Euskotar (hitza)

Euskotar hitza aranismo bat da, Euskadiko herritarrak edo Euskadiri dagokiona izendatzen duena, euskalduna izan ala ez, baina beti ere euskal arraza edo euskal abertzaletasunarekin erlazionatuta. Hitz elkartuetan, euskotar ordez, lehen osagai gisa eusko erabiltzen da.

Sorrera 
Wilhelm von Humboldtek 1821.ean iradoki zuen euskaldun, Euskalerria eta euskara edo eskuararen erroa eusk edo esk zela. Hortik alemanez proposatu zuen euskal herriaren antzineko izena eusken edo esken zela, eta izen hau agian vasken eta vasconen jatorria dela. Duvoisinek ere uasc eta eusc erroen arteko erlazioa ikusi zuen.

Sabin Aranak eusko hitza asmatu zuen 1886ean, aitortuz eusko zela uasko edo vaskoren jatorria. Hamaika urte beranduago, euzko grafia proposatu zuen zazpi euskal herrialdeetako edozein izendatzeko, hau da, lurra esanahiarekin. Hortik euzkotar eratorri zuen euskal arraza edo abendakoa adierazteko. Gero euzko eta euzkotar sinonimo bihurtu zituen.

Aranak euzkotar eta euzko hitzak sortu zituen euskaldun hitzarekin ez nahasteko, eta euskararen ordez, arraza du oinarri:

Hala ere, Sabino Aranaren arabera, euzko hitza euzkeratik atera zuen (euzko-era). Euzko eta Euzkadi hitzak estuki loturik daude etimologikoki.

Denborarekin, euzkotar/euskotar hitzak jeltzale edo euskal abertzale esanahia hartu zuen.

Erabilera 
Euzkotar hitza, eta batez ere euzko osagaia, 1900-1936. urteen artean zabaldu ziren euskaraz. 1919. urtean Euskaltzaindiak euskotar eta eusko grafiak hobetsi bazituen ere, jeltzale batzuk oraindik euzkotar eta euzko erabiltzen jarraitu zuten. Dena den, gaur egun hitz hauek oso erabilera mugatua dute euskaraz: XX. mendeko erakunde eta agerkari batzuen izenetan eta, batez ere, Eusko Jaurlaritza edo Euzko Alderdi Jeltzalearekin loturik agertzen dira (Euskotren, Eusko label, Eusko Alkartasuna). Euzkotar edo euzkozale bezalako hitzak euskalduna ez den abertzalea izendatzeko erabili izan dira.

Izen historiko batzuk beren sortze datarekin 
 1895. Euzko Alderdi Jeltzalea.
 1902. Eusko Abendaren Ereserkia.
 1904. Euzko Gaztedi.
 1909. Euzkotar Erkal Abertzale Alderdia.
 1910. Deun-ixendegi euzkotarra.
 1911. Eusko Langileen Alkartasuna.
 1916. Euzko Deya.
 1916. Euzko JEL-Batza (EJB).
 1918. Eusko Ikaskuntza.
 1919. Euzko Langille.
 1921. Eusko Folklore.
 1921. Euzko Mendigoxale Batza.
 1930. Eusko Abertzale Ekintza, laburturik Eusko Ekintza (alderdia).
 1931. Eusko Ekintza (agerkaria)
 1932. Eusko gudariak.
 1932. Eusko Ikastola Batza.
 1932. Eusko Irakasle Batza.
 1932. Euzko Ikasle Batza.
 1933. Eusko Lurra.
 1933. Eusko Pizkunde.
 1933. Euzko Izkilluginen Alkar Laguntza.
 1934. Euzko Nekazari Bazkuna-Euzko Nekazari Alkartasuna.
 1936. Euzko Gudarostea.
 1936. Eusko Jaurlaritza.
 1936. Eusko Itsas Gudarostea.
 1936. Euzko Irakastola Nagusia.
 1936. Euzko Enda.
 1950. Euzko-gogoa.
 1967. Eusko Abertzale Laguntza.
 1974. Eusko Alderdi Sozialista.
 1975. Eusko Sozialistak.
 1978. Eusko Kontseilu Nagusia.
 1979. Eusko Legebiltzarra.
 1982. Euskotren.
 1986. Eusko Alkartasuna.
 1989. Eusko Label.
 1995. Euskobarometroa.
 2000. Euskokultur Fundazioa.
 2012 (1930). Eusko Ekintza (alderdia).

Euskal Moneta 
Eusko osagaia eta eusko izeneko tokiko dirua homonimoak dira. Euskal Monetak 2013. urtean euroaren osagarri sorturiko tokiko diruak izen berdina badu ere, ezin dugu ziurtatu euskotar hitzarekin zerikusia duen ala ez.

Erreferentziak

Bibliografia 
 "Neologismos en la obra de Sabino Arana". Ines Pagola, Euskaltzaindia, 2006.

Ikus, gainera 

 Euskadi (terminoaren historia)
 Euskal Herria
 Euskaldun

Kanpo-estekak 
 "Neologismos en la obra de Sabino Arana" (Inés Pagola)

Aranismoak