Castro Urdiales

Castro Urdiales (montañesez: Castru) Kantabriako (Espainia) ekialdeko udalerri bat da, Bizkaiarekiko mugan kokatua. 2006an 30.000 biztanle zituen, eta 96,7 kilometro koadro ditu.

Izena 
Lehenengo hitzari buruz (castro) zalantzarik ez dago: latinezko castrum («gaztelu») du jatorri. Bigarrenari buruz, aldiz, ez dago ziurtasunik. Hipotesi batek zioen balizko hordeales izenetik («garagardiak») eratorria dela, erroa latinezko hordeum («garagar») izanik; hala ere, Valeriano Yarza Urquiolak seguruagotzat jotzen du jatorria ondorengo hau izatea: Fortunalis antroponimoa, gehi -icus, -ici atzizki genitiboa (Urduliz toponimoaren jatorri bera). Hartara, erromantzean bide hau egina luke toponimoak: *(F)ortu(n)alic(i) > *Ortualiz > *Urdualiz > *Urdialis > Urdiales. Horrenbestez, toponimoaren esanahia litzateke «Fortunalisen gaztelua».

Federiko Krutwigek, Vasconia liburuan, Castro Urdiales Urdialaitz izenez aipatu zuen. Txillardegik, Euskal Herria Helburu liburuan, Castro Urdializ toponimoa euskal toponimotzat aipatu zuen. Euskaltzaindiak, hala ere, ez du bi exonimo hauek hobesteko gomendiorik eman, eta euskaraz hizkuntza ofizial propioaren araberako izenak erabili ohi direla aipatzen du.

Geografia 

Castro Urdialesek honako udalerri mugakideak ditu: Liendo mendebaldean, Muskiz ekialdean, Sopuerta hego-ekialdean, Turtzioz eta Artzentales hegoaldean, Guriezo hego-mendebaldean eta Bizkaiko golkoa iparraldean.

Herriak 
Hau da udalerriko herrien zerrenda. Gaztelaniazko izen ofizialaren ondoren, kantabrierazkoa (gaur egun gutxi erabilia):
 Allendelagua / Llendelagua
 Baltezana / Valtezana
 Castro Urdiales / Castru (herria)
 Cerdigo / Cerdigu
 Islares / Illares
 Lusa / Llusa
 Mioño / Mioñu
 Ontón / Hontón
 Oriñón
 Otañes
 Sámano / Sámanu
 Santullán
 Sonabia / Sonavia
 Talledo / Talléu

Historia 
Castro Urdialesen jatorrizko izena Portus Amanus izan omen zen, samaniar autrigoien hiri nagusia zena. 74an, Vespasianoren agintaldian, erromatarrek bertan kolonia bat ezarri eta Flaviobriga izena eman zioten, ziur asko eskualdean zegoen burdina ustiatzeko eratu zuten

1163an Alfontso VIII.a Gaztelakoak Logroñoko Forua eman eta hiribildu bilakatu zen. Gaztelak iparraldeko Europarako portu moduan erabili zuen.

1813ko maiatzaren 11n, Iberiar Penintsulako Gerran, Soulten frantziar armadak hiribildua erre egin zuen, baina laster berreraiki zuten. 1879an trenbidea hara heldu eta asko hazi zen.

Demografia

Politika

2007ko udal hauteskundeak

Eraikinak 
 Santa Maria Jasokundearen eliza
 Santa Ana gaztelua
 Ocharan jauregia
 Allendelaguako gaztelua
 Ballena hilerria

Castrourdialestar ospetsuak 
 Antonio Hurtado de Mendoza (1586-1644) XVI. mendeko eleberrigilea.
 Ramon de la Sota (1857-1936) euskal enpresaburu eta politikari jeltzalea.
 Eladio Laredo (1864-1941) arkitektoa.
 Leonardo Rucabado (1875-1918) arkitektoa.
 Ataúlfo Argenta (1913-1958) piano-jotzaile eta orkestra zuzendaria.
 Arturo Dúo (1901-1964) musikagilea.
 Peru Zaballa (1938-1997) futbolaria.
 Lorenzo Oliván (1968) poeta.

Herri eta hiri senidetuak

Irudi galeria

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Kantabriako udalerrien zerrenda

Kanpo estekak 
  Castro Urdialesko Udalaren webgunea
 Castro Urdialesko Euskal Etxea

Castro Urdiales
Kantabriako portuak