Κάστρο του Χάψαλου

Το Κάστρο Χάψαλου (επίσης Επισκοπικό Κάστρο Χάψαλου, Εσθονικά: Haapsalu piiskopilinnus, ή πιο απλά το Κάστρο του Επισκόπου  ) είναι  κάστρο με καθεδρικό ναό στο Χάψαλου της Εσθονίας, που ιδρύθηκε τον δέκατο τρίτο αιώνα ως έδρα της Επισκοπής του Όσελ-Βίκ.   Σύμφωνα με το μύθο, κατά τη διάρκεια της πανσελήνου του Αυγούστου, μια εικόνα μιας παρθένας, της Λευκής Κυρίας, εμφανίζεται στον εσωτερικό τοίχο του παρεκκλησίου.

Ιστορία 

Το 1228, ο Αρχιεπίσκοπος της Ρίγας, Αλβέρτος σχημάτισε μια νέα επισκοπή αποτελούμενη από τις Λέενε, Σάαρεμαα και Χιίουμαα και όρισε τον Γκότφριντ, ηγούμενο της μονής Ντουναμίντε του τάγματος των Κιστερκιανών, ως επίσκοπο. Η επισκοπή δημιουργήθηκε ως κράτος της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας την 1η Οκτωβρίου 1228, από τον Ερρίκο Ζ', βασιλιά των Ρωμαίων. Ο παπικός λεγάτος Βίλχελμ της Μόντενας οριστικοποίησε αυτά τα σύνορα το 1234. Η πρώτη κατοικία της Επισκοπής του  Όσελ-Βίκ βρισκόταν στο Κάστρο Λιχούλα, όπου με τη βοήθεια του Τάγματος των Αδελφών του Ξίφους χτίστηκε ένα πέτρινο οχυρό. Σε μια προσπάθεια να αποφύγει τις συγκρούσεις με το ισχυρό Τάγμα, ο Επίσκοπος μετέφερε την κατοικία της επισκοπής στην Περόνα, όπου κάηκε από Λιθουανούς δέκα χρόνια αργότερα. Ένα νέο κέντρο για την επισκοπή επιλέχθηκε στο Χάψαλου, όπου ξεκίνησε ένα επισκοπικό οχυρό και ο καθεδρικός ναός. Η κατασκευή του κάστρου κράτησε τρεις αιώνες.

Κάστρο 

Η κατασκευή, η διεύρυνση και η ανοικοδόμηση του οχυρού συνεχίστηκαν αρκετούς αιώνες, με την αρχιτεκτονική να αλλάζει ανάλογα με την ανάπτυξη των όπλων. Το οχυρό ολοκληρώθηκε στις τελικές του διαστάσεις – έκταση μεγαλύτερη από 30.000 τετραγωνικά μέτρα, πάχος τείχους μεταξύ 1,2 και 1,8 μέτρα, και μέγιστο ύψος πάνω από 10 μέτρα – επί επισκόπου Γιοχάνες Δ'  Κιέβελ (1515–1527).   Η δυτική πλευρά του κάστρου στεγάζει ένα παρατηρητήριο ύψους 29 μέτρων, που χρονολογείται από τον 13ο αιώνα, που αργότερα χρησιμοποιήθηκε ως καμπαναριό. Τα τείχη αργότερα ανυψώθηκαν στα 15 μέτρα.

Τα εσωτερικά χαρακώματα και οι περσίδες, που κατασκευάστηκαν για κανόνια και ως καταφύγιο από τους βομβαρδισμούς, χρονολογούνται από τον πόλεμο της Λιβονίας (1558–1582), αλλά κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου το οχυρό υπέστη σοβαρές ζημιές. Τα τείχη του μικρού κάστρου και η εξωτερική οχύρωση έμειναν εν μέρει κατεστραμμένα. 

Τον 17ο αιώνα, το κάστρο δεν χρησιμοποιήθηκε πλέον ως αμυντικό κτήριο από τους Σουηδούς, που κυβερνούσαν τώρα τη σουηδική εσθονική επαρχία. Κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Βόρειου Πολέμου το 1710, η Εσθονία έπεσε υπό ρωσική κυριαρχία και τα τείχη κατεδαφίστηκαν μερικώς με εντολή του Πέτρου Α' της Ρωσίας, μετατρέποντας το κάστρο στην πραγματικότητα σε ερείπια.

Καθεδρικός Ναός Αγίου Νικολάου 

Ο καθεδρικός ναός του Χάψαλου ήταν ένας καθεδρικός ναός (δηλαδή η κύρια εκκλησία) της Επισκοπής του Όσελ-Βίκ, όπου βρισκόταν ο θρόνος, η επίσημη έδρα του Επισκόπου και όπου λειτουργούσε το παράρτημα της Επισκοπής. Είναι η μεγαλύτερη μονόχωρη εκκλησία στις χώρες της Βαλτικής, με υψηλούς θόλους ύψους 15,5 μέτρων και έκταση 425 τ.μ.  

Η πρώτη γραπτή αναφορά της εκκλησίας είναι ο καταστατικός χάρτης του Χάψαλου όπου ο επίσκοπος Χέρμαν Α', ο ιδρυτής της πόλης έγραψε: «...εμείς, που έχουμε ιδρύσει τον καθεδρικό ναό στο Χάψαλου και έχουμε εφοδιάσει τους κανόνες μας με τις κατάλληλες κατοικίες και εισόδημα, καθορίσαμε μια συγκεκριμένη τοποθεσία ως πόλη, όπου όλοι όσοι την επέλεξαν ως τόπο διαμονής μαζί μας, θα μπορούσαν να συγκεντρωθούν και να βρουν καταφύγιο εκεί· και αν χρειαζόταν θα μπορούσαν να υπερασπιστούν την εκκλησία με όλα τα μέσα, που είχαν στη διάθεσή τους». 

Χτισμένη το 1260, η εκκλησία ανήκει στη μεταβατική περίοδο από τη ρωμανική στη γοτθική αρχιτεκτονική. Το πρώτο χαρακτηρίζεται από το φυτική διακόσμηση του κιονόκρανου των παραστάδων και το δεύτερο από τους τριαστέρες (αστεροειδείς) θόλους. Η πύλη ήταν επίσης αρχικά ρωμανική - το wimperg στη στρογγυλή αψίδα είχε μια κόγχη με τη μορφή του πολιούχου. Οι εσωτερικοί τοίχοι ήταν καλυμμένοι με αγιογραφίες, το δάπεδο αποτελείται από ταφόπλακες κληρικών και διακεκριμένων ευγενών. Ένα μοναδικό στρογγυλό βαπτιστικό παρεκκλήσι χτίστηκε στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα. 

Κατά τη διάρκεια του Λιβονικού πολέμου, η Εσθονία έγινε μέρος του λουθηρανικού σουηδικού βασιλείου. Η Καθολική θολοτή εκκλησία έγινε εκκλησία με λουθηρανικό εκκλησίασμα και στη συνέχεια ονομαζόταν Εκκλησία του Κάστρου. 

Το 1625, ο Σουηδός βασιλιάς Γουσταύος Β' Αδόλφος πούλησε την πόλη Χάψαλου, το κάστρο και την γειτονική ιδιοκτησία στον κόμη Γιάκομπ Ντε λα Γκαρντί, ο οποίος σχεδίαζε να μετατρέψει το ερειπωμένο οχυρό σε ένα σύγχρονο κάστρο. Ως σύμβουλος προσκλήθηκε ο Αρέντ Πασέρ, γνωστός γλύπτης και πρωτομάστορας. 

Στις 23 Μαρτίου 1688, η χάλκινη στέγη του ναού καταστράφηκε σε πυρκαγιά, αλλά ο ναός αποκαταστάθηκε σχετικά γρήγορα. Η καταιγίδα το 1726 κατέστρεψε ξανά τη στέγη. Οι πιστοί της εκκλησίας δεν μπορούσαν να αντέξουν οικονομικά την ανακαίνιση και μετακόμισαν στην εκκλησία της πόλης. Τον 19ο αιώνα ξεκίνησε η ανακατασκευή των ερειπίων σε ένα ρομαντικό πάρκο κάστρου. 

Το 1886–1889 η εκκλησία ανακαινίστηκε και ξαναχτίστηκε. Η ερειπωμένη πύλη ρωμανικού στιλ αντικαταστάθηκε από την ψευδογοτθική "πύλη" με σκαλοπάτια, τα σωζόμενα θραύσματα των τοιχογραφιών καλύφθηκαν και οι επιτύμβιες στήλες αφαιρέθηκαν από την εκκλησία. Στις 15 Οκτωβρίου 1889 τελέστηκε η πρώτη λειτουργία αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο.

Η σοβιετική κατοχή το 1940 οδήγησε στο κλείσιμο της εκκλησίας. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι λειτουργίες συνεχίστηκαν, αλλά την άνοιξη του 1944 χούλιγκαν εισέβαλαν στην εκκλησία και κατέστρεψαν το βωμό με κομμάτια του βωμού, το όργανο, τις καρέκλες και τα παράθυρα. Το 1946, η εκκλησία ζήτησε από τη σοβιετική κυβέρνηση να κατατάξει τον καθεδρικό ναό ως προστατευόμενο ιστορικό μνημείο, αλλά απέτυχε να κινήσει το ενδιαφέρον τους. Η εκκλησία ήταν άδεια για χρόνια. Για κάποιο διάστημα χρησιμοποιήθηκε για την αποθήκευση σιτηρών, ακόμη και σχέδια για τη μετατροπή του σε πισίνα υπήρχαν. 

Την Ημέρα της Μητέρας του 1992, καθαγιάστηκε ο Βωμός της Μητέρας για τον εορτασμό των Εσθονών μητέρων, που σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της σοβιετικής κατοχής. Το άγαλμα της Παναγίας και του Παιδιού κατασκευάστηκε από τον γλύπτη Χίλε Παλμ.

Θρύλος της Λευκής Κυρίας 
Τις νύχτες με πανσέληνο τον Αύγουστο, λέγεται ότι εμφανίζεται στον εσωτερικό τοίχο του παρεκκλησίου μια εικόνα μιας κοπέλας, της Λευκής Κυρίας.

Κατά τη διάρκεια της διοίκησης του Όσελ-Βικ από τον Επίσκοπο, κάθε ιερέας έπρεπε να κάνει μια αγνή και ενάρετη ζωή σύμφωνα με τους κανόνες του μοναστηριού. Η πρόσβαση των γυναικών στο Επισκοπικό Κάστρο απαγορεύτηκε με απειλή θανάτου. Ένας θρύλος λέει ότι ένας ιερέας ερωτεύτηκε μια εσθονή κοπέλα και έφερε κρυφά την κόρη στο κάστρο. Αυτή κρύφτηκε φορώντας ρούχα παιδιών χορωδίας και παρέμεινε μυστικό για πολύ καιρό, αλλά όταν ο επίσκοπος επισκέφτηκε ξανά το Χάψαλου, ο νεαρός τραγουδιστής τράβηξε την προσοχή του και διέταξε έρευνα για το φύλο του τραγουδιστή. 

Μόλις βρήκε το κορίτσι, ο επίσκοπος κάλεσε το συμβούλιο του και αποφάσισε ότι το κορίτσι έπρεπε να εντοιχιστεί στον τοίχο του παρεκκλησίου και ο ιερέας να μπει στη φυλακή, όπου πέθανε από την πείνα. Οι οικοδόμοι άφησαν μια κοιλότητα στον τοίχο και το φτωχό κορίτσι με ένα κομμάτι ψωμί και μια κούπα νερό εντοιχίστηκε. Για αρκετή ώρα ακούγονταν οι κραυγές της για βοήθεια. Ωστόσο, η ψυχή της δεν μπορούσε να βρει τη γαλήνη και, ως αποτέλεσμα, εμφανίζεται στο παράθυρο του Βαπτιστηρίου, για να θρηνήσει για τον αγαπημένο της άντρα ήδη εδώ και αιώνες, αλλά και για να αποδείξει την αθανασία της αγάπης.   

Το μουσικό φεστιβάλ Ημέρες της Λευκής Κυρίας πραγματοποιείται την περίοδο της πανσελήνου του Αυγούστου.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Επίσημη αρχική σελίδα (in Estonian and English)
 
 Η Ένωση Κάστρων και Μουσείων γύρω από τη Βαλτική Θάλασσα

Κάστρα του Λιβονικού Τάγματος
Κάστρα στην Εσθονία
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις