Milan Kundera

Milan Kundera (Brno, Txekoslovakia, gaur egun Txekia, 1929ko apirilaren 1a - Paris, 2023ko uztailaren 11) txekierazko eta frantsesezko idazlea izan zen. Jatorriz txekoslovakiarra, 1975etik erbestean izan zen Frantzian, eta 1981ean frantziar hiritartasuna eskuratu zuen. 2019an, berriz, txekiar hiritartasuna eman zioten.

Lanik ezagunena Izatearen arintasun jasanezina (txekieraz, Nesnesitelná lehkost bytí) du. Hartan oinarriturik, izen bereko filma egin zuen Philip Kaufman zuzendariak (The Unbearable Lightness of Being).

Bizitza 
Milan Kundera 1929ko apirilaren 1ean jaio zen, Brno hirian, orduko Txekoslovakian. Musika ikasi zuen haurra zela, eta, urteekin, literaturan murgildu zen erabat. Literatura irakatsi zuen Pragako Musika eta Arte Dramatikoen Akademian 1952tik. Alderdi Komunistako kide egin zen 1948an; 1950ean kanporatu zuten, eta 1956an berriro onartu. Militantea izan zen 1970era arte.

Bere burua olerkari gisa eman zuen ezagutzera 1953an, Člověk zahrada širá liburuarekin, eta haren ondoren Monology ("Bakarrizketak", 1957) argitaratu zuen. Baina hitz lauz izan zuen arrakastarik handiena bere herrian, Směšné lásky ("Amodio barregarriak" , 1963-68) ipuin liburuarekin eta Zert ("Txantxa", 1967) eleberriarekin. Lan horretan, estalinismoaren garaiko txekiar batzuen bizitza kontatu zuen, ironiaz. Hizkuntza askotara itzuli zuten, eta arrakasta handia ekarri zion. 

1968ko Pragako Udaberrian parte hartu zuenez, Sobietar Batasunaren erantzunak, Txekoslovakiako erreformei aurre egiteko inbasioak, zuzenean eragin zion, beste askori bezalaxe: haren literatura debekatu zuten, eta alderditik behin betiko kanporatu. Zivot je jinde ("Bizitza beste nonbait dago", 1972) bigarren lanarekin Frantzian saritu zuten. Hara jo zuen, Vera Hrabankova emaztearekin, Txekoslovakiako Gobernuak atzerrira joateko baimena eman zionean, 1975ean. 

Kniha smíchu a zapomnení ("Barrearen eta ahaztearen liburua", 1979) idatzi zuen gero, eta haren lanik ezagunena atzetik: Izatearen arintasun jasanezina. Pragako Udaberriaren garaian dago girotuta, eta gizon baten zalantza existentzialak erakusten ditu, eguneroko bizitzako eszenen eta gogoeta transzendentalen artean.

Nesmrtelnost ("Hilezkortasuna", 1988) eleberriaren ondoren argitaratutakoak frantsesez idatzi zituen: La lenteur ("Geldotasuna", 1995), L'identité ("Identitatea", 1998), L'ignorance ("Ezjakintasuna", 2000) eta, azkena, La fête de l'insignifiance ("Hutsalkeriaren jaia", 2014). 2023ko uztailaren 11n hil zen, Parisen; 94 urte zituen.

Bibliografia

Poesia 
 L'Homme, ce vaste jardin (Člověk zahrada širá), 1953.
 Le dernier mai (Poslední máj), 1955.

Saiakera 
 Bakarrizketak (Monology), 1957.
 Umění románu: Cesta Vladislava Vančury za velkou epikou, 1960.
 Eleberriaren artea (L'art du Roman), 1985.
 Traizionatutako testamentuak (Les testaments trahis), 1992.
 Errezela (Le Rideau), 2005.

Drama 
 Majitelé klíčů, 1962.
 Jacques eta Nagusia (Jakub a jeho pán: Pocta Denisu Diderotovi), 1975.

Eleberri eta istorioak 
 Txantxa (Žert), 1967.
 Amodio barregarriak (Směšné lásky), 1968.
 Bizitza beste nonbait dago (Život je jinde), 1969.
 Agur baltsea (Valčík na rozloučenou), 1976.
 Barrearen eta ahaztearen liburua (Kniha smíchu a zapomnění), 1979.
 Izatearen arintasun jasanezina (Nesnesitelná lehkost bytí), 1984.
 Hilezkortasuna (Nesmrtelnost), 1990.
 Geldotasuna (La Lenteur), 1993.
 Identitatea (L'Identité), 1998.
 Ezjakintasuna (L'Ignorance), 2000.
 Hutsalkeriaren jaia (La fête de l'insignifiance), 2014.

Euskaraz 
 Amodio barregarriak, Karlos Cid (Erein, 1993).
 Jacques eta Nagusia, Beatriz Zabalondo eta J.L. Aranguren Txiliku (Susa, 2004).
 Izatearen arintasun jasanezina Karlos Cid Abasolo (Elkar eta Alberdania, 2009).

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Txekierazko literatura

Kanpo estekak 
 Cid Abasolo, Karlos, Milan Kundera, jainko nahigabetua, berria.eus

Txekierazko idazleak
Txekiar Errepublikako idazleak
Komunistak
Txekiar Errepublikako saiakeragileak
Txekiar Errepublikako eleberrigileak
Txekiar Errepublikako antzerkigileak
Txekiar Errepublikako poetak
Hego Moraviako jendea
Txekiar Errepublikako ateoak
Eleaniztunak