Larrasoaña

Larrasoaña (artzibarreraz: Larsuein) Esteribar udalerriko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

Aintzina, udalerri propioa izan zen, baina 1928an Esteribar udalerrira sartu zen kontzeju bezalaz.  biztanle zituen.

Larrasoaña Nafarroako Gorteetan jarlekudun hiria izan zen. Bertako biztanleak larrasoaindarrak (artzibarreraz: larsueindarrak) dira.

Izena 
Larrasoaña edo Larsuein beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 gaztelaniaz: Larrasoaña
 okzitanieraz: La Rosonha
 frantsesez: La Rassoigne

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Risogna (?)
 Larressoyn (1049)
 Larresoin (1049)
 Larrasoain (1057)
 Larrassoain (1072)
 Larresoaing (1075)
 Resogna (1101)
 Larrassoayn (1174)
 Laressonia (1270)
 Larreson (1270)
 Larresoyna (1280)
 Larressoina (1280)
 La Rrassoigne (1361)
 Larrassona (1362)
 Larrasaoyna (1366)
 Larrassoynna (1366)
 La Rosonha (1417)
 Raschona (1496)
 Larrasoaña (1534)
 Larrasoaina (1829)
 Larra-soaña (1874)
 Larrasoaña (1966)

Ezaugarriak

Armarria 
Larrasoañako armarriak honako blasoi hau du:

Geografia 
Larrasoaña Esteriberran dago.

Ingurune naturala eta klima 
Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude Esteribar iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8 °C eta 12 °C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600 mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.

Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.

Estazio meteorologikoak 
Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Zubiriko estazioa da Larrasoañarako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

Historia 
Hiri honen jatorria Larrasoaingo San Agustin monasterioa da, dirudienez X. mendean sortua eta Leirekoari XI. mendean erantsia. Iriberriko planoan, monasteriotik gertu, franko talde bat ezarri zen, eta Antso VI.a Jakitunak Iruñeko forua eman zien 1174n. Frankoen hiribildu berriak Larrasoaña izena hartu zuen XIII. mendean, eta frankoar forua zuelako, Hiri Ona deitu zioten. 1319. urteaz geroztik, idatziz jasota dago Nafarroako Gorteen bileretara joan zela.

1329an, horietako baten egoitza izan zen, non, egun batzuk beranduago, Filipe III.a eta Joana II.a erregeek eman behar zuten zina zehaztu zen. 1427an, hirigune burgesaren konnotazioak galdu zituen, eta, formalki frankoak izan arren, bertako biztanleak, nagusiki, nekazaritzan aritzen ziren.

1366. urtean, Izurri Beltzaren ondoren, bere populazioak 18 su besterik ez zituen. 1928 arte udalerri independentea izan zen, urte horretan Esteribarren sartu zelarik.

Demografia 
 biztanle zituen Larrasoañak.

Politika 
Larrasoañako kontzejua kontzejuburuak eta lau kontzejukidek osatzen dute. Egungo kontzejuburua Argiloa Mangado Gonzalez da.

Kontzejua 
Larrasoañako kontzejua kontzejukidek eta kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Kontzejuburua Argiloa Mangado Gonzalez da. Kontzejukideak 4 daude:

 Edurne Pedroarena Retegui
 Vanessa Arre Coto
 Izaskun Maravi Artieda
 Monica Saez Martinez

Kontzejuburuak 
2011tik, Larrasoañak 2 kontzejuburu izan ditu:

Garraioa 
Autobuses Artieda autobus konpainiak Larrasoaña Iruñearekin batzen du. Autobus lineek, honako ibilbideak egiten ditu:

 Jaurrieta - Abaurregaina - Abaurrepea - Garaioa - Aribe - Garralda - Orreaga - Auritz - Aurizberri - Mezkiritz - Bizkarreta - Lintzoain - Erro - Zubiri - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea
 Eugi - Urtasun - Saigots - Zubiri - Urdaitz - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

Kultura

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Esteriberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen daude Esteribarrera (iparesteribartar eta erdiesteribartar aldaerak) eta Artzibarrera (hegoesteribartar aldaera) azpieuskalkietan. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Esteribarko mintzaira zaharra oso hiztun gutxik dakite. 2007ko udazkenean, Esteribarren ez zegoen esteribarrerazko edo artzibarrerazko euskaldun gutxienik, eta, beraz, bi azpieuskalkiak hilda daude ibarran.

Euskararen Foru Legea 
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 25ek zekien euskaraz.

1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala Esteribar da.

Jaiak 
 Lukingo San Isidro baselizarako erromeria: maiatzaren 14an
Natibitateko jaiak: irailaren lehen asteburuan

Ondasun nabarmenak 

 San Nikolas eliza, XIII. mendeko kristiau eliza.
 Larrasoañako zubia, XIV. mendeko zubia Arga ibaiaren gainean.
 Larrasoañako ospitaleak, Erdi Aroko erromesen ospitaleak.
 Larrasoañako monasterioa, Erdi Aroko kristiau monasterioa.
Larrasoañako presa, Arga ibaian kokatutako multzo hidraulikoa, irin eta errotarekin.

Larrasoaindar ospetsuak 
 Francisco Borda Garde (1940-), Nafar Herriaren Batasungo politikari eta udalerriko alkate izandakoa.

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Esteribar
 Ibarrak (Iruñerria)
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

Kanpo estekak 
 Esteribarko Udalako webgune ofiziala

Larrasoaña