Tió de Nadal

(beste izendapen batzuk: Tió, Tronc de Nadal, Soca, Xoca edo Tronca) Kataluniako mitologiako pertsonai bat da, Eguberrietakoa. Katalunian oso barneratua dagoen ohitura hau Okzitanian (Cachafuòc edo Soc de Nadal) eta Aragoin (Tronca de Nadal edo Toza) ere badago.

Atzealdetik hustutako enbor aurpegidun bat da, burualdean barretina (katalanen txapela tradizionala) duena, eta manta batez estalia dagoena.

Tradizioa 
Abenduan zehar, enborrari jateko eta edateko ematen diote, gero gustuko opariak eman ditzan. Tiók, gauean, ematen diotena jaten du. Gabon gauean katalanek enborrari makilakadak ematen dizkiote, “Tió-ren kanta”abesten duten bitartean. Abestian enbor magikoari opariak emateko eskatzen diote. Gau horretan Tiók, umeekin pozik badago, opariak aterako ditu. Opari hauek gozokiak izan ohi dira; normalean turroia edo barkilloak ().

Jatorria 
Tió hasieran etxeko tximinian erretzen zen enborra zen, bertan bizi zen familiari beroa eta argia “oparitzen” ziolarik, Eguberria ondo pasatzeko. Denborarekin ideia hau gauzatuz joan da; eta gaur egun enborrak argia eta beroa oparitu ordez, gozokiak eta Eguberri ospakizunerako erabiltzen diren opariak ematen ditu.

Kondaira 
Kataluniako masia batean, hainbat mutiko egongelan berotzen ari ziren. Bat-batean, tximiniaren barnealdetik ahots bat entzun zuten:

-Ai banoala, jaisten naizela!

Mutikoek ausartarena eginez jaisteko esan zioten. Orduan tximiniatik Tió lodi bat erori zen. Horren jarraian beste bat. Eta horrela bost aldiz. Mutikoek bost tióak tximiniatik atera zituzten. Orduan bost tióak elkartu egin ziren enbor itsurako agure bat sortuz. Zaharrak masiako jabeari altxor baten kokalekua adierazi zion, eta altxor hori hurrengo egunean baserriko atean joko zuen eskaleari eman beharko ziola adierazi zion.

Tióren abestia 
Kanta hau umeentzat egina denez, oso oroiterraza da. Gaur egun bertsio ugari daude, baina erabilienak hauek dira:

Aragoieraz 
Aragoian abesti desberdinak ezagutzen dira. Hau ezagunena:

Non ospatzen da? 
Katalunian ez ezik, Aragoin ere ospatzen da ohitura hau. Okzitanian ere bada jendea, Tió ospatzen duena, nahiz eta han  edo Tronca de Nadal deitu.

Ikus, gainera 
 Caganer
 Olentzero

Erreferentziak

Kanpo estekak 
  Tió de Nadal feste.org webgunean

Kataluniako mitologia
Aragoiko mitologia
Okzitaniako jaiak
Eguberri pertsonaiak
Ohiturak
Katalanezko hitzak eta esaldiak