Ανθρώπινα δικαιώματα στην Πολωνία

Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Πολωνία απαριθμούνται στο δεύτερο κεφάλαιο του Συντάγματος της χώρας, που επικυρώθηκε το 1997. Η Πολωνία είναι συμβαλλόμενο μέρος σε πολλές διεθνείς συμφωνίες σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, των Συμφωνιών του Ελσίνκι, του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, του Διεθνούς Συμφώνου για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα και της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Πολωνία δεν υποστηρίζονται πάντα στην πράξη. Από το 1959 έως το 2019, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έκρινε ότι η Πολωνία παραβίασε τα ανθρώπινα δικαιώματα σε 989 υποθέσεις. Το 2021, η ILGA-Europe κατέταξε την Πολωνία στη χαμηλότερη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την προστασία των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤ για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά.

Τα ανθρώπινα δικαιώματα στο πολωνικό δίκαιο

Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Πολωνίας 
Το Πολωνικό Σύνταγμα καθορίζει μια ποικιλία ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δικαιωμάτων των πολιτών. Το δεύτερο κεφάλαιο του Συντάγματος με τίτλο «Οι ελευθερίες, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των προσώπων και των πολιτών» περιέχει πολλά άρθρα που ενημερώνουν για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Πολωνία. Μεταξύ των συνταγματικών ελευθεριών και δικαιωμάτων είναι:

Άρθρο 14 - Ελευθερία του Τύπου και άλλων μέσων κοινωνικής επικοινωνίας.

Άρθρο 21 - Προστασία της κυριότητας και του κληρονομικού δικαιώματος.

Άρθρο 25 - Ίσα δικαιώματα εκκλησιών και θρησκευτικών οργανώσεων.

Άρθρο 31

 Νομική προστασία της ελευθερίας του ατόμου.
 Σεβασμός στις ελευθερίες και τα δικαιώματα των άλλων.

Άρθρο 32

 Ισότητα έναντι του νόμου όλων των προσώπων και δικαίωμα στην ίση μεταχείριση από τις δημόσιες αρχές.
 Καμία διάκριση στην πολιτική, κοινωνική ή οικονομική ζωή για κανένα λόγο.

Άρθρο 33 - Ίσα δικαιώματα των Πολωνών πολιτών στην οικογενειακή, πολιτική, κοινωνική και οικονομική ζωή.

Άρθρο 34 - Δικαίωμα μη απώλειας της πολωνικής υπηκοότητας από Πολωνό πολίτη.

Άρθρο 35 - Ελευθερία διατήρησης και ανάπτυξης γλώσσας και εθίμων.

Άρθρο 36 - Δικαίωμα προστασίας από το πολωνικό κράτος κατά τη διαμονή στο εξωτερικό.

Άρθρο 38 - Δικαίωμα νομικής προστασίας της ζωής κάθε ανθρώπου.

Άρθρο 39 - Ελευθερία από την υποβολή σε επιστημονικό πειραματισμό χωρίς εκούσια συναίνεση.

Άρθρο 40 - Ελευθερία από βασανιστήρια ή σκληρή, απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή τιμωρία.

Άρθρο 41 - Δικαίωμα στο προσωπικό απαραβίαστο, ασφάλεια και ελευθερία.

Άρθρο 42 - Δικαίωμα άμυνας.

Άρθρο 45 - Δικαίωμα δίκαιης και δημόσιας ακρόασης ενώπιον αρμόδιου, αμερόληπτου και ανεξάρτητου δικαστηρίου.

Άρθρο 47 - Δικαίωμα νομικής προστασίας της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής.

Άρθρο 48 - Δικαίωμα των γονέων να αναθρέψουν τα παιδιά τους σύμφωνα με τις δικές τους πεποιθήσεις.

Άρθρο 50 - Δικαίωμα στο απαραβίαστο της κατοικίας.

Άρθρο 51 - Δικαίωμα μη αποκάλυψης προσωπικών δεδομένων.

Άρθρο 52 - Ελεύθερη κυκλοφορία και επιλογή τόπου διαμονής.

Άρθρο 53 - Ελευθερία συνείδησης και θρησκείας.

Άρθρο 54 - Ελευθερία έκφρασης απόψεων.

Άρθρο 56 - Δικαίωμα ασύλου στη Δημοκρατία της Πολωνίας.

Άρθρο 57 - Ελευθερία ειρηνικής συνέλευσης και συμμετοχής.

Άρθρο 58 - Ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι.

Άρθρο 60 - Δικαίωμα πρόσβασης στη δημόσια υπηρεσία βάσει της αρχής της ισότητας.

Άρθρο 61 - Δικαίωμα λήψης πληροφοριών σχετικά με τις δραστηριότητες των δημοσίων αρχών.

Άρθρο 62 - Δικαίωμα ψήφου για Πολωνούς πολίτες που έχουν συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας τους.

Άρθρο 63 - Δικαίωμα υποβολής αναφορών, προτάσεων και καταγγελιών για το δημόσιο συμφέρον.

Άρθρο 65 - Ελευθερία επιλογής και άσκησης επαγγέλματος.

Άρθρο 66 - Δικαίωμα σε ασφαλείς και υγιεινές συνθήκες εργασίας.

Άρθρο 67 - Δικαίωμα κοινωνικής ασφάλισης.

Άρθρο 68 - Δικαίωμα προστασίας της υγείας.

Άρθρο 70 - Δικαίωμα στην εκπαίδευση.

Άρθρο 72 - Δικαίωμα προστασίας του δικαιώματος του παιδιού.

Άρθρο 73 - Ελευθερία καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Άρθρο 80 - Δικαίωμα αίτησης στον Επίτροπο για τα Δικαιώματα του Πολίτη για βοήθεια για την προστασία ελευθεριών ή δικαιωμάτων που παραβιάζονται από όργανα δημόσιας εξουσίας.

Ιστορία 
Στοιχεία αυτού που ονομάζονται τώρα ανθρώπινα δικαιώματα μπορούν να βρεθούν στα πρώτα χρόνια του πολωνικού κράτους. Το Θέσπισμα του Κάλις, ο Γενικός Χάρτης των Εβραϊκών Ελευθεριών (που εκδόθηκε το 1264) εισήγαγε πολλά δικαιώματα για τις εβραϊκές μειονότητες στην Πολωνία. Η Συνομοσπονδία της Βαρσοβίας του 1573 επιβεβαίωσε τη θρησκευτική ελευθερία όλων των κατοίκων της Πολωνίας, η οποία ήταν εξαιρετικά σημαντική για τη σταθερότητα της πολυεθνικής πολωνικής κοινωνίας της εποχής. Συγκεντρωμένοι στη Βαρσοβία, όλοι οι ευγενείς υπέγραψαν ένα έγγραφο στο οποίο οι εκπρόσωποι όλων των μεγάλων θρησκειών υποσχέθηκαν αμοιβαία υποστήριξη και ανεκτικότητα. Οι επόμενες οκτώ ή εννέα δεκαετίες υλικής ευημερίας και σχετικής ασφάλειας έγιναν μάρτυρες της εμφάνισης ενός «εικονικού γαλαξία από αστραφτερές πνευματικές φιγούρες».

Στην πρόσφατη ιστορία, τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν βελτιωθεί πολύ μόνο μετά την πτώση του κομμουνισμού το 1989 και την αντικατάσταση των παλαιών κατασταλτικών κανόνων του φιλοσοβιετικού κομμουνιστικού καθεστώτος με τη σύγχρονη, δημοκρατική κυβέρνηση που εγγυάται πρώτης τάξης αστικά και πολιτικά δικαιώματα, που επιβεβαιώνονται από το Freedom House.

Η Πολωνία έχει επικυρώσει τη συμφωνία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Η σωματική τιμωρία απαγορεύεται πλήρως από το 2010. Η θανατική ποινή έχει καταργηθεί για όλα τα εγκλήματα όπως σημειώνει η Διεθνής Αμνηστία. Η σύγχρονη Πολωνία είναι μια χώρα με υψηλό επίπεδο ελευθερίας του λόγου, που εγγυάται το άρθρο 25 (τμήμα I. Η Δημοκρατία) του Συντάγματος της Πολωνίας το οποίο αναφέρει:

Το άρθρο Άρθρο 54 (τμήμα II. Οι ελευθερίες, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των προσώπων και των πολιτών) αναφέρει:

Ελευθερία του λόγου 

Η ελευθερία του λόγου στην Πολωνία περιορίζεται από διάφορους νόμους, οι οποίοι απαγορεύουν ομιλία που θεωρείται ότι προσβάλλει τα εθνικά σύμβολα της Πολωνίας ή του Προέδρου. Υπάρχουν επίσης νόμοι κατά της προσβολής θρησκευτικών συναισθημάτων και της προσβολής μνημείων. Το 2019, μια ΛΟΑΤ ακτιβίστρια, η Ελζμπιέτα Ποντλέσνα, συνελήφθη επειδή δημιούργησε και παρουσίασε μια προσαρμογή της Μαύρης Παναγίας της Τσενστοχόβα την Πολύχρωμη Παναγία.

Το 2017, η Διεθνής Αμνηστία εξέφρασε ανησυχίες για την ελευθερία του συνέρχεσθαι στην Πολωνία, δηλώνοντας ότι «οι αρχές χρησιμοποιούν τεχνικές όπως η παρακολούθηση, η παρενόχληση και η δίωξη για να διαλύσουν και να αποτρέψουν μαζικές διαδηλώσεις». Ανέφερε επίσης ότι «οι αρχές συχνά δίνουν προνομιακή μεταχείριση στις φιλοκυβερνητικές και εθνικιστικές διαδηλώσεις έναντι άλλων τύπων συνελεύσεων».

Δικαιώματα των γυναικών

Ιστορία του Φεμινισμού 

Ο φεμινισμός στην Πολωνία ξεκίνησε το 1800 στην εποχή των ξένων διαμελισμών, που χαρακτηρίστηκαν από τη μαζική κατάχρηση εξουσίας, ειδικά από τους Ρώσους, που επηρέασε και τα δικαιώματα των γυναικών. Ωστόσο, πριν από τον τελευταίο διαμελισμό το 1795, οι φορολογούμενες γυναίκες είχαν τη δυνατότητα να συμμετέχουν στην πολιτική ζωή. Η προάγγελος του φεμινισμού της Πολωνίας υπό τους διαμελισμούς, η Ναρτσίζα Ζμιχόφσκα, η οποία ίδρυσε μια ομάδα σουφραζέτων το 1842, φυλακίστηκε από τους Ρώσους για 3 χρόνια. Από το 1918, μετά την επιστροφή στην ανεξαρτησία, όλες οι γυναίκες μπορούσαν να ψηφίσουν. Η Πολωνία ήταν η 15η (12η κυρίαρχη) χώρα που εισήγαγε το καθολικό δικαίωμα ψήφου των γυναικών. Ωστόσο, υπάρχει μια σειρά ζητημάτων που αφορούν τις γυναίκες στη σύγχρονη Πολωνία, όπως τα δικαιώματα αμβλώσεων (επισήμως επιτρέπονται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις) και η «γυάλινη οροφή».

Βία κατά των γυναικών 
Η ενδοοικογενειακή βία, σύμφωνα με αναφορά του 2011 από τον ιστότοπο TheNews.pl που διευθύνεται από το Πολωνικό Ραδιόφωνο, θεωρείται από έναν στους πέντε ερωτηθέντες ως πρόβλημα. Το 38% των Πολωνών γνωρίζει τουλάχιστον μία οικογένεια όπου σημειώνεται σωματική βία και το 7% ισχυρίστηκε ότι γνώριζε τουλάχιστον μία οικογένεια όπου έλαβε χώρα σεξουαλική βία, σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποιήθηκε το Νοέμβριο από το ερευνητικό κέντρο SMG KRC για λογαριασμό του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Πολιτικής. Η έρευνα αποκάλυψε ότι το 27% των ερωτηθέντων ήταν απρόθυμοι να ενεργήσουν εναντίον φαινομενικών κακοποιών φοβούμενοι ότι η βία θα μπορούσε να μεταφερθεί στους εαυτούς τους, ενώ το 17% θεώρησε ότι η ανάδειξη του θέματος θα επιδεινώσει το πρόβλημα για το αρχικό θύμα. Ένας στους τέσσερις από τους ερωτηθέντες θεώρησε ότι δεν υπάρχει καμία υποχρέωση για τους γείτονες ή τους γνωστούς να ενεργούν όταν αντιλαμβάνονται την ενδοοικογενειακή βία, πιστεύοντας ότι είναι δύσκολο να κρίνουμε ποιο μέρος έχει το δίκιο. Το 43% των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι οι παρεμβάσεις σε οικογενειακά θέματα επιτρέπονται μόνο όταν κάποιος ζητήσει βοήθεια και το 14% των τρίτων είπε ότι δεν έχει νόημα η αναφορά της υπόθεσης, καθώς το θύμα αναπόφευκτα θα αποσυρόταν από τη νομική αγωγή ανεξάρτητα. Περίπου το 13% είπε ότι μια τέτοια κακοποίηση είναι προσωπική οικογενειακή υπόθεση. Ταυτόχρονα, το 16% είπε ότι υπάρχουν περιπτώσεις που η βία δικαιολογείται στο σπίτι. Περίπου το 26% των Πολωνών ισχυρίζονται ότι έχουν πέσει θύματα σωματικής βίας.

Ο βιασμός είναι παράνομος και τιμωρείται με φυλάκιση έως και 12 ετών (συμπεριλαμβανομένου του βιασμού συζύγου). Η σεξουαλική παρενόχληση υπο-αναφέρεται λόγω κοινωνικών απόψεων. Τον Ιανουάριο του 2014, εισήχθη μια μεταρρύθμιση τόσο για την απλούστευση της διαδικασίας όσο και για να γίνει ποινικό αδίκημα που επιδιώκεται από το κράτος και όχι ιδιωτική πράξη κατηγορίας. Είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί άμβλωση στην Πολωνία με επίσημα μέσα.

Στον τομέα της απασχόλησης, λόγω των αντιλήψεων για τους ρόλους των γυναικών, η ανεργία για τις γυναίκες είναι υψηλή.

Στις 29 Οκτωβρίου 2020, η ομάδα υπεράσπισης των πολιτικών δικαιωμάτων της Διεθνούς Αμνηστίας προέτρεψε τις αρχές στην Πολωνία να προστατεύσουν τους ειρηνικούς διαδηλωτές που διαδηλώνουν ενάντια στους περιορισμούς των αμβλώσεων, από την παρενόχληση και τις βίαιες επιθέσεις που διαπράττονται από αντιδιαδηλωτές. Σύμφωνα με την οργάνωση, στο παρελθόν οι διαδηλωτές έχουν αντιμετωπίσει υπερβολική χρήση βίας από αστυνομικούς και έχουν τεθεί σε αυθαίρετη κράτηση χωρίς πρόσβαση σε δικηγόρους.

Δικαιώματα των ΛΟΑΤ+ 

Η Πολωνία υπέγραψε τη διακήρυξη των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤ+ του ΟΗΕ, αλλά τα συνδικάτα ομοφυλόφιλων δεν αναγνωρίζονται στην Πολωνία. Ωστόσο, η Πολωνία δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο των χωρών με κρατικά υποστηριζόμενη ομοφοβία και η ομοφυλοφιλία στην Πολωνία δεν ποινικοποιήθηκε ποτέ υπό την πολωνική δικαιοδοσία. Η ομοφυλοφιλία επιβεβαιώθηκε ως νόμιμη το 1932 και η Πολωνία αναγνωρίζει επίσης την αλλαγή φύλου και δεν απαιτεί στείρωση των τρανς πολιτών της. Η Άννα Γκρότσκα εξελέγη βουλευτής στις κοινοβουλευτικές εκλογές της Πολωνίας το 2011 και ήταν τότε η μόνη γνωστή τρανς βουλευτής στον κόσμο.

Σύμφωνα με έκθεση του 2021 της ILGA-Europe, μια κατάταξη 49 ευρωπαϊκών χωρών που δημοσιεύεται από την ILGA-Europe ετησίως, η Πολωνία σημείωσε τη χαμηλότερη θέση μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και 43η συνολικά. Αυτή η κατάταξη χρησιμοποιεί εκτεταμένα κριτήρια για την αξιολόγηση των νομικών και πολιτικών πρακτικών για τα ΛΟΑΤ άτομα.

Τον Ιούλιο του 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι μήνυσε την Πολωνία (μαζί με την Ουγγαρία) για παραβίαση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ΛΟΑΤ ατόμων.

Αξιολόγηση από τρίτους 
Μια έκθεση του 2010 από το Γραφείο Δημοκρατίας, Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Εργασίας των Ηνωμένων Πολιτειών σημείωσε ότι «η κυβέρνηση της Πολωνίας σέβεται γενικά τα ανθρώπινα δικαιώματα των πολιτών της». Ωστόσο, σημείωσε προβλήματα, με τα περισσότερα από αυτά να είναι η κακή συμπεριφορά της αστυνομίας, η μακροχρόνια προφυλάκιση και οι νόμοι που περιόριζαν την ελευθερία του λόγου (αν και σπάνια επιβάλλονται), πέρα από τη διαφθορά στην κυβέρνηση και την κοινωνία.

Το Ερευνητικό Ινστιτούτο Freedom House κάποτε χαρακτήριζε την Πολωνία ως χώρα πρώτης κατηγορίας πολιτικών δικαιωμάτων, αλλά από το 2020, οι αξιολογήσεις της Πολωνίας στην έκθεση Nations in Transit του Freedom House είχαν μειωθεί για τέσσερα συνεχόμενα χρόνια. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Δείκτη Ειρήνης, η Πολωνία είναι η 23η πιο ειρηνική χώρα στον κόσμο.

Το 2020, η Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων εξέφρασε «σοβαρή ανησυχία» για την υπερβολική βία που χρησιμοποιήθηκε από την πολωνική αστυνομία κατά τις συλλήψεις.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 Αγκνιέσκα Μπιέντσικ-Μισάλα, Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην πολωνική εξωτερική πολιτική μετά το 1989, Βαρσοβία 2006, 
 James E. Will, Church and State in the Struggle for Human Rights in Poland, Journal of Law and Religion, Τομ. 2, Νο. 1 (1984), σελ. 153–176 (το άρθρο αποτελείται από 24 σελίδες), JSTOR

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Prawa człowieka w Polsce  (Ανθρώπινα δικαιώματα στην Πολωνία) στην Εγκυκλοπαίδεια WIEM. (πολωνικά)
 Πολωνία: Εκθέσεις χωρών για τις πρακτικές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων το 2019, Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ.
 Έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για την Πολωνία (2007).
 Ανασκόπηση της Πολωνίας από την Οικουμενική Περιοδική Ανασκόπηση του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών 2008.
 Έκθεση CPT: Πολωνία: Επίσκεψη 26/11/2009 - 08/12/2009 από την Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων
 Έκθεση για την Πολωνία από το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

 
Πολιτική της Πολωνίας