Aranda de Duero

Aranda de Duero Burgosko probintziako hegoaldean dagoen udalerria da, hirugarren populatuena Burgos hiriburua eta Miranda Ebro ondoren.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 32.928 biztanle zituen.

Geografia 
Duero ibaiak zeharkatzen du herria. Horrez gain, Arandilla, Bañuelos eta Nava ibaiadarrak udalerrian isurtzen dituzte bere urak.

Duero ibaiaren ohantze nagusiak paisaia laua sortzen du, haran disimetriko bat, iparraldeko isurialdea malkartsuagoa delarik, plataforma multzo batek mugatua. Beraz, malda handirik gabeko paisaia da, hareharri edo kareharriek, landazabaletako zoru hareatsuek eta ibai nagusiko ibarretako eta ibaiadarretako limo-buztintsuek osatua.

Historia 
Aranda de Duero hiria X. mendean jaio zen, Errekonkista osteko birpopulaketaren ondorioz. 1029an Antso Nagusiak Iruñeko Erresumari lotu zion eta, hau hiltzean, Gartzia III.aren eskuetara pasa zen. Hala ere, 1054ko Tamaróngo guduaren ondorioz, gaztelarren eskuetara pasa zen. XIII. mendean Erresumako hiribildu nagusienetariko bat izan zen. Erregalia asko lortu zituen eta XV. eta XVI. mendeetan, bere urrezko aroa bizi zen, noiz Santa Maria eliza eta hainbat jauregi eraiki zituzten.

XVIII. mendean, borboien erreinaldietan, Aranda de Duero errege-hiribilduren izaera sendotu zen. XIX. mendean, trenbidearen heltzearekin batera, bertoko ekonomia berpiztu eta bere ardoak ospetsu bilakatu ziren.

Banaketa administratiboa

Demografia

Gastronomia 
Gastronomia da herriko indarguneetako bat. Herriko gastronomiak lau zutabe garrantzitsu ditu:
 Ribera del Duero JDB ardo beltza, mundu osoan ospetsua.
 Egur-labean erretako esneko arkumea (Gaztela eta Leongo esneko arkumea) eta arkume-txuletak.
 Arandako odolkia, Burgosko odolkiaren tokiko barietatea.
 Torta de Aranda, hiriko ogi tradizionala.

Ekonomia 
Hiria Gaztela eta Leongo 3. industrialdea da, sektorean 4872 langile dituena, 136 enpresatan, eta 1. hiria ehunekotan: biztanleria aktiboaren %32,9a (2007ko abenduko datua). Hirian Autonomia Erkidegoko enpresa handienetako batzuk daude: Leche Pascual (8.a), GlaxoSmithKline (15.a), Gerardo de la Calle - Artepref (167.a), baita Michelin taldeko lantegi handi bat ere, besteak beste.

Arandatar ospetsuak 
 Bernardo Sandoval y Rojas (1546-1618), elizgizona.
 Antonio Gutiérrez de Otero (1729-1799), militarra.
 Diego Arias de Miranda (1845-1929), politikaria.
 José Vela Zanetti (1913-1999), margolari eta muralista.
 Antonio Baciero (1936- ), piano-jotzaile eta musikologo.
 Manuel Calvo Villahoz (1967- ), boxeolaria.
 Carmelo Miranda (1969- ), txirrindularia.
 Juan Carlos Higuero (1978- ), atleta.

Herri eta hiri senidetuak 
  Miranda do Douro, Portugal
  Salon-de-Provence, Frantzia
  Langen, Alemania
  Roseburg, Oregon, AEB
  Santa Cruz Tenerifekoa, Kanariak, Espainia
  Romorantin-Lanthenay, Frantzia

Galeria

Erreferentziak

Kanpo estekak 
  Herriaren webgune ofiziala.

Burgosko udalerriak
Dueroko Erribera
Burgosko probintziako herriak