Beraitz

Beraitz Olaibar ibarreko etxalde bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 15,7 kilometrora.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak beraiztarrak dira.

Izena 
Beraitz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Beraytz (1201)
 Beraids (1249)
 Veraiç (1259)
 Berayz (1268)
 Beraitz (1269)
 Verz (1270)
 Uerayz (1277)
 Veraiz (1300)
 Beraiz (1366)
 Veraiz (1534)
 Uerayz (1591)
 Beraiz (1802)
 Beraitz (1911)
 Beraitz (1990)

Geografia 
Beraitz Olaibar ibarrean dago, Iruñeko merindadean.

Inguru naturala eta kokapena 
Olaibar ibarra Ultzamaldea eskualdean dago, eta udalerriaren hiriburua, Olabe, Iruñetik 10 kilometrora dago. Udalerria N-121-A (Iruña-Irun) errepideak zeharkatzen du. Ultzama ibaiak zeharkatzen du iparraldetik hegoaldera, eta ibaiaren ibarrak definitzen du lurraldearen erliebea, inguruko mendiekin batera.

Klima eta landaredia 
Olaibarrek klima atlantiarra dauka, urteko batez besteko balioek erakusten duten moduan. Urteroko prezipitazioak 1.000mm eta 1.400mm bitartekoak dira, eta tenperaturak 10 eta 13 gradu artekoak. Egun euritsuak 120 inguru izaten dira. Euria urte osoan zehar egiten badu ere, uda garaian hilabete bateko lehortea izan ohi da.

Prezipitazio ugariek eraginda, landaredia eta basoak ugariak dira. Basa pinuak, pagoak eta beste hainbat zuhaitz espezie daude Olaibarreko basoetan.

Estazio meteorologikoa 
Olaibarren ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Anue pareko udalerrian, estazio bat dagoen Olague kontzejuan, itsasoaren mailatik 577 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Errege jaurerriaren antzinako lekua da. Antso VII.a Azkarrak 1201an, Olaitz eta Otsakaingoekin batera, normalizatu egin zuen urteroko petxa, eta 6 sause eta 6 olo-lapurreta ezarri zituen etxe bakoitzeko, gehi hiribildu osoko 2 soldata, "afari" gisa. 1280tan likidatutako kopuruek (60 petxako soldata beste 10ekin "iturriengatik" eta 20 kahizeko oloagatik) demografia-optimoa iradokitzen dute, 10-12 etxetan. 1427an kargak 23 sos eta erdira murriztu ziren, 4 kahize 3 gari-lapurreta eta garagar-lapurreta 1, hurrengo mendean are gehiago areagotu zen biztanleriaren beherakadaren adierazle. Joan II.a erregeak eman zion hiribildua 1461. urtean Joan Peritz Beraitzi, zalantzarik gabe bertako kapareetako bati. 1280an eta 1427an Olaibarran agertzen bada ere, 1280ko "Rediezmoaren Liburua" Olaibarren kokatzen da. 1366an eta 1427an 6 su zituen, 2 kapare barne, eta 1553an eta 1646an 2 baino ez ziren. 18 biztanle zituen 1786an eta 24 1857an.

Demografia 
 biztanle zituen Beraitzek.

Kultura

Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Olaibarreko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.

Koldo Zuazok, 2010ean, Olaibarreko ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Olaibarreraz. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Goñerriko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Olaibar eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu. 2010ko erroldaren arabera, herritarren %13,13k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n % 19,90k.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Olaibar
 Ibarrak (Iruñerria)
 Iruñeko merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 
 Olaibarreko Udalako webgune ofiziala

Olaibarko etxaldeak