Μάριαν Άντερσον

Η Μάριαν Άντερσον (, 27 Φεβρουαρίου 18978 Απριλίου 1993) ήταν Αφροαμερικανίδα κοντράλτο. Το ρεπερτόριό της περιελάμβανε οπερατικά έργα, κύκλους τραγουδιών της λόγιας δυτικής μουσικής, αλλά και λαϊκά αφροαμερικανικά τραγούδια. Τραγούδησε συνοδεία κορυφαίων ορχηστρών εμφανιζόμενη σε σπουδαίους συναυλιακούς χώρους στις ΗΠΑ και την Ευρώπη από το 1925 ως το 1965.

Η Άντερσον υπήρξε σύμβολο του αγώνα για την κατάρριψη των φυλετικών διακρίσεων στις ΗΠΑ κατά τα μέσα του εικοστού αιώνα. Το 1939, η συντηρητική οργάνωση «Κόρες της Αμερικανικής Επανάστασης» (Daughters of the American Revolution) απαγόρευσαν στην Άντερσον να τραγουδήσει για μεικτό κοινό μαύρων και λευκών στην Ουάσιγκτον. Μετά το συμβάν αυτό, η κοντράλτο απέκτησε διεθνή φήμη ασυνήθιστη για μουσικό της λόγιας δυτικής μουσικής. Εν τέλει, έπειτα από παρέμβαση της Πρώτης Κυρίας των ΗΠΑ Έλινορ Ρούζβελτ και του συζύγου της, Προέδρου Φραγκλίνου Ρούζβελτ, η Άντερσον έδωσε μια εξαιρετικά επιτυχημένη υπαίθρια συναυλία την Κυριακή του Πάσχα, 9 Απριλίου 1939, στα σκαλιά του Μνημείου Λίνκολν στην Ουάσινγκτον. Εκεί, τραγούδησε μπροστά σε ένα μεικτό κοινό αποτελούμενο από περίπου 75.000 άτομα, με τη ραδιοφωνική μετάδοση της συναυλίας να προσελκύει εκατομμύρια ακροατές.

Στις 7 Ιανουαρίου 1955, η Άντερσον έγινε η πρώτη Αφροαμερικανίδα τραγουδίστρια που εμφανίστηκε στη Μητροπολιτική Όπερα. Περαιτέρω, εργάστηκε ως εκπρόσωπος της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών και ως Πρέσβειρα Καλής Θελήσεως για το Υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών, δίνοντας συναυλίες σε όλο τον κόσμο. Συμμετείχε στο κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα τη δεκαετία του 1960, τραγουδώντας στη μνημειώδη Πορεία στην Ουάσινγκτον για Εργασία και Ελευθερία το 1963. Έλαβε πλήθος βραβείων και διακρίσεων, μεταξύ των οποίων το πρώτο Προεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας το 1963, το Χρυσό Μετάλλιο του Κογκρέσου το 1977, το Βραβείο Κέντρου Κέννεντυ το 1978, το Εθνικό Μετάλλιο Τεχνών το 1986 και το Βραβείο Γκράμι Συνολικής Προσφοράς το 1991. 

Παντρεύτηκε τον αρχιτέκτονα Ορφέα Χ. «Κινγκ» Φίσερ το 1943 και έζησαν μαζί για 43 έτη ως τον θάνατό του το 1986. Απεβίωσε στο Πόρτλαντ του Όρεγκον στις 8 Απριλίου 1993 από καρδιακή ανεπάρκεια, στην ηλικία των 96 ετών.

Πρώιμος βίος και εκπαίδευση 
Η Μάριαν Άντερσον γεννήθηκε στη Φιλαδέλφεια στις 27 Φεβρουαρίου 1897, κόρη της Άνι Ντελάιλα Ράκερ (1874 – 1964) και του Τζον Μπέρκλεϊ Άντερσον (περίπου 1872 – 1910). Ο πατέρας της πωλούσε πάγο και κάρβουνο στο κέντρο της Φιλαδέλφειας, ενώ αργότερα ασχολήθηκε με την πώληση ποτών. Πριν από τον γάμο τους, η μητέρα της Άντερσον είχε εργαστεί ως δασκάλα στη Βιρτζίνια. Καθώς δεν απέκτησε πτυχίο, η Άνι Άντερσον δεν μπόρεσε να διδάξει στη Φιλαδέλφεια, βάσει ενός νόμου που ίσχυε μόνο για Αφροαμερικανούς δασκάλους και όχι για τους λευκούς. Ως εκ τούτου, ασχολήθηκε με τη φροντίδα μικρών παιδιών για να κερδίζει ένα εισόδημα. Οι δύο αδερφές της Μάριαν Άντερσον, η Αλίζ (1899 – 1965) και η Έθελ (1902 – 90), έγιναν επίσης τραγουδίστριες. Μάλιστα, η Έθελ παντρεύτηκε τον Τζέιμς Ντεπρίστ και ο γιος τους Τζέιμς Άντερσον Ντεπρίστ (1936 – 2013) έγινε ονομαστός μαέστρος. Από την ηλικία των 6 ετών, η Άντερσον τραγουδούσε για τοπικές εκδηλώσεις, ενώ ως την εφηβεία της κέρδιζε αρκετά δολάρια από το τραγούδι. Σε ηλικία 10 ετών, εντάχθηκε στη Λαϊκή Χορωδία της Φιλαδέλφειας (People's Chorus of Philadelphia), όπου συχνά αναλάμβανε σολιστικά μέρη.

Αποφοίτησε από το Σχολείο Γραμματικής Στάντον (Stanton Grammar School) το 1912. Η οικογένειά της δεν είχε τους οικονομικούς πόρους για κάποιο μάθημα μουσικής ή για κολέγιο. Ωστόσο, η Άντερσον εξακολούθησε να ασχολείται με τις μουσικές δραστηριότητες της ενορίας της, εντασσόμενη και σε μια χορωδία ενηλίκων. Τελικά, η Λαϊκή Χορωδία της Φιλαδέλφειας και ο πάστορας της εκκλησίας της, μαζί με άλλες ηγετικές μορφές της αφροαμερικανικής κοινότητας, συγκέντρωσαν τους απαιτούμενους πόρους για να λάβει η Άντερσον μαθήματα ωδικής και να εγγραφεί στο Λύκειο της Νότιας Φιλαδέλφειας, απ' όπου αποφοίτησε το 1921.

Μετά το γυμνάσιο, η Άντερσον έκανε αίτηση στη Μουσική Ακαδημία της Φιλαδέλφειας, αλλά απερρίφθη λόγω του ότι ήταν αφροαμερικανή. Επιμένοντας στον στόχο της, συνέχισε τις σπουδές της στη γενέτειρά της ιδιωτικά, χάρη στη σταθερή στήριξη της αφροαμερικανικής κοινότητας της Φιλαδέλφειας. Το 1923 έκανε δύο πρώτες ηχογραφήσεις τραγουδιών και τον Απρίλιο του 1924 έδωσε ένα ρεσιτάλ αγγλικής, ρωσικής, ιταλικής και γερμανικής μουσικής στο Δημαρχείο της Νέας Υόρκης· η συναυλία αυτή είχε χαμηλή προσέλευση και έλαβε αρνητικές κριτικές.

Σταδιοδρομία 
Το 1925, η Άντερσον κέρδισε έναν διαγωνισμό τραγουδιού που διοργανώθηκε από τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νέας Υόρκης. Ως νικήτρια, εμφανίστηκε σε συναυλία με την ορχήστρα στις 26 Αυγούστου 1925, λαμβάνοντας θετική ανταπόκριση από το κοινό και τους μουσικοκριτικούς. Έπειτα, συνέχισε τις σπουδές της στη Νέα Υόρκη, ενώ γνώρισε και τον πρώτο ατζέντη της, Άρθουρ Τζάντσον μέσω της Φιλαρμονικής. Τα επόμενα χρόνια, εμφανίστηκε σε διάφορες συναυλίες στις Ηνωμένες Πολιτείες, με τις φυλετικές διακρίσεις να εξακολουθούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη της σταδιοδρομίας της. Η πρώτη της παράσταση στο φημισμένο συναυλιακό κέντρο Κάρνεγκι Χολ πραγματοποιήθηκε το 1928.

Ευρωπαϊκές περιοδείες 
Εν συνεχεία, η Άντερσον μετέβη στην Ευρώπη, όπου σπούδασε για αρκετούς μήνες πριν ξεκινήσει μια εξαιρετικά επιτυχημένη ευρωπαϊκή περιοδεία. Το καλοκαίρι του 1930 ταξίδεψε στη Σκανδιναβία, όπου γνώρισε τον Φινλανδό πιανίστα Κόστι Βεχάνεν, που, έκτοτε, τη συνόδευε στο πιάνο για πολλά έτη, ενώ, περαιτέρω, την προπονούσε φωνητικά. Μέσω του Βεχάνεν, γνώρισε τον κορυφαίο Φινλανδό συνθέτη Γιαν Σιμπέλιους, ο οποίος, έχοντας μόλις παρακολουθήσει μια συναυλία της και όντας συγκινημένος από τη φωνή της, επαίνεσε την Άντερσον για την ερμηνεία της, εκτιμώντας ότι είχε προσεγγίσει το σκανδιναβικό ύφος των τραγουδιών που ερμήνευσε. Οι δυο τους έγιναν φίλοι και συνεργάτες, με τον Σιμπέλιους να διασκευάζει και να συνθέτει πλήθος τραγουδιών ειδικά για εκείνη. 

Το 1933, η Άντερσον έκανε το ευρωπαϊκό της ντεμπούτο σε μια συναυλία στο Γουίγκμορ Χολ στο Λονδίνο, όπου έγινε δεκτή με ενθουσιασμό. Τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1930 έκανε περιοδείες στην Ευρώπη, όπου δεν αντιμετώπισε τις διακρίσεις που είχε βιώσει στην Αμερική. Οι περιοδείες της συνοδεία του Βεχάνεν συνεχίστηκαν ως τα μέσα του 1930. Πριν επιστρέψει στη Σκανδιναβία εμφανίστηκε στη Ρωσία και σε μεγάλες πόλεις της Ανατολικής Ευρώπης. Γρήγορα έγινε η αγαπημένη μονωδός πολλών συνθετών και μαέστρων ευρωπαϊκών ορχηστρών.  Κατά τη διάρκεια μιας περιοδείας στο Σάλτσμπουργκ το 1935, ο επιφανής μαέστρος Αρτούρο Τοσκανίνι εξήρε τη φωνητική της τέχνη, λέγοντάς της ότι διέθετε φωνή που «ακουγόταν μια φορά στα εκατό χρόνια».

Αμερικανικές περιοδείες 
Το 1934, ο ιμπρεσάριος Σολ Χουρόκ έγινε ατζέντης της Άντερσον αντικαθιστώντας τον Άρθουρ Τζάντσον. Ο Χουρόκ την έπεισε να επανεμφανιστεί στην Αμερική και έτσι το 1935, η Άντερσον επανήλθε εκ νέου στο Δημαρχείο της Νέας Υόρκης, εμφάνιση για την οποία έλαβε πολύ ευνοϊκές κριτικές. Πέρασε τα επόμενα τέσσερα χρόνια περιοδεύοντας στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη. Της προτάθηκαν ρόλοι όπερας από αρκετές ευρωπαϊκές λυρικές σκηνές, αλλά, λόγω της έλλειψης εμπειρίας στην υποκριτική, η κοντράλτο τους αρνήθηκε όλους. Ωστόσο, ηχογράφησε αρκετές άριες σε στούντιο, με τους δίσκους αυτούς να σημειώνουν πλήθος πωλήσεων. 

Παρότι ήταν μια επιφανής μονωδός, κατά τη δεκαετία του 1930 η Άντερσον υπόκειτο στους ρατσιτστικούς νόμους του Τζιμ Κρόου, όπως όλοι οι αφροαμερικανοί. Αν και έδινε περίπου εβδομήντα ρεσιτάλ το χρόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, συχνά κρινόταν απορριπτέα από ξενοδοχεία και εστιατόρια των ΗΠΑ λόγω του ότι ήταν Αφροαμερικανίδα. Μάλιστα, σε αρκετές περιπτώσεις η κορυφαία κοντράλτο φιλοξενήθηκε από τον επί σειρά ετών φίλο της, φυσικό Άλμπερτ Αϊνστάιν. Ο Αϊνστάιν την είχε φιλοξενήσει για πρώτη φορά το 1937, όταν της αρνήθηκαν τη διαμονή σε δωμάτιο ξενοδοχείου κατά την περίοδο μιας εμφάνισής της στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον.

Συναυλία στο Μνημείο Λίνκολν το 1939 
Το 1939, η επικεφαλής της οργάνωσης «Κόρες της Αμερικανικής Επανάστασης» (Daugthers of the American Revolution, DAR) αρνήθηκε στην Άντερσον τη συμμετοχή της σε μια συναυλία στις 9 Απριλίου σε αίθουσα της οργάνωσης επικαλούμενη κάποια πολιτική της εποχής σύμφωνα με την οποία μόνο οι λευκοί ερμηνευτές μπορούσαν να γίνουν δεκτοί. Μία ημέρα μετά, οργανώσεις για τα δικαιώματα των Αφροαμερικανών συμμετείχαν σε διαμαρτυρίες για το γεγονός, διεκδικώντας το δικαίωμα της Άντερσον να τραγουδήσει. Τελικά, με την παρότρυνση της Πρώτης Κυρίας των ΗΠΑ, Έλινορ Ρούζβελτ, ο Πρόεδρος Ρούζβελτ κίνησε τις διαδικασίες για τη διοργάνωση μιας υπαίθριας συναυλίας στα σκαλιά του Μνημείου Λίνκολν στην Ουάσινγκτον. Εν τέλει, η συναυλία πραγματοποιήθηκε την Κυριακή του Πάσχα, 9 Απριλίου 1939. Η Άντερσον συνοδευόταν, ως συνήθως, από τον Βεχάνεν, όπου το ρεσιτάλ είχε διάρκεια 25 λεπτά, παρακολουθήθηκε ζωντανά από περισσότερα από 75.000 άτομα, ενώ εκατομμύρια ακροατές το παρακολούθησαν μέσω ραδιοφώνου.

Στη Μητροπολιτική Όπερα 
Στις 7 Ιανουαρίου 1955, η Άντερσον έγινε η πρώτη Αφροαμερικανίδα που τραγούδησε με τη Μητροπολιτική Όπερα στη Νέα Υόρκη. Ειδικότερα, μετά από πρόσκληση του διευθυντή Ρούντολφ Μπινγκ, ανέλαβε το μέρος της Ουλρίκα στην όπερα Χορός Μεταμφιεσμένων του Τζουζέπε Βέρντι, συμπρωταγωνιστώντας με τον Ζίνκα Μιλάνοφ, ενώ, εν συνεχεία, εμφανίστηκε ως Αμέλια δίπλα στον Χέρβα Νέλι.  Αν και δεν εμφανίστηκε ποτέ ξανά με την εταιρεία Μητροπολιτικής Όπερας, η Άντερσον ονομάστηκε μόνιμο μέλος της. Την επόμενη χρονιά, η αυτοβιογραφία της, My Lord, What a Morning, εκδόθηκε και έγινε γρήγορα ευπώλητη.

Προεδρικά εγκαίνια και περιοδείες ως πρέσβειρα καλής θέλησης 

Το 1957, η Άντερσον τραγούδησε για την ορκωμοσία του Προέδρου Ντουάιτ Αϊζενχάουερ και, έπειτα, περιόδευσε στην Ινδία και την Άπω Ανατολή ως Πρέσβειρα Καλής Θελήσεως του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ και του Αμερικανικού Εθνικού Θεάτρου. Ταξίδεψε 56.000 χλμ. σε 12 εβδομάδες δίνοντας 24 συναυλίες συνολικά. Στη συνέχεια, ο Πρόεδρος Αϊζενχάουερ την διόρισε εκπρόσωπο στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών. Την ίδια χρονιά, εξελέγη Μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών. Το 1958, ορίστηκε επίσημα αντιπρόσωπος στα Ηνωμένα Έθνη, επισημοποιώντας τον ρόλο της ως Πρέσβειρα Καλής Θελήσεως των ΗΠΑ.Στις 20 Ιανουαρίου 1961, τραγούδησε στην ορκωμοσία του Προέδρου Τζον Φ. Κέννεντυ και το 1962 ξανατραγούδησε για τον Πρόεδρο και άλλους αξιωματούχους στον Λευκό Οίκο, ενώ, αργότερα, περιόδευσε στην Αυστραλία. Υποστήριξε το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960. Έδωσε σειρά από φιλανθρωπικές συναυλίες και το 1963 τραγούδησε στη μνημειώδη Πορεία στην Ουάσινγκτον για Εργασία και Ελευθερία. Την ίδια χρονιά έλαβε το Προεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας, που απονέμεται σε άτομα με «ιδιαίτερα αξιόλογη συνεισφορά στην ασφάλεια ή το εθνικό συμφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών, την Παγκόσμια Ειρήνη ή σε πολιτιστικές ή άλλες σημαντικές δημόσιες ή ιδιωτικές προσπάθειες». Ακόμα, κυκλοφόρησε ένα άλμπουμ, το Snoopycat: The Adventures of Marian Anderson's Cat Snoopy, που περιελάμβανε μικρές ιστορίες και τραγούδια για την αγαπημένη της μαύρη γάτα. Την ίδια χρονιά, η Άντερσον ολοκλήρωσε την αποχαιρετιστήρια περιοδεία της, μετά την οποία αποσύρθηκε από το επαγγελματικό τραγούδι. Η διεθνής αυτή περιοδεία είχε ξεκινήσει το Σάββατο 24 Οκτωβρίου 1964 από την αίθουσα από όπου την είχαν αποκλείσει οι «Κόρες της Αμερικανικής Επανάστασης» το 1939 και ολοκληρώθηκε στις 18 Απριλίου 1965, στο Κάρνεγκι Χολ. Σε μια μη-μουσική πράξη, το 1965 συμμετείχε στην ονοματοδοσία του πυρηνικού υποβρύχιου βαλλιστικών πυραύλων USS Τζορτζ Ουάσιγκτον Κάρβερ.

Τελευταία χρόνια 
Αν και αποσύρθηκε από το τραγούδι το 1965, η Άντερσον εξακολούθησε να συμμετέχει σε καλλιτεχνικά δρώμενα. Ανέλαβε αρκετές φορές τον ρόλο της αφηγήτριας στο έργο Tο Πορτρέτο του Λίνκολν (Lincoln's Portrait's) του Άαρον Κόπλαντ, με τον ανιψιό της, Τζέιμς Ντεπρίστ, στη διεύθυνση ορχήστρας. Τα επιτεύγματά της αναγνωρίστηκαν με πολλές διακρίσεις, συμπεριλαμβανομένων του Βραβείου Αξίας Γκλι Κλαμπ του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια το 1973 και του Βραβείου Ειρήνης των Ηνωμένων Εθνών, του μετάλλιου Χέντελ της Νέας Υόρκης και του Χρυσού Μεταλλίου του Κογκρέσου το 1977.  Έλαβε το Βραβείο Κέντρου Κέννεντυ το 1978, το Εθνικό Μετάλλιο Τεχνών το 1986 και ένα Βραβείο Γκράμι Συνολικής Προσφοράς το 1991. Το 1980, το Υπουργείο Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών κυκλοφόρησε ένα χρυσό αναμνηστικό μετάλλιο μισής ουγγιάς με ανάγλυφο πορτρέτο της. Τέσσερα χρόνια αργότερα, η Άντερσον ήταν το πρώτο πρόσωπο που τιμήθηκε με το Βραβείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Έλινορ Ρούζβελτ της Πόλης της Νέας Υόρκης. Της απονεμήθηκαν 24 επίτιμοι διδακτορικοί τίτλοι από το Πανεπιστήμιο Χάουαρντ, το Πανεπιστήμιο Τεμπλ, το Κολέγιο Σμιθ και άλλα κολέγια και πανεπιστήμια. 

Έχοντας παντρευτεί τον αρχιτέκτονα Ορφέα Χ. «Κινγκ» Φίσερ το 1943, έζησε μαζί του για 43 έτη, ως τον θάνατό του το 1986. Η Άντερσον απεβίωσε στο Πόρτλαντ του Όρεγκον στις 8 Απριλίου 1993 από καρδιακή ανεπάρκεια, στην ηλικία των 96 ετών.

Παραπομπές

Πηγές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Ιστορικό Σωματείο Μάριαν Άντερσον
 Κατάλογος εμφανίσεων της Μάριαν Άντερσον στη Μητροπολιτική Όπερα 

Αμερικανίδες τραγουδίστριες
Κοντράλτο
Αφροαμερικανοί
Παραλήπτες του Προεδρικού Μεταλλίου της Ελευθερίας