Pirateria

Pirateria edo itsaslapurreta itsasoan eginiko lapurreta da, estatu burujabe baten baimena izan gabe. Itsas lapurreta nazioarteko uretan edo estatu baten jurisdikzio gabeko lekuetan egiten da gehienetan, itsasontziko bere zama lapurtzeko edo bere bidaiariak esklabo bihurtzeko.

Piratek bere kabuz jokatzen zuten bitartean, kortsarioek "nabigatzeko" baimenak zituzten bere herrialde etsaien merkatari ontziei eraso egiteko eta bertako zama lapurtzeko. Horrexegatik zaila zen esatea nor zen pirata eta nor kortsarioa, adibidez, Francis Drake kortsario britainiarra pirata bat baino ez zen espainiar agintarien ustez.

Nazioarteko zuzenbidearen definizioa Nazio Batuen itsas zuzenbidearen itunaren 101. artikuluan agertzen da.

Etimologia 
Pirata hitza grezierazko πειρα, -ας hitzetik dator, euskaraz «proba» esan nahi duena; honek πειραω aditzatik dator, euskaraz «saiatu» edo «abenturetan fortuna bilatu» esan nahi duena.

Gaur egun pirateria hitza nabigazioan ez ezik, aeronautika edo informatika arloetan ere erabiltzen da.

Historia 
Pirateria historiak merkataritzak beste urte ditu. Jadanik k. a. V. mendean piratak zebiltzan Persiar Golkoan edo Txinako itsasoan. Antzinako Greziako mitoek ere pirateria egin zuten: Jasonek urrezko ardilarru lapurtu zuenean, Ulisesek Itakara bueltan, eta abar.

Antzinako Erroman Ziliziako piratek Julio Zesar bahitu zuten. Erdi Aroan, bikingoek eta Arabiarrek pirateriari ekin zioten. Baina, Aro Modernoa zen pirateriaren irudia sortu zuena, batez ere, Karibe itsasoan.

Guar egun, pireteriak oraindik dirau, batez ere hiru herrialdetan: Somalia (Afrikako adarrean), Indonesia eta Malasia (Malakako itsasartean).

Literatura 
Pirateria, zenbait liburu famatuan jorratutako gaia izan da, adibidez:
 Treasure Island, Robert Louis Stevenson.
 Captain Blood, Rafael Sabatini.
 La tigre della Malesia, Emilio Salgari.
 On Stranger Tides. Tim Powers. (Pirates of the Caribbean filma eta Monkey Island bideo-jokoaren iturria)
 Canción del pirata, José de Espronceda.

Euskal literaturan 
 Euskal piratak. Iñaki Mendizabal. Elea, 2003.
 Maddi eta euskal piratak. Fernando Morillo. Gaumin, 2014.

Pirata famatuak

Historikoak 
 Bizargorri
 Roger de Flor
 Bizarbeltz
 Francis Drake
 John Oxenham
 Thomas Cavendish
 François Le Clerc "Zurzango"
 Cornelius Jol "Zurzango"
 John Hawkins
 Richard Hawkins
 Oliverio van Noort
 Laurens de Graff
 Henry Morgan
 François l'Olonnais
 John Clipperton
 Calico Jack
 Bartholomew Roberts
 Benito de Soto Aboal
 Victor Barbazán
 Willian Dampier
 Roberto Cofresi
 Hendrick Brouwer
 Samuel Bellamy
 Edward England
 Bartholomew Sharpe
 Thomas Tew
 Wodes Rogers
 Mateo Maineri

Fikziozkoak 
 Jack Sparrow
 Hector Barbossa
 Sandokan
 Kako-oker kapitaina
 Guybrush Threepwood
 Long John Silver
 Monkey D. Luffy

Ikus, gainera 
 Kortsario
 Euskal piratak

Kanpo estekak 

Pirateria
Nazioarteko zigor zuzenbidea
Jabetzaren aurkako delituak