Hegoaldeko belarrihandi gris

Hegoaldeko belarrihandi grisa (Plecotus austriacus) Vespertilionidae familiako saguzarra da, Europan bizi dena. Bere ezaugarri nagusia belarri handiak izatea da.

Belarrihandi grisa Plecotus generoko Euskal Herriko hiru belarrihandietako bat da. 1960ko hamarkadan eman zitzaion espezie kalifikazioa, ordura arte iparraldeko belarrihandi arrearen (Plecotus auritus) azpiespezietzat jotzen baitzen. Izan ere, aipatutako bi espezieak eta Pirinioetako alpetar belarrihandirak (P. macrobullaris) oso antzeko morfologia dute. Euskal Herriko eremu guztian aurki daiteke, eta ez dago belarrihandi arrea bezain beste baso-inguruneei lotua; aitzitik, gizakiak eraldatutako eremuetan ohikoa da.

Deskribapena 
Tamaina ertaineko saguzarra da, gainerako belarrihandien tamaina berekoa. Besagainaren luzera 37 – 45 mm artekoa da, eta 6,5 eta 15 gramo bitarteko pisua izan ohi dute. Plecotus generoko espezie guztiek bezala, oso belarri handiak ditu, bezagainaren luzeraren adinakoak, ia-ia. Aktibo ez dagoenean –hibernatzen, esate baterako– bizkar aldera etzaten ditu, eta hegan egitean edo ekokokatzean besterik ez ditu tente jartzen. Belarrien aurrealdean trago luze eta erpin-zorrotza izan ohi du. Ilajea gris iluna da bizkarraldean, eta gris argia sabelaldean. Gazteen kolorazioa apalagoa izan ohi da. Hortz formula  du.

Oso zaila da Euskal Herriko hiru belarrihandi-espezieak morfologikoki bereiztea. Zenbait ale itxura orokorraz espezie bati edo besteari atxikitzerik badagoen arren, badira hainbat ale oso ezaugarri nahasiak izaten dituztenak. Kasu horietarako hainbat neurri biometriko hartzea ezinbestekoa da. Belarrihandi grisa belarrihandi arretik bereizteko erabiltzen den neurri biometriko nagusia tragoaren zabalera da. P. austriacus-en tragoaren zabalera 6,6 mm-tik gorakoa da, eta P. auritusena hortik beherakoa.

Ekokokapena 
Maiztasun modulatuko (FM) ekokokapen-deiak igortzen ditu, 70 eta 20 kHz bitartekoak. Bi harmoniko emititzen ditu, lehenengoa 35 eta 20 kHz artekoa eta bigarrena 70 eta 38 kHz artekoa. Soinuen intentsitatea oso baxua izan ohi du, eta nekez iristen da 5 metro baino haratuago. Ezinezkoa da ekokokapen-deien bitartez Plecotus espezieak bereiztea.

Banaketa 
Mendebaldeko Europatik hasi eta Txina mendebalderaino hedatzen da espezie honen banaketa-eremua. Iparraldeko muga Ingalaterra eta Eskandinavia hegoaldean du, eta hegoaldekoa Sudanen, Etiopian eta Cabo Verde uhartedian .

Euskal Herrian eremu guztian aurki daiteke, itsas mailatik 1800 metro arte.

Habitata 
Habitat ezberdin ugaritan aurki daiteke espezie hau, bere generokideak ez bezala. P. auritus oso basotiarra da eta P. macrobullaris mendietako larreetan bizi ohi da. P. austriacus, aldiz, basoetan, estaldura gutxiko inguruneetan eta zuhaitzik gabeko eremuetan ere bizi daiteke. Gizakiak eraldatutako eremuetan ere ohikoa da, eta maiz hartzen ditu gordelekutzat giza eraikin zaharretako arrakalak eta teilatuetako habe-arteak. Itsas mailatik 2.000 metro arteko eremuetan aurkitu da.

Elikadura 
Noctuidae familiako sits handiak ehizatzen ditu batez ere, %70 eta 100 artean. Dipteroak eta koleopteroak ere jaten ditu. Hegan doazen harrapakinak ehizatzen ditu normalean.

Ugalketa eta ontogenia 
Araldia irailean izaten da, eta, negua kobazuloetan hibernatu ostean, emeak ekaina inguruan biltzen dira 10-30 ale inguruko ugal koloniatan. Kume gehienak ekaineko bigarren hamabostaldian jaiotzen dira; banaka, normalean. Kumeek bi hilabete inguru igarotzen dute gordelekuan edo amaren sabelera itsatsita, eta abuztua erdialdean lortzen dute lehen hegaldia egitea.

Ohiko bizi-luzetasuna 5 eta 9 urte artekoa da, nahiz eta 20 urtetik gorako aleak ere ezagutzen diren.

Bizimodua 
Eme kumatzaileak alde batera utzita, gainerakoan espezie oso bakartia da, hil hotzetan batez ere. Arrak eta emeak udaren amaieran (hainbat lekutan uztailean ere ziurtatu dira kopulak) eta udazkenaren hasieran besterik ez dira elkartzen, araldian, hain zuzen. Orduan gertatzen dira kopulak. Bakarka edo talde txikitan hibernatzen dute. Espezie sedentarioa da: oso gutxi mugitzen da gordelekutik, ehizatzean 5 km baino gutxiago. Mugimendu ohikoenak udako eta neguko gordelekuen artekoak izan ohi dira.

Espezieen arteko elkarrekintzak 
Bi kapar espeziek parasitatzen dute espezie hau: Ixodes vaspertionis eta Spinturnix plecotinus.

Antzeko espezieak 
 Iparraldeko belarrihandi arrea (Plecotus auritus): Morfologia orokorrari begira, kolorean dago alderik handiena, Plecotus auritusen sabelaldea horixkagoa baita. Dena den, kolorea oso aldakorra izan daiteke, eta biometriak hartzea da gomendagarriena, era horretan nahiko erraz bereiz baitaitezke bi espezieak.
 Alpetar belarrihandia (Plecotus macrobullaris): Morfologikoki antz oso handia dute bi espezieek, baina belarrihandi alpetarrak triangelu formako kuxina dauka beheko ezpainaren azpian, kokotsean. Gainerakoan, biometriak erabiliz bereiz daitezke bi espezieak.

Kontserbazioa 
IUCN erakundearen arabera espezie honen kontserbazio-egoera ona da. EAEko katalogoan interes bereziko espezietzat katalogaturik dago.

Erreferentziak 

Vespertilionidae
Euskal Herriko kontinentar ugaztunak
Maltako fauna