Zuriain

Zuriain Esteribar udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak zuriaindarrak dira.

Izena 
Zuriain toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Zuriain (1090)
 Çuriayn (1268)
 Surianh (1277)
 Çurian (1311)
 Çuriagon (1311)
 Çuriain (1366)
 Çuriayn (1366)
 Zuriain (1534)

Geografia 
Zuriain Esteribarren dago.

Ingurune naturala eta klima 
Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude Esteribar iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8 °C eta 12 °C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600 mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.

Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.

Estazio meteorologikoak 
Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Irotzeko estazioa da Zuriainerako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

Historia 
1090ean Lope Fortuñones jaunaren ezizen lokatibo bezala dokumentatua agertzen da.

Jaurerri partekatuko hiribildua zela dirudi; bertako bizilagunek, 1427an, urtean 23 soldata eta 4 garagar eta erdiko bular bat zor zioten koroari, eta beste horrenbeste Orreagako Santa Mariari. Eliza-establezimendu horrek errenta horiek erosi zizkion 1334an Pedro Ruitz Agorretari.

1835-1845eko udal erreformak arte, ibarreko diputatuak eta txandaka herriko etxeen artean aukeratzen zen erregidore batek gobernatzen zuten (hamabost lanabes eta XIX. mendearen hasieran hondatutako bat, 1850ean hamabi bizilagunekin). Azken data honetan, erretorea auzotarren hornikuntzakoa zen; Iruñetik Garazira igotzen zen ferra-bide bat kontatzen zuen. Irin-errota batek funtzionatzen zuen. XX. mendearen hasieran, halaber, Zuriainen Caja Rural bat eratu zen, izaera kooperatiboko eta soilik tokiko erakundea, interes txikiko kredituak ematen zituena haziak erosteko, lanabesak erosteko edo ustiategiak hobetzeko, hitzaren berme hutsarekin, eta uzta jasotzeko uzten zuen maileguen ordainketa.

Demografia 
 biztanle zituen Zuriainek.

Garraioa 
Autobuses Artieda autobus konpainiak Zuriain Iruñearekin batzen du. Autobus lineek, honako ibilbideak egiten ditu:

 Jaurrieta - Abaurregaina - Abaurrepea - Garaioa - Aribe - Garralda - Orreaga - Auritz - Aurizberri - Mezkiritz - Lintzoain - Erro - Zubiri - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea
Eugi - Urtasun - Saigots - Zubiri - Urdaitz - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

Kultura

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Esteriberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen daude Esteribarrera (iparesteribartar eta erdiesteribartar aldaerak) eta Artzibarrera (hegoesteribartar aldaera) azpieuskalkietan. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Esteribarko mintzaira zaharra oso hiztun gutxik dakite. 2007ko udazkenean, Esteribarren ez zegoen esteribarrerazko edo artzibarrerazko euskaldun gutxienik, eta, beraz, bi azpieuskalkiak hilda daude ibarran.

Euskararen Foru Legea 
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 25ek zekien euskaraz.

1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala Esteribar da.

Jaiak 

 San Millango jaiak, azaroaren lehen asteburuan

Ondasun nabarmenak 

 San Millan eliza, XV. mendeko kristiau eliza.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Esteribar
 Ibarrak (Iruñerria)
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 
 Esteribarko Udalako webgune ofiziala

Esteribarko lekuak