Koldo Izagirre

Koldo Izagirre Urreaga (Pasaia - Altza, Gipuzkoa, 1953ko ekainaren 21a) euskal idazle oparo, goraipatu eta berritzaileenetako bat da. Literaturaren genero guztiak landu ditu bere idazlanetan: poesia, eleberrigintza, ipuingintza eta saiakera. Hainbat euskal autore klasiko beste hizkuntza batzuetara itzuli ditu, eta literatura unibertsaleko lanak euskaratu ere bai. Helduentzat egindako literaturaz gain, haur eta gazteentzat ere zenbait lan idatzi ditu. Prentsan maiz artikuluak plazaratzen ditu, eta telebistarako eta zinemarako gidoilari lanetan ere aritu izan da.

1978an Oh! Euzkadi literatura aldizkari berritzailea sortu zuen, Ramon Saizarbitoriarekin eta beste idazle batzuekin batera, eta 80ko hamarkadan Bernardo Atxagarekin elkarlanean Panpina Ustela aldizkaria atera zuen.  Jose Mari Olaizolarekin batera Ustela argitalpenak bultzatu zituen, idazle, gehienetan berri, eta ilustratzaileen lankidetza, ordura arte urria, praktika ohiko bihurtuz. 2000. urtetik aurrera XX. mendeko 40 euskal poetaren antologiak apailatu zituen Susa argitaletxean. Sareko Armiarma literatur-proiektuko bultzatzaile eta lankidea da.

Gabriel Arestik aspaldian idazle galegoekin zabaldutako harremanaren bidea berreskuratu zuen 1976an bere lehen itzulpen lanarekin: Castelaoren Kristalezko begia: eskeleto baten oroimenak (Kriselu, Donostia). Orduz geroztik berrogeitaka dira argitaratu dituen itzulpen lanak argitaletxe eta sail ugaritan, literatura unibertsalaren bilduman barne. EIZIE sortu zuen taldeko kide izan zen eta zuzendaritza taldeko kide 1988-1991 urteetan. 

Galegotik egindako itzulpenen adibideak dira honako hauek: 1985ean Manuel Maríaren bi antzerki-lan Antzerti aldizkarian (Berengela izeneko otarantza baten ibilketak eta biribilketak eta Maiatza zorabiatuaren pastorala izenburuekin), eta 2005ean Manuel Maríaren beraren 32 poema, hizkuntza bietan Antoloxía homenaxe 32 poemas galegos coa sua traducción ao éuscaro liburuan argitaratu zituen Pasaiako udalarekin, Gipuzkoako Galiziako etxeekin eta Fato Cultural Daniel Castelao elkartearekin .

1990ean Offeko maitasuna filma zuzendu zuen. Gidoia ere idatzi zuen, bi urte lehenago Ke arteko egunak filmean egin zuen bezalaxe. Halaber, marrazki bizidunetako pelikuletarako gidoiak egin izan ditu, besteak beste, Fernando Amezketarra, Txirrita eta Lazkao Txiki bertsolariei buruzko teleserieak egin zituen gidoilari gisa Juanba Berasategirekin eta ETBrekin.

Behin baino gehiagotan egon da Euskadi Saria merezi izatetik hurbil, baina uko egin izan dio saritua izateari, publikoki bezala pribatuki. Utikan Euskadi Sariak manifestu ezagunaren bultzatzaile eta sinatzaileetako bat da.

Idazlan batzuk

Poesia 
 Itsaso ahantzia, 1976, Kriseilu.
 Oinaze zaharrera, 1977, Ustela saila.
 Guardasola ahantzia, 1978, Ustela Saila.
 Balizko erroten erresuma, 1989, Susa.
 Non dago Basque harbour? 1997, Susa.
 Teilatuko lizarra 2005, Susa.
 Rimmel 2006, Susa.
 Parisen bizi naiz 2013, Susa.

Eleberrigintza 
 Euzkadi merezi zuten 1985, Hordago.
 Nik ere Germinal! egin gura nuen aldarri1998, Elkar.
 Agirre zaharraren kartzelaldi berriak 1999, Elkar.
 Egarri egunak portualdean 2011, Susa.
 Dumitru 2014, Erein.
 Koldo Izagirre Intxaurrondo 2022 01.jpg (fitxategia)Lorea Gernika, andrazko bat  2015, Susa.

Narrazioa 
 Metxa esaten dioten agirretar baten ibili herrenak 1991, Elkar.
 Vladimir 1996, Erein.
 Sua nahi, Mr Churchill? 2005, Susa.
 Franco hil zuten egunak 2016, Susa.

Antzerkia 
 Metxa 2002. Susa Eneko Olasaagaztiren egokitzapenarekin.
 Sagasti eder printzesa eta Granadako Boabdil  2020, Booktegi

Gidoilaria 

 Kalabaza tripontzia. 1989. Musika: Oskorri. Gidoia: Koldo Izagirre. Lotura films.
 Ke arteko egunak, 1990, Elkar
 Fernando Amezketarra bertsolariaren teleseriearen gidoilari Juanba Berasategi eta ETBrekin. 1994-1996. Gipuzkoar plazagizon eta bertsolariaren ibilketak eta biribilketak kontatzen dituen telesaila.
 Lazkao Txiki bertsolariei buruzko teleseriearen gidoilari Juanba Berasategi eta ETBrekin.Joxe Miguel Iztueta Kortajarena, Lazkao Txiki ezizenez, Bertsolaririk ezagunenetakoaren istorioak kontatzen dituen marrazki bizidunetako telesaila da. ETBk 1997an 76 atal igorri zituen.
 Txirrita bertsolariaren teleseriearen gidoilari Juanba Berasategi eta ETBrekin, Bertsolari ospetsuaren istorioak kontatzen dituen marrazki bizidunetako telesaila da. ETBk 1999an 52 atal igorri zituen.

Biografia 

 Elgeta, sasiaren sustraiak, 2000, Trikitixa Elkartea
 Sasi artean Elgeta. 2021, Dani Fano eta Garluk komikigileekin. Ikastolen elkartea.

Hiztegigintza 
 Euskal Lokuzioak, 1981. Hordago. 21. mendean, Susa argitaletxearen eskutik, eta Joxan Elosegi eta Josu Landaren elkarrekin, Euskal Lokuzioak Sarean lana apailatu zen Izagirreren lan haren gainean. Intza Proiektua izena jarri zioten egitasmoari.

Kronika 
 Ez duk erraza, konpai 1995, Susa.
 "Merry Christmas, Panama" esan zuen heriotzak 1999, Euskaldunon Egunkaria.

Saiakera 
 Autopsiarako frogak 2010, Susa.
 Euskararen historia txikia Donostian. 1998, Susa
 Gerraurreko literatur kritika. 1996, Labayru - Amorebieta Etxanoko Udala
 Gure zinemaren historia petrala. 1996, Susa

Abestietako hitzak 
Badok.eus atarian 40 baino gehiago dira Koldo Izagirreren hitzak ditutzen abestiak, besteak beste hauek:

 Zure bularretan. Imanol, Iratze okre geldiak albuma. 1982
 Ene haserrea. Imanol, Iratze okre geldiak albuma. 1982
 Nire euskaltasuna. Imanol, Mea kulparik ez  albuma. Elkar. 1986
 Baionatik Bilbora. Imanol, Mea kulparik ez  albuma. Elkar. 1986
 Ilargia nahi zuen atzeman. Oskorri. Datorrena datorrela albuma. Elkar. 1989.
 Euskal euskaldunaren balada. Oskorri. Landalan albuma.  1995.
 Ni gizon ergela naiz. Oskorri. Landalan albuma.  1995.
 Agirretarren bandera. Oskorri. Landalan albuma.  1995.
 Amorezaren ataka. JexuxMai Lopetegi. Denboratik at albumean. Soar eta Abar - 1997
 Joseba Tapiaren Apoaren edertasuna albumeko kanta guztiak (9) Gaztelupeko Hotsak- 1998
 Wafa. Joseba Tapia. Hain zuzen albuma. Gaztelupeko Hotsak. 2002
 Aritmetika arazoak. Joseba Tapia. Hain zuzen albuma. Gaztelupeko Hotsak. 2002
 Loiolako porrusalda. Joseba Tapia. Hain zuzen albuma. Gaztelupeko Hotsak. 2002

 Zoragarria ez al da? Joseba Tapia. Real Politik albuma. Zakurraren bibolina. 2006
 Umearen ehiza. Jacques  Prevert-en itzulpena. Joseba Tapia. Real Politik albuma. Zakurraren bibolina. 2006
 Lagun galduaren geografia. Joseba Tapia. Real Politik albuma. Zakurraren bibolina. 2006
 Real politik. Joseba Tapia. Real Politik albuma. Zakurraren bibolina. 2006
 Etorbide profesionala. Joseba Tapia. Real Politik albuma. Zakurraren bibolina. 2006
 Milaka bilaka. Fermin Muguruza. Asthmatic Lion Sound Systema albumean. Talka. 2008.
 Batela. Jokin Lasa. Zortziko txiki bat albuma. 2013.
 Izar hordien balsa. Jokin Lasa. Zortziko txiki bat albuma. 2013.
 Ez zaitut katibu nahi (Off-eko maitasuna). Oskorri. Antzinako bitxikeria ineditoak (1971-2002) albuma, Elkar.  2016.
 Real politik. Joseba Tapia. Real politik eta Besamotzak albumetan. Gaztelupeko Hotsak. 2017
 Bidegorrian. Joseba Tapia. Besamotzak. Gaztelupeko Hotsak. 2017
 Putzuz putzu. Joseba Tapia. Besamotzak. Gaztelupeko Hotsak. 2017.
 Belearen balada beltza. Gontzal Mendibil. Biok albumean. Tori Produkzioak.2019.
 Joseba Tapiaren Egon edo ez egon albumeko kanta guztiak (9) Zakurraren biolina- 2021

Itzulpenak 
Gabriel Arestik aspaldian idazle galegoekin zabaldutako harremana berreskuratu zuen 1976an bere lehen itzulpen lanarekin, Castelaoren Kristalezko begia: eskeleto baten oroimenak, (Kriselu, Donostia). Harrezkero asko dira argitaratu dituen itzulpen lanak argitaletxe eta sail ugaritan, Literatura Unibertsala bilduman barne. Hainbat hizkuntza eta autore landu ditu: Hikmet, Vian, Saint-Exupery, Barthes, Brodsky. Juan Gelman, Eluard, Victor Hugo, Celan, Mérimée, Maiakovski eta abar. Hala ere bereziki azpimarratu behar da Galizia (Manuel Maria, Uxio Novoneyra, Manuel Antonio, Dieste, Xabier P. Docampo, Rosalia de Castro) eta Kataluniako literaturarekin (Salvador Espriu, Joan Salvat-Papasseit) ezarri izan duen lotura sendoa.
 Armadiloaren igarkizuna, Zerocalcare (2021)
 Kobane Calling : Orain.  Zerocalcare (2020).
 Hondamuinean : Sei hilabete geroago. Zerocalcare (2019)
 Hondamuinean. Zerocalcare (2018)     
 Poesia kaiera [antologia]. Rosalia de Castro (2017)
 Ulenspiegelen elezaharra. Charles de Coster (2016)     [
 Poesia kaiera [antologia]. Carlos  Drummond de Andrade (2014)
 Nola dastatu ilargia?  Michael Grejniec (2014)    
 Pies sucios / Zangozikin. Koldo Izagirre (2009)
 El zorro ladrón / Barriola, San Adriango azeria. Koldo Izagirre (2009)
 Desertorea, Boris Vian. Armiarma, 2009
 Gaueko hegaldia, Antoine de Saint-Exupery. Igela, 2008
 Bi poema, Wislawa Szymborska. 1999, 2008
 Hogeita bost poema, Mahmud Darwish. Itzul: Itxaro Borda / Koldo Izagirre / armiarma.eus, 2008
 Ulenspiegelen elezaharra, Charles de Coster. Alberdania-Elkar, 2007
 Umearen ehiza, Jacques Prevert. Realpolitik, 2006
 Sud-Ouestaren argia, Roland Barthes. susa-literatura.com, 2005
 Antoloxia homenaxe, 32 poema, Manuel Maria. Fato Cultural Daniel Castelao, 2005
 Nazkatutako bluesa, Langston Hughes. Ahalegina, 2004
 Eguna garaitu, gaua garaitu, Robert Desnos. Ahalegina, 2004
 Nekatua nago, Yehuda Amichai. Ahalegina, 2004
 Ni zapatok naute, Felix Leclerc. Itzul.: Itxaro Borda / Koldo Izagirre / Ahalegina, 2004
 Iparburuko esploratzailea, Joseph Brodsky. Ahalegina, 2004
 Askatasunaren kantua, Banira Giri. Ahalegina, 2004
 Lanari lotua, Liam O'Muirthile. Ahalegina, 2004
 Ez ezazula uste, Claes Andersson. Ahalegina, 2004
 Katu beltza, Ali Prodimja. Ahalegina, 2004
 Ireki leihoak, mesedez!, Fakhar Zaman. Ahalegina, 2004
 Estrontzio 90, Nazim Hikmet. Ahalegina, 2004
 Adoreak, Juan Gelman. Ahalegina, 2004
 Hamar poema, Paul Eluard. armiarma.eus, 2002
 Idi orgaren karranka, Victor Hugo. Elkar, 2002
 Heriofuga, Paul Celan. Literatura Unibertsala – Batxilergoa, 2000
 Zerua eta itsasoa, Joan Salvat-Papasseit. Vladimir-12, 1999
 Gauez ate joka datozenean, Xabier P. Docampo. Elkar, 1996
 Mateo falcone eta beste zenbait istorio, Prosper Mérimée. Elkar, 1995
 Idazlan hautatuak, Joan Salvat-Papasseit. Pamiela, 1995
 Poema antologia, Vladimir Maiakovski. Susa, 1993
 Intxixuen artxibotik, Rafael Dieste. Elkar, 1993
 Lauretatik lauretara, Manuel Antonio. Itzul.: Iñigo Aranbarri / Koldo Izagirre. Susa, 1992
 Ramon Lamoteren gauzak, Paco Martin. Elkar, 1989
 Aresti/Ferreiro/Espriu antologia, Salvador Espriu. Erein, 1988
 Bazterrak, Uxío Novoneyra. Pamiela, 1988
 Zirtzilak: Kristalezko begia, Alfonso Rodríguez Castelao. Susa, 1986
 Maiatza zorabiatuaren pastorala, Manuel Maria. Antzerti-72, 1985
 Berengela izeneko otarantza baten ibilketak eta biribilketak, Manuel Maria. Antzerti-72, 1985
 Kristalezko begia: eskeleto baten oroimenak, Alfonso Rodríguez Castelao. Kriselu, 1976

Antologiak 
 Euskal literaturaren antologia. Elkar-Ikastolen Elkartea, 1998. Xabier Mendigurenekin elkarlanean
 Elurra ikusi dut. Xabier Leteren poemak. Elkar poesia, 2017, 304 or. ISBN: 978-84-9027-588-7.

Beste kolaborazioak 

 "Gure Himalaya". Felix eta Alberto Iñurrategi. Testua: Koldo Izagirre.  Kutxa Fundazioa, 1998. .

Metxa pertsonaia eta agirretartasuna 

Metxa agure ibiltaria pertsonaia literario sortu zuen Izagirrek 1991n argitaratutako Metxa esaten dioten agirretar baten ibili herrenak ipuin liburuan. Izagirrek bigarren liburu bat argitaratu zuen 1999an Agirre'tar Nikola "Metxa" pertsonaia berreskuratuta,  "Agirre zaharraren kartzelaldi berriak" eleberria. 

itzulpenek eta sormen-lanek erakutsi dute pertsonaia interesgarria eta emankorra izan dela. Lehenik, gaztelerara itzuli ziren Metxa protagonistatzat duten bi nobelak: Malandanzas de un Aguirre llamado Mecha (1997, Hiru), eta Nuevas prisiones del viejo Aguirre (2001, Ttarttalo). Bigarrenik, beste sormen-lan batzuen iturri bihurtu zen Metxa pertsonaia literarioa: batetik, Metxa (2003) antzerki-lan honetan, eta, bestetik, Pablo Sastrek atonduriko lagunen zerrenda luzean, Eguzkipekoak (2003) lanean, Metxa pertsonaia literarioa ere aipatzen da. Zalantzarik ez, nortasun handiko eta nortasun bereziko pertsonaia literarioa sortu zuen Koldo Izagirrek, eta maila bereko interpretazioa egin zuen Soroizek antzezlanean.

Agirretartasunaren kontzeptuak gidatzen du Metxa zaharraren nortasuna. Agirre'tar Nikola, "Metxa", 77 urteko agirretarra dugu. Batean, bere herrian Pelton turbina sartzen saiatuko da; bestean, gerra zibilean abiadore izan zela esango digu; hurrengoan. tanke-gidaria izan zela gogoratuko du. Auskalo zer ez ote duen egin edo esan Metxak. Agirretar on bat bezala. sorpresa huts bihurtzen zaigu Metxa bere jarrera, pentsamendu eta ekintzekin. Ez da erraza agirretar bat zer den esatea. baina. zerbait esatekotan. pertsonaia maitagarria dela esan behar. Behin baino gehiagotan etorriko zaio irakurleari irribarrea Metxa egoskor maitagarri honen ibiliak eta eroriak irakurtzean.

Honela definitzen Metxak berak: “Agirretartasuna ez baitu sorlekuak ematen, baizik eta erorikoen minak”  Hortaz, agirretartasunak nolabait sorlekuak emaniko tasunak (eta mugak) ezeztatzen ditu, eta, era berean, sorlekuaren ideia du abiaburu. Ondorioz, agirretartasunaren kontzepzioak euskalduntasunaren eta abertzaletasunaren diskurtso zenbait jartzen ditu auzitan.

Bide horretatik, nortasun paradoxiko eta ironikoa du Metxa zaharrak. Izaera paradoxiko hori bateraezinak diren bi munduren artean mugitu beharrak eragin duela iradokitzen da nobelan: norbanakoaren mundua (mendebaldeko kulturaren diskurtsoa, askatasunaren bilaketarako eremua), eta giza taldearen edo gizartearen mundua (norbanakoaren askatasun horri nolabaiteko mugak ezartzen dizkion esparrua). Hartara, aldi berean bi aukeraren artean kulunka dabil pertsonaia: askatasuna eta determinazioa. Alde batetik, ekin eta hautatu egin ahal du; eta, beste alde batetik, arauak eta mugak ditu. Ondorioz, nobelak askatasuna du hausnarketa-gai nagusi. Lehenengo eszenan honela kantatzen dute aktore guztiek:

Agirretarren bandera/ hartu dute hankapera

Gure ametsen kondarrak doaz/ errekan behera. 

Ikusirikan galera/ askok egin du atzera

Ezin omen da poza ekarri/ minduen aldera.

Agirretarrak zer garen/ esango dugu bigarren

Zutik irauten saiatzen gara/ erori arren.

Ez bagabiltza azkarren/ ez da gaudelako herren

Munduko zoro guztiak gara/ lagunak elkarren.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Gipuzkoako idazleak.
 Euskal antzerki berria

Kanpo estekak 
 Oh! Euzkadi aldizkariaren ale guztiak
 Koldo Izagirre, Literaturaren Zubitegian
 Koldo Izagirre Urreaga, Inguma datu basean (8 liburu, 16 artikulua, itzulpen bat...)
 Bazka aldizkaria, Koldo Izagirreren artikuluekin
 Koldo Izagirre Berria egunkariko kolaborazioan 
 Koldo Izagirrerei eginiko elkarrizketa, Larrun, 2006-07-30
 Koldo Izagirreri eginiko elkarrizketa, Argia.
 Euskal Lokuzioak Sarean.
 Koldo Izagirrek Natxo de Felipe kantariari egindako bertsoak, Oskorri taldearen agurra dela-eta.

Koldo Izagirre
Antologistak
Pasaiako idazleak
Altzatarrak
Intxaurrondo