Iturissa

Iturissa (ustez, Iturri-zar euskal izenetik eratorria) edo Eturissa edo Turissa, erromatar garaiko baskoi-erromatar hiri bat izan zen. II. mendean, Ptolomeok “Baskoien hiria” zela idatzi zuen.

Aurizperri eta Auritz herrietako (Nafarroa Garaia) lurretan dagoen Zalduako aztarnategian azaleratzen ari den erromatar garaiko hiri baskoiarekin identifikatzeko proposamena egon zen aztarnategia hiri erromatarra zela jakin zenean, baina oraingoz ezin da ezer baieztatu. 400 urte inguruko iraupena izan zuela uste dute arkeologoek, hau da, I. mendetik Erromatar Inperioaren gainbeheraraino. Astorgatik Bordelera zihoan erromatar galtzadaren alboan zegoen.

Ptolomeok, K.o. II. mendean,  Iruñetik ipar ekialdean kokatu zuen, IV. mendeko Antoninoren Ibilbidean (455, 6), Turissa izenarekin Gailetarako bidean jarri zuen, eta datu zaharragoak jaso zituen VII. mendeko Ravenako kosmografian (311, 14),  hiriburutik iparraldera marraztu zuten. Hiriaren izenaren forma zuzena Eturissa dela uste du Alicia M. Canto historialariak, epigrafian horrela agertu delako.

1986/87 bitartean, María Jesús Perex eta Mercedes Unzu Urmenetak Urizperriko Ateabalsa lekuan zegoen nekropolian egin zituzten indusketetan, erromatar garaiko 49 hilkutxa aurkitu zituzten zeramikazkok eta beirazkoak eta barruan, edo ondoan zegoen hilobiratze-ostilamenduako materialak: ukenduak gordetzeko beirazko botilatxoak, lantza puntak, fibulak, bi eraztunen pusketak, txanponak, etab. Etxebizitzak iparraldera egongo zirela proposatu zuten, han aurkitu baitzituzten hormak, iltzeak, Terra sigillata eta zeramika arrunta. Bi arkeologoek proposatu zuten aurkitutako aztarnak Iturissako hiriarenak izan behar zutela.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Baskoien hiriak
Erroibarko historia
Euskal Herriko erromatar hiriak