Joseph Roth

Joseph Roth (Brody, Austria-Hungariako Inperioa, 1894ko irailaren 2a - Paris, 1939ko maiatzaren 27a) jatorri juduko austriar idazlea izan zen. Bere obra ezagunena Radetzky martxa da (1932, Radetzkymarsch).

Bizitza 
Brodyn sortu zen, garai hartan Austria-Hungariako Inperioaren barnean zegoen Galitzia eskualdean, familia judu batean. Batxilergoa bukaturik, literatura eta filosofia ikasketak egin zituen, Lviveko Unibertsitatean hasieran (1913), eta Vienan ondoren (1914-1916). Lehen Mundu Gerran esku hartu zuen, Austria-Hungariako armadan sartua. Gerrak eta Inperioaren deuseztatzeak eragin handia izan zuten bere bizitzan.

Gerra ondoren, kazetari aritu zen Vienan. 1920an Berlinera joan zen, Neue Berliner Zeitung-en lan egitera. Geroago Berliner Börsen-Courier-en eta Frankfurter Zeitung-en ere idatzi zuen. Azken honetan, 1923tik 1932ra, korrespontsala izan baitzen, bidaia asko egin zituen Europan zehar. 1922an, Friederiche Reichlerekin ezkondu zen Vienan. Urte gutxiren buruan eskizofreniak jo zuen emaztea, eta 1929tik aurrera ospitale psikiatrikotan sarturik egon zen. Naziek hil zuten Friederiche 1940an.

Rothen lehenengo eleberria, Das Spinnennetz («Armiarma-sarea»), zatika argitaratu zen 1923an, Vienako egunkari batean. Arrakasta eta ospea, berriz, Job (1930) eta Radetzky martxa (1932) eleberriek eman zioten. 1933an, Naziak boterera iritsi zirelarik, Berlindik Vienara alde egin zuen. Alemanian, denbora luze gabe, bere liburuak erre zituzten. 1934an, Parisera erbesteratu zen eta handik zenbait bidaia egin zituen, Austria, Polonia eta Herbeheretara esate baterako. 1936 eta 1938 artean, maitasun-harremana izan zuen Irmgard Keun alemaniar idazlearekin.

Azken urteetan, alkoholismoa zela-eta, bere osasuna hondatuz joan zen. 1939ko maiatzaren 27an hil zen, Parisen, eta Thiaisko hilerrian ehortzi zuten. Haren hilarrian écrivain autrichien-mort à Paris en exil bertzerik ez dago idatzia («austriar idazlea - Parisen erbestean hila» ). Hiletan juduak, katolikoak, monarkikoak eta komunistak elkartu ziren.

Lanak 
 Das Spinnennetz («Armiarma-sarea»), 1923
 Hotel Savoy, 1924
 Die Rebellion, 1924
 April. Die Geschichte einer Liebe, 1925
 Der blinde Spiegel, 1925
 Juden auf Wanderschaft, 1927
 Die Flucht ohne Ende («Amaierarik gabeko ihesa»), 1927
 Zipper und sein Vater, 1928
 Rechts und links, 1929
 Der stumme Prophet, 1929
 Hiob (Job), 1930
 Radetzkymarsch (Radetzky martxa), 1932
 Der Antichrist, 1934
 Tarabas, 1934
 Beichte eines Mörders (Hiltzaile baten aitormena), 1936
 Das falsche Gewicht, 1937
 Die Kapuzinergruft («Kaputxinoen kripta»), 1938
 Die Legende vom heiligen Trinker (Edale santuaren kondaira), 1939
 Die Geschichte von der 1002. Nacht, 1939
 Der Leviathan (Leviatana), 1940

Euskaraz 
 Leviatana (Der Leviathan), 1998. Susa argitaletxea. Itzultzailea: Edorta Matauko.
 Edale santuaren kondaira (Die Legende vom heiligen Trinker), 2001. Igela argitaletxea. Itzultzailea: Matías Múgica.
 Hiltzaile baten aitormena (Beichte eines Mörders), 2003. Igela argitaletxea. Itzultzailea: Matías Múgica.

Erreferentziak

Kanpo loturak 

 Euskarari ekarriak: Josef Roth, ekarriak.armiarma.eus
 JRO - Joseph Roth Online

Austriako idazleak
Austriako juduak
Lehen Mundu Gerrako militarrak
Monarkikoak
Austriako kazetariak
Parisen hildakoak