Zabaltza (Urraulgoiti)

Zabaltza —edo, izen bereko beste herrietatik bereizteko, Zabaltza Urraulgoiti— Urraulgoiti ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak zabaltzatarrark dira.

Izena 
Zabaltza toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Zaualza (1068)
 Çaualça (1280)
 Çavalça (1311)
 Cabalça (1345)
 Saualça (1366)
 Zabalza (1534)
 Zavalza (1802)
 Zabaltza (1990)

Geografia 
Zabaltza Urraulgoiti ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapena 
Urraulgoiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 56 kilometrora dago. Udaletxea Irurozkin dago. Erliebe handiko ibarra  da, Ugarron bezalako arroilek nabarmenduta, lurraldeko gainerako lekuetatik isolatzen baitute. Ibarraren erdialdea nekazaritzakoa da, baina zenbat eta iparralderago edo ekialderago, orduan eta lur gutxiago dago erabilgarri. Azkenik, gainerako udalerriekin muga egiten duten eremuak menditsuak dira.

Klima 
Erlieberaren desberdintasunak direla eta, Urraulgoitin bi klima desberdintzen dira, batetik hegoaldeko klima azpimediterraniarra, eta bestetik iparraldeko klima azpiozeanikoa. Iparraldean izaten diren prezipitazio ugariagoak direla eta (batez beste 1 400 mm edo gehiago urtero), pagadi ugari daude. Bien bitartean, hegoaldean, urtero 900 mm jausten direlarik, pinu basatia da espezierik ohikoena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da.

Zuhaitzen artean espezierik ugariena birlandaturiko (Austriatik ekarri zituzten XVIII. mendearen amaieran) pinu lariziarrak dira, guztira 591 hektarea hartuz.

Estazio meteorologikoak 
Urraulgoitin dagoen hemen, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Leireko monasterioak trukaketa bidez jaso zuen 1068an, hiribilduaren 16ean. Bertako bizilagunek 1326an Gindano eta Napari mendiekin lan egin zuten Idokorri mendiaren gozamenerako. 1835-1845eko udal-erreformetara arte, ibarreko diputatuek eta herriko etxeen artean txandaka izendatzen ziren errejidoreek gobernatzen zuten lekua (XVIII. mendearen amaieran hamabost ziren, berrogeita hamar urte geroago beste hainbeste bizilagun). Azken data horretan (1850), eskola bat zegoen, berrogeita hamar gari-lapurretaz hornitua; parrokoa aurkezteko eskubidea bizilagunek zuten. XX. mendearen hasieran landa kutxa bat sortu zen.

Demografia 
 biztanle zituen Zabaltzak.

Kultura

Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Urraulgoiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Koldo Zuazok, 2010ean, Urraulgoiti ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Ondasun nabarmenak 
 San Pedro eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Urraulgoiti
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 

Urraulgoitiko lekuak