Egutegi gregoriano

Egutegi gregorianoa —gregoriotar egutegia ere deitua— nazioartean onartutako egutegi zibila da. Aloysius Lilius doktore calabriarrak proposatu zuen lehen aldiz eta Gregorio XIII.a aita santuak dekretatu zuen Inter gravissimas buldaren bitartez, 1582ko otsailaren 24an. Horrexegatik, haren izena darama.

Juliotar egutegiaren erreforma da, lau urteko ziklo erregularra ezarri baitzuen, bisurteak erabiliz. Bisurteetan egun bat gehitzen da, otsailaren 29a, normalean 28 egun dituena. Hona araua: urte bat 4rekin zatigarria bada, bisurtea da; 100ekin zatigarria bada, ez da bisurtea, baina 400ekin, bai. Adibidez, 1900 ez da bisurtea, baina 2000, bai. Gregorioren buldak ez zuen urteak izendatzeko sistema ezarri, baina aurreko sistemari eutsi zion, hau da, Jesukristoren tradiziozko jaiotzaren urtetik aurrera. Horregatik, urteak ematean, Kristo ondoren (K. o.) eta Kristo aurretik (K.a.) erabiltzen da.

Ezaugarriak 
Eguzki-egutegi gregorianoa aritmetikoa da. Oinarrizko banakoa eguna da, urteak eratzeko 365 edo 366 eguneko taldeetan antolatuz. Egutegi sistema hori 146.097 urtetik behin guztiz errepikatzen da, zazpi eguneko 20.871 aste edo 400 urte eratuz. 400 horietatik 303 urtek 365 egun dituzte eta 97 urtek (bisurteek), 366 egun. Horrela, batez besteko urtearen iraupena 365,2425 da, edo 365 egun, 5 ordu, 49 minutu eta 12 segundo.

Egutegi gregorianoa iraupen irregularreko 12 hiletan banatzen da:

Data bat guztiz definitzeko, urtea, hila eta eguna behar dira.

Egutegiaren ezarpena 

Gregorio XIII.aren aitasantutza hasieratik proposatua eta Ingalaterrak onartua kontzilio ekumeniko batean, Aita Santuak ezartzea erabaki zuenean egutegi honek gregoriano izena hartu zuen. Hasiera batean hainbat herrialdek uko egin zioten arrazoi erlijioso edo politikoengatik (protestanteen eta katolikoen arteko gatazka, ortodoxoen oniritzia urteen kontaketan baina ez egunen lerratzean). Horregatik, indarrean gutxinaka ezartzen joan zen:

 1582 (urria): Italia, Portugal (Brasil koloniarekin) eta Espainian (kolonietan bi urtez)
 1582 (amaiera): Frantzia, Austria eta Polonian
 1583-1590: Erdialdeko Europa ez-luteranoan
 1600: Eskozian
 1610: Polonia iparraldean
 1648: Alsazian
 1700: Islandia eta Groenlandian
 1752: Erresuma Batuan
 1753: Suedian
 1872: Albanian
 1873: Japonian
 1895: Korean
 1912: Taiwanen
 1915: Lituania eta Estonian
 1916: Bulgarian
 1918: tsarren inperio ortodoxotik bereizitako herrialde gehienetan, Errusia, Bielorrusia, Moldavia, Ukraina, Georgia, Armenia, Azerbaijan, eta Erdialdeko Asiako herrialdeetan, Turkmenistan, Uzbekistan, Tadjikistan, Kirgizistan, Kazakhstan
 1919-1920: Errumanian
 1924: Grezian
 1927: Turkian
 XX. mendean: Afrika mendebalde, erdialde eta hegoaldean

Egutegi gregorianoa beste egutegi batekin batera erabiltzen dituzten estatuak hauek dira:
 Afrika Iparraldekoak: Aljeria, Maroko, Tunisia, Mauritania, Libia, Egipto, Sudan, Eritrea,
 Ekialde Hurbilekoak: Palestina, Israel, Jordania, Siria, Irak, Kuwait, Oman, Yemen, Qatar,
 Asiako herrialde handiak: Vietnam, Txinako Herri Errepublika, Taiwan, India, Birmania, Thailandia, Kanputxea, Mongolia, Nepal.

Egutegi gregorianoa erabiltzen ez duten munduko estatu bakarrak Saudi Arabia, Iran, Afganistan, Pakistan eta Etiopia dira.

Egutegi juliotarrarekiko aldea 

Egutegi gregorianoaren eta juliotarraren arteko aldeak, datei dagokienez, gero eta handiagoak dira, aita santu katolikoak aldaketa ezarri zuenetik:

Data alde horren ondorioz, Errusiako Iraultzan data gakoa eta ikur izan zen Urria, izatez, gainerako Europan azaroan zela gertatu zen. Urriaren 25eko data gakoa, Neguko Jauregia hartu eta boltxevikeek boterea hartu zutenekoa, 1917ko azaroaren 7a zen. Iraultzaileen lehen neurrietako bat egutegia Europakoarekin bateratzea izan zen, baina urriak izen sinbolikoa izaten segitu zuen. Hala ere, Sobietar Batasunean urteurrena azaroaren 7an ospatzen zen, urtea zehatz betetakoan.

Europako ekialdeko eliza kristau ortodoxoek ere ez dute aldatu euren liturgia egutegi gregoriarrera, eta hortaz, Gabon eguna eta Eguberri eguna, XXI. mendean, urtarrilaren 6an eta 7an ospatzen dituzte.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Islamiar egutegia.
 Juliotar egutegia.
 Txinatar egutegia.

Kanpo estekak 

Egutegia