Kultura Intereseko Ondasun (Espainia)

Kultura Intereseko Ondasun (, BIC) Espainiako figura juridiko bat da, ondare higiezinen zein higigarrientzat, historia, arte, hirigintza, etnografia, zientzia, paleontologia, arkeologia, teknika edo gizarte balio berezia duten kultura ondasunak babesteko helburua duena. Ondare dokumental eta bibliografikoa, aztarnategiak eta gune arkeologikoak eta balio artistikoa, historikoa edo antropologikoa duten gune naturalak, lorategiak eta parkeak ere BIC gisa deklaratu daitezke.

Herrialde, nazioarte mailako erakunde eta herrialdez azpiko lurralde-erakunde askok garatu dute legedia euren kultura ondarea babesteko. Unescok, adibidez, Gizateriaren ondare izendapenak deklaratzen ditu. Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroako Foru Erkidegoan, halako ondasunei buruzko legediak Espainiako BIC figura juridiko honetan oinarrituak daude. Ipar Euskal Herrian aplikatzen den Frantziako figura juridiko baliokidea, berriz, monumentu historikoa (MH) da.

BIC izendapena duten ondasun moten adibide batzuk

Kultura-ondasunak Euskal Autonomia Erkidegoan

Lege zaharra 
Euskal Autonomia Erkidegoko Kultura Ondareari buruzko 7/1990 legeak ondarearen hiru kategoria edo mota bereizten zituen:
 Monumentua: honelakotzat, bana-banan hartuta, nolabaiteko kultura-interesa duten ondasun higigarri zein higiezineko guztiak jotzen dira.
 Monumentu multzoa: honelakotzat, kultura-batasuna osatzen duten ondasun higigarri zein higiezineko multzo guztiak jotzen dira.
 Kulturagunea: honelakotzat, iraganeko izan eta Euskal Herriaren kultura eta bizikera-adierazgarri nabariei atxikiriko toki, ekintza, sorkuntza, sinesmen, tradizio eta gertakariek osatutakoa jotzen da.

Aipatutako legeak, halaber, bi babes-maila nagusi ezar zitzakeen ondasunetan: babes inbentariatua (edo zerrendatutakoa) eta babes sailkatua (zermugatua edo kalifikatua); azken hori zen gorena. Haien artean, era bertsuan, hiru maila zeuden: oinarrizkoa, erdi mailakoa eta berezia.

Egungo legea 
Euskal Autonomia Erkidegoak lege berria argitaratu zuen 2019an: 6/2019 legea, maiatzaren 9koa, Euskal Kultura Ondarearena. Bertan hauen artean bereizten du: ondare higiezinak, higigarriak eta immaterialak, eta kategoria eta azpikategoria hauek ezartzen ditu:

Ondare higiezinak 
Higiezinen kasuan honela definitzen da kategoria bakoitza:

 Monumentua: giza jarduerak sortutako eraikina edo obra materiala, unitate berezia osatzen duena.
 Monumentu-multzoa: lege honetan babesten diren balioetako batzuk dituztelako kultura-unitate bat osatzen duten ondasun higiezinen multzoa, modu jarraituan zein ez-jarraituan; ez da nahitaezkoa izango osagai diren elementuek banaka garrantzirik edo kultura-baliorik izatea.
 Eremu arkeologikoa edo paleontologikoa: interesa duten aztarna arkeologiko edo paleontologiko egiaztatuak dituen gunea.
 Lorategi historikoa: gizakiak diseinatutako eta zedarritutako gunea, kultura- eta natura-balioak eta -berezitasunak dituena.
 Kultura-ibilbidea: biztanlegune, eskualde eta herrialde ezberdinen arteko truke eta elkarrizketarekin lotutako kultura-esanahia duen komunikazio-bidea.
 Kultura-espazioa: esanahi desberdinak, ukigarri zein ukiezinak, identifikatzen diren esparru naturala, lurrekoa, itsasertzekoa, ibaietakoa, landa gunekoa, hirigunekoa edo hiri-ingurukoa.
Ondare higigarriak

Bi azpikategoria daude:

 Ondasun higigarri banakakoa
 Ondasun higigarrien multzoa

Kultura-ondare immateriala 
Hamaika azpikategoria daude:

 Kulturaren ahozko tradizioak eta adierazpideak; hizkuntza barne, kultura-ondare immaterialaren hedatzailea den aldetik, eta toponimia.
 Bertsolaritza.
 Musika.
 Dantza.
 Emanaldi tradizionalak eta oroitzapenezkoak.
 Usadio sozialak.
 Gastronomia.
 Kirola.
 Jai-ekitaldiak.
 Naturarekin eta unibertsoarekin lotutako ezagutzak eta usadioak.
 Eskulangintzari eta industriari buruzko teknikak

Babes maila 
Kategoria guzti horietan hiru babes-maila daude: oinarrizkoa, ertaina eta berezia. Bestalde, aurrekoko legearen arabera Euskal kultura-ondareko ondasun kalifikatuei edo inbentariatuei egiten zaizkien erreferentziak babes berezia eta babes ertaina duten ondasunei dagozkiela ulertzen da lege berri honekin.

Sailkatutako elementu higiezinak lurraldeka 
 Zerrenda:Arabako Kultura Ondasunak
 Zerrenda:Bizkaiko kultura ondasunak
 Zerrenda:Gipuzkoako kultura ondasunak

Lege zaharraren eta berriaren arteko baliozkotasunak

Kultura-ondasunak Nafarroako Foru Erkidegoan 
Nafarroa Garaiko kultur ondarea osatzen duten ondasunak, babesari dagokionez, honako mota hauetako batean sartuko dira, 14/2005 Foru Legearen arabera:

 Interes kulturaleko ondasunak.
 Ondasun inbentariatuak.
 Garrantzi lokaleko ondasunak.
 Gainerako kultur ondasunak.

Interes kulturaleko ondasunak 
Interes kulturaleko ondasun higiezinak honako kategoria hauetakoren batean sartuko dira:
 Monumentuak: arkitektura edo ingeniaritza obrak diren ondasun higiezinak dira, edo eskultura lan erraldoiak, betiere historia, etnologia, arte, zientzia edo gizarte ikuspegitik interesgarriak direnak.
 Multzo historikoa: kokapen-batasun jarraitu nahiz barreiatua osatzen duten ondasun higiezinen multzoa da, giza talde baten bilakabidearen adierazgarri den egitura fisiko batek baldintzatua, haren kulturaren lekukotasuna ematen duelako edo gizartearentzat erabilpen eta gozamen balioa osatzen duelako. Multzo historikoa da, halaber, ezaugarri horiek dituen edozein higiezin gune banakatu, garbi zehazterik dagoen populazio batasun handiago batean sartua dagoena.
 Leku Historikoa: leku edo paraje naturala da, balio historikoa duten antzinako gertaera edo oroitzapenei, kultur edo natur sorkuntzei edo gizakiaren obrei loturikoa.
 Esparru arkeologikoa: leku edo paraje naturala da, metodologia arkeologikoz azter daitezkeen ondasun higigarri edo higiezinak dituena, bai atera direnean bai ateratzeko daudenean, dela lur azalean, dela lurpean edo urpean.
 Kultur paisaia: paraje natural, interes etnologikoko leku edo eraikin edo instalazioen multzoa da, Nafarroa Garaiko herriaren bizimoduari, kulturari edo tradiziozko jarduerei lotua.
 Bide historikoa: kultura, historia, etnologia edo teknika aldetik garrantzi nabarmena duen bidea da.
 Lorategi historikoa: eremu mugatu bat da, gizakiak elementu naturalak antolatu izanaren ondoriozkoa, batzuetan fabrikazko egiturak osagarri dituena eta interesgarritzat hartzen dena jatorriagatik edo iragan historikoagatik edo balio estetiko, zentzumenetako edo botanikoengatik.

Sailkatutako elementu higiezinen zerrenda 
 Zerrenda:Nafarroa Garaiko kultura ondasunak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Gizateriaren ondare (UNESCO)
 Monumentu historiko (Frantzia)
 Kultura-ondare

Kanpo estekak 
 Euskal Autonomia Erkidegoko Kultur Ondareari buruzko 7/1990 legea, uztailaren 3koa: PDF-en eta HTML-en (zaharkituta)
 Euskal Kultura ondareari buruzko Legea. 6/2019 LEGEA, maiatzaren 9koa, Euskal Kultura Ondarearena. EHAA, Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria. Hemen ikusgai: https://www.euskadi.eus/eusko-jaurlaritza/-/lege-proiektua/22-euskal-kultura-ondareari-buruzko-legea/ [ikusia: 2020-06-29]
 Nafarroako Foru Erkidegoko Kultur Ondareari buruzko 14/2005 Foru Legea, azaroaren 22koa: HTML-en
 EAEko Kultura Ondarearen Zentroaren webgunea
  Espainiar Historia Ondareari buruzko 16/1985 Legea, ekainaren 25ekoa
 EAEko ondare zibilaren zerrenda hiru.com webgunean

 
Euskal Herriko Kultura Ondasunak