Rafael Moreno

Rafael Moreno Arantzadi (Bilbo, Bizkaia, 1892ko maiatzaren 23a – ib., 1922ko martxoaren 1a), Pitxitxi —— izengoitiz ezaguna, futbolaria izan zen, Athleticeko jokalaria.

Bizitza 
Pitxitxi 1892ko abuztuaren 8an jaio zen, Bilboko Andra Maria kaleko 10ean. Bere aita Joaquín Moreno Goñi izan zen, 1896 eta 1897 artean Bilboko alkatea izandakoa. Gainera, Euskal Herriko bi intelektual handiren iloba zen: Miguel Unamunorena eta Telesforo Aranzadirena. Hala ere, Rafael kirolean nabarmendu zen. Xabalina-jaurtiketan Bizkaiko txapeldun izan zen, eta futbolean gailurrera heldu zen, Athleticeko jokalaritzat.

11 urte zituela futbolean berekin jokatzen zuten mutil handiagoengandik jaso zuen bere euskal goitizen hori: izan ere, euskaraz pitxitxi esaten zaie ume txikiei, txeraz. Raimundo bere anaiak horrela izendatu zion. Eskolapioetan ikasi ondoren, Deustuko Unibertsitatean sartu zen, zuzenbidea ikasteko asmotan. Baina ez zuen irakasgai bat ere gainditu eta aitak Udalean lanpostu bat bilatu zion. Hala ere, handik gutxira, Merodio anaien siderometalurgian lanari ekin zion.

Ordurako 1911ko Errege Kopako finalean jokatu zuen, noiz Athletic Clubek orduan bere taldea zen Bilbao FC (nolabaiteko Athleticeko filial bat) 4 eta 1 irabazi zuen. Pitxitxik bere taldearen gol bakarra sartu zuen. 1911n jada Athletic Clubean jokatzen zuen, baina 1913ko martxoaren 17ra arte ez zuen partida ofizial batean debutatu. Egun hartan Athleticek Errege Kopako partida batean Real Madridi 3 eta 0 irabazi zuen. Pitxitxik bi gol sartu zituen partidako lehen hamaika minututan.

Handik gutxira, urte hartako abuztuaren 21ean San Mames inauguratu zuen partidan lehen gola eskuratu zuen. Partidan Athletic Club eta Racing de Irún bana gelditu ziren. Bi hilabete beranduago, Atotxako futbol zelaiaren estreinako partidan lehen gola ere eskuratu zuen. 1915eko Kopako finalean hat-trick bat lortu zuen (Athleticek RCD Espanyoli 5 eta 0 irabazi zion) 1921eko maiatzaren 8an bere azken partida jokatu zuen. Urte hartako Errege Kopako finala zen eta Athleticek Atlético de Madridi 4 eta 1 irabazi zion. Pitxitxi ohitura bitxia zuen: buruan beti zapi zuri bategaz jokatzen zuen.

1913. urtean egin zuen Athletic taldearekin debuta. Guztira, zortzi denboraldi egin zituen taldean, 1912tik 1920. urtera bitarte. Lau Errege Kopa irabazi zituen, eta Anberesko Joko Olinpikoetan zilarrezko domina lortu zuen. Espainiako selekzioarekin bost aldiz jokatu zuen. Athleticerako 83 gol eskuratu zituen 89 partidatan, Iparraldeko Eskualdeko Txapelketan eta Kopan. Anberesko Jokoetatik itzultzerakoan kritika latzak jasan zituen, zaleek bere maila izar batekoa ez zela esaten baitzuten. Kritika hauek futbola uzteko erabakia hartzera behartu zuten.

Futbol ondoren 
Erretiratu ondoren, 29 urterekin, arbitro bihurtu zen. Urtebete beranduago hil zen, 1922ko martxoaren 1ean, 30 urte bete baino pare bat hilabete lehenago. Heriotzaren zergatia ez da zehatz ezagutzen. Bertsiorik onartuenak, tifusarekin loturiko prozesu bat adierazten du, ziur asko, egoera txarrean zeuden ostrak hartzeagatik.

1926ko abenduaren 8an, Athletic Clubek omenaldi bat egin zion Ricardo Irezabal Goti klubeko presidentearen ekimenez, San Mamesko Erruki etxeko harmailan Quintín de Torre eskultore bilbotarrak egindako bere busto bat jarriz. Inauguraziorako omenaldi-partida bat jokatu zuten Arenas Cluben kontra eta Athleticek 7 eta 2 irabazi zuen. Bustoak hirutan aldatu zuen kokalekua: 1953an, tribuna nagusia eraiki zenean; 1982an, Munduko Futbol Txapelketaren egoitza izateko estadioa egokitu zenean; eta 2013an, San Mames berria eraiki ondoren. Harrezkero, bustoa aldageletako tunelaren irteeran dago.

Aurelio Artetaren Idilioa kirol zelaian margolan ospetsu batean Pitxitxi eta bere neska-lagun (eta gerora emazte) Avelina Rodríguez agertu ziren. Beste bertsio batzuen arabera Ignacio Zuloagaren iloba zen Dolores Zuloaga eta Jose Maria Belaustegigoitia dira agertzen direnak..

Pitxitxi orduko golegilerik onenetakoa izan zen, eta, bere lorpenen errekonozimendu bezala, Marca espainiar kirol egunkariak, jada desagertua zegoen Arribarekin batera, bere izena eman zion denboraldi bakoitzean Espainiako futbol Ligako golegile nagusiari emandako garaikurrari, Pitxitxi saria. Lucio del Álamok izendaturiko garaikur hau, lehen aldiz 1952-53 denboraldian eman zuten, eta Espainiako futbolaren banakako garaikurrik garrantzitsuenetako bat da.

Ohitura denez, talde batek San Mamesen lehen aldiz jokatzen duen bakoitzean, bere kapitainak, gidari eta anfitrioi lanak egiten dituen Athletic Clubeko kapitainarekin batera, Pitxitxi omentzen du, bere bustoaren ondoan lore sorta bat utziz.

Espainiako selekzioa 
Espainiako selekzioarekin bost aldiz izan zen internazionala. Bere debuta 1920ko abuztuaren 28an izan zen, Foresten jokatu zuten Danimarkaren aurkako partida batean (Espainiak 1 eta 0 irabazi zuen). Joko Olinpikoetako partida hau espainiar selekzioaren lehen nazioarteko partida ofiziala izan zen. Txapelketan Espainiak zilarrezko domina lortu zuen eta Pitxitxik gol bat sartu zuen Herbehereetako selekzioaren aurkako bigarren postua lortzeko finalean.

Ibilbidea

Tituluak

Eskualdeko Txapelketak

Errege Kopak

Iruditegia

Erreferentziak

Kanpo estekak 

Bizkaiko gizon futbolariak
Bilbotarrak
Tifusak hildakoak
Bilbon hildakoak
Athleticeko futbolariak 1910eko hamarkadan
Athleticeko futbolariak 1920ko hamarkadan
1920ko Udako Olinpiar Jokoetako futbolariak
Olinpiar Jokoetako dominadunak futbolean
1920ko Udako Olinpiar Jokoetako dominadunak