Homeopatia

Homeopatia (grezieratik ὅμοιος [hómoios], ‘berdin’, eta πάθος [páthos], ‘sufrikario’) medikuntza alternatiboko sistema sasizientifikoa da. 1796an sortu zuen Samuel Hahnemann mediku alemaniarrak. Haren praktikatzaileek, homeopatek, uste dute pertsona osasuntsuengan gaixotasun baten sintomak eragiten dituen substantzia batek antzeko sintomak senda ditzakeela gaixoengan; doktrina horri similia similibus curentur esaten zaio, edo "antzekoak antzekoa sendatzen du". Prestakin homeopatikoei erremedio esaten zaie eta diluzio homeopatiko bidez egiten dira. Prozesu horretan, hautatutako substantzia behin eta berriz diluitzen da, harik eta azken produktua diluitzailetik kimikoki bereizi ezin den arte. Askotan, jatorrizko substantziaren molekula bakar bat ere ez da geratzen produktuan. Diluzio bakoitzaren artean, homeopatek produktua kolpatu eta/edo astindu dezakete, diluitzaileak ezabatu ondoren jatorrizko substantzia gogoraraztea eragiten duela argudiatuta. Homeopatek esaten dute ahotik hartutako prestakin horiek gaixotasunak tratatu edo senda ditzaketela.

Fisikari, kimikari, biokimikari eta biologiari buruzko ezagutza zientifiko egoki guztiak homeopatiaren aurkakoak dira. Sendabide homeopatikoak biokimikoki geldoak izaten dira, eta ez dute inolako gaixotasun ezagunetan eraginik. Bere gaixotasunaren teoria, Hahnemannek miasmak deitu zituen printzipioetan oinarritua, inkoherentea da ondoren birusak edo bakterioak gaixotasunaren kausa gisa identifikatzearekin. Saiakuntza klinikoak egin dira, eta, oro har, ez da frogatu prestakin homeopatikoen eragin objektiborik. Homeopatiaren funtsezko sinesgarritasunak eta egiazta daitekeen eraginkortasunik ezak eragin du komunitate zientifikoek eta medikuek txerpolariekin eta iruzurrarekin lotzea.

Homeopatiak XIX. mendean izan zuen arrakastarik handiena. 1825ean sartu zen Estatu Batuetan, eta lehen eskola homeopatikoak 1835ean ireki zituen ateak. XIX. mendean zehar, dozenaka erakunde homeopatiko agertu ziren Europan eta Estatu Batuetan. Aldi horretan, homeopatia nahiko arrakastatsua izan zen, beste tratamendu-modu batzuk kaltegarriak eta ez-eraginkorrak izan zitezkeelako. Mendearen amaieran, praktika gainbehera hasi zen, eta Estatu Batuetako medikuntza soilik homeopatikoaren azken fakultatea 1920an itxi zen. 1970eko hamarkadan, homeopatia indarrez berpiztu zen, eta zenbait produktu homeopatikoren salmentak hamar aldiz biderkatu ziren. Joera New Age mugimenduaren gorakadarekin bat etorri zen, eta, neurri batean, kimiofobiaren, produktu "naturalen" aldeko zaletasun irrazionalaren eta mediku homeopatek eskaintzen zituzten kontsulta-denbora luzeagoen ondorio izan daiteke.

XXI. mendean, metaanalisi batzuek frogatu dute homeopatiaren baieztapen terapeutikoek ez dutela justifikazio zientifikorik. Ondorioz, homeopatiari osasun-arretan finantzaketa publikoa kentzea gomendatu dute herrialdeetako eta nazioarteko erakundeek. Australia, Erresuma Batua, Suitza eta Frantziako erakunde nazionalek, Europako Akademien Aholku Batzorde Zientifikoak eta Zientzien Akademia Errusiarrak homeopatia ez dela eraginkorra ondorioztatu dute, eta praktika hori finantzatzen ez jarraitzea gomendatu dute. Ingalaterrako Osasun Zerbitzu Nazionalak sendabide homeopatikoak finantzatzeari utzi dio, eta Osasun Ministerioari eskatu dio errezetarekin debekatutako gaien zerrendan homeopatia konponbideak gehitzeko. Frantziak finantzaketa kendu zuen 2021ean, eta Espainiak ere homeopatia eta beste pseudoterapia batzuk debekatzeko neurriak iragarri ditu osasun-zentroetan.

Historia 
Homeopatia, Europako medikuntza alternatiborik zaharrena, 1796an sortu zuen Samuel Hahnemannek. Hahnemannek XVIII. mende amaierako medikuntza konbentzionalari uko egiten zion, irrazionala eta ez oso gomendagarria zelako, neurri handi batean ez zelako eraginkorra eta askotan kaltegarria zelako. Banakako botikak dosi txikiagoetan erabiltzea defendatzen zuen, eta organismo bizidunen funtzionamenduaren ikuspegi immaterial eta bitalista sustatzen zuen. Homeopatia hitza Hahnemannek sortu zuen eta 1807an agertu zen lehen aldiz inprimatuta. Era berean, "medikuntza alopatikoa" esamoldea sortu zuen, mendebaldeko medikuntza tradizionala gutxiesteko erabili zena.

Kontzeptua 

Hahnemannek homeopatia asmatu zuen, William Cullen mediku eta kimikari eskoziarraren tratatua alemanera itzultzen zuen bitartean. Cullenek Cinchona mingotsa zelako malaria sendatzen zuela zioen teoriaren aurrean eszeptiko, Hahnemannek azal pixka bat irentsi zuen zehazki zer gertatuko zen ikertzeko. Sukarra, hotzikarak eta mina izan zituen artikulazioetan: malariaren antzeko sintomak. Hortik aurrera, Hahnemannek ondorioztatu zuen sendagai eraginkor guztiek tratatzen dituzten gaixotasunen antzeko sintomak eragiten dizkietela pertsona osasuntsuei. Hortik sortu zen "homeopatia" izena, grezieratik.

Tratatutako gaixotasunek eragindako sintomen antzekoak sortzen dituzten sendagaiak eraginkorrak direla dioen doktrina, "antzekoen legea" izenekoa, Hahnemannek adierazi zuen similia similibus curentur latinezko esaldiarekin, edo "antzekoak antzekoa sendatzen du". Hahnemannen antzekoen legea ez dago frogatuta eta ez da metodo zientifikotik eratorria. Oliver Wendell Holmesek 1861ean idatzitako Cinchona azala jatearen efektuen kontakizuna berriro frogatzen saiatu zen, baina ez zuen lortu. Ondorengo lan zientifikoek frogatu zuten Cinchonak malaria sendatzen duela kinina duelako, gaixotasuna eragiten duen Plasmodium falciparum parasitoa hiltzen duena; ekintza-mekanismoa ez dago Hahnemannen ideiekin lotuta.

Probaketa 
Hahnemann zenbait substantziek gizakiengan izan zitzaketen ondorioak probatzen hasi zen, geroago "homeopatia-proba" deitu zitzaion prozedura. Proba horiek egiteko, subjektuek substantziak hartzearen ondorioak egiaztatu behar zituzten, sintoma guztiak erregistratuz, bai eta zer baldintza osagarritan agertzen ziren ere. Hahnemannek proba bilduma bat argitaratu zuen 1805ean, eta 65 prestakinen bigarren bilduma bat Materia Medica Pura (1810) liburuan agertu zen.

Hahnemannek uste zuenez antzeko sintomak eragiten zituzten farmako dosi handiek gaixotasuna larriagotu besterik ez zutela egingo, muturreko diluzioen alde egin zuen. Diluzioak egiteko teknika bat asmatu zen, Hahnemannen arabera, substantziaren propietate terapeutikoak mantenduko zituena eta, aldi berean, haren ondorio kaltegarriak ezabatuko zituena. Hahnemannek uste zuen prozesu horrek "substantzia gordinen botere medizinal espiritualak" indartzen zituela. Bere sistema mediko berriaren ikuspegi orokor bat bildu eta argitaratu zuen Organon der rationellen Heilkunde (1810) liburuan, 1921ean argitaratutako seigarren edizio batekin, homeopatek gaur egun ere erabiltzen dutena.

Miasmak eta gaixotasunak 
Organon linburuan Hahnemannek "miasmak" kontzeptua gaixotasun kronikoen azpian dauden "printzipio infekziosoak" eta "bizi-indarraren nahaste morboso bereziak" bezala proposatu zituen. Hahnemannek miasma bakoitza gaixotasun espezifikoekin lotzen zuen, eta uste zuen hasieran miasmekiko esposizioak sintoma lokalak eragiten zituela, hala nola larruazaleko gaixotasunak edo gaixotasun benereoak. Bere baieztapenaren arabera, sintoma horiek medikazioaren bidez ezabatzen baziren, kausa sakondu egiten zen eta barne-organoen gaixotasun gisa agertzen hasi zen. Homeopatiaren arabera, gaixotasunak tratatzean sintomak zuzenean arintzen dira, medikuntza konbentzionalean batzuetan egiten den bezala, eta hori ez da eraginkorra, "gaixotasun oro joera ezkutu, sakon errotutako, azpiko kroniko edo heredaturen batera igo daitekeelako". Azpian dagoen miasma inputatuak bere horretan dirau oraindik, eta sakonki errotutako gaitzak zuzendu egin daitezke soilik bizi-indarraren asaldurarik sakonena ezabatuz.

Hahnemannen hipotesiek hiru sintoma lokal baino ez zituzten: psora (azkura), sifilia (gaixotasun benereoa) eta sikosia (kondilomak). Larruazaleko edozein gaixotasunekin lotuta zegoen, azkura eragiten zuena, eta beste gaixotasun askoren oinarritzat jotzen zen. Hahnemannek epilepsia, minbizia, ikterizia, gorreria eta kataratak bezalako gaixotasunen kausa zela uste zuen. Hahnemannen garaitik beste miasma batzuk proposatu dira, eta horietako batzuek lehenago psorari egotzitako gaixotasunak ordezkatu dituzte, tuberkulosiaren eta minbiziaren miasmak barne.

Hahnemannen miasmen teoriak eztabaidatua izaten jarraitzen du homeopatiaren barruan, baita garai modernoetan ere. Miasmen teoria kritikatua izan da homeopatiaren sistema tratamenduen porroten aurrean babesteko garatutako azalpen gisa, eta desegokia izateagatik ehunka gaixotasun mota estaltzeko, baita gaixotasunarekiko aurreiritziak, genetika, ingurumen-faktoreak eta paziente bakoitzaren gaixotasun bakarraren historia ez azaltzeagatik ere.

Goraldia eta lehen kritikak XIX. mendean 

Homeopatiak XIX. mendean izan zuen arrakastarik handiena. 1825ean Hans Birch Gram Hahnemannen ikasleak Estatu Batuetan sartu zuen. Estatu Batuetako lehen eskola homeopatikoak 1835ean ireki zituen ateak, eta Homeopatiaren Institutu Amerikarra 1844an sortu zen. XIX. mendean zehar dozenaka erakunde homeopatiko agertu ziren Europan eta Estatu Batuetan, eta 1900ean 22 eskola homeopatiko eta 15.000 praktikante zeuden Estatu Batuetan.

Garai hartako praktika medikoa askotan eraginkorrak eta kaltegarriak eta eraginkorrak ez ziren tratamenduetan oinarritzen zenez, homeopaten pazienteek medikuek tratatutakoek baino emaitza hobeak izaten zituzten. Nahiz eta eraginkorrak ez izan, prestakin homeopatikoak gutxitan izaten dira kaltegarriak, eta, beraz, ez da hain gertagarria erabiltzaileei kalte egitea ustez laguntzen ari zaien tratamenduaren ondorioz. Homeopatiak XIX. mendean izan zuen arrakasta erlatiboaren ondorioz, baliteke odolusteen eta purgen tratamendu ez-eraginkorrak eta kaltegarriak alde batera utzi izana, eta medikuntzaren bilakaera hasi izana, eraginkorragoa eta zientzian oinarritua. Homeopatiak gero eta ospe handiagoa izatearen arrazoietako bat gaixotasun infekziosoen epidemiak pairatzen zituzten pertsonen tratamenduan izan zuen itxurazko arrakasta izan zen. Kolera bezalako gaixotasunen XIX. mendeko epidemietan, ospitale homeopatikoetako hilkortasun-tasak ohiko ospitaleetakoak baino txikiagoak izaten ziren askotan, garai hartan erabiltzen ziren tratamenduak sarritan kaltegarriak izaten baitziren eta gaixotasunei aurre egiteko gutxi edo ezer gutxi egiten baitzuten.

Goraldian ere, homeopatia kritikatu zuten zientzialariek eta medikuek. Sir John Forbesek, Viktoria erreginaren medikuak, 1843an esan zuen homeopatiaren dosi oso txikiak alferrikakotzat hartu ohi zirela eta "giza arrazoiaren aurkako laidotzat" jotzen zituela. James Young Simpsonek zera esan zuen 1853an oso diluituta zeuden sendagaiei buruz: "Pozoirik ez dago, indartsuena izan arren, mila-milioirenak edo dezilioiak hartuta eragingo diona gizon bati edo euli bati". Oliver Wendell Holmes XIX. mendeko mediku eta idazle estatubatuarrak ere homeopatia kritikatu zuen argi eta garbi, eta saiakera bat argitaratu zuen, Homogeneopathy and Its Kindred Delusions (1842) izenekoa. Homeopatia Elkarte Frantseseko kideek 1867an ikusi zuten Europako homeopata nagusietako batzuk dosi infinitesimalak emateari uko egiteaz gain, jada ez zutela hura defendatzen. Homeopatia soilik irakasten zuen Estatu Batuetako azken eskola 1920an itxi zen.

Suspertzea XX. mendean 

Paul U. Unschuld eta Edzard Ernst akademikoen arabera, Alemaniako erregimen nazia homeopatiaren zalea zen, eta diru kopuru handiak gastatu zituen bere mekanismoak ikertzen, baina emaitza positiborik lortu gabe. Unschuldek dio homeopatia ez zela inoiz gerora Estatu Batuetan errotu, baizik eta Europako pentsamenduan errotuago egon zela. Estatu Batuetan, 1938ko Elikagaien, Sendagaien eta Kosmetikoen Legeak (Royal Copeland New Yorkeko senatari eta mediku homeopatak babestua) homeopatia prestakinak sendagai gisa onartu zituen. 1950eko hamarkadan, 75 mediku homeopata baino ez zeuden AEBn. 1970eko hamarkadaren erdialdean eta amaieran, homeopatia asko berpiztu zen eta enpresa homeopatiko batzuen salmentak hamar aldiz biderkatu ziren.

Homeopata batzuek George Vithoulkas homeopata greziarrari egozten diote berpizkundea, 1970eko hamarkadan "ikerketa-lan handia egin baitzuen agertokiak eguneratzeko eta homeopatiaren teoriak eta praktika fintzeko", baina Ernst eta Simon Singhen ustez, New Age mugimenduaren gorakadarekin lotuta dago. Bruce Hoodek argudiatu duenez, homeopatiaren ospea handitu egin da azkenaldian, medikuek pazienteei eskaintzen dizkieten kontsulta luzeengatik eta produktu "naturalak" hobesteagatik. Jendeak uste du horiek direla prestakin homeopatikoen oinarria.

Mendearen amaieran homeopatiaren aurkako oposizioa areagotzen hasi zen berriro; William T. Jarvis AEBko Osasun Iruzurraren aurkako Kontseilu Nazionaleko presidenteak adierazi zuenez, "homeopatia jendearen aurka gobernuaren bedeinkapenarekin egindako iruzurra da, Royal S. Copeland senatariaren botere politikoaren gehiegikeriari esker".

XXI. mendea: kritiken goraldia 

XXI. mendearen hasieratik, gainera, meta-analisi batzuek frogatu dute homeopatiaren baieztapen terapeutikoek ez dutela justifikazio zientifikorik. Horren ondorioz, gobernu askok finantzaketa murriztu edo eten dute. 2010eko txosten batean, Erresuma Batuko Komunen Ganberako Zientzia eta Teknologia Batzordeak gomendatu zuen homeopatiak Osasun Zerbitzu Nazionalaren (NHS) finantzaketa jasotzeari utz ziezaiola, sinesgarritasun zientifikorik ez zuelako; homeopatiarako NHSren finantzaketa 2017an eten zen. Erresuma Batuko Osasun Departamentuari ere eskatu zioten debekatutako preskripzio-artikuluen zerrendari homeopatia erremedioak gehitzeko.

2015ean, Australiako Osasun eta Ikerketa Medikoko Kontseilu Nazionalak ondorioztatu zuen "ez dagoela homeopatia eraginkorra dela egiaztatzeko proba fidagarririk". Gobernu federalak, azkenean, Farmazien Ordainsarien eta Erregulazioaren 2018ko berrikuspenak emandako 45 gomendioetatik hiru baino ez zituen onartu. Urte horretan bertan, Ameriketako Estatu Batuetako Elikagaien eta Sendagaien Administrazioak (FDA) entzunaldi bat egin zuen, sendagai homeopatikoen erregulazioari buruzko iruzkin publikoak eskatuz. 2017an, FDAk iragarri zuen produktu homeopatikoen erregulazioa indartuko zuela.

Center for Inquiry (CFI) irabazi-asmorik gabeko erakunde estatubatuarrak salaketa jarri zuen 2018an CVS farmazien aurka, kontsumitzaileari iruzur egin ziolako homeopatia-sendagaiak saltzeagatik. Esaten zuen CVSk errazago saltzen zituela produktu homeopatikoak sendagai estandarrak baino. 2019an, CFIk antzeko salaketa aurkeztu zuen Walmarten aurka, "kontsumitzaileari eskala handian iruzur egiteagatik eta bezeroen osasuna arriskuan jartzeagatik, sendagai homeopatikoak salduz eta merkaturatuz". Inkesta bat ere egin zuten, eta ohartu ziren kontsumitzaileek homeopatia-konponbideen eraginkortasunari buruzko frogarik ez zegoela jakinarazten zitzaienean iruzurra jasan zutela onartzen zutela, Walmart eta CVS etxeek saltzen dituztenen kasuan bezala.

2021ean, Frantziako Osasun ministroak pixkanaka kendu zituen sendagai homeopatikoengatik Gizarte Segurantzan egindako itzulketak. Frantziak aspalditik sinesten du sendagai homeopatikoen bertuteetan beste herrialde askok baino gehiago, eta medikuntza alternatiboko sendagaien munduko ekoizle handienak, Boironek, herrialde horretan du egoitza. Homeopatia eta beste pseudoterapia batzuk debekatzeko neurriak ere iragarri ditu Espainiak. 2016an, Bartzelonako Unibertsitateak bertan behera utzi zuen Homeopatiako masterra, "oinarri zientifikorik eza" argudiatuta, Espainiako Osasun Ministerioaren aholkularitzaren ondoren. Handik gutxira, Valentziako Unibertsitateak iragarri zuen Homeopatiako masterra kenduko zuela.

Homeopatiaren lege nagusiak 
Bi legeetan oinarritzen da homeopatia:
 Antzekoen legea: Gai toxikoen bidez, pairatu ohi dituenen gisako sintoma batzuk sorrarazten zaizkio gaixoari. Artifizialki eragindako gaitz arinak eritasunaren kontrako erreakzioa sorrarazten du gaixoarengan.
 Sendagaien disoluzioaren legea: Sendagaiak oso dosi txikietan erabiltzen dira, eta aldian-aldian kontzentrazio txikiagotan ematen zaizkio gaixoari. Hahnemannen ustez, botika zenbat eta uretan proportzio txikiagoan egon, orduan eta eragin handiago du gaixoarengan, eragin terapeutikoa ez baitago botikaren masari lotua, bere propietate dinamikoei baizik.

Homeopatiaren erregulazioa Euskal Herrian 
 Ipar Euskal Herrian: Iparraldean medikua izan beharra dago homeopata gisa aritzeko, baina gizarte segurantzak ez ditu tratamendu homeopatikoak ordaintzen. Sendagai homeopatikoak erosteko ez da medikuaren errezetaren beharrik.
 Hego Euskal Herrian: Homeopatia ez da osasun sistemaren parte, baina sendagai homeopatikoen erabilera erregulatua dago. Erregulazioaren helburu nagusia sendagai homeopatikoak osasunarentzat arriskutsuak ez izatea segurtatzea da.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 : Homeopathy (Britania Handiko Osasun Zerbitzua.).

Homeopatia
Pseudozientzia
Medikuntza alternatiboa