Indurain

Indurain Itzagaondoa ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak induraindarrak dira.

Izena 
Indurain toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Indurain (1064)
 Indurange (1064)
 Indurein (1099)
 Yndurain (1174)
 Indurayn (1184)
 Yndurayn (1198)
 Indurain (1270)
 Undurayn (1366)
 Indurain (1534)
 Indurain (1802)
 Indurain (1958)

Geografia 
Indurain Itzagaondoa ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapena 
Itzagaondoa Zangozako merindadeko udalerria da eta Nafarroako hiriburutik 28 kilometrora dago. Udaletxea Ardatzen dago. Erliebe handiko ibarra da. Itzaga mendiaren magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.

Klima 
Itzagaondoko klimaren ezaugarriak klima azpimediterraneoari dagozkio. Urteko batez besteko tenperatura oso aldakorra da altuera zein den, sei gradu gunerik menditsuenetan, eta 13 gradu herrigune eta hegoaldeko guneetan. Prezipitazioek ere antzeko aldakortasuna daukate, 800 hegoaldean eta 1.400mm edo gehiago mendietan. Urteroko egun euritsuak 100 eta 140 inguru izaten dira.

Jatorrizko basoetan pagoak, haritzak, ameztiak eta basa pinuak zeuden. Zoritxarrez, nekazaritzaren eragina dela eta, gaur egun 33 hektarea pago baino ez dago Itzagaondoan. Birlandaturiko pinu lariziar austriarrak (Pinus nigra) Izanozko gunean daude gehienbat, guztira 600 hektarea baino gehiago.

Estazio meteorologikoak 
Itzagaondoan dagoen Zuhatzu lekuan, itsasoaren mailatik 631 metrora, Nafarroako Gobernuak 1987an jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Jaurerri zaharra. Izenak, hipotetikoki, erromatar kutsuko fundiziozko ezarpen bat iradokitzen du, agian Endura antroponimoari dagokionez, XI. mendean dokumentatua oraindik. Santa Maria monasteriolo bat zegoen bertan, eta haren jabeek Leireko abadiari eman zioten 1604an, Ezkitz, San Kostamiao eta Etxazar dekanoekin batera. XV. mendearen hasieran monasterioak urtean 40 soldata jasotzen zituen, baina jaurerria Jerusalemgo San Joan Ospitaletegiekin partekatzen zuen, hauek 13 kahitzeko gari enkomienda eta errenta baitzuten; bizilagunen erdiak 1427n hidalga ziren.

1845eko udal-eraberritzera arte, Itzagaondoa ibarreko diputatuak eta herriko erregidoreak gobernatzen zuten. 1847an eskolak 600 erreal zituen; bideak bertakoak eta egoera txarrean zeuden, eta posta astean hirutan iristen zen Irunberritik.

Demografia 
 biztanle zituen Indurainek.

Kultura

Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Itzagaondoa sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Untzitibar eta Ibargoiti ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Itzagaondoa atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da Pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Longidako mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Ondasun nabarmenak 
 Garbikundeko Andre Mariaren eliza, XIII. mendeko kristiau eliza, erromaniko estiloan.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Itzagaondoa
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 

Itzagaondoko lekuak