Εκδυσόζωα

Τα εκδυσόζωα (επιστημονική-λατινική ονομασία Ecdysozoa) είναι υπερσυνομοταξία των αμφίπλευρων ευμετάζωων, δηλαδή των πιο εξελιγμένων ζώων. Πιο συγκεκριμένα, τα εκδυσόζωα ανήκουν στα πρωτοστόμια και περιλαμβάνουν την πιο επιτυχημένη ίσως εξελικτικά συνομοταξία ζώων, τα αρθρόποδα, στην οποία ανήκουν περισσότερα από τα τέσσερα πέμπτα (80%) όλων των ειδών ζώων (όχι μόνο των πρωτοστόμιων).

Τα εκδυσόζωα ορίσθηκαν για πρώτη φορά από τους A.M.A. Aguinaldo, J.M. Turbeville και άλλους το 1997, με βάση κυρίωςφυλογενετικά δέντρα που κατασκευάσθηκαν με χρήση χαρτογραφήσεως γονιδίων του 18S ριβοσωμικού RNA. Η ομάδα αμφισβητήθηκε αρχικώς από μία σημαντική μειοψηφία βιολόγων. Μερικοί υπεστήριζαν ομαδοποιήσεις με βάση πιο παραδοσιακές ταξινομικές τεχνικές, ενώ άλλοι αμφισβήτησαν την ερμηνεία των μοριακών δεδομένων. Το 2008 ωστόσο μια μεγάλη μελέτη από τους C.W. Dunn, A. Hejnol κ.ά. στήριξε ισχυρά την άποψη ότι τα εκδυσόζωα είναι κλάδος, δηλαδή μια ομάδα ειδών οργανισμών που αποτελείται από έναν κοινό πρόγονο και όλους τους απογόνους του. Η ομάδα υποστηρίζεται επίσης από μορφολογικά δεδομένα.

Χαρακτηριστικά
Το πλέον αξιοπρόσεκτο χαρακτηριστικό που συναντάται σε όλα τα εκδυσόζωα είναι η ύπαρξη ενός εύκαμπτου αλλά ανελαστικού περιβλήματος με συνήθως τρία στρώματα (τέσσερα στα βραδύπορα) από οργανικό υλικό, που απορρίπτεται κατά περιόδους από το ζώο καθώς αυτό μεγαλώνει σε μέγεθος. Αυτή η διαδικασία απορρίψεως αποκαλείται «έκδυση» και έδωσε στα εκδυσόζωα την ονομασία τους. Τα εκδυσόζωα δεν φέρουν τριχίδια («βλεφαρίδες») για τη μετακίνησή τους και τα σπερματοζωάριά τους κινούνται αμοιβαδοειδώς, ενώ τα έμβρυά τους δεν υφίστανται σπειροειδή διαχωρισμό όπως στα περισσότερα άλλα πρωτοστόμια. Αρχικώς η ομάδα παρουσίαζε οδοντώσεις στο εσωτερικό του άνω τμήματος του πεπτικού σωλήνα, καθώς και έναν δακτύλιο ακίδων γύρω από το στοματικό άνοιγμα, αλλά αυτά τα χαρακτηριστικά έχουν χαθεί σε ορισμένες υποομάδες. Αναπνευστικό και κυκλοφορικό σύστημα διαθέτουν μόνο τα ονυχοφόρα και τα αρθρόποδα (συχνά απουσιάζουν στα μικρότερα αρθρόποδα, όπως στα ακάρεα). Σε όλες τις άλλες συνομοταξίες εκδυσόζωων αμφότερα τα συστήματα αυτά απουσιάζουν.

Φυλογενετική
Μερικές ομάδες όπως τα γαστρότριχα έχουν προταθεί ως πιθανά μέλη των εκδυσόζωων, αλλά δεν έχουν τα βασικά χαρακτηριστικά της ομάδας, οπότε σήμερα γενικως κατατάσσονται αλλού. Τα αρθρόποδα, τα ονυχοφόρα και τα βραδύπορα έχουν ομαδοποιηθεί μαζί στην ευρύτερη ομάδα παναρθρόποδα, επειδή διακρίνονται από το έντονα διαχωρισμένο σε μέρη σώμα τους. Οι Dunn κ.ά. πρότειναν το 2008 ότι τα βραδύπορα θα μπορούσαν να αποτελέσουν κοινή συνομοταξία με τα νηματώδη, αφήνοντας τα ονυχοφόρα ως την αδελφή ομάδα με τα αρθρόποδα. Από την άλλη, τα μη παναρθρόποδα εκδυσόζωα συναποτελούν όλα μαζί την ομάδα Κυκλονευράλια, αλλά συνήθως θεωρούνται παραφυλετικά, αντιπρόσωποι της πρωτόγονης καταστάσεως από την οποία εξελίχθηκαν τα παναρθρόποδα.

Μια ταξινομική των υποομάδων των εκδυσόζωων είναι η εξής:

 Υπερσυνομοταξία εκδυσόζωα
 Ανθυπερσυνομοταξία σκαλιδοφόρα (Scalidophora)
 Συνομοταξία κινόρρυγχα (Kinorhyncha) – 2 ομοταξίες (Cyclorhagida και Allomalorhagida)
 Συνομοταξία θωρακοφόρα (Loricifera) – 1 μόνο τάξη
 Συνομοταξία πριαπίδια (Priapulida) – 3 ομοταξίες
 Ανθυπερσυνομοταξία νηματοειδή (Nematoida)
 Συνομοταξία νηματώδη (Nematoda) – 3 ομοταξίες
 Συνομοταξία νηματόμορφα (Nematomorpha) – 1 ή 2 ομοταξίες
 Ανθυπερσυνομοταξία παναρθρόποδα (Panarthropoda)
 Συνομοταξία ονυχοφόρα (Onychophora) – 1 ομοταξία
 Συνομοταξία αρθρόποδα (Arthropoda)
 Υποσυνομοταξία χηλοκερωτά (Chelicerata) – 3 ομοταξίες
 Υποσυνομοταξία μυριάποδα (Myriapoda) – 4 ομοταξίες
 Υποσυνομοταξία καρκινοειδή (Crustacea) – 6 ομοταξίες
 Υποσυνομοταξία εξάποδα (Hexapoda) – 2 ομοταξίες (έντομα και ενδόγναθα), περιλαμβάνει πάνω από το 80% όλων των ειδών ζώων
 Συνομοταξία βραδύπορα (Tardigrada) – 2 ή 3 ομοταξίες
 Συνομοταξία λοβοπόδια (Lobopodia)†

(το «†» υποδηλώνει εξαφανισμένη σήμερα προϊστορική ομάδα)

Παλαιότερες εναλλακτικές ομαδοποιήσεις

Articulata
Σήμερα η ομαδοποίηση που προτάθηκε από τους Aguinaldo κ.ά. είναι σχεδόν γενικώς αποδεκτή, αντικαθιστώντας μια παλαιότερη υπόθεση ότι τα παναρθρόποδα θα πρέπει να ταξινομούνται μαζί με τους δακτυλιοσκώληκες σε μια oμάδα γνωστή με την ονομασία Articulata, και ότι τα εκδυσόζωα αποτελούν πολυφυλετική ομάδα. Ο Nielsen είχε προτείνει ότι μια πιθανή παραλλαγή είναι να θεωρηθούν τα εκδυσόζωα ως αδελφή ομάδα με τους δακτυλιοσκώληκες, αλλά αργότερα θεωρήσε ότι οι δύο ομάδες δεν είχαν σχέση μεταξύ τους. Η ένταξη των νηματωδών στα εκδυσόζωα αμφισβητήθηκε αρχικώς, αλλά από το 2003 και μετά διαμορφώθηκε μια ευρεία συναίνεση υπέρ της σημερινής ταξινομικής των εκδυσόζωων και το 2011 το Μετάλλιο Δαρβίνου-Wallace Medal δόθηκε στον Τζέιμς Λέικ για την ανακάλυψη της «νέας φυλογενετικής των ζώων», που αποτελείται από τα εκδυσόζωα, τα λοφοτροχόζωα και τα δευτεροστόμια.

Coelomata
Μία από τις επικρατούσες θεωρίες για την εξέλιξη των αμφίπλευρων ζώων πριν την ταξινόμηση του Aguinaldo βασιζόταν στη μορφολογία των κοιλοτήτων των σωμάτων τους. Υπήρχαν τρεις τύποι (εξελικτικές βαθμίδες) οργανώσεως: τα ακοιλώματα (χωρίς κύρια ή κεντρική κοιλότητα), τα ψευδοκοιλώματα (με μια μερική κοιλότητα) και τα ευκοιλώματα (με κεντρική κοιλότητα). Ο Adoutte και οι συνεργάτες του ήταν από τους πρώτους που υπεστήριξαν ισχυρά τα εκδυσόζωα. Με την εισαγωγή της μοριακής φυλογενετικής, η θεωρία της «κοιλωματικής» ταξινομήσεως εγκαταλείφθηκε, έστω και αν κάποια μοριακή φυλογενετική υποστήριξη για αυτή συνεχίσθηκε μέχρι το 2005 περίπου.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Τα εκδυσόζωα στα Wikispecies
 «Εισαγωγή στα εκδυσόζωα» στον ιστότοπο του Μουσείου Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια