Txomin Peillen

Txomin Peillen Karrikaburu (Paris, 1932ko azaroaren 17a - Kanbo, 2022ko abenduaren 9a) euskal idazlea eta euskaltzain osoa izan zen, Santa Grazi eta Baiona artean bizi zena.

Bere bizitzan zehar liburu anitz idatzi zituen. Biologia irakaslea izana, gero euskara irakaslea, katedradun emerito izatera iritsi zen. Hamaika ikerketa lan egin zituen etnografiaz (bi beka) eta hizkuntzalaritzaz. Hamabi ipuin eta eleberri liburu argitaratu eta haientzat bost sari eduki zituen. Literaturan umorea, fantastikoa, politikazkoa, poliziakoa eta erotikoa landu zituen.

PEN euskal klubaren kide nabarmena eta bere ohorezko lehendakaria izan zen.

Lanak

Narrazioa 
 Ale gorriak (2001, Hiria)
 Ale berdeak (2001, Dakit argitaldaria)
 Zaldi beltzak zeruan (2018, Pamiela)
 Mendekatzeak (2022, dakit argitaldaria)

Nobela 
 Gauaz ibiltzen dana (1967, Itxaropena)
 Itzal gorria (1972, Itxaropena): Berrargitalpena Hiria 2000 lapurtera klasikotik euskara batura
 Gatu beltza (1973, Gero)
 Atxorra eta altximia (1982, Hordago)
 Aldjezairia askatuta (1982, Hordago)
 Aintza txerriari! (1986, Elkar)
 Kristina Bolsward (1991, Leopoldo Zugaza): Berrargitalpena Hiria 2001
 Alarguntsa beltza (2001, Hiria)
Jan Dabrowski (2013, Utriusque Vasconiae)
 Nina Waita : arupu baten itzalean (2015, Utrisque Vasconiae)
 Minotauro (2020, Alberdania).
 Bi neska miseria aztertzen (2021, dakit argitaldaria)

Saiakera 
 Jusef Egiategiren lehen liburia (1785) (1983, Euskaltzaindia)
 Bizidunak haurren eta helduen heziketan (1995, Etor)
 Euskaldunen ingurugiroan (espazioa eta denbora) (2001, Dakit argitaldaria)
 Bosquejos vasco-uruguayos (2003, dakit argitaldaria)
 Baloreak Euskal Herrian eta beste gizarteetan (2005, Utriusque Vasconiae)

Poesia 
 Mende joanaz (2003, Maiatz)

Haur eta gazte literatura 
 Errotaria Errege (1979, Hordago)
 Buffalo Billen abentura (1979, Hordago)
 Mirko printzea (1979, Hordago)

Dibulgazioa 
 Agur Zuberoa (2001, Biba Xiberua! Ekimena Urretxu Zumarraga)

Autobiografia 
 Paristar euskaldun bat (ni... neu) (1987, Elkar)

Etnologia 
 Animismua Zuberoan (1985, Haranburu)
 Allande Elixagari ligiarraren ixtorioak (1985, Haranburu)
 Zuberoako itzal-argiak (euskarazko jakilegoak) (1988, Elkar)
 Herri-sendakuntza eta sendagingoa Zuberoan (1998, Joxe Miel Barandiaran Fundazioa)
 El imaginario en las creencias populares y cultas (2020, Dakit argitaldaria)

Jon Mirande eta Txomin Peillen bretoierazaleak 
Euskaraz baino lehen ikasi zuen bretoieraz Jon Mirandek Parisen. Euskaldunak lagun egin baino lehen, bretainiarrak egin zituen adiskide. Txomin Peillenekin konpartitu zuen zaletasun hori. Izatez, Jon Mirandek hizkuntza zeltiko guziak ezagutzen zituen. 1950ean kornubieraren akademian sartu zen, eta Heinen eta Hölderlinen olerkiak eman zituen akademiaren An lef Kernewek aldizkarian.

Bretoieraren akademian hartu zuten kanpotar bakarra izan zen. Gerla denboran ikasi zuen bretoieraz. Berantago, Sorbonako sumeriar hizkuntzen irakasle Riec Jestinek, Jon Mirandek eta Txomin Peillenek Ar Stourmer aldizkari abertzale sozialista atera zuten bi urtez, eta Jon Mirandek hantxe eman zituen bretoierazko artikulu hoberenak, eta kantuak eta olerkiak ere bai. Haren olerkitxo erotikoak bretoieraz idatzi bakarrak izan ziren. Bertzalde, hebraieratik eta nederlanderatik ere ekarri zuen bretoierara lanik. Hil gabean, aleman eta nederlanderazko poemak idazten ari zen, bretoieraz.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Zuberoako idazleen zerrenda

Kanpo estekak 
  Txomin Peillen literaturaren zubitegian
  Txomin Peillen dakit argitaldariaren web orrian

Euskal idazleak
Euskaltzainak
Santagraztarrak
Baionarrak
Zuberoako idazleak
Euskal kultura Parisen
Euskal Herriko irakasleak
Gerra ondorengo euskal literatura