Ekainaren 18

Ekainaren 18a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hirurogeita bederatzigarren eguna da, 170garrena bisurteetan. 196 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 1978 - ETAk Jose Mari Portell, La Gaceta del Norte-ko zutabegilea erail zuen.
 2012 - Iruñeko espetxea martxan jarri zen, XX. eta XXI. mendean Iruñeko espetxea izan zena ordezkatuz.

Mundua 
 1815 - Ingalaterra eta Prusiako armadak Napoleon Bonaparterena garaitu zuten Waterlooko guduan.
 1940 - Charles de Gaulle Frantziako Indar Askeen buruak herritarrak deitu zituen Frantzia okupatua zuten nazien aurka eta Erresistentziaren alde egin zezaten.
 1953 - Egiptok errepublika aldarrikatu zuen.
 2006 - Kataluniako estatutu proposamen berria onartzea erabakiko zen erreferendum bidez.
 2017 - Portugalen sute handien segida batek 61 hildako eta 62 zauritu eragin zituen.

Arte eta kultura

Euskal Herria

Mundua 
 1821 - Isileko ehiztaria (), Carl Maria von Weberren musika eta Friedrich Kinden libretoa duen opera estreinatu zen Berlingo Schauspielhaus antzokian.
 1969 - The Wild Bunch ("Talde Basatia") filma estreinatu zen, Sam Peckinpahek zuzendu eta William Holden, Ernest Borgnine, Robert Ryan, Edmond O'Brien, Warren Oates, Jaime Sánchez eta Ben Johnson aktoreek antzeztu zutelarik.
 1982 - Firefox ("Suzko Azeria") filma estreinatu zen, Clint Eastwoodek zuzendu eta berak, Freddie Jones, David Huffman, Warren Clarke, Kenneth Colley eta Ronald Lacey aktoreek antzeztu zuten.
 1993 - Last Action Hero ("Azken Ekintza Heroia") filma estreinatu zen, John McTiernanek zuzendu eta Arnold Schwarzenegger, F. Murray Abraham, Charles Dance, Tom Noonan, Austin O'Brien, Art Carney, Robert Prosky, Anthony Quinn eta Bridgette Wilson aktoreek antzeztu zuten.

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria

Mundua

Kirolak

Euskal Herria 
 2016 - Osasuna futbol taldeak igoera lortu eta Espainiako lehen mailara itzuli zen.

Mundua 
 2010 - Los Angeles Lakers saskibaloi taldeak aurtengo NBA ligako titulua irabazi zuen.

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1294 - Karlos IV.a "Ederra", Frantziako erregea (1322-1328) eta Karlos I.a izenez Nafarroako erregea (1322-1328) (h. 1328).
 1880 - Luis Castro, gipuzkoar abokatu eta politikaria (h. 1965).
 1888 - Victor Txabarri Anduiza, bizkaitar enpresaburu eta politikaria (h. 1923).
 1889 - Karlos Linazasoro Maiztegi, Altzeta, gipuzkoar hizlari abertzalea (h. 1965).
 1894 - Fernando Sasiain, gipuzkoar politikaria, Donostiako alkatea Bigarren Errepublikan (h. 1957).
 1898 -
 Carmelo Goienetxea, euskal herritar futbolaria (h. 1984).
 Jose Viñes Ibarrola, nafar sendagilea eta gaztelaniazko idazlea (h. 1987).
 1908 - Jose Bergara, nafar fraidea (h. 1936).
 1918 - Antonio Martín Egia, arabar txirrindularia.
 1927 - Jean Nesprias, lapurtar dantza irakaslea (h. 2018).
 1944 - Xabier Añoveros, nafar abokatu, historialari eta idazlea.
 1949 - Luis Mari Arantzabe, gipuzkoar esku huskako pilotaria (h. 2022).
 1951 - Ramon Roteta, gipuzkoar sukaldari eta eskultorea.
 1957 - Miguel Angel Lotina, bizkaitar futbol jokalari ohia eta entrenatzailea.
 1962 - Txutxi Hidalgo, gipuzkoar futbolari ohi eta entrenatzailea.
 1966 - Harri Garmendia, gipuzkoar igerilari ohia.
 1971 - Laura Pérez Borinaga, Bastidako alkatea.
 1974 - Itziar Ituño, bizkaitar aktorea.
 1984 - Daniel Sesma, nafar txirrindularia.
 1985 - Goiatz Labandibar, gipuzkoar idazlea.
 1997 - Iñaki Álvarez Goñi, nafar futbolaria.
 1998 - Nerea Elizalde, bizkaitar aktorea.
 2003 - Maider Castellano, arabar saskibaloi jokalaria.

Mundua 
 1332 - Joan V.a Paleologo, Bizantziar Inperioko enperadorea (h. 1391).
 1466 - Ottaviano Petrucci, italiar inprimatzailea, musika inprimatzea bururatu zitzaion lehena (h. 1539).
 1511 - Bartolomeo Ammannati, italiar arkitekto eta eskultore manierista (h. 1592).
 1621 - Allaert van Everdingen, Herbehereetako urrezko aroaren margolaria eta grabatzailea (h. 1675).
 1681 - Feofan Prokopovitx, ukrainar elizgizona, politikaria eta idazlea (h. 1736).
 1716 - Joseph-Marie Vien, frantziar margolaria (h. 1809).
 1757 - Ignaz Pleyel, austriar musikagilea, musika-argitaratzailea eta pianogilea (h. 1831).
 1799 - Prosper Ménière, frantziar medikua (h. 1839).
 1812 - Ivan Alexandrovitx Gontxarov, errusiar idazlea (h. 1891).
 1831 - Peter Nicolai Arbo, norvegiar margolaria (h. 1892).
 1845 - Alphonse Laveran, frantziar sendagilea, 1907ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1922).
 1858 - Frédéric Boissonnas, suitzar argazkilaria (h. 1946).
 1860 - Laura Muntz Lyall, kanadar margolari inpresionista, emakume eta haurren pinturengatik ezaguna (h. 1930).
 1868 - Miklós Horthy, hungariar militarra eta politikaria, Hungariako erregeordea (h. 1957).
 1872 - Ana de Castro Osório, portugaldar idazlea, kazetaria, pedagogoa, feminista eta militante errepublikanoa (h. 1935).
 1882 -
 Georgi Dimitrov, Bulgariako lehen ministroa (h. 1949).
 Ștefania Mărăcineanu, errumaniar fisikaria (h. 1944).
 1884 - Édouard Daladier, Frantziako lehen ministroa (h. 1970).
 1886 -
 Luis Araquistáin, espainiar politikari sozialista (h. 1959).
 George Leigh Mallory, ingeles mendizalea, agian Everest mendia eskalatzen lehena (h. 1924).
 1892 - Victor Fontan, frantziar txirrindularia (h. 1982).
 1901 - Anastasia Nikolaevna Errusiakoa, Errusiako Dukesa Handia (h. 1918).
 1903 - Raymond Radiguet, frantziar idazlea (h. 1923).
 1906 - Manuel Granell, espainiar saiakeragile eta kritikaria (h. 1993).
 1913 - Oswald Teichmüller, alemaniar matematikaria (h. 1943).
 1917 - Richard Boone, estatubatuar aktorea (h. 1981).
 1918 -
 Aída Cartagena Portalatín, dominikar idazlea, poeta, kontalari eta saiakeragilea (h. 1994).
 Jerome Karle, estatubatuar kimikaria, 1985eko Kimikako Nobel Saria (h. 2013).
 Franco Modigliani, italiar-estatubatuar ekonomista, 1985eko Ekonomiako Nobel Saria (h. 2003).
 1920 - Mario Beccaria, italiar politikari kristau demokrata (h. 2003).
 1921 - José Martínez Guerricabeitia, espainiar argitaratzaile eta idazle antifrankista (h. 1986).
 1923 - José Luis Ozores, espainiar aktorea (h. 1968).
 1926 - Philip Crosby, estatubatuar enpresari eta egilea, zero akats kontzeptuaren garatzaileetako bat (h. 2001).
 1927 - Paul Eddington, ingeles aktorea (h. 1995).
 1929 - Jürgen Habermas, alemaniar soziologo eta filosofoa, teoria kritikoaren eta pragmatismoaren bultzatzailea.
 1930 - Claude Goutin, frantziar irakasle, marrazkilari, eskultore eta artista (h. 2018).
 1931 - Fernando Henrique Cardoso, Brasilgo presidentea.
 1932 - Dudley R. Herschbach, estatubatuar kimikaria, 1986ko Kimikako Nobel Saria.
 1934 - Torbjørn Yggeseth, norvegiar eski-jauzilaria (h. 2010).
 1936 - Denny Hulme, zeelandaberritar 1 Formulako auto-gidaria, munduko txapelduna 1967an (h. 1992).
 1937 -
 Xavier Le Pichon, frantziar geofisikaria.
 Vitali Zholobov, sobietar kosmonauta.
 1939 - Jean-Claude Germain, kanadar kazetari, antzerki-kritikari eta idazlea.
 1940 - Miguel Herrero y Rodríguez de Miñón, espainiar legelaria eta politikaria.
 1941 -
 María Teresa Campos, espainiar kazetaria, irratiko esataria eta telebistako aurkezlea (h. 2023).
 Úrsula Heinze, alemaniar jatorriko galiziar idazlea.
 1942 -
 Thabo Mbeki, Hegoafrikako presidentea.
 Paul McCartney, ingeles kantaria eta musikagilea eta The Beatleseko partaide ohia.
 1943 - Raffaella Carrà, italiar abeslaria, dantzaria, aktorea eta telebista aurkezlea (h. 2021).
 1944 -
 Ömer Kavur, turkiar zinema zuzendaria (h. 2005).
 Salvador Sánchez Cerén, El Salvadorko presidentea.
 1946 - Maria Bethânia, brasildar abeslaria.
 1949 -
 Jarosław Kaczyński, Poloniako lehen ministroa.
 Lech Kaczyński, Poloniako presidentea (h. 2010).
 1952 -
 Idriss Déby, Txadeko presidentea (h. 2021).
 Isabella Rossellini, italiar aktorea.
 1953 -
 Ron Stallworth, estatubatuar polizia ofizial erretiratua da. Ku Klux Klan-en infiltratuta sartu zena.
 Vladislav Terziul, ukrainar alpinista (h. 2004).
 1959 - Joe Ansolabehere, euskal jatorrizko estatubatuar animazio-gidoilaria.
 1960 - Coco Fusco, kubatar-estatubatuar artista bisuala, idazle eta museo-kontserbadorea.
 1961 - Alison Moyet, ingeles abeslaria.
 1963 - Rumen Radev, Bulgariako presidentea.
 1968 - Ana Duato, espainiar aktorea.
 1974 - José Enrique Gutiérrez, espainiar txirrindulari ohia.
 1975 -
 Jamel Debbouze, frantziar aktorea.
 Camille Kouchner, frantziar akademikoa, zuzenbide pribatuko irakaslea.
 1976 -
 Alana de la Garza, telesailetako estatubatuar aktorea.
 Tatsuhiko Kubo, japoniar futbolari ohia.
 Akinori Nishizawa, japoniar futbolari ohia.
 1977 - Kaja Kallas, Estoniako lehen ministroa, lehenbiziko emakumezkoa kargu honetan.
 1983 - Yollada Suanyot, thailandiar emakumezko politikari eta abeslari transgeneroa.
 1984 - Sara Rancaño, kataluniar kazetari eta korrespontsala.
 1985 - Tiina Sten, finlandiar saskibaloi-jokalaria.
 1986 -
 Richard Madden, eskoziar aktorea.
 Shusaku Nishikawa, japoniar futbolaria.
 1989 - Pierre-Emerick Aubameyang, frantziar-gabondar futbolaria.
 1990 - Jeremy Irvine, ingeles aktorea.
 1998 - June Eric-Udorie, britainiar idazle eta feminista.

Heriotzak

Euskal Herria 
 2003 - Leon Lasa, beasaindar futbolaria eta entrenatzailea (j. 1933).
 2019 - Rufino Iraola, gipuzkoar idazle, kazetari eta bertsozalea (j. 1945).

Mundua 
 741 - Leon III.a Isauriarra, Bizantziar Inperioko enperadorea.
 1291 - Alfontso III.a Aragoikoa, Aragoi, Valentzia eta Mallorcako errege eta Bartzelonako kondea (j. 1265).
 1464 - Rogier van der Weyden, flandriar margolaria.
 1649 - Juan Martínez Montañés, Pizkundeko eta Barrokoko espainiar eskultorea (j. 1568).
 1726 - Michel Richard de Lalande, frantziar organista, klabe-jotzaile ezaguna eta musikagilea (j. 1657).
 1824 - Fernando III.a Toskanakoa, Toskanako duke handia (j. 1769).
 1835 - William Cobbett, ingeles kazetari eta politikaria (j. 1763).
 1858 - Lakshmibai, Indiako iparraldeko Jhansi estatuko erregina eta gudaria, Zipaioen matxinadako pertsona esanguratsuenetakoa (j. 1828).
 1865 - Antoine Wiertz, belgikar erromantizismoaren margolaria (j. 1806).
 1902 - Samuel Butler, ingeles eleberrigilea (j. 1835).
 1905 -
 Per Teodor Cleve, suediar kimikari, biologo eta mineralogoa, holmio eta tulio elementu kimikoen aurkitzailea (j. 1840).
 Carmine Crocco, Donatello, italiar bidelapur eta gerrilaria (j. 1830).
 1912 - La Serneta, espainiar flamenko-abeslaria eta gitarra-jotzailea (j. 1840).
 1916 - Helmuth Johannes Ludwig von Moltke, alemaniar jenerala (j. 1848).
 1922 - Jacobus Kapteyn, herbeheretar astronomoa (j. 1851).
 1925 - Matilde Luisa Bavarian, bavariar printzesa (j. 1843).
 1926 - Olga Konstantinovna, Greziako erregina ezkontidea (j. 1851).
 1928 - Roald Amundsen, norvegiar esploratzailea (j. 1872).
 1937 - Maksim Gorki, errusiar idazlea eta iraultza boltxebikearen aldeko aktibista (j. 1868).
 1937 - Gaston Doumergue, Frantziako Hirugarren Errepublikako presidentea (j. 1863).
 1944 - Violeta Jakova, bulgariar partisano eta militante komunista (j. 1923).
 1945 - Florence Bascom, estatubatuar geologo eta hezitzailea, AEBetan geologia doktoregoa lortu zuen bigarren emakumea (j. 1862).
 1959 - Ethel Barrymore, estatubatuar aktorea (j. 1879).
 1963 - Pedro Armendáriz, mexikar aktorea (j. 1912).
 1964 - Giorgio Morandi, italiar margolaria (j. 1890).
 1971 - Paul Karrer, suitzar kimikaria, 1937ko Kimikako Nobel Saria (j. 1889).
 1974 - Georgi Zhukov, sobietar militarra, Armada Gorriko burua (j. 1896).
 1980 - André Leducq, frantziar txirrindularia (j. 1904).
 1982 -
 Djuna Barnes, estatubatuar idazlea (j. 1892).
 Bianca Ceva, italiar kritikari literarioa, itzultzailea eta irakaslea (j. 1897).
 John Cheever, estatubatuar idazlea (j. 1912).
 Curd Jürgens, alemaniar aktorea (j. 1915).
 1983 - Marianne Brandt, alemaniar margolaria, eskultorea, argazkilaria eta diseinugile industriala (j. 1893).
 1988 -
 Archie Cochrane, eskoziar medikua (j. 1909).
 Sallie Martin, Gospelaren Ama, estatubatuar gospel abeslaria (j. 1895).
 1993 - Jean Cau, frantziar kazetari eta idazlea (j. 1925).
 1996 - Gino Bramieri, italiar aktorea eta umorista (j. 1928).
 2001 - René Dumont, frantziar agronomia-ingeniaria, soziologoa eta ingurumen-politikaria (j. 1904).
 2005 - Amal Kumar Raychaudhuri, indiar fisikaria, erlatibitate orokorrean eta kosmologian egindako ikerketagatik ezaguna (j. 1923).
 2007 - Vilma Espín, Kubako iraultzako buruzagietako bat eta Raul Castroren emaztea (j. 1930).
 2008 - Jean Delannoy, frantziar zinemagilea (j. 1908).
 2009 - Ali Akbar Khan, bengaliar musikagilea eta sarod musika tresnaren interprete eta irakaslea (j. 1922).
 2010 - José Saramago, portugaldar idazlea, 1998ko Literaturako Nobel saria (j. 1922).
 2011 -
 Jelena Bonner, sobietar giza-eskubideen aldeko ekintzailea (j. 1923).
 Frederick Chiluba, Zambiako presidentea (j. 1943).
 Brian Haw, ingeles ekintzailea, Irak eta Afganistango gerren aurka kanpaldi-protesta baketsu bat etengabe burutzeagatik ezaguna (j. 1949).
 2014 - Stephanie Kwolek, poloniar-estatubatuar kimikaria, Kevlarraren asmatzailea (j. 1923).
 2018 - XXXTentacion, estatubatuar abeslari, konpositore eta raperoa (j. 1998).
 2020 - Vera Lynn, ingeles abeslaria (j. 1917).
 2021 -
 Giampiero Boniperti, italiar futbolaria (j. 1928).
 Gérard Fromanger, frantziar margolaria (j. 1939).
 Emma Roca, kataluniar korrikalari eta eskiatzailea, mendiko lasterketen aitzindaria eta emakumezkoen erreferentea (j. 1973).
 Andrés Ortiz-Osés, espainiar filosofoa, Deustuko Unibertsitateko katedraduna (j. 1943).
 2023 -
 Juan Alfredo Biaggi Lama, dominikar abokatu, akademiko eta idazlea (h. 1951).
 Cornel Țăranu, errumaniar musika klasikoarwn musikagilea eta zuzendaria (j. 1934).
 Rosario Zúñiga, mexikar aktorea (j. 1964).

Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Aetz, Aetze, Iratxo eta Oria.
Jaieguna ospatzen da ondoko herrian:
 Zuberoan: Atharratze (Larrañe)
 Autisten Harrotasunaren Eguna

Kanpo estekak 

Ekainaren 17 | Urteko egutegi | Ekainaren 19