Juduen nafar-aragoiera

Juduen nafar-aragoiera edo judu-aragoiera VIII. mendeko bigarren zatitik XV. mendeko amaiera arte Nafarroa eta Aragoiko Erresumetan mintzaturiko judu-erromantze hila izan zen. Aditu batzuen ustez, hizkuntza independentea izan zen, besteek, berriz, nafar-aragoieraren aldaera edo dialektoa besterik ez zela uste dute.

Alhambrako dekretuaren ondoren, nafar-aragoieratik sortutako judu hizkuntza hau Iberiar penintsulako hegoaldean (batez ere, Valentzian, Murtzian eta Andaluzian) sorturiko ladinoren eraginagatik desagertu zen.

Familia 
Judu-erromantzea izanik, indoeuropar erromantzeen artean zegoen. Hala ere, erromantzearen ez bezalakoa zen, judu hizkuntzen ezaugarri linguistikoak zituenez hizkuntza independentea zelako. Adituen artean, eztabaidatua da judu-latinean oinarrituta zegoela edo sorrera independentea bazuela. Edonola ere, gertuko judukatalan eta shuadit hizkuntzekin lotura estua zuen.

Judu-aljamiadoa 
Nahiz eta juduen aljamiadoa musulmanena baino txikiagoa izan, Manuel Alvar espainiar filologoak Huescan topaturiko testu bat ikertu du. XIV. mendeko testu honetan idazkera hori erabiltzen zuten arabiera kultura hizkuntzatzat jotzen zutelako. Hona hemen:

XV. mendeko arautegi batean hurrengo testua topatu dute:

Hizkuntzaren galera 
1512ko konkistaren ondorioz Nafarroako Erresuman Gaztelako Erresumako legeak ezarri zituzten. Hauen artean Alhambrako dekretua zegoen, juduen kanporatzea agintzen zuena. Hori zela eta, nafar juduak, zenbait urte geroago bere erlijiokideek egin zuten bezala, erbesteratu ziren. Bertan ladinozko hiztunak topatu eta laster hizkuntza hori onartu zuten. Hala eta guztiz ere, ladinoak juduen nafar-aragoieraren mailegu asko hartu zituen. Adibidez, Salonika, Mazedonia eta Bosniako sefardiek hasierako "F-" (fazer, ferir) mantendu zuten, Bulgaria, Anatolia edo Errumaniakoek ez bezala. Era berean, nafar-aragoierazko zenbait hitz, adibidez escorchar edo (de)spuntar, erabiltzen zituzten, gaztelaniaz existitzen ere ez zirenak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Nafar-aragoiera
 Judu-erromantze hizkuntzak

Kanpo estekak 

Aragoiera
Judu-erromantze hizkuntzak
Euskal Herriko hizkuntzak
Euskal Herriko juduak
Hizkuntza hilak
Erdi Aroko hizkuntzak