Πρόγραμμα Illegals

To Πρόγραμμα Illegals (ελληνική απόδοση: Πρόγραμμα παράνομων) (η ονομασία προέρχεται από το Υπουργείο Δικαιοσύνης των Ηνωμένων Πολιτειών) είναι ένα δίκτυο Ρώσων πρακτόρων υπό ανεπίσημη κάλυψη. Μια έρευνα από το FBI κορυφώθηκε με τη σύλληψη δέκα πρακτόρων στις 27 Ιουνίου 2010 και την ανταλλαγή κρατουμένων μεταξύ Ρωσίας και Ηνωμένων Πολιτειών στις 9 Ιουλίου 2010. 

Οι συλληφθέντες κατάσκοποι ήταν Ρώσοι υπήκοοι που είχαν τοποθετηθεί στις ΗΠΑ από τη Ρωσική Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών (συντ, SVR), οι περισσότεροι από τους οποίους χρησιμοποιούσαν ψεύτικες ταυτότητες.  Υποδυώμενοι απλούς Αμερικανοί πολίτες, προσπάθησαν να δημιουργήσουν επαφές με ακαδημαϊκούς, βιομήχανους και πολιτικούς για να αποκτήσουν πρόσβαση στις απόρρητες πληροφορίες. Το δίκτυο αποτέλεσε στόχο πολυετούς έρευνας του FBI. Η έρευνα, που ονομάζεται Operation Ghost Stories, κορυφώθηκε στα τέλη Ιουνίου 2010 με τη σύλληψη δέκα ατόμων στις ΗΠΑ και ενός ενδέκατου στην Κύπρο.  

Οι δέκα εν ύπνωση πράκτορες κατηγορήθηκαν για διεξαγωγή μακροχρόνιων αποστολών στις Ηνωμένες Πολιτείες για λογαριασμό της Ρωσικής Ομοσπονδίας.   Ο ύποπτος που συνελήφθη στην Κύπρο την επομένη της σύλληψής του αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση και στη συνέχεια εξαφανίστηκε.  Ένα δωδέκατο άτομο, Ρώσος υπήκοος που εργαζόταν για τη Microsoft, συνελήφθη επίσης περίπου την ίδια περίοδο και απελάθηκε στις 13 Ιουλίου 2010.  

Τα έγγραφα του δικαστηρίου της Μόσχας που δημοσιοποιήθηκαν στις 27 Ιουνίου 2011, αποκάλυψαν ότι άλλοι δύο Ρώσοι πράκτορες, τους οποίους η Ρωσία ισχυρίζεται ότι ήταν γνωστοί στο FBI, κατάφεραν να διαφύγουν από τις ΗΠΑ χωρίς να συλληφθούν.  Δέκα από τους πράκτορες μεταφέρθηκαν στη Βιέννη στις 9 Ιουλίου 2010, αμέσως μετά την παραδοχή της ενοχής τους για τις κατηγορίες ότι δεν δρούσαν ως εκπρόσωποι ξένης κυβέρνησης. Την ίδια μέρα, οι πράκτορες ανταλλάχθηκαν με τέσσερις Ρώσους υπηκόους, τρεις από τους οποίους είχαν καταδικαστεί και φυλακιστεί από τη Ρωσία για κατασκοπεία και (εσχάτη προδοσία) για λογαριασμό των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου. 

Στις 31 Οκτωβρίου 2011, το FBI έδωσε στη δημοσιότητα αρκετές δεκάδες φωτογραφίες, αποσπάσματα από βίντεο παρακολούθησης και έγγραφα που σχετίζονται με την έρευνά του ως απάντηση στα αιτήματα του νόμου περί ελευθερίας της πληροφορίας.

Ηνωμένες Πολιτείες

Συλλήψεις του FBI και ποινικές διώξεις 
Χρησιμοποιώντας πλαστά έγγραφα, ορισμένοι από τους κατασκόπους, εγγράφηκαν σε αμερικανικά πανεπιστήμια και εντάχθηκαν σε επαγγελματικές οργανώσεις ως μέσο περαιτέρω διείσδυσης στους κυβερνητικούς κύκλους.   Δύο από τα άτομα χρησιμοποίησαν τα ονόματα των Ρίτσαρντ και Σίνθια Μέρφι και διέμεναν στο Χόμποκεν του Νιου Τζέρσεϊ, στα μέσα της δεκαετίας του 1990, πριν αγοράσουν ένα κοντινό σπίτι στο προάστιο Μοντκλέρ. Ένα άλλο ζευγάρι που κατονομάστηκε στα δικαστικά έγγραφα ήταν η δημοσιογράφος Βίκι Πελάεζ και ο Μίχαηλ Βασένκοφ στο Yonkers της Νέας Υόρκης . Οι δικαστικές καταθέσεις ισχυρίζονται ότι τα ζευγάρια διευθετήθηκαν στη Ρωσία για να συζήσουν στη χώρα στην οποία έχουν ανατεθεί, φτάνοντας μέχρι το να κάνουν μαζί παιδιά για να βοηθήσουν στη διατήρηση της μυστικής τους αποστολής.  Στους Ρώσους πράκτορες ανατέθηκε από το «Κέντρο της Μόσχας» να αναφέρουν την πολιτική των ΗΠΑ στην Κεντρική Αμερική, την ερμηνεία των ΗΠΑ της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής, τα προβλήματα με τη στρατιωτική πολιτική των ΗΠΑ και την πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών σχετικά με τη χρήση του Διαδικτύου από τρομοκράτες. 

Σύμφωνα με δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, ο σχεδιασμός του FBI για τη σύλληψη των «παράνομων» ξεκίνησε στα μέσα Ιουνίου 2010, αλλά η δράση επιταχύνθηκε σύμφωνα με πληροφορίες από ορισμένα μέλη της ομάδας που σκόπευαν να ταξιδέψουν εκτός ΗΠΑ καθώς και από την αυξανόμενη ανησυχία της Άννα Τσάπμαν για το ότι εκτέθηκε.    Ο Βλαντίμιρ Γκουριγιέφ σχεδίαζε να ταξιδέψει στη Γαλλία και πιθανώς στη Ρωσία, ο Μπεζρούκοφ σχεδίαζε να ταξιδέψει εκτός ΗΠΑ με τον γιο του  και η Τσάπμαν, σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον πατέρα της την ημέρα πριν από τη σύλληψη, είπε ότι υποψιαζόταν ότι μπορεί να είχε ανακαλύφθηκε   και σχεδιάζε να φύγει για τη Μόσχα στα μέσα Ιουλίου 2010. 

Οι αρχές των ΗΠΑ συνέλαβαν δέκα από τους πράκτορες που συμμετείχαν στις 27 Ιουνίου 2010, σε μια σειρά έφοδων στη Βοστώνη, στο Μοντκλέρ (Νιου Τζέρσεϊ), στο Γιόνκερς και στη Βόρεια Βιρτζίνια. Κατηγόρησαν τα άτομα για ξέπλυμα χρήματος και παράλειψη εγγραφής ως πράκτορες ξένης κυβέρνησης. Δεν απαγγέλθηκαν κατηγορίες ότι τα εμπλεκόμενα άτομα απέκτησαν πρόσβαση σε απόρρητο υλικό, αν και έγιναν επαφές με έναν πρώην αξιωματούχο των μυστικών υπηρεσιών και με έναν επιστήμονα που εμπλέκεται στην ανάπτυξη βομβών καταφυγίων.   Ένας από τους υπόπτους, χρησιμοποιώντας το όνομα Κρίστοφερ Μέτσος, κρατήθηκε στις 29 Ιουνίου 2010,  ενώ προσπαθούσε να αναχωρήσει από την Κύπρο για τη Βουδαπέστη, αλλά αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση και στη συνέχεια εξαφανίστηκε.   Δεν υπήρχαν αποδείξεις ότι οι καταδικασθέντες πράκτορες γνώριζαν ο ένας τον άλλον πέρα από τους αντίστοιχους συζύγους τους. Ο στρατιωτικός αναλυτής Πάβελ Φελγκενχάουερ πίστευε ότι κατά συνέπεια δεν αποτελούσαν κύκλωμα κατασκόπων. 

Λίγο μετά τις συλλήψεις, η βρετανική εφημερίδα Guardian σχολίασε: Η επιχείρηση του FBI αντιπροσωπεύει τη μεγαλύτερη διείσδυση των επικοινωνιών SVR στην πρόσφατη ιστορία. Το FBI διάβασε τα email τους, αποκρυπτογράφησε τις πληροφορίες τους, διάβασε τα ενσωματωμένα κωδικοποιημένα κείμενα σε φωτογραφίες που αναρτήθηκαν στο Διαδίκτυο, εντόπισε τα κινητά τους τηλέφωνα, βιντεοσκόπησε τη μεταφορά σακουλών με μετρητά και μηνύματα. Δεν βρέθηκαν μυστικά σχετικά με τις βόμβες που καταστρέφουν καταφύγια. Το να έχει αποκαλυφθεί ένα κύκλωμα κατασκόπων προτού μπορέσουν πραγματικά να κάνουν οποιαδήποτε σοβαρή κατασκοπεία είναι διπλά ενοχλητικό." 

Συμπίπτοντας με την ημέρα της ανταλλαγής των κρατουμένων, ο θάνατος του εξέχοντος Ρώσου αποστάτη Σεργκέι Τρετιακόφ, ο οποίος πέθανε στις ΗΠΑ στις 13 Ιουνίου 2010, αναφέρθηκε στις 9 Ιουλίου 2010.   Μια ατροδικαστική έκθεση της Φλόριντα, που δημοσιεύθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2010, ανέφερε ένα ατύχημα ως αιτία θανάτου.  Σε απάντηση σε ισχυρισμούς στα μέσα ενημέρωσης ότι μπορεί να είχε ενημερώσει τις αρχές των ΗΠΑ για κάποιους από τους «παράνομους»,  ο συγγραφέας Πητ Έρλει, επικαλούμενος ανώνυμες καλά πληροφορημένες πηγές, ανέφερε τον Ιούλιο του 2010 ότι ο Τρετιακόφ δεν γνώριζε την περίπτωση των Ρώσων πρακτόρων. 

Το τεύχος της Κομερσάντ της 11ης Νοεμβρίου 2010 είχε ένα άρθρο   που, με αναφορά σε ανώνυμες πηγές της ρωσικής κυβέρνησης, περιείχε ισχυρισμούς ότι οι «παράνομοι» οργανώθηκαν από έναν ανώτερο αξιωματικό του SVR ονόματι «Συνταγματάρχης Στσερμπάκοφ».  Ο τελευταίος, σύμφωνα με πηγές της εφημερίδας, ήταν επικεφαλής της αμερικανικής μονάδας του τμήματος SVR που ήταν υπεύθυνος για τους «παράνομους» και έφυγε από τη Ρωσία για τις ΗΠΑ τρεις ημέρες πριν από την επίσκεψη του Ντμίτρι Μεντβέντεφ τον Ιούνιο στις ΗΠΑ.  Πηγές άλλων μέσων ενημέρωσης, ανέφεραν ότι το όνομα "Στσερμπάκοφ" ήταν πλασματικό και αρκετοί ειδικοί και σχολιαστές έκριναν πολλούς ισχυρισμούς στο άρθρο ως αμφίβολους ή απίθανους.    Ωστόσο, ορισμένα σχόλια που έγιναν την επόμενη μέρα από τον Ρώσο πρόεδρο Μεντβέντεφ ερμηνεύτηκαν ως έμμεση επιβεβαίωση μιας υψηλού επιπέδου αποστασίας στη ρωσική υπηρεσία πληροφοριών.   Στις 15 Νοεμβρίου 2010, το Interfax επικαλέστηκε ανώνυμες πηγές από τις ρωσικές μυστικές υπηρεσίες ότι το πραγματικό όνομα του αποστάτη που ήταν ο κύριος υπεύθυνος για την αποκάλυψη των δέκα καταδικασμένων πρακτόρων ήταν Αλέξαντρ Ποτιέγεφ,  ο οποίος ήταν συνταγματάρχης στη SVR και ήταν αναπληρωτής επικεφαλής του αμερικανικού τμήματος εντός της Διεύθυνσης του SVR.   Σύμφωνα με την ανώνυμη πηγή , ένα άτομο που ονομαζόταν Στσερμπάκοφ είχε πράγματι μια ανώτερη θέση στη SVR και «αποστάτησε πριν από περίπου δύο χρόνια».  

 Τεχνικές επικοινωνίας 

Οι Ρώσοι πράκτορες χρησιμοποίησαν ιδιωτικά δίκτυα Wi-Fi, flash memory sticks και κρυπτογράφημενα μηνύματα για να ανταλλάξουν πληροφορίες. Χρησιμοποιήθηκε προσαρμοσμένο στεγανογραφικό λογισμικό που αναπτύχθηκε στη Μόσχα όπου τα κρυφά μηνύματα εισήχθησαν σε κατά τα άλλα αρχεία. Αυτό το πρόγραμμα ξεκίνησε χρησιμοποιώντας τα πλήκτρα Control-Alt-E και εισάγοντας έναν κωδικό πρόσβασης 27 χαρακτήρων, τον οποίο το FBI εντόπισε. Χρησιμοποιήθηκαν επίσης κωδικοποιημένες βάσεις δεδομένων που αποστέλλονταν από έναν ραδιοπομπό βραχέων κυμάτων.   Άλλες μέθοδοι περιελάμβαναν τη χρήση αόρατου μελανιού και την ανταλλαγή πανομοιότυπων σακουλών σε δημόσιους χώρους. 

Τον Ιανουάριο του 2010, η Άννα Τσάπμαν χρησιμοποίησε τον φορητό υπολογιστή της σε ένα καφέ της Νέας Υόρκης στην 47η Οδό για να μεταφέρει ηλεκτρονικά δεδομένα σε Ρώσο αξιωματούχο που περνούσε από εκεί.  Δύο μήνες αργότερα, η Τσάπμαν χρησιμοποίησε ένα ιδιωτικό δίκτυο Wi-Fi, στην οδό Γκρίνουιτς στη Νέα Υόρκη, για να επικοινωνήσει με τον ίδιο Ρώσο αξιωματούχο, που βρισκόταν εκεί κοντά.  Η Τσάπμαν χρησιμοποίησε μια επέκταση εμβέλειας για τον φορητό υπολογιστή της. 

 Δικαστικές διαδικασίες 
Στις 27 Ιουνίου 2010, η ειδική πράκτορας του FBI Αμίτ Πάτελ υπέβαλε μια καταγγελία ισχυριζόμενη παραβίαση του άρθρου 18, του Ποινικού Κώδικα των Ηνωμένων Πολιτειών, (συνωμοσία για να ενεργήσουν ως μη εγγεγραμμένοι πράκτορες ξένης κυβέρνησης). Για την Άννα Τσάπμαν και τον Μιχαήλ Σεμένκο εκδόθηκε ένταλμα σύλληψης από τον δικαστή Ρόναλντ Έλλις.  

Από τις 6 Ιουλίου 2010, οι New York Times ανέφεραν ότι ομοσπονδιακοί και τοπικοί εισαγγελείς αναζητούσαν μια γρήγορη ολοκλήρωση της υπόθεσης, για να αποφύγουν μια δίκη που θα μπορούσε να αποκαλύψει ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά με τις τεχνικές συλλογής πληροφοριών. Η προτεινόμενη συμφωνία θα απελαύνει τους κατηγορούμενους στη Ρωσία αφού παραδέχονταν την ενοχή τους για μικρότερες κατηγορίες. 

Το πρωί της 7ης Ιουλίου, ο ανταποκριτής του Reuters στη Μόσχα Γκάι Φόλκονμπριτζ, γνωστοποίησε την είδηση της ανταλλαγής κατασκόπων. Ανέφερε ότι ο Ιγκόρ Σουτιάγκιν —που φυλακίστηκε το 2004 επειδή μεταβίβασε μυστικά σε βρετανική εταιρεία που οι Ρώσοι εισαγγελείς δήλωσαν ότι ήταν βιτρίνα για τη CIA— επρόκειτο να ανταλλάσσονταν ως μέρος μιας συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την επιστροφή των Ρώσων πρακτόρων. 
 
Σε μια ακρόαση που διεξήχθη σε ομοσπονδιακό δικαστήριο στο Μανχάταν στις 8 Ιουλίου 2010 ενώπιον του δικαστή Κίμπα Γουντ, και οι δέκα κατηγορούμενοι παραδέχθηκαν την ενοχή τους για μία μόνο κατηγορία, αυτή της μυστικής συνωμοσίας για να ενεργήσει ως πράκτορας της ρωσικής κυβέρνησης. Ενώ η κατηγορία θα μπορούσε να επιφέρει έως και πέντε χρόνια φυλάκιση, η Washington Post περιέγραψε τις αποδοχές ενοχής ως ένα πρώτο βήμα σε αυτό που θα μπορούσε να είναι η μεγαλύτερη ανταλλαγή κρατουμένων μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας από τις ημέρες του Ψυχρού Πολέμου. Σύμφωνα με τις συμφωνίες ένστασης, οι κατηγορούμενοι αποκάλυψαν επίσης την πραγματική τους ταυτότητα (εκτός από τη Βίκι Πελάεζ) και παραδέχτηκαν ότι ήταν Ρώσοι πολίτες.

Στις 9 Ιουλίου 2010, ο Γενικός Εισαγγελέας Έρικ Χόλντερ δήλωσε ότι κανένας από τους δέκα κατηγορούμενους δεν διέθεσε απόρρητες πληροφορίες και επομένως κανένας δεν κατηγορήθηκαν για κατασκοπεία.  Σύμφωνα με τους New York Times, οι πολιτικοί ηγέτες των δύο χωρών έκαναν τη συμφωνία ακόμη και πριν από το κατηγορητήριο - με τους εισαγγελείς των ΗΠΑ και τους δικηγόρους των κατηγορουμένων να διαδραματίζουν ελάχιστο ρόλο. 

 Ανταλλαγή κρατουμένων 
Το Reuters ανέφερε στις 7-8 Ιουλίου 2010, ότι οι ΗΠΑ και η Ρωσία κατέληξαν σε μία συμφωνία βάσει της οποίας τα δέκα άτομα που συνελήφθησαν στο πλαίσιο του Προγράμματος Παράνομων θα απελαθούν στη Ρωσία με αντάλλαγμα άτομα που η Ρωσία καταδίκασε για κατασκοπεία για λογαριασμό των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασίλειου. Στην ανταλλαγή συμπεριλήφθηκαν οι Ίγκορ Σουτιάγιν, Αλέξαντερ Ζαπορόζσκι, Σεργκέι Σκριπάλ και Γενάντι Βασιλένκο. Και οι τέσσερις εξέτισαν αρκετό χρόνο στις ρωσικές φυλακές.  

Ο προσωπάρχης του Λευκού Οίκου Ραμ Εμάνουελ φέρεται να δήλωσε στις 8 Ιουλίου ότι ο πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα ενέκρινε τη συμφωνία ανταλλαγής.  Ένας αξιωματούχος της κυβέρνησης φέρεται να είπε ότι ο Ομπάμα δεν είχε μιλήσει με τον Ρώσο Πρόεδρο Ντμίτρι Μεντβέντεφ για την ανταλλαγή κατασκόπων, αλλά ενημερώθηκε πλήρως και ασχολήθηκε με το θέμα.  Στις ΗΠΑ αναφέρθηκε ότι υπήρχε ευρεία συμφωνία ότι οι πράκτορες απελαύνονταν γρήγορα καθώς καμία κυβέρνηση δεν ήθελε η υπόθεση να βλάψει τις προσπάθειες επαναφοράς της σχέσης τους. Λίγο πριν επιτευχθεί η συμφωνία ανταλλαγής, ο ειδικός πυρηνικός επιστήμονας Ιγκορ Σουτιάγιν, ένας από τους Ρώσους κρατούμενους που περιλαμβάνονται στη συμφωνία, μεταφέρθηκε σε φυλακή της Μόσχας από μια εγκατάσταση κοντά στον Αρκτικό Κύκλο και στη συνέχεια μετέβη στη Βιέννη ως μέρος της ανταλλαγής. 

Σύμφωνα με μια συμφωνία ΗΠΑ-Ρωσίας, η ρωσική κυβέρνηση συμφώνησε να απελευθερώσει τους Ρώσους κρατούμενους και τα μέλη των οικογενειών τους για επανεγκατάσταση. Οι Ρώσοι κρατούμενοι είχαν εκτίσει πολλά χρόνια στη φυλακή και κάποιοι είχαν κακή υγεία. 

Στις 9 Ιουλίου απελάθηκαν και οι δέκα ύποπτοι. Ένα κυβερνητικό ναυλωμένο αεροσκάφος της Vision Airlines έφυγε από το αεροδρόμιο LaGuardia της Νέας Υόρκης και πέταξε στο Διεθνές Αεροδρόμιο της Βιέννης μέσω του Μάιν για ανεφοδιασμό και στη συνέχεια για ανταλλαγή γύρω στο μεσημέρι της 9ης Ιουλίου. Επιστρέφοντας από τη Βιέννη ήταν οι τέσσερις Ρώσοι κρατούμενοι – ο Σουτιαγίν, ο Ζαπορόζσκι, ο Σκριπάλ και ο Βασιλένκο.  Το αεροσκάφος προσγειώθηκε στο Οξφορντσάιρ της Αγγλίας για να αφήσει δύο από τους Ρώσους υπηκόους που ανταλλάχθηκαν και προχώρησε στο Διεθνές Αεροδρόμιο Ουάσιγκτον Ντάλες το απόγευμα της 9ης Ιουλίου. Το ρωσικό κυβερνητικό αεροσκάφος επέστρεψε στο αεροδρόμιο Ντομοντέντοβο της Μόσχας όπου, μετά την προσγείωση, οι δέκα κατάσκοποι κρατήθηκαν μακριά από τον τοπικό και διεθνή Τύπο.  Αργότερα την ίδια ημέρα το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών επιβεβαίωσε την ανταλλαγή τεσσάρων καταδικασθέντων με δέκα Ρώσους πολίτες επικαλούμενο «ανθρωπιστικούς λόγους και εποικοδομητική ανάπτυξη εταιρικής σχέσης». 

 Πολιτικές προεκτάσεις 
Ενώ υπήρχαν εικασίες ότι οι συλλήψεις των κατασκόπων, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν μόλις 72 ώρες μετά την επίσκεψη του Προέδρου Μεντβέντεφ στον Λευκό Οίκο,  θα μπορούσαν να ρίξουν σκιά στην προσπάθεια του Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα να βελτιώσει τις σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας. Στις 30 Ιουνίου 2010, η αμερικανική κυβέρνηση δήλωσε ότι δεν θα απελάσει Ρώσους διπλωμάτες και εξέφρασε την αγανάκτησή της που η Ρωσία είχε προφανώς πιαστεί να την κατασκοπεύει. 

Στις 29 Ιουνίου 2010, το σχόλιο του Guardian έλεγε: Οι αποκαλύψεις για τα κυκλώματα κατασκόπων είναι το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται ένας πολιτικός όπως ο Μεντβέντεφ, ο οποίος παρουσιάζεται ως εκσυγχρονιστής.  στο τεύχος της 1ης Ιουλίου 2010, ο Economist έγραψε: Οι αποκαλύψεις έχουν προκαλέσει αμηχανία στη Μόσχα, όχι τόσο επειδή η Ρωσία πιάστηκε να κατασκοπεύει την Αμερική, αλλά επειδή το έκανε τόσο αδέξια. Οι παλιοί κατάσκοποι της KGB αυτή την εβδομάδα θρηνούσαν για την πτώση των επαγγελματικών προτύπων. Αλλά το σκάνδαλο έχει και μάλλον πιο σοβαρές εγχώριες επιπτώσεις. Αποκαλύπτει το μυστήριο που βοήθησε στις υπηρεσίες ασφαλείας να αποκτήσουν τέτοια επιρροή υπό τον Βλαντίμιρ Πούτιν, τον πρώην πρόεδρο και νυν πρωθυπουργό της Ρωσίας και έναν πρώην κατάσκοπο της KGB. Η ιστορία δυσφημεί αυτόν και τον κύκλο των σλαβόφιλων του, τα πρώην και νυν μέλη των υπηρεσιών ασφαλείας. Το να σε γελούν είναι χειρότερο από το να σε φοβούνται. 

Την 1η Φεβρουαρίου 2011, το υπουργικό συμβούλιο της Ιρλανδίας έλαβε απόφαση να εκδιώξει έναν Ρώσο διπλωμάτη από τη χώρα  – την πρώτη φορά από το 1983,  μετά την ιρλανδική κυβέρνηση, βάσει έρευνας που διεξήχθη από την Ειδική μονάδα Ντετέκτιβ Garda Síochána (SDU), κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο ρωσικός πράκτορας ασφαλείας που εδρεύει στη ρωσική πρεσβεία στο Rathgar συγκέντρωσε στοιχεία από έξι γνήσια ιρλανδικά διαβατήρια που στη συνέχεια πλαστογράφησε ουσιαστικά στη Ρωσία για τους κατασκόπους που εδρεύουν στις ΗΠΑ.  Το Υπουργείο Εξωτερικών της Ιρλανδίας δήλωσε: Η κυβέρνηση, με τη σημερινή της δράση, κατέστησε για άλλη μια φορά σαφές ότι δεν θα ανεχθεί την κατασκευή και χρήση πλαστών ιρλανδικών διαβατηρίων από πράκτορες ξένου κράτους.  Στις 4 Φεβρουαρίου 2011, ο ιρλανδικός Τύπος αναγνώρισε τον απελαθέντα διπλωμάτη ως Αλεξάντερ Σμίρνοφ, πρώτο γραμματέα στο προξενικό τμήμα της ρωσικής πρεσβείας.   Στις 2 Φεβρουαρίου 2011, η Ρωσία απείλησε με αντίποινα. 

 Επακόλουθα της ανταλλαγής 
Καθώς οι Ρώσοι πράκτορες επέστρεψαν στη Ρωσία, παραδόθηκαν στα κεντρικά γραφεία της SVR. Δεν συνελήφθησαν και μπορούσαν να τους επισκεφτούν συγγενείς. Ωστόσο, δεν τους επετράπη να φύγουν από την εγκατάσταση παρά μόνο μετά τη διαδικασία ενημέρωσης, η οποία διήρκεσε αρκετές εβδομάδες, καθώς οι ρωσικές αρχές φάνηκαν να υποψιάζονται ότι η προδοσία —από οποιονδήποτε από τους ίδιους τους πράκτορες ή όχι— θα μπορούσε να είναι μια εύλογη εξήγηση για την έκθεσή τους. 

Σύμφωνα με τον δικηγόρο της, η Βίκι Πελάεζ τοποθετήθηκε σε διαμέρισμα της Μόσχας που το παρείχαν οι ρωσικές αρχές. Απέρριψε μια προσφορά 2.000 δολαρίων ΗΠΑ το μήνα από τη ρωσική κυβέρνηση και σχεδίαζε να επιστρέψει στο Περού. Στις 28 Ιουνίου 2010, το Ηνωμένο Βασίλειο ανακάλεσε τη βρετανική υπηκοότητα της Άννα Τσάπμαν. 

Στις 13 Ιουλίου 2010, πηγές ρωσικών μυστικών υπηρεσιών ανέφεραν ότι οι απελαθέντες Ρώσοι πράκτορες θα υποβληθούν σε μια σειρά αυστηρών δοκιμών, συμπεριλαμβανομένου ενός ανιχνευτή ψεύδους, για να διαπιστωθεί εάν κάποιος από αυτούς ενήργησε ως διπλός πράκτορας. 

Η υπόθεση των κατασκόπων τράβηξε την προσοχή των μέσων ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένου της Τσάπμαν που χαρακτηρίστηκε ως «λαμπερή» και του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν που αστειευόταν λίγο μετά την ανταλλαγή σε τηλεοπτική εκπομπή συνομιλίας με τον κωμικό Τζέι Λένο όταν ρωτήθηκε: Έχουμε τόσο καυτούς κατασκόπους; λέγοντας: Επιτρέψτε μου να είμαι σαφής. Δεν ήταν ιδέα μου να τη στείλω πίσω."   Ο Τζο Μπάιντεν ανέφερε επίσης για τους Ρώσους πράκτορες: Και οι δέκα, ήταν εδώ πολύ καιρό, αλλά δεν είχαν κάνει πολλά. 

Τον Ιούλιο του 2010, ενώ επισκέφθηκε την Κριμαία στην Ουκρανία, ο Ρώσος πρωθυπουργός Βλαντίμιρ Πούτιν είπε στους δημοσιογράφους,   χωρίς να διευκρινίσει την ημερομηνία, ότι είχε συνάντηση με τους πράκτορες, αναγνωρίζοντας συγκεκριμένα ότι η Τσάπμαν ήταν μεταξύ τους, δηλώνοντας ότι είχαν μια σκληρή ζωή και τους παραδόθηκαν ως αποτέλεσμα προδοσίας.  Ο Πούτιν αρνήθηκε να αξιολογήσει το έργο τους  λέγοντας ότι δεν εναπόκειται σε αυτόν να αξιολογήσει, αλλά στους ειδικούς και τους τελικούς αποδέκτες των πληροφοριών αυτού του τύπου, τον Ανώτατο Διοικητή – τον Πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας.  Ο αποστάτης και πρώην πράκτορας της GRU, Βίκτορ Σουβόροφ, περιφρονούσε τόσο τους πράκτορες όσο και τις υπηρεσίες που τους έστειλαν. 

Στα μέσα Αυγούστου 2010, ο Στίβεν Λάντερ, πρώην Γενικός Διευθυντής της MI5 (1996–2002), εξέφρασε την άποψη ότι η ίδια η ύπαρξη ενός κυκλώματος Ρώσων παράνομων δεν ήταν αστεία: «Το γεγονός ότι δεν περιγράφονται ή να μην φαίνονται σοβαροί είναι μέρος της γοητείας της επιχείρησης. Γι' αυτό οι Ρώσοι είναι τόσο επιτυχημένοι σε μερικά από αυτά τα πράγματα. Είναι σε θέση να βάζουν τους ανθρώπους σε αυτές τις θέσεις με την πάροδο του χρόνου για να δημιουργήσουν την κάλυψη τους ώστε να είναι χρήσιμη. Είναι μέρος μιας μηχανής...Και το μηχάνημα είναι πολύ επαγγελματικό και σοβαρό." 

Τον Οκτώβριο του 2010, ο Ρώσος Πρόεδρος Ντμίτρι Μεντβέντεφ αναγνώρισε εκείνους τους πράκτορες πληροφοριών που εργάστηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες και επέστρεψαν στη Ρωσία τον Ιούλιο μαζί με άλλα μέλη της SVR για την υπηρεσία τους στην πατρίδα σε τελετές στο Κρεμλίνο. 

Τον Νοέμβριο του 2010, ένας άγνωστος αξιωματούχος του Κρεμλίνου ανέφερε στην Kommersant  ότι ένα σχέδιο δολοφονίας για τον φερόμενο ως αποστάτη «Συνταγματάρχη Στσερμπάκοφ» ήταν ήδη στα σκαριά: Ξέρουμε ποιος είναι και πού βρίσκεται. Η πηγή πρόσθεσε ότι "ένας Μερκαντέρ" στάλθηκε μετά τον Στσερμπάκοφ - μια αναφορά στον δολοφόνο Ραμόν Μερκαντέρ που δολοφόνησε τον Λέων Τρότσκι στο Μεξικό με ένα τσεκούρι το 1940.   Ο συγγραφέας του άρθρου της εφημερίδας ανέφερε αργότερα ότι η δήλωση θα μπορούσε να είχε γίνει για αστείο («κατασκοπικό χιούμορ»).   Στις 13 Νοεμβρίου 2010, ο αναλυτής των υπηρεσιών πληροφοριών των ΗΠΑ Ντέιβιντ Γουάιζ πρότεινε ότι, αν υποτεθεί ότι ο Στσερμπάκοφ βρισκόταν στις ΗΠΑ, θα πρέπει να βρίσκεται υπό την προστασία του FBI. 

Τον Νοέμβριο του 2010, το πρακτορείο ειδήσεων Interfax επικαλέστηκε μια άγνωστη «ρώσικη πηγή πληροφοριών» που έλεγε ότι ο συνταγματάρχης Αλεξάντερ Ποτιέγεφ, πρώην αναπληρωτής επικεφαλής του τμήματος της Διεύθυνσης των ΗΠΑ (παράνομες πληροφορίες) εντός της SVR ήταν αντικείμενο τόσο εσωτερικών όσο και ποινικών ερευνών, με την ποινική υπόθεση πιθανόν να έχει ανοίξει σύμφωνα με το άρθρο 275 του Ποινικού Κώδικα της Ρωσικής Ομοσπονδίας (εσχάτη προδοσία).   Η ταυτότητα του Ποτιέγεφ επιβεβαιώθηκε από άλλες πηγές της πρώην KGB και της πρώην SVR.    Οι αποκαλύψεις στα ρωσικά μέσα ενημέρωσης σχετικά με την «προδοσία» εντός του SVR θεωρήθηκαν από τους σχολιαστές ως ένδειξη συνεχούς αγώνα εντός της ανώτατης γραφειοκρατίας της Ρωσικής Ομοσπονδίας για έλεγχο της διοικητικά αυτόνομης υπηρεσίας που ήταν μέρος της KGB επί της ΕΣΣΔ .   

Την 1η Δεκεμβρίου 2010, ο σχολιαστής και ερευνητής Μπιλ Γκερτς επικαλέστηκε έναν «πρώην αξιωματούχο των μυστικών υπηρεσιών κοντά στην Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας που είπε ότι το FBI και η NSA διεξήγαγαν έρευνα αντικατασκοπείας στα κεντρικά γραφεία της NSA στο Fort Meade, στο Μέριλαντ, σε ένα άκρως απόρρητο κυνήγι για έναν Ρώσο πράκτορα, πιστεύοντας ότι το κύκλωμα κατασκόπων πιθανότατα λειτουργούσε ως αγωγοί για πληροφορίες που προέρχονταν από έναν ή περισσότερους Ρώσους κατασκόπους για τους οποίους η NSA είναι πεπεισμένη ότι κατοικούν στο Fort Meade και πιθανώς σε άλλα γραφεία του Υπουργείου Άμυνας, όπως η DIA.  Η έκθεση του Μπιλ Γκερτς ώθησε τον Ρώσο εμπειρογνώμονα πληροφοριών Αντρέι Σολντάτοφ να αμφισβητήσει την οιονεί επίσημη εκδοχή για την ευθύνη του Ποτέγιεφ.  Σε μια συνέντευξη από τον Λάρι Κινγκ, που μεταδόθηκε από το CNN περίπου την ίδια περίοδο, ο Ρώσος πρωθυπουργός Πούτιν υποστήριξε ότι οι Ρώσοι πράκτορες άξιζαν άνευ όρων σεβασμό. Σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είχε γίνει καμία ζημιά στα συμφέροντα των ΗΠΑ και ότι θα λειτουργούσαν μόνο σε περιόδους κρίσης, ας πούμε, σε περίπτωση διάλυσης των διπλωματικών σχέσεων. 

Στις 16 Δεκεμβρίου 2010, ο Πούτιν, όταν απάντησε στην ερώτηση κατά τη διάρκεια μιας τηλεοπτικής εκπομπής για το αν υπέγραψε ποτέ εντολές δολοφονίας,   είπε ότι οι ομάδες δολοφόνων είχαν από καιρό καταργηθεί στη Ρωσία.    

Στις 3 Μαΐου 2011 στη Μόσχα, ο Ποτιέγεφ κατηγορήθηκε για εσχάτη προδοσία και λιποταξία και αργότερα δικάστηκε   στις 27 Ιουνίου 2011, όπου κρίθηκε ένοχος ερήμην και για τις δύο κατηγορίες και καταδικάστηκε σε 25 χρόνια φυλάκιση.  Η ετυμηγορία του δικαστηρίου έλεγε ότι ο Ποτέγιεφ στρατολογήθηκε από τη CIA το 1999.  Ο συνήγορός του που διορίστηκε από το δικαστήριο είπε ότι η αμοιβή του Ποτέγιεφ από την κυβέρνηση των ΗΠΑ μπορεί να έφτανε τα 55 εκατομμύρια δολάρια. 

Τον Ιούλιο του 2012, αποκαλύφθηκαν νέες λεπτομέρειες σχετικά με τις δραστηριότητες των πρακτόρων που υποδηλώνουν ότι κάποιοι από αυτούς σχεδίαζαν να στρατολογήσουν τα παιδιά τους για να γίνουν πράκτορες.

Ελλάδα 
Τον Μάρτιο του 2023 αποκαλύφθηκε ότι η Ιρίνα Αλεξάντροβα Σμίρεβα ήταν μέλος του "προγράμματος Illegals" η οποία διέμενε στο Παγκράτι και χρησιμοποιούσε το όνομα «Μαρία Τσάλλα». Σύμφωνα με την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ) η δράση της Σμίρεβα ξεκινούσε από την Πολωνία και τη Γερμανία, φθάνοντας μέχρι τη Σλοβενία, τη Βουλγαρία και την Ελλάδα. Η Σμίρεβα εμφανιζόνταν ως ιδιοκτήτρια καταστήματος με είδη χειροτεχνίας και πλεκτά και ήταν και φωτογράφος.

Παραπομπές 

Σχέσεις Ρωσίας-Ηνωμένων Πολιτειών
Ρώσοι κατάσκοποι