Orlando (Florida)

Orlando hiria Orange konderriaren egoitza da eta izen bereko gune metropoliarraren hiri zentrala da, baita Erdialdeko Florida bezala ezagutzen den eskualde buru ere, AEBetako hegoekialdean dagoen Florida estatuan. 2000ko Estatu Batuetako erroldaren arabera, hiriak urte horretan 185.951 biztanle zituen (biztanleria gune metropoliarrean 1.644.561ekoa zen). 2003an eginiko biztanleriaren errolda lokal batek emaitza bezala 199.336 biztanle eman zituen hirian eta 1,8 milioi gune metropoliarrean. Floridako seigarren hiririk handiena da eta kostalderik ez duen hiririk handiena. Gainera, estatuko hirugarren gune metropoliarraren buru da, Miami-Fort Lauderdale eta Tampa-San Petersburgoren ondoren.

Hiria nagusiki bere atrakzio turistikoengatik da ezaguna, batez ere Walt Disney World Resort ospetsuagatik. Beste atrakzio batzuen artean SeaWorld eta Universal Orlando Resort daude. Orlando hiriaren erdigunea, Downtown Orlando bezala ezagunagoa, etengabe berregituratu da, atrakzio turistiko nagusietatik urrun dagoen arren. Orlando Sentinelen egoitza da, estatuko egunkaririk handienetako bat, baita Orlando Magicena ere, NBAko saskibaloi talde profesionala dena.

Gaur egungo alkatea Buddy Dyer da.

Historia 
Historialari batzuk Orlando izena 1836 inguruan datatzen dute, Orlando Reeves izeneko soldadu bat ustez inguru hartan hil zenean, Seminola indiar tribuaren aurkako gerran. Baina, dirudienez, aipaturiko Orlando Reevesek handik 48 kilometro iparraldera zegoen plantazio batean lan egiten zuen eta lehen biztanleek bere izena zuhaitz batean zizelkatua ikusi zuten, eta hilobi baten kokapena zela uste izan zuten. Guneari "Orlandoren hilobia" izena eman zioten, eta ondoren soilik "Orlando".

Denbora askoan Orlando landagune bat izan zen, non aktibitate ekonomiko nagusia abeltzaintza zen. XIX. mendearen azken laurdenean Floridako estatuan zitrikoen ekoizpenaren zati garrantzitsu bilakatu zen, 1895ean hotz bolada batek plantazio asko suntsitu zituen arte, bertako biztanle asko hegoalderago joan behar izatea eragin zuena.

Espainiar-amerikar gerran zehar, Orlando Floridako kostalderik gabeko probintziarik handiena bihurtu zen.

Bigarren Mundu Gerraren garaian, armadako soldadu kopuru bat gaur egun Orlandoko nazioarteko aireportuak hartzen duen gunean ezarri zen. Ofizial hauetako batzuk gelditu eta bertan bizitzen jarri ziren. 1956an, Martin Marietta (gaur egun Lockheed Martin) konpainia aeroespazial eta defentsakoak bertan ezarri zuen egoitza bat.

Orlandoren ekonomiako gertakaririk garrantzitsuena 1965ean gertatu zen, Walt Disneyk Walt Disney World Resorta eraikitzeko planak iragarri zituenean. Parke tematiko ospetsuak bere ateak 1971n ireki zituen, Orlandoko gune metropoliarrean hazkuntza ekonomiko eta demografiko bat abiaraziz, Orange, Seminole, Osceola eta Lake konderrietan zehar hedatzen dena. Ondorioz, turismoa bihurtu zen Orlandoren ekonomiaren ardatz nagusi.

2004an Charley, Frances eta Jeanne urakanek hiria jo zuten, kalte anitz eta uholdeak eraginez, hiriko turismoari kalte handiak eraginez.

Klima 
Orlandok klima azpitropikala du, tenperatura izozte puntutik jaistea oso arraroa delarik. Ia ez du sekula elurrik egiten. Tenperaturarik altuena 38 °Ctakoa izan da (100 °F), 1998ko uztailak 3an izan zena azken aldiz. Tenperaturarik baxuena, aldiz, 10 °Ctakoa (19 °F), 2010eko urtarrilak 20an izan zena azken aldiz. Erregistratutako azken elurtea 2010eko urtarrilak 9an izan zen.

Bataz beste, urtero, 1198,1 mm3ko euria egiten du. Urtaro euritsuak ekainetik irailerarte irauten du sarri gertatzen diren ekaitzekin. Urtaro lehorrak, berriz, abendua eta maiatza bitartean irauten du, honen ondorioz noiz behinka basoetan suteak gertatzen direlarik.

Autopistak 
Bertako errepide nagusia Interstate 4 da, Florida Turnspike zeharkatzen duena, hau aldi berean beste autopista garrantzitsu bat delarik. Biak Florida hegoaldetik abiatzen dira.

Easte-West Expressway (SR 408) delakoa 2005etik hobetua izaten ari da errail gehigarri eta hormigoizko harresiak eraikiz eta diseinu hobekuntzak eginez.

Ekonomia 

Orlandoren ekonomiaren zati handi bat turismo industriarekin lotua dago. Orlandoko nazioarteko aireportua munduko aktiboenetako bat da. Konbentzioen industriak ere paper garrantzitsu bat du atrakzioen hurbiltasunaren ondorioz. Orange Konderriko Konbentziogunea Estatu Batuetako multzorik handienetako bat da.

Turismoaz gain badaude beste industria batzuk ere, eskulangintza lantegi ugarien presentziarekin. Lockheed Martinek aeronautika eta teknologia altuko ikerketetarako instalakuntza handi bat du Orlando NASAren Kennedy Espazio Guneagandik gertu egotearen ondorioz. Gune honetan bertan 1970eko hamarkadatik eta 1980ko hamarkadatik dauden hardware eta software konpainia asko ere badaude, IBM kasu. Korporazio handientzako bulego multzo handiak estatuarteko autopistaren korridorean zehar garatu dira, Orlando iparraldean, nagusiki Maitland, Lake Mary eta Heathrown.

Euren egoitza edo presentzia esanguratsu bat Orlandon duten konpainietako batzuk jarraian ikus daitekeen zerrendan agertzen direnak dira:

 AirTran Airways
 Albertsons
 B.I.B. Consultants, Inc.
 EA Games
 IBM
 Lockheed-Martin
 Loews Hotels
 Marriott International
 Nickelodeon Studios
 Oracle Corporation
 Publix Supermerkatuak
 Siemens AG, Siemens Westinghouse
 Sprint Corporation
 SunTrust Bank
 Tupperware Corporation
 Universal Studios
 Westgate Resorts
 World Wrestling Entertainment (WWE)

Turismoa 

Turismoa hiriko aktibitate ekonomikorik garrantzitsuenetako bat da. Turismoa Orlandoren inguruetan milioika dolarretan baloratua dago. Barneko zein nazioarteko turismoa 2004an 48 milioi bisitarikoa izan zen.

Orlandoko atrakzio turistiko gehienak parke tematikoen inguruan daude. Walt Disney World da atrakziorik nagusiena, Magic Kingdom, Disney Hollywood Studios, Epcot, Animal Kingdom atrakzio parkeez eta Blizzard Beach eta Typhoon Lagoon ur parkeek osatua. Universal Studiosen parkeak eta ur bizitzari dedikaturiko Sea World parkea ere aurki daitezke beste batzuen artean.

Unibertsitateak 
Hezkuntza aurreratuko beste instituzio batzuen artean, Orlandoren metropoliar gunea Floridako Unibertsitate Zentralaren egoitza da, Estatu Batuetako seigarren unibertsitaterik handiena.

Kirolak 
 Orlando Magic da bertako kirol talderik garrantzitsuena. NBAko taldea da 1989tik. Amway Centerren jokatzen ditu etxeko partidak.
 Orlando Jai Alai frontoia Fern Parken. Zesta puntako euskal herritar pilotariek bertan jokatzen dituzte partidak Estatu Batuetara joaten direnean, Dania eta Miamikoetaz aparte.

Etxeorratzak eta beste eraikin batzuk 
 Sun Trust Center
 Orange County Courthouse
 Orange County Convention Center
 Florida Erdialdeko Ikerketa Zentrua

Osasuna 
Honako hauek dira Orlandon eta inguruetan topa daitezkeen osasun zentruetako batzuk:

 Orlando Health
 Florida Hospital
 Orlando Regional Medical Center
 Winnie Palmer Hospital for Women and Babies
 Florida Hospital Orlando
 VA Hospital

Jatetxeak 
 Darden Restaurants
 Red Lobster
 Olive Garden

Entretenimendua, telebista eta zinea 

 Florida Interactive Entertainment Academy
 Full Sail University

Natura 
 Eola lakua

Gune metropoliarreko udalerriak

Ipar-mendebaldean 
 Apopka
 Astatula
 Mount Dora
 Eustis
 Tavares
 Leesburg
 The Villages

Iparraldean 
 Eatonville
 Maitland
 Altamonte Springs
 Longwood
 Lake Mary
 Sanford
 Deltona
 DeBary
 Orange City
 DeLand

Ipar-ekialdean 
 Winter Park
 Casselberry
 Oviedo
 Winter Springs
 Daytona Beach
 New Smyrna Beach
 Ormond Beach

Ekialdean 
 Union Park
 Avalon Park
 Chuluota
 Bithlo
 Christmas
 Titusville
 Cocoa Beach
 Cape Canaveral

Hego-ekialdean 
 St. Cloud
 Harmony
 Holopaw
 Kenansville
 Yeehaw Junction
 Melbourne
 Palm Bay

Hegoaldean 
 Edgewood
 Belle Isle
 Kissimmee
 Poinciana

Hego-mendebaldean 
 Lake Buena Vista
 Celebration
 Davenport
 Winter Haven
 Lakeland
 Haines City

Mendebaldean 
 Windermere
 Ocoee
 Winter Garden
 Clermont
 Bushnell

Hiri senidetuak 
 Brasilen: Curitiba, Paraná estatua
 Txinan: Guilin
 Mexikon: Monterrey
 Errusian: Orenburg
 Islandian: Reykjanesbær
 Frantzian: Sena eta Marne departamendua
 Japonian: Urayasu
 Espainian: Valladolid

Sena eta Marne, Urayasu eta Anaheim Disneyren parke tematikoen bidez lotuta daude Orlandorekin. Disneyland Resort Paris, Disneyland Resort eta Tokyo Disneyland hurrenez hurren.

Ikus, gainera 
 Wrestlemania 24

Erreferentziak

Kanpo estekak 
  Orlandoko alkatetzaren webgune ofiziala gaztelaniaz
  Orlandoko alkatetzaren webgune ofiziala

Floridako hiriak