Manuel Irujo

Manuel Irujo Ollo (Lizarra, Nafarroa Garaia, 1891ko irailaren 25a - Iruñea, Nafarroa Garaia, 1981eko urtarrilaren 1a) abokatua eta politikari jeltzalea izan zen. Filosofiako eta Zuzenbideko ikasketak egin zituen. EAJren ordezkaritzat, Espainiako Bigarren Errepublikaren gobernuan ministro izendatu zuten. Manuel Irujo Eusko Alderdi Jeltzaleak izan dituen buruzagi argienetakoa izan da, eta idatzi asko utzi ditu: Instituciones jurídicas vascas (1945), Inglaterra y los vascos (1945), Escritos desde el Partido Nacionalista Vasco (1982an, Bilbon argitaraturiko idazki-bilduma). Politika munduan zuen izaera gartsuaren ondorioz Nafar Leoia ezizenaz ere ezaguna bazen.

Bizitza 
Daniel Irujo Urraren semea zen. Filosofiako eta Zuzenbideko ikasketak egin zituen Deustuko Unibertsitatean eta Salamancan. 1908. urtean sartu zen Eusko Alderdi Jeltzalean, eta Lizarran hartu zuen egoitza 1911. urtean, bere aita hil ondoren. Lizarrako Eusko Etxea sortu ondoren, Nafarroako foru-diputatu aukeratu zuten 1919an (baliorik gabe utzi zuten azkenean hautapen hura) eta 1921-1923. urteetan. Baina presondegian sartu zuten Primo de Riveraren diktaduraren hasieran.

Nafarroako Foru Aldundira itzuli zen 1930ean, eta Madrilgo Parlamentuko diputatu aukeratu zuten Gipuzkoan 1931. urtean. Diputatu izan zen 1936ko gerra hasi arte, eta guztiz nabarmendu zen Hego Euskal Herriko autonomia-estatutuaren aldeko ahaleginetan.

1936ko uztailaren 19an, militarrak Espainiako Errepublikaren aurka altxatu zirenean, Manuel Irujo eta José María Lasarte Eusko Alderdi Jeltzaleko diputatuek militarren matxinada gaitzesten zuen agiria eman zuten ezagutzera Donostiako gobernu zibilean, eta neurri horrek errepublikaren aldekoen artera lerrarazi zituen duda-mudatan zeuden Eusko Alderdi Jeltzaleko buruzagiak. Hasieratik ikusi zuen Irujok euskal gobernu eta armada baten beharra, eta, Errepublikako gobernuak Eusko Alderdi Jeltzaleari ministro-kargu bat izateko aukera aurkeztu zionean, Irujo proposatu zuen alderdi abertzaleak kargu horretarako, Espainiako gobernuak aldez aurretik autonomia estatutua onartzen bazuen. Kargu berezirik gabeko ministro izan zen Irujo, 1937ko maiatzean justizia-ministro hautatu zuten arte.

Jada erbestean, 1941. urtean Londresen De Gaulle jeneralarekin hitzarmen bat sinatu zuen. Herrien Europa bati begira, 1945. urtean Iberiako Nazioen Elkartea bultzatzen saiatu zen, eta Euskadi, Iberiako nazioak eta Europako gainerako nazioak lotuko zituzketen ekimenez eta erakundeez arduratu zen bereziki aurrerantzean.

1977. urtean itzuli zen erbestetik Nafarroara, Manuel Irujo eta senatari aukeratu zuten urte horretan bertan Nafarroan. Nafarroako foru-parlamentari hautatu zuten 1979an, eta 1981ean hil zen Iruñean.

Dekalogoa 
Hauxe da gaztelaniaz idatzitako dekalogo ezaguna, Irujoren ideologia laburbiltzen duena:

Obrak 
 La misión del nacionalismo. (1931)
 Nabarra libre dentro de Euzkadi libre. (1931)
 Navarra ante el Estatuto Vasco. (1931)
 Inglaterra y los vascos. (1945)
 Instituciones jurídicas vascas. (1945)
 La Comunidad Ibérica de Naciones. (1946)
 La Guerra Civil en Euzkadi antes del Estatuto. (1978)
 Escritos en Alderdi 1949-1960 (1981)
 Escritos en Alderdi 1961-1974 (1981)
 Desde el Partido Nacionalista Vasco''. Zazpi liburuki (1982-1984)

Erreferentziak

Bibliografia 

 
  Agirre Arrizabalaga, Patxi. (2022) Manuel Irujo: cristiano, demócrate y vasco. Espainiako Ministerio de Justicia. Secretaría General Técnica

Kanpo estekak 
  Manuel de Irujori buruz "Euskonews"en
 Manuel Irujoren inguruko monografikoa Euskomedian

Lizarratarrak
Nafarroa Garaiko abokatuak
Nafarroa Garaiko politikariak
Nafarroako Parlamentuko parlamentariak
Espainiako ministroak
Nafarroako jelkideak
Euskal Herriko erdal idazleak
Euskal Herriko frankismoaren erbesteratuak
Eusko Ikaskuntzako kideak
Salamancako Unibertsitateko ikasleak
Bilbon hildakoak
Iruñean hildakoak