Apirilaren 19

Apirilaren 19a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta bederatzigarren eguna da, 110garrena bisurteetan. 256 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 1521 - Miñaoko guduan erregezaleek Aguraingo kondearen altxamendua zapuztu zuten.
 1973 - Eustakio Mendizabal "Txikia" Algortan hil zuten.
 2004 - Bilbao Exhibition Centre inauguratu zuten Barakaldon.
 2016 - Burlatan torturaren aurkako horma-irudi bat margotzeagatik goardia zibilak 8 lagun atxilotu zituen.

Mundua 
 1775 - Estatu Batuetako Independentziaren Gerra hasi zen Ingalaterrako tropen aurka.
 1839 - Londreseko Itunaren bidez, Belgika erresuma independente bihurtu zen.
 1933 - Txilen: Txileko Alderdi Sozialista sortu zen.
 1971 - Sierra Leona errepublika bihurtu zen.
 1995 - Estatu Batuak, Oklahoma Cityn: Timothy McVeighek Alfred P. Murrah Federal Building eraikuntzan jarritako bonbak 168 pertsona hil zituen.
 2005 - Vatikano Hirian: Joseph Ratzinger kardinala Aita Santu hautatu zuten eta Benedikto XVI.a izena hartu zuen.
 2011 - Fidel Castrok Kubako Alderdi Komunistako kargua utzi zuen, 45 urteren ondoren.

Arte eta kultura

Euskal Herria

Mundua

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria

Mundua

Kirolak

Euskal Herria 
 2016 - Eskubaloiko Espainiako Erregina Kopa: Bera Bera garaile finalean Zuazori 33-17 irabazita.

Mundua 
 1947ko Bost Nazioen Txapelketa: Galesek eta Ingalaterrak garaipen partekatua eskuratu zuten. Bigarren Mundu Gerrak eragindako etenaldiaren ondoren jokatu zen lehenengo txapelketa izan zen.

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1815 -
 Eugenio Otxoa, erdal idazlea, bibliografoa, argitaratzailea eta itzultzailea (h. 1872).
 Toribio Aiertza, euskal kardiologoa (h. 1884).
 1842 - Manuel Laredo, arabar artista eta politikaria (h. 1896).
 1847 - Vicente Arana, bizkaitar idazlea (h. 1890).
 1873 -
 Nikolasa Atxika-Allende, Sabin Aranaren emaztea (h. 1951).
 Víctor Pradera, euskal herritar politikari, ingeniari, abokatu eta historialaria (h. 1936).
 1889 - Victoria Ariño, ermuar filantropoa (h. 1974).
 1895 - José María Peña, euskal herritar futbolari eta atleta (h. 1988).
 1899 - José María Gonzalez de Kareaga, bizkaitar ingeniari eta politikaria, Bilboko alkatea (h. 1971).
 1909 - Pablo Beldarrain, militar bizkaitarra, Eusko Gudarosteko komandantea (h. 1997).
 1914 - Angel Gaztelu, nafar poeta eta historialaria (h. 2003).
 1918 -
 Luis Maria Larrea, bizkaitar apezpikua, Bilboko elizbarrutiko apezpikua izandakoa (h. 2009).
 Mark Légasse, Euskal Herriko idazle eta historialari anarko-abertzalea, Parisen (h. 1997).
 1919 - Santiago Brouard, medikua, politikaria eta euskararen aldeko militantea (1984an GALek eraila).
 1926 - Joxe Urteaga Oria, gipuzkoar trikitilari eskusoinujotzailea (h. 2017).
 1939 - Jose Luis Zumeta, gipuzkoar margolaria, Gaur taldearen sortzaileetakoa (h. 2020).
 1956 - Pedro Otxotorena, gipuzkoar futbolari ohia.
 1958 - Roberto Lopez Ufarte, gipuzkoar futbolari ohia, Fezen.
 1967 - Herri Torrontegi, motoziklismoko bizkaitar pilotu ohia.
 1972 - Iñaki Zubizarreta, euskal herritar saskibaloi jokalari ohia, Madrilen.
 1973 - Jon Mantzisidor, gipuzkoar komikigile eta musikaria.
 1974 - Uxue Fraile Azpeitia, gipuzkoar mendi-korrikalaria.
 1977 - Nerea Otxoa de Aspuru, arabar errugbilari ohia.
 1978 - Gorka Brit, gipuzkoar futbolaria.
 1980 - Vanesa Gimbert, gipuzkoar futbolaria.
 1981 - Laura García, nafar judoka paralinpikoa.
 1985 - Ángela del Pan, bizkaitar errugbilaria.
 1991 - Bixintxo Bilbao, lapurtar trinketa pilotaria.
 2004 - Marvin De Lima, lapurtar futbolaria.

Mundua 
 1452 - Frederiko I.a Napolikoa, Napoliko erregea (h. 1504).
 1483 - Paolo Giovio, italiar sendagile, historialari, biografo eta apaiza (h. 1552).
 1602 - Ana Francisca Abarca de Bolea, espainiar moja zistertarra, olerkari eta idazlea (h. c. 1685).
 1603 - Michel Le Tellier, frantziar politikaria (h. 1685).
 1793 - Fernando I.a Austriakoa, Austriako enperadorea (h. 1875).
 1795 - Christian Gottfried Ehrenberg, alemaniar naturalista (h. 1876).
 1815 - Daniel Bashiel Warner, Liberiako presidentea (h. 1880).
 1830 - Hermógenes López, Venezuelako presidentea (h. 1898).
 1832 -
 José Echegaray, espainiar ingeniari, matematikari, antzerkigile eta idazlea, 1904ko Literaturako Nobel Saria (h. 1916).
 Lucretia Rudolph Garfield, AEBtako lehen dama (h. 1918).
 1849 - Eva Gonzalès, frantziar margolari inpresionista (h. 1883).
 1880 - Eugen Slutski, errusiar ekonomialari eta estatistikaria (h. 1948).
 1882 - Getúlio Vargas, Brasilgo presidentea (h. 1954).
 1883 - Richard von Mises, austrohungariar jatorriko estatubatuar ingeniaria (h. 1953).
 1891 - Riccardo Bacchelli, italiar idazlea (h. 1985).
 1892 -
 Grigori Abramovitx Shajn, sobietar/errusiar astronomoa (h. 1956).
 Germaine Tailleferre, frantziar musikagile eta pianista (h. 1983).
 1897 - Jiroemon Kimura, 116 urte eta 54 egun bizi izan zen japoniarra, bere garaian momentuko munduko pertsonarik nagusiena (h. 2013).
 1900 - Alexander Ptutxko, sobietar zinema zuzendaria (h. 1973).
 1912 - Glenn Theodore Seaborg, estatubatuar kimikaria, 1951ko Kimikako Nobel Saria (h. 1999).
 1916 - Delio Rodríguez, galiziar txirrindularia (h. 1994).
 1917 - Florence Wald, estatubatuar erizaina, AEBetako hospizio mugimenduaren amatzat hartua (h. 2008).
 1922 - Erich Hartmann, alemaniar ehiza-pilotua izan zen Bigarren Mundu Gerran, hegazkingintzako onenentzat hartua (h. 1993).
 1923 - Lygia Fagundes Telles, brasildar idazlea (h. 2022).
 1926 - William Klein, estatubatuar argazkilaria (h. 2022).
 1928 - Azlan Shah Perakekoa, Perakeko sultana eta Malaysiako erregea (h. 2014).
 1931 -
 Clement Arrindell, Saint Kitts eta Nevisko lehendabiziko gobernadore orokorra (h. 2011).
 Frederick Brooks, estatubatuar software-ingeniari eta informatikaria, OS/360 sistema eragilearen garapenaren gidaritzagatik ezaguna (h. 2022).
 1932 - Fernando Botero, kolonbiar muralista, eskultore eta margolari figuratiboa (h. 2023).
 1933 - Jayne Mansfield, estatubatuar aktore eta abeslaria, 1950eko hamarkadako sex symbol nagusienetariko bat (h. 1967).
 1934 - Jean Ziegler, suitzar politikaria, altermundialista eta soziologoa.
 1935 -
 Dudley Moore, ingeles aktorea, umorista eta musikagilea (h. 2002).
 Josef Vojta, txekiar futbolaria (h. 2023).
 1936 - Wilfried Martens, Belgikako lehen ministroa (h. 2013).
 1941 -
 Roberto Carlos, brasildar kantautorea.
 Carmen Ruiz-Tilve, asturiar irakaslea, liburuzaina eta idazlea.
 1943 - José Legrá, kubatar-espainiar boxeolari ohia.
 1944 - James Heckman, estatubatuar ekonomialaria, mikroekonomian aditua, 2000ko Ekonomiako Nobel Saria.
 1945 - Eugenia del Pino, ekuadortar zientzilaria, garapenaren biologian aditua.
 1946 -
 Trinche Carlovich, argentinar futbolaria (h. 2020).
 Tim Curry, ingeles aktorea eta ahots bikoiztailea.
 María Vallet Regí, kimika ez-organikoko ikertzailea eta irakasle espainiarra.
 1948 - Maye Musk, kanadar-hegoafrikar modelo eta nutrizionista.
 1949 - Paloma Picasso, frantziar diseinatzaile eta enpresaburua.
 1950 -
 Harald Hein, florete modalitateko alemaniar eskrimalaria (h. 2008).
 Jacques Herzog, suitzar arkitektoa.
 José María Martín Carpena, PPko espainiar politikaria (h. 2000).
 1951 - Pierre Lemaître, frantziar idazlea eta gidoilaria.
 1954 - Trevor Francis, ingeles futbolari eta entrenatzailea (h. 2023).
 1960 -
 Gustavo Petro, kolonbiar ekonomialaria eta politikaria.
 Ariel Rot, argentinar rock musikari eta abeslaria.
 1961 - Pilar Bellver, espainiar idazlea eta feminista.
 1965 - Mayte Martín, espainiar musikagilea eta flamenko-kantaria.
 1968 -
 Ashley Judd, estatubatuar aktore eta ekintzaile politikoa.
 Mswati III.a, Swazilandiako erregea, Afrikako azken errege absolutista.
 Asako Takakura, japoniar futbolari ohia.
 1969 -
 Hiromitsu Isogai, japoniar futbolari ohia.
 Zsuzsa Polgár, hungariar xake-jokalaria.
 1970 -
 Abelardo Fernández, espainiar futbolari ohi eta entrenatzailea.
 Luis Miguel, mexikar abeslari eta aktorea.
 1971 - Gad Elmaleh, franko-marokoar aktorea.
 1972 - Rivaldo, brasildar futbolari ohia.
 1977 -
 Yolanda Castaño, galiziar poeta eta literatura kritikaria.
 Danijay, italodance motako musika elektronikoa egiten duen DJa.
 1978 -
 Pedro Fernández Espinosa, espainiar saskibaloi jokalari ohia.
 James Franco, estatubatuar aktore, gidoigile, zuzendari, ekoizle, modelo, idazle, musikari eta margolaria.
 1979 -
 Kate Hudson, estatubatuar aktorea.
 Antoaneta Stefanova, bulgariar xake jokalaria.
 1981 -
 Hayden Christensen, kanadar aktorea.
 Catalina Sandino Moreno, kolonbiar aktorea.
 1982 - Filip Jícha, txekiar eskubaloi jokalaria.
 1987 - Maria Xarapova, errusiar tenislari ohia eta modeloa.
 1990 - Roy Smith, costarricar futbolaria.
 1992 - Marko Todorović, montenegroar saskibaloi jokalaria.
 1996 - Oriana Sabatini, argentinar modelo, aktore eta abeslaria.
 1998 - Zhang Yufei, txinatar igerilaria.

Heriotzak

Euskal Herria 
 1887 - Alexandre-Eugène Bouët, lapurtar militarra, Parisen (j. 1833).
 1944 - Abelino Barriola, euskal idazle eta antzerkigilea, Bearnon (j. 1885).
 1954 - Antonio Amundarain, gipuzkoar antzerkigile eta idazlea, Madrilen (j. 1885).
 1973 - Eustakio Mendizabal, gipuzkoar euskaltzalea, poeta eta ETAkidea, poliziak tirokatua (j. 1944).
 1987 - Paul Maye, euskal txirrindularia, historian Paris-Tours gehien irabazi duena (j. 1913).
 2007 - Balentin Aurre-Apraiz, euskal idazlea (j. 1912).
 2018 -
 Mari Abrego, nafar mendigoizalea eta Euskal Herriko himalaismoaren aitzindaria (j. 1944).
 Fernando Valgañón, bizkaitar aktorea (j. 1966).

Mundua 
 1054 - Leon IX.a, Aita santua (j. 1002).
 1552 - Olaus Petri, Suediako elizgizon protestantea eta itzultzailea (j. 1493).
 1560 - Philipp Melanchthon, alemaniar teologoa eta Erreforma Protestantearen lider intelektuala (j. 1497).
 1588 - Paolo Veronese, italiar margolari manierista (j. 1528).
 1608 - Thomas Sackville (Dorseteko I. kondea), ingelesezko poeta (j. 1536).
 1645 - Anthony van Diemen, holandar administratzailea (j. 1593).
 1689 - Kristina Suediakoa, Suediako erregina (j. 1626).
 1768 - Canaletto, italiar margolaria, marrazkigilea eta grabatzailea (j. 1697).
 1824 - Lord Byron, ingeles idazlea (j.1788).
 1857 - Augustinos Kapodistrias, Greziako estatuburua (j. 1778).
 1874 - Owen Jones, britainiar arkitekto, artista dekoratibo, idazle eta hezitzailea, kromolitografian aitzindaria (j. 1809).
 1881 - Benjamin Disraeli, ingeles politikari eta idazlea, Erresuma Batuko Lehen ministroa (j. 1804).
 1882 - Charles Darwin, ingeles naturalista, eboluzioaren teoriaren aita (j. 1809).
 1906 - Pierre Curie, frantziar kimikalaria (j. 1859).
 1912 - Patricio Escobar, Paraguaiko presidentea (j. 1843).
 1914 - Charles Sanders Peirce, estatubatuar zientzialaria, filosofoa eta logikaria (j. 1839).
 1926 - Aleksandr Aleksandrovitx Txuprov, errusiar estatistikaria (j. 1874).
 1966 - Väinö Tanner, Finlandiako lehen ministroa (j. 1881).
 1967 - Konrad Adenauer, Alemaniako kantzilerra (j. 1876).
 1973 - Hans Kelsen, austriar legegizon, zuzenbidearen filosofo eta politikaren filosofoa izan zen (j. 1881).
 1974 - Ayub Khan, Pakistango 2. presidentea (j. 1907).
 1982 - Luis Rodríguez de Miguel, espainiar legelari eta politikaria (j. 1910).
 1987 - Antony Tudor, ingeles-estatubatuar ballet dantzaria eta koreografoa (j. 1908).
 1988 - Kwon Ki-ok, Koreako eta Txinako lehen emakumezko hegazkinlaria (j. 1901).
 1989 -
 Nicomedes García Gómez, segoviar industrialaria (j. 1901).
 Daphne du Maurier, britainiar idazlea (j. 1907).
 1993 - David Koresh, Davidiar sektaren burua (j. 1959).
 1998 - Octavio Paz, mexikar idazle eta poeta, gaztelaniazko egilerik garrantzitsuenetarikoa eta 1990eko Literaturako Nobel Saria (j. 1914).
 2001 - Robert Paparemborde, frantziar errugbilari eta entrenatzailea (j. 1948).
 2006 - Ellen Kuzwayo, Hegoafrikako emakumeen eskubideen aldeko militantea eta politikaria (j. 1914).
 2009 - J. G. Ballard, britainiar idazlea (j. 1930).
 2011 - Grete Waitz, norvegiar atleta, bederatzi aldiz New Yorkeko maratoiaren irabazle (j. 1953).
 2012 - Levon Helm, estatubatuar musikari eta aktorea, The Band taldeko kidea (j. 1940).
 2013 - François Jacob, frantziar biologoa, 1965eko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1920).
 2014 - Concha Liaño, anarkista eta Mujeres Libres mugimenduaren sortzaileetako bat (j. 1916).
 2015 - Raymond Carr, ingeles historialaria, Espainiako, Latinoamerikako eta Suediako historian aditua (j. 1919).
 2016 -
 Patricio Aylwin, Txileko presidentea (j. 1918).
 Walter Kohn, estatubatuar fisikaria eta matematikaria, 1998ko Kimikako Nobel Saria (j. 1923).
 2018 - Pepe Mediavilla, kataluniar bikoizketa aktore eta zuzendaria (j. 1940).
 2021 - Walter Mondale, estatubatuar politikaria (j. 1928).
 2022 - Kane Tanaka, 119 urte eta 107 egun bizi izandako japoniarra, heriotza momentuan munduan bizirik irauten zuen pertsona zaharrena (j. 1903).

Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Aintzane/Aintza, Artzai/Artzain, Artzanda, Artzana eta Ogoño.

Kanpo estekak 

Apirilaren 18 | Urteko egutegi | Apirilaren 20