Εμιράτο της Υπεριορδανίας

Το Εμιράτο της Υπεριορδανίας (αραβικά: إمارة شرق الأردن, δηλ. «Εμιράτο της ανατολικής Ιορδανίας») ήταν βρετανικό προτεκτοράτο που ιδρύθηκε στις 11 Απριλίου 1921, οποίο παρέμεινε ως τέτοιο μέχρι την επίτευξη επίσημης ανεξαρτησίας το 1946.

Μετά την ήττα των Οθωμανών στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, η περιοχή της Υπεριορδανίας διοικούνταν εντός της Διοίκησης Κατεχόμενων Εχθρικών Εδαφών Ανατολής (ΔΚΕΕ). Μετά την αποχώρηση των Βρετανών το 1919, αυτή η περιοχή κέρδισε de facto αναγνώριση ως μέρος του Αραβικού Βασιλείου της Συρίας που διοικούταν από τους Χασεμίτες, οι οποίοι διαχειρίζονταν μια περιοχή που περιλαμβάνει σε μεγάλο βαθμό τις περιοχές των σύγχρονων χωρών της Συρίας και της Ιορδανίας. Η Υπεριορδανία έγινε χώρα ουδέτερης ζώνης μετά τη Μάχη του Μαϊσαλούν τον Ιούλιο του 1920, κατά την οποία οι Βρετανοί στη γειτονική Παλαιστίνη υπό Βρετανική Εντολή επέλεξαν να αποφύγουν «οποιαδήποτε σαφή σύνδεση μεταξύ αυτής και της Παλαιστίνης». Ο Αμπντουλάχ εισήλθε στην περιοχή τον Νοέμβριο του 1920, μετακομίζοντας στο Αμμάν στις 2 Μαρτίου 1921. Αργότερα τον ίδιο μήνα πραγματοποιήθηκε μια διάσκεψη με τους Βρετανούς κατά τη διάρκεια της οποίας συμφωνήθηκε ότι ο Αμπντουλάχ μπιν Χουσεΐν θα διοικούσε την περιοχή υπό την αιγίδα της Βρετανικής Εντολής για την Παλαιστίνη με ένα πλήρως αυτόνομο σύστημα διακυβέρνησης.

Η δυναστεία των Χασεμιτών κυβέρνησε το προτεκτοράτο, καθώς και το γειτονικό Ιράκ υπό Βρετανική Εντολή και, μέχρι το 1925, το Βασίλειο της Χετζάζ στα νότια. Στις 25 Μαΐου 1946, το εμιράτο έγινε το «Χασεμιτικό Βασίλειο της Υπεριορδανίας», επιτυγχάνοντας πλήρη ανεξαρτησία στις 17 Ιουνίου 1946, όταν σύμφωνα με τη Συνθήκη του Λονδίνου ανταλλάχθηκαν οι επικυρώσεις στο Αμμάν. Το 1949, μετονομάστηκε συνταγματικά σε «Χασεμιτικό Βασίλειο της Ιορδανίας», που συνήθως αναφέρεται ως Ιορδανία.

Ίδρυση του Εμιράτου

Αραβική Εξέγερση και Βασίλειο της Συρίας 
Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, η Υπεριορδανία είδε μεγάλο μέρος των μαχών της Αραβικής Επανάστασης κατά της Οθωμανικής κυριαρχίας. Με τη βοήθεια του Βρετανού αξιωματικού Τόμας Έντουαρντ Λόρενς, ο Σαρίφ της Μέκκας, Χουσεΐν μπιν Άλι, ηγήθηκε της επιτυχημένης εξέγερσης που συνέβαλε στην ήττα των Οθωμανών και στη διάλυση της αυτοκρατορίας της. Οι Οθωμανικές δυνάμεις αναγκάστηκαν να αποσυρθούν από την Άκαμπα το 1917 μετά τη Μάχη της Άκαμπα. Το 1918 το Βρετανικό Υπουργείο Εξωτερικών σημείωσε την αραβική θέση ανατολικά της Ιορδανίας και ο Μπίγκερ έγραψε: «Στις αρχές του 1918, αμέσως μετά την κατάκτηση του νότιου τμήματος της Παλαιστίνης, το Υπουργείο Εξωτερικών καθόρισε ότι η εξουσία του Φαϊσάλ στην περιοχή που ελέγχει στην ανατολική πλευρά του ποταμού Ιορδάνη.θα πρέπει να αναγνωριστεί. Μπορούμε να επιβεβαιώσουμε αυτήν την αναγνώρισή μας ακόμα κι αν οι δυνάμεις μας δεν ελέγχουν επί του παρόντος μεγάλα τμήματα της Υπεριορδανίας». Τον Μάρτιο του 1920, το Χασεμιτικό Βασίλειο της Συρίας ανακηρύχθηκε από τον Φαϊσάλ μπιν Χουσεΐν στη Δαμασκό, το οποίο περιελάμβανε το μεγαλύτερο μέρος αυτού που αργότερα έγινε Υπεριορδανία. Σε αυτό το σημείο, το αραιοκατοικημένο νότιο τμήμα της Υπεριορδανίας διεκδικήθηκε τόσο από τη Συρία του Φαϊσάλ όσο και από το Βασίλειο της Χετζάζ του πατέρα του. Μετά την παροχή εντολής στη Γαλλία και τη Βρετανία στη Διάσκεψη του Σαν Ρέμο τον Απρίλιο, οι Βρετανοί διόρισαν τον Σερ Χέρμπερτ Σάμιουελ Ύπατο Αρμοστή στην Παλαιστίνη από την 1η Ιουλίου 1920 με αποστολή στην περιοχή δυτικά της Ιορδανίας.

Το μονοπάτι προς ένα Εμιράτο 
Αφού οι Γάλλοι τερμάτισαν το Βασίλειο της Συρίας στη Μάχη του Μαϊσαλούν, η Υπεριορδανία έγινε, για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, ουδέτερη ζώνη ή, όπως το έθεσε ο Σάμιουελ, «..έμεινε πολιτικά εγκαταλελειμμένη». Τον Αύγουστο του 1920, το αίτημα του Σερ Χέρμπερτ Σάμιουελ να επεκταθούν τα σύνορα της βρετανικής επικράτειας πέρα από τον ποταμό Ιορδάνη και να τεθεί η Υπεριορδανία υπό τον διοικητικό του έλεγχο απορρίφθηκε. Ο Βρετανός Υπουργός Εξωτερικών, Λόρδος Κάρζον, πρότεινε αντί αυτού να προωθηθεί η βρετανική επιρροή στην Υπερορδανία στέλνοντας μερικούς πολιτικούς αξιωματικούς, χωρίς στρατιωτική συνοδεία, για να ενθαρρύνουν την αυτοδιοίκηση και να δώσουν συμβουλές στους τοπικούς ηγέτες στην επικράτεια. Ακολουθώντας τις οδηγίες του Κάρζον, ο Σάμιουελ οργάνωσε μια συνάντηση με τους ηγέτες της Υπεριορδανίας όπου παρουσίασε τα βρετανικά σχέδια για την επικράτεια. Οι τοπικοί ηγέτες διαβεβαιώθηκαν ότι η Υπεριορδανία δεν θα περιέλθει στην παλαιστινιακή διοίκηση και ότι δεν θα υπήρχε αφοπλισμός ή επιστράτευση. Οι όροι του Σάμιουελ έγιναν δεκτοί, επέστρεψε στην Ιερουσαλήμ, αφήνοντας τον Λοχαγό Άλεκ Κέρκμπραϊντ ως τον Βρετανό εκπρόσωπο ανατολικά του Ιορδάνη μέχρι την άφιξη στις 21 Νοεμβρίου 1920 του Αμπντουλάχ Α΄, αδελφού του πρόσφατα έκπτωτου Βασιλιά Φαϊσάλ, που βάδισε στο Μα'άν με μια στρατιά από 300 άνδρες από τη φυλή Χετζάζι των Οταϊμπά. Χωρίς να αντιμετωπίσει αντίσταση, ο Αμπντουλάχ και ο στρατός του είχαν ουσιαστικά καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος της Υπεριορδανίας μέχρι τον Μάρτιο του 1921.

Ίδρυση 
Ο Αμπντουλάχ ίδρυσε την κυβέρνησή του στις 11 Απριλίου 1921. Η Βρετανία διοικούσε το τμήμα δυτικά του Ιορδάνη ως την Παλαιστίνη και το τμήμα ανατολικά του Ιορδάνη ως Υπεριορδανία. Τεχνικά παρέμειναν μία εντολή, αλλά τα περισσότερα επίσημα έγγραφα αναφέρονταν σε αυτά σαν να ήταν δύο ξεχωριστές εντολές. Το Παλαιστινιακό Διάταγμα στο Συμβούλιο του 1922, το οποίο καθιέρωσε τη νομική βάση για την Κυβέρνηση στην Παλαιστίνη υπό Εντολή, απέκλεισε ρητά την Υπεριορδανία από την εφαρμογή της, εκτός από το ότι παρείχε στον Ύπατο Αρμοστή κάποια διακριτική εξουσία εκεί. Τον Απρίλιο/Μάιο του 1923 παραχωρήθηκε στην Υπεριορδανία ένας βαθμός ανεξαρτησίας με τον Αμπντουλάχ ως κυβερνήτη και τον Τζον Φίλμπι ως κύριο εκπρόσωπο.

Ο Χασεμίτης Εμίρης Αμπντουλάχ, μεγαλύτερος γιος του Άραβα συμμάχου της Βρετανίας εν καιρώ πολέμου Χουσεΐν μπιν Άλι, τοποθετήθηκε στο θρόνο της Υπεριορδανίας. Τα ισχύοντα μέρη της Εντολής για την Παλαιστίνη δηλώθηκαν σε απόφαση της 16ης Σεπτεμβρίου 1922, η οποία προέβλεπε τη χωριστή διοίκηση της Υπεριορδανίας. Η κυβέρνηση της επικράτειας υπόκειντο στην εντολή που σχηματίστηκε από τον Αμπντουλάχ, αδελφό του βασιλιά Φαϊζάλ Α΄ του Ιράκ, ο οποίος βρισκόταν στο Αμμάν από τον Φεβρουάριο του 1921. Η Βρετανία αναγνώρισε την Υπεριορδανία ως ανεξάρτητη κυβέρνηση στις 15 Μαΐου 1923 και σταδιακά παραιτήθηκε από τον έλεγχο, περιορίζοντας την εποπτεία της σε οικονομικά, στρατιωτικά και θέματα εξωτερικής πολιτικής. Αυτό επηρέασε τους στόχους του Ρεβιζιονιστικού Σιωνισμού, ο οποίος αναζητούσε κράτος και στις δύο όχθες του Ιορδάνη. Το κίνημα ισχυρίστηκε ότι ουσιαστικά απέκοψε την Υπεριορδανία από την Παλαιστίνη και έτσι μείωσε την περιοχή στην οποία θα μπορούσε να ιδρυθεί ένα μελλοντικό εβραϊκό κράτος στην περιοχή.

Πληθυσμός 

Όσον αφορά τα δημογραφικά στοιχεία, το 1924 οι Βρετανοί δήλωσαν: «Δεν έχει γίνει απογραφή του πληθυσμού, αλλά ο αριθμός υπολογίζεται ότι είναι γύρω στους 200.000 κατοίκους, από τους οποίους περίπου 10.000 είναι Κιρκάσιοι και Τσετσένοι. Υπάρχουν περίπου 15.000 Χριστιανοί και οι υπόλοιποι, κυρίως, είναι Μουσουλμάνοι Άραβες». Δεν έγινε απογραφή καθ' όλη τη διάρκεια της βρετανικής θητείας, αλλά ο πληθυσμός εκτιμήθηκε ότι είχε αυξηθεί σε 300.000 – 350.000 στις αρχές της δεκαετίας του 1940.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία

Αναφερόμενες πηγές

Γενικές αναφορές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Ιορδανία – Ιστορία: Η δημιουργία της Υπεριορδανίας, επίσημη σελίδα του Βασιλιά Χουσεΐν
 Μελέτη χώρας της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου των ΗΠΑ

 
Νεότερη ιστορία της Ιορδανίας
Εντολές της Κοινωνίας των Εθνών
Πρώην βρετανικά προτεκτοράτα
Πρώην κράτη της Μέσης Ανατολής
Υπεριορδανια
Πρώην κράτη του Μεσοπολέμου
Πρώην βρετανικές αποικίες και προτεκτοράτα στην Ασία