Betun (hidrokarburo)

Betuna (latinezko bitūmen ) oso likatsua (giro-tenperaturan), beltza, itsaskorra eta karbono disulfuroan disolbagarriak diren likido organikoz osatutako nahastea da, hidrokarburo aromatiko poliziklikoz osatua dagoena batez ere. Naturala edo artifiziala izan liteke.

Betun artifiziala petrolio iraztegietako azpiproduktua da, petrolioaren distilazio frakzionatuaren hondarrak dira. Frakziorik pisutsuena eta irakite-punturik altuena duena da. Ez da asfalto (betun eta beste mineraleen nahasketa) edo galipotarekin (material karbonosoen distilaziotik sortua eta kimikoki desberdina) nahastu behar.

Betunik gehienek sufrea, metal astunak (nikela, banadioa, beruna, kromoa, merkurioa) eta elementu toxikoak (artsenikoa, selenioa) dituzte.

Jatorria 

Betun naturalak antzinako alga mikroskopiko eta garai hartako beste bizidun batzuen hondakinen pilaketetan du jatorria. Izakin hauek hil eta bizi ziren lakuaren hondoan pilatu ziren hondakinak, bero eta presioaren ondorioz betun, kerogeno eta petroleo bezalako elementuetan bilakatuz.

Erabilpenak 

Erabilpenik garrantzitsuena errepideetako bidezoruetako lokailu bezala du.

Eraikuntza 

 Errepideetako bidezoruetan zoladuretako lokailua.

Industria 

 Zatoen barrukaldea irazgaizteko.
 Barkuak irazgaizteko.

Betunaren alternatibak 

Betuna, petroliotik ez ezik, beste elementu batzuetatik ere lor liteke:

 Azukrea, arroza, artoa, patata eta melazatik moduko landareetatik.
 Motoreetako olio erabiliaren distilazio frakzionatutik.

Ikus, gainera 

 Petrolioaren eratorri

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Errepideak
Materialak
Petrolioa
Nahasketa kimikoak
Asfaltoa