Olleta

Olleta Orbaibarrako Leotz udalerriko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.

 biztanle zituen. 

Bertako biztanleak olletarrak dira.

Izena 
Olleta beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 gaztelaniaz: Olleta

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Oleta (1156)
 Oyleta (1254)
 Oilleta (1268)
 Oylleta (1350)
 Olleta (1366)
 Olleta (1534)
 Olleta (1802)
 Olleta (1945)
 Olleta (1974)
 Olleta (1990)

Ezaugarriak

Armarria 
Olletako armarria Leotz udalerriko armarria da. Armarri honekhonako blasoi hau du:

Geografia 
Olleta Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean eta Leotz udalerrian.

Inguru naturala eta kokapena 
Leotz udalerria Nafarroa erdialdean dago Erriberriko merindadean eta Nafarroako hiriburutik 34 kilometrora.

Klima eta landaredia 
Leotz udalerriko klimaren ezaugarri mediterraneoak bai batez besteko tenperaturan (12,5 gradu) bai batez besteko prezipitazioetan (600-900mm batez beste) ikusten dira. Aldaketa termikoa handia da, eta 20 gradurainoko aldea egon daiteke udaberriko eta udazkeneko egun askotan. Udan bi hilabete idor izaten dira, uztaila eta abuztua. Urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartean dira.

Gizakiaren eragina dela eta, jatorrizko basoen azalera asko gutxitu da, eta mantendu den guneetan ameztiak nabarmentzen dira. Horrez gain, XIX. mendetik aurrera egindako birlandaketen ondorioz, Austriatik ekarritako pinu lariziarren (Pinus nigra) eta beltzen 351 hektarea daude.

Estazio meteorologikoa 
Leotzen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia 
Bertako nekazariek 1383an 66 kahitze 3 ogi laurtale zor zioten Koroari petxa kontzeptuan; Karlos III.a Nafarroakoak bi urterako erdia barkatu zien 1390an galera demografikoak zirela eta.

Orbaibarrena da 1845era. XIX. mendean administrazio-unitate hori banatu zenean, Olleta Leotz udalerrian sartu zen. Ibarreko herri gehienak bezala, 1835-1845eko udal erreformak arte Iruñeko merkatuko alkatearen jurisdikzioaren menpe egon zen eta, erreforma horietatik, udal erregimen komuneko leku bezala geratu zen. Elizari dagokionez, 1847an abade batek zerbitzatzen zuen eliza, auzotarrek aurkezten zutena, eta onuradun batek, erregeak edo abadeak, hutsik geratzen zen hilabetearen arabera. Olletak eskola bat zeukan garai hartan, mila erreal eta berrogeita hamar gari-lapurretaz hornitua. XX. mendearen hasieran, Olletako harategia eta taberna kontzejukoak ziren, eta lekua Leozko Udalaren egoitza ofizialean zegoen. Orain Iratxetan dago.

Demografia 
 biztanle zituen Olletak.

Garraioa 
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko linea zerbitzua ematen dio kontzeju honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du herrian, Tafallarantz.

Autobus zerbitzuak lan egin dezan, linea eskariaren araberako linea baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.

Kultura

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Leotz udalerria atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Koldo Zuazok, 2010ean, Leotz udalerria ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Leotz eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %15,04k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 15,10k eta 2018n % 28,20k. Euskal hiztun gehien dituen Erriberriko merindadeko udalerria da.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

Jaiak 
 Jasokundeko Andre Mariaren jaiak, irailaren lehengo asteburuan

Ondasun nabarmenak 
 Jasokundeko Andre Mariaren eliza, XII. mendean eraikitako krisitiau eliza, erromaniko estiloan.
 Gerindako errota, XVII. mendeko haize-errota, 1995ean berreraikia.

Oharrak

Erreferentziak 

 Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. .

Ikus, gainera 
 Leotz
 Orbaibar
 Erdialdea
 Erriberriko merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 

Leozko kontzejuak
Nafarroako lehengo udalerriak