Σφαγές κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης

Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης πραγματοποιήθηκαν πολλές σφαγές  (1821-1829) τις οποίες διέπραξαν τόσο οι Οθωμανικές δυνάμεις όσο και οι Έλληνες επαναστάτες.  Σφαγές Ελλήνων έγιναν κυρίως στην Ιωνία, την Κρήτη, την Κωνσταντινούπολη, τη Μακεδονία και τα νησιά του Αιγαίου. Τούρκοι, Αλβανοί, Έλληνες και Εβραίοι, οι οποίοι ταυτίζονταν με τους Οθωμανούς που κατοικούσαν στην Πελοπόννησο, σφαγιάστηκαν, κυρίως εκεί όπου κυριαρχούσαν οι ελληνικές δυνάμεις.  Οι ελληνικές κοινότητες που είχαν εγκατασταθεί στο Αιγαίο Πέλαγος, την Κρήτη, την Κεντρική και Νότια Ελλάδα εξαφανίστηκαν και οι εγκατεστημένες τουρκικές, αλβανικές, ελληνικές και μικρότερες εβραϊκές κοινότητες στην Πελοπόννησο καταστράφηκαν.

Σφαγές Ελλήνων

Κωνσταντινούπολη 

Οι περισσότεροι Έλληνες στην ελληνική συνοικία της Κωνσταντινούπολης σφαγιάστηκαν.  Την Κυριακή του Πάσχα, 9 Απριλίου 1821, ο Γρηγόριος Ε ' απαγχονίστηκε στην κεντρική εξωτερική πύλη του Οικουμενικού Πατριαρχείου από τους Οθωμανούς. Το σώμα του ακρωτηριάστηκε και πετάχτηκε στη θάλασσα, όπου διασώθηκε από Έλληνες ναυτικούς. Μία εβδομάδα αργότερα, ο πρώην Οικουμενικός Πατριάρχης Κύριλλος ΣΤ' απαγχονίστηκε στην πύλη του καθεδρικού ναού της Αδριανούπολης.  Ακολούθησε η εκτέλεση δύο Μητροπολιτών και δώδεκα Επισκόπων από τις τουρκικές αρχές.  Μέχρι τα τέλη Απριλίου, κάποιοι επιφανείς Έλληνες είχαν αποκεφαλιστεί από τις τουρκικές δυνάμεις στην Κωνσταντινούπολη, μεταξύ των οποίων οι Κωνσταντίνος Μουρούσης, Λεβίδης Τσαλίκης, Δημήτριος Παπαρηγόπουλος, Αντώνιος Τσούρας και οι Φαναριώτες Πέτρος Τσίγρης, Δημήτριος Σκαναβής και Μάνουελ Χοτζέρης ενώ ο Γεώργιος Μαυροκορδάτος απαγχονίστηκε. Τον Μάιο, οι Μητροπολίτες Δέρκων Γρηγόριος, Αδριανουπόλεως Δωρόθεος, Τυρνάβου Ιωαννίκιος, Θεσσαλονίκης Ιωσήφ και ο Φαναριώτης Γεώργιος Καλλιμάχης και Νικόλαος Μουρούσης αποκεφαλίστηκαν με εντολή του Σουλτάνου στην Κωνσταντινούπολη .

Νησιά Αιγαίου 

Οι Τούρκοι και οι Αιγύπτιοι κατέστρεψαν αρκετά ελληνικά νησιά κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων της Σαμοθράκης (1821), της Χίου (1822), της Κω,  της Ρόδου,  της Κάσου και των Ψαρών (1824). Η σφαγή της Σαμοθράκης έγινε την 1η Σεπτεμβρίου 1821, όταν ένας τουρκικός στόλος υπό τον Καπουδάν Πασά Νασουχζαντέ Αλή Πασά σκότωσε το μεγαλύτερο μέρος του ανδρικού πληθυσμού, πήρε ως δούλους τα γυναικόπαιδα  και έκαψε τα σπίτια τους.  Η Σφαγή της Χίου του 1822 έγινε ένα από τα πιο περιβόητα γεγονότα του πολέμου.   Ο Μεχμέτ Αλή, ο πασάς της Αιγύπτου, έστειλε τον στόλο του στην Κάσο και στις 27 Μαΐου 1824 σκότωσε τον πληθυσμό.  Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο στόλος υπό τον Κοτζά Μεχμέτ Χιουσρέφ Πασά σκότωσε τον πληθυσμό των Ψαρών.

Στερεά Ελλάδα 

Λίγο μετά τον θάνατο του Λόρδου Βύρωνα το 1824, οι Τούρκοι έφτασαν για να πολιορκήσουν άλλη μια φορά τους Έλληνες στο Μεσολόγγι. Ο Τούρκος διοικητής Μεχμέτ Ρεσίτ Πασάς συνεργάστηκε με τον Ιμπραήμ Πασά, ο οποίος πέρασε τον Κορινθιακό Κόλπο, και στις αρχές του 1826, ο Ιμπραήμ είχε συγκεντρώσει μεγάλη ποσότητα πυροβολικού και προμήθειες. Ωστόσο, οι άνδρες του δεν μπόρεσαν να εισβάλουν στα τείχη και το 1826, μετά από πολιορκία ενός έτους, οι Τουρκοαιγυπτιακές δυνάμεις κατέκτησαν την πόλη την Κυριακή των Βαΐων και εξόντωσαν σχεδόν ολόκληρο τον πληθυσμό της. Η επίθεση ενίσχυσε την υποστήριξη για την ελληνική υπόθεση στη δυτική Ευρώπη, με τον Ευγένιο Ντελακρουά να απεικονίζει τη σφαγή στον πίνακά του Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου.

Κρήτη 
Κατά τη διάρκεια της μεγάλης σφαγής του Ηρακλείου στις 24 Ιουνίου 1821, όπου στην περιοχή αναφέρεται ως «ο μεγάλος αρπεντές», οι Τούρκοι σκότωσαν επίσης τον μητροπολίτη Κρήτης Γεράσιμο Παρδάλη και πέντε ακόμη επισκόπους: Νεόφυτο Κνωσού, Ιωακείμ Χερρονήσου, Ιερόθεο Λάμπη, Ζαχαρία Σητείας και Καλλίνικο, τιτουλάριο επίσκοπο Διοπόλεως. 

Αφού στάλθηκε ο υποτελής του Σουλτάνου στην Αίγυπτο για να επέμβει στον αιγυπτιακό στόλο το 1825, ο γιος του Μεχμέτ Αλί, Ιμπραήμ, αποβιβάστηκε στην Κρήτη και άρχισε να σφάζει την πλειοψηφία της ελληνικής κοινότητας.

Κύπρος 
Τον Ιούλιο του 1821, ο προκαθήμενος της Εκκλησίας της Κύπρου, Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός, μαζί με 486 επιφανείς Ελληνοκύπριους, μεταξύ των οποίων οι Μητροπολίτες Πάφου Χρυσάνθος, Κιτίου Μελέτιος και Κερύνειας Λαυρέντιος, απαγχονίστηκαν ή αποκεφαλίστηκαν από τους Οθωμανούς στη Λευκωσία.

Ο Γάλλος πρόξενος M. Méchain ανέφερε στις 15 Σεπτεμβρίου 1821 ότι ο τοπικός πασάς, Κιουτσούκ Μεχμέτ, άρχισε από τις 9 Ιουλίου για αρκετές μέρες σφαγές στην Κύπρο, οι οποίες συνεχίστηκαν για σαράντα ημέρες, παρά την εντολή του Βεζίρη να σταματήσει τη λεηλασία από τις 20 Ιουλίου 1821. Στις 15 Οκτωβρίου, ένας τεράστιος τουρκοκυπριακός όχλος κατέλαβε και κρέμασε έναν Αρχιεπίσκοπο, πέντε Επισκόπους, τριάντα έξι εκκλησιαστικούς και απαγχόνισε τους περισσότερους Ελληνοκύπριους στη Λάρνακα και στις άλλες πόλεις. Μέχρι τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 1822, εξήντα δύο ελληνοκυπριακά χωριά και χωριουδάκια είχαν εξαφανιστεί εντελώς και πολλοί άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων κληρικών, είχαν σφαγιαστεί.

Πελοπόννησος 
Ο ιστορικός Ντέιβιντ Μπρούερ γράφει ότι τον πρώτο χρόνο της επανάστασης ένας τουρκικός στρατός ήρθε στην πόλη της Πάτρας και έσφαξε όλους τους πολίτες του οικισμού, καταστρέφοντας την πόλη.  Οι δυνάμεις του Ιμπραήμ Πασά ήταν εξαιρετικά βάναυσες στην Πελοπόννησο, έκαψαν ολοσχερώς το μεγάλο λιμάνι της Καλαμάτας και έσφαξαν τους κατοίκους της πόλης. Ακόμα ερήμωσαν την ύπαιθρο και ασχολήθηκαν δυναμικά με το δουλεμπόριο.

Μακεδονία 
Ελληνικά χωριά στη Μακεδονία καταστράφηκαν και πολλοί από τους κατοίκους θανατώθηκαν.  Ο Τόμας Γκόρντον αναφέρει ότι εκτελέστηκαν  'Ελληνες πολίτες σε Σέρρες και Θεσσαλονίκη, αποκεφαλίστηκαν έμποροι και κληρικοί και κάηκαν εβδομήντα χωριά. 

Τον Μάιο του 1821, ο κυβερνήτης Γιουσούφ Μπέης διέταξε τους άνδρες του να σκοτώσουν όσους Έλληνες  έβρισκαν στους δρόμους στη Θεσσαλονίκη. Ο Haïroullah Effendi ανέφερε ότι τότε και «για μέρες και νύχτες ο αέρας ήταν γεμάτος κραυγές, θρήνους, κραυγές». Έφεραν τον  Μητροπολίτη αλυσοδεμένο μαζί με άλλους προύχοντες, τους βασάνισαν και τους εκτέλεσαν στην πλατεία της αλευραγοράς. Κάποιοι κρεμάστηκαν από τα πλατάνια γύρω από τη Ροτόντα. Άλλοι σκοτώθηκαν στον καθεδρικό ναό όπου είχαν καταφύγει για να σωθούν και τα κεφάλια τους συγκεντρώθηκαν ως δώρο για τον Γιουσούφ Μπέη. 

Το 1822, ο Αμπντούλ Αμπούντ, ο Πασάς της Θεσσαλονίκης, έφτασε στις 14 Μαρτίου επικεφαλής 16.000 ισχυρών δυνάμεων και 12 κανονιών εναντίον της Νάουσας. Οι Έλληνες υπερασπίστηκαν τη Νάουσα με δύναμη 4.000 ανδρών υπό τη γενική διοίκηση των Ζαφειράκη Θεοδοσίου και Αναστάσιου Καρατάσου. Οι Τούρκοι προσπάθησαν να καταλάβουν την πόλη στις 16 Μαρτίου 1822 και στις 18 και 19 Μαρτίου, χωρίς επιτυχία. Στις 24 Μαρτίου οι Τούρκοι άρχισαν να βομβαρδίζουν τα τείχη της πόλης, γεγόνός που διήρκεσε για μέρες. Μετά την απόρριψη των αιτημάτων για παράδοση της πόλης από τους Έλληνες, οι Τούρκοι επιτέθηκαν στην πύλη του Αγίου Γεωργίου στις 31 Μαρτίου. Η τουρκική επίθεση απέτυχε αλλά στις 6 Απριλίου, αφού ενισχύθηκε με περίπου 3.000 άνδρες, ο τουρκικός στρατός τελικά νίκησε την ελληνική αντίσταση και μπήκε στην πόλη. Σ' ένα πολύ άσχημο περιστατικό, πολλές από τις γυναίκες αυτοκτόνησαν πέφτοντας σε έναν γκρεμό πάνω από τον μικρό ποταμό Αράπιτσα. Ο Αμπντούλ Αμπούντ κατέστρεψε την πόλη και τη γύρω περιοχή. Ο ελληνικός πληθυσμός σφαγιάστηκε.    Η καταστροφή της Νάουσας σήμανε το τέλος της Ελληνικής Επανάστασης στη Μακεδονία το 1822.

Σφαγές μουσουλμάνων

Πελοπόννησος 

Σύμφωνα με τον ιστορικό Γουίλιαμ Σαιντ Κλερ, κατά την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης πάνω από είκοσι χιλιάδες Τούρκοι άνδρες, γυναίκες και παιδιά σκοτώθηκαν από τους Έλληνες γείτονές τους σε λίγες εβδομάδες σφαγής.  Ο Γουίλιαμ Σαιντ Κλερ υποστήριξε επίσης ότι: " με την έναρξη της εξέγερσης, οι επίσκοποι και οι ιερείς προέτρεψαν τους ενορίτες τους να εξοντώσουν τους άπιστους μουσουλμάνους. "  Ο Σαιντ Κλερ έγραψε:Οι Τούρκοι της Ελλάδας άφησαν ελάχιστα ίχνη. Εξαφανίστηκαν ξαφνικά και τελικά την άνοιξη του 1821 χάθηκαν άδικα και πέρασαν απαρατήρητοι από τον υπόλοιπο κόσμο. . . . Τότε ήταν δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι η Ελλάδα κάποτε περιείχε έναν μεγάλο πληθυσμό τουρκικής καταγωγής, που ζούσε σε μικρές κοινότητες σε όλη τη χώρα, ευημερούντες αγρότες, εμπόρους και αξιωματούχους, των οποίων οι οικογένειες δεν γνώριζαν άλλο σπίτι για εκατοντάδες χρόνια. . . Σκοτώθηκαν εσκεμμένα, χωρίς ενδοιασμούς και δισταγμούς, και δεν υπήρχαν τύψεις ούτε τότε ούτε αργότερα. Οι θηριωδίες εναντίον του τουρκικού άμαχου πληθυσμού που κατοικούσε στην Πελοπόννησο είχαν ξεκινήσει στην Αχαΐα στις 28 Μαρτίου, με την έναρξη της ελληνικής Επανάστασης.  Στις 2 Απριλίου το ξέσπασμα γενικεύτηκε σε ολόκληρη την Πελοπόννησο και εκείνη την ημέρα πολλοί Τούρκοι δολοφονήθηκαν σε διάφορα μέρη.  Στις 3 Απριλίου 1821 οι Τούρκοι των Καλαβρύτων παραδόθηκαν μετά από υποσχέσεις για ασφάλεια που στη συνέχεια παραβιάστηκαν.  Στη συνέχεια ακολούθησαν σφαγές κατά των Τούρκων αμάχων στις πόλεις της Πελοποννήσου που είχαν καταλάβει οι Έλληνες επαναστάτες.

Οι Τούρκοι στη Μονεμβασιά, αποδυναμωμένοι από την πείνα άνοιξαν τις πύλες της πόλης και κατέθεσαν τα όπλα. Εξακόσιοι από αυτούς είχαν ήδη ανέβει στα μπρίκια, όταν οι Μανιάτες εισέβαλαν στην πόλη και άρχισαν να δολοφονούν όλους όσους δεν είχαν φτάσει ακόμη στην ακτή ή όσους είχαν επιλέξει να μείνουν στην πόλη.  Όσοι επέβαιναν στα καράβια στο μεταξύ τους έβγαλαν τα ρούχα τους, τους ξυλοκόπησαν και τους άφησαν σε έναν έρημο βράχο στο Αιγαίο, αντί να εκτοπιστούν στη Μικρά Ασία όπως είχε υποσχεθεί. Μόνο μερικά από αυτά σώθηκαν από έναν Γάλλο έμπορο, τον M. Μπονφόρτ.

Μια γενική σφαγή ακολούθησε την πτώση του Ναβαρίνου στις 19 Αυγούστου 1821. Δείτε τη σφαγή του Ναβαρίνου .

Η χειρότερη ελληνική θηριωδία όσον αφορά τον αριθμό των θυμάτων ήταν η σφαγή μετά την Άλωση της Τριπολιτσάς το 1821:Για τρεις μέρες οι δυστυχισμένοι κάτοικοι παραδόθηκαν στη λαγνεία και τη σκληρότητα ενός όχλου αγρίων. Δεν σεβάστηκαν ούτε το φύλο ούτε την ηλικία. Γυναίκες και παιδιά βασανίστηκαν πριν θανατωθούν. Τόσο μεγάλη ήταν η σφαγή που λέει ο ίδιος ο Κολοκοτρώνης ότι, από την πύλη μέχρι την ακρόπολη, οι οπλές του αλόγου του δεν άγγιξαν ποτέ το έδαφος. Ο δρόμος του θριάμβου του ήταν καλυμμένος με πτώματα. Αφού πέρασαν δύο μέρες, οι αδύναμοι Μουσουλμάνοι που απέμειναν μαζεύτηκαν σκόπιμα, περίπου δύο χιλιάδες ψυχές, κάθε ηλικίας και φύλου, αλλά κυρίως γυναίκες και παιδιά, και οδηγήθηκαν σε μια χαράδρα στα γειτονικά βουνά και εκεί σφαγιάστηκαν σαν τα βοοειδή. Αν και οι συνολικές εκτιμήσεις για τα θύματα ποικίλλουν, ο τουρκικός, ο μουσουλμανικός αλβανικός και εβραϊκός πληθυσμός της Πελοποννήσου είχε πάψει να υφίσταται ως εγκατεστημένη κοινότητα.  Ορισμένες εκτιμήσεις για τους θανάτους αμάχων Τούρκων και Μουσουλμάνων Αλβανών από τους αντάρτες κυμαίνονται από 15.000, 20.000 ή περισσότερους από τους 40.000 μουσουλμάνους κατοίκους   έως 30.000 μόνο στην Τριπολιτσά.  Οι σφαγές Τούρκων αμάχων ξεκίνησαν ταυτόχρονα με το ξέσπασμα της εξέγερσης.    

Ο ιστορικός Τζορτζ Φίνλεϊ υποστήριξε ότι η εξόντωση των μουσουλμάνων στις αγροτικές συνοικίες ήταν αποτέλεσμα προμελετημένου σχεδίου και προήλθε περισσότερο από υποδείξεις λογοτεχνών, παρά από εκδικητικά συναισθήματα των ανθρώπων.  Ο Γουίλιαμ Σαιντ  Κλερ έγραψε ότι: «Το όργιο της γενοκτονίας εξαντλήθηκε στην Πελοπόννησο μόνο όταν δεν υπήρχαν άλλοι Τούρκοι να σκοτώσουν».

Στερεά Ελλάδα 
Στην Αθήνα, οι 1.150 Τούρκοι, από τους οποίους μόνο 180 ήταν ικανοί να φέρουν όπλα, παραδόθηκαν με την υπόσχεση ότι θα τους παρέχουν ασφάλεια. Ο W. Alison Phillips σημείωσε ότι: Ακολούθησε μια σκηνή τρόμου που έχει πάρα πολλούς παραλληλισμούς κατά τη διάρκεια αυτού του φρικτού πολέμου. 

Το Βραχώρι, το σημερινό Αγρίνιο, ήταν μια σημαντική πόλη της Δυτικής-Στερεάς Ελλάδας. Περιείχε, εκτός από τον χριστιανικό πληθυσμό, περίπου πεντακόσιες μουσουλμανικές οικογένειες και περίπου διακόσιους Εβραίους.  Οι σφαγές στο Βραχώρι ξεκίνησαν με τους Εβραίους και σύντομα ακολούθησαν οι Μουσουλμάνοι έχοντας την ίδια μοίρα.

Νησιά Αιγαίου 
Σφαγές έγιναν και εναντίον των μουσουλμάνων κατοίκων των νησιών του Αιγαίου, στα πρώτα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης. Σύμφωνα με τον ιστορικό Γουίλιαμ Σαιντ Κλερ, ένας από τους στόχους των Ελλήνων επαναστατών ήταν να εμπλέξουν όσο το δυνατόν περισσότερες ελληνικές κοινότητες στον αγώνα τους. Η τεχνική τους ήταν «να οργανώσουν κάποια θηριωδία εναντίον του τοπικού τουρκικού πληθυσμού» , έτσι ώστε αυτές οι διαφορετικές ελληνικές κοινότητες να πρέπει να συμμαχήσουν με τους επαναστάτες φοβούμενοι αντίποινα από τους Οθωμανούς.  Σε μια τέτοια περίπτωση, τον Μάρτιο του 1821, οι Έλληνες της Σάμου είχαν αποβιβαστεί στη Χίο και επιτέθηκαν στον μουσουλμανικό πληθυσμό που ζούσε σε αυτό το νησί. 

Τα πληρώματα και οι επιβάτες των τουρκικών πλοίων που αιχμαλωτίστηκαν από ελληνικά καταδρομικά συχνά θανατώνονταν: δύο Υδριώτικα μπρίκια κατέλαβαν ένα τουρκικό πλοίο φορτωμένο με πολύτιμο φορτίο, το οποίο μετέφερε αρκετούς επιβάτες. Μεταξύ αυτών ήταν ένας πρόσφατα έκπτωτος Σεΐχης-ουλ-Ισλάμ ή πατριάρχης των Ορθοδόξων Μουσουλμάνων, ο οποίος λέγεται ότι θα πήγαινε στη Μέκκα για προσκύνημα. Προσπαθούσε να αποτρέψει τα σκληρά αντίποινα που, στην Κωνσταντινούπολη ακολούθησαν τα νέα για τις σφαγές στην Πελοπόννησο.Αυτά  τον έφεραν σε δυσμενή θέση και οδήγησαν στην εξορία του.  Στο πλοίο επέβαιναν και πολλές άλλες τουρκικές οικογένειες. Ο Βρετανός ιστορικός της ελληνικής εξέγερσης, W. Alison Phillips, σημείωσε (άντληση από το Φίνλεϊ): Οι Υδριώτες τους δολοφόνησαν όλους εν ψυχρώ, αβοήθητους γέροντες, κυρίες σε τάξη, όμορφες σκλάβες και μικρά παιδιά σφαγιάστηκαν σαν βοοειδή. Ο σεβάσμιος γέροντας, του οποίου το έγκλημα ήταν περίσσεια ζήλου για λογαριασμό των Ελλήνων, αναγκάστηκε να δει την οικογένειά του αγανακτισμένη και δολοφονημένη μπροστά στα μάτια του. . .

Σφαγές Εβραίων 
Ο Στίβεν Μπάουμαν ισχυρίζεται ότι παρά το γεγονός ότι πολλοί Εβραίοι σκοτώθηκαν, δεν στοχοποιήθηκαν ιδιαίτερα: «Μια τέτοια τραγωδία φαίνεται να είναι περισσότερο μια παρενέργεια της σφαγής των Τούρκων της Τρίπολης, του τελευταίου οθωμανικού οχυρού στο Νότο όπου οι Εβραίοι είχαν καταφύγει εξαιτίας των μαχών, παρά μια συγκεκριμένη ενέργεια κατά των Εβραίων αυτή καθαυτή.»  Ωστόσο, στην περίπτωση του Βραχωρίου,  έσφαξαν πρώτα τον εβραϊκό πληθυσμό, ο οποίος στην Πελοπόννησο, ανεξαρτήτως, ουσιαστικά αποδεκατίστηκε, σε αντίθεση με αυτόν των σημαντικών εβραϊκών πληθυσμών του Αιγαίου, της Ηπείρου και άλλων περιοχών της Ελλάδας στις διάφορες συγκρούσεις μεταξύ Ελλήνων και Οθωμανών που ακολούθησαν αργότερα μέσα στον αιώνα. Πολλοί Εβραίοι στην Ελλάδα και σε όλη την Ευρώπη ήταν ωστόσο υποστηρικτές της ελληνικής εξέγερσης και πολλοί βοήθησαν την ελληνική υπόθεση. Μετά την ίδρυση του κράτους, ήρθαν πολλοί Εβραίοι μετανάστες από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, γεγονός που δείχνει ότι η Ελλάδα είναι ένα από τα πρώτα ευρωπαϊκά κράτη στον κόσμο που παρείχαν νομική ισότητα στους Εβραίους .

Περαιτέρω ανάγνωση 

 Στρατηγός Μακρυγιάννης, Ἀπομνημονεύματα, Αθήνα: 1907 (πρόλογος Γιάννης Βλαχογιάννης)
 Παρουλάκης, Πέτρος (2000). Ο Ελληνικός Πόλεμος της Ανεξαρτησίας. Ελληνικός Διεθνής Τύπος. ISBN 978-0-9590894-1-7.

Παραπομπές 
978-0-9590894-1-7 

Εκτελέσεις αιχμαλώτων πολέμου
Θηριωδίες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία
Θηριωδίες στην Ελλάδα
Ελληνική Επανάσταση του 1821
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις

Bιβλιογραφικές αναφορές 

Argenti, Philip P., ed. (1932). The Massacres of Chios Described in Contemporary Diplomatic Reports. London: John Lane the Bodley Head Ltd.
 Booras, Harris J. (1934). Hellenic Independence and America's Contribution to the Cause. Tuttle Co.
 Brewer, David (2001). The Greek War of Independence: the Struggle for Freedom from Ottoman Oppression and the Birth of the Modern Greek Nation. Overlook Press. ISBN 1-58567-172-X.
 Clare, Israel Smith (1876). The Centennial Universal History. Philadelphia: J. C. Mccurdy & Co.
 Cobham, Claude Delaval (1908). Exerpta Cypria. Cambridge University Press.
 Dakin, Douglas (1973). The Greek struggle for independence, 1821-1833. Batsford.
Finlay, George (1971) [1861]. H. F. Tozer (ed.). History of the Greek Revolution and the Reign of King Otho. London. ISBN 9780900834127.
Fisher, H. A. L. (1965). A History of Europe. London: Edward Arnold.
Fleming, Katherine Elizabeth (2007). Greece: a Jewish history. Princeton University Press.
Gordon, Thomas (2000) [1844]. History of the Greek Revolution. Vol. 1. London: Adamant Media Corporation.
Hellander, Paul D. (2008). Greece. Lonely Planet. ISBN 9781741046564.
Jelavich, Barbara (1983). History of the Balkans: Eighteenth and Nineteenth Centuries. New York, NY: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-27458-6.
Lacroix, Louis (1853). "Samothrace". Iles de la Grèce. Firmin-Didot.
Luke, Harry (1921). Cyprus under the Turks, 1571-1878. C. Hurst & Co. Publishers Ltd. ISBN 1-85065-072-1.
Mazower, Mark (2006). Salonica, City of Ghosts: Christians, Muslims and Jews, 1430-1950. Vintage.
Peacock, Herbert Leonard (1982). A History of Modern Europe (7th ed.). Heinemann Educational Publishers
Phillips, W. Alison (1897). The War of Greek Independence, 1821 to 1833. London.
St. Clair, William (1972). That Greece Might Still Be Free - The Philhellenes in the War of Independence. London: Oxford University Press. ISBN 0-19-215194-0.
Vasdravelis, John C. Vasdravellis (1968). The Greek Struggle for Independence: The Macedonians in the Revolution of 1821.