Alakrana atunontziaren bahiketa

Alakrana atunontziaren bahiketa 2009ko udazkenean Indiako ozeanoan somaliar piratek bahitutako Alakrana izeneko euskal atunontziaren gertakarian datza. Bahiketa 2009ko urriaren 2an hasi zen eta 47 egunez Somaliako kostaldean bahiturik izan ondoren, Alakrana eta bertako marinelak askatu egin zituzten azaroaren 17an.

Aurrekariak 

1990eko hamarkadaz geroztik, lehenengo munduko hedabideek erabilitako terminoari jarraiki, itsaslapurreta ekintza ugari gertatu ziren Somalia inguruko itsas eremuan. 1991 urtean hasita, Somaliak jasaten zuen gerra zibila eta ondoriozko administrazio-hutsuneak profitatuz, atzerriko arrainontziak gehiegizko arrantzan aritu ziren, legez kanpo eta bertako arrantzalekuak agortaraziz. Itsasontzi batzuek itsasalde hartan hondakin toxikoak hondoratu zituztela frogak ere badaude. Horrela, Somaliako arrantzaleak elkartu eta atzerritar arrantzaleak kanporatzeari ekin zioten. Alakrana azaroaren 20an heldu zuen Seychelleetako Victoria portura.

Askapenaren biharamonean, Alakranako patroiak bahiketan izan omen zen hiru marinelen lehorreratzea gezurrezkoa izan zela adierazi zuen. Piratek hiru marinelak lehorreratu zituztela esan zieten, baina piraten amarru hutsa izan zen, Espainian preso zeuden piraten itzuleraren inguruan Espainiako gobernuari presionatzeko asmoz . Arrainontzian txikizio handiak izan zirela eta baliozko gauza denak lapurtu zizkietela ere jakin zen.

Bitartean, lortutako bahisaria dela eta, Harardhere piraten herrian jai giroa izan zen nagusi. Alakranako pirata zenbait ezkondu ere egin ziren . Diru zaparradak hiperinflazio izeneko egoera sortarazi zuen gainera eta denbora labur batean prezioak gutxienez hamarrez bidertu zirela jakin zen .

Seychelleetako Victoria portuan zenbait familiar zituzten zai Alakranako marinelek. Txandako eskifaia ere bertan zegoen Alakranarekin lanean jarraitzeko. Eskifaia eta familiarrak espaniar hegazkin militar batek ekarri zituen Madrilera azaroaren 21ean. Familiarrek eta marinelek espreski eskatu zuten gobernuko ordezkaritzarik eta kazetaririk ez izatea beraiei harrera emateko Madrilera iristean.

Bahiketaren ondorengo egunetan, marinelek bahiketan zehar jasandako etengabeko tratu txarrak kontatu zituzten, gobernuak behin eta berriz adierazi zituenak gezurtatuz. Azaroaren 24an, Pedraz epailearen aurrean deklaratu zuten euskal marinelek. Urriaren 14an piratek bahitutako Ariana izeneko beste ontzi batera eraman eta bertan egoera latza ikusi zutela kontatu zuten, emakumezko batek eta neskato batek jasandako bortxaketak eta hamalau urteko haur pirata baten kasua besteak beste. Hala ber, CNI espainiar intelijentzia zentroko agenteek iruzur bat jasan zutela zabaldu zen: milioi bat euro ordaindu omen zizkioten Somaliako Defentsa Ministerioko goi kargu faltsu bati ustez lehorreratu zituzten hiru marinelen askapena erostearren .

Atxiloturiko ustezko piratak 
Atxilotuen inguruko gorabehera eta joan-etorriek Espainiako Gobernuaren eta Justiziaren eragikortasun eta sinesgarritasun eza agerian utzi zuten iritzi publikoaren aurrean.

Urriaren 12an Torrejón de Ardozko basera heldu bezain laster, ustezko bi piratak Auzitegi Nazionalaren esku utzi zituzten, segurtasun-neurri nabarmenen artean. Hauen izenak Cabdiweli Cabdullahi eta Raageggesey Hassan Haji (Abdu Willy eta Raageggesey Adji Haman goitizenez hurrenez hurren) ziren. Fiskaltzaren esanetan, Alakrana Europar Batasunaren Atalanta misioaren itsas eremutik kanpo ari zenez arrantzan, Abdu Willy eta Raageggesey Kenyarekiko estradizio-itunetatik kanpo geratzen ziren eta Espainiari zegokion bi atxilotuen epaiketa. Garzónek bi gazteak Somalian zeudela eman zuen kartzelarako agindua berretsi egin zuen urriaren 14an, deklarazioa hartu ondoren. Balaz zauriturik zegoen Raageggeseyk ospitalean deklaratu eta bahiketan piratek beharturik hartu zuela parte adierazi zuen. Abdu Willy adin txikikoa zela esan zuen. Garzónek agindutako frogak 19 urte zituela erakutsi zuen ordea.

Santiago Pedraz Garzón epailea ordeztu zuenean, hark Abdu Willy klabikula-frogak egitea agindu zuen, honen adin txikikotasuna egiaztatzearren. Adin biologikorako frogak emandako adin esparruan, adin minimoa 17 urtekoa dela erabaki zen eta horrela in dubio pro reo (hau da, presoaren aldeko aukera onena hartuz), adin txikikoa zela erabaki zen. Epaileak kartzelatik atera eta adin txikikoentzako zentro batean sartzeko agindua eman zuen urriaren 20an.. Hortzen azterketan oinarritu zen ondorengo froga batek, ordea, Abdu Willy 18 urte baino zaharragoa zela ezarri zuen eta horrela, Santiago Pedraz epailearengana itzuli zen kasua, adin txikikoen epaitegitik. Kasua bere gain hartzeak ukatu egin zuen berriz ere Pedraz epaileak, harik eta bere adin nagusitasuna zalantza izpirik gabe argitu arte , fiskaltzak epailearen erabakiaren aurka azaldu bazen ere. Abdu Willyren familiarrek 16 urte zituela eta piratek diruz engainaturik sartu zela bahiketa-taldean, haurtzaroan bizitza txiroa izan ondoren . Azaroaren 4ean, klabikula-froga berri baten arabera, auzitegi-medikuek Abdu Willyk adin nagusia zuela baieztatu eta Pedraz epaileak kartzelaratzeko agindua eman zuen azkenik.

Azaroaren 10ean, Abdu Willyren defentsa Francisco Javier Díaz Aparicio abokatuak hartzen du bere gain. Abokatu hau ospetsua zen kasu problematikoen ardura hartzeagatik. Bere defentsa nork ordaintzen dion galdetu ziotenean, galdera erantzun gabe utziko zuela adierazi zuen. Azaroaren 13ean, Díaz Aparicio abokatuak bahiketa unean Alakranak Euskal Herriko ikurrina ala Espainiako bandera jasota zuen argitzeko eskatu zion Espainiako Entzutegi Nazionalari, eta ikurrina eramanez gero Espainiak arrainontzian jurisdikziorik ez zuela izango ohartarazi. Azaroaren 16an, gobernua epaiketa-prozesua azkartu eta, marinelen askapena lortzearren pirata presoak Somaliara lehenbailehen bidaltzeko ahaleginetan, beharrezko frogak bildu ondoren Pedraz epaileak ustezko piraten prozesamendua agindu zuen eta legez kanpoko 36 atxiloketa-delitu, bat marinel bakoitzeko, eta armazko bortxakeriazko lapurreta egotzi zizkien bi gazteei fiskaltzaren eskakizunei jarraiki. Legez kanpoko elkartea osatzearen delitua ez zitzaien egotzi, hasiera batean ez bezala, azken delitu honek gazteak Somaliara kanporatzea eragotzi egingo baitzukeen.

Erreakzio politikoak 

Bahiketa gertatu eta berehala, oposizioko indar politiko nagusiek, PP etaEAJ alderdiek batik bat, salatu egin zuten Espainiako Gobernuaren pasibotasuna aurretik izandako erasoak direla eta, arrantzaleen segurtasuna bermatzeko eskaerei entzungor eginez . Aldi berean, Espaniar Armadako buru batek arrainontzia Atalanta misioaz babestutako eremutik kanpo zegoela baieztatu eta "norberak egindakoaren jabetza eta ardura duela" esan zuen. Marinelen gertukoek gezurtatu egin zuten ordea arrantzaleak babestutako eremutik kanpo arrantzan ari zirenik .

Alakranaren bahiketa eta Indiako ozeanoan arrantzatzeko segurtasun faltarengatik Eusko Legebiltzarrak Espainiako Gobernuari militarrak ontziratzeko eskaera egin zion . Eskaera hau ontzijabeek ere egin zuten bahiketa gertatu baino lehenago. Gobernuak militarrak ontziratzeko eskaerari ezezkoa eman ostean, bahiketako lehenengo egunetan Euskal Herrikoko 8 atunontzik segurtasun pribatua kontratatu behar izan zuten beraien segurtasuna bermatzeko .

Urriaren 12an, Carmé Chacón Espainiako Defentsa Ministroak ahal zuten guztia egiten ari zirela baieztatu zuen arlo militar, politiko eta diplomatikoan. Hurrengo egunetan, atxiloturiko ustezko bi piratak Madrilera ekartzeagatik sortu zen nahaste-borraste judiziala eta atxiloketa horrek bahitutakoen askapenerako ekarri behar zituen zailtasuna direla-eta, oposizioak kritika gogorrak egin zizkion gobernuari. Gobernuak atxilotutakoen egoera negoziaziotik kanpo gertazne zela adierazi zuen behin eta berriz bere ministroen bitartez. Marinelen familiei bahitzaileek atxilotutakoen inguruko eskaerarik ez zutela egiten ere adierazi zitzaien gobernutik.

Bitartean, bahitutako euskal marinelen herrietako urriak 24rako udalek antolaturiko mobilizazioekiko ezadostasuna adierazi zuen Eusko Jaurlaritzak, mobilizazio hauetan erabilera politko nabarmena zegoela-eta. Azkenean ordea, atzera egin eta ondorengo mobilizazio instituzionaletan ere parte hartu zuen.

Urriaren azken egunetan, militarrak arrainontzietan egoteari behin betiko ukatuz, arrainontzietan gerra-armamentudun segurtasun pribaturako dekretu bat ateratzen da. Azaroko lehenengo hamabostaldian, gehienetan militar ohiak ziren mertzenarioek Espainiako Itsas Armadaren prestakuntza jaso zuten. Azaroaren 13an abiatu ziren Espainiako Armadako hegazkin batean Seychelleak alderuntz.

Azaroaren hasieran, piratek atxiloturikoen askapena hiru marinel lehorrera eramanda exijitu zutenean, familiar zenbaitek gogor kritikatu zuten gobernua, piratekiko negoziazioen ingurua beraiekin aurreko denbora guztian gezurretan aritu zirela adieraziz. Oposizioetatik ere, eta familiarren alde jokatuz, gogor aritu ziren gobernuaren aurka.

Azaroaren 6an, gobernuko ordezkari batek atxilotutako piraten egoera negoziaezina zela adierazi zuen. Azaroaren 8rako aitzitik, Kenyako espainiar enbaxadorea Omar Abdurashid Ali Sharmake Somaliako lehen ministroarekin bildu zen, Espainian preso zeuden bi uztezko piraten itzulera, estradizio bidez edo, bideratu asmoz. Azaroaren 9an, bahiketa gertatu eta 39 egunetara hartu zuen hitza lehen aldiz José Luis Rodríguez Zapatero Espainiako presidenteak. Bahiketa konpontze bidean zegoela adierazi ondoren, zuhurtasunerako deia egin zien komunikabideei eta politikoei. Aldi berean, epaileen erabakiak errespetatu egin direla adierazi zuen, pirata presoei buruz erreferentzia eginez. Hurrengo egunetan, Zapatero presidenteak berak hartu omen zuen piratekiko negoziazioaren zuzendaritza. Horrela, Espainiako Entzutegi Nazionalak eta fiskaltzak pirata presoen itzulera errazteko prozedura azkartu egin zen. Oposizioko alderdiek ere kritikak alde batera utzi zituzten. Azaroaren 12an ordea, Entzutegi Nazionalak Gobernuari leporatzen dio piratak Espainiara ekarri izana. Adierazpen honek Espainiako ministroen arteko tirabirak eragiten ditu, piratak nork ekarri zituen. Azaroaren 17an, Alakranako marinelak aske geratu zirenean, Zapatero presidenteak berak eman zuen berria. Oposizioak pozik egoteko eguna zela adierazi ondoren, biharamonetik gobernuaren jokaera salatu egingo zutela baieztatu zuten. Horrela, azaroaren 18an, bahiketan zehar gobernuak egin zuen kudeaketaren aurkako kritika gogorrak izan ziren, batez ere PP eta EAJ alderdien aldetik. Marinelen herrietako EAJko alkateek ere oharra plazaratu zuten Espainiako Gobernuak eta Patxi López lehendakariak krisian zehar izan zuten jokaera salatuz.

Bestalde, bahiketako aldian, Alakranak Euskal Herriko ikurrina jasota zeramala zabaldu zen. Horrela, askapenaren ardura Espainiako Gobernuari eta Armadari ez zegokiela aldarrikatu zen sektore zenbaitetik, bandera espainolaren ordez, ikurrina jasota izatea Espainiaren aurkako jarrera zela argudiatuz. Alakranak Espainiako bandera eta matrikula zuen bahiketa unean eta bere basea Bermeon zegoen orduan. Bertako 16 marinel ere espainiarrak ziren legez.

Bahituen aldeko mobilizazioak 

Urriaren 23an, bahituen herrietako bost udalek (Bermeo, Mundaka, Sestao, Santurtzi eta Ondarroa) elkartasun kontzentrazio bat antolatu zuten Bermeon. Kontzentrazio honen deialdiaren aurka, Pilar Unzalu Eusko Jaurlaritzako Ingurugiro, Nekazaritza eta Arrantza sailburuak familien saminaren erabilera politikoa salatu zuen. Galizian ere marinelen aldeko kontzentrazioak izan ziren egun berean.

Gobernuaren erantzunik gabe eta Alakranako hiru marinel lehorreratu eta hiltzeko mehatxua egin eta gero, familiarrek ezinegon handia pairatu zuten. Marinel baten emazteak "gobernua zero minututik gezurretan aritu" zela esan zuen, hasiera hasieratik baitzekien piraten exijentzia zela bi pirata presoak aske uztea. Horrela, azaroaren 6an, marinelen familiarrek Bermeon emandako prentsa-aurreko batean, Madrilen atxiloturiko bi piraten berehalako askapena eskatu zuten, bahitzaileek marinelak askatzeko jarritako eskaerei jarraituz. Gobernuak ordea bi piraten egoera ez-negoziagarria zela adierazi zuen. Familiarrek azaroaren 7rako kontzentrazio baterako deialdia egin zuten Bermeoko portuan.. Aldi berean, Facebook sare sozialean Alakrana-ko arrantzaleenganako eta beren senideenganako laguntza taldea delakoak milaka atxikimendu biltzen ditu epe labur batean. Interneteko foroek ere mezu ugari jasotzen dute marinelen askapenaren alde eta gobernuaren jarrera kritikatuz.

Azaroan zehar, arrantzaleen zapi urdina Alakranako marinelen aldeko ikur bilakatu zen. Azaroaren 14an, Bermeoko udalak zapia zintzilikatu zuen udal eraikin ofizialetan eta dei egin zien herritarrei gauza bera egin zezaten.

Hedabideen jarrera 

Bahiketa hasi bezain laster, eztabaidatsua izan zen hedabide zenbaiten jokaera. Horrela urriaren 3an, bahiketaren biharamonean ETB 2ko albistegiaren lehen albistea Madril hiriak 2016ko Olinpiar Jokoen antolaketa galdu izana izan zen, nahiz eta Alakrana atunontziaren bahiketa egun berean gertatu zen.

Aurrerago ere hedabideek izan zuten jarrera oso kritikatua izan zen: batzuk informazio eskasa emateagatik eta beste batzuk bahiketak marinelen familiarrengan sortzen zuen sofrimendua nabarmendu eta baliatzeagatik. Politikoek zuhurrak izateko eskaria egin zieten hedabideei, gehiegizko informazioa negoziazioa eragotz zezakeela adieraziz. Piratek Espainiako hedabideen berri bazutela eta bere exijentziak ezartzeko baliatzen zutela ere aipatu eta adierazpen-askatasunaren eskubidea kontrolatu egin behar zela eztabaidatu zen. Euskal Herrian manipulazioa ere egotzi zitzaion Euskal Telebistari, familiarren eta oposizioaren adierazpenak isilarazi egin zituelako antolatutako elkartasun ekitaldietan.

Azaroaren 5ean, Gaizka Iturbe bahituriko marinelak emazteari deitu eta "Iskanbila sortzazue" esan zion. Esan eta egin, hurrengo egunetan familiarrek egindako adierazpen gogorrak hedabide guztietatik gizarte osora zabaldu ziren. Azaroaren 9an, Poloniara lehen ministroarekin elkarrizketatzera joan eta ondorengo prentsa-aurrekoan, Zapatero presidenteari egindako galdera guztiak Alakranaren bahiketaren ingurukoak ziren. Erantzunetan Zapatero presidenteak zuhurtzia eskatu zien hedabideei. Gaiaren ardura bere gain hartuz, biharamonean bahitutakoen familiarrekin bildu zen . Bilera ondoren, hauek adierazpen publiko gehiagorik ez dutela egingo iragartzen dute. Horrela, aurreko asteetako jarrera guztiz aldatzen dute, aurreko egunetan familiarrek aferaren protagonismoa bere gain hartu baitzuten euren adierazpenen bitartez.

Hala ere, zenbait hedabidek informazio-iturri fidagarriak zituztela erakutsi zuten. Horrela, El Diario Vasco egunkariak marinelen askapena bizpahiru egunen buruan izango zela plazaratu zuen azaroaren 13an, bahitzaileekin harreman zuzen baten bitartez. Askapena azaroaren 17an izan zen.

Alakranaren askapenaren ondoren, eztabaida bizia sortu zen Alakranako euskal marinelen familiarrek Seychelleak uhartedira espainiar hegazkin militar batean uko egin ziotelako. Hedabide zenbaitetan, Pedro J. Ramírez kazetariaren adierazpen polemikoak tartean, eta interneteko sare eta foro sozialetan euskal familien jarrera gogor kritikatu zen, euskal abertzaleak zirelakoan, espainiar ejerzitoari mespretxu egin baina aurretik haren laguntzaz baliatu zirelako marinelak askatzeko.

Ondorengoak 

Alakranaren bahiketa bukatu eta ondorengo asteetan, segurtasun pribatua jarri zen Indiako ozeanoan arrantzan zebiltzan ontzietan. Aldi berean, segurtasun pribatuaren kostuaren %25 gobernuak bere gain hartuko zuela jakin zen. Epaitegietan, bestaldetik, atxiloturiko bi ustezko piraten aurkako auziak norabide berria hartu zuen 2010eko otsailean, Espainiako Auzitegi Nazionalak piraten aurkako terrorismo salaketa ezartzea bultzatu zuenean, arrantzaleen familiarren eskariz. Izan ere, arrantzale zenbaitek legez terrorismo-biktima estatus edukitzea eskatu zuten. 2010eko otsalerako, bost arrantzalek lanera itzuli gabe zeuden, bahiketak ekarritako arazo psikologikoak direla eta eta beste bi atunontziaren enpresa utzi eta beste lanpostu batean hasiak ziren.

Gertakarien kronologia egunez egun

Ikus, gainera 
 Alakranaren eskifaia bere bahiketan zehar

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Somaliako piratak, osatu gabeko istorioa Bideoa Argia.com-en (2011ko maiatza)

2009
Pirateria