Astigarraga

Astigarraga Gipuzkoako ipar-ekialdeko udalerri bat da, Donostialdea eskualdekoa eta, haren barruan, Buruntzaldea elkartekoa.  biztanle zituen . urtean. Astigarraga tradizioz sagardoari loturik dago, bereziki horregatik da ezaguna. Euskal Herrian sagardotegi gehien dituen herria da, 20 baino gehiago.

Geografia fisikoa 
Herri honetatik Urumea ibaia igarotzen da. Mendi famatuena Santiagomendi da, eta bertan sagardotegi bat dago. 2014 arte Arantzazuko Ama izeneko eskola bat zuen, lehen erlijiosoa eta pribatua zena, baina gerora publiko bihurtu zutena. 2014tik Astigarragako Herri Eskola deritzo eskolari.

Mugakideak 
Astigarragak  mugakide ditu iparralde eta mendebaldean Donostia, hegoaldean Hernani eta ekialdean Errenteria.

Auzoak 
 Galtzaur
 Portutxo
 Errekalde
 Ergobia
 Santiago
 Astigarragako bentak
Arrobitxulo

Azpiegiturak

Kultura 

 Sagardoaren museoa
 Santiagomendiko natur eskola eta aterpetxea
 Santiagomendi etnografia parkea
 Udal liburutegia

Hezkuntza 

 Arantzazuko Ama ikastola
 AEK euskaltegia
 Musika eskola
 Kiriketa haur-eskola
 Gaztelekua

Kirola 

 Kiroldegia
 Txomiñenea pilotalekua
 Auzolan pilotalekua
 Zarkumendegiko futbol zelaia
 Probalekua

Gizarte zerbitzuak 

 Zaharren egoitza
 Anbulatorioa

Historia 
1941eko udal akordio baten bidez Astigarraga Donostiaren zati bihurtu zen. 1984ko abenduaren 30ean erreferendum bat egin zuten eta herritarren gehiengoak Donostiatik banatzea erabaki zuen. 1987ko ekainaren 30ean eratu zen Astigarragako udal berria.

Demografia 
1943tik 1987ra Astigarraga Donostiarekin batuta egon zen. Sasoi horretan herriak hazkunde industrial garrantzitsua izan zuen. Desanexioaren ondoren, Astigarragaren populazioak handitzen jarraitu zuen, Donostiaren hazkunde eremuan egoten jarraitzen baitu. XX. mendearen lehen hamarkadan izan zen gorakada batez ere, populazioa %50ean igo baitzen 10 urte horietan.

2019an herriak 6.180 biztanle zituen. Horietatik %11,7k 65 urte edo gehiago zuen. Atzerrian jaiotakoak %7,28 ziren.

Euskara 

Astigarragako euskara gipuzkeraren edo erdialdeko euskalkiaren aldaera bat da, zehatzago esanda, erdiguneko gipuzkeran barne dagoen Beterriko euskara da bertakoa. Koldo Zuazoren arabera, Beterri izan da euskalkiaren bihotza. Zehatzago esanda, Iruñea eta Gipuzkoako itsasbazterra lotzen duen ardatz zatia. Aspaldikoa da ardatz hori, eta haren aldamenetan sortu eta indartu ziren zenbait hirigune. Ardatz horren indarra inguruetara zabaldu zen, eta zabaldutako gaien artean dago hizkera ere. 2016an herritarren %64,74 euskalduna zen.

Ekonomia 
2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: lehen sektorea BEGaren %0,2; bigarren sektorea %17,3; hirugarren sektorea %57,4; eraikuntza %25,2.

Politika

Udal hauteskundeak 

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Bilduko Andoni Gartzia Arruabarrena hautatu zuten alkate. Bilduk gehiengo osoa lortu zuen (zazpi zinegotzi), EAJk bi zinegotzi eskuratu zituen eta Hamaikabat alderdiak beste bi.

2015eko udal hauteskundeetarako Astigarragan hamahiru zinegotzi aukeratu zituzten herritarrek, herriaren hazkundearen ondorioz bi zinegotzi gehiago lortu baitzituen udalbatzak. Bilduren ondorengoa zen Euskal Herria Bilduk zinegotzi bat galdu zuen, seirekin geratuz, eta Euzko Alderdi Jeltzaleak lau irabazi zituen, guztira sei eskuratuz. PSE-EEk, berriz, zinegotzi bat lortu zuen. Hamaikabat alderdia ez zen aurkeztu 2015ean eta, beraz, udalbatzan zituen bi zinegotziak galdu zituen. Emaitza horiekin, nahiz eta alderdirik bozkatuena Euskal Herria Bildu izan, EAJ eta PSE-EE alderdiek EAE mailan egindako akordioari esker Jesús María Santos jeltzalea hautatu zuten alkate.

2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 1.563 boto (7 zinegotzi). EAJk 1.252 boto (5 zinegotzi). PSE-EEk 269 boto (zinegotzi 1). PPk 47 boto. Xabier Urdangarin (EH Bildu) izendatu zuten alkate.

Alkateak 

 Antton Arka alderdikidea ordezkatu zuen hau Auzitegi batek Espainiako bandera "iraintzeagatik" kargua betetzeko gaitasunik gabe utzi zuenean.

Ondasun nabarmenak

Monumentu megalitikoak 
 Txoritokietako Estazio Megalitikoa
 Igoin-Arkolako Estazio Megalitikoa

Eraikin erlijiosoak 
 Astigarragako parrokia 
 Santiagomendi baseliza: Done Jakue bidean kokatutako eliza. Barruan XVII. mendeko erretaula bat dauka.

Eraikin zibilak 
 Murgia jauregia. 1457an su eman zioten, eta hurrengo mendeetan ere sute asko jasan zituen.
Udaletxea. XVIII. mendekoa.
Plazaetxea. Santiagomendi auzoan kokatua. Hau izan zen udaletxea garai batean.

Eraikin militarrak 
 Txoritokietako gotorlekua. XIX. mende amaieran eraikia.

Sagardoa 
Euskal Herriko udalerrien artean, Astigarraga da sagardo gehien ekoizten duena, bertan 20 sagardotegi baino gehiago baitaude: Akelenea, Artola, Alorrenea, Arrizabalaga, Astarbe, Bereziartua, Buenabentura, Etxeberria, Gartziategi, Gurutzeta, Irigoien, Larrarte, Lizeaga, Mendizabal, Mina, Oialume Zar, Oiarbide, Petritegi, Rezola, Sarasola eta Zapiain.

Astigartar ospetsuak 
 Txomin San Sebastian Murua (1886-1964), musikaria.
Norberto Almandoz (1893-1970), organista, musikagilea eta apaiza.
Jose Elzo Azpiazu (1893-1916), idazlea.
Joaquin Iruretagoiena Mendiluze (1898-1958), musikaria.
Ignacio Berasarte (1922-1964), bertsolaria.
 Bernardo Alberro Anabitarte (1927), musikaria.
 Arantxa Arzamendi Sesé (1956) liburuzaina eta kultur eragilea.
 Joseba Barandiaran (1959-1978), poliziak hildako gaztea.
 Xabier Galarreta (1961-), euskal idazlea.
Arantxa Tapia (1963) ingeniaria eta Eusko Jaurlaritzako sailburua.
 Agin Laburu (1985-), bertsolaria.

Erreferentziak

Kanpo estekak 

 Astigarragako albisteak Kronikan
 Udalaren webgunea
 Herritarren webgunea
 Sagardogileen mapa

Astigarraga