Eskala kromatiko

Eskala kromatikoa musika eskala mota bat da, mendebaldeko musika eskalaren hamabi tonoerdiak barnean dituena. Mendebaldeko musika tradizionalaren beste eskala guztiak, eskala honen azpitaldeak dira. Nota bakoitza, ondoan dituenetatik, gorantz eta beherantz, tono erdi batek banatzen du. Musika tonalean eta beste musika mota batzuetan, eskala hau ez da oso erabilia, goranzko edo beheranzko erabilera apaingarrian ez bada. Hauek, ez dute inongo zuzentze armonikorik eta klixe kontsideratuak dira. Kromatiko hitza, musikariek ulertzen dutenaren arabera, eskala printzipalaren zati ez diren notak bezala ulertzen da. Baita diatonikoak ez diren nota zehatz horiek deskribatzeko hitz bezala ere.

Terminologia eta Historia 
Greziarrek, hainbat hitz erabiliz aztertzen zituzten generoak: diatonikoa, enarmonikoa eta kromatikoa. Azken hau, beste bientzako erabiltzen ziren kolore izenekin identifikatzen zen. Diatonikoa eta enarmonikoa, beltza eta zuria bezala izendatzen ziren. Hortik dator kromatiko hitza. Genero kromatikoak, hiruko minor bat zuen goian, eta bi tonoerdi, behean, muturren artean, lauko zehatz bat osatuz. Baina, antzinako greziarrek erabiltzen zituzten hitzen artean, oraingo kromatikoari dagokion hurbileneko hitza pyknon zen. Honek, genero enarmoniko eta kromatikoen dentsitatea (kondentsazioa) esan nahi du.

Kromatismoa 
David Copek, hiru kromatismo modu deskribatzen ditu: modulazioa, bigarren mailako tonalitateetatik hartutako akordeak eta seiko igotako akordeak bezalako akorde kromatikoak

Akorde kromatikoen zerrenda

 Ondoko tonalitateen dominatzaile diren zazpiko akordeak, tonalitate horiek modulatzeko erabiliak
 Igotako seiko akordeak
 Seiko napoliar akordeak, azpidominatzaile kromatiko bezala
 Zazpiko jeitsitako akordeak
 Aldatutako akordeak
 Akorde zabalduak
 (Shir-Cliff, etab... 1965)

Beste kontu kromatiko batzuk
 Beheko modua tonalitate nagusietan (modu nahasketa)
 (Shir-Cliff etab... 1965)

XIX. mendearen bigarren erdian tonalitatea zabaltzen joan zen heinean akorde konbinaketa berriekin, erabiltzen ziren tonalitate eta armoniak, eskala kromatikoak eta kromatismoa, sarriago erabiltzen hasi ziren Richard Wagner opera konposatzaile alemaniarraren musikalanetan bereziki. Tristan eta Isolda operan, adibidez. Kromatismoaren hazkundea, tonalitatearen apurtzearen jatorrietako bat bezala hartu izan da, hauei garrantzi gehiago emanez:

 Modu nahasketa
 Tonu zuzendariak
 Nota kromatiko bakoitzaren eta ondoko tonalitateen tonikalizazioa
 Gune modulatzailea
 George Perlenak bezalako espazio kromatikoaren antolaketa jerarkikoa
 Tristanen akordea bezalako tonalitate/eskala/area tonikoa bezalako akorde ez tonalen erabilpena.

Armonia tonala, apurtu arren, zabaltzen segitu zuenez, eskala kromatikoak, musika modernoaren oinarri izaten jarraitu zuen, dodekafonismoaren garaian. Dodekafonismoan, sail dodekafonikoa eskala kromatikoaren eta ondorengo serialismoaren antolaketa zehatz bat da. Estilo edo metodo hauek, tonalitatea edo elementu tonalak berreransten jarraitzen duten arren, sarri, metodo hauetara eraman duten joerak, baztertuak izan dira. Modulazioa, adibide bezala.

Susan McClary (1991) opera eta sonata formako narratibaren kromatismoa, arraren diatonismoaren "bestea" bezala hobeto ulertua izan daitekeela argudiatzen du. Modulazioaren, ondoko tonalitateen edo beste modu batzuen bidez izanda ere. Adibidez, Clementek, Wagnerren Isoldan kromatismoa "eme usaia" bezala deitzen du (Opera 55-58 McClaryrena, 185. eta hurrengo orrialdeak). Baina McClaryk zera ere adierazten du: Emakumearen erotasuna adierazteko erabiltzen diren musika teknika berberek, musika instrumentalean aitzindaritza adierazi dutela historikoki. "XIX. mendeko sinfonian, Richard Strauss konposatzaile eta musikari alemaniarrak idatziriko Salomé operaren kromatismo ausartak ezberdintzen du konposaketa serio bat klitxez osaturiko aitzindaritzako musikalan batetik" (101. orrialdea).

Ikus gainera 
 Kromatismo

Kanpo estekak 

Musika