Κρίση του Λιβάνου (1958)

Η κρίση του Λιβάνου του 1958 (επίσης γνωστή ως Λιβανέζικος Εμφύλιος Πόλεμος του 1958) ήταν πολιτική κρίση στον Λίβανο που προκλήθηκε από πολιτικές και θρησκευτικές εντάσεις στη χώρα που περιελάμβαναν την στρατιωτική επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών. Η παρέμβαση διήρκεσε περίπου τρεις μήνες έως ότου ο Πρόεδρος Καμίλ Σαμούν, ο οποίος είχε ζητήσει τη βοήθεια, ολοκλήρωσε τη θητεία του ως πρόεδρος του Λιβάνου. Αμερικανικές και λιβανικές κυβερνητικές δυνάμεις κατέλαβαν με επιτυχία το λιμάνι της Βηρυτού και το διεθνές αεροδρόμιο της Βηρυτού. Με το πέρας της κρίσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες αποχώρησαν.

Ιστορικό

Αραβικός Ψυχρός Πόλεμος 
Μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου το 1945, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση ήταν οι δύο μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις. Δύο χρόνια αργότερα, ανακοινώθηκε το Δόγμα Τρούμαν, με στόχο τον περιορισμό της εξάπλωσης του κομμουνισμού και της Σοβιετικής Ένωσης.   Ο Ψυχρός Πόλεμος θεωρείται γενικά ότι ξεκίνησε περίπου αυτή την εποχή.  Καθώς ο κόσμος χωρίστηκε στο Ανατολικό (κομμουνιστικό) και στο Δυτικό (καπιταλιστικό) Μπλοκ, εμφανίστηκε μία μάχη για ιδεολογική γεωπολιτική υπεροχή μεταξύ των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ. Ένας από τους τρόπους που εκδηλώθηκε ήταν μέσω των πολέμων πληρεξουσίων σε διάφορες παγκόσμιες περιοχές. Μία από αυτές τις περιοχές ήταν η Μέση Ανατολή, όπου έλαβε χώρα ο Αραβικός Ψυχρός Πόλεμος.  Μετά την κρίση του κρίση του Σουέζ το 1956, παρατηρήθηκε αύξηση της εχθρότητας των Αράβων προς τις Ηνωμένες Πολιτείες καθώς και μία αυξημένη σοβιετική επιρροή στην Αίγυπτο και τη Συρία. Η κρίση ενθάρρυνε επίσης τον  παναραβισμό και αύξησε τη δημοτικότητα και την επιρροή του Προέδρου της ΑιγύπτουΓκαμάλ Άμπντελ Νάσερ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες φοβήθηκαν ότι η περιοχή ήταν επιρρεπής στην εξάπλωση του κομμουνισμού. 

Το Δόγμα Αϊζενχάουερ ανακοινώθηκε από τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Ντουάιτ Αϊζενχάουερ τον Ιανουάριο του 1957. Υποσχέθηκε αμερικανική οικονομική και στρατιωτική βοήθεια για να αποτρέψει την εξάπλωση του κομμουνισμού στη Μέση Ανατολή.  Το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών ενέκρινε το δόγμα στις 7 Μαρτίου και υπογράφηκε σε νόμο στις 9 Μαρτίου. Ο Τζέιμς Π. Ρίτσαρντς άρχισε να περιοδεύει στη Μέση Ανατολή και ο Κοινός Αρχηγός του Επιτελείου και η Ευρωπαϊκή Διοίκηση των Ηνωμένων Πολιτειών άρχισαν να κάνουν σχέδια για επέμβαση στην περιοχή. Το σχέδιό τους επικεντρώθηκε γύρω από τον 6ο Στόλο των Ηνωμένων Πολιτειών, που σταθμεύει στη Μεσόγειο Θάλασσα, τη Δύναμη της Μέσης Ανατολής και αρκετές μονάδες της Πολεμικής Αεροπορίας. Επίσης 11.000 στρατιώτες ετοιμάστηκαν για μάχη στην περιοχή.  Ενώ το δόγμα δεν επικαλέστηκε ποτέ επίσημα, οι ΗΠΑ υποστήριξαν τον Χουσεΐν της Ιορδανίας το 1957 ενάντια σε μια υποτιθέμενη απόπειρα πραξικοπήματος και κινήθηκαν για να αποτρέψουν την εξάπλωση του κομμουνισμού στη Συρία.

Η κατάσταση στον Λίβανο 
Η διαίρεση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δημιούργησε τη σημερινή Συρία και τον Λίβανο υπό την Εντολή για τη Συρία και τον Λίβανο το 1923.  Ο Λίβανος έγινε εντελώς ανεξάρτητο έθνος στις 22 Νοεμβρίου 1943 όταν έληξε επίσημα η γαλλική εντολή.  Γύρω στην εποχή της ανεξαρτησίας, συμφωνήθηκε το Εθνικό Σύμφωνο που όριζε ότι, μεταξύ άλλων, ο Λίβανος επρόκειτο να είναι ένα εντελώς ανεξάρτητο κυρίαρχο κράτος. Οι Χριστιανοί έπρεπε να παραιτηθούν από την αναζήτηση ξένης προστασίας ή από την προσπάθεια να θέσουν τον Λίβανο υπό ξένο έλεγχο ή επιρροή. Σε αντάλλαγμα, οι μουσουλμάνοι έπρεπε να παραιτηθούν από κάθε προσπάθεια να φέρουν τον Λίβανο σε οποιαδήποτε πολιτική ένωση με τη Συρία ή στο σχηματισμό οποιασδήποτε Αραβικής Ένωσης. Το Σύμφωνο σηματοδότησε έναν συμβιβασμό μεταξύ πολλών θρησκευτικών αιρέσεων που ζούσαν στη χώρα—δηλαδή Μαρωνιτών Χριστιανών, Σουνιτών Μουσουλμάνων, Σιιτών Μουσουλμάνων, Ελλήνων Ορθοδόξων Χριστιανών, Ελλήνων Καθολικών Χριστιανών και Δρούζων. 

Ο Καμίλ Σαμούν εξελέγη δεύτερος Πρόεδρος του Λιβάνου στις προεδρικές εκλογές το 1952, αντικαθιστώντας την Μπεχαρά Ελ Χούρι. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, χαρακτηρισμένες ως αρκετά ανοιχτά αντικομμουνιστές, θεωρούσαν τον Σαμούν ως σίγουρο φίλο.  Το 1957, λίγο μετά την ανακοίνωση του Δόγματος Αϊζενχάουερ - το οποίο το καθεστώς του Σαμούν ήταν η μόνη αραβική κυβέρνηση που υποστήριξε ανοιχτά χωρίς επιφύλαξη - οι Ηνωμένες Πολιτείες ανησυχούσαν ότι οι κοινοβουλευτικές εκλογές που είχαν προγραμματιστεί για τον Ιούνιο θα οδηγούσαν στην εκλογή ενός κοινοβούλιο που θα ήταν εχθρικό προς τις ΗΠΑ. Πολλοί μουσουλμάνοι στο έθνος υποστήριξαν τον Νάσερ και την Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία. Ο Καμάλ Τζουμπλάτ και ο Ρασίντ Καράμι, οι Δρούζοι και οι Σουνίτες ηγέτες, αντίστοιχα, καταδίκασαν την υποστήριξη του Σαμούν στο δόγμα ως παραβίαση του Εθνικού Συμφώνου. Οι προσπάθειες των ΗΠΑ να επηρεάσουν τις εκλογές περιελάμβαναν την έγκριση της αποστολής στρατιωτικής ή οικονομικής βοήθειας 12,7 εκατομμυρίων δολαρίων και την αποστολή στελέχων της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών στην περιοχή, οι οποίοι παρείχαν συνεισφορές στην εκστρατεία, απέναντι σε φιλοδυτικούς πολιτικούς.  Στα τέλη Μαΐου του 1957, τα στρατεύματα υπέρ του Σαμούν σκότωσαν επτά και τραυμάτισαν εβδομήντα τρεις διαδηλωτές στη Βηρυτό και τον επόμενο μήνα οι ηγέτες της αντιπολίτευσης υποστήριξαν ότι ο Σαμούν "είχε αγοράσει τόσες πολλές ψήφους και είχε καταστρέψει τόσες πολλές περιφέρειες που η ψηφοφορία δεν θα είχε νόημα". Οι εκλογές ήταν μια αμερικανική επιτυχία, καθώς 53 στους 66 βουλευτές υποστήριξαν τον Σαμούν. Οι ΗΠΑ συνέχισαν να παρέχουν βοήθεια στον Σαμούν, φοβούμενοι την επιρροή της Σοβιετικής Ένωσης και της Ηνωμένης Αραβικής Δημοκρατίας στην περιοχή. Οι αντίπαλοι του Σαμούν υποστήριξαν ότι οι εκλογές ήταν άκυρες και έπρεπε να διεξαχθούν εκ νέου. 

Στις 8 Μαΐου 1958, ένας Λιβανέζος δημοσιογράφος, ο Νασίμπ αλ Μετνί, δολοφονήθηκε στο γραφείο του στη Βηρυτό.  Μετά από αυτό το περιστατικό σημειώθηκαν έντονες διαδηλώσεις στη Βηρυτό και στην Τρίπολη. 

Το 1958, ο Καμίλ Σαμούν ήταν στον έκτο και τελευταίο χρόνο της θητείας του ως Προέδρου του Λιβάνου.

Αυξανόμενες εντάσεις 
Την 1η Φεβρουαρίου 1958, η Συρία και η Αίγυπτος ενώθηκαν, σχημάτισαν την Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία.   Οι ΗΠΑ φοβήθηκαν αρχικά ότι το νέο έθνος θα γινόταν η κυρίαρχη δύναμη στη Μέση Ανατολή, αλλά το αναγνώρισαν στις 25 Φεβρουαρίου αφού αποφάσισαν ότι το Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία θα μπορούσε να είναι επωφελές για την ανάσχεση της εξάπλωσης του κομμουνισμού και τη συγκράτηση του Νάσερ.  Ο Σαμούν και ο Σαρλ Μαλίκ ανησύχησαν ότι ο κίνδυνος ανατροπής στον Λίβανο από την ΗΑΔ  ήταν άμεσος και ζήτησαν αμερικανική βοήθεια. 

Οι εντάσεις αυξάνονταν στον Λίβανο στις αρχές του 1958. Αν και η θητεία του Σαμούν θα είχε λήξει στις 23 Σεπτεμβρίου 1958, σκόπευε να θέσει εκ νέου υποψηφιότητα για πρόεδρος, κάτι που δεν επιτρεπόταν στο Σύνταγμα του Λιβάνου, και ζήτησε την αμερικανική υποστήριξη στην προσπάθειά του.   Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες φοβούνταν ότι ένα κίνημα κατά του Σαμούν θα μπορούσε να βλάψει τα συμφέροντά τους στην περιοχή, ήταν απρόθυμες να αποσύρουν την υποστήριξή του, καθώς ο Φουάντ Σεχάμπ, ο αρχηγός του επιτελείου του Λιβανικού Στρατού, ήταν ο πιο πιθανός για να διαδεχθεί τον Σαμούν. Ο Ρόμπερτ ΜακΚλίντοκ, Αμερικανός πρεσβευτής στον Λίβανο, περιέγραψε τον Σεχάμπ ως ένα ουδέτερο όσπριο που θα απαιτούσε προσεκτικό κλάδεμα για να αναπτυχθεί προς τη σωστή κατεύθυνση.  Ως αποτέλεσμα, οι ΗΠΑ δεν υποστήριξαν επίσημα την προσπάθεια του Σαμούν. 

Οι διαμαρτυρίες από διάφορες ομάδες -κυρίως Σουνίτες και Δρούζοι- ξεκίνησαν τον Φεβρουάριο κατά του Σαμούν, ο οποίος είχε επίσης ευθυγραμμιστεί υπέρ των ΗΠΑ και της Βρετανίας, ενέργειες που οι διαδηλωτές θεωρούσαν παραβιάσεις του Εθνικού Συμφώνου.  Οι διαδηλώτες διαμαρτυρήθηκαν επίσης ότι ο Σαμούν δεν είχε επιτρέψει στον Λίβανο να ενταχθεί στην ΗΑΔ.  Οι διαδηλωτές ένιωσαν ότι ο Σαμούν δεν ήταν διατεθειμένος να τροποποιήσει την εξωτερική του πολιτική εκτός και αν αναγκαζόταν.  Οι εντάσεις μεταξύ Μαρωνιτών Χριστιανών και Αράβων Μουσουλμάνων συνέχισαν να αυξάνονται μετά τη δολοφονία του Νασίμπ αλ Μετνί στις 8 Μαΐου. Ο Μετνί ήταν ο συντάκτης της Al Telegraf και είχε ασκήσει κριτική στην κυριαρχία του Σαμούν.    Οι μάχες ξέσπασαν στους δρόμους της Βηρυτού καθώς ένας μουσουλμανικός όχλος έκαψε τη βιβλιοθήκη της Υπηρεσίας Πληροφοριών των ΗΠΑ. Αυξημένες εντάσεις υπήρχαν σε όλη τη χώρα, συμπεριλαμβανομένης της κοιλάδας Μπεκάα, όπου σιίτες μαχητές λάμβαναν όπλα από τη Συρία.  Οι New York Times χρονολόγησαν την έναρξη μιας επίσημης ένοπλης εξέγερσης στις 10 Μαΐου 1958.  Ο Σαμούν ζήτησε αμερικανική στρατιωτική επέμβαση στις αρχές Μαΐου ενάντια στην απειλή για την εξουσία του υπό το Δόγμα Αϊζενχάουερ, αν και ο ΜακΚλίντοκ σημείωσε ότι υπήρχε απουσία απροκάλυπτης κομμουνιστικής επιθετικότητας. 

Ο Νάσερ, άρχισε να καλεί δημόσια για αραβική ενότητα. Διάφορα έθνη, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, κατηγόρησαν τις ενέργειες του Νάσερ για την αύξηση της σεχταριστικής αναταραχής και η λιβανική κυβέρνηση υπέβαλε επίσημη καταγγελία στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών στις 22 Μαΐου 1958, κατηγορώντας τον για ανάμειξη στις υποθέσεις του έθνους.  Το ΣΑΗΕ εξέδωσε ψήφισμα στις 11 Ιουνίου 1958 που συνιστούσε την αποστολή μιας ομάδας στον Λίβανο για να διασφαλιστεί ότι δεν θα υπάρξει παράνομη διείσδυση προσωπικού ή προμήθεια όπλων ή άλλου υλικού πέρα από τα σύνορα του Λιβάνου. Μια «ομάδα των τριών» — Galo Plaza, Rajeshwar Dayal και Odd Bull — Νταγκ Χάμαρσκελντ, ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, και μέλη του Οργανισμού Εποπτείας Εκεχειρίας των Ηνωμένων Εθνών εστάλησαν σύντομα στον Λίβανο για να σχηματίσουν την Ομάδα Παρατήρησης των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο.

Επιχείρηση Μπλε Νυχτερίδα 

Ο Αϊζενχάουερ απάντησε εξουσιοδοτώντας την Επιχείρηση Μπλε Νυχτερίδα στις 15 Ιουλίου 1958, στην πρώτη εφαρμογή του Δόγματος Αϊζενχάουερ στην οποία οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι θα παρέμβουν για να προστατεύσουν καθεστώτα που θεωρούσαν ότι απειλούνταν από τον διεθνή κομμουνισμό. Στόχος της επιχείρησης ήταν να ενισχυθεί η φιλοδυτική λιβανική κυβέρνηση του Σαμούν από την εσωτερική αντιπολίτευση και τις απειλές από τη Συρία και την Αίγυπτο. Το σχέδιο ήταν να καταληφθεί και να ασφαλιστεί το Διεθνές Αεροδρόμιο της Βηρυτού, λίγα μίλια νότια της πόλης, και στη συνέχεια να ασφαλιστεί το λιμάνι της Βηρυτού και οι προσεγγίσεις προς την πόλη.

Η δομή διοίκησης για την Επιχείρηση Μπλε Νυχτερίδα ήταν η εξής: η διοίκηση του Αϊζενχάουερ σε στρατηγικό επίπεδο. Η Ειδική Διοίκηση της Μέσης Ανατολής (SPECCOMME, μία «διπλή αρμοδιότητα» για τον Ανώτατο Διοικητή, των Ναυτικών Δυνάμεων των ΗΠΑ, τον Ανατολικό Ατλαντικό και τη Μεσόγειο) σε επιχειρησιακό επίπεδο, ο 6ο Στόλος των Ηνωμένων Πολιτειών, με τα αεροπλανοφόρα USS Saratoga, USS Essex και USS Σφήκα, τα καταδρομικά USS Des Moines και USS Boston, και δύο μοίρες αντιτορπιλικών, συμπεριλαμβανομένου των USS Leary, USS Vesole και USS William M. Wood. Στα τέλη Ιουνίου, το Essex και το Boston αγκυροβολήσαν στον Πειραιά, στην Ελλάδα, ενώ το Des Moines, ήταν στο Villefranche-sur-Mer, στη Γαλλία.  Οι χερσαίες δυνάμεις περιλάμβαναν τη 2η Προσωρινή Πεζοναυτική Δύναμη (Task Force 62) και την Ομάδα Κρούσης 201 του Στρατού των Ηνωμένων Πολιτειών σε τακτικό επίπεδο.  Καθένα από αυτά τα τρία στοιχεία επηρέασε το Επιχειρησιακό Σχέδιο 215-58 και την εκτέλεσή του.

Στην επιχείρηση συμμετείχαν περισσότεροι από 14.000 άνδρες, μεταξύ των οποίων 8.509 μέλη του αμερικανικού στρατού, ένα σώμα από την 1η Αερομεταφερόμενη Ομάδα Μάχης, η 187η μονάδα Πεζικού από την 24η Μεραρχία Πεζικού και 5.670 αξιωματικούς και άνδρες του Σώματος Πεζοναυτών των Ηνωμένων Πολιτειών. Το 2ο τάγμα και το 8ο των πεζοναύτων έφτασε στις 16 Ιουλίου μετά από 54ωρη αερομεταφορά από το Τσέρι Πόιντ της Βόρειας Καρολίνας.  Υποστηρίχθηκαν από στόλο 70 πλοίων και 40.000 ναυτών.  Στις 16 Ιουλίου 1958, ο ναύαρχος Τζέιμς Χολογουέι, καθώς και οι ανώτατοι επικεφαλής των δυνάμεων, πέταξαν από το Λονδίνο στο αεροδρόμιο της Βηρυτού και επιβιβάστηκαν στο USS Taconic από τοοποίο διέταξαν το υπόλοιπο της επιχείρησης.  Οι ΗΠΑ απέσυραν τις δυνάμεις τους στις 25 Οκτωβρίου 1958.

Ο Αϊζενχάουερ έστειλε τον διπλωμάτη Ρόμπερτ Ντάνιελ Μέρφι στον Λίβανο ως προσωπικό του εκπρόσωπο. Ο Μέρφι έπαιξε σημαντικό ρόλο στο να πείσει και τις δύο πλευρές της σύγκρουσης να καταλήξουν σε συμβιβασμό εκλέγοντας τον μετριοπαθή χριστιανό στρατηγό Φουάντ Σεχάμπ ως νέο πρόεδρο, αλλά επιτρέποντας στον Σαμούν να συνεχίσει στην εξουσία μέχρι το τέλος της θητείας του, στις 22 Σεπτεμβρίου.

Ο πρωθυπουργός του Λιβάνου Ρασίντ Καράμι σχημάτισε κυβέρνηση εθνικής συμφιλίωσης μετά το τέλος της κρίσης του 1958.

Δείτε επίσης 
 Λιβανέζικος Εμφύλιος Πόλεμος
 1982 Πόλεμος του Λιβάνου
 Εξωτερικές παρεμβάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών
 Συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών στην αλλαγή καθεστώτων

Παραπομπές

Βιβλιογραφία

Περαιτέρω ανάγνωση

Βιβλία και μελέτες 
 Alin, Erika G. The United States and the Libanon Crisis 1958, American Intervention in the Middle East, 1994.
 Brands, HW Into the Labyrinth: The United States and the Middle East, 1945-1993 (1994) απόσπασμα σελ. 72–80.
 Gendzier, Irene L. Notes from the Minefield: United States Intervention in Lebanon and the Middle East 1945–1958, 1997
 Korbani, Agnes G. Παρέμβαση των ΗΠΑ στο Λίβανο, 1958–1982: προεδρική λήψη αποφάσεων, 1991.
 Schulimson, Jack. Πεζοναύτες στον Λίβανο 1958, Ιστορικός Κλάδος, Μεραρχία G-3, Αρχηγείο, Σώμα Πεζοναυτών των ΗΠΑ, Ουάσιγκτον, Τμήμα Ναυτικού, Σώμα Πεζοναυτών Ηνωμένων Πολιτειών, 1966, 60 σ.
 Ράιτ, Κουίνσι. «Η επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στον Λίβανο». American Journal of International Law 53.1 (1959): 112–125.
 Γιακούμπ, Σαλίμ. Containing Arab Nationalism, The Eisenhower Doctrine and the Middle East, 2003.

Eξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Παγκόσμια ασφάλεια – Επιχείρηση Blue Bat
 Rapid Deployment Logistics: Lebanon, 1958 Archived  

Διαμεσολαβητικοί πόλεμοι
Ιστορία του Λιβάνου