Xerezade

Xerezade () fikziozko pertsonaia da, Mila gau eta bat gehiago Sortaldeko ipuin bildumako narratzailea. Hezar-afsana (, «Mila mitoak») izeneko antzinako liburu persiar batek osatzen du istorio hauen muina. Pertsonaia honetan oinarritua, Nikolai Rimski-Korsakov errusiar musikagileak Scheherazada suite sinfonikoa idatzi zuen.

Jatorria 
Xerezade izenaren aldaerarik goiztiarrenen artean daude Xirazad (, Šīrāzād), Al-Masudiren arabera, eta Xarazad (, Šahrāzād), Ibn al-Nadimen arabera. Bigarren honek «erreinatu eta domeinatzen duen hura (شهر, šahr) noblea da (ازاد, āzād)» esan nahi du.

Xerezade identifikatua edo nahastua izan da Bahmanen alaba Homai erregina legendarioarekin. Honek Čehrzād edo Čehrāzād (, «bere itxura noblea den hura») epitetoa zeukan. Baliteke harengandik partzialki eratorria izatea. Beste batzuen arabera, Harun al-Rashiden ama Al-Khaizuranen eragina izan zuen.

Istorioa 
Mila gau eta bat gehiago ipuin bildumaren arabera, Xariar shahanshah-k (; «errege handia») emaztea hilarazi zuen desleiala zitzaiolako. Harrezkero, egunero emakume birjin batekin ezkontzen zen, baina biharamun goizean emazteari burua ebakitzeko agintzen zuen. Era horretan, Xariar-ek 1.000 emakume baino gehiago hilarazi zituen.

Xerezadek, bisir handiaren alabak, azkena eman nahi zion sarraski horri eta, aitaren erreguei kasurik egin gabe, bere burua eskaini zuen erregearekin gau bat pasatzeko. Errege ganberetara iritsi zirenean, Dunyadad, bere ahizpa maitea, azken aldiz agurtzeko baimena galdegin zuen. Ahizpak, Xerezadek bere artean pentsatua zuen bezala, ipuin bat kontatzeko eskatu zion. Xerezadek gau osoa igaro zuen ipuina kontatzen; Xariar esna egon zen, istorio hura interes handiz entzuten. Egunsentian Xerezadek kontaketari utzi zion, ipuina amaitu gabe utziz. Orduan erregeak, ipuinaren amaiera jakiteko irrikitan baitzegoen, bizia barkatu zion biharamun arte.

Hurrengo gauean, ordea, ipuina amaitu eta beste bat hasi zuen, aurrekoarekin lotua; goiztirian kontaketa eten zuen, ipuina bukatu baino lehen. Eta horrela, gauero. Xerezadek mila gau eta bat gehiagotan bizirik jarraitzea lortu zuen. Ipuinen bitartez, erregearen asperdura uxatzeaz gain, heziketa morala eman zion. Azkenik, orduko hiru seme-alaba zituztela, erregeak Xerezaderekin ezkontzea erabaki zuen.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Mila gau eta bat gehiagoko pertsonaiak
Erdi Aroko elezaharrak
Literaturako emakumezko pertsonaiak