Τσόπστικς

Τα τσόπστικς (φωνητική μεταγραφή του αγγλικού chopsticks, κινέζικα: 筷子, πινγίν: kuàizi ή zhù), ή ξυλάκια, είναι διαμορφωμένα ζεύγη ξυλακιών ίσου μήκους που χρησιμοποιούνται ως σκεύη κουζίνας και φαγητού στο μεγαλύτερο μέρος της Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ασίας για περισσότερες από τρεις χιλιετίες. Κρατούνται στο κυρίαρχο χέρι, ασφαλίζονται με τα δάχτυλα και χρησιμοποιούνται ως προεκτάσεις του χεριού, για να μαζεύουν την τροφή.

Με καταγωγή από την Κίνα, τα τσόπστικς εξαπλώθηκαν αργότερα σε άλλα μέρη της Ασίας. Τα τσόπστικς έχουν γίνει πιο αποδεκτά σε σχέση με το ασιατικό φαγητό στη Δύση, ειδικά σε πόλεις με σημαντικές κοινότητες της ασιατικής διασποράς.

Τα τσόπστικς είναι λεία και συχνά λεπτά. Παραδοσιακά είναι κατασκευασμένα από ξύλο, μπαμπού, μέταλλο, ελεφαντόδοντο και κεραμικά και στη σύγχρονη εποχή, διατίθενται όλο και περισσότερο σε μη παραδοσιακά υλικά, όπως πλαστικό, ανοξείδωτο ατσάλι, ακόμη και τιτάνιο. Τα τσόπστικς θεωρούνται συχνά ότι απαιτούν εξάσκηση και δεξιότητες για να χρησιμοποιηθούν ως σκεύος φαγητού. Αν και δεν είναι τόσο σοβαρή όσο πριν, η χρήση τους με την μη ακολουθία της σωστής εθιμοτυπίας είναι αποκρουστική, ειδικά σε ορισμένες χώρες.

Προέλευση και ιστορία 
Τα τσόπστικς υπήρχαν και χρησιμοποιούνται τουλάχιστον από τη δυναστεία Σανγκ (1766–1122 π.Χ.). Ωστόσο, ο ιστορικός της δυναστείας Χαν Σίμα Τσιεν, έγραψε ότι είναι πιθανό ότι τα τσόπστικς χρησιμοποιήθηκαν επίσης στην προηγούμενη δυναστεία Χσιά και ακόμη και στον προηγούμενο πολιτισμό Ερλίτου, αν και η εύρεση αρχαιολογικών στοιχείων από αυτήν την εποχή είναι απίστευτα δύσκολη.

Τα πρώτα στοιχεία για τσόπστικς που έχουν αποκαλυφθεί μέχρι στιγμής αποτελούνται από έξι τσόπστικς από μπρούτζο, 26 εκατ. μήκος και 1,1 μς 1,3 εκατ. πλάτος, από ανασκαφές στα ερείπια του Γινσού, κοντά στο Ανγιάνγκ (Χενάν). Αυτά χρονολογούνται περίπου στο 1.200 π.Χ., κατά τη διάρκεια της δυναστείας Σανγκ. Υποτίθεται ότι χρησιμοποιούνταν για μαγείρεμα. Η παλαιότερη γνωστή κειμενική αναφορά για τη χρήση τσόπστικς προέρχεται από το Χαν Φεϊζί, ένα φιλοσοφικό κείμενο που γράφτηκε από τον Χαν Φέι (περίπου 280–233 π.Χ.) τον 3ο αιώνα π.Χ..

Η ευρεία διάδοση των τσόπστικς στην κινεζική κουλτούρα αποδίδεται μερικές φορές στην κομφουκιανή φιλοσοφία που δίνει έμφαση στην οικογενειακή αρμονία ως βάση για την πολιτική τάξη. Ο ίδιος ο Κομφούκιος φέρεται να είπε ότι τα μαχαίρια είναι για πολεμιστές, αλλά τα τσόπστικς είναι για μελετητές και ο διάδοχός του, Μέγκιος, συνδέεται με τον αφορισμό «ο έντιμος και ευθύς άνθρωπος μένει πολύ μακριά και από το σφαγείο και από την κουζίνα… Και δεν επιτρέπει μαχαίρια στο τραπέζι του». Η αναφορά του Κομφούκιου στα τσόπστικς στο Βιβλίο των Τελετών του, υποδηλώνει ότι αυτά τα αντικείμενα ήταν ευρέως γνωστά στην περίοδο των εμπόλεμων κρατών (περ. 475–221 π.Χ.).

Ως μαγειρικά σκεύη 

Τα πρώτα τσόπστικς χρησιμοποιούνταν για το μαγείρεμα, το ανακάτεμα της φωτιάς, το σερβίρισμα ή το κόψιμο κομματιών φαγητού και όχι ως σκεύη φαγητού. Ένας λόγος ήταν ότι πριν από τη δυναστεία Χαν, το κεχρί κυριαρχούσε στη Βόρεια Κίνα, την Κορέα και μέρη της Ιαπωνίας. Ενώ τα τσόπστικς χρησιμοποιούσαν για το μαγείρεμα, ο χυλός από κεχρί τρώγονταν με κουτάλια εκείνη την εποχή. Η χρήση τσόπστικς στην κουζίνα συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Τα ριοριμπάσι (料理箸) είναι ιαπωνικά τσόπστικς κουζίνας που χρησιμοποιούνται στην ιαπωνική κουζίνα. Χρησιμοποιούνται στην παρασκευή ιαπωνικών τροφίμων και δεν είναι σχεδιασμένα για φαγητό. Αυτά τα ξυλάκια επιτρέπουν το χειρισμό ζεστού φαγητού με το ένα χέρι και χρησιμοποιούνται όπως τα κανονικά τσόπστικς. Αυτά τα τσόπστικς έχουν μήκος 30 εκατοστά ή περισσότερο και μπορούν να συνδεθούν μαζί με ένα κορδόνι στο επάνω μέρος. Συνήθως κατασκευάζονται από μπαμπού. Για το βαθύ τηγάνισμα, ωστόσο, προτιμώνται τα μεταλλικά τσόπστικς με χερούλια από μπαμπού, καθώς οι άκρες των κανονικών τσόπστικς από μπαμπού αποχρωματίζονται και γίνονται λιπαρά μετά από επανειλημμένη χρήση σε καυτό λάδι. Οι λαβές από μπαμπού προστατεύουν από τη θερμότητα.

Ομοίως, οι Βιετναμέζοι μάγειρες χρησιμοποιούν τα «μεγάλα τσόπστικς» () στο μαγείρεμα και για το σερβίρισμα του ρυζιού από την κατσαρόλα.

Ως σκεύη φαγητού 

Τα τσόπστικς άρχισαν να χρησιμοποιούνται ως σκεύη φαγητού κατά τη διάρκεια της δυναστείας Χαν, καθώς η κατανάλωση ρυζιού αυξήθηκε. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, τα κουτάλια συνέχισαν να χρησιμοποιούνται μαζί με τσόπστικς ως σκεύη φαγητού στα γεύματα. Μόνο κατά τη δυναστεία Μινγκ άρχισαν να χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για το σερβίρισμα και το φαγητό. Στη συνέχεια απέκτησαν το όνομα kuaizi και το σημερινό σχήμα.

Έθιμα, ήθη και εθιμοτυπία με τσόπστικς 

Τα τσόπστικς χρησιμοποιούνται σε πολλά μέρη του κόσμου και οι αρχές της εθιμοτυπίας είναι παρόμοιες, αλλά τα πιο λεπτά σημεία μπορεί να διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή. Οι τρόποι με τα τσόπστικς διαμορφώθηκαν σταδιακά για να λειτουργούν με τις ιδιαίτερες διατροφικές ποικιλίες και συνήθεια ενός πολιτισμού. Η εθιμοτυπία που αναπτύχθηκε για κυρίως μεμονωμένες μερίδες που τρώγονται στο πάτωμα (ή τα τατάμι στην περίπτωση της Ιαπωνίας) θα μπορούσε να διαφέρει από τα κοινόχρηστα γεύματα που τρώγονται γύρω από ένα τραπέζι, με καθήμενους σε καρέκλες. Η ανάγκη για σερβίρισμα ή κοινόχρηστα τσόπστικς διαφέρει ομοίως. Σε ορισμένους πολιτισμούς συνηθίζεται να σηκώνεται ένα μπολ στο στόμα, όταν το μόνο σκεύος φαγητού που χρησιμοποιείται είναι τα τσόπστικς. Σε άλλους πολιτισμούς, το να σηκώνεις ένα μπολ πιο κοντά στο στόμα θεωρείται ότι ισοδυναμεί με επαιτεία, καθώς το τοπικό έθιμο είναι να χρησιμοποιούνται τσόπστικς για στερεό φαγητό και ένα κουτάλι για υγρό φαγητό.

Στις χώρες που χρησιμοποιούν τσόπστικς, το λανθασμένο κράτημα των τσόπστικς αντανακλά αρνητικά τους γονείς και το περιβάλλον του παιδιού. Υπάρχουν συχνά άρθρα ειδήσεων σχετικά με την ανησυχητική μείωση της ικανότητας των παιδιών να χρησιμοποιούν σωστά τα τσόπστικς. Ομοίως, το να μαχαιρώνεις φαγητό λόγω της αδυναμίας κάποιου να χειριστεί τα τσόπστικς με επιδεξιότητα είναι επίσης αποδοκιμασμένο.

Γενικά, τα τσόπστικς δεν πρέπει να μένουν κάθετα στερεομένα σε ένα μπολ με ρύζι γιατί θυμίζει το τελετουργικό του λιβανίσματος που συμβολίζει το «τάισμα» του νεκρού.

Παγκόσμιες επιπτώσεις

Περιβαλλοντικές επιπτώσεις 
Η πιο διαδεδομένη χρήση τσόπστικς μιας χρήσης είναι στην Ιαπωνία, όπου χρησιμοποιούνται συνολικά περίπου 24 δισεκατομμύρια ζεύγη κάθε χρόνο, που ισοδυναμεί με σχεδόν 200 ζεύγη ανά άτομο ετησίως. Στην Κίνα, υπολογίζεται ότι παράγονται 45 δισεκατομμύρια ζεύγη τσόπστικς μιας χρήσης ετησίως. Αυτό ανέρχεται σε 1,66 εκατ. κυβικά μέτρα ξυλείας ή 25 εκατομμύρια πλήρως αναπτυγμένα δέντρα κάθε χρόνο.

Τον Απρίλιο του 2006, η Κίνα επέβαλε φόρο 5% στα τσόπστικς μιας χρήσης για να μειώσει τη σπατάλη φυσικών πόρων λόγω υπερκατανάλωσης. Αυτό το μέτρο είχε τη μεγαλύτερη επίδραση στην Ιαπωνία, καθώς πολλά από τα τσόπστικς μιας χρήσης εισάγονται από την Κίνα, που αντιπροσωπεύουν πάνω από το 90% της ιαπωνικής αγοράς.

Αμερικανοί κατασκευαστές άρχισαν να εξάγουν τσόπστικς αμερικανικής παραγωγής στην Κίνα, χρησιμοποιώντας ξύλο υγράμβαρης και λεύκας, καθώς αυτά τα υλικά δεν χρειάζονται τεχνητό φωτισμό με χημικά ή χλωρίνη και έχουν θεωρηθεί ελκυστικά για τους Κινέζους και άλλους καταναλωτές της Ανατολικής Ασίας.

Ο γεννημένος στις ΗΠΑ Ταϊβανέζος τραγουδιστής Γουάνγκ Λιχόμ έχει υποστηρίξει δημόσια τη χρήση επαναχρησιμοποιήσιμων τσόπστικς κατασκευασμένων από βιώσιμα υλικά. Στην Ιαπωνία, τα επαναχρησιμοποιήσιμα τσόπστικς είναι γνωστά ως μαϊχάσι (マイ箸, δηλ. «τα τσόπστικς μου»).

Επιδράσεις στην υγεία 
Μια έρευνα του Υπουργείου Υγείας του Χονγκ Κονγκ το 2006 διαπίστωσε ότι, από το 2003, το ποσοστό των ανθρώπων που χρησιμοποιούν ξεχωριστά τσόπστικς σερβιρίσματος, κουτάλια ή άλλα σκεύη για να σερβίρουν φαγητό από ένα κοινό πιάτο έχει αυξηθεί από 46% σε 65%.

Δείτε επίσης 
 Κινέζικο κουτάλι
 Κινέζικη κουζίνα

Παραπομπές 

Σκεύη προετοιμασίας φαγητού
Σκεύη κουζίνας
Ασιατική κουζίνα