Aduna

Aduna Gipuzkoako Tolosaldea eskualdean kokaturik dagoen herri euskalduna da, UEMA mankomunitatearen kidea dena. 6,9 km2-ko herri txikia da, 472 biztanle zituena 2020an, eta itsaso gainetik 128 metrora dago.

Geografia 
Udalerria Oria haraneko muino batean estrategikoki kokatuta dago, Donostialdearen eta Tolosaldearen arteko giltzadura den Andoain herriaren ondoan, Donostiatik 15 kilometro hegoaldera eta Tolosatik 9 iparraldera. Garrantzia handiko bi bide azpiegituretatik gertu dago: A-1 errepidetik eta A-15 Leitzarango autobiatik hurbil, alegia.

Udalerri mugakideak 
Adunarekin muga egiten duten udalerriak honako hauek dira: Andoain, ipar-ekialde eta ekialdean; Villabona, hegoaldean; eta Zizurkil, mendebalde eta ipar-mendebaldean.

Historia 
Adunak 1386an, herrixka besterik ez zenean, Tolosarekin bat egitea erabaki zuen, horren foruaren abantailengatik. Tolosatik diru-auzi baten ondorioz banandu zen. 1450ean Donostiarekin bat egin zuen, eta horrek Donostia eta Tolosaren arteko liskarrak ekarri zituen, biek eduki nahi baitzuten Adunaren kontrola.

25 urte iraun zuen auzi baten ondoren borroka amaitu egin zen eta Aduna Donostiaren zati bilakatu zen, nahiz eta bien arteko distantzia handia izan. XIX. mendean, 1883an hain zuzen, hiribildu izendapena eskuratu zuen eta Donostiatik banandu zen.

Azpiegiturak 

 Aiztondo gizarte zerbitzuak
 Loatzo musika eskola
 Liburutegia eta KZ gunea
 Frontoia

Ekonomia 
Aduna herri nekazaria izan da, baina gaur egun industriak du garrantzia. Oria ibaiaren ertzean dozena bat enpresa nabarmentzen dira. Adunaren kokapen estrategikoak, Nafarroako autobidea eta A1(Madril-Irun) elkartzen diren gunean egoteak, ekarri ditu enpresak Oria ertz horretara. Denak enpresa txikiak dira, Unipapel izan ezik; horrek 100 langile baino gehiago baititu. Hala ere, enpresa horietan lana egiten dutenen kopurua adunarrena baino haundiagoa da. Horrek Adunak per capita errenta  handia edukitzea ekarri du. Duela urte gutxi arte igeltsuzko meategi batzuk ere ustiatzen ziren.

2017an sektore ekonomikoak honela banatzen ziren: lehen sektorea % 0,7; bigarren sektorea % 58,2; hirugarren sektorea % 38,2; eta eraikuntza % 2,9.

Demografia 
Adunaren herri barruan herriko biztanle guztien % 40 baino ez da bizi. Beste auzoak Elbarrena eta Goiburu dira, lehenengoa herrigunea baino beherago eta bigarrena gorago kokaturik.

2019an 480 biztanle zituen. Horietatik % 14,38k 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak % 1,46 ziren.

Politika 
2005eko hauteskundeetan EHAK alderdi komunista gailendu zen botoen % 48,9rekin, EAJ - EA koalizioaren aurretik. Udaletxea Adunako Elkarte Herritarra taldearen esku geratu zen.

2007an alkate izan zen berriz Arantza Aburuza, baina EAEren eskutik.

2011ko udal hauteskundeetan PP alderdia besterik ez zen aurkeztu, ezker abertzaleak ez baitzuen zerrendarik osatu, baina ez zuen lortu gutxieneko boto ehunekoa (% 5 behar zuen) zinegotzirik izateko eta udala hutsik geratu zen. Gestora bat osatu zen eta Josu Amilibia hautatu zuten alkate.

2015eko udal hauteskundeetan Euskal Herria Bildu koalizioak gehiengo osoa eskuratu zuen, ia boto guztiak jasoz. Emaitzen ondorioz, Josu Amilibia hautatu zuten berriro alkate.

2019ko udal hauteskundeetan EH Bilduk 230 boto lortu zituen. Josu Amilibia hautatu zuten alkate.

Alkateak

Kultura

Euskara 
Adunako Maria Luisa Zabalarentestigantza, etxez etxe diru eske joaten ziren ijitoen ingurukoa. Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Adunan euskalduna da biztanleriaren % 82,95, eta euskararen erabilera % 61,7 da. Adunako euskara gipuzkeran katalogaturik dago, zehatzago, erdiguneko gipuzkeraren parte den Tolosaldeko euskaran (erdiguneko euskara). Azpieuskalki hau Beterriko hizkerek eta Tolosaldekoek osatzen dute.

Jaiak eta ohiturak 

 Adunan uda guztietan antolatzen du AEK-k barnetegia.
 Bi sagardotegi ditu: Aburuza eta Zabala. Zabalak 2006an irabazi zuen Gipuzkoako sagardo onenaren saria.
 Adunako festak abuztuaren 15ean ospatzen dira. Festa horietako bereizgarri Oilasko-Jokoa da. Egunsentian herriko gazteak mozorrotuak baserriz baserri joaten dira oiloak jasoz. Eguerdian jasotako oiloei lepoa mozten zaie igitaika bakarrez. Joko hau begi itxiekin eta musikarekin jokatzen da. Ondoren bazkari herrikoia egiten da oilo horiekin. Beste bereizgarri bat "Axeri-dantza" da, euskal nekazari inauterietakoa, gaur egun ia desagertua badago ere, oraindik Adunan dantzatzen da.

Kirolak 
Adunako kirol azpiegitura bakarra frontoi handi bat da. Umeek jolasteko bi parke ere baditu.

Ondasun nabarmenak 

Herri honetako nabarmenena herri barrutia da, Andre Maria Jasokundearen eliza elizarekin, bertako parrokia. 1599an eraikia, chapitel bat dauka dorrean, oso arraroa Gipuzkoako elizetan. Barnean, Pedro Latijerakoaren lana (XVII. mendea) dauka eta alboko kapelan Kristo bat. Elizaz gain udaletxea, oinetxe dorrea (XV. mendea baino lehenagokoa), eta frontoia dira eraikin nabarmenak. 1760. urteko hilerri zaharra ere ikusgarria da.

Agramonte, Aitzarte, Aizpea, Apakintza, Galarraga, Galarregi, Lardi Ozin, Olatza, Segotegi, Sonola, Txantxane, Ulanberro edo Zabale baserriak euskal eraikuntzen eredu dira.

Ibilaldiren bat egin nahi bada, Belkoain (488 m) mendira igo daiteke herrian bertatik ateratzen den bide baten bidez. Gailurrera iritsi baino lehen, erdialdean, egonaldia egiteko leku aproposa dago haritzez, pagoz eta mahaiez betea. Mendi-gailurrean bista paregabeak daude.

Adunar ospetsuak 

 Paco Ibáñez (1934-): kantaria. Valentzian jaioa, baina txikitan denboraldi luzeak Adunan igarotakoa ama adunarra zuelako.
 Iñaki Gorostidi (1955-): harri-jasotzailea eta artisaua.
 Juan Kruz Igerabide (1956-): euskal idazlea. Poesia eta prosazko lan askoren egilea, gehienbat gazteei eskainia.
 Joxemari Mendizabal, Mendizabal II.a (1947-2010): harri-jasotzailea eta aizkolaria.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Gipuzkoako udalerrien zerrenda

Kanpo estekak 

 Adunako Udalaren webgunea
 Adunako albisteak, Tolosaldeko Hitzan
 Adunako euskarari buruz, blogari baten orrian.

Aduna