Abenduaren 23

Abenduaren 23a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta berrogeita hamazazpigarren eguna da, 358.a bisurteetan. 8 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 1978 - ETAk, Pedro Garrido Caro enpresaburua erail zuen Donostian.

Mundua 
 1534 - Basseineko tratatua, Guyarateko sah zen Bahadur sultanak Bassein, Mumbai, Karanja eta Sasette uharteak Portugaleko koroari egiletsi zizkion.
 1972 - Managuako hiria (Nikaragua) lurrikara batek suntsitu zuen, 6.000 hildako baino gehiago utziz.
 2005 - Azerbaijango Baku hirian egondako hegazkin istripu batek 23 hildako eragin zituen.

Arte eta kultura

Euskal Herria

Mundua 
 1954 - 20,000 Leagues Under the Sea ("20.000 Legoa Itsas Azpitik") filma estreinatu zen, Richard Fleischerek zuzendu eta Kirk Douglas, James Mason, Peter Lorre eta Paul Lukas aktoreek antzeztu zutelarik.
 1970 - Little Big Man ("Gizon Txiki Handia") filma estreinatu zen, Arthur Pennek zuzendu eta Dustin Hoffman, Faye Dunaway, Chief Dan George, Martin Balsam, Richard Mulligan eta Cal Bellini aktoreek antzeztu zuten.
 1992 - Scent of a Woman ("Emakumearen Esentzia") filma estreinatu zen, Martin Brestek zuzendu eta Al Pacino eta Chris O'Donnell aktoreek antzeztu zuten.
 1987 - Good Morning, Vietnam ("Egunon, Vietnam") filma estreinatu zen, Barry Levinsonek zuzendu eta Robin Williams eta Forest Whitaker aktoreek antzeztu zutelarik.
 1994 - Legends of the Fall ("Udazken Kondairak") filma estreinatu zen, Edward Zwickek zuzendu eta Brad Pitt, Anthony Hopkins, Aidan Quinn, Julia Ormond eta Henry Thomas aktoreek antzeztu zutelarik.
 2005 - Munich filma estreinatu zen, Steven Spielbergek zuzendu eta Eric Bana, Daniel Craig, Ciarán Hinds, Mathieu Kassovitz, Hanns Zischler eta Geoffrey Rush aktoreek antezeztu zutelarik.
 2009 - Solomon Kane filma estreinatu zen, Michael J. Bassettek zuzendu eta Max von Sydow, James Purefoy, Rachel Hurd-Wood eta Pete Postlethwaite aktoreek antzeztu zuten.

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria 
 2008 - Gasteizko tranbia inauguratu zen.

Mundua

Kirolak

Euskal Herria

Mundua

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1840 - Pedro Jose Elizegi Maiz, Pello Errota, euskal bertsolaria (h. 1919).
 1843 - César del Villar, bizkaitar militar eta politikaria (h. 1917).
 1854 - Victor Txabarri, bizkaitar enpresaburua (h. 1900).
 1867 - Victoria Mallabiabarrena, bizkaitar soprano lirikoa, Madril eta Kubako eszenatokietan aritutakoa (h. 1960).
 1926 - Jose Maria Ormaetxea, Mondragon korporazioaren sortzaileetako bat (h. 2019).
 1944 - Jesús Bueno, nafar ekonomialari eta politikaria (h. 2006).
 1957 - Belen Gonzalez Peñalva, gipuzkoar ETAkidea, erakundearen buruzagi historikoa (h. 2017).
 1959 - Jaione Ugaldebere, gipuzkoar irakaslea, kazetaria, herri ekintzailea, politikaria eta feminista.
 1964 - Txetx Etxeberri, euskal gizarte ekintzaile ekologista eta bakezalea.
 1980 -
 Koikili Lertxundi, bizkaitar grekoerromatar borrokalari eta futbolari ohia.
 Laura Pérez, nafar abokatu, irakasle eta Ahal Dugu alderdiko Nafarroako idazkari nagusia.
 1981 - Angelo Kelly, irlandar musikaria, The Kelly Family taldeko kidea, Iruñean.
 1989 - Izaro Zubiria, gipuzkoar albaitaria eta ikertzailea.
 1990 - Josune Ugarte, gipuzkoar arraunlaria.
 1992 - Mario Barco, nafar futbolaria.

Mundua 
 1173 - Luis I.a, Bavariako dukea (h. 1231).
 1597 - Martin Opitz, alemaniar olerkaria (h. 1639).
 1682 - James Gibbs, eskoziar arkitektoa (h. 1754).
 1699 - Leopoldo Esquilache, Espainiaren zerbitzuan jardun zuen siziliar politikaria (h. 1785).
 1714 - Ranieri de' Calzabigi, italiar olerkari eta libreto egilea (h. 1795).
 1750 - Frederico Augusto I.a Saxoniakoa, Saxoniako hauteslea eta Saxoniako lehen erregea (h. 1827).
 1777 - Alexandro I.a Errusiakoa, Errusiako enperadorea (h. 1825).
 1790 - Jean-François Champollion, frantziar egiptologoa (h. 1832).
 1799 - Karl Bryullov, errusiar margolaria (h. 1852).
 1800 - Frédéric Soulié, frantziar eleberrigile, antzerkigile, kritikari eta kazetaria (h. 1847).
 1804 - Charles Augustin Sainte-Beuve, frantziar literatur-kritikaria (h. 1869).
 1805 - Joseph Smith, estatubatuar buruzagi erlijiosoa, Azken Egunetako Santuen Mugimenduaren sortzailea (h. 1844).
 1815 - Ildefons Cerda, kataluniar hirigilea (h. 1876).
 1834 - Sina Mesdag-van Houten, herbehereetar margolaria (h. 1909).
 1856 - James Buchanan Duke, estatubatuar industrialaria, zigarroaren fabrikazio eta marketin modernoa sartu zituena (h. 1925).
 1857 - Helen Abbott Michael, estatubatuar zientzialaria (h. 1904).
 1862 - Henri Pirenne, belgikar historialaria, Erdi Aroan aditua (h. 1935).
 1867 - Madam C. J. Walker, asmatzailea, enpresaburu eta filantropoa, Estatu Batuetan aberats bihurtu zen lehen emakume afroamerikarra (h. 1919).
 1870 - Jessie Tarbox Beals, kanadar-estatubatuar argazkilaria, AEBetan argitaratu zuen lehen emakume erreportari grafikoa (h. 1942).
 1881 - Juan Ramon Jimenez, espainiar idazlea, 1956ko Literaturako Nobel Saria (h. 1958).
 1883 - Hubert Pierlot, Belgikako lehen ministroa (h. 1963).
 1887 - Victorio Macho, espainiar eskultorea, espainiar eskultura garaikidearen aitzindaria (h. 1966).
 1896 - Giuseppe Tomasi di Lampedusa, siziliar idazlea (h. 1957).
 1900 - Jean Lacroix, frantziar filosofo katolikoa (h. 1986).
 1902 - Norman Maclean, estatubatuar idazlea (h. 1990).
 1911 - Niels Kaj Jerne, daniar inmunologoa, 1984ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1994).
 1913 - William Layton, estatubatuar antzerki-zuzendari eta irakaslea (h. 1995).
 1916 - Dino Risi, italiar zinemagilea (h. 2008).
 1918 - Helmut Schmidt, Alemaniako kantzilerra (h. 2015).
 1919 - Peggy Fortnum, britaniar ilustratzailea (h. 2016).
 1922 - Micheline Ostermeyer, frantziar atleta eta piano-jotzailea (h. 2001).
 1925 - Pierre Bérégovoy, Frantziako lehen ministroa (h. 1993).
 1929 - Chet Baker, estatubatuar jazz-musikagilea (h. 1988).
 1933 - Akihito, Japoniako enperadorea.
 1935 - Esther Phillips, estatubatuar R&B abeslaria (h. 1984).
 1936 - Frederic Forrest, estatubatuar aktorea (h. 2023).
 1940 - Mamnoon Hussain, Pakistango presidentea (h. 2021).
 1941 -
 Ron Bushy, estatubatuar bateria-jotzailea, Iron Butterfly taldeko kidea (h. 2021).
 Jean Gachassin, frantziar errugbilari ohia.
 1943 - Silvia Suediakoa, Suediako erregina ezkontidea.
 1945 -
 Mercedes Ateca, espainiar txirrindularia (h. 2021).
 Adli Mansur, Egiptoko presidentea.
 1946 - Edita Gruberová, eslovakiar opera abeslaria (h. 2021).
 1955 - Carol-Ann Duffy, britaniar poeta, poesia-kritikaria, dramagilea, abestigilea eta irakaslea.
 1956 - Michele Alboreto, italiar 1 Formulako gidaria (h. 2001).
 1959 - Victoire Tomegah-Dogbé, Togoko lehen ministroa.
 1960 - Zindzi Mandela, hegoafrikar diplomazialari eta poeta (h. 2020).
 1962 - Stefan Hell, errumaniar-alemaniar fisikaria, 2014ko Kimikako Nobel Saria.
 1963 -
 María de Jesús Patricio Martínez, medikuntza tradizionaleko sendagilea eta giza eskubideen aldeko borrokalari mexikarra.
 Donna Tartt, estatubatuar idazlea.
 1964 - Eddie Vedder, estatubatuar musikari, abeslari eta kantautorea, Pearl Jam taldeko abeslaria.
 1967 - Carla Bruni, italiar-frantziar modelo ohi eta abeslaria, Frantziako lehen dama.
 1974 - Cuca Gamarra, Alderdi Popularreko espainiar politikaria.
 1979 - Paul Pen, espainiar idazle eta telebista-gidoigilea.
 1981 - Beth, kataluniar abeslaria eta aktorea.
 1982 - Beatriz Luengo, espainiar abeslari, dantzari eta aktorea.
 1984 - Han Ye-ri, hegokorear aktorea.

Heriotzak

Euskal Herria 
 1230 - Berengela Nafarroakoa, Rikardo Lehoi Bihotzaren emaztea eta Ingalaterrako erregina ezkontidea, Le Mansen.
 1681 - Antonio Fernández del Campo, bizkaitar apaiza, Jaén, Coria eta Tui elizbarrutietako gotzaina, Jaénen (j. 1619).
 1707 - Manuel Joaquín Álvarez de Toledo, Oropesako kondea, nafar noble eta politikaria, Bartzelonan (j. 1641).
 1861 - Blas Domingo López, arabar politikaria, Gasteizko alkatea (j. 1781).
 1901 - Charles Abbadia-Ürrüstoi, baxenafar politikaria, Tolosa Okzitanian (j. 1821).
 1973 - José Zuazola, Donostiako udaleko Herri-lan Ingeniari nagusia, hiriak izandako ingeniaririk famatuenetakoa (j. 1913).
 1990 - Nikolas Martínez Ortiz de Zarate, bizkaitar pintorea, kartel-egile eta grabatzailea, Madrilen (j. 1907).
 2010 - José Antonio Momeñe, euskal txirrindularia (j. 1940).
 2017 - Ibon Urrengoetxea, bizkaitar futbolaria, eraila (j. 1974).
 2018- Francisco Pérez Luzarreta, nafar EAE alderdiko kidea (j. 1922).
 2022 - Txetxu Rojo, Athleticeko futbolaria (j. 1947).

Mundua 
 679 - Dagoberto II.a, Austrasiako saliar frankoen erregea.
 918 - Konrado I.a Alemaniakoa, Germaniako erregea.
 1575 - Akiyama Nobutomo, japoniar komandantea (j. 1531).
 1588 - Henrike I.a Guisekoa, Guiseko dukea eta Joinvilleko printzea (j. 1550).
 1631 - Michael Drayton, ingeles poeta (j. 1563).
 1638 - Barbara Longhi, pizkundeko italiar emakume margolaria (j. 1552).
 1646 - François Maynard, frantziar olerkaria (j. 1582).
 1722 - Pierre Varignon, frantziar matematikaria (j. 1654).
 1783 - Johann Adolf Hasse, alemaniar musikagilea (j. 1699).
 1831 - Emilia Plater, poloniar iraultzailea, Errusia inperialaren aurkako Azaroko altxamenduan heroitzat hartua (j. 1806).
 1857 -
 Concepción Argüello, Nikolai Rezanov ekin izan zuen maitasunezko historia tragikoaren ondorioz ezaguna (j. 1791).
 Achille Devéria, frantziar margolaria (j. 1800).
 1872 - George Catlin, estatubatuar abenturazale, esploratzaile, bidaiari, abukatu, idazle eta margolaria (j. 1796).
 1873 - Sarah Moore Grimké, estatubatuar abolizionista, idazle eta sufragista (j. 1792).
 1889 - Constance Naden, ingeles idazle, poeta eta filosofoa (j. 1858).
 1907 - Jules Janssen, frantziar astronomilaria (j. 1824).
 1912 - Édouard Detaille, frantziar margolaria (j. 1848).
 1930 - Marie Fillunger, austriar soprano abeslaria eta ahots-irakaslea (j. 1850).
 1942 - Konstantin Balmont, errusiar olerkaria (j. 1867).
 1944 - Charles Dana Gibson, estatubatuar marrazkilaria (j. 1867).
 1948 - Hideki Tōjō, Japoniako lehen ministroa eta militarra (j. 1884).
 1951 - Enrique Santos Discépolo, argentinar musikagile, musikari, antzerkigile eta zinemagilea (j. 1901).
 1952 - Eli Heckscher, suediar ekonomista (j. 1879).
 1953 -
 Lavrenti Beria, sobietar buruzagi komunista, polizia eta zerbitzu sekretuko (NKVD) zuzendaria (j. 1899).
 Pierre Dupong, Luxenburgoko lehen ministroa (j. 1885).
 1956 - Josep Puig i Cadafalch, kataluniar arkitektoa, arte historialaria eta politikaria (j. 1867).
 1962 - José Giral, espainiar kimikari eta politikari errepublizalea (j. 1879).
 1966 - Heimito von Doderer, austriar idazlea (j. 1896).
 1969 - Virxinia Pereira Renda, galiziar idazlea (j. 1884).
 1972 - Andrei Tupolev, errusiar hegazkin ingeniaria (j. 1888).
 1973 - Gerard Peter Kuiper, holandar astronomoa (j. 1905).
 1978 - Misao Tamai, japoniar futbolaria (j. 1903).
 1979 -
 Peggy Guggenheim, estatubatuar bildumazale eta mezenasa (j. 1898).
 Ernest B. Schoedsack, estatubatuar zinema zuzendari, argazkilari eta ekoizlea (j. 1893).
 Dirk Stikker, herbeheretar diplomazialari eta politikaria, NATOren 3. Idazkari orokorra (j. 1897).
 1984 - Joan Lindsay, australiar idazlea (j. 1896).
 1988 - Anatoli Ribakov, ukrainar eta sobietar idazlea (j. 1911).
 1990 - Pierre Gripari, frantziar idazlea (j. 1925).
 1991 - José Guerrero, espainiar margolaria (j. 1914).
 1993 -
 Braulia Cánovas, Frantziako Erresistentzian nazien aurka borrokatu zen espainiar errepublikanoa (j. 1920).
 Lauchlin Currie, kanadar-kolonbiar ekonomialaria, Roosevelt AEBetako presidentearen aholkularia (j. 1902).
 2001 - Jelle Zijlstra, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1918).
 2004 -
 P. V. Narasimha Rao, Indiako lehen ministroa (j. 1921).
 Anne Truitt, estatubatuar eskultorea (j. 1921).
 2006 - Milagros Bidegain, gipuzkoar irakaslea, liburuzaina, hizkuntzalaria eta artxibozaina (j. 1922).
 2007 - Oscar Peterson, quebecar piano-jotzailea (j. 1925).
 2009 - Edward Schillebeeckx, belgikar teologo katoliko nabarmena, Vatikanoko II. Kontzilioko eragile nagusienetakoa (j. 1914).
 2013 - Mikhail Kalaxnikov, kalibre txikiko armen errusiar diseinatzailea, AK-47 eraso-fusilaren diseinatzailea izateagatik ospetsua (j. 1919).
 2015 - Alfred G. Gilman, estatubatuar sendagile eta biokimikaria, 1994ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1941).
 2021 - Joan Didion, estatubatuar idazle eta kazetaria (j. 1934).
 2022 -
 George Cohen, ingeles futbolaria (j. 1939).
 Odette Roy Fombrun, haitiar feminista, sufragista, idazlea, irakaslea eta intelektuala (j. 1917).

Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Bittori, Garaine, Haira eta Jaira.

Kanpo estekak 

Abenduaren 22 | Urteko egutegi | Abenduaren 24