Irailaren 26

Irailaren 26a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hirurogeita bederatzigarren eguna da, 270.a bisurteetan. 96 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 1979 - ETAk, Sixto Holgado Martin taxi gidaria erail zuen Errenterian.
 1993 - Xabier Kalparsoro Anuk 26 urteko gaztea poliziaren eskuetan hil zen.
 2012 - Hego Euskal Herrian ELA, LAB, ESK, STEE-EILAS, CGT, CNT, EHNE eta Hiruhan sindikatuen deialdiz Greba Orokorra ospatu zen.

Mundua 
 2006 - Shinzo Abek Junichiro Koizumi ordezkatu zuen Japoniako lehen ministro moduan.
 2007 - Espainiako Público egunkariko lehen alea argitaratu zen.
 2009 - 200 pertsona baino gehiago hil ziren Filipinetan Ketsana tifoiak eragindako uholdeengatik.

Arte eta kultura

Euskal Herria 
 2008 - Patxi Uribarren karmeldarra euskaltzain oso izendatu zuten.
 2009 - City of Life and Death filme txinatarrak Donostiako Zinemaldiko Urrezko Maskorra irabazi zuen.

Mundua 
 1835 - Lucia di Lammermoor (euskaraz: Luzia Lammermoorrekoa), Gaetano Donizettiren musika eta Salvadore Cammaranoren libretoa duen opera estreinatu zen Napoliko Teatro di San Carlon.
 1962 - AEBtako CBS telebista katean The Beverly Hillbillies telesaila aireratzen hasi ziren.

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria

Mundua

Kirolak

Euskal Herria 
 2009 - Romain Sicard hazpandar txirrindulariak 23 Urtez Azpikoen Errepideko Txirrindularitzako Mundu Txapelketa irabazi zuen.

Mundua

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1800 - José María Mathé, gipuzkoar militarra (h. 1875).
 1882 - Tomás Domínguez Arévalo, nafar politikari eta idazlea, Madrilen (h. 1952).
 1912 - Paulo Zubiarrain, Hernani Txikia, gipuzkoar bertsolaria (h. 2002).
 1916 - Emilia Goyena Arraiza, cuarcar-nafar idazlea, Nafarroan, familia-plangintzako prozesuei buruz idatzi zuen lehen emakumea (h. 1999).
 1923 - Maria Txurruka, gipuzkoar erraketista (h. 2000).
 1926 - Eleuterio Tapia, gipuzkoar trikitilaria (h. 1988).
 1928 - Jean Baptiste Etxarren, euskal idazlea (h. 2020).
 1945 - Javier Igiñiz Etxeberria, nafar ingeniari, ekonomilari eta politikaria.
 1953 - Xabier Azkargorta, gipuzkoar futbolari ohia, entrenatzailea eta futbol esataria.
 1960 - Juan Miguel Soroa, Soroa III.a, nafar pilotari ohia.
 1965 - Gotzone Sestorain, nafar nekazaria, poeta eta irrintzilaria
 1966 - Amaia Lizarralde, gipuzkoar aktorea.
 1967 - Begoña Beristain, bizkaitar kazetaria, runner eta bazkide ekimen solidarioetan parte-hartzailea.
 1969 - Elena Lazkano, gipuzkoar informatikaria eta EHUko irakaslea.
 1970 -
 Joseba Ituarte, gipuzkoar futbolari ohia.
 Kote Pikabea, gipuzkoar futbolari ohia.
 1974 - Iñigo Monreal, nafar atleta ohia, 400 metro hesidunetan eta 4 x 400 metro txandakako lasterketan nabarmendua.
 1979 - Ainere Tolosa, euskal aktorea.
 1982 - Iñaki Apalategi, gipuzkoar bertsolaria.
 1996 - Jessika Ponchet, lapurtar tenislaria.
 1997 - Unai Cuadrado, arabar txirrindularia.
 2000 - Maria Redondo, gipuzkoar aktore eta abeslaria.

Mundua 
 1742 - François Laurent d'Arlandes, frantziar markesa, soldadua eta aire beroko baloien aeronauta aitzindaria (h. 1809).
 1754 - Louis Proust, frantziar kimikari eta farmazialaria, kimika modernoaren sortzaileetakoa (h. 1826).
 1774 - Johnny Appleseed, estatubatuar folkloreko heroia (h. 1847).
 1791 - Théodore Géricault, frantziar margolari erromantikoa (h. 1824).
 1817 - Cipriano Segundo Montesino, espainiar ingeniari eta politikaria (h. 1901).
 1843 - Joseph Furphy, australiar idazlea (h. 1912).
 1849 - Ivan Pavlov, errusiar mediku, fisiologo eta psikologoa, 1904ko Medikuntzako Nobel Sariduna (h. 1936).
 1870 - Kristian X.a Danimarkakoa, Danimarkako erregea (h. 1947).
 1876 - Edith Abbott, estatubatuar ekonomista, gizarte-langilea, hezitzailea eta idazlea (h. 1957).
 1877 -
 Julio Casares, espainiar hizkuntzalaria (h. 1964).
 Alfred Cortot, frantziar pianista eta musika-pedagogoa (h. 1962).
 Edmund Gwenn, ingeles aktorea (h. 1959).
 1886 - Archibald Hill, britainiar fisiologoa, 1922ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1977).
 1887 - Barnes Wallis, ingeles zientzialari, ingeniari eta asmatzailea, errebote-bonba asmatzeagatik ezaguna (h. 1979).
 1888 - T. S. Eliot, estatubatuar eta ingeles poeta, antzerkigile eta literatura-kritikaria, 1948ko Literaturako Nobel Saria (h. 1965).
 1889 - Martin Heidegger, alemaniar filosofoa (h. 1976).
 1891 - Hans Reichenbach, alemaniar filosofoa (h. 1953).
 1897 - Paulo VI.a, Aita santua (h. 1978).
 1898 - George Gershwin, estatubatuar musikagile eta pianista (h. 1937).
 1904 - Reysa Bernson, frantziar astronomoa, Association Astronomique du Norden sortzailea (h. 1944).
 1907 - Anthony Blunt, britainiar artearen historialaria eta espioia, Cambridge bostetako bat (h. 1983).
 1914 -
 Achille Compagnoni, italiar alpinista eta eskiatzailea (h. 2009).
 Jack LaLanne, estatubatuar kulturista eta nutrizionista, Fitnessen aitabitxitzat hartua (h. 2011).
 1919 - Matilde Camus, espainiar poeta eta idazlea (h. 2012).
 1921 - Cyprian Ekwensi, nigeriar idazlea (h. 2007).
 1926 - Tulsi Giri, Nepalgo lehen ministroa (h. 2018).
 1927 - Romano Mussolini, italiar jazz pianista eta margolaria (h. 2006).
 1930 - Joe Brown, britainiar alpinista (h. 2020).
 1932 -
 Richard Herd, estatubatuar aktorea (h. 2020).
 Alicia Hermida, espainiar aktorea eta interpretazio-irakaslea (h. 2022).
 Manmohan Singh, Indiako lehen ministroa.
 Vladimir Voinovitx, errusiar idazlea (h. 2018).
 1935 - Viktor Txizhikov, errusiar marrazkilari, diseinatzaile eta haurrentzako liburuen ilustratzailea (h. 2020).
 1936 - Winnie Mandela, hegoafrikar politikaria (h. 2018).
 1938 - Raoul Cauvin, belgikar komikigilea (h. 2021).
 1941 - Salvatore Accardo, italiar biolin-jotzailea.
 1942 -
 Gloria Anzaldúa, estatubatuar akademikoa, aktibista politiko chicanoa, feminista, idazlea eta poeta (h. 2004).
 Emilio Gutiérrez Caba, espainiar aktorea.
 1945 -
 Gal Costa, brasildar abeslaria (h. 2022).
 Bryan Ferry, ingeles abeslari eta egile abeslaria.
 1946 - Claudette Werleigh, Haitiko lehen ministroa, herrialdeko lehendabiziko emakumezkoa.
 1948 - Olivia Newton-John, australiar abeslari eta aktorea (h. 2022).
 1951 - Juan Alfredo Biaggi Lama, dominikar abokatu, akademiko eta idazlea (h. 2023).
 1953 -
 Dolores Keane, irlandar folk abeslaria.
 Joan Tardà, ERCko kataluniar politikaria.
 1956 - Linda Hamilton, estatubatuar aktorea.
 1960 - Uwe Bein, alemaniar futbolari ohia.
 1961 - Jeanie Buss, estatubatuar enpresaburua, NBAko eraztun bat irabazi zuen lehenengo emakume jabea.
 1962 -
 Jordi González, kataluniar telebista aurkezle eta irrati esataria.
 Tracey Thorn, ingeles abeslari, kantu-konposagile eta idazlea da, Everything But The Girl bikoteko kidea.
 1964 - Derek Ho, hawaiiar surflaria (h. 2020).
 1965 -
 Petro Poroxenko, Ukrainako presidentea.
 Jill Soloway, estatubatuar umorista, antzerkigilea eta zinema zuzendaria.
 1968 -
 Sandra Baía, diziplina anitzeko portugaldar artista.
 James Caviezel, estatubatuar aktorea.
 Frédéric Moncassin, frantziar txirrindulari ohia.
 1969 - Paz Padilla, espainiar aktore, telebista aurkezle, idazle eta enpresaburua.
 1976 - Michael Ballack, alemaniar futbolari ohia.
 1980 -
 Kazuki Ganaha, japoniar futbolaria.
 Francisca Lewin, txiletar aktorea.
 1981 -
 Jaime Penedo, panamar futbolaria.
 Serena Williams, estatubatuar tenislaria, historiako jokalari onenen artean sailkatua.
 1982 - Carlos Anchetta, salvadortar idazle, argitaratzaile eta gidoilaria.
 1985 - Lenna Kuurmaa, estoniar abeslari, musikari eta aktorea, Vanilla Ninja taldeko kidea.
 1987 - Kim Yo-jong, iparkorear politikaria.
 1990 - Paula Malia, kataluniar aktore eta abeslaria.
 1994 - Marcell Jacobs, italiar atleta.

Heriotzak

Euskal Herria 
 862 - Musa ibn Musa, Ebro haraneko jauna eta Tutera, Huesca eta Zaragozako wali musulmana.
 1343 - Gaston II.a Foix-Biarnokoa, Foixko konde eta Bearnoko bizkondea (j. 1308).
 1873 - Salustiano Olotzaga, arabar militarra, gaztelaniazko idazlea, abokatua eta politikaria, Parisen (j. 1805).
 1907 - Antonio Lekuona, euskal herritar margolari kostunbrista (j. 1831).
 1908 - Fermin Herran, arabar idazle eta ikertzaile euskaltzalea eta mezenas masoia (j. 1852).
 1950 - Ganix Haltzueta, Oihanzaina edo Donamarti, lapurtar bertsolaria (j. 1875).
 1952 - Jose Begiristain, gipuzkoar medikua, Gipuzkoan X izpiak erabili zituen lehen sendagilea (j. 1879).
 1971 - Gotzon Bidaurratzaga Lazpita, euskal mediku naturista (j. 1882).
 1993 - Xabier Kalparsoro, gipuzkoar ETAkidea, bertsio ofizialaren arabera "bere burua leihotik behera bota" ondoren (j. 1966).
 2004 - Manuel Agud Querol, euskal hizkuntzalaria (j. 1914).
 2005 - Jacques-Marie ahizpa, bidartear erlijiosa (j. 1921).
 2016 - Maria Luisa Senar, gipuzkoar erraketista (j. 1925).

Mundua 
 1241 - Fujiwara no Teika, waka olerkari japoniar, kritikari, eleberrigile, kaligrafo, antologista, eskriba eta aditua (j. 1162).
 1290 - Margarita Eskoziakoa, Eskoziako Erresumako erregina (j. 1283).
 1328 - Ibn Taymiyah, arabiar teologo musulmana (j. 1263).
 1607 - Alessandro Allori, italiar margolari manierista (j. 1535).
 1626 - Wakizaka Yasuharu, Sengoku Aroaren amaierako Awaji uharteko daimyoa (j. 1554).
 1634 - Dorotea Anhalt-Zersbtekoa, Anhalt-Zerbsteko printzesa (j. 1607).
 1764 - Benito Jerónimo Feijóo, espainiar idazle beneditarra (j. 1676).
 1820 - Daniel Boone, Estatu Batuetako kolonizatzailea (j. 1734).
 1841 - Gong Zizhen, txinatar idazlea eta poeta (j. 1792).
 1842 - Richard Wellesley, ingeles estatu-politikaria eta Wellingtonen anaia (j. 1760).
 1860 - Miloš Obrenović, Serbiako printzea eta Obrenović dinastiaren sortzailea (j. 1780).
 1868 - August Ferdinand Möbius, alemaniar matematikaria eta astronomiako teorilaria (j. 1790).
 1902 - Levi Strauss, estatubatuar-alemaniar enpresaburua eta Levi Strauss & Co. enpresaren sortzailea (j. 1829).
 1904 - Lafcadio Hearn (Yakumo Koizumi), Japoniako kultura ezagutzera eman zuen idazle nazioartekoa (j. 1850).
 1910 - Thorvald Nicolai Thiele, daniar aktuario, astronomo eta matematikaria (j. 1838).
 1914 - August Macke, alemaniar margolari espresionista (j. 1887).
 1932 - Pierre Degeyter, flandiar langile, musikari eta musikagile borrokalaria, Internazionalaren sortzailea (j. 1848).
 1937 - E. Lilian Todd, estatubatuar asmatzailea, zenbait aeroplanoren diseinatzailea (j. 1865).
 1940 -
 Walter Benjamin, alemaniar literatura-kritikari eta filosofoa (j. 1892).
 William Henry Davies, ingelesez idatzi zuen galestar poeta (j. 1871).
 1941 - José Neira Jarabo, espainiar anarkista (j. c. 1906).
 1942 -
 Argentina Altobelli, italiar politikari, aktibista eta sindikalista (j. 1866).
 Matilde Landa, Espainiako Alderdi Komunistako (PCE) militante nabarmena (j. 1904).
 1945 - Bela Bartok, hungariar musikagilea (j. 1881).
 1947 - Hugh Lofting, ingeles idazlea (j. 1886).
 1952 - George Santayana, espainiar-estatubatuar filosofoa (j. 1863).
 1959 - Solomon Bandaranaike, Sri Lankako laugarren lehen ministroa (j. 1899).
 1966 - Andrew Keith Jack, australiar fisikaria, Trans-Antartika Espedizio Inperialeko kidea (j. 1885).
 1973 - Anna Magnani, italiar aktorea (j. 1908).
 1976 - Leopold Ružička, kroaziar kimikaria, 1939ko Kimikako Nobel Saria (j. 1887).
 1978 - Jan Parandowski, poloniar idazlea eta itzultzailea (j. 1895).
 1983 -
 María Bernaldo de Quirós, Espainiako lehen emakumea aeroplanoko nazioarteko pilotu titulua lortzen (j. 1888).
 Tino Rossi, korsikar abeslaria eta aktorea (j. 1907).
 1987 - Herbert Tichy, austriar autore, geologo, kazetari eta eskalatzailea (j. 1912).
 1990 - Alberto Moravia, italiar idazlea (j. 1907).
 1993 - Nina Berberova, errusiar-estatubatuar idazlea (j. 1901).
 1996 - Geoffrey Wilkinson, ingeles kimikaria, 1973ko Kimikako Nobel Saria (j. 1921).
 1998 - Betty Carter, estatubatuar jazz abeslaria (j. 1929).
 2000 - Paul Gouyon, frantziar kardinala, Baionako apezpikua izandakoa (j. 1910).
 2006 - Byron Nelson, estatubatuar golfaria (j. 1912).
 2008 - Paul Newman, estatubatuar aktorea eta zinema zuzendaria (j. 1925).
 2010 - Gloria Stuart, estatubatuar aktorea (j. 1910).
 2012 - Sylvia Fedoruk, kanadar fisikaria (j. 1927).
 2019 - Jacques Chirac, Frantziako presidentea (j. 1932).
 2020 - Jimmy Winston, ingeles musikari eta aktorea, Small Faces taldeko kidea (j. 1945).
 2021 - Alan Lancaster, ingeles abeslari eta baxu-jotzailea, Status Quo taldeko kidea (j. 1949).
 2022 - Venetia Stevenson, britainiar-estatubatuar aktorea (j. 1938).

Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Bela, Beila eta Egiarte.
 Hizkuntzen Europako Eguna

Kanpo estekak 

Irailaren 25 | Urteko egutegi | Irailaren 27