Martxoaren 31

Martxoaren 31 gregoriotar egutegiaren urteko laurogeita hamargarren eguna da, 91.a bisurteetan. 275 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 1937 - Italiako armadako hegazkinek Durango bonbardatu zuten.
 1982 - Eusko Jaurlaritzak Izkiko natura parkea izendatu zuen.
 1983 - Radio Euskadi lehebizikoz aireratu zen.
 1997 - Uharte Arakilgo tren istripua: Uharte Arakilen izandako tren-istripu batean 18 pertsona hil ziren.
 2017 - Durangoko bonbardaketaren 80. urteurrena oroitu eta hainbat ekitaldiekin biktimak omendu zituzten.

Mundua 
 1492 - Errege-erregina Katolikoek juduak kanporatzeko dekretua sinatu zuten.
 1909 - Serbiak Austria-Hungariako inperioaren Bosnia-Herzegovinaren anexioa onartu zuen.
 2005 - Terri Schiavo hiltzeko bere gogoa erakutsi zuen emakumea, bere Floridako etxean hil zen.

Arte eta kultura

Euskal Herria 
 1983 - Radio Euskadi lehebizikoz aireratu zen.

Mundua 
 1999 - Wachowski anaiek zuzendu eta idatzi, eta Keanu Reeves eta Laurence Fishburne aktoreek antzeztutako The Matrix filma estreinatu zen.
 2012 - Belfasten RMS Titanic itsasuntzi famatuari buruzko Titanic Belfast museoa inauguratu zen.

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria

Mundua

Kirolak

Euskal Herria 
 2018ko Miguel Indurain Sari Nagusia: Alejandro Valverde espainiarra garaile.

Mundua

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1366 - Petri Nafarroakoa, Nafarroako infantea eta Mortaingo kondea (h. 1412).
 1567 - Sancho Alkiza, gipuzkoar itsastar eta funtzionarioa, Venezuela, Guyana eta Kubako gobernadorea (h. 1619).
 1656 - Juan Andrés Ustaritz, nafar merkataria eta politikaria (h. 1718).
 1857 - Balbino Garitaonaindia, bizkaitar idazlea (h. 1916).
 1882 - Manuel Arantzadi, nafar politikari jeltzale eta abokatua (h. 1942).
 1886 - Amadeo Gartzia de Salazar, arabar mediku eta futbol entrenatzailea, Deportivo Alavéseko entrenatzailea (h. 1947).
 1887 - Jose Maria Usanditzaga, donostiar musikagilea, konpositorea eta piano-jotzailea (h. 1915).
 1888 -
 José María Mateos, bizkaitar kazetari eta entrenatzailea (h. 1963).
 Alberto Matxinbarrena, gipuzkoar futbolaria (h. 1923).
 1900 - Amadeo Marco, nafar politikari karlista (h. 1987).
 1905 - Amadeo Labarta, euskal herritar futbolari eta entrenatzailea (h. 1989).
 1912 - Luis del Campo, nafar sendagilea (h. 1995).
 1921 - Felix Bidaurreta, nafar txirrindularia (h. 2018).
 1924 - Manuel Barrenetxea, bizkaitar futbolaria (h. 1998).
 1935 - Adolfo Pérez Marañón, Marañón, nafar futbolari ohia.
 1956 - Mikel Mendizabal, gipuzkoar bertsolaria.
 1958 - Jose Ramon Zabala Agirre, gipuzkoar institutuko irakasle eta literatura-kritikaria.
 1961 - Belén Cruz, gipuzkoar aktorea.
 1965 - Miriam Urkia, euskal hizkuntzalaria, euskaltzain urgazlea eta UZEIko Lexikografia Saileko burua.
 1966 - Nerea Ahedo, bizkaitar politikari jeltzalea.
 1970 - Urko Aiartza, gipuzkoar abokatu eta politikaria.
 1973 - Gabriel Esparza, nafar kirolari ohia, taekwondon aritua.
 1974 -
 Odon Noblia, lapurtar idazle, eskultore eta irakaslea.
 Nerea Riesco, bizkaitar kazetari eta idazlea.
 1975 -
 Javier Agirre Erauso, gipuzkoar zinema argazkilaria.
 Aritz Gorrotxategi, gipuzkoar idazlea.
 Antxine Olano, bizkaitar telebista-aurkezle eta kazetaria.
 1985 - Romain Laulhé, lapurtar surflaria.
 1986 - Egoitz García, bizkaitar txirrindularia.
 1987 - Alberto Morrás, arabar txirrindularia.
 1993 -
 Idoia Agirre, gipuzkoar futbolaria.
 Jon Iruarrizaga, bizkaitar futbolaria.
 1995 - Andoni Ugalde, gipuzkoar pilotaria.
 1998 - Iñigo Bikuña, gipuzkoar pilotaria.
 2000 - Asier Córdoba, bizkaitar futbolaria.
 2013 - Sofia Otero, bizkaitar aktorea.

Mundua 
 1373 - Katalina Lancasterrekoa, Gaztelako erregina ezkontidea (h. 1418).
 1499 - Pio IV.a, Aita santua (h. 1565).
 1519 - Henrike II.a Frantziakoa, Frantziako erregea (h. 1559).
 1536 - Ashikaga Yoshiteru, Ashikaga shogunerriko hamairugarren shoguna (h. 1565).
 1596 - René Descartes, frantziar filosofo eta matematikaria (h. 1650).
 1621 - Andrew Marvell, britainiar idazle eta politikaria (h. 1678).
 1675 - Benedikto XIV.a, Aita santua (h. 1758).
 1718 - Mariana Viktoria Borboikoa, Portugalgo erregina ezkontidea (h. 1781).
 1723 - Frederiko V.a Danimarkakoa, Danimarkako eta Norvegiako erregea (h. 1766).
 1732 - Joseph Haydn, austriar musikagilea (h. 1809).
 1778 - Coenraad Jacob Temminck, herbeheretar aristokrata eta zoologoa (h. 1858).
 1788 - Rama III.a, Siamgo erregea (h. 1851).
 1809 - Edward FitzGerald, ingeles idazlea (h. 1883).
 1811 - Robert Wilhelm Bunsen, alemaniar kimikaria (h. 1899).
 1814 - José Posada, asturiar legelari eta eta politikaria (h. 1885).
 1819 - Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst, Alemaniako kantzilerra (h. 1901).
 1841 - Ahmed Orabi, Egiptoko lehen ministroa (h. 1911).
 1843 - Kristian Zahrtmann, daniar margolaria (h. 1917).
 1845 - Amós Salvador, espainiar ingeniari eta politikaria (h. 1922).
 1846 - Lindaura Anzoátegui, boliviar poeta eta idazlea, bere herrialdeko lehen dama (h. 1898).
 1850 - Charles Doolittle Walcott, estatubatuar paleontologo eta naturalista, Burgess Shale aztarnategiaren aurkitzailea (h. 1927).
 1851 - Francis Bell, Zeelanda Berriko lehen ministroa (h. 1936).
 1872 -
 Arthur Griffith, irlandar lider abertzalea (h. 1922).
 Aleksandra Kollontai, errusiar iraultzaile feminista (h. 1952).
 Sergei Pavlovitx Diagilev, errusiar artista (h. 1929).
 1884 - Henri Queuille, Frantziako lehen ministroa (h. 1970).
 1885 - Julius Pinkas Pascin, bulgariar-estatubatuar margolaria (h. 1930).
 1890 - William Lawrence Bragg, Australian jaioa britainiar fisikaria, 1915eko Fisikako Nobel Saria (h. 1971).
 1893 - Clemens Krauss, austriar orkestra zuzendari eta opera arduraduna (h. 1954).
 1894 - Anatol Josepho, siberiar-estatubatuar asmatzailea, lehen fotomatoi automatikoa asmatu eta patentatu zuena (h. 1980).
 1895 - Otto Griebel, alemaniar margolaria (h. 1972).
 1900 - Henrike, Gloucesterko dukea, britainiar printzea, Australiako gobernadore orokorra (h. 1974).
 1905 - Robert Stevenson, britainiar ekoizle, zinema zuzendari eta gidoilaria (h. 1986).
 1906 - Sin-Itiro Tomonaga, japoniar fisikaria, 1965eko Fisikako Nobel Saria (h. 1979).
 1914 -
 Octavio Paz, mexikar idazle eta poeta, gaztelaniazko egilerik garrantzitsuenetarikoa eta 1990eko Literaturako Nobel Saria (h. 1998).
 Palmira Pla Pechovierto, espainiar pedagogo, maistra eta politikari sozialista (h. 2007).
 1918 - 
 Pura Vázquez, galizierazko eta espainierazko poeta (h. 2006).
 Selfixhe Ciu, albaniar idazle eta itzultzailea (h. 2003).
 1923 -
 Shoshana Damari, hebrear musikaren erregina, yemendar-israeldar abeslaria (h. 2006).
 Antonio Ubieto, bereziki Erdi Aroa ikertu zuen espainiar historialari eta hizkuntzalaria (h. 1990).
 1926 - John Fowles, britainiar idazlea (h. 2005).
 1927 - César Chávez, estatubatuar sindikatu-buruzagia (h. 1993).
 1928 - Gordie Howe, kanadar  izotz hockey jokalari ohia, garai guztietako jokalari onenetakotzat hartua (h. 2016).
 1932 - Nagisa Oshima, japoniar zinema-zuzendaria (h. 2013).
 1934 -
 Richard Chamberlain, estatubatuar aktorea.
 Carlo Rubbia, italiar fisikaria, 1984ko Fisikako Nobel Saria.
 1935 - Herb Alpert, estatubatuar musikari eta musika-industrialaria.
 1936 - Marge Piercy, estatubatuar ekintzaile eta idazlea.
 1937 - Claude Allègre, frantziar geokimikaria eta politikaria.
 1939 -
 Zviad Gamsakhurdia, Georgiako presidentea (h. 1993).
 Volker Schlöndorff, alemaniar zinema-zuzendaria.
 1943 -
 Roy Andersson, suediar zinema zuzendaria.
 Christopher Walken, estatubatuar aktorea.
 1947 - César Gaviria, Kolonbiako presidente ohia.
 1948 - Al Gore, Ameriketako Estatu Batuetako presidenteorde ohia eta 2007ko Bakearen Nobel Saria.
 1951 - Lena Söderberg, Interneteko lehen emakumea, suediar modeloa.
 1955 -
 Gjoko Hadžievski, mazdoniar futbolari ohia eta entrenatzailea.
 Angus Young, eskoziar jatorriko australiar gitarrajolea eta AC/DC taldeko sortzailea.
 1958 - Maurizio de Giovanni, polizia eleberrien italiar idazlea.
 1965 - Jean-Christophe Lafaille, frantziar alpinista eta mendi-gidaria (h. 2006).
 1967 - Ľubomír Luhový, eslovakiar futbolari ohi eta entrenatzailea.
 1968 - César Sampaio, brasildar futbolari ohia.
 1971 - Ewan McGregor, eskoziar aktorea.
 1972 -
 Alejandro Amenábar, txiletar-espainiar zinema zuzendari, gidoigile eta konposatzailea.
 Karla Sofía Gascón, espainiar emakume aktore transgeneroa.
 1976 -
 Ayta Sözeri, turkiar aktore eta musikaria.
 Juan Zunzunegui, galiziar arraunlari ohi eta entrenatzailea.
 1978 - Alicia Valero Delgado, ingeniaritza kimiko arloko espainiar doktorea.
 1982 - Chloé Zhao, txinatar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigilea.
 1985 - Dafne Fernández, espainiar aktorea eta dantzaria.
 1987 - Luanko Minuto Soler, txiletar ezagunagoa den abeslari eta raperoa.
 1989 - Samanta Tīna, letoniar abeslaria.
 1990 -
 Lyra McKee, iparirlandar kazetaria (h. 2019).
 María Peláe, espainiar kantautorea, abeslaria eta musikagilea.
 Tautvydas Šležas, lituaniar saskibaloi jokalaria.
 1994 - Babalwa Latsha, Eibar Rugby Taldeko hegoafrikar errugbilaria, Afrikako emakumezko lehen errugbilari profesionala, Lurmutur Hirian.

Heriotzak

Euskal Herria 
 1887 - Jose Manuel Agirre Miramon, gipuzkoar legelari eta politikaria (j. 1813).
 1888 - Eduardo Alonso Colmenares, nafar abokatu eta politikaria, Madrilen (j. 1820).
 1937 - Teodoro Gonzalez de Zarate, arabar enpresaburu eta politikaria, eraila (j. 1882).
 1993 - Nicanor Zabaleta, donostiar musikaria, harpa-jotzaile gisa mundu osoan famatua, Puerto Ricon (j. 1907).
 1995 - Luis Navarro Garnika, nafar jenerala, Espainiako Aire Armadaren kidea, Gerra Zibilean matxinoen alde egin zuena, Madrilen (j. 1904).
 2001 - Diego Garcia, euskal atleta, maratoietan espezializatua (j. 1961).
 2003 - Eduardo Urkulo, euskal herritar margolari eta eskultorea, Madrilen (j. 1938).
 2008 - Carlos Chivite, zentronikoar politikaria, PSNko idazkari orokorra (j. 1956).
 2012 - Joakin Berasategi, gipuzkoar argitaratzailea, Sendoa argilatxearen sortzailea eta bertsolaritzaren bultzatzailea (j. 1939).
 2020 - Rafael Berrio, gipuzkoar kantaria eta musikagilea (j. 1963).
 2021 - Jesús Yagüe, bizkaitar zinema zuzendari eta gidoilaria, Madrilen (j. 1937).

Mundua 
 1493 - Martín Alonso Pinzón, espainiar itsasgizona (j. 1441).
 1547 - Frantzisko I.a Frantziakoa, Frantziako erregea (j. 1494).
 1567 - Filipe I.a Hessekoa, Erreforma Protestantea babestu zuen alemaniarra (j. 1504).
 1578 - Juan de Escobedo, espainiar politikaria (j. 1530).
 1621 - Filipe III.a Espainiakoa, Espainia eta Portugalgo erregea (j. 1578).
 1631 - John Donne, ingeles olerkari, militar eta idazkaria (j. 1572).
 1727- Isaac Newton, britainiar zientzialaria, alkimista, filosofoa eta matematikaria, historiako zientzialari hobenetarikoa (j. 1643).
 1797 - Olaudah Equiano, Ingalaterran eta bere kolonia amerikarretan bizi izandako nigeriar idazlea (j. 1745).
 1837 - John Constable, ingeles margolari erromantikoa (j. 1776).
 1850 - John C. Calhoun, AEBetako 7. presidenteordea (j. 1782).
 1853 - Andrés Narvarte, Venezuelako presidentea (j. 1781).
 1855 - Charlotte Brontë, ingeles eleberrigilea (j. 1816).
 1869 - Allan Kardec, Espiritismoaren sortzailea (j. 1804).
 1877 - Antoine-Augustin Cournot, frantziar filosofo, matematikari eta ekonomialaria (j. 1801).
 1880 - Henryk Wieniawski, poloniar musikagilea (j. 1835).
 1894 - William Robertson Smith, eskoziar antropologoa (j. 1846).
 1898 - Eleanor Marx, aktibista politikoa eta autore marxista (j. 1855).
 1914 - Amanda Jones, estatubatuar poeta eta asmatzailea (j. 1835).
 1917 - Emil von Behring, alemaniar bakteriologoa, 1901eko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1854).
 1919 - Dolors Monserdà, kataluniar idazlea, poeta, ipuin kontalaria, antzerkigilea, saiogilea eta artikugilea (j. 1845).
 1927 - Kang Youwei, txiniatar idazlea, filosofoa eta politikaria (j. 1858).
 1928 - Medardo Rosso, italiar eskultorea (j. 1858).
 1930 - Emil Krebs, alemaniar eleaniztuna, sinologoa eta diplomazialaria, 68 hizkuntzatan jariotasunez hitz egiteko eta idazteko gai zena (j. 1867).
 1937 - Pauleta Pamies, bartzelonar dantzaria, irakaslea, zuzendaria eta koreografoa (j. 1851).
 1943 - Pavel Miliukov, errusiar politikaria, Alderdi Konstituzionalista Demokrataren buruzagia eta ideologo nagusia (j. 1859).
 1945 - Hans Fischer, alemaniar kimikaria, 1930eko Kimikako Nobel Saria (j. 1881).
 1967 - Rodion Malinovski, sobietar militarra (j. 1898).
 1970 - Semion Timoxenko, sobietar mariskala (j. 1895).
 1971 - William John Youden, estatubatuar kimikari eta estatistikaria (j. 1900).
 1976 - Paul Strand, estatubatuar argazkilari eta zinemagilea (j. 1890).
 1978 - Eva Mameli Calvino, italiar botanikari, naturalista, eta irakaslea (j. 1886).
 1980 -
 Vladimír Holan, txekiar poeta eta narratzailea (j. 1905).
 Jesse Owens, estatubatuar atleta, Hitlerren garaiko Olinpiar Jokoetan 4 urrezko domina irabaztearren ospetsua (j. 1913).
 1988 - William McMahon, Australiako lehen ministroa (j. 1908).
 1993 - Brandon Lee, estatubatuar aktore eta borroka arteetako artista (j. 1965).
 1994 -
 Léon Degrelle, Belgikako eskuin muturreko buruzagia eta Waffen SS guda-talde nazien valoniar ofiziala (j. 1906).
 Jose Escobar, kataluniar komikigilea (j. 1908).
 Henri Gouhier, frantziar idazle eta filosofoa (j. 1898).
 1995 -
 Roberto Juarroz, argentinar idazle eta poeta (j. 1925).
 Selena, Tejano musikako erregina, mexikar jatorriko estatubatuar abeslaria (j. 1971).
 1997 - Friedrich Hund, alemaniar fisikaria (j. 1896).
 2000 - Gisèle Freund, alemaniar-frantziar argazkilaria (j. 1908).
 2001 - Clifford Shull, estatubatuar fisikaria, 1994ko Fisikako Nobel Saria (j. 1915).
 2003 - Harold Scott MacDonald Coxeter, britainiar matematikaria (j. 1907).
 2005 - Ángeles Gasset, espainiar maistra, Madrilgo Estudio ikastetxeko fundatzaileetako bat  (j. 1907).
 2008 - Jules Dassin, estatubatuar zinema zuzendaria (j. 1911).
 2009 - Raúl Alfonsín, Argentinako presidentea eta giza eskubideen bultzatzailea (j. 1927).
 2012 - Lise London, Frantziako Erresistentziako aktibista, nazien kontzentrazio-eremuetatik bizirik atera zena (j. 1916).
 2014 - Ana Santos Payán, espainiar argitaratzailea eta idazlea (j. 1972).
 2016 -
 Hans-Dietrich Genscher, alemaniar politikaria (j. 1927).
 Zaha Hadid, irakiar jatorriko britainiar arkitekto dekonstruktibista (j. 1950).
 Imre Kertész, hungariar idazlea, 2002ko Literaturako Nobel Saria (j. 1929).
 2017 -
 Gilbert Baker, estatubatuar artista eta eskubide zibileen aldeko ekintzailea (j. 1951).
 James Rosenquist, estatubatuar margolaria (j. 1933).
 2019 - Nipsey Hussle, estatubatuar rapeatzailea, eraila (j. 1985).
 2020 - Abdul Halim Khaddam, Siriako presidentea (j. 1932).
 2021 - Kamal Ganzouri, Egiptoko lehen ministroa (j. 1933).
 2022 -
 Georgi Atanasov, Bulgariako lehen ministroa (j. 1933).
 Oleksiy Tsybko, ukrainar errugbilari eta militarra, Ukrainako inbasioan (j. 1967).
 2023 - Rabbie Namaliu, Papua Ginea Berriko 4. lehen ministroa (j. 1947).

Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Anartz eta Auritze/Auritz.
 Transgeneroen Ikusgaitasunaren Nazioarteko Eguna

Kanpo estekak 

Martxoaren 30 | Urteko egutegi | Apirilaren 1