Madeira

Madeira Portugalgo eskualde autonomoa da, Azoresekin batera. Uhartedia da, eta Ozeano Atlantikoan dago, Europa eta Afrika artean, Lisboatik 978 km ingurura, hego-mendebaldean. Hiriburua Funchal da. Portugalen mende dago, autonomia-estatutua badu ere.

Geografia 
Uhartediak jatorri bolkanikoa du, eta oso menditsua da (Ruivo mendia, 1.861 m).

Uharteak 
Madeirako uhartedia lau uhartek osatzen dute:
 Madeira (740.7 km²).
 Porto Santo (42.5 km²)
 Desertas (14.2 km²)
 Selvagens (3.6 km²)
Azken bietan, izenek iradokitzen duten moduan, ez da inor bizi.

Kontzejuak 

 Funchal: 100.847 biztanle 2006an.
 Camara de Lobos: 35.150.
 Santa Cruz: 32.696.
 Machico: 21.321.
 Ribeira Brava: 12.523.
 Calheta: 11.856.
 Santana: 8.491.
 Ponta do Sol: 8.189.
 São Vicente: 6.063.
 Porto Santo (Vila Baleira): 4.388.
 Porto Moniz: 2.762.

Klima 
Madeirak klima gozoa du: tenperatura-alde gutxi izaten da neguaren eta udaren artean.

Historia 
Genovatarrak, uste denez, XIV. mendean hara heldu ziren, baina uhartedia ez zen ezagutu Portugalgo Henrike printzeak 1418-20 inguruan aurkitu zuen arte. João Gonçalves Zarcok eta Tristão Vazek uharteak berehala kolonizatu zituzten. Azukrearen merkataritzak laster garrantzia hartu zuen; hala ere, Pombalgo markesak esklaboak izateko eskubidea indarrik gabe utzi ondoren, 1775ean, azukrearen eta ardoaren industriek atzerakada handia izan zuten.

1660 ingurutik 1835 arte, britainiarrek uharteetan eragin handia izan zuten. 1801ean, uhartedia ingelesen eskuetan egon zen, denbora laburrez izan bazen ere eta, berriro, 1807tik 1814 arte, Portugalek Frantziari eskainitako laguntza aitzakiatzat hartuta.

1931n, hutsean geratu zen matxinada txiki bat, eta, 1974an, Salazar aginpidetik erori ondoren, autonomia-eskaerak indarberritu egin ziren; hala, Portugalgo Parlamentuak 1976ko urrian autonomia-estatutua onartu zion.

Ekonomia 

Ekonomia-jarduera nagusiak nekazaritza, abeltzaintza, arrantza eta turismoa dira. Barrualdean, nekazaritzak ematen duen produktu garrantzizkoena mahatsa da, ardo-produkzio bikainarekin. Kostaldean, azukre-kanabera, platanoak, fruituak, barazkiak eta batatak ekoizten dira.

Gizateriaren Ondarea 

1999an UNESCOk Madeirako laurisilva Gizateriaren Ondare izendatu zuen, bertako landaretza mota babesteko; izan ere, hasierako basoaren % 10 inguru mantentzen bada ere, Europako laurisilva baso handiena da. Portugalen izendatu den Gizateriaren Ondare Natural bakarra da.

Ondasun nabariak 
 Funchalgo katedrala.
 Madeirako lorategi botanikoak (Funchal).
 Laurisilva.
 Hondartzak.

Iruditegia

Erreferentziak

Kanpo estekak 
  Madeira eskualde autonomoko Gobernuaren web-orria
  Madeirako turismo-bulegoaren web-orria

 
Gizateriaren ondarea Portugalen