Amoniako

Amoniakoa (NH3) nitrogenozko atomo batez eta hidrogenozko hiru atomoz osatutako konposatu kimikoa da. Ur-disoluzio batean, base baten lana egin dezake ioi amonioa (NH4+) sortzeko.

Jatorria 
Amoniakoa naturan kantitate nabarmenetan aurkitzen den konposatu kimiko bat da, animalia eta landare jatorriko substantzia nitrogenatuetatik sortzen dena. Amoniakoa eta amonio-gatzak kantitate txikian aurkitzen dira euri-uretan.

Marten, Jupiterren, Saturnon, Uranon, Neptunon eta Plutonen ere aurkitzen da.

Ekoizpena 
Industria kimikoko produktu garrantzitsuenetako bat da. 2018an amoniakoaren ekoizpen industrial globala 175 milioi tonakoa izan zen, eta 2021ean 236 milioi tonakoa. 2018ko datuen arabera, munduko amoniakoaren %28,5 Txinan ekoizten da, %10,3 Errusian, %9,1 AEBetan eta %6,7 Indian. Gaur egun ekoizten den amoniakoaren %90 nekazaritzarako ongarriak sortzeko erabiltzen da. Horrez gain, hondakinen tratamendurako, zelulosaren eta paperaren industriarako, garbiketa produktuak sortzeko eta lehergaiak egiteko erabilgarria da.

Amoniakoaren ekoizpen masiboan Haber-Bosch prozesua erabiltzen da:

N2 + 3 H2 → 2 NH3, ΔH° = −91.8 kJ/mol

Toxikotasuna 
Amoniakoa oso toxikoa da uretako animalientzat, eta horregatik ingurumenarentzat arriskutsu gisa sailkatuta dago. Ez da hain toxikoa ugaztun gehienentzat eta landareentzat. Tabakoaren kearen osagaietako bat da.

Amoniakoaren eginkizuna sistema biologikoetan 
Amonio ioiak animalien metabolismoaren hondakin toxikoak dira. Arrainetan eta uretako ornogabeetan, zuzenean uretara kanporatzen da. Ugaztunetan, marrazoetan eta anfibioetan, urea bihurtzen da, modu eraginkorragoan gorde daitekeena. Hegaztietan, narrastietan eta lurreko barraskiloetan, azido uriko bihurtzen da, solidoa dena eta, beraz, ur-galera minimoarekin kanpora daitekeena.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Hidrazidoak
Baseak
Etxeko kimika
Amonioa
Nitrogenoaren zikloa
Gas industrialak