Lizoain (herri)

Lizoain Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Lizoainibar ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

Lizoainibarko eta Lizoainibar-Arriasgoitiko ibarburua da.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak lizoaindarrak dira.

Izena 
Lizoain toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Liçuing (1171)
 Liçoain (1258)
 Liçoayn (1258)
 Liçoain (1268)
 Lissoanh (1274)
 Lisçoayn (1275)
 Liçoayn (1278)
 Liçoaym (1279)
 Liçasoayn (1280)
 Liçoayin (1300)
 Licoain (1366)
 Lyçoayn (1366)
 Lizoain (1534)
 Lizoayn (1587)
 Lizoain (1767)
 Lizoain (1829)
 Lizoain (1996)

Geografia 
Lizoain Lizoainibar ibarran dago.

Ingurune naturala eta klima 
Lizoainibar Pirinioaurreko ibarra da, Eguesibar eta Longida lotzen dituen lautada da. Ibaia zeharkatzen du Erro ibaiak, Irati-Aragoi ibaiaren adarrak.

Ibarreko klima azpi-mediterraneoa da, urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu ingurukoa, eta batez besteko prezipitazioak 800 mm eta 1 000 mm bitartekoak. Urteko egun euritsuak 90 izaten dira, batez ere udaberri eta udazkenean. Uda garaian, bi hilabete lehor izaten dira, uztaila, eta, batez ere, abuztua.

Herrigunearen inguruko basoetan, birlandatutako pinuak dira nagusi. Birlandaketa hauek XIX. mendetik aurrera egin ziren, inguruko zerrategiek zuten hazkunde azkarreko zuhaitzen beharra zela eta. Oraindik ere, 100-120 hektarea gordetzen da.

Estazio meteorologikoak 
Lizoainibarren dagoen Beortegi herrian, itsasoaren mailatik 580 metrora, Nafarroako Gobernuak 1998n jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Lizoainibarko batzarrak hemen ospatzen ziren, bertako ibarburuan. 1254an Tibalt II.a Nafarroakoa erregeak bere herritarrei agindu zien beti izango zirela errege, ibarreko beste toki batzuk bezala. 1515ean Fernando Katolikoak Iruñeko Donejakue monasterioari 34 anega eta erdi gari esleitu zizkion bertako petxaren gainean.

XVIII. mendearen amaieran bere ekonomia zerealistikoa zen eta mahatsondoa garrantzitsua zen. XIX. mendearen erdialdera artoa eta patatak ere landatzen ziren, 24 ikasleko eskola misto bat zegoen, garian 1 000 erreal zituena.

San Bernabe eta Montserrateko Andre Mariaren baselizak egon ziren, gaur egun desagertuak.

Demografia 
 biztanle zituen Lizoainek.

Kultura

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Lizoainibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurre ibarretik Eguesibar eta Longida ibarrekin eta Pirinioaurreko Eguesibar eta Longida ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Lizoainibar atzerakada-eremuan sailkatu zituen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Lizoaingo azpieuskalkia pirinioaurrera da.

Euskararen Foru Legea 

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Lizoainibar-Arriasgoiti eremu mistoko udalerria da. 2010eko erroldan, herritarren % 10,62ek zekien euskaraz.

Jaiak 
 San Migelgo jaiak, abuztuaren azken asteburuan

Ondasun nabarmenak 
 San Migel eliza, Erdi Aroko kristiau eliza eta gaur egun zentro zibikoa.
 Lizoaingo zubia, Erroibaiaren gaineko Erdi Aroko zubia.
 Parke Zelta: 2009tik aurrera herritarrek auzolanean eraikitako parkea.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Lizoainibar
 Lizoainibar-Arriasgoiti
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 
 Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalako webgune ofiziala

Lizoainibarko lekuak