Οφούντα

Στον Σιντοϊσμό και τον Βουδισμό στην Ιαπωνία, ένα οφούντα (お札/御札) είναι  φυλακτό φτιαγμένο από διάφορα υλικά όπως χαρτί, ξύλο, ύφασμα ή μέταλλο. Τα οφούντα βρίσκονται συνήθως τόσο σε σιντοϊστικούς ναούς όσο και σε βουδιστικούς ναούς και θεωρούνται ότι είναι εμποτισμένα με τη δύναμη των θεοτήτων (κάμι) ή βουδιστικών μορφών, που τιμούνται εκεί. Τέτοια φυλαχτά ονομάζονται επίσης γκόφου (gofu) (護符).

Ορισμένα είδη οφούντα προορίζονται για συγκεκριμένο σκοπό (όπως προστασία από καταστροφή ή κακοτυχία, ασφάλεια μέσα στο σπίτι ή εύρεση ερωτικού συντρόφου) και μπορεί να τα έχει πάνω του ένα άτομο ή να τοποθετηθούν σε άλλους χώρους του σπιτιού (όπως πύλες, πόρτες, κουζίνες ή οροφές). Το χαρτί οφούντα μπορεί επίσης να αναφέρεται ως καμιφούντα (kamifuda, 紙札), ενώ αυτά που είναι κατασκευασμένα από ξύλο μπορεί να ονομάζονται κιφούντα (kifuda, 木札). Το ομαμόρι, ένα άλλο είδος ιαπωνικού φυλαχτού, προέρχεται και μπορεί να θεωρηθεί ως μια μικρότερη, φορητή έκδοση του οφούντα.

Ένας συγκεκριμένος τύπος οφούντα είναι ένα φυλαχτό, που εκδίδεται από ένα Σιντοϊστικό ιερό στο οποίο είναι γραμμένο το όνομα του ιερού ή το κάμι του, που τιμάται εκεί, και είναι σφραγισμένο με τη σφραγίδα του ιερού. Τέτοια οφούντα, που ονομάζονται επίσης σινσάτσου (shinsatsu, 神札), γκο-σινσάτσου (go-shinsatsu, 御神札) ή σίνπου (shinpu, 神符), τοποθετούνται συχνά σε οικιακούς Σιντοϊστικούς βωμούς (καμιντάνα) και τιμούνται και ως σύμβολο του ιερού και ως σύμβολο της θεότητάς του (ή των θεοτήτων του) και ένα μέσο μέσω του οποίου ο πιστός μπορεί να έχει πρόσβαση στο συγκεκριμένο κάμι. Τα οφούντα περιέχουν  την ουσία ή τη δύναμη του κάμι, επειδή έχουν αφιερωθεί στο κάμι. Από αυτή την άποψη, είναι κάπως παρόμοια (αλλά όχι ίδια με) με τα γκοσιντάι, τα οποία είναι φυσικά αντικείμενα, που χρησιμεύουν ως αποθήκες για τα κάμι στα ιερά του Σιντοϊσμού.

Με παρόμοιο τρόπο, τα βουδιστικά οφούντα θεωρούνται εμποτισμένα με το πνεύμα και την αρετή των Βούδα, των Μποντισάτβα ή άλλων σεβαστών μορφών του βουδιστικού πάνθεου, λειτουργώντας ουσιαστικά σε πολλές περιπτώσεις ως μια πιο οικονομική εναλλακτική αντί για βουδιστικές εικόνες και αγάλματα.

Ιστορία 

Η πρακτική της δημιουργίας γκόφου προήλθε από το Ονμιγιόντο – το οποίο υιοθέτησε στοιχεία του Ταοϊσμού – και τον Βουδισμό. Πράγματι, τέτοια οφούντα  και ομαμόρι επηρεάστηκαν σε μεγάλο βαθμό από το Ταοϊστικό λίνγκφου (: Ταοϊστικός όρος για ξόρκια και μαγικά σύμβολα).  Αργότερα, παρόμοια φυλαχτά άρχισαν να παράγονται και στα ιερά του Σιντοϊσμού.      Τα τρία ιερά του Κουμάνο στην επαρχία Βακαγιάμα ήταν ιδιαίτερα διάσημα για το χάρτινο φυλαχτό τους, το Κουμάνο Γκοόφου (Kumano Goōfu, 熊野牛王符, 'Kumano Ox King Talisman'), γνωστό και ως Γκοοχόιν (Goōhōin, 牛王宝印), το οποίο ήταν σφραγισμένο στη μία πλευρά με περίπλοκα σχέδια στυλιζαρισμένων κορακιών.    Κατά τη μεσαιωνική περίοδο, αυτά και παρόμοια γκόφου, που παράγονταν από άλλα ιερά χρησιμοποιούνταν συχνά στην ορκωμοσία και τη σύνταξη συμβολαίων, με τους όρους του όρκου ή της συμφωνίας να αναγράφονται στην κενή πλευρά του φύλλου.    

Τα σινσάτσου, που βρίσκονται επί του παρόντος στα περισσότερα ιερά του Σιντοϊσμού εν τω μεταξύ έχουν διαμορφωθεί σύμφωνα με το φυλαχτό, που δημιουργήθηκε από τα Μεγάλα Ιερά της Ίσε (Ίσε Τζίνγκου), που ονομάζονται Τζίνγκου Τάιμα (Jingū Taima, 神宮大麻). Τα Τζίνγκου Τάιμα ήταν αρχικά ραβδιά εξαγνισμού (祓串, haraegushi), που οι περιπλανώμενοι ιεροκήρυκες, που σχετίζονταν με τα ιερά της Ίσε (御師, oshi ή onshi) τα μοίραζαν σε πιστούς σε όλη τη χώρα ως ένδειξη και εγγύηση ότι οι προσευχές γίνονταν για λογαριασμό τους. Αυτά τα ραβδιά, που ονομάζονται Οχαράι Τάιμα (Oharai Taima, 御祓大麻), περιέχονταν είτε σε πακέτα διπλωμένου χαρτιού – οπότε ονομάζονται κενχαράι (kenharai, 剣祓) (επίσης κενμπαράι),  λόγω του σχήματος του πακέτου που μοιάζει με λεπίδα σπαθιού (κεν) (剣, ken) – ή σε κουτιά, που ονομάζονται οχαραϊμπάκο (oharaibako, 御祓箱). Η ευρεία διανομή του Οχαράι Τάιμα ξεκίνησε για πρώτη φορά την περίοδο Μουρομάτσι και έφτασε στο αποκορύφωμά της την περίοδο Έντο: ένα έγγραφο, που χρονολογείται από το 1777 δείχνει ότι το ογδόντα εννέα έως ενενήντα τοις εκατό όλων των νοικοκυριών στη χώρα εκείνη την εποχή κατείχαν ένα φυλακτό της Ίσε.    

Το 1871, ένα αυτοκρατορικό διάταγμα κατάργησε τα όσι και παραχώρησε την παραγωγή και τη διανομή των φυλαχτών, που τώρα μετονομάζονται σε Τζίνγκου Τάιμα, στα διοικητικά γραφεία του ιερού.  Ήταν περίπου εκείνη την εποχή, που αναπτύχθηκε η πιο ευρέως γνωστή μορφή του φυλαχτού – μια ξύλινη ταμπλέτα, που περιείχε μια λωρίδα ξύλου κέδρου γνωστή ως γκιοσίν (gyoshin, 御真, "ιερός πυρήνας")    τυλιγμένη με χαρτί, στο οποίο είναι τυπωμένο το όνομα του ιερού (Tenshō Kōtai Jingū (天照皇大神宮)) και σφραγισμένο με τις σφραγίδες του ιερού (Kōtai Jingū Gyoji (皇大神宮御璽)) και του αρχιερέα του (Daijingūji no In (大神宮司之印)).  Το 1900, ένα νέο τμήμα, το Κανμπέσο   (Kanbesho, 神部署, "Τμήμα Ιερέων") ανέλαβε τα καθήκοντα παραγωγής και διανομής. Η διανομή του Τζίνγκου Τάιμα ανατέθηκε τελικά στον Εθνικό Οργανισμό Ιερέων Σίντο (全国神職会, Zenkoku Shinshokukai) το 1927 και τελικά στον διάδοχό του, στην Ένωση Σιντοϊστικών Ιερών, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.  Η Ένωση συνεχίζει σήμερα να διανέμει τα Τζίνγκου Τάιμα σε συνδεδεμένα ιερά σε όλη την Ιαπωνία, όπου διατίθενται μαζί με τα φυλαχτά των ίδιων των ιερών.

Ποικιλίες και χρήση 

Τα Οφούντα έχουν διάφορες μορφές. Ορισμένα είναι χαρτάκια ή φύλλα χαρτιού, άλλα όπως τα Τζίνγκου Τάιμα είναι λεπτές ορθογώνιες πλάκες (κακουμπαράι/κακουχαράι) (kakubarai/kakuharai (角祓)), που περικλείονται σε ένα περίβλημα, που μοιάζει με φάκελο (το οποίο μπορεί περαιτέρω να καλύπτεται με ημιδιαφανές χαρτί περιτυλίγματος), ενώ άλλα είναι ξύλινες πλάκες (κιφούντα), που μπορεί να είναι μικρότερα ή μεγαλύτερα από το κανονικό σινσάτσου. Μερικά ιερά διανέμουν κενχαράι, το οποίο αποτελείται από ένα κομμάτι ξύλου τοποθετημένο μέσα σε μια πτυχή χαρτιού. Τα Οχαράι Τάιμα, που εκδόθηκαν από τα ιερά της Ίσε πριν από την περίοδο Μεϊτζί είχαν συνήθως τη μορφή κενχαράι. Ενώ η ποικιλία κακουχαράι είναι σήμερα πιο διαδεδομένη, τα Τζίνγκου Τάιμα του τύπου κενχαράι εξακολουθούν να διανέμονται στο Ιερό της Ίσε.

Τα οφούντα  και τα ομαμόρι είναι διαθέσιμα όλο το χρόνο σε πολλά ιερά και ναούς, ειδικά σε μεγαλύτερους με μόνιμο προσωπικό. Καθώς αυτά τα αντικείμενα είναι ιερά, τεχνικά δεν «αγοράζονται» αλλά μάλλον «λαμβάνονται» (授かる, sazukaru) ή ukeru (受ける), με τα χρήματα που καταβάλλονται ως αντάλλαγμα να θεωρούνται ως δωρεά ή προσφορά (初穂料, hatsuhoryō , κυριολεκτικά «τέλος πρώτης σοδειάς»). Κάποιος μπορεί επίσης να λάβει ένα ξύλινο φυλαχτό, που ονομάζεται κιτοφούντα (kitōfuda, 祈祷札) μετά από επίσημες προσευχές ή τελετουργίες (kitō (祈祷)) που εκτελούνται για λογαριασμό κάποιου σε αυτούς τους χώρους λατρείας.

Τα σινσάτσου όπως τα Τζίνγκου Τάιμα είναι τοποθετημένα σε έναν οικιακό βωμό (καμιντάνα) ή σε ένα ειδικό πάγκο (οφουντατάτε). Ελλείψει ενός πάγκου, μπορούν να τοποθετηθούν όρθια σε καθαρό και τακτοποιημένο χώρο πάνω από το επίπεδο των ματιών ή να στερεωθούν σε τοίχο. Τα σινσάτσου και το καμιντάνα που τα στεγάζουν είναι στραμμένα προς τα ανατολικά (όπου ανατέλλει ο ήλιος), το νότο (η κύρια κατεύθυνση της ηλιοφάνειας) ή νοτιοανατολικά.

Η Ένωση Σιντοϊστικών Ναών συνιστά ένα νοικοκυριό να έχει τουλάχιστον τρία είδη σινσάτσου:

 Τζίνγκου Τάιμα
 Το οφούντα της θεότητας, που λατρεύεται στον τόπο κατοικίας κάποιου (ουτζιγκάμι)
 Το οφούντα του ιερού, που είναι αφιερωμένο προσωπικά στο σουκέι τζίντζα (sūkei jinja, 崇敬神社).

Σε ένα τρίθυρο βωμό, το Τζίνγκου Τάιμα τοποθετείται στη μέση, με το οφούντα  του ντόπιου  του ατόμου στα αριστερά του (δεξιά του παρατηρητή) και το οφούντα  του αγαπημένου ιερού του στα δεξιά του (αριστερά του παρατηρητή). Εναλλακτικά, σε μονόθυρο καμιντάνα, τα τρία φυλαχτά τοποθετούνται το ένα πάνω στο άλλο, με το Τζίνγκου Τάιμα στο μπροστινό μέρος. Κάποιος μπορεί να έχει περισσότερα σινσάτσου. Αυτά τοποθετούνται εκατέρωθεν ή πίσω από τα προαναφερθέντα τρία.     Συνιστάται η τακτική (κατά προτίμηση καθημερινή) λατρεία μπροστά από το σινσάτσου ή το καμιντάνα και οι προσφορές ρυζιού, αλατιού, νερού ή/και σάκε στο κάμι (με επιπλέον τρόφιμα που προσφέρονται σε ειδικές περιπτώσεις).  Ο τρόπος λατρείας είναι παρόμοιος με εκείνους, που εκτελούνται στα ιερά: δύο υποκλίσεις, δύο παλαμάκια και μία τελευταία υπόκλιση, αν και μια προσευχή () μπορεί να απαγγελθεί πριν από αυτή. Πριν την προσευχή προηγούνται δύο υποκλίσεις. 

Άλλα οφούντα τοποθετούνται σε άλλα σημεία του σπιτιού. Για παράδειγμα, το οφούντα των προστάτιδων θεοτήτων της εστίας – Σανμπό-Κότζιν στον Βουδισμό, Καμάντο-Μιχασίρα-νο-Κάμι (οι «Τρεις Θεότητες της Εστίας»: Καγκουτσούτσι, Οκιτσουχίκο και Οκιτσουχίμε) στον Σιντοϊσμό   – τοποθετούνται στην κουζίνα. Στις τουαλέτες, μπορεί να εγκατασταθεί ένα φυλαχτό της βουδιστικής οργισμένης θεότητας Ουτσούσμα (Ουσουσάμα Μιόο), που πιστεύεται ότι εξαγνίζει τους ακάθαρτους. Προστατευτικά γκόφου όπως το Τσούνο Ντάισι (Tsuno Daishi, 角大師, "Κερασφόρος Μέγας Δάσκαλος"), μια απεικόνιση του μοναχού Τεντάι Ριόγκεν με τη μορφή ενός yaksha ή ενός    τοποθετούνται σε πόρτες ή εισόδους.

Η ιαπωνική πνευματικότητα δίνει μεγάλη σημασία στην καθαρότητα και στην αγνότητα (tokowaka, 常若, κυριολεκτικά 'αιώνια νεότητα')), ιδιαίτερα των πραγμάτων, που σχετίζονται με το θείο. Αυτός είναι ο λόγος που ενθαρρύνεται η περιοδική (συνήθως ετήσια) αντικατάσταση του οφούντα και του ομαμόρι. Είναι σύνηθες να λαμβάνει κανείς νέα οφούντα πριν από το τέλος του έτους το νωρίτερο ή κατά τη διάρκεια της περιόδου της Πρωτοχρονιάς, αν και (όπως και με τα ομαμόρι) μπορεί κανείς να αγοράσει ένα και σε άλλες εποχές του χρόνου. Ενώ ιδανικά, τα παλιά οφούντα και ομαμόρι πρέπει να επιστρέφονται στο ιερό ή στο ναό όπου αποκτήθηκαν ως μια μορφή ευχαριστίας, τα περισσότερα σιντοϊστικά ιερά δέχονται στην πράξη φυλαχτά από άλλα ιερά.      (Τα βουδιστικά οφούντα ωστόσο δεν γίνονται δεκτά σε πολλά ιερά και το αντίστροφο.) Τα παλιά οφούντα και ομαμόρι καίγονται σε μια τελετή γνωστή είτε ως Σαγκίτσο (Sagichō, 左義長) είτε ως Ντοντογιάκι (Dondoyaki, どんど焼き), επίσης Τοντογιάκι) που πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια της Μικρής Πρωτοχρονιάς (14 Ιανουαρίου ή 15 Ιανουαρίου), το τέλος της ιαπωνικής Πρωτοχρονιάς.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 Nelson, Andrew N., Japanese-English Character Dictionary, Charles E. Tuttle Company: Publishers, Tokyo, 1999, 
 Masuda Koh, Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary, Kenkyusha Limited, Tokyo, 1991, 

Φυλαχτά
Σιντοϊσμός