Santimamiko geltokia

Santimami/San Mamés (metroa) edo San Mamés (aldiriak eta tranbia) Euskal Herriko Bizkaiko metro, tren, tranbia eta autobus geltoki bat da, Bilbo udalerrian kokatuta dagoena.

Geltokia 1995eko azaroaren 11an ireki zen eta Bilbao Intermodal autobus geltokiarekin konexioa da.

Geltokiak San Mames futbol-zelaiaren ondoan kokatuta egoteagatik hartzen du izena. Hala, Bilboko Athletic Kluba etxean jokatzen duenean, geltokiak zelaia eta inguruak hornitzen ditu.

Historia 
Santimamiko trukagailua 2004. urtean dago, Bilbao Ría 2000 sozietate sustatzaileak loturako azpiegitura berria eraikitzeko lanak amaitutzat eman zituenean. Hain zuzen ere, aldagailuak atondo edo korridore nagusi bat du, baita zenbait igogailu eta eskailera ere (horietako batzuk mekanikoak). Igogailu eta eskailera horiek garraiobideetatik bereizitako instalazioak lotzen dituzte, une desberdinetan eraikiak, nahiz eta integratzeko planifikatuta egon. Era berean, multzoko instalazio bakoitzaren titulartasuna Bizkaiko garraio publikoan inplikatutako hainbat eragileri dagokie.

Inguru horretan zerbitzua eman zuen trukagailua osatzen zuen lehen garraiobidea Bilboko metroa izan zen, 1995eko azarotik aurrera. Hala ere, trukagailuaren hazia ez zen loratu hurrengo urtera arte, 1996ra arte, Termibus zerbitzua martxan jarri zenean: Bilboko autobusen lehen geltoki nagusia izateko asmoa zuen bigarren zerbitzu bat. Hasiera batean, Termibus probetxurik gabeko eremu batean sortu zen aldi baterako, ez nahitaez iraunkorra, baina  autobidera erraz iristeko modukoa. Behin betiko kokapen bati buruzko proposamen argirik eta adostasunik ez zegoenez, urte luzez luzatutako egoera, hiribilduko autobusen terminal gisa finkatu zen ia bi hamarkadaz, 1999tik aurrera. Urte horretan Termibusen ezarritako altzariak, etorkizunean lekualdatzeko erraz desmuntatzeko baldintzapean enkargatu ziren arren, ezaugarri hau ez zen azkenean aprobetxatu 2012an, lurrazaleko estazioaren etorkizuneko ordezkapena erabat lurperatutako beste batekin, toki berean, behin betiko erabaki zenean. Hala, bi urteko lanen eta behin-behinekotasunaren ondoren, 2019ko azaroan jarri zen martxan Bilbo Intermodaleko geltokia, Termibusen ordez. Bilboko Udalaren jabetzakoa, Bilbao Intermodal da gunearen instalazio nagusia eta sarrien erabiltzen dena.

Trukerako nodo bat sortzeko beste urrats batean, 2000. urtean, Trenbidearen Hegoaldeko Saihesbidea deiturikoaren garapenaren eta abiaraztearen zati gisa, Bilbao Ría 2000ren proiektua ere abian jarri zen San Mameseko aldiriko RENFEren behin-behineko geltokia, Adifen jabetzakoa (desagertutako RENFEren oinordekoa), aire zabalean ezarri zena. Urte batzuk geroago, 2003ko uztailean, Bilboko tranbia berria iritsi zen, EuskoTran (gaur egun Euskotren Tranbia), eta han ezarri zen, aldi baterako, bere ibilbidearen amaiera. Azkenik, 2004an, modu formalean inauguratu zen Santimamiko trukagailua, eta, horretarako, beharrezkoa izan zen aldiriko geltokia erabat lurperatzea; horri esker, tranbiaren trazadura Basurtura arte luzatu ahal izan zen, eta haren geralekua (Euskal Trenbide Sarearen jabetzakoa) gaur egun dagoen lekuraino birkokatu ahal izan zen, RENFEko geltokiaren gainean. Bilbobus autobus zerbitzuak ere hainbat geltoki ditu.

Trukagailuaren bihotza, Bizkaiko Garraio Partzuergoarena, 2004ko uztailaren 29an inauguratu zen proiektuaren ardatz gisa. Lurpeko atari bat da, Luis Briñas kalea eta Juan Antonio Zunzunegi hiribidea elkargunean kokatua. Bertara zuzenean eskailera mekaniko eta normalen bidez irits daiteke, kaleko oinean dagoen kristalezko egitura zilindriko nabarmen baten azpian babestuta, aipatutako bideen elkargunean. Atari horretatik, erabiltzaileak hiriko autobus- eta tranbia-zerbitzuetara jo dezake (lur gainean), edo ibilbide luzeko eta probintziako autobus-zerbitzuetara, metrora eta aldiriko trenera (lur azpian). Atariaz gain, operadoreen lurpeko instalazio bakoitzak, gutxienez, sarbide propio bat du beste kokapen batean.

2004an martxan jarri zenetik, trukagailuaren egituran egindako funtsezko aldaketa bakarra atondoaren eta autobus-geltoki nagusiaren arteko lotunea egokitzea izan da, jatorrizko geltokiaren (Termibus, lur gainean) eta egungoaren (Bilbo Intermodal, lur azpian) izaera oso desberdinak direla eta. Antzina, atariko erdiko korridoreak, autobusen terminalerako sarbideari zegokionak, gela txiki batera eramaten zuen, eskailera mekaniko eta normalekin, erabiltzaileari azalera igotzeko aukera ematen ziona, baina Termibuseko dartsenen eremura zuzenean sartzeko aukera ematen ziona; horrela, erabiltzaileak esparru hesitua inguratu behar izatea saihesten zen, modu seguruan barrura sartzeko, oinezkoentzat egokitutako pasabideen bidez. Gaur egun, bi eskailerak dituen gela desagertu egin da, eta erdiko korridoreak Bilbo Intermodalerako zuzeneko sarbidea ematen du. Haren -1 solairua (bertan daude txarteldegiak, ezeztagailuak, taberna, kontsignak eta merkataritza-gune bat) atariaren maila berean dago. Autobus-terminaleko dartsena-eremua beheragoko maila batean dago, -2 solairuan, eta bidaiarientzat bakarrik dago eskuragarri, -1 solairuan ezeztagailuetatik igaro ondoren.

Bilboko metroa 

Bilboko metroaren Santimami/San Mamés geltokia Sabino Arana etorbidearen azpian dago kokatuta, 1995eko azaroaren 11n inauguratu zen eta Bizkaiko Garraio Partzuergoaren 1. tarifa-gunearen barruan dago.

2014ko abenduaren 23tik doako Wi-Fi zerbitzua eskaintzen da geltokian, WifiNova sarearen bitartez.

Partida egunetan hura hasi baino 45 minutu lehenago geltokira sarbidea debekatuta dago, eta geltokia irteteko baino ez dago erabilgarri.

Izen aldaketa 
2017ko abenduaren 18ra arte geltokiaren izena San Mamés izan zen. Metro Bilbao eragileak hala erabakita, lau geltokiren izenak aldatu ziren, horien artean Santimamikoa, ordutik Santimami/San Mamés izen ofiziala jasoz. Izen aldaketak eztabaida sortu ondoren, Bizkaiko Batzar Nagusiek adostu zuten Foru Aldundiari eskatzea Metro Bilbao enpresa eragileak geltokiaren izendapena San Mamés izatera bueltaraztea.

Sarbideak 
Jatorriz, geltokiak sarbideetariko bat zuen Luis Briñas kaleko 17. zenbakiaren parean, Ingeniaritza Goi Eskola Teknikoko G eraikinaren sarreraren aurrean. 2004an geltoki intermodala inauguratu zenean sarbidea itxi eta gaur egungo Briñas - Termibus - Renfe sarbideak ordeztu zuen. Sarbide honetatik Renfeko Aldirien bestibulu amankomunera heltzen da, eta handik Bilboko tranbia eta Termibusekin lotzeko aukera dago. Sabino Arana sarbidetik Bilboko tranbiaren Sabino Arana geralekuarekin egin daiteke lotura.

 Luis Briñas kalea, 23 (Briñas - Termibus - Renfe irteera)
 Sabino Arana etorbidea, 17 (Sabino Arana irteera)
 Luis Briñas kalea, 13, Urkixo zumarkalearekin izkina (Briñas - Termibus - Renfe irteera)

Gaueko sarbideak 
 Luis Briñas kalea, 23 (Briñas - Termibus - Renfe irteera)
 Luis Briñas kalea, 13, Urkixo zumarkalearekin izkina (Briñas - Termibus - Renfe irteera)

Renfe Aldiriak 

Renfeko Aldirien San Mamés geralekua 1999ko martxoaren 3an ireki zen behin-behineko geraleku gisa, gaur egun Zunzunegi etorbidea den tokian, Trenbidearen Hegoaldeko Saihesbidea inauguratu zenean. Renfeko Aldirien sareko 0. tarifa-gunearen barruan dago.

Pelayo Suárez Smith arkitektoak proiektatuta, Euskal Herriko Unibertsitateko Ingeniaritza Eskolak duen eraikin-zubiaren behean eraiki zen lehen aldiz, lurgainean.

2001ean geralekua estaltzeko lanak hasi ziren, eta 2004an geltoki intermodala gauzatu zen. Trenbideen gainean, eskailera mekanikoz eta igogailuz komunikatuta, bestibulua dago. Bertan kokatzen dira txartel salmenta makinak, leihatiladun txarteldegia, balioztatze makinak eta 2017tik desfibrilagailuz ere.

2009ko abenduaren amaieran nasen argiztapena hobetu zuten, argi-iturri gehiago instalatuz. 2017an berriro ere argiztapena gehitu zen.

Egoera 
Geltokia Bilbo-Santurtzi eta Bilbo-Muskiz burdinbidearen 2,600 kilometro-puntuan dago, 12 metroko altueran, Autonomia eta Olabeaga geltokien artean. Tartea bide bikoitzekoa da eta elektrifikatuta dago.

Sarbideak 
Jatorriz, geltokiak gaur egungo Zunzunegi etorbidean zuen sarbidea, Ingeniaritza Goi Eskola Teknikoko F eraikinak osatzen duen zubiaren behean. 2004an geltoki intermodala inauguratu zenean gaur egun esistitzen diren bi sarbideek ordezkatu zuten. Luis Briñas sarbide nagusia da, eta Metroarekin elkarbanatutako bestibulora eta Termibus zein tranbia geralekuarekin lotura dago. Torres Quevedo sarbideak, bestalde, inguruan ditu Euskal Herriko Unibertsitateko Ingeniaritza Goi Eskola Teknikoa, San Mames zelaia eta Euskal Irrati Telebistaren egoitza nagusia.

 Luis Briñas kalea, 23 (Luis Briñas - Metro - Termibus irteera)
 Torres Quevedo Ingeniar iaren plaza, z/g (Torres Quevedo irteera)

Irisgarritasuna 
Nahiz eta sarbide irisgarririk izan, nasa eta trenaren arteko tartea dela eta geltokia ez da irisgarria. Arartekoak argitaratutako irisgarritasuna eta garrioaren ikerketa-diagnosiaren arabera, «Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileak ezin du modu autonomoan nasa eta unitate mugikorraren plataformaren arteko desnibela libratu, nasaren muturretik trenaren plataformara arteko tartea handiegia baita», eta «Burdinbide zerbitzuen eragileak ez dio Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileari bermatzen ibilgailutik igo edota jaistea.»

Euskotren Tranbia 

Tranbiaren San Mamés geralekua 2003ko uztailaren 24an ireki zen. 2004. urtean geltokia birkokatu zen, metro eta tren geltokiaren gainean kokatuta intermodala gauzatzeko. Geralekua geltokiak duen bestibulu nagusiaren kanpoaldean dago eta Bizkaiko Garraio Partzuergoaren 1. tarifa-gunearen barruan dago.

Sarbideak 
 Juan Antonio Zunzunegi etorbidea, 182

Bilbao Intermodal 

Bilbao Intermodal Bilboko autobus geltoki nagusia da. Bilbotik pasatzen diren distantzia luzeko autobus guztiek bertan dute geltokia, eta Bizkaibus eta Bilbobus zerbitzuen hainbat linearen geltoki-burua ere bada. Gainera, Bilboko aireportua garraio publikoz lotzeko autobus linea hemendik irtetzen da.

Autobusa 
Geltokiaren kanpoaldean Bilbao Intermodal autobus geltokia eta Bilbobus eta Bizkaibus zerbitzuak hornitzen dituzten hainbat geraleku daude. Hurrengo lineak geralekuetatik pasatzen dira:

Irudiak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Renfe Operadora
 Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
 Bilboko metroa
 Euskotren Tranbia

Kanpo estekak 
 Bilboko metroaren webgune ofiziala
 Bilboko Renfe Aldirien webgune ofiziala
 Bilboko tranbiaren webgune ofiziala
 Bilbobuseko webgune ofiziala
 Bizkaibuseko webgune ofiziala

Bizkaiko tren geltokiak
Bilboko metroko geltokiak
Bilboko tranbia
Bilboko garraioa
Garellanoko geltokiak
Bilboko Renfe Aldirietako geltokiak