Alde Zaharra (Gasteiz)

Gasteizko Alde Zaharra Gasteizko (Araba) auzoa da. 2020ko erroldaren arabera, auzoak 8.910 biztanle dauzka, 4.508 emakume eta 4.402 gizonezko. Hegoaldean Gasteizko Zabalgunearekin egiten du muga, mendebaldean Koroatzea eta Lovainako auzoekin, eta iparraldean Zaramagarekin. Erdi Aroko Gasteiz osatzen zuten kaleak biltzen ditu, eta auzoak almendra itxura dauka.

Gasteizko Alde Zaharra muino batean dago, eta honen inguruko maldetan. Hiria Alde Zaharraren inguruan hazi da, "olio orbana" izeneko moduan, hau da, alde guztietarantz. Auzoak balio historiko handiko eraikinak biltzen ditu, eta hainbat eraikin kultural. Horrez gain, urteetako utzikeria dela eta, Alde Zaharreko gune batzuk degradazio maila altua daukate gaur egun.

Alde Zaharraren berriztapena 
Gasteizko udalak, Alde Zaharrerako plangintza bat eratu du, Barne-eraberrikuntzako Plan Berezia, alegia. Plangintza horren arabera, Alde Zaharreko bizilagunen irisgarritasuna hobetzea premiazkoa da. Horretarako, arrapal mekanikoak jarri dira auzoko kale batean. Horrez gain, eraikinen zahar-berritzea sustatzen ari da, eta prozesu horren barnean Alde Zaharreko gaztetxea behera bota nahi du udalak.

Alde Zaharraren berriztapenarekin batera, arropa eta bestelako denda berriak zabaltzea nahi du udalak. Denda gehienak hiriaren zabalgunean kokatzen dira gaur egun.

2010eko apirilean Europa Nostra izeneko saria jaso zuen Gasteizko Udalak harresiaren eraberritzeagatik.

Demografia

Kaleak 
Alde Zaharreko kale gehienek ipar-hego norabidea dute. Jatorrizko hiru kaleak Santa Maria, erdian, eta Frai Zacarias Martinez eta Eskola, alboetan, izan ziren.

 Aihotz plaza
 Aiztogile kalea
 Antepara kalea
 Arkupea
 Arkupeko eskailerak
 San Bartolomeko eskailerak
 San Migeleko eskailerak
 Arrieta kalea
 Barrenkale berria - Judutegia
 Barrenkalea
 Aska kalea
 Errementari kalea
 Eskola kalea
 Euskal Herriaren Adiskideen Elkartearen kalea
 Frai Zacarias Martinez kalea
 Gasteiz kalea
 Hedegile kalea
 Jauregi kalea
 Kanpokale berria
 Pedro Egaña kalea
 Pintore kalea
 San Bizente aldapa
 San Bizente Paulekoaren kalea
 San Ildefontso kalea
 San Frantzisko aldapa
 San Pedroko pasabidea
 San Prudentzio Ikastetxeko kalea
 Santa Maria kalea
 Santo Domingo kalea
 Tornu kalea
 Txikita kalea
 Zapatari kalea

Kantoiak 
Kale nagusiak lotzen dituzte, ekialde-mendebalde norabidea dute.

 Anorbin kantoia
 Apaizgaitegiko kantoia
 Bakardade kantoia
 Harategi kantoia
 San Frantzisko Xabierkoaren kantoia
 San Markos kantoia
 San Roke kantoia
 Santa Ana kantoia
 Santa Maria kantoia

Plazak 

 Ahate Iturri plazatxoa
 Andre Maria Zuriaren plaza
 Buruileria plaza
 Euskaldunberri plaza
 Santa Maria plaza

Ondasun nabarmenak

Eraikin erlijiosoak 

 Gasteizko Santa Maria katedrala eta Santa Maria eliza.
 San Bizente eliza
 San Migel eliza
 San Pedro eliza
 Gurutze Santuaren komentua
 San Ildefontsoren kapera

Eraikin zibilak 
 Gasteizko harresia
 Otxanda Andrearen dorrea, Arabako Natura Zientzien museoaren egoitza.
 Hurtado de Andatarren dorrea
 Erdi Aroko harresiak, Eskoriatza-Eskibel jauregiaren parean bisitagarriak direnak.
 Karten Heraclio Fournier museoa, Aiztogile kaleko Bendaña jauregian egoitza duena.
 Arabako Arkeologia museoa, Patxi Mangado arkitekto nafarrak gauzatutakoa.
 Sokaren Etxea, barnean XIII. mendeko dorrea gordetzen duena.
 Portalea, XV. mendean postetxe gisa eraikitako etxea. Erdi Aroko hirigunearen iparraldean dago. 1950eko hamarkada arte, haritz zuraz egindako atetzar handia (hortik datorkio etxeari izena) zabalik izaten zuen, salerosleek gurdiak sar zitzaten; horrela, salgaiak lapurtzea edo hondatzea saihesten zuten. 1950eko hamarkada hartan eraikinari egindako zaharberritzeaz geroztik, El Portalón jatetxearen egoitza da.
 Montehermoso jauregia XV. mendean eraiki eta XIX. mendean eraberritutako jauregia. Egun, Montehermoso Kulturgunea eta Euskararen Etxea daude bertan.
 Alaba Belasko jauregia, XVII. mendearen amaieral.
 Alaba Eskibel jauregia XV. mendean eraikitakoa.
 Alamedako markesaren jauregia XVIII. mendean eraikitako jauregia.
 Gobeu-Gebara-San Joan jauregia XVI. mendean eraikitako jauregia.
 Goiuri jauregia XVI. mendean eraikitako jauregia.
 Frai Zacarias Martinez eraikina

Bestelako ekipamenduak 
"Sunna" eta "Altakua" meskitak ere auzoan kokatuta daude, bertan bizi diren musulmanen kopuru esanguratsuaren erakusgarria.

Gasteizko gaztetxea ere Alde Zaharrean dago.

Argazki galeria

Erreferentziak

Kanpo estekak 

  Gasteizko Alde Zaharra euskadi.net webgunean

Gasteizko Alde Zaharra
Arabako Kultura Ondasunak