Mohammad Reza Pahlavi

Mohammad Reza Pahlavi (; Teheran, 1919ko urriaren 26a - Kairo, Egipto, 1980ko uztailaren 27a), Mohammad Reza Shah () ere deitua, Irango shah edo enperadorea izan zen, 1941etik 1979ra.

Bizitza 
Reza Shah Pahlaviren seme zaharrena zen. Suitzan hezi zuten, eta 1935ean itzuli zen Irana. 1941ean egin zuten enperadore, Sobietar Batasunak eta Britainia Handiak Iran okupatu eta haren aita, nazien laguntzailea zela-eta, aginpidetik kendu ondoren. 1946an erretiratu ziren sobietarrak eta britainiarrak Irandik, eta Amerikako Estatu Batuek enperadorea bere alde jartzea lortu zuten. Petrolioaren ustiakuntzak garrantzi handia hartu zuen berehala.

1950. urtetik aurrera, gatazka latzak izan ziren shah-ren eta Mohammad Mosaddeq ministro nazionalistaren artean; 1951n Mosaddeqek, Irango Parlamentuan, petrolioaren nazionalizazioa lortu zuen, baina gorabehera askoren ondoren, Mohammad Rezak Mosaddeq kargutik kendu eta baliorik gabe utzi zuen neurri hura, Estatu Batuen interesen alde betiere. Estatu Batuek emaniko laguntzez baliatu zen Irango modernizazioari ekiteko, eta ezkerreko politika-mugimendu oro ezabatzeko. 1970. urtetik aurrera, harreman estuagoak izan zituen Sobietar Batasunarekin eta Ekialdeko Europako herriekin eta, ondoren, Txinarekin. Neutraltasuna aldarrikatu zuen kanpo arazoetan, eta lehen bezain irmo iraun zuen Irango ezkertiarren zapalkuntzan.

1978an, herri xehearen egoera zailaz baliatu ziren buruzagi xiiak, mendebaldeko gizarte-moldeak barneregi zituen Irango aginpideaz jabetzeko, eta 1979ko urtarrilean Ruhollah Khomeini, Parisko erbestean zegoen aiatola xiiak, Irango buruzagitza hartu zuen. Mohammad Rezak Egiptora jo zuen, eta Kairon hil zen, 1980an.

Erreferentziak 

Monarkak
Asiako monarkak
Irango politikariak
Irango xiiak
Croix de Guerre 1939–1945 (Frantzia) domina dutenak
Ohorezko Legioko gurutze handiak
Irango Iraultzako biografiak
Linfomaren ondorioz hildakoak
Kairon hildakoak