Giuseppe Verdi

Giuseppe Fortunino Francesco Verdi (Le Roncole, Parma, Frantziako Lehen Inperioa, gaur egun Italia, 1813ko urriaren 10a – Milan, Italiako Erresuma, 1901eko urtarrilaren 27a) musikagilea izan zen, Erromantizismoaren garaikoa. Opera landu zuen, batik bat.

Lan ugariren egilea izan zen, haien artean Aida, Rigoletto, Il trovatore edo La traviata bezalako opera ospetsuak. Horrezaz gain, Macbeth eta Otelo, William Shakespearek idatzitako lanak, musikatu zituen.

Politikoki, Risorgimento, Italiaren batasunaren eta askatasunaren alde jardun zuen higikundearen pertsona enblematikoa izan zen. Ezaguna da Viva VERDI goiburua, Vittorio Emanuele Re D'Italia erregearen alde egiteko erabiltzen zutena.

Bizitza 

Giuseppe Verdi Le Roncolen jaio zen 1813an. Haren aita Carlo Verdi izan zen eta ama, berriz, Luigia Uttini eta Parmako Dukerrian bizi ziren.

Herri hartan jaso zituen musikako lehen lezioak Ferdinando Provesiren tutoretzapean. Konpositore artista horrek Busseton hasi zituen ikasketak, hango merkataria zen Antonio Barezziren laguntzari esker. Berehala, bere herriko elizaren organo jotzaile bilakatu zen eta, behin baino gehiagotan saiatu zen Milango kontserbatorioan sartzen, 1833an lortu zuen arte, eta Milanen osatu zituen ikasketak Vincenzo Lavignarekin. 1835-1838. urteetan, Bussetoko Elkarte Filarmonikoko eta musika eskolako zuzendari izan zen.

Garai hartan, Barezziren alabarekin ezkondu zen, baina 1838-1840. urteetan emaztea eta bi seme-alabak hil zitzaizkion. Verdiren lehenengo emaztearen eta alabaren heriotza haren opera gustukoenekin eta ospetsuenekin bildu zituen. Opera horiek izan ziren, haren iritziz, garrantzi handienekoak, Rigoletto, La Traviata eta Il trovatore, alegia.

1842an, Nabucco operarekin lehen arrakasta lortu zuen eta Italiako musikagile gazte nagusietakoa bihurtu zen. Opera estreinatu zuenean, Garibaldi, Viktor Emanuel II.a Savoiakoa eta haien jarraitzaileak Italia batzeko ahaleginetan ari ziren. Eta Verdik, nahi gabe, austriarren aurkako borroka horri soinu banda jarri zion Nabuccori esker; Va pensiero, sull'ali dórate italiar Risorgimentoaren ereserki bilakatu zen. Kaleak Viva Verdi! oihuz eta pintaketaz bete ziren, baina leloak ez zuen soilik konpositorearekiko zaletasuna adierazten, austriarren zentsura saihesteko akronimoa baitzen. Benetan, Viva Vittorio Emanuelle Re d'Italia esan nahi zuen. Italia austriarren mendetik askatzeko higikundearen alde agertu zenez gero, Verdiren libretoei zentsura ezarri zitzaien zenbaitetan.

Londresen eta Parisen bizi ondoren, 1849an Bussetora itzuli eta han bizi izan zen bere bigarren emazte Giuseppina Strepponi kantariarekin. 1860an politikan parte hartu zuen eta Italiako lehen legebiltzarreko diputatu izan zen. Garai hartan, Verdi izan zen Europako operetan gehien antzezten zen egilea. Verdik garrantzia eman zion ahotsari, baita libretoari ere. Operak sortzen zituen arazoak konpontzen eta dramaren eta musikaren arteko batasuna lortzen ahalegindu zen. 26 bat opera idatzi zituen, eta baita eliza musika, kamera musika eta kantuak ere.

Lanak

Operak 

 Oberto, Conte di San Bonifacio, Milanen 1839an estreinatuta.
 Un Giorno di Regno, 1840
 Felice Romaniren melodrama
 Nabucco, 1842
 I Lombardi, 1843
 Ernani, Venezia, 1844
 I due Foscari, Erroma, 1844
 Giovanna d'Arco, Milan, 1845
 Alzira, Napoli, 1845
 Attila, Venezia, 1846
 Macbeth, Florentzia, 1847
 I masnadieri, Londres, 1847
 Jérusalem, Paris, 1847
 Il corsaro, Trieste, 1848
 La battaglia di Legnano, Erroma, 1849
 Luisa Miller, Napoli, 1849
 Stiffelio, Trieste, 1850
 Rigoletto, Venezia, 1851
 Il trovatore. Erroma, 1853
 La traviata, Venezia, 1853
 Les vêpres siciliennes, Paris, 1855
 Le trouvère, Paris, 1857
 Simon Boccanegra, Venezia, 1857
 Aroldo, Rimini, 1857
 Un ballo in maschera, Erroma, 1859
 La forza del destino, San Petersburgo, 1862
 Macbeth, Paris, 1865
 Don Carlos, Paris, 1867
 La forza del destino, Milan, 1869
 Aida, Kairo, 1871
 Otelo, Milan, 1887
 Falstaff, Milan, 1893

Eliza musika eta opera ez dena 
 Requiem (1873-1874)
 Stabat Mater (1895-1897)
 Te Deum (1895-1897)
 Messa per Rossini (1869) (1988an estreinatua Stuttgarten) (beste konpositore batzuekin konposatua)
 Inno delle Nazioni (Nazioen ereserkia) (1862)
 Quattro Pezzi Sacri (lehenengo entzunaldia 1898ko apirilaren 7an)
 Mi Menorreko Soken Kuartetoa (1873)
 Te Deum koroarentzat eta orkestrarentzat
 Suoni la tromba (1848), Giuseppe Mameliren aberriaren himnoa letrarekin
 Ave Maria (1880)

Abestiak:
 Sei Romanze (1838)
 Non t'accostar all'urna (Jacopo Vittorelli)
 More, Elisa, lo stanco poeta (Tommaso Bianchi)
 In solitaria stanza (Jacopo Vittorelli)
 Nell'orror di note oscura (Carlo Angiolini)
 Perduta ho la pace
 Deh, pietoso, o addolorata (Luigi Balestra)
 L'esule (1839) (Temistocle Solera)
 La seduzione (1839) (Luigi Balestra)
 Guarda che bianca luna: notturno (1839) (Jacopo Vittorelli)
 Album di Sei Romanze (1845)
 Il tramonto (Andrea Maffei)
 La zingara (S. Manfredo Maggioni)
 Ad una stella (Maffei)
 Lo Spazzacamino (Felice Romani)
 Il Mistero (Felice Romani)
 Brindisi (Maffei)
 Il poveretto (1847) (Maggioni)
 L'Abandonée (1849) (Escudier)
 Stornello (1869) (anonimoa)
 Pietà Signor (1894) (Verdi eta Boito)

Obra galduak
Verdik Bussetoko orkestrazale batentzat hainbat obra idatzi zuen, baina ez dira gorde, Verdik berak hautsi baitzituen, hain zuzen ere.

Asteroidea 
1982ko urriaren 27an, asteroide bat aurkitu eta 3975 Verdi izena jarri zioten.

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Julian Gaiarre
 Donostiako Orfeoia
 Bilboko Koral Elkartea
 Sevillako Errege Orkestra Sinfonikoa
 María Bayo
 Montserrat Caballé
 Josep Carreras
 Suezko kanala
 Freddie Mercury
 Sherlock Holmes
 Emilia-Romagna
 Victor Hugo
 Parmako probintzia
 Parma
 Giacomo Puccini
 Franz Liszt
 Viorica Ursuleac
 Obertura
 Libreto
 Ofikleido
 Alexandre Dumas (semea)
 Espineta
 La Scala
 861 Aïda
 Ángeles Caso
 José Mardones
 Jean Borthayre

Kanpo estekak 

Musika klasikoko musikagileak
Erromantizismoaren musikagileak
Opera egileak
Italiako musikagileak
Parmarrak
 
XIX. mendeko musikagileak
XX. mendeko musikagileak
Istripu zerebrobaskularrak hildakoak
Ohorezko Legioko zaldunak
Milanen hildakoak