Arteta (Ezporogi)

Arteta Bizkaia ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean. Ezporogi udalerrian da.

XX. mendean despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Nafarroako Gobernuko finka batara pasa ziren.

Bertako biztanleak artetarrak ziren.

Izena 
Arteta toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Arteeta (1087)
 Arteta (1145)
 Artheta (1366)
 Arteta (1534)
 Arteta (1800)
 Arteta (1945)
 Arteta (1996)

Geografia 
Arteta Bizkaia ibarran dago, Ezporogi udal-barrutian, Oibar ibarrean, Zangozerria eskualdean, Nafarroa Garaia herrialdearen ekialdean.

Klima eta landaredia 
Ezporogiko klima mediterraneo motakoa da, nahiz eta iparraldean klima kontinentalaren ezaugarriak izan. Iparraldeko gune menditsuenetan prezipitazioak ugariagoak dira, urtero 800mm inguru, baina zenbat eta hegoalderago urriagoak, herrigunean, esaterako, 500mm euri baino ez dira jausten urtero. Batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu artekoa da eta urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartekoak.

Ezporogiko basoak asko gutxitu dira denboraz, gaur egun, jatorrizko haritzen eta arteen hedadura 223 hektareakoa baino ez dela. Arteei eta haritzei XIX. mendetik birlandatutako pinu lariziar austriarrak batu arren, basoak herriko azaleraren %7,1 baino ez ziren XX. mendearen amaieran.

Estazio meteorologikoa 
Ezporogin ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Oibar pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 556 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974n jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
San Andres bere eliza 1185ean Leozko jaunek Iruñeko Santa Mariari itzuli zioten, eta gero Ganberako arkitanerriari atxiki zioten. 1366an lau su kapare eta laborari bat zituen. 1427an azken hau bakarrik geratzen zen, erregearen petxeroa. 1646 eta 1678an hiru familia bizi ziren, eta hogeita sei biztanle 1786an.

1802an esaten da Oibar ibarreko Bizkaia ibarran dioten lurreko 7 herrietako bat dela, eta, Usunbeltz, Getadar eta Juliorekin batera, Mendinuetako maiorazkokoa dela. Hiru etxetan 27 pertsona zeuden. XIX. mendearen lehen erdiko udal-erreforma liberalarekin udal independentea osatu zuen, aipatutako hiru tokiekin batera, eta horiek guztiak eta Arteta, hala ere, Ezporogin integratu ziren geroago.

Handik gertu, Getadarrerantz, San Salbatore baseliza zegoen. 1858 (23 biztanle), 1887 (14), 1920 (18), 1930 (7), 1940 (9) eta 1950eko (biztanlerik gabe) populazio-izendegietan bakarrik agertzen da. Sabaitza, Usunbeltz, Getadar, Julio, Loia, Gardalain eta Irangoitirekin Getadar izeneko Nafarroako Baso Ondarearen finkak 3465 Ha ditu (basoko pinua eta basoberritzeko larizioa, haritza).

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Ezporogi
 Zangozerria
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 

Bizkaia ibarreko herriak