Behorlegi

Behorlegi Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Garazi eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 13,1 kilometrora. Altuera 299 eta 1 267 metro artekoa da, eta 20,58 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 73 biztanle zituen.

Bertako biztanleak behorlegitarrak dira.

Hergarai ibarreko hiriburua da.

Izena 
Behorlegi beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 frantsesez: Béhorléguy ("behorlegí" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Beorrleguy (1284)
 Behorleguy (1284)
 Beorrlegui (1614)
 Beorlegui (1614)
 Vehorlegui (1614)
 Notre-Dame de Béhorléguy (XVII. mendea)

Etimologia 
Jean-Baptiste Orpustanek dio Behorlegi toponimoa behor eta egi (kokapena adierazten duen atzizkia), hau da, "behorretako tokia", hitzek osatzen dutela.

Geografia 
Behorlegi Hergarai ibarran dago.

Mugakideak

Ingurune naturala 
Herritik gertu, Zuberoako bidean, Behorlegi mendia (1 265 m) dago, euskal mendizaletasunaren ikonoetako bat. Hegoaldeko mendizaleek "Iparraldeko Txindokia" deitzen diote. Erraldoi eder honek Hergarai ibarrak menperatzen ditu, eta Arbailako mendikatearen tontorretako bat da.

Etxeak eta auzoak 
 Herria
 Intxazindaga
 Ihidoia
 Urondoa
 Lekunberrikoborda
 Etxebarnea
 Etxeparea
 Lekunaga
 Etxeberriborda
 Elhorta
 Landerreko Etxola
 Iphastoloko Etxola

Historia 
Hergarai ibarra, Behorlegi buru zuela, 1391n Karlos III.a Nobleak, Nafarroako erregeak, baronia bihurtu zuen, Lurdako gazteluko gobernaria zen Joanes Biarnokoaren alde, erregearen arreba batekin ezkondu zena.

Demografia

Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da.

Politika

Auzapezak

Erakunde publikoak 
2017ko urtarrilaren 1era arte, Arnegi Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.

Garraioa 
Hergarai Bizik eskatutako Garraio Solidarioa zerbitzu presta dio udalerrian.

Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Garazi eskualdeko herri guztiak sailkatu zituen, Arnegi izan ezik, ekialdeko behe-nafarrera euskalkian, Amiküze eta Oztibarre eskualdetan hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Behorlegik nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.

Ondasun nabarmenak 

 Jasokuntzeko eliza

Behorlegitar ospetsuak 

 Mañex Zubiat (1848-1924), bertsolaria.
 Mattin Lerissa (1999), abeslaria.

Irudiak

Oharrak

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Garazi
 Nafarroa Beherea

Kanpo estekak 

Behorlegi