Aietxu

Aietxu Urraulgoiti ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak aietxuarrak dira.

Izena 
Aietxu toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Agexsu (1056)
 Agessu (1063)
 Ahecho (1280)
 Aechu (1366)
 Ayechu (1534)
 Ayechu (1800)
 Aietxu (1990)

Ezaugarriak

Armarria 
Aietxuko armarria Urraulgoitiko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

Geografia 
Aietxu Urraulgoiti ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapena 
Urraulgoiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 56 kilometrora dago. Udaletxea Irurozkin dago. Erliebe handiko ibarra  da, Ugarron bezalako arroilek nabarmenduta, lurraldeko gainerako lekuetatik isolatzen baitute. Ibarraren erdialdea nekazaritzakoa da, baina zenbat eta iparralderago edo ekialderago, orduan eta lur gutxiago dago erabilgarri. Azkenik, gainerako udalerriekin muga egiten duten eremuak menditsuak dira.

Klima 
Erlieberaren desberdintasunak direla eta, Urraulgoitin bi klima desberdintzen dira, batetik hegoaldeko klima azpimediterraniarra, eta bestetik iparraldeko klima azpiozeanikoa. Iparraldean izaten diren prezipitazio ugariagoak direla eta (batez beste 1 400 mm edo gehiago urtero), pagadi ugari daude. Bien bitartean, hegoaldean, urtero 900 mm jausten direlarik, pinu basatia da espezierik ohikoena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da.

Zuhaitzen artean espezierik ugariena birlandaturiko (Austriatik ekarri zituzten XVIII. mendearen amaieran) pinu lariziarrak dira, guztira 591 hektarea hartuz.

Estazio meteorologikoak 
Urraulgoitin dagoen Eparotz lekuan, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Antzinako jaurerri-lekua, bere izeneko ibarreko garrantzitsuena (Aietxuibar), XI. mendean dokumentatua. 1802an Urraulgoiti ibarreko diputatuek eta etxeak txandakatuz aukeratutako errejidoreek gobernatzen zuten, eta, bertako mendietan, uda-garaian, irabazle ugari bazkatzen zen. 1850ean eskola zuen, urtean 512 errealeko dotazioarekin eta maisuak aldi berean sakristaua izateko zuen betebeharrarekin. XX. mendean, errota bat zegoela esaten da.

Demografia 
 biztanle zituen Aietxuk.

Politika 
Aietxuko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Jesus Maria Sancha Sancha da.

Kontzejua 
Aietxuko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Jesus Maria Sancha Sancha da.

Kontzejuburuak 
2011tik, Aietxuk kontzejuburu bat izan du:

Kultura

Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Urraulgoiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Koldo Zuazok, 2010ean, Urraulgoiti ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Ondasun nabarmenak 
 San Joan Ebanjelariaren eliza, XIII. mendeko kristiau eliza.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Urraulgoiti
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 

Urraulgoitiko kontzejuak