Martxoaren 8

Martxoaren 8a gregoriotar egutegiaren urteko hirurogeita zazpigarren eguna da, 68.a bisurteetan. 298 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 1521 - Gaztelako Komunitateen Gerraren baitan, Petri Lopez Aiarakoa, Aguraingo kondeak, Gasteiz hartu eta erregezaleak kanporatu zituen.
 1976 - Guardia zibilak Vicente Anton Ferrero hil zuen Basaurin manifestazio batean.
 1977 -
 Guardia Zibilak Nicolas Mendizabal eta Sebastian Goikoetxea ETAko kideak hil zituen.
 Euskal Herrian lehen aldiz ospatu zen Emakume Langilearen Nazioarteko Eguna, Bilbon.
 1998 - Trebiñun, lurralde hori Burgoskoa izatetik Arabakoa izatera igarotzeko erreferendumean baietzak gehiengoa lortu zuen.

Mundua 
 1911 - Emakume Langilearen Nazioarteko Eguna ospatu zen lehen aldiz.
 1917 - Emakumeek greba egin zuten Errusian Ogia eta Bakea eskatuz.
 1921 - Eduardo Dato Espainiako lehen ministroa erail zuten Madrilgo Parlamentuaren egoitzaren atarian.
 1957 - Egiptok Suezko kanala berriro ireki zuen.
 1965 - Vietnamgo Gerra: lehen tropa iparramerikarrak Vietnamera iritsi ziren.
 2004 - Irakeko kontseilu berriak konstituzio berri bat onartu zuen.
 2009 - Benetako IRAk bi soldadu britainiar hil zituen Ipar Irlandan gauzatutako atentatu batean.
 2010 -
 51 pertsona hil ziren Turkia ekialdeko mendialdeko herri batean egondako 6,0 graduko lurrikara batean.
 500 pertsona baino gehiago hil ziren Nigeria erdialdean, kristau eta musulmanen artean egondako istilu etnikoetan.

Arte eta kultura

Euskal Herria

Mundua

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria

Mundua

Kirolak

Euskal Herria 
 1936 - Aviron Bayonnais errugbi taldeak Yves du Manoir txapelketa irabazi zuen U.S.A. Perpignan taldea finalean 9-3 menderatuz.
 2012 - Bilboko Athletic Kluba euskal herritar futbol taldeak Manchester United ingeles taldeari Old Trafford estadioan 2-3 irabazi zion.

Mundua

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1745 - Jose Mazarredo, euskal itsasgizona (h. 1812).
 1815 - Jean-Delphin Alard, lapurtar biolin jotzailea eta musikagilea (h. 1888).
 1869 - Florentina Tasende, ANV-EAE alderdiko bizkaitar emakumea. (h. 1967)
 1870 - Juan Tomás Gandarias, bizkaitar enpresaburu eta politikaria (h. 1940).
 1893 - Feliciana Uribe, bizkaitar moja karmeldarra (h. 1936).
 1899 - René Elizabide, zuberotar enpresaburua, Pataugas oinetakoen sortzailea (h. 1967).
 1906 - Francisco Cepeda, euskal txirrindularia (h. 1935).
 1912 -
 Veremunda Olasagarre, iruindar sozialista, UGTko burua (h. 1970).
 Juan Ramón Santiago, bizkaitar futbolari eta futbol entrenatzailea (h. 1999).
 1916 - Jeannette Campbell, lapurtar-argentinar igerilaria (h. 2003).
 1923 - Sabin Irizar, gipuzkoar idazlea (h. 1995).
 1927 -
 Mari Carmen Madariaga, Arrati, bizkaitar erraketista (h. 2004).
 Selma Huxley, kanadar historialaria, Euskal Herriko eta Kanadako itsas historian aditua (h. 2020).
 1936 - Jaime Arrese, UCD taldeko gipuzkoar politikaria (h. 1980).
 1940 - Jaime Valdivielso, arabar enpresaburu eta politikaria (h. 2016).
 1942 - Jon Agirre Agiriano, arabar ETAkide eta Euskal Preso Politikoen Kolektiboko kidea (h. 2022).
 1947 - Santiago Lazkano, euskal txirrindularia (h. 1985).
 1957 -
 Miguel Atxa, nafar txirrindulari ohia.
 Max Brisson, lapurtar politikaria.
 1962 - Iñaki Segurola, gipuzkoar idazlea, filologoa eta hiztegigilea (h. 2022).
 1964 -
 Patxi Saez Beloki, gipuzkoar soziolinguista.
 Joseba Santamaría, nafar kazetari eta idazlea.
 1965 - Nieves Quintana, arabar nekazaria.
 1966 - Amaia del Campo, bizkaitar prokuradore eta politikaria, Barakaldoko alkatea.
 1967 - José Luis Agirre, gipuzkoar arraunlari ohia.
 1971 - Arantza del Puerto, gipuzkoar futbolari ohia eta entrenatzailea.
 1977 - Aitzol Iriondo, gipuzkoar aktibista.
 1982 - Endika Bordas, bizkaitar futbolaria.
 1983 - Maialen Chourraut, euskal kirolaria, Olinpiar Jokoetan urrezko domina bakarka lortzen duen lehen emakume euskalduna.
 1989 - Ander Iturraspe, bizkaitar futbolari ohia.
 1990 - Asier Illarramendi, gipuzkoar futbolaria.
 1991 -
 Battitta Ducassou, lapurtar trinketa pilotaria.
 Jose Javier Zabaleta, nafar pilotaria.
 1995 - Erik Ruiz, bizkaitar futbolaria.
 2002 - Oier López, bizkaitar futbolaria.
 2003 - Udane Bilbao, gipuzkoar txirrindularia.

Mundua 
 1286 - Joan III.a Bretainiakoa, Bretainiako dukea (h. 1341).
 1494 - Rosso Fiorentino, italiar margolari manierista (h. 1540).
 1495 - San Joan Jainkoarena, portugaldar erlijiosoa (h. 1550).
 1518 - Sidonia Saxoniakoa, Wettin leinuko printzesa eta Bruswick-Lüneburgeko dukesa eta Calenberg-Göttingeneko printzesa ezkontidea (h. 1575).
 1617 - Tito Livio Burattini, veneziar asmatzaile, arkitekto, egiptologo, zientzialari, tresna zientifikoen egilea, bidaiari, ingeniari eta noble (h. 1681).
 1671 - Karlota Brunswick-Lüneburgekoa, alemaniar noblea, Brunswick-Lüneburgeko dukesa eta Modenako dukesa ezkontidea (h. 1710).
 1714 - Carl Philipp Emanuel Bach, alemaniar musikari eta konposatzailea (h. 1788).
 1748 - Gilen V.a Orange-Nassaukoa, Orangeko printzea eta Zazpi Herbehere Batuen Errepublikako estatuderra (h. 1806).
 1761 - Jan Potocki, poloniar idazlea, historialaria eta etnologoa (h. 1815).
 1764 - Carlo Andrea Pozzo di Borgo, Korsikako diplomatikoa (h. 1842).
 1804 - Alvan Clark, estatubatuar astronomoa (h. 1887).
 1822 - Ignacy Łukasiewicz, poloniar farmazeutikoa (h. 1882).
 1835 - Xoan Antonio Saco e Arce, galiziar idazle eta hizkuntzalaria,  Galizierazko lehen gramatika idatzi zuena (h. 1881).
 1839 - Josephine Cochrane, estatubatuar asmatzailea, ontzi-garbigailuaren asmatzailea (h. 1913).
 1841 - Valentí Almirall, kataluniar politikaria (h. 1904).
 1856 - Tom Roberts, australiar margolaria (h. 1931).
 1859 - Kenneth Grahame, eskoziar idazlea (h. 1932).
 1863 - Henni Forchhammer, daniar hezitzailea eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea (h. 1955).
 1870 - Ivan Skvortsov-Stepanov, errusiar militante boltxebikea (h. 1928).
 1875 - Franco Alfano, italiar musikagile eta piano-jotzailea (h. 1954).
 1879 - Otto Hahn, alemaniar fisikaria eta kimikaria, 1944ko Kimikako Nobel Saria (h. 1968).
 1886 - Edward Calvin Kendall, estatubatuar kimikaria, 1950eko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1972).
 1892 - Juana de Ibarbourou, uruguaitar idazlea (h. 1979).
 1894 - Wäinö Aaltonen, finlandiar artista eta eskultorea (h. 1966).
 1897 - Josep Pla, kataluniar idazlea (h. 1981).
 1898 - Eben Dönges, hegoafrikar politikaria (h. 1968).
 1900 - Howard Hathaway Aiken, estatubatuar matematikaria eta informatikako aitzindaria (h. 1973).
 1902 - Arno Arthur Wachmann, alemaniar astronomoa (h. 1990).
 1905 - Eva Dickson, suediar esploratzailea, rally gidaria, hegazkinlaria eta bidaia idazlea, Saharako basamortua autoz gurutzatu zuen lehen emakumea (h. 1938).
 1907 -
 Plácido Domingo Ferrer, espainiar zarzuelako baritono lirikoa (h. 1987).
 Konstantinos Karamanlis, Greziako presidentea (h. 1998).
 1909 -
 László Rajk, hungariar politikaria (h. 1949).
 Beatrice Shilling, britainiar ingeniari aeronautikoa (h. 1990).
 1910 - Claire Trevor, estatubatuar aktorea (h. 2000).
 1911 - Milton Sirotta, Edward Kasner matematikariaren iloba, 10100 zenbakia izendatzeko googol izena proposatu zuena (h. 1981).
 1912 - Hilda Stevenson-Delhomme, Seychelleetako lehen emakumezko politikaria (h. 2001).
 1913 - Mouloud Feraoun, aljeriar idazlea eta irakaslea (h. 1962).
 1914 - Jakov Zeldovitx, sobietar fisiko teorikoa (h. 1987).
 1921 - Fritz Luchsinger, suitzar alpinista, Lhotse mendiaren lehen igoera egin zuenetako bat (h. 1983).
 1922 -
 Ralph Henry Baer, Bideo-jokoen aita, alemaniar-estatubatuar bideo-joko garatzailea (h. 2014).
 Cyd Charisse, estatubatuar dantzaria eta antzezlea (h. 2008).
 1923 - Walter Jens, alemaniar idazlea (h. 2013).
 1924 -
 Anthony Caro, ingeles eskultorea (h. 2013).
 Abderrahman Jusufi, Marokoko lehen ministroa (h. 2020).
 1925 - Nina Lobkovskaia, Sobietar Batasuneko Armada Gorrian frankotiratzailea.
 1926 -
 Josefina Aldecoa, espainiar idazle eta pedagogoa (h. 2011).
 Francisco Rabal, espainiar aktorea (h. 2001).
 Salahuddin Selangorrekoa, Malaysiako erregea eta Selangorreko sultana (h. 2001).
 1927 - Stanisław Kania, poloniar politikari komunista (h. 2020).
 1929 - Hebe Camargo, brasildar aktorea, abeslaria eta telebistako aurkezlea (h. 2012).
 1930 - Franz Gertsch, suitzar margolaria, erretratu erraldoi hiperrealistegatik ezaguna (h. 2022).
 1931 - Gerald Potterton, britainiar kanadar zinema zuzendari, gidoilari, ekoizle eta irudigilea (h. 2022).
 1935 - Akira Kitaguchi, japoniar futbolaria.
 1937 - Juvénal Habyarimana, Ruandako presidentea (h. 1994).
 1939 - José Ramón Ónega, galiziar abokatu, idazle eta politikaria, Bizkaiko gobernadore zibila (h. 2021).
 1941 - Steven Lukes, britainiar soziologoa eta politologoa.
 1943 -
 Valerio Massimo Manfredi, italiar idazlea.
 Lynn Redgrave, ingeles aktorea (h. 2010).
 1945 - Anselm Kiefer, alemaniar margolaria.
 1946 - Randy Meisner, estatubatuar musikaria, Eagles taldeko kide sortzaile eta baxu-jotzailea (h. 2023).
 1947 -
 Florentino Pérez, espainiar ingeniaria, Real Madril kirol klubeko presidentea.
 Silvia Tortosa, kataluniar antzezle eta telebista aurkezlea.
 1951 - 
 Anna Löwenstein, britainiar esperantista eta idazlea.
 Monica Helms, transgeneroen eskubideen aldeko ekintzaile, idazle eta Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadaren beteranoa.
 1957 - Zé Sérgio, futbolari ohi eta entrenatzailea.
 1958 - Juan Carlos Alonso, bizkaitar txirrindulari ohia.
 1959 - Aidan Quinn, hiberno-estatubatuar aktorea.
 1960 - Jeffrey Eugenides, estatubatuar eleberrigile eta ipuingilea.
 1962 -
 Július Bielik, eslovakiar futbolaria.
 Mitsunori Yoshida, japoniar futbolari ohia.
 1963 -
 Jelena Baturina, oligarka errusiarra.
 Sílvia Marsó, kataluniar aktorea.
 1964 - Yasuharu Sorimachi, japoniar futbolari ohia.
 1965 - Hamed Bakayoko, Boli Kostako lehen ministroa (h. 2021).
 1969 -
 Lisa Andersen, estatubatuar surflari ohia, lau aldiz munduko txapelduna.
 Meritxell Budó, kataluniar politikaria.
 1976 - Freddie Prinze Jr., estatubatuar aktorea.
 1978 - Mohammed Bouyeri, marokoar-herbehereetakr islamista terrorista, Theo van Goghen erailketagaitk espetxeratua.
 1979 - Susana Garabatos, galiziar igerilari ohia.
 1980 - Irene García, Sanlúcar de Barramedako alkatea.
 1982 - Marjorie Estiano, brasildar abeslari eta aktorea.
 1983 -
 Karima Baloch, giza eskubideen aldeko aktibista pakistandarrra eta balutx disidentea (h. 2020).
 Roya Sadat, afganistandar zinemagile eta zuzendaria, Afganistango zinemaren historiako lehen emakume zuzendaria talibanen ondoko garaian.
 1984 - Saša Vujačić, esloveniar saskibaloi jokalaria.
 1986 - Lassad Nouioui, tunisiar futbolaria.
 1989 - Isis Arrondo, frantziar saskibaloi jokalaria.
 1990 - Petra Kvitová, txekiar tenislaria.
 1993 -
 Jorge Luis García Salmón, kantabriar futbolaria.
 Pablo Hervías, espainiar futbolaria.
 1995 - Luca Brecel, belgikar snooker jokalaria.
 2004 - Kit Connor, britainiar  aktorea.

Heriotzak

Euskal Herria 
 1092 - Beremundo Iratxekoa, nafar monje beneditarra.
 1896 - Jose Maria Lertxundi, euskal frantziskotar misiolaria eta arabista, Tangeren (j. 1836).
 1909 - José Roure, arabar kazetari eta antzerkigilea, Madrilen (j. 1864).
 1916 - Adolfo Guiard, euskal herritar margolari inpresionista (j. 1860).
 1950 - Willy Koch, Donostian bizi izandako alemaniar argazkilaria, Koch argazkilari dinastiaren aitzindaria (j. 1878).
 1964 - Hermenegildo Elices, bizkaitar futbolaria (j. 1914).
 1970 - René Labat, lapurtar atleta (j. 1892).
 1981 - Juan Agustin Zumalabe, euskal olerkaria eta itzultzailea (j. 1914).
 2005 - Rafael Lafuente, arabar margolaria (j. 1936).
 2008 - Jose Ignacio Telletxea Idigoras, gipuzkoar idazle, historialari, teologo, apaiza eta euskaltzaina (j. 1928).
 2019 - Luis Ortiz Alfau, Errepublikaren aldeko eta frankismoaren kontrako bizkaitar milizianoa (j. 1916).

Mundua 
 1126 - Urraka Gaztelakoa, Leon eta Gaztelako erregina (j. 1081).
 1137 - Adela Normandiakoa, Ingalaterrako printzesa.
 1144 - Zelestino II.a, Aita santua.
 1223 - Wincenty Kadłubek, Krakoviako gotzaina eta Poloniako historialaria.
 1279 - Alix de Méranie, Borgoinako kondesa (j. c. 1218).
 1466 - Francesco I.a Sforza, italiar condottieroa (j. 1401).
 1550 - San Joan Jainkoarena, portugaldar erlijiosoa (j. 1495).
 1702 - Gilen III.a Ingalaterrakoa eta II.a Eskoziakoa, Ingalaterra, Eskozia eta Irlandako erregea (j. 1650).
 1824 - Jean Jacques Régis de Cambacérès, Parmako dukea, frantziar legegizona eta politikaria (j. 1753).
 1844 - Karlos XIV.a Joan Suediakoa, Frantziako Lehen Inperioko mariskala eta Suedia eta Norvegiako erregea (j. 1763).
 1869 - Hector Berlioz, frantziar konpositorea (j. 1803).
 1873 - Robert William Thomson, pneumatikoen asmatzailea (j. 1822).
 1874 - Millard Fillmore, Ameriketako Estatu Batuetako 13. presidentea (j. 1800).
 1875 - Auguste Dariste, frantziar politikaria (j. 1807).
 1876 - Louise Colet, frantziar olerkaria eta femme de lettres (j. 1810).
 1878 - Frantzisko Karlos Austriakoa, austriar artxidukea (j. 1802).
 1886 - Paul Féval, frantziar eleberrigile eta antzerkigilea (j. 1816).
 1889 - John Ericsson, suediar ingeniari eta asmatzailea (j. 1803).
 1891 - Antonio Ciseri, suitzar margolaria (j. 1821).
 1917 -
 Eduardo Pondal, galegoz eta gaztelaniaz idatzi zuen galiziar idazlea (j. 1835).
 Ferdinand von Zeppelin, alemaniar asmatzailea (j. 1838).
 1921 - Eduardo Dato, espainiar politikaria (j. 1856).
 1923 - Johannes Diderik van der Waals, herbeheretar fisikaria, 1910eko Fisikako Nobel Saria (j. 1837).
 1925 - Juliette Wytsman, belgikar margolari inpresionista (j. 1866).
 1930 - William Howard Taft, Ameriketako Estatu Batuetako 27. presidentea (j. 1857).
 1941 - Sherwood Anderson, estatubatuar idazlea (j. 1876).
 1942 - José Raúl Capablanca, kubatar xake jokalaria (j. 1888).
 1961 - Thomas Beecham, britainiar orkestra zuzendaria (j. 1879).
 1968 - Margarita Nelken, espainiar feminista, margolaria eta literatura eta arte-kritikako artikuluen egilea (j. 1894).
 1970 - Hans Hansen, Faroe uharteetako margolaria (j. 1920).
 1971 - Harold Lloyd, zinema mutuko estatubatuar aktorea (j. 1893).
 1972 - Mrinalini Sen, India britainiarreko idazle eta sufragista bengaliarra (j. 1879).
 1973 - Ron "Pigpen" McKernan, estatubatuar musikari eta abeslaria, Grateful Dead taldearen sortzaileetakoa (j. 1945).
 1975 -
 Joseph Bech, Luxenburgoko lehen ministroa (j. 1887).
 George Stevens, estatubatuar zinema zuzendaria (j. 1904).
 1977 - Henry Hull, estatubatuar aktorea (j. 1890).
 1978 - Sir Henry Roy Forbes Harrod, britainiar ekonomista (j. 1900).
 1983 -
 Chabuca Granda, perutar sortzailea (j. 1920).
 William Walton, ingeles musikagilea (j. 1902).
 1985 -
 Edgar Dale, estatubatuar pedagogo eta hezitzailea (j. 1900).
 Kim Yong-sik, hegokorear futbolaria (j. 1910).
 1988 - África de las Heras, espainiar espioia (j. 1909).
 1989 -
 Elizaveta Bykova, errusiar xake jokalaria (j. 1913).
 Robert Lacoste, frantziar sindikalista eta politikaria (j. 1898).
 1993 - Billy Eckstine, estatubatuar kantaria (j. 1914).
 1996 - Jack Churchill, britainiar teniente kolonela (j. 1906).
 1998 - Alberto Sartoris, italiar arkitektoa (j. 1901).
 1999 -
 Adolfo Bioy Casares, argentinar kazetari, itzultzaile eta idazlea (j. 1914).
 Joe DiMaggio, estatubatuar beisbol jokalaria (j. 1914).
 2002 - Justin Ahomadegbé-Tomêtin, Dahomeyko presidentea (j. 1917).
 2015 - Maria Girona i Benet, kataluniar margolaria eta grabatzailea (j. 1923).
 2016 - George Martin, britainiar musikagilea eta ekoizlea, Bosgarren Beatlea (j. 1926).
 2017 - George A. Olah, hungariar kimikaria, 1994ko Kimikako Nobel Saria (j. 1927).
 2020 -
 Luis Racionero, kataluniar idazlea (j. 1940).
 Max von Sydow, suediar aktorea (j. 1929).
 2021 - Francisco Erize, argentinar naturalista eta kontserbazionista (j. 1943).
 2022 - Yulia Zdanovska, ukrainar matematikaria, Ukrainako inbasioan (j. 2000).
 2023 -
 Marcel Amont, chanson eta abesti herrikoiaren alorreko kantautore eta musikagile frantziarra (j. 1929).
 Chaim Topol, israeldar aktore abeslaria (j. 1935).

Jaiak eta urteurrenak 
 Emakumeen Nazioarteko Eguna
 Sehaska egutegiko izendegia: Birila, Andere/Andrea/ eta Txano.

Kanpo estekak 

Martxoaren 7 | Urteko egutegi | Martxoaren 9