Kloro

Kloroa bigarren halogenoa da, taula periodikoko 17 taldeko eta zenbakia atomikoa duen ez-metal bat izanik. Bere propietateak fluorraren, bromoaren eta iodoaren antzekoak dira. Kloroaren konfigurazio elektronikoa [Ne] 3s23p5 da, zeinetatik azkenengo zazpi elektroiak balentzia elektroiak diren.

Propietateak 

Halogeno guztiek bezala, elektroi bat faltan dauka zortzikotearen araua betetzeko, eta afinitate elektroniko altua dauka. Horrela beste hainbat konposatuekin erreakzionatzen du balentzia geruza guztiz osatzeko . Joera periodikoei dagokienez, elektronegatibitatea  fluorraren eta bromoaren artean dago (F: 3,98, Cl: 3,16, Br: 2,96, I: 2,66), horregatik fluorra baino egonkorragoa eta bromoa baino erreaktiboagoa da.

Beste halogenoen modura, Cl2 molekulen arteko indar Van der Waals elkarrekintzak  dira, eta hauek proportzionalki indartzen dira zenbat eta molekula handiagoak izan. Horrela kloroaren urtzen puntua fluorraren eta bromoaren artean aurkituko da; -101,0 °C-tan urtzen da eta -34 °C-tan baporatzen da. Taldean behera joatean, masa molekularra handitzen da, honen ondorioz dentsitatea baita fluorra eta bromoaren artean aurkitzen da. Halogenoen kolorea intentsuagoa egiten da taldean behera joatean, izan ere espektro ikuskorreko uhin-luzerako izpi gehiago xurgatzen dute. Hau homo πg  orbital antilotzaile batekiko lumo σu orbital antilotzailearekiko elektroi trantsizioaren ondorioa da . Kolore hori tenperatura oso baxuetan desagertzen da, adibidez -195 °C-tan kloroaren kolorea ia ikusezina da .                 

Iodo eta bromo solidoaren antzera, kloro solidoak egitura ortorronbikoa erakusten du bere kristal egituran, kloro molekulak xaflaka agertuz. Cl-Cl loturen distantzia 198 pm-koa da eta Cl···Cl  distantzia molekulen artean xafla barnean 332 pm-koa da, eta 338 pm xaflen artean. Kloroak eroankortasun oso baxua dauka, izan ere, hain da baxua zein ia neurgaitza baita .

Taula periodikoan halogenoen taldean kokatzen da fluor eta bromo elementuen artean, bere propietateak aipatutako beste bi elementuen artekoak direlarik. Orokorrean konposatu askotan parte hartzen duen elementua da, baina naturan ia ezinezkoa bakarrik topatzea. Kloroak inguru tenperaturan hori-berde kolorea duen dikloro (Cl2) gasa eratzen du, usain garratza eta toxikoa. Aipagarria da erreaktibitate handiko elementua dela eta oso oxidatzaile ona, elementuen artean afinitate elektronikorik altuena du  eta hirugarren elektronegatibitaterik altuena, oxigeno eta fluorraren atzetik.

Konposatuak

Hidrogeno kloruroa 
Hidrogeno kloruroa, HCl, kloroak osatzen duen konposaturik sinpleena. Bai industrian zein laborategietan asko erabiltzen den produktu kimikoa da gas egoeran zein uretan disolbatuta azido klorhidriko gisa. Konposatu hau lortzeko prozesu desberdinak daude, hidrogeno gasa kloro gasean errez edo hidrokarburoen klorazioan azpi produktu moduan.

Beste metodo bat sodio kloruroa azido sulfuriko kontzentratuarekin kontaktuan jartzean datza, non azido klorhidrikoa lortzen den :

                                       NaCl + H2SO4 ⟶  NaHSO4 + HCl

Kloruro binarioak 
Kloruro binarioak, FeCl2, FeCl3, AlCl3 adibidez eta katalizatzaile gisa erabiltzen dira. Orokorrean, taula periodikoko elementu gehienek kloruro binarioak eratzen dituzte, konposatuaren ezegonkortasun arazo handiak edo erreaktiboa geldoa bada dira salbuespen bakarrak .

Konposatu polikloratuak 
Konposatu polikloratuak, dikloroa oxidatzaile sendoa bada ere, badaude egoerak non oxidatu daiteke Cl+2 katioia emateko, oso ezegonkorra. Cl+3 katioia, berriz, egonkorragoa da eta konposatu hau lortzeko teknika desberdinak daude .

                             Cl2 + ClF + AsF5 ⟶  Cl+3AsF−6

Kloro fluoruroak 
Kloro fluoruroak, hiru motatako kloro fluoruroak daude eta hirurek dira konposatu diamagnetikoak .

Kloro monofluoruroa 
Kloro monofluoruroa, ClF, termikoki oso egonkorra da eta altzairuzko botiletan saltzen da. Kolorerik ez duen gasa da .

Kloro trifluoruroa 
Kloro trifluoruroa, ClF3, hegazkorra den kolore gabeko likidoa da. Ezagutzen den      konposatu kimikoen artean erreaktiboena da eta egoera normalean inerteak diren hainbat konposatuekin erreakzionatzen du .

Kloro pentafluoruroa 
Kloro pentafluoruroa, ClF5, kloroaren fluorazioaz lortzen da edo kloruro metalikoak fluor gasarekin erreakzionatzean .

kloroaren pseudohaluroak 
Badaude ere, kloroaren pseudohaluroak diren beste konposatu batzuk, hala nola, kloro zianatoa ClNCO, kloro tiozianatoa ClSCN eta kloro azida ClN3.

Kloro oxidoak 
Kloro oxidoak, nahiko ezegonkorrak diren konposatuak dira eta hainbat konposatuk osatzen dute :

Dikloro oxidoa 
Dikloro oxidoa, Cl2O, marroi-hori koloreko gasa da. Uretan oso disolbagarria da eta berotzean, eztanda egiten du .

Kloro dioxidoa 
Kloro dioxidoa ClO2, paramagnetikoa den gas horia da

Kloro oxoazidoak eta oxoanioiak 
Kloro oxoazidoak eta oxoanioiak, kloroak lau oxoazido eratzen diru; azido hipoklosoa HClO, azido klorosoa HClO2, azido klorikoa HClO3 eta azido perklorikoa HClO4. Kloroa, disoluzio basikoetan desproportzionatzeko joera handiagoa du disoluzio azidoetan baino .

Klorofluorokarburo konposatuak 
CFC edo klorofluorokarburo edo kloofluorokarbono konposatuak ozono geruzaren apurketaren errudunak dira. Adibidez, CFCl3 eta CF2Cl .

Isotopoak 
Kloroak bi isotopo egonkor ditu, 35Cl eta 37Cl, zeintzuk naturan kantitate handitan eratzen diren  isotopo bakarrak diren. Zehatz-mehatz, 35Cl -ari kloro naturalaren 76% egokitzen zaio eta 37Cl -ari 24% -a. Bi isotopo hauek izarretan sintetizatzen dira, oxigeno eta silizioaren konbustioa dela medio. Kloroaren beste isotopo guztiak erradioaktiboak dira, erdibizitza motzegiak dituztenak, beraz, naturan aurkitzeko probabilitaterik ez dute. Hala ere, laborategian gehien erabiltzen direnak 36Cl (t1/2 = 3∙105 urte) eta 38Cl (t1/2 = 37,2 min), hauek kloro naturalaren neutroien aktibazioen bidez eratzen dira .

Agerpena eta Ekoizpena 
Kloroa erreaktiboegia da naturan elementu aske moduan agertzeko, baina oso ugaria da kloruro forman osatzen dituen gatzetan. Lurrazalari dagokionez, elementuen ugaritasunean hogeigarren postuan dago eta 126 ppm dagokio. Honen arrazoia existitzen diren kloruroen mineralen metakina handiak dira, bereziki sodio kloruroa, zein ur gazitik lurruntzen den . Industrian, normalean, uretan disolbatuta dagoen sodio kloruroaren elektrolisiaren bidez kloro elementala ekoizten da. Metodo hau “kloro-alkali” prozesua deritzo eta 1892-an industrializatu zen . Gaur egun kloro gasaren kantitate industrial garrantzitsuena ekoizten du; hala ere, kloroarekin batera hidrogeno gasa eta sodio hidroxidoa (sosa) lortzen da, zein produktu garrantzitsuena den. Erreakzio kimikoa honako hau da :

2 NaCl + 2 H2O → Cl2 + H2 + 2 NaOH

Katodoa: 2 H2O + 2 e− → H2 + 2 OH -

Anodoa: 2 Cl - → Cl2 + 2 e-

Erabilerak 
Kloroaren erabilerak hainbat dira. Alde batetik, ura araztea eta desinfektatzea non kloroa uretan disolbatuz gero Escherichia coli bakterioaren aurkari nagusia bilakatzen den bromoaren gainetik . Bestalde, kloroa kimikan oxidatzaile moduan erabiltzen da, ordezkapen erreakzioetan parte hartzen du halogeno sekundarioak euren gatzetatik aldenduz. Geologiaren arloan ere HCl-ak karbonatoekin erreakzionatzen du, karbonatodun mineralen identifikazioa erraztuz. Amaitzeko, arma moduan erabili izan da, kloroa urarekin birikietan erreakzionatzean HCl-a sortzen da eta heriotza eragin dezake.

Eragin biologikoak 
Kloruro anioia ezinbesteko elikagaia da metabolismorako. Beharrezkoa da urdailean gertatzen den  azido klorhidrikoaren ekoizpenerako eta funtzio zelularretan. Kontsumorako iturri nagusia sukaldeko gatza da (NaCl).  Kloruroaren muturreko kontzentrazioek odolean alterazio elektrolitikoak eragiten ditu. Hipokloremia (kloruro eza) ez da ohikoa gertatzea eta gertatzen bada beste anomalien ezagatik da . Azidosia, arnasketa kronikoarekin erlazionatu daiteke . Hiperkloremia (kloruro gehiegi izatea) orokorrean ez ditu sintomak aurkezten, baina sintomak agertzekotan hipernatremiaren (sodio gehiegi izatea) antzekoak izaten dira. Kloruroaren faltak odolean burmuinaren deshidratazioa ekar dezake eta beste alde batetik odolaren garraioan ere du eragina. Sintomak gehienetan berhidratazio azkarraren ondorioz gertatzen dira, zeinek burmuinaren edema eragiten duen .

Arriskuak 
Kloroa arnas aparatua, begiak eta azala erasotzen dituen gas toxiko bat da. Hau airea baino dentsoagoa da, horregatik azpialdean metatzeko joera du .

Kloro gasa oxidatzaile sendoa da, eta sukoiak diren beste konposatuekin erraz erreakziona dezake. Honek, kloroa toxikoa egiten du, izan ere, urarekin edota fluido zelularrekin kontaktuan jartzean erreakzionatzen du azido klorhidrikoa (HCl) eta  azido hipoklorosoa (HClO) emanez.

Airean 30 ppm badago oka eta eztul egitea eragin dezake eta biriketan zauriak 60 ppm-tan. 1000 ppm inguruko esposizioa hilgarria da arnas gutxi batzuk ondoren. Gas hau bizitzarako eta osasunerako arriskutsua izateko kontzentrazioa 10 ppm da, baina 3 ppm-tan usain daiteke .

Estatu Batuetan, Laneko Segurtasunak eta Osasun-Administrazioak (OSHA) esposizio-muga onargarria jarri du 1 ppm-tan, edo 3 mg/m3 kloroarekiko esposizioa. Laneko Segurtasunerako eta Osasunerako Institutu Nazionalak gomendatutako 0,5 ppm-tan 15 minutu gainetik esposizio-muga izendatu du .

Etxeetan gehien bat garbikeriekin gertatzen dira istripuak, hipoklorito lixibak hainbat garbitzaile azidoekin kontaktuan jartzean kloro gasa sortzen da . Baita hipoklorito lixiba amoniakoarekin kontaktuan jartzean kloroaminak sortzen dira, zeintzuk toxikoak diren gizakientzat .

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 
Munduko Osasun Erakundearen funtsezko sendagaiak
Gas industrialak