Betagarri

Betagarri Gasteizko musika taldea da, 1993an sortutakoa. Hala ere, 1997ko otsailean Betagarri lehen diskoa grabatu zuten, Mil A Gritos Records diskoetxearekin.

Taldekideak 

 Iñaki Ortiz de Villalba, abeslaria.
 Aitor Agirre, gitarra-jotzailea.
 David Gabiña, saxofoi-jotzailea.
 Gontzo, gitarra-jotzailea.
 Barney Dinosaurioa, bateria-jotzailea.
 Mikel Sanz, tronboi-jotzailea.
 Unai Lobo, tronpeta-jotzailea.
 Pablo Rodríguez, baxu-jotzailea.
 Iosu Izagirre, baxu-jotzaile berria (Pablo Rodríguez-en ordezkoa).

Taldea 
Gasteizko zortzikoteak erakutsi du badagoela ska-rockarentzat lekua bai Euskal Herrian eta bai gure mugetatik kanpo ere. Ez hori bakarrik: dagoeneko zortzi disko ditu kalean eta herri zapalduen alde eta gehiegikerien kontrako hitz zuzenak helarazita, gai da plazetan jendea dantzan jartzeko. Hizkuntza eta doinuen mestizajea aldarrikatzen du Betagarrik.

Araban eta Nafarroan, ikatza egiteko aitzinean erabiltzen ziren egur betak dira betagarriak. Eta, taldekideen esanetan, "kaña eman" ere esan nahi du. Horrekin lotuta, taldearen leloetako bat da "dantzan ere iraultza egitea". Hala, 1993an Miguel Angel Sanz (bateria), Pablo Rodríguez (baxua), Aitor Ruiz de Arbulo (gitarra), Gonzalo Zaldibar (gitarra), Iñaki Ortiz de Villalba (ahotsa), David Gabiña (saxofoia), Mikel Sanz (tronboia) eta Unai Lobo (tronpeta) Gasteizko La Nave Pirata entsegu lokalean L izeneko maketa prestatzen hasi ziren. Maketa horren 1.500 ale saldu zituzten gaztetxe eta tabernetan. Gerora, CDan berrargitaratu zuten. Bi urte eman zituzten kontzertuak egiten, eta 1997an Betagarri (Mil A Gritos) kaleratu zuten Soziedad Alkoholika taldeko kideek berriki sortutako diskoetxean. Euskaraz, galegoz, ingelesez eta italieraz abestuz mestizajea aldarrikatu eta ska, rock, rap, reggae, patxanga eta rantxerak nahastu zituzten. Korroskada eta Bizkar Hezurra taldeetan ibilitako Benjamin Villabella Triku izan zuten ekoizle, eta ordutik bederatzigarren taldekide bilakatu zen. Lan horri jarraitu zion Arren erro zaharra-k (Mil A Gritos, 1998), Eddy Rodríguez Quilley marrazkilariaren manga komiki batek ilustraturiko diskoa. Euskarazko kantuez gain, frantsesezko eta gaztelaniazko bina abesti grabatu zituzten, horietako bat, Marcos komandanteorde zapatistaren hitzetan oinarritutako "El periodiquerito". Ohiko rock-ska aberatsari hip hopa eta ahots distortsionatuak erantsi zizkioten, eta Maixa Lizarribar, Ixiar Oreja eta Luis Caminoren kolaborazioak izan zituzten, besteak beste. Disko horretako bateriak Hasier Oleagak grabatu zituen eta urtebetez aritu zen taldearekin.

Diskoetxez aldaturik, 80/00 (Esan Ozenki, 1999) lanarekin arrakasta itzela lortu zuten. 80ko hamarkadako hogei euskal talderen kantuen bertsioez osatutako lanak 15.000 aletik gora saldu zituen. Ordurako, Euskal Herritik kanpo, Katalunian ere, oso harrera beroa jasotzen zuten. Hasier Oleagak taldea utzi eta Iker Uriartek hartu zituen makilak. Jarraian, Freaky festa (Esan Ozenki, 2000) kaleratu zuten. Bertsioak egitearekin asko ikasi zutela aitortu, eta oinarri erritmikoa sendotu egin zuten, eta rockari protagonismo handiagoa eman zioten. Horren ostean, Remix (Metak, 2001) lanean, aurreko diskoko bost kantu aukeratu eta ska, dance, funk eta dub ukitua eman zieten; gainera, artean argitaratu gabe zeuden bi kantu jaso zituzten: Herriak du hitza eta Iraultzeko prest 01 Ikasle Abertzaleak gazte erakundearen 10. urteurreneko kantua. Esportatzeko modukoak ziren taldearen mezua, jarrera eta musika. Horregatik, atzerrian egiten zituzten kontzertuak biderkatzen joan ziren: Alemania eta Suitzara urtero joaten hasi ziren, esaterako.

Horren premian zeudelako, hurrengo lana Arnasa hartu (Metak, 2002) izan zen. Gitarrak eta aldarrikapen testuak areagotu egin zituzten, eta emaitza indartsuagoa eta rockeroagoa bilakatuz, ska eta reggaetik apur bat aldendu ziren. Luis Llachen "L'estaca" grabatu zuten, jatorrizko hizkuntzan. "Hasieran euskaraz egin genuen Gorka Knoren "Agure zaharra" AEKantuz bildumarako, baina Katalunian behartu gintuzten katalanez egitera" (1). Katalunian zuten eta duten harrera itzelaren erakusle, Zuzenena (Metak, 2004) grabatu zuten Gironako Salt herriko La Mirona aretoan. Zuzeneko diskoarekin batera taldearen gaineko dokumental bat kaleratu zuten DVD formatuan. Horren aurretik, Gonzalo Zaldibarrek taldea utzi eta Aitor Agirrek hartu zuen gitarra. Europa ia alderik alde zeharkatzeaz gain, AEBetara eta Japoniara ere jo zuten, eta 2005ean Alemania, Austria eta Herbehereetarako Basque Fire bilduma argitaratu zuen Jaro diskoetxe alemaniarrak, gasteiztarren ibilbidearen laburpena.

Metak diskoetxeak bere jarduera bukatutakoan, Oihuka diskoetxera salto egin zuten, Hamaika gara kaleratzeko (2006). Disko hori egin aurretik, Iosu Izagirrek Pablo Rodriguez ordezkatu zuen baxuan. Ska doinuez gain, rocka, funka, punka eta popa batu zituzten. Eta euskaraz gain, katalanez bi kantu eta gaztelaniazko bat grabatu zituzten. 2007ko erdialdean, Aitor Ruiz de Arbulok taldea utzi zuen, eta gainontzekoek erabaki zuten gitarra bakarrekin jarraitzea, ordezkorik gabe. Urte horretan, gainera, Hego Amerikan bira egin zuten.

2009an Korrika 16-ren kantua, "Ongi etorri lagun!", egin zuen Betagarrik, Jon Maia bertsolariak sortutako hitzak musikatuz, eta urte berean Bizitzari txistuka argitaratu zuen (Elkar). Dantza egiteko baino gehiago, kantatzeko diskoa dela azaldu du taldeak.

2012ko urriaren 24an "Zorion Argiak" izeneko diskoa kaleratu zuen, hamaikagarrena, Elkar argitaletxearen eskutik. Gasteiztarren lan berriak 23 abesti bildu zituen eta okasiorako musikari ezagunen laguntza jaso zuen: Tonino Carotone-k, Garik, Xavi Sarriàk, Iñigo Muguruzak eta El Drogas-ek, besteak beste, lagundu zieten. Diskoko 23 abestiak bi CDtan banatuta zeuden.

Orain arteko azken diskoa zuzeneko bat izan zen bere 20 urteak ospatzeko.

2017ko uztailaren 12an euren webgunean argitaratutako ohar batean jakinarazi zuten uztailaren 28an eman behar dutela azken kontzertua. 2017ko Hatortxu Rock musika-jaialdian izan zen eta 24 urteko ibilaldiari amaiera eman zioten.

Diskografia 

 Maketa (1994)
 Betagarri (1997, Mil a Gritos)
 Arren Erro Zaharra (1998, Mil a Gritos)
 80/00 (1999, Esan Ozenki)
 L (2000, Esan Ozenki)
 Freaky Festa (2000, Esan Ozenki)
 Remix (2001, Metak)
 Arnasa Hartu (2002, Metak)
 Zuzenena (2004, Metak)
 Hamaika Gara (2006, Oihuka)
 Bizitzari txistuka (2009, Elkar)
 Zorion Argiak (2012, Elkar)
 20 urte Zuzenean (2014, Maldito Records)

Disko bakoitzeko abestiak

Maketa 
1994an grabatu zuten Gasteizen. Betagarrik kaleratu eta ekoitzitakoa.

Disko honek 9 abesti ditu:

 Makila total + Burdin Hotza
 Foie Rap
 Gauaren beste aldea
 Phonetic punk rock
 Muineko enea
 Oh bella, internazionalisti!
 Soldaduzkarik ez!
 Foals road
 Conxuro d´a queimada

Betagarri 
1997an grabatu zuten Berrizen (Bizkaia) Lorentzo Recordsen. Mil A Gritos Recordsek kaleratu eta B.V.A. "Triku"k ekoitzi zuen.

Disko honek 13 abesti ditu euskara, gaztelania, ingelesa eta portugesez:

 Legalize it!
 Gaua
 XX-Mendeko Izurritea
 Skalatu
 Grandola, Vila Morena
 Ez Dakit Zergatik
 Muineko Enea
 Until Such Time
 Amerika Latina Zutik!
 Burdin Hotza
 Skizofrenia
 Revolution Mix
 Pachuca Sonora

Arren Erro Zaharra 
Berrizen grabatu zuten, Lorentzo Recordsen. Mil A Gritos Recordsek editatu eta Triku eta Katarainek ekoitzi zuten. Diskoa 1999ko apirilan jarri zuten salgai.

Disko honek 11 abesti ditu:

 Boom egin eta krash!!
 Segi (gora bakea!)
 Arren erro zaharra
 Lana (egunez joan eta gauean etorri)
 Verde
 Soldaduzka
 Oh misère
 Euskadi antifaxista
 Foie Rap
 Vente
 El Periodiquerito

80/00 
Andoainen grabatu zuten, Garate Studiosen. Musika Metakek kaleratu eta Trikuk ekoitzi zuen. Diskoa 2000ko urrian jarri zuten salgai.

Disko honek 20 abesti ditu:

 Baldin Bada
 Atzera begira
 Biktimak
 La chica del Batzoki
 Cerebros destruidos
 Agur
 Eh! txo
 Lo egin
 Kriston burrundaie
 En mi casa
 After boltxebike
 Euskaraz eta kitto
 Hamarkada miresgarria
 Hiri gerrilaren dantza
 Kuiti
 Nire furgoi beltza
 Errepide hontan galdurik
 Tijuana in blue
 Dime tú
 Bihotzak sutan

Freaky Festa 
Andoainen grabatu zuten, Garate Studiosen. Musika Metakek kaleratu zuen 2000.urtean eta Trikuk
ekoitzi zuen.

Disko honek 12 abesti ditu:

 Jabe Izan Arte
 Ez Jolastu
 Gora Beherak
 Nork Esango Dit Nola?
 Etorkizun Latza
 Freaky Festa
 Zure Atzetik
 Amets Eroak
 Mundu Berria
 Jaungoiko Berriak
 Beta Band
 Gazteri Gorria

Remix 
Andoainen grabatu zuten, Garate Studiosen. Musika Metakek kaleratu eta Trikuk ekoitzi zuen. Diskoa 2001eko urriaren 31n jarri zuten salgai.

Disko honek 7 abesti eta 30:07 minutuko iraupena ditu:

 Herriak du hitza
 Mundu berria
 Zure atzetik
 Amets eroak
 Etorkizun latza
 Iraultzeko prest 2001
 Nork esango dit nola

Arnasa Hartu 
Andoainen grabatu zuten, Garate Studiosen. Musika Metakek kaleratu eta Trikuk ekoitzi zuen. Diskoa 2002ko azaroaren 21ean jarri zuten salgai.

Disko honek 12 abesti eta 47:12 minutuko iraupena ditu:

 Zure Ingurua
 Nora joan ziren?
 Gaurko egunak
 Hemen erdian
 Bere munduan
 Gure ohiua
 Hankak mahai gainean
 Mienten mi amor
 Bizitza igaro
 Lekeitio's beach
 Aldeak
 L'estaca

Zuzenena 
Salten (Girona), hain zuzen ere Sala La Mironan eskainitako kontzertu batean grabatu zuten. Musika Metakek kaleratu zuen. Diskoa 2004ko azaroaren 18an jarri zuten salgai.

Disko honek CD eta DVD bat du. CDak 17 abesti eta 68:25 minutuko iraupena ditu:

 Boom egin eta krash!!
 Mienten mi amor
 Zure ingurua
 Legalize it
 Arren erro zaharra
 Baldin Bada
 Gora beherak
 Hankak mahai gainean
 Euskadi antifaxista
 La chica del Batzoki
 Verde
 Hemen erdian
 Jabe izan arte
 Soldaduzka
 L'estaca
 Skalatu
 Revolution mix

Hamaika Gara 

Disko honek 14 abesti ditu:

 Aske naizela amestu dut
 Bidea Gara
 Hamaika
 Hegan egin dezaket
 Euri tanta bakoitzean
 Gazteriaren oihua
 1976 martxoak 3
 Un poble viu
 Don't stop the tour
 Zuzen!
 Txikia naiz
 No hi som tots
 Sin ti
 Ezfunkytasuna

Bizitzari Txistuka 

Disko honek 14 abesti ditu:

 Haundiena
 Denbora
 Badira
 Bizitzari Txistuka
 Peep Show
 Con el sol
 Sweet Mary
 Irratitik deika
 90 minutu
 Jungle
 Mingering Mike
 Baliteke
 Lucio
 Lo

Zorion Argiak 

Disko honek 23 abesti ditu:

 Zorion argiak
 Mundu saldua
 Igande goiza beti (feat. Tonino Carotone)
 Jaio nintzen
 Nire bihotza
 Joan zinen
 Koloreen jabe
 Presaka
 Izarra barik
 Egun alaiak (feat. Francis)
 Musika bizi (feat. Juan S.A.)
 Haizearen alde
 Udazkenarekin batera
 Milaka izar berri
 Nahi duzunean
 Zenbatetan (feat. Virginia de la Casa)
 Zatoz
 La sombra (feat. El Drogas)
 Geroa
 Itxura ederra
 Lagunak (feat. Pirritx eta Porrotx)
 Atzoko egunak (feat. Mikel Urdangarin)
 Beti aurrera

20 urte Zuzenean 

Disko honek 20 abesti ditu:

 Bidea gara
 Txikia naiz
 Mundu saldua
 Irratitik deika
 Denbora
 Boom egin eta krash!
 Mingerin Mike
 Sweet Mary
 Beti aurrera
 Hamaika
 Verde
 Euri tanta bakoitzean
 Hegan egin dezaket
 Zure ingurua
 Milaka izar berri
 Jabe izan arte
 Jaio nintzen
 Peep Show
 Rula
 Korrika

Kolaborazioak 
 AEKantuz (2002, Elkar)
 18/98+... auzolanean (2006, Gara)
 Korrika 16 (2006)
 Hala Bedi irratia 30 urte kolpez kolpe! (2013, Bonberenea Ekintzak)

Erreferentziak

Kanpo estekak 
  Betagarriren webgune ofiziala
  Betagarri Metak-ren webgunean

 
1990eko hamarkadako musika taldeak
2000ko hamarkadako musika taldeak