Reggae

Reaggae jamaikar jatorriko musika generoa da, skaren eta rocksteadyaren hurrengokoa. Rastafari mugimenduari oso lotuta dago.

Historia

Jaiotza 

Reggaea, gaur egun ezagutzen dugunaren aitona, 1960ko hamarkadan jaio zen. AEBetako R&Ba eta Jamaikako momentuaren arteko maitasun harremanak skaren sorrera ekarri zuen. Urte alaiak ziren haiek: Jamaikak britainiar kolonia izateari utzi zion, formalki behintzat, 1962an independentzia lortu zuenean. Etorkizun hobearen esperantzarekin sortu zen ska musika, alaia eta dantzagarria. Ez zuen asko iraun: kolonialismo batetik bestera igaro ziren eta berehala AEBetako dirudunek, eguzki izpien egarri, uhartea bereganatu zuten. Rocksteady deitu zioten, turistentzat aproposak ziren erritmo eta letra goxoak, azukrez gainezka, zituen musikari.

Urteak pasa eta familia boteretsu batzuk salbu, miseria gorrian eta esperantzarik gabe bizi ziren jamaikarrak. Independentziak ez zien espero zuten bizimodua ekarri eta musika bihurtu zen, erlijioa eta ganjarekin batera, aurrera egiten lagundu zien euskarria. Marcus Garveyren esanek begiak ireki zizkien eta beltza izatea ona zela eta beltz izateagatik harro sentitu behar zirelako mezuak reggae musikaren bidez zabaldu ziren, irrati eta sound systemen bozgorailuak lagunduta. Garai berri baten sorrera zen.

Urrezko aroa 
1970eko hamarkada reggae musikaren urrezko aroa izan zen, bai musikaz eta baita eduki eta sentimenduei dagokienean ere. Musika jaioberriaren indarra geldiezina zen eta besteak beste, Bob Marley bezalako abeslari eta musikari apartei esker, mundu osora zabaldu zen, zeharkatzen zuen mundu hori eraldatzeko gogo biziarekin. Diskogintza alorrean, garai ilunak izan ziren reggaearentzat baina, zorionez, egun, hainbat reggae zaletu eta diskoetxeen arkeologi lan izugarriari esker, ustez galduta zeuden edota lortzeko oso zailak ziren garai hartako altxor ugari berreskuratzen ari dira. Azpimarratzekoa da Blood & Fire, Pressure Sounds edota, azken aldian, Trojan bezalako diskoetxeak egiten ari diren lana.

1980ko hamarkada 

1980ko hamarkadaren etorrerarekin eta Bob Marleyren heriotzak ekarritako kolpearekin, gauzak nahasten hasi ziren reggaearen munduan. Sound systemetan animatzaile gisan hasi ziren hizlariek edo toasterrek beren estiloa sortu dute eta, dagoeneko, U-Roy, Big Youth, Dennis Alcapone eta antzeko aitzindariek belaunaldi berriaren etorreraren berri dute: Dillinger, Scotty, Yellow Man, Charlie Chaplin, e.a. Jarrerak aldatzen hasi dira. Dancehall-ak lehen pausoak eman ditu eta produkzio berriak nagusitzen dira: Sugar Minott, Don Carlos, Barrington Levy, Triston Palmer, Michael Prophet... Hamarkadaren azken urteekin batera eta teknologia berrien aurrerapenekin, reggaeak janzkera berria izan zuen: erritmo kaxak, sintetizadoreak, samplerrak...

Gaur egun 
Gaur egun ere, Bob Marleyren doinuak nonahi entzun daitezke, mundu osoan. Bestalde, reggae musikaren adarra den raggamuffin edo ragga estiloak badu zabalkundea zenbait herrialdetan, nahiz eta Euskal Herrian (Hegoaldean bereziki) ia ez den entzuten.

Rastafariak 

Reggae musikak lotura estua du rastafari erlijioarekin. Erlijio gehienekin gertatu bezala, rastafarismoak ere interpretazio asko ditu, eta urteekin aldatuz joan dira. Aldaketarik gabe mantendu direnak ere egon badaude, eta rasta gehienek errespetatzen dituzte, gutxi gorabehera. Adibidez, rastafariek debekatuta dute alkohola edatea, tabakoa erretzea eta arraina edota haragia –bereziki txerrikia– jatea. Gatza ere debekatuta dute. Gorputzaren eta arimaren garbitasuna adierazteko Ital hitza erabiltzen dute, naturala, garbia ez den guztiak izpiritua zikintzen duelako eta ezin dute onartu. Rasta erlijioaren jarraitzaileen paradisuak Zion du izena. Hiltzen direnean, beraz, Zion izeneko lurraldera doazela uste dute.

Elikadura kontuetan dituzten debekuez gain, rastafariek debekatua dute ilea, bizarra edota gorputz-atalak moztea ere. Hau dela eta ilea neurrigabe hazten zaie, eta beltzek ilea oso kizkurra dutenez, dreadlock izeneko txurroak sortzen zaizkie.

Arau eta betebehar horiek zintzo betetzea konpromiso erlijiosoaren eta fededun zintzoaren adierazgarri dira. Hala ere, azkenean bakoitzak ahal duen neurrian edota nahi duen heinean betetzen ditu eta ezin da orokortu. Txurroak daramatzaten guztiak ez dira rastafariak. Haien estetika gustatzen zaielako eramaten dituzte askok eta gauza bera gertatzen da marihuanarekin. Erretzaile guztiak ez dira rastak eta belar “sakratua” erretzen duenari ez zaio derrigor reggae musika gustatu behar. Eta alderantziz: reggaearen zale guztiek ez dute nahitaez erretzaile amorratuak izan beharrik, nahiz eta askok hala uste duen. Ukaezina da, ordea, reggae musikak, rasta erlijioak eta marihuanak lotura estua dutela.

Ganja 
Rastafarien iritziz, marihuana jakinduriaren belarra da eta belar hori erretzea Jainkoarekin harremanetan jartzeko bitartekoa da, erritu erlijiosoa. Erretzeaz gain, belarrari erabilera ugari ematen diote: janariari botatzeko, infusioak egiteko, sendabelartzat...

Reggae musikariak

Euskal Herrikoak 
 Basque Dub Foundation
 Potato
 Fermin Muguruza
 Ttak!
 Green Valley
 Xiberoots

Atzerrikoak 
 Bob Marley
 UB40
 Jimmy Cliff
 Burning Spear

Afrikakoak 
 Alpha Blondy, (Boli Kosta)
 Tiken Jah Fakoly, (Boli Kosta)

Kanpo estekak 

Reggae musika
Jamaikako musika
Gizateriaren Kultura Ondare Immateriala