Krustazeo

Krustazeoak edo oskoldunak (Crustacea; latinatik crusta, ‘kortika’ eta aceum, ‘zerbaiten izeaera’) Arthropoda filumeko azpifilume bat osatzen duten animaliak dira.

Espezieak 
Oso filum zabala da. 27.000 espezie izan daitezke baina askoz gehiagoa, zifra hori bost edo hamal aldiz gehiago, oraindik deskubritu gabe daude. Barruan animalia talde desberdinak daude: mantxinsaltoak, karramarroak, otarrainxka eta lanpernak. Krustazeo gehienak uretan bizi dira: itsasoan, ur gazian, ur gezan. Batzuek ere lehorrean moldatu dira; hori da kukurutxen (Isopoda) azpiordenaren kasua. Krustazeoek, bizi diren habiten zein espezien arabera biologikoki arrakasta handia izan dute. Itsasoak menperatzen dituzte intsektuek lehorra menperatzen duten parean. Krustazeoak ikertzen dituen zientzia kartzinologia da.

Fosilak 
Fosilen erregistroetan ezagutzen diren lehenengo krustazeoak Kanbriar garai erdikoak dira, Burgess Shale aztarnategian. Han Canadaspis eta Perspicaris aurkitu ziren.

Sailkapena 
Gaur egun honako sailkapen hau proposatzen da krustazeoentzat:
 Branchiopoda klasea
 Phyllopoda (Triops, kusku biko brankiopodoak)
 Sarsostraca
 Remipedia klasea
 Cephalocarida klasea
 Maxillopoda klasea
 Mystacocarida
 Copepoda
 Branchiura
 Pentastomida
 Tantulocarida
 Thecostraca (lanpernak, balanoak)
 Ostracoda klasea
 Myodocopa
 Podocopa
 Malacostraca klasea
 Phyllocarida
 Hoplocarida
 Eumalacostraca (krill, izkirak, karramarroak, ganbak, otarrainak)

Anatomia 

Itsaski gehienak klase honetakoak dira: karramarroak, izkirak, ostrakodoak... Euren gorputza 3 zati ezberdinetan banatuta dute: abdomena, toraxa eta burua. Kanpo eskeletua dute eta brankeak. Gehienak itsastarrak dira eta marea artean bizi ohi dira. Baina badaude ur gezatakoak eta baita lehortarrak ere. Gazteak direnean nauplius izeneko larba osatzen dute. Buruan dituzten apendize kopuruaren arabera banatzen dira krustazeoak. Askok lau antena pare dituzte buruan, begi handiak euren buruari itsasiak eta euren atzean barailak izaten dituzte janaria murtxikatzeko. Euren atzean bi maxila dituzte laguntzeko.

Toraxean oinez egiteko hankak dituzte eta askok hagin edo pintzak dituzte hemen ere. Abdomenean beste apendize pare batzuk dituzte eta emeek hauek arraultzak heltzeko erabiltzen dituzte.

Tamaina aldakorra da oso, 100 μm eta 4 metro arteko beso-luzera izanik (handiena Japoniako Macrocheira kaempferi da).

Erreferentziak 

Artropodoak
Talde parafiletikoak