Saunders Lewis

John Saunders Lewis (Wallasey, Merseyside, Ingalaterra, 1893ko urriaren 15a – , 1985eko irailaren 1a) galeserazko poeta, antzerkigile, historialari, literatura kritikari eta politikari galestarra izan zen.

Lehen urteak 
Familia galestar batean jaio zen, herrialdetik kanpo. Liverpoolgo unibertsitatean ikasten zebilela Lehen Mundu Gerrak harrapatu zuen eta soldadu ibili zen Hego Galesko talde batekin. Gerratea amaituta, Swanseako unibertsitatean segitu zuen, eta garai hartan literaturari buruzko lan aipagarriak idatzi zituen: A School of Welsh Augustans (1924), Williams Pantycelyn (1927) eta Braslun o hanes llenyddiaeth Gymraeg ("An outline history of Welsh literature") (1932).

Plaid Cymruren sorrera 
Gerran bizi izandakoak gehi Irlandako independentziaren prozesuarekiko kidetasunak piztu zioten nazionalismoaren grina, eta 1925ean Gwynedden burututako Eistedfodd batean Galesko alderdi politiko baten inguruan hasi zen hausnartzen, beste lagun batzuekin batera, eta urte hartako abuztuan Plaid Cymru sortu zuten. Alderdiaren helburu nagusia Gales galeseraduna sortzea izan zen. Izan ere, urte haietan hiztunen beherakada nozitzen ari ziren.

Lewis alderdiaren presidentea izan zen 1926tik 1939ra, eta haren beste helburuen artean galestarrengandik gutxitutasun konplexua ezabatzea izan zen.

Llŷn 1936 
1936an gertakari batek astindu zuen gizartea: Ingalaterrako agintariek Llŷn inguruan (Gwynedd) lehergailuen eskola bat eraikitzea erabaki zuten. Protesta handiak egin zituzten honen aurka, eta Saundersek Erresuma Batuko Gobernuari idatzi zion, "Galesko kultura, hizkuntza eta literaturaren kabiak direnak gerrarako bide basatiak bultzatzeko leku bihurtzea" gaitzetsiz. Irailaren 8an eskolaren eraikina sutan ipini zuten, eta Saunders eta beste kide bi epaitu eta kartzelaratu zituzten.

Bigarren Mundu Gerra 
Alderdiaren barruan, Bigarren Mundu Gerraren aurrean jarrera kontrajarriak zeuden, eta Lewis britainiar armadari uko egitearen aldekoa zen. Bitartean, barne hauteskundeak galdu zituen William John Gruffydden aurrean.

Hizkuntzaren patua 
1962an Saunders Lewisek irratian hitzaldia eman zuen, "Tynged yr iaith" izenburukoa ("Hizkuntzaren patua"), hiztunen galeraren arriskua aurreikusiz eta ekintzei ekiteko deituz. Urte hartako abuztuan Cymdeithas yr Iaith Gymraeg elkartea sortu zuten, gaur egun ere presio-talde nagusia dena.

Bibliografia 
Idazle moduan, galeseraz lan egin zuen nagusiki, batik bat antzerkia landuz, ingelesez ere idatzi izan bazuen ere. Samuel Becketten En attendant Godot ere itzuli zuen, besteak beste.

1970ean Literaturako Nobel Sarirako izendatu zuten, bere garaiko idazle galestarrik garrantzitsuenen artean baitzegoen.

Hauek dira haren lanik aipagarrienak:

Antzezlanak 
 Blodeuwedd ("Loreen emakumea", 1925)
 Buchedd Garmon ("Germanusen bizitza", 1936)
 Siwan (1956)
 Gymerwch chi sigarét? ("Zigarroa edukiko duzu?", 1956)
 Brad ("Saldukeria", 1958)
 Esther (1960)
 Cymru fydd ("Biharko Gales", 1967).

Eleberriak 
 Monica (1930)
 Merch Gwern Hywel ("Gwern Hywelen alaba", 1964)

Saioak 
 Canlyn Arthur ("Arthurri jarraituz", 1938)
 Ysgrifau dydd Mercher ("Asteazkeneko saioak", 1945)
 Meistri'r canrifoedd ("Mendeetako maisuak", 1973)
 Meistri a'u crefft ("Maisuak eta euren trebetasuna", 1981)
 Ati ŵyr ifainc ("Ekin, gazteak", 1986).

Ikus, gainera 
 Galestar ezagunen zerrenda

Kanpo estekak 
  "Tynged yr Iaith"

Plaid Cymru alderdiko politikariak
Galesko antzerkigileak
Galesezko idazleak
Gales hiztunak
Galesko literatura kritikariak
Lehen Mundu Gerrako Britainiar Armadako pertsonala