Διονύσης Καψάλης

Ο Διονύσης Καψάλης (γεν. Αθήνα, 1952) είναι Έλληνας ποιητής, μεταφραστής, δοκιμιογράφος και ραδιοφωνικός παραγωγός.

Βιογραφία
Αποφοίτησε από το Κολλέγιο Αθηνών και σπούδασε αγγλική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν, στην Ουάσιγκτον των ΗΠΑ από το 1970 έως το 1974. Κατά την περίοδο 1981–1984, έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Κινγκς Κόλετζ του Λονδίνου, στο Τμήμα Βυζαντινών και Νέων Ελληνικών Σπουδών, αλλά δεν τις ολοκλήρωσε ποτέ. Στο ίδιο τμήμα, δίδαξε ελληνική γλώσσα και φιλολογία για δύο χρόνια (1982–1984) ως μεταπτυχιακός υπότροφος. Από το 1984 έως το 1987 δίδαξε ελληνική και αγγλική λογοτεχνία στην Σχολή Μωραΐτη.

Από το 1986 έως το 1997, ήταν υπεύθυνος εκδόσεων στο Βιβλιοπωλείον της Εστίας. Το 1998 προσελήφθη στο Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, στο οποίο ανέλαβε διευθυντής από τον Νοέμβριο του 1999 έως το 2021. Δίδαξε λογοτεχνία στην Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου. Διετέλεσε μέλος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος από το 2011 έως το 2020.  

Στα Γράμματα εμφανίστηκε το 1978 με την ποιητική συλλογή Τα μύρτα του φωτός. Ακολούθησε το 1979 η ποιητική συλλογή Με μια τρελή σοδειά. Μέχρι το 2020, κυκλοφόρησε άλλες 20 ποιητικές συλλογές. Επίσης, μετέφρασε στα Ελληνικά ποιήματα και θεατρικά έργα του Σαίξπηρ, της Έμιλι Ντίκινσον, του Χάινριχ Χάινε, του Σάμιουελ Μπέκετ κ.ά. Υπήρξε τακτικός συνεργάτης του περιοδικού Ο Πολίτης (1976–2007) και των εφημερίδων Η Αυγή (1996–1999) και Η Καθημερινή.

Υποδοχή του έργου του 

Ο Διονύσης Καψάλης έχει γράψει ποίηση σε έμμετρο-ομοιοκατάληκτο και σε ελεύθερο στίχο. Οι τέσσερις πρώτες συλλογές του (Τα μύρτα του φωτός (1978), Με μια τρελή σοδειά (1979), Βιβλίο πρώτο (1982) και Τέσσερα (1983)) περιέχουν ποιήματα σε ελεύθερο στίχο. Στην πέμπτη συλλογή με τίτλο Ακόμη μια φορά (1986), ο στίχος του έγινε «ρυθμικά επιμελημένος», ενώ επίσης άρχισε να πειραματίζεται με το σονέτο.  

Η ποίηση του Καψάλη ξεφεύγει από τα ελληνικά όρια, με θέματα κυρίως γύρω από τον έρωτα και τον θάνατο, και με πολλές αναφορές, έμμεσες και άμεσες, σε κλασικούς της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Οι πρώτες ποιητικές συλλογές του αγνοήθηκαν από την κριτική, παρά την «εύφορη και ευφορική» γραφή. Όμως από το 1987 και κατόπιν, η ελληνική κριτική έχει ασχοληθεί επανειλημμένα με το ποιητικό του έργο.

Ιδιαίτερη θέση στην ποίηση του Καψάλη έχουν τα σονέτα, τα οποία ξεχώρισαν για την «ειρωνεία» που προκύπτει μέσα από την «αμφισημία των εννοιών», για την αιχμηρότητά τους, καθώς και για την «μόνιμη αίσθηση απωλείας». Κατά τον Γιούρη, με την έμμετρη ποίηση και τα δοκίμιά του περί ποίησης «ο Καψάλης στρέφεται στο λυρικό παρελθόν, τουτέστιν σε ένα πεδίο γραμματειακά παλιό, και επιχειρεί να κατασκευάσει μια ολότελα νέα εικόνα του, δηλαδή να παραγάγει ένα αντικέιμενο νέο». 

Η επαναφορά του ποιητή από τον έμμετρο στον ελεύθερο στίχο στην συλλογή Ο κρότος του χρόνου το 2007, επικρίθηκε ως φλύαρη, «χαλαρή και ασυντόνιστη», και για «υπερβολή του αισθήματος». Ο Καψάλης ξανακέρδισε τις θετικές εντυπώσεις της κριτικής με επάνοδο στον έμμετρο στίχο στα μετέπειτα ποιητικά έργα Εδώ κι εκεί  (2011) και Μια υπόθεση ευδαιμονίας (2014).

Ποιήματα του Καψάλη έχουν μεταφραστεί στα Γαλλικά, στα Αγγλικά και στα Αλβανικά. Επίσης, ποιήματά του έχουν μελοποιηθεί από τα Διάφανα Κρίνα («Μέρες αργίας» στον δίσκο Έγινε η απώλεια συνήθειά μας, 1996), τον Γιώργο Χριστιανάκη (τέσσερα τραγούδια στον δίσκο Ο θυρωρός, 2001), τον Νίκο Ξυδάκη (Μια μουσική προσωπογραφία του Κ.Π. Καβάφη, 2009), τον Δημήτρη Παπαδημητρίου (Οι μπαλάντες της οδού Ατθίδων, 2018), κ.ά. 

Ο Διονύσης Καψάλης έχει τιμηθεί για το έργο του με το Βραβείο Ιδρύματος Κώστα & Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών (1999), με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης (2016), και με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Γραμμάτων (2017). Το 2015 ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ο Διονύσης Καψάλης είναι μέλος της κριτικής επιτροπής των Βραβείων Ράνσιμαν για βιβλία που δημοσιεύονται στα Αγγλικά με θέμα ελληνικό.

Εργογραφία

Ποίηση 
 Τα μύρτα του φωτός, Πλέθρον, Αθήνα 1978
 Με μια τρελή σοδειά, Άγρα, Αθήνα 1979
 Βιβλίο πρώτο, Άγρα, Αθήνα 1982
 Τέσσερα, Άγρα, Αθήνα 1983
 Ακόμη μια φορά, Άγρα, Αθήνα 1986
 Δίγαμα, Άγρα, Αθήνα 1988
 Τριώδιο (με τους Γ. Κοροπούλη και Η. Λάγιο), Άγρα, Αθήνα 1991
 Υπό κλίμακα, Άγρα, Αθήνα 1991
 Αισθηματική αγωγή, Άγρα, Αθήνα 1993
 Ανθοδέσμη (με τους Μ. Γκανά, Γ. Κοροπούλη και Η. Λάγιο), Άγρα, Αθήνα 1993
 Μέρες αργίας, Άγρα, Αθήνα 1995
 Τετραλογία (συγκεντρωτική έκδοση των συλλογών Δίγαμα, Υπό κλίμακα, Αισθηματική αγωγή και Μέρες αργίας), Άγρα, Αθήνα 1997
 Μπαλάντες και περιστάσεις, Άγρα, Αθήνα 1997
 Προσωπογραφία, Άγρα, Αθήνα 1998
 Από λεπτότατη οδύνη, Άγρα, Αθήνα 2003
 Στον τάφο του Καβάφη, Άγρα, Αθήνα 2003
 Ο κρότος του χρόνου, Άγρα, Αθήνα 2007
 Όλα τα δειλινά του κόσμου, Άγρα, Αθήνα 2008
 Εδώ κι εκεί, Άγρα, Αθήνα 2010
 Μια υπόθεση ευδαιμονίας, Άγρα, Αθήνα 2014
 Διαθήκη: 25 Μαρτίου 1616, Άγρα, Αθήνα 2016
 Μαύρη καγκελόπορτα και άλλες ιστορίες, Άγρα, Αθήνα 2017
 Απόκοπος ή Σπιναλόγκα, Άγρα, Αθήνα 2019
 Σημειώσεις για τη μουσική του κόσμου, Άγρα, Αθήνα 2020

Δοκίμια 
 Τα μέτρα και τα σταθμά, Άγρα, Αθήνα 1998
 Οι οφειλές της ανάγνωσης, Νήσος, Αθήνα 2000
 Η συνάφεια με τα πράγματα: Επιχειρήματα για την ποίηση, Ύψιλον, Αθήνα 2001
 Στον καιρό, Άγρα, Αθήνα 2002
 Δύο πεζά κείμενα για την τέχνη της ανάγνωσης, Άστρα Γκαλερί, Αθήνα 2003
 Το καμαράκι κάτω από τη σκάλα, Άγρα, Αθήνα 2008
 Η ευτυχής φιλολογία, Άγρα, Αθήνα 2015
 Η ταραχή των ανθρωπίνων, Άγρα, Αθήνα 2016
 Αναγκαία τύχη, Άγρα, Αθήνα 2018
 Η θέα από τη Roca Redonda: Δαρβίνος - Μέλβιλ - Κόνραντ, ΜΙΕΤ, Αθήνα 2019
 Τι σήμαινε γι' αυτούς ο Δάντης ή Το βουερό μελίσσι της Θείας Κωμωδίας, Άγρα, Αθήνα 2021

Μεταφράσεις 
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Ρωμαίος και Ιουλιέττα, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1996 
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, 25 Σονέτα, Άγρα, Αθήνα 1998 
 Ίσσα και Μπασό, Χαϊκού, Άγρα, Αθήνα 2004 
 Έμιλι Ντίκινσον, Το μέγα ύδωρ, Άγρα, Αθήνα 2004 
 Σ.Τ. Κόλεριτζ, Παγωνιά τα μεσάνυχτα, Άγρα, Αθήνα 2002 
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Οθέλλος, Θέατρο του Nέου Kόσμου, Αθήνα 2006 
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Περικλής, Νεφέλη, Αθήνα 2011 
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας, Άγρα, Αθήνα 2012 (με τον Γ. Κοροπούλη) 
 Μικρή ιστορία του λυρισμού (ανθολογία), Εκδόσεις Sestina, Αθήνα 2014 (με τον Γ. Κοροπούλη)
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Άμλετ, Gutenberg, Αθήνα 2015 
 Βίλχελμ Μίλερ, Το χειμωνιάτικο ταξίδι, Άγρα, Αθήνα 2016 
 Χάινριχ Χάινε, Ο έρωτας του ποιητή, Άγρα, Αθήνα 2017 
 Σάμιουελ Μπέκετ, Ευτυχισμένες μέρες, Edizioni Fratelli Sublimi, Αθήνα 2017
 Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Η κωμωδία των παρεξηγήσεων, Gutenberg, Αθήνα 2018

Παραπομπές και σημειώσεις

Βιβλιογραφία

Ελληνική

Σε άλλες γλώσσες
 
 
 
 

Έλληνες ποιητές
Νεοέλληνες λογοτέχνες

Καθηγητές της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου