Kooperatibismo

Kooperatibismoa, kooperatibagintza edo mugimendu kooperatiboa pertsonen arteko lankidetza sustatzen duen doktrina eta praktika soziopolitikoa da, euren beharrak asetzea helburua duena, kooperatiba izeneko erakundeen bitartez.

Printzipio ezberdinek zuzentzen dute mugimendu kooperatiboa. Sozietate hauek eta bertan parte hartzen duten kideek errespetatu beharreko balio ezberdinez osatzen dira, nahiz eta gizarte osora zabaldu daitezken, erantzukizun eta lankidetzarekin zer ikusia duten balio etiko unibertsalak baitira. Hauetako garrantzitsuenetariko bat elkarren laguntza da, hauxe baita mugimendu kooperatiboaren helburua, arazo arruntak konpontzeko elkarrekin jardutea, helburu bateratu batzuk lortzeko asmoz.

Historia 

XIX. mendearen lehenengo hamarkadetako kooperatiben lehenengo esperientziak, gehienetan, sozialismo utopikoaren langileen mugimenduarekin loturik daude. Kooperatibismoa, Kooperatibagintza edo Lankidetza indartuz joan zen XIX. mendean, ekonomia kapitalistaren alternatiba gisa. Langileriak gizartea eraldatzeko oinarrizko bi tresna moduan planteatu zuen Robert Owen kooperatibismoaren aintzindariak. 1844. urtean Manchester hiriko empresa batean grebalari batzuk kaleratu zituzten; hau dela eta, Rodchaleko kooperatiba osatu zuten.

XX. mendean kooperatibismoak hedapena nabarmena izan zuen Katolikoek eta ezkerreko ideologiek bultzatuta. Euskal Herrian ALFA aitzindaria izan zen, UGT sindikatuari esker osatuta. Garai beran CNT sindikatu anarkosindikalistak antzeko kooperatibak sustatu zituen estatu espainol osoan zehar, Joan Peiró i Belis-en bultzadari esker .
Azken hamarkadetan, gero eta eragin ideologiko handiagoa izaten ari dira gizartearen autoeraketan oinarritzen diren ekimen hauek, eraginkortasuna eta interes orokorra bateragarriak egiteko tresna egoki gisa eta, batez ere, Estatuaren egitekoak galdu duen pisua eta begirunegatik, bai eskuma eta bai ezkerreko ildoen aldetik ere.

Ideologia oinarriak 

Lankidetzaren oinarri ideologikoak anitzak dira. XIX mendean, batez ere, sozialismo utopikoan oinarritu zen baina geroago merkatuko anarkismoaren eta beste zenbait ideologiaren ildotik garatu zen. XX. mendearen hasieran, lotura sendoak izan zituen kooperatibismoak sindikatu sozialdemokratekin, anarkosindikalismoarekin eta Eliza Katolikoarekin loturiko hainbat gizarte ekimenekin.

XXI. mendearen hasierarekin batera, kooperatibismoaren berpizkunde kontzeptuala igartzen da ezkerreko zenbait ideologoen eskutik, sozialismo autoritarioak jasandako porrotaren ondorioz.

 Zuzeneko demokrazia: gizartearen kudeaketarekin lotutako erabakiak hartzeko prozesuetan erabiltzen da nagusiki. Bazkide guztiak protagonismoaren eta partaidetzaren bidez barneratzean datza.
 Norberaren ahalegina ezinbestekoa da, kideek euren borondate eta motibazia transmititu behar dute, betiere lortu nahi diren helburuak lortzeko asmoz.
 Ondasunak banatzeko ekitatea. Soberakinak elkarteko kideen artean banatu beharko dira, ekitate bat izanaz betiere, hau da, nahiko berdintsu.
 Erantzukizuna. Helburu komunak lortzeko proposatutako jarduerak betetzeko aukera ematen duen eginkizun maila. Gainontzeko kideekin izaniko konpromiso moral hautsiezin batek bultzatuta.
 Berdintasuna kideen artean. Eskubide zein betebehar berdinak dituzte eta elkartera gehitu zein honetatik alde egiteko eskubide osoa dute.
 Elkartasuna kooperatibismoaren zutabe gisa ere aipa daiteke. Elkarte hauen helburu nagusia elkarteko kideen eta euren familien arazoak konpontzen laguntzea da. Hauetaz gain, kokatuta dauden inguruko gizartean ere eragin positiboa izaten saiatu behar dute.

Printzipioen balioak 
Nork bere buruari laguntzea jende guztiak bere patua kontrolatu ahal eta behar duelako ustean oinarritzen da. Norberaren gaitasun eta baliabideetan fidatzea da. Kooperatibistok, gainera, zera sinesten dugu, gaitasun horiei etekin handiena ateratzeko era onena dela besteekin elkartzea.

Elkarrekin aritze horrek, “denok batera” horrek, “norberaren arduraren” berme erantsia darama. Seriotasunez egiten dugu elkarlanaren aldeko apustua. Nor bere lekutik, baina elkarlanaren ondoriozko talde horrek lagunduta, guztion proiektuaren eraginkortasunaren arduradun gara.

Berdintasunean oinarritzen dira kooperatibak. Kooperatibaren oinarrizko unitatea bazkidea da eta bazkide kontzeptua kooperatibetan berdintasunezkoa da. Honek esan nahi du berdinak garela pertsona izate hutsagatik. Nahiz eta oinarri-oinarrizkoa iruditu, gizakiari buruzko ideia hau ez da betetzen batik bat kapitalaren etekinei begira dauden enpresetan. Kooperatibetan bozka emateko, informazioa jasotzeko eta etekinetan banatzeko eskubide berberak dituzte bazkide guztiek, jarri duten kapitalaren kopurua kontutan hartu gabe.

Baina kooperatiba bat osatzen duten pertsona guztiak berdinak badira ere, ezin da ahaztu Printzipio hau beste Printzipio batek, zuzentasunarenak, hain zuzen, hobetzen duela. Guztiok aukera berberak ditugu, baina bakoitzak jasoko du eman duenaren arabera, egin duenaren arabera. Adibidez, kooperatiba batean etekinak banatzean, ez dugu inoiz kontuan edukiko bakoitzak jarritako kapitalaren kopurua, “kooperatibizatutako jarduera” baizik.

Hurrengo balioa elkartasuna da. Balio honek historia luzea eta emankorra dauka Mugimendu Kooperatiboan. Jarduera kooperatiba ez da soilik norberaren interes mozorrotua. Kooperatiba bat ez da bazkideen elkarte hutsa, kolektibitate bat baizik. Elkarlanean fidatzen garenez, taldearen interes orokorrekin zein taldekide bakoitzaren interes partikularrekin bat egiten dugu. Eta garrantzitsuena zera da, elkartasun jarrera hori Kooperatibaren barruan geratzen den indarra izatetik Kooperatibak kanporantz bideratzen duen indarra izatera pasatzen dela, guztion ongizatearen zerbitzuan jartzeko, ez Kooperatibaren zerbitzuan, gizarte osoarenean baizik.

Zintzotasuna kooperatiben beste ezaugarri bat da. Historikoki kooperatibak saiatu dira pisu eta neurri zuzenak erabiltzen, eta aitzindariak izan dira produktuen kalitatea eskatzen. Kalitatea ez da salneurri zuzenaren etsai izan behar, kontsumo-kooperatibek erakutsi egin duten bezala. Lan elkartuko kooperatibek, bestaldetik, historian ospe ona lortu dute kudeaketa irekiko sistema zintzoak sortzeko egindako lanagatik. Mailegukoek ere beste horrenbeste lortu dute mundu osoan negozioetan erakutsitako zintzotasunagatik, bereziki interesak kalkulatzerakoan. Eta nekazaritza-kooperatibek aurrera egin dute kalitate handiko eta ondo etiketatutako produktuekiko konpromisoa azalduz, elikagaien segurtasunaren kezka orokorretik abiatuta.

Zintzotasun honek isla garbia dauka kooperatiben balioetatiko bat den gardentasunean. Ez dago kooperatiba bezalako enpresa egiturarik, bazkideen, administrazioaren eta gizarte osoaren informazio eskaerak erraztu eta azkartzeko.

Gizartegintza da kooperatiben aktiboen zerrendari bukaera ematen dion balioa. Egia esan, beste guztien ondorio hutsa da. Horrela, talde baten elkarlanak talde horren beharrak asetzeaz gain, garatzen den gizartean eragin zabala lortzen du, eta nork bere buruari laguntzeak, zuzentasunak eta elkartasunak bere baitan biltzen dituzte kooperatibaren interes hutsak baino zabalagoak diren beste batzuk, hots, gizarte osoaren interesak. Adibide gisa, hor dago legeak kooperatibei onartzen dien eskubidea bere etekinen zati bat haien inguruko sustapen kultural, profesional edota asistentzialean gastatzeko.

Lankidetzaren ideologoak 
 Robert Owen
 Pierre-Joseph Proudhon
 Henri Saint Simon
 Charles Fourier
 Arizmendiarrieta
 Joan Peiró i Belis

Mugimendu Kooperatibo eraketa 
Kooperatibismoa kooperatiben ordezkari diren erakundeen bitartez gauzatzen da batez ere, estatuen eta hauen antolaketa administratiboaren arabera normalki, hauen araberakoa izaten baita antolamendu juridikoa gehienetan. Hala ere, ekonomia solidarioaren eta kooperatibismo eraldatzailearen antolaketa instituzionalak beste forma federatuagoak hartzen ditu, eta askotan ohiko egituretatik kanpo antolatzen da.

Funtsezko erakundeok hauek dira:
 Nazioarte mailan: ICA, Nazioarteko Kooperatiben Aliantza
 Lan kooperatibak: CICOPA
 Kontsumo kooperatibak: CCW
 Nekazaritza kooperatibak: ICAO
 Kreditu kooperatibak: ICBA
 Etxebizitza kooperatibak: ICAH
 Osasun kooperatibak: IHCO
 Seguru kooperatibak eta mutuak: ICMIF
 Arrantzale kooperatibak: ICFO
 Europa mailan: Cooperatives Europe
 Lan kooperatibak: CECOP
 Kontsumo kooperatibak: Eurocoop
 Nekazaritza kooperatibak: Cogeca
 Kreditu kooperatibak: EACB
 Etxebizitza kooperatibak: Housing Europe
 Farmazia kooperatibak: Eurosocial Pharma
 Espainiar estatuan: gizarte ekonomiako ordezkaria den CEPES erakundeak ordezkatzen ditu kooperatibak
 Lan kooperatibak: COCETA
 Kontsumo kooperatibak: Hispacoop
 Nekazaritza kooperatibak: CCAE
 Kreditu kooperatibak: UNACC
 Etxebizitza kooperatibak: CONCOVI
 Farmazia kooperatibak: ACoFarma
 Osasun kooperatibak: Espriu Fundazioa
 Arrantzale kooperatibak: UNaCoMar
 Irakaskuntza Kooperatibak: UECoE
 Garraiolari kooperatibak: UCoTrans
 Euskal Autonomia Erkidegoan: Konfekoop
 Lan kooperatibak: Erkide
 Kontsumo kooperatibak: Erkide
 Nekazaritza kooperatibak: ENKF, Gurelur
 Kreditu kooperatibak: Erkide
 Irakaskuntza Kooperatibak: Erkide
 Garraiolari kooperatibak: EGKF
 Energia kooperatibak: Goiener

Kooperatibismoa Euskal Herrian 
Euskal Herriko kooperatibismoari hitz egiteko orduan, bertan nazioarteko erreferente nagusia dagoela da aipatzekoa, hori Mondragon taldea izanik. Honez gain, Mondragon Corporacion Cooperativako sortzailea den Jose Maria Arizmendiarrietak egin duen lanaren inguruan informatzea ere egokia izango litzateke.

Erreferentziak

Bibliografia 
Thompson E. P., "La formación de la clase obrera en Inglaterra", Crítica, Bartzelona, 2002

Ikus, gainera 
 Euskal Kooperatiben Mugimendua

Kanpo estekak 
 International Co-operative Alliance 
 Co-operatives Europe 
 Konfekoop – Euskadiko Kooperatiben Konfederazioa
 EKGK – Euskadiko Kooperatiben Goren Kontseilua
 Elkar-Lan Koop.E.
 Forokoop – Kooperatiba-eztabaidarako Foroa
 Erkide 

Kooperatibak
Kooperatibismoa