Pierre-Joseph Proudhon

Pierre-Joseph Proudhon (Besançon, 1809ko urtarrilaren 15a - Paris, 1865eko urtarrilaren 19a) frantziar politikaria eta mutualismoren sortzailea izan zen. Bere burua anarkistatzat agertu zuen lehen pertsona izan zen. Mikhail Bakuninek esan zuen bezala, Proudhon anarkisten maisua izan zen.

Biografia 
Familia xehe bateko semea zen, eta ikasketak utzi behar izan zituen, lanean hasteko. Parisa jo zuen 1838an, eta handik bi urtera kaleratu zuen Qu´est-ce que la propriété? («Zer da jabetza?») obra. Liburu horrek eztabaida biziak sortu zituen, jabegoa lapurreta dela baieztatzen zuelako.

Avertissement aux propriétaires (1842, «Jabeei oharra») obran azaldutako tesien ondorioz, epaitu egin zuten, baina aske utzi zuten, eta Lyon hirira joan zen bizitzera. Parisa egin zituen bidaietan Karl Marx eta Mikhail Bakunin ezagutu zituen, besteak beste. Système des contradictions économiques, ou philosophie de la misère (1846, «Kontraesan ekonomikoen sistema, edo miseriaren filosofia») liburuan gogor kritikatu zuen komunismoa, autoritarismoa eta estatu zentralizatuaren defentsa zekarrela argudiatuz; Marxek gogor erantzun zion La Misère de la philosophie (1847, «Filosofiaren miseria») liburuan.

Parisen hartu zuen berriz ere bizilekua, eta 1848ko Frantziako Iraultzan parte hartu zuen. 1849an atxilotu zuten, Napoleon III.ari egin zizkion kritikengatik. Espetxean zegoela, Idée générale de la révolution au XIXème siècle (1851, «XIX. mendeko iraultzako ideia nagusia») obra idatzi zuen; obra horretan, estatu nazionalik gabeko eta mugarik gabeko gizarte federal baten ikuspegia eman zuen, aginpidea komunitateen edo herrietako elkarteen esku utziko zuena, eta autogestioaren bidez gobernatuko zena.

Bestalde, bortxakeriaren kontrakoa zen. Proudhonen ustez, etikaren aurreramenduak berak bultzatuko zuen gobernuen desagertzea. Burgesen eta langileen arteko batasunaren alde agertu zen, eta komunistek atzerakoitzat jo zuten. 1852. urtean aske geratu zen, poliziaren begiradapean bizi behar izan zuen arren. De la justice dans la révolution et dans l´église obran (1858, «Justizia iraultzan eta Elizan») Eliza gaitzetsi zuen, eta haren ondorioz Bruselara erbesteratu behar izan zuen. Sei urte geroago Parisa itzuli zen, eta Du principe fédératif (1863, «Federazioaren printzipioa») obra argitaratu zuen, bere ideia politikoak biltzen zituen obra, hain zuzen.

Haurtzaroa 
Besançonen jaio zen, familia artisau eta nekazari baten altzoan. Aitak, Claude Proudhon, upelgile eta garagardogileak, uste zuen ekoizten zuen garagardoa bere ekoizpenaren kostoari erantzitako balore batean saldu behar zela, bere lanaren ordaina hain zuzen ere; bestela, erosleari gehiago kobratuz gero, lapurreta egiten ariko zitzaionaren iritzia  zuen. Aitaren jarrera honek Proudhonengan eragina izango zuen, zeinen lanetan agerikoa izango den bidezko prezioaren bilaketa lanaren ordain hertsi gisa, “soberako irabazi” oro “diru-sartze ez-irabazi” kontsideratuz. Ama sukaldari eta zerbitzaria zuen. Proudhon berak bizitza osoan lan egin zuen: lehenengo behi zaintzaile eta itzain bezala 12 urte izan arte, gero upelgile moduan egin zuen lan aitarekin; ondoren, nekazari morroi postuan eta, azkenik, tipografoa izan zen. Bere iritzi ekonomiko eta sozialek lehenengo sutrai sakona dute lanaren, jabetzaren, salmentaren eta balorearen bere haurtzaroko behaketetan.

Pentsamendua 
Proudhonen pentsamendua, lehenik eta behin, Ilustrazioko filosofiatik abiatzen da. Enpirista ingelesak (Locke, David Hume, etab.) eta entziklopedista frantsesak, hala nola Voltaire, Helvetius eta, bereziki Diderot, dira bere doktrinaren aitzindariak. Gogor egiten du Rousseauren aurka (Godwin eta Bakuninek egin zuten bezala), baina berarengandik oinarrizko ideia batzuk hartzen ditu.

Sozialista utopikoen kritika zorrotzek ere eragina dute Proudhonengan, Saint-Simon eta Fourier kasu, baina menderakaitz izan zen eraikuntza ideal eta koadro futuristen eraikuntzaren aurrean.

Erreferentziak 

Besançondarrak
Frantziako filosofoak
Frantziako anarkistak
Frantziako hargin beltzak
Montparnasse hilerrian lurperatutakoak
Parisen hildakoak
Filosofo sozialak
Besançontarrak
Anarkismoaren historia