Errose Bustintza

Errose Bustintza Ozerin (Mañaria, Bizkaia, 1899ko irailaren 3a - ibidem, 1953ko abuztuaren 20a) euskal idazlea, kazetaria eta etnografoa izan zen. Eusko abertzale sutsua zen (Emakume Abertzale Batzako kidea), euskaltzale fina, umore fin eta sarkor baten jabea.

Bizitza 
Erroseren gurasoak Felix Bustintza Lasuen, harrigilea, eta Marzelina Ozerin Arriaga izan ziren, biak mañariarrak. Etxanoa baserrikoa zen aita eta Arriaga Bekoa (Arrixa Bekue) ama. Gordetzen diren jaiotza agirien arabera, 6 neba-arrebatan gaztena izan zen bera. Erroseren bizitzaz ez dakigu  asko. Herriko eskolara joan zela berak idatzikotik dakigu, gainontzeko ikasketarik egin bazuen ez dugu inolako berririk, ezer gutxi dakigu ere haren bizitza-zertzelada eta gorabeherez, adiskide, izaera, zaletasun, joan-etorri eta abarrez. Gutxi dira haren argazkiak ere. 

Mañarian jaio, bizi eta hil zen. Ebaristo Bustintza, Kirikiñoren iloba eta ezkonarreba zen (Erroseren Basile ahizpa honen emaztea zen) eta bikotearekin familiarena izandako Zumalabe etxean bizi zen.

Euzkadi egunkarian hasi zen kolaboratzen, baina ez zituen bere kronikak sinatzen. 1929an, sinatu zuen bere lehen idazlana, Kirikiño hil zenean eta hain justu honen heriotzaren berri emateko. Mañariko Errose edo Mañariko hartu zituen izen-ordekotzat. Herrian baina Rosale bezala ezagutzen zuten, eta gogoratzen dute.

Anaien arteko 1936ko gerra baino lehenagoko abertzale mugimenduan parte izan zen, eta Emakume Abertzale Batzako kide. Gerratean, hasieran Eguna egunkariko kolaboratzailea izan zen eta Bartzelonan zela, Euzkadi egunkarira bidaltzen zuen egunero bere kronika. Gerora  Basile eta Irene ahizpekin erbesteratu egin zen eta azken hau, Baionan zendu ostean, han lurperatu zuten. Gerra bukatuta Mañarira itzuli eta ahizparekin bizi  zen, harik eta, leuzemia edo odol-zurbil gaixotasunak jota, 1953ko abuztuaren 20an hil zen arte, Zumalabe etxean eta 54 urte egin aurretxoan.

Idazlanak 

Herriaren ahotik jasotakoak idatziz herriarentzat utzi ditu.  ahozkotasun hutsean galdu egingo zirela erreparatuta, han-hemenka entzundakoak biltzeari ekin zion eta afizioa ofizio bihurtuta, aldizkari eta egunkarien bitartez argira emateko bidea zabaldu zuen. Altxorra da bere ekoizpena duen balio etnografiko eta literarioagatik.  

"Aitaitordearen leenengo ipuiña" kontakizunean, bere berbetatik jasotzen dugu umee-umetatik izan duen bere ipuin-egarria aseteko premia: 

"Txikitan be, ipuin zale-zalea nintzan; eta zaletasun begiko ori zala-ta, ipuin politen bat non eta zelan entzungo, artega-samar ibilten nintzan. eskolara joaten nintzanetan, nire laguntxoai sarritan be sarritan ixil-mixilka esaten neutsoen: 

Errose Bustintzak olerkiak, kantu-letrak eta aldizkarietarako kolaborazioak idatzi zituen, eta horiez gain ipuingintza ere landu zuen batik bat. 

Irudimen handiko idazlea zen. Bere ipuinak 49 idazki herrikoi dira, betiere gai folklorikoen gainean eraikiak. Bere ipuinen eraginez egin zen ospetsu Errose, eta Euskal Herriko Ipuinak izeneko liburuan bilduta daude. Jaime Kerexeta Gallastegik Errose Bustintzaren han-hemenka argitaratutako idatziak hartu eta berridatzi egin ditu. Bere ipuinetan agertutako lekuak Durangaldeko herriak eta mendiak dira batipat.

Lanak

Narrazioa 
 Ipuiñak (1990, Gero)
 Ipuinik ipuin Mañarian gora (2009, Labayru ikastegia)

Errose Bustintza Kultur Etxea 

 2013ko apirilean inauguratu zuten Mañariko kultur etxe berria. Errose Bustintza izena eman zioten herriko idazlearen omenez.

Aitorpenak 

 2023ko urrian eta bere heriotzaren 70 urteurrenaren aitzakiarekin, Europako Ondarearen Jardunaldien  barruan Erroseren hainbat ipuin, olerki eta dantza-kopla irakurri ziren bere izena daraman Kultur Etxeko ganbaran, haren bizitza eta ekarpen literarioaren gaineko zertzeladak ere gogora ekarri

Aipamenak 
Hainbat idazlek esandakoak batu zituen Aita Donostiak Ipuiñak liburuaren hitzaurrean, Jaime Kerexetak 1990an argitara emandako bilduma:      Nik askotan esana: emakumeak ba-dabela, idazle diranean, zerbait berezi-berezia, giza-semeak ez daben zer-edo-zer apartekoa izaten dabe euren liburuetan. Beste orrenbeste diño mugaz bestaldeko Itxaro'k be. Orregaitik-edo, Errose'tzaz duinkiro idatzi izan dabe aipatu dabenak.  

Mikel Zarate'k onela: "Aberatsak dira bere idazlanak etnolojia aldetik".

      Andima Ibiñagabeitia elantxobetarrak: "Trebea duzute Mañariko Errose Ipuiak idazten, gure artean garaienetakoa nik uste oraingo ontan. Ba dizu irudimena, eta ba dizu batez ere biotzondoa".

      Eta Juan San Martin'ek beste au: "Mañariko'ren liburua ikusteko pozarren nago. Asko gustatu jataz bere ipuiñak. Bere osabarenari (Kirikiño'renari) ez dautse zorrik".

      Eta nik: "Mañaria izan ere, tokiz eta jendez, orri dagokiona duzu, aukerakoa iñolaz ere, Untzillaitz, Mugarra, Urkulu, Ezkubaratz, Saibigain, sorgin-lamiña ta maitagarriz beterik, egokiak dira, berezkoak noski, elezar-gaiak eskeintzeko, leize beltz, saguxar eta baserri-jende misteriotsuz gaiñezka".

      Txalogarri egiaz Jaime Kerexeta, lanok batu, sailkatu eta argitara emoteko dauanagaitik. Sor begiskue ipuiñok, irakurleoi, poza ta eztia, Errose'k eukan poza zabal ixuriz guregan.

Jose Gonzalo Zulaika, Aita Donostia

Erreferentziak

Bibliografia 
 Kaltzakorta, Xabier: Errose Bustintza, Bidegileak bilduma, Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 1999.

Kanpo estekak 
  Errose Bustintza, Literaturaren Zubitegian.

 Mañariko Errose Durangon.com (2015) 

Mañariarrak
Emakume Abertzale Batza
Euskal Pizkundea
Bizkaiko idazleak
Minbiziak hildakoak
Euskarazko ipuingileak
Euskal Herriko frankismoaren erbesteratuak
Euskal idazleak
Jelkideak
Kazetariak
Bizkaiko kazetariak
Emakume kazetariak