Brandenburgo

Brandenburgo edo Brandenburg (alemanez Brandenburg, sorbieraz Bramborska) Alemaniako ipar-ekialdean dagoen estatu federala da. Bere lurrek Alemaniako Berlin hiriburua inguratzen dute. Bi milioi eta erdi biztanle inguru ditu eta 29.477,16 m2-ko azalera dauka. Potsdam da hiriburua.

Geografia

Hidrografia 
Oder eta Elba ibaien arteko lurrek osatzen dute Brandenburgo estatua. Bestalde Spree eta Havel dira Brandenburgoko ibai nagusiak. Hego-mendebaldeko Spreewald eremuan hezegune eta laku ugari ere badaude.

Natur babesguneak 
Hainbat natur babesgune ezarri dira. Garrantzitsuena Oder Behereko Parke Nazionala da baina honetaz gain badaude hiru biosfera erreserba eta 11 Parke Natural ere.

Hiri nagusiak 

Populazioaren gehiengoa Berlin hiriburuaren inguruan kokatzen da. Hauei ekialdeko Frankfurt (Oder) eta hegoaldeko Cottbus hiriak gehitu behar zaizkie. Honela bada, hauek dira Brandenburgoko hiri handienak (2010eko datuak):
 Potsdam (156.906 biztanle)
 Cottbus (102.091)
 Brandenburg an der Havel (71.778)
 Frankfurt (Oder) (60.330)
 Oranienburg (41.810)
 Eberswalde (40.944)
 Falkensee (40.511)

Historia

Sorrera 

Brandenburgo antzina "Magna Germania" izenaz ezagutzen zen eremuan kokaturik dago. VII mendean eslaviar leinuek berenganatu zitzuten lurrok, mendebaldean Hevelli eta ekialdean Sprevane leinuak ezarri ziren. Ekialdeko marka sendotzeko asmoz, X mendean Henrike Lehoiak Oder ibairainoko lurrak konkistatu zituen, tartean eslaviarren hiri nagusiak ziren Brenna (Brandenburg an der Havel), Budusin (Bautzen) eta Chośebuz (Cottbus). 983an eslaviarrek beren lurrak berreskuratu zituzten baina hurrengo mendeetan germanizazio prozesua jasan zuten eta Erdi Aroaren amaiera aldera Brandenburgo Germaniako Erromatar Inperio Santuaren Hauteserria bihurtu zen.

Hohenzollern dinastia 

1415etik aurrera Hohenzollern dinastiak lortu zuen Brandenburgoren jabetza eta bertan agintzen egon zen Lehen Mundu Gerrararte. Berlin bihurtu zuten beren egoitza eta berehala Brandenburgoko hiri nagusia bilakatu zen. 1539an Protestantismoa onartu zuten eta Elba ibaiaren gaineko kontrolari esker Hohenzollerndarrak beren lurrak zabaltzen hasi ziren. 1618an Prusiako Dukerri zabala eskuratu zuten eta ordutik aurrera beren historia batera idazten hasi zen. mendebaldeko beste dukerri batzuk ere eskuratu zituzten, Westfalia eta Renania aldean besteak beste.

Brandenburgo-Prusia Germaniako Erromatar Inperio Santuko herrialdetrik garrantzitsuena bihurtu zen. Lur guztiak elkarrekin ez edukitzea zailtasun handia bilakatu zen Hogeita Hamar Urteko Gerran, baina Frederiko Gilen I.a bezalako agintarien azkartasunak gerra irabazi arazi eta nazioa sendotzeko aukera eman zion. 1701ean Frederikoren semeak hiriburua Potsdamera aldatu zuen eta ordutik aurrera Germaniako Erromatar Inperio Santua Prusiako Erresuma bihurtuz joan zen. Napoleondar gerren ondoren Prusiako erresuma probintziatan banatu zen. Berlin eta Potsdamen arteko liskarrak ekiditeko, 1881ean Berlin banatu egin zuten Brandenburgoren erdian uharte bat bezala utziz eta Potsdamek Brandenburgoko hiriburu izaten jarraitu zuen.

XX mendea 

1918ko Alemaniako iraultzak Hohenzollern dinastiaren amaiera ekarri zuen. Bigarren Mundu Gerran porrota izan ondoren hainbat ondorio sufritu zituen Brandenburgok. Bere lurren herena galdu zuen (Poloniak eskuratu zuen) eta beste bi herenek Ekialdeko Alemania osatu zuten. 1990 urtean Alemania biak bateratu ziren. 1995ean Brandenburgo eta Berlin batzeko saiakera bat egin zen, Prusia berria izango zuen izena estatu berriak, baina horretarako egin zen bozketan ezezkoa atera zen.

Banaketa administratiboa 

Brandenburgo 4 hiri aske (kreisfreie Städte) eta 14 Landa barrutiz (Landkreise) osaturik dago.

 Landa barrutiak 
 Barnim
 Dahme-Spreewald
 Elbe-Elster
 Havelland
 Märkisch-Oderland
 Oberhavel
 Oberspreewald-Lausitz
 Oder-Spree
 Ostprignitz-Ruppin
 Potsdam-Mittelmark
 Prignitz
 Spree-Neiße
 Teltow-Fläming
 Uckermark

 Hiri askeak 

 Brandenburg an der Havel
 Cottbus
 Frankfurt (Oder)
 Potsdam (hiriburua)

Politika 

2009an egin ziren Brandenburgoko hauteskundeak eta honako emaitza hauek izan ziren:

Gizateriaren Ondarea 

Brandenburgo ez da Gizateriaren Ondare asko dituen estatua. Hala ere aipatzekoa da UNESCOk 1990an izendaturikoa, Potsdam eta Berlingo jauregi eta parkeak.

Brandenburgar ezagunak 

 Wilhelm von Humboldt (1767–1835), filosofo, hizkuntzalari eta diplomatikoa
 Heinrich von Kleist (1777-1811), poeta
 Carl Gustav Jacob Jacobi (1804-1851), matematikaria
 Ernst Haeckel (1834-1919), biologo, mediku, naturalista eta filosofoa
 Anton von Werner (1843-1915), margolaria
 Hermann Weingärtner (1864-1919), gimnasialaria, txapeldun olinpikoa Atenas 1896n
 Gustav Noske (1868-1946), politikaria
 Walther Bothe (1891-1957), fisikari nuklearra eta Nobel sariduna
 Carl Gustav Hempel (1905-1997), filosofoa
 Danilo Hondo (1974- ), txirrindularia
 Tony Martin (1985- ), txirrindularia

Iruditegia

Erreferentziak

Kanpo estekak 

  Brandenburg-eko webgune ofiziala
  Brandenburg webgune historical

Brandenburgo