Calakmul

Calakmul hirigune prehispaniko maia da, Yucatán penintsulako Campeche hego-ekialdean. Guatemalako mugatik 30 kilometrora kokatua dago, Calakmul Biosfera Erreserbaren bihotzean. Arkeologia gunearen eremuak 70 km² ditu. Hiria Peten eskualdeko superpotentzia maia zen. Hiriak berak 50.000 biztanle izan zituen eta, garai batzuetan, hiritik 150 kilometrora zeuden lekuetan zuen agintea.

Calakmulen 6.750 antzinako egitura daude identifikatuak, zeinetan handiena Piramide Nagusia den. II. egitura 55 metro garai da, piramide maia garaiena. Lau hilobi aurkitu dituzten barruan. 113 zutarri aurkitu dira bertan, baina asko egoera txarrean daude, tokiko kareharria erabili baitzuten.

Airetik aurkitu zuen Cyrus L. Lundell biologoak, 1931eko abenduaren 29an, eta aurkikuntza Sylvanus G. Morley arkeologoari jakinarazi zion 1932ko martxoan, Chichén Itzá hirian. Lundellek eman zion izena hiriari: ca = "bi", lak = "albo" eta mul = "muino" (edo "Piramide"), hau da, "Bi Alboko Muinoak", edo zehatzago "Bi Alboko Piramideen Hiria".

2002an, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Historia 

Calakmul, Tikal hiri etsaiarekin batera, maien Aro Klasikoko hirigune nagusia zen. Idazkera maia dezifratuz joan ahala, jakin izan da maiek Kaanal izena eman ziotena, hau da, Sugearen Erresuma.

Hiri hau Aro Aurreklasikoan dagoeneko existitzen zen. VI. mende hasieran, Calakmul eskualde-indar handia zen dagoeneko. Beste hiri maietan aurkitutako idazkunetan agertzen denez, Calakmuleko erregeak (maia hizkuntzan k'uhul ajaw, "jainkotar jauna") mendeko errege bat ezarri zuen Los Alacranes hirian 561ean. Naranjo hirian ere mendekoa ezarri zuen. Badirudi Calakmuleko agintariek Tikal inguratzeko politika izan zutela, eta 562an garaitu zutela. Urruti zeuden hirien aurka kanpainak ere egin zituzten, Palenque erasotzeraino.

Yuknoom Handia erregearekin (636-686) Calakmulen botereagailurrera iritsi zen, baina Jasaw Chan K'awiil oinordekoak gerra galdu zuen Tikalen aurka 695an. Calakmulen ezagutzen diren azken zutarriak 790, 800 eta 810ekoak dira.

Agintari ezagunak 
Zerrenda ez da osoa, idatzi arkeologikoak sarri eten baitira.

 Ezezaguna: Yuknoom Ch'een I
 520 inguru–546: Tuun K'ab' Hix
 561 inguru–572: Zeruko lekukoa
 572–579: Lehen Aizkora Jaurtitzailea
 579–611 inguru: Suge Kiribildua
 619 inguru: Yuknoon Chan
 622–630: Tajoom Uk'ab' K'ak'
 630–636: Yuknoom Burua
 636–686: Yuknoom Che'en II "Yuknoom Handia"
 686–695 inguru: Yuknoom Yich'aak K'ak'
 695 inguru: Lur Erdibitua
 702 inguru–731 inguru: Yuknoom Took' K'awil
 736 inguru: Wamaw K'awil
 741 inguru: Y agintaria
 751 inguru: Z agintaria
 771 inguru–789 inguru: B'olon K'awil
 849 inguru: Chan Pet
 909 inguru: Aj Took'

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Calakmul INAH gunean

Gizateriaren Ondarea Mexikon
Maia guneak
Campecheko aztarnategi arkeologikoak