Ormaiztegi

Ormaiztegi Gipuzkoa hegoaldeko udalerri bat da, Goierri eskualdekoa.  biztanle zituen . urtean, eta 6,77 km2. Autobusak egiten dituen Irizar (enpresa) enpresaren egoitza delako da ezaguna.

Geografia

Udalerri mugakideak 
Herri hauek ditu mugakide: iparraldean Ezkio-Itsaso; hegoaldean Mutiloa eta Idiazabal; ekialdean Beasain; eta mendebaldean Gabiria.

Historia 
Auzo bat baino ez zen Ormaiztegi, gaizkile eta lapurrei aurre egiteko 1384. urtean Segurako herriarekin bat egin zuenean. 1615 arte iraun zuen bi herriguneen arteko batasunak; urte horretan jaso zuen hiri-gutuna Filipe III.a Espainiako erregearen eskutik. 1617. urtean Astigarreta, Gudugarreta, Zerain eta Mutiloako herriguneekin bat egin zuen, San Esteban herri-elkartea osatzeko eta Batzar Nagusietara prokuradore bakarra bidaltzearren. Zegamako herri-elkarte bihurtu zen 1637. urtean, Zegamako herriak aurrekoekin bat egin zuenean. 1863. urtean, Norteko burdinbidea heldu zen herrira, eta ospe handiko Ormaiztegiko burdinazko zubia eraiki zen.

Ekonomia 
Industria (metalurgia, makineria, industria kimikoa, eraikuntza) da ekonomia jarduera nagusia.

Irizar kooperatibak Ormaiztegin dauka egoitza nagusia.

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren %0,3. Bigarren sektorea BEGaren %88,6. Hirugarren sektorea %10,3. Eraikuntza %0,8.

Demografia 
2019an herriak 1.295 biztanle zituen, eta horietatik %21,93k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak %9,73 ziren.

Politika

2011ko udal hauteskundeak 
2011ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 279 boto. Ormaiztegiko Herri Taldeak 218 boto. Orbel - Ormaiztegiko Bizilagunak Elkarlaneanek 210 boto. PSE-EEk 13 boto. PPk 12 boto. Rosa Mari Urkia (EH Bildu) izendatu zuten alkate, Orbelen aldeko botoekin.

2015eko udal hauteskundeak 
2015eko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Ormaiztegi Batzenek 452 boto. EH Bilduk 244 boto. PSE-EEk 10 boto. Jon Enrike (Ormaiztegi Batzen) izendatu zuten alkate.

2019ko udal hauteskundeak 
2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Ormaiztegi Batzenek 421 boto. EH Bilduk 258 boto. Elkarrekin Podemosek 20 boto. PSE-EEk 8 boto. Jon Enrikek jarraitu zuen alkate.

Alkateak 
Hauek izan dira Ormaiztegiko azken alkateak:

a Alkateak dimisioa aurkeztu zuen.

Azpiegiturak

Garraioa 
 Ormaiztegiko geltokia

Kultura 
 Liburutegia

Kirola 
 Zubipe kiroldegia
 Urbeltz pilotalekua eta saskibaloi kantxa

Hezkuntza 
 San Andres Herri Eskola
 Haur-eskola
 Gaztelekua

Euskara 

Ormaiztegiko euskara gipuzkeraren aldaera bat da, zehatzago esanda, Goierriko euskara da bertan hitz egiten dena. Urolaldeko hizkerarekin batera Sartaldeko azpieuskalkia osatzen du Goierrikoak, baina Urolaldekoan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Nortasun beteko hizkera da Goierrikoa, batasun handikoa, nahiz eta gorabeherak badiren mendebaletik ekialdera, hau da, Segura, Zegama eta Legazpitik Zaldibia edo Legorretara. Ataungoa ere berezia da, ziurrenik, bakarti samar eta Nafarroako mugan dagoelako. Abaltzisketak eta Ikaztegietak Tolosaldearekin lotura egiten dute, eta Urretxuk eta Zumarragak, berriz, Goierri eta Urolaldearen artekoa.

2016an herritarren %73,85 euskalduna zen.

Ondasun nabarmenak 
 Tren bidezubia: 286 m luze eta 35 m garai da. Madril eta Irun lotzen dituen trenbidearen zatia zen. Lavaley frantziar ingeniariak egin zuen 1863an. Espainiako Gerra Zibilean kaltetu ondoren, 1940an berritu zuten. 1996an utzi zioten erabiltzeari.
 Zumalakarregi Museoa. Iriarte Erdikoa etxean dago.
 San Andres parrokia eliza: XVI. mendekoa da, eta atari eta bataio-harri erromanikoak ditu.
 Eskola Zaharra
 Udaletxea (XIX. mendea)
 Berroeta baserria (XVI. mendea)
 Arandi Zahar baserria (XVI. mendea)

Ormaiztegiar ospetsuak 

 Migel Antonio Zumalakarregi (1773-1846) politikari liberala. 
 Tomas Zumalakarregi (1788-1835), jeneral karlista.
 Gregorio Muxika (1882-1931), euskal idazlea eta euskaltzalea.
 Arantza Mancisidor Mendizabal (1948-), Soprano Liriko-Dramatikoa.
 Mari Karmen Garmendia (1947-), irakasle eta politikaria.
 Elixabete Garmendia (1953-), euskarazko kazetaria.
 Gorka Izagirre (1987-), txirrindulari profesionala.
 Ion Izagirre (1989-), txirrindulari profesionala.

Argazki galeria

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Ormaiztegiko udalaren webgunea
 Ormaiztegiko Zumalakarregi Museoa
 Industria paisaia webgunea
 Ormaiztegiko albisteak Goierriko Hitzan