Akain

Akaina, halaber lakasta (Ipar.) edo txikia denean kaparra, araknido bizkarroia da, milimetro gutxikoa, hausnarkarien, txakurren, katuen eta, batzuetan, gizakien larruazalean odola xurgatuz bizi dena. Ixodoidea goifamiliako akaroen izen arrunta da. Artropodo kosmopolitatzat hartzen dira, eta, gaur egun, 850 espezie inguru deskribatu dira mundu osoan.

Gaixotasun askoren bektoreak dira, tartean Lymeko gaitza, Q sukarra, tularemia, babesiosis, ehrlichiosis edo behien anaplasmosis.

Antzinako Egiptoko txakur momifikatuetan Rhipicephalus sanguineus espezieko akainak aurkitu zituzten.

Izenak 
Batez ere ahozko euskaraz, artapo, bakasta  eta kapasta izenak ere erabili izan dira zenbait eskualdetan.

Bizi-zikloa 
Bere bizi-zikloak lau estadio ditu akainak: arrautza, larba, ninfa eta heldua. Morfologikoki, ale helduek 1 - 12 milimetro lortzen dituzte (arrek emeen herena egiten dute), baina lodiago bihurtzen dira txupatzen duten odolez beteta daudenean. Gorputza obalatua dute, nahiko laua, arpoi itxurako kelizero kaltzifikatuekin landua. Horiek beren aho-aparatuaren parte dira, hipostoma eta listu-guruinekin batera. Pieza anatomiko horiek guztiek era orkestratuan funtzionatzen dute, eta funtsezko elementuak dira bai parasitoaren nutrizio-prozesuan, bai gaitasun patogenikoan.

Bizimodua 
Kaparrak landaredian. landareen artean bizi dira, eta albotik pasatzen den animaliaren gorputzera salto egiten dute. Ezaugarri bereziak dituen egitura sentsorial baten bidez detektatzen dute animalia bat gertutik pasatzen ari dela. Hallerren organoa izena duen egitura sensorial hori lehen hanka-parean daukate. Ninfak eta helduak bakarrik dituzte lau hanka-pare, larbak ez. Urte batzuk egon daitezke presa baten zain.

Garrantzia azienda-ekoizpenaren sektorean 
Akainak mundu osoko albaitaritzako arazo nagusietako bat dira, bai ziztadek zuzenean eragiten dutelako, bai kutsatzen dituzten agente infekziosoengatik. Galera ekonomiko handiak eragiten dituzte azienda-ekoizpenaren sektorean, eta, batez ere, behi-, ardi-, txerri- eta hegazti-ustiategiei eragiten diete. Eskala txikiagoan, baina zaldi, behor, txakur eta katuen osasuna ere nabarmen aldatzen dute.

Akaina kentzen 

Eskuz edo tresnatxo batekin kentzen zaio akaina animaliari. Baina kontu handiz ibili behar da oso-osorik atera behar baita akaina, burua eta guzti. Burua geratzen bada, gerora infekzioak sortu litezke.

Erreferentziak

Kanpo estekak 
 Kaparrak, aurten bereziki igo da odoljale horien kopurua 2020ko Ekainak 19
 Zomorroaren gaitz mozorroa 2017ko Maiatzak 26
 Lakastaren ausiki gaitza2016ko Uztailak 8
 Lyme-ko gaixotasuna, kaparrek kutsaturiko infekzio-gaixotasuna1998ko Apirilak 4

Acari