Συντηρητικός Ιουδαϊσμός

Ο Συντηρητικός Ιουδαϊσμός (γνωστός και ως Ιουδαϊσμός Μασόρτι αλλά και ως Παραδοσιακός Ιουδαϊσμός) είναι μια εκδοχή του Ιουδαϊσμού  που θεωρεί ότι η εξουσία του εβραϊκού νόμου και παράδοσης πηγάζει κυρίως από τη συναίνεση του λαού και της κοινότητας ανά γενιά, παρά από τη Θεία Αποκάλυψη. Ως εκ τούτου, θεωρεί τον εβραϊκό νόμο, ή Χάλαχα, τόσο δεσμευτικό όσο και υποκείμενο στην ιστορική εξέλιξη. Ο Συντηρητικός ραβί  χρησιμοποιεί σύγχρονη ιστορικο-κριτική έρευνα, και όχι μόνο παραδοσιακές μεθόδους και πηγές και δίνει μεγάλη βαρύτητα στην  όταν καθορίζει τη στάση του σε θέματα πρακτικής. Το κίνημα θεωρεί την προσέγγισή του ως την αυθεντική και καταλληλότερη συνέχεια του χαλαχικού λόγου, διατηρώντας ταυτόχρονα την πιστότητα στις ληφθείσες μορφές και την ευελιξία στην ερμηνεία του. Αποφεύγει επίσης τους αυστηρούς θεολογικούς ορισμούς, χωρίς συναίνεση σε θέματα πίστης και επιτρέποντας μεγάλο πλουραλισμό.

Ενώ θεωρεί τον εαυτό του ως κληρονόμο της Θετικής-Ιστορικής Σχολής του Ραββίνου Ζαχαρία Φράνκελ του 19ου αιώνα στην Ευρώπη, ο συντηρητικός Ιουδαϊσμός θεσμοθετήθηκε πλήρως μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τα μέσα του 20ού αιώνα. Το μεγαλύτερο κέντρο του σήμερα βρίσκεται στη Βόρεια Αμερική, όπου ο κύριος εκκλησιαστικός βραχίονάς του είναι η Ενωμένη Συναγωγή του Συντηρητικού Ιουδαϊσμού και το Εβραϊκό Θεολογικό Σεμινάριο της Αμερικής με έδρα τη Νέα Υόρκη λειτουργεί ως το μεγαλύτερο ραββινικό σεμινάριο. Παγκοσμίως, οι συνδεδεμένες κοινότητες ενώνονται μέσα στον οργανισμό "ομπρέλα" Μασόρτι Ολάμι (γνωστό και ως Παγκόσμιο Συμβούλιο Συναγωγών). Ο παραδοσιακός Ιουδαϊσμός είναι η τρίτη μεγαλύτερη θρησκευτική εκδοχή του Ιουδαϊσμού παγκοσμίως και η κύρια εκδοχή στις ΗΠΑ. Ως εκ τούτου, εκτιμάται πως αντιπροσωπεύει σχεδόν 1,1 εκατομμύριο ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 600.000 εγγεγραμμένων ενηλίκων και πολλών μη μελών.

Θεολογία

Συμπεριφορά 
Ο παραδοσιακός Ιουδαϊσμός, από τα πρώτα του στάδια, χαρακτηρίστηκε από αμφιθυμία και αμφισημία σε όλα τα θεολογικά ζητήματα. Ο Ραββίνος Ζαχαρίας Φράνκελ, που θεωρούνταν διανοητικός πρόγονός του, πίστευε ότι η ίδια η έννοια της θεολογίας ήταν ξένη προς τον παραδοσιακό Ιουδαϊσμό. Συχνά κατηγορήθηκε για αφάνεια επί του θέματος από τους αντιπάλους του, μεταρρυθμιστές και ορθόδοξους. Το αμερικανικό κίνημα υποστήριξε σε μεγάλο βαθμό μια παρόμοια προσέγγιση και οι ηγέτες του απέφευγαν κυρίως το συγκεκριμένο πεδίο. Μόλις το 1985 εμφανίστηκε ένα μάθημα για τη Συντηρητική θεολογία στο Ιουδαϊκό Θεολογικό Σεμινάριο της Αμερικής. Η μέχρι τώρα μοναδική σημαντική προσπάθεια να οριστεί μια σαφής πίστη έγινε το 1988, με τη Δήλωση Αρχών Εμέτ βε-Εμουνά (Αλήθεια και Πίστη), που διατυπώθηκε και εκδόθηκε από το Ηγετικό Συμβούλιο του Συντηρητικού Ιουδαϊσμού. Η εισαγωγή ανέφερε ότι «η έλλειψη ορισμού ήταν χρήσιμη» στο παρελθόν, αλλά τώρα προέκυψε η ανάγκη να διατυπωθεί. Η πλατφόρμα παρείχε πολλές δηλώσεις που αναφέρονταν σε βασικές έννοιες όπως ο Θεός, η αποκάλυψη και η Εκλογή, αλλά επίσης αναγνώρισε ότι υπήρχαν ποικίλες θέσεις και πεποιθήσεις στις τάξεις της, αποφεύγοντας την αυστηρή οριοθέτηση αρχών και συχνά εκφράζοντας αντικρουόμενες απόψεις. Σε μια ειδική έκδοση του "Συντηρητικός Ιουδαϊσμός" το 1999 αφιερωμένη στο θέμα, οι κορυφαίοι ραββίνοι Έλιοτ Ν. Ντορφ και Γκόρντον Τάκερ διευκρίνισαν ότι «η μεγάλη ποικιλομορφία» μέσα στο κίνημα «καθιστά τη δημιουργία ενός θεολογικού οράματος που μοιράζονται όλοι ούτε εφικτή ούτε επιθυμητή».

Θεός και εσχατολογία 
Ο παραδοσιακός Ιουδαϊσμός υποστηρίζει σε μεγάλο βαθμό τη θεϊστική έννοια του προσωπικού Θεού. Ο Εμέτ βε-Εμουνά δήλωσε ότι "επιβεβαιώνουμε την πίστη μας στον Θεό ως Δημιουργό και Κυβερνήτη του σύμπαντος. Η δύναμή Του δημιούργησε τον κόσμο· η σοφία και η καλοσύνη Του καθοδηγούν το πεπρωμένο του.". Ταυτόχρονα, η πλατφόρμα σημείωσε επίσης ότι η φύση Του ήταν «άπιαστη» και υπόκειται σε πολλές επιλογές πίστης. Μια φυσιοκρατική αντίληψη της θεότητας, που τη θεωρούσε αχώριστη από τον εγκόσμιο κόσμο, είχε κάποτε μια σημαντική θέση μέσα στο κίνημα, ειδικά εκπροσωπούμενη από τον Μόρντεκαϊ Καπλάν. Μετά την πλήρη συγχώνευση του Ανακατασκευασμού του Καπλάν σε ένα ανεξάρτητο κίνημα, αυτές οι απόψεις περιθωριοποιήθηκαν.

Αποκάλυψη 
Η συντηρητική αντίληψη της Αποκάλυψης περιλαμβάνει ένα εκτεταμένο φάσμα. Ο ίδιος ο Ζαχαρίας Φράνκελ εφάρμοσε κριτικά-επιστημονικές μεθόδους για να αναλύσει τα στάδια ανάπτυξης της Προφορικής Τορά (καταστατικά και νομικές ερμηνείες που δεν καταγράφηκαν στα Πέντε Βιβλία του Μωυσή, δηλαδή τη γραπτή Τορά), πρωτοπορώντας στη σύγχρονη μελέτη του Μισνά. Θεωρούσε τους Μακαριωμένους Σοφούς ως καινοτόμους που πρόσθεσαν τη δική τους, πρωτότυπη συμβολή στον κανόνα, όχι απλώς ως επεξηγητές και ερμηνευτές ενός νομικού συστήματος που δόθηκε στο σύνολό του στον Μωυσή στο όρος Σινά. Ωστόσο, απέρριψε επίσης σθεναρά τη χρήση αυτών των πειθαρχιών στην Πεντάτευχο, υποστηρίζοντας ότι ήταν πέρα ​​από την ανθρώπινη πρόσβαση και εντελώς ουράνιας προέλευσης. Ο Φράνκελ δεν διευκρίνισε ποτέ τις πεποιθήσεις του και η ακριβής συσχέτιση μεταξύ του ανθρώπου και του Θείου στη σκέψη του εξακολουθεί να υπόκειται σε επιστημονική συζήτηση.

Ένα μικρό αλλά σημαντικό τμήμα εντός του Εβραϊκού Θεολογικού Σεμιναρίου της Αμερικής και του κινήματος προσκολλήθηκε, από τη δεκαετία του 1930, στη φιλοσοφία του Καπλάν που αρνιόταν κάθε μορφή αποκάλυψης, αλλά θεωρούσε όλη τη γραφή ως ένα καθαρά ανθρώπινο προϊόν. Μαζί με άλλες αρχές της Ανασυγκρότησης, μειώθηκε καθώς οι τελευταίοι ενοποιήθηκαν σε μια ξεχωριστή ομάδα. Οι απόψεις του Καπλάν και η διείσδυση της Ανώτερης Κριτικής παρέσυραν σταδιακά τους περισσότερους Συντηρητικούς στοχαστές προς μια μη λεκτική κατανόηση της θεοφάνειας, η οποία έγινε κυρίαρχη τη δεκαετία του 1970. Αυτό ήταν σε συγχρονισμό με την ευρύτερη τάση μείωσης των ποσοστών των Αμερικανών που αποδέχονταν τη Βίβλο ως τον Λόγο του Θεού.

Ιδεολογία 

Το στήριγμα των Συντηρητικών ήταν η υιοθέτηση της ιστορικο-κριτικής μεθόδου για την κατανόηση του Ιουδαϊσμού και τον καθορισμό της μελλοντικής του πορείας. Αποδεχόμενος μια εξελικτική προσέγγιση της θρησκείας, ως κάτι που αναπτύχθηκε με την πάροδο του χρόνου και απορρόφησε σημαντικές εξωτερικές επιρροές, το κίνημα διέκρινε το αρχικό νόημα που υπονοείται στις παραδοσιακές πηγές και τον τρόπο που αντιλήφθηκαν από τις διαδοχικές γενιές, απορρίπτοντας την πίστη σε μια αδιάσπαστη αλυσίδα ερμηνείας από την αρχική Αποκάλυψη του Θεού, απρόσβλητος σε οποιεσδήποτε σημαντικές εξωγενείς επιπτώσεις.

Αντιμετώπισαν την παράδοση και δέχονταν τα ήθη με ευλάβεια, ιδιαίτερα τη συνεχή προσκόλληση στον μηχανισμό του Θρησκευτικού Νόμου (Χάλαχα), αντιτιθέμενοι στις αδιάκριτες τροποποιήσεις, και τόνισαν ότι πρέπει να αλλάζουν μόνο με προσοχή και να τηρούνται από τους ανθρώπους. Ο ραββίνος Λούις Γκίνζμπεργκ, συνοψίζοντας τη θέση του κινήματός του, έγραψε:Μπορούμε τώρα να καταλάβουμε τη φαινομενική αντίφαση μεταξύ θεωρίας και πράξης... Μπορεί κανείς να συλλάβει την προέλευση του Σαββάτου όπως θα έκανε ο καθηγητής στο πανεπιστήμιο, ωστόσο παρατηρεί την παραμικρή λεπτομέρεια που γνωρίζει η αυστηρή Ορθοδοξία... Η ιερότητα του Σαββάτου δεν στηρίζεται στο γεγονός ότι διακηρύχθηκε στο Σινά, αλλά στο ότι βρήκε για χιλιάδες χρόνια την έκφρασή του στις εβραϊκές ψυχές. Είναι καθήκον του ιστορικού να εξετάσει τις απαρχές και τις εξελίξεις των εθίμων. Ο πρακτικός Ιουδαϊσμός, από την άλλη πλευρά, δεν ασχολείται με την καταγωγή αλλά θεωρεί τους θεσμούς αμετάβλητους και πιστούς στα γραπτά κείμενα.Αυτή η ασυμφωνία μεταξύ της επιστημονικής κριτικής και της επιμονής στην κληρονομιά έπρεπε να αντισταθμιστεί με μια πεποίθηση που θα απέτρεπε είτε την απόκλιση από τους αποδεκτούς κανόνες είτε τη χαλαρότητα και την απάθεια.

Η ηγεσία των Συντηρητικών είχε περιορισμένη επιτυχία στη μετάδοση της κοσμοθεωρίας της στο ευρύ κοινό. Ενώ οι ραββίνοι αντιλαμβάνονταν ότι φέρουν μια μοναδική, πρωτότυπη αντίληψη για τον Ιουδαϊσμό, οι μάζες δεν είχαν μεγάλο ενδιαφέρον, θεωρώντας τον κυρίως ως συμβιβασμό που προσφέρει ένα κανάλι θρησκευτικής ταύτισης που ήταν πιο παραδοσιακό από τον μεταρρυθμιστικό Ιουδαϊσμό αλλά λιγότερο αυστηρό από την Ορθοδοξία. Μόνο ένα χαμηλό ποσοστό των Συντηρητικών επιδίωκε ενεργά έναν παρατηρητικό τρόπο ζωής: στα μέσα της δεκαετίας του 1980, ο Τσαρλς Λίμπμαν και ο Ντάνιελ Τζ. Ελάζαρ υπολόγισαν ότι μόλις το 3 έως 4 τοις εκατό ανταποκρίνεται σε έναν αρκετά διεξοδικό Συντηρητικό τρόπο ζωής. Αυτό το χάσμα μεταξύ αρχής και κοινού, πιο έντονο από οποιοδήποτε άλλο εβραϊκό κίνημα, πιστώνεται συχνά ότι εξηγεί την παρακμή του συντηρητικού κινήματος. Ενώ περίπου το 41 τοις εκατό των Αμερικανο-εβραίων ταυτίστηκε με αυτό τη δεκαετία του 1970, είχε συρρικνωθεί σε περίπου 18 τοις εκατό (και 11 τοις εκατό μεταξύ των ατόμων κάτω των 30 ετών) το 2013.

Τρίτο κίνημα 
Τα όρια μεταξύ Ορθοδόξου και Συντηρητικού Ιουδαϊσμού στην Αμερική θεσμοθετήθηκαν μόνο στον απόηχο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Η δεκαετία του 1940 είδε τη νεότερη γενιά αποφοίτων του Σεμιναρίου της Αμερικής λιγότερο υπομονετική. Ο Ανοικοδομισμός του Κάπλαν, ενώ οι πλήρως αφοσιωμένοι αντάρτες του ήταν λίγοι, είχε μεγάλη επιρροή. Η πλειονότητα μεταξύ των πρόσφατων αποφοίτων απέφευγε το επίθετο «Ορθόδοξος» και έτεινε να χρησιμοποιεί αποκλειστικά το «Συντηρητικός». Διαδεχόμενοι τους άμεσους μαθητές του Σέτλερ που ηγήθηκαν της Ραββινικής Συνέλευσης και της Ενωμένης Συναγωγής στην περίοδο του Μεσοπολέμου, ένα νέο στρώμα ακτιβιστών ηγετών αναδυόταν. Ο Ραββίνος Ρόμπερτ Γκόρντις, πρόεδρος της Ραββινικής Συνέλευσης το 1944–1946, εκπροσώπησε τα κατώτερα μέλη υποστηρίζοντας περισσότερη ευελιξία. Ο Ραββίνος Τζέικομπ Άγκους, εντάχθηκε στο σώμα μόλις το 1945, δήλωνε ότι «χρειαζόμαστε ένα νομοθετικό σώμα, όχι μια επιτροπή ερμηνείας του νόμου». Ο Άγκους υποστήριξε ότι η ρήξη μεταξύ του εβραϊκού κοινού και της παράδοσης ήταν πολύ μεγάλη για να γεφυρωθεί συμβατικά και ότι η Ραββινική Συνέλευση θα παρέμενε πάντα κατώτερη από την Ορθόδοξη όσο διατηρούσε την πολιτική της απλώς να υιοθετεί επιεικά προηγούμενα στη ραββινική λογοτεχνία. Προσφέρθηκε να εφαρμόσει εκτενώς το εργαλείο τάκανα (ραββινικό διάταγμα).

Οργάνωση και δημογραφικά στοιχεία 

Ο όρος Συντηρητικός Ιουδαϊσμός χρησιμοποιήθηκε, γενικά και όχι ακόμη ως συγκεκριμένη ετικέτα, ήδη στην αφιερωτική ομιλία του Εβραϊκού Θεολογικού Σεμιναρίου της Αμερικής το 1887 από τον Ραβίνο Αλεξάντερ Κοχούτ. Μέχρι το 1901, οι απόφοιτοι του Σεμιναρίου σχημάτισαν τη Ραββινική Συνέλευση, στην οποία μέλη ήταν όλοι οι χειροτονημένοι Συντηρητικοί κληρικοί στον κόσμο. Από το 2010, υπήρχαν 1.648 ραββίνοι στη Ραββινική Συνέλευση. Το 1913, η Ενωμένη Συναγωγή της Αμερικής, που μετονομάστηκε σε Ενωμένη Συναγωγή του Συντηρητικού Ιουδαϊσμού το 1991, ιδρύθηκε ως εκκλησιαστικός βραχίονας της Ραββινικής Συνέλευσης. Το κίνημα ίδρυσε το Παγκόσμιο Συμβούλιο Συντηρητικών Συναγωγών το 1957. Οι παραφυάδες έξω από τη Βόρεια Αμερική υιοθέτησαν ως επί το πλείστον το εβραϊκό όνομα «Μασόρτι», όπως και το Ισραηλινό Κίνημα των Μασόρτι, που ιδρύθηκε το 1979, και η Βρετανική Συνέλευση των Συναγωγών Μασόρτι που σχηματίστηκε το 1985. Το Παγκόσμιο Συμβούλιο άλλαξε τελικά το όνομά του σε "Μασόρτι Ολάμι".

Η σημερινή καγκελάριος του Σεμιναρίου της Αμερικής είναι η Σάλι Ρούμπιν Σβαρτς, στην εξουσία από το 2020. Είναι η πρώτη γυναίκα που εκλέγεται σε αυτή τη θέση στην Ιστορία του Σεμιναρίου. Ο σημερινός κοσμήτορας της Σχολής Ραββινικών Σπουδών Ζίγκλερ είναι ο Μπράντλι Σαβίτ Άρτσον. Η Επιτροπή Εβραϊκού Νόμου και Προτύπων προεδρεύεται από τον Ραββίνο Έλιοτ Ν. Ντορφ, ο οποίος υπηρετεί από το 2007. Η Ραββινική Συνέλευση διευθύνεται από την Πρόεδρο Ραββίνο Ντέμπρα Νιούμαν Καμίν, από το 2019 και διευθύνεται από τον Διευθύνοντα Σύμβουλο, Ραββίνο Τζέικομπ Μπλούμενταλ. Ο Ραββίνος Μπλούμενταλ κατέχει την κοινή θέση ως Διευθύνων Σύμβουλος της Ενωμένης Συναγωγής του Συντηρητικού Ιουδαϊσμού. Στο Ισραήλ, ο εκτελεστικός διευθυντής του κινήματος Μασόρτι είναι ο Ιζχάρ Χες και πρόεδρος η Σόφι Φέλμαν Ραφάλοβιτς.

Παραπομπές 

Εβραϊκά θρησκευτικά κινήματα