Malerreka

Malerreka ([malereka]) edo Bidasoa Garaia ([biðas̺oa gaɾai.a]) Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko eskualde bat da, Iruñeko merindadean dagoena. Euskararen Foru Legearen arabera, eremu euskaldunean kokaturik dago.

Hamahiru udalerrik osatzen dute, Doneztebe izanda herriburua.

Geografia

Eskualde mugakideak 
Nafarroa Garaiko eskualdeak ditu mugakide alde guztietan: iparraldean Bortziriak, hegoaldean Ultzamaldea, ekialdean Baztan eta mendebaldean Leitzaldea.

Ingurune naturala 
Mendaur (1.136 m) da eskualdeko mendirik altuena eta erreferentziazko tontorra, gainaldean baseliza bat eraiki zutelarik. Mendieder (1.071 m), Loitzate (1.048 m), Ekaitza (1.047 m) eta Irumugarrieta (1.044) bertze gailur aipagarri batzuk dira.

Bertzela, Ezkurra ibaiak eskualdea zeharkatzen du izen bereko herritik Donezteberaino. Bertan, bat egiten du Bidasoa ibai nagusiarekin.

Udalerriak

Kultura

Euskara 

Eskualde honetako azpieuskalkia Iparraldeko goi nafarreraren aldaera da. Berez, ez da bloke homogeneo bat, udalerriaren arabera inguruetako Leitzaldea, Bortziriak eta Baztan eskualdeetako eraginak baititu, eta, bertzalde, udalerri bakoitzeko euskarak ere bere tokian tokiko berezko ezaugarriak baititu.

Laxoa 
Laxoa pilota jokoaren aldaera bat da, gaur egun jokatzen direnen artean aldaerarik zaharrena. XX. mendean ia galdu zen, baina, gaur egun, Malerrekan eta Baztanen jokatzen da, 1960ko hamarkadan egindako berreskuratze ahaleginari esker; berreskuratze horretan, erabakigarria izan zen Jesus Jaimerena iruritar apaizaren lana. Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak laxoa kultura ondasun izendatu nahi du.

Joaldunak 
Joaldunek edo zanpantzarrek eskualde honetan daukate jatorria, Ituren eta Zubieta herrietan. Bertako inauterietan ateratzen diren pertsonaiak dira. Urtarrilaren amaieran ateratzen dira kalera herri batetik bestera oinez eta joareak astinduz.

Malerrekar ospetsuak 
 Ramon Latasa (1930, Sunbilla - 1991, Elizondo), aizkolaria.
 Juan Ignacio Retegi (1943, Eratsun), esku huskako pilotaria.
 Xabier Albistur (1944, Doneztebe), politikaria.
 Mikel Mindegia (1949, Ezkurra), aizkolaria.
 Juan Mari Bengoetxea (1953, Ezkurra), esku huskako pilotaria.
 Julian Retegi (1954, Eratsun), esku huskako pilotaria.
 Mikel Bengoetxea (1957, Ezkurra), esku huskako pilotaria.
 Koteto Ezkurra (1973, Doneztebe), erremonteko pilotaria.

Ikus, gainera 
 Nafarroa Garaiko eskualdeak
 Ttipi-Ttapa

Iruditegia

Erreferentziak

Kanpo estekak 

  Malerrekako albisteak Ttipi-Ttapako webgunean
 "Nafar Away" saioan (11TB).

Malerreka