Lizartza

Lizartza Gipuzkoako ekialdean eta Tolosaldeako eskualdean dagoen udalerri euskalduna da, UEMAko mankomunitateko kide. . urtean  biztanle zituen.

Geografia

Inguru naturala 
Araxes ibaiak zeharkatzen du udalerria Leitzaldetik etorrita eta Tolosarako bidean doala.

Auzoak 
 Basaizaldea
 Ermitalde
 Elizondo
 Elbarren
 Iturralde
 Larzabal
 Leizialdea

Udalerri mugakideak 
 Iparraldean Leaburu eta Gaztelu.
 Ekialdean Gaztelu eta Orexa.
 Hegoaldean Araitz (Nafarroa), Gaztelu eta egun Tolosako auzoa den Bedaio.
 Mendebaldean Altzo.

Historia 
1374an Lizartzak Tolosarekin bat egin zuen. Horrela, handikiekiko babesa lortu nahi zuen Lizartzak, garai hartan zegoen guda giroan. 

1802an lortu zuen Lizartzak hiribildu izaera.

Azpiegiturak 

 Liburutegia
 Haur eskola
 Osasun zentroa
 Eskola

Demografia 
2019an 647 biztanle zituen herriak. Horietatik %21,64k 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak %9,65 ziren.

Politika 
2015eko udal hauteskundeetan Euskal Herria Bildu koalizioak gehiengo osoa eskuratu zuen, alde handiz. Emaitzen ondorioz, Leire Gordo Castro hautatu zuten alkate.

2019ko udal hauteskundeetan EH Bilduk 296 boto eta zazpi zinegotziak lortu zituen eta Equok 33 boto. Iñaki Azpiroz (EH Bildu) izendatu zuten alkate.

Alkateen zerrenda

Ekonomia 
2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: Lehen sektorea BEGaren %1,8. Bigarren sektorea %61,9. Hirugarren sektorea %34,4. Zerbitzuak %1,8.

Ondarea 
Eraikin erlijiosoak

 Uberetako ermita. Aurretik etxe bat zen, eta XVII. mendean kanpandorrea erantsi zitzaion.

Baserriak

 Etxeaundi baserria (XVI. mendekoa)

Bestelakoak

 Mikeleteen etxea (XIX. mendea). Nafarroako mugatik gertu kokatuta, Ilarratzuko kobazuloaren ondoan eta Añiko aisialdi gunearen aurrean.

Historiaurrea
Urkitako Estazio Megalitikoa
Otsabio-Zarateko Estazio Megalitikoa

Euskara 

2016an herritarren %83,97 euskaldunak ziren.

Lizartzan hitz egiten den euskara gipuzkeraren barne dagoen Tolosaldeko euskarari dagokio. Tolosarekin batera, hogeita zortzi herrik osatzen dute Tolosaldeko hizkerari dagokion hiztun komunitatea. Eskualdeko berezko hizkera horren erabilera maila herrialde osoko handienen artean dago.

Nolanahi ere, euskarari dagokionez, alde handiak daude udalerri jendetsuen eta txikien artean. Ia erabat euskalduntzat har daitezke herririk txikienak. Euskaldun kopururik txikiena zeukan udalerrian ere, Zizurkilen, euskalduntzat zuten beren burua biztanleen % 64k.

Lizartzar ospetsuak 

 Bartolome Gibelalde (1788-1852), jeneral karlista. Gipuzkoako komande nagusi izan zen.
 Roberto Bertol (1917-1990), Athleticeko futbolaria 1940tik 1949ra bitartean.
 Kaxiano (1932-2002), Lizartzako itsua, trikitilaria.
 Luis Mari Mujika (1939-2017), idazlea, euskaltzalea eta euskaltzain urgazlea.
 Bizente Olaetxea (1956), esku huskako pilotaria.
 Mikel Olaetxea (1985), esku huskako pilotaria.
Erik Jaka (1994), esku huskako pilotaria.
Garazi Esnaola (1992), musikaria.

Erreferentzia

Kanpo estekak 

 Lizartzako albisteak atarian

 Lizartzako udal webgunea
 Lizartzako albisteak "Tolosaldeko Hitza"n

Lizartza