Πρωθυπουργός της Σουηδίας

Ο Πρωθυπουργός της Σουηδίας είναι ο αρχηγός της κυβέρνησης της χώρας. Πριν τη δημιουργία του αξιώματος αυτού, την εκτελεστική εξουσία την είχε ο αρχηγός του κράτους, ο Βασιλιάς. 

Από τις 18 Οκτωβρίου 2022 το αξίωμα κατέχει ο Ουλφ Κρίστερσον, αρχηγός του Κόμματος Μετριοπαθών. Ο Κρίστερσον διαδέχθηκε τη Μαγκνταλένα Άντερσον, την πρώτη γυναίκα πρωθυπουργό στην ιστορία της Σουηδίας.

Ιστορία του θεσμού 
Το αξίωμα αυτό δημιουργήθηκε πρώτη φορά στις 20 Μαρτίου 1876 με αρχικό κάτοχο τον Λουίς Γκέρχαρντ ντε Γκέερ.

Πριν τη δημιουργία του θεσμού του πρωθυπουργού, η Σουηδία δεν είχε ξεχωριστό αρχηγό κυβέρνησης από τον Βασιλιά. Όμως μέχρι το 1876 το ισχυρότερο μέλος του Ανακτοβουλίου (Συμβουλίου του Βασιλείου) ήταν ο πρόεδρός του, ο Λόρδος Ύπατος Καγκελάριος. Ο ρόλος του ήταν παρόμοιος με αυτόν του αρχηγού κυβέρνησης.

Κατά την περίοδο 1718-1772, τη λεγόμενη Εποχή της Ελευθερίας, οι εξουσίες του Μονάρχη μειώθηκαν σημαντικά και ο πρόεδρος του Συμβουλίου έγινε η πιο ισχυρή προσωπικότητα στην πολιτική σκηνή της Σουηδίας.

Με την υιοθέτηση του όρου κυβέρνηση το 1809, δημιουργήθηκαν δύο αξιώματα, του υπουργού της δικαιοσύνης και των εξωτερικών υποθέσεων. Με τη δημιουργία του αξιώματος του πρωθυπουργού οι ρόλοι αυτοί υποβιβάστηκαν σε υπουργός δικαιοσύνης και υπουργός εξωτερικών αντίστοιχα.

Μετά το 1917 δεν ήταν πλέον δυνατό ο Βασιλιάς να διορίζει τον πρωθυπουργό και το υπουργικό συμβούλιο κατά τη διακριτική του ευχέρεια παρά τη θέληση του Riksdag, αλλά με βάση την κοινοβουλευτική δύναμη του κυβερνητικού συνασπισμού. Με την πάροδο του χρόνου οι υπουργοί έφτασαν να κυβερνούν de facto και να απολαμβάνουν ένα μέρος των βασιλικών προνομίων. Ωστόσο, ο όρος που χρησιμοποιήθηκε για την κυβέρνηση εκείνη την περίοδο είναι Βασιλική Μεγαλειότητα. 

Μέχρι το 1974 η εκτελεστική εξουσία ασκούνταν μέσω του Βασιλιά. Η συνταγματική μεταρρύθμιση απογύμνωσε τη μοναρχία από πολλές εξουσίες, δίνοντας το δικαίωμα στην κυβέρνηση να ενεργεί χωρίς πολιτικές που προέρχονταν από το Στέμμα.

Το νεαρότερο πρόσωπο που έγινε πρωθυπουργός στη σουηδική ιστορία ήταν ο Ρόμπερτ Θεμπτάντερ, ο οποίος ανέλαβε πρωθυπουργός σε ηλικία 40 ετών και 92 ημερών. Έγινε επίσης ο νεότερος σε ηλικία πρώην πρωθυπουργός που απεβίωσε. Ο Περ Άλμπιν Χάνσον απεβίωσε εν ενεργεία στις 6 Οκτωβρίου 1946, όπως και ο δολοφονηθείς Ούλοφ Πάλμε, στις 28 Φεβρουαρίου 1986.

Διορισμός 
Για να διοριστεί ένας πρωθυπουργός, ο πρόεδρος του Riksdag πραγματοποιεί διαβουλεύσεις μεταξύ των αρχηγών όλων των κομμάτων και προτείνει ένα υποψήφιο για έγκριση από το Riksdag, o οποίος έχει βάση τις περισσότερες έδρες στο κοινοβούλιο όσο και ο κυβερνητικός συνασπισμός.

Στη συνέχεια ο προτεινόμενος υποψήφιος εκλέγεται μέσω αρνητικού κοινοβουλευτισμού. Δηλαδή στην πράξη αυτό σημαίνει ότι αν τα «όχι» είναι λιγότερα από 175 ανεξάρτητα από τα «ναι» και τις «αποχές». Αυτό περιγράφεται ως «ανεκτό» για να διοριστεί κάποιος στην πρωθυπουργία.

Για να διοριστεί κάποιος πρωθυπουργός επίσημα πραγματοποιείται ένα συμβούλιο στο παλάτι μεταξύ του Βασιλιά και της κυβέρνησης και του προέδρου του κοινοβουλίου υπό την προεδρία του Βασιλιά. Εκεί ο πρόεδρος του κοινοβουλίου κάνει ένα απολογισμό στον Βασιλιά της διαδικασίας. Στη συνέχεια ο Βασιλιάς ανακοινώνει με Βασιλικό Διάταγμα ότι έχει γίνει η αλλαγή κυβέρνησης, οριστικοποιώντας έτσι τον διορισμό του νέου πρωθυπουργού και της κυβέρνησής του.

Παραίτηση 
Κάθε φορά όπου παραιτείται ο πρωθυπουργός αυτόματα παραιτείται και η κυβέρνηση, όμως ο πρόεδρος του κοινοβουλίου ζητάει από τον πρωθυπουργό να διατηρήσει την κυβέρνηση του ως υπηρεσιακή κυβέρνηση έως ότου αναλάβει καθήκοντα η νέα κυβέρνηση. Με εξαίρεση τον πρωθυπουργό οι υπουργοί δεν χρειάζονται έγκριση από το κοινοβούλιο αλλά μπορούν να εξαναγκαστούν σε παραίτηση μόνο με πρόταση μομφής.

Κατάλογος πρωθυπουργών

Πρωθυπουργοί υπό την ένωση Σουηδίας-Νορβηγίας (1876-1905)

Πρωθυπουργοί υπό το βασίλειο της Σουηδίας (1905-σήμερα)

Χρονογραμμή από το 1936

Παραπομπές 

 
Πρωθυπουργος
Σουηδια