Αυτόχθων (αρχαία Ελλάδα)

Στην αρχαία Ελλάδα, η έννοια των αυτοχθόνων (από τα αρχαία ελληνικά , και , δηλαδή «οι άνθρωποι που ξεπήδησαν από την ίδια τη γη») περιλαμβάνει τους αυτόχθονες κατοίκους μιας χώρας, συμπεριλαμβανομένων μυθολογικών μορφών, σε αντίθεση με τους αποίκους, και εκείνους από τους απογόνους τους που κρατήθηκαν ελεύθεροι από μια ανάμειξη αποικιστικών οντοτήτων.

Στη μυθολογία, αυτόχθονες είναι εκείνοι οι θνητοί που έχουν ξεπηδήσει από το χώμα, τους βράχους και τα δέντρα. Είναι ριζωμένοι και ανήκουν στη γη αιώνια.

Μυθολογία 
Οι αυτόχθονες που αναφέρονται στη μυθολογία των εξής περιοχών είναι: Στην Αττική: Αμφικτύων, Κέκροπας Α', Κραναός, Εριχθόνιος, Περίφας. Στη Βοιωτία: Ωγυγές, Αλαλκομενέας, Σπαρτοί . Στην Πελοπόννησο: Πελασγός της Αρκαδίας, Λέλεγας της Λακωνίας και ο Άρας Φλιασίας. Τέλος, στην Ατλαντίδα, ο Ευήνορας.

Η πρακτική στην αρχαία Ελλάδα να χαρακτηρίζονται θρυλικοί ήρωες και άνδρες αρχαίας καταγωγής ως άνθρωποι της γης ενίσχυσε πολύ το δόγμα της αυτοχθονίας. Στη Θήβα, η φυλή των Σπαρτών πίστευαν ότι ξεπήδησε από ένα χωράφι σπαρμένο με δόντια δράκων. Οι Φρύγες Κορυβάντες είχαν αναγκαστεί να βγουν από την πλαγιά του λόφου σαν δέντρα από τη Ρέα, τη μεγάλη μητέρα, και γι' αυτό ονομάστηκαν δενδροφυεῖς. Είναι σαφές από το αρχαίο ελληνικό έργο Προμηθεύς Δεσμώτης, που συνήθως αποδίδεται στον Αισχύλο, ότι οι πρωτόγονοι άνθρωποι υποτίθεται ότι στην αρχή ζούσαν σαν ζώα σε σπηλιές και δάση, ώσπου με τη βοήθεια των θεών και των ηρώων ανέβηκαν σε ένα στάδιο πολιτισμού.

Φυλές στην ιστοριογραφία 
Ο αρχαίος μύθος της αυτοχθονίας στην ιστοριογραφία είναι η πεποίθηση του ιστορικού ή της ίδιας της φυλής, ότι ήταν αυτόχθονες, οι πρώτοι άνθρωποι που κατοικούσαν στην κατεχόμενη γη τους. Ο όρος απαντάται αρχικά σε εθνογραφικά αποσπάσματα του 5ου αιώνα π.Χ. 

Σε απόσπασμα του Ελλάδικου, ο συγγραφέας αναφέρει ότι «οι Αθηναίοι, οι Αρκάδες, οι Αιγινήτες και οι Θηβαίοι είναι αυτόχθονες». Ο Στράβων, επεξεργαζόμενος το εθνογραφικό ομηρικό απόσπασμα για την Κρήτη, περιγράφει Κύδωνες και Ετεοκρήτες ως αυτόχθονους.

Αθηναϊκή αυτοχθονία ως έννοια 
Οι Αθηναίοι του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ, στην εποχή της Συμμαχίας της Δήλου, ισχυρίζονταν με περηφάνια ότι ήταν ένα αυτόχθονο έθνος, που δεν είχε αλλάξει ποτέ τον τόπο κατοίκησής τους. Σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, η Αττική, όπου βρίσκεται η Αθήνα, γνώρισε λίγες μεταναστεύσεις λόγω της φτώχειας του εδάφους. Είχαν προσωποποιήσει την αυτοχθονία τους με τη μορφή του Ερεχθέα ή του Κέκροπα Α' και φορούσαν χρυσές τεττίγες, ή στολίδια σε σχήμα τζιτζικιού στα μαλλιά τους ως ένδειξη που αντιπροσώπευε την πεποίθησή τους ότι, όπως τα τζιτζίκια, οι Αθηναίοι γεννήθηκαν από το χώμα και έτσι πάντα ζούσε στην Αττική. Αυτό χρησίμευε επίσης ως ένας άλλος σύνδεσμος μεταξύ της Αθηνάς και της Αθήνας, καθώς ο Ερεχθέας πιστευόταν ότι ανατράφηκε από την Αθηνά.

Ξεχωριστή από την πολιτική ιδεολογία του αυτοχθονισμού, αυτή η έννοια της αθηναϊκής αυτοχθονίας έχει συνδεθεί με την άνοδο της αθηναϊκής δημοκρατίας. Σε αντίθεση με το προηγούμενο καθεστώς των τυράννων και των ολιγαρχών και τις αυστηρές ιεραρχίες εξουσίας τους, η αυτοχθονία ήταν επιχείρημα υπέρ της δημοκρατίας και της ισότητας. Όλοι οι Αθηναίοι ήταν αδέρφια της γης και έτσι άξιζαν να έχουν ίση πρόσβαση στην πολιτική εξουσία.

Η αυτοχθονία των Αθηναίων ήταν κοινό θέμα στις αγγειογραφίες, στην πολιτική ρητορική και στην τραγική σκηνή. 

Η αθηναϊκή αυτοχθονία συνδέεται επίσης με την εθνικιστική πολιτική ιδεολογία τον πέμπτο και τέταρτο αιώνα π.Χ. Δικαιολογεί το αθηναϊκό μεγαλείο και την κατάκτηση έναντι άλλων πόλεων.<ref name="Lape">{{Cite book|title=Race and Citizen Identity in the Classical Athenian Democracy|publisher=Cambridge|isbn=9780521191043|year=2010|location=Cambridge|pages=100–105|url=https://books.google.com/books?id=ruS5-uu7k4cC&q=autochthony+Erechtheus&pg=PA17|accessdate=2020-11-08|archivedate=2021-04-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428130901/https://books.google.com/books?id=ruS5-uu7k4cC&q=autochthony+Erechtheus&pg=PA17}}</ref> Στο Μενέξενος'', ο Πλάτωνας έχει τον Σωκράτη να εξηγεί το μίσος των Αθηναίων εναντίον των βαρβάρων.

Παραπομπές

Ιστοριογραφία της Ελλάδας
Αρχαίος βίος