Arraia-Maeztu

Arraia-Maeztu Arabako hego-ekialdeko udalerri bat da, Mendialdeko kuadrillakoa. Gasteiztik 26 bat kilometro hego-ekialdera dago. 2006ko erroldan, 728 biztanle zituen. Maeztu da herriburua, eta udalerriaren erdigunean dago, mendiz inguraturik.

Udalerria 1958. urtean eratu zen, Apilaizko, Arraiako, Korresko eta Laminoriako udalak batuta. Hasieran, Maestu deitu zioten udalerri berriari, baina 1987. urtean egungo izena hartu zuen: Arraia-Maeztu.

Geografia

Ingurune naturala eta klima 
Azazetako Ega eta Musituko Ega ibaiek eratutako haranek osatzen dute udalerri handi hau, Arraiako eta Laminoriako haranek, alegia. Ikustekoa da Igoroin errekak sortzen duen ur-jauzia Erroitegitik gertu, 10 bat metroko garaiera duena.

Arraia-Maeztu Izkiko Natura Parkean sartuta dago (udalerriko Korres herria, zehazki). Halaber, Kodesko mendilerroa udalerritik gertu dago.

Nabarmendu beharrekoa da, halaber, Olandinako urmaela. Jatorri diapirikoa duen hezegune txiki bat da, eta hor igebelar zuriaren loratze zoragarria ikus daiteke. Iturrietako mendietan dagoen Igoroingo amildegia landaretza simetriaren erakusgarri da: laiotzetan, pagadiak; eguteretan, erkameztiak.

Udalerri mugakideak 
 Iparraldean: Iruraitz-Gauna, Dulantzi, Donemiliaga eta Agurain.
 Ekialdean: Entzia-Iturrietako Partzuergoa, Harana eta Kanpezu.
 Hegoaldean: Kanpezu eta Bernedo.
 Mendebaldean: Bernedo.

Historia 
Birgaragoienen Kanpanoste, Kanpanoste Goikoa eta Atxosteko aztarnategiak daude, historiaurrekoak. Kristo aurreko 10.500 - 1.500 urte bitarteko giza aztarnak aurkitu dira han. Glaziazio garaiak amaitzen ari zirenean sartu ziren lehen giza taldeak, Goi Paleolitoaren amaieran edo Madeleine aldian. Egungo klimaren aldian —Holozenoan, alegia— gizakien presentzia areago handitu zen, azken ehiztari-biltzaileekin, Kristo aurreko 7500 - 4300. urteen bitartean bizi izan baitziren lur hauetan. Gero, Neolito garaia etorri zen, eta orduan hasi ziren agertzen abeltzaintza eta nekazaritza.

Maeztuko herribilduak jaurerri titulua 1369an eskuratu zuen.

Arraia-Maeztu udalerria, ia gaur egun ezagutzen den bezala, 1958. urtean sortu zen, Apilaizko, Arraiako, eta Laminoriako udalek bat egin zutenean. Korres, ordea, 1965ean igaro zen Arraia-Maeztuko udalerri berriaren zati izatera.

1958 eta 1987 artean udalerriak Maeztu izena izan zuen.

Ekonomia 
Udalerriko lehengaiei dagokienez, asfalto naturala dago bertan, eta XX. mendean hainbat meatze egon ziren hura erauzteko. Nabarmenenak Ataurikoak eta Elortzakoak izan ziren.

Halaber, obrarako agregatuak erauzteko harrobi handi bat dago Laminorian, Echasa enpresak 1977an ireki zuena, eta gaur egun 236 ha-ko azalera duena.

Banaketa administratiboa 

Arraia-Maeztu 10 kontzejutan bildutako 16 herriz osatua dago:

 Aletxa
 Apilaiz
 Areatza
 Atauri
 Azazeta
 Birgarabarren
 Birgaragoien
 Elortza
 Erroeta
 Erroitegi
 Ibisate
 Korres
 Maeztu (egungo udalerriko herriburua eta Arraia udalerri ohiko herriburua)
 Musitu
 Sabando
 Zekuiano (Laminoria udalerri ohiko herriburua)
 hustutako herriak:
 Aizpilleta
 Atauri behekoa
 Bahanesta
 Donas
 Gesalba
 Igoroin
 Kerrianu
 Luzkando
 Okerruri
 Sabando behekoa
 Santa Pia
 Villaverde
 Zalmadura

Demografia

Politika

Udal hauteskundeak 
2019ko maiatzaren 29ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Arraia-Maeztuko alkatea Euzko Alderdi Jeltzaleko Anartz Gorrotxategi Elorriaga da.

Alkateak 
Hauek izan dira Arraia-Maeztuko azken alkateak:

Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu udalerrian:

Azpiegiturak

Kultura

Kirolak 
Azazetako Ega ibaiaren ertzeko zelaigune zabal batean, Zumaldeko igerilekuak eta aisialdirako beste instalazio batzuk daude.

Jaiak 
 Maiatzaren lehen asteburuan, Gurutze Zapidunaren jaia ospatzen da.
 San Adriangoko jaiak ekainaren hirugarren hilabetean dira, ostiraletik astelehenera.

Ondasun nabarmenak 
 Atauri herriaren goialdean Mairuen haitzuloa dago; giza irudien eta zeinu abstraktuen pinturak dauzka.
 Arburu mendiaren hegalean, Gesal deritzon lekuan, aspaldiko burdinola baten hondakinak daude, presarekin eta arkuekin, bai eta 1561eko irin errota ere.
 Arburu mendiaren gainean Obi eta Gesaleko haitzuloak daude.

Arraiar eta maeztuar ezagunak 
 Pedro Ruiz de Gaona (XV. mendea), Joan II.a Gaztelakoaren enbaxadore izandakoa.
 Joan Batista Gamiz (Sabando, 1696-Bolonia, 1773), euskal idazlea.
 Luis Antonio Ruiz de Alda Gonzalez de Alaiza (1776-?), Panama Hiriko portuan komandante izandakoa.
 Abdon Gonzalez de Alaitza (Musitu, 1876-Musitu, 1926), euskarazko lehen komikiaren egilea.
 Isaac Puente (Abanto-Zierbena, 1896-Pancorbo, 1936), mediku anarkistak urte luzeak eman zituen Maeztun.
 Gerardo Lopez de Gereñu (Gasteiz, 1904-Gasteiz, 1992), ikertzaile eta euskaltzainak harreman estua izan zuen Apilaizekin.

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Aletxa
 Apilaiz
 Araba
 Arabako udalerrien zerrenda
 Arabako Mendialdeko kuadrilla
 Areatza
 Arraia
 Atauri
 Azazeta
 Birgarabarren
 Birgaragoien
 Elortza
 Erroeta
 Erroitegi
 Ibisate
 Korres
 Laminoria
 Maeztu
 Musitu
 Sabando
 Zekuiano

Kanpo estekak 

 Arraia-Maeztuko Udalaren webgunea.
 Arabako Mendialdeko kuadrillaren webgunea
  «Arraia-Maeztu», Auñamendi Eusko Entziklopedia.

Arraia-Maeztu