Arantxa Urretabizkaia

Arantxa Urretabizkaia Bejarano (Donostia, Gipuzkoa, 1947ko uztailaren 1a) euskal idazle eta kazetaria da. Eleberrigintzan jardun izan du batik bat, baina olerkigintzan eta gidoigintzan ere egin ditu lanak. Aktore ere aritua da, Segoviako ihesa filmean. Feminista da, eta Hondarribiko alardean emakumeek gizonen pare desfilatzeko eskubidearen aldeko borrokan nabarmendu da. Izan ere, Hondarribian bizi da azken hamarkada hauetan.

Euskaltzain urgazle izendatu zuten 1983an.

Bizitza 
Donostiako Loiola auzoko Txominenean jaio zen. Hiru urteko zelarik, Donostiako Egia auzora aldatu zen familiarekin. Hamahiru urterekin idazkaritza ikasten hasi eta hamaseirekin, berriz, erizaintzaren ikasketari ekin zion. Historiako lizentzia eskuratu zuen Bartzelonan 1975 urtean.

Familia abertzale batean sortua, hiru neba-arreba ziren eta aita zortzi urtez egon zen kartzelan heriotza-zigorra jasota. Aita hil zenean hasi zitzaion euskararen aldeko jarrera sendotzen. Ramon Saizarbitoriak eta Ibon Sarasolak gurasoek markatutako bidetik aldentzeko indarra eman ziotela adierazi du.

Lur argitaletxearen inguruko taldean hasi zen idazten, Ramon Saizarbitoria, Ibon Sarasola eta Rikardo Arregirekin batera. Hain zuzen, Ibon Sarasola bere "irakurle handia" dela adierazi du. Xabier Elorriaga aktorearekin dago ezkonduta, eta harekin batera Urretabizkaia ere aktore izan zen  Segoviako ihesa filmean. Seme baten ama da.

Hedabideetan ere lan egin du, artikuluak idazten eta solaskide moduan. 1977an Egin egunkarian hasi zen kazetari lanetan, eta geroztik EITB, El Diario Vasco (Zabalik gehigarrian, bereziki), Deia eta El Mundon ere jardun du.

Lanak

Narrazioa 
 Zergatik panpox (1979, Hordago): Berrargitalpena Ereinek 1985ean.
 Aspaldian espero zaitudalako ez nago sekula bakarrik (1983, Erein)
 Saturno (1987, Erein)
Koaderno gorria (1998, Erein)
 3 Mariak (2010, Erein)
 Zuri-beltzeko argazkiak (2014, Pamiela)
 Azken etxea (2022, Pamiela)Lan honengatik 2023ko Narratibaren euskarazko Euskadi Literatura Saria jaso zuen.

Haur eta Gazte 

 Aurten aldatuko da nire bizitza (1992, Erein)
 Basamortuko malkoa (2001, Erein)

Poesia 
 San Pedro bezperaren ondokoak, (1972, Lur. Gipuzkoa saria, 1971)
 Maitasun magalean, 1982 (Espainiako [Espainiako Kritika Saria euskarazko narratiba eta poesiari|Kritikaren Sari Nazionala]] eta Irun Hiria saria)
 XX. mendeko poesia kaierak - Arantxa Urretabizkaia, antologia, 2000, Susa, Koldo Izagirreren edizioa

Saiakera 
 Bidean ikasia (1993-2016) (2016, Pamiela). Lan honengatik 2017ko Saiakeraren euskarazko Euskadi Literatura Saria jaso zuen.

Zinema gidoiak 
 Albaniaren konkista, 1983
 Lauaxeta, 1987

Bestelakoak 
 Mendebaleko ekonomiaren historia (1970, Lur) Ramon Saizarbitoria eta Ibon Sarasolarekin batera

Itzulpenak: euskarara ekarriak 
 Afrika iraultzaren alde (Frantz Fanon), 1970, Ibon Sarasolarekin batera.
 Sozialismoaren frogantzak (Maurice Dobb), Lur, 1971.
 Euskal Berdintasuna (A. Otazu), 1973.

Sariak 
 1971. Gipuzkoa saria. San Pedro bezperaren ondokoak poesia liburuagatik.
 1981. Ignacio Aldekoa Ipuin Sariketa. X. saria. "Baina ez egunero" ipuinarekin.
 1982. Espainiako Kritika Saria euskarazko poesiari. Maitasun magalean poesia liburuagatik.
 1982. Irun Hiria saria. Maitasun magalean poesia liburuagatik.
 2001. Rikardo Arregi saria. Zabalik astekarirako elkarrizketengatik.
 2006. Rosalía de Castro saria, Centro PEN Galicia.
 2017. Euskadi saria euskarazko saiakerari. Bidean ikasia liburuagatik.
 2019. Abbadia Saria.
 2023: Martxoaren 24an, euskara batuak "herriaren garapenean izan duen balioa" azpimarratzeko eta euskara batuaren sorreran bultzatzaile izan zirenak oroitzeko, Euskaltzaindiak eta Orereta Ikastolak Errenteria eta Donostia lotuko zuen 8.000 lagunek osatutako giza-kate erraldoi bat antolatu zuten. Euskara batuaren sorreran eta gorpuztean nabarmendutako 15 pertsona oroituko zituen ekimenak: Koldo Mitxelena, Resurreccion Maria Azkue, Pierre Broussain, Jose Maria Satrustegi, Julia Berrojalbiz, Xabier Kintana, Raimundo Olabide, Julene Azpeitia, Luis Villasante, Henrike Knörr, Arantxa Urretabizkaia, Arturo Campion, Gabriel Aresti, Jean-Louis Davant eta Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi.
 2023. 2022ko 111 Akademiaren Saria, urteko euskarazko literaturak eman duen lan onenagatik.
 2023. Narratibaren euskarazko Euskadi Literatura SariaAzken etxea nobelagatik.

Beste hizkuntzetara itzuliak 
Zergatik panpox
  Per què, menut? (Sant Boi de Llobregat: Ediciones del Mall, 1982). Itz. Josep Daurella
  ¿Por qué, Panpox? (Sant Boi de Llobregat: Ediciones del Mall, 1986). Itz. egilea bera: Arantxa Urretabizkaia
  Червената тетрадка ; Защо пампушко? (Sofia: Panorama, 2018). Itz. María Pachkova. Liburuak Koaderno gorriaren itzulpena eta beste lan batzuk ere jasotzen ditu.

Saturno
  Saturno (Madril: Alfaguara, 1989). Itz. Maite Gonzalez Esnal eta egilea bera.

Koaderno gorria 
  El cuaderno rojo (Donostia: Ttarttalo, 2002). Itz. Iñaki Iñurrieta. 2013an berrargitaratua (Arre: Pamiela)
  Krasnaya tetrad (San Petersburgo: St. Petersburg University Press, 2007). Itz. Elena Zernova
  Das rote Heft (Bohn: Pahl-Rugenstein, 2007). Itz. Jürgen Wolf
  Quaderno rosso (Milan: Gran Vía, 2008). Itz. Roberta Gozzi
  The Red Notebook (Nevada: University of Nevada, 2009). Itz. Kristin Addis (itz.). Center for Basque Studies, University of Nevada, Reno.
  Rdeči zvezek (Eslovenia: Malinc, Medvode, 2018). Itz. Bárbara Pregelj
  Червената тетрадка ; Защо пампушко? (Sofia: Panorama, 2018). Itz. María Pachkova. Liburuak Zergatik panpoxen itzulpena eta beste lan batzuk ere jasotzen ditu. Bulgarierarako itzulpena aurkeztu da Bulgariako Sofia eta Plovdiv hirietan, Etxepare Euskal Institutuak eta Donostia 2016 kultur hiriburutzak bultzatutako programari esker sortutako liburua.

Hiru mariak
  Las tres marías (Donostia: Erein, 2011). Itz. Cristina Fernández

Zuri-beltzeko argazkiak 
  Retratos en blanco y negro (Arre: Pamiela, 2015). Itz. Fernando Rey Escalera

Bidean ikasia

  Lecciones del camino (Arre: Pamiela, 2018). Itz. Fernando Rey Escalera

Erreferentziak

Bibliografia 
 Kortazar, Jon: Arantxa Urretabizkaiaren poesiaren irakurketa. - Egan, 2000-1/2, 93-105

Ikus, gainera 
 Gipuzkoako idazleen zerrenda
 Donostiar ezagunen zerrenda

Kanpo estekak 
 Arantxa Urretabizkaia literaturaren zubitegian
 Arantza Urretabizkaiari elkarrizketa: Ez dut atzera begira bizi nahi Berria, 2022.06.16

Arantza Urretabizkaia
Euskarazko eleberrigileak
Emakume itzultzaileak
Euskal Herriko itzultzaileak
Euskal Herriko saiakeragileak
Euskaltzain urgazleak
Euskarazko poetak
Euskal Herriko zinema gidoilariak
XX. mendeko emakume idazleak
XX. mendeko Donostiako idazleak
XXI. mendeko Donostiako idazleak
Euskal Herriko feministak
XXI. mendeko emakume idazleak
Emakume poetak
Emakume zinema-gidoilariak
Emakume idazleak
Hondarribiarrak
Lur argitaletxea
Bartzelonako unibertsitateko ikasleak