Irrati-telebista publiko

Irrati-telebista publikoa helburu nagusia zerbitzu publikoa duen irrati eta telebista (eta beste hedabide) igorlea da. Irrati-telebista publikoen finantzazioa hainbat iturritakoa izan daiteke, hala nola zergak, norbanakoen ekarpenak, finantziazio publikoa edo iragarkiek egindakoa.

Publikotasuna 

Munduaren zati handi batek telebistaren ekintza zerbitzu publiko bezala ulertzen du eta honek telebistaren garapenean eragin handia izan du. Hau da, botere publikoek ulertzen dute telebistaren ezaugarri bereziak direla eta, erregulazio desberdina eduki behar duela gainerako hedabideekin alderatuz. Telebistaren zerbitzu publikoaz hitz egiten dugunean Estatuak irrati-frekuentziaren espektroaren jabe dela esan nahi dugu, hau da, Estatuak onartu eta ematen ditu frekuentziak eta operadore desberdinei emisio lizentziak. Horrela, estatuak legediaren bitartez baimentzen du eta definitzen du nor eta nola (baldintza batzuen menpe) izan daitekeen operadore. Beraz, parametro orokor batzuk markatuak daude operadore guztientzako, adibidez: programazioaren edukietan minimoak markatuz.

Hala ere, desberdindu behar ditugu telebista publikoa eta zerbitzu publikoa. Espainian telebista ekintza guztia zerbitzu publiko kontsideratzen da, horrela legediaren parte bat telebista-etxe guztiei aplikagarria da, adibidez: publizitatearen emisio maximoaren denbora, edota programa bortitzak emititzeko ezintasuna gaueko hamarrak baino lehenago...

Ereduak 

Bigarren Mundu Gerraren bukaeran telebista bi eredu gailendu ziren munduan. Alde batetik, eredu europarra. Horren arabera telebista ulertu egin behar da estatuak gestionatu beharreko zerbitzu publiko bezala, eta horren funtzionamendu zuzena ezinbesteko da jendartearentzat. Bestalde, Estatu Batuetako eredua egongo litzateke, merkatu pribatuan garatu dena, estatuak ezin du ez gestionatu, ez esku hartu telebistan, eta ez ditu edukirik produzitzen.

Eredu europarra 
Europa osatzen duten herrialdeen arabera era desberdinean garatu egin da eredua, hala ere, telebista nazionalen eraketan sisteman minimo komunak mantendu egin dituzte. Estatu gehienek esku hartze handia eduki dute produkzio eta gestio aldetik. Hasiera batean, estatuko administrazio zentralek indar guztiak jarri zituzten estatu osora helduko zen telebista kate bat gestionatzeko, horren finantziazioa kanon deituriko zerga baten bidez egiten zen nagusiki Europan.

Herritarrak informatzeko, hezteko eta entretenitzeko tresna ezin hobe moduan ulertzen zen telebista, ideia hau proiektu guzti hauen oinarrian kokatzen da. Telebista esparru publiko berri eta ezinbestekoa bihurtu zen demokraziarako, horrela bermatu behar zuen adierazpen askatasuna eta pluraltasuna. Europan jaiotako hedabideen artean eredu paregabe bihurtu da Ingalaterrako BBC (British Broadcasting Corporation), mundu osoan erreferente bilakatuz.

Estatu Batuetako eredua 
Estatu Batuetako ereduan telebistaren garapena eta ikuskera bera oinarri pribatuetan eraikia izan da. Hau da, telebistaren ekintza guztia enpresa pribatu eta komertzialen esku dago, networks izena hartu dutenak. Hauek, gutxika telebista-etxetako kateak lurralde osotik zabaltzen joan ziren. Hala ere, estatuak botere kuota txiki bat badauka sistemaren funtzionamenduan, FCC (Federal Comunications Commission) erakundearen bitartez gestionatzen duena.

1950eko hamarkadan FCCk estatuko ikus-entzunezko sistemaren ordenamenduaren gaineko arau garrantzitsu bat onartu egin zuen. Arauarekin limite zehatza ezarri zuen kate bakoitzak izan zitekeen emisora kopuruari (gehien jota 7), horrez gain, programen produkzioa debekatu egin zien kateei, Hollywood-eko enpresa erraldoiei kateen jabe izatea galaraziz. Panorama egonkortu egin zen hiru network indartsuekin NBC, CBS eta ABC.

Eragin soziala 

Bizi garen gizartean eragina duten milaka faktore daude. Telebista sozialki eragina duen faktore garrantzitsuenetakoa da. Egin diren ikerketa askotan ikusten da eragina duela gizabanakoan eta gero eta eragin handiagoa duela adierazi da. Telebista internetekin batera gehien ikusten den hedabidea da. Gainera, klase sozial, herrialde desberdineko eta kultura ezberdineko pertsonek kontsumitzen dute. Beraz, gizarteari mezuak, modak, erabakiak… zabaltzeko tresna egokiena da. Batez ere, telebistan irudiak, bideoak, ahotsa, musika… erabiltzen delako.
 
Telebistak gizartean sortzen duen eragin hori positiboa izan daiteke baina negatiboa ere izaten da askotan. Izan ere, telebistan kate publikoak eta pribatuak daude eta kate horiek konpainia batek kudeatzen dituzte gehienetan. Enpresa horiek dituzten xedeak lortzeko, audientziari eta aurrekontuari begiratuz, beraien programak sortzen eta moldatzen dituzte eta eduki hori gizartearentzat positiboa edo negatiboa izan daiteke.

Ekintza hau kontrolatzen saiatzen den legedia existitzen da eta berritzen joaten da, hala ere, oso zaila da telebistan ematen den programazioa kontrolpean izatea. Gainera, telebistako programa bat ikusten ari den pertsonari buruzko informaziorik ez dago. Esate baterako: ume batek telenobela bat ikus dezake, nahiz eta eduki hori 13 urtetik gorakoentzakoa izan.

Eragina desberdina da adinaren, sexuaren, egoera sozialaren… arabera. Telebistak gehien eragiten dienei umeak dira. Umea denean azkarrago ikasten da dena eta imitatzeko joera dago. Beraz, umeek ikusten duten ia guztia imitatzen saiatzen dira egoera hori ona edo txarra den pentsatzen jarri gabe. Zenbait umerentzat, telebistan agertzen edo erakusten den mundua erreal edo egiazko bezala ikusten dute.
Hau horrela izanda, nahiz eta legedia hor egon, gurasoak ez daude beti umeen gainean, eta gurasoek uste dute umea telebista ikusten ari den bitartean, influentzia ona izango dela. Baina marrazki bizidunak ikusten egon beharrean, hilketen inguruko notiziak edo biolentzia erakusten duten edukiak ikusten egon daiteke.Urteetan zehar egiten diren ikerketek adierazten dute gero eta nagiagoak garela eta telebista ikustean gizartearekiko bakantze prozesu bat dagoela. Gainera, alferkeriarekin gizentasunerako bide sortzen duela.

Beste eragin garrantzitsu bat da, telebistako programetan eta batez ere telenobeletan: klase sozialen arteko desberdintasuna eta zoriontasuna erakusten dela, gizonak egonkortasuna, arrazonamendua dutenak direla eta emakumeak ezkontzean diruan bakarrik pentsatzen dutela … Guzti horrek gizartean negatiboki eragiten du, berdintasunaren aurka egiten duelako. Gainera, telebistan agertzen diren emakume gehienak ederrak, gazteak eta gorputz argala dutenak izaten dira eta honekin batez ere nerabetasunean dauden nesketan eragin negatiboa sor dezake, uste dutelako bizitzan zerbait lortzeko ederra izan behar zarela. Mutilak aztertuz gero, konturatzen gara adin, gorputz eta beste zenbait faktore desberdin daudela beraien artean.

Gizartea mobilizatzeko edo munduan gertatzen denaz ohartzen da ikuslea. Adibidez errepidean uhala eta gidatzean alkoholik ez edatearen iragarkiek ondorio positiboak izan dituzte eta hildako gutxiago egotea ahalbideratu du. Gai honekin jarraituz, telebista publikoa inpartziala izan behar da eta gertaerei buruz egi osoa azaldu behar du, ikuspuntu ezberdinetatik kontatuz. Bere helburua nagusia informatzea da. Baina telebista publikoetan, zuzendaria gobernuan dagoen alderdiak hautatu izan du eta horrek, boterea duenaren alde egiteko joera izan du. Guzti honek, gai bati buruzko neutraltasuna manipulatu dezake eta ikusleen iritzian negatiboki eragin. Hau da, pertsona edo partidu baten inguruan beti rol bera jarriz gero, gizarteak subjektu hori era horretan ikusiko du, estereotipo horrekin.

Gehienetan, kate publikoek eragin positiboa izaten du gizartearekiko. Umeen ordutegia denean saiatzen dira marrazki bizidunak eta umeen hezkuntza hobetzen; dokumentalak ematen dituzte, legeak errespetatzen dituzte… Guzti honek gizartearen kulturalizaziora eramaten du eta munduan gertatzen denaz gehiago jakiteraz.

Gizarteari orokorrean positiboki eragiten dio, munduan gertatzen dena ikusten dutelako eta gauza berriak ikasten direlako. Baina kontuan izan behar da konpainiak eta publizitatea hor daudela bakoitzaren helburuekin eta horrek negatiboki eragin dezakeela.Publizitatearekin ikuslea produktuak erostera bultzatu nahi du, zerbait falta zaionaren ustea zabalduz ikusleengan. Erosleak bilatu nahi dira eta kontsumismora eramaten du publizitateak. Iragarkiekin nahi dena da pertsonek produktuak erostea, falta hori sortuz eta erosiz gero animikoki edo sozialki ikuslea hobeto sentituko dela sinestarazi nahi du.

Irrati-telebista publikoen zerrenda

Amerikan

Argentinan 
 Canal 7 Argentina — Argentina
 Canal 10 - Tucumán — Tucumán, Argentina
 Canal 10 - Rio Negro — Rio Negro, Argentina
 Canal 10 - Cordoba — Cordoba, Argentina

Brasilen 
 TV Cultura — São Paulo, Brasil
 TV Brasil — Rio de Janeiro, Brasil

Kanadan 
 Canadian Broadcasting Corporation
 CBC Television
 Télévision de Radio-Canada
 CBC Radio One
 CBC Radio 2
 CBC Radio 3
 Première Chaîne
 Espace musique
 Bande à part
 CBC News Network
 RDI
 Radio Canada International
 Knowledge — British Columbia
 Saskatchewan Communications Network — Saskatchewan
 Télé-Québec — Quebec
 TFO — Ontario
 TVOntario — Ontario
 CKUA — Alberta
 CJRT-FM — Toronto, Ontario
 CFTU-TV — Montreal, Quebec

Txilen 
 Televisión Nacional de Chile — Txile

Kolonbian 
 Radio Televisión Nacional de Colombia
 Señal Colombia
 Señal Institucional

Costa Rican 
 Canal 13 (SINART) — Costa Rica
 Canal 15 (Universidad de Costa Rica) — Costa Rica

Kuban 
 Cubavisión — Kuba

Ekuadorren 
 Ecuador TV - Ekuador

AEBetan 
 National Public Radio
 Public Broadcasting Service
 Wisconsin Public Television
 Minnesota Public Radio

Uruguain 
 TNU - Televición Nacional de Uruguay
 S.O.D.R.E - Servicio Oficial Radioletrico

Venezuelan 
 Venezolana de Televisión — Venezuela
 Televisión Educativa — Venezuela
 Visión Venezuela — Venezuela

Afrikan eta Ekialde Hurbilean 
 SABC - Hego Afrika
 Botswana Television - Botswana
 GBC - Ghana
 Televisão Pública de Angola - Angola
 SNRT - Maroko
 ENTV & TPA - Aljeria
 ERTU - Egipto
 LJBC - Libia
 LBS - Liberia
 Israel Broadcasting Authority - Israel
 IRIB - Iran
 Télé-Liban - Libano
 Al Jazeera - Qatar
 JRTV - Jordania
 Abu Dhabi TV - Arabiar Emirerri Batuak
 Syrian Television - Siria
 NTA - Nigeria
 FRCN - Nigeria

Asian

Taiwanen 
 Taiwan Broadcasting System (台灣公共廣播電視集團|TBS)
 Radio Taiwan International （中央廣播電台|RTI）
 National Education Radio （國立教育廣播電臺|NER）
 Police Radio Station （警察廣播電台|PRS）
 Taipei Broadcasting Station （台北廣播電台|TBS）
 Kaohsiung Broadcasting Station （高雄廣播電台|KBS）

Hong Kongen 
 Radio Television Hong Kong (香港電台|RTHK)

Macaon 
 Teledifusão de Macau (澳門廣播電視股份有限公司 "澳廣視"|TDM) - Macao

Indonesian 
 Televisi Republik Indonesia (TVRI) - Indonesia

Malaisian 
 Radio Televisyen Malaysia (RTM) - Malaisia

Singapurren 
 Media Corproration of Singapore (MediaCorp) - Singapore

Brunei Darussalamen 
 Radio Televisyen Brunei (RTB) - Brunei Darussalam

Asian barrena 
 Pakistan Television Corporation - Pakistan
 Educational Broadcasting System - Hego Korea
 Korean Broadcasting System - Hego Korea
 Munhwa Broadcasting Corporation - Hego Korea
 NHK - Japonia
 Prasar Bharati - India
 All India Radio
 Doordarshan
 Nepal Television (NTV) - Nepal
 NTV Metro 2
 Radio Nepal
 Vietnam Television - Vietnam
 Thai Public Broadcasting Service - Thailandia
 National Broadcasting Network - Filipinak

Ozeanian

Australian 
 Australian Broadcasting Corporation
 Special Broadcasting Service
 Imparja Television

Ekialdeko Timor 
 Radio-Televisão Timor Leste

Zeelanda Berria 
 Māori Television
 Radio New Zealand
 Television New Zealand

Europan 
 ARD — Alemania
 Mitteldeutscher Rundfunk — Leipzig
 Westdeutscher Rundfunk — Kolonia
 Norddeutscher Rundfunk — Hanburgo
 Rundfunk Berlin-Brandenburg — Berlin
 Bayerischer Rundfunk — Munich
 Südwestrundfunk — Stuttgart
 Saarländischer Rundfunk — Saarbrücken
 Hessischer Rundfunk — Frankfurt
 Radio Bremen — Bremen
 Arte — Frantzia / Alemania
 BBC — Erresuma Batua
 BNT — Bulgaria
 BRF — Belgika
 BVN — Flandria eta Herbehereak
 Česká televize — Txekia
 Channel 4 — Erresuma Batua
 Danmarks Radio — Danimarka
 Duna TV— Hungaria
 EITB — Euskal Herria
 ERT — Grezia
 ETV — Estonia
 France Télévisions - Frantzia
 France 2
 France 3
 France 4
 France 5
 GBC — Gibraltar
 KNR — Groenlandia
 HRT — Kroazia
 LRT — Lituania
 LTV — Letonia
 Magyar Televízió — Hungaria
 MRT — Mazedoniako Errepublika
 NRK — Norvegia
 NTKU - Ukrainia
 ORF — Austria
 Polish Radio - Polonia
 PBS — Malta
 Nederlandse Publieke Omroep — Herbehereak
 AVROTROS
 BNNVARA
 KRO-NCRV
 EO
 VPRO - HUMAN
 MAX - WNL
 Ongehoord Nederland
 Omroep ZWART
 NOS (+ Omrop Fryslân, PP & Socutera)
 NTR
 Ster
 RTP — Portugal
 Radio France
 France Inter
 France Info
 France Culture
 France Musique
 France Bleu
 FIP
 Le Mouv'
 Radio France Internationale
 Ràdio i Televisió d'Andorra — Andorra
 RAI — Italia
 RAS — Italia
 RTBF — Valonia, Belgika
 RTCG — Montenegro
 RTÉ — Irlanda
 RTS — Serbia
 RTSH — Albania
 RTK - Kosovo
 RTV Slovenija — Eslovenia
 RTVE — Espainia
 TVE 1
 TVE 2
 Clan TVE
 Canal 24 Horas
 Teledeporte
 TVE Internacional
 RÚV — Islandia
 S4C — Gales
 Sjónvarp Føroya — Faroe
 SRG SSR idée suisse — Suitza
 STV — Eslovakia
 SVT - Sveriges Television — Suedia
 SR - Sveriges Radio — Suedia
 UR — Suedia
 TG4 — Irlanda
 TVP — Polonia
 Televisió de Catalunya — Katalunia
 TVR — Errumania
 TRT — Turkia
 VRT — Flandria, Belgika
 Yleisradio — Finlandia
 ZDF — Alemania

Erreferentziak 
 Edukiaren zati bat orrialde honetatik igo da, CC-BY-SA Aitortu/Partekatu 3.0 lizentzia baliatuz.

Ikus, gainera 
 Espainiako telebista publikoaren historia

Kanpo estekak 

Telebista