Martxoaren 26

Martxoaren 26a gregoriotar egutegiaren urteko laurogeita bosgarren eguna da, 86.a bisurteetan. 280 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 1978 - Francoren diktadura ondorengo lehen Aberri Eguna ospatu zen Hego Euskal Herrian.
 1985 - Ramon Basañez Jauregi Ziburun tirokatu zuten.

Mundua 
 1707 - "Batasunaren Akta" lege bihurtu zen, Ingalaterra eta Eskozia estatu bakarrean batuz.
 2010 - 100 pertsona zeramatzan gerraontzi hegokorearra hondoratu zen Itsaso Horian Ipar Koreako uretatik gertu.

Arte eta kultura

Euskal Herria 
 1993 - 8. Korrikari hasiera eman zitzaion Iruñean, apirilaren 4an Bilbon amaitu zelarik.
 1995 - Martxoaren 17an Donibane Garazin hasitako 9. Korrikari amaiera eman zitzaion Gasteizen.
 2009 - 16. Korrikari hasiera eman zitzaion Tuteran, apirilaren 5ean Gasteizen amaitu zelarik.

Mundua 
 1955 - Captain Lightfoot filma estreinatu zen, Douglas Sirkek zuzendu eta Rock Hudson eta Barbara Rush aktoreek antzeztu zutelarik.
 1997 - The Devil's Own filma estreinatu zen, Alan J. Pakulak zuzendu eta Harrison Ford eta Brad Pitt aktoreek antzeztu zutelarik.

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria

Mundua 
 1954 - C. Walton Lillehei estatubatuar kirurgialariak lehen aldiz pertsona bati bihotza irekita ebakuntza egin zion.
 2008 - Atapuercako aztarnategian Europan inoiz aurkitutako Homo baten hezurrik zaharrenak aurkitu zituzten.
 2015 - Periscope,  transmisioaren bitartez bideoak egiteko softwarea atera zuten iPhonentzako. Androidentzako bertsioa urte bereko maiatzaren 26an atera zen.

Kirolak

Euskal Herria 
 1944 - Frantziako errugbi txapelketaren finala: U.S.A.Perpignan taldeak Aviron Bayonnais 20-5 menderatu zuen.

Mundua 
 1949ko Bost Nazioen Txapelketa: Irlandak bigarren urtez jarraian txapelketa eskuratu zuen.

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1716 - Dominique Cabarrus, lapurtar bankari eta armadorea (h. 1799).
 1764 - Francisco de Paula Escudero, nafar militar eta politikaria (h. 1831).
 1809 - Jose Juan Santesteban, gipuzkoar musikaria eta konposatzailea (h. 1884).
 1898 - Jose Andia, euskal atleta.
 1903 - Antonio Arrue, euskal idazlea (h. 1976).
 1909 - Paco Bienzobas, euskal herritar futbolaria (h. 1981).
 1925 - Joxe Lasa Apalategi, apaiza, euskal idazlea eta euskaltzalea (h. 1983).
 1933 - Iñaxi Etxabe, gipuzkoar bertsolaria (h. 2020).
 1937 - Roberto Morales, bizkaitar txirrindulari ohia.
 1950 - María José Bozal, UPNko nafar politikaria.
 1954 - Jose Martin Martinikorena, Martinikorena, esku huskako nafar pilotari ohia.
 1959 -
 Juan Mari Atutxa Egiraun, bizkaitar idazlea.
 Patziku Perurena, euskal idazle eta pentsalaria.
 1962 - Luis Maria Lopez Rekarte, gipuzkoar futbolari ohia.
 1967 - Julen Salaberria, nafar pilotari ohia.
 1969 - Xabier Gezuraga, bizkaitar argazkilari eta espeleologoa, zeruko irudietan eta labar-artearen interpretazioan espezializatua.
 1970 -
 Amaia Garbaio, nafar igerilari ohia.
 Juan Vallejo, arabar alpinista eta eskalatzailea, hainbat zortzimilako igo dituena.
 1971 - Leire Arrieta, gipuzkoar historialaria, ikertzailea, unibertsitateko irakaslea eta idazlea.
 1972 - Izaskun Oteo, bizkaitar saskibaloi-jokalari ohia.
 1974 - Mikel Kortina, bizkaitar futbolari ohia.
 1978 - Aitor Zulaika, gipuzkoar futbol entrenatzailea.
 1980 - Iban Fagoaga, nafar futbolaria.
 1981 -
 Naroa Intxausti, bizkaitar sopranoa.
 Xabier Ormazabal, gipuzkoar alpinista (h. 2004).
 1982 - Mikel Arteta, gipuzkoar futbolari ohia.
 1987 - Iker Rodellar, gipuzkoar futbolaria.
 1993 - Aitor Etxebarriazarraga, bizkaitar futbolaria.
 1995 -
 Julen Irizar, gipuzkoar txirrindularia.
 Ibai Llanos, bizkaitar Interneteko-izar, youtuber eta esport-casterra da.

Mundua 
 1575 - Johann Carolus, historiako lehen egunkariaren editorea (h. 1634).
 1794 - Julius Schnorr von Carolsfeld, alemaniar margolaria (h. 1872).
 1824 - Julie-Victoire Daubié, frantziar kazetaria, frantziar unibertsitateetan lizentziatura lortzen lehen emakumea (h. 1874).
 1856 - William Massey, Zeelanda Berriko 19. lehen ministroa (h. 1925).
 1859 - Alfred Edward Housman, ingeles aditu klasiko eta olerkaria (h. 1936).
 1866 - Théodore Tissier, frantziar legelari eta politikaria (h. 1944).
 1868 - Fuad I.a Egiptokoa, Egiptoko erregea (h. 1936).
 1874 -
 Elisabeth Altmann-Gottheiner, Hochschule edo goi mailako eskola batean klasea eman zuen lehen emakume irakasle alemana (h. 1930).
 Robert Frost, estatubatuar olerkaria (h. 1963).
 1875 - Syngman Rhee, Hego Koreako lehendabiziko presidentea (h. 1965).
 1876 - Gilen Wiedekoa, Albaniako Printzerriko monarka (h. 1945).
 1883 - Ethel Léontine Gabain, frantziar-ingeles artista (h. 1950).
 1884 - Florence Ethel Johnson, australiar feminista, sindikalista eta hezitzailea (h. 1934).
 1888 - María Bernaldo de Quirós, Espainiako lehen emakumea aeroplanoko nazioarteko pilotu titulua lortzen (h. 1983).
 1893 - Palmiro Togliatti, italiar politikaria (h. 1964).
 1894 - Viorica Ursuleac, errumaniar opera kantaria (h. 1985).
 1898 - Rudolf Dassler, alemaniar kirol oinetakogilea, Puma kirol ekipamendu enpresaren sortzailea (h. 1974).
 1904 - Emilio Fernández, El Indio, mexikar zinema zuzendari eta aktorea (h. 1986).
 1905 - Victor Emil Frankl, austriar psikoanalista, logoterapiako psikoanalisi eskolaren sortzailea (h. 1997).
 1907 - Louis Saguer, alemaniar-frantziar musikagilea (h. 1991).
 1908 - Samuel Bronston, besarabiar jatorrizko estatubatuar zinema ekoizlea (h. 1994).
 1909 - Irene González, galiziar futbolaria, Espainiako eta Galiziako futboleko lehen jokalaritzat hartua (h. 1928).
 1911 -
 J. L. Austin, ingeles filosofoa (h. 1960).
 Bernard Katz, Alemanian jaioa britainiar sendagile eta biofisikaria, 1970eko Medikuntzako Nobel Saria (h. 2003).
 Tennessee Williams, estatubatuar antzerkigilea (h. 1983).
 1913 -
 Paul Erdős, hungariar matematikaria (h. 1996).
 Jacqueline de Romilly, frantziar humanista izan zen, helenista, itzultzaile, saiakeragile eta akademikoa (h. 2010).
 1914 - Roque Esteban Scarpa, txiletar idazlea (h. 1995).
 1915 - Seán Ó hEinirí, uste denez irlanderazko azken hiztun elebakarra (h. 1998).
 1916 -
 Christian Boehmer Anfinsen, estatubatuar biokimikaria, 1972ko Kimikako Nobel Saria (h. 1995).
 Sterling Hayden, estatubatuar aktore eta idazlea (h. 1986).
 1925 - Pierre Boulez, frantziar musikagile eta orkestra-zuzendaria (h. 2016).
 1926 - Magdalena Mouján, argentinar matematikaria (h. 2005).
 1930 - Lolita Torres, argentinar aktorea eta kantaria (h. 2002).
 1931 - Leonard Nimoy, estatubatuar aktore eta zinema-zuzendaria, Star Trek telesailean Mr. Spock pertsonaia antzezteagatik ezaguna (h. 2015).
 1934 - Alan Arkin, estatubatuar aktore, zinema zuzendari, musikari eta abeslaria.
 1935 - Mahmoud Abbas, Palestinako presidentea.
 1938 - Anthony James Leggett, britainiar fisikaria, 2003ko Fisikako Nobel Saria.
 1940 -
 James Caan, estatubatuar aktorea (h. 2022).
 Nancy Pelosi, estatubatuar politikaria.
 1941 -
 Richard Dawkins, britainiar idazle, biologo ebolutibo, dibulgatzaile eta etologoa.
 Lella Lombardi, italiar auto-pilotua, 1 Formulan parte hartu duten bost emakumeetako bat (h. 1992).
 1942 - Erica Jong, estatubatuar idazle eta poeta, emakumeen sexualitateari buruzko liburuengatik ezaguna.
 1943 - Bob Woodward, estatubatuar ikerketa-kazetaria.
 1944 - Diana Ross, estatubatuar aktore eta abeslaria, The Supremes taldeko abeslaria.
 1948 - Steven Tyler, estatubatuar abeslari, musikari eta konposatzailea, Aerosmith taldeko liderra.
 1949 - Patrick Süskind, alemaniar eleberrigile, antzerkigile, saiogile eta gidoigilea.
 1950 - Martin Short, kanadar-estatubatuar aktore, umorista, abeslari, gidoigile, idazle eta ekoizlea.
 1951 - Carl Wieman, estatubatuar fisikaria, 2001eko Fisikako Nobel Saria.
 1952 -
 Didier Pironi, frantziar 1 Formulako gidaria (h. 1987).
 Pedro J. Ramírez, espainiar kazetari eta idazlea.
 1953 - Elaine Chao, Estatu Batuetako Garraioko idazkaria.
 1954 - Zdravko Zemunović, serbiar futbolari ohia eta entrenatzailea.
 1956 - Park Won-soon, Seulgo alkatea (h. 2020).
 1958 -
 Elio de Angelis, italiar 1 Formulako gidaria (h. 1986).
 Alar Karis, Estoniako presidentea.
 1960 - Isabel Mozún, espainiar atleta ohia, altuera-jauzian aditua.
 1961 - Amanda Simpson, estatubatuar politikaria.
 1962 -
 Juri Gidzenko, ukrainar jatorriko errusiar kosmonauta.
 John Stockton, NBAko estatubatuar saskibaloi jokalari ohia.
 1963 -
 Amparo Larrañaga, espainiar aktorea.
 Berta Piñan, asturiar idazlea.
 1969 - Almir de Souza Fraga, brasildar futbolari ohia.
 1970 -
 Martin McDonagh, irlandar-ingeles antzerkigile, zinema gidoilari eta zuzendaria.
 Araceli Segarra, kataluniar alpinista, mendigoizale eta modeloa, Everest mendia igo zuen Espainiar Estatuko lehenbiziko emakumea.
 1972 - Mar Sodupe, espainiar aktorea eta zuzendari laguntzailea.
 1973 - Larry Page, Google bilatzailearen sortzaileetako bat.
 1980 - Miguel Urbán, espainiar ekintzaile eta politikaria, Podemos-Ahal Dugu alderdiaren fundatzaileetakoa.
 1983 -
 Toni Elías, kataluniar motoziklismoko pilotua.
 Karina Maruyama, japoniar futbolari ohia.
 1985 -
 Jonathan Groff, estatubatuar aktore eta abeslaria.
 Keira Knightley, ingeles aktorea.
 1987 - Borja Viguera, espainiar futbolaria.
 1990 - Shiho Tomari, japoniar futbolaria.
 1991 - Laia Soler, kataluniar gazte literaturako eta errealismo magikoko idazlea.
 1992 - Stoffel Vandoorne, 1 Formulako belgikar pilotua.
 1994 - Michael Olunga, kenyar futbolaria.
 1996 - Ailen Valente, argentinar gimnasta artistikoa.

Heriotzak

Euskal Herria 
 1324 - Maria Luxenburgokoa, Frantzia eta Nafarroako erregina ezkontidea (j. 1304).
 1774 - Juan Manuel Urbina, arabar militarra (h. 1774).
 1904 - Ramos Azkarate, euskal idazlea (j. 1847).
 1947 - Ignacio Tabuyo, gipuzkoar baritonoa (j. 1863).
 1960 - José Iruretagoyena, nafar militarra (j. 1879).
 1980an, Baionako suprefetaren autoaren azpian lehergailu bat jartzen ari zirela:
 Ramuntxo Arruiz, Iparretarrak erakunde armatuko nafar kidea (j. 1958).
 Txomin Olhagarai, Iparretarrak erakunde armatuko lapurtar kidea (j. 1958).
 1986 - Perpetua Saragueta, euskal idazlea (j. 1905).
 2010 - Enrique Villar, arabar politikari eta ingeniari agronomoa, Logroñon (j. 1939).
 2018 - Xabier Erro, nafar mendigoizalea (j. 1946).
 2019 - Javier Miranda, nafar enpresari eta Osasunako presidentea (j. 1954).

Mundua 
 922 - Mansur al-Hallaj, persiar poeta eta sufismoaren irakaslea (j. c. 858).
 1091 - Wallada, andalustar poeta (j. 994).
 1211 - Antso I.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (j. 1154).
 1350 - Alfontso XI.a Gaztelakoa, Gaztela eta Leongo erregea (j. 1311).
 1566 - Antonio de Cabezón, espainiar musikagile eta organo-jotzailea (j. 1510).
 1625 - Giambattista Marino, italiar olerkari barrokoa (j. 1569).
 1726 - John Vanbrugh, ingeles arkitektoa eta idazlea (j. 1664).
 1783 - Anna Rosina de Gasc, alemaniar erretratugilea (j. 1713).
 1797 - James Hutton, britaniar geologoa (j. 1726).
 1814 - Joseph Ignace Guillotin, frantziar mediku eta politikaria (j. 1738).
 1827 - Ludwig van Beethoven, alemaniar musikagilea (j. 1770).
 1892 - Walt Whitman, estatubatuar idazlea (j. 1819).
 1900 - Joaquín Fernández Aiarragarai, espainiar arkitektoa (j. 1821).
 1902 - Cecil Rhodes, britainiar enpresaburua (j. 1853).
 1920 - Samuel Colman, estatubatuar margolaria, Hudson Ibaiaren Eskolako kidea (j. 1832).
 1923 - Sarah Bernhardt, frantziar antzerki eta film-aktorea (j. 1844).
 1926 - Constantin Fehrenbach, Alemaniako kantzilerra (j. 1852).
 1931 - Fra' Galeas von Thun und Hohenstein, Maltako Ordenako 75. Printze eta Maisu Nagusia (j. 1850).
 1940 - Spiridon Louis, greziar urketari eta korrikalaria, lehenengo Olinpiar Joko modernoen maratoiaren irabazlea (j. 1873).
 1943 - Leonard Darwin, britainiar politikari, militar eta ekonomialaria, eugenesiaren defendatzailea (j. 1850).
 1945 - David Lloyd George, britainiar politikaria, Erresuma Batuko Lehen Ministroa (j. 1863).
 1957 - Édouard Herriot, Frantziako lehen ministroa (j. 1872).
 1959 - Raymond Chandler, estatubatuar eleberrigilea (j. 1888).
 1962 - Augusta Savage, estatubatuar eskultorea (j. 1892).
 1969 - John Kennedy Toole, estatubatuar idazlea (j. 1937).
 1973 - Noël Coward, ingeles antzerkigile, musikagile, zinema eta antzeki zuzendari, aktore eta abeslaria (j. 1899).
 1980 - Roland Barthes, Euskal Herriarekin lotura handia izan zuen frantziar idazle, filosofo, literatura-kritikari eta semiologoa (j. 1915).
 1983 - Anthony Blunt, britainiar artearen historialaria eta espioia, Cambridge bostetako bat (j. 1907).
 1984 - Ahmed Sékou Touré, lehendabiziko Gineako presidentea (j. 1922).
 1987 - Eugen Jochum, alemaniar orkestra-zuzendaria (j. 1902).
 1991 - Henri Lhote, frantziar etnologo eta esploratzailea (j. 1903).
 1992 - Rihei Sano, japoniar futbolaria (j. 1912).
 1994 -
 Whina Cooper, zeelandaberritar irakasle, historialari eta ekintzailea (j. 1895).
 Paige VanZant, estatubatuar arte martzial mistoetako borrokalaria, wrestling borrokalaria eta modeloa.
 1995 - Ko Takamoro, japoniar futbolaria (j. 1907).
 2004 - Takeshi Kamo, japoniar futbolaria (j. 1915).
 2005 - James Callaghan, Erresuma Batuko lehen ministroa (j. 1912).
 2008 - Manuel Marulanda, Tirofijo, urte luzez FARCeko buru izandako gerrillaria, mundu osoan egon den gerrilaririk zaharrena (j. 1930).
 2011 - Diana Wynne Jones, britainiar idazlea (j. 1934).
 2015 - Tomas Tranströmer, suediar idazle, olerkari eta itzultzailea, 2011ko Literaturako Nobel Saria (j. 1931).
 2020 - Michel Hidalgo, frantziar futbolari eta entrenatzailea (j. 1933).
 2021 - Ursula Happe, alemaniar igerilaria (j. 1926).
 2023 - María Kodama, argentinar idazle, itzultzaile eta literatura-irakaslea (j. 1937).

Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Brauli, Goiko/Goikone eta Sara.

Kanpo estekak 

Martxoaren 25 | Urteko egutegi | Martxoaren 27