Baliarrain

Baliarrain Gipuzkoako erdialdetik pixka bat hego-ekialdera dagoen udalerri euskaldun bat da, Tolosaldea eskualdekoa. 2,5 km² ditu, eta  biztanle zituen . urtean. Herriaren jarduera ekonomiko nagusia nekazaritza da. UEMAko kidea da.

Geografia 
Baliarraindik hurbilen dagoen herria Ikaztegieta da, Baliarraindik 3 bat kilometrora. Orendain eta Altzaga herriak ere Baliarraindik gertu daude; bi herri horiekin baturik, 1960ko hamarkadan Iruerrietako udalerri berria osatu zuen Baliarrainek.

Inguru naturala eta klima 
Baliarraingo mendi nabarmenenak Astatokomendia eta Belkoain dira, 455 eta 447 metroko altuerarekin, hurrenez hurren.

Erreka hauek udalerrikoak dira: Gaintzabaso, Iturrimotza eta Okots.

Ibiurreko urtegia herrian dago kokatuta, eta Tolosaldea urez hornitzen du, zehazki, honako udalerriak: Belauntza, Irura, Anoeta, Billabona, Asteasu, Zizurkil, Hernialde eta Andoain. 2013an osorik bete zen lehen aldiz urtegia.

Udalerri mugakideak 
 Iparraldean Legorreta, Ikaztegieta eta Orendain.
 Mendebaldean Altzaga.
 Hegoaldean Gaintza.
 Ekialdean Orendain.

Azpiegiturak 

 Atari Soro pilotalekua
 Liburutegia
 Baliarraingo haur-eskola
 KZ gunea
 Osasun zerbitzua

Historia 
Historian Baliarraini buruzko lehen aipamena XIV. mendetik dator, Ikaztegieta, Tolosa eta Orendain aipatzen diren dokumentu batetik alegia. Izan ere, Baliarrain ez zen udalerri independente izan 1615 arte, orduan Tolosatik banandu zela. Horren ondoren, Amezketa, Altzo eta Abaltzisketa udalerriekin batera "Amezketako Batasuna" eratu zen. Erakunde horren helburua herri txiki horien interesak Gipuzkoako atzar Nagusietan defendatzea zen.

Espainiar estatuak gaur egun duen probintzia antolaketa ezartzean XIX. mendean, Baliarrain udalerri bihurtu zen. Haren tamaina txikiak eraginda, historian zehar arazo ekonomiko ugari izan ditu. Horrek bultzatuta 1967an inguruko Ikaztegieta eta Orendain herriekin batu zen. Herri horiek 1991n berriz banandu ziren.

Andoaingo eta Tolosaldeko ur beharrizanak asetzeko 1990eko hamarkada bukaeran, Gipuzkoako Foru Aldundiak urtegi berri bat eraikitzea proposatu zuen Baliarrain herrian, Ibiurreko urtegia. Urtegiaren eraikitzea iragartzeak kontrako erantzun ugari sorrarazi zituen Tolosaldeko eta Baliarraingo biztanle askoren aldetik. Atzerapen askoren ondoren hala ere, 2004ko otsailean urtegiaren lehen harria jarri zen.

Urtegiaren eraikitze lanak 2008. eta 2009. urteen artean amaitzea espero zen. Urtegiak guztira 6,5 hektometro kubo dauka eta haren uharkak 70 metroko altuera. Andoaingo eta Tolosaldeko beste 12 udalerrien ur beharrizanak betetzen ditu urtegiak, guztira 55.000 pertsonaren ur beharrak alegia. Urtegia eraikitzearekin batera, ur zikinak tratatzeko araztegi berri bat eraiki zen.

Ekonomia 
2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: lehen sektorea BEGaren %7,2. Bigarren sektorea %3,5. Hirugarren sektorea %46,8. Eraikuntza %42,5.

Demografia 

2019an 151 biztanle zituen. Horietatik %12,58k 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak %7,28 ziren.

Baliarrain Gipuzkoan biztanle gutxien duten herrietako bat da, Orexarekin batera. Industrializazio prozesuak herria hustu egin zuen XIX. mende amaieratik. 1967. urtean, eta biztanleria galera hori saihesteko, Baliarrain Ikaztegieta eta Orendain herriekin batu zen Iruerrieta herria sortuz. Hiru herriek batera, 800 biztanle inguru zeuzkaten eta 13,7 kilometro koadroko azalera.

Iruerrieta sortu zuten hiru herriak 1991n banandu ziren berriro ere, eta gaur egun independente jarraitzen dute. Herrien batzearen aurretik Baliarrainek 180 biztanle zituen, baina 1991rako ia erdira murriztua zen kopuru hori, guztira 99 biztanle baino ez ziren geratzen. 1970eko hamarkadako industrializazio prozesuak beraz, eragin latza izan zuen herrian, eta hainbat biztanlek herria utzi zuten.

2004tik biztanleriak jaitsiera txiki bat izan zuen, izan ere, eraiki den Ibiurreko urtegiak etxe batzuk eraitsi beharra ekarri zuen. Urtegia 2008rako amaiturik egon zen.

Politika

2007ko udal hauteskundeak 
Bi alderdik aurkeztu zuten hautagai zerrenda azken udal hauteskundeetan Baliarrainen: herriko talde independente batek (Herritarrak izenekoa) eta Alderdi Popularrak. Hauek izan ziren emaitzak:

 Herritarrak: 53 boto.
 Alderdi Popularra: 0 boto.

Emaitza horiekin, Martzelino Dorronsoro Galarraga bihurtu zen Baliarraingo alkate, 53 botorekin (botoen % 100). Alderdi Popularra ordezkaritzarik gabe geratu zen, batere botorik jaso ez zuenez.

2011ko udal hauteskundeak 
Talde independenteak 59 boto lortu zituen, eta PPk 0. Martzelino Dorronsoro izendatu zuten alkate.

2015eko udal hauteskundeak 
Zerrendarik ez zen aurkeztu, eta hauteskundeak errepikatu behar izan ziren sei hilabetera. Tarte horretan Herritarrak taldeak zerrenda osatu zuen. 66 boto lortu zituen. Olatz Iriarte izendatu zuten alkate 2016ko urtarrilaren 9an.

2019ko udal hauteskundeak 
Auzolanean Bizirik taldeak 57 boto lortu zituen. Bederatzi hilean behin alkate kargua aldatzea erabaki zuten.

Alkateak 
Hauek izan dira Baliarraingo azken alkateak:

a 1988. urtean Baliarrain, Ikaztegieta eta Orendain udalerri bihurtu ziren, aurreko Iruerrieta udalerriaren desegitearen ondorioz.

b Zerrendarik ez zen aurkeztu, eta hauteskundeak errepikatu behar izan ziren sei hilabetera.

Kultura

Euskara 

Baliarraingo euskara gipuzkeraren edo erdialdeko euskalkiaren aldaera bat da, zehatzago esanda, erdiguneko azpieuskalkiaren parte den Tolosaldeko euskara da bertan hitz egiten dena. Beterriko euskararekin batera osatzen dute Tolosaldeko hizkerek erdiguneko azpieuskalkia. Herritarren %90,84 euskalduna zen 2016an.

Baliarraintarrek zartagi ezizena dute. Herrian bada jatetxe/aterpetxe bat izen horrekin eta guraso elkarte bat ere bai.

Jaiak 
Baliarrainek abuztuaren 15ean ospatzen ditu bere jaiak, Jasokundearen jaiak.

Ondasun nabarmenak 

 Jasokundeko Andre Mariaren eliza: Herriko parrokia.
 Lopetedi baserria: Jatorriz gutxienez XVI. mendekoa.
 Baliarraingo errota

Baliarraindar ospetsuak 

 Eneko Garmendia (1981): lokotx biltzailea, 2007ko Euskadiko txapelduna.
 Arkaitz Arteaga (1984): segalaria, 2008ko Euskadiko txapelduna.

Ikus, gainera 

 Ikaztegieta
 Iruerrieta
 Orendain

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Baliarraingo albisteak Atarian

 Baliarraingo Udal webgunea
 Baliarrain. SanjoanIturri-Alzagarate ibilbidea eta Ibiur urtegiko ibilbidea lkontratua90.  (2022-12-30). 200 argazki CC-BY-SA lizentziarekin.

Baliarrain