Suitzako Konfederazio Zaharra

Suitzako Konfederazio Zaharra (egungo ; antzinako ; ; ) gaur egungo Suitzako estatuaren aitzindaria izan zen. Konfederazio eran zegoen antolatuta, hau da, kantonamendu izeneko estatu txiki independenteen federazio gisa. XIII. mende amaieratik 1798ra arte iraun zuen, frantsesek konfederazioa inbaditu zuten arte alegia. Ondoren, epe-laburreko Errepublika Helvetikoa bihurtu zen.

Historia 
XIII. mende hasieran, Europako ekonomia eta merkataritzaren berpiztea zela-eta, hobera egin zuten Mediterraneoko eta Ipar itsasoko gune nagusien arteko komunikazioek. Horren ondorioz, 1230 inguruan, eta Alpeetan zeharko bidea erraztearren, San Gotardoko mendatean zubi bat eraiki zen Reuss ibaiaren gainean.

Bide berri horretatik pertsona eta salgai asko igarotzen hasi zelarik, bat-batean aberastu ziren Uri eta Schwyz kantonamenduetako biztanleak; aldi berean, urruneko leku haietaz ohartu zen Habsburgo familia ahaltsua, eta berehala saiatu zen lur horietan nagusitzen. Habsburgotarren kontrako erresistentzian, Frederiko II.a enperadorearen laguntza izan zuten kantonamenduetako biztanleek, frankizia gutunak eman baitzizkien hark Uriko biztanleei (1231ean) eta Schwyzekoei (1240an), enperadorearen babesa ziurtatzen zietenak.

XIII. mendearen erdialdean, eta Renaniako hirien eta Inperioko beste erakunde politikoen joerari segituz, alegia, elkar babesteko ligak osatzeko joerari jarraituz, kantonamenduen lehen bateratze bat egin zen, bakearen defentsarako. Lehen agiri horren gainean, eta Habsburgotarren injerentzia etengabeei kontra egiteko ahaleginean, kokatu behar da 1291eko Batasuna; aurrekoak ez bezala, eragin politiko garbia zuen dokumentu hark, eta Uri, Schwyz eta Unterwalden kantonamenduak elkartzen zituen. 1309an, inperioko frankiziak berretsi zizkien Henrike VII.ak kantonamendu horiei.

Hala ere, gudu zelaian berretsi behar izan zuen onespen politiko hori Konfederazio jaio berriak eta, hala, 1315eko azaroan Leopoldo Habsburgokoaren gudarosteak garaitu zituzten Morgartenen suitzarrek. Garaipen horren ondoren hasi zen Konfederazioa estatu burujabe moduan benetan sortzen, prozesu oso motel baten bidez, Basileako bakeraino (1499), eta, behin betiko, Westfaliako bakeraino (1648) ez baitzen erabat osatu. Bide luze horretan, eragozpen asko eta asko gainditu behar izan zuen Konfederazioak.

Alde batetik, oreka zailean mugitu behar izan zuen, alegia, bere frankizia eta askatasunak bermatzen zituen Inperioarekiko loturaren ezagutzaren eta Habsburgotarren irudiarekiko kontrakotasunean; izan ere, Rodolfo I.arekin aurrena (1273-1291), eta Frederiko III.aren erregetzatik aurrera gero (1440-1493), Habsburgo etxeak hartu baitzuen Inperioaren buruzagitza.

Horrekin guztiarekin batera, hiri kantonamendu bat erantsita lehenbizi (Luzerna, 1332), eta Zürich eta Berna gero, arazo askori aurre egin behar izan zion Konfederazioak, besteak beste, bere osagaien ugaritasunaren ondorio ziren desberdintasunetatik sorturiko barne istiluei. Gainditu zirenean, ordea, desberdintasun horiexek izan ziren Konfederazioaren alde on nagusiak.

Azkenik, hain lurralde desberdinak bateratzen lagundu zuten gertaeren artean, aipatu beharra dago eginkizun komunei heldu behar izana; horietako bat izan zen, adibidez, bailerri komunen gobernua, hala Argovia (1415) eta Turgoviarena (1460), kantonamendu guztiek batera administratu zituztenak, hartara erakunde iraunkor bat, Dieta Federala, sortuta. Beste zenbaitetan, kanpoko mehatxuak pairatu beharrak elkartu zituen kantonamenduak; errate baterako, Borgoinako duke Karlos Izukaitzaren saio etengabeak Konfederazioa bere estatuen barnean sartu nahian.

Banaketa administratiboa 
Konfederazioa honela banatzen zen: kantonamenduak, bazkideak, agintekidetzak, protektoratuak eta banatutako subjetuak.

Kantonamenduak 
 Uri
 Schwyz
 Unterwalden
 Luzerna
 Zürich
 Glaris
 Zug
 Berna
 Friburgo
 Solothurn
 Basilea
 Schaffhausen
 Appenzell

Bazkideak 
 Biel
 Sankt Gallen Abadia
 Sankt Gallen
 Sieben Zenden
 Hiru Ligak
 Liga Grisa
 Jainkoaren Etxearen Liga
 Hamar Eskumenen Liga
 Mulhouse
 Geneva
 Neuchâtel
 Urseren
 Weggis
 Murten
 Payerne
 Bellinzona
 Sargans
 Sax-Forstegg
 Stein am Rhein
 Gruyère
 Saanen
 Château-d'Œx
 Werdenberg
 Rottweil
 Basileako elizbarrutia

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Suitzako historia
XVIII. mendean desagertutako herrialdeak
Desagertutako konfederazioak