Semeno

Semeno etxea, semenotarrak,
Ximeno etxea edo ximenotarrak euskal jatorriko Erdi Aroko errege etxe bat izan zen, X. mendetik XIII. menderaino iraun zuena. Ramon Menendez Pidalen aburuz, semenotarrek «Espainia europartu zuten».

Historia 
Lehendabiziko ximenotarrak IX. mendean Nafarroako zenbait eskualdeko duke edo erregeordeak ziren, Aritza iruindar leinuaren menpe zeudenak. Haien armarriko ikurrek erakusten dutenez, Arabakoak edo mendebaldeko Pirinioetakoak. Hala ere, lehen uste zen haien jatorrizko etxea Gaskoinian zegoela.

905ean, leinuko Antso Gartzeitzek, kanpoaldeko laguntzari esker, Arista leinuko Orti I.a Gartzeitz lekualdatu eta monarkia sendotu zuen. Hori zela eta, orduko iberiar musulmanek Banu Sanyo (; Antsoren semeak esan nahi duena) izena erabili zuten leinua aipatzeko.

Leinuko lehendabiziko errege nagusia Antso Nagusia zen, 1000 eta 1035 artean Iruñeko Erresuma ez ezik Aragoi, Gaztela eta Ribagorza eskubidez eta Leon konkistaz ere gobernatu zuena. Bartzelonako konde eta, ziur asko, Gaskoiniako duke menpe izan zuen.  ezizena hartu zuen. Hil ondoren, semeak bere lurraldeak banatu eta Ximeno leinua hedatu zen.

Fernando Handia Leon eta Galizia konkistatu zituen 1037an, horrela leinuak Iberiar Penintsulako kristau lurralde guztiak zituen menpean. Alfontso VI.ak enperadore titulua eskatu zuen.

Alfontso I.ak laburki berreskuratu zituen leinuaren lurralde guztiak, Aragoiri eta Nafarroari ezkontzaren bitartez Gaztela eta Leon erantsi zizkienean. Enperadore titulua ere eskatu zuen. Bera hil zenean, erresuma guztiak berriro banatu eta emakumeen eskuetan geratu ziren. Antso VII.a Nafarroakoa 1234an hil zenean Ximeno leinua bukatu zen.

Euskal tradizioan 
Euskarazko tradizioan Eneko eta Semeno izenak euskalduntzat hartu izan dira.

Baina azken urteetan euskaldun batzuek Eneko eta Semeno izenak arrotzat hartu dituzte, gaztelaniazko Iñigo eta Ximeno izenak jatorrizkotzat sinetsiz.

Errege-erreginen zerrenda 
Letra lodiz, errege-erreginak. Parentesi artean, titulua aldarrikatu zuten urtea.

Nafarroa 
 905–925 Antso I.a Gartzeitz
 925–931 Ximeno Gartzeitz
 925–970 Gartzia II.a Santxitz
 970–994 Antso II.a Gartzeitz Abarka
 994–1000 Gartzia III.a Santxitz Dardartia
 1000–1035 Antso III.a Gartzeitz Nagusia (1034)
 1035–1054 Gartzia IV.a Santxitz Naiarakoa
 1054–1076 Antso IV.a Gartzeitz Peñalengoa
Aragoiari lotuta 1076tik 1134ra.
 1134–1150 Gartzia IV.a Ramiritz Berrezarlea
 1150–1194 Antso VI.a Jakituna
 1194–1234 Antso VII.a Azkarra
Nafarroa Xanpaina leinuaren eskuetan 1234an.

Gaztela, Leon eta Galizia 
 1035–1065 Fernando I.a (1056)
Leon eta Galizia konkistatu zituen 1037an.
 1065–1072
 Antso II.a Gaztelan
 Alfontso VI.a Leonen
 Gartzia II.a Galizia eta Portugalen
 1072–1109 Alfontso VI.a (1077) Gaztela, Leon eta Galician.
 1109–1126 Urraka
Galizia Borgoina leinuaren eskuetan 1111an.

Sobrarbe eta Ribagorza 
 1035–1043 Ontzalu
Sobrarbe eta Ribagorza Aragoian sartu ziren 1043an.

Aragoi 
 1035–1063 Ramiro I.a
 1063–1094 Antso I.a
 1094–1101 Petri I.a
 1104–1134 Alfontso I.a (1109)
 1034–1037 Ramiro II.a
 1037–1162 Petronila
Aragoi Bartzelonako kondeen eskuetan 1037an.

Viguera 
 970–991 Ramiro Gartzia
 991–1002 Antso Ramiritz
 1002–1005/1030 Gartzia Ramiritz
Viguera berriro Nafarroako Erresuman sartu zen 1030ean.

Oharrak

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Ximeno leinua