Ipar Irlandako gatazka

Ipar Irlandako gatazka (; , «Arazoak») 1969. urtetik aurrera Ipar Irlandan izandako gatazka etniko eta nazionalista bat izan zen. Batzuetan, «gerrillazko gerra» bat edo «intentsitate apaleko gerra» bat izan zela esaten da. Indarkeriazko azken aroa 1960ko hamarkadaren bukaeran hasi zen, eta 1998an Belfasten sinatutako Ostiral Santuko Hitzarmenarekin amaitu zela jotzen da. Gatazka gehienbat Ipar Irlandan gertatu zen arren, indarkeria zenbaitetan iritsi zen Irlandako Errepublikara, Ingalaterrara eta Europa kontinentalera ere. Gatazka nagusiki politikoa zen —funtsean, lurraldea Erresuma Batuan mantentzearen aldekoen eta Irlandako Errepublikarekin batzearen aldekoen artean—, gertaera historikoek auspotua.

Erresuma Batuan mantentzearen aldekoen multzoan, Ipar Irlandako unionistak edo leialistak zeuden. Politikarien artean, aipatzekoa da Ian Paisley, DUP alderdikoa. Ideologia bereko indarkeriazko ekintzaileen artean, Michael Stone paramilitarra dugu.

Bigarren multzoan (errepublikarrak), IRA (Provisional Irish Republican Army) talde armatuak 1969an ekin zion borroka armatuari edo ekintza terroristei. Taldekideen artean, Bobby Sands (1954-1981) nabarmendu zen gose-greba eginez hil baitzen kartzelan, sinbolo bihurtuz. 2005etik su-etenean dago IRA. Sinn Féin alderdi politikoa ere errepublikarra da. Hala politikan nola indarkeriazko ekintzetan, buruzagi aipagarrietakoa da Gerry Adams.

Gatazka bukatu ondorengo gorabeherak 
2007ko hauteskundeen ondoren Ian Paisleyren DUP eta Gerry Adamsen Sinn Féin indarturik atera ziren, eta gobernua elkarrekin eratu behar izan zuten, autonomia berreskuratzeko.

2014ko urriaren 29an, Belfasteko bigarren saialdia hasi zen. AEBetako Gobernuak beste ordezkari bat igorri zuen Ipar Irlandara, negoziazioak sustatzeko. Ipar Irlandako gatazka politikoaren hainbat ondorioren inguruko akordioak sustatzea izango zen haren lana; besteak beste, banderen auzia eta manifestazioen arautzea argitzeko. Abenduaren 23an, «akordio garrantzitsua» lortu zuen Irlanda Iparraldeko alderdiek arlo ekonomiko eta politikoan. Egonkortasunari atea zabaltzen zion akordioak eta hurrengo hamar urteetarako finantza plana hitzartu zuten gobernua osatzen duten alderdiek. Banderei eta desfileen inguruan ez zuten adostasunik lortu, eta hurrengo bileretan landuko zuten auzia.

Zineman 
 "Harry's Game" (1982)
 "Hidden Agenda" (1990)
 "In the Name of the Father" (1993)
 "The Boxer" (1997)
 "Bloody Sunday" (2002)
 "Omagh" (2004)
 "'71" (2014)

Literaturan 
"Proxopera" (Benedict Kiely, 1977), "Lies of Silence" (Brian Moore, 1990), "Divorcing Jack" (Colin Bateman, 1995), "Eureka Street" (Robert MacLiam Wilson, 1996), "Reading in the Dark" (Seamus Deane, 1996) eta "The International" (Glenn Patterson, 1999) dira ingelesezko literaturan Ulsterreko gatazkari buruz idatzita dauden liburu batzuk.

Ikus, gainera 
 Igande Odoltsua (1972)
 Ostiral Santuko Hitzarmena
 Ipar Irlandako talde armatuak
 Ipar Irlandako muralak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Ipar Irlandako gatazka
Gerrilla gerrak