Isu

Isu (zaraitzueraz: Ison edo Ixon) Erromantzatua ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

1981n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Erromantzatuko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak isutarrak (zaraitzueraz: isotarrak) ziren.

Izena 
Isu toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Ysu (1102)
 Ysso (1268)
 Iso (1366)
 Iso (1534)
 Iso (1829)
 Isu (1990)

Geografia 
Isu Erromantzatua ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapena 
Erromantzatua Zangozako merindadeko udalerria da eta Nafarroako hiriburutik 46 kilometrora dago. Udaletxea Domeñun dago. Erliebe handiko ibarra da. Mendebaldeko tarteak lautada bat osatzen du, Longida, Urraulbeiti eta Urraulgoiti ibarretatik jarraitzen duena, nahiz eta azken kasu horretan Ugarrongo arroilak eten egiten duen.

Klima 
Erromantzatuko klima azpimediterraneoa da, eta urteko batez besteko tenperatura 12,5 °C ingurukoa da. Urteroko egun euritsuak 100 inguru dira, eta jausitako prezipitazioa 850mm-koa.

Basoa nahiko urria da, eta zuhaitz gehienak pinuak dira, Austriatik birlandaturiko zuhaitzak. Horrez gain, ameztiak eta zumeak ageri dira ibarreko gunerik lehor eta eguzkitsuenetan.

Estazio meteorologikoak 
Erromantzatuan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Urraulbeiti pareko udalerrian, estazio bat dagoen Artieda kontzejuan, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1954an jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Bertako biztanleek, infantzoiek, 1102an Leirerena zen Ugarra kontzejuerria inbaditu zuten. XV. mendean herritar guztiak kapareak ziren. 1427 eta 1553an 4 su zituen eta 1646an 3. 1786an 30 biztanle zituen eta 1856an 38.

1835-1845eko udal-erreformetara arte, Isu gobernatzen zuten Erromantzatua ibarreko diputatuek eta tokiko errejidoreek, eta txandaka aukeratzen ziren etxeen artean, hiru baino ez baitziren XIX. mendearen lehen erdi osoan. Leku horretatik Erronkaribarrerako, Zaraitzurako eta Aragoiko erresumarako bidea igarotzen zen (Berari aldetik). 1847an, ordea, bere bideetako onenak ferrazkoak ziren eta egoera txarrean zeuden; posta Irunberritik jasotzen zuen eta herritarren hornidurakoa zen.

Ondasun nabarmenak 
 Arbaiungo arroila, Zaraitzu ibaiak osatutako arroila.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Erromantzatua
 Zangozerria
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 

Erromantzatuko herri hutsuak