Siziliera

Siziliera () Sizilian mintzatzen den hizkuntza erromantze bat da, latin arruntetik eratortzen dena, eta greziera, arabiera, frantsesa, proventzera, katalana zein gaztelaniaren eragin handia duena.

Hizkuntzak, historia zein literatura aberatsa izateaz gain, hiztegi oparoa ere badu, 250.000 hitz baino gehiagorekin. Siziliaz gain, siziliera Calabriako hegoaldean nahiz erdialdean eta Apuliako hegoaldean ere mintzatzen da. Sizilierak eragin handia izan zuen Maltako hizkuntzan, XVII. mendeko bukaera arte, batez ere.

Haren erabilera handia da familiaren zein lagunen eremuetan, ez baina arlo ofizialean edo idatzizkoan. Italian ez baita hizkuntzatzat jotzen, dialektotzat baizik. Italian, dialektoa ez da hizkuntza baten aldaera gisa ulertzen, baizik eta urteetan zehar boterea eta autonomia galdu duen hizkuntza gisa baizik. Siziliera ez dago Italiar estatuko hizkuntza gutxituen artean. Honek esan nahi du sizilierak ez dituela beste hizkuntza batzuen maila, eta, ondorioz, hiztunek ez dituztela eskubide berberak. Esaterako, administrazio-kudeaketak ezin dira sizilieraz egin, ez da eskoletan irakasten, etab. Sizilierari buruzko lan gehienak, era berean, italieraz idatziak dira. 

Arriskuan dauden hizkuntzen UNESCOren sailkapenean, zaurgarritasun mailan dagoen hizkuntza da.

Sizilierazko literaturako idazle zein poetarik esanguratsuenak ondokoak dira: Giovanni Meli, Nino Martoglio, Domenico Tempio, Alessio Di Giovanni eta Ignazio Buttitta.

Hiztegi laburra 

 Se = Bai
 No = Ez
 Assabbinirica!, Assabbinidica!,Sabbinirica! = Kaixo!
 Ni videmu = Ikusi arte!
 Salutamu = Ikusi arte!
 Grazzi assai! = Eskerrik asko!
 Bon jornu = Egun on
 Bon jornu macari a tia = Egun on, bai
 Bona sira = Arratsalde on
 Bona nutti = Gabon
 Pi faùri = Mesedez
 M'hà scusari = Barkatu
 Vulissi nu cafè espressu = Kafe hutsa nahi nuke
 Vulissi nu cafè macchiatu = Kafe ebakia nahi nuke
 Vulissi nu cafè cu lu latti = Kafesnea nahi nuke
 Vulissi na birra = Garagardoa nahi nuke
 Bagnu = Komuna
 Unni sunnu li bagni? = Non dago komuna?
 Unn'è la stazziuni? = Non dago tren-geltokia?
 Unn'è la frimmata di l'autobbussu? = Non dago autobus-geltokia?
 Cci sunnu alberghi ccà a firriari tunnu? = Ba al da hotelik hemen inguruan?
 Boni Festi! = Zorionak!
 Comu va? = Zer moduz?
 Bonu, e tu? = Ongi, eta zu?
 Chi ura è? = Zer ordu da?
 Nun capisciu = Ez dut ulertzen
 Nun fumari = Ez erre
 Matri = Ama
 Patri = Aita
 Nannu = Aitona
 Nanna = Amona
 Figghiu = Seme
 Figghia = Alaba
 Frati = Anaia / Neba
 Soru = Arreba / Ahizpa
 Casa = Etxe
 Picciuli = Diru
 Novu = Berri
 Vecchiu = Zahar
 Nomu = Izen
 Pòpulu = Herri
 Citàti = Hiri
 Munti = Mendi
 Mari = Itsaso
 Ventu = Haize
 Celu = Zeru
 Stidda = Izar
 Marti = Marte
 Vènniri = Artizar
 Luna = Ilargi
 Nivi = Elur
 Ciuri = Lore
 Amunì! = Goazen!
 Abbrazzu = besarkada  
 Farfantaria = iruzur
 Mizzica! = kontxo! (minchia-tik eratorria)
 Nùmmuru = zenbaki
 Pitittu = apetitu
 Prescia = presa
 Simana = aste

Esaera zaharrak sizilieraz 

 Jurnata rutta, rumpila tutta = Egun izorratua izorra ezazu osorik (gaizki hasitako egunak konponketarik ez duela adierazteko erabiltzen da, eta, hortaz, lasai egoteko eta hurrengo egunean berriz heltzeko)

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Italiako hizkuntzak
 Europako hizkuntza gutxituak

Kanpo estekak 

 "Lingua siciliana" webgunea
 Arba sicula elkartearen webgunea
 Patrimoni linguistici

Erromantze hizkuntzak
Italiako hizkuntzak
Sizilia
Siziliako kultura