Bernedo

Bernedo Arabako hego-ekialdeko udalerri bat da, Arabako Mendialdekoa. Gasteizen hego-ekialdean dago, eta mugakide ditu Trebiñu eta Nafarroa Garaia ere. Udalerriko herriburua izen bereko herria da.

Geografia

Ingurune naturala eta klima 
Toloño mendilerrotik iparraldera dagoen lautadatxo garai batean kokatua dago, San Tirso (1.334 m) eta Peña Alta (1.249 m) mendiak udalerriaren hegoaldeko ertzean daude.

Udalerriak Izkiko Natura Parkearen zati handiena osatzen du. Honako mendiek mugatzen dute Bernedo: Kapildui (1.175 m), iparraldean; Muela (1.056 m), hego-ekialdean; San Justi (1.028 m), ekialdean; eta Belabia (970 m), hego-mendebaldean.

Ega ibaiak zeharkatzen du udalerria.

Udalerri mugakideak 
 Iparraldean: Gasteiz, Burgu, Iruraitz-Gauna eta Dulantzi.
 Hegoaldean: Kripan eta Nafarroa Garaiko Lapoblacion; azken horrekin, Bernedoko mendatearen bidez dago lotuta.
 Ekialdean: Arraia-Maeztu, Kanpezu eta Nafarroa Garaiko Marañon.
 Mendebaldean: Trebiñu.

Historia 

1025eko Donemiliagako goldea agirian jada ageri den arren, Antso Jakitunak hiribildu-forua 1182an eman zion Bernedori. Herria sortzeko arrazoien artean aipatu beharrekoak dira, batetik, lekua komunikazio-bide zenbaiten elkargunean zegoela eta, bestetik, kokatua dagoen mendixkako gazteluak izaera estrategiko-defentsiboa ematen ziola. Herri gotortuak Nafarroako Erresuman barna iraun zuen 1476. urtera arte.

1556an jada Navarrete Bernedori zegokion. Durruma Kanpezu eta Kinta (Urturi barne) 1965ean batu ziren eta Arluzea-Markiz izenpean bilduta zeuden Markiz, Arluzea, Berrozi, Okina, Urarte eta Izartza, aldiz, 1976an. Orduan ezarri zen udalerriak gaur egun daukan lur-eremua.

Ekonomia

Banaketa administratiboa 
13 herrik osatzen dute Bernedo udalerria:

 Angostina: 28 biztanle.
 Arluzea: 29.
 Bernedo (herriburua): 176.
 Berrozi: 0.
 Durruma Kanpezu: 39.
 Izartza: 2.
 Kinta: 29.
 Markiz: 69.
 Navarrete: 35.
 Okina: 22.
 Urarte: 33.
 Urturi: 82.
 Villafria: 30.

Demografia

Politika

Udal hauteskundeak 
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz (EAJk 5 zinegotzi eskuratu zituen, eta PP alderdiak 2 zinegotzi), EAJko Juana Velasco hautatu zuten alkate.

2015eko udal hauteskundeetan EAJ alderdiak 4 zinegotzi eskuratu zituen, eta zinegotzi bana izan zuten Euskal Herria Bildu koalizioak, Bernedo Bizirik herri plataformak eta PP alderdiak. EAJko Ana Villasante hautatu zuten alkate.

Alkateak 
Hauek izan dira Bernedoko azken alkateak:

Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 4 linea ditu udalerrian:

Azpiegiturak

Kultura

Jaiak 
 Corpus Christi eguneko prozesioa Markizen, Baleztarien Prozesioa ere deitua.
 Mendekoste egunean, San Tirsorako erromeria.

Ondasun nabarmenak 

 Bernedoko hirigune historikoaren esparru arkeologikoa: Euskal Autonomia Erkidegoko Kultura Ondarearen Zerrenda Orokorrean sartuta dago, monumentu multzo izendapenaz kultura ondasun gisa. Erdi Aroko hirigunea harresiek inguratua dago. Bost kale daude bertan: iparraldetik hegoaldera Beheko kalea, Erdiko kalea, Sarrea kalea eta Kale Nagusia (biek bi aldeetatik sartu-ateratzeko ate bana daukatelarik) eta Gazteluaren kalea. Kale horien trazadura mendebaldetik ekialderakoa da, Arabako herrietan maiz aurkitzen ez den trazaketa zentzua. Ekialdean beste bi kale daude orientazio hori apurtzen dutenak (iparraldetik hegoaldera doazenak, alegia): Herreria kalea eta Suso kalea. Horren hasiera Elizaren portikotik abiatzen da (Plaza Nagusian). Eliza herriaren erdialdean dago. Erdi Aroko ezaugarri zenbait gordetzen ditu oraindik ere: kaleak oso meharrak dira eta "partzelazio gotikoa" izenekoaren aztarnak gelditzen dira, bereziki Beheko kaleak eta Erdiko kaleak osatzen duten etxadi bikoitzetan ikus daitezkeenak. Erdi Aroko beste zenbait alderdi interesgarri Elizan eta Gazteluan ikus daitezke. Elizak portada erromanikoa dauka, XIII. mendekoa, eliza eraiki zenekoa. Gaztelua herria sortu aurretik eraikia zegoen jadanik, eta haren zimenduak eta dorreen oinarriak gelditzen dira.
 Markizko San Joan baseliza erromanikoa, Kultura Ondasun sailkatua.
 Arluzeko San Martin eliza gotikoa, XVI. mendekoa.
 Okon baseliza, Bernedoko herrigunearen eta Villafríaren artean kokatutakoa.

Bernedar ezagunak 
 Nicolas Armentia Ugarte (Bernedo, 1845-La Paz, 1909), frantziskotarra, XIX. mendeko Amerikako geograforik garrantzitsuena izan zen, baita La Pazeko gotzaina ere.
 Pablo Alegria Iriarte (Kinta, 1876-Çorlu 1939) apaiza, Zoroluseko gotzaina izana.

Erreferentziak

Ikus, gainera 

 Angostina
 Araba
 Arabako udalerrien zerrenda
 Arabako Mendialdeko kuadrilla
 Arluzea
 Arluzea-Markiz
 Berrozi
 Durruma Kanpezu
 Izartza
 Kinta
 Markiz
  Navarrete
 Okina
 Urarte
 Urturi
 Villafria

Kanpo estekak 

  Bernedoko Udalaren webgunea
  Bernedo Auñamendi entziklopedian
  Bernedoko harresiei buruzko ikerketa euskonews.com webgunean

Bernedo
Arabako herriak
Arabako Kultura Ondasunak