Bizkaiko golkoa

Bizkaiko golkoa Ozeano Atlantikoaren adarra edo golkoa da. Iberiar penintsulako Ortegal lurmuturretik Bretainiako Ouessant uhartera doan kostaldeak mugatzen du. Ipar-ekialdetik hego-mendebaldera eskualde hauen itsasbazterrak ukitzen ditu: Bretainia, Loirerria, Poitou-Charentes, Landak eta Gironda (Akitania), Lapurdi, Gipuzkoa, Bizkaia, Kantabria, Asturias eta Galizia.

225.000 km²-ko luze-zabalera du guztira, eta sakonerarik handieneko tokian 4.735 metro sakon da. Uraren gatz kopurua % 35 da.

Izena 
Golkoari Bizkaiko golkoa deritzo, baina Galiziako Estaca de Bares muturretik Aturriraino doan kostaldeko itsasguneari Kantauri itsasoa deritzo. Erromatarrek  izena eman zioten K. a. I. mendean, "Kantabrien Ozeanoa", alegia. Iparraldeko zatiari, berriz,  edo  (Akitanien Ozeanoa) zioten.

Euskaldunen Itsasoa izena ere eduki izan du, batez ere Euskal Herritik kanpo. Frantsesez , bretoieraz  eta gaskoiz  izena du, hitzez hitz «Gaskoiniako golkoa».

Geografia

Ezaugarriak 
Nazioarteko Erakunde Hidrografikoak honela adierazten ditu bere mugak: «Ortegal () eta Penmarc'h () lurmuturrak batzen dituen lerroa».

Itsaso barreneko muga sakontasun handiak (3.000-4.000 m) hasten diren lekuan jarri ohi dira. Espainiako iparraldeko kosta labartsua da, eta itsaso hondoko zola ere malkartsua da oso. Sakontasun handienak itsasertzetik aski hurbil daude (Matxitxakotik 10 km-ra gabe 1.000 m-ko sakontasuna, eta ia 3.000 m-ko sakontasuna Bizkaiko itsasertzetik 40 km-ra).

Frantziako kosta, berriz, laua eta apala da; itsaso hondoko zola ere lehorreko ordokiaren jarraipena da, eta kontinente plataforma oso zabala du; Arroxelako latitudean, adibidez, kontinente plataformaren sakontasun mugatzat ematen den 200 m-ko marra batimetrikoa itsasertzetik 200 km-ra dagp. Capbreton parean, gouf izeneko ur azpiko arroila edo fiordoa dago, kostaldea higaduratik gordetzen duena.

Kantauri itsasoaren punturik sakonena Llanestik iparraldera dago, 160 km-ra: 5.098 m-ko sakontasuna. Bai Espainia iparraldeko kosta eta bai Frantzia mendebalekoa, arrantza leku aberatsak dira biak plankton askoko aldeak baitira. Uraren gatz proportzioa ez da handia (% 3,5 itsaso barrenean), eta uraren azaleko tenperatura 10-11 °C izaten da urtarrilean eta 18-20 °C uztail-abuztuan, Golkoko itsaslasterrak epeltzen baitu.

Ibaiak 
Bizkaiko golkoan isurtzen diren ibai nagusiak hauexek dira, mendebaldetik ekialdera eta hegoaldetik iparraldera:

Eo, Nalon, Pas, Asón, Deva, Miera, Besaya, Nansa, Nerbioi-Ibaizabal, Urola, Oria,Urumea, Bidasoa, Aturri, Dordoina, Charente, Garona, Loira eta Vilaine.

Hiri nagusiak 
Bizkaiko golkoaren kostaldean dauden hiri nagusiak Bordele, Brest, Nantes, Arroxela, Baiona, Biarritz, Donostia, Bilbo, Santander, Gijón eta Avilés dira.

Portuak

Merkataritzakoak 
Hainbat merkataritza portu garrantzitsu dago:
 Brest eta Lorienteko portuak Bretainian.
 Nantes-Saint-Nazaireko portua Loirerria eskualdean.
 Arroxelako portua Poitou-Charentes eskualdean.
 Bordeleko portua Akitanian.
 Baiona, Pasaia eta Bilboko portuak Euskal Herrian.
 Santanderreko portua Kantabrian.
 Gijóngo portua Asturiasen.
 Coruñako portua Galizian.

Arrantzakoak 
Mendebaldetik ekialdera eta hegoaldetik iparraldera, hauek dira arrantza portu nagusiak:

 Asturiasen:
 Ḷḷuarca
 Cudillero/Cuideiru
 Aviles
 Luanco/Lluanco
 Gijón/Xixón
 Llastres
 Ribeseya
 Llanes
 Kantabrian:
 San Vicente de la Barquera
 Suances
 Santoña
 Laredo
 Castro Urdiales
 Euskal Herrian:
 Santurtzi
 Plentzia
 Bermeo
 Lekeitio
 Ondarroa
 Getaria
 Donostia
 Pasaia
 Hondarribia
 Donibane Lohizune
 Poitou-Charentesen:
 Arroxela
 Loirerrian:
 Les Sables-d'Olonne
 La Turballe
 Le Croisic/Ar Groazig
 Bretainian:
 Lorient/An Orient
 Clohars-Carnoët/Kloar-Karnoed
 Concarneau/Konk-Kerne
 Loctudy/Loktudi
 Penmarc'h
 Plobannalec-Lesconil/Pornaleg-Leskonil
 Le Guilvinec/Ar Gelveneg
 Audierne/Gwaien
 Douarnenez
 Camaret/Kameled
 Le Conquet/Konk-Leon
 Brest

Fauna 
Arrantza-eremua zeharo ustiaturik dago eta espezie asko iraute egoera larrian daude: bisigu, legatz edo antxoa. Berdela edo hegaluzea, berriz, arrisku gabe ustiatzen dituzte. Espezie batzuk ia iraungiturik dugu: azken sardako balea XX. mendearen hasieran ehizatu zuten Orio parean. Hala ere, gero, espezimen batzuk ikusi dituzte. Hala eta guztiz ere, itsas-ugaztunak topatzeko eremu paregabea da oraindik.

Itsas-hegazti asko ditu, nagusienak zangak eta antxetak izanik.

Arazo nuklearra 
1970. urteko apirilaren 12an, K-8 submarino nuklearrak arazo bat izan zuen eta hondoratu egin zen. Ofizialki, 4 torpedo nuklear ditu eta 4.600 m baino beherago dago.

2016. urteko urtarrilean, beste submarino nuklear bat aurkitu zen Bizkaiko Golkoan.

Gainera, XX. mendeko bigarren erdian, Belgika eta Britainia Handiak hainbat hondakin nuklear hondoratu zituzten.

Ikus, gainera 
 Euskal Herriko kostaldea
 Euskal Herriko portuak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 
Arrantza eremuak
Hego Europako geografia