Antxoritz

Antxoritz Esteribar udalerriko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak antxoriztarrak dira.

Izena 
Antxoritz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Ançoriçe (1049)
 Ançoritz (1268)
 Ayncoriz (1270)
 Ançoriz (1277)
 Ariçoriz (1279)
 Arsoriz (1287)
 Ainçoryz (1362)
 Aynçoriz (1366)
 Arçorriz (1532)
 Ainzoriz (1534)
 Anchoriz (1587)
 Anchoriz (1800)
 Antxoris (1966)
 Antxoritz (1989)

Etimología 
Antxoritz toponimoa zalantzazko esanahiko toponimo bat da, ziuraski, "Antxor izeneko pertsona baten jabetzako tokia" esan nahi duelarik. Lehenengo elementua identifikatu gabeko pertsona-izena da, eta bigarrena, berriz, jabetza adierazten duen atzizkia (-tz).

Ezaugarriak

Armarria 
Antxoritzeko armarria Esteribarko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

Geografia 
Antxoritz Esteriberran dago.

Ingurune naturala eta klima 
Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude Esteribar iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8 °C eta 12 °C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600 mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.

Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.

Estazio meteorologikoak 
Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Irotzeko estazioa da Antxoritzerako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

Historia 
XI. mendearen erdialdean Larrasoañako San Agustin monasterioko "dekanietariko" bat zen, mende hori amaitu aurretik Leireko abadian sartua. Bertako bizilagunek -ziurrenik jaurerri noblekoa zen- bere elizaren patronatua 1318an Orreagako Andre Mariaren esku utzi zuten.

1802an ibarrak izendatutako diputatuak eta herriko errejidoreak gobernatzen zuten, "etxeen alternatiba bidez aukeratua", zazpi besterik ez zirenak. Bere amaieran, 740 lapurreta kalkulatu zitzaizkion, horietatik 240 labore. Bere haitzek "odol eta bizitza ugari kostatu ziren azken gerra zibilean (1872-1876koa) alderdi borrokalarietako bat puntu horretatik pasatzen saiatu zen bitartean".

Demografia 
 biztanle zituen Antxoritzek.

Garraioa 
Autobuses Artieda autobus konpainiak Antxoritz Iruñearekin batzen du. Autobus lineek, honako ibilbideak egiten ditu:

 Jaurrieta - Abaurregaina - Abaurrepea - Garaioa - Aribe - Garralda - Orreaga - Auritz - Aurizberri - Mezkiritz - Lintzoain - Erro - Zubiri - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea
Eugi - Urtasun - Saigots - Zubiri - Urdaitz - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

Kultura

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Esteriberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen daude Esteribarrera (iparesteribartar eta erdiesteribartar aldaerak) eta Artzibarrera (hegoesteribartar aldaera) azpieuskalkietan. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Esteribarko mintzaira zaharra oso hiztun gutxik dakite. 2007ko udazkenean, Esteribarren ez zegoen esteribarrerazko edo artzibarrerazko euskaldun gutxienik, eta, beraz, bi azpieuskalkiak hilda daude ibarran.

Euskararen Foru Legea 
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 25ek zekien euskaraz.

1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala Esteribar da.

Ondasun nabarmenak 

 Sortzez Garbiaren eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Esteribar
 Ibarrak (Iruñerria)
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 
 Esteribarko Udalako webgune ofiziala

Esteribarko kontzejuak