Επιχείρηση Νύχι του Αετού

Η Επιχείρηση Νύχι του Αετού (), γνωστή και ως Επιχείρηση Ταμπάς (περσικά : عملیات طبس ) στο Ιράν,   ήταν επιχείρηση των Ενόπλων Δυνάμεων των Ηνωμένων Πολιτειών που διατάχθηκε από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ προκειμένου να σώσει 52 μέλη του προσωπικού της πρεσβείας που κρατούνταν αιχμάλωτοι στην Πρεσβεία των Ηνωμένων Πολιτειών στην Τεχεράνη στις 24 Απριλίου 1980.

Η επιχείρηση, μία από τις πρώτες της Δύναμης Δέλτα (Delta Force), συνάντησε πολλά εμπόδια και αποτυχίες και στη συνέχεια ματαιώθηκε. Οκτώ ελικόπτερα στάλθηκαν στην πρώτη περιοχή σταδίου που ονομάζεται "Έρημος 1" (Desert One), αλλά μόνο πέντε έφτασαν σε επιχειρησιακή κατάσταση. Το ένα αντιμετώπισε υδραυλικά προβλήματα, ένα άλλο έπεσε σε αμμοθύελλα και το τρίτο έδειξε σημάδια ραγισμένης πτέρυγας του ρότορα. Κατά τη διάρκεια του επιχειρησιακού σχεδιασμού, αποφασίστηκε ότι η αποστολή να ματαιωθεί εάν λιγότερα από έξι ελικόπτερα παρέμεναν σε λειτουργία, παρά τα τέσσερα που ήταν απολύτως απαραίτητα. Σε μια κίνηση που εξακολουθεί να συζητείται στους στρατιωτικούς κύκλους, οι διοικητές πεδίου συμβούλεψαν τον Πρόεδρο Κάρτερ να ματαιώσει την αποστολή, κάτι που έκανε.

Καθώς οι αμερικανικές δυνάμεις προετοιμάζονταν να αποσυρθούν από το "Έρημος 1", ένα από τα εναπομείναντα ελικόπτερα συνετρίβη σε μεταγωγικό αεροσκάφος που περιείχε τόσο στρατιωτικούς όσο και καύσιμα. Η πυρκαγιά που προέκυψε κατέστρεψε και τα δύο αεροσκάφη και σκότωσε οκτώ στρατιώτες.

Στο πλαίσιο της Ιρανικής Επανάστασης, ο νέος ηγέτης του Ιράν, ο Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, δήλωσε ότι η αποστολή είχε σταματήσει από μια πράξη του Θεού ("άγγελοι του Θεού") που είχαν αποτρέψει την αποστολή των ΗΠΑ για να προστατεύσουν το Ιράν και την νέα ισλαμική του κυβέρνηση. Με τη σειρά του, ο Κάρτερ απέδωσε την ήττα του στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ το 1980 κυρίως στην αποτυχία του να εξασφαλίσει την απελευθέρωση των ομήρων. Τελικά, οι Αμερικανοί όμηροι αφέθηκαν ελεύθεροι λίγο μετά την ορκωμοσία του Ρόναλντ Ρίγκαν.

Κίνητρο για στρατιωτική επέμβαση 
Στις 4 Νοεμβρίου 1979, 52 Αμερικανοί διπλωμάτες και πολίτες πιάστηκαν όμηροι στην Πρεσβεία των Ηνωμένων Πολιτειών στην Τεχεράνη, στο Ιράν από μια ομάδα Ιρανών φοιτητών κολεγίου που ανήκαν στους Μουσουλμάνους Φοιτητές της Γραμμής του Ιμάμη, ένθερμους υποστηρικτές της Ιρανικής Επανάστασης. Ο Αμερικανός πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ χαρακτήρισε την ομηρεία πράξη "εκβιασμού" και τους ομήρους "θύματα τρομοκρατίας και αναρχίας"  αλλά στο Ιράν θεωρήθηκε ευρέως ως μια πράξη κατά των ΗΠΑ και της επιρροής τους στο Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των προσπαθειών τους να υπονομεύσουν την Ιρανική Επανάσταση και τη μακροχρόνια υποστήριξή του στον Σάχη του Ιράν, Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, ο οποίος ανατράπηκε το 1979.

Η κρίση είχε κορυφωθεί αφού οι διπλωματικές διαπραγματεύσεις απέτυχαν να εξασφαλίσουν την απελευθέρωση των ομήρων. Αντιμέτωπη με εκλογές και με λίγα στοιχεία από τις διαπραγματεύσεις, η κυβέρνηση Κάρτερ διέταξε το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να διακόψει τις διπλωματικές σχέσεις με το Ιράν στις 7 Απριλίου 1980.  Ο Υπουργός Εξωτερικών Σάιρους Βανς πίεσε τον σύμβουλο εθνικής ασφαλείας Ζμπίγκνιου Μπρζεζίνσκι για στρατιωτική λύση στην κρίση. 

Ο Βανς έφυγε από την Ουάσινγκτον την Πέμπτη 10 Απριλίου για διακοπές το Σαββατοκύριακο στη Φλόριντα. Την Παρασκευή 11 Απριλίου, ο Μπρεζίνσκι πραγματοποίησε μια προγραμματισμένη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας όπου επέμενε ότι είχε έρθει η ώρα να "αναληφθεί δράση", και ο Κάρτερ είπε ότι ήταν "ώρα να φέρουμε τους ομήρους μας στο σπίτι".  Κατά τη διάρκεια αυτής της συνεδρίασης του Συμβουλίου Ασφαλείας της 11ης Απριλίου, ο Κάρτερ επιβεβαίωσε ότι είχε εξουσιοδοτήσει την αποστολή. Ωστόσο, συνέχισε να ενθαρύνει τον σχεδιασμό μιας ταυτόχρονης τιμωρητικής αεροπορικής επιδρομής, αλλά τελικά αυτή απορρίφθηκε στις 23 Απριλίου, μία ημέρα πριν από την έναρξη της αποστολής. Η αποστολή διάσωσης είχε την κωδική ονομασία "Επιχείρηση Νύχι του Αετού".

Η επιχείρηση έλαβε χώρα εν μέσω διακοπής των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ του Ιράν και του δυτικού γείτονά του Ιράκ, συμπεριλαμβανομένων συχνών συνοριακών αψιμαχιών, εκκλήσεων του Χομεϊνί προς τους σιίτες του Ιράκ να εξεγερθούν εναντίον του κυβερνώντος Κόμματος Μπάαθ και τους ισχυρισμούς του για υποστήριξη του Ιράκ στους Άραβες και τους Κούρδους αυτονομιστές στο Ιράν. Σύμφωνα με μια ανάλυση της 11ης Απριλίου 1980 της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (CIA), "τα στοιχεία δείχνουν ότι το Ιράκ είχε πιθανώς σχεδιάσει να ξεκινήσει μια μεγάλη στρατιωτική κίνηση εναντίον του Ιράν με στόχο την ανατροπή του καθεστώτος Χομεϊνί" και είχε "επιδιώξει να εμπλακεί με το Κουβέιτ ώστε αυτό να ενεργήσει ως μεσαζόντας για την απόκτηση της έγκρισης και της υποστήριξης των Ηνωμένων Πολιτειών για την ιρακινή στρατιωτική δράση κατά του Ιράν." Ο Κάρτερ, ο οποίος έγραψε στο ημερολόγιό του στις 10 Απριλίου ότι "Οι Ιρανοί τρομοκράτες κάνουν κάθε είδους τρελές απειλές να σκοτώσουν τους Αμερικανούς ομήρους εάν εισβάλουν από το Ιράκ — το οποίο προσδιορίζουν ως αμερικανική μαριονέτα", μπορεί να επηρεάστηκε από τέτοιες αναφορές για να εγκρίνει μια αποστολή διάσωσης πριν από το ξέσπασμα ενός πιθανού πολέμου Ιράν-Ιράκ.

Σχεδιασμός και προετοιμασία 

Ο σχεδιασμός για μια πιθανή αποστολή διάσωσης ξεκίνησε στις 6 Νοεμβρίου, δύο ημέρες μετά τη σύλληψη των ομήρων.

Ο υποστράτηγος του στρατού Τζέιμς Βον διορίστηκε ως διοικητής της Κοινής Ομάδας Εργασίας και επρόκειτο να εδρεύει στο Ουάντι Κένα στην Αίγυπτο, αναφέροντας απευθείας στον Πρόεδρο. Με τη σειρά του, είχε δύο διοικητές πεδίου: τον συνταγματάρχη Τζέιμς Κάιλ ως διοικητή πεδίου για την αεροπορία και τον συνταγματάρχη του αμερικανικού στρατού Τσάρλι Μπέκγουιθ ως διοικητή πεδίου των δυνάμεων εδάφους.

Το φιλόδοξο σχέδιο επρόκειτο να βασιστεί στη χρήση στοιχείων και από τους τρεις κλάδους του στρατού των ΗΠΑ: στρατό, ναυτικό και αεροπορία. Η ιδέα βασίστηκε σε μια επιχείρηση κατά την οποία ελικόπτερα και αεροσκάφη C-130, ακολουθώντας διαφορετικές διαδρομές, θα συναντιόταν σε μια αλυκή (με την κωδική ονομασία "Έρημος 1") 320 χλμ. νοτιοανατολικά της Τεχεράνης. Εκεί τα ελικόπτερα θα ανεφοδιάζονταν με καύσιμα από τα C-130 και θα παραλάμβαναν τους μάχιμους στρατιώτες που είχαν πετάξει με τα μεταγωγικά C-130. Στη συνέχεια, τα ελικόπτερα θα τους μετέφεραν σε μια ορεινή τοποθεσία ("Έρημος 2") πιο κοντά στην Τεχεράνη από την οποία θα ξεκινούσε η πραγματική επιδρομή διάσωσης στην πόλη την επόμενη νύχτα. Η επιχείρηση επρόκειτο περαιτέρω να υποστηριχθεί από ομάδα της CIA εντός της χώρας. Με την ολοκλήρωση της επιδρομής, οι όμηροι επρόκειτο να μεταφερθούν σε ένα κατεχόμενο αεροδρόμιο της Τεχεράνης από το οποίο στη συνέχεια θα μεταφέρονταν στην Αίγυπτο. 

Στις 31 Μαρτίου, προβλέποντας την ανάγκη για στρατιωτική δράση, ένας επιθεωρητής μαχών της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ, ο Ταγματάρχης Τζον Κάρνεϊ μετέβει στο "Έρημος 1" από πράκτορες της CIA για μια μυστική έρευνα και αναγνώριση των προτεινόμενων περιοχών προσγείωσης για τα ελικόπτερα και τα C-130. Ο Κάρνεϊ επιθεώρησε με επιτυχία τον αεροδιάδρομο, τοποθέτησε τηλεχειριζόμενα υπέρυθρα φώτα και ένα στροβοσκόπιο για να περιγράψει ένα σχέδιο προσγείωσης για τους πιλότους. Πήρε επίσης δείγματα εδάφους για να καθορίσει τις φέρουσες ιδιότητες της επιφάνειας της ερήμου. Την εποχή της έρευνας, το αλάτινο επίπεδο έδαφους ήταν γεμάτο άμμο, αλλά τις επόμενες τρεις εβδομάδες ένα στρώμα σκόνης από άμμο το οποίο έφτανε βαθιά μέχρι τον αστράγαλο είχε εναποτεθεί από αμμοθύελλες.

Η παραστρατιωτική ομάδα του Τμήματος Ειδικών Δραστηριοτήτων της Τεχεράνης της CIA, με επικεφαλής τον συνταξιούχο αξιωματικό των Ειδικών Δυνάμεων του Στρατού των ΗΠΑ, Ρίτσαρντ Μέντοους, είχε δύο εργασίες: να λάβει πληροφορίες για τους ομήρους και τους χώρους της πρεσβείας  και να μεταφέρει την ομάδα διάσωσης από το Έρημος 2 στο χώρο της πρεσβείας με προκατασκευασμένα οχήματα.

Σημειώσεις

Παραπομπές

Βιβλιογραφία

Περαιτέρω ανάγνωση 
 
 
 Olausson, Lars, Lockheed Hercules Production List 1954–2005, Såtenäs, Sweden, annually, no ISBN.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 "The Desert One Debacle" – The Atlantic, May 2006
 Operation Eagle Claw: Pictorial overview
 Airman magazine – Archive of interviews with surviving participants
 The Holloway Report – The official DoD investigation into the incident
 Charles Cogan, "Desert One and Its Disorders", The Journal of Military History 67.1 (2003) 201–216

Στρατιωτικές επιχειρήσεις
Κωδικές ονομασίες