Amara (Donostia)

Amara edo Amara Zaharra Donostiako auzoa da, Artzain Onaren katedralak eta Araba parkeak mugatzen dutena, Easo plazaren inguruan. Auzo horretatik hegoaldera, Araba paketik harago, eraikin modernoagoak dituen Amara Berri izeneko auzoa zabaltzen da; horregatik, lehen alderdiari, berezko Amarari, Amara Zaharra ere deitzen zaio, Amara Berritik bereizteko.

Garai batean Amara izeneko baserri bat zegoen, gaur egun Amara kalea dagoen lurretan. Baserri horrek eman zion izena leku horri, kaleari eta auzo osoari.

Historia 

Amara auzoan, hasiera batean, hondartzez gain gauza gutxi zegoen: baserriak (Amara, Arroka, Andoizene, Unaene...) eta ibaia.

Ondoren, XIX. mendean 1891an bota zen gasometroa jarri zen gaurko Urdaneta kalearen inguruan. Bai eta hiltegi bat ere, hegaztiena eta arkumeena, gaurko Amara kalean.

Hiria zabaltzearekin bat, XIX. mende amaieran, katedrala, eskolak (Amarakoak Urbieta kalean), institutua (gaurko Koldo Mitxelena kulturunea), eta Arteak eta Ofizioak (gaurko Postetxea) egin ziren. Hiria, zabaltze honetan, Mendeurren plazaraino (Arabako parkea) iritsi zen.

EuskoTren tren enpresak auzo honetako Easo plazan Amara Donostia geltokia du; Bilbo eta Hendaiarako trenak iristen dira bertara, hau da, kostako trena eta Topo ezaguna, hurrenez hurren.

1940ko hamarkadan hasi zen Amara Berri eraikitzen.

Garraioa 
Easo plazan Euskotreneko Amara-Donostia geltokia dago, Hendaia, Lasarte eta Bilborako trenbideko abiapuntu nagusia dena.

Auzo bizitza 
Amara auzoko festak bizi handikoak eta oso ospetsuak izan dira tradizioz. Gaur egun, uztailaren bukaera aldera antolatzen dira jaiak. Jaiok hasiera batean Donosti Berri elkarteak antolatzen zituen, eta elkarte harentzat dirua ateratzeko iturri nagusia zen. 1990ko hamarkadan Amarako Jai Batzordea, Amara Jai elkartea sortu zen jaiak antolatzeko. Jaiak Amara auzoko ekintza guztien erdigune dira gaur egun.

Amara Berrin, Anoetako estadioaren eraikinaren barruan, auzoko kultura etxea dago kokatuta, Ernest Lluch kultur etxea alegia.

Haur eta gazteen aisialdirako talde nahiko aktiboa bada auzoan, Mundo Nuevo izenekoa eta izaera katolikoa duena.

Amara Zaharraren kronologia historikoa 

Hona hemen auzoko hainbat gertaera garrantzitsuren zerrenda, urtez urte:

 1895: Barrio eta Goikoa jaunek Paduren Zabalgunea aldarrikatzeko memoria aurkeztu dute
 1903: Amarara zihoan “Urbano” tranbiaren inaugurazioa
 1905: Sustapen Ministerioak Urumea ibaiaren desbideratzea onartu du
 1910: Victoria Erregina zahar egoitzaren inaugurazioa. Hura eraikitzeko Tximitegi eta Zorroaga baserriak bota ziren.
 1911: Urumeako bide berriaren lehen harresia amaitzen da. 1913an ekialdeko burutzen da
 1912: Mugaraino iristen den Donostiako tranbiaren inaugurazioa, “Topo” izenagatik ezagutuko dena
 1913: Horacio Azketa zinegotzi eta ingeniariak Amarako Zabalgunearen proiektua aurkeztu du, ibaiari irabazitako lurretan garatzeko
 1914: Amarako Zabalgunearen lanen enkantearen oinarriak argitaratu dira
 1915: Bi proiektu aurkeztu dira: Horacio Azketa eta Jose Gurrutxagarena, batetik, eta Eugenio Vallarinorena, bestetik.
 1917: Saria erdibana jaso dute bi proiektuek
 1919: Horacio Azketa eta Jose Gurrutxagaren proiektuari lehentasuna eman zaio
 1922: 1913an aurkeztutako planari aldaketak egin ondoren, Gobernu Ministerioak Zabalgune berriaren planoak onartu ditu
 1922: Gaur egun Mendeurrenaren plaza den tokian, Donostiako I. Erakusketa Azoka inauguratu zen
 1925: Eraikuntzak Amara Zaharrean
 1925: Loiolara eraman aurretik, Mendeurrenaren plazan Hipika instalazioak ireki dira
 1925: Donibane festak ospatu dira lehenengoz Mendeurrenaren plazan
 1926: Urumearen desbideratzea dela eta, zeremonia ofiziala

Plazak 
 Easo plaza
 Mendeurrenaren plaza
 Mentxu Gal lorategiak

Parkeak 
 Araba parkea
 Basoerdi parkea
 Mentxu Gal lorategiak

Kaleak

Iruditegia

Bibliografia 
 Breve historia de Amara. La Voz de Amara. Diario Amaratarra, 1. zenbakia.
 Abril 1996-2006 Apirila: 10 años= urte. Sada, Javier Mª., 2006 eta http://www.amaravecinos.com

Kanpo estekak 

 Amara Donostiako auzoari buruzko entziklopedia ikus Amarapedia
 AmaraUNA erakusketa: construyendo el barrio / auzoa eraikitzen (1960-2010): prentsa dossierra
 AmaraUNA erakusketa: construyendo el barrio / auzoa eraikitzen (1960-2010) Donostia Kultura webgunean
 Amarako auzoaren argazkiak AmaraUNA bilduman
 eta Udal Liburutegi Sarean
 Amarako auzoaren historiari buruzko testigantzak bideoan
 Amarako Ernest Lluch Kultur Etxeko webgunea
 Donostiako Udalaren webgunea
 Donostiako Udalaren webgunea

Amara
Amarapedia