Suizidio

Suizidioa, norberak bere buruaz beste egitea, buru-hiltzea edo buru-hilketa nork bere burua nahita hiltzean datza. Ekintza hori egin duenak bere buruaz beste egin duela esan ohi da. Buru-hilketarako arrazoiak askotarikoak dira, hala nola depresioa, mina (fisikoa zein psikikoa), edota arazo ekonomikoak. Erlijio askok bekatutzat jotzen dute, eta legedi askoren arabera delitua ere bada. Bestalde, zenbait kulturatan umiliazioari edo egoera mingarriei irtenbidea emateko modu ohoretsutzat dute suizidioa.

Buru-hilketatzat hartzeko, hilketa hori nork bere buruari nahita egin behar izan dio. Beraz, martiriak ez dira suizidiotzat hartzen, izan ere, sinesmen batengatik egiten dute. Horregatik, sakrifizioak, gudak eta beste norbaiten bizitza salbatzeko egoeretan ematen diren hilketak ez dira suizidio gisa sailkatzen. Norberak bere buruaz beste egiteak ondorio legalak izan ditzan, frogak egon behar dute hildakoak bere buruaz beste egin nahi zuela baieztatu ahal izateko. Bestalde, hildakoak suizidatzeko laguntza jaso badu, laguna hilketa baten konplizetzat hartzen da, eta hori lege kodeetan delitua izaten da.

Arazo etikoak 

Buru-hilketan zeinek bizitza kentzen dio bere buruari, eta kristautasun sinesmenetan norbera ez da bere bizitzaren jabe. Ikuspegi orokor batetik erreparatuz, buru-hilketa lagunduetan arazo etikoak izaten dira. Egoera horretan, medikuak hilzorian dagoen gaixo batekin daude. Egun, buru-hilketa lagunduaren gaian, bioetikari jartzen zaio arreta, eta halakotzat jotzen da gaixo batek, hiltzear dagoenean eta bere borondatez bere bizitzarekin bukatu nahi duenean, eta gainera, ekintza hori betetzeko medikuaren laguntza behar duenean. Laburbilduz, medikamendu hilgarri bat gaixoari ematea izango litzateke kontua. Horrelakorik suizidioa litzateke gaixoa kontziente dagoelako, eta gaixoak berak amaiera hori hautatzen duelako.

Suizidio lagundua eta eutanasia desberdindu behar dira. Eutanasian, gaixoak ez du unean bertan erabakitzen bere bizitzarekin bukatu nahi duela eta, aldiz, familiak parte hartzen du, berak erabakitzen du gaixoa hil behar dela, ikusten dutelako gaixoa hil-hurren, eta erremediorik gabe, sufritzen ari dela. Mendebaldeko kulturako herrialde gehienetan Zigor Kodeetan eutanasia eta buru-hilketa lagundua zigortuta daude.

Oro har, suizidioak dakarren arazo etiko nagusia da jakitea ea gizabanako bakoitza bere buruaren jabe den ala ez. Aipatu dugun bezala, kristautasun sinesmenaren arabera, bizitza Jainkoaren opari edo miraritzat hartu behar dugu eta, beraz, ezin zaio Jainkoak oparitutako bizitzari uko egin. Hala ere, arazo etiko nagusia da ikustea ea pertsona bat daukan mina edota gaixotasuna arrazoi nahikoa den ala ez bere buruaz beste egiteko, ikustea ea min edo gaixotasun horrek ez ote daukan nolabaiteko konponbiderik. Iraganean, Eliza Katolikoak ez zituen onartzen beren buruaz beste egin zutenak eta, horregatik, ez zuen kanposantuan (katolikoan) haiek lurperatzeko baimenik ematen.

Suizidioa eta legea 

Munduko leku askotako lege kodeen arabera, Espainian esate baterako, norbaitek buru-hiltze bat saihestu ahal badu, saihesteko betebeharra du, legez. Bestela laguntzaren hutsegitetzat har daiteke, eta ondorioz errudun bihurtzen ahal da laguntza eman ez duen pertsona.

Bestalde, legedi askotan delitutzat hartzen da buru-hiltzea. Hala ere, hainbat legeditan ekintza hori justifikatzen da subjektuak depresio handia badu edota eromen egoeran badago. Bestalde, legedi askotan, buru-hilketa bat ikusiz gero ikusleak ez badu ezer egiten, legeak ez du zigorrik jartzen.

Motak 

Gizaki askok, egunero, jarrera autosuntsitzaileak aurrera eramaten dituzte, esate baterako zenbait sustantzia erretzea, alkoholdun edari gehiegi edatea, oso arriskutsuak diren kiroletan aritzea... Izan ere,horrelako ekintzak egiten dituzten gizakiek ez dute helburu bezala bere burua hiltzea, baizik eta, zenbait esperientzia bizitzea. Pertsona batek bere buruaz beste egin nahi duenean, berriz, bere helburu nagusi edo bakarra bere heriotza lortzea da.

Hainbat suizidio mota daude:

 Burututako buru-hilketa: pertsonaren jarrera autosuntsitzaileak direla eta,heriotzan bukatzen denean.
 Zapuztutako buru-hilketa: bere buruaz beste egitea pentsatuta zeukan pertsona, prestatuta ez zeukan zerbait gertatzen denean eta honek ez dionean bere ekintza suntsitzailearekin aurrera jarraitzen.
 Buruaz beste egiteko ahalegina: pertsona bere buruaz beste egiten duenean eta intentzioren graduak desberdinak direnean; alde batetik lesioak sortu baditu eta bestetik heriotza sortu badu.
 Ekintza suizida: mehatxatzen duenean ekintza autosuntsitzaile batean.
 Mehatxu suizida: aurrekoaren berdin baina ekintza bat izan ordez, hitzak dira.
 Buru-hilketa komuna: jarrera autosuntsitzaile hori zenbait pertsonek aldi berean aurrera eramaten dutenean.
 Buru-hilketa arrazionala: gaixotasun bat dela ondorio, desgaituta geratu zara; eta hau dela eta, pertsona horrek erabaki duen jarrera autosuntsitzailea.
 Talde suizidioa. Behin baino gehiagotan gertatu da talde jakin baten taldekide askok, batera, beren buruen beste egitea. Euren sinismenak bultzatuta, ekintza horren bidez, hil eta gero beste bizitza hobe bat lortuko zutela sinistuz. Horrelako taldeei sekta suntsitzaile deitu izan zaie.

Jakin behar da buru-hilketa eman baino aurretik zenbait abisu edo ahalegin sortzen dira azkenengo helburua lortu arte.

Gaixotasun eragileak 

Duela zenbait urte esan ahal genuke buru hilketa ematen zirenen artean 68 urtekoen artean ematen zela, gaur, berriz, gaztaroan sortzeko arriskua asko handitu izan da.

Esan dezakegu depresioa, eskizofrenia eta substantzien gehiegizko erabilpena direla jendearen bizitzarekin akabatzera eramaten duten arrazoi nabarmenenak.

Arazo hau sozialtzat jotzen da. Hau ez da nahasi behar gaur egun "heriotza duina" deitzen denarekin. Honen esanahia honakoa hau da: gaixo batzuk hilzorian oso gaizki pasatzen dute, min asko sentitzen dute gorputzean zehar eta medikuek zerbait ematen dizkiete bere mina baretzeko. Honetatik aparte desberdindu behar dugu eutanasia eta suizidio lagundua. Buru hiltze lagundua oinarritzen da gaixoari baliabideak ematean berak bere burua hiltzeko.

Metodoak 

OMEk egindako ikerketaren arabera, ondorioak hauek izan ohi dira: zenbait lurraldeetan buru-hilketa lortzeko hainbat metodoren bidez lortzen da, horiek guzti horiek oso bestelakoak izan ohi dira kulturaren arabera. Adibidez, Asiako hainbat lurraldetan ikertu da landareei botatzeko balio duten substantziak suizidioa egiteko erabiltzen direla, bestetik Ingalaterra bezalako mendebaldeko herrialde askotan medikamentuak intoxikatzeko ere balio dutela jakinda, horrelakoak erabili izan direla maiz suizidioa egiteko. Ekialdeko Europan berriz, ikertu zen urkamendua zela ohiko metodoa eta Amerikako Estatu Batuetan armak. Hong Kongen eta Txinan ordea, leihotik salto egitea zen metodo ohikoa. Hau guztia zela eta, ondorioztatu zuten metodo hauetan banaketa bat egin ahala zela; alde batetik, tradizionalak zirenak (urkamendua eta leihotik salto egitea) eta bestetik tradizionalak ez zirenak (gainerakoak).

Garapena historian zehar 

Buru-hilketa eta heriotza beti lotuta egon izan dira gizonaren bizitzarekin. Historia esaten duen moduan, maiek gurtzen zuten Ixtab jainkosa (buru-hilketaren jainkosa), eta Ekialde urrunean Japoniarrak harakiri egiten zuten desohorea garbitzeko. Beranduago (XIX) hildakoak gauza pribatua izatera heldu ziren.

Antzineko mendebaldean, buru-hilketa familiarentzako lotsagarria zen, hau ahultasunaren sinonimotzat hartuta zegoen, eta gaixotasun moduan kontsideratuta zegoen. Hori zela eta, ez zuten publikoki azaltzen.

Gaur egun buru-hilketa gaixotasunaren sintoma bezala hartzen da eta modu batean esanda errespetagarria da.

Estatistikak 

Frantzian, suizidio tasa 16,2 da 100.000 biztanleko.

KHEEko estatuen artean, suizidio tasa handienak Japonian eta Frantzian daude (100.000 biztanleko 15-20) eta txikienak Italian, Erresuma Batuan eta Estatu Batuetan.

Suizidio ezagunak 

Bere buruaz beste egin duten pertsona ezagunak:

 Alberto Santos Dumont
 Victor Ovidio Salazar Martinez
 Alejandra Pizarnik
 Adolf Hitler
 Alfonsina Storni
 Raúl Barón Biza
 Bernd Alois Zimmermann
 Bud Dwyer
 Carol Thurston
 Chester Bennington
 Chris Benoit
 Chris Cornell
 Kleopatra VII.a
 Enpedokles
 Ernest Hemingway
 Eva Braun
 François Vatel
 François Buzot
 René Favaloro
 Getúlio Vargas
 Gilles Deleuze
 George Eastman
 George Sanders
 Gladys Frazin
 Horacio Quiroga
 Heath Ledger (frogatu gabe)
 Hideto Matsumoto
 Ian Curtis
 Jack Dougherty
 Jorge Cuesta
 José Manuel Balmaceda
 José María Arguedas
 Judas Iscariot
 Kurt Cobain
 Leopoldo Lugones
 Lou Tellegen
 Luis Hernández
 Marko Antonio
 Mariano José de Larra
 Marilyn Monroe (frogatu gabe)
 William Murdoch (frogatu gabe)
 Massimiliano Tirocchi (frogatu gabe)
 Mirko Saric
 Miroslava Stern
 Mónica Santa María Smith
 Nerón
 Nick Drake
 Nino Ferrer
 Ota Benga
 Pablo de Rokha
 Pablo Escobar (frogatu gabe)
 Paul Celan
 Paul Hurst
 Per Yngve Ohlin
 Primo Levi
 Rachel Roberts
 Rogelio Herques Ibarreta
 Rudolf Diesel (frogatu gabe)
 Sadeq Hedayat
 Salvador Allende (frogatu gabe)
 Seneca
 Sergio Schulmeister
 Sid Vicious
 Silvestre Antonio Guzmán Fernández
 Stefan Zweig
 Sylvia Plath
 Teodosio Vesteiro
 Thích Quảng Đức
 Tom Forman
 Vincent Van Gogh
 Violeta Parra
 Virginia Woolf
 Walter Slezak
 Yasunari Kawabata
 Yukio Mishima
 Sokrates

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 "Biziraun / Maite dugun norbaiten suizidioak mindutako pertsonen elkartea".
 "Aidatu / Asociación Vasca de Suicidología".
 "Suicidios, el gran tabú" (ETB-2).

Bizia