Ezkaba (lekua)

Ezkaba Ezkabarte ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 7,8 kilometrora.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak ezkabarrak dira.

Izena 
Ezkaba toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Ezchaua (1007)
 Eschaua (1095)
 Ezcaua (1280)
 Ezquaua (1350)
 Ezcava (1366)
 Ezquaba (1532)
 Ezcava (1644)
 Ezcaba (1802)
 Ezkaba (1966)
 Ezkaba (1996)

Geografia 
Ezkaba Ezkabarte ibarrean dago, Iruñeko merindadean.

Ingurune naturala eta kokapena 
Ezkabarte udalerria Iruñeko saihesbideak (PA-30) eta N-121-A errepide nagusiak zeharkatzen dute, baita Aitzoainekin lotzen den tokiko errepide batek ere. Udalerriaren erliebea Ultzama ibaiaren ibarrak definitzen du ekialdean, eta Pirinioaurreko lur-eremu menditsu batek gainerako lurraldean. Hegoaldean, gainera, Ezkaba mendia nabarmentzen da (895 metro), Iruñearekiko eta haren metropoli-eremuarekiko hegoaldeko muga egiten duena.

Klima eta landaredia 
Ezkabartek klima atlantiarra dauka, urteko batez besteko balioek erakusten duten moduan. Urteroko prezipitazioak 1.000mm eta 1.400mm bitartekoak dira, eta tenperaturak 10 eta 13 gradu artekoak. Egun euritsuak 120 inguru izaten dira. Euria urte osoan zehar egiten badu ere, uda garaian hilabete bateko lehortea izan ohi da.

Prezipitazio ugariek eraginda, landaredia eta basoak ugariak dira. Basa pinuak, pagoak eta beste hainbat zuhaitz espezie daude ibarreko basoetan.

Estazio meteorologikoa 
Ezkabarten ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Txulapain pareko udalerrian, estazio bat dagoen Beltzuntze kontzejuan, itsasoaren mailatik 530 metrora, Nafarroako Gobernuak 1988an jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Errege jaurerria izan zen, baina XI. mendetik aurrera Leireko monasterioak eta Iruñeko katedralak lurrak izan zituzten. Auzotarrek erregeari 1406. urtean eman zioten elizaren patronatua. Sute handi bat jasan zuen 1451eko gerran. Leonor I.a Nafarroakoak bere petxaren zati bat Oger Egurbide kontseilariari eman zion 1467an.

1835-1845eko udal erreformekin, Ezkaba Orikaingo udalerrira osatzera pasa zen. Nolanahi ere, gero Ezkabarteko Udalaren leku gisa agertzen da berriro. Haurrak Orikaingo eskolara joaten ziren azken egun horretan; Iruñetik astean hirutan jasotzen zuten posta bailarako balijeroaren bidez.

Demografia 
 biztanle zituen Anotzek.

Kultura

Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Ezkabarteko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.

Koldo Zuazok, 2010ean, Ezkabarte ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Olaibarreraz. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Goñerriko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Ezkabarte eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu. 2010ko erroldaren arabera, herritarren %12,35k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n % 16,70k.

Ezkabar ospetsuak 
 Jesus Olaberri (1930-), erremonte jokalari.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Ezkabarte
 Ibarrak (Iruñerria)
 Iruñeko merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 
 Ezkabarteko Udalako webgune ofiziala

Ezkabarteko lekuak