Gari-berdantza

Gari-berdantza (Miliaria calandra) emberizidae familiako hegazti paseriformea da, erdialdeko Europan, iparraldeko Afrikan eta mendebaldeko Asian Kazakhstaneraino bizi dena.

Miliaria bere generoan espezie bakarra da, nahiz eta aditu batzuen ustez Emberizan izan (non Emberiza calandra izen zientifikoa duen).

Berdantzen artean handiena, 18 cm inguru neurtzen duena. Sendoa izaten da. Luma arre arrastodunak izaten ditu. Habia lurrean egiten du. Europako baso eta zelaietan bizi da.

Haziak, fruituak eta intsektuak jaten ditu. Leku irekietan ibiltzen da batez ere, zerealak dauden soroetan. Euskal Herrian, isurialde mediterraneoko lautadetan arrunta da eta isurialde atlantikoan urria.

Deskribapena 
Txori sendoa da, 18 cm-ko neurrira iristen dena, beste berdantzek baino tamaina handixeagoa du. Bere itxura orokorragatik berehala lotzen da berdantzekin, izan ere , ezaugarri, jarrera eta ohitura asko partekatzen ditu hauekin.

Gari-berdantzak lumaje diskretu eta uniformea du, orban koloredunik eta marra deigarririk gabe. Goitik tonu arre-nabarrekoa da, zerrenda ilunagoz zikindua, eta okre-zuri batekoa azpitik, zerrenda arreekin bularrean eta alboetan. Ez ditu berdantzek izaten dituzten isatsaren ertz zuriak. Arrak,emeak eta gazteak ia berdinak dira.

Bere kantua oso bitxia da, baina ez da batere harmoniotsua, eta berehala identifikatzen da zelaian. Lelo laburra da, apur bat kirrinkaria eta azkarregi egina, eta tarteka behin eta berriz errepikatzen du, aldaketarik gabe. Pausaleku garbi batetik botatzen du: zutoin, kable, harri edo zuhaixken gailurretik.

Astun samar egiten du hegan, askotan hankak zintzilik dituela.

Biologia eta Ohiturak 
Espezie honen ugalketa garaia apirilaren erdialdetik uztailera bitartekoa da, eta normalean urtean bi errunaldi egiten dituzte, batzuetan hiru.

Arrak sarritan poligamoak dira; ar batek hainbat eme izan ditzake. Emeak dira habia jarriko den lekua bilatzeaz arduratzen direnak, normalean lurrean belar artean ondo ezkutatuta, hala ere, zuhaixka txikiren baten barruan ere habiak egoten dira.

Sustrai finez eta belarrez egindako habian, emeak 4-5 arrautza zurixka ipintzen ditu normalean, zerrenda gris edo beltzezko orbanez zikinduak, eta emeak bakarrik txitatuko ditu 12-14 egunez.

Txorikumeak kolore horixkako lumatxaz estalita jaiotzen dira, eta batez ere intsektuez elikatzen dituzte; habian 9-12 egun egoten dira. Aldi horren ondoren, eta oraindik hegan ezin eginik, habiaren inguruan sakabanatzen dira, eta han ezkutatuta egoten dira hegaldian erraztasun nahikoa hartu arte.

Banaketa, habitata eta estatusa 
Gari-berdantza espezie sedentarioa da batez ere, eta bere banaketa eremua Europako, Afrikako ipar mendebaldeko eta Ekialde Hurbileko Mediterraneoko klima epeletan eta estepetan hedatzen da. Europan, Mediterraneotik hasi eta Eskoziaraino eta Suediaren hegoaldeko muturreraino hazten da. Ohikoa da Iberiar penintsulan.

Landutako leku irekien espezie honek, gure lurraldean zereal lekuak nabarmen lehenesten dituenak, banaketa orokorrak du, baina oso desberdina Euskal Herrian. Zereal eremu handiekin ohikoa da da eremu Mediterraneoan. Ez hainbeste haran freskoagoetan, zerealik ezean, lur soiletan egon ohi da, sega-belardietan eta beste belardi altu batzuetan, batzuetan iratze-landetan ere bai. Kostaldetik hasi eta 500 bat metrora. Arraroagoa garaiera handiagotan.

Deia

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Emberizidae
Euskal Herriko hegaztiak
1758. urtean deskribatutako taxoiak
Europako hegaztiak
Lineok deskribatutako taxoiak