El borracho burlado

El borracho burlado, ópera cómica en castellano y bascuence. Escrita, y puesta en música por un caballero guipuzcoano (1764), Frantzisko Xabier Muniberen opera komiko modukoa da, bertsotan emana. Obra hau umorezko komedia da nahiz eta sailkatzeko erraza ez izan. Ez zen euskara hutsez idatzi, elebidunaz baizik, euskaraz eta gaztelaniaz. Honela banatzen da elebitasunaren xehetasuna: kantak eta elkarrizketa asko euskaraz eta gaztelaniaz daude, hitz lauak eta elkarrizketa batzuk, bestetik, gaztelaniaz. Ekitaldi bakarra eta 35 agerraldi ditu. Gaia mozkor bati emandako eskarmentua da. Gipuzkeraz mendebaleko elementuekin nahasia idatzita dago, eta herri xehearen oso hurbileko hizkera darabil.

Musika 
Antzezlana bazuen bere partitura baina hori urte luzeetan galduta egon zen. 1960. hamarkadan Bergarako familia baten paper zaharretan aurkitu zen eta 1981an Oñati kontzertua antolatu zen ezagutarazteko; kontzertu hura Javier Bello-Portuk zuzendu zuen. Obra osoa, musika eta testua, interpretatua ikusteko 1994ra arte itxaron behar izan zen; opera Agerre Teatro antzeztu zuen orduan.

Beranduago, 2015eko martxoan hain zuzen ere, Bergarako Musikala Elkarteak eta herriko udalak emanaldi bereziak prestatu zituzten operaren 250. urteurrena ospatzeko asmoz. Emanaldiak Udal Areto Nagusian egin ziren, estreinaldia egin zen leku berean hain zuzen ere, eta beranduago Bergarako Musikala Elkarteak espektakulua hainbat euskal herritan taularatu zuen, Zumarraga, Beasain, Gasteiz edo Donostia besteak beste. Euskal opera hau ere Madrilen ikusi ahal izan zen, Loiolako On Iñigoren Elizan, urte bereko apirilak 30ean.

Euskara 
Lan honetan, Gabonsariakn bezala, mendebaldeko euskalkian oinarritu zen Munibe baina ez bere herrikoan zehatz-mehatz, "euskara ulergarriago" batean baizik. Gipuzkera literarioaren aintzindariak bezala aztertu dira biak ala biak. Izan ere, Bizkaiko euskararen elementu ugari agertzen dira bi lanetan; egileak euskara hori ondo ezagutzen zuen zeren eta bere gurasoak Markinakoak baitziren eta emaztea Oñatikoa.

Jatorrizko azalak dion bezala El borracho burlado gaztelaniaz eta euskeraz idatzita dago; elebitasun honek bere arrazoi soziala du, euskara beheko klase sozialaren kideen arteko hizkuntza bilakatzen baita, gaztelania goi mailako kideen artekoa den bitartean, azken hauek ere euskaldunak izan arren.

Pertsonaiak 
 Txanton Garrote, gizon arrunta
 Maritxo, haren emaztea
 Martiniko, zapatari, Txantonen laguna
 Matxalen, haren emaztea
 Zapatariaren lau ofizial
 Don Diego, Martinikoren etxean bizi den zaldun baten etxezaina
 Don Pedro eta Don Antonio, zaldunaren morroiak
 Sagarrak saltzen dituen gizon bat

Edizioak 
 1764: Azkoitian, Misericordian argitaratuta.
 1907-1909: Tomas Roblesek prestatutako edizio faksimile. Revista Internacional de Estudios Vascos.
 1965: Gabriel Arestik prestatuta. Teatro Zaarra, Auspoa, 48.zk.
 1969: Biblioteca de La Gran Enciclopedia Vasca, edizio faksimile.
 1991: Xabier Altzibarrek paratutako edizioa: Gabonsariak. El borracho burlado. Gasteiz: Eusko Legebiltzarra.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Gabonsariak

Kanpo loturak 
 Testu osoa Klasikoen Gordailuan.

Frantzisko Xabier Muniberen antzezlanak
Euskarazko antzezlanak
1764ko liburuak
Euskarazko operak