Portu

Portua gizakiek eraikia zein naturan topatutako lekua da, non itsasontzi, ontzi eta txalupak seguritatez hurbildu daitezkeen kostaldera. Itsasontzi edo ontzietako karga utzi edo jaso, zamak transferitu eta bidaiariak utzi edo hartzeko, gizakiek erabiltzen duten azpiegitura da.

Portu guztiak, hala berezkoak nola gizakiak eraikiak, itsasontziak babesean hartzeko tokiak dira; portuak, ordea, ur barea izateaz gain, behar adinako ur sakonera behar du izan, itsasontziek hondoa jo ez dezaten. Gainera,  tresna egokiak behar ditu zamak ontziratu eta lehorreratzeko.

Portuak, naturalak edo artifizialak izan daitezke. Portu artifizial batek, kai-mutur, uretako hormak edo dikeak eta jetty-tzak izan ditzake, nahiz eta dragatze-teknikaz ere eraikiak izan daitezkeen, hauek aldikako mantenu-lanak eskatzen dituzte. Portu natural baten adibide argi bat Estatu Batuetako Kaliforniako Long Beach portua da. Hasiera batean padura eta marea-lautada bat zen, merkataritza-itsasontzientzat oso sakonera txikiko urak zirenez, XX. mendean dragatzea erabaki zen.  Portu natural bat, lurrez edo arrokaz inguratuta dago. Portu naturalen adibide batzuk, Australiako Sydney Harbour eta Sri Lankako Trincomalee dira.

Portu batzuk jarduera bakarrerako edo bitarako prestatuak daude; halakoak dira, esaterako, Euskal Herriko portu gehienak arrantza-jarduerarako prestatuta daude. Baina portu handi asko hainbat partetan banaturik egoten dira kai edo nasen bidez; hala, alde batean merkataritza-portua izaten da, eta beste batean arrantza edo kirol-portua.

Portu artifizialak 

Portu artifizialak maiz eraikitzen dira portu bezala erabiltzeko. Ezagutzen den portu artifizial zaharrena Egiptoko Wadi al-Jart-en eraikia dago, itsaso gorriaren kostaldean eta 4500 urte baino gehiago ditu (K.a 2600-2550. urteetan eraikia, Khufu erregearen erregealdian). Eraikitako portu artifizial handiena Dubain dago, Jebel Ali portua. Beste portu artifizial handi eta jendetsu batzuk hauek dira:
 Houston portua, Texas, Estatu Batuak;
 Long Beach portua, Kalifornia, Estatu Batuak;
 Los Angeles en San Pedro portua, Kalifornia, Estatu Batuak;
 Rotterdameko portua, Herbereak;
 Savannah portua, Georgia;
Honakoak ere azpimarratzekoak dira:
 Clovelly, Devon, Inglaterra
 Lüneburg, Alemania
 Pireo, Grezia
 Port Jackson, Sydney
 Gorey portua, Jersey, marea jaisten denean sikatu egiten da, babesturiko urezko-gorputza da,

Portu naturalak 
Portu naturalak erliebe mota bat dira, zeinek urezko gorputz babestu bat eta anklatze-maniobrak egiteko moduko sakonera dituen. Portu hauetako asko errekak dira. Urte askotan zehar portu naturalak oso garrantzitsuak izan dira itsas eta ekonomia-estrategietarako eta munduko hiri garrantzitsuenetariko askok portuak dituzte bere baitan. Portu babestu bat edukitzeak, kai-muturra eraikitzeko beharrizana kentzen du, portu barruan olatu lasaiak eragiten ditu. Portu garrantzitsuak ondorengoak dira.
 Bali itsasartea, Indonesia
 Balikpapan itsasartea, ekialdeko Kalimantan, Indonesia
 Boston Harbor, Massachusetts, Estatu batuak
 Burrard Inlet, Vancouver, Columbia Británica, Kanada
 Caladh Harbour, Eskozia, Bretainia handia
 Corcho, Irlanda
 Harbour handia, Malta
 Halifax portua, Eskozia berria, Kanada
 Hamilton Harbour, Ontario, Kanada
 Killybegs, Donegal, Irlanda
 Kingston Harbour, Jamaika
 Marsamxett Harbour , Malta
 New York portua, Estatu batuak
 Pago Pago Harbor , Amerikar Samoa
 Pearl Harbor, Hawaii, Estatu batuak
 Poole Harbour, Ingalaterra
 Sydney portua, Australia
 Tanjung Perak, Surabaya, Indonesia
 Tobruk portua, Tobruk, Libia
 Presque Isle Bay, Pennsylvania, Estatu Batuak
 Scapa Flow, Eskozia
 Sept-Îles, Quebec, Kanada
 Subic Bay, Zambales, Filipinak
 Tampa Bay, Florida, Estatu batuak
 Trincomalee Harbour, Sri Lanka
 Victoria Harbour, Hong Kong
 Visakhapatnam, India

Izotzetik kanpo dauden portuak 
Ipar eta hego poloetatik hurbil dauden portuentzat,  abantaila handia da izotzez libre egotea, urte osoan zehar denean gutxienez. Adibide nagusiak ondorengoak dira:
 Hammerfest, Norbegia
 Liinakhamari, Errusia
 Murmansk, Errusia
 Nakhodka, Nakhodka, Errusia
 Pechenga, Errusia
 Prince Rupert Harbour, kanada
 Vardø, Norbegia

Euskal herriko portuak 

Euskal Herriko portu guztiak berezkoak dira eta itsasertzeko ezaugarrietara moldatuak daude. Kostaldea itsasora irekia dagoenez haize nagusiek ipar-mendebaletik jotzen dute. Ondorioz, portu gehienak lur-mutur edo muino baten gerizpean kokatuta daude ekialdera begira, itsasoko haizeetatik babesteko.

Euskal Herriko portu gehienak arrantza-portu txikiak badira ere, hiru merkataritza-portu handi daude: Bilbokoa, Pasaiakoa eta Baionakoa.

Irudi galeria

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Munduko porturik garrantzitsuenak zamaren arabera
 Euskal Herriko portuak

Kanpo estekak 
  Munduko portuetan deskargaturiko zamari buruzko estatistikak.

Portuak