Euskal Herriko arkua

Euskal Herriko arkua edo Euskal Herriko atalasea —Eusko Mendiak edo (nahiz eta berez euskarari loturiko izena ez izan) Euskal Mendiak izenez ere ezaguna— Euskal Herriko geografia eremu bat da, muga hauen artean dagoena: Pirinioen (arkuaren ekialdeko muga), Kantauriar mendikatearen (mendebaldekoa), Bizkaiko golkoaren (iparraldekoa) eta Ebroko sakonunearen (hegoaldekoa) artean, alegia. Horrenbestez, Bizkai osoa, Gipuzkoa osoa, Araba gehiena (Arabako Errioxa izan ezik) eta Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldea barne hartzen ditu.

Geologia 
Euskal Herriko arkuaren sorrera, Pirinioak eta Kantauriar mendikatea bezala, Iberiar plaka eta Eurasiaren arteko elkarrekintzaren ondorio da, orogenia Alpetarrean zehar. Izan ere, ikerlari askorentzat egitura geologiko beraren zati dira hiru mendikate horiek.

Geologiari dagokionez, tolestura mesozoikoek eratzen dute; tolestura horiek mendebalde-ekialde norabide orokorra dute, arku itxura ematen dien kurbatura arin batekin. Altuera ertaineko mendilerroz osatua dago, eta punturik altuena Aitxuri da, 1.551 metrorekin, Aizkorriko mendilerroan.

Mendilerroak 
Paraleloak diren bi mendilerro kate dira: barnealdekoa bata, eta kostaldekoa bestea.
 
 Barnealdetik, honako mendilerro hauek ditu:
 Gorobel
 Gasteiz mendiak (Kapildui, 1.177 metro)
 Urbasa (1.000 metro inguruko goi-ordokia)
 Andimendi (Beriain, 1.493 metro).
 Kostaldetik, berriz, mendilerro hauek ditu:
 Gorbeiako mendilerroa (Gorbeia, 1.481m)
 Anbotoko mendilerroa (Anboto, 1.331m)
 Elgeako mendilerroa
 Aralar (Intzako Dorrea, 1.431m)
 Oizko mendilerroa (Oiz)
 Ganekogorta

Klima 
Euskal Herriko arkuak kantauriar eta mediterraniar isurialdeen arteko muga egiten du. Iparraldeko urak Bizkaiko golkora doaz, eta hegoaldekoak berriz, Ebrora. Hain zuzen, bi isurialde horien eraginak zehazten du mendi horietako klima: kantauriar isurialdean klima ozeanikoa da nagusi, eta beste aldean klima mediterraneoaren eragina nabaritzen da. Orokorrean, hala ere, hezetasuna handia da: euri asko egiten du eta bailaretan ohikoak dira lanbro edo laino itxiak.

Neguan elurra irregularki agertzen da, tenperatura epelek eta prezipitazio ugariek desagertarazi ohi dute. Hala ere, noizbehinka kantauri aldetik etortzen diren aire masa hotz edo hezeen segidak elurteak uzten ditu. Edonola ere, azarotik apirilera izaten dira elurra egoteko aukerak, 700 metrotik gora.

Biodibertsitatea eta parke naturalak 
Zuhaitzetan, ohikoak dira haritzak, pagoak, haginak, urkiak, gaztainondoak, arteak... baita gizakiak bere ustiapenerako sartu duen intsinis pinua ere. Bestalde, orografia dela eta sai ugari dago, beste animalia askoren artean.

Natura Parkeak 
Ingurune babestuei dagokienez, honako hauek daude Euskal Herriko arkuan:

 Pagoetako natura Parkea
 Urkiolako natura Parkea
 Gorbeiako natura Parkea
 Aizkorri-Arazko natura parkea
 Aralarko natura Parkea
 Urbasa-Andia natura Parkea
 Izkiko natura Parkea
 Aiako Harriaren natura Parkea
 Bertizgo jaurerria

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Euskal Herriko mendiak
 Bizkaiko mendien zerrenda
 Nafarroa Garaiko mendien zerrenda
 Arabako mendien zerrenda
 Gipuzkoako mendien zerrenda

Ikus, gainera 
 Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

Kanpo estekak 

Euskal Herriko mendilerroak