Zetazeo

Zetazeoak (Cetacea) plazentadun itsas ugaztunak dira. 88 espezie bereizten dira, 42 generotan eta 11 familiatan sailkatuta. Arnasketa biriken bitartez egiten dute.

Gorputz fusiformea dute, hidrodinamiko egiten dituena. Aurrealdeko hankak hegats bilakatu dira, eta atzekoak berriz, galdu, nahiz eta oraindik hainbat hezur bestigial dituzten. Isats-hegatsa horizontala da eta bi lobulutan banatuta dago. Oro har, ez dute ilerik, eta gantz ugari izaten dute, isolamendu termiko egokia eskaintzen diena.

Gaur egungo zetazeoak bi subordenatan banatzen dira: mistizetoak (bizardunak) eta odontozetoak (horzdunak). Hala eta guztiz ere, dagoeneko galduta dauden arkeozetoen hirugarren subordena bat ere ageri da sailkapenetan.

Mistizetoen taldearen barnean, balea izen arruntarekin adierazten direnak daude sailkatuta, munduko animaliarik handienak; esate baterako, balea urdina inoiz Lurrean izan den animaliarik handiena da, dinosauroak baino handiagoa. Odontozetoen taldean, Delphinidae familiako izurdeak eta orkak sailkatzen dira, besteak beste, baina baita kaxaloteak edo mazopak ere.

Taxonomia 

 Archaeoceti subordena

 Mysticeti subordena:
 Chaeomysticeti infraordena:
 Balaenidae familia
 Eschrichtiidae familia
 Balaenopteridae familia
 Neobalaenidae familia

 Odontoceti subordena:
 Physeteridae familia
 Ziphiidae familia
 Platanistidae familia
 Delphinidae familia
 Kogiidae familia
 Monodontidae familia
 Iniidae familia
 Phocoenidae familia

Moldaera anatomiko eta fisiologikoak 
Zetazeoen arbasoak lehortarrak zirenez, hainbat aldaketa garatu zituzten ur-ingurunea kolonizatu zutenean:

 Arrainen moduko gorputz fusiforme eta hidrodinamikoa

 Hegats dortsala bizkarrean, ehun konektiboz osatua

 Aurrealdeko hankak hegats pektoral bilakatuta eta arraun forma hartuta

 Isatsaren amaiera laua da eta bi lobuluz osatua

 Atzeko hankak desagertutakoan iraun duten hezur batzuk soilik geratzen zaizkie

 Espirakulu bat buruaren goialdean

 Ilerik gabeak lehen hilabeteetatik aurrera.

 Ez dute belarri-pabiloirik

 Ugaltze-aparatua ziskuen barnean gordeta

Habitata eta banaketa 
Mundu osoko ozeano eta itsasoetan bizi dira zetazeoak, nahiz eta gutxi batzuk Ipar Amerikako, Hego Amerikako eta Asiako laku eta ibaietan ere aurki daitezkeen. Orka (Orcinus orca) bezalako espezieak kosmopolitak dira: mundu osoan zehar da, baina Kaliforniako mazopa, esate baterako, Kaliforniako golkoko iparraldean soilik bizi da.

Zetazeo batzuk kostatik gertu bizi dira, gune neritiko deritzon zonan, eta beste batzuk, ordea, itsaso zabalean, alegia, gune ozeanikoan. Badira estuarioetan edo ur gezatan bizi direnak ere.

Elikadura 
Zetazeo guztiak harrapakariak dira eta kate trofikoaren gorenean kokatzen dira. Mistizetoak organismo planktonikoez eta arrain txikiez elikatzen dira, krillaz esate baterako. Odontozetoak, berriz, zefalopodo eta arrainez elikatzen dira nagusiki. Orkak ugaztun urtarrez elikatzen diren zetazeo bakarrak dira; fokak edo mazopak jaten dituzte, esate baterako.

Komunikazioa 
Zetazeoek soinuak erabiltzen dituzte komunikatzeko. Hala eta guztiz ere, gorputz-hizkuntzak eta ukimenak ere garrantzia dute zetazeoen arteko komunikazioan. Odontozetoek ekolokalizazioa erabiltzen dute eta mistizetoek, berriz, frekuentzia baxuko soinuak.

Ikus, gainera 
 ZerrendaːBalea espezieak
 Balea arrantza eta Nazioarteko Balea Batzordea

Kanpo estekak 

Zetazeoak