Arellano

Arellano ([aɾeʎano]) Nafarroako udalerria da, Lizarrako merindadekoa. Iruñetik 58 kilometrora dago.  biztanle zituen . urteko erroldaren arabera.

Geografia

Inguru naturala eta kokapena 
Herria Nafarroa Garaiko mendebaldean kokatzen da, N-122 errepidea Lizarra-Andosilla norabidea hartu eta gero.

Arellanok Deikaztelurekin egiten du muga iparralde, ekialde eta hegoaldean, eta Arroitzekin mendebaldean. Herria bi zatitan banatzen da, goiko eta beheko auzoak. Goiko auzoa Erdi Aroko antzinako herriaren gunea da, elizaren inguruan antolaturiko kale estu eta aldapatsuekin. Beheko auzoa ondorengo mendeetan eraiki zen eta kaleak, oro har, zabalagoak dira.

Klima eta landaredia 
Arellanoko klima mediterraneoa da, dena den, zenbat eta iparralderago egin, tenperatura gutxitu eta prezipitazioak handitu egiten dira. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da eta prezipitazioak 500 eta 800mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 60-80 dira herrigunean, eta 100 udalerriaren iparraldeko gune menditsuagoan.

Landaredia mediterraneoa da oro har, eta azpimediterraneoa iparraldean. Ametzak eta arteak dira zuhaitzik ugarienak, eta gizakiaren eragina izan baino lehen, udalerriaren gehiena estaltzen zuen, ustez.

Demografia 

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 22 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %14,80 (Nafarroako batezbestekoaren gainetik).

Politika

Alkateak

Udal hauteskundeak 
Azken urteetan Arellanoko alkatea Untzizu elkarte independenteko (AIU, Agrupación Independiente Untzizu) Pedro Luis González Castillo da. 2007an AIUk aukeratu ziren bost zinegotzietatik lau lortu zituen, gehiengo osoa udalean. Bi boto zuri izan ziren (%1,47), eta baliogabeko botoak bost (%3,55). Abstentzioa %16,57koa izan zen.

2011n Untzizu izan zen zerrenda bakarra; 4 hautagaiak zinegotzi bihurtu ziren eta González Castillok segitzen du alkate.

Udaletxea 
Udaletxea Parrako plazan dago, eta eraikinak laukizuzen itxura dauka. Erabilera anitzeko egiturak hiru solairu dauzka. 1990eko hamarkadan berrikuntza lanak egin ziren Nafarroako Gobernuaren laguntzaz, 23,6 milioi pezeta gastatu ziren. Udalak alkatea eta lau zinegotzi dauzka.

 HELBIDEA: Parrako Plaza z/g

Euskara 
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Arellano eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %7,41ek zekien euskaraz hitz egiten.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batera.

Zerbitzuak 
Arellano Allo, Arellano, Arronitz, Deikaztelu eta Leringo Oinarrizko Zerbitzu Sozialen Mankomunitateko kidea da. Eta horrez gain, "Aberin-Arellano-Morentin Mankomunitateko" kidea ere bada.

Ondasun nabarmenak 

San Roman parrokia, 1200. urtean eraikitzen hasi eta XIV. mende inguruan amaitua.
 Untzizuko ama birjina, XVI. mendean eraikia.
 Arellanoko dorrea: 1100. urtean eraikitako zaintza dorrea.
Aurelianum edo Musen erromatar villa. I. mendeko erromatar garaiko villa. Euskal Herriko antzinako Erromako monumentu garrantzitsuenetariko bat.

Arellanoar ezagunak 
 Fortunato Agirre 1893-1936, euskaltzale eta Lizarrako alkatea.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Nafarroako udalerrien zerrenda

Kanpo estekak 

  Arellanoko udalaren webgunea.
  Arellanori buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
 Herriaren ikuspegia Google Street View-n.

Arellano