Blade Runner

Blade Runner 1982an Ridley Scott ingeles zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko filma da. Philip K. Dick idazlearen Do Androids Dream of Electric Sheep? (1968) ("Amesten al dute androideek ardi elektrikoekin?") eleberrian oinarritua, nahiz eta bien arteko desberdintasunak esanguratsuak diren. Harrison Ford, Rutger Hauer, Sean Young eta Edward James Olmos aktoreek antzeztu zuten.

Bi oscarretarako proposatu zuten. Hasieran ez zuen oso kritika onik jaso, eta estreinaldian harrera apala izan bazuen ere, urteen joanean klasikoa eta kultuzko filma bilakatu da. Horren arrazoietako bat hainbat bertsio egotea da. Ziberpunk mugimenduaren aitzindarietakotzat jotzen dute.

Soinu banda ahaztezina Vangelis greziar musikagileak konposatu zuen, eta izen bereko Blade Runner doinu kitzikagarria mundu osoan oso ospetsu bilakatu zen.

2017an Blade Runner 2049 izeneko jarraipena izan zuen.

Argumentua 

2019ko azaroa, Los Angeles hiria. Rick Deckard (Harrison Ford) agente erretiratua misio bat betetzera deitu berri dute: ogibidez Blade Runner da ("Erreplikante Ehiztaria"), hots, erreplikanteak "erretiratu" egiten dituena: alegia, hil. Deckarden lankide (Morgan Paul) agentea Leon erreplikante iheslariari (Brion James) Voight-Kampff proba egiten ari zitzaion bitartean, haren tiro bat jaso eta hil egin da.

Deckard agentea Bryant buruzagiarekin (M. Emmet Walsh) elkartu eta horrek Nexus-6 modeloko erreplikanteen ihesari buruz azalpenak eman dizkio. Bryantek Deckardi haien berri eman dio: Roy Batty (Rutger Hauer) iheslarien buruzagia bide da; Leon Kowalski (Brion James) soldadu eta langilea; Zhora (Joanna Cassidy), hiltzaile gisa entrenatutako sexu langilea; eta Pris (Daryl Hannah), 'atsegin emateko oinarrizko modeloa'. Bryant buruzagiak azaldu dionez, Nexus-6 erreplikanteek lau urteko bizi-iraupen mugatua dute, haien garapen emozional ezegonkorra saihesteko. Deckardi Gaff agenteak (Edward James Olmos) erreplikanteak ekoizten dituen Tyrell Corporation lantegiraino lagundu dio, han Voight-Kampff proba Nexus-6 modeloetan nola dabilen egiaztatzeko. Bertan, Deckardek lantegiko nagusi Tyrell (Joe Turkel) eta haren idazkari eder eta gazte Rachael (Sean Young) ezagutu ditu; Deckardek Rachaeli proba egin ondoren, erreplikantea dela antzeman du. Tyrellek erreplikante esperimental horri oroimen eta sentipen oinarri bat txertatu diotela azaldu dio, gizakia dela sinets dezan.

Deckard eta Gaff agenteak Leon erreplikantearen etxebizitza miatzera joan dira;, bitartean, Roy eta Leon erreplikanteek Chew (James Hong) begigilearengana joan eta beren diseinuaren arduraduna nor den esatera behartu dute: J.F. Sebastian (William Sanderson) da. Hark erreplikanteak Tyrell nagusia topatzeko bidea erraztu die. Ondoren, Rachaelek Deckard bere apartamentuan bisitatu du, gizakia dela frogatu nahian; dena den, bere oroimenak artifizialak direla jabetutakoan, negarrez alde egin du. Pris erreplikanteak Sebastian ezagutu eta haren zintzotasunaz baliatuz, bere etxebizitzan sartzea lortu du.

Leonen etxebizitzan topatutako arrastoek Deckard agentea Taffy Lewis tabernara eraman dute, hori Zhora erreplikanteak suge irudiko tatuaian zeraman izena baita. Zhora jendez beteriko kaleetan barna Deckard agentearengandik ihes egiten saiatu da, baina Deckardek atzeman eta "erretiratu" egin du. Tiroketa horren ondoren, Gaff eta Bryant agertu eta Deckard agenteari Rachael ere "erretiratu" beharrean dagoela esan diote. Deckardek Rachael urrutira ikusi du, baina haren atzetik doala, bat-batean Leonek arma kendu eta sekulako jipoia eman dio. Rachaelek Leoni tiro egin eta Deckardi bizia salbatu dio; horrela, biak Deckarden etxera joan eta han Rachaelek bizirik jarraitzeko aukerei buruz eztabaidatu dute. Musikaz lagundutako une intimo batean, bata besteaz maitemindu egin dira.

Bitartean, Roy Sebastianen etxera iritsi eta Prisek harengan duen eragina erabiliz, Sebastianek bi erreplikanteak Tyrellengana eraman ditzan konbentzitu ditu. Tyrellen etxean direla, Royk Tyrelli bizitza luzatzeko eta bekatuak barkatzeko eskatu dio. Tyrellek Royri hau erantzun dio:

Tyrellek eskaerei uko egin dienez, Royk etsipenez bera eta Sebastian hil ditu. Jarraian, Deckard Sebastianen etxera bidali dute. Han, Prisek segada bat prestatu dio, baina borroka latz baten ondoren, Deckardek ozta-ozta tiro egin eta hil egin du. Roy itzuli eta Deckard etxe hartan topatu du; horrela Royk Deckardi eraikin osoan zehar jarraitu dio eta azkenean, teilatura iritsi dira. Deckard, zauriturik, aldameneko eraikinera jauzi egiten saiatu da, baina kale egin eta habe batean zintzilik geratu da. Roy jauzi batez beste eraikinera erraz iritsi da. Deckard bere mende dauka eta begietara zuzen-zuzen begiratu dio. Deckard habetik zintzilik dago, erreplikanteak hil behar duelakoan; ustekabean, Royk eskumuturretik heldu, gora igo eta bizia salbatu dio.

Roy jada fisikoki oso ahul dago (haren lau urteko bizitza amaitzear baitago): Deckarden aurrean eseri eta etorri handiz bere bizitzako une garrantzitsuak azaldu dizkio. Azkenean "Malkoak euritan" izenaz ezagutzen poemarekin amaitzen du:

Roy hil den unean bertan, eskuetatik uso bat askatu du: Deckardek erreplikanteari harri eta zur begiratu dio.

Ondoren, Deckard etxera itzuli, Rachaelekin elkartu eta elkarrekin urruti bizitzeko asmoz ihes egin dute. Abiatzera doazen unean, Gaff agenteak eginiko origami bat topatu du: hura han izan dela eta ihesa errazten diela ulertu du. Bat-batean, haren ahotsa esaldi hau esanez entzun da:

Ondoren, bikoteak etxetik alde egin du.

Aktoreak 
 Harrison Ford: Rick Deckard agentea.
 Rutger Hauer: Roy Batty erreplikantea.
 Sean Young: Rachael erreplikantea.
 Edward James Olmos: Gaff agentea.
 Daryl Hannah: Pris erreplikantea.
 Morgan Paull: Dave Holden agentea.
 Brion James: Leon Kowalski erreplikantea.
 M. Emmet Walsh: Bryant kapitaina.
 Joe Turkel: Eldon Tyrell doktorea eta erreplikanteen diseinatzaile nagusia.
 James Hong: Hannibal Chew, erreplikanteen begigilea.
 William Sanderson: J.F. Sebastian, erreplikantegilea.
 Joanna Cassidy: Zhora erreplikantea.

Bibliografia 
 Sammon, Paul M. 1996: Future Noir. The Making of Blade Runner, New York: Harper.

Kanpo estekak 
 Blade Runner filmaren webgune ofiziala 
 Blade Runner filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
 Blade Runner filmaren 1982ko iragarkia ikusgai. Youtube.com 

Blade Runner
Philip K. Dicken idazlanetan oinarritutako filmak
Ridley Scottek zuzendutako filmak
Ameriketako Estatu Batuetako filmak
Los Angelesen girotutako filmak
Vangelisen soinu bandadun filmak
Oroimen eraldaketei buruzko filmak
Etorkizunean girotutako filmak
Historia alternatiboari buruzko filmak
Kultuzko filmak
1982ko filmak
2019an girotutako filmak
BAFTA film saridunak