Urtasun

Urtasun (esteribarreraz: Urtesun) Esteribar udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak urtasundarrak (esteribarreraz: urtesundarrak) dira.

Izena 
Urtasun edo Urtesun toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Urtassun (1268)
 Urtasçon (1274)
 Ortaçon (1275)
 Urtaçon (1276)
 Urtasson (1277)
 Urtassun (1278)
 Urtazon (1279)
 Urtassun (1366)
 Vrtassun (1366)
 Hurtassun (1428)
 Urtasun (1532)
 Hurtasun (1537)
 Urtasun (1591)
 Urtasun (1996)

Geografia 
Urtasun Esteriberran dago.

Ingurune naturala eta klima 
Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude Esteribar iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8 °C eta 12 °C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600 mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.

Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.

Estazio meteorologikoak 
Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Eugiko estazioa da Urtasunerako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

{{Klima 
|location= Eugi, 1981-2020

Historia 
Urtasun jada jasota dago "Rediezmoaren Liburuan" (1268). 1835-1845eko erreformetara arte, ibarreko diputatuak eta herriko erregidoreak gobernatzen zuten, eta txandaka izendatzen zen etxeen artean (zazpi tresna eta XIX. mendearen hasieran hondatutako bat, zazpi bizilagun 1849an). 1802 eta 1849an Arga gaineko irin-errota duela aipatzen da; bi data horietako azkenekoan, gainera, parrokoa aurkezteko eskubidea bizilagunei dagokiela ohartarazten da, eta egoera txarrean dagoen ferra-bide bat duela, Garazira doana.

Demografia 
 biztanle zituen Urtasunek.

Kultura

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Esteriberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.

Urtasungo azpieuskalkia esteribarrera da, eta, zehazki, Iparesteribartar aldaera. 2007ko udazkenean, euskaldun behintzat gabeak baziren ibarran.

Euskararen Foru Legea 
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 25ek zekien euskaraz.

1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala Esteribar da.

Jaiak 
 Natibitateko jaiak: irailaren lehen asteburuan

Ondasun nabarmenak 
 Jasokuntzeko eliza, Erdi Aroko kristiau eliza zaharra.
 Urtasungo jauregia, Erdi Aroko jauregia.
 Urtasungo zubia, Erdi Aroko zubia.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Esteribar
 Ibarrak (Iruñerria)
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 
 Esteribarko Udalako webgune ofiziala

Esteribarko lekuak