Τζοβάννι Μικελούτσι

Ο Τζιοβάνι Μικελούτσι, Ιταλός αρχιτέκτονας, πολεοδόμος και σχεδιαστής, γεννήθηκε στην Πιστόια της Τοσκάνης, στις 2 Ιανουαρίου 1891 και πέθανε τη νύχτα της 31ης Δεκεμβρίου 1990, δύο μέρες πριν από τα 100α γενέθλιά του, στο στούντιο-σπίτι του στο Φιέζολε , στη Φλωρεντία, το οποίο είναι τώρα η έδρα του Ιδρύματός του.  Έχοντας την ευκαιρία να ζήσει μια μακρά ζωή σχεδόν εξ ολοκλήρου στο διάστημα του εικοστού αιώνα, αποτέλεσε πολύτιμη μαρτυρία μέσω της δουλειάς του με καινοτόμες αρχιτεκτονικές γλώσσες και προτάσεις, από την κατανόηση της πολυπλοκότητας των γεγονότων, των μετασχηματισμών και των ιδεών που στιγμάτισαν τον εικοστό αιώνα. Ήταν ένας από τους σημαντικότερους Ιταλούς αρχιτέκτονες εκείνου του αιώνα, γνωστός για διάσημα έργα, όπως ο σιδηροδρομικός σταθμός Santa Maria Novella της Φλωρεντίας και η εκκλησία San Giovanni Battista στην Autostrada del Sole .

Προέρχεται από μια οικογένεια που διέθετε ένα εξαιρετικό εργαστήριο καλλιτεχνικής επεξεργασίας του σιδήρου και τα βιώματα των νεανικών του χρόνων είναι επηρεασμένα από αυτό τον χώρο, ειδικά μετά την αποφοίτησή του από το Ανώτατο Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Φλωρεντίας . Το 1914 έλαβε την άδεια ως καθηγητής αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, έτσι μπορούσε να διδάξει στο Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής της Φλωρεντίας ώσπου έγινε Κοσμήτορας της Αρχιτεκτονικής Σχολής το 1944.

Ο Ρενάτο Φόντι συνέβαλε στη συγγραφή βιβλίων, δύο εκ των οποίων οι «Famiglia Artistica» και «La Tempra», που συνδέουν την σημαντική Πιστόια με τα ακόλουθα γεγονότα της Ρώμης.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου ο Μικελούτσι έχτισε το πρώτο του αρχιτεκτονικό έργο, ένα παρεκκλήσι στο ανατολικό μέτωπο στο Casale Ladra, κοντά στο Κομπαρίντ (σήμερα στη Σλοβενία ). Αργότερα κλήθηκε να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις του τραύματος που άφησε ο πόλεμος (η ανοικοδόμηση του κέντρου της Φλωρεντίας μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η εκκλησία στο Λονγκαρόνε μετά την καταστροφή του φράγματος Βάιοντ, το σχέδιο για τη δημοφιλή συνοικία Santa Croce στη Φλωρεντία μετά την πλημμύρα του 1966 του Άρνου ).

1918–1945 
Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο εγκατέλειψε την Πιστόια και το «Γραφείο Μικελούτσι» της οικογένειας και μετακόμισε στη Ρώμη. Γνώρισε την Ελοίζα Πατσίνι, μια εκλεπτυσμένη ζωγράφο και πιανίστα, η οποία ήταν επίσης από την Πιστόια και ανήκε στο ίδιο καλλιτεχνικό περιβάλλον με τον Μικελούτσι για το έπαιξε σημαντικό ρόλο στην πνευματική κουλτούρα. Παντρεύτηκαν το 1928, έχοντας μια έντονη κοινωνική συνείδηση κατά τη διάρκεια της κοινής τους ζωής. Η ζωή τους στη Ρώμη αποτέλεσε μια εξαιρετική ευκαιρία για  να μελετήσουμε την αρχιτεκτονική της ιερής πόλης και να χτίσουμε νέα εργασιακή εμπειρία.

Η ικανότητά του να εστιάζει στις σχέσεις με τις σύγχρονες ανάγκες αναγνωρίστηκε το 1933 όταν, ως συντονιστής του Gruppo Toscano (Ομάδα Τοσκάνης) με τους Μπαρόνι,Μπεραρντί, Γκαμπερίνι, Γκουαρνιερί και Λουζάνα, κέρδισε το πρώτο βραβείο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για το Santa Maria Novella new σιδηροδρομικός σταθμός στη Φλωρεντία με ένα έργο που κέρδισε διεθνή αναγνώριση όχι μόνο για τις ορθολογικές και λειτουργικές του ιδιότητες αλλά και για την ποιότητα της ένταξής του στο ιστορικό και αστικό πλαίσιο. Επαναβεβαίωσε την αξία της προσοχής στην αρχιτεκτονική ιστορία και την επιθυμία να ξεφύγουμε από τον ρητορικό ενθουσιασμό, που θεωρήθηκε ότι αντιπροσωπεύει μια εποχή, που αντιμετωπίζει σύγχρονες αρχιτεκτονικές προκλήσεις που απομακρύνονται από την αίσθηση της συμμόρφωσης με μια τρέχουσα αρχιτεκτονική ή είναι απόλυτα συνδεδεμένη με ένα στυλ. Μεταξύ Δεκεμβρίου ’45 και Ιανουαρίου ’46 ίδρυσε το περιοδικό «La Nuova Città» . Εκείνη την περίοδο, από την παρατήρηση των ερειπίων της βόμβας στο κατεστραμμένο κέντρο της Φλωρεντίας, παρήγαγε σταθερές ιδέες και σχέδια για την ανοικοδόμηση της περιοχής γύρω από το Πόντε Βέκιο . Αυτές οι ιδέες για καινοτόμους χώρους συγκρούστηκαν με τη βραβευμένη, ελιτίστικη τάση της ανοικοδόμησης «σαν να ήταν εκεί που ήταν» που θα παρείχε μια σειρά από ιστορικά ψεύτικα υπεύθυνα για τη μελλοντική μουσειοποίηση της πόλης.

1945–1990 

Η διατριβή του Μικελούτσι ήταν καινοτόμα αλλά δεν έγινε αποδεκτή. Αυτή η ήττα επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τη διδασκαλία του στην Αρχιτεκτονική Σχολή, όπου ήταν τώρα Κοσμήτορας. Μάλιστα, το 1948, ο Μικελούτσι εγκατέλειψε τη Σχολή της Φλωρεντίας και έγινε καθηγητής στη Σχολή Μηχανικών της Μπολόνια, όπου παρέμεινε μέχρι το τέλος της διδακτικής του δραστηριότητας και όπου βρήκε ένα πιο πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη των θεμάτων του.

Το πρώτο έργο που χαρακτηρίζεται ως σημείο καμπής μετά τον πόλεμο, μια μικρή εκκλησία στην ύπαιθρο της Πιστόια, είναι ένα μανιφέστο ενάντια στη μοντέρνα ρητορική και επικεντρώνεται στην ανθρώπινη διάσταση, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα της αγροτικής αρχιτεκτονικής για την αποκατάσταση του κύριου θρησκευτικού και πολιτικού κέντρου, κέντρα συναντήσεων μιας μικρής και φτωχής κοινότητας, που σηματοδοτεί οριστικά τον πραγματικό ρόλο της αρχιτεκτονικής στην υπηρεσία της ιδέας του για τη «Νέα Πόλη».

Πολλά μεταγενέστερα έργα περιλάμβαναν κοινωνική στέγαση, εργατικά χωριά, δημόσια κτίρια, τράπεζες, εκκλησίες, μουσεία, κοινωνικούς χώρους για φυλακές, νοσοκομεία, σχολεία και άλλα έργα, πάντα ανεπτυγμένα γύρω από την ιδέα μιας φιλικής, υποστηρικτικής, δημοκρατικής κοινότητας-πόλης, όπου η αρχιτεκτονική είναι ανοιχτή στην πόλη, προσανατολισμένη στον άνθρωπο και μακριά από πειθαρχικά όρια στυλ και γλωσσών.

Δυστυχώς εγκαταλείποντας το πανεπιστήμιο λόγω της ηλικίας του, αφιέρωσε το έργο του στην αυστηρή έρευνα με την οποία προετοίμασε, μεμονωμένα αλλά όχι περιοριστικά, μια νέα επανάσταση στη γλώσσα της αρχιτεκτονικής: την έννοια του χώρου όπου είναι προσβάσιμη, την ποικιλία, την άρνηση της φόρμουλας και τεχνοκρατικά διαγράμματα, μια νέα σχέση αρχαίου και σύγχρονου, που εκφράστηκε και μέσα από το συνδυασμό λίθων, τούβλων, σκυροδέματος, χάλυβα, γυαλιού και νέων υλικών που χρησιμοποιούνται αρχιτεκτονικά, αλλά κυρίως με συμβολικό τρόπο.

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '60, με την εκκλησία του San Giovanni Battista, τον αυτοκινητόδρομο A11, που ονομάζεται "Εκκλησία του Αυτοκινητόδρομου", κοντά στη Φλωρεντία και την Εκκλησία στη Δημοκρατία του Αγίου Μαρίνου, ο Μικελούτσι εκπλήρωσε τις προηγούμενες εγκαταστάσεις του και ολοκλήρωσε τα επαναστατικά του σχέδια, με βάση μια έρευνα για τη μοναδικότητα μεταξύ δομής και αρχιτεκτονικής, με τον χώρο να αναπτύσσεται ως αρχιτεκτονικό μονοπάτι.

Ενθουσιώδης και αέναος υποστηρικτής πολιτιστικών πρωτοβουλιών και δραστηριοτήτων ακόμη και στα τελευταία του χρόνια, συμμετείχε με πολύ πάθος στα θεμελιώδη ζητήματα της συζήτησης για την πόλη και πάντα με καινοτόμες και αντισυμβατικές θέσεις.

Ίδρυμα Μικελούτσι 
Το 1982 ο αρχιτέκτονας, με την Ρετζίονε Τοσκάνα και τις πόλεις Φιέζολε και Πιστόια, αποφάσισε να ιδρύσει το "Fondazione Giovanni Michelucci" το οποίο επέβλεπε μέχρι τον θάνατό του. Κληροδότησε το όραμα και τις αξίες του στο Ίδρυμα, ότι ήθελε να είναι προσεκτικός στα κοινωνικά προβλήματα της πόλης και στους ξεχωριστούς κόσμους συνολικών ιδρυμάτων όπως φυλακές, άσυλο, νοσοκομεία. Δεσμεύτηκε το Ίδρυμα να προσφέρει ιδέες και σχέδια δράσης για το χρόνιο αστικό ζήτημα, πώς να επανασυνδέσει χωριστούς χώρους με έναν νέο σχεδιασμό της πόλης, δίνοντας μαρτυρία σε έναν τρόπο ζωής και να κάνει την αρχιτεκτονική να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των ανθρώπων. Το Ίδρυμα διατηρεί πλέον και τα αρχεία του, τα έργα του, τα γραπτά του, την ιδανική του κληρονομιά. Το Ίδρυμα Μικελούτσι ιδρύθηκε για να «συμβάλλει στην έρευνα και τη μελέτη σχετικά με τον πολεοδομικό σχεδιασμό και τη σύγχρονη αρχιτεκτονική, με ιδιαίτερη προσοχή στα προβλήματα που αφορούν τις κοινωνικές εγκαταστάσεις, τα νοσοκομεία, τις φυλακές, τα σχολεία». Σήμερα, το Ίδρυμα Μικελούτσι είναι ένας σχετικός και καινοτόμος παράγοντας στην έρευνα και τον σχεδιασμό σχετικά με τον κοινωνικό βιότοπο και τη σχέση μεταξύ χώρου και κοινωνίας. Το Ίδρυμα συντονίζει πολλά έργα και έρευνες σε συνεργασία με τοπικές αρχές και πολιτιστικά ιδρύματα, αναπτύσσοντας προγράμματα και προτάσεις για την ενσωμάτωση των τοπικών πολιτικών στα πιο σχετικά αστικά προβλήματα: μετανάστευση, έξωση, προάστια, αστική ασφάλεια, υγεία

Αναφορές

Βιβλιογραφικές αναφορές 
 Μικελούτσι Τζιοβάνι . Ιστοσελίδα Fascismo - Architettura - Arte / Arte fascista

`
Ιταλοί χαράκτες
Ιταλοί αρχιτέκτονες