Elgeta

Elgeta Gipuzkoako mendebaldean dagoen udalerri txikia eta euskalduna da, Debagoiena eskualdean eta Bizkaiko mugan dagoena. Bidegurutze garrantzitsua da, Eibar 8 kilometrotara, Bergara 6 km-ra eta Elorrio 6 km-ra baitaude. Inguruko hiriburuei dagokienez, Gasteiztik 42 km-ra, Bilbotik 45 km-ra eta Donostiatik 78 km-ra dago.  biztanle zituen . urtean.

2009tik UEMAko mankomunitate euskalduneko partaidea da.

Izena 
Herriaren izenaren oinarri etimologikoan elge/elke osagaia dago (lur landua edo alorra esan nahi du), beste zenbait toponimo euskaldunetan ere agertzen dena: Elgea (Araba), Elketa (Urnietako baserri bat), Elkano (Nafarroako herria), Elkarte (Nafarroako Erresuma zaharreko terminoa).

Bertakoen eta inguruko herrietako euskaldunen ahoskeran Élgeta esan ohi da, entonazioa lehen silaban indarturik. Kontraste egiten du gaztelerazko Elgueta formarekin, zeinak indarra bigarren silaban duen.

Geografia

Mugakideak 
Mugakide hauek ditu: Iparraldean Eibar eta Zaldibar (Bizkaia), hegoaldean eta ekialdean Bergara eta mendebaldean Zaldibar eta Elorrio (Bizkaia).

Inguru naturala 

Gipuzkoako herri altuenetariko bat da Elgeta, itsas mailatik 462 metrotara kokatuta, lehen esan bezala bi herrialdeen artean administratiboki, eta hidrologikoki bi isurialdeen banalerroan ere bai, alde batetik Deba ibaia eta bestetik Ibaizabal. Halaber, Ibur, Ubegi, Ubera eta Angiozar errekek udalerria zeharkatzen dute.

Bestela, udalerri honen lurraldean Intxorta, Intxortatxiki (Mendratxo), Gazteluatx, Eguarbitza, Goikomendi, Azkonabieta eta Galdaramuño mendiak daude, larreekin tartekatuta eta pago eta haritz bakan batzuk oraindik ere badaudela. zuhaitz mota nagusiena, berriz, Intsinis pinua da.

Auzuneak 
Herriguneaz gain, Ariola (Aixola), Goimendi, Egotxeaga zeharra, Larragibel zeharra, Arantzeta zeharra, Uriburualdea, Uriarte, Antsoategi, Izuziaga zeharra, Arroeta eta Asentzio landa-auzuneek udalerria osatzen dute.

Zerbitzuak

Gizarte zerbitzuak 

 Eguneko zentroa
 Egoitza

Kultura 

 Liburutegia
 Espaloia Kafe Antzokia

Kirola 

 Kiroldegia

Historia 

 Erdi Arokoak dira lurralde honetako lehenengo biztanleak, gaurko Olaegi eta Jaolatza baserrien inguruan, Uberan. Zonalde horretan ere Uriarteko Andra Mariren santutegia dago, eskualdeko lehendabiziko aztarna kristaua dena, XIV. mendekoa. Garai hartan ere, zehazki 1335eko irailaren 13an, Gaztelako Alfontso XI.a erregeak Elgetako hiribildua fundatu zuen eta Gasteizko forua eman zion.
 1924ko maiatzaren 18an bertan sortu zuten http://www.emf-fvm.com/index.aspx ("Federación Vasco Navarra de Alpinismo") elkartea.
 1928 arte Angiozar eta Ubera auzoak elgetarrak izan ziren. Urte hartatik aurrera Bergararen barruan gelditu ziren.
 1936ko irailetik 1937ko apirilera arte Espainiako Gerra Zibilaren frontea herrian egon zen, 7 hilabeteko erresistentzia egin zuten han. Intxorta mendiak izan ziren gudarien gotorlekua Intxortetako guduan.

Ekonomia 
Lehen sektore ekonomikoa nagusia izan da tradizionalki Elgetan, beste euskal herrietan bezala, abeltzaintza eta basogintza nagusiki. Industria inguruko herrietan baino beranduago sartu zen, burdinolak eta errotak jarduera zaharrak ordezko moduan bazeudela.

1965 inguruan industrializazioa hasi zen, eta gaur egun hartzen du herriko jarduera osoaren erdia.

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: lehen sektorea BEGaren %1,5. Bigarren sektorea %74,2. Hirugarren sektorea %23,8. Eraikuntza %0,5.

Demografia 
2019an 1.139 biztanle zituen. Horietatik %17,3k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak %8,17 ziren.

Politika

2019ko udal hauteskundeak 
Iraitz Lazkano (EH Bildu) izendatu zuten berriro alkate.

2015eko udal hauteskundeak 
Iraitz Lazkano (EH Bildu) izendatu zuten alkate.

Aurreko udal hauteskundeak

Kultura

Euskara 

Mendebaleko euskararen aldaera bat da herriko jatorrizko euskalkia,  sortaldeko azpieuskalkiari dagokion debaerdiko euskara hain zuzen. Gaur egun ere herritarren %85 inguru euskal hiztunak dira.

Elgetarrek ÉL-ge-ta ahoskatzen dute beren herriaren izena, entonazio argi batean lehen silaban jarriz indarra. Kontraste bizia egiten du horrek gaztelaniazko Elgueta entonatzen den moduarekin.

Kafe Antzokia 
Espaloia Kafe Antzokia kulturgunea 2004ko ekainean zabaldu zuten, eskualdeko erreferentea dena. Gaur egun, itxita dago egunerokotasunean eta ekitaldi eta kultur jardueretarako zabaltzen dute (2016).

Ondasun nabarmenak 

 Andra Mari Jasokundearen parrokia. 1377koa. XVI. mendean handitu egin zuten.
 Urrupain dorretxea edo Abidrio Etxea (1564). 
 Diputazio Etxea (1868). 
 Uriarteko baseliza. 
 Antsoategi Erdikoa baserria (XVII. mendekoa).
 San Salbatore baseliza. 
 San Roke Deuna kaleko 6. eta 36. zenbakiko etxeak (XVI. mendekoak).
 Ostatu Txikia.
 Torrezar ostatua.

Elgetar ospetsuak 
 Joaquin Iturbe "Santua" (1758-1799), XVIII. mendearen amaieran ezaguna izan zen bidelapurra.  
 Pedro Antonio Olañeta (1770-1825), militarra. Espainiar Inperioaren alde borrokatutakoa Ameriketan.
 Maria Angela Telleria (1799-1864), gerrillaria. Espainiaren Independentziaren Gerra nabarmendu zen.
 Zoila Askasibar (1877 - ??), inprimatzailea, editorea. Errepublikaren aldekoa.
Lorenzo Ascasibar, eskultorea.
 Martin Fulgencio Elortza Legaristi (1899-1966), Moyobambako (Peru) artzapezpikua.
 Nikolas Aranzabal, industrialaria. "Aguirre y Aranzábal" (AYA) enpresaren ko-sortzailea.
 Felix Aranzabal (1919-2006), soinujolea.
 Jose Luis Elkoro (1935-), politikaria. Bergarako alkatea izandakoa. Trantsizio garaian nabarmendu zen. 
 Jon Markaide (1950-), astrofisikaria.
 Aitor Elkoro (1967-), pilotaria.
 Rebeka Ubera (1972-), politikaria.
 Ainhoa Agirreazaldegi (1978), bertsolaria.
 Oxel Erostarbe (1979-), politikaria. Herriko alkatea izandakoa.
 Oihana Kortazar (1984-), mendi-lasterkaria.
 Josu Etxaniz (1985-), futbolaria.
 Iñaki Olartua (1993-), futbolaria.
 Haritz Gallastegi (-), irrati-esataria eta kirol-kazetaria.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

  Elgetako udala
  Goiena.net atarian Elgetako albisteak
  Intxorta 1937 Kultur Elkartea
Elgetako historiari buruzko orria

Elgeta