Monasterio

Monasterioa, zenobioa edo bakartegia eraikin erlijiosoa da non "monastikoak" bizi diren, bai elkarrekin (fraide eta mojak) bai bakarka (eremutarrak). Tenplu mota hauek kristautasunean, hinduismoan eta budismoan eraiki eta erabiltzen dituzte.

Monasterio konplexu batek hainbat eraikin ditu, tartean eliza bat, logela bat, klaustroa, erreferentea, liburutegia, balnearioa eta erizaintza, eta kanpoko nabeak. Kokapenaren, ordena monastikoaren eta bertako biztanleen okupazioaren arabera, konplexuak bere baitan har ditzake, era berean, komunitateari bere buruaren askitasuna eta zerbitzua errazten dioten eraikin multzo handi bat. Hauek hospizio bat, eskola bat, eta laborantza- eta industria-eraikin multzo bat barne har dezakete, hala nola aletegi bat, forja bat edo garagardotegi bat.

Etimologia 
Monasterio hitza orokorrean komunitate erlijioso mota bat aipatzeko erabiltzen da. Erlijio katolikoan eta, neurri batean, budismoaren zenbait adarretan, terminoaren definizio zehatzago bat eta hainbat hitz erlazionatu daude.

Monasterio budistak, orokorrean, vihara deitzen dira. Vihara gizonek edo emakumeek okupa dezakete. Tibetar budismoan, monasterioei goma deitzen zaie. Kanbodian, Laos eta Thailandian, monasterio batek, wat izena du. 

Monasterio kristaua abadia bat izan daiteke (hau da, abade baten agintepean), edo prioria bat (aurreko baten agintepean), edo ermitau bat (ermitau baten egoitza). Gizon-komunitatea (monjeak) edo emakume-komunitatea (mojak) izan daiteke. Kartusiar ordenaren monasterio bat da. Ekialdeko kristautasunean, monasterio-komunitate txiki bati skete dei dakioke, eta monasterio oso handi edo garrantzitsu bati labra baten duintasuna eman dakioke.

Monasterio kristau baten bizitza komunitario handiari "zenobitiko" deritzo, ermitau baten ermitaren aurkako bezala. Izan da, baita ere, batez ere Greziako eta Zipreko Osmanli okupazioaren pean, bizitza "idiorfismo" bat, non monjeak elkartzen diren, baina gauza indibidualen jabe izan eta denen onerako lan egin behar ez duten.

Hinduismoan, monasterioek "matraka", "Mandir", "Koil" edo "ashram" izena dute.

Bizitza monastikoa 
Erlijio gehienetan, monasterioen barruko bizitza komunitate-arauek arautzen dute, eta biztanleen genea ezartzen dute, eta zelibato izaten jarraitzeko eskatzen diete, jabetza txiki edo pertsonalik gabe. Monasterio jakin baten barruan bizitza sozialki inguruko jendearengandik banandua izateko maila ere asko alda daiteke; tradizio erlijioso batzuek isolamendua agintzen dute, eguneroko mundutik apartaturiko kontenplaziorako, eta, kasu horretan, monasterioko kideek beren denbora gehiena elkarrengandik isolaturik eman dezakete. Beste batzuk komunitateekin harremanetan jartzen dira zerbitzuak eskaintzeko, hala nola irakaskuntza, osasun arreta edo ebanjelismoa. Zenbait monasterio-komunitatek itsasbazterrak baino ez dituzte okupatzen, bertako tradizioen eta eguraldiaren mende baitaude, eta baliteke jendea zenbait egunetik behin ia bizitza osora igarotzen den aldietan moneta-komunitatearen parte izatea.

Monasterio baten hormen barruko bizitza era askotara sostenga daiteke: produktuak fabrikatu eta salduz, nekazaritzako produktuak maiz, dohaintzak edo limosnak eginez, errentak edo inbertsioak eginez, eta erlijioaren barruko beste erakunde batzuen funtsak erabiliz, iraganean monasterioen euskarri tradizionala izan zena. Kristau monasterioen tradizio luzea izan da abegitsu, karitatezko eta ospitaleko zerbitzuak eskaintzen. Monasterioak sarri lotu izan dira hezkuntza eta beka eta ikerketa sustatzearekin, eta horrek eskolak eta unibertsitateak ezartzea eta unibertsitateekin elkartzea ekarri du. Bizitza monastiko kristaua gizarte modernoari egokitu zaio zerbitzu informatikoak, kontabilitate zerbitzuak eta kudeaketa eskainiz, baita ospitale eta hezkuntza administrazio modernoa ere.

Euskal Herriko monasterioak 
 Arantzazuko santutegia (Oñati)
 Fiteroko monasterioa (Fitero)
 Irantzuko monasterioa (Abartzuza)
 Iratxeko monasterioa (Aiegi)
 Leireko monasterioa (Esa)
 Olibako monasterioa (Zarrakaztelu)
 Orreagako Kolegiata

Ikus, gainera 

 Eliza (eraikina)
 Kalostra

Kanpo estekak 

Kristautasuna
Hinduismoa
Budismoa