Franz Schubert

Franz Peter Schubert (Viena, 1797ko urtarrilaren 31 - ibidem, 1828ko azaroaren 19a) musikagile eta konpositore austriarra izan zen. Erromantizismo musikalaren aitzindari eta Ludwig van Beethovenen antzeko sonata klasikoaren jarraitzaile kontsideratua dago. Gazte hil zen arren (31 urte), oso egile emankorra izan zen, 600 Lieder inguru (ahotsa eta pianoz osaturiko konposizio motzak, abesti garaikidearen aurrindaria), 7 sinfonia (gehi amaitu barik laga zuena), musika liturgikoa, operak eta ganbera, piano eta orkestrarako lan ugari idatzi zuen.

Biografia

Haurtzaroa 

Franz Peter Schubert familia umil batean jaio zen, 13 senideetan hamabigarrena izan zelarik. Liechtental auzoan bizi ziren eta aita irabazi urriko irakaslea zen.

Ez zen denbora asko pasa bere musikako irakaslea gaztearen talentuaz ohartzeko eta horrela esan zion:

11 urte besterik ez zuenean, kantore izan zen Kapera Inperialean eta, han lortutako bekak Stadkonvikteko eskolako ikasketak ordaindu zizkion. Antonio Salieriren ikasle izan zen eta, eskolako orkestrari esker, Franz Joseph Haydn eta Beethovenen lanak ezagutzeko aukera izan zuen.

14 urterekin lehen liederrak sortu zituen, ahotsa eta pianorako poema musikalizatuak, eta 18 urterako maisu lanak zituen eginak, Gretchen am Spinnrade adibide, Goethen poemetan inspiratutako lehen liederra. 19 urterekin, bazituen 250 lieder baino gehiago.

Gaitasun handia bazuen ere, aitak bere lanaren oinordeko nahi zuen eta haserrea piztu zen aita-semearen artean, azkenean, Franzek etxetik alde egin zuelarik.

Etxetik kanpo eta musika ogibide hartuta, Schubert Franz von Schoberren etxean bizi zen. Ez zuen sekula bere musika lanarekin bakarrik bizitzea lortu eta adiskideen laguntza behar izan zuen bizirauteko. Franzek ez zuen bere opera edo orkestra lanik estreinatu edo argitaratzerik lortu. Ez zuen harreman luzerik izan, ezta seme-alabarik, baina lagun talde ona izan zuen eta bere artea estimatzen zuena. Arazo ekonomikoez lepo, betaurrekoak soinean, herabetasunez betetako itxuran beti, urte haietan gainera, sifiliak hartu zuen konpositorea.

Schubertiadak 

Schubert ez zen saloi handi eta etiketa nobleren zale eta bizitza bohemioa eraman zuen Vienan, intelektualez inguratuta, tabernatik tabernara eta giro herrikoietan murgildurik. Inguru honetan jaio zen Schubertiada terminoa: musika eta irakurketara dedikaturiko jatorri ezberdineko artisten biltzarrak..

Azken urteak 

Schubert XIX. mende hasierako austriar musikalari nagusienetakoa da, Vienan jaiotakoa, gainera. 31 urte besterik ez zuen iraun, baina aparteko lan musikala sortu zuen. Miresten zuen Beethovenen itzalean hezi zen eta haren heriotzaren urtebetera hil zen bera. Bizitzan zehar ez zuen errekonozimendurik izan, heriotzaren ondoren baizik.

Bizitzaren azken urteetan maisu lan ugari idatzi zuen: Wanderer-Fantasie, D. 760, pianorako (1822) edo Wilhelm Müllerren poemetan inspiratutako Die schöne Müllerin (Errotari ederra) (1823).

1824an, La muerte y la doncella idatzi zuen, kuarteto ezagunenetako bat eta, bizitza bukatzen ari zitzaionean,

Winterreise, D. 911, Op. 89 (1827), oinazeak eta bakardadearen eraginpean, berriro W. Müllerren poemetan oinarriturik.

Schubertek ez zituen 31 urte besterik eta fuga ikasten hasita zegoen. Sifiliak edo gonorreak hartu zuela uste da  eta sukar tifoidea erantsi zitzaion, 1828ko azaroaren 19an, hil zen arte.

Garai hartan gazte galdutzat hartu bazuten ere, alkohol zale eta noizbehinkako harremanetan murgiltzen zena, biografo askoren ustez, gaur desoreka bipolarra duen gaixoa ikusiko genuke. Horrek argituko luke zergatik utzi ziuten bukatu gabe hainbat maisu lan. 1822ko urriaren 30ean Sinfonia en si menor hasi zuen, baina bi mugimendu txukun-txukun osatu ondoren, bertan behera geratu zen hirugarrena hasterakoan. Eskuizkribua Hüttenbrenner lagunaren esku geratu zen eta 40 urtez gorde zuen. 1865ean, Johann von Herbeck orkestra zuzendariari eskaini zion eta urte hartako abenduan zuzendu zuen Vienan bukatu gabeko lanaren estreinaldia. Ez dakigu zergatik geratu zen amaitu gabe, baina zenbaiten ustez, ezin izan zuen lortutako kalitate bera mantenduko zuela ziurtatu. Horrela ezagutzen dugu gaur: diptiko asimetriko baino orekatua: Allegro moderato bat hasieran eta Andante con moto en mi mayor gero.

Schuberten musika 
Breitkopf & Härtel editorialak 1884 eta 1897 artean argitaratu zuen Schuberten obra osoa. Lan bikaina egin zuen Eusebius Mandyczewski musikologo eta konpositoreak abestien edizioan.

Sinfoniak 
 Sinfonia n.º 1 en Re mayor, D 82
 Sinfonia n.º 2 en Si bemol mayor, D 125
 Sinfonia n.º 3 en Re mayor, D 200
 Sinfonia n.º 4 en Do menor, D 417 Trágica
 Sinfonia n.º 5 en Si bemol mayor, D 485
 Sinfonia n.º 6 en Do mayor, D 589 Pequeña en Do mayor
 Sinfonia n.º 7 en Mi mayor, D 729
 Sinfonia n.º 8 en si menor, D 759 Bukatu gabe. Zenbaitetan n.º 7 esaten zaio. Lehen bi mugimenduak daude bukatuta. Hirugarrena hasita eta laugarrenaren arrastorik ez dago.
 Sinfonia n.º 9 en Do mayor, D 944 Grande en Do mayor, askotan n.º 7 edo n.º 8 esaten zaio.
 Sinfonia n.º 10 en Do mayor

Ganbera 

 Sonatensatz, D. 28, para trio con piano
 Octeto para vientos en Fa mayor, D. 72
 Cuarteto para flauta, viola, guitarra y cello, D. 96
 Cuarteto de cuerdas n.º 11 en Mi, D. 353
 Sonata para violín y piano en La, D. 574
 Trio para cuerdas en Si bemol, D. 581 (1817)
 Quinteto en La, La Trucha, D. 667 .
 Quartettsatz (movimiento para cuarteto) en Do menor, D. 703
 Variaciones sobre "Trockne Blumen" (de La bella molinera), piano y flauta, Op. póstuma. 160, D. 802
 Octeto en Fa, D. 803
 Cuarteto de cuerdas n.º 13 en La menor, D. 804 (Rosamunda)
 Cuarteto de cuerdas n.º 14 en Re menor, D. 810 (La doncella y la muerteren abestiak erabiliz)
 Sonata Arpeggione, D. 821 (arpeggionerentzako, gaur cello edo biola)
 Cuarteto de cuerdas n.º 15 en Sol, Op. 161, D. 887 (1826)
 Rondó brillante para piano y violín, Op. 70, D. 895
 Nocturno, D. 897, para trio con piano.
 Trío para piano n.º 1 en Si bemol, D. 898
 Trío para piano n.º 2 en Mi bemol, D. 929
 Fantasía para piano y violín en Do, D. 934
 Quinteto de cuerdas en Do, D. 956

Pianoa bakarrik 
 21 sonatas, 4 impromptuz osatutako 2 bilduma (D. 899 y D. 935), 6 momentu musikal eta abar.

Pianoa, 4 esku 

 Fantasía en Sol mayor, D 1
 Fantasía en Sol menor, D 9
 Fantasía en Do menor, D 48
 4 Polonesas en C menor, Si bemol mayor, Mi mayor, Fa mayor, Op. 75, D 599
 3 Marchas heroicas en Si menor, Do mayor, Re mayor, Op. 27, D 602
 Rondó en re mayor, Op. post. 138, D 608
 Sonata Grande en Si bemol mayor, Op. 30, D 617
 Danza alemana con dos trios y dos Ländler, D 618
 Variaciones sobre una canción francesa en Mi menor, Op. 10, D 624
 Obertura en Fa mayor, Op. 34, D 675
 Tres marchas militares en C mayor, Sol mayor, Mi bemol mayor, Op. 51, D 733
 Sonata en Do mayor ("Grand Duo"), Op. post. 140, D 812
 Variationes sobre un tema original en La bemol mayor, Op. 35, D 813
 4 "Ländler" en Mi bemol mayor, La bemol mayor, Do menor, Do mayor, D 814
 Divertimento a la húngara en Sol menor, Op. 54, D 818
 6 Grandes Marchas y tríos en Mi bemol, Sol menor, Si menor, Re mayor, Mi bemol mayor, Mi mayor, Op. 40, D 819
 Divertimento sobre tema francés en Mi menor, Op. 63, D 823 2
 Divertissement on French motifs in B minor, Op. 84, No. 1, D 823
 Divertissement on French motifs in E minor, Op. 84, No. 2, D 823
 6 Polonaises in D minor, F major, B-flat major, D major, A major, E major, Op. 61, D 824
 Grand funeral March in C minor, Op. 55, D 859
 Grande Marche Héroique in A minor, Op. 66, D 885
 2 Marches Caractéristiques in C major, Op. posth. 121, D 886
 Variations on a theme from the Opera "Marie" by Hérold in C major, Op. 82, D 908
 March (Children's March) in G major, D .928
 Fantasia in F minor, Op. 103, D 940
 Duo (Lebensstürme) in A minor, Op. posth. 144, D 947
 Rondo in A major, Op. 107, D 951
 Fugue in E minor, Op. posth. 152, D 952
 Allegro moderato in C major, D 968
 Andante in A minor, D 968
 Variations on an Original Theme in B-flat major, Op. posth. 82, No. 2, D 968 A

Konposizio sakratu eta liturgikoak 
 Mass No. 1 in F major, D 105
 Mass No. 2 in G major, D 167
 Mass No. 3 in B-flat major, D 324
 Mass No. 4 in C major, D 452
 Mass No. 5 in A-flat major, D 678
 Mass No. 6 in E-flat major, D 950
 Deutsche Messe, D 872
 Kyrie in D minor, D 31
 Kyrie in B-flat major, D 45
 Kyrie in D minor, D 49
 Kyrie in F major, D 66
 Salve Regina in B-flat major, D 106
 Offertorium "Totus in corde", D 136
 Stabat Mater in G minor, D 175
 Offertorium "Tres sunt", D 181
 Graduale, D 184
 Offertorium "Salve regina", D 223
 Salve Regina in F major, D 379
 Stabat Mater in F minor, D 383
 Salve Regina in B-flat major, D 386
 Tantum ergo in C major, D 461
 Tantum ergo in C major, D 460
 Magnificat, D 486
 Auguste Jam Coelestium, D 488
 Offertorium "Salve regina", D 676
 Sechs Antiphonen zu Palmsonntag, D 696
 Psalm 23, D 706
 Tantum ergo in C major, D 739
 Tantum ergo in D major, D 750
 Salve Regina in C major, D 811
 Mass No. 6 in E-flat major, D 950
 Tantum ergo in E-flat major, D 962
 Psalm 92, D 953
 Offertorium, D 963
 Hymnus an den heiligen Geist, D 964
 Der 92. Psalm (93, tôw l'hôdôs, commissioned by Salomon Sulzer), D 953

Oratorioa 
 Lazarus (Wien 1820, D 689, Stadttheater Essen 1928), August Hermann Niemeyer

Ikus, gainera 
 Musika klasikoa

Erreferentziak

Kanpo estekak 

  Schubert Society of the USA
  Notes on Franz Schubert

Vienarrak
 
Musika klasikoko musikagileak
Sifiliak hildakoak
XIX. mendeko musikagileak