Ιαπωνική εγκεφαλίτιδα

Η ιαπωνική εγκεφαλίτιδα (ΙE) είναι λοίμωξη του εγκεφάλου που προκαλείται από τον ιό της ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας (JEV). Ενώ οι περισσότερες λοιμώξεις έχουν ελάχιστα ή καθόλου συμπτώματα, παρουσιάζεται περιστασιακά φλεγμονή του εγκεφάλου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν πονοκέφαλο, έμετο, πυρετό, σύγχυση και επιληπτικές κρίσεις. Αυτό συμβαίνει περίπου 5 έως 15 ημέρες μετά τη μόλυνση.

Η νόσος μεταδίδεται γενικά από τα κουνούπια, ειδικά αυτά του γένους Culex. Οι χοίροι και τα άγρια πτηνά χρησιμεύουν ως δεξαμενή για τον ιό. Η ασθένεια εμφανίζεται κυρίως εκτός πόλεων. Η διάγνωση βασίζεται σε εξέταση αίματος ή εγκεφαλονωτιαίου υγρού.

Η πρόληψη γίνεται γενικά με το εμβόλιο ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας, το οποίο είναι και ασφαλές και αποτελεσματικό. Άλλα μέτρα περιλαμβάνουν την αποφυγή τσιμπήματος κουνουπιών. Μετά τη μόλυνση, δεν υπάρχει ειδική θεραπεία, με τη φροντίδα να είναι υποστηρικτική. Αυτή γενικά πραγματοποιείται σε νοσοκομείο. Μόνιμα προβλήματα εμφανίζονται σε έως και στους μισούς ανθρώπους που αναρρώνουν από ΙΕ.

Η ασθένεια εμφανίζεται στη Νοτιοανατολική Ασία και στον Δυτικό Ειρηνικό. Περίπου 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε περιοχές όπου εμφανίζεται η ασθένεια. Περίπου 68.000 συμπτωματικά κρούσματα καταγράφονται ετησίως, με περίπου 17.000 θανάτους. Συχνά, τα κρούσματα εμφανίζονται σε εστίες. Η ασθένεια περιγράφηκε για πρώτη φορά στην Ιαπωνία το 1871. Παρά το όνομά της, η ασθένεια είναι πλέον σχετικά σπάνια στην Ιαπωνία ως αποτέλεσμα μεγάλης κλίμακας προσπαθειών ανοσοποίησης.

Σημεία και συμπτώματα 
Ο ιός της ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας (JEV) έχει περίοδο επώασης από 2 έως 26 ημέρες. Η συντριπτική πλειοψηφία των λοιμώξεων είναι ασυμπτωματικές: μόνο 1 στις 250 λοιμώξεις εξελίσσεται σε εγκεφαλίτιδα.

Η σοβαρή ακαμψία μπορεί να σηματοδοτήσει την έναρξη αυτής της ασθένειας στους ανθρώπους. Πυρετός, πονοκέφαλος και κακουχία είναι άλλα μη ειδικά συμπτώματα αυτής της νόσου που μπορεί να διαρκέσουν από 1 έως 6 ημέρες. Τα σημεία που αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια του οξέος εγκεφαλιτικού σταδίου περιλαμβάνουν ακαμψία του αυχένα, καχεξία, ημιπάρεση, σπασμούς και αυξημένη θερμοκρασία σώματος μεταξύ . Συνήθως αναπτύσσεται νοητική υστέρηση. Η θνητότητα αυτής της νόσου ποικίλλει αλλά είναι γενικά υψηλότερη στα παιδιά. Έχει σημειωθεί διαπλακουντιακή εξάπλωση. Δια βίου νευρολογικά ελαττώματα όπως η κώφωση, η συναισθηματική αστάθεια και η ημιπάρεση μπορεί να εμφανιστούν σε άτομα που είχαν προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Αίτια 

Είναι μια ασθένεια που προκαλείται από τον ιό της ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας που μεταδίδεται από τα κουνούπια.

Ιολογία 
Ο JEV είναι ένας ιός από την οικογένεια Φλαβοϊοί, μέρος του οροσυμπλέγματος της Ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας αποτελούμενο από 9 γενετικά και αντιγονικά συγγενείς ιούς, ορισμένοι από τους οποίους είναι ιδιαίτερα σοβαροί στα άλογα και τέσσερις είναι γνωστό ότι μολύνουν τους ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένου του ιού του Δυτικού Νείλου. Ο ιός διαθέτει περίβλημα και σχετίζεται στενά με τον ιό του Δυτικού Νείλου και τον ιό της εγκεφαλίτιδας του Σεντ Λούις. Το θετικό μονόκλωνο γονιδίωμα RNA βρίσκεται στο καψίδιο που σχηματίζεται από την πρωτεΐνη καψιδίου. Το εξωτερικό περίβλημα σχηματίζεται από πρωτεΐνη φακέλου και είναι το προστατευτικό αντιγόνο. Βοηθά στην είσοδο του ιού στο κύτταρο. Το γονιδίωμα κωδικοποιεί επίσης αρκετές μη δομικές πρωτεΐνες (NS1, NS2a, NS2b, NS3, N4a, NS4b, NS5). Η NS1 παράγεται επίσης ως εκκριτική μορφή. Η NS3 είναι μια πιθανή ελικάση και η NS5 είναι η ιική πολυμεράση. Έχει σημειωθεί ότι η ιαπωνική εγκεφαλίτιδα μολύνει τον αυλό του ενδοπλασματικού δικτύου  και συσσωρεύει γρήγορα σημαντικές ποσότητες ιικών πρωτεϊνών.

Διάγνωση 
Η ιαπωνική εγκεφαλίτιδα διαγιγνώσκεται με εμπορικά διαθέσιμα τεστ που ανιχνεύουν αντισώματα IgM ειδικά για τον ιό στον ορό και/ή στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, για παράδειγμα με ELISA ανίχνευσης IgM.

Τα αντισώματα IgM του ιού ΙΕ είναι συνήθως ανιχνεύσιμα 3 έως 8 ημέρες μετά την έναρξη της νόσου και επιμένουν για 30 έως 90 ημέρες, αλλά έχει τεκμηριωθεί μεγαλύτερη επιμονή. Ως εκ τούτου, τα θετικά αντισώματα IgM περιστασιακά μπορεί να αντικατοπτρίζουν προηγούμενη μόλυνση ή εμβολιασμό. Ο ορός που συλλέγεται εντός 10 ημερών από την έναρξη της νόσου μπορεί να μην έχει ανιχνεύσιμη IgM και η εξέταση θα πρέπει να επαναληφθεί. Σε θανατηφόρες περιπτώσεις, η ενίσχυση νουκλεϊκού οξέος και η καλλιέργεια ιών σε ιστούς από νεκροψία μπορεί να είναι χρήσιμη. Το ιικό αντιγόνο μπορεί να ανιχνευτεί στους ιστούς με έμμεση χρώση με φθορίζοντα αντισώματα.

Πρόληψη 

Η μόλυνση από ιαπωνική εγκεφαλίτιδα προσφέρει ισόβια ανοσία. Επί του παρόντος υπάρχουν τρία διαθέσιμα εμβόλια: SA14-14-2, IXIARO (IC51, διατίθεται επίσης στην Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία ως JESPECT και Ινδία ως JEEV) και ChimeriVax-JE (διατίθεται στην αγορά ως IMOJEV). 

Ένα εμβόλιο που προέρχεται από εγκέφαλο ποντικού αδρανοποιημένο με φορμαλίνη κατασκευάστηκε για πρώτη φορά στην Ιαπωνία τη δεκαετία του 1930 και επικυρώθηκε για χρήση στην Ταϊβάν τη δεκαετία του 1960 και στην Ταϊλάνδη τη δεκαετία του 1980. Η ευρεία χρήση του εμβολίου και η αστικοποίηση οδήγησαν στον έλεγχο της νόσου στην Ιαπωνία, την Κορέα, την Ταϊβάν και τη Σιγκαπούρη. Το υψηλό κόστος αυτού του εμβολίου, το οποίο καλλιεργείται σε ζωντανά ποντίκια, σημαίνει ότι οι φτωχότερες χώρες δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να το χρησιμοποιήσουν ως μέρος προγράμματος εμβολιασμού.

Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ερυθρότητα και πόνος στο σημείο της ένεσης. Ασυνήθιστα, μπορεί να εμφανιστεί κνίδωση περίπου τέσσερις ημέρες μετά την ένεση. Τα εμβόλια που παράγονται από εγκέφαλο ποντικού έχουν κίνδυνο αυτοάνοσων νευρολογικών επιπλοκών σε περίπου 1 ανά εκατομμύριο εμβολιασμούς. Ωστόσο, όπου το εμβόλιο δεν παράγεται σε εγκεφάλους ποντικιών αλλά in vitro χρησιμοποιώντας κυτταρική καλλιέργεια, υπάρχουν λίγες ανεπιθύμητες ενέργειες σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο, με τις κύριες παρενέργειες να είναι ο πονοκέφαλος και η μυαλγία.

Το εξουδετερωτικό αντίσωμα παραμένει στην κυκλοφορία για τουλάχιστον δύο έως τρία χρόνια, και ίσως περισσότερο. Η συνολική διάρκεια προστασίας είναι άγνωστη, αλλά επειδή δεν υπάρχουν σταθερά στοιχεία για προστασία πέραν των τριών ετών, συνιστώνται ενισχυτικές δόσεις ανά τριετία για άτομα που παραμένουν σε κίνδυνο.

Θεραπευτική αγωγή 
Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία για την ιαπωνική εγκεφαλίτιδα και η θεραπεία είναι υποστηρικτική, με βοήθεια για τη σίτιση, την αναπνοή ή τον έλεγχο των κρίσεων όπως απαιτείται. Η αυξημένη ενδοκρανιακή πίεση μπορεί να αντιμετωπιστεί με μαννιτόλη. Δεν υπάρχει μετάδοση από άτομο σε άτομο και επομένως οι ασθενείς δεν χρειάζεται να απομονώνονται. 

Η αποτελεσματικότητα της ενδοφλέβιας ανοσοσφαιρίνης για τη διαχείριση της εγκεφαλίτιδας είναι ασαφής λόγω έλλειψης στοιχείων. Η ενδοφλέβια ανοσοσφαιρίνη για την ιαπωνική εγκεφαλίτιδα όταν χορηγήθηκε φάνηκε να παρέχει όφελος όσον αφορά κάποια χαρακτηριστικά όπως η διάρκεια νοσηλείας, αλλά όχι στην αναπηρία και τις σοβαρές παρενέργειες.

Επιδημιολογία 

Η ιαπωνική εγκεφαλίτιδα είναι η κύρια αιτία ιογενούς εγκεφαλίτιδας στην Ασία, με έως και 70.000 περιπτώσεις να αναφέρονται ετησίως. Τα ποσοστά θνησιμότητας κυμαίνονται από 0,3% έως 60% και εξαρτώνται από τον πληθυσμό και την ηλικία. Έχουν επίσης εμφανιστεί σπάνια κρούσματα σε εδάφη των ΗΠΑ στον Δυτικό Ειρηνικό. Οι κάτοικοι των αγροτικών περιοχών σε ενδημικές τοποθεσίες διατρέχουν τον υψηλότερο κίνδυνο. Η ιαπωνική εγκεφαλίτιδα δεν εμφανίζεται συνήθως σε αστικές περιοχές. 

Οι χώρες που είχαν μεγάλες επιδημίες στο παρελθόν, αλλά που έλεγξαν την ασθένεια κυρίως με εμβολιασμό, περιλαμβάνουν την Κίνα, τη Νότια Κορέα, την Ιαπωνία, την Ταϊβάν και την Ταϊλάνδη. Άλλες χώρες που εξακολουθούν να έχουν περιοδικές επιδημίες περιλαμβάνουν το Βιετνάμ, την Καμπότζη, τη Μιανμάρ, την Ινδία, το Νεπάλ και τη Μαλαισία. Δύο θανατηφόρες περιπτώσεις αναφέρθηκαν στην ηπειρωτική βόρεια Αυστραλία το 1998. Η εξάπλωση του ιού στην Αυστραλία προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στους Αυστραλούς αξιωματούχους υγείας λόγω της απρογραμμάτιστης εισαγωγής του Culex gelidus, ενός πιθανού φορέα του ιού, από την Ασία. Τον Φεβρουάριο του 2022, ιαπωνική εγκεφαλίτιδα εντοπίστηκε και επιβεβαιώθηκε σε χοιροτροφεία στη Βικτώρια, το Κουίνσλαντ και τη Νέα Νότια Ουαλία. Στις 4 Μαρτίου, εντοπίστηκαν κρούσματα στη Νότια Αυστραλία.

Ο άνθρωπος, τα βοοειδή και τα άλογα είναι αδιέξοδοι ξενιστές καθώς η ασθένεια εκδηλώνεται ως θανατηφόρα εγκεφαλίτιδα. Οι χοίροι δρουν ως ενισχυτικός ξενιστής και έχουν πολύ σημαντικό ρόλο στην επιδημιολογία της νόσου. Η μόλυνση στους χοίρους είναι ασυμπτωματική, εκτός από τα έγκυα ζώα, όπου η αποβολή και οι εμβρυϊκές ανωμαλίες είναι κοινά επακόλουθα. Ο πιο σημαντικός φορέας είναι το Culex tritaeniorhynchus, το οποίο τρέφεται κατά προτίμηση με βοοειδή. Οι φυσικοί ξενιστές του ιού της ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας είναι τα πουλιά, όχι οι άνθρωποι και πολλοί πιστεύουν ότι ο ιός δεν θα εξαλειφθεί ποτέ πλήρως. Τον Νοέμβριο του 2011, ο ιός της ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας αναφέρθηκε στο Culex bitaeniorhynchus στη Νότια Κορέα.

Παραπομπές 

Ιογενής εγκεφαλίτιδα
Τροπικές ασθένειες