Arnegi

Arnegi Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Garazi eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 8,1 kilometrora. Altuera 218 eta 1 410 metro artekoa da, eta 21,21 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 237 biztanle zituen.

Bertako biztanleak arnegitarrak dira.

Izena 
Arnegi beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 frantsesez: Arnéguy ("agnegí" ahoskatua)
 gaztelaniaz: Arnegui ("arnégi" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Arranegui (1284)
 Arranegui de supra (1284)
 La Ferrière d'Arranegui (1614)
 Arrenéguy (1614)
 Arneguy (1614)
 Rénéguy (XVII. mendea)
 Notre-Dame d'Arnéguy (1703)
 Arnegui (1796)
 Arneguy (1801)

Etimologia 
Arnegi izena Arranhegi izenaren uzkurduratik dator, eta, aldi berean, arran ("arantzastu") eta hegi hitzen elkarketak osatzen du.

Geografia 
Aintzila Luzaideko ibarran dago.

Mugakideak

Klima

Etxeak eta auzoak

Historia 
XVIII. mendera arte, Arnegi Luzaide udalerriko auzo bat zen. Hala ere, Frantziar eta Espainiar Estatuek muga bat ezarri zuten Luzaideko ibarran, muga tradizionalak errespetatu gabe, eta 1659ko azaroaren 7an Arnegi eta Luzaide banandu zituen, bi estatu ezberdinetan jarriz. Hori dela eta, Arnegiri udalerria eman zioten, udalerri independente bihurtuz. Arnegiri Ondarrola edo Ondarla auzo luzaidarra ere gehitu zitzaion, luzaidarra zen Elizaldeko auzoarekin jarraitasun geografiko bera izan arren, administratiboki Frantziaren mende zegoena. Prozesu bera, baina alderantziz gertatu zen Pekotxetako tokiarekin. Aurretik, Arnegi auzoaren zati bat (izatez, jarraikortasun geografiko bat ere osatzen dute), honetatik nahitaez banandua izan zen, Luzaideko auzo bat bihurtuz, Espainiar Estatuan.

Arnegin 1614an sinatu zen Erroko eta Baigorriko ibarren artean Sorogainibar eta Kintoa larreen inguruan bakeak egiten saiatzen zen akordioa.

Frantziar Estatuaren lurraldea bi eremutan banatu zenez, bata Wehrmachten mendekoa eta bestea Vichyko gobernuak administratua 1940ko ekainaren 22an, Arnegi Hirugarren Reichako administrazioari esleitu zitzaion. Demarkazio-linea ibarran egon zen, Arnegi eta Luzaide artean.

Demografia

Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da. Luzaiden egon arren, Arnegiko bizilagun asko Pekotxetako bentetean ari dira lanean, eta horiek dira udalerriko hornidura-gune nagusia.

Politika

Auzapezak

Erakunde publikoak 
2017ko urtarrilaren 1era arte, Arnegi Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.

Kultura 
Donejakue Bidea udalerritik igarotzen da, Donibane Garazitik datorrena. Hurrengo udalerria Luzaide da.

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Arnegi sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Baigorri, Arberoa eta Ortzaize ibarretan hitz egiten zena, Garaziko gainerako herriak ez bezala.

Koldo Zuazok, 2010ean, Arnegik nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.

Ondasun nabarmenak 

 Batasuneko zubia
 Batasuneko zubiko etxea

Arnegitar ospetsuak 

 Joseph Camino (1927-2015), idazlea.

Irudiak

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Garazi
 Nafarroa Beherea

Kanpo estekak 

Arnegi