Γιαν φαν ντερ Χέιντεν

Ο Γιαν φαν ντερ Χέιντεν (Jan van der Heyden, 5 Μαρτίου 1637, Χόρινχεμ – 28 Μαρτίου 1712, Άμστερνταμ ) ήταν Ολλανδός ζωγράφος, υαλογράφος, σχεδιαστής και χαράκτης της εποχής του μπαρόκ. Ο φαν ντερ Χέιντεν  ήταν ένας από τους πρώτους Ολλανδούς ζωγράφους που ειδικεύτηκαν στα αστικά τοπία και έγινε ένας από τους κορυφαίους της Ολλανδικής Χρυσής Εποχής στο είδος. Ζωγράφισε, επίσης, μια σειρά από νεκρές φύσεις στην αρχή και στο τέλος της σταδιοδρομίας του. 

Ο Γιαν φαν ντερ Χέιντεν ήταν επίσης μηχανικός και εφευρέτης που συνέβαλε σημαντικά στη σύγχρονη τεχνολογία πυρόσβεσης . Μαζί με τον αδερφό του Νικολάες, ο οποίος ήταν υδραυλικός μηχανικός, εφηύρε μια βελτίωση του πυροσβεστικού σωλήνα το 1672.  Τροποποίησε τη χειροκίνητη πυροσβεστική μηχανή, αναδιοργάνωσε την εθελοντική πυροσβεστική (1685) και έγραψε και εικονογράφησε το πρώτο εγχειρίδιο πυρόσβεσης (Brandspuiten-boek). Ένα ολοκληρωμένο σχέδιο φωτισμού δρόμων για το Άμστερνταμ, που σχεδιάστηκε και εφαρμόστηκε από τον φαν ντερ Χέιντεν, παρέμεινε σε λειτουργία από το 1669 έως το 1840 και υιοθετήθηκε ως πρότυπο από πολλές άλλες πόλεις και στο εξωτερικό.

Βίος 
Ο Γιαν φαν ντερ Χέιντεν γεννήθηκε στο Χόρινχεμ, γιος πατέρα μεννονίτη (χριστιανική ομάδα) και τρίτο από οκτώ παιδιά.  Ο πατέρας του ήταν εκ περιτροπής ιδιοκτήτης ελαιουργείου, έμπορος σιτηρών και μεσίτης. Η οικογένεια μετακόμισε στο Άμστερνταμ το 1646 και ο πατέρας του φαν ντερ Χέιντεν απέκτησε την τοπική υπηκοότητα. Ο ίδιος ο Γιαν φαν ντερ Χέιντεν δεν θα αποκτούσε ποτέ την υπηκοότητα του Άμστερνταμ. 

Ο Γιαν φαν ντερ Χέιντεν πιθανόν έλαβε την αρχική του καλλιτεχνική εκπαίδευση στο στούντιο ενός συγγενή του, ίσως του μεγαλύτερου αδελφού του, του Χόρις (Goris) φαν ντερ Χέιντεν, ο οποίος κατασκεύαζε και πωλούσε καθρέπτες.  Είχε συνταχθεί με τον αδελφό του Χόρις στην παραγωγή και την πώληση καθρεπτών. Μπορεί επίσης να έμαθε σχέδιο από κάποιον υαλογράφο.  Είναι πιθανόν ότι ο δάσκαλός του ίσως ήταν ένας από τους πιο επιτυχημένους υαλογράφους της εποχής, ο Γιάκομπ φαν νερ Ουλφτ (Jacob van der Ulft), ο οποίος επίσης καταγόταν από την πατρίδα του φαν ντερ Χέιντεν. Αρκετά παραδείγματα από πίνακες ζωγραφικής του φαν ντερ Χέιντεν σε γυαλί (verre eglomisé) έχουν διασωθεί και πιθανώς χρονολογούνται από αυτό το πρώιμο στάδιο της σταδιοδρομίας του. 

Παντρεύτηκε τη Σάρα τερ Χίλ (Sara ter Hiel) από την Ουτρέχτη στις 26 Ιουνίου 1661 στο Άμστερνταμ. Την εποχή του γάμου του, ζούσε στο πιο μοδάτο κανάλι του Άμστερνταμ, το Χέρενχραχτ (Herengracht). Τότε ήταν ήδη εν ενεργεία καλλιτέχνης. Τα παλαιότερα χρονολογημένα έργα του είναι δύο σχεδιασμένα πορτρέτα του κουνιάδου του Σάμουελ τερ Χιλ και της νύφης του,Γιοακουεμάιντγιε φαν ντερ Πάσσε (Jacquemijntje van der Passe) με ημερομηνία 1659. Ο πρώτος χρονολογημένος πίνακας του είναι του 1663.  Ως νέος είδε την πυρκαγιά στο παλαιό δημαρχείο που του έκανε βαθιά εντύπωση. Αργότερα περιέγραψε ή σχεδίασε 80 φωτιές σχεδόν σε οποιαδήποτε γειτονιά του Άμστερνταμ. Το 1668 ο Κόζιμο Γ΄ των Μεδίκων αγόρασε έναν από τους πίνακές του, μια άποψη του δημαρχείου με τροποποιημένη προοπτική.

Η ζωγραφική δεν ήταν η μόνη ενασχόληση και ενδιαφέρον του φαν ντερ Χέιντεν. Στην πραγματικότητα, δεν έγινε ποτέ μέλος της συντεχνίας ζωγράφων του Άμστερνταμ. Ακόμα κι ενώ η δουλειά του είχε μεγάλη ζήτηση, δεν βασιζόταν στην τέχνη του για να κερδίσει τα προς το ζην. Η κύρια πηγή εισοδήματός του δεν ήταν, στην πραγματικότητα, η ζωγραφική. Μάλλον εργάστηκε ως μηχανικός, εφευρέτης και δημοτικός υπάλληλος.  Ήταν σαφώς πολύ απασχολημένος με το πρόβλημα του πώς να καταπολεμήσει αποτελεσματικά τις πυρκαγιές και, μαζί με τον αδερφό του Νικολάες, αφιέρωσε πολύ χρόνο μεταξύ 1668 και 1671 στην εφεύρεση ενός νέου, εξαιρετικά επιτυχημένου μηχανισμού άντλησης νερού. 

Επινόησε ένα σύστημα οδικού φωτισμού για το Άμστερνταμ και το 1669 διορίστηκε διευθυντής φωτισμού των οδών. Το 1673 τα δύο αδέλφια έλαβαν επίσημους διορισμούς για να διαχειριστούν τον πυροσβεστικό εξοπλισμό και την οργάνωση της πόλης. Οι δύο διορισμοί ως αξιωματούχου ήταν επαρκείς για να εξασφαλίσουν την ευημερία του καλλιτέχνη. 

Ο Γιαν φαν ντερ Χέιντεν μετακόμισε το 1680 στην Κουστράατ (Koestraat) κοντά στην Αγορά του Αγίου Αντωνίου (St. Anthonismarkt). Εδώ έκτισε νέο οικογενειακό σπίτι και ένα εργαστήριο παραγωγής πυροσβεστικού εξοπλισμού. Σε συνεργασία με τον μεγαλύτερο γιο του Γιαν, δημοσίευσε το 1690 ένα εικονογραφημένο βιβλίο για την καταπολέμηση της πυρκαγιάς, με τίτλο «Beschrijving der nieuwlijks uitgevonden en geoctrojeerde Slangbrandspuiten» («Περιγραφή των πρόσφατα εφευρεθέντων και κατοχυρωμένων με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πυροσβεστικών σωλήνων»).  

Ο Γιαν φαν ντερ Χέιντεν πέθανε πλούσιος το 1712.  Η γυναίκα του επέζησε μόνον έναν μήνα μετά τον θάνατό του. Η απογραφή του κτήματος που έγινε αμέσως μετά τον θάνατό της περιλαμβάνει περισσότερους από 70 δικούς του πίνακες. Ο μόνος γνωστός μαθητής του είναι ο γιος του Γιαν.

Έργα

Γενικά 

Ο φαν ντερ Χέιντεν ήταν ένας από τους πρώτους Ολλανδούς ζωγράφους που αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος του έργου του σε αστικά τοπία και άλλες απεικονίσεις ομάδων κτιρίων. Επιπλέον, ζωγράφισε επίσης περίπου 40 αμιγή τοπία, εκ των οποίων τα δύο σε γυαλί. Στο τέλος της καριέρας του ζωγράφιζε νεκρές φύσεις σε εσωτερικούς χώρους.

Αρχιτεκτονικοί πίνακες ζωγραφικής 
Το πιο συχνό θέμα του ήταν διάφορες απόψεις του Άμστερνταμ. Επιπλέον, ζωγράφισε όψεις άλλων ολλανδικών, φλαμανδικών και γερμανικών πόλεων (ιδιαίτερα της περιοχής κοντά στα ολλανδο-γερμανικά σύνορα), εξοχικές κατοικίες και κτήματα και τοπία.  Πιστεύεται ότι επισκέφτηκε αυτά τα μέρη προσωπικά. Ένας πίνακας μιας ιταλικής σκηνής πιστεύεται ότι βασίστηκε σε σχέδιο του Ντανιίλ Σχέλλινκς (Daniël Schellinks) . Άλλες ξένες σκηνές μπορεί να βασίστηκαν σε σχέδια άλλων καλλιτεχνών.  Ο φαν ντερ Χέιντεν ζωγράφιζε συχνά εξοχικά κτήματα. Υπάρχουν πολλές όψεις ενός εξοχικού κτήματος που ανήκε στον Γιόαν Χοϊντεκόπερ (Joan Huydecoper II), Δήμαρχο του Άμστερνταμ.  Ένα σύνολο από 14 πίνακες που απεικονίζουν σκηνές μέσα και γύρω από το χωριό Μάαρσσεν (Maarssen) πιθανότατα φτιάχτηκαν επίσης κατόπιν παραγγελίας για τον Χοϊντεκόπερ  ο οποίος είχε δημκιουργήσει ακίνητη περιουσία γύρω από αυτό το χωριό.  

Ο φαν ντερ Χέιντεν δημιούργησε επίσης εντελώς φανταστικές αρχιτεκτονικές φαντασιώσεις, τα λεγόμενα capricci . Ένα παράδειγμα είναι ο πίνακας Μια αρχιτεκτονική φαντασία (περίπου 1670, Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσιγκτον), το οποίο φαίνεται να είναι προϊόν καθαρής φαντασίας. Οι ιταλικές επιρροές είναι ορατές στην κλασική δομή που θυμίζει τα κτίρια του Αντρέα Παλλάντιοκαι τα διακοσμητικά γλυπτά στοιχεία. Οι μορφές, πιθανότατα ζωγραφισμένες από τον Άντριεν φαν ντε Φέλντε από την άλλη πλευρά, είναι αναμφισβήτητα ολλανδικές. Ενώ το υπέροχο σπίτι με τους ηλιόλουστους περιποιημένους κήπους του παραπέμπει σε έναν εξιδανικευμένο κόσμο, στην περίτεχνη πύλη των τούβλινων τοίχων που περιβάλλουν τους κήπους, ένας κομψός κύριος συναντά μια ζητιάνα με το μωρό της.  Η συμπερίληψη αυτών των ασυμβίβαστων στοιχείων που υπονομεύουν το ειδύλλιο της χώρας ξεχώρισε τον φαν ντερ Χέιντεν από τον σύγχρονο Χέρριτ Μπερκχέιντε. Διάφορες από τις συνθέσεις του περιλαμβάνουν αγαλματίδια, ελεύθερα ζώα φάρμας ή ακόμα και βοσκοπούλες, που προσθέτουν ένα αίσθημα μη κανονικότητας και αντίφασης. Αυτά τα στοιχεία συμβάλλουν στο αίσθημα νεωτερικότητας που χαρακτηρίζει τα έργα του. Μόνο ένας πίνακας γνωστός ως Θρίαμβος του Μαρδοχαίου ( Μουσείο Staatliches Schwerin ), απεικονίζει μια ιστορική σκηνή. Είναι πιθανότατα πρώιμο έργο, το οποίο, όπως σε αρμόζει ζωγράφο αρχιτεκτονημάτων, δίνει μεγάλη σημασία στα κτίρια της σύνθεσης. 

Παρά το φαινομενικά νατουραλιστικό ύφος, το οποίο ήταν τόσο λεπτομερές που ήταν ορατό κάθε τούβλο, ο καλλιτέχνης δεν προσπάθησε για τοπογραφική ακρίβεια στις απόψεις πόλεων. Ακόμη και στις απεικονίσεις αναγνωρίσιμων τοποθεσιών προσάρμοζε τακτικά και αναδιέτασσε την αρχιτεκτονική και το σκηνικό ώστε να ταιριάζουν με τους γενικούς συνθετικούς του στόχους. Η τοπογραφική ακρίβεια δεν ήταν σαφώς ο πρωταρχικός του στόχος. Μάλλον προσπάθησε να παρουσιάσει ένα εξιδανικευμένο όραμα του κόσμου γύρω του. Παρά την προσοχή στη λεπτομέρεια, ο πρωταρχικός στόχος του Γιαν φαν ντερ Χέιντεν ήταν να επιτύχει μια συνολική αρμονία στις συνθέσεις του. Είναι πιθανό ότι ο φαν ντερ Χέιντεν πέτυχε τις λεπτομέρειες στους πίνακές του με τη βοήθεια ενός μεγεθυντικού φακού ή ακόμα και ενός σκοτεινού θαλάμου, φακών και καθρεπτών. 

Οι σκηνές του  φαν ντερ Χέιντεν είναι συνήθως λουσμένες σε ένα λαμπρό, καθαρό φως σχεδόν αφύσικης διαύγειας. Η ικανότητα του φαν ντερ Χέιντεν στην κατανομή περιοχών φωτός και σκιάς και η δεξιοτεχνία του στα λεπτά ατμοσφαιρικά εφέ συμβάλλουν στην αίσθηση της συνοχής και της ενότητας των έργων του. 

Οι μορφές στους πίνακές του προστίθονταν συχνά από άλλους καλλιτέχνες όπως οι Γιοχάννες Λίνγκελμπαχ (Johannes Lingelbach), ο Άντριεν φαν ντε Φέλντε και ο Έχλον φαν ντερ Νέιρ. Τις περισσότερες φορές συνεργάστηκε με τον καταξιωμένο ζωγράφο μορφών και ζώων Άντριεν φαν ντε Φέλντ. Οι δύο καλλιτέχνες είχαν μια ιδιαίτερα επιτυχημένη συνεργασία βασισμένη στις συμπληρωματικές δεξιότητές τους: ο Άντριεν φαν ντε Φέλντ συνέβαλε με τις ζωηρές και καλά χαρακτηρισμένες φιγούρες του στα εξαιρετικά ζωγραφισμένα αρχιτεκτονικά περιβάλλοντα του φαν ντερ Χέιντεν.  Ένα καλό παράδειγμα της συνεργασίας τους είναι το The Dam and Damrak (περ. 1663, Μουσείο Φογκ ). Η σύνθεση απεικονίζει το Φράγμα και το Ντάμρακ λουσμένο σε έναν αργά το απόγευμα ήλιο, που ρίχνει μακριές σκιές στα λιθόστρωτα του Φράγματος. Το Νταμρακ, η πλωτή οδός που συνέδεε το φράγμα με το λιμάνι του Άμστερνταμ, καταλήγει στο αριστερό άκρο της σύνθεσης.

Νεκρές φύσεις 
Ο Γιαν φαν ντερ Χέιντεν ζωγράφισε νεκρές φύσεις στην αρχή και στο τέλος της καριέρας του. Εννέα από τις νεκρές φύσεις του σώζονται. Μία από τις πρώτες χρονολογημένες νεκρές φύσεις του είναι η Νεκρή φύση με Βίβλο (υπογραφή και ημερομηνία 1664, Μαουριτσχάους). Αυτή και άλλες πρώιμες νεκρές φύσεις συνήθως απεικονίζουν μια Βίβλο και άλλα αντικείμενα σε ένα τραπέζι με ένα χαλί. 

Ένα παράδειγμα των πρώτων έργων του σε αυτό το είδος είναι η Νεκρή φύση με σφαίρα, βιβλία, γλυπτά και άλλα αντικείμενα (περίπου 1670, Ακαδημία Καλών Τεχνών Βιέννης). Αυτός ο πίνακας βρίσκεται σε μια μακρά παράδοση ολλανδικών πινάκων νεκρής φύσης που απεικονίζουν σύμβολα vanitas (ματαιοδοξία). Αυτά τα σύμβολα περιλαμβάνουν όχι μόνο κλεψύδρες, κρανία και κεριά που καπνίζουν, αλλά και χαρακτηριστικά επιστήμης και διανοητικής έρευνας που συγκεντρώνονται σε ένα ντουλάπι ερασιτεχνών συλλεκτών ή τη μελέτη ενός ανθρωπιστή λόγιου. Αυτή η παράδοση βρίσκεται επίσης στις σπάνιες νεκρές φύσεις του Ολλανδού ζωγράφου Χέρριτ Ντάου. οι οποίες θεωρούνται σημαντική επιρροή στις νεκρές φύσεις του φαν ντερ Χέιντεν. Η αλληγορική αυτοπροσωπογραφία του Ντάου σε εργαστήριο, που περιλαμβάνει στοιχεία νεκρής φύσης, έχει αναγνωριστεί ως σημαντική επιρροή σε αυτή τη σύνθεση. Συγκεκριμένα, όπως και στη σύνθεση του Ντάου, η σκηνή νεκρής φύσης του φαν ντερ Χέιντεν απεικονίζει ένα ευρύ φάσμα αντικειμένων καλλιτεχνικής αλλά και επιστημονικής φύσης. Αυτά τα αντικείμενα αναφέρονται στο πάθος των σύγχρονων μελετητών να συνθέτουν συλλογές από διάφορα αντικείμενα. Τα αντικείμενα στο Νεκρή φύση με σφαίρα, βιβλία, γλυπτά και άλλα αντικείμενα του φαν ντερ Χέιντεν επιλέχθηκαν προφανώς για να προκαλέσουν τις δύο πνευματικές ιδιότητες της ενεργού και της στοχαστικής ζωής. Η στοχαστική ζωή είναι η ζωή της τέχνης, της φιλοσοφίας και της θεολογίας, ενώ η ενεργή ζωή χαρακτηρίζεται από περιέργεια για τον έξω κόσμο και, ειδικότερα, το εμπόριο με τον Νέο Κόσμο στο οποίο η πατρίδα του φαν ντερ Χέιντεν συμμετείχε ενεργά. Αυτός ο κόσμος του εμπορίου αντιπροσωπεύεται στην υδρόγειο και στον άτλαντα, καθώς και στα εισαγόμενα προϊόντα όπως το κινέζικο μεταξωτό ύφασμα στο τραπέζι, το ιαπωνικό λακαρισμένο κουτί και το εξωτικό ζώο (ένα ιγκουάνα της Νότιας Αμερικής) που κρέμεται στο πίσω μέρος της σύνθεσης. Ο χάρτης στον οποίο είναι ανοιχτός ο άτλαντας είναι ένα σχέδιο των οχυρώσεων του Μπέρχεν οπ Ζόομ.  Αυτές οι οχυρώσεις είχαν κατασκευαστεί κατά τη διάρκεια του ογδοηκονταετούς πολέμου με την Ισπανία και είχαν παίξει σημαντικό ρόλο στην επίτευξη των πρώτων νικών κατά των ισπανικών στρατευμάτων. Αναφέρθηκαν έτσι στους ιδρυτικούς μύθους του έθνους.  Ο φαν ντερ Χέιντεν μπορεί επίσης να επέλεξε αυτόν τον χάρτη ως αναφορά στις πρόσφατες εχθροπραξίες με τη Γαλλία. Ο ίδιος χάρτης περιλαμβάνεται και σε δύο από τις μεταγενέστερες νεκρές φύσεις του. Κάτω δεξιά του πίνακα υπάρχει μια μεγάλη Προτεσταντική Βίβλος ανοιχτή στο τέλος του Het Boeck der Psalmen ( Βιβλίο των Ψαλμών ) στο κεφάλαιο με τίτλο PROVERBIA / Spreuken / SALOMONIS ( Παροιμίες του Σολομώντα ). Είναι πιθανό ότι ο καλλιτέχνης σκόπευε να αναφερθεί στα μηνύματα στις Παροιμίες του Σολομώντα σχετικά με τη σοφία, την αυτοπειθαρχία και τη δικαιοσύνη καθώς και το μήνυμα vanitas, καθώς μια από τις Παροιμίες αναφέρει ότι μόνο η δικαιοσύνη μπορεί να σώσει από τον θάνατο.

Ο φαν ντερ Χέιντεν σταμάτησε να ζωγραφίζει νεκρές φύσεις γύρω στο 1670 για να επιστρέψει στο θέμα τα τελευταία δύο χρόνια της ζωής του. Τα μοτίβα, τα σχέδια και τα θέματα στις μεταγενέστερες νεκρές φύσεις του είναι ίδια με εκείνα των πρώιμων νεκρών φύσεων του, αλλά η εκτέλεσή τους είναι πολύ διαφορετική, πολύ πιο στεγνή. 

Ο φαν ντερ Χέιντεν ζωγράφισε το αριστούργημα της νεκρής φύσης του πίνακα Γωνία δωματίου με σπανιότητες σε ηλικία εβδομήντα πέντε ετών το 1712, τη χρονιά που πέθανε. Σήμερα στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης η σύνθεση επαναλαμβάνει τα θέματα των προηγούμενων νεκρών φύσεων του με ιδιαίτερη προσοχή στον συμβολισμό vanitas. Η Αγία Γραφή στο προσκήνιο ανοίγεται στη γνωστή γραμμή του Εκκλησιαστή : «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης». Αυτό το μήνυμα μπορεί να είχε ιδιαίτερη απήχηση στον καλλιτέχνη που πλησίαζε στο τέλος της ζωής του. Τα αντικείμενα που υπάρχουν στη σύνθεση δείχνουν τις διάφορες πτυχές του εγκόσμιου πολιτισμού, όχι μόνο τον πλούτο αλλά και τις ευγενείς πνευματικές φιλοδοξίες. Ο άτλαντας ανοίγει ξανά στη σελίδα που δείχνει τις οχυρώσεις του Μπέρχεν οπ Ζόομ. Άλλα εξωτικά αντικείμενα αναφέρονται σε όλες τις διαδρομές που οργώνουν οι ολλανδικοί εμπορικοί στόλοι: ένα τουρκικό χαλί, κινέζικο μετάξι και πορσελάνη, ιαπωνικά όπλα και ένα γεμιστό αρμαντίλο από τη Νότια Αμερική. Ο κλασικός πολιτισμός, το λίκνο του ευρωπαϊκού πολιτισμού, απεικονίζεται στην εικόνα πάνω από το τζάκι, που απεικονίζει την τραγωδία της Διδούς, και το γερμανικό ντουλάπι, το οποίο είναι διακοσμημένο με την εικόνα της Μινέρβα. Επίγειες και ουράνιες σφαίρες εισάγουν μια καθολική διάσταση στο μείγμα συμβόλων.

Μουσεία με έργα του Γιαν φαν ντερ Χέιντεν 

 The National Gallery, Λονδίνο, Αγγλία
 Ιστορικό Μουσείο του Άμστερνταμ, Άμστερνταμ, Ολλανδία
 Ρέικσμουζεουμ Άμστερνταμ, Ολλανδία
 Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι, Γαλλία
 Μαουριτσχάους, Βασιλική πινακοθήκη ζωγραφικής, Χάγη
 Πινακοθήκη Ουφίτσι, Φλωρεντία, Ιταλία
 Εθνική Πινακοθήκη Τέχνης, Ουάσιγκτον, DC
 Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης,  Νέα Υόρκη
 Ινστιτούτο Τεχνών του Ντιτρόιτ, Ντιτρόιτ, Μίσιγκαν
 Μουσείο Καλών Τεχνών Χιούστον, Χιούστον, Τέξας
 Εθνική Πινακοθήκη της Αρμενίας, Γιερεβάν, Αρμενία
 Μουσείο Norton Simon, Πασαντίνα, Καλιφόρνια
 Γκαλερί Τέχνης του Πανεπιστημίου Yale, Νιού Χέιβεν, Κονέκτικατ

Λεηλασία από τους Ναζί 
Το 2019, ο πίνακας του φαν ντερ Χέιντεν μια ολλανδική πλατεία που είχε κατασχεθεί από την Γκεστάπο μετά την φυγή των Εβραίων ιδιοκτητών Γκότλιμπ και Πατίλντε Κάρους (Gottlieb και Mathilde Kraus) λόγω των ναζιστικών διώξεων, αποδόθηκε στην οικογένεια. Η ιστορία του πίνακα προκάλεσε σκάνδαλο όταν μαθεύτηκε ότι μετά τον πόλεμο δεν επιστράφηκε στην οικογένεια Κράους αλλά στους Ναζί.

Δείτε επίσης 
 Ζωγραφική της ολλανδικής Χρυσής Εποχής
 Κατάλογος Ολλανδών ζωγράφων

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 

Ολλανδοί μηχανικοί
Ολλανδοί ζωγράφοι της Χρυσής Εποχής
Ολλανδοί ζωγράφοι