Apardoze

Apardoze (eguesibarreraz: Apardoxe edo Aparduese) Urraulbeiti udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1970n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Urraulbeitiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak apardoztarrak (eguesibarreraz: apardoxtarrak) ziren.

Izena 
Apardoze, Apardoxe edo Aparduese toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Apardosse (991)
 Apardossi (1033)
 Aparduos (1080)
 Aparduass (1088)
 Apardues (1288)
 Aparrdotz (1328)
 Apardues (1366)
 Apardues (1534)
 Apardues (1802)
 Apardues (1975)
 Apardoze (1990)

Geografia 
Apardoze Urraulbeiti ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapena 
Urraulbeiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 36 kilometrora dago. Udaletxea Artiedan dago. Erliebe txikiko ibarra da. Lautada bat osatzen du, Longida, Erromantzatua eta Urraulgoiti ibarretatik jarraitzen duena, nahiz eta azken kasu horretan Ugarrongo arroilak eten egiten duen.

Klima 
Urraulbeitiko klima azpimediterraneoa da, eta urteko batez besteko tenperatura 12,5 °C ingurukoa da. Urteroko egun euritsuak 100 inguru dira, eta jausitako prezipitazioa 850mm-koa.

Basoa nahiko urria da, eta zuhaitz gehienak pinuak dira, Austriatik birlandaturiko zuhaitzak. Horrez gain, ameztiak eta zumeak ageri dira udalerriko gunerik lehor eta eguzkitsuenetan.

Estazio meteorologikoak 
Urraulbeitin dagoen Artieda kontzejuan, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1954an jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Errege familiaren domeinua, hiribildua Antso II.a Gartzeitz eman zion Leireko monasterioari 991n. Orduan, hogeita hamahiru familia zeuden parata edo petxen mende, eta lan edo zerbitzu pertsonalak egiten zituzten. Saturazio demografikoko gradiente horretatik, biztanleria gutxituz joan zen. 1366an lau nekazari-familia bakarrik bizi ziren bertan, eta ziurrenik elizgizon bat. 1428an despopulatu egin zen. Lekua Leireko San Kristobaleko (Irunberriko Madalenaren ondoren) erlijioso beneditarrei transferitua izan zen. Garai hartan Irunberrin bizi izan ziren nekazarien familiek ez zituzten petxak entregatu nahi izan, baina Tibalt II.a erregeak beren eskubideak berrezarri zizkien moja horiei, eta hauek jaurerria mantendu zuten 1837an desamortizatu zuten arte.

Hainbat kanpainatan induskatu da (1980, 1981). Kanpaina horietan, plaza eta kale txikien inguruan antolatutako etxebizitzez eta esparru angeluzuzenez osatutako herrixkaren trazaduraren zati bat aurkitu zen. Garaiko kultura materialaren aztarnak ere jaso ziren, eta horien artean kobrezko gerriko handi bat nabarmentzen da. XIX. mendearen hasieran bere eraikin zaharren hondakin batzuk kontserbatzen ziren. 1930eko (6 bizt.), 1940ko eta 1950eko (5), 1960ko (4) eta 1970eko (bat ere ez) populazio-izendegietan bakarrik agertzen da.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Urraulbeiti
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 

Urraulbeitiko herri hutsuak