Lan antolaketa

Artikulu hau Lan antolaketari buruzkoa da, esanahi ezberdinentzako ikus Lan<noinclude>

Lan antolaketa ondasunen ekoizpenaren aurrean parte hartzaileek nola antolatzen diren modua da.

Teoria ekonomiko heterodoxo askoren ustez, klasiko, marxista eta estrukturalista askoren ustez, kasu, lan antolaketak ekonomiaren esentzia biltzen du: lan antolaketa halakoa, ekonomia eta gizartea horrelakoa.

Lan antolaketa kapitalista 

Elkarte kapitalista baten ekoizpena enpresa izeneko unitate produktibo baten barne ematen da. Enpresa, beraz, ondasun eta zerbitzuak ekoizteko, produkzio faktoreak erlazionatzen dituen elkarte ekonomiko kapitalista da. Bi alderdi hartuko ditugu kontuan bere lanaren antolaketa ulertzeko:

 Enpresa kapitalistaren lehenengo helburua mozkinak lortzea da. Lanak edo gestioak sortzen duen giza poztasuna ez dira kontutan hartzen projektuaren arrakastaren lehenengo irizpide bezala.
 Erabakiak hartzeko boterea enpresaren jabeek dute, eta ez langileek. Nahiz eta boterea enpresarien esku egon, batzuetan euren boterea delegatzen dute.
 Onura hauek enpresaren jabeei dagokie, eta ez langileei. Hori euren kapitala erabiltzerakoan jasatzen duten arriskuan isladatzen da.

Sozietate mota desberdinak ematen dira jabego, aukeraketa eta ordaintzeko eraren arabera: Sozietate Anonimoa, Sozietate Indibiduala, Sozietate mugatua, komanditarioa… Dena den, lan kapitalistaren antolaketaren ezaugarriak hauen dira:

Produktuen eraldaketan beharrekoa den esfortzurik zuzenena langileak egiten du, ordainsari baten truke. Enpresariak gutxitan egiten dute lan hau. Jabe eta langileen arteko erlazioak askeak dira ordainsari horren truke, hau da, inor ez dago fisikoki behartuta lan egitera, ezta enpresaren baldintzen menpe egotera ere. Pertsonak gutxi gorabehera behartuta sentitu daitezke lanean , mantenu iturri bat lortzeko beharragatik, beste errekurtsorik ez izateko beldurragatik, edo beste edozein arrazoiengatik, baina edozein unetan langileak lana fisikoki utzi dezake.

 Produkzioaren hurbileko antolaketa ingeniariak, gestoreak, arduradunek eta bar eramaten dute.Enpresariak lan hauen pertsona kualifikatuei eskuordetzeko ohitura dute.
 Globalagoa den produkzioaren antolaketa enpresariak berak eramaten du. Halere, batzuetan funtzioak konfiantza handiko pertsonei eskuordetzen diete.
 Produkzioaren finantzaketa enpresarioen baliabideetan oinarritzen da.

Baldintza hauek lan kapitalistaren antolaketa desberdinetan ematen dira: taylorismoa, fordismo, eta toyotismoa.

Bigarren Mundu Gerra ondoren fordismoa garatu zen, produkzio kateetan oinarrituta. Baina 60-70. hamarkadetan krisialdi bat eman zen. Gaur egun oraindik fordismoa bizirik dago eta baita krisia ere. Oraindik ez da hedatu, baina autore askok toyotismoa bultzatzen dute fordismoaren ordezkoa bezala. Lan taldeak eta hierarkia zapalak da gehien baloratzen dena.

Fordismoa hedakuntza garaian ematea ez da kasualitatea. Kapitalismoaren hedakuntza garaia ekoizpen modelo baten lehentasunean oinarritzen da, non krisialdiak aurreko modeloak indarra galtzen duen aldiak dira, nahiz eta ez desagertu. Modelo batetik bestera pasatzen da produktibitatearen arabera. Hau da, lan unitate batekin produktibitate gehiago eta kalitate handian produzitzeko aukeraren arabera.

Lan Banaketa Internazionalari dagokionez, gaur eguneko kapitalismoan gehien nabartzen dena Ipar-Hego egitura da.

Ikus, gainera 
 Lan (eskubidea)
 Lan (ekonomia)
 Lan indarra

Kanpo estekak 

Enpresaren ekonomia
Lana
Lanaldia