Jaltako Batzarra

Jaltako Batzarra Bigarren Mundu Gerrako Aliatu nagusien arteko bilera izan zen, Jalta hirian (SESBen) 1945eko otsailaren 4 eta 11 bitartean egindakoa. AEBak, Erresuma Batuak eta Sobiet Batasunak parte hartu zuten. Bigarren Mundu Gerra osteko Europan potentzia bakoitzak izango zituen eragin eremuak zirriborratu zituen. Franklin D. Roosevelt atzerrira atera zen azken aldia izan zen. Parez pare harekin, Winston Churchill eta Iosif Stalin buruzagiak izan ziren negoziaketetako buruak.

Aurrekariak 
Bigarren Mundu Gerrako aliatuen buruzagien azken batzar inportantea izan zen, bigarrena non hiru potentziak elkartu ziren. Aurrekoa Teherango Batzarra izan zen, 1943an, eta hura bezala hau Moskutik gertu egin izana Stalinen erabakia izan zen, ez baitzuen gehiegi urrundu nahi sekula aginte zentro sobietarretik. Jalta Krimeako kostaldeko hiria da, Errusiako errepublikaren parte zen (gero Ukraina sobietarrekoa izan zen arren), eta naziek okupatua izan zuten eskualdea urte batzuez 1944an sobietarrek askatu zuten arte.

Lider nagusien arteko bilera pertsonal hauetan lehena ere, Churchill eta Stalinen arteko lehen batzarra, Moskun izan zen 1942ko abuztuan: Stalin ez zegoen bidaia luzeetarako, besteak mugi zitezela.

Eztabaidagai nagusiak 
Bildutako alderdi bakoitzak bere asmoak eta beldurrak eraman zituen bilerara. Rooseveltek sobietarrek Ozeano Barean, Japoniaren kontra alegia, ere borroka egin zezaten nahi zuen. Churchill ekialdeko Europan, batik bat Polonian hauteskunde eta instituzio askeak osa zitezen saiatu zen. Stalinek, bere aldetik, SESBko barne segurtasunerako ezinbestekoa zelakoan, ekialdeko Europan bere menpeko zonaldea osatu nahi izaten zuen.

Poloniaren auzian, Stalinek argudiatu zuen aurreko inbasioak Errusiara Poloniatik iritsi zirela, eta, beraz, Polonia, ohore kontua baino, heriotza edo bizitzako kontua zela Errusiarentzat. Hori dela eta, Poloniaren eskaerak ezin omen ziren negoziatu. Agintariek hiru pospolorekin irudikatu zuten mapa berria, eskuineko pospoloa ezkerrera eramanez. Errusiarrek Poloniako ekialdea bereganatuko zuten, eta, Poloniak, ordainsarian, mendebaldera jo behar izango zuen, Alemaniaren kaltetan. Hauteskunde askeak antolatzeko agindua eman bazuen ere, 1947ko urtarrilean egin zirenek estatu sozialista bultzatu zuten.

Gainera, hirurok gerra osteko Alemania nola gobernatu behar zen zehaztu nahi zuten. Stalinek abantaila estrategikoa zeukan, une haietan, Georgi Zhukov jenerala Berlindik kilometro gutxitara baitzuen. Alemaniari zegokionez, aurrean hartutako erabakiak berretsi ziren: hirutan banantzekoa zen eta bildutako hiru botereek zonalde bana okupatuko zuten. Frantziak bere zatia Erresuma Batutik eta AEBetatik lortu zuen geroago. Berlin bera, nahiz eta sobietarren eremuan egon, hirutan zatitzekoa zen.

Rooseveltek apustu sendoa egin zuen SESBek Japoniaren aurka egin zezan. Stalinek eskatu zuen Mongoliak Txinatik independentzia eskuratu behar zuela. Akordio hau bete zen Txinarekin hartu-eman diplomatikorik izan gabe. Jaltako Batzarra amaitu eta berehala, Sobiet Batasunak Japoniar Inperioari egin zion eraso. Gero, ordea, SESBek ez zuen San Franciscoko bake hitzarmena sinatu Japoniarekin. Gaur egun ere ez dute horrelakorik hitzartu. Eratzekoa zen Nazio Batuen Erakundean parte hartuko zuela agindu zuen Stalinek, Segurtasun Kontseiluko behin betiko herrialdeek veto boterea ziurtatuta. Erabaki honek kritika gogorrak jaso zituen AEBetan hurrengo urteetan. Aipatu izan da Roosevelten gaixotasuna (hortik gutxira hil zen) horrelako ebazpenak onartzeko. Jatorrizko gobernu guztiak bueltatzekoak ziren, eta zibil guztiei bere herrialdera itzultzeko eskubidea bermatu zitzaien. Demokraziak berriro osatzekoak ziren, hauteskunde askeak eginez, ordena Europara itzul zedin.

Ituna

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Bigarren Mundu Gerrako batzarrak
Europako historia
Sobietar Batasuneko historia
Ameriketako Estatu Batuetako historia
Erresuma Batuko historia
1945
Erresuma Batua-Polonia harremanak
Errusiaren alde anitzeko harremanak
Biltzar diplomatikoak
Boterea partekatzea
Europaren okupazio aliatua
Erresuma Batua-Sobietar Batasuna harremanak