Mendexa

Mendexa Bizkaiko ipar-ekialdean dagoen udalerria da, kostaldean eta Lea-Artibaiko eskualdean kokaturikoa.  biztanle zituen . urtean.

Inguru naturala eta kokapena 
Lea ibarreko herrietatik itsasoaren ondoan kokaturik dagoen bakarra da. Dena den, herriaren erdigunea itsasotik urrun dago, barrualdean, muino baten gainean. Bertan egon da beti Erdi Aroan eraiki zenetik. Mendexak guztira lau auzo dauzka, Iturreta, Leagi, Likona eta Zelaia. Herriak erdigunea du, Zelaia, baina baita hiru auzo udalerrian zehar sakabanaturik daudenak. Erliebe zaileko herria da eta aldapak ugariak dira.

Mendexak Kantauri itsasoarekin egiten du muga iparraldean, Lekeitiorekin ipar-mendebaldean (berez, Lea ibaiak banatzen ditu Lekeitio eta Mendexa), Ispasterrekin mendebaldean, Amorotorekin hego-mendebaldean, eta Berriatuarekin hegoaldean.

Erliebeari dagokionez, honako elementuak dira aipagarri:

 Karraspio hondartza.

Historia 
Itsasertzeko labarrak direla eta, Mendexa barrualdean kokatzen da, itsas gaineko muinoaren babesean. Erdi Aroan, Alfonso El Casto erregearen garaietan, IX. mendean, Iurreta Likona eta Mendexako leinuak gaur egungo Mendexara heldu ziren. Goi Erdi Aroako agirietan Lekeitioko elizarena agertzen da Mendexa. 1637. urtean, berriz, Felipe IV.a erregeak Frantziaren eta Espainiaren arteko gerrarako gizonak behar zituela eta, Bizkaiko jaurerriak probintzia guzietatik bildu zituen gizonen artean bi mendexar joan ziren.

Herriak borroka egin behar izan zuen bere elizbarrutiaren jabe izateko, eta hori lortu zuen unetik muga politiko eta administratiboak jarri ahal izan zituen, Lekeitiotik banandu eta udalerria osatzeko. Gernikako batzar etxean 23. jesarlekua betetzen zuen.

Demografia 
XX. mendearen lehen erdialdean biztanle kopurua 500 lagunen inguruan mantendu zen Mendexan, baina mende amaierarako 340 lagunen bueltan zegoen biztanleria. XXI. mendearen lehen hamarkadan Lekeitioren ondoan egoteak mesede egin zion Mendexari eta Lekeitioko etxebizitza gabeziak hainbat biztanle eraman zituen Mendexara.

2019an herriak 485 biztanle zituen. Horietatik %22,27k 65 urte edo gehiago zuen. Atzerrian jaiotako herritarren kopurua %742 zen.

Politika 

Mendexako alkatea Eusko Alderdi Jeltzaleako Jesus Mari Anakabe Txakartegi izan zen 2011tik 2019ra. 2011 urteko hauteskundeetan sei botoren aldeaz irabazi zion EAjk Bildu koalizioari. 2015eko hauteskundeetan, berriz, alde handiagoa kendu zion EAJk.

2019ko udal hauteskundeetan  EAJk 157 boto lortu zituen, eta EH Bilduk 130. Pedro Zenigaonaindia Badiola izendatu zuten alkate.

Ekonomia 
2017an lehen sektorea ekonomiaren %7,8a zen. Bigarren sektorea %14,5. Hirugarren sektorea %73,1. Eraikuntza %4,6.

Kultura

Euskara 

Mendexan Lea-Artibaiko hizkera gailentzen da, mendebaldeko euskalkiaren aldaera.

Euskaldunen kopurua %82koa zen 2016an.

Jaiak eta ospakizunak 
Mendexako San Pedro jaiak abuztu hasieran ospatzen dira. Horrez gain, otsailean Nazioarteko Organo Jaialdia antolatzen da.

Ondasun nabarmenak

San Pedro Apostoluaren eliza 

Zelaia auzoan dagoen eliza hau 1545ean izendatu zuten eliza nagusi. XVI. mende eta XVIII. mendeetako gotiko eta barrokoak nahasten dituen eraikina da. Eraikinaren aurrealdean atari bat dago, elizan sartzeko arku zorrotz batekin.

Elizaren barrualdea nabe bakarrekoa da, gurutzedun gangarekin, eta bertan Andra Mariren irudia ageri da. Irudia XIII. mendeko eskultura erromanikoa da.

Bestelakoak 
 Marierrota
 Leagi dorretxea
 Mendexako gurutzeak

Argazki galeria

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Udalaren webgunea 
 Mendexako notiziak Hitzan