Αντιεβραϊκή βία στην Πολωνία (1944-1946)

Η αντιεβραϊκή βία στην Πολωνία από το 1944 έως το 1946 προηγήθηκε και ακολούθησε το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη και επηρέασε τη μεταπολεμική ιστορία των Εβραίων, καθώς και τις πολωνοεβραϊκές σχέσεις. Συνέβη εν μέσω μιας περιόδου βίας και αναρχίας σε ολόκληρη τη χώρα, που προκλήθηκε από την ανομία και την αντικομμουνιστική αντίσταση ενάντια στην υποστηριζόμενη από τους Σοβιετικούς κατάληψη της Πολωνίας. Ο εκτιμώμενος αριθμός των Εβραίων θυμάτων ποικίλλει και κυμαίνεται έως και 2.000.  Οι Εβραίοι αποτελούσαν μεταξύ 2% και 3% του συνολικού αριθμού των θυμάτων μεταπολεμικής βίας στη χώρα,    συμπεριλαμβανομένων των Πολωνοεβραίων που κατάφεραν να ξεφύγουν από το Ολοκαύτωμα σε εδάφη της Πολωνίας που προσαρτήθηκαν από τη Σοβιετική Ένωση και επέστρεψαν μετά τις αλλαγές των συνόρων που επέβαλαν οι Σύμμαχοι στη Διάσκεψη της Γιάλτας. Τα περιστατικά κυμαίνονταν από μεμονωμένες επιθέσεις μέχρι πογκρόμ.

Η εβραϊκή μετανάστευση από την Πολωνία αυξήθηκε εν μέρει ως αποτέλεσμα αυτής της βίας, αλλά και επειδή η Πολωνία ήταν η μόνη χώρα του Ανατολικού Μπλοκ που επέτρεψε την ελεύθερη εβραϊκή μετανάστευση (αλιγιά) στην Παλαιστίνη υπό Βρετανική Εντολή. Αντίθετα, η Σοβιετική Ένωση έφερε τους Σοβιετικούς Εβραίους από τα στρατόπεδα εκτοπισμένων πίσω στην ΕΣΣΔ με τη βία, ανεξάρτητα από την επιλογή τους. Η αδιάλειπτη κυκλοφορία στα πολωνικά σύνορα εντάθηκε με πολλούς Εβραίους να περνούν από εκεί καθοδόν προς τα δυτικά ή τα νότια. Τον Ιανουάριο του 1946, υπήρχαν 86.000 επιζώντες εγγεγραμμένοι στην Κεντρική Επιτροπή Πολωνοεβραίων (ΚΕΠ). Μέχρι το τέλος του καλοκαιριού, ο αριθμός είχε αυξηθεί σε περίπου 205.000–210.000 (με 240.000 εγγραφές και πάνω από 30.000 διπλότυπα). Περίπου 180.000 Εβραίοι πρόσφυγες ήρθαν από τη Σοβιετική Ένωση μετά τη συμφωνία επαναπατρισμού. Οι περισσότεροι έμειναν χωρίς βίζα ή άδειες εξόδου χάρη σε διάταγμα του Στρατηγού Μάριαν Σπιχάλσκι. Την άνοιξη του 1947 μόνο 90.000 Εβραίοι διέμεναν στην Πολωνία.

Η βία και οι αιτίες της έχουν πολιτικοποιηθεί έντονα. Ο Πολωνός ιστορικός Λούκας Κσιζανόφσκι δηλώνει ότι τόσο η απόδοση αντισημιτικών κινήτρων σε όλους τους επιτιθέμενους, όσο και από την άλλη πλευρά η απόδοση όλης της αντιεβραϊκής βίας στη συνηθισμένη εγκληματικότητα, είναι αναγωγική. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις «η εβραϊκή ταυτότητα των θυμάτων ήταν αναμφισβήτητα το κύριο, αν όχι το μοναδικό, κίνητρο του εγκλήματος». Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν στον διετές εμφύλιο πόλεμο της Πολωνίας, αλλά και λόγω της αδιάκριτης μεταπολεμικής ανομίας και της άθλιας φτώχειας. Μεταξύ των Εβραίων θυμάτων της βίας που στράφηκαν κατά της νέας κυβέρνησης ήταν πολλοί λειτουργοί του νέου σταλινικού καθεστώτος, οι οποίοι δολοφονήθηκαν από τους λεγόμενους καταραμένους στρατιώτες του αντικομμουνιστικού υπόγειου κινήματος λόγω της πολιτικής τους πίστης. Ο Γιαν Τ. Γκρος σημείωσε ότι «μόνο ένα κλάσμα των θανάτων [των Εβραίων] θα μπορούσε να αποδοθεί στον αντισημιτισμό». Η δυσαρέσκεια για τους επιστρέφοντες Εβραίους μεταξύ ορισμένων ντόπιων Πολωνών περιλάμβανε ανησυχίες ότι θα διεκδικούσαν εκ νέου την περιουσία τους.

Ιστορικό

Αριθμός θυμάτων 
Μια στατιστική επιτομή των «Εβραίων θανάτων λόγω βίας για τους οποίους υπάρχουν συγκεκριμένα αρχεία, ανά μήνα και επαρχία» συντάχθηκε από τον Ένγκελ για τη Διεθνή Σχολή Μελετών Ολοκαυτώματος του Γιαντ Βασσέμ. Η μελέτη χρησιμοποίησε ως σημείο εκκίνησης μια αναφορά του ιστορικού Λούτσιαν Ντομπροσίτσκι του 1973, ο οποίος έγραψε ότι «ανάλυσε αρχεία, αναφορές, τηλεγραφήματα, πρωτόκολλα και δημοσιεύματα του Τύπου της περιόδου που αφορούσαν αντιεβραϊκές επιθέσεις και δολοφονίες σε 115 τοποθεσίες», όπου είχαν καταγραφεί περίπου 300 θάνατοι Εβραίων.

Ορισμένοι ιστορικοί, συμπεριλαμβανομένων των Άντονι Πολόνσκι και Γιαν Τ. Γκρος αναφέρουν τα στοιχεία που προέρχονται από το έργο του Ντομπροσίτσκι το 1973. Ο Ντομπροσίτσκι έγραψε ότι «σύμφωνα με γενικούς υπολογισμούς 1.500 Εβραίοι έχασαν τη ζωή τους στην Πολωνία από την απελευθέρωση μέχρι το καλοκαίρι του 1947», αν και ο ιστορικός Γιαν Γκρος που ανέφερε τον Ντομπροσίτσκι ισχυρίστηκε ότι μόνο ένα κλάσμα αυτών των θανάτων μπορεί να αποδοθεί στον αντισημιτισμό και ότι οι περισσότεροι οφείλονταν σε γενική μεταπολεμική αταξία, πολιτική βία και ληστεία. Ο Ντέιβιντ Ένγκελ έγραψε ότι ο Ντομπροσίτσκι «δεν προσέφερε καμία αναφορά για τέτοιες «γενικές εκτιμήσεις» που «δεν έχουν επιβεβαιωθεί από κανέναν άλλο ερευνητή» και «δεν υπάρχει αποδεικτικό κείμενο για αυτόν τον αριθμό», ούτε καν ένα μικρότερο από τα 1.000 που ισχυρίστηκε ο Γκούτμαν. Σύμφωνα με τον Ένγκελ, «και οι δύο εκτιμήσεις φαίνονται υψηλές». Άλλες εκτιμήσεις περιλαμβάνουν αυτές της Άννα Τσιχόπεκ που ισχυρίζεται ότι περισσότεροι από 1.000 Εβραίοι δολοφονήθηκαν στην Πολωνία μεταξύ 1944 και 1947. Σύμφωνα με τον Στέφαν Γκράγεκ, περίπου 1.000 Εβραίοι πέθαναν το πρώτο εξάμηνο του 1946. Ο ιστορικός Ταντέους Πιοτρόφσκι υπολόγισε ότι μεταξύ 1944 και 1947 υπήρξαν 1.500-2.000 Εβραίοι θύματα γενικής εμφύλιας διαμάχης που προέκυψε με τη σοβιετική εδραίωση της εξουσίας, αποτελώντας το 2 έως 3% του συνολικού αριθμού των θυμάτων της μεταπολεμικής βίας στη χώρα.

Δείτε επίσης 
 Εθνικές Ένοπλες Δυνάμεις Πολωνίας

Παραπομπές 

Ιστορία των Εβραίων στην Πολωνία
Επακόλουθα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Πολωνία
Εγκλήματα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στην Πολωνία
Επακόλουθα του Ολοκαυτώματος
Διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες στην Πολωνία
Αντισημιτισμός στην Πολωνία