Σεβαστή Κυριαζή

Η Σεβαστή Κυριαζή-Ντάκο (αλβανικά: Sevasti Qiriazi-Dako) (περίπου 1871–1949) ήταν Αλβανίδα πατριώτισσα, εκπαιδευτικός, προτεστάντης ιεραπόστολος, συγγραφέας, πρωτοπόρος της αλβανικής γυναικείας εκπαίδευσης και ακτιβίστρια της Αλβανικής Εθνικής Αφύπνισης.

Πρώιμη ζωή 
Η Σεβαστή γεννήθηκε περίπου το 1870 στην πατριωτική οικογένεια Κυριαζή στο Μοναστήρι, στη σημερινή Βόρεια Μακεδονία. Ήταν το έκτο από τα δέκα παιδιά. Το θρησκευτικό υπόβαθρο της οικογένειάς της ήταν ορθόδοξο και άρχισε να παρακολουθεί ένα ελληνόφωνο δημοτικό σχολείο σε ηλικία 4 ετών. Στα νιάτα της έμαθε πολλές γλώσσες (αλβανικά, ελληνικά, βουλγαρικά, βλάχικα, τουρκικά, αγγλικά). Αυτή και η οικογένειά της ήρθαν σε στενή επαφή με Αλβανούς πατριώτες και Αμερικανούς Προτεστάντες ιεραποστόλους που λειτουργούσαν σχολείο και έκαναν θρησκευτικές λειτουργίες κοντά στο σπίτι τους στο Μοναστήρι. Η Σεβαστή γράφτηκε στο σχολείο των Αμερικανών και αποφοίτησε με το ισότιμο απολυτήριο Λυκείου τον Ιούλιο του 1888.

Εκπαίδευση 
Η Σεβαστή φοίτησε στο Αμερικανικό Κολέγιο Θηλέων στην Κωνσταντινούπολη από το 1888 έως το 1891. Ο αδελφός της, Γεράσιμος Κυριαζής, κανόνισε την εγγραφή της. Έγινε δεκτή ως δευτεροετής φοιτήτρια και αποφοίτησε το 1891 με μια τάξη οκτώ γυναικών. Έλαβε πτυχίο Bachelor of Arts και έγινε η πρώτη Αλβανίδα που έλαβε κολεγιακή εκπαίδευση. Ο σκοπός της για τη φοίτησή της στο κολέγιο ήταν να προετοιμαστεί για να βοηθήσει τον αδελφό της, Γεράσιμο, να ανοίξει ένα σχολείο θηλέων στην Αλβανία. Η Σεβαστή αναγνώρισε τους βασικούς επηρεαστές της στο κολέγιο ως τους: Κλάρα Χάμλιν (διευθύντρια του κολεγίου και κόρη του Σάιρους Χάμλιν), Φλόρενς Φένσαμ, Μέρι Μιλς Πάτρικ, Ίντα Πράιμ, Κάρολαϊν Μπόρντεν και τη βουλγαρική οικογένεια Γκραντινάροφ. Ο Γεράσιμος Κυριαζής κάλεσε τους σημαντικούς Αλβανούς αδερφούς Φρασέρι (Αμπντίλ Φρασέρι, Σάμι Φρασέρι και Ναΐμ Φρασέρι) να παραστούν στην αποφοίτηση της Σεβαστής. Ο Ναΐμ Φρασέρι χρησιμοποίησε το ρόλο του στην οθωμανική κυβέρνηση για να καταχωρίσει επίσημα το δίπλωμά της και να λάβει ένα ιράντα (επίσημο διάταγμα) για το άνοιγμα του πρώτου αλβανικού σχολείου για κορίτσια στην Κορυτσά.

Σχολή Θηλέων στην Κορυτσά (1891–1914)

Ίδρυση 
Μετά την αποφοίτησή της από το κολέγιο, η Σεβαστή επέστρεψε στο Μοναστήρι και στη συνέχεια στην Κορυτσά, όπου μαζί με τον αδερφό της, Γκερασίμ, άνοιξαν ένα σχολείο αλβανικής γλώσσας για κορίτσια. Διευθυντής του ήταν η Σεβαστή. Το σχολείο λειτούργησε κάτω από δύσκολες συνθήκες, συμπεριλαμβανομένης της φτώχειας, της προκατάληψης για τη γυναικεία εκπαίδευση, της πολιτικής αντιπολίτευσης από τις τοπικές οθωμανικές αρχές και της πολιτικής και εκκλησιαστικής αντιπολίτευσης από την Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία.

Θρησκευτική διδασκαλία 
Την εποχή της ύπαρξής του, το σχολείο ήταν γνωστό ως προτεσταντικό σχολείο. Οι ιδρυτές του ήταν Ευαγγελικοί, υποστηρίχτηκε από προτεσταντικές οργανώσεις, απαιτούσε θρησκευτικά θέματα με βιβλικά κείμενα ως μέρος του εκπαιδευτικού του προγράμματος και οι χώροι του χρησιμοποιήθηκαν για Ευαγγελικό Κυριακάτικο Σχολείο και λατρευτικές εκδηλώσεις. Ωστόσο, το σχολείο υποδέχτηκε μαθητές όλων των θρησκειών και οι δάσκαλοί του δεν επέμειναν στον προσηλυτισμό στον Προτεσταντισμό. Επαινέθηκε από Αλβανούς όλων των θρησκειών και τάξεων ως «εθνική φωλιά» (fole kombëtare).

Ηγεσία 
Όταν ο Γεράσιμος Κυριαζής πέθανε το 1894, η Σεβαστή Κυριαζή (σε ηλικία περίπου 23 ετών) ανέλαβε την πλήρη ευθύνη για το σχολείο. Τελικά θα ζητούσε τη βοήθεια των Αμερικανών Προτεσταντών ιεραπόστολων Φίνεας Κένεντι και Βάιολετ Μποντ Κένεντι, οι οποίοι έφτασαν στην Κορυτσά το 1908 (η Βάιολετ ήταν κόρη ενός Αμερικανού Προτεστάντη ιεραπόστολου στο Μοναστήρι, του Λιούις Μποντ και ήταν στενή φίλη της Σεβαστής σε όλη την παιδική της ηλικία και στο κολέγιο).

Κλείσιμο 
Το σχολείο συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το 1914, όταν το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ανάγκασε το κλείσιμό του.

Στον Αλβανικό Κινηματογράφο 
Η Σχολή Θηλέων της Κορυτσάς απαθανατίστηκε στον αλβανικό κινηματογράφο από την αγαπημένη ταινία Mësonjëtorja (Το Σχολείο) (1979). Το όνομα του κεντρικού ήρωα, Σεβαστή Κυριαζή, άλλαξε σε Δαφίνα (την υποδύεται η Ρόζα Αναγνώστη). Σε συμφωνία με τις επίσημες αθεϊστικές και λογοκριτικές πολιτικές της Λαϊκής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Αλβανίας, όλη η θρησκεία απεικονίστηκε ως αντιαλβανική και το σχολείο προσδιορίστηκε ως εντελώς μη θρησκευτικό (laike).

Προτεσταντική Ιεραποστολική Δραστηριότητα 
Αν και εκ γενετής Ορθόδοξη Χριστιανή, στα νεότερα της χρόνια η Σεβαστή ήταν μέλος μιας Προτεσταντικής Ευαγγελικής Αδελφότητας που ιδρύθηκε από τον αδελφό της, Γεράσιμο. Στην Κορυτσά διηύθυνε γραφικές μελέτες και συναντήσεις προσευχής για γυναίκες. Ήταν «Γυναίκα της Βίβλου» και χρηματοδοτήθηκε από το Συμβούλιο Αποστολών της Γυναίκας του Αμερικανικού Συμβουλίου Επιτρόπων για Ξένες Αποστολές. Αναφερόταν στον εαυτό της ως ιεραπόστολο.

Ινστιτούτο Κυριαζή (1922–1933) 
Μαζί με τον σύζυγό της, Κρίστο Ντάκο και την αδελφή της, Παρασκευή Κυριαζή, η Σεβαστή ίδρυσε ένα νέο ίδρυμα γυναικείας εκπαίδευσης στην Κάμζα, κοντά στα Τίρανα. Η Σεβαστή επέστρεψε στην Αλβανία στις αρχές της δεκαετίας του 1920. Έγινε μία από τους διευθυντές.

Βιογραφία 
Η Σεβαστή μετακόμισε στη Ρουμανία και από εκεί μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες μαζί με τον σύζυγό της, Κρίστο Ντάκο (1878-1941), δημοσιογράφο, συγγραφέα και πολιτικό, και την αδερφή της Παρασκευή, όπου συνεργάστηκε με το διεβδομαδιαίο Morning Star (). Ο Κρίστο Ντάκο θα άνοιγε σύντομα το πρώτο αλβανικό σχολείο στην Αμερική.

Αυτή και η αδερφή της φυλακίστηκαν και απελάθηκαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπανίτσα κοντά στο Βελιγράδι από τις φιλοναζιστικές μονάδες με επικεφαλής τον Τζαφέρ Ντεβά, για τις αντιφασιστικές τους απόψεις κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Επέστρεψαν στα Τίρανα μετά τον πόλεμο.

Λόγω της σχέσης του Ντάκο με τον Βασιλιά Ζογ Α΄ και της υπηρεσίας του ως υπουργός σε ένα από τα γραφεία του Ζογ, το όνομα του Ντάκο έπεσε στο σκοτάδι κατά τη διάρκεια του κομμουνιστικού καθεστώτος μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η οικογένειά του διώχθηκε (συμπεριλαμβανομένης της κουνιάδας του, Παρασκευής Κυριαζή) και οι δύο γιοι του συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν. Κουρασμένη από πολλές προσπάθειες της ζωής της και εγκεφαλικό από τον θάνατο του γιου της, η Σεβαστή πέθανε τον Αύγουστο του 1949.

Προσωπική ζωή

Οικογένεια 
Η Σεβαστή παντρεύτηκε τον Κρίστο Ντάκο στις 4 Αυγούστου 1910. Την τελετή τέλεσε ο Προτεστάντης ιεραπόστολος Σεβ. Τσαρλς Τέλφορντ Έρικσον. Απέκτησαν δύο παιδιά, τον Αλεξάντερ «Σκέντερ» Ντάκο (1910–1995) και τον Τζέρτζι Ντάκο (1913–1949). Και τα δύο αγόρια σπούδασαν για οκτώ χρόνια στη Ροβέρτειο Σχολή.

Δημοσιευμένα έργα 
Τα ακόλουθα έργα ή άρθρα είναι γνωστό ότι γράφτηκαν από τη Σεβαστή Κυριαζή-Ντάκο:

 «Αναφορά Αλβανικού Παρθεναγωγείου». Το αστέρι στην Ανατολή (56), Οκτώβριος 1896. Λονδίνο: Bible Lands or Turkish Missions' Aid Society, 3.
 «Παρθεναγωγείο Κοριτσάς Αλβανίας». Το αστέρι στην Ανατολή (58), Απρίλιος 1897. Λονδίνο: Bible Lands or Turkish Missions' Aid Society, 6.
 «Këng' e foshnjavet ndë djep», Χριστομάθη (Sofje: Mbrothësia, 1902), σελ. 93.
 «Kur dotë bënemi nëna», Χριστομάθη (Sofje: Mbrothësia, 1902), σελ. 108.
 "Përse bënenë pemët t'ëmbëla μέσω drurët?" , Χριστομάθη (Sofje: Mbrothësia, 1902), σελ. 110.
 «Rrobat e Olimbisë», Χριστομάθη (Sofje: Mbrothësia, 1902), φ. 112.
 «Të-shkruajturit e babajt», Χριστομάθη (Sofje: Mbrothësia, 1902), f. 117.
 «Vjejtj' e Diturisë», Χριστομάθη (Sofje: Mbrothësia, 1902), f. 230.
 "Fjalë / Zonja edhe Zotërinj" (fjalime të Sevasti Qiriazit për ceremonitë e mbylljes των σχολικών), Hristomathi (Sofje: Mbrothësia, 1902), f. 291–295, 298–302, 303–308, 308–313.
 «Η Ιστορία του Ευαγγελιστικού Έργου». Η Ανατολή 11. Κωνσταντινούπολη: The Bible House, 1910, σελ. 4-5 (ανατυπώθηκε στο The Missionary Review of the World 34. Νέα Υόρκη: Funk & Wagnalls, 1911, σελ. 851–853).
 Gramatikë Elementare për Shkollat Filltare (Manastir: Shtypshkronja “Tregtare Nërkombëtare”, 1912).
 Mjeshtëria për të shkruar letra (Farmingham, Mass: Journal Press, 1917).
 «Kujtime të paharruara» (σειρά 18 άρθρων που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό της Βοστώνης Yll' i Mëngjezit από το 1917–1918), που αναδημοσιεύτηκε ως: «Kujtime të paharruar» και shkrime të tjera (Τίρανα: ISSHP, 2022).
 «Një pjekje me Naim Benj Frashërin», Yll'i Mëngjezit, τόμ. 1, αρ. 3, 15 Φεβρουαρίου 1917, σ. 75–77.
 «Petro Nini Luarasi, shtylla e zjarrtë e Kolonjës», Yll'i Mëngjezit, vol. 1, αρ. 6, 30 Μαρτίου 1917, πίν. 176–178.
 «Dr. Mihal Turtulli, ish-ministër i arsimit», Yll'i Mëngjezit, τόμ. 1, αρ. 8, 30 Απριλίου 1917, πίν. 236–237.
 «Miss Carolina Borden», Yll'i Mëngjezit, τόμ. 1, αρ. 11, 15 Ιουνίου 1917, πίν. 335–336.
 "Prezident Mary Mills Patrick, Ph.D., direktoresha e kolezhit çupave në Stamboll", Yll'i Mëngjezit, vol. 1, αρ. 10, 31 Μαΐου 1917, πίν. 297–299.
 «Miku i Shqipërisë Zoti Charles Woods», Yll'i Mëngjezit, τομ. 2, αρ. 8, 31 Δεκεμβρίου 1917, πίν. 236–237.
 "Të çdukurit e Manushaqes", Yll'i Mëngjezit, τόμ. 2, αρ. 8, 31 Δεκεμβρίου 1917, πίν. 239–248.
 «Spiro Bellkamen», Yll'i Mëngjezit, τόμ. 2, αρ. 9, 15 Ιανουαρίου 1918, πίν. 273–274.
 «Mundimi i ndërgjegjes», Yll'i Mëngjezit, τόμ. 2, αρ. 11, 16 Φεβρουαρίου 1918, πίν. 340–344.
 "Gjaku ujës'bëhet", Yll'i Mëngjezit, τομ. 3, αρ. 5, Αυγούστου 1918, σελ. 142–146.
 Δικαιώματα, Ελπίδες και Φιλοδοξίες της Αλβανίας 1918.
 Η ζωή μου (ολοκληρώθηκε το 1938 ως αδημοσίευτα απομνημονεύματα  και δημοσιεύτηκε το 2016, Τίρανα, ISSHP). Μεταφράστηκε στα αλβανικά και εκδόθηκε ως Jeta ime (Σκόπια: Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve, 2016).

Περαιτέρω ανάγνωση 

 Κυριάς-Δάκο, Σεβαστή. Η ζωή μου: Η αυτοβιογραφία της πρωτοπόρου της γυναικείας εκπαίδευσης στην Αλβανία . Tiranë: IAPS, 2022, .
 Qiriazi-Dako, Σεβαστή (περγ. Τεύτα Τόσκα). "Kujtime të paharruara" και γράφe të tjera . Tiranë: ISSHP, 2022, .
 Hosaflook, David. Lëvizja Protestante te shqiptarët, 1816–1908 . Σκόπια: Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve, 2019, .
 Qiriazi-Dako, Σεβαστή (πέρκ. Holger Dashi). Jeta ime . Shkup: Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve, 2016, .
 Quanrud, John και David Hosaflook. «Ήταν προτεστάντες τα αδέρφια του Κυριά, ο Κρίστο Ντάκο, και το Παρθεναγωγείο Κορτσά; Μια απάντηση στην επανεμφάνιση μιας αφήγησης της κομμουνιστικής εποχής». IAPS, 2023 (ή στα αλβανικά – https://instituti.org/vellezerit-dhe-motrat-qiriazi-kristo-dako-dhe-shkolla-e-vashave-e-korces-a-ishin-protestante

Δείτε επίσης 
 Αλβανικό αλφάβητο

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Αλβανοαμερικανική Οργάνωση Γυναικών
 Πανεπιστήμιο «Παρασκευή & Σεβαστή Κυριαζή» - Ιστορία (στα αλβανικά) , αρχείο

Αλβανοί εκπαιδευτικοί
Αλβανοί γλωσσολόγοι
Αλβανοί Προτεστάντες
Σουφραζέτες
Ακτιβιστές για τα δικαιώματα των γυναικών
Απόφοιτοι της Ροβέρτειου Σχολής
Ακτιβιστές της Αλβανικής Εθνικής Αφύπνισης