Enderitz

Enderitz Olaibar ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 13,8 kilometrora.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak enderiztarrak dira.

Izena 
Enderitz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Enderiz (1232)
 Enderis (1274)
 Anderiz (1276)
 Hendriz (1280)
 Enderiz (1366)
 Enderiz (1532)
 Enderiz (1644)
 Enderiz (1829)
 Enderitz (1990)
 Enderitz (2000)

Ezaugarriak

Armarria 
Enderizko armarria Olaibarreko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

Geografia 
Enderitz Olaibar ibarrean dago, Iruñeko merindadean.

Inguru naturala eta kokapena 
Olaibar ibarra Ultzamaldea eskualdean dago, eta udalerriaren hiriburua, Olabe, Iruñetik 10 kilometrora dago. Udalerria N-121-A (Iruña-Irun) errepideak zeharkatzen du. Ultzama ibaiak zeharkatzen du iparraldetik hegoaldera, eta ibaiaren ibarrak definitzen du lurraldearen erliebea, inguruko mendiekin batera.

Klima eta landaredia 
Olaibarrek klima atlantiarra dauka, urteko batez besteko balioek erakusten duten moduan. Urteroko prezipitazioak 1.000mm eta 1.400mm bitartekoak dira, eta tenperaturak 10 eta 13 gradu artekoak. Egun euritsuak 120 inguru izaten dira. Euria urte osoan zehar egiten badu ere, uda garaian hilabete bateko lehortea izan ohi da.

Prezipitazio ugariek eraginda, landaredia eta basoak ugariak dira. Basa pinuak, pagoak eta beste hainbat zuhaitz espezie daude Olaibarreko basoetan.

Estazio meteorologikoa 
Olaibarren ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Anue pareko udalerrian, estazio bat dagoen Olague kontzejuan, itsasoaren mailatik 577 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
1847an, astean hirutan jasotzen zuen posta, ibarreko malgukitik, eta Iruñekoa eta mendiko bidexka bat besterik ez zituen.

Demografia 
 biztanle zituen Enderitzek.

Kultura

Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Olaibarreko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.

Koldo Zuazok, 2010ean, Olaibarreko ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Olaibarreraz. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Goñerriko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Olaibar eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu. 2010ko erroldaren arabera, herritarren %13,13k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n % 19,90k.

Jaiak 
 San Nikolas jaiak, irailaren bigarren asteburuan

Ondasun nabarmenak 
 San Nikolas eliza, XIII. mendean eraikitako kristau eliza, gotiko estiloan.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Olaibar
 Ibarrak (Iruñerria)
 Iruñeko merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 
 Olaibarreko Udalako webgune ofiziala

Olaibarko kontzejuak