Ühaitza

Ühaitza Zuberoako eta Bearnoko uhaitz edo ibai bat da, Oloroeko uhaitzaren ibaiadar nagusia.

Izena 
Zubereraz, uhaitz izenak «ibai» esan nahi du, eta hortik datorkio izena ibaiari. Uhaitz Handi ere deitu izan zaio.

Frantsesez  edo  (Mauleko uhaitza) du izena. Lehen izen horren antzinako forma (Cassiniren mapan aurkitua) Gaison zen, euskarazko izenetik hartua. Gaison, berriz, Saison bihurtu zen, frantsesezko  («urtaro») izenarekin duen antzekotasunaren eraginez.

Geografia 
Ühaitz ibaia Ligi-Atherei udalerrian jaiotzen da, Larraineko ühaitza eta Santa Graziko ühaitza ibaiek bat egitean, 288 metroko altueran. Larraineko ühaitzaren luzera (Ühaitzaren bi ibaien artean luzeena) osoa gehituz gero, ibaiaren luzera osoa 72,1 kilometro da, Larraineko ühaitza Iratzabaletan jaiotzen baita.

Santa Graziko ühaitzaren ibilbidean, berriz, laugarren aroan izandako glaziar baten eta karsten eraginak nabariak ziren. Bertan Kakuetako arroila famatua dago.

Atharratze-Sorholüzen zeharkatzean Aphura erreka datorkio, bere ibaiadar nagusia dena. Lauhire eskualdean dagoen Autevielle-Saint-Martin-Biderenen Oloroeko uhaitzarekin lotunea du.

Zeharkatutako udalerriak 
 Autevielle-Saint-Martin-Bideren
 Berrogaine-Larüntze
 Xarra
 Sarrikotapea
 Sohüta
 Ezpeize-Ündüreine
 Azpilda
 Garindaine
 Jeztaze
 Gotaine-Irabarne
 Ginarte-Parenties
 Idauze-Mendi
 Lixoze
 Maule-Lextarre
 Mendikota
 Nabarzi
 Urdiñarbe
 Ozaze-Zühara
 Ozaraine-Erribareita
 Rivehaute
 Saint-Gladie-Arrive-Munein
 Zalgize-Doneztebe
 Tabaille-Usquain
 Iruri
 Bildoze-Onizepea .

Ibaiadarrak 
Ibai biek Larraineko ühaitza (Orhin jaioa eta 20 km dituena) eta Santa Graziko ühaitza (15,1 km dituena) osatuta badago, baditu zenbait ibaiadar:

Hidrologia 
Ühaitzaren emaria 42 urtez, 1967 eta 2008 artean, ikertua izan da Maule-Lextarren. Ikertutako azalerak 480 km² ditu, hau da, ia arroaren %100a.

Batez besteko emaria 24,4 m³ segundokoa bada ere, urtaroz urtaro aldatzen da: neguan eta udaberrian 37,7 eta 38,1 m³/s artean dago (gehienezko bi izanik: lehenengoa abendu-urtarrilean, eta bigarrena apirilean); maiatzatik irailera, emaria gutxituz doa, eta urteko gutxienekoa abuztuan dauka: 8,12 m³/s izanik.

 
Ühaitzaren batez besteko emariak (m³/s), Maule-Lextarren neurtuakDatuak: 1967 eta 2008 artean

Historiako momentuzko gehienezkoa 522 m³/segundokoa zen 1994ko abenduaren 1ean, egunekoa, berriz, 515 m³/segundokoa zen, 1992ko ekainaren 17an lortua.

Kanpo estekak 

  Ühaitza

Erreferentziak 

Zuberoako ibaiak
Bearnoko ibaiak
Natura 2000 Euskal Herrian