Moreda Araba

Moreda Arabako hego-ekialdeko udalerria da, Arabako Errioxako eskualdekoa. Gasteiztik 55 bat kilometrora dago, Nafarroako muga parean. Izen bereko herria udalerriaren erdialdean dago.

Etimologia 
Moreta gisa azaltzen da 939. urteko Donemiliaga Kukulako errolda-agiri batean.

Euskaltzaindiaren arabera euskal era arautua Moreda da. Hala ere, Moreda Araba erabili behar da beste Moreda batzuekin nahasteko aukera dagoenean, zein izenburuetan.

Geografia

Udalerri mugakideak 
 Iparraldean: Oion.
 Hegoaldean: Viana (Nafarroa).
 Ekialdean: Viana (Nafarroa).
 Mendebaldean: Oion.

Historia 
Burdin Aroko aztarnak aurkitu dira San Kristobal baselizaren hondarren inguruan. K.a. VII, mendean herri gotortua eraiki zen bertan. Donemiliaga Kukulan dagoen 939. urteko agiri batek dio Moreda eskualdeko herri zaharrena dela.

Guardiako udalerriaren zati izan zen Erdi Aro osoan. 1486. urtean Arabako ermandadean sartu zen. Guardiarengandiko independentzia 1666an lortu zuen.

Demografia

Politika

Alkateak 
Hauek izan dira Moredako azken alkateak:

Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

Kultura

Jaiak eta ospakizunak 
 Otsailaren 5an, Agate Deunaren egunean Andre Maria Beltzaren eguna ospatzen da, XVI. mendean sortutako tradizioa.
 Pazko-igandean Judasen erretzea ospatzen da, gaitzak aldentzeko asmoz. Sinesmen paganoetan oinarritutako festa da.

Ondasun nabarmenak 
Herri txikia izan arren kultur ondare aberatsa du. Armarriak, puntu-erdiko arkuak eta eguteran dauden galeria ugari daude eraikinetan.

 Santa Maria eliza, XVI. mendean eraikia.
 San Roke kaleko 12. zenbakidun eraikina, Euskal Kultura Ondareko kultura ondasun izendatua, monumentu sailkapenarekin. XVI. mendeko eraikuntza pizkundearra da.

Moredar ospetsuak 
 Jose Angel Chasco (1958-), etnografoa, Arabako Errioxako folklore eta tradizioei buruzko ikerketa mordoa argitalpen ezberdinetan garatu dituena.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Araba
 Arabako udalerrien zerrenda
 Arabako Errioxako kuadrilla

Kanpo estekak 

  Moreda euskadi.net webgunean
  Moreda Auñamendi entziklopedian