Anglo-Vasco-Navarro trenbidea

Anglo-Vasco-Navarro trenbidea —laburturik, Vasco-Navarro trenbidea, Anglo-Vasco trenbidea eta Angloa izenez ere ezaguna— Bergara (Gipuzkoa) eta Lizarra (Nafarroa), Gasteiztik zehar lotzen zituen trenbide estuko burdinbidea zen, The Anglo-Vasco-Navarro Railway Company Limited konpainiak 1887. urtean eraikitzen hasia. 143 km-ko luzera zuen, eta Debagoiena Gipuzkoan, Lautada eta Mendialdea Araban eta Estellerria Nafarroan gurutzatzen zituen. 1889tik 1967ko abenduaren 31 arte jardun zuen. Bere osoan, ordea, 1927tik izan zen indarrean, orduan ireki baitzen Gasteiz eta Lizarra arteko ibiltartea.

Bide berdeak 
Gaur egun, trenbideko hainbat zati bide berde dira:

 Gipuzkoan, Debarroko Soraluze-Bergara-Arrasate-Aretxabaleta-Eskoriatza ibilbidea.[12]  Soraluzetik Bergarako Mekolalde-Osintxura doan tarte txikia aspaldiko Debako trenarena zen (Matzagatik Zumarragara zihoana), eta ez Anglo-Vasco-Navarrorena.
 Araban, Zadorrako Bide Berdea: Arlaban-Gasteiz. Araba eta Gipuzkoa arteko muga den Arlabaneko mendatetik, Gamarrako parkeko Eskalmendiko aparkalekuraino.
 Araban ere bai, Gasteiztik Dulantzira Laminarioko tuneleraino. Arabako Lautadaren ekialdea zeharkatzen du Dulantziraino, Estibalizko santutegira hurbiltzeko aukera eskaintzen duela.
 Araba eta Nafarroan, Maeztu-Acedo-Murieta Gasteiztik etorrita Laminarioko tunela bertatik pasatzeko egoera onean ez dagoenez, trenbideko hurrengo zatiari ekiteko aukera onena Maeztutik abiatzea da. Antzinako bide honek Arabako mendialdearen bihotz berdea zeharkatzen du Lizarrara bidean. Arabako zatia geografia malkartsudun paisaiatik doa eta interes naturalistiko handiko inguruak ditu, hala nola, Izkiko parke naturala, Entzia mendilerroa eta Ega-Berron ibaia. Ega-Berron ibai horretan sortu ziren herrietatik doa ibilbidea. Gero Nafarroan sartuta Zuñigatik Murietaraino kolore suabeak eta zereal-soroak ikusten dira nonahi mendien artean zulatutako bide horren inguruan. "Cangrejero" ere esaten zioten tren horri. Bidea ez dago ondo egokituta baina Lizarrako aspaldiko tren geltokiraino ere ailegatu daiteke.

Mapak

Galeria

Geltokiak

Bergara-Gasteiz 
Gipuzkoa
 Mekolalde, Osintxu, Bergara (Debako trenarekiko lotunea eta Durangora zein Zumarragara joateko aukera)
 Bergara
 Elorregi
 Arrasate
 Aretxabaleta
 Eskoriatza
 Mazmela
 Marin
 Leintz Gatzaga
Araba
 Landa
 Legutio
 Urbina
 Erretana
 Dura
 Gamarra, Gasteiz
 Gasteiz
Oñatirako adarra
 Elorregi
 Zubillaga (geralekua)
 Oñati

Gasteiz-Lizarra 
Araba
 Gasteiz
 Olarizu
 Otazu
 Andollu
Estibalitzerako adarra
 Trokoniz
 Gauna
 Erentxun
 Uribarri Jauregi
 Laminoria
 Zekuiano
 Maeztu
 Atauri
 Antoñana (bertan dago Vasco-Navarroaren Bide Berdearen interpretazio-zentroa)
 Santikurutze Kanpezu
Nafarroa
 Zuñiga
 Acedo
 Antzin
 Granada
 Murieta
 Zufia
 Zubielki
 Lizarra

Babesa 
2023an Eusko Jaurlaritzak Vasco-Navarro trenbidearen Euskadiko tartea Babes Bereziko Kultura-Ondare izendatu zuen, Monumentu-multzoaren kategoriarekin.  trenbidearen trazadura, obra zibila (zubiak, gaineko eta azpiko pasabideak, tunelak…), arkitektura (geltokiak, biltegiak…), elementu osagarriak (geralekuak, lubakiak, erreken gaineko zubi txikiak eta ondare higigarriek (tren-makinek eta bagoiak) babesten ditu.

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Anglo-Vasco
 Norteko burdinbidea
 Belle Epoque

Kanpo estekak 
 «Vasco Navarro trena», Hiru.com.
 Josemari VÉLEZ DE MENDIZABAL AZKARRAGA: «Vitoria-Gasteiz-Malzaga trenbidea», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
 Iparralderantz Anglo-Vasco-Navarro trenbidetik, Gasteizko Udala.
 Margolanak tuneletan.

Euskal Herriko trenbideak
Anglo-Vasco
Bizikleta bideak
Euskal Herriko bide berdeak