Mahats

Mahatsak (beharbada aitzineuskaraz *banats)[erref. behar] sasoika hazten diren fruituak dira, gordinik edota prozesaturik jan daitezkeenak.

Mahatsondoak mahatsak ematen dituzten landareak dira eta mahastiak, mahatsondoen multzo handiak.

Terminologia 
Blanca Urgell hizkuntzalariaren iritziz, mahats hitza fruitu bat izendatzeko zaharrenetako bat izan daiteke. Euskal Hiztegi Historiko-Etimologikoaren arabera, mahatsarno erabiltzen zuen Joanes Leizarragak (1506-1601), beti elkarketa eginez, inoiz ez arno soila.

Konposizioa eta balio nutritiboa 

A, B eta C bitaminez aberatsa, mahatsak oligoelementu ugari ditu, organismoak asimilatu ahal izateko oreka egokian. Mahats hazi bakoitza argizariz estalita dago, legamiaz aberatsa. Energetikoa, mineralizatzailea, detoxikatzailea, freskagarria eta libragarria, mahatsak oroimenean eragina du eta zelulen berriztapenean, eta zainen babesean ere bai. Mahatsa jatea ona da, arazo hepatikoak, nerbiosoak edo digestiboak dituztenentzat.

Mahatsetik eratorritako produktuak 
Prozesaturik, mahats zukuak, ozpina, muztioa eta ardoa egiteko erabiltzen du gizakiak. Mahaspasak fruitu lehorrak dira, mahats lehorrez eginak.

Banaketa eta ekoizpena 

FAOren arabera, munduko 75.866 km² mahatsa landatzeko erabiltzen da, eta urtero % 2 handitzen da. Mahats ekoizpenaren % 71 ardoa egiteko erabiltzen da; % 27, fruta gisa; eta % 2, fruitu lehor gisa. Ekoizpenaren zati bat mahats zukua egiteko erabiltzen da.

Honako taula honek mahasti eremu handienak estatuka erakusten ditu:

Ez dago estatistika fidagarririk ekoizpenari buruz mahats motaka. Hala ere, motarik hedatuena Sultana dela uste da, gutxienez 3.600 km² eremuan landatua. Bigarren hedatuena Airén mota da. Beste mota hedatuenak Cabernet Sauvignon, Merlot, Grenache, Tempranillo eta Chardonnay dira.

Mahats motak 

Mahats mota ugari dago, mahatsondoa erraz mutatzen den espeziea baita, hamaika aldaera sortzen dituena. Euskal Herrian ardoa egiteko erabiltzen direnen artean, heuek ezagunenak dira:

Ardo zuria egiteko mahats barietate batzuk ezagunak dira gure artean, hala nola 
 Hondarribi zuria (Courbu)
 Hondarribi zuri zerratia (Petit Courbu)
 Hondarribi beltza
 Izkiriota (Gros Manseng)
 Izkiriota Ttipia (Petit Manseng)
 Mune mahatsa (Folle Blanche)
 Axeria (Cabernet Franc)
 Bordelesa (Tannat)
 Cabernet Sauvignon
 Sauvignon zuria (Sauvignon Blanc)
 Chardonnay
 Riesling
 Syrah
 Merlot
 Tempranillo
 Garnatxa (Garnacha/Grenache)
 Viura
 Graciano
 Mazuelo
 Malvasia
 Maturana

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Mahatsondo
 Ardo

Kanpo estekak 

Fruituak
Ardoa
Fruta jangarriak