Abuztuaren 29

Abuztuaren 29a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta berrogeita batgarren eguna da, 242.a bisurteetan. 124 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 1858 - Jose Maria Iparragirrek bigarren aldiz hartu zuen Ameriketarako itsasontzia, Baionan.
 1972 - ETAk Eloy Garcia Cambra udaltzaina erail zuen Galdakaon.

Mundua 
 1261 - Urbano IV.a Eliza Katolikoaren Aita Santu aukeratu zuten.
 1484 - Giovanni Battista Cibo kardinala Aita Santu aukeratu zuten Inozentzio VIII.a izenez.
 1533 - Espainiar konkistatzaileek Atahualpa enperadore inka exekutatu zuten Cajamarca herrian, garrotea erabiliz.
 1825 - Portugalek Brasilgo inperioaren independentzia onartu zuen, milioi bat libra esterlina ordaintzearen truke.
 1987 - Londresen Naji al-Ali komikigile kritiko palestinarra tiroz hil zuten.
 2004 - Atenas 2004ko Joko Olinpikoak bukatu ziren; Hicham El Guerrouj marokoarrak historia egin zuen 5.000 metroko proba eta 1.500ekoa irabaziz.
 2005 - Katrina urakanak sekulako hondamendia eragin zuen New Orleansen, hiriaren %80a ur azpian utziz. 1.600 hildakotik gora Misisipiko estatuan.

Arte eta kultura

Euskal Herria 
 2016 - Larunbeko Doneztebe monasterioaren aztarnak topatu ziren, larunbetarren eta Aranzadi Zientzia Elkarteko kideen sei urteko auzolanean burututako indusketa lanei esker.

Mundua

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria

Mundua 
 1831 – Michael Faraday ingelesak dinamoa asmatu zuen.
 1929 - Graf Zeppelin zepelin alemaniarrak lehen aldiz eman zion munduari bira airez.

Kirolak

Euskal Herria

Mundua

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1751 - José Agustín Ibáñez de la Rentería, bizkaitar idazle eta politikaria (h. 1826).
 1754 - Stephen Cabarrus, lapurtar jatorriko estatubatuar politikaria, Baionan (h. 1808).
 1786 - Juan Antonio Jandiola, bizkaitar politikaria (h. 1830).
 1873 - Maria Goiri, bizkaitar idazlea, Filologiako ikerlaria, irakaslea eta emakumeen eskubideen aldezlea, Madrilen (h. 1954).
 1883 - Jean Elizalde, euskal idazle eta apaiza (h. 1961).
 1901 - Michel Olzomendi, Euskal Herrian jaiotako artzapezpikua (h. 1977).
 1908 - Frantxia Haltzuet, nafar emakumea, Comète sarearen laguntzaile nagusietako bat (h. 1945).
 1919 - Rudy Hirigoien, Lapurdin jaiotako abeslari lirikoa (h. 2000).
 1934 - Sabin Ipiña, bizkaitar teknikari kimiko, ekintzaile, euskaltzale eta politikaria (h. 2017).
 1940 - Valentín Uriona, euskal txirrindularia (h. 1967).
 1941 - Jean-Pierre Destrade, PSF alderdi sozialdemokratako euskal herritar politikaria (h. 2013).
 1943 - Xosé Estévez, euskal-galiziar historialaria, Quirogan.
 1947 - Patrick Vajda, lapurtar eskrimalari ohia eta arbitroa, floretetan aditua.
 1949 - Manolo Arozena, nafar bertsolaria, lau aldiz Nafarroako Bertsolari Txapelketaren irabazlea.
 1958 - Irune Arbide Urdanpilleta, gipuzkoar musikaria, Oiartzungo Ibargain Musika Eskolaren sortzailea (h. 1999).
 1959 - Patxi Barko, gipuzkoar antzezle eta zuzendaria.
 1960 - José Ramón Eizmendi, gipuzkoar futbolari ohi eta entrenatzailea.
 1976 - Thierry Biscary, baxenafar abeslari eta txalapartaria.
 1983 -
 Damaris Pan, bizkaitar artista, ikertzailea eta EHUko Pintura Saileko irakaslea.
 Xabi Prieto, gipuzkoar futbolari ohia.
 1996 - Jurgi Oteo, bizkaitar futbolaria.
 1999 - Iker Salaberria, nafar pilotaria.

Mundua 
 1347 - Joan Hastings, ingeles noble eta militarra (h. 1375).
 1619 - Jean-Baptiste Colbert, Frantziako finantza-ministroa (h. 1683).
 1632 - John Locke, ingeles filosofo eta teoriko liberala (h. 1704).
 1724 - Giovanni Battista Casti, italiar idazlea (h. 1803).
 1738 - Aleijadinho, brasildar arkitekto eta eskultorea (h. 1814).
 1756 - Jan Śniadecki, poloniar matematikari, astronomo eta filosofoa (h. 1830).
 1780 - Jean Auguste Dominique Ingres, frantziar margolari neoklasikoa (h. 1867).
 1794 - Léon Cogniet, frantziar historia eta erretratuen margolaria (h. 1880).
 1803 - José Agustín Arrieta, mexikar margolaria (h. 1874).
 1809 - Oliver Wendell Holmes, estatubatuar sendagile, olerkari eta saiakeragilea (h. 1894).
 1815 - Anna Ella Carroll, estatubatuar panfletista, politikari teoriko konstituzionala (h. 1894).
 1826 - Émile Lévy, frantziar margolari eta ilustratzailea (h. 1890).
 1834 - Hermann Sprengel, alemaniar fisikari eta kimikaria (h. 1906).
 1862 -
 Andrew Fisher, Australiako lehen ministroa (h. 1928).
 Maurice Maeterlinck, frantsesezko idazle belgikarra, 1911ko Literaturako Nobel Saria (h. 1949).
 1865 - Thomas Kent, irlandar errepublikarra, 1916ko Pazko Matxinadako buruzagietako bat (h. 1916).
 1868 - Mikhail Pokrovski, errusiar historialaria eta politikaria (h. 1932).
 1871 -
 Albert Lebrun, Frantziako Errepublikako 15. presidentea (h. 1950).
 Jack Butler Yeats, irlandar margolaria (h. 1957).
 1874 - Manuel Machado, espainiar poeta (h. 1947).
 1875 - Leonardo De Lorenzo, italiar flautista (h. 1962).
 1881 - Valery Larbaud, frantziar idazlea (h. 1957).
 1897 - Myroslava Sopilka, ukrainar poeta eta eleberrigilea (h. 1937).
 1898 -
 Louis-Raymond Fischer, frantziar arkitektoa (h. 1988).
 Preston Sturges, estatubatuar zinema zuzendaria (h. 1959).
 1900 - Oscar Nitzchke, alemaniar arkitektoa (h. 1991).
 1904 - Werner Forßmann, alemaniar kirurgialaria, 1956ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1979).
 1905 - Dhyan Chand, indiar belar hockey jokalaria, historiako handienetako bat (h. 1979).
 1907 - Takeo Wakabayashi, japoniar futbolaria (h. 1937).
 1915 - Ingrid Bergman, suediar aktorea (h. 1982).
 1920 - Charlie Parker, estatubatuar jazz saxofoi-jolea (h. 1955).
 1921 - Iris Apfel, estatubatuar enpresaburu, barne-diseinatzaile eta moda ikonoa.
 1923 - Richard Attenborough, ingeles aktore, zinema zuzendari eta ekoizlea (h. 2014).
 1924 -
 Gianfranco Baruchello, italiar marrazkilari, idazle eta zinemagilea (h. 2023).
 Dinah Washington, estatubatuar abeslaria, musika beltzeko emakume-ahots nagusienetakoa (h. 1963).
 1924/26 - María Dolores Pradera, espainiar abeslari eta aktorea (h. 2018).
 1926 - René Depestre, haitiar idazlea.
 1928 - Aaron Cicourel, estatubatuar soziologoa (h. 2023).
 1930 - Carlos Loyzaga, euskal jatorriko filipinar saskibaloi jokalaria (h. 2016).
 1935 - William Friedkin, estatubatuar zinema eta telebista zuzendaria zein ekoizlea (h. 2023).
 1936 -
 Gilbert Amy, frantziar musikagile eta orkestra-zuzendaria.
 John McCain, estatubatuar politikaria (h. 2018).
 Ken Scotland, eskoziar errugbilari eta kriket-jokalaria (h. 2023).
 1938 -
 Gerry Byrne, ingeles futbolaria (h. 2015).
 Elliott Gould, estatubatuar aktorea.
 1939 - Joel Schumacher, estatubatuar zinema zuzendaria (h. 2020).
 1942 - Sterling Morrison, estatubatuar gitarra-jotzailea, The Velvet Underground taldeko kide sortzailea (h. 1995).
 1943 - Arthur B. McDonald, kanadar astrofisikaria, 2015eko Fisikako Nobel Saria.
 1945 - Wyomia Tyus, estatubatuar atleta ohia, abiadurako probetan aditua.
 1946 -
 Jean-Baptiste Bagaza, Burundiko presidentea (h. 2016).
 Bob Beamon, estatubatuar kirolari ohia, luzera jauzian espezializatua.
 Dimitris Jristofias, Zipreko presidentea (h. 2019).
 Lucia Valentini Terrani, italiar koloratura-mezzosopranoa (h. 1998).
 1947 -
 Temple Grandin, estatubatuar zientzialari eta aktibista.
 James Hunt, 1 Formulako britainiar pilotua (h. 1993).
 1949 -
 Grichka Bogdanoff, frantziar telebistako-aurkezle, ekoizle eta saiogile zientifikoa (h. 2021).
 Igor Bogdanoff, frantziar telebistako-aurkezle, ekoizle eta saiogile zientifikoa (h. 2022).
 1952 - Greg Cornelsen, australiar errugbilari ohia.
 1958 - Michael Jackson, Poparen Erregea, estatubatuar pop-abeslaria, historiako disko salduenaren (Thriller, 1982) egilea (h. 2009).
 1959 -
 Rebecca De Mornay, estatubatuar aktorea.
 Ramón Ángel Díaz, argentinar futbolari ohia.
 Chris Hadfield, kanadar astronauta ohia, espaziora joandako lehen kanadarra.
 1960 - Thomas Marshburn, estatubatuar astronauta eta medikua.
 1962 - Jutta Kleinschmidt, alemaniar, kazetari eta rally pilotua, Dakar rallya lehen aldiz irabazi zuen emakumea.
 1965 - Gerhard Rodax, austriar futbolaria (h. 2022).
 1966 - Celsa Barja, galiziar idazlea, editorea, saiakeragilea eta poeta.
 1971 -
 Candis Cayne, estatubatuar aktore eta performance antzezlea.
 Carla Gugino, estatubatuar aktorea.
 Nicola Mendelsohn, britainiar publizitate-exekutiboa.
 1973 - Thomas Tuchel, alemaniar futbolari-ohia eta entrenatzailea.
 1975 - Juan Diego Botto, argentinar-espainiar aktorea.
 1977 - Kei Mikuriya, japoniar futbolari ohia.
 1980 - Dona Sarkar, estatubatuar informatikaria.
 1981 -
 Émilie Dequenne, valoniar aktorea.
 Yuliana Peniche, mexikar aktorea.
 1983 - Saadet Aksoy, turkiar aktorea.
 1984 - Borja Gómez, kantabriar traineru-estropadetako patroia.
 1986 -
 Lea Michele, estatubatuar aktore, abeslari eta idazlea.
 Alex Ruoff, estatubatuar saskibaloi jokalaria.
 1992 - Elena Rivera, espainiar aktorea eta abeslaria.
 1993 - Liam Payne, britainiar abeslari, konpositore eta gitarra jolea.
 1997 - Rocío García Martínez, espainiar txirrindularia.

Heriotzak

Euskal Herria 
 1363 - Filipe Nafarroakoa, Nafarroako Erresumako infantea eta Longuevilleko kondea (j. 1336).
 1743 - Juan Antonio Urrutia Arana, II. Villar del Águilako markesa, arabar noblea, Mexiko Hirian (j. 1670).
 1895 - Francisco Navarro Villoslada, nafar idazle eta ideologoa (j. 1818).
 1936 - Pedro Asua, bizkaitar apaiza eta arkitektoa, Kantabrian fusilatua (j. 1890).
 1942 - Guillermo Torrijos Goyarzu, bilbotar militante sozialista, Parisen (j. 1876).
 1951 - Ignacio Rotaetxe, euskal ingeniari eta politikari abertzale eta jeltzalea (j. 1888).
 1981 - Mariano Ansó, Iruñeko lehen alkate errepublikarra (j. 1889).
 1986 - Maria Dolores Goya Mendiola, gipuzkoar irakaslea (j. 1913).
 2000 -
 José Ignacio Bilbao Iturburu, bizkaitar musikagilea (j. 1958).
 Manuel Indiano Azaustre, gipuzkoar politikaria, ETAk eraila (j. 1970).
 2001 - Juan Garizurieta, bizkaitar futbolaria (j. 1908).
 2015 - Carlos María Aritz, nafar apaiz klaretarra, Panamán misiolari aritutakoa (j. 1928).
 2019 - Miguel Angel Lamata, gipuzkoar futbolaria (j. 1947).

Mundua 
 886 - Basilio I.a, enperadore bizantziarra.
 1300 - Guido Cavalcanti, italiar poeta eta filosofoa.
 1442 - Joan VI.a Bretainiakoa, Bretainiako dukea (j. 1389).
 1533 - Atahualpa, enperadore inka.
 1542 - Kristobal Gamakoa, portugalgo militarra.
 1543 - Maria Jülich-Bergekoa, Jülich-Cleves-Bergeko dukerri batuen lehen agintaria (j. 1491).
 1726 - Antonio Bellucci, italiar margolaria (j. 1654).
 1762 - Stanisław Poniatowski, poloniar militarra (j. 1676).
 1797 - Joseph Wright Derbykoa, ingeles margolaria (j. 1734).
 1799 - Pio VI.a, Aita santua (j. 1717).
 1866 - Tokugawa Iemochi, Tokugawa shogunerriko hamalaugarren shoguna (j. 1846).
 1891 - Pierre Lallement, batzuen ustez bizikletaren asmatzailea (j. 1843).
 1898 - Agustina Ortiz de Rozas, argentinar politikaria eta filantropoa (j. 1816).
 1899 - Catharine Parr Traill, ingelesez idazten zuen kanadar idazle, botanikari eta naturalista (j. 1802).
 1904 - Murad V.a, Otomandar Inperioko sultana (j. 1840).
 1922 - Georges Sorel, frantziar idazlea eta soziologoa (j. 1847).
 1935 -
 Astrid Suediakoa, Belgikako erregina ezkontidea (j. 1905).
 Childe Hassam, estatubatuar margolari inpresionista (j. 1859).
 1938 - Frigyes Karinthy, hungariar idazle, kazetari eta itzultzailea (j. 1887).
 1939 - Estefania Cueto Puertas, jostuna eta Espainiako lider komunista, Gijonen fusilatutako azken emakumea (j. 1899).
 1947 - Manolete, 1940ko hamarkadako espainiar zezenketaririk garrantzitsuenetakoa (j. 1917).
 1948 - Nicolás Esandi Nicolao, euskal jatorriko argentinar elizgizona, Buenos Airesko Eusko Ikaskuntzako lehenengo lehendakaria (j. 1876).
 1960 - Vicki Baum, estatubatuar eleberrigilea (j. 1888).
 1965 - George Erskine, Britainiar Armadako jenerala (j. 1899).
 1972 - Kentaro Hayashi, japoniar futbolari ohia.
 1975 - Éamon de Valera, Irlandako presidentea (j. 1882).
 1980 -
 Franco Basaglia, italiar psikiatra (j. 1924).
 Louis Darquier de Pellepoix, frantziar politikaria eta antisemita (j. 1897).
 1982 - Ingrid Bergman, suediar aktorea (j. 1915).
 1987 - Lee Marvin, estatubatuar aktorea (j. 1924).
 2001 - Francisco Rabal, espainiar aktorea (j. 1926).
 2002 - Luis Carandell, espainiar idazle eta kazetaria.
 2003 -
 Ricardo Muruzabal, espainiar futbolaria (j. 1951).
 Vladimír Vašíček, txekiar margolaria, pintura moderno eta pintura abstraktuan aitzindari bere herrialdean (j. 1919).
 2006 - Youenn Gwernig, bretoi idazle eta abeslaria (j. 1925).
 2007 - Pierre Messmer, Frantziako lehen ministroa (j. 1916).
 2013 -
 Jack Beal, estatubatuar margolaria (j. 1931).
 Cliff Morgan, galestar errugbilaria (j. 1930).
 2016 - Gene Wilder, estatubatuar aktore, zuzendari eta gidoilaria (j. 1933).
 2018 - James Mirrlees, eskoziar ekonomista, 1996ko Ekonomiako Nobel Saria (j. 1936).
 2021 -
 Ed Asner, estatubatuar aktorea (j. 1929).
 Ron Bushy, estatubatuar bateria-jotzailea, Iron Butterfly taldeko kidea (j. 1941).
 Jacques Rogge, belgikar sendagile eta kirolaria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeko 8. lehendakaria (j. 1942).

Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Ugutz/Uguzne eta Keltsa/Keltse/Keltze/Zeltsa.

Kanpo estekak 

Abuztuaren 28 | Urteko egutegi | Abuztuaren 30