Arbailako mendigunea

Arbailako mendigunea Zuberoaren mendebaldean (Arbaila eskualdean) eta Nafarroa Beherearen ekialdean dagoen mendigunea da.

Mendilerroa 
 Eremua: 6850 ha
 Garaiera: 600 - 1286 m
 Gailur nagusiak: Hauskoa (1268 m), Behorlegi (1265 m), Bohorkortia (1214 m), Etxekortia (1206 m), Zaboze (1178 m), Beltxu (1129 m) eta Belhigaina (1072 m).

Mendilerroren zati nagusiena zuhaitzek estaltzen dute (Arbailako oihana), baina garaiera hartu ahala, goi-ordokian, larreak dira nagusi. Abeltzaintza aztarnak aspaldikoak dira bertan. Ikuspegi geologikotik, Arbailako mendigunea karst bat da; osin zuloz josita daude bazterrak, batzuk benetan handiak. Hortxe dago karstaren erdigune irits zina, lenar sakon eta malkartsua. Eremu honetan du iturburua Biduze ibaiak; leize handi batetik dario urari. Ibaiak irekitako bideari jarraiki ibilaldi ederrak egin daitezke. Horren eremu txikia - erlatiboki - izanik ere, karst bat ezaugarritzen duten erliebe forma guztiak daude bertan. Horrek egiten du, besteak beste, horren berezi toki hau.

1950eko hamarkadan hasi ziren espeleologoak eremua esploratzen. Mila bat zulo, dozena bat lurpeko erreka, osin zulo erraldoiak eta leizeak izendatu dira orain arte.

1974. urtean polemika handia sortu zen, Arbailako mendigunea alderik alde zeharkatzen duen errepidea eraikitzeko asmoa agertu zenean, herritar askoren aburuz interes turistikoak ezkutatzen baitzituen proiektuak.

Mendiak 
 Ihatea edo Ozagaña, 1.284 m  (Zuberoa)
 Hauskoa, 1.268 m  (Nafarroa Beherea)
 Behorlegi edo Behorlegituturru, 1.265 m  (Nafarroa Beherea)
 Khünbürüa, 1.225 m  (Zuberoa)
 Bohorkortea, 1.214 m  (Zuberoa)
 Etxekortea, 1.204 m  (Zuberoa)
 Lutogaina, 1.197 m  (Zuberoa)
 Zaboze, 1.177 m  (Nafarroa Beherea)
 Beltxu, 1.130 m  (Nafarroa Beherea)
 Belhigaña, 1.072 m  (Zuberoa)
 Eltzarre, 1.153 m  (Zuberoa)
 Gaztelu (Arbaila), 882 m  (Zuberoa)
 Kohegi, 792 m  (Nafarroa Beherea)
 Lauhiburu, 783 m  (Nafarroa Beherea)
 Nethe, 764 m  (Nafarroa Beherea)
 Othamunho, 762 m  (Nafarroa Beherea)
 Armiaga, 660 m  (Nafarroa Beherea)
 Orgamendi, 639 m  (Nafarroa Beherea)
 Eheta, 637 m  (Nafarroa Beherea)
 Agerreko Harria, 629 m  (Nafarroa Beherea)
 Gaztelu, 629 m  (Nafarroa Beherea)
 Mendiarte, 597 m  (Nafarroa Beherea)
 Argimunho, 548 m  (Nafarroa Beherea)
 Monthogaña, 543 m  (Nafarroa Beherea)
 Hido, 518 m  (Zuberoa)
 Kurutzeberri, 513 m  (Nafarroa Beherea)
 Xalabarte, 442 m  (Nafarroa Beherea)
 Arbegaina, 326 m  (Zuberoa)

Toki aipagarriak 
 Ahüzkiko iturria
 Biduzeren iturburua
 Elzarreko ordokia

Mitologia

Ahüzkiko Herensuge 

Euskal kondairak dioenez, Ahüzki mendian, Azalegiko kobazuloan bizi zen Herensuge. Bere hatsarekin animaliak erakartzen zituen eta ondoren jan, baita pertsonak ere zenbaitetan. Altzai herriko gazte batek pozoitu zuen Herensuge. Herensuge sutan jarri zen eta itsasorantz abiatu zen. Bidean zihoala, Arbailako pagoen goi muturrak moztu zituen isatsarekin bere haserrea erakutsiz.

Lamiak Behorlegi-mendin

Ibilbideak 
 Behorlegi gaina
 Arbailako bihotzean
 Ahúzkiko iturria
 Arbailak eta Uhaitzhandi artean (BTT)

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

Kanpo estekak 

Euskal Herriko mendilerroak
Natura 2000 Euskal Herrian
Euskal Herriko Pirinioetako mendilerroak