Σφαγή στη Σάμπρα και τη Σατίλα

Η σφαγή στη Σάμπρα και τη Σατίλα ήταν η δολοφονία στον Λίβανο μεταξύ 2.500 και 3.500 αμάχων — κυρίως Παλαιστινίων και Λιβανέζων Μουσουλμάνων — από την πολιτοφυλακή των Λιβανικών Δυνάμεων η οποία έλαβε χώρα στις 16 Σεπτεμβρίου 1982. Η πολιτοφυλακή ήταν ένα μαρωνιτικό χριστιανικό λιβανέζικο δεξιό κόμμα υπό τη διοίκηση του Ηλί Χομπέικα. Διέπραξε τη θηριωδία στη γειτονιά Σάμπρα και στον παρακείμενο προσφυγικό καταυλισμό Σατίλα, στη Βηρυτό. Ο Πρόεδρος Μπασίρ Τζεμαγιέλ είχε δολοφονηθεί δύο μέρες νωρίτερα και οι Φαλαγγίτες αναζήτησαν εκδίκηση. 

Από τις 18:00 περίπου της 16ης Σεπτεμβρίου έως τις 08:00 της 18ης Σεπτεμβρίου 1982, πραγματοποιήθηκε εκτεταμένη σφαγή από την πολιτοφυλακή, ενώ οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (ΙΑΔ) είχαν περικυκλώσει το στρατόπεδο.     Η πολιτοφυλακή είχε λάβει εντολή από τις ΙΑΔ να εκκαθαρίσει τους μαχητές της Οργάνωσης για τη Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) από τη Σάμπρα και τη Σατίλα, ως μέρος των ελιγμών του Ισραηλινού Στρατού στη Δυτική Βηρυτό. Καθώς εκτυλίχθηκε η σφαγή, οι ΙΑΔ έλαβαν αναφορές για φρικαλεότητες, αλλά δεν έκαναν καμία ενέργεια για να αποτρέψουν ή να σταματήσουν τη σφαγή. 

Τον Ιούνιο του 1982, ο Ισραηλινός Στρατός είχε εισβάλει στον Λίβανο με σκοπό να εκδιώξει την PLO. Στις 30 Αυγούστου 1982, υπό την επίβλεψη της Πολυεθνικής Δύναμης, η PLO αποσύρθηκε από τον Λίβανο μετά από εβδομάδες μαχών στη Δυτική Βηρυτό και λίγο πριν γίνει η σφαγή. Διάφορες δυνάμεις — Ισραηλινές, Λιβανέζικες δυνάμεις και πιθανώς επίσης ο Στρατός του Νοτίου Λιβάνου  — βρίσκονταν στην περιοχή της Σάμπρα και της Σατίλα τη στιγμή της σφαγής, εκμεταλλευόμενες το γεγονός ότι η Πολυεθνική Δύναμη είχε αφαιρέσει στρατώνες και νάρκες που είχαν περικυκλώσει οι κυρίως μουσουλμανικές γειτονιές της Βηρυτού που κράτησαν τους Ισραηλινούς σε απόσταση κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Βηρυτού.  Η ισραηλινή προέλαση στη Δυτική Βηρυτό στον απόηχο της αποχώρησης της PLO, η οποία επέτρεψε την επιδρομή των Λιβανικών Δυνάμεων, κατά παράβαση της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός μεταξύ των διαφόρων δυνάμεων.  Ο Ισραηλινός Στρατός περικύκλωσε τη Σάμπρα και τη Σατίλα και τοποθέτησε στρατεύματα στις εξόδους της περιοχής για να εμποδίσει τους κατοίκους του στρατοπέδου να φύγουν και, κατόπιν αιτήματος των Λιβανικών Δυνάμεων,  εκτόξευσε φωτοβολίδες τη νύχτα.  

Σύμφωνα με τον Αλέν Μενάργκες, οι άμεσοι δράστες των δολοφονιών ήταν οι «Νέοι Άνδρες», μια συμμορία που στρατολογήθηκε από τον Ηλί Χομπεΐκα (αρχηγός πληροφοριών των Λιβανικών Δυνάμεων και αξιωματικός σύνδεσμος με τη Μοσάντ), από άνδρες που είχαν εκδιωχθεί από τις Λιβανικές Δυνάμεις για ανυποταξία ή εγκληματικές δραστηριότητες.  Οι δολοφονίες πιστεύεται ευρέως ότι έγιναν υπό τις άμεσες εντολές του Χομπέικα. Η οικογένεια και η αρραβωνιαστικιά του Χομπέικα είχαν δολοφονηθεί από Παλαιστίνιους πολιτοφύλακες και τους αριστερούς Λιβανέζους συμμάχους τους κατά τη σφαγή στο Νταμούρ το 1976, ως απάντηση στη σφαγή Παλαιστινίων και Λιβανέζων Μουσουλμάνων στην Καραντίνα από χριστιανούς μαχητές δύο μέρες πριν.     Συνολικά συμμετείχαν 300–400 πολιτοφύλακες, συμπεριλαμβανομένων μερικών από τον στρατό του Νοτίου Λιβάνου του Σάαντ Χάνταντ. 

Τον Φεβρουάριο του 1983, μια επιτροπή υπό την προεδρία του Σον ΜακΜπράιντ, βοηθού του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών και Προέδρου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών εκείνη την εποχή, που εξέταζε τις αναφερόμενες παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου από το Ισραήλ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το Ισραήλ, ως κατοχική δύναμη του στρατοπέδου, έφερε την ευθύνη για τη σφαγή.  Η επιτροπή κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι η σφαγή ήταν μια μορφή γενοκτονίας. 

Τον Φεβρουάριο του 1983, η Ισραηλινή Επιτροπή Κάσαν, που διορίστηκε να ερευνήσει το περιστατικό, διαπίστωσε ότι το ισραηλινό στρατιωτικό προσωπικό, γνωρίζοντας ότι μια σφαγή βρισκόταν σε εξέλιξη, δεν είχε λάβει σοβαρά μέτρα για να την σταματήσει. Η επιτροπή έκρινε το Ισραήλ ως έμμεσα υπεύθυνο και τον Αριέλ Σαρόν, τότε υπουργός Άμυνας, ότι έφερε προσωπική ευθύνη για την αγνόηση του κινδύνου αιματοχυσίας και εκδίκησης, αναγκάζοντάς τον να παραιτηθεί.

Ιστορικό 
Από το 1975 έως το 1990, ομάδες σε ανταγωνιστικές συμμαχίες με γειτονικές χώρες πολέμησαν μεταξύ τους στον εμφύλιο πόλεμο του Λιβάνου. Οι εσωκομματικές συγκρούσεις και οι σφαγές μεταξύ αυτών των ομάδων προκάλεσαν αρκετές χιλιάδες θύματα. Παραδείγματα είναι η υποστηριζόμενη από τη Συρία, σφαγή στην Καραντίνα (Ιανουάριος 1976) από τους Φαλαγγίτες και τους συμμάχους τους εναντίον Κούρδων, Σύριων και Παλαιστινίων στην κατά κύριο λόγο μουσουλμανική παραγκούπολη της Βηρυτού, Νταμούρ (Ιανουάριος 1976) από την PLO κατά των χριστιανών Μαρωνιτών, συμπεριλαμβανομένης της οικογένειας και της αρραβωνιαστικιάς του αρχηγού πληροφοριών των Λιβανικών Δυνάμεων, Ηλί Χομπεΐκα και του Τελ αλ-Ζάαταρ (Αύγουστος 1976) από Φαλαγγίτες και τους συμμάχους τους κατά των Παλαιστινίων προσφύγων που ζούσαν σε στρατόπεδο που διαχειρίζεται η UNRWA . Ο συνολικός αριθμός των νεκρών στο Λίβανο για όλη την περίοδο του εμφυλίου πολέμου ήταν περίπου 150.000 θύματα. 

Η PLO είχε επιτεθεί στο Ισραήλ από το νότιο Λίβανο και το Ισραήλ από την πλευρά του βομβάρδιζε θέσεις της PLO στο νότιο Λίβανο από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1980.  

Το casus belli που επικαλέστηκε η ισραηλινή πλευρά για να κηρύξει τον πόλεμο, ωστόσο, ήταν μια απόπειρα δολοφονίας, στις 3 Ιουνίου 1982, που έγινε κατά του Ισραηλινού πρεσβευτή στη Βρετανία Σλόμο Άργκοβ. Η απόπειρα ήταν έργο της οργάνωσης Αμπού Νιντάλ με έδρα το Ιράκ, πιθανώς με συριακή ή ιρακινή συμμετοχή.   Ιστορικοί και παρατηρητές   όπως ο Ντέιβιντ Χέρστ και Μπένι Μόρις έχουν σχολιάσει ότι η PLO δεν θα μπορούσε να είχε εμπλακεί στην επίθεση, ή ακόμη και να την ενέκρινε, καθώς η ομάδα του Αμπού Νιντάλ ήταν σκληρός αντίπαλος στην PLO του Αραφάτ και μάλιστα δολοφόνησε μερικά από τα μέλη της.  Η PLO καταδίκασε την απόπειρα δολοφονίας του Ισραηλινού πρέσβη.  Ωστόσο, το Ισραήλ χρησιμοποίησε το γεγονός ως δικαιολογία για να σπάσει την κατάπαυση του πυρός με την PLO και ως casus belli για μια πλήρους κλίμακας εισβολή στον Λίβανο.   Μετά τον πόλεμο, το Ισραήλ παρουσίασε τις ενέργειές του ως απάντηση στην τρομοκρατία που ασκούσε η PLO από διάφορα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένων των συνόρων με τον Λίβανο.   Ωστόσο, αυτοί οι ιστορικοί υποστήριξαν ότι η PLO σεβόταν τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός που ίσχυε τότε με το Ισραήλ και διατηρούσε τα σύνορα μεταξύ του εβραϊκού κράτους και του Λιβάνου πιο σταθερά από ό,τι ήταν για πάνω από μια δεκαετία.  Κατά τη διάρκεια αυτής της εκεχειρίας, η οποία διήρκεσε οκτώ μήνες, η UNIFIL (οι ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ στον Λίβανο) ανέφεραν ότι η PLO δεν είχε πραγματοποιήσει ούτε μια πράξη πρόκλησης εναντίον του Ισραήλ.  Η ισραηλινή κυβέρνηση δοκίμασε πολλές δικαιολογίες για να εγκαταλείψει την κατάπαυση του πυρός και να επιτεθεί στην PLO, προκαλώντας ακόμη και κατηγορίες από την ισραηλινή αντιπολίτευση ότι η «δημαγωγία» από την κυβέρνηση απείλησε να φέρει το Ισραήλ σε πόλεμο.  Πριν από την απόπειρα δολοφονίας του πρέσβη, όλες αυτές οι δικαιολογίες είχαν καταρριφθεί από τη σύμμαχό τους, τις Ηνωμένες Πολιτείες, ως ανεπαρκής λόγος για να ξεκινήσει ένας πόλεμος εναντίον της PLO. 

Στις 6 Ιουνίου 1982, το Ισραήλ εισέβαλε στον Λίβανο κινούμενος προς τα βόρεια για να περικυκλώσει την πρωτεύουσα, τη Βηρυτό.  Μετά από μια εκτεταμένη πολιορκία της πόλης, οι μάχες τερματίστηκαν με μια συμφωνία με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ μεταξύ των μερών στις 21 Αυγούστου 1982, η οποία επέτρεψε την ασφαλή εκκένωση των Παλαιστινίων μαχητών από την πόλη υπό την επίβλεψη των δυτικών εθνών και εγγυήθηκε την προστασία των προσφύγων και των πολιτών των προσφυγικών καταυλισμών. 

Στις 15 Ιουνίου 1982, 10 ημέρες μετά την έναρξη της εισβολής, το ισραηλινό υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε πρόταση του Πρωθυπουργού, Μεναχέμ Μπέγκιν, ότι ο Ισραηλινός Στρατός δεν έπρεπε να εισέλθει στη Δυτική Βηρυτό αλλά αυτό θα έπρεπε να γίνει από τις Λιβανικές Δυνάμεις. Ο Αρχηγός του Επιτελείου, Ραφαέλ Εϊτάν, είχε ήδη εκδώσει εντολές ότι οι λιβανέζικες, κατά κύριο λόγο χριστιανικές, δεξιές πολιτοφυλακές δεν έπρεπε να συμμετάσχουν στις μάχες και η πρόταση ήταν να αντιμετωπιστούν οι δημόσιες καταγγελίες ότι οι Ισραηλινές δυνάμεις υπέστησαν απώλειες ενώ οι σύμμαχοί τους παρέμεναν.  Η επακόλουθη ισραηλινή έρευνα υπολόγισε ότι η δύναμη των πολιτοφυλακών στη Δυτική Βηρυτό, εξαιρουμένων των Παλαιστινίων, ήταν περίπου 7.000. Υπολόγισαν ότι οι Λιβανικές Δυνάμεις ήταν 5.000 όταν κινητοποιήθηκαν πλήρως, εκ των οποίων οι 2.000 ήταν πλήρους δράσης. 

Στις 23 Αυγούστου 1982, ο Μπασίρ Τζεμαγιέλ, ηγέτης των δεξιών Λιβανικών Δυνάμεων, εξελέγη Πρόεδρος του Λιβάνου από την Εθνοσυνέλευση. Το Ισραήλ βασίστηκε στον Τζεμαγιέλ και τις δυνάμεις του ως αντίβαρο στην PLO, και ως αποτέλεσμα, οι δεσμοί μεταξύ του Ισραήλ και των Μαρωνιτικών ομάδων, από τις οποίες χαιρετίστηκαν πολλοί από τους υποστηρικτές των Λιβανικών Δυνάμεων, είχαν ενισχυθεί.   

Μέχρι την 1η Σεπτεμβρίου, οι μαχητές της PLO είχαν αποχωρήσει από τη Βηρυτό υπό την επίβλεψη της Πολυεθνικής Δύναμης.   Η αποχώρηση πραγματοποιήθηκε υπό τον όρο της συνέχισης της παρουσίας του MNF για την παροχή ασφάλειας στην κοινότητα των Παλαιστινίων προσφύγων στο Λίβανο.  Δύο μέρες αργότερα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μεναχέμ Μπέγκιν συνάντησε τον Τζεμαγιέλ στη Ναχαρίγια και τον προέτρεψε να υπογράψει μια συνθήκη ειρήνης με το Ισραήλ. Ο Μπεγκίν ήθελε επίσης τη συνέχιση της παρουσίας του SLA στο νότιο Λίβανο (ο Χαντάντ υποστήριζε τις ειρηνικές σχέσεις με το Ισραήλ) για τον έλεγχο των επιθέσεων και της βίας, καθώς και δράση από τον Τζεμαγιέλ για να εκδιώξει τους μαχητές της PLO που το Ισραήλ πίστευε ότι παρέμεναν μια κρυφή απειλή στον Λίβανο. Ωστόσο, οι πολιτοφύλακες, οι οποίοι προηγουμένως ήταν ενωμένοι ως αξιόπιστοι Ισραηλινοί σύμμαχοι, τώρα είχαν χωριστεί λόγω της ανάπτυξης συμμαχιών με τη Συρία, η οποία παρέμενε στρατιωτικά εχθρική προς το Ισραήλ. Ως εκ τούτου, ο Τζεμαγιέλ απέρριψε την υπογραφή μιας συνθήκης ειρήνης με το Ισραήλ και δεν εξουσιοδότησε επιχειρήσεις για την εκδίωξη των υπόλοιπων μαχητών της PLO. 

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1982, οι διεθνείς δυνάμεις που εγγυώνταν την ασφάλεια των Παλαιστινίων προσφύγων έφυγαν από τη Βηρυτό. Στη συνέχεια, στις 14 Σεπτεμβρίου, ο Τζεμαγιέλ δολοφονήθηκε σε μια τεράστια έκρηξη που κατέστρεψε το αρχηγείο του. Τελικά, ο δράστης, ο Χαμπίμπ Τανιούς Σαρτούνι, ένας Λιβανέζος χριστιανός, ομολόγησε το έγκλημα. Αποδείχθηκε ότι ήταν μέλος του Συριακού Σοσιαλιστικού Εθνικιστικού Κόμματος και πράκτορας της Συριακής υπηρεσίας πληροφοριών. Παλαιστίνιοι και Λιβανέζοι μουσουλμάνοι ηγέτες αρνήθηκαν οποιαδήποτε σχέση μαζί του. 

Το βράδυ της 14ης Σεπτεμβρίου, μετά την είδηση ότι ο Μπασίρ Τζεμαγιέλ είχε δολοφονηθεί, ο πρωθυπουργός Μπεγκίν, ο υπουργός Άμυνας Σαρόν και ο αρχηγός του επιτελείου Εΐταν συμφώνησαν ότι ο ισραηλινός στρατός έπρεπε να εισβάλει στη Δυτική Βηρυτό. Η δημόσια εξήγηση που δόθηκε είναι ότι ήταν εκεί για να αποτρέψουν το χάος. Σε μια ξεχωριστή συνομιλία, στις 20:30 εκείνο το βράδυ, ο Σαρόν και ο Εϊτάν συμφώνησαν ότι ο Ισραηλινός Στρατός δεν έπρεπε να εισέλθει στους Παλαιστινιακούς προσφυγικούς καταυλισμούς αλλά ότι θα έπρεπε να χρησιμοποιηθούν οι Φαλαγγίτες.  Το μόνο άλλο μέλος του υπουργικού συμβουλίου με το οποίο ζητήθηκε η γνώμη ήταν ο υπουργός Εξωτερικών Γιτζάκ Σαμίρ.  Λίγο μετά τις 6.00 π.μ. 15 Σεπτεμβρίου, ο Ισραηλινός στρατός εισήλθε στη Δυτική Βηρυτό,  Αυτή η Ισραηλινή ενέργεια παραβίασε τη συμφωνία του με τις Ηνωμένες Πολιτείες να μην καταλάβουν τη Δυτική Βηρυτό  και παραβίαζε την εκεχειρία. 

Ο Φάουαζ Τραμπούλσι γράφει ότι, ενώ η σφαγή παρουσιάστηκε ως αντίδραση στη δολοφονία του Τζεμαγιέλ, αντιπροσώπευε το μεταθανάτιο επίτευγμα της «ριζοσπαστικής λύσης» του για τους Παλαιστίνιους στο Λίβανο, τους οποίους θεωρούσε «πάρα πολλούς» στην περιοχή. Αργότερα, το μηνιαίο περιοδικό του ισραηλινού στρατού Skira Hodechith έγραψε ότι οι Λιβανικές Δυνάμεις ήλπιζαν να προκαλέσουν τη γενική έξοδο του Παλαιστινιακού πληθυσμού και στόχευαν να δημιουργήσουν μια νέα δημογραφική ισορροπία στον Λίβανο ευνοώντας τους Χριστιανούς.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
 
 Bregman, Ahron (2002). Israel's Wars: A History Since 1947. London: Routledge. ISBN 0-415-28716-2
 
 Bulloch, John (1983) Final Conflict. The War in Lebanon. Century London. ISBN 0-7126-0171-6
 Campagna, Joel (April 2002). The Usual Suspects. World Press Review 49 (4). Web journal article, retrieved 4 December 2004.
 Chomsky, Noam (1989). Necessary Illusions: Thought control in democratic societies. South End Press. ISBN 0-89608-366-7.
 Eisenberg, Laura Zittrain and Caplan, Neil (1998). Negotiating Arab-Israeli Peace: Patterns, Problems, Possibilities. Indiana University Press. ISBN 0-253-21159-X.
 Hamdan, Amal (16 September 2003). Remembering Sabra and Shatila. Aljazeera. Retrieved 4 December 2004.
 Harbo, John (20 September 1982). Aftenposten. Middle East correspondent Harbo was also quoted with the same information on ABC News "Close up, Beirut Massacres", broadcast 7 January 1983.
  English translation available online here
 Klein, A. J. (New York, 2005), Striking Back: The 1972 Munich Olympics Massacre and Israel's Deadly Response, Random House 
 Lewis, Bernard. "The New Anti-Semitism" , The American Scholar, Volume 75 No. 1, Winter 2006, pp. 25–36. The paper is based on a lecture delivered at Brandeis University on 24 March 2004.
 Lewis, Bernard (1999). Semites and Anti-Semites: An Inquiry into Conflict and Prejudice. W. W. Norton & Co. 
 Mason, Barnaby (17 April 2002). Analysis: 'War crimes' on West Bank. BBC World News. Retrieved 4 December 2004.
 
 Benny Morris and Ian Black. Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services, Grove, 1991, .
 New 'evidence' in Sharon trial (8 May 2002). BBC World News. Retrieved 4 December 2004.
 Schiff, Z. & Ya'ari, E. (1984). Israel's Lebanon War. New York, NY: Simon &amp; Schuster. ISBN 0-671-47991-1.
 Shashaa, Esam (no date).
 Tamal, Ahmad (no date). Sabra and Shatila. All About Palestine. Retrieved 4 December 2004.
 Tolworthy, Chris (March 2002). Sabra and Shatila massacres – why do we ignore them?. Global Issues. Retrieved 4 December 2004.
 Transcript of "The Accused" (17 June 2001).
 
 United Nations General Assembly, A/RES/37/123(A-F).The situation in the Middle East (16 December 1982). A/RES/37/123(A-F) of 16 December 1982
 Matthew White, Secondary Wars and Atrocities of the Twentieth Century. Retrieved 4 December 2004.
 William Harris, (1996) Faces of Lebanon. Sects, Wars, and Global Extensions Markus Wiener Publishers, Princeton, USA 

Θηριωδίες
Εγκλήματα πολέμου
Εμφύλιος Πόλεμος του Λιβάνου
Αραβοϊσραηλινή σύγκρουση