Ηλιοθεραπεία

Η ηλιοθεραπεία, ή το μαύρισμα από τον ήλιο, είναι η διαδικασία κατά την οποία το χρώμα του δέρματος σκουραίνει ή μαυρίζει. Τις περισσότερες φορές είναι αποτέλεσμα έκθεσης στην υπεριώδη ακτινοβολία (UV) από το ηλιακό φως ή από τεχνητές πηγές, όπως μια λάμπα μαυρίσματος που βρίσκεται σε σολάριουμ σε εσωτερικούς χώρους. Οι άνθρωποι που μαυρίζουν σκόπιμα το δέρμα τους με την έκθεση στον ήλιο συμμετέχουν σε μια παθητική ψυχαγωγική δραστηριότητα ηλιοθεραπείας. Μερικοί άνθρωποι χρησιμοποιούν χημικά προϊόντα που μπορούν να προκαλέσουν αποτέλεσμα μαυρίσματος χωρίς έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, γνωστό ως τεχνητό μαύρισμα.

Επίδραση στην υγεία του δέρματος 
Η μέτρια έκθεση στο άμεσο ηλιακό φως συμβάλλει στην παραγωγή μελανίνης και βιταμίνης D από το σώμα, αλλά η υπερβολική έκθεση στις υπεριώδεις ακτίνες έχει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, συμπεριλαμβανομένου ηλιακού εγκαύματος και αυξημένου κινδύνου καρκίνου του δέρματος, καθώς και καταθλιπτική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και επιτάχυνση γήρανση του δέρματος. Μερικοί άνθρωποι μαυρίζουν ή καίγονται από τον ήλιο πιο εύκολα από άλλους. Αυτό μπορεί να είναι αποτέλεσμα διαφορετικών τύπων δέρματος και φυσικού χρώματος δέρματος και μπορεί να είναι αποτέλεσμα γενετικής.

Διαδικασία μαυρίσματος 

Η μελανίνη είναι μια φυσική χρωστική ουσία που παράγεται από κύτταρα που ονομάζονται μελανοκύτταρα, σε μια διαδικασία που ονομάζεται μελανογένεση. Τα μελανοκύτταρα παράγουν δύο τύπους μελανίνης: φαιομελανίνη (κόκκινη) και ευμελανίνη (πολύ σκούρο καφέ). Η μελανίνη προστατεύει το σώμα απορροφώντας την υπεριώδη ακτινοβολία. Η υπερβολική υπεριώδης ακτινοβολία προκαλεί ηλιακό έγκαυμα μαζί με άλλες άμεσες και έμμεσες βλάβες του DNA στο δέρμα, και το σώμα καταπολεμά φυσικά και επιδιώκει να επιδιορθώσει τη βλάβη και να προστατεύσει το δέρμα δημιουργώντας και απελευθερώνοντας περαιτέρω μελανίνη στα κύτταρα του δέρματος. Με την παραγωγή της μελανίνης, το χρώμα του δέρματος σκουραίνει. Η διαδικασία μαυρίσματος μπορεί να πυροδοτηθεί από το φυσικό ηλιακό φως ή από την τεχνητή υπεριώδη ακτινοβολία, η οποία μπορεί να παραδοθεί σε συχνότητες UVA, UVB ή σε συνδυασμό και των δύο. Η ένταση μετριέται συνήθως με τον δείκτη UV.

Υπάρχουν δύο διαφορετικοί μηχανισμοί που εμπλέκονται στην διαδικασία μαυρίσματος από την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία: Πρώτον, η ακτινοβολία UVA δημιουργεί οξειδωτικό στρες, το οποίο με τη σειρά του οξειδώνει την υπάρχουσα μελανίνη και οδηγεί σε ταχεία σκουρότητα της μελανίνης. Η UVA μπορεί επίσης να προκαλέσει την ανακατανομή της μελανίνης (απελευθερώνεται από τα μελανοκύτταρα όπου είναι ήδη αποθηκευμένη), αλλά η συνολική της ποσότητα παραμένει αμετάβλητη. Το σκουρόχρωμο δέρμα από την έκθεση στην UVA δεν οδηγεί σε σημαντικά αυξημένη παραγωγή μελανίνης ή προστασία από τα ηλιακά εγκαύματα.

Στη δεύτερη διαδικασία, που πυροδοτείται κυρίως από την UVB, υπάρχει μια αύξηση στην παραγωγή μελανίνης (μελανογένεση), που είναι η αντίδραση του σώματος στην άμεση φωτοφθορά του DNA (σχηματισμός διμερής θυμίνης) από την υπεριώδη ακτινοβολία. Η μελανογένεση οδηγεί σε καθυστερημένο μαύρισμα και συνήθως γίνεται ορατή δύο ή τρεις ημέρες μετά την έκθεση. Το μαύρισμα που δημιουργείται από την αυξημένη μελανογένεση διαρκεί συνήθως για μερικές εβδομάδες ή μήνες, πολύ περισσότερο από το μαύρισμα που προκαλείται από την οξείδωση της υπάρχουσας μελανίνης και είναι επίσης προστατευτικό έναντι της δερματικής βλάβης από την υπεριώδη ακτινοβολία και του ηλιακού εγκαύματος, παρά απλώς αισθητικό. Συνήθως, μπορεί να παρέχει μέτριο παράγοντα αντηλιακής προστασίας (SPF) 3, που σημαίνει ότι το μαυρισμένο δέρμα θα ανέχεται έως και 3 φορές την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία σε σχέση με το χλωμό δέρμα. Ωστόσο, για να προκληθεί αληθινή μελανογένεση-μαύρισμα μέσω της έκθεσης στην υπεριώδη ακτινοβολία, πρέπει πρώτα να προκληθεί κάποια άμεση φωτοφθορά στο DNA, και αυτό απαιτεί έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (όπως υπάρχει στο φυσικό ηλιακό φως ή στους ηλιακούς λαμπτήρες που παράγουν UVB). 

Οι υπεριώδεις συχνότητες που είναι υπεύθυνες για το μαύρισμα, συχνά χωρίζονται στις περιοχές φάσματος UVA και UVB.

UVA 
Η υπεριώδης ακτινοβολία Α (UVA) είναι στην περιοχή μήκους κύματος από 320 έως 400 nm. Παρουσιάζεται πιο ομοιόμορφα καθ΄ όλη τη διάρκεια της ημέρας και καθ΄ όλη τη διάρκεια του έτους, από την UVB. Οι περισσότερες UVA δεν εμποδίζονται από το στρώμα του όζοντος της ατμόσφαιρας. Η UVA προκαλεί την απελευθέρωση της υπάρχουσας μελανίνης από τα μελανοκύτταρα για να συνδυαστεί με το οξυγόνο (οξειδώνεται) για να δημιουργήσει το πραγματικό μαύρισμα στο δέρμα. 

Η UVA μπλοκάρεται λιγότερο από την UVB από πολλά αντηλιακά, αλλά μπλοκάρεται σε κάποιο βαθμό από τα ρούχα. Η UVA είναι γνωστό ότι προκαλεί βλάβη στο DNA και ότι είναι καρκινογόνος. Ωστόσο, λειτουργεί όχι με την πρόκληση άμεσης βλάβης στο DNA, αλλά με την παραγωγή δραστικών μορφών οξυγόνου που βλάπτουν το DNA έμμεσα. Η UVA (βλέπε παραπάνω) προκαλεί ένα αισθητικό μαύρισμα, αλλά λίγη επιπλέον προστασία από τη μελανίνη από τις βλάβες από τον ήλιο, τα ηλιακά εγκαύματα ή τον καρκίνο.

UVB 
Η υπεριώδης ακτινοβολία Β (UVB) είναι στην περιοχή μήκους κύματος από 280 έως 320 nm. Μεγάλο μέρος αυτής της ζώνης μπλοκάρεται από το στρώμα του όζοντος της ατμόσφαιρας, αλλά μερικά διεισδύουν (σημειωτέον ότι η ακόμα πιο επικίνδυνη UVC μπλοκάρεται εξ ολοκλήρου από το στρώμα του όζοντος και δεν φτάνει στην επιφάνεια της Γης). Η UVB:

 πυροδοτεί το σχηματισμό βλάβης CPD-DNA (άμεση βλάβη DNA), η οποία με τη σειρά της προκαλεί αυξημένη παραγωγή μελανίνης.
 είναι πιο πιθανό να προκαλέσει ηλιακό έγκαυμα παρά από τη UVA ως αποτέλεσμα της υπερβολικής έκθεσης. Ο μηχανισμός για ηλιακά εγκαύματα και αυξημένη μελανογένεση είναι πανομοιότυπος. Και τα δύο προκαλούνται από την άμεση βλάβη του DNA (σχηματισμός CPDs).
 παράγει βιταμίνη D στο ανθρώπινο δέρμα.
 μειώνεται σχεδόν από όλα τα αντηλιακά σύμφωνα με το SPF τους.
 θεωρείται, αλλά δεν έχει αποδειχθεί, ότι προκαλεί το σχηματισμό σπίλων και ορισμένων τύπων καρκίνου του δέρματος.
 προκαλεί γήρανση του δέρματος (αλλά με πιο αργό ρυθμό από την UVA). 
 διεγείρει την παραγωγή νέας μελανίνης, η οποία οδηγεί σε αύξηση της σκουρόχρωμης χρωστικής μέσα σε λίγες μέρες.

Συμπεριφορά μαυρίσματος διαφορετικών χρωμάτων δέρματος 
Το φυσικό χρώμα του δέρματος ενός ατόμου επηρεάζει την αντίδρασή του στην έκθεση στο ηλιακό φως. Το φυσικό χρώμα του δέρματος ενός ατόμου μπορεί να ποικίλλει από ένα σκούρο καφέ έως μια σχεδόν άχρωμη μελάγχρωση, η οποία μπορεί να φαίνεται λευκή. Το 1975, ο δερματολόγος του Χάρβαρντ Τόμας Μ. Φίτσπατρικ επινόησε την κλίμακα Φίτσπατρικ, που περιέγραψε την κοινή συμπεριφορά μαυρίσματος διαφόρων τύπων δέρματος, ως εξής:

Θέματα υγείας 

Ο πιο συνηθισμένος κίνδυνος έκθεσης στην υπεριώδη ακτινοβολία είναι το ηλιακό έγκαυμα, η ταχύτητα και η σοβαρότητα του οποίου διαφέρουν μεταξύ των ατόμων. Αυτό μπορεί να μετριαστεί τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό με την προηγούμενη εφαρμογή ενός αντηλιακού κατάλληλης αντοχής, το οποίο θα εμποδίσει επίσης τη διαδικασία μαυρίσματος λόγω του αποκλεισμού της υπεριώδους ακτινοβολίας.

Η υπερβολική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία είναι γνωστό ότι προκαλεί καρκίνο του δέρματος, κάνει το δέρμα να γερνάει και να ρυτιδώνεται πιο γρήγορα, να μεταλλάσσει το DNA και να βλάπτει το ανοσοποιητικό σύστημα. Η συχνή χρήση σολάριουμ τριπλασιάζει τον κίνδυνο εμφάνισης μελανώματος, της πιο θανατηφόρας μορφής καρκίνου του δέρματος, σύμφωνα με μια μελέτη του 2010. Η μελέτη υποδηλώνει ότι ο κίνδυνος μελανώματος συνδέεται πιο στενά με τη συνολική έκθεση παρά με την ηλικία στην οποία ένα άτομο χρησιμοποιεί για πρώτη φορά ένα σολάριουμ. Ο Διεθνής Οργανισμός Ερευνών για τον Καρκίνο τοποθετεί τη χρήση σολάριουμ στην κατηγορία υψηλότερου κινδύνου για καρκίνο, χαρακτηρίζοντάς τα ως καρκινογόνα για τον άνθρωπο, ακόμη και αν χρησιμοποιούνται όπως συνιστάται.

Το συχνό μαύρισμα έχει επίσης επιδράσεις ενίσχυσης της συμπεριφοράς, μετά από ακτινοβολία UVA, τα επιδερμικά κερατινοκύτταρα συνθέτουν προοπιομελανοκορτίνη, επάγοντας την παραγωγή βήτα-ενδορφινών που είναι αγωνιστές οπιοειδών. Ο αποκλεισμός των οπιοειδών θα προκαλέσει επίσης σημάδια στέρησης μετά από συνήθη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, το οποίο οδηγεί σε πολλούς παράγοντες μαυρίσματος να πληρούν τα κριτήρια εθισμού DSM-IV.

Αρκετοί οργανισμοί, όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) και η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία έχουν εκδώσει οδηγίες προειδοποιώντας για το μαύρισμα στον ήλιο και την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, είτε από τον ήλιο είτε από τεχνητό μαύρισμα.

Η παραγωγή βιταμίνης D είναι απαραίτητη για την ανθρώπινη υγεία. Η μέτρια έκθεση (αποφυγή ηλιακού εγκαύματος) στην υπεριώδη ακτινοβολία παρέχει οφέλη όπως αυξημένη βιταμίνη D, καθώς και άλλα πιθανά οφέλη που ακόμη μελετώνται.

Αρκετοί ενεργοποιητές μαυρίσματος έχουν χρησιμοποιήσει διαφορετικές μορφές ψωραλενίου, οι οποίες είναι γνωστό ότι είναι φωτοκαρκινογόνες. Οι υγειονομικές αρχές έχουν απαγορεύσει το ψωραλένιο από τον Ιούλιο του 1996.

Πολιτιστική ιστορία 

Το μαύρισμα μπήκε και βγήκε από τη μόδα κατά τη διάρκεια της ιστορίας. Στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δυτική Ευρώπη πριν από τη δεκαετία του 1920, το μαυρισμένο δέρμα συνδέθηκε με τις κατώτερες τάξεις επειδή δούλευαν σε εξωτερικούς χώρους και εκτίθονταν στο φως του ήλιου και, κατά συνέπεια, ήταν κοινωνικά υποτιμητικό. Ιδιαίτερα οι γυναίκες κατέβαλλαν κάθε προσπάθεια για να διατηρήσουν το χλωμό δέρμα, ως ένδειξη της «λεπτότητάς» τους.

Τα στιλ γυναικείων ρούχων για εξωτερικούς χώρους προσαρμόστηκαν για να τις προστατεύουν από την έκθεση στο φως του ήλιου, με ολόσωμα μανίκια και μπονέ και άλλα μεγάλα καπέλα, μαντίλες και ομπρέλες που προστάτευαν το κεφάλι. Τα καλλυντικά με βάση τον μόλυβδο και το αρσενικό χρησιμοποιήθηκαν για τεχνητή λεύκανση του δέρματος. Η προτίμηση στο ανοιχτόχρωμο δέρμα συνεχίστηκε μέχρι το τέλος της βικτωριανής εποχής.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, τα θεραπευτικά οφέλη του ηλιακού φωτός άρχισαν να αναγνωρίζονται. Το 1903, ο Νιλς Φίνσεν τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Ιατρικής για τη «Φωτοθεραπεία Φίνσεν». Η θεραπεία ήταν μια θεραπεία για ασθένειες όπως ο δισκοειδής ερυθηματώδης λύκος και η ραχίτιδα. Η ανεπάρκεια βιταμίνης D βρέθηκε ότι είναι αιτία ραχίτιδας και η έκθεση στο ηλιακό φως θα επέτρεπε την παραγωγή βιταμίνης D σε ένα άτομο. Ως εκ τούτου, η έκθεση στο ηλιακό φως ήταν ένα φάρμακο για τη θεραπεία πολλών ασθενειών, ειδικά της ραχίτιδας. Το 1910 μια επιστημονική αποστολή πήγε στο νησί της Τενερίφης για να δοκιμάσει τα ευρύτερα οφέλη για την υγεία της «ηλιοθεραπείας» και μέχρι το 1913 η «ηλιοθεραπεία» αναφερόταν ως επιθυμητή δραστηριότητα για τον ελεύθερο χρόνο.

Λίγο αργότερα, στη δεκαετία του 1920, η σχεδιάστρια μόδας Κοκό Σανέλ κάηκε κατά λάθος από τον ήλιο κατά την επίσκεψή της στην Κυανή Ακτή. Όταν έφτασε στο σπίτι, έφτασε με μαύρισμα και προφανώς άρεσε στους θαυμαστές της η εμφάνιση και άρχισαν να υιοθετούν οι ίδιοι πιο σκούρες αποχρώσεις δέρματος. Το μαυρισμένο δέρμα έγινε τάση εν μέρει λόγω της φήμης της Κοκό και της λαχτάρας για τον τρόπο ζωής της από άλλα μέλη της κοινωνίας. Επιπλέον, οι Παριζιάνοι ερωτεύτηκαν τη Ζοζεφίν Μπέικερ, μια τραγουδίστρια με «καραμελένιο δέρμα» στο Παρίσι, και ειδωλοποίησαν το σκούρο δέρμα της. Αυτές οι δύο γυναίκες ήταν ηγετικές φιγούρες της μεταμόρφωσης που υπέστη το μαυρισμένο δέρμα, κατά το οποίο έγινε αντιληπτό ως μοντέρνο, υγιές και πολυτελές. Ο Ζαν Πατού εκμεταλλεύτηκε τη νέα μόδα του μαυρίσματος, λανσάροντας το πρώτο λάδι μαυρίσματος «Huile de Chaldee» το 1927.

Λίγο πριν από τη δεκαετία του 1930, η θεραπεία με το φως του ήλιου έγινε μια δημοφιλής θεραπεία για σχεδόν κάθε πάθηση, από την απλή κόπωση έως τη φυματίωση. Στη δεκαετία του 1940, άρχισαν να εμφανίζονται διαφημίσεις σε γυναικεία περιοδικά που ενθάρρυναν την ηλιοθεραπεία. Ταυτόχρονα, η κάλυψη του δέρματος με ολόσωμο μαγιό άρχισε να ελαττώνεται, με το μπικίνι να αλλάζει ριζικά το στυλ του μαγιό μετά την εμφάνισή του το 1946. Στη δεκαετία του 1950, πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούσαν το λάδι για μωρά ως μέθοδο για να αυξήσουν το μαύρισμα. Το πρώτο λάδι μαυρίσματος εμφανίστηκε την ίδια δεκαετία και ήταν γνωστό ως «Man-Tan», αν και συχνά οδηγούσε σε ανεπιθύμητο πορτοκαλί δέρμα. Η Coppertone, το 1953, κυκλοφόρησε στην αγορά το αντιηλιακό της, με ένα σχέδιο ενός μικρού ξανθού κοριτσιού και του κόκερ σπάνιελ της να τραβάει το κάτω μέρος του μαγιό της, αποκαλύπτοντας το γυμνό κάτω μέρος και τη γραμμή του μαυρίσματος. Αυτή η διαφήμιση τροποποιήθηκε στις αρχές του 21ου αιώνα και τώρα δείχνει ένα κοριτσάκι να φορά ένα ολόσωμο μαγιό ή σορτς. Στο τελευταίο μέρος της δεκαετίας του 1950, οι αργυροί μεταλλικοί ανακλαστήρες ήταν συνηθισμένοι για να βελτιώσουν το μαύρισμα κάποιου. Το 1962, το αντιηλιακό άρχισε να βαθμολογείται με SPF, αν και η σήμανση SPF στις ΗΠΑ δεν είχε τυποποιηθεί από τον FDA μέχρι το 1978. Το 1971, η εταιρεία παιχνιδιών Mattel παρουσίασε την Malibu Barbie, η οποία είχε μαυρισμένο δέρμα, γυαλιά ηλίου και το δικό της μπουκάλι αντηλιακής λοσιόν μαυρίσματος. Το 1978, εμφανίστηκαν για πρώτη φορά τόσο τα αντηλιακά με δείκτη προστασίας SPF 15 όσο και τα κρεβάτια μαυρίσματος. Το 2007, υπήρχαν συνολικά 50.000 καταστήματα για μαύρισμα σε εσωτερικούς χώρους, όπου ήταν μια βιομηχανία 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων στις Ηνωμένες Πολιτείες και είχε δημιουργήσει μια βοηθητική βιομηχανία για λοσιόν μαυρίσματος εσωτερικού χώρου, συμπεριλαμβανομένων ενισχυτών και επιταχυντών. Από τότε, η βιομηχανία μαυρίσματος εσωτερικών χώρων περιορίζεται περισσότερο από τους υγειονομικούς κανονισμούς.

Ειδικότερα όμως στην Κίνα, το πιο σκούρο δέρμα εξακολουθεί να θεωρείται από πολλούς ως το σημάδι των κατώτερων τάξεων. Μόλις το 2012, σε ορισμένα μέρη της Κίνας, οι μάσκες σκι έγιναν δημοφιλή αντικείμενα για να φορεθούν στην παραλία, προκειμένου να προστατεύσουν το πρόσωπο του χρήστη από τις επιπτώσεις του ηλιακού φωτός.

Μια καινοτομία του 1969 είναι τα μαγιό tan-through, τα οποία χρησιμοποιούν ύφασμα διάτρητο με χιλιάδες μικροτρύπες που είναι σχεδόν αόρατες με γυμνό μάτι, αλλά τα οποία μεταδίδουν αρκετό ηλιακό φως για να προκληθεί μαύρισμα παντού, ειδικά αν το ύφασμα είναι τεντωμένο. Τα μαγιό μαυρίσματος συνήθως επιτρέπουν σε περισσότερο από το ένα τρίτο των ακτίνων UV να περάσουν (ισοδύναμο με SPF 3 ή λιγότερο) και συνιστάται η εφαρμογή αντηλιακού ακόμη και στην καλυμμένη περιοχή.

Μαύρισμα χωρίς ήλιο 
Για να αποφύγουν την έκθεση στις ακτίνες UVB και UVA ή σε εποχές χωρίς έντονη ηλιοφάνεια, μερικοί άνθρωποι πράττουν εναλλακτικά για να εμφανιστούν με σκούρο δέρμα. Μπορούν να χρησιμοποιήσουν μαύρισμα χωρίς ήλιο (επίσης γνωστό ως αυτομαυριστήρια), χρωματιστές που βασίζονται σε διυδροξυακετόνη (DHA) ή καλλυντικά όπως μπρονζέ.

Πολλά προϊόντα μαυρίσματος χωρίς έκθεση στον ήλιο είναι διαθέσιμα με τη μορφή σκουρόχρωμων κρεμών, τζελ, λοσιόν και σπρέι που εφαρμόζονται μόνα τους στο δέρμα. Υπάρχει επίσης μια επαγγελματική επιλογή μαυρίσματος με ψεκασμό ή «θάλαμο μαυρίσματος» που προσφέρεται από σπα, κέντρα αισθητικής και επιχειρήσεις μαυρίσματος. Το μαύρισμα με σπρέι δεν περιλαμβάνει ψεκασμό χρώματος στο σώμα, αντίθετα χρησιμοποιεί μια άχρωμη χημική ουσία η οποία αντιδρά με πρωτεΐνες στο ανώτερο στρώμα του δέρματος, με αποτέλεσμα ένα καφέ χρώμα.

Εικόνες

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Στοχεύστε στο μελάνωμα
 Πληροφορίες για το μαύρισμα από το The Skin Cancer Foundation 
 Έρευνα για τα οφέλη της έκθεσης στην υπεριώδη ακτινοβολία
 Συμμαχία Έρευνας Μελανώματος

 
Ήλιος