Artseniko

Artsenikoa elementu kimiko bat da, As ikurra eta 33 zenbaki atomikoa dituena. Alberto Handiak aurkitu zuen 1250ean. Metaloide pozoitsua da, forma alotropiko asko dituena, besteak beste, horia (molekula ez-metalikoa) eta hainbat forma beltz eta gris (metaloideak). Naturan artseniko elementala hiru forma metaloidetan aurki daiteke, bakoitza bere kristal-egiturarekin: artseniko minerala sensu stricto, eta bakanagoak diren artsenolanprita eta parartsenolanprita. Haatik, gehienetan artseniuro edo artsenato eran agertzen da. Mota horietako ehundaka konposatu ezagutzen dira. Artsenikoa eta bere konposatuak pestizidetan, herbizidetan, intsektizidetan eta aleazioetan erabiltzen dira.

Artsenikoaren oxidazio-egoera nagusiak hauek dira: -3 (artseniuroak: normalean aleazio-formako metal arteko konposatuak), +3 (artsenatoak (III) edo artsenitoak, alegia, konposatu organoartseniko gehienak), eta +5 (artsenatoak(V), oxikonposatu artseniko ez-organiko egonkorrenak). Artsenikoa beste artseniko-atomo batzuekin ere lotzen da, esaterako As-As bikoteak sortuz realgar izeneko sulfuro gorrian edo As43- ioiak skutterudita izeneko konposatuan.

Aplikazioak

Gaur egun erabiliak 
 Dekoloratzaile bezala bidrioaren fabrikazioan.
 Intsektizida ( berun artseniatoa), herbizida (sodio artsenitoa) eta posoietan erabiltzen da.
 Pigmentu eta piroteknian erabiltzen den artseniko disulfuroa.
 Berun eta aleazioetan gehigarri bezala erabiltzen da.
 Galio artseniuroa erabiltzen da material erdieroale moduan zirkuito integratu azkarragoetan.

Ez erabiliak 
 Medikuntzan erabiltzen zen, hala ere gaur egun erabiltzen hasi da artseniko trioxidoa erabiliz leuzemia promielozitikoa tratatzeko.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Elementu kimikoak
Pniktogenoak
Disruptore endokrinoak
Teratogenoak