Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ

Ο Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ (πολωνικά: Zbigniew Herbert) (29 Οκτωβρίου 1924 – 28 Ιουλίου 1998) ήταν Πολωνός ποιητής, δοκιμιογράφος, δραματουργός και ηθικολόγος. Είναι ένας από τους πιο γνωστούς και τους πιο μεταφρασμένους μεταπολεμικούς Πολωνούς συγγραφείς. Ενώ πρωτοδημοσ'ιευσε τη δεκαετία του 1950 (ένας τόμος με τίτλο Χορδή Φωτός εκδόθηκε το 1956), αμέσως μετά σταμάτησε οικειοθελώς να υποβάλλει τα περισσότερα από τα έργα του σε επίσημες εκδόσεις της πολωνικής κυβέρνησης. Συνέχισε να δημοσιεύει τη δεκαετία του 1980, αρχικά στον υπόγειο τύπο. Από τη δεκαετία του 1960, προτάθηκε πολλές φορές για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε 38 γλώσσες.

Ο Χέρμπερτ ισχυρίστηκε ότι ήταν μακρινός συγγενής του Άγγλου-Ουαλού ποιητή Τζορτζ Χέρμπερτ του 17ου αιώνα.

Ο Χέρμπερτ εκπαιδεύτηκε ως οικονομολόγος και δικηγόρος. Ο Χέρμπερτ ήταν ένας από τους κύριους ποιητές της πολωνικής αντίθεσης στον κομμουνισμό. Ξεκινώντας το 1986, έζησε στο Παρίσι, όπου συνεργάστηκε με το περιοδικό Zeszyty Literackie. Επέστρεψε στην Πολωνία το 1992. Την 1η Ιουλίου 2007, η πολωνική κυβέρνηση θέσπισε το 2008 ως Έτος του Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ. Το 2013 καθιερώθηκε το Διεθνές Λογοτεχνικό Βραβείο Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ προς τιμήν του ποιητή και της λογοτεχνικής του κληρονομιάς.  Έλαβε το Βραβείο Κοστσιέλσκι το 1963 (Γενεύη), το Βραβείο Γιουζικόφσκι το 1965, το Κρατικό Βραβείο της Αυστρίας για την  Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία το 1965, το Βραβείο Χέρντερ το 1973 (Αυστρία), το Βραβείο Πετράρκα το 1979 (Γερμανία) και το Βραβείο Ιερουσαλήμ το 1991 (Ισραήλ).

Βιογραφία

Έργα

Ποίηση 

Τα πρώτα ποιήματα του Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ δημοσιεύτηκαν στο Dziś i jutro (#37, 1950). Τα ποιήματα με τίτλο: Napis (Επιγραφή), Pożegnanie września και Złoty środek τυπώθηκαν ωστόσο χωρίς την άδεια του συγγραφέα. Το πραγματικό ντεμπούτο έγινε στα τέλη της ίδιας χρονιάς με τη δημοσίευση του ποιήματος χωρίς τίτλο (Palce wrzeciona dźwięków…) στο Tygodnik Powszechny (#51). Μέχρι το 1955 ο ποιητής δημοσίευσε μερικά από τα έργα του σε αυτή την εφημερίδα, κρατήθηκε όμως μακριά από το λογοτεχνικό περιβάλλον. Μη έχοντας την ευκαιρία για τον δικό του τόμο ποιημάτων, αποφάσισε να δημοσιεύσει 22 ποιήματα στην ανθολογία της σύγχρονης καθολικής ποίησης …każdej chwili wybierać muszę… (Βαρσοβία, 1954).

Ο Χέρμπερτ παρουσιάστηκε στο μεγαλύτερο κοινό στο Premiera pięciu poetów (Το ντεμπούτο πέντε ποιητών) στο περιοδικό Życie Literackie (#51, Δεκέμβριος 1955). Παρουσιάστηκε μαζί με άλλους νέους ποιητές, όπως οι Μίρον Μπιαουοσέφσκι, Μπόχνταν Ντροζντόφσκι, Στανίσουαφ Τσιτς και Γέζι Χαρασιμόβιτς. Το 1956, δημοσίευσε το ντεμπούτο του ποιητικό βιβλίο Struna światła (Χορδή Φωτός) και ένα χρόνο αργότερα άλλο ένα, το Hermes, pies i gwiazda (Ερμής, σκύλος και αστέρι). Ένα σχετικά αργά ντεμπούτο του Χέρμπερτ τον έκανε να ανήκει στη σύγχρονη γενιά στη λογοτεχνία που εμφανίστηκε μετά το 1956, ενώ βιογραφικά ανήκε στην ίδια γενιά με τους Κσίστοφ Κάμιλ Μπατσίνσκι και Ταντέους Ρουζέβιτς.

Ο Χέρμπερτ χρησιμοποιούσε συχνά στοιχεία μυθολογίας, μεσαιωνικούς ήρωες και έργα τέχνης στη γραφή του, τα οποία τράβηξαν την προσοχή των κριτικών. Αυτά τα στοιχεία, ωστόσο, δεν σήμαιναν τα νεκρά μέρη της λογοτεχνικής σύμβασης. Ο Χέρμπερτ χρησιμοποιεί τον μηχανισμό της ειδικής απομυθοποίησης – προσπαθεί να απαλλαγεί από κάθε πολιτισμικό στρώμα (αν είναι δυνατόν) και να φτάσει στα πρωτότυπα, να αντιμετωπίσει τους ήρωες αντίκες. Στη λογοτεχνική του παραγωγή το παρελθόν δεν αντιμετωπίζεται ως κάτι μακρινό ή κλειστό – οι αναβιωμένοι χαρακτήρες και τα γεγονότα επιτρέπουν την προσπάθεια κατανόησης όχι μόνο της ιστορίας αλλά και της τρέχουσας στιγμής. Το παρελθόν είναι μέτρο του παρόντος.

Βραβεία και διακρίσεις 
Σύμφωνα με ένα σημείωμα του πράκτορα της μυστικής αστυνομίας του Υπουργείου Δημόσιας Ασφάλειας στην Πολωνική Ένωση Συγγραφέων (Związek Literatów Polskich), ο Χέρμπερτ ήταν υποψήφιος για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας του 1968 μαζί με έναν άλλο Πολωνό συγγραφέα, τον Βίτολντ Γκομπρόβιτς. Αυτή η πληροφορία δόθηκε από τον γραμματέα της Επιτροπής Νόμπελ που επισκεπτόταν την Πολωνία εκείνη την περίοδο. Ένας ιστορικός από το Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης, ο Ράφαου Σιερχούουα (Rafał Sierchuła), εικάζει ότι η κομμουνιστική κυβέρνηση στην Πολωνία μπορεί να είχε κάνει ενεργές προσπάθειες να τους εμποδίσει να λάβουν το βραβείο, λόγω των αντικομμουνιστικών τους απόψεων.

 Βραβείο Nagroda Pierścienia (Πολωνική Φοιτητική Ένωση) (1961)
 Βραβείο Κοστσιέλσκι (Γενεύη) (1963)
 Βραβείο Γιουζικόφσκι (1965)
 Βραβείο Νικόλαους Λέναου (1965)
 Κρατικό Βραβείο της Αυστρίας για την  Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία (1965)
 Βραβείο Χέρντερ (Αυστρία) (1973)
 Βραβείο Πετράρκα (Γερμανία) (1979)
 Λογοτεχνικό Βραβείο Άντζεϊ Στρούγκα (Nagroda Literracka im. Andrzeja Struga, 1981)
 Βραβείο «Αλληλεγγύη» (1984)
 Βραβείο Ποίησης Μικόουαϊ Σενπ Σαζίνσκι (1984)
 Διεθνές Λογοτεχνικό Βραβείο του Συμβουλίου Τεχνών της Ουαλίας (1984)
 Βραβείο Ουγγρικό Ίδρυμα του Πρίγκιπα Γκάμπορ Μπέθλεμ (1987)
 Βραβείο Μπρούνο Σουλτς (Αμερικανικό Ίδρυμα Πολωνο-Εβραϊκών Σπουδών) (1988)
 Βραβείο Κ. Στσένσνι (1989)
 Βραβείο Γιαν Παραντόφσκι (1990)
 Βραβείο Ιερουσαλήμ για την Ελευθερία του Ατόμου στην Κοινωνία (Ισραήλ) (1991)
 Διεθνές Λογοτεχνικό Βραβείο Βιλένικα (1991)
 Βραβείο Καζίμιες Βίκα (1993)
 Βραβείο Γερμανών κριτικών για το καλύτερο βιβλίο της χρονιάς (Martwa Natura z Wędzidłem | Νεκρή φύση με χαλινάρι) (1994)
 Βραβείο Τ.Σ. Έλιοτ του Ιδρύματος Ingersoll για τη δημιουργική γραφή (1995)
 Βραβείο Πόλης του Μύνστερ (Γερμανία) (1996)

Βιβλιογραφία

Κληρονομιά 
Το Διεθνές Λογοτεχνικό Βραβείο Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ είναι ένα βραβείο για επίτευγμα ζωής που απονέμεται σε έναν ζωντανό ποιητή που γράφει σε οποιαδήποτε γλώσσα. Ιδρύθηκε το 2012 προς τιμήν του Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ από τη χήρα του, Καταζίνα Ντζιεντουσίτσκ-Χέρμπερτ (Katarzyna Dzieduszycka-Herbert).

Οι πρώτοι που έλαβαν το βραβείο ήταν οι Γ. Σ. Μέρουιν, Τσαρλς Σίμιτς, Ρίσαρντ Κρινίτσκι και Λαρς Γκούσταφσον.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 Kociejowski, Marius. The Pebble Chance: Feuilletons & Other Prose (Biblioasis, 2014) περιέχει τα απομνημονεύματα του Χέρμπερτ, "A Meeting with Pan Cogito".

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Τα ποιήματα του Χέρμπερτ στα αγγλικά
 Ηχητική συζήτηση των ποιημάτων του Χέρμπερτ και κείμενο αρκετών από αυτά
 Διαδικτυακή τάξη ποίησης – Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ
 Συλλογή μερικών διαδικτυακών ποιημάτων στο Poemhunter
 «Από το «Συνομιλία για τη συγγραφή ποίησης: Συνέντευξη με τον Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ  των John and Bogdana Carpenter. The Manhattan Review, Τόμος 3, αρ. 2, Χειμώνας 1984/85 [Διαδικτυακό κείμενο]
 Σύγχρονη πολωνική ποίηση: Συλλογή Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ
 'Κύριος. Cogito's Duels: A Conversation with Anna Poppek and Andrzej Gelberg' The Sarmatian Review, Τόμος XV, Αριθμός 2, Απρίλιος 1995 [Διαδικτυακό κείμενο]
 'A Letter to President Dzhokar Dudayev' The Sarmatian Review, Τόμος XV, Αριθμός 2, Απρίλιος 1995 [Διαδικτυακό κείμενο]
 'Making introductions: John Carpenter & Zbigniew Herbert'  Artful Dodge, Τεύχος 20/21, 1991 [δοκίμιο και αποσπάσματα του «Ολλανδικά Απόχρυφα», διαδικτυακό κείμενο]
 Ποιητές, μελετητές, άλλοι συζητούν τον Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ σχετικά με τον εορτασμό «Πλανήτης Χωρίς Σύνορα» του «Έτους Χέρμπερτ»
 Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ στο Culture.pl
 Βιογραφία και ποιήματα του Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ στο poezja.org
 Έγγραφα Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ. Γενική Συλλογή , Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Πανεπιστήμιο Γέιλ.

Πολωνοί ποιητές
Πολωνοί δοκιμιογράφοι
Πολωνοί συγγραφείς
Πολωνοί δραματουργοί και θεατρικοί συγγραφείς
Πολωνοί Ρωμαιοκαθολικοί
Πολωνοί αγγλικής καταγωγής
Απόφοιτοι του Πανεπιστημίου Νικόλαος Κοπέρνικος του Τόρουν
Απόφοιτοι της Ακαδημίας Καλών Τεχνών «Γιαν Ματέικο»
Μέλη του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού
Αποδέκτες του Τάγματος του Λευκού Αετού (Πολωνία)
Αποδέκτες του Βραβείου Χέρντερ
Αποδέκτες του Βραβείου Ιερουσαλήμ
Ιππότες του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας
Ενταφιασμοί στο Κοιμητήριο Ποβόνσκι