Hernio

Hernio izen bereko mendilerroan dagoen tontor garaiena da, Gipuzkoako erdigune geografikoan kokatua. 1.078 metroko altitudea du. Tolosaldea, Urola Erdia eta Urola Kosta eskualdeetako lurretan dago.

Hernioko hainbat gurutzek kalbario bidea osatzen zuten. 2014ko udazkenean gehienak kendu zituzten, herritar ekimen baten bidez eta Foru Aldundiak onartuta. Tradizioak dioenez, kalbario horretatik pasatzen denari gaixotasunak sendatzen omen zaizkio.

Izena 
XXI. mendearen hasieraraino, euskara estandarrean zalantza zegoen, Ernio ala Hernio idatzi. Euskaltzaindiak 2004ko urriaren 29an onartu zuen Gipuzkoako herri izendegian, Hernialde izenaren grafia agertu zen. Arau maila duen erabaki haren ondorioz (Euskaltzaindiak euskara baturako emandako 140. araua), herri horren izenaren jatorria den Hernio mendiari (eta mendilerro osoari) ere H- hasiera jartzea gomendatzen du Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordeak.

Kokapena 
Hernioko lurrak zortzi herrik dituzte: Aiak iparraldean, Alkizak, Asteasuk eta Larraulek ekialdean, Bidania-Goiatzek, Albizturrek eta Hernialdek hegoaldean eta Errezilek mendebaldean.

Bestela, ipar-mendebaldean Gazume (1.001 m) eta hego-ekialdean Herniozabal (1.011 m) inguruko mendi nagusiak dira.

Historia 
XVI. mendean, Inazio Loiolakoak gau bat pasatu zuen Iturriotzeko bentan Paristik Azpeitirako itzulera bidaian.

1940ko hamarkadan, Hernioko kablearen bidez garraiatzen zuten egurra mendialdetik Alkiza eta Asteasuraino. Bi urtetan zehar soilik erabili zen.

1947an ezarri zen gaur egun gailurrean ikusten den gurutzea, San Inazio egunean.

2014an aurreko hamarkadetan metatzen joan ziren gurutzeak kendu zituzten (hildakoen oroigarri gisa ezarriak gehienak, eta askotan ekimen partikularretatik abiatuak).

2019ko urtarrilaren 9an, Portugaldik Hondarribira zihoan hegazkin arin batek istripua izan zuen Hernio mendian eta bi bidaiariak hil ziren.

Erromeria 
Iraileko igande guztietan erromeria egiten da Hernioko gailurretik hurbil dagoen Zelatungo zelaian (841 m), han dauden bi txabolen inguruan. Tradizioari jarraituz, jendea antzinean zinta urdin, arrosa eta horiekin igotzen zen, eta azken hamarkadetan gorri, berde eta zuriekin, aldarrikapen kutsu handiarekin diktaduraren urteetan. Garai batean otoitz egiteko egunak ere baziren hauek, hildakoak gogoratzekoak, argizaiolak piztekoak.

Gaur egun, festa da oinarria: trikitilariak, hala soltean nola lotutako dantzak (fandangoak, arin-arinak eta zortzikoak), erroskilak, salda eta txorizoa txaboletan eta abar. Garai batean bi eta hiru trikitilari bikote ere aritzen ziren batera, mikrofono eta bozgorailurik ez zeudenean. Xabier Alberdi "Zabale" soinujolea eta Angel Larrañaga panderojolea azken hamarkadetan arituak dira. Tolosaldeko, Goierriko eta Urola bailarako jendea da gehienbat, adin handi eta ertainekoak.

Igotzeko lekuak 
 Iturriotz (580 m): Hernioko mendilerroaren iparraldean dago. Aia eta Asteasu arteko errepidean dagoen Andazarrate mendatetik errepide bat haraino heltzen da. Ordu eta erdi.
 Alkiza (344 m): bi ordu.
 Iturburu (545 m): ordubete eta laurden.
 Errezil (302 m): ordu eta hiru laurden.
 Larraul (240 m): 2 ordu.
 Hernialde (281 m): 3 ordu.
 Bidania (491 m): ordu eta hiru laurden.

Argazki galeria

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Hernioko Estazio Megalitikoa
 Gipuzkoako mendien zerrenda

Kanpo estekak 
 Hernio luberri.net webgunean.
 Antonioren bordaren webgunea.

Tolosaldeko geografia
Urola Erdia
Urola Kosta
Gipuzkoako mendiak
Euskal Herriko natura eremuak
Natura 2000 Euskal Herrian
Euskal Herriko mendi sakratuak