Atharratze-Sorholüze

Atharratze-Sorholüze ([ad̟ðaʁats̻e s̺oʁ̞holys̻e]) Zuberoako udalerri nagusietako bat da, Maule, Sohüta, Barkoxe eta Bildoze-Onizpea udalerriekin batera. Halaber, Basabürüko hiriburua da.

Probintziako beste udalerriek bezala, galera demografiko handia izan du azken hamarkadetan.

Benito Lertxundi kantariak ezagunago egin zuen herria "Atharratzeko Jauregia" abestiagatik.

Izena 
"Atharratze" toponimoak aldaera hauek izan zituen:
Tardedz (1249, Oloroeko notarioa),
Tardetz (1385, Duchesne Bilduma CXIV Liburukia),
Tarzedz (1310, Baionako kartularioa),
Tardix (1692, Lextarreko Gortearen arautegia).

"Sorholüze" toponimoa 1520ko Zuberoako ohituran agertzen da. Agian euskarazko sorho edo "soro" hitzarekin lotura du.

Frantsesez eta okzitanieraz Tardets-Sorholus du izena.

Geografia

Hidrografia 
Udalerria Oloroeko uhaitzaren ibaiadar batzuek zeharkatua da:
 Joos erreka eta haren ibaiadarrak:
 Ibarra erreka
 Sustaris erreka
 Ühaitza eta haren ibaiadarrak:
 Batasse erreka
 Etxeberri erreka eta haren ibaiadarrak:
 Adacassé erreka
 Erretzu erreka
 Goienlepue erreka
 Jaga erreka
 Laritolle erreka eta haren ibaidarra:
 Lauzibar erreka

Udalerri mugakideak 
 Barkoxe iparraldean.
 Aloze eta Iruri mendebaldean.
 Montori hego-ekialdean.
 Liginaga-Astüe hegoaldean.

Historia 

1790, Atharratzeko Kantonamendua 10 herrik osatua izan zen: Hauze, Ligi-Atherei, Larraine, Liginaga-Astüe, Montori, Santa Grazi, Zalgize, Sorholüze, Atharratze eta Iruri.

1859ko apirilaren 17an, Atharratze eta Sorholüze herriak batu eta Atharratze-Sorholüze udalerria sortu zuten, Onizegaine antzinako herriaren zati batekin batera (beste zatiak Aloze-Ziboze-Onizegaine sortu zuen). Segidan eliza berria eraikitzeari ekin eta 1866an bukatu zuten. Antzinako eliza 1883an bota zuten.

1905eko irailaren 1ean Oloroe-Maule trenbidearen Landa-Atharratze tartea ireki zuten.

Ekonomia 
Udalerriko ekonomia laborantzan dago oinarritua (abelazkuntza, belardiak). 2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 330 ziren, horien artean 233 aktiboak ziren eta 97 inaktiboak ziren. 233 pertsona aktiboetatik 219 lanean zeuden (119 gizon eta 100 emakume) eta 14 langabezian zeuden (5 gizon eta 9 emakume). 97 pertsona inaktiboetatik 43 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

Diru sarrerak 
2009an Tardets-Sorholus udalerrian 244 unitate fiskal zeuden, 467 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana 16.577€ zen.

Ekonomia jarduerak 
2007an zeuden 83 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 17 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 1 funeraria, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina, 3 ile apaindegiak, 2 albaitariak eta 1 apaindegia.

2009an zeuden 12 establezimendu komertzialetatik, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 2 zapata-dendak eta 2 drogeria ziren.

2000. urtean Tardets-Sorholus udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 690 hektarea erabiltzen.

Etxebizitza 
2007an 363 etxebizitza zeuden, 262 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 45 hutsik zeuden. 225 etxeak ziren eta 137 apartamentuak ziren. 262 etxebizitza nagusietatik 152 bere jabearen bizilekua ziren, 89 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 30 etxek bi zituzten, 51 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 116 etxek bost zituzten. 128 etxebizitzek parking plaza bat zuten azpialdean. 120 etxetan auto bat zegoen eta 87 bi edo gehiago zeuden

Demografia

Biztanleriaren bilakaera 
Jean de Jaurgainen "Journal de Pierris Casalivetery" egunkariaren arabera Maule-Lextarreko notarioa zen Pierre Casaliveteryk zioen 1460 eta 1481 artean 7,5 su zeudela Atharratzen eta 1540 eta 1548 artean 47, hau da, 41 eta 258 biztanle hurrenez hurren.

Bi herrien batuketa gertatu ondoren, XIX. mendearen bigarren erdialdean, Atharratze-Sorholüzeko biztanle kopurua 1.000 inguruan geratu zen. Mende batez maila horretan mantendu ondoren, 1960ko hamarkadatik aurrera biztanleen galera handia jasaten hasi zen, eta XXI. mendearen bigarren hamarkadan 600 biztanle baizik ez zituen.

Politika

Alkateak

Azpiegiturak

Osasuna 
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, botika bat eta anbulantzia bat zegoen.

Kirolak 
Zibero Sport Tardets emakumezkoen eskubaloi taldeak Frantziako erregioetako kopa irabazi du 2018an. Bestetik Atharratzetik 2007ko Frantziako Tourraren 16. etapa igaro zen, uztailaren 25ean egina eta Orthezetik Aubisquera zihoana.

Hezkuntza 
Atharratzek haur-eskola bat eta lizeo bat, Jaureguy izenekoa, ditu.

Kultura 
Atharratze-Sorholüzeko jaiak abuztuaren 15aren inguruan izaten dira, pilota txapelketa, suzko zezena eta dantza tradizional zuberotarrak egoten dira bertan.

Ondasun nabarmenak 
 Atharratzeko eliza (San Pedro) XIX. mendearen bukaerakoa da.
 Maidalena ermita, 793 metroko altueran, izen bereko mendian eta Barkoxeko mugan.
 Eusko-akitanierazko izena duen Heraucorritse jainkoaren idazkuna.

Argazki galeria

Atharraztar-sorholüztar ospetsuak 
 Agosti Xaho (1811-1858), idazlea.
 Emmanuel Intxauspe (1815-1902), idazlea.
 Albert Constantin (1873-1957) politikaria eta idazlea, luzaz bertan bizi izan zen.
 Johañe Pitrau, Erbin (1929-1975), nekazarien buruzagia eta sindikalista.
 Beñat Marmissolle (1981-), ultra-trail lasterkaria.

Herri senidetuak 
Atharratze-Sorholüze ondorengo herriekin senidetuta dago:

  Otsagabia

Erreferentziak 

 Résumé statistique Datu estatistikoen laburpena de Tardets-Sorholus udalerrirako INSEEn.
 Évolution et structure de la population Datuen estatistikak de Tardets-Sorholus udalerrirako INSEEn.
 France par comune Frantziako udalerri guztien datu zehatzak mapa batean ikusgai.

Kanpo estekak 

  Atharratze Auñamendi entziklopedian
  Atharratze-Sorholüzeri buruzko artikulua ARGIA astekarian
  Joseba Aurkenerena: Maskarada Atharratzen

Ikus, gainera 
 Atharratzeko gazteluko kantua

Atharratze-Sorholüze