Lanteno

Lanteno (Llanteno gaztelaniaz) Aiara udalerriko herrietako bat da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 138 biztanle ditu.

Geografia 
Herri sakabanatu honen izena ibai batena ere bada eta horregatik batzuetan historian zehar "herri" baino "ibar" deitu dute, "Lanteno ibarra". Lanteno edo Ibaltzibar ibaiak herriaren lurrak zeharkatzen ditu hegoaldetik iparraldera. Herriaren ipar-ekialdeko muturrean Artziniega ibaiarekin bat egin eta Herrerías ibaia sortzen du, aurrerago Kadaguan urak isurtzen dituena.

Ibar honen eremua mugatzen duten mendi nagusiak hauexek dira:
 mendebaldean Zaballa (632 m), Opelloratik hurbil.
 hego-ekialdean Peregaña (632 m) da balkoi paregabea; Erretes Lanteno, Beotegi, Luxo eta Ozekaren artean dago.
 ipar-ekialdean, Okondo eta Gordexolarekiko mugetatik hurbil, Idubaltza (691 m) dago.

Herri mugakideak 
 Hegoaldean Erretes Lanteno.
 Hego-mendebaldean Opellora.
 Mendebaldean Soxoguti.
 Ipar-mendebaldean Artziniega·
 Iparraldean Gordexola.
 Ipar-ekialdean Okondo.
 Ekialdean Menagarai.

Auzoak 
Herri honetako auzoak ibaiaren bi ibarretan barreiatzen dira. Auzo nagusiak:
 Satia: bertan eliza dago.
 Ibaizabal: hegoaldean, A-624 errepide nagusia eta Erretes Lantenora doana batzen diren lekuan.
 Basaburu, Garabilla eta Lapetaratxe Artziniegarako bidean.
 La Mota non Indianoaren etxetzarra delakoa eta ibaiaren beste aldean Zubieta dorretxea dauden.
 Pizparrutxi eskola zaharrekin.
 Inortza.

Historia 
Herriaren izena 1040an dugu lehen aldiz dokumentatuta.

Aiarako Jaurerria bost barruti edo kuadrillatan banatzen zen; horietako bat Lanteno izenekoa zen eta herri hauek hartzen zituen bere baitan, Lantenoz gain:
 Opellora, Menagarai, Kexaa eta Erretes Lanteno, egun Aiara udalerrian daudenak.
 Mendieta, Erretes Tudela, Santa Koloma eta Soxoguti, udalerri modernoen osaerarekin Artziniegakoaren barruan geratu zirenak.

Demografia eta biztanleria

Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

Ondasun nabarmenak 
 Eskola izan zirenak, Kultura Interesdun Ondaretzat izendatuak.
 Ureta dorretxea, XV.-XVI. mendekoa.
 Zubieta edo Zubiete dorretxea.
 Indianoaren etxetzarra.
 La Blancako santutegia, mendian kokaturik dagoena, aipatzekoa da. Jatorrizko eraikina XV. mendekoa zela uste den arren, gaur egungo egitura XVII. mende eta XVIII. mendeen artean eraiki zen. Harlandu eta horma-bular sendoek apaintzen dute kanpoaldea.
 Hilerrian Murga familiaren mausoleo neogotikoa nabarmentzen da.
 Balio arkitektonikoa duten baserriak: Txabarri auzoko 2 zenbakduna.

Herritar ezagunak 
 Murga-Salazar eta Ureta familiak eskualdeko jauntxo handienetakoak ziren.
 Juan Antonio Urrutia (1670ean jaioa) Mexikon kargu publikoak izan zituen eta Santiago de Querétaron akueduktu bat eraiki zuen.

Bibliografia 
 Victorino Palacios: Arabako nekazal arkitekturaren inbentarioa. V- Arabako Kantaurialdea, II liburukia, Arabako Foru Aldundia, 1991; 752-784.or.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Lantenoko eskolak
 Aiara

Kanpo estekak 
  Lanteno Iñaki Gutiérrez Puertasen webgunean.
  Aiarako udalaren webgunea

Aiara
Arabako herriak