Nafarroako Foru Orokorra

Nafarroako Foru Orokorra edo Foru Zaharra 1237an idatzitako kodea izan zen. Nafarroako infantzoiek Tibalt I.a Nafarroako errege bihurtu zenean eskatuta, Nafarroako Erresuman erregearen atribuzioak murriztu, mendekoen eskubide politikoak babestu eta bizitza pribatuan gizabanakoen eskubideak finkatu zituen kodea idatzi zuten.

Idazkera 
Nafar-aragoieraz idatzia, bere estiloa dela eta ez da irakurtzeko erraza ezta ulertzeko ere. Bere historian ez zen inoiz ofizialki euskaratua izan ezta frantsesera itzulia ere.

Agiriaren edukia 
1215eko Magna Carta ingelesarekin lotura zuena ematen du, agian biek noble eta erregearen arteko borroketatik jaioak zirelako. Hala ere, testu nafarra erregearentzat murriztaileagoa da, nafarren ohiko eskubide publiko eta pribatuak sistematikoki adieraziz. Behe Erdi Aroko testua izateko oinarri demokratiko ohiturazkoa du, nobleteriaren kalterako, tartean infantzoi idazleak. Foru honi esker nobleteriak pribilegioak Gortean zituen; herri eta ibarrek, berriz, eskubide unibertsalak zituzten.

I. Liburuaren I. Tituluak erregea, erakundea sortu zenetik, herriak aldarrikatua zelako zela erregea adierazi zuen. Hori zela eta, erregeak, aldarrikatua izan baino lehen, foruak zin egin behar zituen. Gainera, erregea nafarra ez bazen, ezin zituen bost funtzionario atzerritar baino gehiago izendatu. Erregeak ezin zuen Gorte egin, ezta guda, bakea edo tregoa ere Ahaide Nagusien kontseilurik gabe.

Nafarroan foruak zuen eragina zela eta, zuzenbide erromatarrak ez zuen beste lekutan adinako eragina. Foru Zaharrak jatorriz lotura estua zuen Tutera eta Jakako foruekin. Soldadutzari buruz, nafar guztiek Ebroraino borrokatu behar zuten eta muga horretatik at, hirugarren egunetik aurrera soldata jaso behar zuten.

Hobekuntzak 
Foru Zaharra bitan izan zen berridatzia: 1330ean Joana II.ak eta 1418an Karlos III.ak egin zituzten aldaketak. Aldatze biek "Hobekuntza" (gaztelaniaz: Amejoramiento) zuten izena.

Nafarroako Erresumarekin batera, Forua ere desagertu egin zen:
 Zuzenbide publikoan erakundeak pixkanaka pixkanaka funtzioak galtzen zihoazen, egun Nafarroako Foru Eraentza Birrezarri eta Hobetzeari buruzko Lege Organikoa izan arte
 Zuzenbide pribatuarekin lotura zuten tituluak indarrean egon ziren (Aro modernoan erabilerarik ez bazuten ere) 1973an Nafarroako Foru Berria agertu arte.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Arbroatheko Aldarrikapena
 Tibalt I.a Nafarroakoa
 Magna Carta

Kanpo estekak 

Nafarroako Erresuma
Legeak