Ahatsa

Ahatsa Ahatsa-Altzieta-Bazkazane udalerriko herri bat da, Euskal Herriko Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta, Garazi eskualdean.

Antzina, udalerri propioa izan zen, baina 1842ko ekainaren 11an Altzieta-Bazkazane udalerri zaharrarekin bat egin zuen Ahatsa-Altzieta-Bazkazane udalerria sortzeko. 1836. urtean 452 biztanle zituen.

Bertako biztanleak ahatsarrak dira.

Izena 
Ahatsa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 frantsesez: Ahaxe ("ahákz" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
 Hatce (1167)
 Faxe (1194)
 domine de ahacha (1194)
 Assa, Aassa eta Hassa (1249)
 Ahatxa (1300)
 Ahaxa (1302, Baionako paperak)
 Haxa eta Ahaxe (1304)
 Axa (1309 eta 1350)
 Hatxa (1350)
 Hadssa (1366)
 Ahtxe (1703, Bainako elizbarrutiaren paperak)
 Sanctus Julianus d'Ahaxe (1757, Baionako elizbarrutiaren paperak)

Etimologia 
Jean-Baptiste Orpustanek dio Ahatsa toponimoa aitz oinarri oronimikotik dator, "haitz" esan nahi duena.

Geografia 
Ahatsa Hergarai ibarran dago.

Ingurune naturala 
Lauribar ibaiak, Errobiren ibaiadarra dena, herriko ingurunetan zeharkatzen du.

Auzoak 

 San Julian
 Ligeta
 Xilo

Historia 
Ahatsako jaunak, Garaziko jauna ere bazena, XI. mendean Arberoako bizkondeak, Gixuneko jaunak eta Bizkaiko jaunak aliatu zituen.

Frantzisko I. Frantziakoak Pavia setiatu zuenean 1524n, San Juliango kapitain gazteak bizia galdu zuen eta erasotzaileen buru izan zen. Ahatsako jaunen oinetxea eta gaztelua hiribilduaren punturik gorenean altxatzen zen. Jaurretxe izena zuen eta higanoteek erre zuten 1569an.

Donaia etxea, Ahatsako zaharrenetakoa, Nafarroako Erresumako basailuak diren garatarrena izan liteke. Etxe horretako atearen aurrean, elizaren ondoan, hilobi-harri bat aurkitu zuten, familiarena, eta, zalantzarik gabe, hilerritik erretiratua, zeinaren gainean aitzur bat irudikatuta baitago. Hilarri honek 1570eko idazkuna darama.

Ahatsa, Frantziako Iraultzaren hasieran, Baionako elizbarrutiko boterez hornituriko zenbait apaizen topaleku izan zen. Herriko parrokoa zen Etxeberri abadea, Konstituzioaren zina egiteari uko egin zionean erbesteratu egin behar izan zuena. Bere ondasunak bi lotetan bahitu eta saldu ziren. Iraultzaileek elizatik eraman zituzten apaindura eta edalontzi sakratu guztiak. Gainera, presbiterial hondoaren eta Haltsu, Falconnet eta Casalongetik emigratutako partikularren hogeita bederatzi lur saldu zituzten.

1842ko ekainaren 11an Ahatsa eta Altzieta-Bazkazane udalerriak batu egin ziren, gaur egungo udalerria sortuz. Prozesu horretan, udalerri berriaren lurraldearen zati bat Ezterenzubi udalerri sortu berriari lagatzen zaio.

Demografia 
Udalerri independentea zeneko datu demografikoak daude:

Garraio 
Hergarai Bizik eskatutako Garraio Solidarioa zerbitzu presta dio Ahatsan.

Ondasun nabarmenak 

 Ahatsako gaztelua
 Ahatsako hilerriko gurutzea
 Ahatsako San Julian eliza

Ahatsar ospetsuak 

 Manex Lanatua (1948-), idazlea.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Ahatsa-Altzieta-Bazkazane
 Garazi
 Nafarroa Beherea

Kanpo estekak 

Nafarroa Behereko lehengo udalerriak
Ahatsa-Altzieta-Bazkazane