Jose Manterola

Jose Manterola Beldarrain (Donostia, Gipuzkoa, 1849ko martxoaren 23a - 1884ko otsailaren 29a) euskal idazle eta argitaratzailea, XIX. mendearen amaieran Donostian sortu zen kultura eta literatura mugimenduaren sustatzaile eta antolatzaile nagusietako bat izan zen.

Biografia 

Donostiako esku handiko familia batean jaio zen, Narrika kaleko 1ean. Bere aita, Gregorio Manterola Alzate, Gipuzkoako diputatu nagusi izana zen, eta etxean kultura giro bizia ezagutu zuen gaztetxotatik. Ama Ramona Beldarrain Izagirre zuen.

Eloisa Evarista Amiama Camiorekin ezkondu zen 1871ko apirilaren 17an, Donostiako Santa Maria elizan. Seme bakarra izan zuten, Luis Victoriano Francisco Ramon, 1872ko martxoaren 24an jaioa.

Batxiler ikasketak Bergarako seminarioan egin zituen, eta gero filosofia ikasi zuen Valladoliden, Zaragozan eta Madrilen. Oso gaztetatik zetorkion literaturarako joera, eta ikasle zelarik hasi zen idazten, Madrilgo El Resumen aldizkarian, gero foruzaleen La Paz eta liberalen Aurrera aldizkarietan.

Bere lehen liburua (Guía manual geográfico-descriptiva de la provincia de Guipúzcoa, gazteleraz) 1871. urtean argitaratu zuen, artean hogeita bi urte zituela. Handik bi urtera, 1873an, Diario de San Sebastián egunkariko zuzendari izendatu zuten. 1876an, Donostiako udal liburutegiko zuzendari. Horrez gainera, bigarren hezkuntzako institutuko irakasle izan zen, 1876an foruak deuseztatzeko legearen aurka jalgi zen arte.

Giro erromantikoan hezitakoa, euskal herriaren kulturarekiko eta foruekiko atxikimendu suharra erakutsi zuen bere bizitza laburrean egin zituen lan guztietan.

Garuneko odol isuri batez hil zen bat-batean 1884ko otsailaren 29an, 36 urte betetzeko hilabete eskas falta zuela.

Idazle, argitaratzaile, eragile

Cancionero Vasco 

Bere lehen garrantzizko lana izan zen: euskal kanta, poema eta kopla zaharren bilduma zabala, garai eta eskualde guztietakoak, hiru liburukitan argitara eman zuena 1877-1880 bitartean. Bildutako kantak generoen arabera antolatu zituen, eta ohar biografikoak, bibliografikoak, eta iruzkin kritiko eta linguistikoak erantsi zituen, baita gaztelerazko eta, batzuetan, frantsesezko itzulpenak ere.

Geroztik argitaratu ziren lanen argitan hutsune ugari nabarmendu bazitzaizkion ere, XIX. mendearen hondarrean urrats ikaragarri ekarri zuen euskal kulturara.

Euskal-Erria aldizkaria 

Manterolaren lanetan eraginik handiena, ziur aski, Euskal-Erria aldizkariak izan zuen. Berak sortu 1880an, eta 1918an azken alea argitaratu zen artean, idazle eta euskaltzaleen biltoki izan zen. Aldizkariaren 79 liburukiak mende arteko Euskal Herriko (eta bereziki Donostiako) kultura eta hizkuntza egoeraren ispilu paregabea dira. Orduko idazle, hizkuntzalari eta euskaltzale gehienak bildu ziren bertara: Anton Abadia, Manuel Antonio Antia, Karmelo Etxegarai, Klaudio Otaegi, Julien Vinson, Arturo Kanpion, Ricardo Becerro de Bengoa, Joan Batista Elizanburu, Juan Iturralde Suit, Pedro Egaña, Luis Luziano Bonaparte, Julian Apraiz Saenz de Elburgo, Ramon Artola, Felipe Arrese Beitia, eta abar.

Aldizkarian argitaratu zuen 1884an Manterolak bere poema dramatikorik ezagunena:  (Ilunaren ondotik argia dut itxaropen). Foruak galtzeak Euskal Herriaren kontzientzia zenbateraino astindu zuen erakusten du Manterolaren poemak.

Lore jokoak 

Manterolaren ekimenak sortu zuen "Euskarazko Itz-Jostaldien Batzarra", hegoaldean Euskal Lore Jokoak antolatzen hasi izen erakundea, iparraldean Anton Abbadiak eratu zituenen gisara. Lore-jokoen ondorio garrantzizko bat izan zen Bidasoaren bi aldeetako idazle, intelektual, bertsolari eta, orobat, jendeak heltzen zirela. Harreman horietatik sortu zen, Julio de Urquijok zioenez, 1900ean, Donibane Lohizuneko euskal jaietan, «Zazpiak bat» esamoldea, euskal lurraldeen eta jendeen batasuna nahiaren ikur.

Lanak

Bilduma 
 Cancionero Vasco (1877)

Poemak 
 «Aita Sebastian Mendiburu-koari, bere eriotzaren lenbiziko euntean». Euskal-Erria 7. 1882, 46
 «Amalauduna». Euskal-Erria 7. 1882, 389
 «Arkiturik gizon bat». Euskal-Erria 69. 1913, 559
 «Calderon aundiari, bere bigarren eunteko mugaldian». Euskal-Erria 3. 1881, 26-29
 «Euskal-Oroitza Kalderon aundiari bere eunteko mugaldian». Bertsolaria 1. 1932, 300
 «Euskal-oroitza Calderon aundiari bere bigarren eunteko mugaldian». Revista Euskara 4. 1881, 204-214
 «Kantauria». Euskal-Erria 54. 1906, 178
 «Munduko esamesak». Euskal-Erria 9. 1883, 419-429
 «Post tenebras spero lucem». Euskal-Erria 11. 1884, 6-9 , 54-55, 107-109, 137-139, 213-216, 263
 «Post tenebras spero lucem» (Arrats illuna, amets beltz eta negargarriak). Euskal-Erria 10. 1884, 522-523, 558-560

Kaleak 
 Manterola kalea (Donostia)

Ikus, gainera 
 Gipuzkoako idazleen zerrenda
 Euskal Pizkundea

Kanpo loturak 
 
  Jose Manterola literaturaren zubitegian

Euskal Pizkundea
XIX. mendeko Donostiako idazleak
Gipuzkoako kazetariak
Foruzaleak
Amarapedia
Donostian hildakoak