Η πριγκίπισσα Μαλέν

Η πριγκίπισσα Μαλέν (γαλλικός τίτλος: La Princesse Maleine) είναι θεατρικό έργο σε πέντε πράξεις του Βέλγου συγγραφέα Μωρίς Μαίτερλινκ που εκδόθηκε το 1889. Το κείμενο βασίζεται σε στοιχεία του παραμυθιού των αδελφών Γκριμ Η νεαρή Μαλέν. 

Είναι το πρώτο θεατρικό έργο του συγγραφέα και η επιτυχία του τον καθιέρωσε στον χώρο του γαλλόφωνου θεάτρου στα τέλη του 19ου αιώνα, ο Οκτάβ Μιρμπώ σε άρθρο του στη Φιγκαρό το χαρακτήρισε «ανώτερο σε ομορφιά από τα καλύτερα του Σαίξπηρ». Το έργο κατατάσσεται στη νέα θεατρική φόρμα του συμβολισμού, όπως και τα υπόλοιπα επτά θεατρικά έργα του μέχρι το 1894.

Υπόθεση 
Η υπόθεση διαδραματίζεται σε ένα απροσδιόριστο χρόνο στο παρελθόν, μεταδίδοντας στο έργο μια ατμόσφαιρα παραμυθιού αλλά και μια διάθεση μοιρολατρίας και απελπιστικής μελαγχολίας.

Το κάστρο του βασιλιά Μάρκελου στο Χάρλινγκεν της Φλάνδρας γιορτάζει: η πριγκίπισσα Μαλέν, κόρη του βασιλιά, αρραβωνιάζεται τον πρίγκιπα Γιαλμάρ, γιο του βασιλιά της Ολλανδίας. Ωστόσο, η καταιγίδα μαίνεται έξω και τρομεροί οιωνοί συσσωρεύονται.  

Οι δύο βασιλιάδες, για κάποιο λόγο που δεν αναφέρεται, έχουν μια παρεξήγηση, ο βασιλιάς της Ολλανδίας θυμώνει και φεύγει κηρύσσοντας πόλεμο. Ο Μάρκελος καλεί την κόρη του, της ανακοινώνει τη διάλυση του αρραβώνα της και την προτρέπει να ξεχάσει τον πρίγκιπα Γιαλμάρ. Αλλά καθώς εκείνη αρνείται, ο πατέρας της αποφασίζει να την κλείσει σε έναν πύργο με την γκουβερνάντα της. Στον πόλεμο που ξεσπά, ολόκληρη η οικογένεια της Μαλέν σκοτώνεται. 

Εν τω μεταξύ, η Μαλέν δραπετεύει με την γκουβερνάντα της και καταφεύγει, μετά από περιπλάνηση στο σκοτεινό δάσος, στο παλάτι του βασιλιά της Ολλανδίας. Μαθαίνει ότι ο πρίγκιπας είναι πλέον αρραβωνιασμένος με την Ιγκλιάν, της οποίας μητέρα είναι η μυστηριώδης βασίλισσα Άννα που έχει πλανέψει τον γέρο βασιλιά. Κρύβοντας την ταυτότητά της, η Μαλέν γίνεται υπηρέτρια και κερδίζει ξανά την καρδιά του πρίγκιπα. Η βασίλισσα  Άννα, όταν ανακαλύπτει την ταυτότητα της Μαλέν, παρακινεί τον ηλικιωμένο βασιλιά να τη βοηθήσει και στραγγαλίζει την πριγκίπισσα. Όταν ο γέρος βασιλιάς, τρελός πλέον, καταγγέλλει το έγκλημα, ο γιος του μαχαιρώνει την Άννα και αυτοκτονεί.

Το έργο 

Η πριγκίπισσα Μαλέν διαδραματίζεται σε κλίμα αγωνίας και ανησυχίας. Αυτή η εντύπωση ανησυχίας τονίζεται από ημιτελείς, ασταθείς και λακωνικούς διαλόγους, πάντα πολύ σύντομους, διαλόγους που διακόπτονται από διαστήματα σιωπής και υποδηλώνουν τη σύγχυση των χαρακτήρων - η χρήση της σιωπής είναι από τις θεμελιώδεις αρχές της δραματουργίας του Μαίτερλινκ. 

Η παρουσία του υπερφυσικού - παράξενο κάστρο, ασυνήθιστο φως που δίνει στα αντικείμενα και τα όντα μια εξωπραγματική εικόνα, οι αντιστοιχίες που υφαίνονται μεταξύ των χαρακτήρων και της φύσης - υποδηλώνουν μυστήριο και τραγωδία.

Ένα σημαντικό θέμα στην Πριγκίπισσα Μαλέν είναι η παρακμή. Ο Μαίτερλινκ πίστευε ότι ο άνθρωπος ήταν εντελώς ανίσχυρος απέναντι στη μοίρα, η οποία ασκεί τη δύναμή της στα παθητικά όντα που στερούνται βούλησης. Έτσι, οι χαρακτήρες κυριαρχούνται από το περιβάλλον και αδυνατούν να ελέγξουν τα γεγονότα στη ζωή τους, καθοδηγούνται από ένα πεπρωμένο που αισθάνονται αλλά που ποτέ δεν προσπαθούν να εκτρέψουν. Η Ιγκλιάν εξουσιάζεται πλήρως από τη μητέρα της και δεν έχει καθόλου φωνή στο έργο. Ο πρίγκιπας είναι δειλός. Ο βασιλιάς είναι ηλικιωμένος, άρρωστος, άβουλος, βυθιζόμενος στην τρέλα, προσωποποιεί την παρακμή και τα χρόνια που εξασθενούν μια αδύναμη εξουσία.

Η βασίλισσα Άννα, η κυρίαρχη φιγούρα στο δράμα, ενσαρκώνει δαιμονικές δυνάμεις. Αισθησιακή, σκληρή και φιλόδοξη, το βαθύ κίνητρο των πράξεών της είναι η ευχαρίστηση του κακού και μια μυστική δύναμη που την καθοδηγεί. Απέναντί ​​της βρίσκεται ένας αδύναμος γέρος βασιλιάς,  τρομοκρατημένος συνεργός στο δράμα που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια του, και οι δύο αρραβωνιασμένοι, χαμένοι στην ομίχλη της αγωνίας και του μυστηρίου, όλοι θύματα μιας πλοκής της οποίας η θηλιά σταδιακά σφίγγει γύρω τους, χαρακτηριστικά που αποκαλύπτουν την επιρροή έργων του Σαίξπηρ αλλά και του ρομαντικού δράματος των αρχών του 19ου αιώνα.

Ελληνική μετάφραση 

 Πριγκίπισσα Μαλένα. Μετάφραση: Ξένια Γεωργοπούλου, εκδόσεις: Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, 1998

Παραπομπές 

Έργα βασισμένα σε παραμύθια