Henrike II.a Ingalaterrakoaren laudoa

Henrike II.a Ingalaterrakoaren laudoa errege honek Westminsterren 1177ko martxoaren 16an emandako laudoa izan zen. Laudoa Alfontso VIII.a Gaztelakoak eta Antso VI.a Nafarroakoak zituzten mugaldeko lehiak bukatzeko eman zuen 1176ko abuztuaren 25ean Gaztela eta Iruñeko erregeek zazpi urteko tregoa eta Ingalaterrako erregearen arbitrajea onartzea erabaki eta gero

Alderdien argumentuak

Nafarroako erregearen argumentuak 
Hona hemen nafar enbaxadoreen argumentuak:
 Gaztelarrek Iruñeko erregea eta Antso III.aren lehensemea zen Gartzia III.a Santxez (1004-1035) "Naiarakoa" erail eta, Antso IV.a "Peñalengoa"ren hilketaren ondoren erresuma eskubiderik izan gabe eta indarrez ("per violentian fuit expulsus") okupatu zutela.
 Iruñeko erregeak erresuma Jainkoaren borondateari ezker zuela.
 Bertokoek ("naturalium hominum”) Iruñeko erregeari fideltasuna azaldu ziotela.
 Legea, Usadioa, Kanon eta Zuzenbideak honela ziotela.

Gaztelako erregearen argumentuak 
Hona hemen gaztelar enbaxadoreen argumentuak:
 Alfontso VIII.a Gaztelakoa Antso IV.a Nafarroakoa Iruñeko erregearen ondorengoa zela.
 Antso IV.a "Peñalengoa"ren hilketaren ondoren, Nafarroa eta Naiara Gares eta Zangoza arte Gaztelako erregea zen Alfontso VI.a Gaztelakoarenak zirela.
 Iruñeko erregea zen Antso VI.ak, Alfonso VIII.aren adingabetasuna aprobetxatuz,Naiara eta Ebroren hegoaldean zeuden lurrak berreskuratu zituela.
 Gaztelako erregeak Toledo konkistatu zuela.

Alderdien eskaerak

Nafarroako erregearen eskaerak 
 Cudeyoko monasterioa, Montes de Oca, San Vicenteko harana, Ojacastroko harana, Cinco Villas, Montenegro de Cameros eta Albako mendigunea Agreda arte berreskuratzea ez ezik, bertatik eta Nafarroaraino doan eskualdea eta Antso IV.a "Peñalengoa" hil zenetik jasotako errentak ere berreskuratzea.
 Gainera, enperadoreak Gartziari indarrez kendutakoa berreskuratzea, hau da, Naiara, Grañón, Pancorvo, Belorado, Cerezo de Río Tirón, Monasterio, Cellorigo, Bilibio, Meltria, Viguera, Clavijo, Berberana eta Lantarón.
 Belorado izatea.
 Orduan berriki kendutako gazteluak bere errentak barne Quel, Ocon, Pazuengos, Grañon, Cerezo de Río Tirón, Valluércanes, Treviana, Murillo, Ameyugo, Miranda, Santa Gadea, Salinas, Zabalate, Malvecino, Leguín eta Godín hain zuzen ere.
 Gainera, Gaztelako erregeak Nafarroako erregeari maileguz emandako ehun mila zilarrezko markoak itzultzea.

Gaztelako erregearen eskaerak 
Hona hemen gaztelar enbaxadoreen argumentuak:
 Errioxan dauden Logroño, Entrena, Navarrete, Ausejo, Autol eta Resa, Araban dauden Estibalizko eta Divinako merkatuak, eta Durangaldea berreskuratzea.
 Zaragozako probintzian dagoen Rueda de Jalón berreskuratzea ere
 Era berean, erregeak Logroñon eta beste hirietan izandako errentak ematea, 100.000 urrezko markotan balioztatuak.
 Gainera, Gares eta Zangoza eta bertatik Ebroraino doan eskualdea.
 Tuteraren erdia izatea, amaren partetik jasotakotzat zuelako, Tutera inolaz ere Nafarroakoa zela esanez.

Ebazpena 
Ingalaterrako erregeak emandako erabakiaren bitartez, 1158an izandako mugak, Alfontso VIII.a Gaztelakoaren erreginaldiaren hasierakoak, berrezarri behar zituzten. Hau da, Nafarroako Erresumak Errioxa gehiena eta Bureba uko egin zituen hamar urtez hiru mila marabedi jasotzearen alde, Burgosen lau hilabetero ordainduta.

Nahiz eta laudoa esplizitua izan ez, historialari batzuen arabera laudoak Nafarroako Erresumaren Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiaren jabetza berretsi zuen. Besteek, aldiz, Nafarroako Erresumak Gipuzkoa, Durangaldea, Errioxako Leguín eta Zabalate eta Araba Añana gabe mantendu zituela uste dute. 

Henrike II.aren ebazpena inpartziala eta bidezkoa izan omen zen eta ondorioz, bai batzuk zein besteak ez ziren konforme geratu erabakitakoarekin. Hala ere, zenbait historialariren ustez, azkenean praktikan Henrike II.aren laudoak mesede gehiago egin zion Gaztelari Nafarroari baino, errege ingelesak erresuma piriniarra lehiakide gisa ikusten omen zuelako Akitanian.

Laudoa zein aurreko itunaren latinezko testu jatorrizkoak Londresko British Museumean daude.. Hona hemen laudoaren testua:

Hau da, Gaztelako Erresumak Logroño, Navarrete, Entrena, Autol, Ausejo eta bere eskualdeak eta Nafarroako Erresumak Leguín, Zabalate eta Godíngo gazteluak eta hamar urtez hiru mila marabedi urtero lortu zituzten.

Ondorioak 
Laudoa ez zen gaztelarren ezta nafarren gustukoa izan. Gaztelako erregeak ez zuen errespetatu eta 1177ko uztailean Cuencan Aragoiko erregearekin batera, eta berriro 1179ko martxoan Soriako Cazorlan, Nafarroako Erresuma eta islamdarren lurraldeak banatu zituen. Mehatxua Antso VI.a Nafarroakoak, 1177ko apirilean, laudoa martxan jartzea eta erresuma bien arteko muga Naiara eta Logroño artean kokatzea erabaki zuen.

Nolanahi ere, Bizkaiko mendebaldea, Enkarterri zein Bizkaiko Jaurerria, Gaztelako Erresumaren kontrolpean zegoela, ez zen inoiz ordutik aurrera nafarren eskuetan izango.

Erreferentziak

Bibliografia 
 
 Elizari Huarte, Juan Francisco: "Tiempos de ruptura, tiempos de sosiego", "Historia Ilustrada de Navarra" liburuan (1993) Iruñea: Diario de Navarra

Kanpo estekak 
  Aurreko ituna eta laudoaren transkripzioa eta gaztelaniazko itzulpena

Nafarroako historia
Espainiako historia
Gaztelako Erresumako itunak