Ρωσικός ιμπεριαλισμός

Η έννοια ρωσικός ιμπεριαλισμός χρησιμοποιείται για να καταγράψει την ιδεολογία και τις πρακτικές της Ρωσίας σε σχέση με τα κράτη με τα οποία συνορεύει. 
Η περίοδος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας ήταν η μεγαλύτερη ιμπεριαλιστική περίοδος της Ρωσίας, αφού η εκτεταμένη ενσωμάτωση εδαφών άλλων λαών και εθνοτήτων έδωσε στη Ρωσία την ευκαιρία να αναπτυχθεί και να κυριαρχήσει για πολλούς αιώνες στην Ευρασία.
Πολλοί δυτικοί ερευνητές έχουν προσδώσει ιμπεριαλιστικά χαρακτηριστικά και στο διάδοχο κράτος, της Σοβιετικής Ένωσης, κυρίως μέσω της επιρροής που ασκούσε η Σοβιετική Ένωση στα άλλα σοσιαλιστικά κράτη.
Ακόμα και σήμερα, δυτικοί και αντιφρονούντες του καθεστώτος Πούτιν, θεωρούν τις προσπάθειες της Ρωσικής ομοσπονδίας να επέμβει σε γειτονικά, διαφιλονικούμενα εδάφη, ως προσπάθεια εφαρμογής του σύγχρονου ρωσικού δόγματος, του «Ρωσικού κόσμου».

Ιστορία του ιμπεριαλισμού της Ρωσικής Αυτοκρατορίας

Επί του Νικολάου Α΄ της Ρωσίας, η Ορθοδοξία, η Αυτοκρατορία και η Εθνικότητα έγιναν η επίσημη κρατική ιδεολογία.   Απαιτούσε από την Ορθόδοξη Εκκλησία να αναλάβει ουσιαστικό ρόλο στην πολιτική και τη ζωή και επίσης απαιτούσε την κεντρική διακυβέρνηση ενός μόνο αυταρχικού ή απόλυτου ηγεμόνα και διακήρυξε ότι ο ρωσικός λαός ήταν μοναδικά ικανός να ενώσει μια μεγάλη αυτοκρατορία λόγω ιδιαίτερων χαρακτηριστικών. Παρόμοια με το ευρύτερο «θείο δικαίωμα των βασιλιάδων», η εξουσία του αυτοκράτορα θα θεωρούνταν ότι επιλύει τυχόν αντιφάσεις στον κόσμο και δημιουργεί μια ιδανική «ουράνια» τάξη.  Ο Hosking υποστήριξε ότι το τρίπτυχο «Ορθοδοξία, Αυτοκρατορία, Εθνικότητα» είχε βασικά ελαττώματα σε δύο από τους βασικούς πυλώνες του, καθώς η εκκλησία ήταν εξ ολοκλήρου εξαρτημένη και υποταγμένη στο κράτος και η έννοια της εθνικότητας ήταν υπανάπτυκτη επειδή πολλοί αξιωματούχοι ήταν Γερμανοί της Βαλτικής και οι οι επαναστατικές ιδέες των εθνικών κρατών ήταν μια «πνιγμένη ηχώ» σε ένα σύστημα που στηριζόταν στη δουλοπαροικία. Στην πράξη, αυτό άφησε την απολυταρχία ως τον μόνο βιώσιμο πυλώνα. 

Τον 19ο αιώνα, ο πανσλαβισμός έγινε μια νέα θεωρία νομιμοποίησης για την αυτοκρατορία.  Η ιδέα του ρωσικού κόσμου έγινε βασική έννοια και η αυτοκρατορική οικοδόμηση του έθνους της « παν-ρωσικής » εθνικότητας αγκαλιάστηκε από πολλούς αυτοκρατορικούς υπηκόους (συμπεριλαμβανομένων των Εβραίων και των Γερμανών) και χρησίμευσε ως το θεμέλιο της Αυτοκρατορίας.  Είχε αρχικά αποκτήσει πολιτική σημασία κοντά στα τέλη του 18ου αιώνα ως μέσο νομιμοποίησης των ρωσικών αυτοκρατορικών διεκδικήσεων στα ανατολικά εδάφη της διαιρεμένης Πολωνο-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας.  Μετά την εξέγερση του Ιανουαρίου το 1863, η ρωσική κυβέρνηση έδειξε εξαιρετικά αποφασισμένη να εξαλείψει όλες τις εκδηλώσεις αυτονομισμού.  Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, οι Ρώσοι δημοσιογράφοι υιοθέτησαν και μεταμόρφωσαν την ιδεολογία του πανσλαβισμού. «Πεπεισμένοι για τη δική τους πολιτική υπεροχή [υποστήριξαν] ότι όλοι οι Σλάβοι θα μπορούσαν επίσης να συγχωνευθούν με τους Μεγάλους Ρώσους».

Ρωσική αποικιακή επέκταση 

Από τον 16ο αιώνα και μετά η Ρωσία κατακτούσε, κατά μέσο όρο, εδάφη στο μέγεθος της Ολλανδίας κάθε χρόνο για 150 χρόνια. 

Η κατακτηση της Σιβηρίας πραγματοποιήθηκε την περίοδο της βασιλείας του Ιβάν του Τρομερού (1530-1584).  Ο ρωσικός αποικισμός της Σιβηρίας και η κατάκτηση των αυτόχθονων πληθυσμών της έχει συγκριθεί με τον ευρωπαϊκό αποικισμό της Αμερικής και των ιθαγενών της, με παρόμοιες αρνητικές επιπτώσεις στους ιθαγενείς και την ιδιοποίηση της γης τους. Άλλοι ερευνητές, ωστόσο, θεωρούν ότι ο εποικισμός της Σιβηρίας διέφερε από τον ευρωπαϊκό αποικισμό στο ότι δεν είχε ως αποτέλεσμα την ερήμωση των γηγενών, καθώς και την παροχή επικερδούς απασχόλησης και την ενσωμάτωση του αυτόχθονα πληθυσμού στην κοινωνία των εποίκων.  Ο Βόρειος Ειρηνικός έγινε επίσης στόχος παρόμοιας επέκτασης δημιουργώντας τη ρωσική Άπω Ανατολή. 

Το 1858, κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Πολέμου του Οπίου, η Ρωσία ενίσχυσε και τελικά προσάρτησε τη βόρεια όχθη του ποταμού Αμούρ και την ακτή μέχρι τα σύνορα της Κορέας από την Κίνα στις « Άνισες Συνθήκες » της Συνθήκης του Αιγκούν (1858) και στη Σύμβαση του Πεκίνου ( 1860). Κατά τη διάρκεια της Εξέγερσης των Μπόξερ, η Ρωσική Αυτοκρατορία εισέβαλε στη Μαντζουρία το 1900 και η σφαγή του Μπλαγκοβεσένσκ συνέβη εναντίον Κινέζων κατοίκων στη ρωσική πλευρά των συνόρων.   Επιπλέον, η αυτοκρατορία κατά καιρούς έλεγχε εδάφη παραχώρησης στην Κίνα, ιδίως τον κινεζικό ανατολικό σιδηρόδρομο και παραχωρήσεις στο Τιαντζίν και το Ρωσικό Νταλιάν.

Κεντρική Ασία 
Η ρωσική κατάκτηση της Κεντρικής Ασίας έλαβε χώρα σε αρκετές δεκαετίες. Το 1847–64 διέσχισαν την ανατολική στέπα του Καζακστάν και έχτισαν μια σειρά από οχυρά κατά μήκος των βόρειων συνόρων της Κιργιζίας. Το 1864–68 μετακινήθηκαν νότια από το Κιργιστάν, κατέλαβαν την Τασκένδη και τη Σαμαρκάνδη και κυριάρχησαν στα Χανάτα του Κοκάντ και της Μποκχάρα. Το επόμενο βήμα ήταν να μετατρέψουν αυτό το τρίγωνο σε ορθογώνιο διασχίζοντας την Κασπία Θάλασσα. Το 1873 οι Ρώσοι κατέλαβαν τη Χίβα και το 1881 κατέλαβαν το δυτικό Τουρκμενιστάν. Το 1884 κατέλαβαν την όαση Μερβ και το ανατολικό Τουρκμενιστάν. Το 1885 η περαιτέρω επέκταση νότια προς το Αφγανιστάν εμποδίστηκε από τους Βρετανούς. Το 1893–95 οι Ρώσοι κατέλαβαν τα ψηλά βουνά Παμίρ στα νοτιοανατολικά. Σύμφωνα με τον ιστορικό Αλεξάντερ Μόρισον, «η επέκταση της Ρωσίας προς τα νότια κατά μήκος της στέπας του Καζακστάν στις παραποτάμιες οάσεις του Τουρκεστάν ήταν ένα από τα πιο γρήγορα και δραματικά παραδείγματα αυτοκρατορικής κατάκτησης του 19ου αιώνα». 

Στο νότο, το Μεγάλο Παιχνίδι ήταν μια πολιτική και διπλωματική αντιπαράθεση που υπήρχε για το μεγαλύτερο μέρος του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ου αιώνα μεταξύ της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και της Ρωσικής Αυτοκρατορίας στην Κεντρική και Νότια Ασία. Η Βρετανία από την πλευρά της φοβόταν ότι η Ρωσία σχεδίαζε να εισβάλει στην Ινδία και ότι αυτός ήταν ο στόχος της επέκτασης της Ρωσίας στην Κεντρική Ασία, ενώ η Ρωσία συνέχιζε την κατάκτηση της Κεντρικής Ασίας.  Πράγματι, μαρτυρούνται πολλαπλά σχέδια εισβολής της Ρωσίας του 19ου αιώνα στην Ινδία, συμπεριλαμβανομένων των σχεδίων Duhamel και Khrulev του Κριμαϊκού Πολέμου (1853–1856), μεταξύ των μεταγενέστερων σχεδίων που δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. 

Ο ιστορικός AI Andreyev δήλωσε ότι, «στις ημέρες του Μεγάλου Παιχνιδιού, η Μογγολία ήταν αντικείμενο ιμπεριαλιστικής καταπάτησης από τη Ρωσία, όπως ήταν το Θιβέτ για τους Βρετανούς».  Στην Αγγλο-ρωσική σύμβαση του 1907, η Ρωσική Αυτοκρατορία και η Βρετανική Αυτοκρατορία τερμάτισαν επίσημα τον ανταγωνισμό τους για το Μεγάλο Παιχνίδι για να επικεντρωθούν στην αντίθεση με τη Γερμανική Αυτοκρατορία, διαιρώντας το Ιράν σε βρετανικά και ρωσικά τμήματα.  Το 1908, η Περσική Συνταγματική Επανάσταση προσπάθησε να εγκαθιδρύσει μια δημοκρατική κοινωνία των πολιτών στο Ιράν, με ένα εκλεγμένο κοινοβούλιο , έναν σχετικά ελεύθερο τύπο και άλλες μεταρρυθμίσεις.  Η Ρωσική Αυτοκρατορία παρενέβη στην Περσική Συνταγματική Επανάσταση για να υποστηρίξει τον Σάχη και τις αντιδραστικές φατρίες. Οι Κοζάκοι βομβάρδισαν το Majilis,  Ενώ η Ρωσία είχε νωρίτερα ιδρύσει την Περσική Ταξιαρχία Κοζάκων το 1879, μια δύναμη που καθοδηγούνταν από Ρώσους αξιωματικούς και χρησίμευε ως όχημα για τη ρωσική επιρροή στο Ιράν.

Ευρώπη 
Κατά τη διάρκεια αυτής της εποχής, η Ρωσία ακολούθησε επίσης μια πολιτική επέκτασης προς τα δυτικά. Μετά τη σουηδική ήττα στον Φινλανδικό Πόλεμο του 1808–1809 και την υπογραφή της Συνθήκης του Fredrikshamn στις 17 Σεπτεμβρίου 1809, το ανατολικό μισό της Σουηδίας, η περιοχή που στη συνέχεια έγινε Φινλανδία, ενσωματώθηκε στη Ρωσική Αυτοκρατορία ως αυτόνομο μεγάλο δουκάτο. Ωστόσο, η πολιτική της ρωσικοποίησης της Φινλανδίας στόχευε στον περιορισμό του ειδικού καθεστώτος του Μεγάλου Δουκάτου της Φινλανδίας και πιθανώς στον τερματισμό της πολιτικής αυτονομίας και της πολιτιστικής του μοναδικότητας. Παρόμοιες πολιτικές ρωσικοποίησης ακολουθήθηκαν επίσης στην Ουκρανία και τη Λευκορωσία.

Στον απόηχο του Ρωσοτουρκικού Πολέμου (1806–12) και της Συνθήκης του Βουκουρεστίου που ακολούθησε (1812), τα ανατολικά τμήματα του Πριγκιπάτου της Μολδαβίας, ενός οθωμανικού υποτελούς κράτους, και ορισμένες περιοχές που προηγουμένως τελούσαν υπό άμεση οθωμανική κυριαρχία, περιήλθαν στο κυριαρχία της Αυτοκρατορίας. Στο Συνέδριο της Βιέννης (1815), η Ρωσία κέρδισε την κυριαρχία στο Κογκρέσο της Πολωνίας, η οποία στα χαρτιά ήταν ένα αυτόνομο Βασίλειο σε προσωπική ένωση με τη Ρωσία. Ωστόσο, οι Ρώσοι Αυτοκράτορες γενικά αγνόησαν τυχόν περιορισμούς στη δύναμή τους. Ήταν, επομένως, κάτι περισσότερο από ένα κράτος- μαριονέτα.   Η αυτονομία περιορίστηκε σοβαρά μετά τις εξεγέρσεις το 1830–31 και το 1863, καθώς η χώρα κυβερνήθηκε από αντιβασιλείς και αργότερα χωρίστηκε σε επαρχίες.

Ρωσική επέκταση προς τα ανατολικά 
Η επέκταση προς τα ανατολικά ακολούθησε ο ρωσικός αποικισμός της Βόρειας Αμερικής στον Ειρηνικό Ωκεανό. Οι Ρώσοι θηρευτές και κυνηγοί ανέπτυξαν γρήγορα το θαλάσσιο εμπόριο γούνας, το οποίο υποκίνησε αρκετές συγκρούσεις μεταξύ των Αλεούτων και των Ρώσων τη δεκαετία του 1760. Στα τέλη της δεκαετίας του 1780, οι εμπορικές σχέσεις είχαν ανοίξει με τους Tlingits και το 1799 δημιουργήθηκε η Ρωσοαμερικανική Εταιρεία (RAC) για να μονοπωλήσει το εμπόριο γούνας, χρησιμεύοντας επίσης ως ιμπεριαλιστικό όχημα για τη ρωσικοποίηση των ιθαγενών της Αλάσκας.

Η Ρωσική Αυτοκρατορία απέκτησε επίσης το νησί Σαχαλίνη που μετατράπηκε σε μια από τις μεγαλύτερες αποικίες φυλακών της ιστορίας.   Αρχικά, οι ρωσικές θαλάσσιες εισβολές στα ύδατα που περιβάλλουν το Χοκάιντο ξεκίνησαν στα τέλη του δέκατου όγδοου αιώνα, ώθησαν την Ιαπωνία να χαρτογραφήσει και να εξερευνήσει το βόρειο νησιωτικό περιβάλλον της. Η Σαχαλίνη είχε κατοικηθεί από αυτόχθονες πληθυσμούς συμπεριλαμβανομένων των Αϊνού, Uilta και Nivkh, παρά το γεγονός ότι το νησί ονομαστικά απέτιζε φόρο τιμής στη Δυναστεία Τσινγκ. Καθώς η Ρωσία απέκτησε τη Μαντζουρία από τη δυναστεία Τσινγκ στη Συνθήκη του Aigun το 1858, απέκτησε επίσης, μια ονομαστική αξίωση για τη Σαχαλίνη πέρα από το στενό. Με την προηγούμενη Συνθήκη του 1855 του Shimoda, δημιουργήθηκε προσωρινά μια κοινή αποικία εποίκων τόσο Ρώσων όσο και Ιαπωνικών, παρά τις συγκρούσεις. Ωστόσο, με τη Συνθήκη της Αγίας Πετρούπολης του 1875, η Ρωσική Αυτοκρατορία παραχωρήθηκε στη Σαχαλίνη με αντάλλαγμα η Ιαπωνία να κερδίσει τα νησιά Κουρίλες. 

Οι πιο απομακρυσμένες ρωσικές αποικίες ήταν στο Fort Elizavety και στο Φορτ Αλεξάντερ, ρωσικά οχυρά στα νησιά της Χαβάης, που χτίστηκαν στις αρχές του 19ου αιώνα από τη Ρωσοαμερικανική Εταιρεία ως αποτέλεσμα μιας συμμαχίας με τον Ανώτατο Αρχηγό Kaumuali, καθώς και στο Sagallo. Ένας βραχύβιος ρωσικός οικισμός που ιδρύθηκε το 1889 στον κόλπο Tadjoura στη γαλλική Σομαλιλάνδη (σημερινό Τζιμπουτί ). Ο νοτιότερος οικισμός που ιδρύθηκε στη Βόρεια Αμερική ήταν στο Φορτ Ρος της Καλιφόρνια.

Όψεις του ιμπεριαλισμού της Ρωσικής Αυτοκρατορίας 

Ο ρωσικός ιμπεριαλισμός έχει συνδεθεί με το εντάσεως εργασίας και χαμηλής παραγωγικότητας οικονομικό σύστημα που βασίζεται στη δουλοπαροικία και τη δεσποτική κυριαρχία, το οποίο απαιτούσε συνεχή αύξηση της έκτασης της καλλιεργούμενης γης για να νομιμοποιήσει τον κανόνα και να προσφέρει ικανοποίηση στους υπηκόους.  Το πολιτικό σύστημα με τη σειρά του εξαρτιόταν από τη γη ως πόρο για την ανταμοιβή των αξιωματούχων. Η πολιτική ελίτ έκανε την εδαφική επέκταση ένα σκόπιμο έργο.

Σοβιετική Ένωση 

Αν και η Σοβιετική Ένωση αυτοανακηρύχτηκε αντιιμπεριαλιστική, υποστηρίζεται ότι παρουσίαζε τάσεις κοινές με τις ιστορικές αυτοκρατορίες.   Αυτό το επιχείρημα θεωρείται παραδοσιακά ότι προέρχεται από το βιβλίο του Ρίτσαρντ Πάιπς Ο σχηματισμός της Σοβιετικής Ένωσης (1954).  Αρκετοί μελετητές, όπως ο Seweryn Bialer, υποστηρίζουν ότι η Σοβιετική Ένωση ήταν μια υβριδική οντότητα που περιείχε στοιχεία κοινά τόσο για τις πολυεθνικές αυτοκρατορίες όσο και για τα εθνικά κράτη.   Έχει επίσης υποστηριχθεί ότι η Σοβιετική Ένωση ασκούσε αποικιοκρατία παρόμοια με τις συμβατικές αυτοκρατορικές δυνάμεις.    Οι μαοϊκοί υποστήριξαν ότι η Σοβιετική Ένωση είχε γίνει η ίδια μια ιμπεριαλιστική δύναμη διατηρώντας παράλληλα μια σοσιαλιστική πρόσοψη, ή σοσιαλιμπεριαλισμό.

Σοβιετική ιμπεριαλιστική ιδεολογία

Σύγχρονος ρωσικός ιμπεριαλισμός 

Η Ρωσία είναι το κύριο αναγνωρισμένο διάδοχο κράτος της Σοβιετικής Ένωσης και έχει κατηγορηθεί ότι προσπαθεί να επαναφέρει τα μετασοβιετικά κράτη υπό την κυριαρχία της.  Σχεδόν όλα τα κράτη σχημάτισαν αρχικά την Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών και τα περισσότερα αργότερα εντάχθηκαν επίσης στον Οργανισμό Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας. Το κράτος της Ένωσης με τη Λευκορωσία ήταν μια ακόμη ισχυρότερη μορφή ολοκλήρωσης με τη Ρωσία. Άλλες μορφές ολοκλήρωσης περιελάμβαναν τις οικονομικές πρωτοβουλίες της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης και της Ευρασιατικής Τελωνειακής Ένωσης.

Στην πολιτική γλώσσα της Ρωσίας και ορισμένων άλλων μετασοβιετικών κρατών, ο όρος κοντά στο εξωτερικό αναφέρεται στις ανεξάρτητες δημοκρατίες που προέκυψαν μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Η αυξανόμενη χρήση του όρου στα αγγλικά συνδέεται με ισχυρισμούς για το δικαίωμα της Ρωσίας να διατηρεί σημαντική επιρροή στην περιοχή.    Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε ότι η περιοχή είναι συστατικό της «σφαίρας επιρροής» της Ρωσίας και στρατηγικά ζωτικής σημασίας για τα ρωσικά συμφέροντα.  Η ιδέα έχει συγκριθεί με το Δόγμα Μονρόε. 

Η προσάρτηση της Κριμαίας οδήγησε σε ένα νέο κύμα ρωσικού εθνικισμού, με μεγάλα τμήματα του ρωσικού ακροδεξιού κινήματος να φιλοδοξούν να προσαρτήσουν ακόμη περισσότερα εδάφη από την Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένης της μη αναγνωρισμένης Novorossiya.  Ο αναλυτής Βλαντιμίρ Σοκόρ πρότεινε ότι η ομιλία του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν μετά την προσάρτηση της Κριμαίας ήταν ένα de facto «μανιφέστο του αλυτρωτισμού της Μεγάλης Ρωσίας ».  Μετά το συμβάν στην Κριμαία, οι αρχές της Υπερδνειστερίας ζήτησαν από τη Ρωσία να προσαρτήσει την Υπερδνειστερία, μια αποσχισθείσα περιοχή της Μολδαβίας.

Παραπομπές

Δείτε επίσης 
 Ιμπεριαλισμός
 Ρωσικός αλυτρωτισμός

Πολιτική της Ρωσίας
Ιμπεριαλισμός
Ιστορία της Ρωσίας
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις