Lerrutz

Lerrutz Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Lizoainibar ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak lerruztarrak dira.

Izena 
Lerrutz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Lerruz (1258)
 Leurruz (1280)
 Lerruz (1299)
 Lerruz (1366)
 Leruz (1366)
 Lerruz (1532)
 Lerruz (1802)
 Lerruz (1996)
 Lerrutz (1999)

Geografia 
Lerrutz Lizoainibar ibarran dago.

Ingurune naturala eta klima 
Lizoainibar Pirinioaurreko ibarra da, Eguesibar eta Longida lotzen dituen lautada da. Ibaia zeharkatzen du Erro ibaiak, Irati-Aragoi ibaiaren adarrak.

Ibarreko klima azpi-mediterraneoa da, urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu ingurukoa, eta batez besteko prezipitazioak 800 mm eta 1 000 mm bitartekoak. Urteko egun euritsuak 90 izaten dira, batez ere udaberri eta udazkenean. Uda garaian, bi hilabete lehor izaten dira, uztaila, eta, batez ere, abuztua.

Herrigunearen inguruko basoetan, birlandatutako pinuak dira nagusi. Birlandaketa hauek XIX. mendetik aurrera egin ziren, inguruko zerrategiek zuten hazkunde azkarreko zuhaitzen beharra zela eta. Oraindik ere, 100-120 hektarea gordetzen da.

Estazio meteorologikoak 
Lizoainibarren dagoen Beortegi herrian, itsasoaren mailatik 580 metrora, Nafarroako Gobernuak 1998n jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Tibalt II.a Nafarroakoa erregeak 1258n ibarreko ondarearekiko perpendikularki lotutako haraneko lekuen artean dago. Bere urteko bularrak, 1280an, 40 soldata gehi 20 gari-kahitz batzen zituen 1427an, 30 soldata eta 5 kahitz eta erdi gari ziren, eta horrek uzkurtze demografiko nabarmena iradokitzen du; eta 32 soldatara murriztua zegoen Joanes I.a erregeak Joan Perez Alliri utzi zionean 1461ean. Orreagako Santa Mariak 1473n udalerriko lursail batzuei buruzko urteroko errolda eskuratu zuen.

1835-1845eko udal-erreformetara arte, Lerrutz Lizoainibarko diputatuak eta bere bizilagunen artean aukeratzen zen herriko erregidore batek gobernatzen zuten. 1847an eskola bat zuen, berrogeita hamar gari-lapurretaz hornitua; apaiza herritarren hornidurakoa zen; bideak, lokalak eta egoera txarrean; zerbitzari batek posta eraman eta ekartzen zuen Urroztik.

Demografia 
 biztanle zituen Lerrutzek.

Kultura

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Lizoainibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurre ibarretik Eguesibar eta Longida ibarrekin eta Pirinioaurreko Eguesibar eta Longida ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Lizoainibar atzerakada-eremuan sailkatu zituen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Lerruzko azpieuskalkia pirinioaurrera da.

Euskararen Foru Legea 

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Lizoainibar-Arriasgoiti eremu mistoko udalerria da. 2010eko erroldan, herritarren % 10,62ek zekien euskaraz.

Jaiak 
 San Pedroko jaiak, urriaren lehen asteburuan

Ondasun nabarmenak 
 San Pedro eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.
 Lerruzko jauregia, Erdi Aroko jauregia.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Lizoainibar
 Lizoainibar-Arriasgoiti
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 
 Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalako webgune ofiziala

Lizoainibarko lekuak