Κλαδί ελιάς

Το κλαδί ελιάς είναι σύμβολο ειρήνης και νίκης που σχετίζεται με τα έθιμα της αρχαίας Ελλάδας και συνδέεται με τη δέηση προς τους θεούς και τα πρόσωπα που βρίσκονται στην εξουσία. Βρίσκεται στους περισσότερους πολιτισμούς της λεκάνης της Μεσογείου και συνδέθηκε με την ειρήνη στον σύγχρονο κόσμο.

Αρχαία Ελλάδα και Ρώμη 

Στην ελληνική παράδοση, η ικετηρία ήταν ένα κλαδί ελιάς που κρατούσαν οι ικέτες για να δείξουν την ιδιότητά τους ως τέτοια όταν πλησίαζαν πρόσωπα εξουσίας ή σε ναούς όταν ικέτευαν τους θεούς.

Στην ελληνική μυθολογία, η Αθηνά ανταγωνιζόταν τον Ποσειδώνα για την κατοχή της Αθήνας. Ο Ποσειδώνας διεκδίκησε την κατοχή ρίχνοντας την τρίαινά του στην Ακρόπολη, όπου ανάβλυσε ένα πηγάδι με θαλασσινό νερό. Η Αθηνά την κατέλαβε φυτεύοντας την πρώτη ελιά δίπλα στο πηγάδι. Η αυλή των θεών έκρινε ότι η Αθηνά είχε το καλύτερο δικαίωμα στη γη επειδή της είχε δώσει το καλύτερο δώρο. Στεφάνια ελιάς φορούσαν οι νύφες και απονέμονταν στους νικητές των Ολυμπιακών Αγώνων.

Το κλαδί ελιάς ήταν ένα από τα χαρακτηριστικά της Ειρήνης στα ρωμαϊκά αυτοκρατορικά νομίσματα. Για παράδειγμα, η οπίσθια όψη ενός τετράδραχμου του Βεσπασιανού από την Αλεξάνδρεια, 70-71 μ.Χ., δείχνει την Ειρήνη να στέκεται κρατώντας ένα κλαδί προς τα πάνω στο δεξί της χέρι.

Ο Ρωμαίος ποιητής Βιργίλιος (70–19 π.Χ.) συνέδεσε «την παχουλή ελιά» με τη θεά Παξ (τη Ρωμαϊκή Ειρήνη) και χρησιμοποίησε το κλαδί ελιάς ως σύμβολο ειρήνης στην Αινειάδα του.

Για τους Ρωμαίους, υπήρχε μια στενή σχέση μεταξύ του πολέμου και της ειρήνης, και ο Άρης, ο θεός του πολέμου, είχε μια άλλη όψη, τον Ειρηνοποιό Άρη, ο οποίος φαίνεται στα νομίσματα της μεταγενέστερης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας να φέρει ένα κλαδί ελιάς. Ο Αππιανός περιγράφει τη χρήση του κλαδιού ελιάς ως χειρονομία ειρήνης από τους εχθρούς του Ρωμαίου στρατηγού Σκιπίωνα Αιμιλιανού στον Νουμαντινό Πόλεμο.

Αν και η ειρήνη συνδέθηκε με το κλαδί ελιάς κατά την εποχή των Ελλήνων, ο συμβολισμός έγινε ακόμη πιο ισχυρός κάτω από την Pax Romana, όταν οι απεσταλμένοι χρησιμοποίησαν κλαδιά ελιάς ως δείγματα ειρήνης.

Πρώιμος Χριστιανισμός 

Το κλαδί ελιάς εμφανίζεται με περιστέρι στην παλαιοχριστιανική τέχνη. Το περιστέρι προέρχεται από την παρομοίωση του Αγίου Πνεύματος στα Ευαγγέλια και το κλαδί ελιάς από τον κλασικό συμβολισμό. Οι πρώτοι Χριστιανοί, σύμφωνα με τον Γιόχαν Γιοάχιμ Βίνκελμαν, συχνά αλληγορούσαν την ειρήνη στους τάφους τους με τη μορφή ενός περιστεριού που έφερε ένα κλαδί ελιάς στο ράμφος του. Για παράδειγμα, στην Κατακόμβη της Πρισκίλλας στη Ρώμη (2ος – 5ος αι. μ.Χ.) υπάρχει μια απεικόνιση τριών ανδρών πάνω από τους οποίους αιωρείται ένα περιστέρι με ένα κλαδί και σε μια άλλη από τις ρωμαϊκές κατακόμβες υπάρχει ένα ρηχό ανάγλυφο γλυπτό που δείχνει ένα περιστέρι με ένα κλαδί να πετά προς μια φιγούρα που σημειώνεται στα ελληνικά ΕΙΡΗΝΗ.

Ο Τερτυλλιανός (περ. 160 – περ. 220) συνέκρινε το περιστέρι του Νώε στην Εβραϊκή Βίβλο, ο οποίος «ανήγγειλε στον κόσμο την καταπράυνση της θείας οργής, όταν είχε σταλεί από την κιβωτό και επέστρεψε με το κλαδί ελιάς» με το Άγιο Πνεύμα στο βάπτισμα «φέροντάς μας την ειρήνη του Θεού, απεσταλμένη από τους ουρανούς». Στη λατινική του μετάφραση του 4ου αιώνα της ιστορίας του Νώε, ο Άγιος Ιερώνυμος απέδωσε το «φύλλο ελιάς» (εβραϊκά: alé zayit) στη Γένεση 8:11 ως «κλαδί ελιάς» (λατινικά: ramum olivae). Τον 5ο αιώνα, όταν ένα περιστέρι με κλαδί ελιάς είχε καθιερωθεί ως χριστιανικό σύμβολο της ειρήνης, ο Άγιος Αυγουστίνος έγραψε στο De doctrina Christiana ότι «η αέναη ειρήνη υποδηλώνεται από το κλαδί ελιάς (oleae ramusculo) που έφερε το περιστέρι μαζί του όταν επέστρεψε στην κιβωτό». Ωστόσο, στην εβραϊκή παράδοση, δεν υπάρχει συσχέτιση του φύλλου ελιάς με την ειρήνη στην ιστορία του κατακλυσμού.

Σύγχρονη χρήση 

Ένα κλαδί ελιάς, που μερικές φορές κρατούσε ένα περιστέρι, χρησιμοποιήθηκε ως σύμβολο ειρήνης στη Βρετανία, τη Γαλλία και την Αμερική του 18ου αιώνα. Ένα πορτρέτο του 1729 του Λουδοβίκου ΙΕ΄ της Γαλλίας από τον Φρανσουά Λεμουάν τον απεικονίζει να προσφέρει στην Ευρώπη ένα κλαδί ελιάς. Ένα χαρτονόμισμα 2 λιρών της Βόρειας Καρολίνας (1771) απεικόνιζε το περιστέρι και την ελιά με το σύνθημα: «Η ειρήνη αποκαταστάθηκε». Το χαρτονόμισμα των 40 δολαρίων της Τζόρτζια του 1778 απεικόνιζε το περιστέρι και την ελιά και ένα χέρι που κρατούσε ένα στιλέτο, με το σύνθημα «Ή πόλεμος ή ειρήνη, προετοιμασμένοι και για τα δύο». Το κλαδί ελιάς εμφανίστηκε ως σύμβολο ειρήνης σε άλλες εκτυπώσεις του 18ου αιώνα. Τον Ιανουάριο του 1775, η προμετωπίδα του London Magazine δημοσίευσε ένα χαρακτικό: «Η ειρήνη κατεβαίνει σε ένα σύννεφο από τον Ναό του Εμπορίου», στο οποίο η Θεά της Ειρήνης φέρνει ένα κλαδί ελιάς στην Αμερική και τη Βρετανία. Μια αναφορά που εγκρίθηκε από το Αμερικανικό Ηπειρωτικό Κογκρέσο τον Ιούλιο του 1775 με την ελπίδα να αποφευχθεί ένας πλήρης πόλεμος με τη Μεγάλη Βρετανία ονομάστηκε Έκκληση Κλάδου Ελιάς.

Στις 4 Ιουλίου 1776, εγκρίθηκε ένα ψήφισμα που επέτρεψε τη δημιουργία της Μεγάλης Σφραγίδας των Ηνωμένων Πολιτειών. Στη Μεγάλη Σφραγίδα, υπάρχει ένας αετός που πιάνει ένα κλαδί ελιάς στο δεξί του νύχι. Το κλαδί ελιάς παραδοσιακά έχει αναγνωριστεί ως σύμβολο της ειρήνης. Προστέθηκε στη σφραγίδα τον Μάρτιο του 1780 από τη δεύτερη επιτροπή που διορίστηκε από το Κογκρέσο για να σχεδιάσει τη σφραγίδα. Το κλαδί ελιάς έχει δεκατρείς ελιές και δεκατρία φύλλα ελιάς που αντιπροσωπεύουν τις δεκατρείς αρχικές αποικίες. Αργότερα προστέθηκαν ο φαλακρός αετός και η δέσμη των δεκατριών βελών. Η ιδέα του κλαδιού ελιάς που αντιτίθεται στη δέσμη των δεκατριών βελών ήταν να «δηλώνει τη δύναμη της ειρήνης και του πολέμου που ανήκει αποκλειστικά στο Κογκρέσο».

Η σημαία της Κύπρου και το εθνόσημο της Κύπρου χρησιμοποιούν κλαδιά ελιάς ως σύμβολα ειρήνης και αντανακλάσεις της αρχαίας ελληνικής κληρονομιάς της χώρας. Εμφανίζεται επίσης και στη σημαία της Ερυθραίας. Κλαδιά ελιάς μπορούν να βρεθούν σε πολλά αστυνομικά σήματα και κονκάρδες σε όλο τον κόσμο για να υποδηλώσουν την ειρήνη.

Το έμβλημα και η σημαία των Ηνωμένων Εθνών φέρουν ένα ζευγάρι στυλιζαρισμένα κλαδιά ελιάς που περιβάλλουν έναν παγκόσμιο χάρτη.

Άλλες χρήσεις 
Το κλαδί ελιάς είναι σύμβολο ειρήνης στις αραβικές λαϊκές παραδόσεις. Το 1974, ο Παλαιστίνιος ηγέτης Γιάσερ Αραφάτ έφερε ένα κλαδί ελιάς στη Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και είπε: «Σήμερα ήρθα με ένα κλαδί ελιάς και ένα όπλο μαχητή της ελευθερίας. Μην αφήσετε να πέσει το κλαδί ελιάς από το χέρι μου».

Εικόνες

Δείτε επίσης 
 Λάβαρο της Ειρήνης
 Επιμενίδης
 Σημαία των Ηνωμένων Εθνών
 Κότινος
 Σημαία της ειρήνης
 Κίνημα της ειρήνης
 Σύμβολα ειρήνης
 Πορεία ειρήνης
 Πασιφισμός

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Τι συμβολίζει το κλαδί ελιάς;, Reference.com

Ελιά
Σύμβολα ειρήνης