Urepele

Urepele Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Baigorri-Ortzaize eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 29,0 kilometrora. Altuera 392 eta 1 150 metro artekoa da, eta 26,44 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 280 biztanle zituen.

Bertako biztanleak urepeldarrak dira.

Izena 
Azkarate beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 frantsesez: Urepel ("ügepél" ahoskatua)
 gaztelaniaz: Urepel ("urepél" ahoskatua)

Etimologia 
Urepele toponimoa izen gardena da. ur eta epel ("asepel") hitzeten arteko elkarketa da. -e azkena deklinabide ez-etimologikoko elementu bat da, Ipar Euskal Herriko euskalkiei dagokiena. Testuinguruaren arabera, ahoskatzeko, ez ahoskatzeko edo apur bat xurgatzeko aukera dago.

Geografia 
Urepele Aldudeko ibarran dago.

Mugakideak

Ingurune naturala 
Urepeleko Errobi udalerriko lurretatik igarotzen da, bere ibaiadarrak diren Imiliztegiko erreka (baita bertara isurtzen den Behodeiko erreka), Etxemendiko erreka, Labiaringo erreka, Ahuntzarretako erreka, Soaluzeko erreka (bertara isurtzen den Harriondoko errekarekin batera) eta Lohitzeko errekarekin batera.

Bestalde, herri menditsua da, eta Adi mendia (1 450 m) udalerriko lurretan dagoen mendi aipagarriena da.

Klima

Auzoak 
 Gaineko Karrika
 Behereko Karrika
 Elhutsea
 Larrategia
 Kintoa
 Tanburinenea
 Harriondoa
 Buztanborda
 Mandabidea
 Antxainioenea

Historia 
Urepele, antzina Aldude udalerria besterik ez zena, udalerri independente bihurtu zen 1862ko otsailaren 15ean.

Demografia

Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza den arren, udalerritik igarotzen diren erreken uraren kalitatea dela-eta, piszikultura esplotazio baten garapena ahalbidetu du.

Politika

Auzapezak

Erakunde publikoak 
2017ko urtarrilaren 1era arte, Urepele Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.

Garraioa 
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagoko Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, line batek eskaintzen du zerbitzua.

Kultura 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Aldudeko ibarreko herri guztiak sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Arberoa eta Ortzaize ibarretan hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Urepelek nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.

Euskara 

Urepeleko euskara Baigorriko hizkera da, nafar-lapurteraren erdiguneko aldaera.

Ondasun nabarmenak 
 Inharabia, Jabola, Tanburin borda eta Xaliesenea baserriak XVIII. mendekoak dira
 Xalbadorenea baserria
 Ama Birjinaren Jasokundearen eliza 1841. urtekoa da

Urepeldar ospetsuak 
 Fernando Aire Etxart Xalbador (1920-1976) bertsolaria.
 Henriette Aire Etxebarren (1943-), euskal idazlea.
 Mixel Aire Etxebarren Xalbador II.a (1944-), bertsolaria.
 Aire Ahizpak kantariak: Miren, Amaia eta Paxkalin Aire.

Herri senidetuak 
Urepele ondorengo herriekin senidetuta dago:

  Zarrakaztelu

Irudiak

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Baigorri-Ortzaize
 Nafarroa Beherea

Kanpo estekak 

Urepele