Pisu jaurtiketa

Pisu jaurtiketa atletismoaren proba modernoa da, altzairuzko bola astuna ahalik eta urrutien jaurtitzean datza.

Randy Barnes estatu batuarrak gizonezkoen munduko markarik onena izan zuen 1990ean (23,12 m) Atlantako Joko Olinpikoetan. Emakumezkoena Natalya Lisovskaya sobietarrarena da (22,63 m) 1987an.

Historia 
Pisu-jaurtiketari buruzko lehenengo aipamena K. a. VII. mendeko testu grekoa da. Iliadan aipatu zen, XXIII kopla-sortako 826 eta 836. kopletan, Patrokloren omenez egindako Hilketa Jokoetan.

Jaurtiketa modernoa Irlandako eta Eskoziako lehiaketa tradizionaletan jaio zen indar erakustaldi gisa.XVIII. mendearen erdialdean proba hau estandarizatzeko saiakera bat egin zen: 16 librako (7.260 kg) kanoi bala inglesak jaurtitzen zituzten 7 oineko (2.125 m) aldea zuen karratu batetik. Neurri eta pisu hauek gaur egun mantentzen dira.

Bala 
Balaren pisua 7,26 kg-koa da gizonezkoetan eta 4 kg-koa emakumezkoetan. Pisu hori partaideen adinaren arabera alda daiteke; gizonezko jubenilen kategorian 6 kg jaurtitzen dituzte eta emakumezko jubenilen kategorian 4 kg; gizonezko juniorren kategorian 5 kg jaurtitzen dituzte eta emakumezkoen senior mailan 3 kg.

Teknika 
Pisu- jaurtiketaren teknika zehatz mehatz azaltzeko beharrezkoa da ondorengo aldi hauek bereiztea eta banan banan aztertzea baita lantzea ere:

1.  Hasierako posizioa:

Jaurtilari guztiek ez dute erabiltzen, baina irudian ikusten duguna akademikoena da eta “T posizio” izenaz ezagutzen dugu.

-       Atleta tente eta jaurtiketaren noranzkoari bizkarra emanez jartzen da, gorputzaren pisua eskuineko hankan duela, oina guztiz bermatua eta oin-punta metalezko uztaia ukituz.

-       Ezkerreko hanka zertxobait tolestuta dago, oina eskuineko oinetik 30 bat cm atzeratuta eta 10 bat zentimetro alboratuta, orekari eusteko.

-       Eskumako haka guztiz luzatuta eta gorputzaren pisua gainean.

-       Oin-zola guztia lurrean ezarrita.

-       Aldaka eta sorbalda lerroak jaurtiketa norabideari elkarzut daude.

-       Eskuineko sorbaldak, erlaxatuta, tresnaren pisuari eusten dio

-       Ezkerreko besoa sorbalda baino zertxobait altuago, erdi tolestuta eta aurrerantz proiektatua.

-       Esku-ahurra kanporantz begira, guztiz erlaxatuta.

-       Burua bizkar hezurraren jarraipena da, baina begirada lurrera orientatuta dago, oinetatik 2-3 metrora, jaurtiketaren kontrako noranzkoan.

2. Pisuari heltzea:

Erdiko hiru atzamarrek helduko diote pisuari, izan ere, atzamar txikia eta erpurua orekatzaileak dira soilik. Behin pisua era egokian hartuta dugula, pisua masailaren eta lepoaren kontra jarri beharko dugu, gorputzarekin bat egiteko jarreran. Ukondoa pisuaren aurka, sorbaldaren eta enborraren alboaren arteko erdibidean.

3. Desplazamendua:

Kukubiko posizioan enborra aurrerantz inklinatua egongo da eta ezkerreko hankaren belauna eskuineko hankaren zangosagarraren ondoan pasatuko da. Hortik, ezkerreko hankak(hanka kulunkari) estentzio horizontal aktiboa egingo du, euskailua bilatuz. Mugimendu honek pelbisa eta sistema osoa beherantz eta atzerantz tiratzen du.

Bitartean, eskuineko hanka(hanka irristagarria) grabitate zentruaren desplazamenduaren ondorioz, pisu Gabe egongo da, eta orporantz biratu ondoren, estentsio aktiboa egingo du zkerreko hankaren mugimenduaz batuz.

Hanken parte-hartze azkarrari eta orpotik pasatzeari esker, bi hanken arteko angelua irekitzen da. Aldi berean, enborra jaurtigailuarekin Aurrera eramaten da, aldakak lurrarekiko paralelo mantenduz.

Beso librea gorputzaren aurrean mantentzen da, enborraren posizio itxia bermatuz eta sorbaldak aldakaren atzean, jaurtiketaren norabidekiko perpendikularrak mantenduz.

Eskuineko hanka, flexio azkar baten bidez, zirkulu erdira iritsiko da, metatartsoarekin. Aldi berean, ezkerreko oina euskailu ondora iritsiko da, abiadura galerak saihestuz.

4. Jaurtiketa bera edo tiroa:

Zirkulu erdira iristean, eskuineko hankak gorputzaren masa galgatzen du eta norabidearen aldaketaren ondorioz hanken giharrek lagapen txiki bat izango dute.

Hanken errotazio honek, aldaken aurrerapena laguntzen du, jaurtigailua lerro berean mantentzen den bitartean. Horrela, “alboko posizio” deritzogunera iritsiko gara. Alboko posizio hori denbora txiki batez mantendu eta hortik aurrera metatutako energía elastikoa askatu egiten da.

Aldakak eta sorbaldak jaurtiketaren norabidera begira dauden momentuan posizio frontalera iritsiko gara eta une horretan, ezkerreko sorbaldaren blokeoa sortuko da.

Gorputzaren estentsioa egin ondoren, beso jaurtilariaren estentsioa iritsiko da. Ukondoa sorbaldaren altueran kokatuta egono da, gorputz osoak jaurtigailuaren atzean jarraituko duela eta eskumuturraren alboko flexioa bermatuz.

1.  Hasierako posizioa: 5. Amaiera eta ondorengo errekuperazioa:

Behin pisua eskutik irtenda zirkulutik i1.  Hasierako posizioa:rteera saihesteko eta oreka berreskuratzeko “kontramugimendua” egiten da. Hau da, eskuineko oina ezkerrekoa egon den tokira abiatuko da, eta ezkerrekoa, aldiz, atzerantz.

Jaurtiketa eta erorketa 
Jaurtiketa eremua 2.137 m-ko (7 oin) diametroa duen zirkulu baten barruan dago, normalean zementuzkoa, eta aurrealdeko mugan egurrezko ertz bat izan ohi du. Pisua erortzen den eremuari Erorketa Gunea deritzo eta jaurtiketa gunearekin sortzen den angeluak 40º ditu.

1896ko Atenaseko Joko Olinpikoetan eta 1900eko Pariseko Joko Olinpikoetan lurrean margotutako edo zintaz egindako plataforma laukizuzen batetik jaurti zuten pisua. Gaur egun erabiltzen den zirkulua mende amaieran hasi ziren erabiltzen, baina 1904ko San Luiseko Olinpiar Jokoetara arte ez zen nazioarteko lehiaketetan erabili. San Luiseko Joko Olinpikoetatik aurrera, belar edo lur gainean (ez zementuan) kare zuriz margotzen zituzten marrak, eta egurrezko ertz batekin zementuzko jaurtiketa zirkulua inguratzen zuten. Beranduago eta 1952-53 denboraldira arte, errautsezko gainazal bat erabiltzen hasi ziren. 1952-53 denboraldian jaurtitzailearen mugimendua errazten duen egurrezko ertza duen zementuzko zirkulua erabiltzen hasi ziren.

Erorketa gunea hasiera batean 65º-koa zen. 1973an 45º-ra murriztu zen, 1979an 40º-ra eta 2004an 34,92º-ra, eta horixe da gaur egun erabiltzen den erorketa angelua.

Errekorrak 
- 2019ko urrian eguneratua.

Errekor mundialaren eboluzioa

Gizonezkoak

Emakumezkoak

Marka mundial onena duten atletak

Gizonezkoak 
2019ko urrian eguneratua.

Emakumezkoak 
2019ko urrian eguneratua.

Txapeldun Olinpikoak

Gizonezkoak 

Dominadunak ikusteko ondoko estekara jo:.

 RO: rekord olinpikoa esan nahi du.

Emakumezkoak 

{| class="wikitable" width=80%; text-align:left;"	
|- style="background-color:#EDEDED;"
! class="hintergrundfarbe6" style="width:18%;" | Edizioa
! bgcolor=gold style="width:25%;" |  Urrea
! bgcolor=silver style="width:25%;" |  Zilarra
! bgcolor="#CC9966" style="width:25%;" |  Brontzea
|-
|Londres 1948
|  Micheline Ostermeyer <small>(13,75 m.)
|  Amelia Piccinini
|  Ina Schäffer
|-
|Helsinki 1952
|  Galina Zybina <small>(15,21 m.)
|  Marianne Werner
|  Klavdiya Tochenova
|-
|Melbourne 1956
|  Tamara Tyschkewitsch <small>(16,59 m.)
|  Galina Zybina
|  Marianne Werner
|-
|Roma 1960
|  Tamara Press <small>(17,32 m.)
|  Johanna Lüttge
|  Earlene Brown
|-
|Tokio 1964
|  Tamara Press <small>(18,14 m.)
|  Renate Garisch
|  Galina Zybina
|-
|Mexiko 1968
|  Margitta Gummel <small>(19,61 m.)
|  Marita Lange
|  Nadezhda Chizhova
|-
|Munich 1972
|  Nadezhda Chizhova <small>(21,03 m.)
|  Margitta Gummel
|  Ivanka Khristova
|-
|Montreal 1976
|  Ivanka Khristova <small>(21,16 m.)
|  Nadezhda Chizhova
|  Helena Fibingerová
|-
|Mosku 1980
|  Ilona Slupianek <small>(22,41 m. RO)
|  Svetlana Krachevskaya
|  Margitta Pufe
|-
|Los Angeles 1984
|  Claudia Losch <small>(20,48 m.)
|  Mihaela Loghin
|  Gael Martin
|-
|Seul 1988
|  Natalya Lisovskaya <small>(22,24 m.)
|  Kathrin Neimke
|  Li Meisu
|-
|Bartzelona 1992
|  Svetlana Krivelyova <small>(21,06 m.)
|  Huang Zhihong
|  Kathrin Neimke
|-
|Atlanta 1996
|  Astrid Kumbernuss <small>(20,56 m.)
|  Sui Xinmei
|  Irina Khudoroshkina
|-
|Sidney 2000
|  Janina Karolchyk <small>(20,56 m.)
|  Larissa Peleshenko
|  Astrid Kumbernuss
|-
|Atenas 2004
|  Yumileidi Cumbá <small>(19,59 m.)
|  Nadine Kleinert
|  Svetlana Kriveljova
|-
|Pekin 2008
|  Valerie Vili <small>(20,56 m.)
|  Natallia Mikhnevich
|  Nadzeya Ostapchuk
|-
|Londres 2012
|  Valerie Vili-Adams <small>(20,70 m.)
| desierto
|  Gong Lijiao
|-
|Rio 2016
|  Michelle Carter <small>(20,63 m.)
|  Valerie Adams
|  Anita Márton
|-
|Tokio 2022
|  Gong Lijiao (20.58 m.)
|  Raven Saunders
|  Valerie Adams
|}
 RO: rekord olinpikoa esan nahi du.

 Munduko txapeldunak 
 Munduko Atletismo Txapelketako irabazleak

 Gizonezkoak 

 Emakumezkoak 

 Denboraldi bakoitzeko marka onenak 

 Gizonezkoak 

 Emakumezkoak: 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Disko jaurtiketa
 Mailu jaurtiketa
 Xabalina jaurtiketa

 Kanpo estekak 
 IAAF-ren webgune ofizizala
 EVALUACIÓN DE LA TÉCNICA DE LANZAMIENTO DE PESO BASADO EN ANÁLISIS BIOMECÁNICO CON FOTOGRAMETRÍA TRIDIMENSIONAL
 Mazzeo, Emilio eta Edgardo. (Gaztelaniaz) «Lanzamiento de la bala». Atletismo para todos. Stadium. <small>ISBN 978-950-531-243-6. 2019ko maiatzaren 4an kontsultatua.
 Castro Bayliss, Luis Antonio. (Gaztelaniaz) «El uso de las habilidades metodológicas para la mejora de la actuación en un equipo de fuerzas básicas de atletismo en el área de lanzamientos». EFDeportes. 2019ko maiatzaren 4an kontsultatua.

Atletismo-probak
Botatze kirolak