Πολωνικές βουλευτικές εκλογές (1957)

Βουλευτικές εκλογές διεξήχθησαν στην Πολωνία στις 20 Ιανουαρίου 1957. Ήταν οι δεύτερες εκλογές για το Σέιμ - το κοινοβούλιο μονού σώματος της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας, και οι τρίτες στην ιστορία της κομμουνιστικής Πολωνίας. Πραγματοποιήθηκαν κατά την περίοδο της απελευθέρωσης, μετά την άνοδο του Βουαντίσουαφ Γκομούουκα στην εξουσία. Αν και διεξήχθησαν σε μια πιο φιλελεύθερη ατμόσφαιρα από τις προηγούμενες εκλογές, δεν ήταν καθόλου ελεύθερες. Οι ψηφοφόροι είχαν τη δυνατότητα να ψηφίσουν εναντίον ορισμένων επίσημων υποψηφίων, έχοντας de facto μια μικρή ευκαιρία να εκφράσει ψήφο δυσπιστίας κατά της κυβέρνησης και του κυβερνώντος Κομμουνιστικού Ενιαίου Εργατικού Κόμματος Πολωνίας. Ωστόσο, όπως σε όλες τις κομμουνιστικές χώρες, δεν υπήρχε η ευκαιρία να εκλεγεί κανένας αληθινός αντιπολιτευόμενος στο Σέιμ. Οι εκλογές κατέληξαν σε μια προβλέψιμη νίκη για το Μέτωπο Εθνικής Ενότητας, στο οποίο κυριαρχούσε το ΕΕΚΠ.

Αν και οι εκλογές ήταν μια ξεκάθαρη νίκη για τον Γκομούουκα, δεν εγγυήθηκαν μόνιμες αλλαγές στην πολωνική κοινωνία. Η διακυβέρνηση του Γκομούουκα ήταν κάπως πιο ανθρώπινη από εκείνη του προκατόχου του, σκληροπυρηνικού σταλινικού Μπολέσουαφ Μπιέρουτ, και απολάμβανε μέτριας υποστήριξης τα πρώτα χρόνια μετά τις εκλογές στην περίοδο «μικρής σταθεροποίησης» του 1957–1963. Ωστόσο, από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 αντιμετώπισε την αντίθεση από τις ανταγωνιστικές φατρίες στο ίδιο το ΕΕΚΠ. Σε συνδυασμό με την αυξανόμενη λαϊκή αντίθεση στην κομμουνιστική εξουσία, ο Γκομούουκα θα απομακρυνόταν από την εξουσία μετά την πολιτική κρίση του 1968 και τις διαδηλώσεις του 1970 στην Πολωνία.

Οι προηγούμενες εκλογές στην Πολωνία έγιναν το 1952. Ακολούθησαν οι εκλογές του 1961.

Ιστορικό 

Οι εκλογές είχαν αρχικά προγραμματιστεί για το Δεκέμβριο του 1956, αλλά λόγω σημαντικών πολιτικών αλλαγών στην κυβέρνηση, που προέκυψαν από την άνοδο του Γκομούουκα στην εξουσία, καθυστέρησαν μέχρι τις αρχές του 1957. Ανάμεσα στις διάφορες υποσχέσεις που δόθηκαν από τον Πρώτο Γραμματέα Γκομούουκα, κατά την ειρηνική επανάσταση του Πολωνικού Οκτώβρη, στον ανήσυχο πολωνικό πληθυσμό ήταν και αυτή για ελεύθερες εκλογές. Ήξερε ότι αυτή ήταν μια υπόσχεση που δεν θα μπορούσε να κρατήσει χωρίς να δει το κόμμα του να ηττάται. Στις εκλογές του Ιανουαρίου του 1957, η νέα «δημοκρατική» πτυχή ήταν η επανεισαγωγή της μυστικής ψηφοφορίας και το πιο σημαντικό, οι υποψήφιοι ήταν περισσότεροι από τις διαθέσιμες έδρες στο κοινοβούλιο. Στις εκλογές του 1952 ο αριθμός των υποψηφίων ισοδυναμούσε με τον αριθμό των εδρών στο Σέιμ.> Ένας άλλος παράγοντας φιλελευθεροποίησης ήταν ότι, σε αντίθεση με τις προηγούμενες εκλογές, ο εκφοβισμός από τη μυστική αστυνομία και την κυβέρνηση κατά της αντιπολίτευσης ήταν περιορισμένος.

Οι υποψήφιοι χωρίστηκαν σε δύο ομάδες - η μία υποστηριζόταν επίσημα από το κόμμα και οι «ανεξάρτητοι» (ακολουθώντας σε γενικές γραμμές τη γραμμή του κομμουνιστικού κόμματος, αλλά δεν δηλώθηκαν μέλη του κόμματος). Το τελευταίο θα λαμβάνονταν υπόψη μόνο εάν περισσότεροι από τους μισούς εγγεγραμμένους ψηφοφόρους στην περιφέρεια ψήφιζαν κατά των επίσημων υποψηφίων. Διαφορετικά, όλες οι έδρες από την περιφέρεια (κατά μέσο όρο μεταξύ 3 και 6) θα απονέμονταν στους επίσημους υποψηφίους.

Πάνω από 60.000 υποψήφιοι εγγράφηκαν για τις 459 έδρες του Σέιμ. Η κυβέρνηση δεν ήταν έτοιμη να απελευθερώσει την εξουσία της, έτσι οι υποψήφιοι εξετάστηκαν και μόνο 720 ή 723 από τους 60.000 επιτράπηκαν να συμμετάσχουν και να δημοσιευτούν στον επίσημο κατάλογο από το Μέτωπο Εθνικής Ενότητας (ΜΕΕ, ), η μόνη οργάνωση που μπορούσε να προτείνει υποψηφίους στις πολωνικές εκλογές. Παράγοντες όπως ο αριθμός των υπογραφών για την υποστήριξη ενός υποψηφίου θεωρήθηκαν άσχετοι.

Σύμφωνα με την επίσημη αποστολή κυβερνητικού πρακτορείου Τύπου, περίπου οι μισοί από τους υποψηφίους (περίπου 360) ήταν μέλη του ΕΕΚΠ. Η πλειοψηφία των υπολοίπων ανήκε σε συμμάχους του ΕΕΚΠ (Δημοκρατικό Κόμμα (ΔΚ), Ενωμένο Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ)). Δεν υπήρχε κόμμα της αντιπολίτευσης στην Πολωνία αφού όλες οι πολιτικές ομάδες έπρεπε να υποστηρίξουν το πρόγραμμα του ΕΕΚΠ. Ως αποτέλεσμα, κανένας πραγματικός υποψήφιος της αντιπολίτευσης δεν επετράπη να συμμετάσχει στις εκλογές, αλλά θεωρητικά οι Πολωνοί ψηφοφόροι θα μπορούσαν να είχαν αφαιρέσει από τους κομμουνιστές τη διεκδικούμενη νομιμότητά τους με την αποχή από την ψηφοφορία. Ένα άλλο μέσο για να αποτραπεί το ΕΕΚΠ από την επίτευξη μιας πολιτικής νίκης θα είχε συμβεί εάν όλοι οι υποψήφιοι του ΕΕΚΠ αποκλείονταν, αφήνοντας μόνο 100 για να εκλεγούν.

Παρά την έλλειψη γνήσιας αντιπολίτευσης, το φιλελευθεροποιημένο εκλογικό σχήμα επέτρεψε να διεξαχθούν διάφοροι αγώνες εξουσίας, κυρίως μεταξύ των υποψηφίων του κομμουνιστικού κόμματος. Μια ιδιαίτερα αξιοσημείωτη περίπτωση ήταν ο ανταγωνισμός μεταξύ ορισμένων υποψηφίων από το κύριο κομμουνιστικό κόμμα (ΕΕΚΠ) με υποψήφιους από ένα από τα λιγότερο κομμουνιστικά κόμματα (ΕΛΚ).

Μια μέρα πριν από τις εκλογές, ο Γκομούουκα απηύθυνε έκκληση στους Πολωνούς πολίτες να μην ψηφίσουν κατά των υποψηφίων του Κόμματος, υποστηρίζοντας ότι «η διαγραφή τους θα ισοδυναμούσε με τη διαγραφή της Πολωνίας από τον χάρτη της Ευρώπης» και θα έφερνε στην Πολωνία τη μοίρα της Ουγγαρίας. Ο φόβος μιας πιθανής σοβιετικής παρέμβασης, σε περίπτωση ήττας του Γκομούουκα, επαναλήφθηκε επίσης από το Radio Free Europe, το οποίο σημείωσε ότι το επιχείρημα του Γκομούουκα, αν και «σκληρό», είναι πιθανότατα «απόλυτα σωστό». Ο Γκομούουκα έπεισε επίσης την Καθολική Εκκλησία να παροτρύνει τους ψηφοφόρους να πάνε στις κάλπες και να δηλώσουν ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση. Υποστηρίζοντας τον, ο Καρδινάλιος Στέφαν Βισίνσκι δήλωσε επίσημα την υποστήριξή του στην πολιτική «απαγόρευσης διαγραφής».

Αποτελέσματα 
Το Ενιαίο Εργατικό Κόμμα Πολωνίας (ΕΕΚΠ) κέρδισε 237 (239 μετά από ενδιάμεσες εκλογές) έδρες από τις 459, ενώ οι υπόλοιπες πήγαν στα δορυφορικά του κόμματα (Δημοκρατικό Κόμμα και Ενωμένο Λαϊκό Κόμμα) και μερικούς ανεξάρτητους. Οι 237 έδρες του ΕΕΚΠ του έδωσαν το 51,7% του συνόλου, το ΕΛΚ είχε 120 (118 μετά από ενδιάμεσες εκλογές) με 26,1%, οι ανεξάρτητοι είχαν 63 με 14% (μη κομματική παράταξη, 51, και οι Καθολικοί από την ένωση Ζνακ, 12) και το ΛΚ είχε 39 με 8,5%. Νικήτρια ήταν η συμμαχία ΜΕΕ, με το 80,8% των εδρών.

Συνολικά, η συμμαχία ΜΕΕ κέρδισε 8 έδρες σε σύγκριση με τα αποτελέσματα του 1952, αλλά οι ανεξάρτητοι σχεδόν διπλασίασαν την παρουσία τους, από 37 σε 63 (αυτό εξηγείται καθώς το Σέιμ του 1957 είχε 459 έδρες, μια αύξηση 34 εδρών από το 1952, που είχε μόνο 425 θέσεις). Το ΕΕΚΠ ήταν ο μεγαλύτερος χαμένος, με 34 έδρες λιγότερες από το 1952, η ΕΛΚ κέρδισε 28 και το ΔΚ, 14. Ωστόσο, καθώς τα άλλα κόμματα και οι «ανεξάρτητοι» υπάγονταν στην πραγματικότητα στο ΕΕΚΠ, ο έλεγχος του Σέιμ ήταν στην πραγματικότητα ολοκληρωτικός. Το αντιπροσωπευτικό μοτίβο στο Σέιμ θα ήταν σχεδόν σταθερό για τα επόμενα 30 χρόνια, μετά από μια μικρή στροφή από τους ανεξάρτητους στο ΕΕΚΠ το 1961.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, η συμμετοχή ήταν 94,14%, που θεωρούνται κάπως ύποπτες λαμβάνοντας υπόψη τις έντονες χιονοπτώσεις και τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν στην Πολωνία εκείνη την εποχή και το 98,4% των ψήφων πήγε στους επίσημους υποψηφίους. Περίπου το 10,6% των ψηφοφόρων δεν υπάκουσε στις εκκλήσεις για «μη διαγραφή», αλλά τελικά μόνο μία έδρα (στο Νόβι Σοντς) έμεινε ανεκπλήρωτη επειδή κανένας υποψήφιος δεν πέτυχε την απόλυτη πλειοψηφία.

Το νέο Σέιμ είχε την πρώτη του σύνοδο στις 20 Φεβρουαρίου. Ο ανώτερος διευθύνων (ομιλητής) ήταν ο Μπολέσουαφ Ντρόμπνερ και ο διευθύνων του Σέιμ ήταν ο Τσέσουαφ Βίτσεχ. Μόνο το 12% των νέων βουλευτών ήταν μέλη του  προηγούμενου Σέιμ, του 1952.

Μετά τις κύριες εκλογές διεξήχθησαν δύο ενδιάμεσες εκλογές. Η πρώτη πραγματοποιήθηκε στις 17 Μαρτίου 1957 στο Νόβι Σοντς. Η δεύτερη πραγματοποιήθηκε στο Βιέλουν στις 5 Μαΐου 1957, για να αντικαταστήσει τον υφιστάμενο που πέθανε στις 5 Φεβρουαρίου. Αυτές τις ενδιάμεσες εκλογές κέρδισαν το ΕΕΚΠ και το ΕΛΚ, αντίστοιχα. Δύο ακόμη ενδιάμεσες εκλογές πραγματοποιήθηκαν στις 19 Οκτωβρίου 1958, στο Μισλενίτσε και στην Ολεσνίτσα. Σε αυτές τις ενδιάμεσες εκλογές, το ΕΛΚ έχασε τις έδρες από το ΕΕΚΠ.

Επακόλουθα 
Παρά τις ελπίδες του Γκομούουκα, οι εκλογές, αν και νικηφόρες γι΄ αυτόν, δεν σήμαιναν το τέλος της αντίθεσης στην κομμουνιστική εξουσία. Για λίγο, η υποστήριξη για το κομμουνιστικό κόμμα υπό την ηγεσία της Γκομούουκα ήταν υψηλή. Αντικατοπτρίζοντας αυτό, η περίοδος 1957-1963 είναι γνωστή ως «μικρής σταθεροποίησης». Ενώ το καθεστώς του ήταν πολύ πιο φιλελεύθερο από αυτό που πέτυχε, αυτό οδήγησε σε μια αντιπολίτευση εντός του κόμματος ΕΕΚΠ, καθώς ορισμένοι κομμουνιστές πολιτικοί, όπως ο Στρατηγός Μιετσίσουαφ Μότσαρ, έβλεπαν τον Γκομούουκα ως «πολύ μαλακό». Εν τω μεταξύ, η διχόνοια με την κομμουνιστική εξουσία θα μεγάλωνε και οι διαμαρτυρίες του 1970 στην Πολωνία, αμέσως μετά την πολωνική πολιτική κρίση του 1968, θα τον προκαλούσαν τελικά να χάσει την υποστήριξη του κόμματος ΕΕΚΠ. Υποφέροντας από νευρική εξάντληση, ο Γκομούουκα θα αναγκαζόταν να παραιτηθεί και θα αντικαθιστούσε ο Έντβαρντ Γκιέρεκ.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 Jerzy Drygalski, Jacek Kwasniewski, No-Choice Elections, Σοβιετικές Σπουδές, τόμ. 42, Νο. 2 (Απρ., 1990), σελ. 295–315, JSTOR
 George Sakwa, Martin Crouch, Sejm Elections in Communist Poland: An Overview and a Reappraisal, British Journal of Political Science, Vol. 8, Νο. 4 (Οκτ., 1978), σελ. 403–424, JSTOR

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Godziemba. „Październikowe” wybory do Sejmu 1957 roku. Polis (πολωνικά)

1957
1957