Urriaren 31

Urriaren 31a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta laugarren eguna da, 305.a bisurteetan. 61 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 1808 - Zornotzako gudua, Iberiar Penintsulako Gerrakoa.
 1980 - ETAk Juan de Dios Doval de Mateo zibila hil zuen Donostian, eta Jose Maria Perez López abokatua Hernanin.
 2010 - Donibane Lohizunen, haize bolada bortitz batek eraikin baten aurka bultzatuta Kitesurflari bat hil zen.

Mundua 
 1926 - Anteo Zamboni 15 urteko gazte anarkistak Benito Mussoliniren aurkako atentatua egin zuen Bolonian. Helburua ez zuen lortu eta faxistek bertan hil zuten.
 1973 - Helikoptero batean egin zuten ihes IRAko hiru presok Dublingo Mountjoy  espetxetik.
 1980 - Jimmy Carter Ameriketako Estatu Batuarretako presidenteak Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunaren gaineko enbargoa aldarrikatu zuen.
 2006 - Pakistango armadak ustez terroristak hezteko erabiltzen zen eskola koraniko bat bonbardatu zuen Afganistango mugatik gertu, 80 lagun hil zirelarik.
 2007 - Espainiako Diputatuen Kongresuan Espainiako Oroimen Historikoaren Legea onartu zen, haren bidez Espainiako Gerra Zibilaren nahiz ondorengo Francoren diktadurako jazarpen eta bortizkeriaren biktimen errekonozimendua egin zen.
 2011 - Munduko biztanleria 7.000 miloi pertsonetara iritsi zen.
 2015 - Metrojet 9268 hegaldiak Sharm el-Sheikheko Nazioarteko Aireportutik (Egipto) atera ondoren istripua izan zuen. 224 gizabanako hil ziren: 219 errusiar, lau ukrainar eta bielorrusiar bat.

Arte eta kultura

Euskal Herria

Mundua 
 1512 - Kapera sistinoko freskoak inauguratu zituzten.
 1996 - Irlandako Errepublikan TG4 irlanderazko telebista katea lehebizikoz aireratu zen.
 1997 - James Cameron kanadiar zinema zuzendariaren Titanic filma estreinatu zen.

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria

Mundua 
 1794 - John Dalton fisikari britainiarrak diskromatopsia edo daltonismoa ikusmenaren gaixotasuna aurkitu zuen.

Kirolak

Euskal Herria

Mundua 
 2015eko Munduko Errugbi Txapelketa: Zeelanda Berria garaile izan zen.
 2020ko Sei Nazioen Txapelketaren azken partida jokatu zen. Ingalaterrak 29. aldiz irabazi zuen txapelketa.

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1749 - Santos Angel Otxandategi, bizkaitar arkitektoa (h. 1802).
 1825 - Charles Martial Lavigerie, lapurtar kardinala (h. 1892).
 1832 - Juan Bautista Belaunzaran, Patxi Bakallo, gipuzkoar bertsolaria (h. 1896).
 1906 - Jose Maria Iribarren, nafar abokatu, kazetari, hiztegigile, paremiologo eta idazlea (h. 1971).
 1908 - Francis Daguerre, lapurtar errugbilaria, Saint-Pierre eta Mikelunen (h. 1985).
 1914 - Jon Bilbao Azkarreta, euskal gaien ikertzaile eta bibliografoa, Puerto Ricon (h. 1994).
 1916 - Manuel Markinez, bizkaitar futbolari ohia.
 1917 - Raymond Duc, Ramuntcho, baxenafar soldadua (h. 1950).
 1933 - Florentino Goiburu, gipuzkoar bertsolari eta artzaina (h. 2012).
 1937 -
 Jaime Etxebarria, gipuzkoar belar hockey jokalari ohia.
 Jean Etxepare Landerretxe, euskal idazlea (h. 1961).
 1942 - Patxi Uribarren, arabar karmeldar, idazle eta euskaltzaina.
 1945 -
 José Miguel Espinosa, bizkaitar igerilari ohia.
 Pedro Tabar, UPNko nafar politikaria.
 1954 - Jexux Arzallus, gipuzkoar bertsolaria.
 1956 - Belen Greaves, bizkaitar politikaria.
 1960 - Javier Colina, nafar kontrabaxu-jotzailea.
 1963 -
 Jose Luis Astiazaran, Errealeko presidente ohia, Mexiko Hirian.
 Jean-Philippe Mallé, frantziar politikaria, Baionan.
 1965 - Mario Zorrilla, bizkaitar aktorea.
 1966 - Julio Barcina, bizkaitar txirrindulari ohia.
 1967 - Miguel Ángel Pérez Lasa, gipuzkoar futbol arbitroa.
 1979 - Soraya Prieto Fernández, arabar kimikaria.
 1981 - Igotz Garde, nafar futbolari ohia.
 1983 - Arkaitz Diaz Gorostegi, gipuzkoar traineru-estropadetako patroia.
 1984 - Jon Orbegozo, gipuzkoar futbolaria.
 1986 - Iosu Esnaola, gipuzkoar futbolaria.
 1987 -
 Xabier Etxeita, bizkaitar futbolaria.
 Garazi Martin, bizkaitar arraunlaria.
 1995 - Jon Agirrezabala, bizkaitar futbolaria.

Mundua 
 1291 - Philippe de Vitry, frantziar musikagilea, musikako teorialaria, Erromatar Eliza Katolikoko apezpikua eta latinezko poeta (h. 1361).
 1343 - Fernando I.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (h. 1383).
 1391 - Eduardo I.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (h. 1438).
 1424 - Ladislao III.a Poloniakoa, Poloniako, Hungariako eta Kroaziako errege eta Lituaniako Dukerri Handiko duke gorena (h. 1444).
 1632 - Johannes Vermeer, herbeherear margolari barrokoa (h. 1675).
 1638 - Meindert Hobbema, holandar margolari eta marrazkilaria (h. 1709).
 1705 - Klemente XIV.a, Aita santua (h. 1774).
 1740 - Philip James Loutherbourg, frantziar-britaniar margolaria (h. 1812).
 1760 - Katsushika Hokusai, japoniar margolari, marrazkilari eta grabatzailea (h. 1849).
 1767 - María Isidra de Guzmán y de la Cerda, Espainian Hizkuntzan unibertsitateko doktore-gradua eta Hizkuntza Ohorezko Akademikoaren duintasuna lortutako lehen emakumea (h. 1803).
 1769 - Juan Egaña, txiletar politikaria eta idazlea (h. 1836).
 1790 - Francisco Javier de Istúriz, Espainiako presidentea (h. 1871).
 1795 - John Keats, ingeles poeta erromantikoa (h. 1821).
 1815 - Karl Weierstrass, alemaniar matematikaria (h. 1897).
 1816 - Philo Remington, estatubatuar industrialaria, bere izena daraman fusilaren asmatzailea (h. 1889).
 1828 - Joseph Wilson Swan, britainiar kimikaria (h. 1914).
 1835 - Adolf von Baeyer, alemaniar kimikaria, 1905eko Kimikako Nobel Saria (h. 1917).
 1838 - Luis I.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (h. 1889).
 1851 - Luisa Suediakoa, Danimarkako erregina ezkontidea (h. 1926).
 1854 - Otto Sverdrup, norvegiar esploratzaile polarra (h. 1930).
 1857 - Axel Munthe, suediar psikiatra eta idazlea (h. 1949).
 1873 - David Randall-MacIver, ingeles jatorriko estatubatuar arkeologo eta antropologoa (h. 1945).
 1875 - Vallabhbhai Patel, Indiako estatu-gizona (h. 1950).
 1876 - Natalie Clifford Barney, estatubatuar idazle, poeta eta eleberrigilea (h. 1972).
 1880 - Julia Peterkin, estatubatuar idazlea (h. 1961).
 1885 - Karl Radek, sobietar politikaria eta kazetaria (h. 1939).
 1887 - Chiang Kai-shek, Txinako gobernuburua (h. 1975).
 1889 - María Sánchez Arbós, espainiar maistra eta pedagogoa (h. 1976).
 1892 - Alexander Alekhine, errusiar xake jokalaria (h. 1946).
 1895 - Basil Liddell Hart, britainiar militar , historialari militarra eta teoriko militarra (h. 1970).
 1896 - Petiso Orejudo, argentinar serieko hiltzailea (h. 1944).
 1898 - Alfred Sauvy, frantziar estatistikaria, demografoa eta ekonomista (h. 1990).
 1902 -
 Carlos Drummond de Andrade, brasildar olerkaria (h. 1987).
 Abraham Wald, errumaniar estatistikari nabarmena (h. 1950).
 1903 -
 Bertrand de Jouvenel, frantziar idazle eta politikaria (h. 1987).
 María Teresa León, 27ko belaunaldiko espainiar idazlea (h. 1988).
 Joan Violet Robinson, ingeles ekonomialaria (h. 1983).
 1920 -
 Takashi Kano, japoniar futbolaria (h. 2000).
 Dedan Kimathi, Kenyaren independentziaren aldeko borrokalaria (h. 1957).
 Helmut Newton, alemaniar moda-argazkilaria (h. 2004).
 Fritz Walter, alemaniar futbolaria (h. 2002).
 1922 -
 Barbara Bel Geddes, estatubatuar aktorea (h. 2005).
 Norodom Sihanouk, Kanbodiako Erregea (h. 2012).
 1925 -
 Charles Willard Moore, estatubatuar arkitektoa (h. 1993).
 John A. Pople, britainiar kimikari teorikoa, 1998ko Kimikako Nobel Saria (h. 2004).
 1929 -
 Bud Spencer, italiar aktorea (h. 2016).
 Fumio Watanabe, japoniar aktorea (h. 2004).
 1930 - Michael Collins, estatubatuar astronauta (h. 2021).
 1935 - Mohamed Hussein Tantawi, Egiptoko Arabiar Errepublikako presidentea (h. 2021).
 1936 - Michael Landon, estatubatuar aktore, ekoizle zuzendari eta gidoilaria (h. 1991).
 1937 - Jean-Louis Servan-Schreiber, frantziar kazetaria, saikeragilea eta giza eskubideen aldeko aktibista (h. 2020).
 1939 - Ali Farka Touré, maliar abeslari eta gitarra-jotzailea (h. 2006).
 1941 - Abel Matutes, espainiar politikaria, abokatua eta enpresaburua.
 1942 - David Ogden Stiers, estatubatuar aktorea (h. 2018).
 1946 - Stephen Rea, irlandar aktorea.
 1947 -
 Carmen Alborch, espainiar politikaria eta idazlea (h. 2018).
 Herman Van Rompuy, Europar Batasuneko Kontseiluko lehen lehendakaria.
 1950 -
 John Candy, kanadar aktorea (h. 1994).
 Zaha Hadid, irakiar jatorriko britainiar arkitekto dekonstruktibista (h. 2016).
 Marcela Tinayre, argentinar irrati eta telebistako enpresaburua eta irrati eta telebistako aurkezlea.
 1951 - Luis Antonio de Villena, espainiar idazlea, poeta, narratzailea eta saiakera-idazlea.
 1953 -
 José Alberto Costa, portugaldar futbolari ohia.
 Carlos Páez Rodríguez, 1972ko Uruguaiko Aireko Armadaren 571 hegaldiaren istripu eta odiseatik bizirik ateratako bat.
 1957 - Consuelo Rumí, espainiar psikologoa, irakaslea eta politikaria.
 1958 -
 Jeannie Longo, frantziar txirrindulari ohia, historiako hoberenetakoa.
 Simon Poidevin, australiar errugbilaria.
 1960 - Arnaud Desplechin, frantziar zinemagilea.
 1961 -
 Peter Jackson, zeelandaberritar zinema zuzendaria.
 Larry Mullen Jr., irlandar musikaria, U2 taldeko bateriajolea.
 1963 - Dunga, brasildar futbolari ohia.
 1964 - Marco van Basten, herbeheretar futbolari ohia, bere garaiko aurrelari onenetakoa.
 1966 -
 Christina Aguilar, pop eta dance generoetako thailandiar abeslaria.
 Adam "Ad-Rock" Horovitz, estatubatuar rap abeslaria, gitarra-jotzailea eta aktorea. Beastie Boys taldearen sortzailea.
 1971 - Tom Smith, eskoziar errugbilaria (h. 2022).
 1976 - Piper Perabo, estatubatuar aktorea.
 1977 - Chikara Fujimoto, japoniar futbolari ohia.
 1978 -
 Alfredo Anderson, panamar futbolari ohia.
 Franck Gastambide, frantziar aktore eta zinema zuzendaria.
 1980 - Kengo Nakamura, japoniar futbolaria.
 1986 - Día Sexto, espainiar rap-kantaria.
 1989 - Nanase Kiryu, japoniar futbolari ohia.
 2000 - Willow Smith, estatubatuar aktore, modelo eta abeslaria.
 2002 - Ansu Fati, ginear futbolaria.
 2005 - Leonor Borboikoa, Filipe VI.a Espainiakoa eta Letizia Ortizen alaba. Espainiako erresumarako oinordekoa.

Heriotzak

Euskal Herria 
 1630 - Julian Kortazar, bizkaitar apaiza, Tucumángo apezpikua eta Bogotako artzapezpikua, Bogotan (j. 1576).
 1644 - Eneko Velez Gebarakoa, zazpigarren Oñatiko kondea, euskal herritar politikari eta diplomatikoa (j. 1566).
 1849 - José Antonio Ibarra, bizkaitar merkatari, enpresaburu eta industrialaria (j. 1774).
 1931 - Jean Barbier, euskal idazlea (j. 1875).
 1936 - Francisco Carrascón, nafar musikagilea, Madrilen fusilatua (j. 1876).
 1945 - Ignacio Zuloaga, gipuzkoar margolaria, Madrilen (j. 1870).
 1969 - Fidel Sarriegi, gipuzkoar idazlea (j. 1920).
 1980 - Juan de Dios Doval Mateo, Donostiako Zuzenbide Fakultateko irakaslea eta politikaria, ETAk eraila (j. 1943).
 1988 - Guy Petit, lapurtar politikaria (j. 1905).
 1999 - Denise Bellon, Ipar Euskal Herrian bizi izandako frantziar argazkilaria (j. 1902).
 2009 -
 Boni Fernandez, bilbotar txistularia (j. 1924).
 Alfonso Ventura, nafar kazetaria eta idazlea (j. 1926).

Mundua 
 1214 - Leonor Ingalaterrakoa, Ingalaterrako Erresumako printzesa eta Gaztelako erregina ezkontidea (j. 1162).
 1448 - Joan VIII.a Paleologo, Bizantzioko enperadorea.
 1661 - Mehmet Koprülü, Koprülü dinastiaren sortzaile eta Inperio Otomanoko Bisir Handia.
 1732 - Viktor Amadeo II.a, Savoiako dukea, Siziliako erregea eta Sardiniako erregea (j. 1666).
 1744 - Leonardo Leo, italiar musikagile eta txelo-jotzailea (j. 1694).
 1793 - Jacques Pierre Brissot, frantziar kazetari, abolizionista eta iraultzailea, Girondarren buruzagia (j. 1754).
 1806 - Utamaro, japoniar grabatzailea (j. ).
 1851 - Petri II.a Petrović-Njegoš, Montenegroko apezpiku-printze, olerkari eta filosofoa (j. 1813).
 1860 - Thomas Cochrane, Erresuma Batuko Itsas Armadako almirantea (j. 1775).
 1866 - William Hopkins, ingeles geologo eta matematikaria (j. 1793).
 1867 - William Parsons, irlandar astronomoa eta parlamentuko ordezkaria (j. 1800).
 1884 - Marie Bashkirtseff, errusiar idazlea, margolaria eta eskultorea (j. 1858).
 1887 - José Oliver y Hurtado, espainiar historialari, arkeologo eta apaiz katolikoa (j. 1827).
 1918 - Egon Schiele, austriar margolaria (j. 1890).
 1925 -
 Mikhail Frunze, Armada Gorriko komandantea (j. 1885).
 Max Linder, frantziar-zinema antzezlea (j. 1883).
 1926 -
 Harry Houdini, hungariar-estatubatuar ilusionista eta showmana (j. 1874).
 Anteo Zamboni, 15 urte zituelarik Benito Mussolini hiltzen saiatu zen italiar gaztea (j. 1911).
 1929 - António José de Almeida, Portugalgo presidente eta lehen ministroa (j. 1866).
 1939 - Otto Rank, austriar psikiatra (j. 1884).
 1943 - Max Reinhardt, austriar antzerki-zuzendaria eta zinemagilea (j. 1873).
 1945 - Prudencio Melo, espainiar artzapezpikua, Gasteizko apezpikua izandakoa (j. 1860).
 1960 - H. L. Davis, estatubatuar eleberrigile eta olerkaria (j. 1894).
 1961 - Augustus John, galestar margolari, marrazkilari eta grabatzailea (j. 1878).
 1969 -
 Lola Membrives, argentinar-espainiar tonadilla-kantaria, sopranoa eta aktorea (j. 1885).
 Juana Rouco Buela, jantzigintzako langilea eta anarkista, Argentinako anarkosindikalismoaren pertsonaiarik garrantzitsuenetariko bat (j. 1889).
 1976 - Eileen Gray, irlandar arkitekto, artista eta altzari diseinatzailea, arkitektura modernoaren aitzindarietako bat (j. 1878).
 1984 -
 Eduardo De Filippo, italiar antzerkigile, aktore, zuzendari eta gidoigilea (j. 1900).
 Indira Gandhi, Indiako Lehen Ministroa (j. 1917).
 1986 - Robert S. Mulliken, estatubatuar kimikari eta fisikaria, 1966ko Kimikako Nobel Saria (j. 1896).
 1988 -
 Alfred Pellan, kanadar margolaria, marrazkigilea eta dekoratzailea, Kanadako artistarik garrantzitsuenetako bat (j. 1906).
 George Uhlenbeck, herbeheretar-estatubatuar fisikaria (j. 1900).
 1989 - Conrad Beck, suitzar musikagilea (j. 1901).
 1993 -
 Ramon Campabadal, kataluniar futbolari eta esku huskako pilotaria (j. 1909).
 Federico Fellini, italiar zinema zuzendaria, XX. mendeko ospe handienetakoa (j. 1920).
 River Phoenix, estatubatuar aktorea (j. 1970).
 1995 - Bill Rowling, Zeelanda Berriko 30. lehen ministroa (j. 1927).
 1996 - Marcel Carné, frantziar zinemagilea (j. 1906).
 2002 -
 Michail Stasinopoulos, Greziako presidentea (j. 1903).
 Raf Vallone, italiar antzezlea (j. 1916).
 2005 - Amrita Pritam, indiar idazlea, Punjabgo literaturako lehen emakume garrantzitsutzat hartua (j. 1919).
 2006 - Pieter Willem Botha, Hegoafrikako azken lehen ministroa eta lehendabiziko estatu presidentea, apartheid sistemaren sustatzailea (j. 1916).
 2007 -
 Modest Cuixart, kataluniar pintore, grabatzaile eta eszenografoa (j. 1925).
 Ray Gravell, galestar errugbilaria (j. 1951).
 2011 -
 Flórián Albert, hungariar futbolaria (j. 1941).
 Ali Saibou, Nigerko presidentea (j. 1940).
 2012 -
 Gae Aulenti, italiar arkitektoa (j. 1927).
 Fernando Díaz-Plaja, kataluniar historialaria, saiakeragilea eta narratzailea (j. 1918).
 2020 -
 Sean Connery, eskoziar zinema aktore eta ekoizlea (j. 1930).
 Javier Reverte, espainiar bidaiatu, idazle eta kazetaria (j. 1944).
 2021 -
 Dorothy Manley, ingeles atleta (j. 1927).
 Catherine Tizard, Zeelanda Berriko 16. gobernadore orokorra (j. 1931).
 2022 - Sharon Presley, estatubatuar liberal libertarioa, anarko-kapitalista, feminista indibidualista, idazlea, ekintzailea eta psikologiako irakaslea (j. 1943).

Jaiak eta urteurrenak 
 Halloween eguna: Nagusiki herrialde anglosaxoietan ospatu ohi da.
 Sehaska egutegiko izendegia: Etxepare eta Janamari (Joana eta Mari izenak bat eginik).

Kanpo estekak 

Urriaren 30 | Urteko egutegi | Azaroaren 1