Ixaka Lopez Mendizabal

Ixaka Lopez Mendizabal, garaiko sabindar euskal grafiaz Lopez-Mendizabal'taŕ Ixaka (Tolosa, Gipuzkoa, 1879ko apirilaren 11 – 1977ko otsailaren 27a) euskal idazlea, kultura eragilea, euskaltzalea eta politikari abertzale eta jeltzalea izan zen.

Bizitza 

Bere aita Eusebio Lopez inprimatzailea zen eta 1750ean jatorria zuen moldiztegi baten jabea. Seme bakarra izan zen. Lehen liburuak bere aitaren inprimategian publikatu zituen. Aita 1929an hil zenean berak hartu zuen familiaren negozioaren ardura.

Filosofiako, Letretako eta Zuzenbideko ikasketak egin zituen Deustuko Unibertsitatean. Eskualzaleen Biltzarra elkartearen sortzaileetariko bat izan zen 1902an. Lopez Mendizabalen lehen idazlanak: Cantabria, la guerra cantábrica y el País Vasco en tiempos de Augusto (1899), Fueros de Guipúzcoa (1900), biak doktoretza tesiak, Aita Santu amargarren Pio'ren dotriña laburra (1907), Manual de conversación castellano-euskera (1908), Zenbakiztia (haurrentzako aritmetika, 1913) eta Diccionario vasco-castellano (1916), lau argitaraldi izan dituena.

1918an Euskaltzaindia sortu zuen taldeko kide izan zen, baina ez zen euskaltzain izan. Umearen laguna, euskaraz irakurtzeko ikasbidea, argitaratu zuen handik bi urtera. 1925ean Xabiertxo haurrek irakurtzeko liburu ospetsua, plazaratu zuen, eta handik urtebetera Nekazaritza. Espainiako Bigarren Errepublika garaian hainbat ikastola sortu zuen.

1931an EAJ alderdiaren eskutik Tolosako zinegotzi ere hautatua izan zen, eta 1935an EBBko lehendakari izan zen. Garai hartan idatziak dira Martin Txilibitu (1931), ¿Quiere vd. hablar en euskera? (1932) eta Erleak, beren bizitza eta oiturak (1933) idazlanak. Espainiako Gerra Zibilaren garaian, frankistek bere Tolosako liburutegi osoa erre zioten plaza erdian. Frantziara erbesteratu zen lehenbizi, eta Buenos Airesa gero; hiri horretan Ekin argitaletxea sortu zuen. Argentinan egon zen garaikoak dira Otoitzak (1942), La Lengua Vasca, Gramática. Conversación, Diccionario (1943), Breve Historia del País Vasco (1945), El País Vasco, descripción general (1946), Gramática abreviada (1954) eta Etimologías de apellidos vascos (1958). 1965ean Euskal Herrira itzuli zen, eta Tolosan inprimeria bat zabaldu zuen.

Lanak

Haur eta gazte literatura 
 Umearen laguna (1920, Lopez Mendizabal)
 Xabiertxo (1925, Lopez Mendizabal)
 Martin Txilibitu (1931, Lopez Mendizabal)

Antzerkia 
 Seaska-Abestia. Bi ekitaldetan (1932, Lopez Mendizabal)

Erlijiozkoak 
 Aita Santu amargarren Pio'ren doctriña laburra (1907)
 Otoitzak (1942)

Eskola liburuak 
 Zenbakiztia (1913)

Gramatika eta hiztegiak 
 Manual de conversación castellano-euskera (1908)
 Euzkel-Erdel Iztegia (1916)
 ¿Quiere vd. hablar en euskera? (1932)
 Voulez-vous parler le basque? (1938)
 La Lengua Vasca, Gramática. Conversación, Diccionario (1943)
 Gramática abreviada (1945)

Besterik 
 Nekazaritza (1926)
 Erleak, beren bizitza eta oiturak (1933)
 Breve Historia del País Vasco (1945)
 El Pais Vasco, descripción general (1946)
 Etimologías de apellidos vascos (1958)

Erreferentziak

Bibliografia 
 Egile batzuk: Lopez-Mendizabal Ixaka´ren oroimenez. Ehungarren urte buruan 1879-1979. Tolosa: Oriabe, 1979, 70.orri.

Kanpo estekak 
 «Ixaka Lopez Mendizabal», Literaturaren Zubitegia.
 Unai : «Joan den mendeko euskal curriculum jeltzale eta katolikoa», Argia, 1953. zenbakia, 2004ko uztailaren 18a.
 Xabier  (1999): Ixaka Lopez-Mendizabal, Bidegileak bilduma, Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia.
 Xabier : «Isaac López Mendizabal», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
 Xabiertxo, JPG eta PDF formatuetan eskuragarri, Euskal Memoria Digitala webgunean.

 
Euskal Herriko frankismoaren erbesteratuak
Gipuzkoako politikariak
Deustuko Unibertsitateko ikasleak
Ekin argitaletxea
Euskal Pizkundea
Euskararen sustatzaileak
Tolosan hildakoak