Ύδραυλις του Δίου

Η Ύδραυλις του Δίου είναι ένα μοναδικό έκθεμα του Αρχαιολογικού Μουσείου Δίου. Είναι το αρχαιότερο αρχαιολογικό δείγμα υδραύλιδος μέχρι σήμερα.

Ιστορία ανασκαφών 
Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, αποξηράνθηκε η περιοχή ανατολικά του κεντρικού δρόμου του αρχαίου Δίου. Το γειτονικό ποτάμι είχε πλημμυρίσει οριστικά τμήματα του αρχαιολογικού χώρου. Στην περιοχή αυτή, ανατολικά του κεντρικού δρόμου, πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές το καλοκαίρι του 1992 υπό τη διεύθυνση του Δημητρίου Παντερμαλή. Απέναντι από τη βίλα του Διονύσου αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια ενός κτιρίου. Το πρωί της 19ης Αυγούστου 1992, οι αρχαιολόγοι βρήκαν κομμάτια από μικρούς χάλκινους σωλήνες. Επιπλέον, κάποιος βρήκε ένα μεγαλύτερο, ορθογώνιο, χάλκινο πιάτο. Τα μεμονωμένα ευρήματα συνδέονταν εν μέρει με το συμπιεσμένο χώμα. Αφού αναγνωρίστηκε το νόημα του ευρήματος, το χώμα αφαιρέθηκε ευρέως και στάλθηκε για περαιτέρω επεξεργασία στα εργαστήρια. Μετά τον καθαρισμό των αντικειμένων, αναγνωρίστηκε ότι ήταν ένα μουσικό όργανο, μια ύδραυλις. Το εύρημα χρονολογήθηκε στον 1ο αιώνα π.Χ.

Το όργανο 
Η ύδραυλις θεωρείται το παλαιότερο μουσικό όργανο με πλήκτρα στον κόσμο. Κατασκευάστηκε τον 3ο αιώνα π.Χ. από τον μηχανικό Κτησίβιο στην Αλεξάνδρεια.

Το ύψος του οργάνου είναι 120 εκ. και το πλάτος του 70 εκ. Οι οργανικοί σωλήνες είναι διατεταγμένοι σε δύο σειρές και αποτελούνται από 24 σωλήνες με διάμετρο 18 χιλ. και 16 στενούς σωλήνες με διάμετρο περίπου 10 χιλ. Ήταν διακοσμημένα με αργυρά δαχτυλίδια. Το σώμα του οργάνου ήταν διακοσμημένο με αργυρές ρίγες και πολύχρωμα, ορθογώνια γυάλινα στολίδια. Οι βαλβίδες άνοιγαν με το πληκτρολόγιο και ο αέρας που ρέει μέσω του σωλήνα του οργάνου παρήγαγε τον ήχο. Το όργανο κατατάσσεται δομικά ανάμεσα στην ύδραυλη που περιγράφεται από τον Ήρωνα της Αλεξάνδρειας και τον Βιτρούβιο.

Διάδοση ως μουσικό όργανο 
Μετά την επινόησή του στην αιγυπτιακή Αλεξάνδρεια, το όργανο έφτασε στην Ελλάδα κατά την ελληνιστική περίοδο. Μετά την κατάκτησή της από τους Ρωμαίους διαδόθηκε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Εκεί χρησιμοποιήθηκε για μουσική συνοδεία στους αγώνες στις αρένες και παιζόταν από τους πλούσιους ως εγχώριο μουσικό όργανο. Στη βυζαντινή αυλή η ύδραυλις ήταν ένα αντικείμενο κύρους. Το 757, ο Κωνσταντίνος Ε΄ έστειλε ένα όργανο ως δώρο στον Γάλλο βασιλιά Πιπίνο τον Βραχύ. Έτσι έφτασε στην Κεντρική Ευρώπη και ανακαλύφθηκε από την Καθολική Εκκλησία, για να εξελιχθεί τελικά σε εκκλησιαστικό όργανο.

Αντίγραφο της Ύδραυλης του Δίου 
Με την υποστήριξη του Ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού και τη βοήθεια του καθηγητή Παντερμαλή, ξεκίνησε η ανακατασκευή μιας υδραύλιδος στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών το 1995. Τήρησαν αρχαία αρχεία και το πρωτότυπο που ανασκάφηκε στο Δίον. Το όργανο ολοκληρώθηκε το 1999.

Βιβλιογραφία 

 Δημήτριος Παντερμαλής: Η Ύδραυλις του Δίου. στο: Υπουργείο Πολιτισμού, Υπουργείο Μακεδονίας και Θράκης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης: Το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και Θράκη.  Τόμος 6, 1992, Θεσσαλονίκη 1995, σελίδες. 217–222. (Ελληνική γλώσσα)
 Δημήτριος Παντερμαλής: Δίον. Ο αρχαιολογικός χώρος και το μουσείο. Αθήνα 1997.
 Ελληνική Δημοκρατία, Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, Ίδρυμα Ωνάση ΗΠΑ: Θεοί και Θνητοί στον Όλυμπο. σελ. 26, Επιμέλεια Δημήτριος Παντερμαλής,  .
 Δωρεάν ταξιδιωτικός οδηγός για την περιοχή του Ολύμπου Τίτλος: Όρος Όλυμπος - Αρχαίες τοποθεσίες, Μουσεία, Μοναστήρια και Εκκλησίες

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού  Αρχαιολογικό Μουσείο Διού 
 The ancient Hydraulis
 Hydraulis 24/40 - Órgano de Dión - Prof. Manuel Lafarga
 Ο καθηγητής Παντερμαλής μιλά για την Ύδραυλις του Δίου (Δίον, 10 Αυγούστου 2018)

Αρχαία μουσικά όργανα
Ελληνιστική μηχανική
Ελληνικές εφευρέσεις
Αρχαίες εφευρέσεις
Νερό