Zilbeti

Zilbeti (erroibarreraz: Zilbiti) Erroibar ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioak eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak zilbetiarrak (erroibarreraz: zilbitiarrak) dira.

Izena 
Zilbeti edo Zilbiti toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Cilueti (?)
 Cilbeti (1187)
 Çilueti (1189)
 Cilueti (1212)
 Cilveti (1280)
 Çillueti (1366)
 Zilbeti (1800)

Etimología 
Zilbeti edo Zilbiti toponimoaren etimologia ezezaguna da.

Ezaugarriak

Armarria 
Zilbetiko armarriak honako blasoi hau du:

Geografia 
Zilbeti Erroiberran dago administratiboki, baina geografikoki Esteribarren; izan ere, Etxarroko errekak zeharkatzen duen ur-ibilgua Arga ibaian (Urtasun eta Saigots artean) bizi da, eta ez Erro ibaian.

Ingurune naturala eta klima 
Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude Esteribar iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8 °C eta 12 °C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600 mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.

Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.

Estazio meteorologikoak 
Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Zubiriko estazioa da Zilbetirako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

Hirigintza

Auzoak 
Herriak 2 auzo ditu:

 Zilbeti
 Goitialde

Gainera, Astigarreta herri hutsua Zilbeti kontzeju barrutian dago.

Kaleak 
Herriak 4 kale ditu:

 Larramendi karrika
 Done Bartolome karrika
 Urepelbidea
 Goitialde auzoa

Etxeak 
Herriak 32 etxe ditu:

Historia 
Errege jaurerriko toki zaharra, 1280an ordaintzen zena Errokoarekin batera. Antso VI.a Jakituna erregeak Orreagako ospitaleari eman zion Santa Maria eliza (1189), eta honek bere gomendioetako baten egoitza bihurtu zuen. Josef Moret Aitak bere barrutian kokatu zuen San Zakariasko monasterioa, IX. mendearen erdialdean Eulogio Kordobakoak bisitatua, baina balizko identifikazio hau ez dago behar bezala dokumentatua.

XIX. mendearen hasiera arte, Erroibarko alkateak gobernatzen zuen, Erroko bizkondesa izendatzen zuena, nahiz eta haraneko diputatuei zegokien eskumen ekonomikoa, auzokoen artean txandakatuz izendatzen ziren Zilbetiko erregidoreei. 1802an zortzi izango ziren eta 1850ean bederatzi. Egun hartan, Auritzetik jasotzen zuen posta, eta bide guztiak egoera txarrean zeuden. Zilbeti nabarmen hazi zen, ordea, XIX. mendearen bigarren zatian. XX. mendearen hasieran ofizial eta karabineroen tropa zuen.

Demografia 
 biztanle zituen Mezkiritzek.

Politika 
Zilbetiko kontzejua kontzejuburuak eta lau kontzejukidek osatzen dute. Egungo kontzejuburua Maria Teresa Iribarren Larrea da.

Kontzejua 
Zilbetiko kontzejua kontzejukidek eta kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Kontzejuburua Maria Teresa Iribarren Larrea da. Kontzejukideak 4 daude:

 Pedro Martin Garrido Beltza
 Javier Jaukikoa Urdaniz
 Simon Olondriz San Martin
 Martin Olondriz Cleix

Kontzejuburuak 
2011tik, Zilbetik 3 kontzejuburu izan ditu:

Kultura

Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Erroibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Esteribar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Erroiberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.

Zilbetiko azpieuskalkia erroibarrera da, eta, zehazki, Iparerroibartar aldaera. 2007ko udazkenean, 3 euskaldun behintzat baziren Zilbetin eta Uretan, baina horietako bat besterik ez zen 50 urtetik beherakoa.

Euskararen Foru Legea 

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Erroibar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 24,01ek zekien euskaraz.

Jaiak 
 Done Bartolomeko jaiak: maiatzaren bigarren asteburuan

Ondasun nabarmenak 
 Zilbetiko monasterioa, XI. eta XIII. mendeetako kristiau monasterioa.
Done Bartolomeko eliza, 1896. urteko kristiau eliza.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Erroibar
 Pirinioak
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 
 Erroibarko Udalako webgune ofiziala

Erroibarko kontzejuak