Ούντερμενς

Ούντερμενς (, κυριολ. "υπάνθρωπος", πληθυντικός : Untermenschen) είναι ένας ναζιστικός όρος για τους μη Άριους ανθρώπους που θεωρούνται κατώτεροι, οι οποίοι συχνά αναφέρονται ως «οι μάζες από την Ανατολή», δηλαδή Εβραίοι, Ρομά και Σλάβοι (κυρίως Πολωνοί, Ουκρανοί, Σέρβοι και αργότερα και Ρώσοι )  . Ο όρος χρησιμοποιήθηκε επίσης για «μουλάτους» και μαύρους. Εβραίοι, Πολωνοί και Ρομά, μαζί με σωματικά και διανοητικά ανάπηρους, καθώς και ομοφυλόφιλους και πολιτικούς αντιφρονούντες, και σε σπάνιες περιπτώσεις, αιχμάλωτους των δυτικών συμμαχικών στρατών, επρόκειτο να εξοντωθούν  στο Ολοκαύτωμα . Ο σλαβικός πληθυσμός της Ανατολικής-Κεντρικής Ευρώπης επρόκειτο να μειωθεί εν μέρει μέσω μαζικών δολοφονιών στο Ολοκαύτωμα, με την πλειοψηφία να απελαύνεται στην Ασία και να χρησιμοποιείται ως καταναγκαστική εργασία στο Ράιχ. Αυτές οι έννοιες ήταν ένα σημαντικό μέρος της ναζιστικής φυλετικής πολιτικής .

Ετυμολογία 
Πιστεύεται ευρέως ότι ο όρος "υπάνθρωπος" επινοήθηκε από τους Ναζί, αλλά αυτή η πεποίθηση είναι εσφαλμένη επειδή ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Αμερικανό συγγραφέα και μέλος της Κου Κλουξ Κλαν Λόθροπ Στόνταρντ στον τίτλο του βιβλίου του το 1922 "Η εξέγερση ενάντια στον πολιτισμό: Η απειλή του Υπανθρώπου". Ο Στόνταρντ εφαρμόζει τον όρο για όσους θεωρεί ανίκανους να λειτουργήσουν στον πολιτισμό, τον οποίο γενικά (αλλά όχι εξ ολοκλήρου) αποδίδει στη φυλή. Οι Ναζί αργότερα το υιοθέτησαν από τον τίτλο της γερμανικής έκδοσης του βιβλίου Der Kulturumsturz: Die Drohung des Untermenschen (1925). 

Η γερμανική λέξη Untermensch είχε χρησιμοποιηθεί σε παλαιότερες περιόδους, αλλά δεν είχε χρησιμοποιηθεί με φυλετική έννοια, για παράδειγμα, χρησιμοποιήθηκε στο μυθιστόρημα Der Stechlin του 1899 του Τέοντορ Φοντάνε. Δεδομένου ότι οι περισσότεροι συγγραφείς που χρησιμοποίησαν τον όρο δεν ασχολήθηκαν με το ερώτημα πότε και πώς εισήλθε η λέξη στη γερμανική γλώσσα, ο όρος Untermensch συνήθως μεταφράζεται ως "υπάνθρωπος". Ο κορυφαίος Ναζί που απέδωσε την έννοια του ανατολικοευρωπαϊκού «υπανθρώπου» στον Στόνταρντ ήταν ο Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ, ο οποίος, αναφερόμενος στους Ρώσους κομμουνιστές, έγραψε στο Der Mythus des zwanzigsten Jahrhunderts (1930) ότι «αυτό είναι το είδος ανθρώπου που ο Λόθροπ Στόνταρντ έχει αποκαλέσει "υπάνθρωπο". Παραθέτοντας τον Στόνταρντ: «Ο Υπάνθρωπος – ο άνθρωπος που μετράει σύμφωνα με τα πρότυπα ικανότητας και προσαρμοστικότητας που επιβάλλονται από την κοινωνική τάξη στην οποία ζει».

Είναι πιθανό ότι ο Στόνταρντ κατασκεύασε τον «υπάνθρωπό» του ως αντίθετο της έννοιας Übermensch (υπεράνθρωπος) του Φρίντριχ Νίτσε. Δεν το λέει ρητά αυτό, αλλά αναφέρεται κριτικά στην ιδέα του «υπερανθρώπου» στο τέλος του βιβλίου του. Τα λογοπαίγνια με τον όρο του Νίτσε φαίνεται να έχουν χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα ήδη από τον 19ο αιώνα και, λόγω του γερμανικού γλωσσικού χαρακτηριστικού ότι μπορεί κανείς να συνδυάζει προθέματα και ρίζες σχεδόν κατά βούληση για τη δημιουργία νέων λέξεων, αυτή η εξέλιξη μπορεί να θεωρηθεί λογική. Για παράδειγμα, ο Γερμανός συγγραφέας Τέοντορ Φοντάνε αντιπαραβάλλει το ζεύγος λέξεων Übermensch/Untermensch στο κεφάλαιο 33 του μυθιστορήματός του Der Stechlin. Ο Νίτσε χρησιμοποίησε το Untermensch τουλάχιστον μία φορά σε αντίθεση με τον Übermensch στο "Η χαρούμενη επιστήμη" (1882). Προηγούμενα παραδείγματα του Untermensch περιλαμβάνουν τον ρομαντισμό του Ζαν Πολ, που χρησιμοποιεί τον όρο στο μυθιστόρημά του Hesperus (1795) σε σχέση με έναν Ουρακοτάγκο (Κεφάλαιο "8. Hundpostag").

Ναζιστική προπαγάνδα και πολιτική 
Σε μια ομιλία που εκφώνησε στο περιφερειακό κοινοβούλιο της Βαυαρίας το 1927, ο ναζιστής προπαγανδιστής Γιούλιους Στράιχερ, εκδότης του Der Stürmer , χρησιμοποίησε τον όρο Untermensch αναφερόμενος στους κομμουνιστές της Γερμανικής Βαυαρικής Σοβιετικής Δημοκρατίας :

Οι Ναζί χρησιμοποίησαν επανειλημμένα τον όρο Untermensch σε γραπτά και ομιλίες που απηύθυναν κατά των Εβραίων. Tο πιο διαβόητο παράδειγμα τους ήταν μια δημοσίευση των SS του 1942 με τον τίτλο Der Untermensch, η οποία περιέχει ένα αντισημιτικό υβρεολόγιο, που μερικές φορές θεωρείται απόσπασμα από ομιλία του Χάινριχ Χίμλερ . Στο φυλλάδιο «Τα SS ως αντιμπολσεβικική οργάνωση μάχης», που δημοσιεύτηκε το 1936, ο Χίμλερ έγραψε:

Στην ομιλία του " Weltgefahr des Bolschewismus " ("Παγκόσμιος κίνδυνος του Μπολσεβικισμού") το 1936, ο Γιόζεφ Γκαίμπελς είπε ότι "οι υπάνθρωποι υπάρχουν σε κάθε λαό ως διογκωτές ".  Στο συνέδριο του ναζιστικού κόμματος το 1935 στη Νυρεμβέργη, ο Γκέμπελς δήλωσε επίσης ότι «ο μπολσεβικισμός είναι η κήρυξη πολέμου από τους Εβραίους διεθνούς υπανθρώπους ενάντια στον ίδιο τον πολιτισμό». 

Ένα άλλο παράδειγμα χρήσης του όρου Untermensch, αυτή τη φορά σε σχέση με την αντισοβιετική προπαγάνδα, είναι ένα φυλλάδιο με τίτλο " Der Untermensch ", που επιμελήθηκε ο Χίμλερ. Δημοσιεύτηκε το 1942 μετά την έναρξη της Επιχείρησης Μπαρμπαρόσα, της γερμανικής εισβολής στη Σοβιετική Ένωση, είναι περίπου 50 σελίδες και αποτελείται ως επί το πλείστον από φωτογραφίες που απεικονίζουν τον εχθρό με εξαιρετικά αρνητικό τρόπο. Εκτυπώθηκαν 3.860.995 αντίτυπα στη γερμανική γλώσσα. Μεταφράστηκε στα ελληνικά, γαλλικά, ολλανδικά, δανικά, βουλγαρικά, ουγγρικά, τσέχικα και σε άλλες επτά γλώσσες. Το φυλλάδιο λέει τα εξής:

Τύποι υπανθρώπων 
Οι Ναζί χώρισαν τους ανθρώπους που θεωρούσαν υπάνθρωπους σε διαφορετικούς τύπους. έδωσαν προτεραιότητα στην εξόντωση των Εβραίων και στην εκμετάλλευση άλλων ως σκλάβων. 

Ο ιστορικός Ρόμπερτ Γιαν βαν Πελτ γράφει ότι για τους Ναζί, «ήταν μόνο ένα μικρό βήμα προς μια ρητορική που φέρνει αντιμέτωπους τους Ευρωπαίους Mensch εναντίον του Σοβιετικού Untermensch, που είχε καταλήξει να σημαίνει έναν Ρώσο στα νύχια του ιουδαιομπολσεβικισμού ». 

Η έννοια του Untermensch περιλάμβανε Εβραίους, Ρομά και Σίντι (Τσιγγάνους) και σλαβικούς λαούς όπως Πολωνούς, Ουκρανούς, Σέρβους και Ρώσους. Οι Σλάβοι θεωρούνταν ως Untermenschen, μετά βίας κατάλληλοι για εκμετάλλευση ως σκλάβοι. Ο Χίτλερ και ο Γκαίμπελς τους συνέκριναν με την «οικογένεια των κουνελιών» ή με «απαθή ζώα» που ήταν «αδρανή» και «ανοργάνωτα» και εξαπλώνονταν σαν «κύμα βρωμιάς».  Ωστόσο, ορισμένοι από τους Σλάβους που έτυχε να έχουν σκανδιναβικά φυλετικά χαρακτηριστικά θεωρήθηκε ότι είχαν μακρινή γερμανική καταγωγή που σήμαινε εν μέρει "άρια" καταγωγή, και εάν ήταν κάτω των 10 ετών, επρόκειτο να γερμανοποιηθούν (βλ.: απαγωγή παιδιών από τη ναζιστική Γερμανία).

Οι Ναζί ήταν εντελώς περιφρονητικοί προς τους Σλάβους, καθώς ακόμη και πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Σλάβοι –ιδιαίτερα οι Πολωνοί– θεωρούνταν κατώτεροι από τους Γερμανούς και τους άλλους Άριους. Αφού ο Αδόλφος Χίτλερ κέρδισε την πολιτική εξουσία στη Γερμανία, αναπτύχθηκε η έννοια του μη Άριου «υπάνθρωπου σκλάβου-υλικού» και άρχισε να χρησιμοποιείται και σε άλλους σλαβικούς λαούς.  Πολωνοί και Σέρβοι βρίσκονταν στον πάτο της σλαβικής «φυλετικής ιεραρχίας» που καθιέρωσαν οι Ναζί. Λίγο μετά τη λήξη του Συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, οι Ρώσοι άρχισαν επίσης να θεωρούνται «υπάνθρωποι». Ομοίως, οι Λευκορώσοι, οι Τσέχοι, οι Σλοβάκοι και οι Ουκρανοί θεωρήθηκαν κατώτεροι  . Παρόλα αυτά, υπήρχαν Σλάβοι όπως Βόσνιοι, Βούλγαροι και Κροάτες, που συνεργάστηκαν με τη ναζιστική Γερμανία, που εξακολουθούσαν να θεωρούνται ότι δεν ήταν αρκετά «καθαροί» φυλετικά, ώστε να φτάσουν στο καθεστώς των γερμανικών λαών, ωστόσο τελικά θεωρήθηκαν εθνικά καλύτεροι από άλλους Σλάβους, κυρίως λόγω των θεωριών ότι αυτά τα έθνη έχουν ελάχιστη ποσότητα σλαβικών γονιδίων και σημαντικές προσμίξεις γερμανικού και τουρκικού αίματος.

Προκειμένου να σφυρηλατήσουν μια στρατηγική συμμαχία με το Ανεξάρτητο Κράτος της Κροατίας – ένα κράτος-μαριονέτα που δημιουργήθηκε μετά την εισβολή στη Γιουγκοσλαβία και το Βασίλειο της Βουλγαρίας, οι Ναζί παρέκκλιναν από μια αυστηρή ερμηνεία της φυλετικής τους ιδεολογίας και οι Κροάτες χαρακτηρίστηκαν επίσημα ως «πιο Γερμανοί παρά Σλάβοι», μια αντίληψη που υποστήριξε ο φασίστας (Ουστάσε) δικτάτορας της Κροατίας Άντε Πάβελιτς, ο οποίος υποστήριξε ότι «οι Κροάτες ήταν απόγονοι των αρχαίων Γότθων» και «τους επιβλήθηκε η πανσλαβική ιδέα ως κάτι τεχνητό» . Ωστόσο, οι Ναζί συνέχισαν να ταξινομούν τους Κροάτες ως «υπάνθρωπους» παρά τη συμμαχία.  Ο Χίτλερ θεωρούσε επίσης ότι οι Βούλγαροι ήταν « Τουρκομάνοι» στην καταγωγή. 

Ενώ οι Ναζί ήταν ασυνεπείς στην εφαρμογή της πολιτικής τους, για παράδειγμα, εφαρμόζοντας κυρίως την Τελική Λύση ενώ παράλληλα εφάρμοζαν το Γενικό Σχέδιο Οστ, ο απολογισμός των δολοφονιών αμάχων ήταν της τάξης των δεκάδων εκατομμυρίων θυμάτων.  Σχετίζεται με την έννοια της «ζωής ανάξιας ζωής», ενός πιο συγκεκριμένου όρου, που αρχικά αναφερόταν στους βαριά ανάπηρους, που υπέστησαν ακούσια ευθανασία στο Πρόγραμμα Ευθανασίας Τ4 και τελικά εφαρμόστηκε στην εξόντωση των Εβραίων. Αυτή η πολιτική ευθανασίας ξεκίνησε επίσημα την 1η Σεπτεμβρίου 1939, όταν ο Χίτλερ υπέγραψε ένα διάταγμα για το σκοπό αυτό και το μονοξείδιο του άνθρακα χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά για τη δολοφονία ασθενών με αναπηρία. Το ίδιο αέριο χρησιμοποιήθηκε στα στρατόπεδα θανάτου όπως η Τρεμπλίνκα, αν και χρησιμοποιούσαν καυσαέρια κινητήρα για να πετύχουν το ίδιο τέλος. Στην οδηγία Νο. 1306 του Υπουργείου Δημόσιας Διαφώτισης και Προπαγάνδας του Ράιχ από τις 24 Οκτωβρίου 1939, ο όρος "Untermensch" χρησιμοποιείται σε σχέση με την πολωνική εθνότητα και κουλτούρα, ως εξής:

Στα μαθήματα βιολογίας στα σχολεία της Ναζιστικής Γερμανίας δίδασκαν για τις διαφορές μεταξύ της φυλής των σκανδιναβών Γερμανών " Übermenschen " και των "αγενών" Εβραίων και Σλάβων "υπανθρώπων".  Η άποψη ότι οι Σλάβοι ήταν υπάνθρωποι ήταν ευρέως διαδεδομένη στις γερμανικές μάζες και εφαρμόστηκε κυρίως στους Πολωνούς. Συνέχισε να βρίσκει υποστήριξη και μετά τον πόλεμο. 

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, η ναζιστική προπαγάνδα έδωσε εντολή στους αξιωματικούς της Βέρμαχτ να πουν στους στρατιώτες τους να στοχοποιήσουν ανθρώπους που θεωρούσαν «Εβραίους Μπολσεβίκους υπάνθρωπους» και ανέφερε επίσης ότι ο πόλεμος στη Σοβιετική Ένωση διεξαγόταν μεταξύ των Γερμανών και των Εβραίων, των Τσιγγάνων και των Σλάβων Untermenschen .  

Κατά τη διάρκεια της Εξέγερσης του Γκέτο της Βαρσοβίας, ο Χίμλερ διέταξε την καταστροφή του γκέτο της Βαρσοβίας επειδή σύμφωνα με τον ίδιο επέτρεπε τον «ζωτικό χώρο» 500.000 υπανθρώπων.   

Ως ρεαλιστικός τρόπος για να λύσουν τις ελλείψεις στρατιωτικού ανθρώπινου δυναμικού, οι Ναζί χρησιμοποίησαν στρατιώτες από ορισμένες σλαβικές χώρες, πρώτα από τους συμμάχους του Ράιχ την Κροατία και τη Σλοβακία  καθώς και σε κατεχόμενα εδάφη.  Η ιδέα ότι οι Σλάβοι είναι ιδιαίτερα Untermenschen εξυπηρετούσε τους πολιτικούς στόχους των Ναζί. Χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογήσουν την επεκτατική τους πολιτική και ιδιαίτερα την επιθετικότητά τους κατά της Πολωνίας και της Σοβιετικής Ένωσης για να επιτύχουν το Lebensraum, ιδιαίτερα στην Ουκρανία . Τα πρώτα σχέδια του Γερμανικού Ράιχ (συνοπτικά ως Γενικό Σχέδιο Οστ) οραματίζονταν την εθνοκάθαρση και την εξάλειψη τουλάχιστον 50 εκατομμυρίων ανθρώπων, που δεν θεωρούνταν κατάλληλοι για γερμανοποίηση, από εδάφη που ήθελε να κατακτήσει στην Ευρώπη. Η chernozem ("μαύρη γη") της Ουκρανίας θεωρήθηκε ιδιαίτερα επιθυμητή ζώνη για αποικισμό από την Ανώτερη Φυλή.

Δείτε επίσης 

 Αφροφοβία
 Αντισημιτισμός
 Άρια φυλή
 Εχθρός του Λαού
 Ολοκαύτωμα
 Ανώτερη φυλή
 Ευγονική
 Νόμοι της Νυρεμβέργης

Παραπομπές 

Αντισημιτισμός
Ορολογία του Ολοκαυτώματος
Δυνάμεις του Άξονα
Σελίδες με πηγές CS1 στα Γερμανικά (de)
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις