Nazionalsozialismo

Nazionalsozialismoa edo nazismoa Alemanian 1933tik (eta Austrian 1938tik) 1945era boterean egon zen erregimenaren ideologia da, Adolf Hitler Alemaniako Langileen Alderdi Nazional Sozialistaren (NSDAP) buruzagiak boterera igotzean ezarritakoa. Hitlerrek diktadura bat ezarri zuen, Hirugarren Reich autoproklamatua. Reichak Austria Anschluss-etik bereganatu zuen, baita Sudeteak, Memel eta Danzig ere. Bigarren Mundu Gerran, naziek Polonia, Frantzia, Txekoslovakia, Hungaria, Herbehereak, Danimarka eta Norvegiako lurrak okupatu zituzten. Garai horretako Alemaniari Alemania nazia esaten zaio.

Sorrera 
Hitler izan zen nazi alderdiaren sorreraren buruzagia. Adolf Hitler Braunau izeneko herrian, Austrian, jaio zen 1889.urtean. I. MG bolondres modura aritu zen, nahiz eta ezgai zela esan zioten. Aro honek asko markatu zuen. Versallesko itunarekin ez zegoenez ados, sozialistei, komunistei eta judutarrei gorroto itzela hartu zien eta honen ondorioz, guda deklaratu zien. Laisterrekin harremanetan jartzen da, Alemaniar Langileen Alderdiarekin, abertzaleak zirenak, lehen esandakoen kontra joateko. 1920. urtean, Langileen Alderdiaren 25 puntuak idatzi zituen eta hauek izan ziren Nazismoaren oinarriak eta urte bat geroago, beste alderdi batzuekin batzen da, Alderdi Nazional Sozialista sortuz.

Hedapena 

1923. urtean Munichen estatu kolpe bat ematen saiatzen da, “Garagardotegiaren Putsch-a” izenez ezagutzen dena, baina honek ez zuen arrakasta izan eta Hitler preso sartu zuten. Kartzelan zegoela, Mein Kampf (euskaraz "Nire borroka") izeneko liburuaren lehenengo zatia idazten du. Baina ez zen bere bizitza osoan kartzelan egon eta hemendik ateratzerakoan, SSak sortzen ditu, Alderdi Naziaren segurtasuna antolatzeko. 1929ko Krack-aren ondorioz, Alemaniak krisi egoera larri batean murgildu zen eta egoera hau aprobetxatuz, Hitlerren hitzaldia indartu eta zabaldu zen. Urte bat geroago, alderdi naziak 3 miloi militante zituen.

Esan beharra dago Alderdi Nazional Sozialistaren “sozialista” hitzak, apaindura hutsa dela eta langileak erakartzeko bakarrik erabili zutela baina klase ertainak eta kapitala erakarriko ditu batez ere. Hitlerrek kartzelan zegoela idatzitako liburuan ideologia naziaren oinarriak zeuden, sistematizazioa falta zen bakarrik. Hitler ez zuen programa oso zehatz bat jarraitzen, baizik eta ideia sinpleen bitartez gizamultzoak bereganatzen zituen, ideia horiek behin eta berriz eta oso ozenki errepikatuz. Honen helburua gizartearen bihotzean sartzea zen eta jadanik hor egonda, honen instintu primarioak agerraraztea. Horretarako, hedabidea, irrati eta mikrofonoak maisuki erabiltzen zituzten beraien diskurtsoak adierazteko.

Ideologia 
Hitlerrek, arraza zuria hobesten du beste guztien artean eta zurien artean berriz arraza “Arioa” indartsuena dela argudiatzen du. Horrela, Alemanian, judutarren aurkako gorrotoa zabaldu zen eta beste europar herrien mespretxua ere. Hitler Gobineau, idazle eta pentsalari frantsesak, idatzitako “Arrazen desberdintasunak” liburuan oinarritzen da bere ideologia arrazista argudiatzeko. Bestalde, Alemanek beste herrialde batzuetako pertsonekin ezkontzea debekatu egiten da; hau da, Alemaniarra bakarrik nahastu gabekoa izango da.
Alemania naziaren ustez, judutarrak ahulagoak ziren eta Hitlerren ustez, Lehen Mundu Gerran edukitako porrota judutarren errua izan zen eta hainbat arau ipini zituen hauen kontra: juduek baztertuta mantendu behar ziren, alemaniar arraza ez zikintzeko eta Daviden izarrarekin markatuta atera behar ziren kalera. Azkenik, 1993. urtean, judutarrak kontzentrazio esparruetara bidaltzea erabakitzen dute.
Nazi hitza Joseph Goebbels Propagandako Ministro naziak plazaratu zuen mitin batean, Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialistako (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) kideak izendatzeko.

Ideologia politiko Alemanian agertu zen lehen aldiz 1930eko hamarkadan, herritarrak Lehen Mundu Gerra galdu izanaren ondorioak eta 1929ko kraxa pairatzen ari zirela. Era berean, Adolf Hitlerri eta haren lanari (Mein Kampf; "Nire Borroka", euskaraz) hertsiki loturik dago.

Nazismoaren ezaugarri nagusiak ondokoak dira:

 Estatu indartsuaren zentralitatea eta garrantzia
 Gizabanakoen arteko desberdintasunaren aldarrikapena: Arraza arioaren gorespena
 Gidari edo "führer"rarekiko (Hitler bera) mirespena
 Inperialismoaren defentsa: Alemaniak bere lurraldeak handitzeko eskubidea zuen (Espazio Bitalaren Teoria)
 Militarismoa eta bortizkerian oinarritutako praktika
 Arau demokratikoak ez jarraitzea
 Hegemonismo sutsua

Bigarren Mundu Gerra osteko nazi-ideologiako pertsonei neonazi esaten zaie.

Nazien matematikako ariketa bat

Gazteen hezkuntza

Alemaniar Langileen Alderdi Nazional Sozialistaren programa

Ondorioak 
Nazismoak eta Alemaniako Nazi estatuaren ekintzek herrialde, komunitate eta herri askotan eragin handia izan zuten, Bigarren Mundu Gerra aurretik eta ondoren. Nazien ideologiak bultzatu zuen nazio batzuen suntsipena azpigizakiak zirela argudiatzen; Britainia Handia, Sobietar Batasuna eta Ameriketako Estatu Batuetako ahalegin amankomunak geldiarazi zuena Bigarren Mundu Gerra irabaztean.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Hirugarren Reicha
 Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialista
 Arrosa zuria
 Faxismoa
 Arrazismoa

Kanpo estekak 
 (ca) Reflexions sobre els orígens del hitlerisme (Simone Weil)

Eskuin muturra
Totalitarismoa
Autoritarismoa