Martxoaren 22

Martxoaren 22a gregoriotar egutegiaren urteko laurogeita batgarren eguna da, 82.a bisurteetan. 284 egun falta dira urtea amaitzeko.

Gertaerak

Euskal Herria 
 1984 - Pasaiako segada: Espainiako Polizia Nazionalak Komando Autonomo Antikapitalisten 4 kide (Dionisio Aizpurua, Rafael Delas, Pedro Mari Isart eta Jose Mari Izura) hil zituen Pasaiako badian.
 2006 - ETAk su-eten iraunkorra abiatzeko asmoa azaldu zuen.
 2010 - Ezkerrak Sarkozy garaitu zuen Frantziako eskualde hauteskundeetan.

Mundua 
 238 - Afrika probintziako gobernariak bere burua enperadore izendatu zuen, Gordiano I.aren izenpean.
 1873 - Puerto Ricon, esklabotza deuseztatzeko legeari zigorra ezarri zioten.
 1945 - Arabiar Liga sortu zen.
 2014 - Atzeraldi Handiaren ondorioz Espainiako gobernuak burututako politika ekonomiko eta murrizketa sozialen aurka egin ziren Duintasunaren aldeko Martxak bukatu ziren Madrilen.
 2016 - Bruselako atentatuak: Estatu Islamikoaren atentatuak Bruselako aireportuan eta Bruselako metroan bi lehekertek 35 hildako eta 340 zauritu eragin zituen.
 2017 - Westminsterreko atentatua: Londres hirian ibilgailu batez, labankadaz eta tiroz egindako atentatuan 4 pertsona hil eta 29 zauritu ziren.

Arte eta kultura

Euskal Herria 
 2007 - 15. Korrikari hasiera eman zitzaion Karrantzan, apirilaren 1ean Iruñean amaitu zelarik. Madril, Bartzelona, Mar del Plata (Argentina) eta Pekingo euskaldunek ere Korrikak antolatu zituzten.

Mundua 
 1953 - I Confess ("Aitortzen Dut") filma estreinatu zen, Alfred Hitchcockek zuzendu eta Montgomery Clift, Anne Baxter, Karl Malden, Brian Aherne eta O. E. Hasse aktoreek antzeztu zuten.
 1972 - Fist of Fury ("Haserrearen Ukabila") arte martzial filma estreinatu zen, Lo Weik zuzendu eta Bruce Lee eta Nora Miao aktoreek antzeztu zutelarik.
 2002 - Ali G Indahouse ("Ali G Etxen") filma estreinatu zen, Mark Mylodek zuzendu eta Sacha Baron Cohen, Michael Gambon, Charles Dance, Kellie Bright eta Martin Freeman aktoreek antzeztu zutelarik.
 2007 - Die Fälscher ("Iruzurgileak") filma estreinatu zen, Stefan Ruzowitzkyk zuzendu eta Karl Markovics, August Diehl eta Devid Striesow aktoreek antzeztu zutelarik.

Zientzia eta teknologia

Euskal Herria

Mundua 
 1895 - Auguste eta Louis Lumiere anaiek filma aurkeztu zuten lehendabizikoz.

Kirolak

Euskal Herria

Mundua

Jaiotzak

Euskal Herria 
 1763 - Joaquín María Barroeta, gipuzkoar politikaria (h. 1837).
 1817 - Ramón Ortiz de Zárate, euskal idazlea (h. 1883).
 1847 - Vicenta María López Vicuña, nafar lekaimea (h. 1890).
 1892 - Joaquín Zuazagoitia, bizkaitar kazetari eta politikaria eta Bilboko alkatea, Madrilen (h. 1971).
 1904 - Bienvenido Zilbeti Urkia, 109 urte eta 22 egun bizi izandako nafarra (h. 2013).
 1907 - Pablo Elgezabal, Kirru, guraso euskaldundun kubatar pilotaria (h. 2003).
 1920 - Luis Villasante, gernikar apaiz frantziskotarra, euskal hizkuntzalaria eta euskaltzaina (h. 2000).
 1937 - Antonio Bilbao Monasterio, bizkaitar euskalari eta euskal idazlea.
 1941 - Paulo Iztueta, euskal idazle emankorra eta filologoa.
 1947 - Juan Mari Beltran, gipuzkoar musikari eta musikologoa.
 1950 - Jon Enbeita, bizkaitar bertsolaria, euskal idazlea eta euskal abeslaria.
 1956 - Gabi de la Maza, euskal kantugintzako Karaoketekaren ekoizlea.
 1958 - Alazne Rivero, bizkaitar marrazkilari eta komikigilea (h. 2002).
 1960 - Julian Gorospe, bizkaitar txirrindulari ohia.
 1961 - Jabier Kaltzakorta, euskal idazlea, euskal herri-literaturako aditua eta Deustuko Unibertsitateko irakaslea.
 1968 - Domingo Ramírez, euskal matematikaria eta EHU-UPVko irakaslea.
 1969 - Alber Vázquez, gaztelaniazko gipuzkoar nobelagilea, poeta, blogaria, kazetaria eta editorea.
 1971 - Jesús Dulce, bizkaitar futbolari ohia.
 1974 -
 Isabel González, leondar-bizkaitar kazetaria, liburuzaina, elikadura burujabetzarako aktibista, feminista eta politikaria, Leónen.
 Javi González, bizkaitar futbolari ohia.
 1975 - Maider López Sáenz, gipuzkoar artista eta sortzailea.
 1976 - Iker Garai, gipuzkoar futbolari ohia.
 1982 - Hasier Larretxea, nafar idazle eta poeta.
 1990 - Javier Eraso, bizkaitar futbolaria.

Mundua 
 875 - Gilen I.a Akitaniakoa, Auverniako konde (886–918) eta Akitaniako dukea (h. 918).
 1394 - Ulugh Beg, timuridoen dinastiako gobernaria, baita astronomo eta matematikaria (h. 1449).
 1459 - Maximiliano I.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1519).
 1554 - Catherine de Parthenay, frantziar noble eta matematikaria, bere garaiko matematikaririk nabarmenenetakoa (h. 1631).
 1599 - Antoon van Dyck, flandriar margolari eta grabatzaile barrokoa (h. 1641).
 1609 - Joan II.a Kasimiro Poloniakoa, Polonia-Lituaniako Mankomunitateko erregea (h. 1672).
 1728 - Anton Raphael Mengs, alemaniar margolaria, neoklasiko pinturaren aitzindaria (h. 1779).
 1785 - Adam Sedgwick, britainiar geologoa, geologia modernoaren sortzaileetako bat (h. 1873).
 1788 - Pierre Joseph Pelletier, frantziar farmazialari eta kimikaria (h. 1842).
 1797 - Gilen I.a Alemaniakoa, Prusiako erregea eta Alemaniako enperadorea (h. 1888).
 1799 - Friedrich Wilhelm Argelander, alemaniar astronomoa (h. 1875).
 1816 - John Frederick Kensett, estatubatuar Hudson Ibaiaren Eskolako paisaien-margolaria (h. 1872).
 1833 - Manuel Ruiz Zorrilla, espainiar politikaria (h. 1895).
 1842 - Mykola Lysenko, ukrainar musikagile, piano-jotzaile, orkestra-zuzendari eta etnomusikologoa (h. 1912).
 1855 - Karl Madsen, daniar margolaria (h. 1938).
 1857 - Paul Doumer, Frantziako Hirugarren Errepublikako presidentea (h. 1932).
 1868 - Robert Andrews Millikan, estatubatuar fisikaria, 1923ko Fisikako Nobel Saria (h. 1953).
 1869 - Emilio Aguinaldo, Filipinetako askatasunaren heroia (h. 1964).
 1873 - Julieta Lanteri, italo-argentinar medikua, politikaria eta feminista (h. 1932).
 1887 - Chico Marx, estatubatuar umorista eta aktorea (h. 1961).
 1891 -
 Pere Bosch, kataluniar arkeologo, etnologo eta historialaria, euskaldunei buruzko lan ugari egina (h. 1974).
 Roland-Manuel, frantziar musikagilea eta musikografoa (h. 1966).
 Boris Romanov, errusiar dantzaria eta koreografoa (h. 1957).
 1896 - Joseph Schildkraut, austriar-estatubatuar aktorea (h. 1964).
 1905 - Grigori Kozintsev, ukrainar-sobietar zinemagilea (h. 1973).
 1908 - Louis L'Amour, estatubatuar idazlea (h. 1988).
 1909 -
 Nathan Rosen, estatubatuar-Israeldar fisikaria (h. 1995).
 Gabrielle Roy, kanadar idazlea (h. 1983).
 1912 - Karl Malden, estatubatuar aktorea (h. 2009).
 1913 - Sabiha Gökçen, turkiar militar eta hegazkinlaria, munduko lehenengo emakume borroka-hegazkinlaria (h. 2001).
 1918 - Edward Van Dijck, belgikar txirrindularia (h. 1977).
 1919 - Isidora Aguirre, txiletar idazlea (h. 2011).
 1920 - Katsuko Saruhashi, japoniar geokimikaria (h. 2007).
 1921 - Nino Manfredi, italiar aktorea (h. 2004).
 1923 - Marcel Marceau, frantziar mimoa, egungo mimoaren eta pantomimaren berritzaile eta bultzatzaile nagusia (h. 2007).
 1927 - Antonio Isasi-Isasmendi, espainiar zinema zuzendaria, gidoilaria eta zinema ekoizlea (h. 2017).
 1929 - Yayoi Kusama, japoniar artista garaikidea.
 1930 - Stephen Sondheim, estatubatuar musikagilea, XX. mendeko musikalaren egile garrantzitsuenetako bat (h. 2021).
 1931 -
 Burton Richter, estatubatuar fisikaria, 1976ko Fisikako Nobel Saria (h. 2018).
 Carlos Ferrer Salat, espainiar enpresaburu eta kirolaria (h. 1998).
 William Shatner, kanadar aktorea.
 1933 -
 Abolhassan Banisadr, Irango lehenbiziko presidentea (h. 2021).
 Michel Hidalgo, frantziar futbolari eta entrenatzailea (h. 2020).
 1934 - Marian Grześczak, poloniar poeta, idazle eta kritiko literarioa (h. 2010).
 1937 - Angelo Badalamenti, estatubatuar abestien eta soinu-banden musikagilea (h. 2022).
 1940 - Haing S. Ngor, kanbodiar-estatubatuar medikua eta aktorea (h. 1996).
 1941 - Bruno Ganz, suitzar antzezlea (h. 2019).
 1942 -
 Antonio Basagoiti García-Tuñón, euskal jatorriko espainiar enpresari eta bankaria.
 Dick Pound, kanadar igerilari ohi eta abokatua, dopinaren aurkako borrokaren bultzatzaile nagusietako bat izateagatik ezaguna.
 1947 - Érik Orsenna, frantziar idazlea.
 1948 - Andrew Lloyd Webber, britainiar musikagilea.
 1949 -
 Fanny Ardant, frantziar aktorea.
 John Benjamin Toshack, galestar futbolari ohi eta entrenatzailea.
 1950 - Goran Bregović, bosniar musikaria.
 1951 - Sigrid Nunez, estatubatuar idazlea.
 1955 -
 Lena Olin, suediar aktorea.
 Valdis Zatlers, Letoniako 7. presidentea.
 1959 - Matthew Modine, estatubatuar aktorea.
 1963 - Martín Vizcarra, Peruko presidentea.
 1965 - Rick Harrison, estatubatuar negoziogizona eta telerrealitate saioetako pertsonaia.
 1967 - Mario Cipollini, italiar txirrindulari ohia, esprinter gisa nabarmendua.
 1968 - Kazuya Maekawa, japoniar futbolari ohia.
 1969 - Meghan Chavalier, estatubatuar emakumezko aktore pornografiko ohi, abeslari eta idazle transexuala.
 1970 - Leontien van Moorsel, herbeheretar txirrindulari ohia.
 1974 - Geo Meneses, mexikar folk eta pop abeslaria.
 1975 -
 Laure Calamy, frantziar aktorea.
 Anne Dudek, estatubatuar aktorea.
 1976 - Reese Witherspoon, estatubatuar aktorea.
 1977 - Owusu Benson, ghanar futbolari ohia.
 1979 - Zeltia Montes Muñoz, espainiar musikagilea, filmetako soinu-bandetan espezializatua.
 1980 - Begoña Fernández, galiziar eskubaloi jokalaria.
 1982 - Constance Wu, estatubatuar aktorea.
 1985 - Jakob Fuglsang, danimarkar txirrindularia.
 1987 -
 Alice David, frantziar aktorea.
 Jairo Mora, costarricar ekintzaile ekologista (h. 2013).
 1993 - Leila Ouahabi, kataluniar futbolaria.
 1994 - Aliaksandra Sasnovih, bielorrusiar tenislaria.
 1996 - Ludvig Håkanson, suediar saskibaloi jokalaria.
 1999 - Sara Martín, espainiar txirrindularia.

Heriotzak

Euskal Herria 
 1918 - Aureliano Valle, bizkaitar musikagilea, abesbatzen zuzendaria eta organista (j. 1846).
 1936 - Gurutz Saratsola, Lotsati , euskal idazlea (j. 1915).
 1960 - Jose Antonio Agirre, Eusko Jaurlaritzako lehenengo lehendakaria, Parisen (j. 1904).
 1964 - Esteban Ezkurra, Nafarroako erreketeen komandantea eta politikaria (j. 1888).
 1970 - Vicente Moriones, nafar anarkista (j. 1913).
 1987 - Leocadio Muro, nafar margolari, dekoradore eta kartelgilea (j. 1897).
 1996 - Antonio María Oriol, bizkaitar finantzari eta politikaria, Madrilen (j. 1913).
 2009 - Rafael Bartolozzi, nafar eskultore eta margolaria, Tarragonan (j. 1943).
 2011 - Txutxi Aranguren, bizkaitar futbol jokalari eta entrenatzaile ohia (j. 1944).
 2014 - Leoni Etxebarren, nafar bertso-jartzailea (j. 1924).
 2018 - Unai Perez de Arenaza, gipuzkoar mendizalea eta mendi gidaria.
 2020 -
 Luzia Goñi, nafar bertsolaria (j. 1928).
 José María Loizaga Viguri, bizkaitar enpresaburua, Ciudad Realen (j. 1936).

Mundua 
 880 - Karloman Bavariakoa, Ekialdeko Frantziako erregea.
 1471 - Jurgi Poděbradykoa, Bohemiako erregea (j. 1420).
 1687 - Jean-Baptiste Lully, italiar musikagilea (j. 1632).
 1767 - Johann Peter Süssmilch, alemaniar apaiza (j. 1707).
 1832 - Johann Wolfgang von Goethe, alemaniar idazlea (j. 1749).
 1841 - Tokugawa Ienari, Tokugawa shogunerriko hamaikagarren shoguna (j. 1773).
 1852 - Auguste de Marmont, frantziar mariskala (j. 1774).
 1896 - Thomas Hughes, ingeles legegizon, epaile, politikari eta egilea (j. 1822).
 1922 - Louis Antoine Ranvier, frantziar histologoa (j. 1835).
 1924 -
 Louis Delluc, frantziar idazlea eta zinemagilea (j. 1890).
 Robert Nivelle, frantziar artilleria ofiziala, Boxerren matxinadan eta Lehen Mundu Gerran parte hartu zuena (j. 1856).
 1942 - María Collazo, uruguaiar hezitzaile eta kazetaria, feminista, sindikalista eta anarkista (j. 1884).
 1945 - Branca de Gonta Colaço, portugaldar idazle eta errezitatzailea (j. 1880).
 1946 - Clemens August Graf von Galen, alemaniar kardinala (j. 1878).
 1950 - Emmanuel Mounier, frantziar filosofo, teologo, irakasle eta saiakeragilea, pertsonalismoaren inspiratzailea (j. 1905).
 1962 - Fidel Dávila, espainiar militarra (j. 1878).
 1994 - Walter Lantz, estatubatuar animatzaile, zuzendari eta ekoizlea (j. 1899).
 1995 - Robert Beauchamp, estatubatuar margolaria (j. 1923).
 1998 - Shoichi Nishimura, japoniar futbolaria (j. 1911).
 2001 -
 Sabiha Gökçen, turkiar militar eta hegazkinlaria, munduko lehenengo emakume borroka-hegazkinlaria (j. 1913).
 William Hanna, estatubatuar animatzaile, zuzendari eta ekoizlea (j. 1910).
 2003 - Terry Lloyd, britainiar kazetaria (j.1952).
 2004 -
 Janet Akyüz Mattei, turkiar-estatubatuar astronomoa (j. 1943).
 Ahmed Yassin, Hamaseko sortzaileetako bat.
 2005 - Kenzo Tange, japoniar arkitekto eta hirigilea (j. 1913).
 2008 - Cachao, kubatar musikari eta musikagilea (j. 1918).
 2010 -
 James W. Black, eskoziar sendagile eta farmakologoa, 1988ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1924).
 Valentina Tolkunova, errusiar-sobietar abeslaria (j. 1946).
 Mifta al-Usta Umar, Libiako estatuburua (j. 1935).
 2013 - Bebo Valdés, kubatar musikari eta piano-jotzailea (j. 1918).
 2017 - Tomás Milián, kubatar jatorriko estatubatuar aktorea (j. 1933).
 2018 - René Houseman, argentinar futbolaria (j. 1953).
 2019 - Scott Walker, britainiar kantautorea (j. 1943).
 2020 -
 Alberto Arbasino, italiar legegizona eta idazlea (j. 1930).
 Germà Colón, valentziar filologo eta lexikologoa (j. 1928).
 Julie Felix, estatubatuar-ingeles folk abeslaria (j. 1938).
 Benito Joanet, kataluniar futbol-atezaina eta entrenatzailea (j. 1935).
 Carmen de Mairena, kataluniar emakumezko abeslari eta artista transexuala (j. 1933).
 2023 - Vera T. Sós, hungariar matematikaria, zenbakien teorian eta konbinatorian espezializatua (j. 1930).

Jaiak eta urteurrenak 
 Uraren Nazioarteko Eguna.
 Sehaska egutegiko izendegia: Dogartzi/Dogartze eta Mikelats.

Kanpo estekak 

Martxoaren 21 | Urteko egutegi | Martxoaren 23