Γιαρόσουαφ Ιβασκιέβιτς

Ο Γιαρόσουαφ Λέον Ιβασκιέβιτς (πολωνικά: Jarosław Leon Iwaszkiewicz), γνωστός και με το λογοτεχνικό ψευδώνυμο Ελέουτερ (Eleuter, 20 Φεβρουαρίου 1894 – 2 Μαρτίου 1980), ήταν Πολωνός συγγραφέας, ποιητής, δοκιμιογράφος, δραματουργός και μεταφραστής. Αναγνωρίζεται για τα λογοτεχνικά επιτεύγματα του, ξεκινώντας από την ποίηση και την πεζογραφία που έγραψε μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά το 1989, παρουσιάστηκε συχνά ως πολιτικός καιροσκόπος. Κατά τα ώριμα χρόνια του ζούσε στην κομμουνιστική Πολωνία, όπου κατείχε υψηλά αξιώματα (συμμετείχε στη συκοφαντία Πολωνών ομογενών, λογοτεχνικών και άλλων προσώπων, οι οποίοι μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο παρέμειναν στη Δύση). Προτάθηκε τέσσερις φορές για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Το 1988, αναγνωρίστηκε ως Δίκαιος των Εθνών για τον ρόλο του στην προστασία των Εβραίων κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Βιογραφία 
Ο Ιβασκιέβιτς γεννήθηκε στο Κάλνικ, στο Κυβερνείο Κιέβου της Ρωσικής Αυτοκρατορίας (τώρα Όμπλαστ Βινίτσκα, Ουκρανία). Μετά τον θάνατο του πατέρα του (λογιστή), αυτός και η μητέρα του έζησαν στη Βαρσοβία το 1902-1904 και στη συνέχεια μετακόμισαν πίσω στο Κυβερνείο Κιέβου. Αποφοίτησε από το γυμνάσιο στο Κίεβο το 1912 και γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Κιέβου.

Το 1914, ταξίδεψε στη Σικελία και τη Βόρεια Αφρική με τον φίλο και μακρινό ξάδερφό του, Κάρολ Σιμανόφσκι, έναν συνθέτη του οποίου η όπερα Βασιλιάς Ρότζερ έδωσε αργότερα το λιμπρέτο. Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον Οκτώβριο του 1918, ο Ιβασκιέβιτς πήγε στη Βαρσοβία, όπου εντάχθηκε σε μια ομάδα νέων καλλιτεχνών που συνδέονταν με το περιοδικό Pro Arte et Studio. Έκανε το δημόσιο ντεμπούτο του ως ποιητής στο καφέ Pod Picadorem στις 29 Νοεμβρίου. Με τον Γιούλιαν Τούβιμ και τον Αντόνι Σουονίμσκι, ίδρυσε την ομάδα πειραματικών ποιητών Σκαμάντερ το 1919.

Διορίστηκε γραμματέας του Μάτσεϊ Ράταϊ, διευθύνων του Σέιμ της Δεύτερης Πολωνικής Δημοκρατίας και υπηρέτησε με αυτή την ιδιότητα τα έτη 1923-1925. Ο Ιβασκιέβιτς εργάστηκε για ένα περιοδικό με το όνομα Wiadomości Literackie («Λογοτεχνικά Νέα») το 1924–1939. Δημοσίευσε επίσης τα έργα του σε πολλά περιοδικά, όπως η Gazeta Polska (1934–1938) και το Ateneum (1938–1939). Ήταν γραμματέας της Εταιρείας για την Ενθάρρυνση των Καλών Τεχνών (Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych) και από το 1925 μέλος του πολωνικού PEN International. Από το 1927 με το Υπουργείο Εξωτερικών, διορίστηκε αρχικά επικεφαλής του τμήματος προώθησης της τέχνης του Τμήματος Τύπου και αργότερα στάλθηκε γραμματέας της πολωνικής αποστολής στην Κοπεγχάγη (1932–1935) και στις Βρυξέλλες (1935–1936). Ήταν μέλος της Συνδικαλιστικής Ένωσης Πολωνών Συγγραφέων (Związek Zawodowy Literatów Polskich) και το 1939 εκλέχθηκε αντιπρόεδρος της.

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Ιβασκιέβιτς συμμετείχε στις δραστηριότητες του Πολωνικού Υπόγειου Κράτους, εργαζόμενος στο Τμήμα Παιδείας, Επιστήμης και Πολιτισμού της Κυβερνητικής Αντιπροσωπείας για την Πολωνία. Συνεργάστηκε με τον Καθηγητή Στανίσουαφ Λόρεντς στις προσπάθειές του να προστατεύσει και να διασώσει τα έργα τέχνης της Πολωνίας. Ο Ιβασκιέβιτς και η σύζυγός του, Άννα, είχαν εκτενείς επαφές με τους εβραιοπολωνικούς κύκλους ιντελιγκέντσια και βοήθησαν τους πρώην γείτονες, φίλους και γνωστούς τους με διάφορους τρόπους κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Πολωνίας. Η κατοικία Villa Stawisko της οικογένειας Ιβασκιέβιτς χρησίμευσε ως κρυψώνα για πολλούς Εβραίους και Πολωνούς που αντιμετώπισαν την απειλή να συλληφθούν από τους Γερμανούς Ναζί, ειδικά μετά την καταστολή της Εξέγερσης της Βαρσοβίας το 1944. Κάποτε στην έπαυλη βρίσκονταν κρυμμένοι πάνω από 40 άνθρωποι. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, η βίλα λειτούργησε επίσης ως κέντρο της πολωνικής υπόγειας λογοτεχνίας και τέχνης.

Το 1945–1946, 1947–1949 και 1959–1980, ο Ιβασκιέβιτς υπηρέτησε ως επικεφαλής της Ένωσης Πολωνών Συγγραφέων. Το 1945-1949 και το 1955-1957 ήταν λογοτεχνικός διευθυντής του Πολωνικού Θεάτρου στη Βαρσοβία. Από τον Μάρτιο του 1947 έως τον Δεκέμβριο του 1949, εξέδιδε το περιοδικό Nowiny literackie («Λογοτεχνικά Νέα»). Ξεκινώντας το 1956, για πολλά χρόνια ήταν αρχισυντάκτης του μηνιαίου Twórczość («Δημιουργικότητα»). Επίσης, ήταν αντιπρόεδρος της Πολωνικής Λέσχης PEN το 1950–1965.

Ο Ιβασκιέβιτς ήταν διοργανωτής του Παγκόσμιου Συνεδρίου Διανοουμένων για την Προάσπιση της Ειρήνης που πραγματοποιήθηκε στο Βρότσουαφ το 1948 και εκπρόσωπος στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Ειρήνης το 1950.

Υπηρέτησε ως μη κομματικός βουλευτής από το 1952 μέχρι τον θάνατό του το 1980. Στις τρεις τελευταίες θητείες του, ήταν Ανώτερος Διευθύνων του Σείμ. Ο Ιβασκιέβιτς έγραψε για τις βαθιά σοσιαλιστικές του πεποιθήσεις, αλλά ήταν αμφίθυμος και ιδιαιτέρως πικραμένος για την πολιτική πραγματικότητα της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας, εντός της οποίας λειτουργούσε επίσημα. Ωστόσο, εντυπωσιάστηκε πολύ από το σημείωμα εκτίμησης που έλαβε από τον Μπολέσουαφ Μπιέρουτ στην 40ή επέτειο της λογοτεχνικής καριέρας του Ιβασκιέβιτς. Το 1956 ενθουσιάστηκε από τα γεγονότα του Πολωνικού Οκτώβρη. Μετά από μια συνομιλία με τον Έντβαρντ Όχαπ το 1961, ο Ιβασκιέβιτς έγραψε: «Με κατηγορούν που δεν έκανα τίποτα ως μέλος του Σέιμ, αλλά μετά θέλουν να γίνω και πάλι βουλευτής». Συνέχισε τη δια βίου συνήθεια του να κάνει πολλά ταξίδια στο εξωτερικό.

Ο Ιβασκιέβιτς έγραψε μυθιστορήματα, διηγήματα, ποιήματα, δραματικά έργα, δοκίμια, στήλες και μεταφράσεις από τη γαλλική, την αγγλική, τη ρωσική και τη δανική λογοτεχνία. Το σημαντικότερο επικό του μυθιστόρημα είναι το Sława i Chwała («Φήμη και Δόξα») – ένα πανόραμα της ζωής της πολωνικής ιντελιγκέντσια στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Ειδικότερα, χαίρει μεγάλης εκτίμησης για τα διηγήματά του, ένα είδος που ανέπτυξε και εκσυγχρόνισε. Χρησιμοποιώντας μεταβαλλόμενες μορφές και θέματα, καθ΄ όλη τη διάρκεια της καριέρας του, ο Ιβασκιέβιτς παρήγαγε συλλογές ποιημάτων μεγάλης σημασίας. Έγραψε θεατρικά έργα βασισμένα σε κλασικά μοτίβα και πολλά έργα που αντικατοπτρίζουν τα ενδιαφέροντα και τις αναζητήσεις του σε τομείς όπως η μουσική και το θέατρο, τα ταξίδια και η εκλαΐκευση του πολιτισμού.

Το 1936, ο Ιβασκιέβιτς κέρδισε τη Χρυσή Δάφνη (πολωνικά: Złoty Wawrzyn) που του απονεμήθηκε από την Πολωνική Ακαδημία Λογοτεχνίας. Τιμήθηκε δύο φορές με το Τάγμα της Αξίας της Δημοκρατίας της Πολωνίας (1946 και 1947) και επίσης με το Τάγμα των Οικοδόμων της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας το 1954. Το 1955, κέρδισε το Τάγμα της Αξίας της Ιταλικής Δημοκρατίας και το Μετάλλιο της 10ης Επετείου της Λαϊκής Πολωνίας. Το 1970 του απονεμήθηκε το Βραβείο Ειρήνης Λένιν. Το 1974, ο Έντβαρντ Γκιέρεκ του απένειμε τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας. Έλαβε επίτιμο διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας το 1971 και το Γιαγκιελόνιο Πανεπιστήμιο το 1979, καθώς και πολλά άλλα πολωνικά, ξένα και διεθνή βραβεία και διακρίσεις. Ωστόσο, τα έργα του Ιβασκιέβιτς αφαιρέθηκαν στην Πολωνία από τις συνιστώμενες αναγνώσεις του σχολείου μετά την κατάρρευση του Σοβιετικού Μπλοκ. Έκτοτε ανακτούν την αναγνώριση της αξίας και της κατάταξής τους.

Ο Τσέσλαφ Μίλος έγραψε τα εξής: «Ο Ιβασκιέβιτς είναι μια σπουδαία μορφή και οποιοσδήποτε ασχολείται με την πολωνική λογοτεχνία δεν μπορεί να τον παραλείψει. Ακόμα κι αν εξαιρεθούν κάποια κομμάτια της τεράστιας λογοτεχνικής του παραγωγής, απομένουν αρκετά, και ως μαρτυρία των τριών εποχών, για να του εξασφαλίσουν μια θέση υψηλότερη από αυτή οποιουδήποτε συγχρόνου του». Κατέληξε, «είναι κανείς σχεδόν διατεθειμένος να πιστέψει ότι κάποιοι άνθρωποι πιάνονται από περιστάσεις που προορίζονται για αυτούς, και ότι για αυτόν οι καλές τύχες, μετά την εξαθλίωση της νιότης του, άρχισαν στον Μεσοπόλεμο, για να αντέξουν και αργότερα». Γιατί ο Μίλος δεν μπορούσε να φανταστεί τον Ιβασκιέβιτς ως προσωπικότητα μετανάστη.

Ο Ιβασκιέβιτς πέθανε στις 2 Μαρτίου 1980 και κηδεύτηκε στις 5 Μαρτίου στο νεκροταφείο στο Μπρβίνουφ, κοντά στη Βαρσοβία, σύμφωνα με την τελευταία του επιθυμία με στολή ανθρακωρύχου.

Προσωπική ζωή 
Το 1922, ο Ιβασκιέβιτς παντρεύτηκε την Άννα Λίλποπ (1897–1979), συγγραφέα και μεταφράστρια, και κόρη του Στανίσουαφ Βίλχελμ Λίλποπ, ενός πλούσιου επιχειρηματία. Το ζευγάρι εγκαταστάθηκε στην Ποτκόβα Λέσνα κοντά στη Βαρσοβία. Το 1928, μετακόμισαν σε μια νεόδμητη βίλα που ο Ιβασκιέβιτς ονόμασε Stawisko (Σταβίσκο). Αυτή τη στιγμή στεγάζει ένα μουσείο αφιερωμένο στον Ιβασκιέβιτς και τη σύζυγό του. Απέκτησαν δύο κόρες: τη Μάρια (1924–2019) και την Τερέζα (1928–2012).  Ο Ιβασκιέβιτς ήταν αμφιφυλόφιλος και ομοερωτικός. Αυτά τα θέματα είναι παρόντα στα ποιητικά και πεζογραφικά του έργα. Στα ημερολόγιά του περιγράφει τον εαυτό του ως «ομοφυλόφιλο». Ωστόσο, υπό το φως της τρέχουσας κατανόησης του ανθρώπινου σεξουαλικού προσανατολισμού και της βιογραφίας του, μπορεί να χαρακτηριστεί ως αμφιφυλόφιλος. Ο Ιβασκιέβιτς βίωσε και περιέγραψε μια ιδιαίτερα έντονη σχέση με έναν νεότερο άνδρα άρρωστο στο τελικό στάδιο της φυματίωσης. Ξεκίνησε όταν ο συγγραφέας ήταν άνω των 60 ετών. Η σύζυγός του «ήξερε πάντα όλες του τις αγάπες».

Το 2012, η δισέγγονή του, Λουντβίκα Βουόντεκ, έγραψε ένα best seller βιογραφικό βιβλίο για τη ζωή του προπάππου της, με τίτλο Pra.

Έργα

Διηγήματα 

 Panny z Wilka, Brzezina, Βαρσοβία 1933
 Młyn nad Utratą, Βαρσοβία 1936
 Dwa opowiadania («Δύο ιστορίες»), Βαρσοβία 1938
 Nowa miłość i inne opowiadania («Νέα αγάπη και άλλες ιστορίες»), Βαρσοβία 1946
 Tatarak i inne opowiadania, Βαρσοβία 1960
 Χάιντενραιχ. Cienie. Dwa opowiadania, Πόζναν 1964

Μυθιστορήματα 

 Zenobia Palmura, Πόζναν 1920
 Ucieczka do Bagdadu («Απόδραση στη Βαγδάτη»), Βαρσοβία 1923
 Hilary, syn buchaltera («Χιλάρι, ο γιος του βιβλιοθηκονόμου»), Βαρσοβία 1923
 Księżyc wschodzi («Το φεγγάρι ανατέλλει»), Βαρσοβία 1925
 Zmowa mężczyzn («Συνωμοσία ανδρών»), Βαρσοβία 1930
 Czerwone tarcze («Κόκκινες ασπίδες»), Βαρσοβία 1934
 Sława i chwała («Φήμη και δόξα»), τόμ. 1–3, Βαρσοβία 1956–1962

Ποίηση 

 Oktostychy, Βαρσοβία 1919
 Dionizje («Διονυσιακός»), Βαρσοβία 1922
 Kaskady zakończone siedmioma wierszami («Οι καταρράκτες τελείωσαν σε επτά ποιήματα»), Βαρσοβία 1925
 Pejzaże sentymentalne («Συναισθηματικά τοπία»), Βαρσοβία 1926
 Ksiega dnia i księga nocy («Το βιβλίο της ημέρας και το βιβλίο της νύχτας»), Βαρσοβία 1929
 Powrót do Europy («Επιστροφή στην Ευρώπη»), Βαρσοβία 1931
 Lato 1932 («Καλοκαίρι 1932»), 1933
 Inne życie («Μια άλλη ζωή»), 1938
 Ody olimpijskie («Ολυμπιακές Ωδές»), Βαρσοβία 1948
 Warkocz jesieni («Η κοτσίδα του φθινοπώρου»), Βαρσοβία 1954
 Ciemne ścieżki («Σκοτεινά μονοπάτια»), Βαρσοβία 1957
 Jutro żniwa («Θέρισε αύριο»), Βαρσοβία 1963
 Krągły rok («Γύρος της χρονιάς»), Βαρσοβία 1967
 Xenie i elegie, Βαρσοβία 1970
 Śpiewnik włoski («Ιταλικό τραγούδι»), Βαρσοβία 1974
 Mapa pogody («Χάρτης καιρού»), Βαρσοβία 1977

Δείτε επίσης 
 Πολωνική λογοτεχνία

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 R. Matuszewski, Iwaszkiewicz, Βαρσοβία, 1965.
 J. Rohoziński, "Jarosław Iwaszkiewicz. Życie i twórczość" στο Jarosław Iwaszkiewicz, Βαρσοβία, 1968.
 T. Wroczyński, Późna eseistyka Jarosława Iwaszkiewicza, Βαρσοβία, 1990.
 T. Wójcik, Pejzaż w poezji Jarosława Iwaszkiewicza, Βαρσοβία, 1993.
 B. Dorosz, Jarosław Iwaszkiewicz . Bibliografia, Βαρσοβία, 1994.
 A. Zawada, Jarosław Iwaszkiewicz, Wiedza Powszechna, Βαρσοβία, 1994.
 "Panny z Wilka" Jarosława Iwaszkiewicza . Rozbiory, κόκκινο. I. Iwasiów, J. Madejski, Στσέτσιν, 1996.
 S. Melkowski, Świat opowiadań. Krótkie formy w prozie Jarosława Iwaszkiewicza po roku 1939, Τόρουν, 1997.
 M. Radziwon, Iwaszkiewicz . Pisarz po katastrofie, Wydawnictwo WAB, Βαρσοβία 2010
 R. Romaniuk, Inne życie. Βιογραφία Jarosława Iwaszkiewicza, Iskry, t. I Βαρσοβία 2012, t. II Βαρσοβία 2017

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Γιαρόσουαφ Ιβασκιέβιτς στο Culture.pl

Πολωνοί συγγραφείς
Πολωνοί ποιητές
Πολωνοί δοκιμιογράφοι
Πολωνοί μεταφραστές
Πολωνοί θεατρικοί συγγραφείς
Πολωνοί σεναριογράφοι
ΛΟΑΤ πρόσωπα από την Πολωνία
Αμφιφυλόφιλοι άνδρες
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1976-1980)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1972-1976)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1969-1972)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1965-1969)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1961-1965)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1952-1956)
Πολωνοί Δίκαιοι των Εθνών
Κάτοχοι του Βραβείου Ειρήνης Λένιν
Αποδέκτες του Τάγματος των Οικοδόμων της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας
Διοικητές με Αστέρι του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας
Αποδέκτες του Χρυσού Σταυρού της Αξίας (Πολωνία)
Μεγαλόσταυροι του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας
Αποδέκτες του Τάγματος της Φιλίας των Λαών
Πολωνοί ημερολογιογράφοι