Arratzua-Ubarrundia

Arratzua-Ubarrundia Arabako erdialdeko udalerri bat da, Zuia-Gorbeialdea eskualdeko txikiena. Gasteiztik zazpi bat kilometro iparraldera dago.

Udalerria Arratzua eta Ubarrundia udalerriak batu zirenean sortu zen. Ondoren Ganboako lur zati bat ere batu zitzaion, hain zuzen Langara Ganboa dagoen zatia.

Bertan dago Uribarri Ganboako urtegiaren zati handi bat, baita presa bera ere. Uribarri Ganboan gasteiztarrek aisialdirako erabiltzen dituzten hainbat instalazio daude.

Geografia

Ingurune naturala eta klima 

Udalerriaren zati handi bat Uribarri Ganboako urtegiak betetzen du, udalerriaren erdian, eta horrek Arratzu-Ubarrundiko lurrak hiru eremutan banatu ditu. Iparraldeko eremua menditsu eta basotsua da, Elgea mendilerroaren hegoaldeko mazeletan kokaturik baitago. Bertan daude Landa eta Uribarri-Ganboa herriak, eta udalerriko tontorrik garaiena, Usakoatxa (913 metro). Mendebalderago beste lur zati bat dago, hain menditsua ez dena baina bai muinoz tartekatutako labore lurrez osatutakoa. Luku eta Betolatza dira herri nagusiak. Hegoalderantz hirugarren eremua dago, Gasteizko udalerrian mihi bat bezala sartzen dena eta Zadorra ibaiaren ibarraren ezkerraldea betetzen duena. Eskualde hori muinoz osaturik dago urtegiaren ertzean, Langara Ganboa inguruetan, eta lauagoa da hegoalderantz. Bertan daude udalerriko herri nagusiak: Arroiabe, Dura eta Zurbao.

Zadorra ibaia 540 metro inguruko garaieran irteten da urtegitik, eta ondoren hurrengo herrietatik igarotzen da: Arroiabe, Mendibil eta Dura, eta azkenean, Eskalmenditik pasatu ondoren, Gasteizko udalerrira sartzen da Salburuko parkean.

Urtegiaren erdian bi uharte daude: Zuhatza uhartea eta Zaldien uhartea.

Udalerri mugakideak 
 Iparraldean: Legutio eta Leintz Gatzaga (Gipuzkoa)
 Hegoaldean: Gasteiz
 Mendebaldean: Zigoitia eta Gasteiz
 Ekialdean: Barrundia eta Gasteiz

Historia 
Erdi Aroan eskualdean borroka handiak izan ziren ahaide nagusien arteko liskarretan, oinaztar eta ganbotarren artean, alegia.

Udalerria 1920an sortu zen, aurreko Arratzua eta Ubarrundia udalerri ohiak uztartu eta gero. 1957an, Uribarri Ganboako urtegiaren eraikitzea zela eta, desagertu zen Ganboa udalerriaren herri bi ere hartu zituen bere baitan: Langara Ganboa eta Mendizabal, azken hau dagoeneko desagertua.

Banaketa administratiboa 
Arratzu-Ubarrundiko udalerria ondorengo herriek osatzen dute, alfabetikoki eta udalerri ohia markaturik:
 Arroiabe (Arratzua)
 Arzubiaga (Arratzua)
 Betolatza (Ubarrundia)
 Dura (Arratzua): Handiena eta herriburua (udaletxea bertan dago).
 Landa (Ubarrundia)
 Langara Ganboa (Ganboa)
 Luku (Ubarrundia)
 Mendibil (Arratzua)
 Uribarri Ganboa (Ubarrundia)
 Zirao (Ubarrundia)
 Zurbao (Arratzua)

Demografia

Politika 
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, EAJko Rufino Saez de Ibarra hautatu zuten alkate.

Alkateak 
Hauek izan dira Arratzu-Ubarrundiko azken alkateak:

Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu udalerrian:

Ondasun nabarmenak 

 Aldaietako nekropolia, VI. eta VII. mendekoa.
 Lukuko zubia: XVI. mendekoa dela uste dute adituek, eta XVIII. mendeko jauregia dauka ondoan.
 Zurbaoko San Esteban eliza: XV. mendekoa, nabarmentzekoa da daukan erretaula, XVII. mendekoa.
 Eliza erromanikoak: aztarna erromanikoak daude Dura, Arzubiaga, Betolatza eta Uribarri Ganboan.
 Gurutzadurak: bidegurutzeetan, harrizko gurutzeak ditugu Langara Ganboan, Uribarri Ganboan eta Zurbaon.
 Jauregiak: aipatzekoak dira Zurbaotarren, Otalora-Gebara, Ortiz Zarate eta Otazutarrenak, XVI.-XVIII. mendeetakoak.

Arratzuar eta ubarrundiar ospetsuak 
 Joan Perez de Betolatza (Betolatza, XVI. mendea - 1600), apaiza eta euskal idazlea.
 Eusebio Vélez (Dura, 1935 - ), txirrindularia.

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Araba
 Arabako udalerrien zerrenda
 Gorbeialdea

Kanpo estekak 

 Arratzu-Ubarrundiko Udalaren webgunea
 Udalerriari buruzko informazioa, Zuiako webgunean.
  «Arratzua-Ubarrundia», Auñamendi Eusko Entziklopedia.

Arratzua-Ubarrundia