Panpa

Panpa (ketxuaz: pampa, «ordokia») Hego Amerikako ordoki zabala da, 750.000 kilometro koadroko eremua hartzen duena Argentinako erdi-ekialdean, Uruguaiko zati handienean, eta Brasilgo Hegoaldeko Rio Granden.

Izena 
Espainiarrek XVI. mendean eskualdera Andeetatik behera heldu zirenean, ordokiari pampa izena eman zioten. Pampa edo bamba ketxuaz «ordoki» esan nahi duelako edo, hobeto esanda «mendien arteko ordokia». Bertako biztanleei, metonimiaz, izen bera jarri zieten.

Kokapena 
 Argentina
 Entre Rios osoa
 Santa Feko hegoaldea
 Ia Cordoba osoa
 La Pampa osoa
 Ia Buenos Aires osoa
 San Luiseko hego-ekialdea
 Ia Uruguai osoa
 Brasilgo Hegoaldeko Rio Grande

Azpi-eskualdeak 
 Barneko Panpa: Buenos Airesko mendebaldean, La Pampako iparraldean, Cordobako hegoaldean eta San Luiseko ekialdean kokatuta.
 Panpa uhindua: Buenos Airesko kostaldetatik, Parana ibairaino eta Tandilia eta Ventania mendilerroetatik Carcarañá ibairaino.
 Panpa behea: Buenos Airesko Salado ibaiaren arroan kokatuta.
 Goiko Panpa: Cordoba eta San Luisko mendilerroen ondoan kokatua.

Historia 

XVI. mendearen lehenengo erdialdean iritsi ziren espainiarrak lurralde honetara. Tribu nomadak bizi ziren han eta ehizean jarduten zuten, nagusiki. Kitxuak, antigoiak, pehueltxeak, manzaneroak eta tehueltxeak ziren talderik garrantzitsuenak. Sebastian Cabotoren espediziokoak ziren Pampa esploratzen hasi ziren lehenengo konkistatzaileak, Francisco Cesarren agindupean (1528). 1536. urtean, lehenengo abereak eraman zituzten Pedro de Mendozak eta bere gizonek, eta ondoren zabaldi osora hedatu zen abere hazkuntza.

XVI. mendearen bukaeran osorik esploratu zuen Pampa Hernando Arias de Saavedrak. Espainiarren eta bertakoen arteko harremanen ondorioz, abere hazkuntzari ekin zioten hauek eta gautxo izeneko abeltzainak sortu ziren. Halere, Pampako lurraldeko alde handi bat ezin izan zuen gobernuak menderatu, ez espainiarrak eta ez argentinarrak, XIX. mendearen bigarren erdialdea arte.

Lurralde honek nekazaritzarako eskaintzen zituen aukerak zirela eta, beren burujabetasuna mantentzen zuten indiar herriak menderatzeko helburua zuen lehenengo espedizioa (José Félix Aldaoren agindupean) antolatu zuten Mendozako eta Buenos Airesko gobernuek. Juan Manuel de Rosasen diktadura garaian (1835-1852 urteetan) bete zen helburu hori, gehienbat. 1839. urtean Ramírez eta Ramos jeneralek rankel indiar herria garaitu ondoren, indiar guztiak menderatuak izan ziren. 1879. urtean Argentinako gobernuaren eskuetara igaro zen Pampa.

Ekonomia 
Nekazaritza (garia, artoa, luzerna, olioa, patata, fruituak) eta abere hazkuntza (ardi-azienda, behi-azienda) dira ekonomia jarduera nagusiak. Laboreak eta haragia esportatzen ditu, eta itsasbide eta burdinbide sare garrantzitsuak ditu.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Argentinako eskualde geografikoak
Hego Amerikako geografia