Sarah Bernhardt

Sarah Bernhardt (Paris, Frantzia, 1844ko urriaren 22a - 1923ko martxoaren 26a) antzerki eta film-aktore judutarra izan zen. Batzuen iritziz "munduko historiaren emakumezko aktorerik famatuena" izan zen Hollywood eta bere izarrak agertu aurretik.1870eko hamarkadan Europako antzokietan famatua egin zen, eta Amerika eta Europan zehar antzeztu zuen.

Biografia 
Sara-Marie-Henriette Rosine Bernardt Parisen jaio zen 1844ko urriaren 22an. Holandar jatorriko aita ezezagunaren eta Julie Bernardt amaren alaba zen. Bere aitona Moritz Bernardt judutar jatorriko merkataria zen Amsterdam hirian. Bere ama ere, Amsterdamen jaio zen. 

Besteak beste, Gustave Doré artista frantziarraren, Alphonse Mucha artista txekiarraren, Victor Hugo idazle frantsesaren, Oscar Wilde idazle ingelesaren edo Louise Abbéma margolari frantsesa bezalako garaiko pertsonaien lagun eta maitale izan zen. Baita Louise Abbémarena ere: bere erretratugile ofiziala izateaz gain, bere bizitzaren zatirik handiena berarekin partekatu zuen.

Artista 
Bere izen-abizenei H letra erantsi zien bere izen artistikoa osatzeko, Sarah Bernhardt. Gainera, bere osaba Édouard Bernardten izena bere aitaren izena bezala erabili zuen.

1862. urtean antzezten hasi zen Comédie-Françaisen ikasten ari zenean. Hasieran ez zuen arrrakasta handirik izan, baina 1870eko hamarkadan Europako antzokietan famatua egin zen eta laster New Yorkeko eta Europako eskaintzak jasotzen hasi zen.

Bernhardt zinema mutuaren emakumezko aktore aitzindarietako bat izan zen, 1900. urtean bi minutuko luzera zuen Le Duel d'Hamlet filmean debuta eginez."Bost aktore mota daude: txarrak, erregularrak, onak, handiak eta Sarah Bernhardt". Mark Twain 1896ko abenduaren 9an, Sarah Bernhardtek bere hogeita hamar urteko ibilbidea ospatu zuen Parisen. Renaissance antzokian, Racine eta Parodiren testuak antzeztu zituen aktoreak. Azkenik, tronu batean eserita, bost poetari entzun zien bere laudorioak bertsotan deklamatzen. Gonbidatu bakoitzak album ilustratu bat eta zilarrezko domina bat jaso zituen, René Laliquek grabatua, aktore tragikoaren irudiarekin.

1899an rol maskulino bat antzezten lehena izan zen; 55 urterekin literaturaren historiako pertsonaia gizon garrantzitsuenetako bat antzeztu zuen: Hamlet.

Zuzendaria 
Aktore lanbidea eskultura, pintura eta literaturarekin uztartu zuen, eta ikuskizunaren munduko lehen enpresaria izan zen, Parisko hainbat antzokitako ekoizpenak izapidetu eta zuzentzeaz arduratu zelarik. 
1893an Bernhardt Théâtre de la Renaissance delakoaren zuzendari bihurtu zen, eta 1899an Théâtre des Nations zaharrera aldatu zen, Théâtre Sarah Bernhardt izena hartu eta 1923an hil zen arte.

Azken urteak 
Bernhardt Ohorezko Legioko kide egin zuten 1914an. 1905ean, Hego Amerikako bira batean, eskuineko belaunean min hartu zuen Toscako azken eszenan salto egitean. 1915ean gangrena sartu zitzaion eta hanka moztu behar izan zioten. Ezer esan gabe, Lehen Mundu Gerran Bernhardtek behin eta berriz bisitatu zituen frontean zeuden soldaduak, aulki batean eginez agerraldiak. 1916an ekin zion bere azken birari Estatu Batuetan zehar 18 hilabetez. 1918ko azaroan Frantziara itzuli zen, baina laster Europako beste bira bati ekin zion, eserita zegoela antzezteko moduetan arituz.  1920an Bernhardtek eleberri bat argitaratu zuen, Petite Idole: egilearen ibilbide eta anbizioen idealizazioa.

Heriotza 
La Voyante filmatzen ari zirela, larriki gaixotu zen. Berriak munduari bira ematen zion bitartean, milaka paristar bildu ziren etxe atarian. Semeak eta miresle gorte leial batek lagundurik, bere azken hitzak esan zituen:"Kazetariak dira? Orduan airean edukiko ditut. Bizitza osoan torturatu naute, orain nire txanda da". Sarah Bernhardt 1923ko martxoaren 26an hil zen uremia gaitzak jota. Parisko Père Lachaise hilerrian ehortzi zuten.  Gaur egun, Sarah Bernhardtek Hollywoodeko Famaren Pasealekuan izarra bat du bere izenarekin, Vine Street kaleko 1751. zenbakian.

Lanak

Antzerkia 
 1862: Iphigénie
 1862: Valérie
 1862: Les Femmes Savantes
 1864: Un Mari qui Lance sa Femme
 1866: La Biche aux Bois
 1866: Phèdre (Aricie)
 1866: Le Jeu de l'Amour et du Hasard (Silvia)
 1867: Les Femmes Savantes (Armande)
 1867: Le Marquis de Villemer
 1867: François le Champi (Mariette)
 1868: Kean (Anna Damby)
 1869: Le Passant, (Zanetto)
 1870: L'Autre
 1871: Jeanne-Marie
 1871: Fais ce que Dois
 1871: La Baronne
 1872: Mademoiselle Aïssé
 1872: Ruy Blas (Mariana de Neoburg).
 1872: Mademoiselle de Belle-Isle (Gabrielle)
 1872: Britannicus (Junie)
 1872: Le Mariage de Figaro
 1872: Mademoiselle de la Seiglière
 1873: Dalila
 1873: Chez l'Avocat
 1873: Andromaque
 1873: Phèdre (Aricie)
 1873: Le Sphinx
 1874: Zaire
 1874: Phèdre (Fedra)
 1875: La Fille de Roland
 1875: L'Étrangère (Clarckson Andrea)
 1875: Rome Vaincue
 1877: Hernani (Na Sol)
 1879: Phèdre (Fedra)
 1880: L'Aventurière
 1880: Adrienne Lecouvreur
 1880: Froufrou
 1880: La Dame aux Camélias (Marguerite Gautier)
 1882: Fédora
 1882: Théodora (Teodora)
 1882: La Tosca
 1882: La Princesse Georges
 1890: Cléopâtre (Kleopatra)
 1893: Les Rois
 1894: Gismonda
 1895: Amphytrion
 1895: Magda
 1896: La Dame aux Camélias (Marguerite Gautier)
 1896: Lorenzaccio (Lorenzo de' Medici)
 1897: Spiritisme
 1897: La Samaritaine
 1898: Medée, (Medea)
 1898: La Dame aux Camélias (Marguerite Gautier)
 1898: Jeanne d'Arc (Jeanne d'Arc)
 1898: Izéïl
 1898: Roi Lear
 1899: Hamlet (Hamlet)
 1899: Antoine et Cléòpatre (Kleopatra)
 1898: Macbeth (Macbeth Anderea)
 1898: Pierrot Assassin (Pierrot)
 1900: L'Aiglon (L'Aiglon)
 1903: La Sorcière
 1904: Pelléas et Mélisande (Pelléas)
 1906: La dama del mar
 1906: La Vierge d'Avila (Santa Teresa)
 1911: Reine Elizabeth (Elisabeth Erregina)
 1913: Jeanne Doré (Jeanne Doré)

Zinema 
 La voyante (1923) (bukatu gabe)
 Jeanne Doré (1916) (Jeanne Doré)
 Ceux de chez nous (1915) (bere bizitzari buruzko film-dokumentala)
 Mères françaises (1915) (erizaina)
 Le duel d'Hamlet (1900) (Hamlet)
 Sarah Bernhardt à Belle-Isle (1912) (Sarah Bernhardt)
 Elisabeth, reigne d'Angleterre (1912) (Elisabeth erregina)
 Adrienne Lecouvreur (1912) (Adrienne Lecouvreur)
 La dame aux camélias (1911) (Camille)
 Tosca (1908) (Tosca)

Irudi galeria

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Paristar ezagunen zerrenda

Kanpo estekak 
  Sarah Bernhardten profila imdb-n
 [Bideoa, 1905] Sarah Bernhardt antzezten.
 [Audioa] Sarah Bernhardt: una triste vida alegre (Radio Sefarad)

Frantziako aktoreak
Paristarrak
Frantziako ateoak
Anputatuak
Parisen hildakoak
Juduak