Mikhail Gorbatxov

Mikhail Sergeievitx Gorbatxov (, Mikhail Sergeievitx Gorbatxov,  ahoskatua; 	Privolnoie, Stavropol kraia, 1931ko martxoaren 2a - Mosku, 2022ko abuztuaren 30a) sobietar politikaria, 1985-1991 bitartean Sobietar Batasuneko agintari nagusia izan zen. Aldaketa eta erreforma handiak bultzatu zituen, Gerra Hotzaren eta SESBaren amaiera ekarri zutenak. 1990ean, Bakearen Nobel Saria jaso zuen.

Biografia 
Nekazari familia batean jaioa, 1946an Gazte Komunisten Ligan eman zuen izena, eta 1952an Alderdi Komunistako kide egin zen. Zuzenbidean lizentziaturik, ibilbide politikoa jaioterrian, Stavropol kraian, hasi zuen. Pausoz pauso aurrera egin zuen alderdian barna eta 1980an, 52 urte zituelarik, Politburoko kide gazteena bilakatu zen.

Handik bost urtera, 1985eko martxoaren 11n, Konstantin Txernenkoren heriotza zela medio, alderdi komunistako idazkari orokor izendatu zuten. Alderdia eta hautaketa sistema eraberritutakoan, 1989an, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko estatuburu aukeratu zuten.

Haren agintaldiaren ezaugarri nagusia Sobietar Batasuneko politika eta ekonomia-sistema aldatzea eta eraberritzea izan zen: Glasnost (irekitzea), Perestroika (berregituraketa) eta Uskoreniye (garapen ekonomikoren bultzada). 1987ko Perestroika liburuan adierazi zuenez,

Ekonomian, 1988ko maiatzean indarrean jarri zen kooperatiben gaineko legeak zerbitzu, ekoizpen eta kanpoko salerosketan jabetasun pribatua baimendu zuen. Hasiera batean zerga handiak eta lan-murrizketak izan arren, pixkanaka baldintza horiek leundu ziren. Herrialdeko hainbat enpresa handi ere berrantolatu ziren. Aeroflot, esate baterako, konpainia txiki eta independenteetan banandu zen.

Kanpo harremanetan oso nabariak izan ziren politika berriaren ondorioak. Mendebalderekiko hartu-emanak hobera egin zuen, elkarrenganako mesfidantza gaindituta. Ronald Reaganekin batera, arma nuklearrak desegiteko hitzarmena izenpetu zuen 1987an. Breznev doktrina izenekoa ere amaitutzat eman zen, eta, horren ondorioz, Europako alde komunistako herrialdeek beren barneko aferetarako autonomia osoa berreskuratu zuten. Horrela, komunismoa Ekialdeko Europatik desagertu zen 1989tik aurrera, gehienetan era baketsuan, Errumanian salbu. Era horretan bukatu zen Gerra Hotza.

Glasnostaren harira, norbanakoen askatasunak hobetu ziren: erlijio eta adierazpen askatasunak, esaterako. Prentsaren zentsura kendu zuen eta espetxeetatik preso politiko andana atera ziren. 1987ko urtarrilean, hautagai anitzeko hauteskundeen bidez, instituzioen demokratizazioa bultzatu zen. 1988ko abenduan, Sobiet Nagusiak Herri Diputatuen Biltzarraren sorrera onartu zuen, eta huraxe bihurtu zen herrialdeko botere legegile. 1989ko udaberriko hauteskundeetan, Sobietar Batasuneko lehenbiziko Presidente Exekutibo aukeratu zuten. Horren bidez, herritarren babesa eskuratu nahi izan zuen, alderdiko zati atzerakoien kritikei aurre egin ahal izateko. Kritikak hamarkadaren bukaeran itzuli ziren, oinarrizko produktuen murrizketekin batera.

Ekonomiaren gainbeherak, hainbat errepubliketako separatismoak eta Gorbatxoven egunez eguneko botere handiagoak krisia eragin zuten. 1991ko abuztuan, alderdiko buru batzuek estatu-kolpea jo zuten. Kolpeak porrot egin arren, haren ahuldade politikoak, batik bat Boris Jeltsinen aurrean, dimisioa aurkeztera behartu zuen Gorbatxov. 1991ko abenduaren 25ean, SESB desegin zen ofizialki.

Estatu kolpea eta Sobietar Batasunaren desegitea 

1991ko martxoan, erreferenduma deitu zuten Sobietar Batasunean, eta hautesleen % 78k «bai» bozkatu zion Sobietar Batasunaren jarraipenari. Baina Boris Jeltsin Errusiako SSRko presidenteak bultzatutako Belavezhako Itunaren sinadurarekin, Sobietar Batasuna de facto desegin zen Errusiako SSRa, Ukrainako SSRa eta Bielorrusiako SSRa bereizitakoan.

Berreraikuntza ekonomikoa izango zen Gorbatxoven porrot nagusietako bat; perestroikak ekonomia sobietarra hondotik eta geldialditik ateratzea zuen helburu, enpresa-askatasun handiagoa sartuz eta merkatuari utziz plangintzaren akatsak konpontzen, ustez hala gertatuko zelakoan. Dena den, erreforma horiek ez zuten berehalako emaitza positiborik eman; bada, lehendik zegoen sistema produktiboa gehiago desordenatu zen, eta, biztanleriaren gehiengoaren pobretzean, sakondu zuten. Horrek guztiak tirabira sozialak sortu zituen, eta kaltetutako interes politiko-ekonomikoek areagotu zituzten.

Alde politikoan, apurka-apurka alderdi anitzeko demokraziara eramango zuen irekiera hasi zen. Baina, bide horretatik («guardia zahar» komunistak gehiegizkotzat jotako bidea) egindakoa, motelegitzat jo zuen alderditik kanpo gero eta handiagoa zen oposizioak. Gorbatxov eta bere taldea poliki zebiltzan erregimenaren barruan zegoen erresistentziagatik eta prozesuaren kontrola galtzeko beldurragatik. Irekieraren eragin nagusia izan zen Sobietar Batasuna osatu zuten errepublika ezberdinetan mugimendu independentistak mamitu ziren sentimendu abertzaleen piztea.

1991ko abuztuaren 19an, PCUS, Gobernu eta KGBko goi kargudun talde batek estatu kolpe saiakera inboluzionista jo zuen. Boris Jeltsin Errusiako SFSRko presidenteak zuzentzen zuen mugimenduaren indarrak eten zuen saiakera hori; porrot egindako estatu kolpearen ondoren, PCUS legez kanpo uzteko eta Baltikoko errepubliken (Estonia, Letonia eta Lituania) anexioaren baliogabetasuna dekretatzeko erabakia hartu zuen. Politikoki gero eta ahulago, batez ere Boris Jeltsinen ekintza politikoaren ondorioz, Gorbatxovek PCUSeko idazkari nagusi karguari uko egin, eta Batzorde Zentrala desegin behar izan zuen.

1991ko abenduaren 25ean, Sobietar Batasuna ofizialki desegin zen, eta, Estatu Independenteen Mankomunitateko (CIS) Errepublikako presidenteek botere zentralaren organoak aitortzeari uko egitearen ondorioz, bere kargua uztea erabaki zuen, SESBeko presidente gisa telebistako hitzaldia emanez:

2007ko urriaren 21ean, Gorbatxovek politikara itzultzea erabaki zuen, Sozialdemokraten Batasuna alderdiaren buru.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Glasnost

Kanpo estekak 

Errusiako politikariak
Sobietar Batasuneko politikariak
Bakearen Nobel Saridunak
Nazioarteko lankidetzaren Asturisko Printzesa saridunak
Gerra Hotzako biografiak
Sobietar Batasuneko estatuburuak
Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako alderdiburuak
Mikhail Gorbatxov
Moskun hildakoak
Leninen Ordenarekin sarituak