Janaritz

Janaritz Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Lizoainibar ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

2019an jada despopulatu bezala agertzen zen. Hala ere, oraindik ez da ofizialki herri hustu gisa agertzen, baizik eta leku gisa.

Bertako biztanleak janariztarrak dira.

Izena 
Janaritz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Janeriz (1244)
 Yanariz (1268)
 Janeritz (1268)
 Janeriz (1275)
 Janediz (1276)
 Janiriz (1366)
 Xanariz (1587)
 Janariz (1594)
 Janariz (1802)
 Fanariz (1829)
 Janitze (1911)
 Janaritze (1911)
 Janariz (1945)
 Janaritz (1966)

Geografia 
Janaritz Lizoainibar ibarran dago.

Ingurune naturala eta klima 
Lizoainibar Pirinioaurreko ibarra da, Eguesibar eta Longida lotzen dituen lautada da. Ibaia zeharkatzen du Erro ibaiak, Irati-Aragoi ibaiaren adarrak.

Ibarreko klima azpi-mediterraneoa da, urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu ingurukoa, eta batez besteko prezipitazioak 800 mm eta 1 000 mm bitartekoak. Urteko egun euritsuak 90 izaten dira, batez ere udaberri eta udazkenean. Uda garaian, bi hilabete lehor izaten dira, uztaila, eta, batez ere, abuztua.

Herrigunearen inguruko basoetan, birlandatutako pinuak dira nagusi. Birlandaketa hauek XIX. mendetik aurrera egin ziren, inguruko zerrategiek zuten hazkunde azkarreko zuhaitzen beharra zela eta. Oraindik ere, 100-120 hektarea gordetzen da.

Estazio meteorologikoak 
Lizoainibarren dagoen Beortegi herrian, itsasoaren mailatik 580 metrora, Nafarroako Gobernuak 1998n jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Erdi Aroan, dirudienez, bertako bizilagun guztiak infantziar edo kapareak izan ziren, eta, beraz, ez zuten jaun-kargarik izan. Rediezmoaren Liburuan dago, 1268koan, « Janeritz » grafiarekin.

Janaritz gobernatu zuten 1835-1845eko udal-erreformetara arte Lizoainibarko diputatua eta herriko erregidorea, auzotarren artean aukeratzen zena. 1847an herritarrek hornitzen zuten kuratoa; haurrak Lizoaingo eskolara joaten ziren; egoera txarrean zeuden herriko bideak baino ez zeuden, eta Urrozko zerbitzariak astean bitan eramaten eta jasotzen zituen gutunak.

Demografia 
 biztanle zituen Janaritzek.

Kultura

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Lizoainibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurre ibarretik Eguesibar eta Longida ibarrekin eta Pirinioaurreko Eguesibar eta Longida ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Lizoainibar atzerakada-eremuan sailkatu zituen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Janarizko azpieuskalkia pirinioaurrera da.

Euskararen Foru Legea 

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Lizoainibar-Arriasgoiti eremu mistoko udalerria da. 2010eko erroldan, herritarren % 10,62ek zekien euskaraz.

Ondasun nabarmenak 
 San Esteban eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.
 Janarizko jauregia, Erdi Aroko jauregia.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Lizoainibar
 Lizoainibar-Arriasgoiti
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 
 Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalako webgune ofiziala

Lizoainibarko lekuak