Cahuide

Cahuide, benetako izenez Titu Cusi Huallpa Pedro Pizarro kronistaren arabera, Sacsayhuamaneko guduan parte hartu zuen gerlari inka bat izan zen, eta porrota une batetik bestera gertatuko zenez, bere burua Sacsayhuamaneko hiru dorreetako baten tontorretik bota zuen, Muyucmarcatik (kitxuaz "toki borobila" esan nahi duena) espainiar etsaien eskuetan ez erortzeko.

Izena 
Kronistaren batzuk Quispe Tito deitzen dute, beste batzuk Culla eta beste batzuk Surihuaman. Oraindik ez da ezagutzen bere izen zehatza, baina modu herrikoian Cahuide bezala ezagutzen da, kitxuazko kawiri hitzetik datorrena eta zaintzailea edo dorre buruzagia esan nahi duena.

Biografia

Buruzagi belarrihandi 
Cahuide inka erregetzako "buruzagi belarrihandia" izan zen. Berari buruz aldarte berezi eta izaera borrokarikoa zela esaten da, ausardia nekaezinez eta ereduzko kemenez borrokatu zuena inka armadan. Espainiarrak iristean, Manco Incak hasitako matxinadara batu zen.

Sacsayhuamanen defentsa eta heriotza 
1536an, Cuscoren setioari amaiera emateko, espainiarrek Sacsayhuamaneko gotorlekuko harresiak asaltuan hartzea erabakitzen dute, toki estrategikoa, nondik Manco Incaren tropek hiriaren aurkako erasoak zuzentzen zituen. Borroka gogor baten ondoren, espainiarrak eta euren aliatu indigenak gotorlekuko harresi eta dorreak irabazten joan ziren. Pedro Pizarrok hala deskribatzen du guduaren amaieran gertatutakoa:

Ikus, gainera 
 Challcuchima
 Quizquiz
 Inka armada

Inkak