Manuel Matxain

Manuel Matxain Ezpeleta (Aiete, Donostia, 1916ko urriaren 13a - ib., 1999ko abenduaren 18a) gipuzkoar bertso-jartzailea izan zen. Bertso-jartzaile bezala ez ezik, bertsolari, korrikalari, bolo- eta toka-jokalari gisa ere nabarmendu zen. 1992an Donostiako Udalak Hiritar Merituari emandako domina eskaini zion. 1994ko Bertsolari Egunean bertsozaleen omenaldia jaso zuen, beste zortzi bertso-jartzailerekin batera.

Haurtzaroa 
Aieteko Txabola etxean jaio zen, aita usurbildarra eta ama oñatiarra zirela (Jose Matxain eta Eustakia Ezpeleta). Eskolan bi urte bakarrik eman zituen. Irakurri eta idazten ikasi ondoren 10 urterekin utzi zuen eskola Donostiako harategi batean lanean hasteko.

Toka jokalaria (1928tik) 
Egunero hamabi ordutan lan egin eta gero Ilunabarrean Aieteko Munto sagardotegira joaten zen tokan egitera. Aitona Pedro ere tokalari ezaguna izandakoa zen eta Manuel 12 urterekin jokalari aparta zen. Herrerako toka-txapelketa 15 urterekin irabazi zuen.

Korrikalaria (1931tik) 

13 urterekin baldosa-fabrika batean hasi zen lanean Donostian, eta beti oinez edo korrika egiten zuen lanerako joan-etorria. Horregatik-edo laster ezaguna egin zen korrikalari moduan ere. 15 urterekin Gipuzkoako Infantilen txapelduna izan zen Tolosan. Uliako Gimnastika taldean hasi zen korrikalari moduan fondoko lasterketetan, eta txapelketa ugari irabazi zituen gero, besteak beste, Hasiberrien Txapelketa eta Gipuzkoako Eusko Gaztediko txapelketa 1933an. Baina etorkizun handiko bide hori gerrak moztu zion. UGTko batailoi batean ibili eta preso bukatu zen Santanderren 1937ko abuztuaren 26an. Kartzelatik eta lan-batailoietatik 1943an atera zenean, 27 urte zituela, berriro hasi zen tokan, bolan eta korrikan. Tokan herriz-herri ibiltzen zen herriko festetan, eta sari ugari irabazi zituen. 28 urte zituen lehenengo aldiz bola-lehiaketa batean aurkeztu zenean. Geroztik ia lehiaketa guztiak irabazten zituen tokan eta bola-jokoan: Gipuzkoako Txapelketa, Espainiakoa, Erregulartasunarena, Binaka…

1969an bera eta beste hiru jokalari (Soarte, Usategieta eta Rafael Agirre Franko) Japoniako telebista batera joan ziren euskal jokoak nolakoak ziren erakustera. Esperientzia atsegina izan zen Lau jokalarientzat eta Japoniako telebistarentzat. 

Korrikalari edo lasterkari moduan Lasarteko Krosean ere aritu izan zen, Mamo Wolde eta mundu mailako beste korrikalari ospetsuen parean.

Bertsolari eta bertso jartzailea (1963tik) 

Txikitandik bertsozalea izanda, 1963 urtean hasi zen bertsoak idazten. Euskaltzaindiak antolatutako lehiaketan bigarren saria irabazi zuen Arantzazuko Amari jarritako bere bertso sailak. Handik aurrera bertso sail ugari argitaratu zituen Zeruko Argia eta Goiz-Argi aldizkarietan, baita La Voz de España eta El Diario Vasco egunkarietan ere Basarriren sailean. Idazten zituen bertsoak Aiete ezizenarekin sinatzen zituen. Eta bera izan omen zen baserri multzo bati auzo-izaera ematen hasi zena. 1999ko abenduaren 18an hil zen, Aieten bertan. Matxainen bertso andana batu zituen Antonio Zabala ikerlari bertsozaleak eta Auspoa bilduman argitaratu zituen 1969an, baita bilduma berean Matxain hil eta gero ia 1.200 bertso batu zituen beste bertsio osatuago bat 2003an. Liburu horiek eskuragarri daude Euskaltzaindiaren atarian:

 Uste gabean (1969)
 Uste gabean: bertso guztiak (2003)

Omenaldiak 

 1993an Donostiako Udalak Donostiako Hiritar Merezimenduaren Domina eman zion
 Aieten, Herreran, Ibarran eta beste hainbat tokitan omenaldiak egin zizkioten toka eta bola munduan.
 1994eko Bertsolari Egunean omendu zuten.
 1995ean Euskararen Udal Patronatuak omenaldi bat antolatu zion.

 2017an Matxainen omenez Donostiako udalak toka erraldoi baten itxura duen Toka izeneko eskultura jarri zuen Aieteko parkeko ate baten ondoan.

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Bola jokoa (herri kirola)

Kanpo estekak 
 Manuel Matxain Bertsozale.eus datu-basean

Donostiako bertsolariak
Aiete
Lasterkariak
Euskal Herriko gizon atletak
Herri kirolariak
Donostiarrak