Ισπανική μανία

Η Ισπανική μανία (ή Ισπανικός Τρόμος) ήταν μια από τις πολλές βίαιες λεηλασίες πόλεων στις Κάτω Χώρες, κυρίως από ισπανικούς στρατούς του Οίκου των Αψβούργων, που σημειώθηκαν τα έτη 1572–1579 κατά τη διάρκεια του Ολλανδικού πολέμου της ανεξαρτησίας . Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι λεηλασίες δεν συνοδεύονταν από την κατάληψη μιας πόλης.

Η πιο περιβόητη ισπανική μανία ήταν η Λεηλασία της Αμβέρσας τον Νοέμβριο του 1576. Στα ολλανδικά ο όρος «Ισπανική μανία» μπορεί να περιλαμβάνει ένα ευρύτερο φάσμα λεηλασιών, ιδιαίτερα τις αστικές βαρβαρότητες του 1572.  Τα γεγονότα της Ισπανικής μανίας συνέβαλαν στη δημιουργία ενός αντιισπανικού αισθήματος σε πολλά μέρη της Ευρώπης.

Ιστορικό υπόβαθρο: Μια δεκαετία ανατροπών 

Αρκετά αιτήματα για χαλάρωση του θρησκευτικού καταναγκασμού στις Κάτω Χώρες, συμπεριλαμβανομένου ενός αιτήματος από μια διαθήκη ευγενών τον χειμώνα του 1565–66, είχαν απορριφθεί. Το καλοκαίρι στη συνέχεια έφερε νέες βίαιες εκρήξεις εικονοκλασίας, κατά τις οποίες οι Καλβινιστές « Beeldenstorm » κατέστρεψαν θρησκευτικές εικόνες σε καθολικά μοναστήρια και εκκλησίες. Η μάχη του Ούστερβιλ τον Μάρτιο του 1567 ήταν η πρώτη ισπανική στρατιωτική απάντηση στις πολλές ταραχές και το προοίμιο ή η έναρξη του ογδονταετούς πολέμου. Ο στρατηγός του Ισπανού Βασιλιά Αλβάρος ο Σιδερένιος Δούκας, με 10.000 άνδρες έκανε την πρώτη στρατιωτική χρήση της Ισπανικής Οδού . Του παραχωρήθηκαν εξουσίες που υπερέβαιναν αυτές της ετεροθαλούς αδερφής του βασιλιά, Μαργαρίτας της Πάρμας, η οποία είχε οδηγήσει τόσο τη Γκρανβέλ όσο και τον Γουλιέλμο Α' της Οράγγης στο παρασκήνιο, ενώ προσπαθούσε να φέρει τις ισπανικές εντολές στα μέτρα τοπικών προτεραιοτήτων. Κατά τη συνάντησή τους, κρίνοντας ότι ο δούκας ήταν αυστηρός και ακραίος, η δούκισσα παραιτήθηκε. Ωστόσο, η πρώτος την έκανε γενικό κυβερνήτη των Δεκαεπτά Επαρχιών και ίδρυσε παράνομα το Συμβούλιο των Ταραχών τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. Αυτό το δικαστήριο, που έμοιαζε με στρατοδικείο καταδίκαζε συχνά πολιτικούς αντιπάλους και καλβινιστές σε θάνατο. Περισσότερες από 1.000 εκτελέσεις έκαναν τον κόσμο να το μετονομάσει, άτυπα, σε «Συμβούλιο του Αίματος».

Οι Επαίτες της Θάλασσας (ονομασία ομάδας Καλβινιστών Ολλανδών ευγενών), έχοντας εκδιωχθεί από τα αγγλικά λιμάνια από την Ελισάβετ Α΄ της Αγγλίας, κατέλαβαν την Μπριέλ την 1η Απριλίου του 1572. Η εν λόγω εξέλιξη πυροδότησε αντιβασιλική εξέγερση στις κομητείες της Ζηλανδίας και της Ολλανδίας . Άλλες πόλεις στις Κάτω Χώρες που έδειξαν σημάδια εξέγερσης ενάντια στην υπερφορολόγηση και δίωξη των Προτεσταντών, ή δεν επέτρεψαν σε στρατεύματα και από τις δύο πλευρές να εισέλθουν, αναγκάστηκαν να υποταχθούν στον Καθολικισμό και στο Ισπανικό Στέμμα.

Ισπανικές Λεηλασίες

Από κακοπληρωμένους στρατιωτικούς υπό τακτική διοίκηση 
Η λεηλασία μιας κατακτημένης πόλης δεν ήταν ασυνήθιστη και ο Κυβερνήτης Άλμπα το πήγε ένα βήμα εφαρμόζοντας φρικτά παραδείγματα ενάντια στη συμπαράσταση προς τους αντάρτες.

 Το Ισπανική λεηλασία στο Μέχελεν ήταν το πρώτο γεγονός που έγινε γνωστό με αυτόν τον όρο. Αφού ο υπολοχαγός του Οράνγιου, Μπέρναρντ ντι Μερόντ, κατέλαβε την πόλη και την είχε υπό τον έλεγχό του για ένα μήνα, αυτός και οι άνδρες του αποχώρησαν, εξαιτίας της άφιξης μιας ακόμη πιο ισχυρής ισπανικής δύναμης. Παρά το γεγονός ότι καλωσόρισε τον τελευταίο ψέλνοντας μετάνοιες σε μια κίνηση παράδοσης, από τις 2 Οκτωβρίου 1572, υπό τη διοίκηση του γιου του Κυβερνήτη Άλβα Φαντρίκε, η πόλη λεηλατήθηκε για τρεις ημέρες από τα στρατεύματά του που έσφαζαν, βίαζαν και λεηλατούσαν. Ο Άλβα ανέφερε στον βασιλιά Φίλιππο Β' (ο οποίος αργότερα τον φυλάκισε) ότι «δεν έμεινε ούτε ένα καρφί στον τοίχο».<ref name="SEE-BIBLIOGRAPHY_AR-sub2">{{cite book|author=Peter J. Arnade |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=bm_uS_K_jaEC&pg=PA226&lpg=PA229 |title=Beggars, Iconoclasts, and Civic Patriots: The Political Culture of the Dutch Revolt |pages=226–229 |quote=For the sack of Mechelen, Arnade also refers to: Marnef, Guido Het Calvinistisch bewind te Mechelen, 1580–85 |publisher=Cornell University Press }}</ref>
 Ο Στρατός της Φλάνδρας που είχε λεηλατήσει το Μέχελεν ανακατέλαβε το Ντίεστ και το Ρούρμοντ, προχωρώντας στο Γκέλντερς και τον Νοέμβριο ανέκτησε εύκολα το Ζούτφεν, το οποίο είχε καταλάβει ο Οράνγιος τον Ιούνιο. Ο Δον Φαντρίκε διέταξε τους άνδρες του να σκοτώσουν τη φρουρά και τους επέτρεψε να «καθαρίσουν» και να λεηλατήσουν την πόλη. Μετά την Ισπανική μανία στο Ζούτφεν, οι κομητείες στα βόρεια αυτού υπέγραψαν συνθήκη ειρήνης.
 Μέχρι τον Δεκέμβριο στο Νάαρντεν της Ολλανδίας, οι κάτοικοι διαπραγματεύτηκαν την παράδοσή τους, αλλά η πόλη λεηλατήθηκε και κάηκε. Μόνο 60 άνθρωποι επέζησαν από τη Σφαγή του Νάαρντεν .
 Η Ισπανική μανία στο Χάαρλεμ, το 1573, μετά την εξάμηνη πολιορκία του Χάαρλεμ

Μέχρι τον Δεκέμβριο του 1573, οι υψηλές και χωρίς αποτέλεσμα οικονομικές δαπάνες, καθώς και τα παράπονα για την απόλυτη σκληρότητα των αποστολών του κυβερνήτη, οδήγησαν τον Φίλιππο Β' να διορίσει τον Ρέκουνσες, ο οποίος αντικατέστησε τον Άλμπα, που γύρισε στην Ισπανία. Το διαβόητο «Συμβούλιο του Αίματος» διέταξε να μην εκτελεστούν άλλοι άνθρωποι και τον Ιούνιο του 1574 συμφώνησε και Ρέκουσενς. Το θέμα πάντως παρέμεινε σε συνεδρίαση μέχρι το και το θέρος του 1576.

Τον Οκτώβριο του 1576, κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του Μάαστριχτ εναντίον του φρουρίου της, λόγω των συνεχιζόμενων υψηλών φορολογιών, οι Γερμανοί στρατιώτες της ισπανικής φρουράς ακολούθησαν τις εντολές του δημοτικού συμβουλίου και έμειναν στην άκρη. Την ώρα που κάποια ισπανικά στρατεύματα αντιστέκονταν σε μια από τις πύλες, άλλοι τράπηκαν σε φυγή με τον διοικητή της φρουράς Φρανσίσκο ντε Μοντεσντόκα στη μικρή του οχύρωση στο Γικ ακριβώς απέναντι από τη γέφυρα του ποταμού Μόσα . Αν Μοντεσντόκα προστατεύτηκε κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, συνελήφθη όταν άναψαν τα αίματα σε αυτή τη διαμάχη. 

Αργότερα, απελευθερώθηκε. Οι στρατιώτες έφτασαν από το Ντάλεμ και εκείνοι του Γικ κατέλαβαν την πόλη. Καθώς είχαν χαθεί λίγες ζωές Ισπανών, οι Γερμανοί απολογήθηκαν, αλλά έπρεπε να κατασκηνώσουν σε γειτονικά χωριά.

 Η Ισπανική μανία του Οκτωβρίου του 1576 αναφέρεται στα επακόλουθα βασανιστήρια στην πόλη με λουτρά αίματος και λεηλασίες. 

 Με εγκαταλελειμμένο στρατό σε εκστρατεία λεηλασίας 
Μετά το θάνατο του Ρέκουσενς τον Μάρτιο του 1576, ο Ισπανός βασιλιάς διόρισε τον ετεροθαλή αδελφό του Δον Χουάν ως Γενικό Κυβερνήτη της Ολλανδίας, αλλά δίστασε να τον ειδοποιήσει. Ακόμη και τότε, ο Δον Χουάν δεν έσπευσε να προχωρήσει στην Ολλανδία. Οι εγκαταλειμμένοι αξιωματικοί και οι απλοί στρατιώτες δεν πληρώνονταν και ξεκίνησαν μια ανταρσία λεηλασίας.

 Η Ισπανική λεηλασία στο Άαλστ, μια πόλη που ήταν πάντα πιστή, έδειξε ότι οι στρατιωτικές εξεγέρσεις που είχαν συμβεί ήταν κάτι παραπάνω από περισσότερες από περιστασιακές από το 1573, έχοντας εγκαταλειφθεί εντελώς από τον Ιούλιο του 1576 Ανεξέλεγκτοι στρατιώτες λεηλάτησαν περίπου 170 μέρη στην κομητεία της Μπραμπάντ. 
 Η Ισπανική λεηλασία στην Αμβέρσα συνέβη όταν οι δυνάμεις που προέρχονταν από το Άαλστ και εκείνες από το Μάαστριχτ συναντήθηκαν τον Νοέμβριο του 1576. Χίλια κτίρια πυρπολήθηκαν και 17.000 άνδρες, γυναίκες και παιδιά δολοφονήθηκαν.

 Συνέπεια 
Η Ειρήνευση της Γάνδης με την οποία τόσο οι Καλβινιστές όσο και οι Καθολικοί αποφάσισαν να εκδιώξουν όλα τα ισπανικά στρατεύματα και για την οποία οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονταν από την λεηλασία του Άαλστ, υπογράφηκε λίγες μέρες μετά τη λεηλασία της Αμβέρσας. Υπεγράφη στις 12 Φεβρουαρίου 1577 από τον γενικό κυβερνήτη Δον Ζουάν όταν με το Διαρκές Διάταγμα . Λίγους μήνες αργότερα, παρά τη συμφωνία, ο Δον Χουάν ξεκίνησε τον σχεδιασμό μιας νέας εκστρατείας κατά των Ολλανδών ανταρτών, οι οποίοι βρήκαν σύμμαχο την Ελισάβετ Α' της Αγγλίας. Αν και δεν αναγνωρίστηκε ποτέ από τον Φίλιππο, μια συμφωνία των Καθολικών έβαλε τον ανιψιό του Ματθία της Αυστρίας, Δούκα της Βουργουνδίας και της Βραβάντης, στη θέση του κυβερνήτη της Ολλανδίας μέχρι το 1581.

 Από ανεξέλεγκτους νικηφόρους στρατιωτικούς 
Ο Αλέξανδρος Φαρνέζε, γιος της Μαργαρίτας της Πάρμας, κατέκτησε εκ νέου ένα μεγάλο μέρος της Ολλανδίας με μεθόδους που θεωρήθηκαν τιμητικές από φίλο και εχθρό. Στη συνέχεια υπογράφηκε η Ένωση του Αράς και κάποιες εβδομάδες αργότερα, στις 23 Ιανουαρίου 1579, η Ένωση της Ουτρέχτης, έλαβε χώρα η διαίρεση της Ολλανδίας σε Βόρεια και Νότια. Όμως ο πόλεμος δεν είχε τελειώσει.

Μεταξύ 12 Μαρτίου και 1ης Ιουλίου 1579 και οι δύο πλευρές υπέφεραν σκληρά στην Πολιορκία του Μάαστριχτ. Οι νικηφόροι επιτιθέμενοι διεξήγαγαν στη συνέχεια μια δεύτερη ισπανική λεηλασία στο Μάαστριχτ που τους σκότωσε όλους, εκτός από 400 ανθρώπους, από έναν πληθυσμό 30.000 ανθρώπων.

 Σημειώσεις 

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 

 
 
  Or, if and while it is (again) available'', the most relevant chapter only:

 

 
 
 
  Chapters VI, VII, XV, XIX, and XXII
 
  Vol. I 1555–66, II 1566–74, and III 1574–84

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 
 
 Vol. I 1552–65, II 1566, III 1567–72, IV 1572–74, V 1574–77, VI 1577–79, VII 1579–81, VIII 1581–84, Suppl., Cont.
 German translation: 
  (See also the book's article on this Wikipedia)
 
 
  (In particular Part I; A reformist point of view)

Ιστορία της Ολλανδίας
Ιστορία της Ισπανίας
Οίκος των Αψβούργων
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις