Gernikako Arbola (ereserkia)

Gernikako Arbola Jose Maria Iparragirre olerkari, musikari eta koblakariak 1853an Madrilen Gernikako Arbolaren eta Euskal Herriko foruen omenez idatzi eta kantatutako ereserkia da, zortziko erritmoduna. Historikoki euskaldunen ereserki nazional ez ofiziala izan da XIX. mende erdialdetik, hala Euskal Herri barnean nola euskal diasporan. Hainbat ahapaldi dituen arren, ereserki gisa lehen ahapaldia kantatzen da soilik.

2007an, 4/2007 Foru-Arauak ezarrita, Batzar Nagusiek Bizkaiko ereserki izendatu zuten abestia. Ideologien gainetik, Gernikako Arbolak euskal herrizale askoren atxikimendua eskuratzeko indarra izan du.

Sorrera 
Adierazi da musika Juan Maria Blas Altunak sortua dela. Iparragirrek, ordea, erabat ukatu zuen hori. Ahozko tradizioaren arabera, On Be­nito Bizkarrak, Urkiolako santutegian abade izandakoak, 1912-13an argitaratu zuen Ur­kiolako istoriotxo batean adierazi zuen Iparragirrek 1854ko ekainaren 13an abestu zuela lehen aldiz Euskal Herrian, Urkiolako santutegiaren aurrean. 

Izan ere, lparragirrek Gernikako Arbola Euskal Herritik kanpo abestu zuen lehenengoz, Madrilgo San Luis kafetegian, Durangoko Juan Maria Blas Altuna piano-jotzailearekin batera, abestu baitzuen 1853an.

Zabalkundea 
Bigarren Karlistaldian eta, bereziki, gerraosteko debeku eta zapalketa giroan, joera desberdinetako euskaldunek eta, oro har, euskal herritarrek maitasun handiz heldu zioten Iparragirreren zortzikoari, baita ekitaldi publiko askotako ezinbesteko doinu bihurtu ere. Bigarren Karlistaldi amaieran, beren burua eman ez zuten karlistek, jada desarmaturik, Donibane Garazitik Baionara formazioan joanez ahotan erabili zuten kantua, frantses prefetak "euskaldunen ereserki nazionala" deitua.  

Euskal identitate kolektiboa adierazteko ereserki bihurtu zen luze gabe, bereziki foruak aldezteko elkarretaratzeetan eta bilkuretan. Jose Maria Salaberria idazleak hauxe adierazi zuen:  

Sabin Aranak abestiari euskal ereserki izateko oker iritzi zion unibertsalista eta azalekoa izateagatik, Euskadiren mendekotasun politikoarekiko utzikeria agertzeagatik, Haritza eta Batzarretxea egiaz Lumoko elizatean kokatuta daudela aintzat ez hartzeagatik eta erdarakadaz josia egoteagatik. Horiek horrela, 1883. eta 1888. urteen artean Aranak ereserkiaren bere aldaeraren zirriborro bat egin zuen: Luno’ko zugatz donia / Zeu zara onesana / Euskeldunen artian / Ta guztiz maitia / Geure errija estaleizu / Zeure zunbilagaz; / Lagija izango-zara, / Beti, ... Era berean, 1901ean Eman ta zabal zazu munduan frutua abestu beharrean, euskotarrek emak da zabaltzazu geurian frutuba abestu beharko zuketela idatzi zuen, euskotarrek kanpoko kontuez arduratu baino lehenago, euren aberriaren egoeraz kezkatu beharko ziratekeela aldarrikatu nahian.

Egungo harrera 
Euskal Herriko lurralde osoa batuko lukeen ereserkirik egokiena izan litekeela defendatu izan dute ezker abertzaleko kide batzuek

Bertsioak 

 1924:. Olaizola Gabarain, Gabriel (1891-1973), “Gernikako arbola [Grabación sonora] : himno vasco / Iparrag2016irre,” Iparragirre2020, kontsultatu 2019(e)ko urriak 19, https://iparragirre.urretxu.eus/items/show/525.OlOl
 1973 Patxi Andion.
 2016: Andra Mari korala. Zuz.: Jose Luis Ansorena.

Hitzak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Gernikako Arbola
 Gernikako Batzarretxea

Kanpo-estekak 
 Gernikako Arbola-ren aldeko manifestua (2023)
 Orfeoi batek abestutako Gernikako arbola ereserkiaren bertsioa (bideoa).
 Gontzal Mendibilek abestutako Gernikako arbola ereserkiaren bertsioa (bideoa).

Euskal Herriaren ereserkiak
Euskal abesti herrikoiak
Iparragirreren bertsoak
Hego Euskal Herriko foruak
Foruzaletasuna
Zortziko txikiak