Πετρ Βοπένκα

Ο Πετρ Βοπένκα (Petr Vopěnka, 16 Μαΐου 1935 - 20 Μαρτίου 2015) ήταν Τσέχος μαθηματικός. Στις αρχές της δεκαετίας του εβδομήντα ανέπτυξε την εναλλακτική θεωρία συνόλων (δηλ. εναλλακτική της κλασικής θεωρίας Cantor), την οποία στη συνέχεια ανέπτυξε σε μια σειρά άρθρων και μονογραφιών. Το όνομα του Βοπένκα συνδέεται με πολλά μαθηματικά επιτεύγματα, μεταξύ των οποίων και η αρχή του Βοπένκα. Από τα μέσα της δεκαετίας του '80 ασχολήθηκε με φιλοσοφικά ζητήματα των μαθηματικών (ιδίως έναντι της χουσερλιανής φαινομενολογίας). Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τέσσερα βιβλία με τίτλο "Rozpravy s geometrií" (Συζητήσεις με τη γεωμετρία), τα οποία στη συνέχεια δημοσιεύθηκαν το 2000 ως συλλογή με τίτλο "Úhelný kámen evropské vzdělanosti a vědy" (Ακρογωνιαίος λίθος της ευρωπαϊκής επιστήμης και της επιστήμης).

Ο Βοπένκα διετέλεσε υπουργός Παιδείας της Τσεχικής Δημοκρατίας (τότε μέρος της Τσεχοσλοβακίας) από το 1990 έως το 1992 στο πλαίσιο της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Πετρ Πίθαρτ.

Βιογραφία
Ο Πετρ Βοπένκα μεγάλωσε στη μικρή πόλη Ντόλνι Κράλοβιτσε (Dolní Kralovice). Αφού τελείωσε το γυμνάσιο στο Λέντεχ ναντ Σάζαβου το 1953, πήγε να σπουδάσει μαθηματικά στη Σχολή Μαθηματικών και Φυσικής του Πανεπιστημίου του Καρόλου στην Πράγα, από όπου αποφοίτησε το 1958. Το 1962 ανακηρύχθηκε υποψήφιος επιστήμονας (CSc) και το 1967 διδάκτωρ θετικών επιστημών (DrSc). Σύμβουλοί του ήταν οι Έντουαρντ Τσεχ και Λάντισλαβ Ρίγκερ.

Από το 1958 ο Βοπένκα δίδαξε στη Σχολή Μαθηματικών και Φυσικής, με την ιδιότητα του λέκτορα από το 1964 και του ανώτερου λέκτορα από το 1965. Το 1968 έγινε καθηγητής, αλλά δεν μπόρεσε να πάρει αυτόν τον τίτλο μέχρι το 1990 για πολιτικούς λόγους. Μεταξύ 1966 και 1969 ο Βοπένκα διετέλεσε αντιπρύτανης της πανεπιστημιακής σχολής.

Το 1967 ο Βοπένκα τοποθετήθηκε επικεφαλής του νεοσύστατου Τμήματος Μαθηματικής Λογισμικής. Το τμήμα καταργήθηκε το 1970 και ο Βοπένκα, αν και του επετράπη να παραμείνει στο πανεπιστήμιο, περιήλθε σε αντιπαλότητα με το καθεστώς, το οποίο περιόρισε τις επαφές του με ξένους μαθηματικούς. Κατά τις δεκαετίες του 1970 και 1980 επικεντρώθηκε στη φιλοσοφία και την ιστορία των μαθηματικών και στη φαινομενολογία του απείρου.

Μετά τη Βελούδινη Επανάσταση, τον Ιανουάριο του 1990, ο Βοπένκα έγινε αναπληρωτής πρύτανης του Πανεπιστημίου του Καρόλου. Κατά την περίοδο Ιούνιος 1990 - Ιούλιος 1992 διετέλεσε υπουργός Παιδείας της Τσεχικής Δημοκρατίας (τότε μέρος της Τσεχοσλοβακίας). Στη θέση αυτή, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία και αντιμετωπίζοντας τις διαμαρτυρίες των εκπαιδευτικών, προσπάθησε να θεσπίσει σχολικές μεταρρυθμίσεις,

Το 1992 το Τμήμα Μαθηματικής Λογισμικής επαναλειτούργησε και ο Βοπένκα έγινε επικεφαλής του. Το 2000 συνταξιοδοτήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Καρόλου και το τμήμα έκλεισε. Παρόλα αυτά ο Βοπένκα εργαζόταν μέχρι το 2009 ως καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Γιαν Εβαντζελίστα Περκίνε (Jan Evangelista Purkyně) στο Ούστι ναντ Λάμπεμ, στο Τμήμα Μαθηματικών της Σχολής Θετικών Επιστημών.

Το 1998 έλαβε το μετάλλιο της Αξίας από τον Πρόεδρο Βάκλαβ Χάβελ. Το 1970 ήταν προσκεκλημένος ομιλητής στο Διεθνές Συνέδριο Μαθηματικών στη Νίκαια (Η θεωρία των ημισελήνων).

Ασχολήθηκε επίσης όλο και περισσότερο με τη φιλοσοφία των μαθηματικών από τη δεκαετία του 1970 και του 1980, επηρεασμένος από τον Έντμουντ Χούσερλ. Οργάνωσε ένα φιλοσοφικό σεμινάριο στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου τη δεκαετία του 1980, όπου παρείχε επίσης πρόσβαση σε επισήμως εξόριστους φιλοσόφους. Αργότερα στράφηκε προς την ιστορία των μαθηματικών και συμμετείχε στη μετάφραση και έκδοση πρώιμων μαθηματικών κειμένων (όπως τα έργα του Ευκλείδη και του Αλ-Χουαρέζμι) στην τσεχική γλώσσα και στη συνέχεια εργάστηκε στο Τμήμα Φιλοσοφίας και στο Τμήμα Διεπιστημονικών Δραστηριοτήτων του Πανεπιστημίου της Δυτικής Βοημίας στο Πίλσεν.

Βιβλία
Μαθηματικά στην εναλλακτική θεωρία συνόλων. Teubner, Λειψία 1979, DNB 801040825.
Εισαγωγή στα μαθηματικά στην εναλλακτική θεωρία συνόλων. Μπρατισλάβα 1989.
Με τον Petr Hájek: Η θεωρία των ημισυνόλων. Βόρεια Ολλανδία 1972.
Podivuhodný květ českého baroka. (Η αξιοσημείωτη άνθηση του τσεχικού μπαρόκ), 1998.
Meditace o základech vědy. (Διαλογισμοί για τα θεμέλια της επιστήμης), 2001.
Úhelný kámen evropské vzdělanosti a moci. (Ακρογωνιαίος λίθος της ευρωπαϊκής επιστήμης και εξουσίας), 2000.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Petr Vopěnka Biography - archive.org

Μαθηματικοί αναλυτές
Τσέχοι μαθηματικοί
Μαθηματικοί του 20ού αιώνα