Bidarrai

Bidarrai Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Baigorri-Ortzaize eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 19,6 kilometrora. Altuera 61 eta 935 metro artekoa da, eta 38,20 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 667 biztanle zituen.

Bertako biztanleak bidarraitar dira.

Izena 
Bidarrai beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 frantsesez: Bidarray ("bidagé" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 hespital de Bidarray (1268)
 hespital de Bidarray (1292)
 La encomienda de Vidarray (1621)

Etimologia 
Jean-Baptiste Orpustanek dio Bidarrai toponimoa bide ("haitz") eta arrhan ("elorri beltz"), hau da, "elorri beltzen bidea", hitzek osatzen dutela.

Geografia 
Bidarrai Ortzaizeko ibarran dago.

Mugakideak

Ingurune naturala 
Iparla mendia (1 044 m) Bidarrai eta Baigorri artean dugu kokatua.

Aturriren adarra den Errobi ibaiak herria zeharkatzen du.

Klima

Etxeak eta auzoak

Historia 
Paul Raymonden esanetan, XVII. mendean Bidarrai Baionako gotzainarena zen. Herria ez zen parrokia independente bihurtu 1723ra arte, eta, ondoren, udalerri bihurtu zen 1790ean.

Demografia

Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da, eta Irulegiko Arnoa jatorri-izendapena duen ardoa ekoizteko sor-markaren barruan dago. Gainera, Bidarrai Ossau-Irati gaztaren apelazio-eremuan dago.

Errobi inguruko uren garbitasunak arrain-jarduerak garatzea ahalbidetu du. Era berean, kayak edo rafting bezalako uretako kirolak egin daitezke 1991n ezarritako base bati esker. Nabigazioa, ordea, zailtasun ertainekoa da, ibilbidea ur-jauzi eta arroken segida azkarra baita.

Politika

Auzapezak

Erakunde publikoak 
2017ko urtarrilaren 1era arte, Bidarrai Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.

Garraioa 
Baiona-Donibane Garazi burdinbideak zerbitzua ematen du Bidarrai udalerriri, Txik Txaken 54. linearen bidez.

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Ortzaizeko ibarreko herri guztiak sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Arberoa eta Aldude ibarretan hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Bidarraik nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.

Elezaharrak 
 Bada bertan zubi bat, Ebrain izenekoa, Infernuko zubia izenaz ere ezaguna, lamiek edo sorginek eraiki omen zutena gau bakar batean.
 Harpeko Saindua

Ondarea 
 Nobilia zubia
 Jasokundeko Andre Mariaren eliza

Bidarraitar ospetsuak 
 Joanes Otsalde (1814-1897), bertsolaria.
 Jules Moulier (1888-1958), idazlea.
 Jean Pierre Iratxet (1921-1991), idazlea.
 Maite Barnetxe (1941-1986), kazetari eta zinemagilea.

Irudiak

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Baigorri-Ortzaize
 Nafarroa Beherea

Kanpo estekak 

Bidarrai