Goikolau

Goikolau Berriatuan (Bizkaia) dagoen kobazuloa da. Antropologoek Historiaurreko hondakinak (madelein aldikoak, Postmesolitikoa, brontze garaia eta erromatarraldia) eta irarlan talde batzuk aurkitu dituzte bertan.

Kokapena eta ezaugarri geologikoak 
Kobazuloa Berriatuako lurretan dago, Mereludi auzoan. Gaztelukoatxa mendiaren magalean. Elizburuko izeneko poljearen ertzean kokatzen da, Goikolaua izeneko ordoki txikiaren ondoan, Atxurrako kobazuloaren gainean.

Geologikoki, Mereludiko multzoa Kretazeo Goiztiarreko urgoniarreko kareharriz osatua dago. Goikolauko kobazuloa kareharri honen fraktura planoei jarraituz irekia dago: ardatz nagusia IM-HE norabidean du, 80 bat metroko luzerarekin, eta tarteka, HM-IE norabidean zeharka irekitako gela eta galeriak ditu. Gela handienean paleosarrera baten arrastoak daude, gaur egungo sarreratik metro gutxira H norabidean.

Esplorazioen historia 
Auzoan, kobazuloa lehendik ezaguna zen. 1935eko udan, Atxurran indusketa arkeologikoan ari zirela, Telesforo Aranzadik eta Jose Miguel Barandiaranek haren berri jaso zuten. Lehenengo ikustaldian, hilobi baten aztarnak aurkitu zituzten IE norabideko azken aurreko galerian, lurrazalean bertan, eta kobaren krokisa marraztu zuten.

1936ko ekainaren 6ean, Saturrarango apaizgaitegian zegoela, Barandiaran bertara itzuli zen Castor Uriarte arkitektoak lagunduta. Aurreko urteko hilobiaren leku berean, aztarna gehiago jaso zituzten; eta bigarren hilobi bat ere lokalizatu zuten, IE norabideko azken galeria estu batean. Barandiaran abuztuaren 1ean etorri zen berriro, Josu Aldanondorekin. Elexpuru Erdiko baserrian bazkaldu eta gero, bertako nagusi Jose Malaxetxebarriak eta bere anaiak lagunduta joan ziren laurak. Barandiaranek bere egutegian idatzi zuenez: “(..) ontzi puzka, kutun, kristal, iltze, gizaezur, etc billatu ditugu. An zebillen azkonar bat ere, ustez eta Markina’ko Gaitan de Ayala genduena”. Izan ere Espainako Gerra Zibila piztu berria zen, eta Gaitan de Aiala jauntxo familia markinarreko lau kide, kolpisten aldekoak, kobazuloetan ezkutaturik ibili ziren errepublikazaleengandik babesteko. Handik egun gutxira Barandiaranek berak ihes egin behar izan zuen, Saturraranen hainbat material arkeologiko utzita, gero galduko zirenak; tartean zeuden Goikolauko dokumentazioa eta hainbat pieza.

Hurrengo urteetan, Goikolauko aztarnategia hainbat argitalpenetan aipatzen hasi zen, baita Barandiaranek berak idatzitakoetan ere.

Lehen indusketa arkeologikoak 1962ko irailaren 17an hasi ziren; Jose Miguel Barandiaranekin zeuden, besteak beste, Mario Grande Bilboko Arkeologi Museoko zuzendaria eta Ernesto Nolte espeleologoa. Koba osoaren ikustaldia egin zuten, hilobietan hainbat material jasoz (lurrazalean, kalikatarik egin gabe), hormetan lehen labar-grabatuak identifikatuz, eta kobazuloaren sarreran indusketari ekinez. 1963an bigarren kanpaina egin zuten, sarrerako indusketarekin jarraituz eta labar-arte berria aurkituz; kanpaina honetako emaitza gehienak argitaratu gabe daude.

Goikolauen egindako hurrengo (eta azken) ikerketak 80 hamarkadakoak dira: Speleo Club Beti Goruntzeko kideak bertako faunaren laginak hartzen egon ziren, eta Carlos Basas Faure arkeologoaren taldeak bi kanpaina egin zituen, sarrerako indusketarekin jarraituz eta labar-artea berraztertuz.

2015 urtean, ADES Espeleologia Elkarteak, Bizkaiko Foru Aldundiaren enkarguz, kobaren zarradura berriztu zuen, barruko aztarnategien egoera ikuskatuz eta plano topografikoa eguneratuz.

Arkeologia

Bizilekua 
Sarreran egindako indusketek erakutsi dutenez, kobazuloa bizileku gisa erabili izan da Paleolito garaitik. Bertan aurkitutako aztarna zaharrenak Madelein Berantiarrekoak dira, eta gainean Brontze, Burdin eta Erromatar aroetako geruzak ditu.

Grabatuak 

Grabatuen multzoa bost talde bereizitan banatua dago, kobazuloaren barruko galerietan (argirik ailegatzen ez den lekuan). Gehienak hormetan daude, eta multzoetako bakarra dago sabaian. Irudi gehienak eskematikoak dira, Llanosen klasifikazioaren arabera, eta gutxi batzuk animaliak edo gizakiak irudikatzen dituzte; haien artean nabarmenena buruz behera dagoen ahuntzarena da.

Labar-arte honen kronologia zehatzari buruz ez dago akordiorik; halere, oro har, esan daiteke Goi Paleolitoko ezaugarri argiak dituzten grabatuak daudela (animalien irudikapenak); eta besteak Brontze Berantiarretik Erromatar Arora doan tartekoak direla.

1963ko kanpainan ikatzez egindako irudi antropomorfo bat ere aurkitu zuten, baina 80. hamarkadako errebisioetan ezin izan zen berriro lokalizatu; itxuraz, bisitariek hondatu zuten.

Hilobiak 
Kobazuloaren IE norabideko azken galeriako hilobiaren aintzinatasuna zehaztea gaitza da: han pertsona bakarra ehortzi zuten,  apaingarri pertsonal gutxi batzuekin; ez zen aurkitu datazioa erraztu zezakeen zeramikarik. Halere, apaingarrien ezaugarriengatik, hilobi hau Erromatar Inperio Berantiarrekoa izan daiteke (IV-V mendeetakoa).

IE norabideko azken aurreko galeriako hilobian, berriz, aztarna gehiago aurkitu dira (zeramika sigillata erromatarra, kareharrizko diskoak, lepoko baten piezak, brontzezko, beirazko eta burdinezko piezak) eta honi esker IV-V mendeetakoak direla ziurta daiteke; halere, hilobiaren egiturak berak eta aurkitutako zenbait elementuk (silex puntak) Kalkolito / Brontze Aroetako ezaugarriak dituzte. Itxurazko diskordantzia honen arrazoia, ikerlarien arabera, erromatar kulturaren barruan iraun zuten tradizio zaharragoak izan daitezke.   Hilobi honetan 12 bat pertsonaren aztarnak aurkitu dira, zenbait animalirenekin batera (ahuntza, ardia, txerria, oreina, otsoa eta erbia).

Biologia 
Goikolau gutxi ikertu da alde bioespeleologikotik. Bertan aurkitutako espezieen erreferentziak:
 Meta bourneti
 Quaestus noltei

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Berriatua
 Berriatuko Goikolau Kultur Elkartea
 Euskal Arkeologia, Etnografia eta Kondaira Museoa. Goikolauko aztarna gehienak bertan gordeta daude

Kanpo estekak 

Euskal Herriko historiaurreko leizeak
Bizkaiko leizeak
Berriatua
Bizkaiko historia
Historiaurreko artea
Historiaurreko leizeak
Espeleologia
Bizkaiko geografia