Καινογαστερόποδα

Τα καινογαστερόποδα (λατινική και επιστημονική ονομασία Caenogastropoda) είναι υφομοταξία των μαλακίων, στην ομοταξία γαστερόποδα. Είναι μεγάλη και πολύ διαφοροποιημένη ομάδα, που περιλαμβάνει τα περισσότερα θαλάσσια σαλιγκάρια και άλλα θαλάσσια μαλάκια, αλλά και μερικά σαλιγκάρια των γλυκών νερών και της ξηράς. Τα καινογαστερόποδα αποτελούν την πιο επιτυχημένη οικολογικώς υφομοταξία των γαστερόποδων.

Με βάση τα αρχαιότερα απολιθώματά τους, τα καινογαστερόποδα ζουν στη Γη συνεχώς από τη λιθανθρακοφόρο περίοδο μέχρι σήμερα. Περιλαμβάνουν πολλές οικογένειες θαλάσσιων οργανισμών με όστρακο, όπως τις λιττορινίδες (που μοιάζουν με τα χερσαία σαλιγκάρια), τις κυπραιίδες, τις επιτονιίδες, τις μουρικίδες, τις δηλητηριώδεις κωνίδες και τις τουρρίδες, με συνολικά περίπου το 60% όλων των σημερινών ειδών γαστερόποδων, δηλαδή 40.000 έως 48.000 είδη.

Βιολογία
Τα καινογαστερόποδα παρουσιάζουν τη λεγόμενη «συστροφή των γαστερόποδων» και για τον λόγο αυτόν περιλαμβάνονταν στην παλαιά, καταργημένη σήμερα, υφομοταξία προσωβράγχια ή στρεπτόνευρα. Περισσότερο ειδικό χαρακτηριστικό των καινογαστερόποδων είναι ότι έχουν έναν μόνο καρδιακό κόλπο και ένα μόνο ζεύγος βραγχιακών πτερυγιδίων. Ισοδυναμούν έτσι με την ομάδα μονοτοκάρδια (Monotocardia) ή κτενοβράγχια (Pectinibranchia) παλαιών ταξινομήσεων.

Ταξινομική

Ο ταξινομικός αυτός κλάδος θεμελιώθηκε για πρώτη φορά από τον Λέσλι Ρ. Κοξ το 1960 ως υπέρταξη, ενώ κάποιοι τον διατηρούν ακόμη ως απροσδιόριστης βαθμίδας ταξινομικό κλάδο. Με βάση τη βέλτιστη φυλογενετική ανάλυση, χαρακτηρίζεται ως μονοφυλετικός. Ο κλάδος συνδέει τις παλαιές ομάδες μεσογαστερόποδα και στενόγλωσσα της ταξινομήσεως του Thiele. Καθώς προαναφέρθηκε, ισοδυναμεί με τα αναθεωρημένα Monotocardia του Mörch (1865).

Τα καινογαστερόποδα μπορούν να διαιρεθούν σε δύο μεγάλες ομάδες, με βάση τη μορφολογία του ξυστριδίου τους:

 Τα ταινιόγλωσσα (Taenioglossa), που ισοδυναμούν με τα παλαιότερα μεσογαστερόποδα και έχουν τυπικά επτά δόντια σε κάθε σειρά του ξυστριδίου.
 Τα στενόγλωσσα (Stenoglossa), που ισοδυναμούν με τη σύγχρονη τάξη νεογαστερόποδα, και έχουν μόνο ένα έως τρία δόντια ανά σειρά.

Παλαιότερες ταξινομήσεις 
Οι Ponder & Lindberg το 1997 και άλλοι μετέπειτα (π.χ. Vega et al., 2006, Harzhauser 2004, Pina 2002) υποδεικνύουν τα καινογαστερόποδα ως υπέρταξη, κατά την παράδοση του Cox (1960). Το 2005 οι Bouchet & Rocroi τα αναθεώρησαν ως μονοφυλετικό κλάδο.

Η εξής ταξινόμηση διατυπώθηκε από τους Bouchet & Rocroi το 2005:

 Μια ανεπίσημη ομάδα, τα αρχιταινιόγλωσσα
 Κλάδος σορβεόκογχα
 Κλάδος υψογαστερόποδα

Η σύγχρονη άποψη 
Οι τελευταίες απόψεις συνοψίζονται ως εξής από τον WoRMS το 2021:

 Ανθυφομοταξία σορβεόκογχα (Sorbeoconcha)
 Υπέρταξη υψογαστερόποδα (Hypsogastropoda)
 Τάξη λιττορινίμορφα (Littorinimorpha)
 Τάξη νεογαστερόποδα (Neogastropoda) ή στενόγλωσσα

 Τάξη αρχιταινιόγλωσσα, μη υπαγόμενη στα σορβεόκογχα

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Τα Caenogastropoda στα Βικιείδη

 
Καινογαστερoποδα