Haiku

Haiku jatorrian japonierazko olerki mota bat da, 5-7-5 silabako lerroetan antolatutako 17 silabak osatua. Hala eta guztiz ere, autore batzuk silaba banaketarekin oso kritikoak dira, hala nola Vicente Haya edo Jaime Lorente. Renga izeneko olerkietan oinarria dute. Haikugileek deskribapen objektiboa egiten dute, baina azken helburua irakurlearengan zirrara eragitea da. Buson (XVIII. mendekoa), Kobayashi Issa eta Masaoka Shiki (XVIII-XIX. mendeetakoak) haikua landu zuten idazle nagusiak dira. Tradizioz, lerro bertikal bakar batean idazten ziren, baina beste hizkuntza batzuetara transkribiturik, hiru esaldi laburretan agertzen dira.

Matsuo Bashōk bultzada handia eman zion XVII. mendean.

Ezaugarriak 
Haikuaren funtsa "moztea" da (kiru). Hori sarritan irudikatuta dago bi irudi edo ideiaren metaketan, eta kireji bat ("hitz ebakitzailea") euren artean. Azken hori puntuazio marka modukoa da baina hitzezkoa; banaketa seinalatzen du eta bi elementuren arteko harremana zehazten du. Urtaroen erreferentzia egiten du kigoak, saijiki batek marraztutakoa.

Haikugilerik sonatuena Matsuo Basho da (1644-1694): dizipulu asko izan zituen eta haikai deritzo hark sorturiko eskolari. Kobayashi Issa (1762-1827) ere haikugile handia izan zen; bizitza bakartia eraman zuen, ez maisu, ez dizipulu.

Euskal literaturan 
Joseba Sarrionandia, Patziku Perurena, Patri Urkizu eta Juan Kruz Igerabide (Begi-niniaren poemak) mota horretako olerkien aitzindariak ditugu, ortodoxoak izan ez arren. Halaber, Karlos Linazasoro, Josetxo Azkona eta Josu Jimenez Maia ere (Orbel azpiko haikuak eta Gerezi denborako haikuak) nabariak dira, baita Maiatz argitaletxeak ateratako Haiku kaiku liburua ere.

Euskal tradizioko kopla zaharrak badu haren antzarik, batik bat naturaren irudi estilizatuak adierazi eta barne egoerarekin lotze horretan, Bereterretxeren khantoria hasten den esaldietan:

Koplaren lehen zati horrek haiku baten tankera handia du, naturako irudiak baliatzen baititu, barne faltsukeria adierazteko.

Ikus, gainera 

 Japonierazko literatura

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Haiku lehiaketa euskaraz (Erandio).
 Blog: Shasei. Introducción al haiku de Jaime Lorente

Olerkigintza
Japonierazko literatura
Metrika