Liber regum

Liber regum 1194 eta 1209 artean nafar erromantzez idatzitako kronika da, Iberiar penintsulako historiografiaren antzinentzat jota.

Idazle ezezagunak (aditu batzuen ustez Fiteroko monje bat) bere lanean Iberiar penintsulako historia Hasiera liburutik XII. menderaino azaldu zuen. Itun Zaharreko pasarteak aipatu zituen persiar erregeekin lotuak. Erromatar enperadoreen, errege godoen eta Frantziako erregeen berri eman zuen (Filipe II.a Frantziakoa arte, hau orduan Frantziako erregea zela esanez edo «qui agora es rei de França»). Horretarako litekeena da Linage de los reyes d'Espanya erabili izana.

Hizkuntzalaritzaren ikuspegitik, XIII. eta XIV. mendeetako agiri eta notari-akten moduko nafar erromantzez idatzita zegoen. Latinezko «e» eta «o» xeheak -ie eta -ue diptongo bilakatu zituen, baita yod (noctem<nueit) diptongo ere. Hasierako f- (feito) eta talde jantziak pl-, cl- y fl- (plover eta clamar) mantendu zituen. -kt eta -ult taldeak -it (factum<feito) -uit (multum<muito) eta l+ yod taldea (ly-) ll (filium<fillo) bilakatu zituen. "lor" eta "lures" posesiboak eta «qui» erlatiboa agertzen dira subjektua ordezkatzeko: «pues ovo Adam otro fillo, qui ovo nomne Seth» (Adamek beste seme bat izan zuen, Seth izenekoa). «ne/en» eta «hi/i» lokatiboak ere erabili zituen: «el fo s'end» (handik joan zen) edo «fo hi grand la famne» (gosete handia izan zen). Ezaugarri hauek guztiak ondorengo nafar-aragoieran agertuko ziren, baina baita gaztelaniazko mailegu asko ere.

Iturri moduan nahiko inportantea izan zen. 1220an gaztelaniara itzuli eta Cronicon villarense izena hartu zuen. Honek Rodrigo Ximenezen De rebus Hispaniae, Lucas Tuykoaren Chronicon mundi edo Alfontso X.a Gaztelakoaren Estoria de España kroniken iturria izan zen. Portugesera ere itzulia izan zen.

Literatura arloan, kontatzeko mintzaira zabala erabili zuen. Adibidez, hona hemen nola azaldu zuen Ramiro I.a Aragoikoaren heriotza 1063an Grausko guduan Al-Muqtadir Saraqustako taifaren erregea eta Antso II.a Gaztelakoa borrokatzen ari zela:

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Eskuizkribuak
Nafarroako historia
Nafar erromantzea