Sari (Iran)

Sari (mazandaraneraz: ساری; ) Irango iparraldeko hiria da, Mazandaran probintziako hiriburua. Elburz mendien iparraldeko magalean dago, Kaspiar itsasoaren hegoaldeko kostan. 2011n 296.417 biztanle zituen.

Geografia

Mugak 
Iparraldera Kaspiar itsasoa dauka, ipar-ekialdera Neka, hego-mendebaldera Qa'emxahr, ipar-mendebaldera Juibar, eta hegoaldera Kiyasar, Xahmirzad eta Semnan.

Klima

Historia 
Hutto eta Karmanbad leizeetako arkeologia-indusketek erakutsi dute orain dela 77.000 urte inguru giza asentamenduak zeudela. Besteak beste, hiru giza eskeleto aurkitu dituzte aztarnategian. Edozein modutan ere, ez dago erabateko teoriarik hiriaren sorrera-datari buruz; Antzinako Greziako historialariek K. a. VI. mendea aipatzen dute. Edonola dela ere, eskualdeko hiriburu izendatu zuten Sasandar Inperioaren aroan.

Hainbat herrialde eta agintariren menpe egon ostean, zeukan indarra galduz joan zen eta ia suntsiturik geratu zen. Esate baterako, Safavi dinastiak agindu zuenean, Sarin ez zen aipatzeko moduko gertakaririk izan. Baina, 1782. urteko martxoaren 21ean, Aga Muhammad Khanek inperioko hiriburu izendatu zuen. Hirian hainbat gudu eta gerra izaten zenen gero, Fath Ali Sah Kayarek Teheranera eraman zuen Irango hiriburua.

XX. mendean, Muhammad Reza Shah Pahlavi enperadorearen agintaldian aldatu zen gehien Sari hiria; orduan eraiki ziren, besteak beste, trenbidearen geltokia, kale gehienak eta gobernuaren egoitzak. Bigarren Mundu Gerran sobietarren armadak hiria hartuta izan zuen, baina gerra amaitutakoan utzi zuten. Iran-Irak Gerraren garaian, Sarik gerra iheslariak hartu zituen.

Ekonomia 
Elikagaigintza da Sariko industria-jarduera nagusia: arroza, jogurta, doogh jogurt-edaria, haragi-kontserbak eta hazi-olioa ekoizten da batez ere. Bestalde, fruta-esportazioak ere garrantzia dauka, hala nola laranja eta limoiena. Sariko beste industria batzuk ere ospetsuak dira Erdialdeko Ekialdean: kotoi-ekoizpena, paper-industria eta elektronika-enpresak.

Demografia 
1950eko hamarkadatik hona, Sari hiria nabarmen hazi da; lehenago, udan biztanle gehiago izaten ziren neguan baino:

 1808 = 21.000 biztanle.
 1827 = 19.000 biztanle.
 1832 = 20.000 biztanle.
 1850 = 15.000 biztanle.
 1856 = 9.000 biztanle.
 1872 = 15.500 biztanle.
 1874 = 16.000 biztanle.
 1883 = 16.100 biztanle.
 1905 = 25.000 biztanle.
 1923 = 35.000 biztanle.
 1956 = 26.278 biztanle.
 1966 = 44.547 biztanle.
 1976 = 70.753 biztanle.
 1986 = 141.020 biztanle.
 1996 = 195.882 biztanle.
 2006 = 262.627 biztanle.
 2011 = 296.417 biztanle.

Garraioak 
Sarin nazioarteko aireportua dago, baita trenbide-geltokia eta itsas portua ere, Amir Abad portua, Kaspiar itsasoan. Iran-Irak Gerraren ostean errepideak ere ondo garatu dituzte.

Unibertsitateak 
Unibertsitate hauek daude Sarin:
 * Nekazaritza Unibertsitatea
 Medikuntza Zientzien Mazandarango Unibertsitatea
 Natura Zientzien Unibertsitatea
 Sariko Azad Unibertsitate Islamikoa
 Iman Muhammad Bagher Teknologia Unibertsitatea
 Arte eta Arkitektura Sarian Unibertsitatea
 Payam-e-Noor Unibertsitatea
 Jalil Moqadam Unibertsitate Teknikoa eta Ingeniaritzakoa
 Tarbiyat-e Modaress Unibertsitatea
 Azad Unibertsitateko Teknologia Fakultatea
 Rouzbehan Unibertsitatea

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Hiriko webgunea, saricity.ir

Irango hiriak