Ανατολική Έρημος

Η Ανατολική Έρημος (αρχαϊκά γνωστή ως Αραβία ή Αραβική Έρημος) είναι το τμήμα της ερήμου Σαχάρα που βρίσκεται ανατολικά του ποταμού Νείλου. Εκτείνεται 223.000 χλμ2 από τη Βορειοανατολική Αφρική και συνορεύει με τον ποταμό Νείλο στα δυτικά και την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Σουέζ στα ανατολικά. Εκτείνεται μέσω της Αιγύπτου, της Ερυθραίας, του Σουδάν και της Αιθιοπίας. Η Ανατολική Έρημος είναι επίσης γνωστή ως Λόφοι της Ερυθράς Θάλασσας. Η έρημος αποτελείται από μια οροσειρά που εκτείνεται παράλληλα με την ακτή, μεγάλα ιζηματογενή οροπέδια που εκτείνονται εκατέρωθεν των βουνών και της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας. Οι βροχοπτώσεις, το κλίμα, η βλάστηση και η ζωή των ζώων στην έρημο ποικίλλουν μεταξύ αυτών των διαφορετικών περιοχών. Η έρημος υπήρξε χώρος εξόρυξης οικοδομικών υλικών και πολύτιμων και ημιπολύτιμων μετάλλων σε όλη την ιστορία. Περιείχε ιστορικά πολλές εμπορικές διαδρομές που οδηγούσαν προς και από την Ερυθρά Θάλασσα, συμπεριλαμβανομένης της Διώρυγας του Σουέζ.

Γεωγραφία

Ιστορικός σχηματισμός 
Μεταξύ 100 και 35 εκατομμυρίων ετών πριν, η περιοχή που είναι τώρα η Ανατολική Έρημος ήταν υποβρύχια, καλυμμένη από τον ωκεανό της Τηθύος. Κατά την περίοδο του Ολιγόκαινου, περίπου 34 εκατομμύρια χρόνια πριν, η γη άρχισε να γέρνει και η ακτογραμμή ωθήθηκε προς τα βόρεια και τα δυτικά. Ταυτόχρονα, το υπόγειο συγκρότημα στα ανατολικά ανυψώθηκε, σχηματίζοντας την οροσειρά της Ερήμου. Σε αυτήν την ίδια αλληλουχία μετακινήσεων ξηράς, άνοιξε ένα ρήγμα που τώρα είναι η Ερυθρά Θάλασσα.

Όρη 

Η οροσειρά της Ανατολικής Ερήμου εκτείνεται μεταξύ 80 και 137 χιλιομέτρων στο εσωτερικό από και παράλληλα με την ακτή της Ερυθράς Θάλασσας. Έχει κορυφές περίπου 1.500 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Τα νότια όρη είναι κυρίως πυριγενή πετρώματα ενώ τα όρη στα βόρεια είναι ασβεστολιθικά. Τα όρη χωρίζουν φαρδιά ουάντι που επιτρέπουν την απορροή των βροχοπτώσεων από τα όρη προς την Ερυθρά Θάλασσα και τον ποταμό Νείλο. Η ψηλότερη κορυφή της οροσειράς είναι η Τζέμπελ Σαγιέμπ Ελ Μπανάτ, στα 2.184 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Οροπέδια 
Σε κάθε πλευρά των βουνών εκτείνονται ιζηματογενή οροπέδια. Γενικά, τα βόρεια τμήματα αυτών των οροπεδίων έχουν ασβεστολιθική βάση ενώ τα νότια είναι από ψαμμίτη. Τα οροπέδια μεταξύ του ποταμού Νείλου και των βουνών είναι επίσης γνωστά ως η εσωτερική Ανατολική Έρημος και υποδιαιρείται σε τέσσερα τμήματα: την έρημο Καΐρου-Σουέζ, την έρημο ασβεστόλιθου, την έρημο ψαμμίτη (Idfu-Kom Ombo) και την έρημο της Νουβίας.

Ακτή της Ερυθράς Θάλασσας 
Οι ακτές της Ερυθράς Θάλασσας είναι το ανατολικότερο τμήμα της Ανατολικής Ερήμου, που εκτείνεται μεταξύ της Ερυθραίας και του Κόλπου του Σουέζ. Η ακτογραμμή κυμαίνεται μεταξύ 30 και 175 χιλιομέτρων σε πλάτος από τη βάση της οροσειράς.

Κλίμα 
Η Ανατολική Έρημος έχει ημίξηρο/άνυδρο/υπεράγονο κλίμα. Κατά μέσο όρο, η περιοχή λαμβάνει συνήθως λιγότερα από 25 χιλ. των βροχοπτώσεων ανά έτος σε σπάνια μοτίβα. Οι περισσότερες βροχοπτώσεις σημειώνονται κατά τους χειμερινούς μήνες γύρω από τα βουνά. Η παρουσία των βουνών μπορεί να δημιουργήσει μια σκιά βροχής, για την υπόλοιπη έρημο, συμβάλλοντας στο άνυδρο περιβάλλον.

Οι μέσες θερμοκρασίες κυμαίνονται μεταξύ 14 και 21℃ το χειμώνα (Νοέμβριος–Μάρτιος) και 23,1℃ το καλοκαίρι (Μάιος–Σεπτέμβριος). Ο καιρός είναι συνήθως ηλιόλουστος, ωστόσο, μπορεί να εμφανιστούν αμμοθύελλες, συνήθως μεταξύ Μαρτίου και Ιουνίου. Οι καταιγίδες προκαλούνται από τον τροπικό αέρα που κινείται προς τα πάνω από το Σουδάν, που συνοδεύεται από ισχυρούς ανέμους και αυξημένη θερμοκρασία.

Ιστορικό κλίματος 
Η χρονολόγηση με άνθρακα δειγμάτων απολιθωμάτων τούφα, ενός τύπου ασβεστόλιθου που εναποτίθεται παρουσία υψηλών επιπέδων υπόγειων υδάτων, αποκάλυψε ότι ιστορικά υπήρξαν δύο περίοδοι όπου η Ανατολική Έρημος ήταν σημαντικά πιο υγρή από ότι σήμερα. Αυτά συνέβησαν στην ύστερη εποχή του Πλειστόκαινου, περίπου πριν 100.000 χρόνια και στη μέση εποχή του Ολόκαινου, περίπου πριν από 6.000 χρόνια. Η πιο πρόσφατη υγρή περίοδος είναι γνωστό ότι είναι αποτέλεσμα καλοκαιρινών μουσωνικών βροχών που μετακινήθηκαν πάνω από την έρημο από τον Ινδικό Ωκεανό. Κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων, ορισμένες περιοχές της γης ήταν βάλτοι. Τα βουνά και τα οροπέδια της ερήμου ήταν επίσης σε θέση να διατηρήσουν περισσότερη βλάστηση και ζώα. Στο διάστημα αυτών των περιόδων το κλίμα της ερήμου παρέμεινε ως επί το πλείστον άνυδρο, όπως και σήμερα.

Χλωρίδα 
Η βλάστηση που αναπτύσσεται στην Ανατολική Έρημο ταξινομείται είτε ως εφήμερη είτε ως πολυετή. Η εφήμερη βλάστηση είναι φυτά που συνήθως έχουν μια μόνο εποχή διάρκεια ζωής λόγω της εξάρτησής τους από τη βροχή. Τα πολυετή φυτά ζουν για δύο ή περισσότερα χρόνια.

Πανίδα 

Η άγρια ζωή της Ανατολικής Ερήμου είναι αρκετά διαφορετική από αυτή της Δυτικής Ερήμου, καθώς η παρουσία του ποταμού Νείλου και των βουνών της Ερυθράς Θάλασσας παρέχουν μεταβλητές οικολογικές περιοχές. Μικρά θηλαστικά όπως η αλεπού φενέκ, το χρυσό αγκαθωτό ποντίκι, ο ιάκουλος και άλλα τρωκτικά ζουν στα οροπέδια της ερήμου. Άλλα μεγαλύτερα θηλαστικά περιλαμβάνουν το ύραξ, την αιγυπτιακή μαγκούστα και τον αιγυπτιακό λύκο. Οι Λόφοι της Ερυθράς Θάλασσας παρέχουν έναν μοναδικό ορεινό βιότοπο που αυξάνει την ποικιλομορφία της πανίδας στην ανατολική έρημο. Τα είδη που απαντώνται στα βουνά περιλαμβάνουν τον αμμότραγο, ένα είδος προβάτων που κατοικεί στο βουνό, το νουβικό αγριοκάτσικο και τη δορκάδα γαζέλα. Η οροσειρά παρέχει επίσης βιότοπο για μια ποικιλία πτηνών, συμπεριλαμβανομένου του χρυσαετού και του γυπαετού, που σπάνια συναντώνται σε άλλες περιοχές της Σαχάρας. Η κοιλάδα του Νείλου είναι μια κεντρική τοποθεσία για τη μετανάστευση πουλιών και υπάρχουν περισσότερα από 200 είδη πουλιών που περνούν από τη δυτική πλευρά της Ανατολικής Ερήμου κατά τις περιόδους μετανάστευσης.

Φυσικοί πόροι και εξόρυξη 
Η εξόρυξη πολύτιμων μετάλλων χρονολογείται από την αρχαία αιγυπτιακή εποχή και συνεχίζεται στην Ανατολική Έρημο μέχρι σήμερα. Από την πρώιμη φαραωνική εποχή (3000 π.Χ.), ο χαλκός και ο χρυσός εξορύσσονταν από την Έρημο και χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή εργαλείων και για κοσμήματα και στολίδια. Πολύ αργότερα, γύρω στο 1000 π.Χ., ανακαλύφθηκε και ο σίδηρος και άρχισε να εξορύσσεται. Τα ουάντι χρησιμοποιήθηκαν ως διαδρομές για να μεταφέρουν τα εξορυσσόμενα υλικά πίσω στον πολιτισμό. Υπήρχαν επίσης ορυχεία για πολύτιμα πετρώματα όπως σμαράγδια και αμέθυστους που ανακαλύφθηκαν από τους αρχαίους Αιγύπτιους και χρησιμοποιήθηκαν κατά τη ρωμαϊκή και ισλαμική περίοδο. Εκτός από πολύτιμα υλικά, πολύτιμα οικοδομικά και γλυπτικά υλικά έχουν εξορυχθεί επίσης από την Ανατολική Έρημο, όπως ασβεστόλιθος, γρανίτης και μάρμαρο. Σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος της εξόρυξης που συμβαίνει μέσα και γύρω από την Ανατολική Έρημο είναι για αργό πετρέλαιο και φυσικό αέριο.

Εικόνες

Δείτε επίσης 
 Γεωγραφία της Αιγύπτου
 Λιβυκή Έρημος

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
 
 Barnard, H., & Duistermaat, K. (2012). The history of the peoples of the Eastern Desert. Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια.
 Egypt – The Eastern Desert. (2021). Retrieved from https://www.britannica.com/place/Egypt/The-Eastern-Desert
 Hoath, R. (2009). Field guide to the mammals of Egypt. The American University in Cairo Press.
 
 Sanders, D. (2017). Mining Resources in Ancient Egypt. Ανακτήθηκε από το https://sciencing.com/mining-resources-ancient-egypt-11732.html
 
 Van der Veen, M., Bouchaud, C., Cappers, R., & Newton, C. (2021). The Eastern Desert of Egypt during the Greco-Roman period: archaeological reports. College de France. https://orcid.org/0000-0003-4834-0269

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Εθνικά Πάρκα της Αιγύπτου  Αρχείο
 Ιστορίες του Ηροδότου

Έρημοι της Αιγύπτου
Έρημοι της Αιθιοπίας
Έρημοι της Ερυθραίας
Έρημοι του Σουδάν
Ερυθρά Θάλασσα
Σαχάρα