Komunikazio zientziak

Komunikazio-zientziek (gizarte-komunikazioa, komunikologia edo, besterik gabe, komunikazioa) informazioarekin eta giza komunikazioaren ekintzaren efektuarekin lotutako fenomenoak aztertzen eta eztabaidatzen dituzte, bai eta hedabide masiboak, kultura-industriak, kontsumoa eta horiek eraikitzen duten multzo semiotikoa behatzeaz eta aztertzeaz ere. Diziplina arteko ikasketen eremua da, eta kontzeptu teorikoak maiz partekatzen eta esku hartzen dira. Semiotika, psikologia, zientzia politikoa, soziolinguistika, antropologia, informatika, zibernetika eta soziologia bezalako diziplinek lantzen dute, eta tresna analitikoak eta ikasteko metodo propioak lantzen ditu.

Aurrekariak historian 
Antzinaroan, erretorikak ospe handia izan zuen diziplina bezala, eta pertsona bakar batek publiko oso bat konbentzitu zezakeen eredu bezala ikusia izan zen. Greziar klasikoek, Aristoteles, Gorgias eta Sokrates kasu, konbentzitzea komunikazioaren prozesua aurrera eramateko modu bat bezala aipatu bazuten ere, gaur egun, euren planteamenduak gizarte konplexu baten ikuspuntu garaikidetik aldenduta geratu dira: bere analisiak, giza komunikazioaren maila logiko-semantikoan soilik jartzen zuen arreta, eta publikoarekiko interes gutxiago izan zuen, eta ez zuen atzera elikaduran interesik izan. Erretorika duela 2300 urte baino gehiago egin zen, eta behaketa enpirikoan oinarritutako bere lana komunikazioaren azpiegitura handiaren oinarria izan zen.

Gutenbergen inprentaren asmaketatik hasi eta haren ondorio eta ondorioekin komunikazioa aipatzea posible den arren, 1920ko hamarkadara arte ez ziren egin propagandaren eraginari buruzko lehen azterlan eta ikerketak, mundu gerrak seinalatutako Europaren testuinguruan, Alemania eta Italiako erregimen faxisten igoerarekin batera.

Eskolak

Europako eskola 

 Eskola marxistak: marxismotik ikusitako komunikazioaren teoriak pertzepzio desberdinak ditu:
 Masa-gizartearen teoria: komunikazioa botere politiko eta ekonomikoa dutenek manipulatzen dute eta, beraz, mezua botere horien zerbitzura dago. Baliabide masiboak botere horien tresnak dira, mundu irreala, manipulatua, benetakotasunik eta sormenik gabea sortzen dutenak.
 Ideologia alemana: Marxen arabera, gizartean nagusi diren ideiak boterean dagoen klasekoak dira eta, beraz, bitarteko masiboak elitearen tresnak dira.
 Frankfurteko Eskola: Marcuse eta II. Mundu Gerran Estatu Batuetara ihes egin zuten komunikazioaren beste teoriko batzuk masa-kulturaren pentsamendua garatu zuten, non esaten duten kapitalismoak komunikazioa eta kultura manipulatzeko makineria boteretsu bat garatu zuela, mundu osoan nagusi zen klasearen boterea bermatzeko.
 Birminghamgo Eskola: Stuart Hall humanismoan oinarritzen da eta, bere burua marxistatzat ez duen arren, klase egitura komunikazioaren teoria ulertzeko ezinbestekoa dela uste du. Ohore ematen die adierazpen kulturalei, bereziki sektore masiboetatik datozenei, funtsezkoak baitira komunikazio-prozesuen erreakzioak ulertzeko.
 Psikologia soziala: Kurt Lewinek, Berlingo Unibertsitatetik, gizabanakoaren portaeraren teoria garatu zuen, bere ingurune sozialak eraginda. Lewinek Alemaniatik ihes egin behar izan zuen nazien garaian, eta behin betiko Estatu Batuetan kokatu zen, non Iowako Unibertsitateko psikologia sozialeko ikasketa elkarteko presidente izan zen, eta, ondoren, Massachusettseko Teknologia Institutuan talde dinamikarako ikerketa zentroa sortu zuen.
 Eskola katolikoa: eliza katolikoak komunikazioaren teoriari egiten dion ekarpena Vatikanoko II. Kontzilioaren ospakizunetik aurrera ematen da bereziki, "Komunikazio sozialaren tresnei buruzko Dekretua" (Inter mirifica) aldarrikatuz, ikuspegi humanista batetik eta komunikazio, gizarte eta kulturarekiko erabateko kezkarekin. Komunikazio sozial terminoa teoriko katolikoetatik abiatzen da, XX. mendearen bigarren erdian giza gizartea psikologiatik, soziologiatik eta antropologiatik ulertzeko berebiziko garrantzia duen eremu gisa definituko dutelarik. Komunikabideek askotan fikziozko errealitate bat agertzeko arriskua izango lukete, eta horren aurrean gizabanakoak deskubritzeko adi egon beharko luke. Hedabideak herrien garapenaren zerbitzura jar daitezkeen tresna boteretsuak dira. Komunikazioak ekonomiaren eragin handia duenez, eta, beraz, talde boteretsuek manipulatu ohi dutenez, beharrezkoa da kode etiko zorrotz bat defendatzea, komunikazio-prozesu sozial konplexu horretan arbitro izan edo arautzeko. Ludovico Carracciren ustez, hizkuntza orok ondorio antropologiko eta soziala du ezinbestean. Bestalde, komunikabideek kultura berri bat eta pentsamolde berri bat dute, eta, beraz, beharrezkoa da parte hartzea eta faktore etikoa indartzea.
 Espainiako Komunikazioaren Teoria: espainiarren ekarpenari dagokionez, latinoamerikar eskolan arakatu behar da. Alemaniar, poloniar eta Erdialdeko Europako beste herrialde batzuetako teorikoek, nazien jazarpenen ondoren, Estatu Batuetara emigratu zuten bezala, antzeko egoera bat gertatuko zen Espainiako gerra zibilean, intelektual asko, euren kulturarekin antzekoagoak ziren Latinoamerikako herrialdeetan babesa bilatzera behartu zituena, eta, euren lankide latinoamerikarrekin batera, eskola hori eratzen lagundu zutenak, Estatu Batuetako eskolarekin kontrastean. Gaur egun, espainiar teorikoek komunikazioaren teoria kritikoa deritzotena planteatzen dute, Frankfurteko Eskola inspiratzen duena, KELek bere hastapenetan izan zuen bezala.

Eskola estatubatuarra 

 Estatu Batuetan Claude Shannon nabarmentzen da informazioaren teoriarekin eta Norbert Wiener bere zibernetikarekin 1948tik. Shannon telekomunikazioetan ingeniaria zen, eta, beraz, komunikazioaren edo informazioaren teoria matematikoa landu eta formulatu zuen. Teoria horretan, mezuak, horiek transmititzeko bitartekoak, biltegiratze-moduak, gizarte oso teknifikatuen funtzionamendurako ezinbestekoak ziren bitarteko berriak zentzuz sortzeko eta erabiltzeko aukera aztertu zituen, eta komunikazioa bateratzeko teoria bat sortzeko beharra planteatu zuen. Bere teorian hiru mailatan jarduten zuen komunikazioak: A) Prozesuaren maila fisiko hutsa, konektatzen dituen telefono-sistemak ematen duena. Maila hau komunikazioetan ingeniariari interesatzen zaio. B) Bigarren maila semantikoa da, hitz egiteko erabiltzen duten hizkuntzak eta hizkuntzaren beste forma guztiek ematen dutena. C) Hirugarren maila soziokulturala, komunikazioaren alderdi guztiak biltzen dituena.

Chicagoko Unibertsitatea du ardatz eta XX. mendearen hasieran hasi zen garatzen. Eskola honi hasieran lotutako izenak Charles Cooley, John Dewey eta Herbet Meady izan ziren, metodo soziologikoa bezalako metodologia zientifiko zehatz batetik komunikazioaren azterketa planteatzen lehenak. Horiekin, komunikazioa ikuspegi mekaniko igorle-kanal-hartzaile batetik baino ez da ikusten, eta fenomeno kultural zabalago batetik aztertzen da.

Komunikazio zientzietako lan arloak

Harreman publikoak 
Harreman publikoak komunikazio estrategikoko ekintzen multzo bat da, denboran zehar koordinatua eta jarraitua, eta helburu nagusia publikoekiko loturak sendotzea da, publiko horiek entzun, informatu eta konbentzituz, oraingo eta etorkizuneko ekintzetan adostasuna, fideltasuna eta babesa lortzeko.

Harreman publiko deritzo alderdi interesdunen edo xede-merkatuaren arteko lotura ezartzea helburu duten tekniken multzo bati. Helburuak lortzeko, komunikazio estrategikoko ekintza-kate bat erabiltzen da. Lortu nahi den emaitzaren arabera, harreman publikoetako teknikariak saldu, eragin, sustatu, irudia aldatu edo bezeroaren interesak ezagutarazi nahi ditu. Horretarako, publizitatearen, marketinaren, diseinuaren, politikaren, psikologiaren, soziologiaren eta kazetaritzaren metodoak, teoriak eta teknikak erabiltzen ditu. Gaur egun, komunikabideetako edukien % 80 harremangile publiko baten ekintzatik datorrela uste da.

Edward Bernays diziplinaren sortzailea eta lehen teorialaria da. Bere postulatu eta prozedura askok, bere amaren anaia Sigmund Freudek hasitako psikoanalisiaren ikerketan aurrekaria dute.

Komunikazio politikoa 
Komunikazio politikoa zientzia politikoaren arloa da, eta informazioaren produkzioaz, hedapenaz, hedapenaz eta ondorioez arduratzen da, bai komunikabide masiboen bidez, bai pertsonen arteko komunikabideen bidez, testuinguru politiko batean. Horren barruan sartzen dira, besteak beste, komunikabideen azterketa, politikarien diskurtsoen azterketa eta prozesu politikoan eragiten saiatzen ari direnen azterketa; baita publikoaren arteko elkarrizketa formal eta informalena ere.

Erakunde politikoak informazioa sortzeko subjekturik garrantzitsuenetako bat dira gizartean, eta haien informazioak, funtsean, politikoak dira. Erakundeen komunikazio politikoko teknikek ezaugarri bereiziak dituzte hauteskunde-teknika hutsetatik, eta politikaren eta komunikazioaren arteko harremanaren eraginkortasunari egiten diote erreferentzia zuzenago.

Estrategia horien helburua honako hauek dira: boterea erabiltzea, erakundeek hartutako erabakiak beren gain har ditzaten; boterea erabakietan parte hartzen dutenen artean banatzea; eta ondasun publikoa gauzatzea, gizartearekiko betebeharra baita ordezkatzen duten gizarteari zuzenean eragiten dioten erabakiak komunikatzea.

Erakunde-komunikazioa 
Erakunde-komunikazioa (komunikazio korporatibo edo erakunde-komunikazio gisa ere ezagutzen dena erakunde publiko bat denean) erakunde konplexu baten barruan mezuak igortzeko eta jasotzeko prozesuan datza.

Miguel Antezanaren ustez (2005), komunikazio korporatiboa enpresen informazio- eta komunikazio-prozesuen multzoari dagokio, hainbat arlotan eta helburu partikularrekin, eta helburu-publikoei irudi estrategikoa helarazteko diseinatzen dira.

Prozesuak ez dira soilik informatiboak (igorlea-mezua-hartzailea), baizik eta komunikaziozkoak ere badira, atzeraelikadura edo feedbacka beharrezkoa baita. Komunikazio korporatiboa prozesu sistematiko gisa ezartzen da, eta, prozesu horretatik abiatuta, pertsonak, prozesuak eta antolaketa-egitura integratzen eta osatzen dira, erakunde-aztarna bat garatzeko, kontzeptuzko, ikusizko eta jokabidezko nortasunaren osagaietatik abiatuta. Nomenklatura edo antolaketa-kode bat ezartzen da, bere izaera eta izen soziala oinarri hartuta, eta antolaketa-ekintza guztiak bultzatzen ditu, irudi globala proiektatzeko kontzeptu korporatibo egokia sortuz. Komunikazio-prozesuak, beraz, gizabanakoen antolaketa, integrazioa eta osagarritasuna ezartzen ditu lorpen komunak lortzeko, eta funtsezko elementua da enpresen eta erakundeen kudeaketan; izan ere, korporazioaren esparruan komunikazio txarra izateak eragin handia du haien kulturan eta, ondorioz, haien antolaketa-giroan, eta horrek bikaintasun-adierazleak eragiten ditu, hala nola produktibitatea eta kalitatea.

Kazetaritza 
Kazetaritza, oro har, informazioak lortzean, tratatzean, interpretatzean, idaztean eta hedatzean datzan jarduera profesionala da, gizarte-komunikabideen bidez, hala nola prentsaren, irratiaren, telebistaren eta Interneten bidez.

Kazetaritzaren helburu nagusia herritarrei informazio egiazkoa eta egokia ematea da, gizartearen aurrean beren eskubideak balia ditzaten.

Jose Luis Dader Informazio Zientzietako espezialistak adierazi duenez, kazetaritza gizartearentzat garrantzitsuak diren gertakariak ezagutarazteko metodoa izateaz gain, garrantzitsutzat eta egiazkotzat egiaztatutako informazioa biltzea, egiaztatzea, laburtzea eta argitzea ere konbinatzen duen zientzia da, herritarrek interes publikoko gaien edo beren bizitzei eragin diezaieketen gaien jarraipen zehatza egin behar dutenean interesik gabe laguntzeko.

Diziplina gisa duen sailkapena oso eztabaidatua da, oro har komunikazio-zientzietan, baina hainbat herrialdetan soziologiari atxikitzen zaio, eta, batzuetan, zientzia politikoari, azken gizarte-zientzia horrek berezkoa duen komunikazio politikoaren adarraren barruan.

Kanpo estekak 

Komunikazio zientziak