Maratoi

Maratoia lasterketa mota bat da, zehazki 42,195 km luze dena. Errepideko lasterketa nagusitzat jotzen da. Atletismo programan sartu zen Atenasen 1896an ospatu ziren Olinpiar Jokoetatik aurrera, gizonezkoen kategorian, eta 1984tik Los Angelesen emakumezkoen kategorian. 1908ko Olinpiar Jokoetan 40 km-tik 42,195 km-ra aldatu zen distantzia, Ingalaterrako Erreginak Errege Jauregiaren paretik igarotzea nahi baitzuen.

Bere jatorria Filipides soldadu greziarrari buruzko istorioan oinarrituta dago. Nekeak jota hil zen, Maratoitik Atenasera 40 kilometro egin ondoren, Persiar armadaren garaipenaren berri emateko. Egia esatera, Filipidesek Atenastik Espartara arteko bidea egin zuen laguntza eske, 213 kilometro inguru.

Eliud Kipchoge kenyarrak garai guztietako gizonezkoen maratoi-markarik onena du (2:01:39), 2018ko irailaren 16an Berlinen lortutakoa; eta Brigid Kosgei kenyarrak emakumezkoen markarik onena du (2:14:04), 2019ko urriaren 13an Chicagon lortutakoa.

Jatorria 
Kondairaren arabera, K.a. 490. urtean Greziak Persia garaitu zuen Maratoiko guduan. Garaipenaren berri albait arinen eman behar zioten Atenasi, eta Fidipidesen esku utzi zuten egiteko hori. Greziakoak lasterka egin zituen Maraton eta Atenas artean dauden 42 bat kilometroak, baita lehertuta amaitu ere. Helmugara iritsi zenean, “irabazi dugu” esan eta han bertan hil zen.

Herodoto greziar historialariak, ordea, bestelako istorioa kontatu digu: Fididipesen egitekoa Espartako armadari laguntza eskatzea omen zen. Persiar soldaduek bidean aurkitu zuten guztia suntsitu eta Atenasera iritsiak ziren. Espartaren babesa lortu ezean, jai zuten greziarrek. Fidipesek bi egun behar izan zituen Atenastik Espartara zeuden 240 kilometroak egiteko; alferrik, gainera, zeren eta Artemisaren omenezko jaialdia antolatzen ari zirela-eta Atenasi laguntzea uko egin baitzioten Espartakoek. Fidipesek 240 kilometroak egin behar izan zituen atzera, burumakur, albiste txarrak baitzeramatzan etxera.

Maratoilariak

Munduko denbora onenak 2008 arte (gizonak) 

    Denbora
   Atleta
   Herrialdea
   Eguna
   Lekua
  
   2h03:59
   Haile Gebrselassie
   Etiopia
   2008 ira 28
   Berlin
   
   2h04:26
   Haile Gebrselassie
   Etiopia
   2007 ira 29
   Berlin
   
    2h04:55
   Paul Tergat
   Kenya
   2003 ira 28
   Berlin
   
 2h04:56
   Sammy Korir
   Kenya
   2003 ira 28
   Berlin
   
   2h05:38
   Khalid Khannouchi
   AEB
   2002 api 14
   Londres
   
 2h05:50
   Evans Rutto
   Kenya
   2003 urr 12
   Chicago
   
   2h05:56
   Haile Gebrselassie
   Etiopia
   2006 ira 24
   Berlin
   
 2h06:05
   Ronaldo da Costa
   Brasil
   1998 ira 20
   Berlin
   
   2h06:14
   Felix Limo
   Kenya
   2004 api 4
   Rotterdam
   
 2h06:15
   Titus Munji
   Kenya
   2003 ira 28
   Berlin
   
   2h06:16
   Moses Tanui
   Kenya
   1999 urr 24
   Chicago
   
 2h06:16
   Daniel Njenga
   Kenya
   2002 urr 13
   Chicago
   
   2h06:16
   Toshinari Takaoka
   Japonia
   2002 urr 13
   Chicago

Munduko denbora onenak 2008 arte (emakumeak) 

    Denbora
   Atleta
   Herrialdea
   Eguna
   Lekua
  
    2h15:25
   Paula Radcliffe
   Erresuma Batua
   2003 api 13
   Londres
   
 2h18:47
   Catherine Ndereba
   Kenya
   2001 urr 7
   Chicago
   
   2h19:12
   Mizuki Noguchi
   Japonia
   2005 ira 25
   Berlin
   
 2h19:36
   Deena Kastor
   AEB
   2006 api 23
   Londres
   
   2h19:39
   Sun Yingjie
   Txina
   2003 urr 19
   Pekin
   
 2h19:41
   Yoko Shibui
   Japonia
   2004 ira 26
   Berlin
   
   2h19:46
   Naoko Takahashi
   Japonia
   2001 ira 30
   Berlin
   
 2h19:51
   Zhou Chunxiu
   Txina
   2006 mar 12
   Seul
   
   2h20:42
   Berhane Adere
   Etiopia
   2006 urr 22
   Chicago

Munduko Maratoi Nagusiak 
World Marathon Majors (WMM) izenarekin ezagutzen dira munduko maratoi lasterketa nagusiak. Zortzi probak osatzen dute.

Maratoiak Euskal Herrian 
 Donostiako maratoia
 Bilbao Bizkaia Night Marathon
 Gasteizko Martin Fiz maratoia

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Maratoiari buruzko artikulua ARGIA astekarian

Atletismo-probak
Maratoiak