Juan Kruz Igerabide

Juan Kruz Igerabide Sarasola (Aduna, Gipuzkoa, 1956ko martxoaren 24a - ) euskal idazlea da, literaturaren alor ugari jorratu dituena eta haur eta gazte literaturan lan ugari argitaratu dituena. Sari garrantzitsuak jaso ditu, besteak beste, Haur eta Gazte Literaturako Euskadi Saria 1999an, eta Espainiako Kritika Saria birritan, 1994an eta 2003an.

Biografia 
Magisteritza ikasketak egin eta Lehen eta Bigarren Hezkuntzan irakasle aritu zen zenbait urtetan; gerora, Euskal Filologian doktoregoa egin zuen, eta EHUn Euskara Teknikoko irakaslea da. Gaur egun, euskara teknikaria da EHUko Euskara Zerbitzuan. Azken urteotan, EHUko Mikel Laboa katedraren zuzendaria ere bada. 2003an euskaltzain urgazle izendatu zuten.

Idazle oparoa ez ezik, ikerlaria ere bada. Haur Literaturan ikerketak egin izan ditu, batez ere, poesia aztertuz. Aipatzekoa da 1993an osatutako ikerlana; ahozko tradizioaren alorra aztertzen duen Bularretik mintzora: haurra, ahozkotasuna eta literatura (Erein, 2000).

Ikerlan hori amandre ipuinetatik abiatzen da, ipuinen jatorria, funtzioak, erabilera, ideologia, eta abar landuz. Izan ere, haurraren eta literaturaren arteko harremana du aztergai, haur txikiei kontatzen zaizkien ipuinak, ipuin horien eragina haurrengan, psikoanalisiak zer dioen... baita egungo gizartean zer betebehar duten amandre ipuinek ere.

Literatur ibilbidea

Heldu literatura 
Haur eta gazte literaturako liburu askoren egilea den arren, heldu literaturan eman zituen bere lehen urratsak: Notre-Dameko oihartzunak (1984) poesia liburuarekin. Haren atzetik etorri ziren Bizitzarekin solasean (1989), Sarean leiho (1994) eta Mailu isila (2002) Espainiako Kritika Saria euskarazko poesiari. Eta horiekin tartekaturik, aforismo liburuak ekarri zituen egileak: Herrenaren arrastoan (1998) eta Egia hezur (2004). 2005ean Beterriko Liburua Ohorezko Literatur Aipamena lortu zuen Hauts bihurtu zineten nobelagatik. Ondoren bi eleberri agertu ziren: Elurra sutan (2009) eta Zangotraba (2014). Tarte baten ondoren, 2021ean, beste eleberri argitaratu zuen: Doneaneko alaba.

Haur eta gazte literatura 

Haur narrazioari dagokionez, Igerabidek hogeitik gora ipuin idatzi ditu, tartean Grigor protagonista dutenak: Egunez parke batean (De día en un parque; Alberdania, 1993), Gauez zoo batean (De noche en un zoo; Alberdania, 1994), Denboraldi bat ospitalean (Una temporada en el hospital; Alberdania, 1995) eta Oporraldi bat baserrian (Vacaciones en el caserío; Alberdania, 1996). 1999an Euskadi Haur eta Gazte Literatura Saria irabazi zuen Jonas eta hozkailu beldurtia lanarekin. Jonas eta hozkailu beldurtiaren bidez aurkezturiko pertsonaia izango zen ondoren beste ipuin askoren protagonista.

Gazteentzako poesia ere idatzi du, Kartapazioko poemak (Karlos Linazasororekin batera; Ibaizabal, 1998), Hosto gorri, hosto berde/Hoja roja, hoja verde (Edizio elebiduna; Atenea, 2002) baita narratiba ere. Azken horri dagozkio Helena eta arrastiria (Elkar, 1999; Helena y el sol poniente, Editores Asociados, 2000), Hamabi galdera pianoari (Alberdania, 1999; Doce preguntas a un piano, Edebé, 2006), Begi argi horiek (Esos ojos claros; Aizkorri, 2000), Hiru ahizpa (Tres hermanas; Erein, 2003) eta Bosniara nahi (Aizkorri, 2003; Volver a Bosnia, Everest, 2005).

Literatur proposamen desberdinak bilatzen ere saiatzen da eta horren emaitza dira Elena Odriozola ilustratzailearekin osatutako Eguberria (Nerea, 2012), Eguberriko tradizioa, mitoak, ahozko kultura eta literaturaren inguruan egin duen bilketa eta dokumentazio lanaren emaitza, eta Ur: euriaren liburua (Denonartean, 2014) jolasak, musika, liburua, eta irudi solteak biltzen dituen kartoizko kutxatxoa.

2018an Abezedario tititrijario (letren txotxongiloa) (Abecedario titiridario (el guiñol de las letras), Denonartean, 2017) lanagatik Espainiako Haur eta Gazte Literaturaren Sari Nazionala jaso zuen. Epaimahaiak "oihartzun sinbolisten aliterazioaz, nonsense umoreaz, absurdoaz, errodariar fantasiaz eta euskal ahozko tradizioaren oihartzunez elikatzen den hizkuntza poetikoaren erabileran maisutasunagatik" saritu du egilea.

Lanak 

Haren liburuen zerrenda oso luzea eta oparoa da: narrazioa, nobela, saiakera, poesia, haur eta gazte literatura... denetarik idatzi du. Hauek dira azken urteetan haur eta gazte literaturan idatzi dituenak:

 Gorputz osorako poemak (2005, Aizkorri)
 Ilargia ezpainetan (2006, Erein)
 Pipitaki (2006, Aizkorri)
 Adio Jonas (2007, Aizkorri)
 Sudurretik txintxilika (2007, Edebe-Giltza)
 Haizearen tunela (2009, Giltza)
 Misterioa argitu arte (2010, Elkar)
 Motoa (2012, Alberdania)
 Ur: euriaren liburua (2014, Denonartean)
 Satorra hegan (2015, Edebe-Giltza)
 Ez lemaio. Arrasateren erreketa (2017, Beta)
 Doneaneko alaba (2021, Alberdania)
 Motx-Motxean: aforimoak hasiberrientzat (2021, Denonartean) Koldobika Jauregiren irudiekin.

 Ura Saltoka (2023, Alberdania)

Poesia 
 Notre-Dameko oihartzunak (1984, Elkar)
 Bizitzarekin solasean (1989, Elkar)
 Sarean leiho (1994, Alberdania)
 Mailu isila (2002, Alberdania)
 Aienatze-marra-Línea de fugacidad (2009, Centro de Lingüística Aplicada Atenea)
 Lainoa janez (2015, Erein)
 Maite poemak hasiberrientzat (2016, Denonartean)

Sariak 
 1994: Kritika Saria, Sarean leiho lanarekin.
 1997: Baporea Saria, Gau, gau, gau. Oi zein ituna  lanarekin.
 1999: Euskadi Saria, Jonas eta hozkailu beldurtia lanarekin.
 2003: Kritika Saria, Mailu isila lanarekin.
 2005: Beterriko Liburua Ohorezko Literatur Aipamena, Hauts bihurtu zineten lanagatik.
 2006: Baporea Saria, Kakotxen k herrialdea lanarekin.
 2018: Espainiako Haur eta Gazte Literaturaren Sari Nazionala, Abezedario titirijario lanarekin. (il. Elena Laura)

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Gipuzkoako idazleen zerrenda

Kanpo estekak 
 Juan Kruz Igerabide literaturaren zubitegian
 Juan Kruz Igerabideren hainbat poema basqueliterature.com webgunean
 Juan Kruz Igerabideren lanak Alberdania argitaletxean
 Juan Kruz Igerabideren ipuin bat landuta C1 mailarako: mintzamena
 Juan Kruz Igerabideri elkarrizketa
 Elkarrizketa Ikasbilen
 Lainoa janez liburuaren aurkezpena Berrian

Bideoak 
  CILIJ Fundazioaren elkarrizketa
  haurrekin topaketa, CILIJ Fundazioak antolatua
 "Zangotraba" eleberriaz, Sautrela saioan
 Idazle eskola 2009
 Et incarnatus orkestra

 Idazlea itzultzaileen lantegian, 2013

Juan Kruz Igerabide
Euskarazko haur literaturako idazleak
Euskal idazleak
Euskaltzain urgazleak
Gazte literaturako idazleak