Abstrakzio

Abstrakzioa errealitate konkretutik abiatuz, horren elementu eta printzipio nagusiak jaso eta irudikatzeko prozesua da. Horrela, zenbakiak eta hizkuntza bera abstrakziorako gizakiak garatu dituen gaitasunak dira.

Artean erabiltzen da eta mundua modu errealistikoan irudikatzen ez duen arte mota da, mundu naturalari erreferentziarik egiten ez diona, emozio purua adierazteko xedez. 1910.ean Vassili Kandinski margolariak burutu zuen nolako erreferentzia figuratiborik ez zuen lehenengo artelana.

Informatikan ere erabiltzen da.

Abstrakzioaren adibide klasikoa 
Mahaiaren ideia, adibidez, antzeko ezaugarriak partekatzen dituzten hainbat objektu higigarriren konparazio-prozesutik dauka jatorria, eta ezaugarri horiek "abstraitu" eta komunean dutenarekin gera gaitezke.

Mahai bat mahaia bihurtzen duena ez da karratua, borobila, laukizuzena, egurrezkoa, marmolezkoa, berdea, horia edo gorria izatea, baizik eta objektu horietatik bere kolorea, bere forma, zein materialetik eginak dauden abstraitzea, eta mahaiaren ideiarekin edo kontzeptuarekin geratzea. Kontzeptu hori, beraz, abstrakzio-prozesu mentaletik dator.

Gaiak

Konpresioa 
Abstrakzio bat konpresio-prozesu bat bezala ikus daiteke, datu abstraktuen pieza bakar bat osatzen duten datu-pieza ugari mapeatuz; datu osagarrien antzekotasunetan oinarritutako 2 - Adibidez, katu fisiko ezberdin asko "CAT" abstrakzioari esleitzen zaizkio. Eskema kontzeptual horrek datu eratzaile eta abstraktuen berezko berdintasuna nabarmentzen du, "Abstraktua" eta "zehatza" bereiztearen ondoriozko arazoak saihestuz. Zentzu horretan, abstrakzio-prozesuak berekin dakar objektuen arteko antzekotasunak identifikatzea, eta objektu horiek abstrakzio batekin (berez objektu bat dena) lotzeko prozesua.

Abstrakzio-kateak interpreta daitezke, zentzumen-pertzepziotik sortzen diren bulkada neuronaletatik oinarrizko abstrakzioetara, hala nola kolorera edo formara, katu jakin bat bezalako esperientzia-abstrakzioetara, KATU baten "ideia" bezalako abstrakzio semantikoetara, "Ugaztun" bezalako objektu-klaseetara eta "objektu" eta "ekintza" bezalako kategorietara.

Instantzioa 
Leku eta denbora jakin batean existitzen ez diren gauzak abstraktutzat hartzen dira. Aitzitik, gauza abstraktu horren instantziak edo atalak leku eta garai askotan existi daitezke.

Ez da nahikoa, ordea, ideia abstraktuak instantziatu daitezkeen ideia gisa definitzea eta abstrakzioa instantziazioaren kontrako norabidean higidura gisa definitzea. Horrela eginez gero, "Katu" eta "telefono" kontzeptuak ideia abstraktu bihurtuko lirateke; izan ere, itxura desberdinak izan arren, katu jakin bat edo telefono jakin bat "katu" kontzeptuaren edo "telefono" kontzeptuaren instantzia bat da.

Agian modu nahasian, filosofia batzuk tropoei (propietate-instantziak) erreferentzia egiten diete partikular abstraktu gisa -adibidez, sagar partikular baten gorri partikularra partikular abstraktu bat da-. Hau qualiaren eta sumbebekoen antzekoa da.

Prozesu materiala 
Diruaren abstrakzioak, adibidez, gauzen balio partikularra aldenduz funtzionatzen du, erabat neurtezinak diren objektuak konparatzeko aukera emanez (ikus fisikotasunari buruzko atala aurrerago). Karl Marxek salgaien abstrakzioari buruz idatzitakoek prozesu paralelo bat aitortzen dute.

Estatuak (politikak), kontzeptu eta praktika material gisa, abstrakzio-prozesu horren bi aldeak erakusten ditu. Kontzeptuaren ikuspuntutik, "Estatuaren egungo kontzeptua modernitatearen printzipioei, hala nola printzearen posizioari edo estatusari, ematen zitzaien erabilera askoz zehatzagoaren abstrakzio bat da, bere propietate agerikoak". Aldi berean, materialki, "Estatalitatearen praktika, orain, printzeek botere hedatuaren haragitze gisa gobernatzen zuten garaian baino osatzaile eta materialki abstraktuagoa da".

Fisika 
Objektu fisiko bat (kontzeptu edo hitz baten erreferente posible bat) konkretutzat jotzen da (ez abstraktutzat) leku eta denbora jakin bat betetzen duen banako partikular bat bada. Hala ere, "Abstrakzio" terminoaren bigarren zentzuan, objektu fisiko hori abstrakzio materialeko prozesuen eramailea izan daiteke. Adibidez, Creciente Fértil osoan erregistratzeko bitartekoek kalkuluak egiten zituzten (buztinezko esferak, konoak, etab.), eta, kalkulu horien bidez, edukiontzietan zigilatutako elementuen zenbaketak irudikatzen ziren, ziurrenik azienda edo aleak. Schmandt-Besseraten arabera (1981), buztinezko ontzi horiek fitxak zituzten, eta, guztira, lekuz aldatzen ziren objektuak zenbatzen ziren. Ontziek ontziratze-ezagutza edo kontu-liburu moduko bat ematen zuten. Zenbaketarako ontziak ireki ez zitezen, markak jartzen ziren ontzien kanpoaldean. Marka fisiko horiek, beste era batera esanda, kontabilitateko prozesu materialki abstraktu baten abstrakzio material gisa jarduten zuten, abstrakzio kontzeptualak (zenbakiak) erabiliz haien esanahia komunikatzeko.

Gauza abstraktuak, batzuetan, errealitatean existitzen ez direnak bezala definitzen dira, edo esperientzia sentsorial gisa bakarrik existitzen direnak, kolore gorria bezala. Definizio horrek, ordea, ez du zailtasunik zer gauza diren errealak erabakitzeko (hau da, errealitatean zer gauza dauden erabakitzeko). Adibidez, zaila da ados jartzea Jainkoa, hirugarrena eta ontasuna bezalako kontzeptuak errealak, abstraktuak edo biak diren.

Zailtasun hori konpontzeko ikuspegi bat predikatua termino orokor gisa erabiltzea da, gauzak errealak, abstraktuak, zehatzak edo propietate jakin batekoak diren adierazteko (adibidez, ona). Gauzen propietateei buruzko galderak predikatuei buruzko proposizioak dira, ikertzaileak ebaluatzeko geratzen diren proposamenak. Beheko grafikoan, kutxak eta elipseak lotzen dituzten geziak bezalako erlazio grafikoek predikatuak adieraz ditzakete.

Erreferentziazioa eta erreferentzia 
Abstrakzioek batzuetan erreferente anbiguoak dituzte; adibidez, "Zoriontasuna" (abstrakzio gisa erabiltzen denean) pertsona eta gertakizun edo izakiaren egoera adina gauzari buruzkoa izan daiteke, eta gauza horiek zoriontsu egiten dituzte. Era berean, "Arkitektura" k eraikin seguru eta funtzionalen diseinuaz gain, eraikuntza-arazoei, espazioaren erabilerari eta eraikinaren eraikitzaileen, jabeen, ikusleen eta erabiltzaileen erantzun emozionala gogora ekartzeko ahaleginari irtenbide dotoreak bilatzen dizkieten sorkuntza- eta berrikuntza-elementuez ere dihardu.

Sinplifikazioa eta antolamendua 
Abstrakzioak sinplifikazio-estrategia bat erabiltzen du, non lehen zehaztasunak anbiguoak, lausoak edo mugagabeak diren; horrela, gauzei buruz modu abstraktuan komunikatzeko, komunikatzailearen eta komunikazioaren hartzailearen arteko intuitiboa edo esperientzia komuna behar da. Hori egia da hitzezko komunikazio/komunikazio abstraktu osorako.

Adibidez, gauza ezberdin asko gorriak izan daitezke. Era berean, gauza asko gainazalen gainean finkatzen dira. Gorritasunaren propietatea eta eserita dagoen erlazioa, beraz, objektu horien abstrakzioak dira.

Konkretuen gauza abstraktuak mugatzea anbiguoa da; anbiguotasun edo lausotasun hori abstrakzioaren ezaugarria da. Horrela, egunkari bat bezain sinplea den zerbait sei mailatan zehaztu liteke, Douglas Hofstadter-en anbiguotasun horren ilustrazioan bezala, abstraktutik konkretutasunerako progresioarekin Gödel, Escher, Bach (1979) lanean.

Hainbat diziplinatako erabilera

Artea 
Oro har, abstrakzioa arte abstraktuaren sinonimo gisa erabiltzen da arteetan. Zentzu hertsian, mundu ikusgarriko gauzen irudikapen literalaz arduratzen ez den arteari egiten dio erreferentzia; hala ere, mundu errealetik destilatu den edo, izatez, beste artelan batetik destilatu den objektu edo irudi bati erreferentzia egin diezaioke. 9. artelan horiek natur mundua helburu adierazkorrekin birmoldatzen duten artelanak abstraktuak deitzen dira; ezagutu daitekeen gai batetik eratortzen direnak, baina ez dute imitatzen, abstrakzio ez-objektiboa esaten zaie. XX. mendean, abstrakziorako joera bat etorri zen zientziak, teknologiak eta hiri-bizitzako aldaketek izandako aurrerapenekin, eta, azkenean, teoria psikoanalitikoarekiko interesa islatu zuen. Aurrerago, abstrakzioa termino formalagoetan baino ez zen agertu, hala nola kolorean, testuinguru objektiboaren askatasunean eta forma oinarrizko diseinu geometrikoetara murriztean.

Informatika 
Informatikariek abstrakzioa erabiltzen dute erabili eta berrerabili daitezkeen ereduak egiteko, ordenagailu mota bakoitzean aplikazio berri bakoitzerako programaren kode osoa berridatzi behar izan gabe. Soluzioak ordenagailuarekin komunikatzen dituzte, iturburu-kodea lengoaia informatiko jakin batean idatziz. Lengoaia hori makina-kodera itzul daiteke, hainbat ordenagailu motak exekutatu dezaten. Abstrakzioari esker, programen diseinatzaileek esparru bat (konputazio-arazoekin lotutako kontzeptu kategorikoak) eta xehetasunak inplementatzen dituzten instantzia espezifikoak bereiz ditzakete. Horrek esan nahi du programaren kodea ez dela laguntza-aplikazioen, sistema eragilearen softwarearen edo hardwarearen berariazko xehetasunen araberakoa izan behar, baizik eta soluzioaren kontzeptu kategoriko baten araberakoa. Orduan, arazoaren konponbidea sistemaren esparruan integra daiteke, gutxieneko lan gehigarri batekin. Horri esker, programatzaileek beste programatzaile baten lana aprobetxa dezakete; aldiz, beste baten lanaren inplementazioaren ulermen abstraktua baino ez da behar, konpontzen duen arazoaz gain.

Iruditegia

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Arte abstraktu

Kanpo estekak 

Abstrakzioa
Estetikako kontzeptuak