Aberin

Aberin ([aβeɾin]) Nafarroako udalerria da. Lizarrako merindadeko herri honek  biztanle zituen . urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 50 kilometrora dago.

Geografia

Inguru naturala eta kokapena 
Herria Nafarroa ekialdean dago, Lizarrako merindadearen erdialdean. Herria lau kontzejuk osatzen dute, Muniain, Aberin, Arintzano eta Etxabarrik, azken hau hustutako kontzejua dela. Herriaren izen ofiziala Aberin den arren, biztanleriaren %80 Munaineko kontzejuan bizi da, bertan udaletxea ere badagoela.

Aberinek Villatuerta, Lizarra eta Aiegirekin egiten du muga iparraldean; Oteitzarekin ekialdean; Morentin eta Deikaztelurekin mendebaldean; eta Morentinekin hegoaldean.

Klima eta landaredia 
Klima mediterraneo motakoa da, altueraren gorabehera handiak dituena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 13 gradu artekoa eta prezipitazioak 600 eta 1.200mm bitartekoak dira. Udalerriko gunerik menditsuenetan ugariagoak betiere. Urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartekoak dira.

Jatorrian udalerria estaltzen zuten arteen azalera asko murriztu da eta XX. mendearen amaieran 22 hektarea baino ez ziren geratzen. XIX. mendetik aurrera birlandaturiko pinuen azalera 20 hektareakoa da.

Historia 
Aberinen, eneolito edo brontze aroko aztarnategia dago, Garita izeneko gunean.

1177an Antso VI.a Jakitunak, Tenplarioei eman zien dohaintza moduan Aberingo udalerriaren gaineko jabetza. XIV. mendearen hasieran, zehazki 1312 eta 1313 urteetan, Jerusalengo San Joanen Ospitale ordenak izan zuen jaurerriko petxak jasotzearen eskubidea.

Udalerria Iguzkitza edo Solana haraneko kontzejuetako bat izan zen, XIX. mendeko erreforma administratiboa burutu zen arte. Haran hori Muniain, Arintzano, Etxabarri eta Baigorriko kontzejuek osatzen zuten 1857ko errolda arte, Muniainek berezko udalerria izan zuen arte.

Demografia 

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 22 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %6,41 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Politika

Udal hauteskundeak 
Aberingo alkatea Agrupación Independiente Montejurra (AIM) herri ekimeneko Luis Enrique Aguilar Lizarraga atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Taldeak udaleko zazpi zinegotziak lortu zituen, eta hortaz gehiengo osoa udalean. Baliogabeko botoak 8 izan ziren (emandako guztien %4,40) eta 44 boto zuri izan ziren (botoen %25,29). Abstentzioa %41,85koa izan zen.

2011n La Solana hautagai zerrenda independenteak 138 boto eta 7 zinegotziak eskuratu zituen; David Arnedillo Urritzelki izendatu zuten alkate.

Udaletxea 
 HELBIDEA: Kale Nagusia 36

Alkateen zerrenda

Garraiobideak eta azpiegiturak 
La Estellesa autobus konpainiak Lizarra eta Iruñarekiko autobus zerbitzua eskaintzen du.

Kirolak 
Aberinek estalitako eta ageriko frontoia eta udal piszinak dauzka.

Euskara 
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Aberin eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %0,40k zekien euskaraz hitz egiten.

Jaiak eta ospakizunak 
Aberingo eta Muniaingo herriko jaiak abuztuan ospatzen dira. Muniaingoak Abuztuaren 15aren inguruan ospatzen dira Ama Birjinaren omenez. Aberingo jaiak, berriz, abuztuaren 29aren inguruan ospatzen dira.

Erromeriei dagokienez, urtarrilean [muniaindarrek San Sebastian baselizarako erromeria antolatzen dute, eta abuztuan San Ramon Nonato baselizarako beste erromeria bat. Aberindarrek irailaren 14ean ospatzen dute Kalbarioko baselizarako erromeria.

Zerbitzuak 
Aberin "Aberin-Arellano-Morentin Mankomunitateko" kidea da.

Ondasun nabarmenak

Jasokundeko Andre Mariaren eliza 
Muniaingo Jasokundeko Andre Mariaren elizaren kanpoaldea harlanduz egina dago, eta aurrealde pentagonala eta izardun gurutzeriazko ganga estaldura dauka. Eraikina XVI. mendean eraiki zen lau zatitan banaturiko nabe bakarraz osatuta. Dorrea eta sarrera, XVII. mendean egindakoak dira. Mende bat geroago, XVIII. mendean, alboko nabea eraiki zen, ertzdun gangez eta harlanduzko kanpoaldeko portikoarekin.

Erretaula nagusia, XVIII. mendean egin zen, estilo barrokoari jarraiki. Bertan, 1600. urtearen inguruan egindako Jasokundearen Ama Birjinaren eskultura erromanista bat dago. Horrez gain, elizaren barruan, Frantzisko Xabierren omenezko erretaula barrokoa eta beste bi erretaula neoklasiko daude. Errosarioko Ama Birjinaren irudia 1600ean egin zuten eta San Joseren egurrezko irudia XVIII. mendean zehar.

Baselizak 
Muniaingo kontzejuaren inguruetan bi baseliza daude, bata San Sebastianen omenezkoa, eta bestea San Erramun Jaiogabearen omenezkoa. Bi baselizek, Erdi Aroko jatorria dute, baina aldaketa ugari izan dituzte mendeetan zehar eta jatorrizko egituratik ezer gutxi gordetzen dute gaur egun.
 San Sebastian baseliza, Jurramendiren oinetan dago, harlangaitzezko hormez eraikia, eta laukizuzen itxurako nabe bakarrez osaturik dago. Eraikinaren barruan, XVII. mendearen amaierako erretaula barrokoa eta San Sebastianen egurrezko irudi bat daude.
 San Erramun Jaiogabea baseliza, Muniaingo herriaren goialdean dago, laukizuzen itxurako nabea eta harlangaitzezko hormak dauzka. Barruan, 1600. urtearen inguruan egindako erretaula eta San Ramonen eskultura barrokoa daude.

Aberindar ezagunak 
 Jose Soltxaga (1881-1953), Gerra Zibileko jeneral matxinoa.
 Amadeo Sánchez de Muniain (1933-1996): UPNko kide eta parlamentaria.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Nafarroako udalerrien zerrenda

Kanpo estekak 

  Aberingo udalaren webgunea.
  Aberini buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
 Aberingo Foruen Plazaren ikuspegia Google Street View-n.