menpekotasuna dagoen diabetes kasu batzuetan erabiltzen zen.

Ondorio handiko funtsezko aurkikuntza honetaz beste behin Marcel Delépine Zientzien, Medikuntzaren eta Farmaziaren Akademietako kidea aipatu behar dugu: « Zinez txundituta gaude hau bezalako aurkikuntza baten onura moral eta material guztiak Nobel saria eman zaiolako Domagkengan bakarrik pilatu izanaz, terapeutika sulfamidatuaren aplikazio eta abantaila kontaezinak Pasteur Institutuak egindako aurkikuntzatik eratorriak direnean. »

Guztion harridurarako, interesatuengandik hasita, Fourneauk ez zuen argitalpena sinatu eta honek laborategiaren izena baino ez zuen aipatzen. Jean-Paul bere semearen ustekabeko heriotza eta bere emaztea gerraren urteetan azkenean hilko zuen gaixotasunaren lehen zantzuak agertzen hasteak eragina izan zuen ikertzaileak une honetan izan zuen jarreran. Hala ere, apur bat atzealdean geratzea erabaki bazuen ere, berak aitortu zuen gehienbat bere laguntzaile gazteei lekua uzteko grinak bultzatu zuela horrela aritzera.

Beste arlo batean nabaritu behar da Fourneauk beti independentzia pertsonalaren bidea aukeratu zuela ohore guztien kontra; bai ikertzaile gisako espazio publikoan bai gizaki eta familia esparruei begira. Hori dela medio bere karreraren hasieran Medikuntzaren Akademia Nazionalean Farmazia Eskolako bere irakasleekin biltzea onartu zuen baina hiru aldiz Zientzien Akademiarako hautagaien artean egon bazen ere, ez zuen inoiz sartzea eskatu.

Argitalpenak 
 Marcel Delépineren Ernest Fourneau (1872-1949). Sa vie et son œuvre liburuan Fourneauren « Lan eta argitalpenen zerrenda » dago.
 Pasteur Institutuaren Médiathèque scientifique webguneak bere bibliografia online argitaratzen du.

Elkarte eta akademiak 
Frantses estatuan:
 1895: Frantziako Kimika Elkarteko kide.
 1905: Parisko Farmazia Elkarteko kide.
 1919-1932: Frantziako Kimika Elkarteko idazkari nagusi.
 1919: Medikuntza Akademiako kide.
 1920: Biologia Akademiako kide.
 1924: Patologia exotikoen elkarteko kide.
 1926: Informazio eta Dokumentaziorako Komite franko-alemaniarraren adar frantseseko kide.
 1931: Parisko Farmazia Elkarteko presidente.
 1935-1939: Frantzia-Alemania Komiteko adar frantsesaren presidenteordea.
 1938-1939: Patologia exotikoen elkarteko presidente.
 1942-1944: prentsa elkartearen "literatura eta dokumentazio zientifikoaren aholku-batzordearen" presidente.

Beste estatu batzuetan:

Ohorezko kide:
 Londresko Farmaziaren Erret-Elkartekoa.
 Britainia Handiko Farmazia Elkartekoa.
 Londresko Kimika industrialaren Elkartekoa.
 Austriako Kimikarien Elkartekoa.
 Argentinako Mediku Elkartearen barruko Farmakologia eta Terapeutika Elkartekoa.
Kide:
 Espainiako Zientzia Zehatz, Fisiko eta Naturalen Erret-Akademiakoa.
 Alemaniako Leopoldina Zientzia Akademiakoa.
 Belgikako Medikuntzaren Erret-Akademiakoa.
 Madrilgo Farmaziaren Erret-Akademiakoa.
 Italiako Zientzien Elkartekoa.

Sariak 

 1893: Parisko Farmazia Eskolaren zientzia farmazeutiko eta terapeutikoen gaineko formazio eta ikerkuntza unitatearen lan praktikoen saria.
 1905: unitate bereko Gobley saria Brunelekin batera.
 1909: Frantziako Kimika Elkartearen Ganbera sindikalaren saria.
 1910: Medikuntzaren Akademiaren Nativelle saria.
 1913: Zientzien Akademiako Berthelot saria eta izen bereko domina.
 1919: Zientzien Akademiako Jecker saria.
 1924: Zientzien Akademiako Parkin saria.
 1931: Zientzien Akademiako Jecker saria.
 1941: Zientzien Akademiako Laura Mounier de Saridakis saria.

Kondekorazioak 
Frantsesak:
 1907: Nekazal Merituaren Zaldun.
 1916: Ohorezko Legioaren Zaldun.
 1923: Ohorezko Legioaren Ofizial.
Beste estatuetakoak:
 Poloniako Restituta Ordenaren Ofizial.
 Errumaniako Steaua Romania Ordenaren Ofizial.
 Serbiako San Savaren Ordenaren Ofizial.
 Espainiako Alfontso XII.aren Gurutzearen Komandante.

Fourneau eta Lapurdi

Ostalaritza munduko familia 
Biarritz jaioterriaren turismoaren historian garrantzi handikoa izan da Fourneauren familia. Gurasoak Hôtel de France delakoan aritu ziren lanean; aita Jean (Jeanty deituta) lehen sukaldaria izan zen eta gero hoteleko burua.

Bere ama Paulinek Bordes zuen abizena eta Gardères familiarekin ere bazuen lotura. Hiru familia horien (Bordes, Gardères eta Fourneau) arteko ezkontza ugariren bidezko loturek eman zieten Biarrizko hotelen munduan izan zuten berebiziko nagusitasuna. Kontuan izan XIX. mendearen bigarren erdian izugarrizko bultzada izan zuela sektore turistikoak. Hiru familiek Paue, Lurda eta beste hiri batzuetan ere izan zituzten hotelak.

1885ean familiak Victoria hotela eraiki eta kudeatzen hasi ziren. Hondartza Handiaren parean, 150 gela zituen eta Europa osoko noble askok bisitatu zuten.

Jeanty eta Paulineren ezkontzatik Ernestez gain beste hiru seme-alaba jaio ziren; Jacques premuak Donibane Lohizuneko Golf Hôtel sortu zuen, baita Golf de la Nivelle Ziburun ere. Jeanne, hirugarrena, denbora luzez Baionako portuko pilotu nagusia izan zen Henri Goalardekin ezkondu zen. Marguerite, txikiena, Ernesten lagunmin eta ikaskidea zen Marc Tiffeneaurekin ezkondu zen; azken hau Parisko Medikuntza fakultateko dekoanoa izan zen.

Moureu eta Borotratarrak 
Biarrizko beste familia ospetsu batzuekin ere harremanak izan zituen:
 Bost urterekin piano eskolak eman zizkion beranduago Jean Borotraren ama izango zen Marguerite Roretek.
 Batxilerra amaitu eta gero Charles Moureu familiaren lagun biarnesaren eragina inportantea izan zen Fourneau karrera zientifiko batera bultzatzeko. Félix bere anaiaren (eta beranduago Biarrizko auzapeza izango zenaren) farmazian egin zituen praktikak.

Bere oroimenez 
Han-hemen ibili bazen ere, Lapurdin jaio eta hil egin zen eta bere familiak lotura aipagarriak zituen herrialde honetan.
 Azkainen hil zen; 1917an villa Itzala etxea erosi zuen herri honetan eta ahal zuen guztietan hara jotzen zuen; Jean-Pierre -hau ere kimikaria- semeak eta gero honen seme-alabek heredatu dute. Etxe hori lehen grand-rue deitzen zenean dago, izena aldatu eta "Ernest Fourneau karrika" orain, Portua auzoan; kale honetan Elite Pelote Basque pilota elkartearen egoitza dago, besteak beste.
 Biarritz sorterrian beste kale bat dedikatu diote, hiri barnean San Jusef eliza eta Lorategi Publikotik hurbil.

Iturriak 
 Marcel Delépine, Ernest Fourneau (1872-1949). Sa vie et son œuvre, Bulletin de la Société chimique de France delakotik aterata, Masson & Cie, Paris, 1951.
 R. Delaby, « E. Fourneau », in Figures pharmaceutiques françaises. Notes historiques et portraits. 1803-1953, Masson et Cie, Paris, 1953.
 Jean-Pierre Fourneau, « Ernest Fourneau (1872-1949) », in Compte rendu de la séance publique annuelle de l’Académie nationale de Pharmacie, 1986.
 Jean-Pierre Fourneau, « Ernest Fourneau, fondateur de la chimie thérapeutique française », in Revue d'Histoire de la Pharmacie, XXXIV liburukia, 275. zkia., Société d'Histoire de la Pharmacie, Paris, 1987ko abendua.
 Daniel Bovet, Une chimie qui guérit. Histoire de la découverte des sulfamides, Payot, « Médecine et sociétés » bilduma, Paris, 1988.
 Christine Debue-Barazer, « Les implications scientifiques du succès de la Stovaïne. Ernest Fourneau (1872-1949) et la chimie des médicaments en France », in Gesnerus 64, 2007.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Pasteur Institutua
 Kimioterapia

Kanpo estekak 
  Fourneauren biografia Pasteur Institutuaren webgunean.
  Biografia Farmaziaren Historiaren Elkartearen webgunean.

Biarriztarrak
Azkaindarrak
Euskal Herriko kimikariak
Farmakologoak
Ohorezko Legioko ofizialak