Μπεάτα Μαρία Κιτσίκη-Παναγοπούλου

Η Μπεάτα Μαρία Κιτσίκη-Παναγοπούλου (Αθήνα 27 Ιουνίου 1925, Παρίσι 27 Απριλίου 2023) είναι ομότιμη καθηγήτρια της Τέχνης και των Ανθρωπιστικών Σπουδών. Είναι μόνιμος κάτοικος ΗΠΑ από το 1947. Ήταν καθηγήτρια στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Χοσέ (SJSU), συνταξιοδοτηθείσα το 1988.

Το 1982 απονεμήθηκε στην Παναγοπούλου το ετήσιο βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Επίσης, το 1992 στις ΗΠΑ τιμήθηκε με το Βραβείο Axion της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης Επαγγελματιών της Καλιφόρνιας.

Πρώιμος βίος και εκπαίδευση 
Η Μπεάτα Κιτσίκη-Παναγοπούλου είναι κόρη και το μεγαλύτερο από τα τρία παιδιά του Νικολάου Κιτσίκη και της Μπεάτας Μερόπης Πετυχάκη, και γεννήθηκε στην Αθήνα. Ο Νικόλαος Κιτσίκης ήταν καθηγητής και πρύτανης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ) στην Αθήνα και είχε χρηματίσει γενικός διευθυντής Δημοσίων Έργων στην κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου, 1917-1920. Κατά τη γέννησή της, ο πατέρας της διατελούσε τεχνικός διευθυντής της βρετανικής εταιρείας MacAlpine και, μεταξύ άλλων έργων, είχε κατασκευάσει το λιμάνι του Ηρακλείου Κρήτης Η μητέρα, Μπεάτα Πετυχάκη, που γεννήθηκε στις 14 Ιουλίου 1907, ήταν κόρη του Εμμανούηλ Πετυχάκη, Κρητικού στην καταγωγή, ο οποίος δραστηριοποιούνταν επιχειρηματικά στην Αίγυπτο. Η Μπεάτα Πετυχάκη παντρεύτηκε τον Νικόλαο Κιτσίκη σε ηλικία δεκαέξι ετών και μετέβη στην Αθήνα, γενέτειρα της Παναγόπουλου. Η Παναγοπούλου μεγάλωσε σε διάφορα μέρη, στο κέντρο της Αθήνας, στο προάστιο της Εκάλης και τελικά στη συνοικία του Κολωνακίου. Τελείωσε το γυμνάσιο το 1943. Την επόμενη διετία σπούδασε αρχιτεκτονική στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) και αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τον Φεβρουάριο του 1947 η Παναγοπούλου εγκατέλειψε την Ελλάδα και μετέβη στις ΗΠΑ με υποτροφία στο Ανατολικό Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου του Σικάγου. Από το ίδιο πανεπιστήμιο, όπου αποφοίτησε, πήρε και τον μεταπτυχιακό της τίτλο ειδίκευσης (μάστερ) στην Ιστορία της Μεσαιωνικής Τέχνης με την εποπτεία του καθηγητή Ούλριχ Μίντελντορφ.

Απεβίωσε στις 27 Απριλίου 2023

Γάμος και οικογένεια 
Στο πανεπιστήμιο του Σικάγου γνώρισε τον μεταπτυχιακό φοιτητή Επαμεινώνδα Πέτρο Παναγόπουλο (Νώντας) που εκπονούσε τη διδακτορική διατριβή του. Στη συνέχεια παντρεύτηκαν και απέκτησαν δύο παιδιά. Η οικογένεια μετακόμισε αρχικά στο Ντιτρόιτ της πολιτείας του Μίσιγκαν, όπου ο Νώντας ανέλαβε τη διδασκαλία στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Ουέιν. Το 1956 η οικογένεια μεταφέρθηκε στο Σαν Χοσέ της Καλιφόρνιας, όπου ο Νώντας δίδαξε Αμερικανική Ιστορία στο πολιτειακό πανεπιστήμιο της πόλης. Κατά την περίοδο αυτή, η Μπεάτα με τον σύζυγό της, τον Νώντα, συνέγραψαν από κοινού την ενότητα για τον «Νεότερο πολιτισμό» στο κεφάλαιο «Ελλάς» στην Encyclopedia Americana (έκδοση 1958).

Σταδιοδρομία

Εκπαιδευτικός και διδάκτωρ 
Η Παναγοπούλου απέκτησε την πιστοποίηση για τη διδασκαλία Τέχνης και Γαλλικής γλώσσας και ξεκίνησε να διδάσκει στο γυμνάσιο του Φρέμοντ στην πόλη Σάνιβεϊλ, της κομητείας Σάντα Κλάρας. Το 1961 άρχισε να διδάσκει Ιστορία Τέχνης στο Κολέγιο Φούτχιλ. Το 1962 έγινε αποδεκτή στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ για να εκπονήσει διδακτορική διατριβή στο τομέα της Ιστορίας της Τέχνης, αλλά μεταπήδησε στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, στο Τμήμα της Ιστορίας της Τέχνης, το 1964. Με την ολοκλήρωση της διατριβής της στη Σορβόνη στο Παρίσι, πήρε τον διδακτορικό τίτλο το 1970. Εφεξής δίδαξε στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Χοσέ έως το 1988. Στη διάρκεια αυτής της περιόδου ανέλαβε καθηγήτρια (θέση Kress professor) στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα και παράλληλα διετέλεσε επί τριετία διευθύντρια της Γενναδείου Βιβλιοθήκης.

Στο Πανεπιστήμιο του Σαν Χοσέ έγινε καθηγήτρια στο νεωτεριστικό τετραετές πρόγραμμα υπό την επωνυμία «Νέο Κολέγιο», ένα πρόγραμμα σπουδών που βασιζόταν σε μικρά σεμινάρια που διερευνούσαν σημαντικά θέματα του νεότερου βίου. το ταξίδι της στην Κίνα το 1975  ήταν μια περιήγηση για εκπαιδευτικούς υπό την ηγεσία της κινεζικής κυβέρνησης και αποτελούσε μέρος των πρώιμων προσπαθειών του Μάο τσε Τουνγκ να επιδείξει την Κίνα στον κόσμο. Η Παναγοπούλου ενθουσιάστηκε, όπως αντανακλάται σε ένα άρθρο της στο περιοδικό Educator του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας του Λος Άντζελες (UCLA) το 1976 υπό τον τίτλο: «Περί της δημιουργικότητας στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας. Η προοπτική ενός ιστορικού της τέχνης», καθώς και στο περιεχόμενο των μαθημάτων της με αντικείμενο τις Γυναίκες και την Τέχνη στο πρόγραμμα Νέο Κολέγιο.

Η φραγκική μοναστική αρχιτεκτονική στην Ελλάδα 
Το 1979 δημοσιεύθηκε το βιβλίο της Παναγοπούλου Κιστερκιανές και Ελεημοσυνικές Μονές στη Μεσαιωνική Ελλάδα από τον εκδοτικό οίκο του Πανεπιστημίου του Σικάγου. Η εκδοτική σημείωση αναφωνούσε: «Πρόκειται για τη μοναδική πλήρη μελέτη των διαπρεπέστερων γοτθικών μονών που διασώζονται, τα οποία οικοδομήθηκαν κατά τη Φραγκοκρατία και την Ενετοκρατία στην Ελλαδα μετά την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης το 1204 μ.Χ.» (Walter Horn/ Βάλτερ Χορν,  Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Μπέρκλεϊ). Στο βιβλίο Κιστερκιανές και Ελεημοσυνικές Μονές στη Μεσαιωνική Ελλάδα.

Καθηγήτρια (Kress professor) και διευθύντρια της Γενναδείου Βιβλιοθήκης 
Το 1982 η Παναγοπούλου ανέλαβε καθηγητική θέση (Kress professor) στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα (ASCSA) και τον Ιούλιο του 1983 έγινε διευθύντρια της Γενναδείου Βιβλιοθήκης της Αμερικανικής Σχολής, ενός αποθετηρίου της ελληνικής ιστορίας, γραμματείας και τέχνης από την αρχαιότητα έως τη νεότερη εποχή, και τμήμα της Σχολής. Υπήρξε μια αξιοσημείωτη τοποθέτηση, καθώς η θέση του διευθυντή στη βιβλιοθήκη χήρευε από το 1977. Διετέλεσε διευθύντρια έως τον Ιούλιο του 1986.

Αρχιτεκτονική του βαλκανικού τουρκο-μπαρόκ 
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και τις αρχές της δεκαετίας του 1980 η Παναγοπούλου διεξήγαγε την έρευνά της αλλά και συγχώνευσε αποσπασματικές μελέτες που αφορούσαν συγκεκριμένα μεγάλα αρχοντικά που οικοδομήθηκαν στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια στο διάστημα 1700-1900. Η έρευνά της ανέδειξε ως μια αναδυόμενη τάξη τους ιδιοκτήτες αυτών των αρχοντικών, οι οποίοι ήταν έμποροι δραστηριοποιούμενοι σε προϊόντα, όπως το δέρμα, το κερί και τα υφάσματα, τα οποία πουλούσαν από την Οθωμανική αυτοκρατορία στις επικερδείς ευρωπαϊκές αγορές, στη Μαδρίτη, τη Βιένη και τη Βενετία. Αναχωρούσαν κατά τις αρχές της άνοιξης και επέστρεφαν στον τόπο τους όταν ξεκινούσε ο χειμώνας. Με το πέρασμα του χρόνου πλούτισαν και έκτισαν οικίες χρησιμοποιώντας περιοδεύοντες μαστόρους κυρίως από την Ήπειρο και τη Δυτική Μακεδονία.

Βραβεύσεις 
Το 1982 απονεμήθηκε στην Παναγοπούλου το ετήσιο βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Επίσης, το 1992 στις ΗΠΑ τιμήθηκε με το βραβείο Axion της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης Επαγγελματιών της Καλιφόρνιας.

Δημοσιεύσεις 

 Panagopoulos, Beata Kitsikis, Cistercian and Mendicant Monasteries in Medieval Greece, University of Chicago Press, 1979. ISBN 0-226-64544-4, World Cat.org 4495918
 Panagopoulos, Beata Kitsikis,  "“Death at the Firing Squad”: Women in the Resistance and the Holocaust, The Voices of Witnesses", ed. Vera Laska, Contributions in Women’s Studies, no.37, Greenwood Press, Westport Connecticut, 1983
 Panagopoulos, E.P. and Beata Maria Panagopoulos, "Greece: Modern Culture (section 8)", Encyclopedia Americana, New York: Americana Corporation, Volume 13 (1958) Goethe-HAW, σελ. 418e
 Panagopoulos, Beata Kitsikis, "On Creativity In The People’s Republic of China", UCLA Educator, Graduate School of Education, vol. 18, no. 2 (Spring 1976), σελ. 29–35
 Μπεάτα  Κιτσίκη Παναγοπούλου, «Οι γυναίκες ζωγράφοι στην Αμερική», Ζυγός, 22-23 (Σεπτ.-Δεκ. 1976), 105-108
 Μπεάτα  Κιτσίκη Παναγοπούλου, «Κεραμικά της Σιμόν Κωστοπούλου, Ζυγός, Νοέμ.-Δεκ. 1983, 63-65.
 Panagopoulos, Beata Maria, "The Aghia Sophia Church In Oakland", Αρχιτεκτονική. A periodical of Architecture and Art published in Greece in Greek, English and German Languages, vol. 7, no. 41 (Oct. 1963), pp. xviii-xxi
 Panagopoulos, Beata, Kitsikis, "Some Venetian Churches in Crete", Estratto Arte Veneta, Annata XXX (1976)
 Panagopoulos, Beata Kitsikis, "Medieval Architecture In Greece: Western Monastic Orders in the Latin States Formed On Byzantine Territory", αρχικά Actes Du XVe Congres International D’Etudes Byzantines Athenes, 1976 II, Art et Archeologie, 1981
 Μπεάτα  Κιτσίκη Παναγοπούλου, Δυτικός μοναχισμός στην Πελοπόννησο: Κιστερκιανοί, Φραγκισκανοί, Δομινικανοί, τον 13ο και 14ο Αιώνα,  ΕΙΕ- Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών, Διεθνή Συμπόσια 14,  Αθήνα 2004, αδημοσίευτο.

Παραπομπές 

Έλληνες ακαδημαϊκοί