Mikelete

Mikeletea ("praka-gorri" edo "txapel-gorri" ezizenez ere ezagunak) Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko polizia taldea da. Garai batean Aldundiaren ardurapeko miliziako kideak izan ziren. Bizkaian ere hasierako izendapena izan zen, foral izena hartu arte.

Lehendabiziko helburuak herri-bakea mantentzea eta gaizkileen jazarpena bazituzten ere, XIX. mendean zehar aldatuz joan ziren, eta azken aldian herrialdeko zergak ere jaso behar izan zituzten. Gaur egun, beraien funtzioak foru eraikinen zaintza eta, aldundiko ahaldun nagusi eta foru diputatuen bizkartzaintza dira. 4 mikelete daude gaur egun eta organikoki Ertzaintzako agenteak dira Gipuzkoako Foru Aldundira esleituak daudenak.

Izenaren jatorria 
Mikelete kontzeptuak Kataluniako mendietako fusilariak adierazten zituen. XVIII. mendean jada existitzen ziren, eta Pirinioen iparraldeko lurraldeetan lapurretarako sarraldiak egiten zituztela aipatzen da leku horietako agirietan (Aure harana, Comminges).

Historia 

Konbentzio Gerran herrialdean mikelete talde bat sortu bazuten ere, lehendabizikoz 1839ko irailaren 24an Gipuzkoako Foru Aldundiak Segurtasun Publikoa eta Babesaren Jagoleen taldea eratu zuen, Lehen Karlistaldiko soldadu ohiak erabiliz.

Jagoleak 1841ean deuseztatu eta 1844an mikeleteak sortu zituzten. 100 laguneko taldeak arazoaz arazo irautea lortu zuen. 1874ko uztailaren 16an, Bigarren Gerra Karlista zela eta, Gipuzkoako Mikelete Boluntarioen Batailoia sortu zen, mikeletez eta boluntarioz osatua, hildako asko izan zuena (720 kideetatik %20a).

Espainiako Gerra Zibilean, Gipuzkoako kanpaina eta gero, mikelete gehienek errepublikazaleen alde egin eta Bizkaian aritu ziren. 1937ko ekainaren 23an itun ekonomikoa kendu ondoren, abuztuaren 25ean Iparraldeko Armadaren jeneral-buruzagia zen Gil Yustek Gipuzkoako Mikeleteak eta Bizkaiko Miñoiak deuseztatu zituen.

2012. urtean Martin Garitano ahaldun nagusiak, mikeleteen atala deuseztatu zuen eta agenteak Ertzaintzara itzuli ziren. 2015eko foru hauteskundeen ondoren, foru gobernu berriak mikeleteak berreskuratu zituen.

Janzkera 

Janzkera honakoa zen: txapela gorria; kapa urdin iluna, barrutik kolore gorrikoa; belaunetarainoko pontxo urdin iluna; gerriko beltza, eta galtza gorriak. Arma moduan fusil bat eta matxete bat izaten zuten. Ofizialek sablea eramaten zuten arma zuri moduan.

Eginkizunak 
Besteak beste, kontrabandoa jazartzeko eskumenak zituzten, mendi pasabideak kontrolatuz. Nafarroako mugan: Aritxulegi, Saratsa , Endarlatsa, Pagoaga (Hernani), Urto, Illarrazu (Lizartza), Lizarrusti, Etxegarate eta Otzaurten. 

Arabako mugan, Lizarrate edo San Adrian, Arantzazuko San Juan Artia eta Arlabanen. Bizkaiko mugan Saturraran, Urkaregi, Elgeta eta Kanpazar. Azkenik, Lapurdiko mugan Behobian.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Bizkaiko Guardia Forala
 Miñoiak
 Foruzaingoa

Kanpo estekak 
 Gipuzkoako Mikeleteak ("Museo de la Policía Vasca").

Gipuzkoako Foru Aldundia
Euskal Herriko polizia
Gipuzkoako historia
Antzinako lanbideak
Bigarren Karlistaldia