Euskal estiloko arkitektura

Euskal estiloko arkitektura XIX. mendetik gaur arte Euskal Herriko etxegintza tradizionalean oinarritutako arkitektura estiloa da. Batez ere Euskal Herrian bertan garatutako estiloa da, baina Euskal Herritik kanpo ere ageri da. Gainera, XIX. mende amaieran eta XX. mende hasieran gaina izandako estiloa da, nahiz eta egun ere erabiltzen den.

Frantsesez néo-basque izena hartzen du eta gaztelaniaz, neovasco. Ez da nahastu behar Euskal Arkitekturarekin, Euskal Herriko arkitektura guztia baita, tradizionala izan ala ez.

Historia

Sorrera 

XIX. mendean, arkitektura estilo eta garaien aztertzearekin batera, arkitektura historizista garatzen joan zen. Horrela garai eta estilo guztietakoak eraikitzen hasi zen. Gainera, abertzaletasuna garatzen joan zen Europa osoan eta, horrekin batera, ‘’nazio eta eskualde estiloak’’ jaio ziren.

Euskal Herrian, abertzaletasunak eta turismoak bultzatua, euskal nortasun adierazi nahian, euskal estiloko arkitektura garatu zen.

Ezaugarriak 
 Bolumen trinkoa eta oinplano lauki edo laukizuzenekoa. Ez du atxikitako edo alboko elementurik. (jatorria: bizitegi eta ukuiluak teilape berean)
 Teilatua
 Malda txikiko bi isurikoa, gailurra fatxada nagusiarekin elkarzut. (jatorria: euri ugari baina elur gutxi)
 Teila arabiarrak
 Horma zuriak beti (jatorria: karezko zarpeatua)
 Behe solairua harrizko itxurakoa, besteak zurezko egitura itxurakoak. (jatorria: lurreko hezetasunetik aldentzeko)
 Zurbesoak lehen solairutik gora, ia beti zut.
 Tarteak beteak eta zuriz margotuak (batzuetan adreilu ikusiz).
 Zurezko elementuak (zurbesoak, teilatu hagala, arotzia...) beti margotuak (jatorria: babesa hezetasunare aurka)
 Koloreak: urdin-berdea (kobre sulfatoa), gorria, gorriluna (idi-odol kolorea), berdea, urdin argia.
 Asimetria (ia beti)
 Sarrerako atari edo lorio handia, gehienetan ataburu zuzenekoa, baina baita ere erdi-puntuko arku itxurakoa (bat ala bi).

Estiloak eta aldaerak 

Estilo nagusia Lapurdiko baserrien arkitekturan oinarritzen da. Baina beste hainbat aldarea ere baditu, hala nola, euskal barroko berria edo euskal neo-barrokoa.

 Lapurtarra

 Barroko berria

Ikus, gainera 
 Baserri

Kanpo estekak 
  Arkitektura euskal-gaskoia www.gasconha.com gunean
  Euskal arkitektura berriaren inguruko eta aurkako ETBren Del País de los Vascos saileko erreportajea

Euskal estiloko arkitektura