Kantas Niskas

Kantas Niskas euskal mitologiako jainkosak omen dira, Akitania erromatarraren garaikoak. Horien berri eta haiei buruzko hipotesia 1845.en urtean, Les Gorges d´ Montdony izeneko parajean, Gran Escaldador ur termaletatik gertu, Puiggari arkeologo katalanak aurkitutako berunezko xafletan datza,. Lekua Els Banys d´ Arles herriko Amélie-les-bainsen dago, Rosselló eskualdean.

Bertan Kantas Niskas delako jainkosei egindako aipatzea zegoen. Ur-bero osasungarrien gobernua omen zuten dibinitatei egindakoa.

Erromatarrek termak erabiltzeko eraikina egin zuten handik gertu.

Baliteke Eliza Katolikoak bertako Kintas Niskas hauen gurtza bere garaian kristautzea, beste hainbatetan bezala, bertan San Kintin eliza eraiki zutelako.

Etimologia 

Argi geratzen da "ninfa" hauen izenean, niska (neska) euskal hitza agertzen dela. Honetan aditu guztiak bat datoz.

Egun ere, sirenen edo itsas-laminen beste deitura bat "Itsas-neskak" dira.

Kantas Niskas hauek, era berean, euskal mitologiaren lamiak ekartzen dizkigute gogora, ur ezberdinei lotutako ireluak hauek ere. Elezaharretan ohikoa da laminak beraien artean "neska" deitzea.

Inskripzioak 

Joan Coromines i Vigneaux, hizkuntzalari katalanak jasotako testuak eta proposatutako itzulpenak:

I

KANTAS NISKAS
ROGAMOS ET DE-
P(R)ECAMUS VOS OT
SANETE NON LERANCE (E) DE-
US ET NESCA PETEIA
ET ELETA
NESCA SLA(T)
SNUKU
AS M(E)

Itzulpena; "Kantas Niskas, gure sendatzearen alde eskatu eta erregutzen dizuegu; oh Lerano (Leheren) jainkoa eta neska Peteia, eta neska Eleta , neska..." Eleta "Neska" hauetako baten izena bezala euskal kutsukoa ematen du ere.
Gogoratu Eleta toponimian izen arrunta dela, Heleta herria, esate baterako.

II

NISCA ET
KILITIUS
NETAT(E)
VLATE AC
SRUET(E)
POSQE(MOS)

Itzulpena; "Oh Neska eta Jainko-jainkosa lagunak, gidatu, gobernatu eta gutaz arduratu, eskatzen dizuegu"

III

NISKAS AQUIFERAS
ROGAMUS
SSULTIS NUMENA
SRUET VELDE, LA
RES SNUQUAI
AUTETE
CUMAS
MAX(I)M(I)

Itzulpena;"Uretako Neskak( Niskas), erregutzen dizuegu, mesedez dibinitateak gu laguntzea, Velde, Lares eta Snuquai, tumoreak kendu"

IV

RE NUMENE MAXIMI EFLAVERE
ILLIUS SSROES SNUQUAI PANTOVIE SRUID
AGETI NET LAVOKRIOS
S ACAPOSIMA ATXILIAIA
S NISKAS CATIONTS AXI(LIAIAS)
NESCA EVOSTRI IO
NETATI NOS IO
CHIRULE (E)XKIGKI

Itzulpena; "Numen handi nagusiek (nere gainean) bota dituzte bere txorruak; Niskas Pentovias gutaz arduratu!; Neskak nere gainean eragin; Aixiliaia Ama Boteretsuak, gutaz arduratu Neska eternoa; Garbitu guri Chirule..."

Azken neska honen izena, Chirule, euskal kutsukoa dirudi ere (Txirula?)

V

KANTAS NISCAS
ALALIKIOS
AXO(N)IAS
INSTOQDE
VOLTAS
OSISMI E DEOS
KLUEN PSAXE
DEMETIM IMP(ETRIO)
LERANKE
NK

Itzulpena; "Kantas Niskas ur ezberdinen gainean ibili, jiratu zuen patua nerekiki; Oh, Osimi jainkoa, nire mekarrak (Begien gaixotasun bat?) garbitu. Lereno jainkoa eman zure faborea.

Osismi jainko hau ere euskararen kutsukoa ematen du,(Osinetik etorriko lirateke, uretako jainkoez ari garenez?. Nafarroan Osistxiki delako parajea dago, Osin bati lotuta). Beste aldetik Leheren jainkoari beste aipamen bat egiten zaio hemen ere Kantas Niskas-ekin lotuta.

VI

DOMNAS
NISKAS ROG(A)-
MOS ET DE(PRE)-
CAMUS
DINAS
NN

Itzulpena; Neska Doneak, eskatzen eta erregutzen dizueu..."

Kantas Niskas-en eta haiei lotutako deitateen izenak 

Kantas Niskas-en izenak; Chirule, Eleta, Peteia, Velde, Lares, Snuquai eta Aixiliaia.

Haiei lotutako beste dibinitateak; Lereno (Leheren), Osismis.

Bibliografia 

 Pequeño diccionario de mitologia vasca y pirenaica. Egilea Olivier de Marliave. Argitaletxea, Alejandria, Barcelona 1995.
 "Els ploms sorotàptics d'Arles", Entre Dos Llenguatges (II). Egilea Joan Coromines. Curial Argitaletxea, 1976
 Julien Sacazeren lanak:
 Les Anciens dieux des Pyrénées, nomenclature et distribution géographique. Extrait de la Revue de Comminges (Saint-Gaudens), 28p., 1885.
 Inscriptions antiques des Pyrénées. Hitzaurrea M. Albert Lebèguek eginda. Tolosa, XII-576p. (Bibliothèque méridionale. 2e série,1892. ; 2). Berrargitalpena fakzimilean, Tolosa, ESPER, 1990.
 Inscriptions antiques du Couserans. Tolosa, 28p., 1892. Berrargitalpena fakzimilean, Nîmes, C. Lacour, 2001.

Kanpo estekak 

Euskal mitologiaren jainko-jainkosak