Οι γαιοκτήμονες του παλιού καιρού

Οι γαιοκτήμονες του παλιού καιρού (ρωσικός τίτλος: Старосветские помещики, Starosvyetskiye pomeshchiki), είναι νουβέλα του Νικολάι Γκόγκολ που εκδόθηκε το 1835, είναι το πρώτο έργο της συλλογής Μίργκοροντ. Βασίζεται στον μύθο των Φιλήμονα και Βαυκίδος όπως αναφέρεται στις Μεταμορφώσεις του Οβίδιου και αφηγείται την ιστορία ενός ηλικιωμένου ζευγαριού γαιοκτημόνων, παρουσιάζοντας συγχρόνως μια νοσταλγική περιγραφή, που υπονομεύεται ωστόσο από τη σάτιρα, της επαρχιακής ζωής στη Ρωσία την εποχή του Γκόγκολ. 

Ο Αλεξάντερ Πούσκιν αναφέρθηκε στο έργο ως «ένα κωμικό και συγκινητικό ειδύλλιο, που μας κάνει να γελάμε μέσα από δάκρυα λύπης και τρυφερότητας».

Υπόθεση 
Η νουβέλα αρχίζει περιγράφοντας ρομαντικά και νοσταλγικά τη φύση, τα ήθη, τα έθιμα και τους ανθρώπους της Μικρορωσίας.  

Οι ήρωες, ο Αφανάσι Ιβάνοβιτς και η Πουλχερία Ιβάνοβνα, είναι ένα ηλικιωμένο ζευγάρι γαιοκτημόνων του «περασμένου αιώνα», αγαπούν πολύ και φροντίζουν ο ένας τον άλλον και ζουν απομονωμένοι σε ένα από τα απομακρυσμένα χωριά, που στη Μικρορωσία ονομάζονται «χωριά του παλιού καιρού». Παντρεύτηκαν πριν από 30 χρόνια και καθώς δεν έχουν παιδιά, όλη η στοργή και η τρυφερότητά τους περιστρέφεται γύρω από τον άλλον. Η ζωή τους είναι τόσο ήσυχη και γαλήνια που για τους λίγους επισκέπτες που τυχαία περνούν από το αρχοντικό τους, βυθισμένο στην πρασινάδα του κήπου, τα πάθη και η ανησυχητική αναταραχή του έξω κόσμου μοιάζουν να μην υπάρχουν καθόλου. Τα μικρά δωμάτια του σπιτιού τους είναι γεμάτα με κάθε λογής μικροπράγματα και τα κελάρια τους γεμάτα με προμήθειες, η προετοιμασία του φαγητού γίνεται από τις υπηρέτριες υπό τον έλεγχο της Πουλχερίας. Παρά το γεγονός ότι ο διαχειριστής και οι υπηρέτες τους  εκμεταλλεύονται την καλοσύνη και την αφέλειά τους και τους κλέβουν, η ευλογημένη γη τους παράγει τα πάντα σε τέτοια ποσότητα που ο Αφανάσι Ιβάνοβιτς και η Πουλχέρια Ιβάνοβνα δεν αντιλαμβάνονται καθόλου την κλοπή. Λατρεύουν επίσης το καλό φαγητό - από νωρίς το πρωί μέχρι αργά το βράδυ η γυναίκα μαντεύει τις επιθυμίες του συζύγου της και με στοργή του προσφέρει τη μία ή την άλλη λιχουδιά.

Ένα θλιβερό γεγονός αλλάζει τη ζωή αυτής της γαλήνιας ζωής για πάντα. Μια μέρα, η αγαπημένη γάτα της γυναίκας εξαφανίζεται στο δάσος. Μετά από τρεις μέρες ακούραστης αναζήτησης, η Πουλχερία Ιβάνοβνα βρίσκει τη γάτα στον λαχανόκηπο. Την ταΐζει, αλλά η άγρια ​​και αδυνατισμένη γάτα αρνείται τα χάδια της, ορμάει έξω από το παράθυρο και εξαφανίζεται για πάντα. Από εκείνη τη μέρα η ηλικιωμένη γυναίκα πέφτει σε συλλογισμούς και κάνει σκέψεις θανάτου. Το μόνο που την ανησυχεί είναι ο σύζυγός της και ποιος θα τον φροντίζει μετά τον θάνατό της. Ζητά από την υπηρέτριά της να τον φροντίσει και την απειλεί με τιμωρία του Θεού αν την παρακούσει. Ο άντρας της μάταια προσπαθεί να την αποσπάσει από τις μαύρες σκέψεις. 

Η Πουλχερία Ιβάνοβνα πεθαίνει. Στην κηδεία, ο Αφανάσι Ιβάνοβιτς φαίνεται παράξενος, σαν να μην καταλαβαίνει τι συνέβη. Όταν επιστρέφει στο σπίτι και βλέπει πόσο άδειο είναι, κλαίει δυνατά και απαρηγόρητα και τα δάκρυα, σαν ποτάμι, κυλούν από τα θαμπά μάτια του.

Πέρασαν πέντε χρόνια, το σπίτι ρημάζει, οι υπηρέτες είναι μεθυσμένοι, ο Αφανάσι Ιβάνοβιτς γίνεται όλο και πιο αδύναμος και παραμελημένος. Η θλίψη του δεν μειώνεται με τον καιρό, όλα γύρω του θυμίζουν τη νεκρή. Μια μέρα, καθώς περπατά στον κήπο, ξαφνικά ακούει το όνομά του και νομίζει ότι τον καλεί η νεκρή γυναίκα του. Λίγο πριν πεθάνει εκφράζει την τελευταία του επιθυμία: θέλει να ταφεί δίπλα στη γυναίκα του. Το σπίτι ρημάζει, τα υπάρχοντα μοιράζονται στους κατοίκους του χωριού. Την περιουσία του κληρονομεί ένας μακρινός συγγενής που κατέφτασε.

Μετάφραση στα ελληνικά 

 Τα αρχοντικά του παλιού καιρού, μετάφραση: Αντώνης Μπίκος, σε συλλογή έργων του Γκόγκολ εκδόσεις Γνώση, 2017

Παραπομπές 

Νουβέλες του Νικολάι Γκόγκολ