Toni Morrison

Toni Morrison —jaiotza izenez Chloe Anthony Wofford— (Lorain, Ohio, Ameriketako Estatu Batuak, 1931ko otsailaren 18a - New York, 2019ko abuztuaren 5a) ingelesezko eleberrigilea eta argitaratzailea izan zen, afro-amerikar literaturaren sustatzaile nagusietakoa. 1993an, Literaturako Nobel saria lortu zuen. Lanik ezagunenen artean The Bluest Eye. Beloved eta Song of Solomon ditu. Halaber, pentsalari eta ekintzaile feminista ere izan zen.

Howardeko Unibertsitatean eta Cornell Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Albanyko eta Princetongo unibertsitateetako irakasle izan zen, eta New Yorkeko argitaletxe bateko zuzendaria.

Biografia 
Gurasoak langile xumeak ziren, aitak autoak garbitzen lan egiten zuen eta amak orduka lan egiten zuen etxeetan; lau seme-alaba izan zituzten. Ikasketak Loraingo eskola publikoan egin zituen. Asko irakurtzen zuen eta gogoko egileak zituen Jane Austen eta Leo Tolstoy idazleak. 1949 urtean eskola amaitu zuen eta Ingeles Filologiako unibertsitate ikasketak eta gero Humanitateak hainbat tokitan egin zituen (Howard, Syracuse (New York), Cornell Unibertsitatea, Yale, etab.). 1953 urtean tesi bat defendatu zuen buru-hilketari buruz William Faulkner eta Virginia Woolf idazleengan. Ikasi bitartean, lan egiten zuen hainbat argitaletxeetan ikasketak ordaindu ahal izateko. Argitalpen lanei dagokionez, Muhammad Ali eta Angela Davis afroameikarren autobiografien edizioak bultzatu zituen.. Bitartean, argitaratu gabeko lanak idazten zituen. Lehenengo lana argitaratu zuenean (The Blues Eye, 1970) ia berrogei urte zituen, Random House argitaletxean lan egiten zuen, dibortziatuta zegoen eta bi haur zituen bere kargura..

Idazlanak 
Toni Morrisonen liburuek Estatu Batuetako gizartearen egoera aztertzen dute, emakumeena bereziki. Idatzi zuen lehen eleberria The Bluest Eye (1970, "Begirik urdinena") da, begi urdinak izan nahi lituzkeen neskatxa beltz baten istorioa. Ondoren Sula (1973), Song of Solomon (1977, "Solomonen abestia"), Tar baby (1981, "Bikezko haurra"), Maitea (1987, Beloved) eta Jazz (1992) idatzi ditu. Saikera bat ere idatzi zuen: Whitness and the Literary Imagination (1992, "Zuritasuna eta literatura irudimena").

1988an Pulitzer saria irabazi zuen Maitea obragatik, eta Literaturako Nobel Saria 1933an. 1998. urtean argitaratu zuen bere zazpigarren eleberria, Paradise, berriz ere gizakiaren kontraesanak aztertzen dituena, afro-amerikar gizataldearenak bereziki.

Eleberriak 
 God Help the Child (2015)
 Home (2012)
 A Mercy (2008)
 Love (2003)
 Paradise (1999)
 Jazz (1992)
 Beloved (Maitea izenburuarekin euskaratua, 1987)
 Tar Baby (1981)
 Song of Solomon (1977)
 Sula (1973)
 The Bluest Eye (1970)

Haur literatura 
 Who's Got Game?: Poppy or the Snake? (2004)
 Who's Got Game?: The Ant or the Grasshopper (2003)
 Who's Got Game?: The Lion or the Mouse? (2003)
 The Book of Mean People (2002)
 The Big Box (2002)

Istorio laburrak 
 Recitatif (1983)

Antzezlanak 
 Dreaming Emmet (1986)

Ez-fikziozkoak 
 The Origin of Others (2016)
 Remember:The Journey to School Integration (2004)
 Playing in the Dark (1993)
 The Black Book (1974)

Euskaratuak 
 Gaueko hitzak Donostia: Erein, 1995. (Milabidai bilduma, 12. zk.) Itzultzailea: Itziar Iriondo . Literaturako Nobel Saria jasotzean (1993ko Abenduaren 7a) emandako hitzaldia eta onarpen-hitza.
 Maitea (Beloved) Irun: Alberdania, 2004. Itzultzailea: Anton Garikano Iruretagoiena .

Sariak 
 National Book Critics (1977), Song of Salomon lanagatik
 Pulitzer saria (1987), Beloved lanagatik
 Literaturako Nobel Saria (1993)

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Ingelesezko literatura.
 Literatura amerikarra

Kanpo estekak 
  The Toni Morrison fundazioaren webgunea.

Ohioarrak
Ingelesezko idazleak
Ameriketako Estatu Batuetako idazleak
Literaturako Nobel Saridunak
Idazle feministak
Afro-amerikar idazleak
Ameriketako Estatu Batuetako feministak
Ameriketako Estatu Batuetako haur literaturako idazleak
Pneumoniak hildakoak
Ohorezko Legioko zaldunak