Xipri Arbelbide

Xipri Arbelbide Mendiburu (Heleta, Nafarroa Beherea, 1934ko abenduaren 17a) euskal idazle, kazetari eta apaiza da. 1981ean Gure Irratiaren sorreran parte hartu zuen eta haren garapenean gero hainbat urtez. Ipar Euskal Herriko euskara hutsezko lehen irratia izan zen hori. Eliza, euskara eta euskalduntasuna izan ditu bere bizitzako ardatz nagusi.

Euskaltzain urgazlea (1987tik) eta ohorezkoa (2014tik) ere bada.

Biografia 
Haurtzaroan Heletan bizi izan zen.  2. Mundu Gerraren garaian eta alemanen okupazioan ere bai. Ikasketak misionistekin egin zituen gero; hamar urterekin Heleta utzi eta Tarnosera joan zen ikastera, artean gerra garaia zela. 1957-1958an hamalau hilabete eman zituen Aljerian; han ikusitakoa Gerlako tresna bizidunak lanean jaso zuen. 1961ean Teologian lizentziatu zen Lyonen (Lyoneko Unibertsitate Katolikoa); Naoned (Bretainia) eta Belgikan ere ikasketak egin zituen. Boli Kostan 1964 eta 1975 artean ibili zen misiolari eta irakasle; hango esperientziaz frantsesez (Les Baoulés d'après leurs Dictons et Proverbes) zein euskaraz (Afrikako "Salbaien" zuhurtzia) idatzi zuen. 1976an Parisen École des Hautes Études en Sciences Sociales diploma atera zuen. 1977 eta 1982 artean Uharte Garaziko apaiz ibili zen eta 1998an Aiherra-Izturitzekoa izendatu zuten.

Kazetaria 
1981etik kazetari lanetan ari da, nahiz eta Teologian lizentziatu baino lehen dagoeneko Herrian kolaboratzen zuen. Gure Irratiaren sortzaileetakoa da eta beste Euskal Irratietan kolaboratzailea da. Herriz Herri (1981ean jaioa eta 10 urtez iraun zuena) eta Fededunak aldizkarien sortzailea ere izan zen.

Bere kolaborazioak (kazetaritza, iritzia, ikerketa...) hainbeste hedabidetan idatzi ditu: Argia, ASJU, Deia, Diario Vasco, Egan, Egin, Eguna, Euskaldunon Egunkaria, Gazte, Euskera, Eusko Ikaskuntza, HABE, Hemen, Herria, Herriz Herri, La Semaine du Pays Basque...

1991ean Rikardo Arregi sariaren barruan ohorezko aipamena eman zioten bere urte luzeetako lanagatik. 1998an bere apaiz lanetan gehiago zentratzeko kazetaritza lana utzi zuen, kolaborazioak egiten segitzen badu ere.

Euskaltzaina  (1987etik) 
Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen 1987ko uztailaren 24an, eta ohorezko , 2014ko maiatzaren 30ean. Lexiko Ebazpenen Finkapena batzordean (LEF) aritu zen 1993 eta 1995 urteen artean.

Idazlanak

Eleberria 
 Barrabasen Ebanjelioa. 2006, Etor-Ostoa.
 Requiem (2008, Elkar).

Narrazioa 
 Gerlako tresna bizidunak (1986, Elkar; Xalbador saria, 1986).
 Afrikako "Salbaien" zuhurtzia (1983, GAK; Irun Hiria saria, 1982).

Kronika 
 Euskaldunak Aljerian, 2003, Elkar.

Saiakera 
 Piarres Lafitte. Bere bizia (1986), Elkar. .
 Piarra Topet Etxahun. 1786-1862 (1987, Elkar.
 Enbata (Irun Hiria saria, 1995); mugimendu abertzale honen historia.
 Jean Pierre Goytino: "Californiako Eskual Herria" (2003, Euskaltzaindia - BBK; Euskaltzaindiaren saiakera saria, 2002).
 Zoriona. 31 eta esku (2005, Labayru).
 Janpierre Arbelbide (2005, Egan).
 Xuri-gorriak, 2007, Elkar
 Sorginak (lehen eta orain, Afrikan eta hemen). 2011, Elkar.
 Gogoetak (Maiatz, 2014)
 14eko gerla 14 lekuko (Maiatz, 2016)
 Garapena gelditu (Maiatz, 2017)

Poesia 
 Irri solas (1983, IAK; Xalbador saria, 1981). Idatzitako euskarazko lehena.

Kronika 
 Euskaldunak Aljerian (2003, Elkar).

Itzulpenak 
 François Mauriacen Terexa Desqueyroux (1989, Elkar).
 Wentworth Websterren Ipuinak (1993, Kriselu).
 George C. Pipkinen Pete Aguereberry.

Beste lan batzuk 
 Garazi (Xalbador saria, 1984)
 Lupua eta mika (1987).
 Iraultza Heletan (1993).
 Besta Berri (Lasarte-Oria, 2001, Ostoa); ISBN 84-88960-67-0.
 Euskal Elizaren Historia (2014).

Frantsesez 
 Les Baoulés d'après leurs Dictons et Proverbes (1975). Boli Kostako baule herriaren atsotitzak.

Sariak 
 2008: Sarako Idazleen Biltzarreko saria
 2002: Euskaltzaindiaren saiakera saria.  Jean Pierre Goytino: "Californiako Eskual Herria". 1991: Rikardo Arregi sariaren barruan ohorezko aipamena eman zioten bere urte luzeetako lanagatik.
 1986: Narratibazko Xalbador saria. Gerlako tresna bizidunak.
 1982: Narratibazko Irun Hiria saria. Afrikako "Salbaien" zuhurtzia.
 1981: Poesiazko Xalbador saria, Irri solas''  liburuarengatik.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Nafarroa Behereko idazleak.

Kanpo estekak 
 Xipri Arbelbide literaturaren zubitegian.
 Arbelbide EIEren webgunean.
 Elkarrizketa Labayru ikastegian.
  Arbelbide Euskomedian.

Heletarrak
Nafarroa Behereko idazleak
Euskal idazleak
Euskarazko saiakeragileak
Euskarazko poetak
Euskal Herriko itzultzaileak
Euskarazko ipuingileak
Euskarazko eleberrigileak
Euskaltzain urgazleak
Euskaltzain ohorezkoak
Nafarroa Behereko irrati esatariak
Euskal kazetariak
Ipar Euskal Herriko apaizak
Euskaltzaleak