Apirilaren 24

Apirilaren 24a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hamalaugarren eguna da, 115garrena bisurteetan. 251 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 2006 - Euskal Y-a eraikitzeko akordioa sinatu zuten Euskal Autonomi Erkidegoko eta Espainiako administrazioek.
 2010 - Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusi berria izendatu zuten.
 2012- Francoren Armadak Elgeta hartu eta elgetar ugari fusilatu eta bortxatu zituen egunaren 75. urteurrenean, haren ondorengo den Espainiako Armadak Elgetan maniobrak egin zituen.

Mundua 
 K. a. 1184- greziarrak Troian sartu omen ziren Troiako Zaldia erabiliz.
 1898 - Espainiak gerra deklaratu zien Estatu Batuei. Ondorioz Kuba, Puerto Rico, Filipinak eta Guam galdu zituen.
 1915 - Armeniako genozidioa: Turkiak XX. mendeko lehen genozidioa burutu zuen, milioi t'erdi armeniar akabatuz.
 1916 - Dublin hirian Irlandar Pazko Altxamendua hasi zen.
 1918 - Gurdi blindatuen arteko historiako lehen borroka gertatu zen Lehen Mundu Gerran.
 1968 - Maurizio Nazio Batuen Erakundean (NBE) sartu zen.
 1980 - Jordi Pujol Kataluniako Generalitateko presidente aukeratu zuten.
 2006 - Egiptoko Dahab herrian egondako hiru leherketak 30 hildako eragin zituzten.
 2010 - 6,1eko lurrikara Indonesian, Moluka uharteetan.
 2013 -
 Alepoko meskita handiko minaretea (XI. mendekoa) suntsitu zuten bonba baten ondorioz.
 Bangladesheko hiriburua den Dhakatik hurbil, Savar Upazilan, 8 solairuko eraikin komertzial bat lurrera etorri zen, 1.129 hildako eta 2.500 zauritu utziz. Istripu hau izan da terrorismoak ez eragindako hondamendirik hilgarriena.

Arte eta kultura

Euskal Herria 
 1943 - Don Manolito, Pablo Sorozabalen musika eta Luis Fernández eta Anselmo C. Carreñoren libretoa duen zarzuela estreinatu zen Madrilgo Victoria antzokian.

Mundua 
 1982 - Nicole-en "Ein Bißchen Frieden"ek Eurovision txapelketako XXVII. edizioa irabazi zuen Alemaniaren izenean, Harrogate-en (Erresuma Batua).

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria

Mundua 
 1817 - Lehenengo bizikleta prototipoa, pedalik gabea, Karl Drais baroiak ezagutarazi zuen.
 1990 - Hubble espazio teleskopioa jaurtiki zuten.
 2003 - Genomaren sekuentzia osatu zuten.

Kirolak

Euskal Herria

Mundua

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1678 - Pedro Agirre, militar eta esploratzaile euskalduna.
 1767 - Josef Imatz, gipuzkoar ekonomialari eta politikaria (h. 1834).
 1880 - Fidel Fuidio, arabar erlijioso marianista eta arkeologoa (h. 1936).
 1882 - Joe Anduran, lapurtar errugbilaria (h. 1914).
 1894 - Trinidad Urtasun, nafar bertsolari eta okina, Perpetua Saragueta idazlearen senarra (h. 1978).
 1898 - Fidela Bernat, erronkariera edo Erronkariko euskalkia hitz egiteko gai zen azken pertsona (h. 1991).
 1932 - Karmelo Etxenagusia, euskal idazlea, euskaltzain urgazlea eta Bilbo elizbarrutiko gotzain laguntzailea (h. 2008).
 1933 - Patxi Iraola, gipuzkoar bertsolaria, epailea eta gai-jartzailea (h. 2019).
 1941 - Jose Antonio Agirregomezkorta, gipuzkoar futbolaria (h. 2012).
 1942 - Ángel García de Dios, nafar langile eta politikaria.
 1943 -
 Jean-Michel Ezponda, lapurtar errugbilari ohia.
 Andres Gandarias, bizkaitar txirrindularia (h. 2018).
 1949 - Pedro de la Sota, euskal zinema zuzendari eta gidoigilea, Buenos Airesen.
 1954 - Txema Montero, bizkaitar politikaria.
 1955 - Teresa Calo, gipuzkoar aktore eta gidoigilea.
 1959 -
 Patxi Salaberri Zaratiegi, nafar euskalaria.
 Juanan Urkijo, gaztelaniazko arabar idazlea.
 1960 - Donato Larretxea, nafar aizkolaria, XX. mendeko handienetakoa.
 1971 - Oskar Tabuenka, bizkaitar futbolari ohia.
 1972 - Jorge Pérez, nafar igerilari ohia, tximeleta eta libre estiloetan aditua.
 1976 - Juanma Garate, gipuzkoar txirrindularia.
 1977 - Javier Lombraña, bizkaitar futbolari ohia.
 1985 - Iraia Iturregi, bizkaitar futbolaria.

Mundua 
 757 - Hixam I.a, Kordobako II. emir omeiarra (h. 796).
 1086 - Ramiro II.a Aragoikoa, Aragoiko erregea (h. 1157).
 1533 - Gilen I.a Orange-Nassaukoa, Orangeko printzea eta Nassauko kondea (h. 1584).
 1575 - Jakob Böhme, alemaniar kristau mistikoa eta teologoa (h. 1624).
 1581 - San Bizente Paulekoa, frantziar apaiz erromatar katolikoa (h. 1660).
 1620 - John Graunt, demografiaren eta estatistikaren aitzindaria (h. 1674).
 1706 - Giovanni Battista Martini, italiar musikagilea (h. 1784).
 1743 - Edmund Cartwright, ingeles apaiz asmatzailea (h. 1823).
 1774 - Jean Itard, hezkuntza bereziaren eta haurraren psikiatriaren aitzindaria (h. 1838).
 1787 - Mathieu Orfila, frantziar sendagile eta kimikaria (h. 1853).
 1796 - Karl Leberecht Immermann, alemaniar idazlea (h. 1840).
 1812 - Walthère Frère-Orban, Belgikako lehen ministroa (h. 1896).
 1815 - Anthony Trollope, ingeles eleberrigilea (h. 1882).
 1845 - Carl Spitteler, suitzar idazlea, 1919ko Literaturako Nobel Saria (h. 1924).
 1846 - Marcus Clarke, australiar idazle eta kazetaria (h.1881).
 1849 - Joseph Gallieni, frantziar militarra (h. 1916).
 1856 - Philippe Pétain, Frantziako Estatuburua (h. 1951).
 1859 - Pedro Planas Basagañas, Balergo destakamenduko espainiar soldadua (h. 1913).
 1871 - Ioannis Metaxas, greziar militar, politikari eta diktadorea (h. 1941).
 1876 - Erich Raeder, alemaniar almirantea (h. 1960).
 1878 - Fidel Dávila, espainiar militarra (h. 1962).
 1880 - Gideon Sundback, suediar ingeniaria, kremaileraren sortzailea (h. 1954).
 1892 - Albert Mayer, Lehen Mundu Gerran hil zen lehen soldadu alemaniarra (h. 1914).
 1895 - Joseph Putz, frantziar militarra, Bilboko guduan Eusko Gudarosteko 1. dibisioa zuzendu zuena (h. 1945).
 1897 - Benjamin Lee Whorf, estatubatuar hizkuntzalari eta suteen prebentziorako ingeniaria (h. 1941).
 1903 - José Antonio Primo de Rivera, espainiar politikaria, Falange Española alderdiaren sortzailea (h. 1936).
 1904 - Willem de Kooning, estatubatuar margolaria eta eskultorea (h. 1997).
 1905 - Robert Penn Warren, estatubatuar idazlea (h. 1989).
 1912 - Víctor Ruiz Iriarte, espainiar idazle eta antzerkigilea (h. 1982).
 1918 - Fernando Díaz-Plaja, kataluniar historialaria, saiakeragilea eta narratzailea (h. 2012).
 1919 -
 Glafkos Kliridis, Zipreko presidentea (h. 2013).
 César Manrique, kanariar artista (h. 1992).
 1926 -
 Florinda Chico, espainiar aktorea (h. 2011).
 Thorbjörn Fälldin, Suediako lehen ministroa (h. 2018).
 1930 -
 Richard Donner, estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizlea (h. 2021).
 José Sarney, Brasilgo presidentea.
 1931 - Bridget Riley, britainiar margolaria, Op Art arte-mugimenduko margolari aipagarrienetako bat.
 1934 - Shirley MacLaine, estatubatuar aktorea.
 1936 -
 Akwasi Afrifa, Ghanako estatuburua (h. 1979).
 Jill Ireland, ingeles aktorea (h. 1990).
 Robert McCartney, britainiar abokatu eta politikaria, Britainia Handiko Alderdi Unionistako buruzagi nagusi ohia.
 1937 - Grace Oladunni Taylor, nigeriar biokimikaria.
 1940 - Sue Grafton, eleberri poliziakoen estatubatuar idazlea (h. 2017).
 1941 -
 Richard Holbrooke, estatubatuar politikaria eta diplomatikoa (h. 2010).
 E. J. Potter, estatubatuar motozikleta diseinatzaile eta lasterkaria (h. 2012).
 1942 -
 Silvia Federici, italiar-estatubatuar idazle, irakasle eta ekintzaile feminista.
 Barbra Streisand, estatubatuar aktore eta abeslaria.
 George Vella, Maltako presidentea.
 1943 - David Morrell, kanadar idazlea, John Rambo pertsonaia sortzeagatik ezaguna.
 1945 - Larry Tesler, gizakien eta ordenagailuen arteko elkarrekintzen alorrean lan egin zuen estatubatuar informatikaria (h. 2020).
 1947 -
 Josep Borrell, PSOEko espainiar politikaria.
 Roger D. Kornberg, estatubatuar biokimikari eta unibertsitate irakaslea, 2006ko Kimikako Nobel Saria.
 1948 - José Luis Inciarte, 1972ko Uruguaiko Aireko Armadaren 571 hegaldiaren istripu eta odiseatik bizirik ateratako bat (h. 2023).
 1949 - Véronique Sanson, frantziar abeslaria eta musikagilea.
 1951 -
 Christian Bobin, frantziar idazlea (h. 2022).
 Enda Kenny, Irlandako Taoiseacha.
 1952 - Jean Paul Gaultier, frantziar jostuna.
 1954 - Mumia Abu-Jamal, afroamerikar ekintzailea eta kazetaria.
 1955 - Volker Mehrmann, alemaniar matematikaria.
 1956 - Hisashi Kato, japoniar futbolari ohia.
 1957 -
 Sandra Mihanovich, argentinar abeslari eta aktorea.
 Bamir Topi, Albaniako presidentea.
 1959 - Eren Keskin, turkiar abokatua eta giza eskubideen aldeko ekintzailea.
 1961 - Tetsuya Totsuka, japoniar futbolari ohia.
 1964 -
 Cedric the Entertainer, estatubatuar aktorea.
 Djimon Hounsou, benindar-estatubatuar aktore eta modeloa.
 1966 - Alessandro Costacurta, italiar futbolaria.
 1968 -
 Aidan Gillen, irlandar aktorea.
  - Jorge Medina Barra, afro-boliviar herriaren eskubideen aldeko aktibista (h. 2022).
 Hashim Thaçi, Kosovoko presidentea.
 1969 - Rory McCann, eskoziar aktorea.
 1971 - Alejandro Fernández, ranchera estiloko mexikar kantaria.
 1973 -
 Sachin Tendulkar, indiar kriket jokalaria, Kriketeko historiako bateatzailerik onenetarikoa.
 Lee Westwood, ingeles golfaria.
 1975 -
 Sebastian Bieniek, alemaniar gidoilari, ekoizle, margolari, aktore eta zinema zuzendaria (h. 2022).
 Nora Navas, kataluniar aktorea.
 1977 -
 Nicolas Cazalé, frantziar aktorea eta modeloa.
 Rebecca Mader, ingeles modelo eta aktorea.
 1980 - Alba Caride, espainiar gimnasta erritmiko ohia.
 1981 -
 Xavier Aldekoa, Afrikako gaietan berezitutako kataluniar kazetaria.
 Marcus Tulio Tanaka, japoniar futbolaria.
 Jasmine Trinca, italiar aktorea.
 1982 -
 Kelly Clarkson, estatubatuar kantautore, konpositore, aktore eta aurkezlea.
 Maria Kalesnikava, bielorrusiar musikaria eta ekintzaile politikoa.
 David Oliver, estatubatuar atleta ohia, hesi proba motzetan aditua.
 1985 - Joséphine Jobert, frantziar aktorea.
 1988 - Oleksandra Xevtxenko, Femen protesta taldeko ukrainar ekintzaile feminista.
 1989 - Elīna Babkina, letoniar saskibaloi-jokalaria.
 1992 - Yuki Kobayashi, japoniar futbolaria.
 1996 - Sandra Piñeiro Fungueiriño, galiziar arraunlaria.
 1997 -
 Lydia Ko, hegokorear-zeelandaberritar golflaria.
 David Martinez Canovas, TheGrefg, espainiar youtuberra.
 2000 - Roberto López Alcaide, espainiar futbolaria.

Heriotzak

Euskal Herria 
 1890 - Felipe Uhagon, bilbotar bankaria eta Bilboko alkatea (j. 1822).
 1926 - Luis Mazzantini, euskal zezenketaria, Madrilen (j. 1856).
 1934 - Juan Ignazio Uranga, euskal olerkaria (j. 1863).
 1959 - Sabino Bidegain, nafar militar frankista, Madrilen (j. 1875).
 1961 - Élie Lambert, lapurtar arte-historialaria, Parisen (j. 1888).
 1999 - Ramón Vizcaíno, bizkaitar enpresa-gizona (j. 1907).
 2011 -
 Aitzol Aramaio, euskal zinema zuzendari eta gidoilaria (j. 1971).
 Jose Manuel Uribarri, euskal ingeniari eta politikaria (j. ).
 2018 - Bittor Garaigordobil, bizkaitar apaiza (j. 1915).
 2019 - Carlos Pera, bizkaitar mediku eta politikaria, Calpen (j. 1952).

Mundua 
 1479 - Jorge Manrique, gaztelaniazko olerkaria.
 1521 - Juan de Padilla, gaztelar aristokrata (j. 1490).
 1530 - Jacopo Sannazaro, italiar poeta eta humanista (j. 1458).
 1671 - François Vatel, Nicolas Fouqueten eta Luis II.a Borboi-Condékoa printzearen sukaldari eta etxezaina (j. 1631).
 1731 - Daniel Defoe, ingeles idazlea (j. 1660).
 1783 - Grigori Orlov, Errusiako aitonen seme eta politikaria, Petri III.a tsarraren aurkako matxinoa (j. 1734).
 1803 - Adélaïde Labille-Guiard, frantziar margolaria, historia gaietan berezitua (j. 1749).
 1822 - Giovanni Battista Venturi, italiar fisikaria (j. 1746).
 1852 - Vasili Zhukovski, errusiar olerkaria (j. 1783).
 1874 - Octave Tassaert, frantziar margolari, litografo eta grabatzailea (j. 1800).
 1885 - Nísia Floresta, brasildar hezitzailea, idazlea eta poeta, Brasilen feminismoaren aitzindaritzat joa (j. 1810).
 1891 - Helmuth Karl Bernhard von Moltke, prusiar militarra (j. 1800).
 1914 - Benedetto Menni, italiar apaiza (j. 1841).
 1924 -
 Ferdinand Arnodin, frantziar ingeniari eta industriagizona, Bizkaiko Zubiaren egilea (j. 1845).
 Granville Stanley Hall, estatubatuar hezitzailea eta psikologoa (j. 1846).
 1929 -
 José María Pascual del Pobil, espainiar aristokrata eta politikaria, Bizkaiko gobernadore zibila (j. 1847).
 Caroline Rémy de Guebhard, frantziar anarkista, kazetaria eta feminista (j. 1855).
 1939 - Louis Trousselier, frantziar txirrindularia (j. 1881).
 1942 -
 Louis Bernacchi, belgikar-tasmaniar fisikaria eta astronomoa (j. 1876).
 Lucy Maud Montgomery, kanadar haur literatura egilea (j. 1874).
 Leonor Serrano Pablo, espainiar pedagogoa, legelaria, abokatua eta idazle feminista (j. 1890).
 1947 - Willa Cather, estatubatuar eleberrigilea (j. 1873).
 1948 - Manuel Ponce, mexikar musikagilea (j. 1882).
 1954 - Rafael de Penagos, espainiar marrazkilari eta margolaria (j. 1889).
 1960 - Max von Laue, alemaniar fisikaria, 1914ko Fisikako Nobel Saria (j. 1879).
 1962 - Emilio Prados, 27ko belaunaldiaren idazlea eta poeta andaluziarra (j. 1899).
 1964 - Gerhard Domagk, alemaniar patologo eta bakteriologoa, 1939]]ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1895).
 1974 -
 Bud Abbott, estatubatuar aktore eta ekoizlea (j. 1897).
 Franz Jonas, Austriako presidentea (j. 1899).
 1976 - Mark Tobey, estatubatuar margolaria (j. 1890).
 1980 - Alejo Carpentier, kubatar idazle eta musikologoa, errealismo magikoaren aitzindaritzat joa (j. 1904).
 1986 -
 Antonio Rosón Pérez, Galiziako Xuntako lehenengo presidentea (j. 1911).
 Wallis Simpson, Windsorko dukesa,, estatubatuar socialitea, Eduardo VIII.a Erresuma Batukoarekin ezkondu zena (j. 1896).
 1989 -
 Franz Binder, austriar futbolari eta entrenatzailea (j. 1911).
 Edgar Sanabria, Venezuelako presidentea (j. 1911).
 1993 - Oliver Tambo, hegoafrikar politikaria eta giza eskubideen aldeko ekintzailea (j. 1917).
 1996 - Vincenzo Torriani, Patroia, Italiako Giroko zuzendaria 1949tik 1992ra (j. 1918).
 1998 -
 Yakov Malkiel, judu jatorriko estatubatuar filologoa eta hizkuntzalaria (j. 1914).
 Mel Powell, estatubatuar musikagilea, piano-jotzailea eta musika-irakaslea (j. 1923).
 Christiane Rochefort, frantziar eleberrigile feminista (j. 1917).
 2001 - Roger Laporte, frantziar idazlea (j. 1925).
 2004 - Estee Lauder, izen bereko kosmetika enpresaren sortzailea (j. 1906).
 2005 -
 Fei Xiaotong, txinatar soziologo eta antropologoa (j. 1910).
 Ezer Weizman, Israelgo 7. presidentea (j. 1924).
 2010 - Pierre Hadot, frantziar filosofo, filologo eta historialaria (j. 1922).
 2014 -
 Hans Hollein, austriar arkitekto post-modernoa (j. 1934).
 Tadeusz Różewicz, poloniar olerkari, antzerkigile eta itzultzailea (j. 1921).
 2017 - Don Gordon, estatubatuar zinema eta telebistako aktorea (j. 1926).
 2021 - Christa Ludwig, alemaniar mezzosopranoa (j. 1928).

Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Ibai eta Zühartz/Zuhartze.
 Multilateralismoaren eta Bakearen aldeko Diplomaziaren nazioarteko Eguna

Kanpo estekak 

Apirilaren 23 | Urteko egutegi | Apirilaren 25