Andrzej Wajda

Andrzej Witold Wajda ( ahoskatua; Suwałki, Polonia, 1926ko martxoaren 6a - Varsovia, 2016ko urriaren 9a) poloniar zinemagilea izan zen.

Bizitza 
Aita Poloniako armadako zalditeria ofiziala zuen, eta Bigarren Mundu Gerraren hasieran hil zuten, Katyngo sarraskian. Gerran nazien aurkako erresistentzian borrokatu zen. Gerra bukatu ondoren Arte Ederretako ikasketak egin zituen Krakovian, eta zinema-ikasketak Łódźeko eskolan.

Pokolenie (1954, Belaunaldia), Kanał (1957) eta Popiół i diament (1958, Errautsak eta diamanteak) Poloniak alemanen okupazio-garaian bizi izan zituen aldaketei buruzko trilogiak badu Buñuelen eragina, eta arrakasta handia izan zuen nazioartean.

Wajda Poloniako zinema-eskolaren aitzindaria izan zen. 1959az geroztik, antzerki-zuzendaria ere izan da. Haren filmografia oro har Poloniako historiari eta bilakaera-politikoari atxikia da, eta eragin handia izan du Poloniako kultura giroan.

Aipagarriak dira Zbigniev Cybulski aktore bikainak Wajdaren film batzuetan egin zituen antzezpenak; Wajdak hari eskaini zion Wszytsko na Sprzedaż (1968, Oro salgai) filma. Filmak: Popioły (1965, Errautsak); Krajobraz po bitwie (1970, Guduaren ondorengo ikuspegia); Ziemia obiecana (1976, Promesa handiaren lurraldea); Smuga Cienia (1976, Itzalezko marra); Człowiek z marmuru (1977, Marmolezko gizona); Dyrygent (1980, Orkestra-zuzendaria); Człowiek z żelaza (1981, Burdinazko gizona), Gdanskeko ontzioletako gertakariak eta Solidarność sindikatuaren sorrera kontatzen duen filma; Danton (1982); Ein liebe im Deutschland (1983, Amodio bat Alemanian).

1990eko hamarkadaren hasieran, Varsoviako Powszchny antzokiaren senatari eta zuzendari gisa aukeratua izan zen. Filmak zuzentzen jarraitu zuen, eta Bigarren Mundu Gerra erabili zuen gai nagusitzat: The Crowned-Eagle Ring (1993), Holy Week (1996). 1997. urtean Wajdak Miss Nobody drama egin zuen, hiru gaztetxoen arteko harremanean sakotzen duen filma. 2000. urtean Ohorezko Oscar Saria jaso zuen, eta Wajdak Krakoviako Jagiellonianeko Unibertsitateari eman zion saria. 2006. urtean, Wajdak Berlingo Nazioarteko Zinemaldian Ohorezko Urrezko Hartza jaso zuen.

Filmografia 

 Zły chłopiec (1951)- film laburra
 Ceramika ilzecka (1951) -film laburra
 Kiedy ty śpisz (1953) -film laburra
 Pokolenie (1954)
 Idę do słońca (1955)
 Kanal (1956)
 Popiół i diament (1958)
 Lotna (1959)
 Niewinni czarodzieje (1960)
 Powiatowa lady Makbet (1961)
 Samson (1961)
 L'amour à vingt ans (1962)
 Popioły (1965)
 Wszystko na sprzedaż (1968)
 Przekładaniec (1968)
 Bramy Raju (1968)
 Polowanie na muchy (1969)
 Brzezina (1970)
 Krajobraz po bitwie (1970)
 Pilatus und andere (1972)
 Wesele (1973)
 Ziemia obiecana (1974)
 Smuga cienia (1976)
 Człowiek z marmuru (1977)
 Bez znieczulenia (1978)
 Panny z Wilka (1979)
 Z biegiem lat, z biegiem dni (1980, telesaila)
 Dyrygent (1980)
 Człowiek z żelaza (1981)
 Danton (1983)
 Eine Liebe in Deutschland (1983)
 Kronika wypadków miłosnych (1985)
 Proust contre la déchéance (1988)
 Les possédes (1988)
 Korczak (1990)
 Pierścionek z orłem w koronie (1992)
 Nastasja (1994)
 Wielki Tydzień (1995)
 Panna Nikt (1996)
 Pan Tadeusz (1999)
 Bigda idzie (telebistarako antzerkia, 1999)
 Wyrok na Franciszka Kłosa (2000)
 Noc czerwcowa (telebistarako antzerkia, 2001)
 Przerwane milczenie (2002)
 Zemsta (2002)
 Czlowiek z nadziei (2005)
 Katyń (2007)
 Tatarak (2009)

Erreferentziak 

Podlasiako voivoderriko jendea
Poloniako zinema zuzendariak
Ohorezko Oscar sariaren irabazleak
Zinema zuzendari onenaren César sariaren irabazleak
Ohorezko Legioko komandanteak
Urrezko Leohia ibilbideari