Σαμ Σέπαρντ

Ο Σάμιουελ Σέπαρντ Ρότζερς Γ΄ (5 Νοεμβρίου 1943 – 27 Ιουλίου 2017) ήταν Αμερικανός ηθοποιός, συγγραφέας, σκηνοθέτης και σεναριογράφος του οποίου η καριέρα διήρκεσε μισό αιώνα. Κέρδισε 10 βραβεία Όμπι για σενάριο και σκηνοθεσία, τα περισσότερα από οποιονδήποτε συγγραφέα ή σκηνοθέτη. Έγραψε 58 θεατρικά έργα καθώς και πολλά βιβλία με διηγήματα, δοκίμια και απομνημονεύματα. Ο Σέπαρντ έλαβε βραβείο Πούλιτζερ δραματουργίας το 1979 για το έργο του Θαμμένο παιδί και προτάθηκε για Όσκαρ Β΄ Ανδρικού Ρόλου για την ερμηνεία του πιλότου Τσακ Γιέγκερ στην ταινία του 1983 Οι κατάλληλοι άνθρωποι. Έλαβε θεατρικό βραβείο PEN/Laura Pels ως κορυφαίος Αμερικανός δραματουργός το 2009. Το περιοδικό New York περιέγραψε τον Σέπαρντ ως «τον μεγαλύτερο Αμερικανό θεατρικό συγγραφέα της γενιάς του».

Τα έργα του Σέπαρντ είναι γνωστά για τα ζοφερά, ποιητικά, σουρεαλιστικά στοιχεία, τη μαύρη κωμωδία και τους ανερμάτιστους χαρακτήρες που ζουν στο περιθώριο της αμερικανικής κοινωνίας. Το στιλ του εξελίχθηκε από το θέατρο του παραλόγου εκτός Μπρόντγουεϊ στον ρεαλισμό μεταγενέστερων έργων όπως το Θαμμένο παιδί και το Curse of the Starving Class.

Τα πρώτα χρόνια 
Ο Σαμ Σέπαρντ γεννήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 1943, στο προάστιο Φορντ Σέρινταν του Σικάγου, στο Ιλινόι. Ονομάστηκε Σάμιουελ Σέπαρντ Ρότζερς Γ΄ από τον πατέρα του, Σάμιουελ Σέπαρντ Ρότζερς Τζούνιορ (1917–1984), αλλά τον φώναζαν Στιβ Ρότζερς.

Ο πατέρας του ήταν δάσκαλος και αγρότης που υπηρέτησε στην Πολεμική Αεροπορία των Ηνωμένων Πολιτειών ως πιλότος βομβαρδιστικών κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου . Ο Σέπαρντ χαρακτήρισε τον πατέρα του ως «πότη, αφοσιωμένο αλκοολικό». Η μητέρα του, Τζέιν Ιλέιν (το γένος Σουκ, 1917–1994), ήταν δασκάλα.

Ο Σέπαρντ μεγάλωσε στη νότια Καλιφόρνια. Εργάστηκε σε ράντσο ως έφηβος. Αφού αποφοίτησε από το γυμνάσιο στο Ντουάρτε της Καλιφόρνιας το 1961, σπούδασε για λίγο κτηνοτροφία στο τοπικό κολέγιο Mt. San Antonio. Όσο ήταν στο κολέγιο, ο Σέπαρντ αγάπησε τον Σάμιουελ Μπέκετ, την τζαζ και τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό. Εγκατέλειψε τις σπουδές του για να ενταχθεί στον περιοδεύοντα θίασο Bishop's.

Καριέρα

Συγγραφή 

Ο Σέπαρντ μετακόμισε στη Νέα Υόρκη το 1963 και βρήκε δουλειά ως σερβιτόρος στο κλαμπ Village Gate. Το επόμενο έτος, ο επικεφαλής σερβιτόρος του Village Gate, Ραλφ Κουκ, ίδρυσε τον πειραματικό θίασο Theater Genesis, που στεγαζόταν σε μια εκκλησία στο Μπάουερι του Μανχάταν. Δύο από τα πρώτα μονόπρακτα του Σέπαρντ, τα "The Rock Garden" και "Cowboys", πρωτοπαρουσιάστηκαν στο Theatre Genesis τον Οκτώβριο του 1964. Ήταν περίπου εκείνη την εποχή που ο Στιβ Ρότζερς υιοθέτησε το επαγγελματικό όνομα Σαμ Σέπαρντ.

Το 1965, τα  μονόπρακτα του Σέπαρντ "Dog" and "The Rocking Chair" ανέβηκαν στο La MaMa Experimental Theatre Club. Αυτές ήταν οι πρώτες από τις πολλές παραγωγές του έργου του Σέπαρντ στο LaMaMa κατά τις δεκαετίες του 1960, του 1970 και του 1980.

Αρκετά από τα πρώτα έργα του Σέπαρντ, όπως τα Red Cross (1966) και La Turista (1967), σκηνοθετήθηκαν από τον Ζακ Λίβαϊ. Αφού κέρδισε έξι βραβεία Όμπι μεταξύ 1966 και 1968, ο Σέπαρντ αναδείχθηκε ως σεναριογράφος με το Me and My Brother (1968) του Ρόμπερτ Φρανκ και το Zabriskie Point του Μικελάντζελο Αντονιόνι (1970).

Το Cowboy Mouth, μια συνεργασία με την τότε ερωμένη του Πάτι Σμιθ, ανέβηκε στο θέατρο τον Απρίλιο του 1971, κάνοντας γνωστή τη Σμιθ. Η ιστορία και οι χαρακτήρες στο Cowboy Mouth βασίστηκαν στη σχέση του Σέπαρντ με τη Σμιθ. Μετά το βράδυ των της πρεμιέρας, ο Σέπαρντ εγκατέλειψε την παράσταση και κατέφυγε στη Νέα Αγγλία χωρίς να πει τίποτα σε κανέναν.

Λίγο αργότερα, ο Σέπαρντ μετακόμισε με τη γυναίκα και τον γιο του στο Λονδίνο. Ενώ βρισκόταν στο Λονδίνο, βυθίστηκε στη μελέτη του Τέταρτου δρόμου του Γεωργίου Γκουρτζίεφ, κάτι που θα επαναλάμβανε αρκετές φορές για μεγάλο μέρος της ζωής του. Επιστρέφοντας στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1975, μετακόμισε σε ένα ράντσο 20 στρεμμάτων στο Μιλ Βάλεϊ, στην Καλιφόρνια, όπου μεγάλωσε ένα νεαρό πουλάρι που ονομαζόταν Ντραμ.  Ο Σέπαρντ συνέχισε να γράφει θεατρικά έργα και υπηρέτησε για ένα εξάμηνο ως καθηγητής θεάτρου στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Ντέιβις.

Ο Σέπαρντ συνόδευσε Μπομπ Ντύλαν στην περιοδεία Rolling Thunder του 1975 ως σεναριογράφος της ταινίας Ρενάλντο και Κλάρα που προέκυψε από την περιοδεία. Ωστόσο, επειδή μεγάλο μέρος της ταινίας ήταν αυτοσχέδιο, το έργο του Σέπαρντ χρησιμοποιήθηκε σπάνια. Το Rolling Thunder Logbook, το ημερολόγιο της περιοδείας του, εκδόθηκε το 1978. Μια δεκαετία αργότερα, ο Ντίλαν και ο Σέπαρντ συνέγραψαν το 11λεπτο τραγούδι "Brownsville Girl ", που περιλαμβάνεται στο άλμπουμ του Ντίλαν Knocked Out Loaded (1986) και σε μεταγενέστερες συλλογές.

Το 1975, ο Σέπαρντ έγινε ο θεατρικός συγγραφέας του Magic Theatre στο Σαν Φρανσίσκο, όπου δημιούργησε πολλά αξιόλογα έργα, όπως την Οικογενειακή Τριλογία του. Ένα από τα έργα της τριλογίας, το Θαμμένο παιδί (1978), κέρδισε βραβείο Πούλιτζερ και προτάθηκε για πέντε Βραβεία Τόνι. Αυτό σηματοδότησε μια σημαντική καμπή στην καριέρα του, προαναγγέλλοντας μερικά από τα πιο γνωστά έργα του, όπως τα True West (1980), Τρελός για έρωτα (1983) και A Lie of the Mind (1985). Μια κωμική ιστορία επανασύνδεσης, στην οποία ένας νεαρός μπαίνει στο αγρόκτημα του παππού του στο Ιλινόι όπου οι συγγενείς του τον υποδέχονται με αδιαφορία, το Θαμμένο παιδί έκανε τον Σέπαρντ να διεκδικεί το ψυχολογικό έδαφος του κλασικού αμερικανικού θεάτρου. Τα True West και Τρελός για έρωτα ήταν υποψήφιοι για βραβείο Πούλιτζερ. Ο Σέπαρντ έκανε ρεκόρ 10 βραβείων Όμπι για σενάριο και τη σκηνοθεσία μεταξύ 1966 και 1984.

Το 2010, το A Lie of the Mind ξανανέβηκε στη Νέα Υόρκη την ίδια στιγμή που έκανε εκεί πρεμιέρα το νέο έργο του Σέπαρντ Ages of the Moon. Αναλογιζόμενος τα δύο έργα, ο Σέπαρντ είπε ότι το παλαιότερο έργο ήταν «άβολο», προσθέτοντας.

Ηθοποιία 
Ο Σέπαρντ ξεκίνησε την καριέρα του ως ηθοποιός στον κινηματογράφο με έναν σημαντικό ρόλο ως μεγαλογαιοκτήμονας στο Ημέρες ευτυχίας του Τέρενς Μάλικ (1978), δίπλα στον Ρίτσαρντ Γκιρ και την Μπρουκ Άνταμς. Αυτό οδήγησε σε άλλους σημαντικούς κινηματογραφικούς ρόλους, όπως αυτός του Καλ, μαζί με την Έλεν Μπέρστιν στο Resurrection (1980), και του Τσακ Γιέιγκερ από τον Σέπαρντ στο Οι κατάλληλοι άνθρωποι (1983). Η τελευταία ερμηνεία χάρισε στον Σέπαρντ υποψηφιότητα για Όσκαρ Β΄ Ανδρικού Ρόλου. Μέχρι το 1986, το Τρελός για έρωτα γυρίστηκε από τον Ρόμπερτ Όλτμαν με τον Σέπαρντ στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Το A Lie of the Mind παιζόταν εκτός Μπρόντγουεϊ (με τους Χάρβεϊ Καϊτέλ και Τζέραλντιν Πέιτζ) και ο Σέπαρντ δούλευε σταθερά ως ηθοποιός ταινιών. Όλα αυτά τα επιτεύγματα τον έβαλαν στο εξώφυλλο του περιοδικού Newsweek.

O Σέπαρντ δίδαξε εκτενώς συγγραφή θεατρικών έργων και άλλα μαθήματα και σεμινάρια σχετικά με το θέατρο σε διάφορα θεατρικά εργαστήρια, φεστιβάλ και πανεπιστήμια. Ο Σέπαρντ εξελέγη στην Αμερικανική Ακαδημία Τεχνών και Γραμμάτων το 1986 στην Αμερικανική Ακαδημία Τεχνών και Επιστημών το 1986. Το 2000, ο Σέπαρντ ανέβασε το The Late Henry Moss στο Σαν Φρανσίσκο. Έπαιζαν οι Νικ Νόλτε, Σον Πεν, Γούντι Χάρελσον και Τσιτς Μάριν. Το 2001, ο Σέπαρντ έπαιξε τον στρατηγό Γουιλιαμ Γκάρισον στην ταινία Μαύρο γεράκι: Η κατάρριψη. Αν και έπαιζε δεύτερο ρόλο, ο Σέπαρντ έδειξε ανανεωμένο ενδιαφέρον για στην υποκριτική στον κινηματογράφο.

Το 2007, ο Σέπαρντ έπαιξε μπάντζο στη διασκευή του τραγουδιού των Nirvana "Smells Like Teen Spirit" στο άλμπουμ της Πάτι Σμιθ Twelve.

Το 2011, ο Σέπαρντ πρωταγωνίστησε στην ταινία Blackthorn. Η τελευταία του κινηματογραφική εμφάνιση είναι το Never Here, η οποία έκανε πρεμιέρα τον Ιούνιο του 2017 αλλά είχε γυριστεί το 2014. Ο Σέπαρντ εμφανίστηκε επίσης στην τηλεοπτική σειρά Εξ αίματος από το 2014 έως το 2017.

Σκηνοθεσία 
Στην αρχή της καριέρας του, ο Σέπαρντ δεν σκηνοθέτησε δικά του έργα. Τα πρώτα του έργα είχαν πολλούς διαφορετικούς σκηνοθέτες, αλλά τις περισσότερες φορές σκηνοθετήθηκαν από τον Ραλφ Κουκ, ιδρυτή του Theatre Genesis. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, ο Σέπαρντ αποφάσισε ότι το όραμά του για τα έργα του απαιτούσε να τα σκηνοθετήσει ο ίδιος. Σκηνοθέτησε πολλά από τα δικά του έργα από εκείνο το σημείο και μετά. Με λίγες μόνο εξαιρέσεις, δεν σκηνοθέτησε έργα άλλων θεατρικών συγγραφέων. Σκηνοθέτησε επίσης δύο ταινίες, αλλά σύμφωνα με πληροφορίες δεν έβλεπε τη σκηνοθεσία ταινιών με μεγάλο ενδιαφέρον.

Προσωπική ζωή 
Όταν ο Σέπαρντ έφτασε για πρώτη φορά στη Νέα Υόρκη, συγκατοίκησε με τον Τσάρλι Μίνγκους Τζούνιορ, φίλο από το σχολείο και γιο του μουσικού της τζαζ Τσαρλς Μίνγκους. Στη συνέχεια, ο Σέπαρντ έζησε με την ηθοποιό Τζόις Άαρον. Από το 1969 έως το 1984, ήταν παντρεμένος με την ηθοποιό Ο-Λαν Τζόουνς, με την οποία απέκτησε έναν γιο, τον Τζέσι Μότζο Σέπαρντ (1970-). Από το 1970 έως το 1971, ο Σέπαρντ συμμετείχε σε εξωσυζυγική σχέση με τη μουσικό Πάτι Σμιθ, η οποία δεν γνώριζε ότι ο Σέπαρντ ήταν πολυβραβευμένος θεατρικός συγγραφέας μέχρι που της το αποκάλυψε η Τζάκι Κέρτις. Η Σμιθ είπε: «Εγώ και η γυναίκα του ακόμα συμπαθούσαμε η μια την άλλη».

Η Καναδή τραγουδίστρια και τραγουδοποιός Τζόνι Μίτσελ έγραψε δύο τραγούδια για τις σχέσεις της με τον Σέπαρντ κατά τη διάρκεια της περιοδείας του Μπομπ Ντίλαν Rolling Thunder Revue το 1975. Στο "Coyote", από το όγδοο στούντιο άλμπουμ της με τίτλο Hejira, αφηγείται την πώς την αποπλάνησε ο Σέπαρντ ενώ ήταν παντρεμένος και είχε εξωσυζυγική σχέση με την υπεύθυνη της περιοδείας.

Ο Σέπαρντ γνώρισε την ηθοποιό Τζέσικα Λανγκ στα γυρίσματα της ταινίας Φράνσις, μια αδέσμευτη γυναίκα το 1982, στην οποία έπαιζαν και οι δύο. Μετακόμισε μαζί της το 1983 και έμειναν μαζί 27 χρόνια. Χώρισαν το 2009. Απέκτησαν δύο παιδιά, τη Χάνα Τζέιν Σέπαρντ (1986-) και τον Σάμιουελ Γουόκερ Σέπαρντ (1987-). Το 2003, ο μεγαλύτερος γιος του Σέπαρντ, Τζέσι, έγραψε ένα βιβλίο με διηγήματα και ο Σέπαρντ εμφανίστηκε μαζί του σε μια ανάγνωση στο βιβλιοπωλείο City Lights. Το 2014 και το 2015, ο Σέπαρντ είχε σχέση με την ηθοποιό Μία Κίρσνερ.

Μετά από ένα ταραχώδες αεροπορικό ταξίδι που επιστρέφοντας από το Μεξικό τη δεκαετία του 1960, φαίνεται ότι ορκίστηκε να μην πετάξει ποτέ ξανά. Παρά τη μακροχρόνια αποστροφή του για τις πτήσεις, ο Σέπαρντ ξαναμπήκε σε αεροπλάνο το 1982, προετοιμαζόμενος για τον ρόλο του πιλότου στην ταινία Οι κατάλληλοι άνθρωποι.

Τις πρώτες πρωινές ώρες της 3ης Ιανουαρίου 2009, ο Σέπαρντ συνελήφθη και κατηγορήθηκε για υπερβολική ταχύτητα και οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ στο Νόρμαλ του Ιλινόι. Παραδέχτηκε την ενοχή του ηκε ένοχος και για τις δύο κατηγορίες στις 11 Φεβρουαρίου 2009 και κατμδικάστηκε σε 24 μήνες αναστολή, μαθήματα εκπαίδευσης για το αλκοόλ και 100 ώρες κοινωφελούς εργασίας. Στις 25 Μαΐου 2015, ο Σέπαρντ συνελήφθη ξανά στη Σάντα Φε του Νιου Μέξικο, για οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ. Αυτές οι κατηγορίες αργότερα απορρίφθηκαν καθώς δεν είχαν καμία πιθανότητα επιτυχίας σε δίκη.

Θάνατος 
Ο Σέπαρντ πέθανε στις 27 Ιουλίου 2017, στο σπίτι του στο Μίντγουεϊ του Κεντάκι, σε ηλικία 73 ετών, από επιπλοκές αμυοτροφικής πλευρικής σκλήρυνσης (ALS). Η Πάτι Σμιθ απέτισε φόρο τιμής στη μακρόχρονη συνεργασία τους στο περιοδικό The New Yorker. Ο επίσης ηθοποιός Μάθιου Μακόναχι, ο οποίος είχε συμπρωταγωνιστήσει με τον Σέπαρντ στο Ένα καλοκαίρι, έμαθε για τον θάνατο του Σέπαρντ κατά τη διάρκεια μιας τηλεοπτικής συνέντευξης και σοκαρίστηκε από τα νέα, τελειώνοντας τη συνέντευξη λέγοντας: «Τα λέμε στην επόμενη, Σαμ».

Φιλμογραφία

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 The Flying Y Ranch 
 Sam Shepard Papers στο Harry Ransom Center
 Sam Shepard στο Πανεπιστήμιο Bucknell
   
   
   
 Συλλογή Carol Benet ερευνητικού υλικού του Sam Shepard, 1970–1995 Billy Rose Theatre Division
 Η σελίδα του Shepard στις Ψηφιακές Συλλογές Αρχείων La MaMa

Θέατρο του Παραλόγου
Αμερικανοί άνδρες ηθοποιοί θεάτρου
Αμερικανοί άνδρες ηθοποιοί κινηματογράφου
Αμερικανοί θεατρικοί συγγραφείς
Αμερικανοί θεατρικοί σκηνοθέτες
Αμερικανοί σκηνοθέτες κινηματογράφου
Αμερικανοί σεναριογράφοι