Κάρλις Γιόχανσονς

Ο Κάρλ Γιόχανσον (16 Ιανουαρίου 1890, στο Τσέσις, Λετονία, γνωστός και ως Κάρλις Γιόχανσονς στη γενέτειρά του Λετονία, Ρωσικά: Карл Вольдемарович Иогансон, Karl Voldemarovich Ioganson, Γερμανικά: Karl Ioganson ) και πέθανε στις 18 Οκτωβρίου 1929, στη Μόσχα) ήταν Λετονός - Σοβιετικός καλλιτέχνης της αβάν-γκαρντ.

Το 1914 εντάχθηκε στο "Πράσινο Λουλούδι" (στα λετονικά: "Zaļā puķe", στα ρωσικά: "Зелёный цветок") έναν σύλλογο καλλιτεχνών της αβάν-γκαρντ (εκτός από τον Γιόχανσονς, υπήρχαν επίσης οι Αλεξάντρς Ντρέβινς, Βολντεμάρς Τόνε και Κόνραντς Ούμπανς. Την εποχή της Ρωσικής Επανάστασης έζησε στη Μόσχα, όπου συμμετείχε στο ρωσικό κονστρουκτιβιστικό κίνημα. Το 1921, εκτέθηκαν «αυτοελκυστικές κατασκευές», οι οποίες έγιναν παγκοσμίως γνωστές ως εντατικότητα (tensegrity) τη δεκαετία του 1950 καθώς η επίκαιρη ιδέα διαδόθηκε από το έργο του Μπάκμινστερ Φούλερ και του γλύπτη Κένεθ Σνέλσον.

Βιογραφία 

Η οικογένεια Γιόχανσονς ζούσε στη Μελάβα, στη σημερινή οδό Πιεμπάλγκα στο Τσέσις της Λετονίας, το σπίτι τους τώρα έχει καταστραφεί εδώ και πολύ καιρό. Ο πατέρας του Κάρλις, Βόλντεμαρ Γιόχανσονς, ξυλουργός των διάσημων Builders Brothers Meganeels στο Τσέσις, ενώ η μητέρα του, Κρίστιν, ανησυχούσε για τη μεγάλη οικογένεια των επτά παιδιών. Ο Κάρλις ξεκίνησε το νηπιαγωγείο το 1901, στη συνέχεια στο σχολείο Τσέσις της πόλης. Δεν ήταν ένας επιτυχημένος λαμπρός μαθητής και είναι άγνωστο αν είχε έφεση στην καλλιτεχνία στο σχολείο, ωστόσο οι αδερφές του ήταν δεξιοτέχνες καθώς η Μαίρη κεντούσε και η Ρόζαλι χρησιμοποιούσε μολύβι και χρώματα. Ο συμπαίκτης του Κάρλις, Γιάνις Ζάρινς, είπε, «Πάντα μιλούσαν για τέχνη και μουσική στο σπίτι τους». Το φθινόπωρο του 1910 ο Κάρλις σπούδασε στη Ακαδημία Τέχνης της Ρίγας. Η επιλογή του Κάρλις να ακολουθήσει μια καλλιτεχνική καριέρα δεν ήταν ευνοϊκή για τον αυστηρό πατέρα του Βόλντεμαρ, ωστόσο, το 1911, ο πατέρας του έγραψε υποστηρικτικά: «Αγαπητέ γιε, Κάρλις . . . Σκοπεύω να σου δώσω αυτά τα σφηνωμένα πλαίσια, για να γίνει το καβαλέτο ενός καλλιτέχνη». Μια άλλη επιστολή: ". . . Θέλω να πάρεις μαζί σου λίγο πηλό από εδώ» 

Αφού παρακολούθησε τη Σχολή Τέχνης στη Ρίγα κατά τη δεκαετία του 1910, το 1914 ο Γιόχανσονς εντάχθηκε στην ομάδα καλλιτεχνών «Πράσινο Λουλούδι» () . Παρακολούθησε το καλλιτεχνικό σχολείο στην Πένζα το 1915-16. Κατά τη διάρκεια της Οκτωβριανής Επανάστασης και το 1918 έζησε στη Μόσχα και εργάστηκε στο εργαστήριο καλλιτέχνη της Εθνικής Επιτροπής της Λετονίας υπό τη διεύθυνση του Αλεξάντρ Ντέβιν, επίσης μέλους του "Πράσινου Λουλουδιού". Το 1919/20 επέστρεψε, για να μείνει στην Πένζα.  

Στη Σχολή Καλών Τεχνών, ο Κάρλις Γιόχανσονς ανέπτυξε μια δια βίου φιλία με τους Κόνραντς Ούμπανς, Βόλντεμαρς Τόνε και Αλεξάντρς Ντρέβινς, επίσης από το Τσέσις. Όταν ξέσπασε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος το 1915, μαθητές από τη Σχολή Τέχνης της Ρίγας πήγαν στη Σχολή Τεχνών της Πένζα στη Ρωσία. Τα κανόνια δούλευαν τόσο αδιάκοπα όσο και οι καλλιτέχνες. Οι γονείς του Κάρλις έγραψαν, ". . . Πιστεύουμε ότι θα πρέπει να ενταχθείς στα λετονικά τάγματα τουφεκιού». Σε μια από τις επιστολές του ο Κάρλις έγραψε τα καθήκοντα τόσο των σπουδαστών τέχνης όσο και των στρατιωτών ήταν να «σχεδιάσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τις ηρωικές θέσεις της Λετονίας για το νέο Λετονικό βιβλίο της ζωής». Κατά τη διάρκεια του πολέμου ήταν ένα επίπονο ενεργό στάδιο στη δουλειά του γλύπτη, καθώς ο Κάρλις και ο Κόνραντς Ούμπανς έφτιαξαν μια σειρά γύψινες μάσκες από πεσόντες σκοπευτές πυροβολικού. Μετά την επανάσταση και την κατάρρευση του Μετώπου της Ρίγας, οι περισσότεροι Λετονοί τυφεκοφόροι με τον ρωσικό στρατό υποχώρησαν στη Ρωσία όπως και οι νέοι καλλιτέχνες με τους Λετονούς τυφεκοφόρους. Στις 26 Ιουνίου 1917, ο Κάρλις έγραψε στους γονείς του σε μια επιστολή του: «...μια πολύ ενδιαφέρουσα εποχή έχει ξεκινήσει». 

Σε αντίθεση με τους φίλους του, Ούμπανς και Τόνε, ο Γιόχανσονς δεν επέστρεψε στη Λετονία το 1918, αλλά έμεινε με τους Γκουστάβ Κλουκ, Καρλ Βεϊντεμάνι και Βόλντεμαρ Άντερσον στη Μόσχα. Εκεί ανέπτυξε μια διαφορετική άποψη για τις τέχνες, αρνούμενος το συναισθηματικό, το φανταστικό και το διακοσμητικό. Ο Κάρλις Γιόχανσονς συμμετείχε σε μια ομάδα καλλιτεχνών, που αναζητούσαν νέα καθήκοντα για καλλιτέχνες στη Ρωσία μετά την επανάσταση. Αυτοαποκαλούνταν Κονστρουκτιβιστές. Το φθινόπωρο του 1920 εντάχθηκε στο Ινστιτούτο Καλλιτεχνικού Πολιτισμού (    συντομογραφία ИНХУК/ INKhUK, de), μια θεωρητική και ερευνητική καλλιτεχνική οργάνωση στη Μόσχα, που ιδρύθηκε τον Μάρτιο του 1920 έως το 1924. Στο INKhUK (Ινστιτούτο Καλλιτεχνικού Πολιτισμού) ήταν ιδρυτικό μέλος της «Πρώτης Ομάδας Εργασίας Κονστρουκτιβιστών». Το 1921 οι κονστρουκτιβιστές εξέφρασαν τις ιδέες τους σε μια φιλόδοξη έκθεση της Μόσχας υπό την ομπρέλα της Εταιρείας Νέων Καλλιτεχνών (   συντομογραφία σε ОБМОХУ/ OBMOKhU, ru, de). Οι εννέα τρισδιάστατες δομές του Γιόχανσονς, "αυτο-πιεζόμενες κατασκευές", εμφάνισαν καινοτόμες αρχές της εντατικότητας: ένταση-ακεραιότητα παραμόρφωση-πίεση.  Ήταν λειτουργικά εποικοδομητικά συστήματα για τη βάση νέων δημιουργικών τύπων παραγωγής και δομών. Εξέθεσε τα σχέδιά του από τις 22 Μαΐου έως τον Ιούνιο του 1921, στη 2η έκθεση της Εταιρείας Νέων Καλλιτεχνών. Την ίδια χρονιά συμμετείχε στο debate INKhUK (Ινστιτούτο Καλλιτεχνικού Πολιτισμού), «Ανάλυση Κατασκευής και Σύνθεσης και Αμοιβαία Οριοθέτησή τους».  

Στην « Πρώτη Έκθεση Ρωσικής Τέχνης, Βερολίνο, 1922 » παρουσιάστηκαν τα έργα του. 

Το 1923 ή το 1924  μέχρι το 1926, ο Γιόχανσον διορίστηκε διευθυντής λειτουργίας των έργων της «Κόκκινης Έκθεσης» (Красный прокатчик).  Δεν λειτούργησε εκεί ως τεχνικός, αλλά ως «εφευρέτης» μεθόδων σχεδιασμού, που ήθελε να εξελίξει σε πρακτικά βιομηχανικά προϊόντα.  Σύμφωνα με τη Μαρία Γκοφ, ο Γιόχανσονς απέδειξε ότι ήταν δυνατό να ξεπεραστεί η αντίφαση μεταξύ τέχνης και βιομηχανικής παραγωγής. 

Ο Γιόχανσονς σχολίασε τη δική του δουλειά,«Από τη ζωγραφική στη γλυπτική, από τη γλυπτική στην κατασκευή, από την κατασκευή στην τεχνολογία και την εφεύρεση - αυτή είναι η διαδρομή, που διάλεξα και σίγουρα θα είναι ο απώτερος στόχος κάθε επαναστάτη καλλιτέχνη». Ο Ρώσος καλλιτέχνης Βιάτσεσλαβ Κολέιτσουκ ισχυρίστηκε ότι η ιδέα της εντατικότητας επινοήθηκε πρώτα από τον Κάρλις Γιόχανσονς.  Ο ισχυρισμός του Βιάτσεσλαβ Κολέιτσουκ υποστηρίχθηκε από τη Μαρία Γκοφ για ένα από τα έργα στην έκθεση κονστρουκτιβισμού του 1921.  Ο Κένεθ Σνέλσον είχε αναγνωρίσει τους κονστρουκτιβιστές ως επιρροή για το έργο του  και ο Γάλλος μηχανικός Ντέιβιντ Τζωρτζ Έμμεριχ σημείωσε πώς το έργο του Κάρλις Γιόχανσονς φαινόταν να προβλέπει τις αντιλήψεις της εντατικότητας . 

Ποτέ δεν γνώριζε τη βαθιά επιρροή των ιδεών του. Στην οικογένειά του στο Τσέσις σε επιστολές από τη Μόσχα, ο Γιόχανσονς εξέφρασε την έντονη επιθυμία να επιστρέψει στην πατρίδα του, αλλά δεν μπορούσε καθώς αρρώστησε βαριά και πέθανε το 1929 από ελονοσία, που δεν θεραπεύτηκε, στην περιοχή του Καυκάσου. Την ίδια χρονιά μια φωτογραφία της δουλειάς του Γιόχανσονς δημοσιεύτηκε σε ένα βιβλίο του Μπάουχαους στη Γερμανία, μια από τις πιο σημαίνουσες σχολές σχεδίου του 20ου αιώνα. Το έργο του Γιόχανσονς έγινε μέρος των προγραμμάτων διδασκαλίας και αργότερα καθηγητές του Μπάουχαουςτο μοιράστηκαν με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι εφελκυστικές κατασκευές του Γιόχανσονς επινοήθηκαν εκ νέου ως «κατασκευές εντατικότητας» από τον Μπάκμινστερ Φούλερ, τώρα ένα πεδίο έρευνας που απασχολεί αμέτρητους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Η Εθνική Υπηρεσία Αεροναυτικής και Διαστήματος (NASA) διερευνά διάφορες χρήσεις παρόμοιων δομών στο διάστημα.

Έργα 
Οι «αυτοσταθεροποιούμενες κατασκευές» του θεωρούνται πρωτότυπα των συστημάτων κατασκευής εντατικότητας, που αναπτύχθηκαν περαιτέρω από τους Ρίτσαρντ Μπάκμινστερ Φούλερ και Κένεθ Σνέλσον τη δεκαετία του 1950. 

Στις φωτογραφίες της έκθεσης INKhUK (Ινστιτούτο Καλλιτεχνικού Πολιτισμού) του 1921, η Μαρία Γκοφ εντόπισε συνολικά εννέα γλυπτά, που κατασκευάστηκαν από τον Γιόχανσονς, τώρα έχουν αριθμηθεί I-IX. Δεν έχει διατηρηθεί ούτε ένα από τα γλυπτά του Γιόχανσονς , ωστόσο, υπάρχουν τέσσερις εκτυπώσεις στην πρώην συλλογή Κωστάκη στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη.  

Το 2015, στην γκαλερί Τρετιακόφ, στη Μόσχα και στο Τσέσις, εκτέθηκαν οκτώ έργα του Γιόχανσονς, τα οποία ανακατασκευάστηκαν από τον γνωστό καλλιτέχνη-σχεδιαστή της Μόσχας Βιάτσεσλαβ Κολέιτσουκ με βάση μετρήσεις, που παρεμβάλλονται με ακρίβεια από φωτογραφίες του 1921 λόγω της απώλειας των αυθεντικών γλυπτών. 

Η θεμελιώδης ιδέα σε όλο το έργο του Γιόχανσονς σχετίζεται με ένα θέμα: Πώς προκύπτει η δομική σταθερότητα ελαστικότητας-πίεσης όταν τα αντικείμενα συνδέονται με απλή επαφή χωρίς σύντηξη, κόλλες ή χημικές αντιδράσεις. Ο Γιόχανσονς ονόμασε αυτές τις απλές συνδέσεις "κρύες" ως εναλλακτικές στα "καυτά" πριτσίνια ή συγκολλήσεις. «Όλες οι ψυχρές αρθρώσεις είναι σταυροί», δήλωσε ο Γιόχανσονς, καθώς όλο το έργο του ερευνά διασταυρώσεις υλικών. 

Το έργο του Γιόχανσονς βοήθησε να φέρει επανάσταση στη δομική κατανόηση των πραγμάτων από την ανθρωπότητα. Η ελαστικότητα-πίεση είναι πλέον κοινή και κρίσιμη για πολλές κατασκευές. Η νέα κατανόηση των δομών εντατικότητας εκφράστηκε καλά από τον Ρίτσαρντ Μπάκμινστερ Φούλερ ως «νησιά συμπίεσης, που επιπλέουν σε έναν μεγάλο ωκεανό έντασης».   Χρειάστηκε λίγος χρόνος για να κατανοήσουμε καλύτερα τις ανακαλύψεις του Γιόχανσονς και ακόμη και σήμερα δεν έχουν εξερευνηθεί ή ενστερνιστεί πλήρως. 

Η μοναδική κληρονομιά του Γιόχανσονς εκτίθεται στο Μουσείο Ιστορίας και Τέχνης Τσέσις διατηρώντας ελαιογραφίες, ακουαρέλες, πολλές εκτυπώσεις, εικονογραφημένα σκίτσα και σελίδες, ασκήσεις εργαστηρίου, σκίτσα γλυπτικής σύνθεσης, πρωτότυπα γλυπτά και γλυπτικές μάσκες. Τα περισσότερα από αυτά δημιουργήθηκαν στη Σχολή Τέχνης της Ρίγας, μερικά στην Πένζα και το 1916 στη Λετονία. Βραβευμένα έγγραφα, επιστολές και σπάνιες οικογενειακές φωτογραφίες δωρίστηκαν από την πρώην υπάλληλο και μελετήτρια τέχνης του Μουσείου Τσέσις, Έρνα Μπέρχολτς, συγγενή της οικογένειας της μητέρας του Κάρλις Γιόχανσονς. Στην πατρίδα του ο Κάρλις Γιόχανσονς είναι σεβαστός, εκτιμάται σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο τέχνης και αναγνωρίζεται ως ο πιο ριζοσπαστικός κονστρουκτιβιστής της πρωτοποριακής τέχνης του 20ου αιώνα.

Εικόνες

Περαιτέρω ανάγνωση 

 
  
  (Containing a section by Wjatscheslaw R. Kolejtschuk: Karl Joganson, an Inventor, on pages 160–161.  The entire art book The Great Utopia: The Russian and Soviet Avant-Garde, 1915–1932 on Archive.org.)

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Ο Karl Ioganson στο καλλιτεχνικό wiki του Monoskop.org στα αγγλικά.
 INKhUK, γνωστό και ως το Ινστιτούτο Καλλιτεχνικού Πολιτισμού (Κονστρουκτιβισμός), στο καλλιτεχνικό wiki του Monoskop.org στα αγγλικά.
 OBMOKhU, γνωστό και ως Society of Young Artists, στο καλλιτεχνικό wiki του Monoskop.org στα αγγλικά.
 Ρωσική πρωτοπορία στο καλλιτεχνικό wiki του Monoskop.org στα αγγλικά.
 Η Μεγάλη Ουτοπία: Η Ρωσική και Σοβιετική Πρωτοπορία, βιβλίο τέχνης 1915–1932 στο Archive.org
 The Constructivist Project
 Αναζήτηση του Kārlis Johansons στις εικόνες Google.
 Ο Karl Ioganson στο Artsy.net διαθέτει 2 εικόνες.
 Visionary Structures: From Johansons to Johansons στο Artsy.net, σχετικά με την έκθεση του Κέντρου Καλών Τεχνών (BOZAR) 13 Φεβρουαρίου – 31 Μαΐου 2015 στις Βρυξέλλες.
 Λετονικός σύνδεσμος (τίτλος μεταφρασμένος στα αγγλικά): "Karl Johansson, Cēsmean with a Worldwide Breath." la.lv
 Ρωσικός σύνδεσμος (τίτλος μεταφρασμένος στα Αγγλικά): Selim Khan-Magomedov - Architecture of the Soviet avant-garde, Κεφάλαιο 3.  Αλληλεπίδραση αρχιτεκτονικής και αριστερής τέχνης: 10 Χωρικές κατασκευές των K. Ioganson, K. Medunetsky, V. and G. Stenberg και A. Rodchenko 
 Γερμανικός σύνδεσμος (τίτλος μεταφρασμένος στα αγγλικά): Έργα του Johansons στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Θεσσαλονίκη, Ελλάδα)

Ρωσική πρωτοπορία
Λετονοί γλύπτες
Καλλιτέχνες του 20ού αιώνα