Osasuna futbol kluba

Osasuna artikuluak hona birzuzentzen du. Ongizateari buruzko artikulua ikusteko: OsasunClub Atlético Osasuna Iruñeko eta, oro har, Nafarroa Garaiko futbol talde nagusia da. Iruñean sortu zen, Gazteluko plazan zegoen Cafe Kutz zaharrean, 1920ko azaroaren 17an, Sportiva eta New Club taldeak batzean. Nolanahi ere, lehenbiziko partida 1920ko urriaren 24an jokatu zuen. Osasunak 42 denboraldi egin ditu Espainiako Lehen Mailan eta 14garrena da sailkapen historikoan, 1.544 punturekin. Bi aldiz izan da Kopako txapeldunordea, lau aldiz jokatu du UEFA txapelketan (eta behin Konferentzia Ligan), lau aldiz izan da Bigarren Mailako txapeldun, eta bi aldiz irabazi du Euskal Herria Txapela; baina inoiz ez du maila goreneko txapelketarik irabazi.

2023-24 denboraldian bere borzgarren parte-hartzea izan du Europan, Konferentzia Liga jokatzeko sailkatu baitzen aurreko denboraldian. Dena dela, sailkatu eta hilabete batez bere parte-hartzea ez zen batere argi egon, UEFAk gorritxoak zigortu nahi baitzituen hamar urte lehenago klubean gertaturiko ustelkeria kasu batengatik. Baina, azkenean, Kirolaren Arbitraje Auzitegiak arrazoia eman zion talde nafarrari. Hori bai, UEFAk 100.000 euroko zigorra ezarri zion Osasunari zuzenbide arruntera jotzeagatik.

 Historia 

 1920-1940 
Sortu eta 15 urtera, 1935-36ko denboraldian, Osasunak Espainiako Futbol Ligako Lehen Mailan jokatu zuen lehen aldiz. Honakoa izan zen estreinako hamaikakoa: Bergara, Arana, Ruiz, Iturralde, Irastorza, Ilundain, Zarraonandia, Insausti, Catachu eta Bienzobas anaiak. Sasoi amaieran, ordea, 12 taldetik, azken postuan geratu zen Osasuna. Donibane auzoko Donibane futbol zelaian jokatutako 11 partidetatik zazpi irabazi ahal izan zituzten (Sasoi horretako Betisi sartutako 6-0ekoa da oraindik ere nafarrek Lehen Mailan lortutako gol sortarik handiena), baina etxeko beste lau partidez gain, etxetik kanpo jokatutako 11ak ere galdu zituzten Emilio Urdirozek zuzentzen zuen taldeak. Bilboko Athleticek irabazi zuen txapelketa, azken postuan amaitu ziren Iruñekoak, Atletico Madrilekin batera maila galduta. Sasoi hartan ere, Julian Bergara aurrelariak oraindik ere gainditzeke dagoen marka ezarri zuen, hogeita bi partidatan hogei gol sartu baitzituen.

Ondoren, Espainiako Gerra Zibila zela kausa, hiru urteko etena izan zen. Oviedok hirugarren postuan amaitu zuen gerra aurretik jokatutako azken denboraldia, baina haien futbol zelaia bonbardaketen ondorioz erabat txikituta geratu zenez, Asturiaskoek uko egin zioten jokatzeari, eta 1935-36ko denboraldiko azken bi sailkatuak ziren toki hura hartzeko hautagaiak. Atletico Madrilek (Atletico Aviacion izenarekin) eta Osasunak, beraz, jokatu zuten partida horretan (1939ko azaroaren 26an), 3-1 atera zen garaile Madrilgo taldea. Gainera, gerra osteko lehen bi txapelketak irabazi zituen. Osasunak, ordea, urte luzeak igaroko zituen Lehen Mailara itzuli ezinda.

 1940-1970 
1953-54ko denboraldia izan zen bueltarena. Tomas Arnanzek zuzentzen zuen taldeak lehendabiziko sasoian galdu zuen maila, ordea. Bi urtez Bigarren Mailan aritu ondoren, Baltasar Albenizen agindupean, Lehen Mailara itzuli ziren nafarrak. Sabino Andonegi aurrelari mutrikuarraren urterik gozoenak ziren. Oraindik ere inork ez du hautsi 1953 eta 1963 bitartean Osasunak Lehen Mailan egindako zazpi denboraldietan mutrikuarrak ezarritako gol marka: Osasunarekin 57 gol Lehen Mailan.

Andonegi, aldiz, ez zen hamarkada hartan nabarmendu beharreko jokalari gorritxo bakarra izan: Albistegi, Marañon, Glaria anaiak, Egaña, Esparza, Rekalde, Marañon, Eizagirre edo Zoko ere gogoan dituzte osasunzale zaharrek. 1956tik 1959ra, seigarren, bosgarren eta zortzigarren postuetan sailkatu ziren 16 taldek osatutako Lehen Maila horretan. 1959-60koan, ostera, jaitsi ziren. 1961-62koan bueltan zeuden, eta, larri ibili arren, mailari eutsi ahal izan zioten. 1962-63koan, ordea, denbora luze baterako esan zioten agur gorritxoek Espainiako futbolaren lehiaketa nagusiari.

Donibane auzoko futbol zelaia saldu eta Sadarrerako bidea hartu zuen klubak 1967an. Garai latzak ziren zalearentzat. Lehen Mailan gozatutako garaiak urrun zeuden jada, eta Bigarren Mailaz gain, Hirugarren Maila ere dastatu behar izan zuten nafarrek.

 Fermin Ezkurraren garaia (1971-1994) 
Fermin Ezkurra 1971-72ko denboraldian iritsi zen klubeko presidentetzara. Taldea Hirugarren Mailatik Lehen Mailara zortzi urtetan igo zuen. Orotara, 22 denboraldi ibili zen Ezkurra Osasunako presidente.

1980-81eko denboraldian Lehen Mailan zen Osasuna berriz, aurreko urteko azken jardunaldian Murtzian lortutako garaipenari esker. Bikuña, Etxeberria, Martin, Irigibel (bi aldiz Bigarren Mailako golegilerik onena izandakoa), Esparza, Castañeda (Osasunarekin Lehen Mailan partida gehien jokatu duena: 350 partida 1980 eta 1991 urte bitartean), Dioni, Basauri, Lumbreras, Ripodas, Sola eta gainerakoen garaiak ziren. Lehendabiziko hiru denboraldietan sailkapenaren erdialdean geratu zen Osasuna, Pepe Alzate entrenatzailearekin.

Ivan Brzic jugoslaviarraren aginduetara jaistetik gertu izan ziren laugarren sasoian, baina 1984-85 denboraldia, seigarren postuan amaitu zuen taldeak, eta, historian lehendabiziko aldiz, Europan aritzeko aukera izan zuten. Hurrengo denboraldian, aldiz, Brzici gauzak okertu zitzaizkion, eta Pedro Mari Zabalzaren txanda iritsi zen 1986ko azaroaren 2an. 1993ko abenduaren 19a arte jarraitu zuen bere jardunean, zortzi denboraldiz jarraian.

Taldea Lehen Mailan finkatuta zegoen, eta Taxoareko harrobiak bere etekinak ematen jarraitzen zuen: Bustingorri, Ziganda, Goikoetxea, Larrainzar anaiak, Roberto, Ibañez... Atzerritarrak ere iritsi ziren: Agirre, Robinson, Sammy Lee, Urban, Kosecki eta abar. Osasuna hazten joan zen. 1987-88ko denboraldia bosgarren postuan amaitu zuen. Reala bigarrena izan zen, eta Athletic, laugarren. Biak UEFArako sailkatu ziren, baina, Osasuna, 1984-85koan baino emaitza hobea lortu arren, ez.

1990-91ko denboraldian, ordea, sasoi amaieran laugarren postuan utzi zuen taldea Pedro Mari Zabalzak. Orduan, UEFAn berriro ikusi ahal izan zuten zaleek. Gogoragarria da, aldi berean, sasoi horretan Santiago Bernabeu zelaian Real Madrilen kontra lortutako 0-4koa. Jan Urban poloniarrak hiru gol sartu zituen norgehiagoko horretan (laugarrena Iñigo Larrainzarrek), eta, 13 golekin, Ligako golegilerik onenen artean bukatu zuen txapelketa.

Bozkarioak ez zuen luze iraungo. 1993-94ko denboraldian, azken postuan amaitu zuen Liga Osasunak. Fermin Ezkurrak berak dimititu zuen, taldearen norabidea zuzendu ezinean. Pedro Mari Zabalzaren azken urtea ere bazen, Enrique Martinek bere lekuan eserita.

 Ibilbide gorabeheratsua (1994-2014) 

Zazpi denboraldi eman zituen Osasunak Bigarren Mailan, eta tartean, komeni baino entrenatzaile zein presidente asko iragan ziren. 1996-97 denboraldian Bigarren B Mailara jaisteko zorian egon zen, baina azken bost jardunaldieetan Enrique Martinen taldeak lortutako lau garaipenei esker mailari eutsi ahal izan zion.

1999-2000 denboraldian Javier Miranda presidenteak Migel Anjel Lotina entrenatzaile meñakarra ekarri zuen. Huelvako Recreativoren aurkako partida ahantziezinean, Pablo Orbaizek eta Miroslaw Treciak poloniarrak sartutako golei esker Lehen Mailara igo zen taldea. Mailari eusteko ardura ere meñakarraren esku geratu zen. Kostata, baina azken jardunaldian Anoeta estadioan partida polemikoa irabazi ostean (donostiarrei behar bezain gogotsu aritu ez izana leporatu zieten), lortu zuen. Ivan Rosado huelvarrak 14 gol egin zituen sasoi hartan, aro modernoan Osasunarekin Lehen Mailan inork lortutako markarik onena.

Miranda-Lotina bikotearen agurreko denboraldia izan zen 2001-02koa. Patxi Izko presidente berriak Javier Aguirre jokalari ohia entrenatzaile izendatu zuen. Taldea lehen mailan finkatuta, emaitzarik hoberenak lortu zituzten: 2005ean Espainiako Kopa finalerako sailkatu zen taldea. Betisen aurka galdu arren, hirugarren aldiz UEFArako txartela eskuratu zuten gorritxoek.

Balentria hura errepikatzeak zaila zirudien, baina hurrengo denboraldia are oparoagoa izan zen. Lehen Mailako liderra hiru jardunalditan eta ia Liga osoa Champions League-ko postuetan aritu zen taldea. Azken jardunaldian, Valentziari irabazita, laugarren postuan sailkatu ziren, eta Europako klub hoberen artean jokatzeko aukera eskuratu zuten. Kanporaketan aurrera egin ez arren, UEFA txapelketan historiako emaitzarik onenak lortu dituzte, finalerdietara sailkatu baitira.

Handik aurrera estuago ibili zen, sarritan azkenengo jardunaldian salbatu baizen. 2011-12 denboraldian ordea UEFAko postuetara iristeko zorian izan zen baina puntu bakarrarengatik 7. postuarekin konformatu behar izan zuen. Hurrengo urtean larriago ibili zen, baina azken aurreko partidan salbazioa lortu ondoren 16. postuan bukatu zuen.

2014ko maiatzaren 18an Osasuna futbol taldeak Sadar estadioan Betisi 2-1 irabazi arren, ezin izan zion Lehen Mailari eutsi; ondorioz bigarren mailara jaitsi zen. Gainera, gorritxoentzako zoritxarreko egun hartan, hegoaldeko harmailetako hesiak erori eta gutxienez 68 lagun zauritu ziren.

2014ko azaroan Nafarroako Parlamentuak Osasunak Nafarroako ogasunarekin zeukan 53 milioiko zorra ondarearekin ordaintzea onartu zuen. Europako Batzordeak erabaki honen legezkotasunari buruz galdetu zuen. 2014ko abenduan Luis Sabalza Osasunako presidente bilakatu zen. Denboraldi gogorraren ondoren Sabadellen azken partidan luzapenean sarturiko golari esker Bigarren Mailan mantentzea lortu zuen.

Bigarren Mailako 2015-16 denboraldia lidergoan hasi zuen Osasunak eta, denboraldiaren erdialdean txakalaldia izan zuen arren, azken partidan Oviedon 0-5 irabazita 6. postua lortu zuenez igoera play-offak jokatu zituen. Nastic eta Girona kanporatu ondoren Lehen Mailara itzultzea lortu zuen. Alabaina, denboraldia ez zuen batere ongi hasi eta 11. jardunaldian Enrique Martín Monreal entrenatzailea kanporatu behar izan zuen. Ondoren Joaquín Caparros eta Petar Vasiljevićek hartu zuten taldearen ardura, baina denboraldi guztia azken postuan egin ondoren 19. amaitu eta maila galdu zuen.

 Lehen Mailako egonkortzea (2018-2023) 
2018-19 denboraldirako Jagoba Arrasate entrenatzailea fitxatu zuen Osasunak eta, denboraldi bikaina eginda, hiru jardunaldiren faltan Lehen Mailara itzultzeko sailkatzea lortu zuen. 2019-20 denboraldia nahiko ona izan zen eta 10. postuan amaitu zuen liga. Hurrengo denboraldia oso gaizki hasi zuen baina lehen itzulia amaitu aurretik bolada ona hartu eta amaiera lasaia izan zuen, azkenean 11.a eginez.

Lehen Mailan erabat egonkortuta, 2022-23 denboraldian Errege Kopako finalean sartzea lortu zuen bere historian bigarren aldiz, finalerdietan Athletic kanporatu ondoren. Itzulerako partida San Mamesen izan zen eta ikusle kopuruaren errekorra hautsi zen partida hartan. Finala Real Madrilen aurka jokatu zuen, Sevillako Cartuja olinpiar zelaian, eta 2-1 emaitzaz galdu zuen: Real Madrilek berehala sartu zuen lehenbiziko gola, eta Osasunari kostatu zitzaion madrildarren nagusitasunari buelta ematea; baina gutxika-gutxika lortu zuen eta bigarren zatiko 12. minutuan Lucas Torrok berdinketaren gola egin zuen, harmailetan zeuden 23.000 osasunazaleen eromenerako; gorritxoek estu hartu zuten Real Madril, baina partidaren 70. minutuan bigarren gola sartu zuten Espainiako hiriburukoek eta Osasunak, pare bat gol aukera izan arren, ez zuen berriz ere berdinketa erdiesten asmatu.

2022-23 denboraldia biribiltzeko, Osasunak 7. postuan bukatu zuen liga, 53 punturekin. Horri esker, hurrengo denboraldian bere borzgarren parte-hartzea izan zuen Europan, Konferentzia Liga jokatzeko sailkatu baitzen. Parte-hartze hori ez zen hilabete batez batere ziurtaturik egon, 2023ko ekainaren 23an UEFAko ikuskatzaileek aholkatu baitzuten Osasuna liga horretatik kanpo uztea, Iruñeko taldeak 2013-2014ko denboraldian Espainiako Ligako 37. eta 38. jardunaldietako Betisen bi partidak adostu zituelako eta horrek UEFAren diziplina arauak urratzen dituelako. Azkenean, zuzenbide arruntak arrazoia eman zion Osasunari eta Konferentzia Liga jokatzerik izan zuen.

2023ko uztailaren 6an Osasunak bigarren aldiz jaurti zuen Iruñeko sanferminei hasiera ematen dien txupinazoa, azken denboraldian lorturiko emaitzen gorespen moduan. Bigarren aldi horretan Luis Sabalza lehendakariak izan zuen hori egiteko ohorea.

Osasunak ilusio handiz ekin zion Europako txapelketetako bere borzgarren parte-hartzeari, baina ez zen sobera ongi hasi, gorritxoek Brujas taldearen aurka galdu baitzuten Sadarreko joaneko partidan.

 Uniformea 

Osasuna futbol klubaren uniformea hasiera hasieratik elastiko gorria eta galtza urdinak izan dira, taldearen armarrian agertzen diren koloreak hain zuzen ere.

 Etxeko ekipamenduaren bilakaera 

 Kanpoko ekipamenduaren bilakaera 

 Ereserkia 

 Estadioak 
 Zabalguneko zelaia (1919-1921)
 Zalditegiko zelaia (1921-1922)
 Donibane zelaia (1922-1967)
 Sadar estadioa (1967-gaur egun)

 Taldearen datuak 
 Orokorrak 
2023-24 denboraldia barne:

 Denboraldiak 1. mailan: 42
 Denboraldiak 2. mailan: 37
 Denboraldiak 2. B mailan: 0
 Denboraldiak 3. mailan: 13
 Ligako posturik onena: 4.a lehen mailan (1990-91 eta 2005-06 denboraldietan)

 Kirol lorpenak 
 Nazioartean (0) 

 Txapeldunen Liga:
 Parte hartze bat 2006-07an.
 UEFA Europa League:
 Finalerdiak (1): 2007
 Final zortzienak (1): 1991
 Parte hartzeak (4): 1985-86, 1991-92, 2005-06, 2006-07
 Konferentzia Liga:
 Parte-hartze bat 2023-24an.
 Munduko talderik onena (2006ko abenduan)
 Espainian (11) 
 Lehen maila:
 Laugarrena 1990-91 eta 2005-06an.
 Bigarren maila:
 Txapelduna (4): 1953, 1956, 1961, 2019
 Hirugarren maila:
 Txapelduna (7): 1932, 1948, 1949, 1969, 1972, 1975, 1977
 Errege Kopa:
 Txapelduna (0)
 Finalista (2): 2005, 2023
 Finalerdiak (4): 1935, 1936, 1988, 2003
 Beste txapelketa batzuk 
 Espainiako Federazioko Presidentearen Kopa (0): finalista 1940an.
 Nafarroako Lehen Mailako Txapelketa (2): 1929, 1939.
 Iruñea Hiria Trofeoa (22): 1969, 1978, 1980, 1982, 1984, 1985, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1995, 1998, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2011.
 Anberes Saria (1): 1957.
 Colombino Trofeoa (1): 2019.

 Azken urteetako ibilbidea 

 Markak Taldearen sailkapenak ikusteko, sakatu hemen. Denboraldiak 
2023-24 denboraldia barne:
 Denboraldiak 1. mailan: 42
 Denboraldiak 2. mailan: 36
 Denboraldiak 2. B mailan: 0
 Denboraldiak 3. mailan: 13
 Ligako posturik onena: 4.a lehen mailan (1990-91 eta 2005-06 denboraldietan)

 Lehen mailako estatistikak 
 Lehen mailan aritutako denboraldiak: 40 (2021-22 barne)
 Partidak guztira, 2021-22 amaiera arte: 1.430 partida (461 irabazi, 361 berdindu, 608 galdu). 1.617 gol sartu eta 1.986 jaso.
 Gol tarterik handiena alde: 6-0, Betisen aurka (1935-36).

 Jokalariak 

 Partida gehien jokatu dituzten jokalariak 

 Golegile onenak 

 Denboraldi bakarrean 
 Julian Bergara 20 gol 22 partidatan (1935-36)
 Ivan Rosado 14 gol 38 partidatan (2000-01)
 Sabino Andonegi 13 gol 30 partidatan (1954-55 eta 1957-58)

 Entrenatzaileak 
 Entrenatzailerik iraunkorrenak:
 Pedro Mari Zabalza 279 partida (1987tik 1994ra)
 Javier Aguirre 142 partida (2002tik 2006ra)
 Ivan Brzic 113 partida (1983tik 1987ra)

 Presidenteak 
 Presidenterik iraunkorrena: Fermin Ezkurra 14 denboraldi.

 Entrenatzaileak 
 XX. mendeko entrenatzaileak 

 XXI. mendeko entrenatzaileak 

 Presidenteak 
 1920-21 Joaquín Rasero
 1921-23 Rafael Álvarez
 1923-24 Natalio Cayuela
 1924-28 Aurelio Álvarez
 1928-35 Natalio Cayuela
 1935-36 Ambrosio Izu
 1936-39 Angel Lazkano
 1939-41 Vicente Jauregi
 1941-43 Antonio Lizartza
 1943-44 Antonio Archanco
 1944-47 Antonio Lizartza
 1947-48 Antonio Maria Isturitz
 1948-51 Angel Goikoetxea
 1951-54 Daniel Taberna
 1954-55 Anastasio Andia
 1955-59 Valentín Pueyo
 1959-70 Jacinto Saldise
 1970-71 Emilio Garcia Ganuza
 1971-94 Fermin Ezkurra
 1994-96 Javier Garro
 1996-98 Juan Luis Irigarai
 1998-02 Javier Miranda
 2002-12 Patxi Izko
 2012-14 Miguel Artxanko
 2014 Javier Zabaleta
 2014-egun Luis Sabalza

 Lehen mailako taldekideak Denboraldi ezberdinetako lehen taldeko kideak.
 Osasunako 2023-2024 denboraldiko lehen taldeko kideak
 Osasunako 2022-2023 denboraldiko lehen taldeko kideak
 Osasunako 2021-2022 denboraldiko lehen taldeko kideak
 Osasunako 2020-2021 denboraldiko lehen taldeko kideak
 Osasunako 2019-2020 denboraldiko lehen taldeko kideak
 Osasunako 2018-2019 denboraldiko lehen taldeko kideak
 Osasunako 2017-2018 denboraldiko lehen taldeko kideak
 Osasunako 2016-2017 denboraldiko lehen taldeko kideak
 Osasunako 2015-2016 denboraldiko lehen taldeko kideak
 Osasunako 2014-2015 denboraldiko lehen taldeko kideak
 Osasunako 2007-2008 denboraldiko lehen taldeko kideak
 Osasunako 2006-2007 denboraldiko lehen taldeko kideak
 Osasunako 2005-2006 denboraldiko lehen taldeko kideak

 2023/2024 Taldea 
2023ko uztailaren 6an eguneratua.

 Utzitako jokalariak 

 Harrobia 
 Osasuna Promesas
 Osasunako Gazte Ohorezko maila taldea
 Osasunako Gazte Nazio-Liga taldea
 Osasunako Kadete A taldea
 Osasunako Kadete B taldea
 Osasunako Haur A taldea
 Osasunako Haur B taldea
 Osasunako Futbol 7 A taldea
 Osasunako Futbol 7 B taldea
 Osasunako Futbol 7 C taldea
 Osasunako Futbol 7 D taldea
 Osasunako Benjamin A taldea
 Osasunako Benjamin B taldea
 Osasunako Benjamin C taldea
 Osasunako Benjamin D taldea

 Ikus gainera 
 Euskal derbia
 Nafar-aragoiar derbia

 Erreferentziak 
 Asier Legarda Ereño: "1.000 partida onenen artean" in 2007ko otsailaren 21eko Berria'', 28-29 or.

Kanpo estekak 
 Webgune ofiziala, osasuna.es
 "Mende bat pasioz taupaka" (Berria, 2020/10/24).

Osasuna futbol taldea