Frank Gehry

Frank Owen Gehry, Frank Owen Goldberg izenez jaioa, (Toronto, Kanada, 1929ko otsailaren 28a -) arkitektoa da, eskultura itxurako arkitektura proiektatzeagatik ezaguna. Haren egitura kurbo eta bihurrituak, askotan metal islatzailez estaliak, oso ezagunak egin dira Euskal Herrian Bilboko Guggenheim Museoa eraiki zuenetik eta amaitu berri duen Eltziegoko Marqués de Riscal upategiengatik.

Kanadako Toronton jaioa familia judu baten senean, Gehry Kaliforniara joan zen 17 urte zituela, eta bertan Los Angeles hirian ikasi eta arkitektura ikasketak egin zituen. Gero, hirigintza ikasi zuen Harvardeko Diseinu Eskolan. Estatu Batuetako herritar bihurtu zen eta orain Los Angelesen bizi da. Azken urte hauetan, Gehry hedabideetako ikono bihurtu da, haren eraikinak, bere etxe pribatua barne, mundu guztiko turisten jomuga bihurtuz.

Gehryren estiloa Modernismo berantiarretik eratorria da, dekonstruktibistatzat joz haren egituren bihurritasun eta mugimenduak. Modernismo goiztiarra ez bezala, dekonstruktibismoak ez du adierazten gizarte ideia zehatzik (abiadura edo formen unibertsaltasuna kasu) eta ez du islatzen Modernismoaren axioma nagusia: formak funtzioa jarraitzen du. Dekonstruktibismoa, Gehryk asko garatu eta findu duena, Santa Monicako Arkitektura Eskola izenarekin ere ezagutzen da.

2005ean haren laguna Sidney Pollack zine-zuzendariak Sketches of Frank Gehry izeneko dokumentala egin zuen.

Lanak

Euskal Herrian 
 Guggenheim Bilbao Museoa, Bilbo (1997)
 Marqués de Riscal upategia eta hotela, Eltziego, Araba (2006)

Munduan (eraikiak) 
 Erakusketa Zentroa (‘’Exhibit Center’’), Merriweather Pabilioia eta Rouse Company Egoitza Nagusia, Columbia, Maryland, AEB (1974)
 Loiola Lege Eskola (‘’Loiola Law School‘’), Los Angeles, Kalifornia, AEB (hainbat eraikin, 1978-2002) 
 Santa Monica Place, Santa Monica, Kalifornia, AEB (1980)
 Edgemar Saltokia, Santa Monica, Kalifornia, AEB (1984)
 Chiat/Day Eraikina, Venice, Kalifornia, AEB (1985-1991)
 Vitra Deseinu Museoa, Weil am Rhein, Alemania (1989)
 Frederick Weisman Arte Museoa, Minneapolis, Minnesota, AEB (1990) 
 Iowa Advanced Technology Laboratories, Iowa, AEB (1987-1992) 
 Ikus Arteentzako Zentroa (‘’Center for the Visual Arts’’), Toledo, Ohio, AEB (1993) 
 Amerikar Zentroa, Paris, Frantzia (1994) 
 Etxe dantzaria (Ginger eta Fred), Praga, Txekia (1995) , , 
 Der Neue Zollhof, Düsseldorf, Alemania (1999) 
 Vontz Zentroa Ikasketa Molekularrentzat, Cincinnati, Ohio, AEB (1999) 
 DG Bank eraikina, Pariser Platz, Berlin, Alemania (2000)
 Experience Music Project, Seattle, Washington, AEB (2000)
 Gehry Dorrea, Hanover, Alemania (2001)
 Issey Miyake denda, New York, AEB (2001)
 Peter B. Lewis eraikina, Cleveland, Ohio, AEB (2002)  
 Richard B. Fisher Center for the Performing Arts, Annandale-on-Hudson, New York, AEB (2003)  
 Maggie's zentroa, Dundee, Eskozia (2003) 
 Walt Disney Kontzertu Aretoa, Los Angeles, California, AEB (2003)
 Ray eta Maria Stata Zentroa, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, Massachusetts, AEB (2004) 
 Pritzker Pabilioia, Chicago, Illinois, AEB (2004) 
 MARTa, Herford, Alemania (2005)
 IAC/InterActiveCorp West Coast Headquarters, West Hollywood, Kalifornia, AEB (2005)

Munduan (eraikitzen) 
 Ontarioko Arte Galeriaren berriztapena, Toronto, Kanada (2004)
 Tolerantziaren Museoa, Jerusalem, Israel (2008an amaitzeko) 
 Zientzia Liburutegia, Princeton Unibertsitatea 
 Ohr-O'Keefe Museoa, Biloxi, Mississippi, AEB (2005an irekia; eraikin guztiak 2007ko amaituak) 
 Panamako Bioaniztasunaren Bizi Zubi Museoa (‘’Bridge of Life Museum of Biodiversity’’), Panama
 Inter-Active Corp. Egoitza Nagusia, New York

Sariak 
 Arnold W. Brunner Memorial Prize in Architecture, American Academy of Arts and Letters (1977)
 Pritzker saria (1989)
 Wolf Saria (Arkitekturan), Wolf Fundazioa (1992)
 Praemium Imperiale Award for Architecture, Japan Art Association (1992)
 Dorothy and Lillian Gish saria (1994)
 National Medal of Arts (AEB) (1998)
 Friedrich Kiesler saria (1998)
 AIA Urrezko Domina, American Institute of Architects (AEB) (1999)
 Urrezko Domina, Royal Institute of British Architects (2000)
 Gold Medal for Architecture, American Academy of Arts and Letters (2002)
 Companion of the Order of Canada (2002)

Iruditegia 
Hurrengo irudiak Gehryren eraikinenak dira.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Gehryren arkitektura agentziaren webgunea
 Gehryren teknologia konpainiaren webgunea
 Argazkitegia
 Pritzker sariaren gunea Gehry-ri buruz
 Panama: Bridge of Life Museum of Biodiversity
 Frank Gehry Los Angelesen (argazkiak)

Guggenheim Bilbao Museoa
Torontoarrak
Kanadako arkitektoak
Arteetako Asturiasko Printzesa saridunak
Arteetako Wolf Saridunak
Kanadako juduak
Ameriketako Estatu Batuetako arkitektoak
Dekonstruktibismoa
Ameriketako Estatu Batuetako Artearen dominadunak
Kanadako Ordenaren Burkideak
Frank Gehryren obrak