Trebiñu (barrendegia)

Trebiñu edo Uda Burgosko probintziaren (Gaztela eta Leon) barrendegia da, ikuspuntu geografiko eta kulturaletik Arabako parte dena. Gasteiztik 15 kilometro hegoaldera dago, eta 279,58 kilometro karratuko hedadura du. Iparraldean Gasteiz mendiek eta hegoaldean Toloño mendilerroak mugatzen dute lurraldea.

Barrendegia bi udalerrik osatzen dute: Trebiñu (260,71 km²) eta Argantzon (18,87 km²). Bertako biztanleek hainbatean eskatu dute lurraldea Arabari batzea.

Mugakideak 
Arabako udalerri hauek inguratzen dute konderria: Iparraldean Iruña Oka eta Gasteiz, ekialdean Bernedo, hegoaldean (ekialdetik mendebaldera) Lagran, Urizaharra, Zanbrana, Berantevilla eta Armiñon eta mendebaldean Erriberagoitia eta Erriberabeitia.

Herriak 
Trebiñu eta Argantzon udalerrien barnean hainbat herri dago. Gehien-gehienak Trebiñuko udalerriari dagozkio:

 Agilu
 Albaita
 Añastro
 Araiko
 Arana
 Argote
 Armentia
 Arrieta
 Askartza
 Axarte
 Baxauri
 Burgeta
 Bustu

 Dordoniz
 Doroñu
 Franku
 Fuidio
 Golernio
 Grandival
 Imiruri
 Kutxu
 Lañu
 Marauri
 Meana
 Mesantza
 Moraza
 Moskator
 Morgas
 Obekuri
 Ogeta
 Otxate
 Ozilla eta Ladrera
 Ozana
 Pangua
 Pariza
 Pedruzo
 Samiano
 San Esteban Trebiñu
 San Martin Galbarin
 San Vicentejo
 Sanmartinzar
 Saratsu
 Saseta
 Tarabero
 Trebiñu
 Torre
 Uzkio
 Billa Tobera
 Zurbitu

Argantzongo udalerria:
 Argantzon
 Billa Oka

Trebiñuko auzia 

Trebiñuko barrendegia Arabako lurraldeetan dagoen eskualdea da, administratiboki Burgosko probintzia dena. Gaztelako Erresumak Araba indarrez konkistatu ondoren 1200. urte inguruan, Henrike II.a Gaztelakoak Trebiñu eta bere lurraldeak Pedro Manrique Larari dohaintzan eman egin zizkion 1366an, Arabako Anaiarteak 1463an sortu zenean Arabatik kanpo geratu zela, XVI. mende bukaeratik Burgosi lotu zitzaiola.

Trebiñu Araban sartzeko hainbat eskaera egin dituzte barrendegiko agintariek zein herritarrek historian zehar. Trebiñuarrei 1998ko martxoaren 8an galdetu zitzaien azkenekoz auziari buruz. Orduko alkateek bultzatuta, kontsulta bat egin zen barrendegian, herritarrek erreferendumik egin nahi zuten ala ez ezagutzeko. Gaztela eta Leongo agintariek ez zuten kontsulta ontzat eman. Emaitzak honakoak izan ziren:

Hizkuntzak 

Euskarazko aztarnak nabariak dira eskualde osoko toponimian, inguruko Arabako udalerrietan bezala.

Euskara XVII. eta XVIII. mendeetan galdu zen barrendegian, Arabako inguruko herrietan bezala. Artean, XIX. mendearen hasieran, Euskal Herria gerra giroan murgilduta zegoela, Argantzonen euskara erabiltzen bide zen, mapa batean ageri denez.

XXI. mendean euskara berreskuratzen ari dira trebiñarrak, batez ere bertako biztanleek hura berreskuratzeko duten interesagatik. Trebiñarren % 39 oso interesatuta daude euskaran, eta % 23k interes pixka bat dute. Elebitasuna hiru modutara handitu da: % 60k eskolan ikasi dute euskara, % 21ek bere kabuz ikasi dute, eta % 19k etxean ikasi dute, ama hizkuntza gisa. Kontuan izan behar da barrendegiko gazte gehienek D ereduan ikasten dutela Arabako ikastetxeetan, eta barrendegian bertan badagoela ikastola bat, Argantzon Ikastola.

Azterketa soziolinguistikoa egiten da barrendegian 5 urtetik behin, euskararen egoera ezagutzeko. 2012an egindako azterketa baten arabera, biztanle elebidunak % 22 ziren, eta % 17 elebidun hartzaileak ziren. Gazteagoak euskaldunagoak dira, eta 16 urtetik beherakoen artean elebidunen ehunekoa % 65 izatera iritsi da. Elebidunen ehunekoa antzekoa da barrendegian jaiotakoen artean (% 26) eta EAEn jaiotakoen artean (% 28), eta baxuagoa da beste toki batzuetan jaiotakoen artean (% 4).

Argantzon Ikastolak hiru aldiz antolatu izan du Araba Euskaraz jaia azkenaldian, 2001ean, 2007an eta 2018an hain zuzen ere.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
  Zortzigarrena, Trebiñu Araban integratzearen aldeko bloga
 «Trebiñuko bira», Nora, 2009ko azaroa.

Disputatutako lurraldeak
Trebiñuko barrendegia
Barrendegiak