Azaroaren 11

Azaroaren 11 gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta hamabostgarren eguna da, 316.a bisurteetan. 50 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 1978 - ETAk bi goardia zibil erail zituen Gipuzkoan.
 1979 - ETAk Javier Ruperez UCDko politikaria bahitu zuen.
 1996 - ETAk Cosme Delclaux bahitu zuen.
 1995 - Bilboko metroa inauguratu zen, Plentziatik Zazpi kaleetara doan tartea.
 2009 - Espainiako errege-erreginek eta Karolina Monakokoak Donostiara joan eta Aquariuma berriz inauguratu zuten.
 2010 - Becky ekaitzak Bermeon hildako bat eta kalte handiak eragin ditu Euskal Herriko kostaldean, batez ere Donostian.

Mundua 
 844 - Kordobako Emirerria eta bikingoen arteko Tabladako gudua
 1889 - Washington Ameriketako Estatu Batuetako 42. estatua bihurtu zen.
 1918:
 Lehen Mundu Gerra amaitu zen, Alemaniak armistizioa sinatu eta Frantziari Alsazia eta Lorrena itzuliz.
 Poloniak independentzia politikoa lortu zuen.
 1942 - Bigarren Mundu Gerran, naziek Vichy (Frantziako hegoaldean) hartu zuten.
 1965 - Rhodesiak aldebakarreko independentzia aldarrikatu zuen.
 1975 - Angolak independentzia politikoa lortu zuen.
 1978 - Galaxia operazioa: Espainiar militar talde bat egun gutxiren buruan estatu-kolpe bat burutzeko egitasmoa prestatzeko Madrilgo Galaxia kafetegian bildu zen.
 1981 - Antigua eta Barbuda Nazio Batuen Erakundeko kide gisa
 2010 - Port-au-Prince larrialdi egoeran kolerarengatik.

Arte eta kultura

Euskal Herria 
 1926 - El caserío (euskaraz: Baserria), Jesus Guridiren musika eta F. Romero eta G. Fernández-Shawren libretoa duen zarzuela estreinatu zen Madrilgo Zarzuelako Antzokian.
 2011 - Laugarren Xilaba Bertsulari Xapelketako finalean Sustrai Colinak bere lehenengo txapela jantzi zuen.

Mundua 
 1943 - Sahara filma estreinatu zen, Zoltán Kordak zuzendu eta Humphrey Bogart aktoreak antzeztu zutelarik.
 1947 - Gentleman's Agreement (Jaunaren Adostasunaz) filma estreinatu zen, Elia Kazanek zuzendu eta Gregory Peck, Dorothy McGuire, John Garfield, Celeste Holm, June Havoc eta Anne Revere aktoreek antzeztu zuten.
 1967 - Cool Hand Luke filma estreinatu zen, Stuart Rosenbergek zuzendu eta Paul Newman, George Kennedy eta Strother Martin aktoreek antzeztu zutelarik.
 2001 - Monster's Ball (Mustruoaren Pilota) filma estreinatu zen, Marc Forsterek zuzendu eta Billy Bob Thornton, Halle Berry, Heath Ledger, Peter Boyle eta Sean Combs aktoreek antzeztu zutelarik.
 2009 - Harry Brown filma estreinatu zen, Daniel Barberek zuzendu eta Michael Caine, Emily Mortimer, Ben Drew, Charlie Creed-Miles, David Bradley, Jack O'Connell eta Sean Harris aktoreek antzeztu zuten.

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria

Mundua 
 1939 - George Van Biesbroeckek Armisticia asteroidea aurkitu zuen.
 2006 - Japonian PlayStation 3 bideo-jokoen kontsola merkaturatu zen.

Kirolak

Euskal Herria

Mundua

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1742 - Jean Dyzès, lapurtar politikaria (h. 1830).
 1755 - Martin Alzaga, aramaioar merkataria, politikaria eta Buenos Airesko alkatea (h. 1812).
 1839 - Martina de Zuricalday, bilbotar enpresaburua, pasteldegi-txokolategien aitzindaritzat hartua Euskal Herrian (h. 1932).
 1880 - Martin Zubeldia, Gumersindo de Estella, nafar fraide kaputxinoa (h. 1974).
 1898 - José María Laka, bizkaitar futbolaria (h. 1977).
 1905 - Martin Itziar, euskal idazlea (h. 1978).
 1908 - Serafín Ahedo, euskal herritar futbolaria (h. 1988).
 1911 - Jose Sagarna, bizkaitar abadea, Gerra Zibilean frankistek eraila (h. 1936).
 1912 - Jaime del Burgo, nafar artikulugile eta historialaria (h. 2005).
 1916 - Mattin Treku, euskal idazle eta bertsolaria (h. 1981).
 1919 - Castor Narvarte, gipuzkoar filosofo, unibertsitate-irakasle, idazle eta ideia demokratikoen defendatzailea (h. 2011).
 1921 - Martin Ugalde, gipuzkoar kazetaria, euskal idazlea eta politikaria (h. 2004).
 1923 - Jose Luis Goti, bizkaitar sendagilea (h. 1998).
 1924 - Luis Martín-Santos, donostiar idazle eta sendagilea, Marokon (h. 1964).
 1925 - Jose Luis Lekuona, Lexoti, gipuzkoar bertsolaria (h. 2006).
 1927 - Juan Maria Lekuona, euskal olerkari, irakasle eta idazlea (h. 2005).
 1931 - Adolfo Sarasketa, gipuzkoar futbolaria (h. 2015).
 1933 - Javier Garro, nafar dentista eta Osasunako presidentea (h. 2003).
 1937 - Juan Jose Etxabe, ETAko buruzagia eta lehen ekintzaileetako bat (h. 1996).
 1939 - Ramuntxo Kanblong, lapurtar politikari jeltzalea, Ipar Buru Batzarraren presidentea (h. 2021).
 1944 - Eugenio Arellano, nafar apaiz katolikoa.
 1947 -
 José Ramón Betzuen, bizkaitar futbolaria ohia.
 Pedro Eza Goyeneche, UPNko nafar politikaria.
 Imanol, euskal egile abeslaria (h. 2004).
 1949 - Aitor Agirre, bizkaitar futbolari ohia.
 1950 - Maribel Arriortua, bizkaitar kimikaria eta EHUko irakaslea.
 1959 - Joseba Barandiaran, German Rodriguezen hilketaren aurka manifestatzen ari zela Poliziak tiroz hil zuen gipuzkoar gaztea (h. 1978).
 1960 - Ángel José Gómez Montoro, Nafarroako Unibertsitateko errektore ohia, Zamoran.
 1962 - Arturo Azkorra, bizkaitar telekomunikazio ingeniaria.
 1964 - Anabel Alonso, bizkaitar aktore eta telebistako aurkezlea.
 1967 - Klaudio Landa, bizkaitar kazetari eta telebista aurkezlea.
 1970 -
 Idurre Eskisabel, gipuzkoar kazetaria eta antropologoa, EHUko kazetaritza irakaslea.
 José Tomás Toro, bizkaitar judoka ohia.
 1974 - Gorka Maneiro, UPyDko gipuzkoar politikaria.
 1984 - Borja Fernández, bizkaitar patinatzaile ohia.
 1986 - Javier Iriarte, nafar txirrindularia.
 1987 - Kepa del Olmo, bizkaitar futbolari ohia.
 1989 - Ibai Gómez, bizkaitar futbolaria.
 1997 - Oier Luengo, bizkaitar futbolaria.

Mundua 
 1050 - Henrike IV.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1106).
 1154 - Antso I.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (h. 1211).
 1155 - Alfontso VIII.a Gaztelakoa, Gaztelako erregea (h. 1214).
 1491 - Martin Bucer, erreforma-garaiko erlijio-berritzaile alemana (h. 1551).
 1493 - Paracelso, suitzar mediku, botaniko, alkimista, astrologo eta okultista (h. 1541).
 1579 - Frans Snyders, flandriar margolaria (h. 1657).
 1664 - René de Beauvau, frantziar artzapezpikua (h. 1739).
 1730 - Jacques de Flesselles, Parisko merkatarien azken prebostea (h. 1789).
 1744 - Abigail Smith Adams, bigarren AEBtako Lehen Dama (h. 1818).
 1748 - Karlos IV.a Espainiakoa, Ehiztaria, Espainiako erregea (h. 1819).
 1785 - Diponegoro, Javako uharteko Jogjakarta hiriko printzea (h. 1885).
 1821 - Fiodor Dostojevski, errusiar idazlea (h. 1881).
 1826 - Elise Arnberg, suediar miniaturista eta argazkilaria (h. 1891).
 1832 - Philippe Jolyet, frantziar margolaria (h. 1908).
 1838 - Eugène Lefébure, frantziar egiptologoa (h. 1908).
 1845 - Jules Guesde, frantziar politikaria (h. 1922).
 1846 - Eulalie Papavoine, Parisko jostuna, Parisko Komunan parte hartu zuena (h. 1875).
 1852 - Franz Conrad von Hötzendorf, Lehen Mundu Gerran paper oso garrantzitsua izan zuen austriarra (h. 1925).
 1859 - Belle Gunness, norvegiar-estatubatuar serieko hiltzailea (h. 1908).
 1863 - Paul Signac, frantziar margolaria (h. 1935).
 1864 - Alfred Hermann Fried, austriar kazetari eta bakezalea, 1911ko Bakearen Nobel Saria (h. 1921).
 1866 - Antoine Meillet, frantziar hizkuntzalaria (h. 1936).
 1867 - James Edward Quibell, britainiar egiptologoa (h. 1935).
 1869 - Viktor Emanuel III.a Italiakoa, Italiako erregea (h. 1947).
 1870 - Sigfrid Edström, suediar industrialaria, Nazioarteko Batzorde Olinpikoko 4. presidentea (h. 1964).
 1875 - Vesto Melvin Slipher, estatubatuar astronomoa (h. 1969).
 1882 - Gustavo VI.a Adolfo Suediakoa, Suediako erregea (h. 1973).
 1883 - T. F. O'Rahilly, irlandar hizkuntalaria (h. 1953).
 1885 - George S. Patton, estatubatuar militarra (h. 1945).
 1893 - Paul van Zeeland, Belgikako lehen ministroa (h. 1973).
 1898 - René Clair, frantziar zinemagilea (h. 1981).
 1904 - Alger Hiss, estatubatuar legelari eta diplomatikoa, Sobietar Batasuneko espioia (h. 1996).
 1906 - Georg Aumann, alemaniar matematikaria (h. 1980).
 1909 - Robert Ryan, estatubatuar aktorea (h. 1973).
 1910 - Carl Alvar Wirtanen, estatubatuar astronomoa (h. 1990).
 1911 -
 Magda Goebbels, Joseph Goebbels Hirugarren Reicheko Propaganda ministroaren emaztea (h. 1945).
 Roberto Matta, txiletar margolaria, bere herrialdeko artistarik ospetsuenetarikoa (h. 2002).
 José María Sánchez-Silva, espainiar idazle eta kazetaria (h. 2002).
 1914 -
 Taslim Olawale Elias, nigeriar Nazioarteko Justizia Auzitegiko presidentea (h. 1991).
 Howard Fast, estatubatuar eleberrigilea (h. 2003).
 Eugene Nida, XX. mendeko itzulpen teorialari eta Bibliaren itzultzaile handienetako bat (h. 2011).
 1915 - Anna Schwartz, estatubatuar ekonomialaria (h. 2012).
 1917 - Manuel Alexandre, espainiar aktorea (h. 2010).
 1918 -
 Stubby Kaye, estatubatuar aktore eta umorista (h. 1997).
 Florencia Pérez Padilla, Rosario, sevillar flamenko-dantzaria, aktorea, enpresaburua eta irakaslea (h. 2000).
 1920 - Roy Jenkins, britainiar politikaria, politikarien biografoa eta Europako Batzordeko presidentea (h. 2003).
 1921 - Milorad Pavić, serbiar futbolari eta entrenatzailea (h. 2005).
 1922 -
 George Blake, britainiar espioia (h. 2020).
 Kurt Vonnegut, estatubatuar eleberrigilea (h. 2007).
 1925 -
 John Guillermin, britainiar zinemagilea (h. 2015).
 Jonathan Winters, estatubatuar aktore eta umorista (h. 2013).
 1926 -
 José Manuel Caballero Bonald, espainiar poeta, nobelista eta saiakera-idazlea (h. 2021).
 Noah Gordon, ingelesezko eleberrigilea eta kazetaria, Estatu Batuetako bere garaiko idazle hoberenetakoa (h. 2021).
 1928 -
 Carlos Fuentes, mexikar idazlea, Latinoamerikako idazlerik handienetakoa eta emankorrenetakoa (h. 2012).
 Gracita Morales, espainiar aktorea (h. 1995).
 1929 - Hans Magnus Enzensberger, alemaniar kazetari, poeta eta saiakera idazlea (h. 2022).
 1930 -
 Mildred Dresselhaus, "Karbonoaren zientziaren erregina" (h. 2017).
 Alevtina Koltxina, sobietar iraupen-eskiatzailea (h. 2022).
 1932 - Jorge Lavelli, argentinar antzerki-zuzendaria (h. 2023).
 1933 -
 Elizabeth Evatt, australiar abokatu eta legelari erreformista.
 Rosa Regàs, kataluniar idazlea, Espainiako Liburutegi Nazionaleko zuzendari nagusia.
 1935 -
 Bibi Andersson, suediar aktorea (h. 2019).
 Marie-Pierre Pruvot, aljeriar-frantziar artista eszenikoa.
 1938 - Wu Yi, Txinako "burdinezko dama", txinatar politikaria.
 1939 - Klavdia Boiarskikh, sobietar iraupen eskiatzailea (h. 2009).
 1941 - Jorge Solari, argentinar futbolari ohi eta entrenatzailea.
 1942 -
 Charles Konan Banny, Boli Kostako lehen ministroa (h. 2021).
 Juan Pardo, espainiar kantautore, musikagile eta abeslaria.
 1944 - Pepe Sancho, espainiar aktorea (h. 2013).
 1945 - Daniel Ortega, Nikaraguako presidentea.
 1948 -
 Jordi Estadella, kataluniar kazetari, gastronomo, irrati esatari, telebistako aurkezle eta bikoiztailea (h. 2010).
 Victoria Prego, espainiar kazetaria.
 1949 - Ismail Petra Kelantangoa, Kelantango sultana (h. 2019).
 1951 - Kim Peek, Savant sindromedun estatubatuar ospetsua (h. 2009).
 1952 - Shamim Azad, bengaliar-britainiar idazle elebiduna.
 1955 - Jigme Singye Wangchuck, Bhutango Dragoi Errege ohia.
 1956 - Edgar Lungu, Zambiako presidentea.
 1957 - Ana Pastor Julián, espainiar medikua eta PPko politikaria.
 1958 - Luz Casal, espainiar pop-rock abeslaria.
 1960 - Stanley Tucci, estatubatuar aktore eta zinema zuzendaria.
 1962 -
 Demi Moore, estatubatuar aktorea.
 Judi Trott, ingeles aktorea.
 1964 - Calista Flockhart, estatubatuar aktorea.
 1966 -
 Benedicta Boccoli, italiar aktorea.
 Alison Doody, irlandar aktorea.
 1974 - Leonardo DiCaprio, estatubatuar aktorea.
 1978 - Emma Pedreira, galiziar idazlea, galegoz idazten duena.
 1981 - Abril Zamora, kataluniar aktorea eta zuzendaria.
 1983 -
 Philipp Lahm, alemaniar futbolari ohia.
 Vittoria Schisano, italiar aktorea.
 1990 - Tom Dumoulin, herbeherear txirrindularia.
 1996 - Robin Le Normand, frantziar futbolaria.
 1998 - Samara Joy, estatubatuar jazz-kantaria.

Heriotzak

Euskal Herria 
 1542 - Mikel Jatsu Azpilikueta, agaramontar leinuko Xabierko jauna (j. ).
 1749 - Matías Escalzo, nafar apaiz katolikoa, Astorgako apezpikua (j. 1690).
 1767 - Gaspar Miranda, errioxar elizgizona, Iruñeko apezpikua (j. 1687).
 1817 - Francisco Xavier Mina (Mina gaztea), Espainiako Independentzia Gerran parte hartu zuen gerrillaria, Mexikon (j. 1789).
 1873 - Eusebio Maria Azkue, euskal idazlea (j. 1813).
 1958 - Angel Agirretxe, bizkaitar politikari jeltzale eta medikua (j. 1905).
 1960 - Gaëtan Bernoville, euskal herritar frantsesezko idazlea, Parisen (j. 1889).
 1965 - Mixel Dargaitz, lapurtar bertsolaria, Landetan (j. 1892).
 1968 - Eusebio Irujo Ollo, nafar farmazialaria eta politikaria (j. 1893).
 1970 - Víctor Zubizarreta, bizkaitar musikagile, organo-jole eta pedagogoa (j. 1899).
 1979 - Mikel Arregi Marin, nafar politikaria, Guardia Zibilak eraila (j. 1947).
 2018 - Concha Laca, zeramikaria, artisaua, dekoratzailea eta eskultorea (j. 1925).

Mundua 
 565 - Justiniano I.a, Erromako enperadorea (j. 483).
 1028 - Konstantino VIII.a, bizantziar enperadorea (j. 960).
 1285 - Petri III.a Aragoikoa, Aragoiko eta Valentziako erregea,Bartzelonako kondea eta Siziliako erregea (j. 1240).
 1288 - Beatriz Brabantekoa, Turingiako landgravesa ezkontidea eta Flandriako kondesa ezkontidea (j. 1225).
 1484 - Luigi Pulci, italiar poeta (j. 1432).
 1561 - Hans Tausen, daniar erreformatzailea (j. 1494).
 1565 - Obu Toramasa, Sengoku aroko japoniar samuraia (j. 1504).
 1638 - Cornelis van Haarlem, Herbehereetako Urrezko Aroko margolaria (j. 1562).
 1677 - Barbara Strozzi, barrokoko italiar abeslari eta musikagilea (j. 1619).
 1751 - Julien Offroy de La Mettrie, frantziar sendagile eta filosofoa (j. 1709).
 1783 - Bartolomeo Altomonte, austriar margolari barrokoa (j. 1694).
 1806 - Fra Diavolo, italiar abenturazalea, Calabria frantsesen kontra errebela zedin saiatu zena (j. 1771).
 1810 - Johann Zoffany, alemaniar margolari neoklasikoa (j. 1733).
 1855 - Søren Kierkegaard, daniar filosofoa (j. 1813).
 1861 - Petri V.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (j. 1837).
 1880 -
 Ned Kelly, australiar bidelapurra (j. 1854-1855).
 Lucretia Mott, emakumeen eskubideen defendatzaile estatubatuarra (j. 1793).
 1917 - 
 Liliʻuokalani, Hawaiiko Erresuma independenteko azken estatuburua (j. 1838).
 Maria Firmina dos Reis, brasildar idazlea (j. 1822).
 1918 -
 Leonardo Rucabado, kantabriar arkitektoa (j. 1875).
 Augustin Trébuchon, Lehen Mundu Gerran hil zen azken soldadu frantsesa (j. 1878).
 1927 - Wilhelm Johannsen, daniar botanikoa (j. 1857).
 1938 - Mary Mallon, Mary tifoidea, Salmonella bakterioaren eramaile osasuntsua, nahi gabe pertsona asko kutsatu zituelako ospetsua (j. 1869).
 1945 - Jerome Kern, estatubatuar musikagilea (j. 1885).
 1947 - Annie Londonderry, estatubatuar  txirrindularia, kazetaria eta abenturazalea, munduan bizikletaz ibili zen lehen emakumea  (j. 1870).
 1950 - Alexandros Diomidis, Greziako lehen ministroa (j. 1875).
 1966 - Domitila de Carvalho, portugaldar medikua, irakaslea, idazlea eta politikaria, Coimbrako Unibertsitatera joan zen lehen emakumea (j. 1871).
 1973 - Artturi Ilmari Virtanen, finlandiar biokimikaria, 1945eko Kimikako Nobel Saria (j. 1895).
 1974 - Eberardo Pavesi, italiar txirrindularia (j. 1883).
 1976 - Alexander Calder, estatubatuar eskultore, marrazkilari eta pintorea (j. 1898).
 1979 - Dimitri Tiomkin, Ukrainan jaiotako estatubatuar zinemarako musikaren konpositore eta orkestra zuzendaria (j. 1894).
 1990 -
 Alexis Minotis, greziar antzerki-zuzendari eta antzezlea (j. 1900).
 Yannis Ritsos, greziar poeta (j. 1909).
 1994 - Elizabeth Maconchy, irlandar jatorriko britainiar musikagilea (j. 1907).
 1995 - Koloman Gögh, txekoslovakiar futbolaria (j. 1948).
 1999 - Vivian Ernest Fuchs, britainiar geologo eta ikertzailea (j. 1908).
 2003 - Miquel Martí i Pol, kataluniar poeta, idazle eta itzultzailea izan zen, XX. mendeko ezagunenetakoa (j. 1929).
 2004 - Yasser Arafat, Palestinako buruzagia eta 1994ko Bakearen Nobel Saria (j. 1929).
 2005 -
 Maurits Coppieters, flandriar politikaria (j. 1920).
 Peter Drucker, estatubatuar kudeaketa-aditu eta idazlea (j. 1909).
 2006 - Esther Lederberg, estatubatuar mikrobiologoa izan zen, bakterioen genetikan aitzindaria (j. 1922).
 2007 -
 Anders Hald, daniar estatistikaria, estatistikaren historian egindako ikerketengatik ezaguna (j. 1913).
 Delbert Mann, estatubatuar telebista eta zinema zuzendaria (j. 1920).
 2010 - Carlos Edmundo de Ory, espainiar poeta eta narratzailea (j. 1923).
 2016 -
 Ilse Aichinger, austriar idazlea (j. 1921).
 Robert Vaughn, estatubatuar aktorea (j. 1932).
 2017 -
 Chiquito de la Calzada, espainiar aktore, abeslari eta umorista (j. 1932).
 Kirti Nidhi Bista, Nepalgo lehen ministroa (j. 1927).
 2018 - Douglas Rain, kanadar aktorea (j. 1928).
 2019 - Edward Zacca, Jamaikako jarduneko Gobernadore Orokorra (j. 1931).
 2020 - Khalifa bin Salman Al Khalifa, Bahraingo lehen ministroa (j. 1935).
 2021 -
 Graeme Edge, ingeles musikari, egile abeslari, bateria-jotzaile eta olerkaria, The Moody Blues taldeko kide sortzailea (j. 1941).
 Frederik de Klerk, Hegoafrikako estatu presidentea eta 1993ko Bakearen Nobel Saria (j. 1936).
 2022 -
 Gallagher, estatubatuar aktore eta umorista (j. 1946).
 María de las Mercedes Goicoa Fernández, galiziar pianista eta irakaslea (j. 1928).
 Keith Levene, ingeles musikaria, The Clash taldeko sortzaileetako bat (j. 1957).

Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Mattin, Martin, Xemartin, Marti eta Likene.
 Armistizio Eguna (1918): Ipar Euskal Herria eta Frantzian jaieguna.
 Haurtzaroaren egun unibertsala.

Kanpo estekak 

Azaroaren 10 | Urteko egutegi | Azaroaren 12