Ezki

Ezkiak izendatzeko euskara baturako onartu ez diren euskalki edo hizkera batzuetan erabilitako beste hitz batzuk: erki.

Ezkiak 30 espezie inguru dituen Tilia generoko zuhaitzak dira, jatorriz Ipar hemisferioaren alde epeletakoak, Asiakoak (bertan espezie kopuru handiena aurkitu ahal dela), Europakoak eta Ipar Amerikaren sortaldekoak; ez dira agertzen Ipar Amerikaren sartaldean. Cronquist sailkatze sistema zaharraren arabera, genero hau Tiliaceae familian sartzen zen, baina Angiospermen Talde Filogenikoan  egindako ikerketa genetikoen ondorioz gaur egun Malvaceae familian sartzen da.

Tilia generoko landareak orri jauskorreko zuhaitzak dira, 20-40m altu izan daitezkeenak, oblique-cordate eta 6–20 cm zabal diren orriekin; Iparreko lur epeletan bizi dira. Espezien kopurua ez da zehatza, espezie gehienak hibridoak erraztasunez sortzeko gauza direlako, bai hazten direnean eta bai berez sortzen direnean; hurrengo zerrendan gehienek onartutako espezie gehienak sartu dira.

Zuhaitz honen loreetatik ezaugarri lasaigarriak dituen ezki-ur infusioa egiten da.

Espezieak 
 Tilia americana Ezki amerikarra (Basswood Ipar Amerikan)
 Tilia amurensis Amurreko ezkia
 Tilia begoniifolia
 Tilia caroliniana Carolinako ezkia
 Tilia caucasica
 Tilia chinensis
 Tilia chingiana
 Tilia cordata Ezki hostotxikia
 Tilia dasystyla
 Tilia henryana Henry-ren ezkia
 Tilia heterophylla Ezki zuria
 Tilia insularis
 Tilia intonsa
 Tilia japonica Ezki japoniarra, edo Japoniako ezkia?
 Tilia kiusiana
 Tilia mandshurica Ezki mantxuriarra, edo Mantxuriako ezkia?
 Tilia maximowicziana
 Tilia mexicana
 Tilia miqueliana
 Tilia mongolica Ezki mongoliarra, edo Mongoliako ezkia?
 Tilia nobilis
 Tilia oliveri Oliver-ren ezkia
 Tilia paucicostata
 Tilia platyphyllos Ezki hostozabala
 Tilia tomentosa Ezki zilarkara
 Tilia tuan

Hibridoak eta kultibokoak
 Tilia x euchlora (T. dasystyla x T. platyphyllos)
 Tilia x europaea Ezki arrunta (T. cordata x T. platyphyllos)
 Tilia x petiolaris (T. tomentosa x T. ?)
 Tilia 'Flavescens' (T. americana x T. cordata)
 Tilia 'Moltkei' (jatorri ezezaguneko hibridoa)
 Tilia 'Orbicularis' (jatorri ezezaguneko hibridoa)
 Tilia 'Spectabilis' (jatorri ezezaguneko hibridoa)

Erabilerak 

Zuhaitzek lore lurrintsu eta nektar kopuru handidunak ematen dituzte, medikuntzarako erabilitako ezki-lorea. Garrantzi handiko landareak dira erlezainentzat eztia ekoizterakoan, haiengandik sortzen den eztia zurbila baina zapore handikoa da. Lorekin ezki-ura ere atontzen da. T. cordata da medikuntzarako gehien erabiltzen den espeziea; konposatu aktiboko kopuru handiak dituelako. Orri gazteak eta orrien begiak jangarriak dira. Lepidoptero batzuen larbek ezkien orriak jaten dituzte, beste batzuen artean Lime Hawk-moth, Buff-tip eta Coxcomb Prominent espezieetakoak.

Ezkien zura biguna eta lantzeko erraza da. Merkataritzan basswood legez ezagutzen da, batez ere Ipar Amerikan.

Ezkiaren hur txikiak jangarriak dira.

Ezkia Esloveniaren herri-ikurra da; bertan lipa deitzen da.

Enborra

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Unter den Linden - ezkiz edertutako etorbidea Berlinen, Alemania

Kanpo estekak 

 
Lineok deskribatutako taxoiak