Miren Azkarate

Miren Karmele Azkarate Villar (Donostia, Gipuzkoa, 1955eko azaroaren 27a) euskal herritar hizkuntzalaria eta politikaria da. Jelkidea, Eusko Jaurlaritzako sailburu ohia, eta Donostiako Udaleko zinegotzia. Deustuko Unibertsitateko Filosofia eta Letretan lizentziaduna da, eta Euskal Herriko Unibertsitatean Euskal Filologian doktorea.

1992az gero euskaltzain osoa da. Lehenengo emakume euskaltzain osoa izan zen, Jean Haritschelharren zuzendaritzapean (Lehenengo euskaltzain urgazle emakumezkoa Bakea Ziganda izan zen).

Irakaslea unibertsitatean (1978-2001 eta 2009-2023) 
1978tik 1988ra, Deustuko Unibertsitateak Donostian duen Campuseko Euskal Filologia Fakultateko irakaslea izan zen Morfosintaxi eta Lexikologia irakasgaietan. Illinois-eko Unibertsitatean izan zen 1980 eta 1981ean, batez ere sintaxia eta semantika lantzeko.

1988tik aurrera, Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da, Euskal Filologian katedraduna.

Euskal Herriko Unibertsitatearen administrazioan hainbat kargu bete ditu: dekanorde (1992-1995), Euskara batzordekide (1993-1997), 1996tik 1997ra, Euskarako errektoreordea izan zen Euskal Herriko Unibertsitatean, Pello Salaburu errektorea zenean. EHUko Uda Ikastaroetako kontseilukide (1996-1997) eta 1997tik 2000ra, irakasleen errektoreorde postuan egon zen.

Euskarako errektoreordea zela, euskara karrera guztietan sartzeko EHUko euskara-plana diseinatu zen 1996an. Plana diseinatu zuen batzordeko partaideak Pilartxo Etxebarria, Laura Mintegi eta Iñaki Alegria izan ziren. 1996/97 ikasturtean 9.186 ikasle bakarrik ari ziren euskaraz ikasten EHUn (EHUn ikasten ari ziren ikasleen %15).

EHUko Euskara Institutuaren idazkari izan zen 1996tik 2019an zuzendari izendatu zuten arte. EHUko Gogo Elebiduna ikerketa taldeko kide da.

2023an erretiroa hartu zuenean Miren Azkarateri esker onez liburua argitaratu zuen Euskal Herriko Unibertsitateak 42 ikertzailek idatzi zituzten 17 artikulurekin.

Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailburua eta Bozeramailea (2001-2009) 
2001 eta 2005 bitartean, Euskal Autonomia Erkidegoko VII. legegintzaldian, Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailburua izan zen Eusko Alderdi Jeltzalearekin. 2004an, Eusko Jaurlaritzako bozeramaile kargua hartu zuen. Ondorengo VIII. legegintzaldian, 2005ean hasitakoan, Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailburu eta eledun egon zen 2009ra arte.

2011tik Donostiako Udaleko zinegotzia da.

Ikerlaria 
1987an "Hitz konposatuak euskaraz" izenburuko doktorego-tesia aurkeztu zuen EHUn Koldo Mitxelena eta Ibon Sarasolaren zuzendaritzapean. Urtebetean Azkue ikerketa saria irabazi zuen.

Espezialista da euskal morfologian eta lexikologian. Lan eta ikerketa asko argitaratu ditu gai horien inguruan. UZEIren hiztegigintzan parte hartu zuen. Euralex europar elkarte lexikografikoaren kide da 1988tik.

Euskaltzaina 
Euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak 1983ko martxoaren 25ean eta Euskaltzain oso 1992ko apirilaren 24an.

Sarrera hitzaldia Jose Migel Barandiaranen bizitza eta lanaz irakurri zuen Donostian 1992ko azaroaren 27an.

Euskaltzaindian batzorde hauetako kidea da: (1) Euskaltzaindiaren hiztegia. Adierak eta adibideak batzorde ahaldundua; (2) Gramatika batzordea; (3) Argitalpen batzordea; eta (4) Lege batzordea. Jagon sailburu (1995-2000) gisa izandako ardurez gain, bereziki gramatikan (EGLU bilduma, 1985-2011) la egin du eta 1986tik hiztegigintzan (LEF, Hiztegi Batua) garatu du bere lana.

Euskaltzaindiaren Euskera (2009) agerkariko aholku batzordeko kide izateaz gain, beste hainbat aldizkari eta egunkaritan idatzi ditu artikuluak: ASJU, Mundaiz, Rivista di Grammatica Generativa, Bat Soziolinguistika Aldizkaria, Tantak, Berria, Gara, Deia, Erlea, eta abar.

2018an Euskaltzaindiak Euskara Batuaren 50 urteak ospatzeko antolatu zuen biltzarrean Azkarate kide izan zen Batzorde zientifikoan.

Lehenengo emakume euskaltzain osoa 
75 urte eta gero Euskaltzaindian sartu zen lehen emakumea izan zen. Sarrera hitzaldian, aurretik ere euskararen inguruko lan bikainetan arituak ziren emakumeak aipatu zituen, hala nola Katalina Eleizegi, Tene Mugika (Robustiana Mujika Egaña)... «Merituak bai ugari guztiek», adierazi zuen, «baina garaia ez zen izan egokia». 30 urte geroago emakume euskaltzain osoak zortzi ziren (8 / 29): Sagrario Aleman, Aurelia Arkotxa,  Miren Azkarate, MIren Agur Meabe Plaza, Miren Lurdes Oñederra,  Castillo Suarez Garcia, Ana Toledo eta Miriam Urkia.

Lehen emakume euskaltzaina Bakea Ziganda izan zen, 1951ko otsailaren 23an izendatu zuten euskaltzain urgazle; baina lehen euskaltzain osoa Miren Azkarate izan zen, 1992an.

Euskararen dibulgatzailea 
Euskal Telebistan aurkezle ibili zen, Patxi Altuna, Kike Amonarriz eta Andoni Egañarekin batera, Balinda lehiaketan; euskararen inguruko azalpenak ematen zituen programan.

2000an EITBk Hizkuntza Aholkulari izendatu zuen. Bere iritzia oso kontuan hartu izan da euskararen erabilera telebistan eta irratian zaintzeko.

Idazlanak 
Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean 112 dokumentu jaso dira, horien artean 26 artikulu, 37 hitzaldi eta 18 liburu.

Hiztegiak 
 Elhuyar Hiztegia: euskara-gaztelania, castellano-vasco. 4. argit. (2013, Elhuyar) Zuzendariak Miren Azkarate, Xabier Kintana eta Xabier Mendiguren Bereziartu euskaltzainak izan ziren; Antton Gurrutxaga eta Elixabete Etxeberria izan ziren zuzendari teknikoak.
 2013 Elhuyar oinarrizko hiztegia: euskara-gaztelania, castellano-vasco 3. argit. [zuz. elkarlanean] (Elhuyar)
 2013 Elhuyar hiztegi txikia: euskara-gaztelania, castellano-vasco 4. argit. [zuz. elkarlanean] (Elhuyar)

Liburuak 

 Hiztegi juridikoa (2019, UPV/EHU)
 Hitz-elkarketa/2 : LEF batzordearen emaitza [elkarlanean(2014, Euskaltzaindia)
 Euskal gramatika lehen urratsak. VI, (Mendeko perpausak-2, baldintzazkoak, denborazkoak, helburuzkoak, kausazkoak, kontseziozkoak eta moduzkoak (2005, Euskaltzaindia) Hainbatekin
 Las fronteras de la composición en lenguas románicas y en vasco (2004, Deustuko Unibertsitatea)
 Euskal morfologiaren historia (2001, Elkar) Patxi Altunarekin
 «Prefixation and the head-complement parameter» Morphological Analysis in Comparison (2000. John Benjamins Publishing Company) Lluisa Gràciarekin
 Euskal gramatika: lehen urratsak V (Mendeko perpausak-1, osagarriak, erlatiboak, konparaziozkoak, ondoriozkoak) )1999, Euskaltzaidia) Hainbatekin.
 Euskal gramatika: lehen urratsak II ( 1987 eta 1997, Euskaltzaindia) Hainbatekin
 Euskal gramatika: lehen urratsak IV (Juntagailuak) (1994, Euskaltzaindia) Hainbatekin
 Euskal gramatika: lehen urratsak I (1985 eta 1991, Euskaltzaindia) Hainbatekin
 Euskal gramatika: lehen urratsak III (1990, Euskaltzaindia) Hainbatekin
 Hitz elkartuak euskaraz  (1990, Deustuko Unibertsitatea)
 Euskal gramatika: lehen urratsak I (Eraskina) (1987, Euskaltzaindia) Hainbatekin
 Euskal gramatika: lehen urratsak I-II (Gai aurkibidea) (1987, Euskaltzaindia) Hainbatekin
 Euskal gramatika: lehen urratsak (1985, Euskaltzaindia) Hainbatekin

Artikulu zientifikoak 

Gogo elebiduna ikerketa taldeak Miren Azkareteren artikulu hauek hautatzen ditu:

 Azkarate, M. (2022) ‘Euskara batuaren nondik norako linguistikoak’ in Arantzazutik mundu zabalera. Euskararen normatibizazioa: 1968-2018. Euskaltzaindiaren XVII. Biltzarra.  Iker bilduma, 40. Euskaltzaindia- Iberoamericana/Vervuert, 2 199-213.
 Azkarate, M. Perez Gaztelu, E. (2021) Procesos de estandarización: los casos del euskera y del gallego. Treballs de Sociolingüística Catalana, Volume 31, p. 81-94
 Azkarate, M. (2021) Gramatiken auzi batzuk.  Euskera 2020, 65, 2, 257-281.
 Azkarate, M. (2020) Azurmendi: euskara batuaren bilbe eta irazki. Jakin.eus, martxoa-ekaina, pp. 207-220.
 Perez Gaztelu, E.; Azkarate, M. (2020) Euskara estandarrak bernakularizazio aldian. In Iñaki Camino, Xabier Artiagoitia, Irantzun Epelde eta Koldo Ulibarri (ed.) Eibartik Zuberoara euskalkietan barrena. Koldo Zuazori gorazarre. Bilbo: UPV/EHU. 601-616.
 Azkarate, M. (2019) Adjektibo erreferentzial ala erreferentzia-adjektibo? Euskaltzaindiaren gomendio baten hariari tiraka. Epelde, Irantzu & Oroitz Jauregi (eds) Bihotz ahots. M.L. Oñederra irakaslearen omenez 2019, Universidad del País Vasco, pp. 99-113.
 Azkarate, M. & Basaguren, A. (2019) Lege-hizkera euskaraz: begiratu bat historian zeharrekoari eta zenbait gogoeta XXI. Mendekoaz. Itziar Laka (Arg.) Hitzak Sarean, EHUko Argitalpen Zerbitzua, 25-46.
 Azkarate.; M. & Lindemann, D. (2018) Basque Lexicography and Purism. International Journal of Lexicography. DOI: doi.org/10.1093/ijl/ecy00
 Azkarate, M. (2015) Euskal lexikografia: kodetzetik garatzera. In Fernández, B. & Salaburu, P. (Eds.). Ibon Sarasola, Gorazarre. Homenatge, Homenaje. Bilbao: UPV/EHU, pp. 119-136.
 Azkarate, M. (2015) Euskal terminologia XXI mendean. Terminàlia 12, pp. 60-62.
 Azkarate, M.; Pérez Gaztelu, E. (2014) Hitz-Elkarketa/2. Bilbo: Euskaltzaindia. ISBN: 978-84-95438-92-8.
 Azkarate, M. (2014) Hain zuzen (ere). In Birformulazioa eta birformulatzaileak euskaraz. Euskal Herriko Unibertsitateko Argitalpen Zerbitzua (UPV/EHU),  Bilbao, ISBN: 978-84-9082-060-5. pp. 273-293.
 Azkarate, M. (2014) Arrue proiektua: 2011ko ebaluazio diagnostikoaren irakaspenak. Ikasleak hiztun 2011ko ARRUE proiektua. pp. 203-208. ISBN: 978-84-457-3315-8.
 Azkarate, M. (2013) Hain zuzen (ere) diskurtso-markatzailea: lokailu ala operadore?. In Gomez, Ricardo & Ezeizabarrena, Maria Jose (Eds.). Eridenen du zerzaz kontenta. Sailkideen omenaldia Henrike Knörr irakasleari (1947-2008). Bilbo: UPV/EHUren Argitalpen Zerbitzua, pp.191-207.
 Azkarate, M. (2012). The Current Situation of the Basque Language: Speakers. In Pello Salaburu & Xabier Alberdi (Eds.) The Challenge of a Bilingual Society in the Basque Country. Reno: University of Nevada. pp. 113-136. ISBN: 978-1-935709-30-5.
 Azkarate, M. (2009) Du Contrat Social-etik Gizarte Hitzarmen-era edo nominalizazioen eragina diskurtso berezituetan. Beñat Oihartzabali Gorazarre – Fetschrift to Bernard Oyharçabal, ASJU, XLIII.;  In R. Etxepare, J. Lakarra (eds.) Universidad del País Vasco / Euskal Herriko Unibertsitatea, 137-158.
 Azkarate, M. (2008)  Hiztegigintza eta euskararen normalkuntza.  Euskalgintza XXI. mendeari buruz. XV. Biltzarra Iker-19, Euskaltzaindia, 171-182.
 Azkarate, M.  (2008) Hitz-elkarte sintetikoen argumentuak eta gertaerak. Jean Haritschelhar-i omenaldia. Euskaltzaindia, 117-134.
 Azkarate, M.  (2008)  Gertaera- eta emaitza-izenak. Gramatika jaietan Patxi Goenagaren omenez. “Julio Urkixo” Euskal Filologia Mintegiaren Urtekariaren Gehigarriak. In X. Artiagoitia & J. Lakarra (eds.). Universidad del País Vasco / Euskal Herriko Unibertsitatea, 93-106.
 Perez Gaztelu, E., Contreras J.M., Gràcia L., Rafel J., Roca F., Suñer A., Turon L., Azkarate M., Odriozola J.C., Zabala I. (2004). Las fronteras de la composición en lenguas románicas y en vasco. In Perez Gaztelu E., Zabala I, Gràcia L. (eds). Universidad de Deusto, 109-160.
 Azkarate M., Altuna P. (2001) Euskal morfologiaren historia. Elkarlanean. Donostia. ISBN: 8483317702.
 Azkarate, M.,  Gràcia, L. (1995). Agentivity and Modality in Deverbal Adjectives in Basque and in Catalan.  Rivista di Grammatica Generativa, 3-32.
 Azkarate, M. (1991). Basque Lexicography, Wörterbücher. Dictionaries. Dictionnaires Berlin/New York: Walter de Gruyter, 2371-2375.
 Azkarate, M. (1993). Basque Compound Nouns and Generative Morphology: some Data. Generative Studies in Basque Linguistics. In Ortiz de Urbina J. & Hualde J.I., (eds.). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins. 221-242.
 Azkarate, M. (1990)  Hitz Elkartuak euskaraz.  Universidad de Deusto. ISBN: 84-86897-09-2.

Sariak eta errekonozimenduak 

 1988: Bilbo Aurrezki Kutxak Resurreccion Maria Azkue ikerketa saria eman zion urte berean euskarazko doktore tesiagatik.

 1993: Donostiako Udalaren herritar merezimenduaren domina.
 1995:  Udako Euskal Unibertsitateko irekiera ekitaldiko hitzaldia: "Hizkuntz ereduak".
 2000: Hizkuntza Aholkulari izendatu zuen EITBk.
 2023: Miren Azkarateri esker onez liburua argitaratu zuen Euskal Herriko Unibertsitateak. David Lindemann-ek egin zituen editore lanak, 42 ikertzailek idatzi zituzten 17 artikuluak koordinatzeko.

Kritika politikoak 
2009. urtean, Ze Esatek! musika taldeak Maite zaitut Miren Azkarate izenburuko abestia plazaratu zuen moduan, orduan Azkaratek zuzentzen zuen Kultura Sailaren eta Javier Madrazok zuzentzen zuen Etxebizitza eta Gizarte Gaietarako sailaren eskutik Kepa Junkerari hiru disko editatzearen truke 700.000 eurotik gorako diru laguntza emateagatik.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Euskaltzainak
 Donostiar ezagunen zerrenda

Kanpo estekak 

 Miren Azkarateren profila Eusko Jaurlaritzaren webgunean
 Miren Azkarate.  Gogo elebiduna ikerketa taldeko kidea
 Miren Azkarate Inguma datu-basean
 https://web-argitalpena.adm.ehu.es/pasa_pdf.asp?File=UFGPD235377
 Miren Azkarateri esker onez liburua  pdf formatuan (UPV/EHU, 2023). David Lindemann-ek egin zituen editore lanak (42 ikertzaile eta 17 artikulu).

Eusko Jaurlaritzako Sailburu ohiak
Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailburuak
Euskal Herriko Unibertsitateko irakasleak
Jelkideak
Euskaltzainak
Donostiako politikariak
Euskal Herriko emakume hizkuntzalariak
Donostiako zinegotziak
Euskarazko tesi egileak
Emakume politikariak
Emakume euskaltzainak
Euskal Herriko Unibertsitateko katedradunak
Udako Euskal Unibertsitatea