Altzola (Elgoibar)

Altzola Elgoibarko iparraldean dagoen auzoa da, Mendarorako bidean eta Deba ibaiaren ertzean kokatutakoa. Historikoki, Altzolak berebiziko garrantzia izan zuen Behe Erdi Arotik aurrera, Gaztela eta kostaldearen arteko merkataritza bidean askotariko produktuak kabarretan ibaiz garraiatzeko abiapuntua zelako. XIX. mendetik aurrera ur mineralen ustiaketa hasi zen, hasieran bainuetxe eta ostalaritza arloan, eta gero ur botilatuaren ekoizpenean.

Geografia 

Historikoki, etxe eta lonjak ibaiaren eskuin aldean kokatzen ziren. Ibaiaren ezker aldean baratzak, etxe bakarren bat, eta zubi ondoan San Anton eliza eta ospitala zeuden. San Anton eliza egon zen lekuan gero Bainuetxeko sukurtsala egon zen eta 1996ean Zubia jatetxea aurkitzen zen.

Historia 

Antzinan Mendaroko bailaran kokatzen bazen ere, Altzola Elgoibarko auzo da azken herri hau sortu zenetik, 1346tik alegia.

Altzola garraio ontzien portu garrantzitsua izan zen Debara arte doan ibaiaren tartean. Burdinolekin lotutako gaiez gain (lehen aipu dokumentala 1442koa da), Gaztela aldetik ekartzen zen artilerako ere puntu estrategikoa zen; horraino mandoz garraiatutako fardelak bertan itsasora zuzenean eramateko aukera baitzegoen, ala edo gallupa izeneko enbarkazioetan, denbora eta dirua aurreztuz. Auzoko biltegietan salgai asko pilatzen ziren: Gasteiztik etorritako artilea; Leintz-Gatzagatik etorritako zamarien generoa; Arrasateko altzairua; Oñati, Elgeta eta Elorrioko azkonak eta pikak; Bergara, Soraluze, Elgoibar eta Ego ibarreko armak; bale-koipea, bakailaoa, linazia eta beste.

Halere, dokumentazioan "puerto fluvial de Alzola" honen aipuak ugariak izan arren, historiografian ez da hainbeste ikertu izan. Adibidez, Esteban Garibaiek Deba ibaiaren ibilbidea deskribatzearekin batera aipatu zuen Altzola, 1571ean, Elgoibarri zegokion zatian zera adieraziz: "media legua más abaxo está el lugar de Alzola, de donde se navega este río hasta el mar con barcos pequeños, que llaman alas, que son largas y angostas al modo de las góndolas venecianas, en las quales baxan y suben muchas mercadurías".

Bizkaiko Meatzaldetik zetozen itsasontziek, esate baterako, ibaian gora egiten zuten Iruroguen (Iruroin) izeneko errenteriaraino, Debatik 3 bat kilometrotara. Puntu horretan ibaiaren sakonera txikiak garraio mota aldaketa eskatzen zuen, eta generoa (itsasuntzi bakoitzak 400 kintal garraiatzen zituen) ur ertzeko harritzan lagatzen zen, ibaian gora eramango zuten alak etorri arte (20 bat zmtako zingoa zutenak). Iruroguen ez zen Deba eta Altzola arteko errenteria bakarra, beste puntu batzuetan ere (Aunçuriça, Recabarren, Astigarribia) deskarga eta kontroleko gune gehiago baitzeuden.

Burdinoletako arduradunen ohizko bilerak San Anton elizan egiten ziren.

Negozioaren beste zati handi bat bale-koipeari zegokion. Altzolan biltegi asko zeuden, Andaluziatik ekarritako buztinezko tina handiekin. Tina hauek itsasotik ekarritako bale-koipea gordetzeko alokatzen ziren; hortik saldutako koipea zahagietara aldatzen zen, zamarietan Gasteiz eta Gaztela aldera eramateko. Esate baterako, 1546 urtean Andres de Alzolaren etxean (Olaetxeako biltegia, agian?) 63 tina zeuden, eta haien alokairua (bakoitzarengatik 5 erreal eta erdi urtean) bere diru iturri nagusia zen.

XVI. mende amaieran, ibaiaren ezker aldean beste eliza bat eraiki zen, bertako semea zen frai Domingo Altzola apezpiku domingotarrak Guadalajaratik (Mexiko) bidalitako oinplano eta diruari esker.

Demografia eta biztanleria 
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 193 biztanle ditu.

Monumentuak 
 Torrekua dorretxea.
 Olaetxea dorretxea.
 Albizkua etxea: XVII. mendeko eraikin barrokoa da.
 Aurretxea Jauregia: XVII.-XVIII. mendekoa.

Garraioa 
 Altzolako geltokia

Erreferentziak

Ikus, gainera 
 Altzola (Aia)
Altzola dorretxea edo Olaetxea (Altzola)
Torrekua edo Altzola dorretxea (Elgoibar)

Kanpo estekak 
  Elgoibarko udal webgunean
  Altzolako baserriak

Gipuzkoako herriak
Elgoibarko auzoak