Latinoamerika

Latinoamerika gaztelania, portugesa eta frantsesa eta  hitz egiten den Amerikako herrialdeen multzoa da, hau da, antzina Espainia, Portugal eta Frantziaren kolonia izandakoena. Herrialde horien guztiek antzekotasun handiak dituzte, latinetiko hizkuntza, erlijioa, legedi oinarria eta abar, Espainiaren menpe egon ziren estatuen artean batez ere. Quebec aldean frantsesa hitz egiten bada ere, gehienek ez dute Latinoamerikaren barnean sartzen. Izan ere, Quebeceko historia, kultura, ekonomia eta Britainiar moldeko erakunde politikoak Kanadako gainerakoari oso estu lotuta daude.

Lurralde hartako biztanleak latinoamerikarrak dira.

Banaketa politikoa 

Hauek dira Latinoamerika osatzen duten estatu burujabeak:

Eta ondorengo dependentziek:

Frantziarenak:
 Guyana Frantsesa
 Guadalupe
 Martinika
 Clipperton
 Saint Barthélemy
 Saint Martin

AEBenak:
 Puerto Rico

Historia 

 1438an Inka Inperioa ezarri zuten izen bereko etniakoek gaur egungo Ekuadorretik Txileraino kostalde pazifikoan, kolonaurreko Amerikako inperio zabalena izan zena.

 1492an, Kristobal Kolon gaur egungo Bahamasetara iritsi zen, Espainiar Inperioa Latinoamerikan 300 urtez ezartzeari bidea emanez.

 1500ean Pedro Álvares Cabral gaur egungo Brasilera heldu zen: Portugaldar Inperioa bertara ere hedatu zen hiru mendean zehar.

 1813an Simon Bolivarri "Askatzailea" titulua eman zioten; izan ere, Venezuela, Kolonbia, Ekuador, Bolivia, Peru eta Panamako independentzia prozesuetan paper nagusia izan zuen.

 1914ko abuztuaren 15ean Panamako kanala inauguratu zuten, merkataritza balio handia duena Ozeano Barea eta Atlantikoa lotuz.

 1945ean Juan Domingo Perón agintari argentinarrak abiatu zuen peronismoa izeneko masa-mugimendua. Urte hartan bertan Gabriela Mistral idazle txiletarra Nobel Saria lortzen lehen egile latinoamerikarra izan zen.

 1959an Kubako Iraultza amaitu zen, Fulgencio Batista boteretik kenduta Fidel Castrok nagusiki gidatutako prozesuan. Kuba Latinoamerika osoko gerrillen base izan zen, eta bere gudarosteak Afrikan ere (Angolan eta Etiopian) esku hartu zuen. Bost urte lehenago, AEBek lehen esku hartze esanguratsua egin zuen zonaldean, komunismoaren aurka Guatemalako kontra-iraultzaileak lagunduz.

 1971n Gustavo Gutiérrezek "Teología de la Liberación: Historia, Política y Salvación" liburua aurkeztu zuen, Askapenaren Teologiari hasiera emanez.

 Bi urte geroago, 1973an, Augusto Pinochet jeneralak Salvador Allende erregimen demokratiko txiletarra ezabatu zuen: Latinoameriketako zenbait herrialdek (Bolivia, Uruguai, Argentina eta Brasil) aintzat hartu zuten eredua eta diktadurak eta desagertuen tragedia eragin.

 1991an Mercosur merkataritza arloko erakundea osatu zuten Argentinak, Brasilek, Paraguaik eta Uruguaik.

Ekonomia

Kultura

Latinoamerikako hizkuntzak 

Latinoamerikako hizkuntza ofizialak erromantze hizkuntzak dira (bakarrak ez badira ere), hots, gaztelania, portugesa eta frantsesa. Hala ere, lurraldeotan askoz ere hizkuntza gehiago mintzatzen dira, onartuak izan edo ez. Haietako batzuk ondokoak dira:

 Ketxua
 Aimara
 Nahuatla
 Maia
 Guaraniera
 Tainoa
 Mapudunguna

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Hispanoamerika
 Hego Amerika
 Erdialdeko Amerika
 Karibe
 Lusofonia
 Frankofonia

Kanpo estekak