Eguzki egutegi

Eguzki-egutegia Lurrak Eguzkiaren inguruan egiten duen translazio-mugimenduan duen posizioa adierazten duen egutegia da. Eguzki-egutegiak ere, denbora eguzkiaren itxurazko mugimenduen arabera banatzen dutenak, urtaroekin fasean daude urtean zehar. Horrela, nekazarien beharretara egokitzen dira, haien nekazaritza-jarduerek laboreak urtaroekin sinkronizatzea eskatzen baitute: ereite-aldia, bi uztaren arteko elikagai-erreserben kudeaketa.

Horrela egindako egutegiek 365 eguneko urtea dute, normalean luzatzen dena, urte bisiestoetan egun bat gehituz.

Badirudi egiptoarrak izan zirela lehenak eguzki-egutegi bat garatzen, Ilargi-egutegi tradizionala ordezkatu zuen erreforma baten ondoren. Horretarako, puntu finko gisa erabili zuten Sirius edo Sothis zakurraren izarraren urteko irteera berriro agertzea, ekialdeko zeruan, Nilo ibaiaren urteko uholdearekin batera. 365 eguneko egutegi bat eraiki zuten, 30 eguneko 12 hilabeterekin, urte amaieran 5 egun gehituta. Hala ere, egiptoarrek egun bateko frakzio gehigarria kontuan hartzen ez zutenez, egutegia errorerantz desbideratzen joan zen pixkanaka.

Adibideak 
Egutegi juliotarrak hartu zuen ondoren eguzki-egutegiaren tokia, egutegi gregoriarraren aurrekoak. Biek 365 eguneko urtea dute, 366 egunekoa dena lau urtean behin, salbuespenik gabe; beraz, 365,25 eguneko batez besteko urtea dute. Eguzki-egutegiak zehatzagoak bihurtu ahala, bi eratako bilakaera izan zuten.

Beste eguzki-egutegia batzuk: 

 Egutegi gregoriarra
 Egutegi juliotarra
 Bahaiko egutegia
 Indiako egutegia
 Persiako egutegia (Jalāli egutegia)
 Thailandiako egutegia

 Bengaliko egutegia
 Sanskritoko egutegia
 Malayalamo egutegia
 Tamainako egutegia

Egutegi fiskalak deiturikoak ere eguzki-egutegiak izaten dira. Ilargiko egutegi islamiarra Otomandar Inperioaren zati handi batean erabiltzen ari zenez, egutegi fiskal bat garatu zen, urteko zerga uztaren unean bertan biltzeko.

Japonia eta eguzki-egutegia 
Japonian, Eguzkilargiko egutegia (Tenpo egutegia) 1872ko abenduaren 2ra arte erabili zen (1872ko abenduaren 31, baina 1873an egutegi gregoriarra sartu zen, hau da, eguzki-egutegia, eta 1872an sartze data finkatu zen.

Hala eta guztiz ere, hori baino lehen ere, Erresuma Borrokalarien aldiaren amaieratik erabili zuten kristauek. "Edo" garaian Toshiaki Hondak eguzki egutegiaren komenigarritasuna aldarrikatzen du. Nakai Rikenek eta Yamagata Bantōk eguzki-egutegiaren lagin bat hartu zuten. Gentaku Otsuki erudito holandarrak Holandako Urte Berria ospatu zuen azaroaren 11n (1795eko urtarrilaren 1ean), Kansei aroaren seigarren urtean. Anseiren lehen urtearen ondoren (1854), Japoniako eskala handiko lehen eguzki-egutegia, "Egutegi arrunt unibertsala", Kagesuke Shibukawak argitaratu zuen, irudi astronomiko batek.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Egutegia