Urkabustaiz

Urkabustaiz Arabako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Zuia-Gorbeialdeako kuadrillakoa. Arabaren ipar-mendebaldean dago, Gasteiztik 27 bat kilometrora, komunikazioen bidegurutze garrantzitsu batean. Herri txikiz osaturiko udalerria da, populazio gutxikoa eta nagusiki nekazaritzari lotutakoa.

Izarra da herriburua.

Geografia 

Udalerria isurialde kantabriarraren eta mediterraneoaren mugan dago kokaturik, iparraldera begira, eta bi gune erabat ezberdin ditu. Alde batetik, hegoaldea eta erdialdea larrez eta basoz estalitako lautada bat da, muinotxoz jositakoa, 600-850 metroko garaieran dagoena; iparraldean, berriz, Altube ibaiak osatzen duen arroa dago, batez ere pagadiz estalia, 400 metroko garaiera inguruan. Bi alde hauek banatuz, oso aldapatsua den kare-harrizko aurrealde bat dago.

Udalerriak ez dauka mendi alturik, baina udalaren ipar-ekialdean Gorbeia mendia dago.

Kokagune geografiko berezia denez, bidegurutze historikoa izan zen, Leintzerako, Arabako Lautadarako, Urduñarako eta Miranda de Ebrorako bideak lotzen zituena. Gaur egun ere, Bizkaia eta Araba lotzen dituzten bide nagusiak igarotzen dira bertatik. Bilbo eta Miranda lotzen dituen trenbideak udalerria gurutzatzen du iparraldetik hegoaldera, eta geltokia dauka Izarran. AP-68 autopista ere udalerriaren ekialdetik igarotzen da, eta Bilbo eta Miranda lotzen ditu honek ere. Bestalde, udalerriaren ekialde horretan, baina Izarratik 2 kilometro ingurura, AP-68 eta Gasteizera doan N-622 autobidearen lotunea dago.

Udalerri mugakideak 
 Iparraldean: Zuia eta Amurrio.
 Hegoaldean: Kuartango.
 Ekialdean: Zuia.
 Mendebaldean: Amurrio eta Urduña.

Historia 
Urkabustaiz izena Urkaerria eta Bustaiz antzinako izenek konposatua da. Urkaerriak Goiuri-Ondona, Oiardo, Uzkio eta Untzaga-Apregindana herriak biltzen zituen. Bustaizek, berriz, Beluntza eta Izarra.

Banaketa administratiboa 
Udalerria hamar herriz osatua dago:
 Abezia
 Abornikano
 Beluntza
 Goiuri-Ondona
 Inoso
 Izarra (udalburua)
 Larrazketa
 Oiardo
 Untzaga-Apregindana
 Uzkio

Demografia 
Lehen sektoreari oso lotuta dagoen udalerria izanik, Urkabustaizek populazioa galdu zuen etengabe XX. mendearen bigarren erdian, bertakoak hirira joatearen ondorioz. XXI. mendean, berriz, populazioaren biziberritzea gertatu da, komunikazio bideak hobetzean hiriko jende asko bertaratu baita.

Politika 

2019ko maiatzaren 26ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, EH Bilduko Xabier Álvarez de Arcaya Fernández de Landa hautatu zuten alkate.

Alkateak 
Hauek izan dira Urkabustaizko azken alkateak:

Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu udalerrian:

Euskara 
2016an Urkabustaizko biztanleen artean %48,3 euskaldunak ziren.

Ondasun nabarmenak 

 Goiuriko ur-jauzia.
 Gibijoko mendilerroa.
 Urkabustaizko erromanikoa; ikusgarriena Beluntzako San Petri eliza da, XIII. mendekoa.
 San Pedro mendia, gerra zibilaren lubakiak aurkitzen diren tokian.

Urkabustaiztar ezagunak 
 Martin Alonso Sarria abeziarra, politikari eta historialaria (?-1642).
 Antonio Ortiz de Urbina abeziarra, apaiza, idazle eta antropologoa (1934-2001).
 Galo Martinez de la Pera izarrarra, idazlea (1945-).
 Zigor Enbeita abornikanoarra, bertsolaria (1971-).

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Araba
 Arabako udalerrien zerrenda
 Gorbeialdea

Kanpo estekak 

  Urkabustaizko Udalaren webgunea
  Urkabustaiz Zuiako Kuadrillako webgunean
  Urkabustaizi buruzko artikulua Sareko Argian
  Urkabustaiz Auñamendi entziklopedian
 Urkabustaiz "Herri txiki, infernu handi" saioan (ETB1).

Urkabustaiz