Καρδιοκεντρική υπόθεση

Η καρδιοκεντρική υπόθεση ήταν η ιστορική πεποίθηση ότι η καρδιά ελέγχει την αίσθηση, τη σκέψη και την κίνηση του σώματος. Ο καρδιοκεντρισμός προήλθε για πρώτη φορά από την αρχαία αιγυπτιακή πεποίθηση ότι η καρδιά ήταν το κέντρο της σκέψης και της ψυχής. Αυτή η ιδέα έγινε αργότερα αποδεκτή από αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους όπως ο Αριστοτέλης, ο Διοκλής ο Καρύστιος και ο Πραξαγόρας ο Κώος. Με την ανάπτυξη της σύγχρονης επιστήμης και της ανατομίας, η καρδιοκεντρική υπόθεση αποδείχθηκε τελικά λανθασμένη, αν και η έμφασή του στην Αρχαιότητα μπορεί να συνέβαλε στην ανακάλυψη του καρδιαγγειακού συστήματος και να επηρέασε τον Μεσαίωνα και την Ισλαμική Ανάσταση.

Μια αντίθετη θεωρία που ονομάζεται «κεφαλοκεντρισμός», η οποία πρότεινε ότι ο εγκέφαλος έπαιζε τον κυρίαρχο ρόλο στον έλεγχο του σώματος, εισήχθη για πρώτη φορά από τον Πυθαγόρα το 550 π.Χ., ο οποίος υποστήριξε ότι η ψυχή κατοικεί στον εγκέφαλο και είναι αθάνατη. Οι δηλώσεις του υποστηρίχθηκαν από τον Πλάτωνα, τον Ιπποκράτη και τον Γαληνό της Περγάμου. Ο Πλάτωνας πίστευε ότι το σώμα είναι μια «φυλακή» του νου και της ψυχής και ότι στο θάνατο ο νους και η ψυχή διαχωρίζονται από το σώμα, πράγμα που σημαίνει ότι κανένα από τα δύο δεν θα μπορούσε να πεθάνει.

Ιστορία 

Στην αρχαία Αίγυπτο, οι άνθρωποι πίστευαν ότι η καρδιά είναι το κέντρο της ψυχής και η προέλευση των καναλιών σε όλα τα άλλα μέρη του σώματος, συμπεριλαμβανομένων των αρτηριών, των φλεβών, των νεύρων και των τενόντων. Η καρδιά απεικονίστηκε επίσης πως καθόριζε τη μοίρα των αρχαίων Αιγυπτίων μετά το θάνατό τους. Πιστεύεται ότι ο Άνουβις, ο θεός της μουμιοποίησης, θα ζύγιζε την καρδιά του νεκρού με ένα φτερό. Εάν η καρδιά ήταν πολύ βαριά, θα θεωρούνταν ένοχη και θα καταναλωνόταν από την Αμμούτ, ένα μυθολογικό πλάσμα. Αν ήταν ελαφρύτερη από το φτερό, το πνεύμα του νεκρού θα επιτρεπόταν να πάει στον παράδεισο. Ως εκ τούτου, η καρδιά διατηρούταν στη μούμια ενώ άλλα όργανα αφαιρέθηκαν γενικά.

Ωστόσο, ο Αριστοτέλης προώθησε την καρδιοκεντρική υπόθεση με βάση την εμπειρία του με την ανατομία των ζώων. Βρήκε ότι ορισμένα πρωτόγονα ζώα μπορούσαν να κινούνται και να αισθάνονται χωρίς τον εγκέφαλο και έτσι συμπέρανε ότι ο εγκέφαλος δεν ήταν υπεύθυνος για την κίνηση ή το συναίσθημα. Εκτός από αυτό, τόνισε ότι ο εγκέφαλος βρισκόταν στην κορυφή του σώματος, μακριά από το κέντρο του σώματος και ένιωθε κρύο. Πραγματοποίησε επίσης ανατομικές εξετάσεις μετά τον στραγγαλισμό του δείγματος, που θα προκαλούσε αγγειοσυστολή των αρτηριδίων στους πνεύμονες. Αυτό πιθανότατα είχε ως αποτέλεσμα να αναγκάσει το αίμα να ξεχειλώσει τις φλέβες και να τις κάνει πιο ορατές στην ακόλουθη ανατομή. Ο Αριστοτέλης παρατήρησε ότι η καρδιά ήταν η αρχή των φλεβών στο σώμα και συμπέρανε ότι η καρδιά ήταν το κέντρο του ψυχοφυσιολογικού συστήματος. Δήλωσε επίσης ότι η ύπαρξη πνεύματος στην καρδιά έπρεπε να λειτουργεί ως αγγελιοφόρος, ταξιδεύοντας μέσω των αιμοφόρων αγγείων για να παράγει αίσθηση. Η κίνηση των μερών του σώματος πιστεύοταν ότι ελέγχεται και από την καρδιά. Από την οπτική του Αριστοτέλη, η καρδιά αποτελείται από τένοντες που επέτρεπαν στο σώμα να κινηθεί.

Τον τέταρτο αιώνα π.Χ., ο Διοκλής ο Καρύστιος επανέλαβε ότι η καρδιά ήταν το φυσιολογικό κέντρο της αίσθησης και της σκέψης. Αναγνώρισε επίσης ότι η καρδιά είχε δύο καρδιακά αυτιά. Αν και ο Διοκλής πρότεινε επίσης ότι ο αριστερός εγκέφαλος ήταν υπεύθυνος για την ευφυΐα και ο δεξιός για την αίσθηση, πίστευε ότι η καρδιά κυριαρχούσε έναντι του εγκεφάλου στην ακοή και κατανόηση. Ο Πραξαγόρας ο Κώος ήταν ένθερμος της καρδιοκεντρικής θεωρίας του Αριστοτέλη και ήταν ο πρώτος που διέκρινε αρτηρίες και φλέβες. Υπέθεσε ότι οι αρτηρίες μεταφέρουν πνεύμα καθώς μεταφέρουν το αίμα. Απέδειξε επίσης ότι ένας σφυγμός μπορεί να ανιχνευθεί από τις αρτηρίες και εξήγησε ότι τα άκρα των αρτηριών στενεύουν σε νεύρα.

Ο Ισλαμικός φιλόσοφος και ιατρός Αβικέννας ακολούθησε τον Γαληνό, πιστεύοντας ότι το πνεύμα κάποιου ήταν περιορισμένο σε τρεις θαλάμους του εγκεφάλου και αποδέχτηκε ότι τα νεύρα προέρχονται από τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό, τα οποία ελέγχουν την κίνηση και την αίσθηση του σώματος. Ωστόσο, διατήρησε την προηγούμενη καρδιοκεντρική υπόθεση. Δήλωσε ότι η ενεργοποίηση για εκούσια κίνηση ξεκινά από την καρδιά και στη συνέχεια μεταφέρεται στον εγκέφαλο. Ομοίως, τα μηνύματα παραδίδονται από ένα περιφερειακό περιβάλλον στον εγκέφαλο και στη συνέχεια μέσω του πνευμονογαστρικού νεύρου στην καρδιά. 

Κατά τον Μεσαίωνα, ο Γερμανός Καθολικός μοναχός Αλβέρτος ο Μέγας συνεισέφερε στη φυσιολογία και τη βιολογία. Η πραγματεία του βασίστηκε στην κεφαλοκεντρική θεωρία του Γαληνού και επηρεάστηκε βαθιά από τον κατεξοχήν Κανόνα του Αβικέννα, ο οποίος είχε επηρεαστεί από τον Αριστοτέλη. Συνδύασε αυτές τις ιδέες με έναν νέο τρόπο που πρότεινε ότι τα νεύρα διακλαδίζονταν από τον εγκέφαλο αλλά ότι η αρχή ήταν η καρδιά. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι φιλοσοφικά, όλα τα θέματα προέρχονταν από την καρδιά, και στη σωματική εξήγηση, όλα τα νεύρα ξεκινούσαν από τον εγκέφαλο. 

Ο Ουίλιαμ Χάρβεϊ, ένας πρώιμος σύγχρονος Άγγλος φυσιολόγος, συμφώνησε επίσης με την καρδιοκεντρική άποψη του Αριστοτέλη. Ήταν ο πρώτος που περιέγραψε λεπτομερώς τη βασική λειτουργία του κυκλοφορικού συστήματος, με την οποία το αίμα διοχετευόταν από την καρδιά στο υπόλοιπο σώμα. Εξήγησε ότι η καρδιά ήταν το κέντρο του σώματος και η πηγή της ζωής στην πραγματεία του De Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus.

Κεφαλοκεντρική οπτική 

Ο Ιπποκράτης ήταν ο πρώτος που πρότεινε ότι ο εγκέφαλος ήταν το κέντρο της ψυχής και της ευφυΐας. Από την πραγματεία του Περί ιερής νούσου, επεσήμανε ότι ο εγκέφαλος ελέγχει το υπόλοιπο σώμα και είναι υπεύθυνος για την αίσθηση και την κατανόηση. Εκτός από αυτό, πίστευε ότι όλα τα συναισθήματα προέρχονται από τον εγκέφαλο.

Ο Πλάτων ήταν επίσης υποστηρικτής του κεφαλοκεντρισμού. Από τη σκοπιά του, η ψυχή ήταν η ουσία της ανθρωπότητας και επινόησε την τριμερή θεωρία της ψυχής που δηλώνει ότι υπάρχουν τρία είδη ψυχής στο σώμα. Αυτό που θεωρείται «αθάνατο» και «θείο» βρισκόταν στον εγκέφαλο και έλεγχε την εκούσια κίνηση. Τα άλλα δύο βρίσκονταν στο στήθος και κοντά στο συκώτι, τα οποία ήταν υπεύθυνα για το συναίσθημα και την επιθυμία.

Ο Γαληνός της Περγάμου ήταν βιολόγος και ιατρός. Η προσέγγισή του στη διερεύνηση του εγκεφάλου οφειλόταν στην αυστηρή ανατομική του μεθοδολογία. Επισήμανε ότι μόνο η σωστή ανατομή θα στηρίξει την αδιαμφισβήτητη δήλωση. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο εγκέφαλος είναι υπεύθυνος για την αίσθηση και τη σκέψη και ότι τα νεύρα προέρχονται από το νωτιαίο μυελό και τον εγκέφαλο.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 

Ιστορία της ιατρικής
Ιστορία της ανατομίας
Ανατομία της καρδιάς
Καρδιά
Φυσική φιλοσοφία