Judy Garland

Frances Ethel Gumm, (Grand Rapids, 1922ko ekainaren 10a - Londres, 1969ko ekainaren 22a), ezagunagoa Judy Garland ezizenaz, aktore eta abeslari estatubatuarra izan zen. Liza Minnelli aktorea zuen alaba. Hollywoodeko urrezko garaiko ikonoa, bere ibilbidean musikalak txertatu zituen Technicolor filmean, zuri-beltzeko drama kontenplatiboak, ekitaldi metamusikalak eta Mickey Rooney, Gene Kelly edo Vincente Minnelli bezalako pertsonaiekin kolaborazioak.

Biografia 
Ikuskizunetan lan egiten zuten bere gurasoek eta neba-arrebek. Antzerki musikala giroan hazi zen.

Abeslaria 
30 hilabete zituela, oholtzara igo zuten gabonetako ekitaldi batean 'Jingle Bells' abestera.  Hiru urte besterik ez zituela gurasoen ikuskizun batean hartu zuen parte. Oraindik umea zela The Gumm Sisters Kiddie taldea sortu zien bere amak hiru alaba nagusiei. 11 urterekin heldu batek bezala abesten zuen. 

Dantza eta kantu ikasketak egin ostean, AEBetan barna ibili zen, betiere ahizpekin. Izen artistikoa aldatzea erabaki zuten; Garland ahizpak bilakatu ziren, eta, hortik aurrera, Frances Judy bilakatu zen.

Aktorea 
30eko hamarkadan taldea desegin ondoren, amarekin Hollywoodera joan zen Garland. Zineman lan egiteko hainbat probatan parte hartu eta azkenean, bere ahotsaz denak liluratuta utzi ostean, Metro Goldwyn Mayerrekin kontratua sinatu zuen. 13 urte zituen. 1939n, 16 urterekin, ospea lortu zuen The Wizard of Oz filmarekin.  Hortik aurrera, Garlanden istorioa markatu zuten sexu-abusuek, adikzioek eta oso goiz hasitako ibilbide artistikoak. "[The wizard of Oz-en] bizitza miserablea egin zioten Judyri errodaje-setean, eskuak soinekoaren azpian sartuz... Gizonek 40 urte edo gehiago zituzten". (Sidney Luft)Metro-Goldwyn-Meyerrek dieta bat ezarri zion 13 urte zituenetik: zopa, uraza eta 80 zigarro egunero. Lanerako anfetaminak eta lo egiteko barbiturikoak ematen zizkioten. 25 urterekin, psikiatriko batean bere buruaz beste egiten saiatu zen. Somniferoekiko, alkoholarekiko eta morfinarekiko mendekotasuna izan zuen.Substantzia horiekiko guztiekiko mendetasuna sorrarazi zion Metro-Goldwyn-Meyerrek berak kalean utzi zuen. 

40ko hamarkadan zineman, antzerkian eta irratian arrakasta lortu zuen. A Star Is Born (1954) filmari esker. George Cukorrek zuzendutako pelikula, Oscarretarako lehen izendapena jaso zuen aktoreak. Garlandek ez zuen beste pelikula bat egin ia hamar urte pasa arte. Stanley Kramerren Winners and Sinners (1961) filmagatik Emakumezko Aktore Onenaren Oscarrerako izendatu zuten berriro Garland, oraingoan ere ez zuen eraman etxera.

Abeslari gisa, munduan barna ibili zen, eta 1961. urtean New Yorkeko Carnegie Hall aretoan eman zuen kontzertua erreferentziazkoa izan zen. Emanaldi horretatik atera zuten diskoak, Judy at Carnegie Hall, arrakasta itzela eskuratu zuen.

Heriotza 
47 urte zituela hil zen pilula-gaindosi baten ondorioz. Bertsio ofizialak bihotzeko infartuak jota hil zela esan zuen.

Filmografia

Diskografia

Singleak

Albumak 
 1955 Miss Show Business
 1956 Judy
 1957 Alone
 1958 Judy in Love
 1959 Garland at the Grove
 1959 The Letter
 1960 Judy: That's Entertainment!
 1960 Judy Garland à Paris
 1961 Judy at Carnegie Hall
 1962 The Garland Touch
 1962 Judy Takes Broadway
 1963 I Could Go On Singing
 1964 Just for Openers
 1964 Judy Garland Sings Maggie May
 1965 Judy Garland and Liza Minnelli 'Live' at the London Palladium
 1967 At Home at the Palace
 1986 America's Treasure
 1987 The Best of Judy Garland
 1990 The Best of the Decca Years Volume 1 - Hits!
 1991 The Great MGM Stars: Judy Garland
 1992 The Last Years 1965 - 1969: It's All for You
 1993 Judy Garland - Child of Hollywood
 1993 The Ladies of the 20th Century: Judy Garland
 1994 Legends: Judy Garland
 1994 The Complete Decca Masters
 1995 Great Ladies of Song: Spotlight on Judy Garland
 1996 You Made Me Love You
 1996 Collectors Gems from the MGM Films
 1997 Judy Duets
 1998 Judy: A Musical Anthology
 1998 Judy Garland in Hollywood - Her Greatest Movie Hits
 1999 The One and Only Judy Garland
 1999 20th Century Masters - The Millennium Collection: The Best of Judy Garland
 2001 Over the Rainbow: The Very Best of Judy Garland
 2004 EMI Comedy: Judy Garland
 2005 That Old Feeling: Classic Ballads From The Judy Garland Show
 2006 Great Day! Rare Recordings From The Judy Garland Show
 2006 The Essential Judy Garland
 2007 The Letter
 2007 The Very Best Of Judy Garland
 2008 Judy Garland: Classiques et inédits 1929-1956

Eragina

LGTB ikonoa 
Garland ikono handia izan zen gay, lesbiana eta transexual komunitatearentzat. Neskatoa zela, Garlandek errealitatearen eta ametsaren arteko muga hautsi zuen The wizard of Oz (1939) filmean, eta istorio hura metafora moduko bat bihurtu zen sexualitatea ezkutuan bizi behar zuten askorentzat. 
Azken finean, XX. mendeko mundu arrazionalean sartu ezin ziren izaki marjinalen istorioa zen The wizard of Oz. Eta Garlandek filmeko kanturik ospetsuena, Over the Rainbow, hirurogeiko hamarkadan Carnegie Hallen eskaintzen zen ikuskizunik gorena bihurtzen jakin zuen, New Yorkeko LGTB komunitatearentzako topagunea.

Judy filma (2019) 
2019ko filmak Judy Garlanden bizitzaren azken hilabete horiek dira Rupert Gooldek Judy filmean kontatu dituenak. Renee Zellwegerrek egin zuen Garlandena,  Besteak beste, emakumezko aktore onenaren Oscar sarirako izendapena lortu du Zellwegerrek filmean egindako lanagatik.

Irudi galeria

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Judy Garland: Ostadarraren argiak eta ilunak (Pasaiak podkasta, EITB)
 'Ozeko Aztia' filmeko zapata gorriak berreskuratu dituzte, lapurtu eta 13 urtera (2018, EITB)
 Documental: Judy Garland biografía (Judy Garland biography)

Minnesotarrak
Ameriketako Estatu Batuetako abeslariak
Ohorezko Oscar sariaren irabazleak
1930eko hamarkadako abeslariak
1940ko hamarkadako abeslariak
1950eko hamarkadako abeslariak
1960ko hamarkadako abeslariak
Ameriketako Estatu Batuetako dantzariak
Emakume abeslariak
Ezkerrak
Ameriketako Estatu Batuetako emakume aktoreak