Ekainaren 24

Ekainaren 24a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hirurogeita hamabosgarren eguna da, 176garrena bisurteetan. 190 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 1571 - Migel Lopez Legazpikoa zumarragar esploratzaileak Manila hiri filipinarra fundatu zuen.

Mundua 
 1497 - Ingelesek Michael An Gof eta Thomas Flamank matxinatu kornuallestarrak urkatu zituzten.
 1910 - Anonima Lombarda Fabbrica Automobili edo A.L.F.A. automobil etxe italiarra sortu zen, geroago Alfa Romeo izena hartuko zuena.
 1948 - Gerra hotza: Berlingo Blokeoari hasiera eman zitzaion.
 1983 - Sally Ride, lehenengo emakume estatubatuarra espazioan, Lurrera itzuli zen.
 1994 - Austriak, Suediak eta Finlandiak Europar Batasunean sartzeko ituna sinatu zuten.
 2004 - New York (Estatu Batuak): heriotza zigorra konstituzioaren aurkakotzat jo zuten.
 2010 -
 Pertsona bat hil zen Greziako barne ministerioan jarritako lehergailu baten eraginez.
 13 pertsona hil ziren Castelldefelsen (Katalunia) tren batek harrapatuta.
 2022 - Melillako sarraskia: 40 hildako inguru Nador eta Melilla artean, muga zeharkatzen saiatzen ari zirela.

Arte eta kultura

Euskal Herria

Mundua 
 1950 - The White Tower ("Dorre Txuria") filma estreinatu zen, Ted Tetzlaffek zuzendu eta Glenn Ford, Alida Valli, Claude Rains, Oscar Homolka, Lloyd Bridges eta Cedric Hardwicke aktoreek antzeztu zuten.
 1954 - The Caine Mutiny ("Caine Ontziko Matxinada") filma estreinatu zen, Edward Dmytrykek zuzendu eta Humphrey Bogart, José Ferrer, Van Johnson eta Fred MacMurray aktoreek antzeztu zutelarik.
 1964 - The Masque of the Red Death ("Heriotz Gorriaren Mozorroa") filma estreinatu zen, Roger Cormanek zuzendu eta Vincent Price, Hazel Court eta Jane Asher aktoreek antzeztu zutelarik.
 1981 - For Your Eyes Only ("Zure Begientzako Bakarrik") filma estreinatu zen, John Glenek zuzendu eta Roger Moore, Julian Glover, Carole Bouquet, Chaim Topol eta Lynn-Holly Johnson aktoreek antzeztu zutelarik.

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria

Mundua

Kirolak

Euskal Herria 
 2007 - Eibar KE futbol taldea bigarren mailara igo zen.

Mundua 
 2010 - Wimbledon txapelketako Mahut-Isner partida tenisaren historiako partidarik luzeena bilakatu zen.

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1343 - Joana Frantziakoa, Nafarroako erregina ezkontidea (h. 1373).
 1600 - Juan Palafox, euskal apezpiku eta politikaria (h. 1659).
 1606 - Gabriel Espartza Perez de Izurdiaga, nafar apaiza, Calahorrako eta La Calzadako apezpikua (h. 1686).
 1682 - Juan José Bertiz, nafar funtzionarioa, Yucatángo gobernadore izandakoa (h. 1738).
 1785 - Juan de la Granja, bizkaitar enpresaburu eta diplomazialaria (h. 1853).
 1802 - Bruno Villarreal, arabar jeneral karlista (h. 1860).
 1878 - Miguel Otamendi, gipuzkoar ingeniaria (h. 1958).
 1891 - Juan Bautista Azkarate, Mondragonés, gipuzkoar pilotaria (h. 1965).
 1894 - Bedita Larrakoetxea, bizkaitar idazlea eta itzultzailea (h. 1990).
 1896 - Juana Tejedor Garrastazu, 108 urte eta 336 egun bizi izandako euskal herritarra (h. 2005).
 1901 -
 Juan Antonio Ansaldo, gipuzkoar aristokrata eta militarra, Espainiako Armadako hegazkinlaria (h. 1958).
 Juan Urkizu, euskal herritar futbolaria (h. 1982).
 1904 - Ángel Garma, bizkaitar psikiatra eta psikoanalista (h. 1993).
 1917 - Juan Maria Araluze, bizkaitar notario eta politikaria (h. 1976).
 1924 - Juan Bautista Adarraga, euskal atleta eta ingeniaria (h. 1996).
 1925 - Miren Arantzazu Goñi, gipuzkoar etnografoa (h. 2017).
 1946 - Alfonso Fanjul, nafar futbolari eta entrenatzaile ohia.
 1950 - Teresa Toda, euskal kazetaria, Porto Alegren.
 1951 - Evaristo De los Reyes Moreno, Euskal Herrian aritutako andaluziar musikagilea, Sanlúcar de Barramedan.
 1957 -
 Kike Turmix, debar-bilbotar rock abeslari eta musika sustatzailea (h. 2005).
 Pilar Unzalu, arabar politikaria (h. 2021).
 1962 - Javier Ubanell, nafar pilotari ohia.
 1967 - Antonio Caballero, gipuzkoar boxeolari amateur ohia.
 1970 - Goizalde Núñez, bizkaitar aktorea.
 1974 - Estibaliz Armendaritz, nafar arraunlari paralinpikoa.
 1980 -
 Jon Altuna, gipuzkoar futbolari ohia.
 Nora Arbelbide, euskal idazle eta Berria egunkariko kazetaria.
 Arantza Ezenarro, gipuzkoar opera abeslaria, sopranoa.
 1987 - Jon Gaizka Apraiz, gipuzkoar futbolaria.
 1992 - Joseba Zaldua, gipuzkoar futbolaria.
 1996 -
 Alaia Belaunzaran Arruabarrena, gipuzkoar harpista.
 Nicolás Quijera, nafar atleta, jaurtiketan aditua.
 2004 - Ainhoa Azpitarte, bizkaitar abeslaria, futbolaria eta aktorea.

Mundua 
 1081 - Urraka Gaztelakoa, Leon eta Gaztelako erregina (h. 1126).
 1310 - Filipa Hainautekoa, Ingalaterrako erregina ezkontidea (h. 1369).
 1386 - San Joan Capistranokoa, italiar santu katolikoa (h. 1456).
 1535 - Joana Austriakoa, Espainiako infanta, Austriako artxidukesa, Portugalgo printzesa ezkontidea eta Espainiako erregeordea (h. 1573).
 1542 - San Joan Gurutzekoa, espainiar fraidea, Espainiako Urrezko Mendeko poeta (h. 1591).
 1616 - Ferdinand Bol, herbeheretar margolari, grabatzaile eta marrazkilaria (h. 1680).
 1777 - Sir John Ross, eskoziar itsasgizona eta esploratzailea (h. 1856).
 1783 - Johan Heinrich von Thünen, alemaniar ekonomialaria (h. 1850).
 1784 - Juan Antonio Lavalleja, Uruguaiko abertzalea (h. 1853).
 1788 - Thomas Blanchard, estatubatuar asmatzaile emankorra (h. 1864).
 1789 - Silvio Pellico, italiar idazlea (h. 1854).
 1803 - Juan Bravo Murillo, Espainiako Elisabet II.aren garaietan Ministro-Kontseiluaren Presidentea (h. 1873).
 1838 - Jan Matejko, poloniar margolaria (h. 1893).
 1840 - Émile Duclaux, frantziar biokimikaria (h. 1904).
 1842 - Ambrose Bierce, estatubatuar idazlea.
 1850 - Horatio Herbert Kitchener, Kitchenerreko 1. kondea, ingeles militar eta politikaria (h. 1916).
 1860 -
 Juan González Arintero, espainiar domingotarra, teologoa eta zientzia gizona (h. 1928).
 Maria de las Mercedes Orleanskoa, Espainiako erregina ezkontidea (h. 1878).
 1865 - Robert Henri, estatubatuar margolaria (h. 1929).
 1869 - Caroline Furness, estatubatuar astronomoa (h. 1936).
 1870 - Edwin Foster Coddington, estatubatuar astronomoa (h. 1950).
 1883 -
 Victor Franz Hess, austriar fisikaria, 1936ko Fisikako Nobel Saria (h. 1964).
 Jean Metzinger, frantziar margolaria eta idazlea (h. 1956).
 1887 - Amalia de Isaura, espainiar antzerki eta zinemako kupletista eta aktorea (h. 1971).
 1888 - Gerrit Rietveld, herbeheretar altzari-diseinatzaile eta arkitektoa (h. 1964).
 1895 -
 Jack Dempsey, estatubatuar boxeolaria (h. 1983).
 Ángeles Ottein, espainiar sopranoa (h. 1981).
 1904 - Matilde Landa, Espainiako Alderdi Komunistako (PCE) militante nabarmena (h. 1942).
 1911 -
 Juan Manuel Fangio, 1 Formulako argentinar gidaria, historiako onenetakoa (h. 1995).
 Ernesto Sabato, argentinar idazle, saiakeragile, fisikari eta pintorea (h. 2011).
 1913 - Gustave Deloor, flandriar txirrindularia (h. 2002).
 1914 - Luis Sánchez Agesta, espainiar legelaria, historialaria eta politikaria (h. 1997).
 1915 - Fred Hoyle, ingeles astronomoa eta matematikaria (h. 2001).
 1917 - Joan Clarke, ingeles kriptoanalista eta numismatikaria, Bigarren Mundu Gerran Bletchleyen egin zituen kode-deszifratzaile lanengatik ezaguna (h. 1996).
 1923 - Yves Bonnefoy, frantziar poeta (h. 2016).
 1925 - Masanori Tokita, japoniar futbolaria (h. 2004).
 1927 - Martin Lewis Perl, estatubatuar fisikaria, 1995eko Fisikako Nobel Saria (h. 2014).
 1929 -
 Jean-Baptiste Hachème, Dahomeyko presidentea (h. 1998).
 Carolyn Shoemaker, estatubatuar astronomoa, gizabanako batek aurkitutako kometa gehienen errekorra edukitakoa (h. 2021).
 1930 - Claude Chabrol, frantziar zinema zuzendaria (h. 2010).
 1932 -
 Margit Korondi, hungariar gimnasta (h. 2022).
 David McTaggart, kanadar ekologista, Greenpeace taldearen sortzaileetako bat (h. 2001).
 1933 - Sam Jones, estatubatuar saskibaloi jokalaria (h. 2021).
 1934 - Maria Carta, sardiniar abeslari eta idazlea (h. 1994).
 1938 -
 Lawrence Block, eleberri beltzen estatubatuar idazlea.
 Abulfaz Elxibei, Azerbaijango presidentea (h. 2000).
 1940 -
 Vittorio Storaro, italiar zinema argazkilaria.
 Claude Vasconi, frantziar arkitektoa (h. 2009).
 1941 - Julia Kristeva, bulgariar filosofoa.
 1942 -
 Antoine Berman, frantziar filosofoa, hizkuntzalaria eta itzulpen ikasketen teorialari eta kritikoa (h. 1991).
 Eduardo Frei Ruiz-Tagle, Txileko presidente ohia.
 1944 -
 Jeff Beck, blues zein rock musikako britainiar gitarra-jotzailea (h. 2023).
 Petra Martínez, espainiar aktorea eta zuzendaria.
 Chris Wood, ingeles musikaria, Traffic taldeko kide sortzailea (h. 1983).
 1948 - Armando Calderón Sol, El Salvadorko presidentea (h. 2017).
 1950 - Moshe Ya'alon, israeldar politikaria.
 1953 - William E. Moerner, estatubatuar fisikari-kimikaria, 2014ko Kimikako Nobel Saria.
 1955 - Gustavo Bazterrica, argentinar musikari, musikagile eta gitarrista.
 1958 - Tom Lister, Jr., estatubatuar aktorea (h. 2020).
 1959 - Celia Sánchez-Ramos, espainiar farmazialari eta ikertzailea.
 1961 -
 Sylvie Fleury, suitzar pop artista garaikidea.
 Iain Glen, eskoziar aktorea.
 Rebecca Solnit, estatubatuar idazle, historialari eta aktibista.
 1965 - Vladimir Luxuria, italiar emakumezko aktore, idazle, politikari eta telebista aurkezle transgeneroa.
 1970 -
 Silvia Bel, kataluniar aktorea.
 Daniel Sánchez Arévalo, espainiar zinema zuzendari eta gidoigilea.
 1972 - Robbie McEwen, australiar txirrindulari ohia.
 1976 -
 Alika Kinan, emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea, sexu-esplotaziorako gizakien salerosketatik bizirik ateratakoa.
 Ricardinho, brasildar futbolari ohia.
 1977 - Amir Talai, estatubatuar aktore eta umorista.
 1978 -
 Shunsuke Nakamura, japoniar futbolaria.
 Juan Román Riquelme, argentinar futbolari ohia.
 1983 - Sofia Mulanovich, perutar surflari ohia.
 1984 - Javier Ambrossi, espainiar aktore, zuzendari, gidoilari eta aurkezlea.
 1986 -
 Solange Knowles, estatubatuar abeslari, modelo eta aktorea.
 Vilija Matačiūnaitė, lituaniar abeslari eta aktorea.
 1987 -
 Lionel Messi, argentinar futbolaria, inoizko futbolari onenetarikoa.
 Snow Tha Product, mexikar-estatubatuar rapera eta aktorea.
 1988 - Micheal Eric, nigeriar saskibaloi jokalaria.
 1989 - Lorena Mateo, espainiar aktorea.
 1991 - Hiba Kamal Abu Nada, palestinar poeta, eleberrigilea, biokimikaria, aktibista feminista (h. 2023).
 1992 -
 David Alaba, austriar futbolaria.
 Stuart Hogg, eskoziar errugbilaria.
 1996 - Duki, argentinar raperoa.
 2003 - Amber Dútta, italiar aktore eta dantzaria.

Heriotzak

Euskal Herria 
 1835 - Tomas Zumalakarregi, gipuzkoar militar karlista (j. 1788).
 1883 - Santiago Arana, bizkaitar ontzigilea, Abandoko Errepublikako alkatea eta Sabin, Luis eta Paulina Arana Goiri anai-arreben aita (j. 1823).
 1945 - Joaquin Larregla, nafar piano-jotzaile eta musikagilea, Madrilen (j. 1865).
 1970 - Pilar Zubiaurre, gaztelaniazko idazle, feminista eta piano jotzaile bizkaitarra, Mexiko Hirian (j. 1884).
 1983 - Jesús Prados Arrarte, bizkaitar ekonomialaria, Madrilen (j. 1909).
 1990 - Angelita Bilbao Bilbao, bizkaitar ekintzaile politiko abertzalea, Buenos Airesen (j. 1903).
 1997 - Dina Bilbao, euskal triatleta aitzindaria, Karibe itsasoan desagertua (j. 1960).
 1998 - Nicanor Sagardui, Athleticeko futbolaria (j. 1931).
 2015 - Periko Solabarria, bizkaitar apaiza eta ezker abertzaleko politikaria (j. 1930).
 2017 - Alberto Zerain, euskal mendizalea, Everest mendia igo zuen lehen arabarra (j. 1961).
 2018 - Alfredo Irusta Irusta, euskal herritar txirrindularia (j. 1934).
 2019 - Pilar Gartziandia, Espainiako Gerra Zibileko tolosar emakume errepresaliatua (j. 1919).
 2021 - Joseba Urizar, bizkaitar idazlea (j. 1964).

Mundua 
 1241 - Ivan Asen II.a Bulgariakoa, Bulgariako enperadorea (tsarra).
 1322 - Mateo I.a Visconti, italiar aristokrata (j. 1250).
 1497 -
 Michael An Gof, matxinatu kornuallestarra.
 Thomas Flamank, kornuallestar abokatu matxinatua.
 1519 - Lucrezia Borgia, Borgia familia boteretsuko kidea eta Alexandro VI.a aita sainduaren alaba (j. 1480).
 1554 - Feliciano de Silva, espainiar idazlea.
 1615 - Katagiri Katsumoto, japoniar samuraia (j. 1556).
 1724 - Johann Theile, alemaniar musikagilea (j. 1646).
 1768 - Maria Leszczyńska, Frantziako eta Nafarroako erregina ezkontidea (j. 1703).
 1798 - Rigas Velestinlis, greziar idazle eta iraultzailea (j. 1757).
 1860 - Jerôme Bonaparte, Napoleon I.aren anaia, Westfaliako erregea (j. 1784).
 1875 - Henri Labrouste, frantziar arkitektoa (j. 1801).
 1879 - Manuel de la Serna y Hernández Pinzón, espainiar militarra, Euskal Herrian karlisten aurka aritutakoa (j. 1804).
 1880 - Jules Lissajous, frantziar fisikaria (j. 1822).
 1894 - George Peter Alexander Healy, estatubatuar erretratuen margolaria (j. 1813).
 1908 - Grover Cleveland, Ameriketako Estatu Batuetako 22.Presidentea (j. 1837).
 1922 - Walther Rathenau, alemaniar politikaria, industrialaria eta filosofoa (j. 1867).
 1923 - Edith Södergran, suediar hiztuneko finlandiar poeta, XX. mendeko eskandinabiar poeta nagusienetakoa (j. 1892).
 1932 - Jean-Joseph Saroïhandy, frantziar hizkuntzalaria (j. 1867).
 1935ean, abizazio-istripuan:
 Carlos Gardel, argentinar tango abeslaria (j. 1887?/1890?).
 Alfredo Le Pera,  argentinar legelaria, idazlea, gidoilaria, itzultzailea, eta kazetaria.
 1939 - Maria Gordon, eskoziar geologo eta paleontologoa (j. 1864).
 1940 - Joseph Meister, amorruaren txertoa lehenengoz hartu zuen gizakia eta infekzio horri arrakastaz aurre egin zion lehena (j. 1876).
 1944 - Hubert Loutsch, Luxenburgoko lehen ministroa (j. 1878).
 1945 - José Gutiérrez Solana, espainiar margolaria eta idazlea (j. 1886).
 1957 - František Kupka, txekiar margolari eta artista grafikoa (j. 1871).
 1964 - Stuart Davis, estatubatuar margolaria eta marrazkigilea, Ameriketako arte abstraktuaren aitzindaritzat hartua (j. 1892).
 1975 - Elizabeth Lee Hazen, estatubatuar fisiologo eta mikrobiologoa (j. 1885).
 1978 - Mstislav Keldyx, matematika eta mekanikaren esparruetako sobietar zientzialaria (j. 1911).
 1980 -
 V. V. Giri, Indiako 4. presidentea (j. 1894).
 Boris Kaufman, errusiar jatorriko argazki-zuzendaria (j. 1906).
 1982 - Ángel Nicolás Acha, paraguaitar apaiza (j. 1930).
 1986 - Rex Warner, ingeles idazle eta itzultzailea (j. 1905).
 1987 - Jackie Gleason, estatubatuar komediantea, aktorea eta musikagilea (j. 1916).
 1988 - Juan Manuel Díaz-Caneja, espainiar margolaria (j. 1905).
 1990 - Germán Suárez Flamerich, Venezuelako presidentea (j. 1907).
 1991 - Rufino Tamayo, mexikar pintorea (j. 1899).
 2000 - Rodrigo, cuarteto musika motako argentinar abeslaria (j. 1973).
 2002 - Pierre Werner, Luxenburgoko lehen ministroa eta Europar Batasunaren sorreran pertsona nabarmena (j. 1913).
 2007 - Chris Benoit, kanadar borrokalaria, emaztea eta semea hil ondoren bere buruaz beste eginda (j. 1967).
 2008 - Leonid Hurwicz, estatubatuar ekonomilaria, 2007ko Ekonomiako Nobel Saria (j. 1917).
 2009 - Robèrt Lafont, okzitanierazko idazlea, antzerkigilea, poeta eta hizkuntzalaria (j. 1923).
 2011 - Laura Palmés, kataluniar kazetaria eta idazlea (j. 1954).
 2013 - Emilio Colombo, Italiako lehen ministroa (j. 1920).
 2014 -
 Ramón José Velásquez, Venezuelako presidentea (j. 1916).
 Eli Wallach, estatubatuar aktorea (j. 1915).
 2017 -
 Mariano Galván, argentinar eskalatzailea, mendizale eta mendi-gidari profesionala (j. 1980).
 Victòria Pujolar Amat, kataluniar errepublikanoa, PSUCeko militantea eta erresistentziako ekintzailea (j. 1921).
 2020 - Marc Fumaroli, frantziar literatura-kritikari eta saiakeragilea (j. 1932).
 2021 -
 Benigno Aquino III.a, Filipinetako presidentea (j. 1960).
 Trần Thiện Khiêm, Hego Vietnamgo lehen ministroa (j. 1925).

Jaiak eta urteurrenak 
 Donibane eguna edo San Joan eguna.
 Sehaska egutegiko izendegia: Jon, Jone, Joanes, Joan eta Joana.

Jaieguna ospatzen da ondoko herrietan:
 Araban: Agurain, Araia, Erriberagoitia, Laguardia, Lantziego (Viñaspre).
 Bizkaian: Aulesti, Atxondo, Bakio, Barakaldo, Barrika, Bedia, Bermeo, Ea, Errigoiti, Garai, Leioa, Larruskain-Amalloa, Mundaka, Muskiz, Santurtzi (San Juan), Sondika, Trapagaran, Ubide, Urduña, Zalla (Aranguren)
 Gipuzkoan: Abaltzisketa, Albiztur, Amezketa, Andoain, Arrasate, Belauntza, Eibar, Hernani, Itsasondo, Olaberria, Orio, Pasaia, Segura, Legazpi (Telleria), Tolosa, Urretxu.
 Nafarroan: Arbizu, Auritz, Barañain, Iruñea (Donibane)

Kanpo estekak 

Ekainaren 23 | Urteko egutegi | Ekainaren 25