Eusko Legebiltzarra

Eusko Legebiltzarra Euskadiko legeak eratzen eta eztabaidatzen dituen erakundea da. Euskal Autonomia Erkidegoko biztanleak ordezkatzen ditu, eta gaur egun 75 eserleku ditu: 25 eserleku, autonomia erkidegoa osatzen duen herrialde bakoitzeko (Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa). Lau urtean behin, Euskal Autonomia Erkidegoko herritarrek sufragio unibertsalaren bitartez hautatzen dituzte 75 legebiltzarkide horiek.

2016ko urriaren 21ean bere XI. legegintzaldiari ekin zion. 2020ko otsailaren 11n legebiltzarra desegin zen, 2020ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen aurrerapena zela eta. Hauteskundeak egin arte diputazio iraunkorra egongo da indarrean (22 kideː 8 EAJ, 5 EH Bildu, 4 Elkarrekin Podemos, 3 PSE-EE eta 2 PP).

Historia 
Eusko Legebiltzarraren sorrera 1979ko Gernikako Estatutuaren ondorioa da. 1980ko martxoren 31 egin zen Legebiltzarraren lehen bilkura, Batzar Nagusien egoitzan.

Behin-behineko lehen egoitza:

Hiru hilabete bitarteak, 1980ko martxoaren 30etik 1980ko ekainaren 30era, Eusko Legebiltzarrak Bizkaiko Foru Aldundiaren bulegoetan jardun zuen. 1980ko ekainaren 12an egin zen egoitza horretan azken osoko bilkura.

Behin-behineko bigarren egoitza:

1980ko uztailaren 1etik 1982ko urtarrilaren 31ra bitartean Arabako Foru Aldundian jardun zuen Eusko Legebiltzarrak bere jarduera administratiboa. 1982ko otsailaren 11n egin zen egoitza horretan azken osoko bilkura.

Behin betiko egoitza:

1982ko otsailaren 1etik Gasteizko Becerro de Bengoa kaleko eraikinean dago Eusko Legebiltzarraren behin betiko egoitza. 1982ko martxoaren 24an egin zen lehen osoko bilkura oraingo legebiltzar-etxean. Kalearen beste aldean administrazio-etxea ezarri zen 2000. urtean, legebiltzarraren instalazioak handituz.

Legebiltzar-etxea XIX. mendearen erdi aldera eraiki zen, Pantaleón Iradierrek irakaskuntza ertaineko institutu bat egiteko atondutako proiektu bati jarraituz. Institutuak 130 urtez jardun zuen eraikin honetan. Hirurogeiko urteetan institutua, Ramiro de Maeztu izena baitzuen ordurako, gaur egun kokatuta dagoen lekura ekarri zuten.

Ikastetxe honek berebiziko garrantzia izan zuen hiriaren historian. Institutuko lehen irakasleek jarduera zientifiko eta kultural oparoa eragin zuten, ikastetxearen irakas-lanaz harago joan eta hiritik kanpora hedatu zena. Euskaldun ospetsu askok ikasi zuten eta azterketak egin zituzten ikastetxe honetako ikasgeletan, hala nola Manuel Iradier, Ricardo Becerro de Bengoa, Federico Baraibar, Julián de Apraiz eta beste askok, zeinen deiturek Euskadiko erakunde komunen egoitza den hiriko beste hainbat kale bataiatu baitituzte. Geroago, ikasle haietako batzuk berriro itzuli ziren etxe honetara legebiltzarkide bihurtuta.

Funtzioak 
Lau funtzio nagusia betetzen ditu erakunde honek: legeguntza-ahalmena, aurrekontuak onartzea, Jaurlaritzaren jarduera bultzatzea eta Jaurlaritzaren gaineko kontrola bideratzea.

1. Legegintza-ahalmena: Hiru jardunbide daude:

Jardunbide arrunta: Jaurlaritzak lege-proiektu bat aurkezten badu, Legebiltzarreko Mahaiak hura argitaratzeko agindu, zuzenketak prestatzeko epea zabaldu, eta gaiaren arabera eskuduna den batzordeari igorriko dio testua. Legeproposamenak direnean, lehenbizi, legebiltzarreko Osoko Bilkurak aintzat hartu beharko ditu ondorengo izapideei ekin dakien.

Presazko jardunbidea: Jaurlaritzaren, bi legebiltzar-talderen edo legebiltzarkideen 1/5en proposamenez abia daiteke presazko jardunbidea. Legebiltzarreko Mahaiari dagokio presazko jardunbidea erabil dadila erabakitzea. Presazko jardunbideaz baliatuz gero, jardunbide arruntaren faseak bete beharko dira, baina epe guztiak erdira laburturik.

Jardunbide deszentralizatua: Jardunbide deszentralizatua erabiltzen denean legeak, Osoko Bilkuran barik, batzordeetan onartzen dira. Beraz, Osoko Bilkurak ez ditu lege horiek eztabaidatzen. Garrantzi bereziko arloei buruzko legeak ezin dira jardunbide horren bitartez onartu (Ikus Eusko Legebiltzarreko Erregelamenduko 116. art.).

2. Aurrekontua onartu: Legebiltzarrak EAEko Aurrekontu Orokorrak onartu baino ez du egiten, proiektua lantzea Jaurlaritzari baitagokio (estatutuko 44. art.). EAEko Aurrekontu Orokorrak jarduera publiko orokorraren diru-sarrerak eta diru-irteerak jaso behar ditu. Aurrekontu Orokorrak lege bitartez onartzen dira, Legebiltzarreko Erregelamenduko 123.-126. artikuluetan ezarritako jardunbideari jarraiki. Aurrekontuei buruzko proiektuak lehentasuna du legebiltzarreko gainerako eginbeharren aldean.

Zuzenketek kredituaren igoerarik badakarte, zuzenketa horiek beste kontzepturen batean kredituaren jaitsiera jaso beharko dute, onartuak izan daitezen. Gastuak gutxitzea dakarten zuzenketak izapidetu daitezen, Jaurlaritzak horien alde agertu beharko du.

3. Jaurlaritzaren jarduera bultzatu: Legebiltzarrak honako baliabide hauek ditu Jaurlaritzaren eginkizuna bideratzeko:

- Politika orokorrari buruzko eztabaidak:

- Ohikoak: lehendakariak bideratzen dituenak urteko batzarraldien lehenbiziko Osoko Bilkuran.

- Ezohikoak: gainerakoak.

- Legez besteko proposamenak: horien bitartez legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatzen dio jarduera edo adierazpen bat egin dezala.

D)  Jaurlaritzaren gaineko kontrola bideratu: Jaurlaritzaren gaineko kontrola bideratzeko Legebiltzarrak honako baliabide hauek erabili ohi ditu:

- Zentsura-mozioa (edo gaitzespen-mozioa): legebiltzarkideen 1/6aren eskabidez izapidetu behar da, eta gehiengo osoz edo absolutuz onartu.

- Konfiantza-mozioa: Lehendakariaren proposamenez izapidetzen da, eta gehiengo soila aski da legebiltzarraren konfiantza eskuratzeko.

- Lehendakariorde lehenaren kontrako gaitzespen-mozioa.

- Sailburu baten kontrako gaitzespen-mozioa.

- Legegintzako dekretuen gaineko kontrola.

- Galderak eta interpelazioak: Jaurlaritzari edo Jaurlaritzako kideren bati zuzenduak.

Organo parlamentarioak 

Legebiltzarreko Lehendakaria: Legebiltzarraren ordezkotza du beste organoekiko harremanetan, eztabaidak eratzen eta zuzentzen ditu, araudia betearaziz. Zigortzeko eta Erakundearen barne-jaurbideko ahalmenak ere baditu.

Mahaia: Legebiltzarraren organo nagusia da. Legealdiaren hasieran Osoko Bilkurak hautatzen du eta lehendakariak, bi lehendakariordek eta bi idazkarik osatzen dute. Organo honek erakunde-izaerako egitekoak burutzen ditu, hona nola, tramitatzen diren dokumentuak kalifikatu eta onartu, eta Legebiltzarreko barne-administrazioaren zuzendaritza egin.

Bozeramaileen Batzordea Legebiltzar-talde ezberdinetako Bozeramaileek osatzen dute, eta organo hau izaeraz, Mahaiaren alderantziz, era zuzenagoan alderdi-aldekoa da, bertan indar politikoen jarrerak adierazten baitira legebiltzarreko lan eta eztabaidak prestatzeari buruzkoan.

Batzordeak laneko taldeak dira, eta horiei banatzen zaizkie Osoko Bilkuran zuzenean aztertzen ez diren eta -Legebiltzarrak aztertzen dituen gaien ezberdintasunaren handia dela eta-, heltzen zaizkien gaien arabera, beraiez aztertzea komenigarri egiten duten gaien tramitazioa. Batzordeak talde guztietako ordezkariez osatuak daude, bakoitzaren kopuru-aldetikako garrantziaren heinean. Aldi berean, Batzordeek ponentziak -gai jakin bat aztertzeko talde txikiagoak- sor ditzakete.

Diputazio Iraunkorrean Legebiltzarra ohizko bilkuraldietatik (irailetik abendura eta otsailetik ekainera) kanpo aurkitzen eta presazko gaiei heldu behar zaienean aritzen da, Legebiltzarraren jarraitasuna honela segurtatuz. Kasu hauetan, Erregelamendua eta Gobernurako Batzordea da Diputazio Iraunkor gisa aritzen dena

Osoko Bilkura da Legebiltzarraren organo garrantzitsuena. Legebiltzarreko kide guztiek osatzen dute, eta garrantzirik handieneko gaiei buruzko eztabaidak egin eta erabakiak hartzen ditu. Horko bilkuretara (berak lehendakariaren esanetara egiten dira) Jaurlaritza eta Legebiltzarrak berak hautatutako Senadoreak joan daitezke

Egoitza 

Euskal Autonomia Erkidegoko eta Arabako hiriburu Gasteizen du egoitza, hain zuzen ere Lovaina auzoko Florida parkean dagoen Eusko Legebiltzarraren eraikinean (antzinako Ramiro Maeztu institutua).

XI. legealdia 

 Legebiltzarreko mahaia

 Mahaiburua: Bakartxo Tejeria (EAJ)
 Mahaiburuordea: Eva Blanco (EH Bildu)
 Bigarren mahaiburuordea: Txarli Prieto (PSE-EE)
 Lehen idazkaria: Iñigo Iturrate (EAJ)
 Bigarren idazkaria: Cristina Makazaga (Elkarrekin Podemos)

 Bozeramaileak

Batzordeak 
Legebiltzarrean orain dauden batzordeak:
 Erakundeak
 Justizia eta Segurtasuna
 Ekonomiaren Garapena eta Lehiakortasuna
 Ingurumena eta Lurralde Politika
 Hezkuntza
 Bateraezintasunak
 Enplegua, Gizarte Politikak eta Etxebizitza
 Giza Eskubideak, Berdintasuna eta Herritarren Partehartzea
 EiTBren Kontrola
 Europar Arloak eta Kanpo Ekintza
 Osasuna eta Kontsumoa
 Kultura, Euskara, Gazteria eta Kirola
 Ogasuna eta Aurrekontuak
 Araudia eta Gobernua
 Legebiltzarkidearen Estatutua

Legebiltzarkideak 

Eusko Legebiltzarrak 75 legebiltzarkide ditu, Euskal Autonomia Erkidegoko lurralde historiko bakoitzak 25 aukeratzen ditu.

Mahaiburuak 

Eusko Legebiltzarra mahaiburu edo lehendakari batek ordezkatzen eta zuzentzen du. Gaur egun Bakartxo Tejeria jeltzalea da mahaiburua.

Aurreko emaitzak

XI. legegintzaldia (2016-2020) 
 EAJ: 28 legebiltzarkide
 EH Bildu: 18 legebiltzarkide
 Elkarrekin Podemos: 11 legebiltzarkide
 PSE-EE: 9 legebiltzarkide
 PP: 9 legebiltzarkide

X. legegintzaldia (2012-2016) 
 EAJ: 27 legebiltzarkide
 EH Bildu: 21 legebiltzarkide
 PSE-EE: 16 legebiltzarkide
 PP: 10 legebiltzarkide
 UPyD: 1 legebiltzarkide

IX. legegintzaldia (2009-2012) 
 EAJ: 30 legebiltzarkide
 PSE-EE: 25 legebiltzarkide
 PP: 13 legebiltzarkide
 Aralar: 4 legebiltzarkide
 EA: 1 legebiltzarkide
 Ezker Anitza: 1 legebiltzarkide
 UPyD: 1 legebiltzarkide

VIII. legegintzaldia (2005-2009) 
 EAJ-EA: 29 legebiltzarkide (berez 22 EAJrentzat eta 7 EArentzat)
 PSE-EE: 18 legebiltzarkide
 PP: 15 legebiltzarkide
 EHAK: 9 legebiltzarkide
 EB: 3 legebiltzarkide
 Aralar: 1 legebiltzarkide

VII. legegintzaldia (2001-2005) 
 EAJ-EA: 33 legebiltzarkide (berez 26 EAJrentzat eta 7 EArentzat)
 PP: 19 legebiltzarkide
 PSE-EE: 13 legebiltzarkide
 EH: 7 legebiltzarkide
 EB: 3 legebiltzarkide

VI. legegintzaldia (1998-2001) 
 EAJ: 21 legebiltzarkide
 PP: 16 legebiltzarkide
 EH: 14 legebiltzarkide
 PSE-EE: 14 legebiltzarkide
 EA: 6 legebiltzarkide
 EB: 2 legebiltzarkide
 UA: 2 legebiltzarkide

V. legegintzaldia (1994-1998) 
 EAJ: 22 legebiltzarkide
 PSE-EE: 12 legebiltzarkide
 HB: 11 legebiltzarkide
 PP: 11 legebiltzarkide
 EA: 8 legebiltzarkide
 EB: 6 legebiltzarkide
 UA: 5 legebiltzarkide

IV. legegintzaldia (1990-1994) 
 EAJ: 22 legebiltzarkide
 PSE: 16 legebiltzarkide
 HB: 13 legebiltzarkide
 EA: 9 legebiltzarkide
 PP: 6 legebiltzarkide
 EE: 6 legebiltzarkide
 UA: 3 legebiltzarkide

III. legegintzaldia (1986-1990) 
 PSE: 19 legebiltzarkide
 EAJ: 17 legebiltzarkide
 HB: 13 legebiltzarkide
 EA: 13 legebiltzarkide
 EE: 9 legebiltzarkide
 PP: 2 legebiltzarkide
 CDS: 2 legebiltzarkide

II. legegintzaldia (1984-1986) 
 EAJ: 32 legebiltzarkide
 PSE: 19 legebiltzarkide
 HB: 11 legebiltzarkide
 AP: 7 legebiltzarkide
 EE: 6 legebiltzarkide

I. legegintzaldia (1980-1984) 
 EAJ: 25 legebiltzarkide
 HB: 11 legebiltzarkide
 PSE: 9 legebiltzarkide
 EE: 6 legebiltzarkide
 UCD: 6 legebiltzarkide
 AP: 2 legebiltzarkide
 EPK: 1 legebiltzarkide

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Eusko Legebiltzarraren eraikina
 Nafarroako Parlamentua

Kanpo estekak 
 Eusko Legebiltzarraren webgune ofiziala  

Eusko Legebiltzarra