Ιατρική εξέταση

Η ιατρική εξέταση είναι μια ιατρική διαδικασία που εκτελείται για την ανίχνευση, διάγνωση ή παρακολούθηση ασθενειών, διεργασιών ασθενειών, ευαισθησίας ή για τον καθορισμό μιας θεραπευτικής αγωγής. Οι ιατρικές εξετάσεις, όπως οι φυσικές και οπτικές εξετάσεις, η διαγνωστική απεικόνιση, οι γενετικές εξετάσεις, οι χημικές και κυτταρικές αναλύσεις που αφορούν την κλινική χημεία και τη μοριακή διάγνωση, εκτελούνται συνήθως σε ιατρικό περιβάλλον.

Τύποι εξετάσεων

Ανά σκοπό 

Οι ιατρικές εξετάσεις μπορούν να ταξινομηθούν ανάλογα με τους σκοπούς τους, οι συνηθέστεροι από τους οποίους είναι η διάγνωση, ο έλεγχος και η αξιολόγηση.

Διαγνωστικές 

Η διαγνωστική εξέταση είναι μια διαδικασία που εκτελείται για την επιβεβαίωση ή τον προσδιορισμό της παρουσίας νόσου σε ένα άτομο για το οποίο υπάρχει υποψία ότι πάσχει από κάποια νόσο, συνήθως μετά την αναφορά συμπτωμάτων ή με βάση τα αποτελέσματα άλλων ιατρικών εξετάσεων. Περιλαμβάνεται και η μεταθανάτια διάγνωση. Παραδείγματα τέτοιων εξετάσεων είναι:

 Η χρήση πυρηνικής ιατρικής για την εξέταση ενός ασθενούς για τον οποίο υπάρχει υποψία ότι πάσχει από λέμφωμα.
 Μέτρηση του σακχάρου στο αίμα σε ένα άτομο που είναι ύποπτο για σακχαρώδη διαβήτη μετά από περιόδους αυξημένης ούρησης.
 Λήψη πλήρους αιματολογικού δείγματος σε άτομο με υψηλό πυρετό για να ελεγχθεί η ύπαρξη βακτηριακής λοίμωξης.
 Παρακολούθηση των μετρήσεων του ηλεκτροκαρδιογραφήματος σε έναν ασθενή με πόνο στο στήθος για τη διάγνωση ή τον προσδιορισμό τυχόν καρδιακών ανωμαλιών.

Screening 

Ο διαγνωστικός έλεγχος αναφέρεται σε μια ιατρική εξέταση ή σειρά εξετάσεων που χρησιμοποιούνται για την ανίχνευση ή την πρόβλεψη της παρουσίας νόσου σε άτομα υψηλού κινδύνου εντός μιας καθορισμένης ομάδας, όπως ένας πληθυσμός, μια οικογένεια ή ένα εργατικό δυναμικό. Οι διαγνωστικές εξετάσεις μπορεί να διενεργούνται για την παρακολούθηση του επιπολασμού της νόσου, τη διαχείριση της επιδημιολογίας, την πρόληψη ή αυστηρά για στατιστικούς σκοπούς.

Παραδείγματα εξετάσεων περιλαμβάνουν τη μέτρηση του επιπέδου της TSH στο αίμα ενός νεογέννητου βρέφους στο πλαίσιο του νεογνικού ελέγχου για συγγενή υποθυρεοειδισμό, τον έλεγχο για καρκίνο του πνεύμονα σε μη καπνίζοντα άτομα που εκτίθενται σε παθητικό κάπνισμα σε μη ρυθμισμένο εργασιακό περιβάλλον και τον έλεγχο με επίχρισμα Παπανικολάου για την πρόληψη ή την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

Παρακολούθηση 

Ορισμένες ιατρικές εξετάσεις χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση της προόδου ή της ανταπόκρισης σε ιατρική θεραπεία.

Με βάση τη μέθοδο 

Οι περισσότερες μέθοδοι εξέτασης μπορούν να ταξινομηθούν σε μία από τις ακόλουθες μεγάλες ομάδες:

 Παρατηρήσεις του ασθενούς, οι οποίες μπορεί να φωτογραφίζονται ή να καταγράφονται
 Ερωτήσεις που υποβάλλονται κατά τη λήψη του ιατρικού ιστορικού ενός ατόμου
 Δοκιμές που εκτελούνται κατά τη φυσική εξέταση
 Ακτινολογικές εξετάσεις, στις οποίες, για παράδειγμα, χρησιμοποιούνται ακτίνες Χ για να σχηματιστεί μια εικόνα ενός στόχου του σώματος. Οι εξετάσεις αυτές συχνά περιλαμβάνουν τη χορήγηση σκιαγραφικού παράγοντα.
 In vivo διαγνωστικές εξετάσεις, οι οποίες διεξάγονται μέσα στο σώμα, όπως:
 Μανομετρία
 Χορήγηση ενός διαγνωστικού παράγοντα και μέτρηση της αντίδρασης του σώματος, όπως στη δοκιμασία πρόκλησης γλουτένης, στη δοκιμασία στρες συστολής, στη δοκιμασία βρογχικής πρόκλησης, στη δοκιμασία πρόκλησης τροφής από το στόμα ή στη δοκιμασία διέγερσης ACTH.
 In vitro διαγνωστικά που εξετάζουν ένα δείγμα ιστού ή σωματικών υγρών, όπως:
 Υγρή βιοψία
 Μικροβιολογική καλλιέργεια, η οποία προσδιορίζει την παρουσία ή την απουσία μικροβίων σε ένα δείγμα από το σώμα και συνήθως στοχεύει στην ανίχνευση παθογόνων βακτηρίων.
 Γενετικός έλεγχος
 Επίπεδο σακχάρου στο αίμα
 Δοκιμή ηπατικής λειτουργίας
 Δοκιμή ασβεστίου
 Δοκιμή ηλεκτρολυτών στο αίμα, όπως νάτριο, κάλιο, κρεατινίνη και ουρία
 Ανά θέση δειγματοληψίας
Οι in vitro εξετάσεις μπορούν να ταξινομηθούν ανάλογα με τη θέση του εξεταζόμενου δείγματος, όπως:

Εξετάσεις αίματος

 εξετάσεις ούρων, συμπεριλαμβανομένης της εξέτασης των ούρων με γυμνό μάτι
 Δοκιμές κοπράνων, συμπεριλαμβανομένης της εξέτασης των κοπράνων με γυμνό μάτι
 Πτύελα (φλέγματα), συμπεριλαμβανομένης της εξέτασης των πτυέλων με γυμνό μάτι

Ακρίβεια και ακρίβεια 

 Ακρίβεια μιας εργαστηριακής εξέτασης είναι η αντιστοιχία της με την πραγματική τιμή. Η ακρίβεια μεγιστοποιείται με τη βαθμονόμηση του εργαστηριακού εξοπλισμού με υλικό αναφοράς και με τη συμμετοχή σε εξωτερικά προγράμματα ελέγχου ποιότητας.
 Ακρίβεια μιας εξέτασης είναι η αναπαραγωγιμότητά της όταν επαναλαμβάνεται στο ίδιο δείγμα. Μια μη ακριβής δοκιμή δίνει πολύ διαφορετικά αποτελέσματα κατά την επαναλαμβανόμενη μέτρηση. Η ακρίβεια παρακολουθείται στο εργαστήριο με τη χρήση υλικού ελέγχου.

Ανίχνευση και ποσοτικοποίηση 

Οι δοκιμές που εκτελούνται σε μια φυσική εξέταση αποσκοπούν συνήθως στην ανίχνευση ενός συμπτώματος ή σημείου, και σε αυτές τις περιπτώσεις, μια δοκιμή που ανιχνεύει ένα σύμπτωμα ή ένα σημείο χαρακτηρίζεται ως θετική δοκιμή, ενώ μια δοκιμή που δείχνει την απουσία ενός συμπτώματος ή σημείου χαρακτηρίζεται ως αρνητική δοκιμή, όπως αναλύεται περαιτέρω σε ξεχωριστή ενότητα παρακάτω.Ο ποσοτικός προσδιορισμός μιας ουσίας-στόχου, ενός κυτταρικού τύπου ή μιας άλλης συγκεκριμένης οντότητας αποτελεί κοινό αποτέλεσμα, για παράδειγμα, των περισσότερων εξετάσεων αίματος. Αυτό δεν απαντά μόνο αν μια οντότητα-στόχος είναι παρούσα ή όχι, αλλά και πόσο είναι παρούσα. Στις εξετάσεις αίματος, η ποσοτικοποίηση είναι σχετικά καλά καθορισμένη, όπως δίνεται σε συγκέντρωση μάζας, ενώ στις περισσότερες άλλες εξετάσεις μπορεί να υπάρχουν επίσης ποσοτικοποιήσεις, αν και λιγότερο καθορισμένες, όπως για παράδειγμα ένα σημάδι "πολύ χλωμό" αντί για "ελαφρώς χλωμό". Ομοίως, οι ακτινολογικές εικόνες είναι τεχνικά ποσοτικοποιήσεις της ακτινολογικής αδιαφάνειας των ιστών.

Ειδικά κατά τη λήψη ιατρικού ιστορικού, δεν υπάρχει σαφές όριο μεταξύ μιας ανιχνευτικής ή ποσοτικοποιητικής εξέτασης και μιας μάλλον περιγραφικής πληροφορίας για ένα άτομο. Για παράδειγµα, οι ερωτήσεις σχετικά µε το επάγγελµα ή την κοινωνική ζωή ενός ατόµου µπορούν να θεωρηθούν ως δοκιµασίες που µπορούν να θεωρηθούν θετικές ή αρνητικές για την παρουσία διαφόρων παραγόντων κινδύνου, ή µπορούν να θεωρηθούν ως "απλώς" περιγραφικές, αν και οι τελευταίες µπορεί να είναι τουλάχιστον εξίσου σηµαντικές κλινικά.

Θετικές ή αρνητικές 

Το αποτέλεσμα μιας εξέτασης που αποσκοπεί στην ανίχνευση μιας οντότητας μπορεί να είναι θετικό ή αρνητικό: αυτό δεν έχει καμία σχέση με κακή πρόγνωση, αλλά μάλλον σημαίνει ότι η εξέταση λειτούργησε ή όχι και ότι μια συγκεκριμένη παράμετρος που αξιολογήθηκε ήταν παρούσα ή όχι. Για παράδειγμα, ένα αρνητικό τεστ διαλογής για καρκίνο του μαστού σημαίνει ότι δεν μπόρεσε να βρεθεί κανένα σημάδι καρκίνου του μαστού (κάτι που στην πραγματικότητα είναι πολύ θετικό για τον ασθενή).

Η ταξινόμηση των δοκιμών είτε σε θετικές είτε σε αρνητικές δίνει μια δυαδική ταξινόμηση, με επακόλουθο τη δυνατότητα εκτέλεσης Bayesian πιθανοτήτων και μετρήσεων απόδοσης των δοκιμών, συμπεριλαμβανομένων των υπολογισμών της ευαισθησίας και της ειδικότητας.

Συνεχείς τιμές 

Οι δοκιμές των οποίων τα αποτελέσματα έχουν συνεχείς τιμές, όπως οι περισσότερες τιμές αίματος, μπορούν να ερμηνευθούν ως έχουν, ή μπορούν να μετατραπούν σε δυαδικές με τον ορισμό μιας τιμής αποκοπής, με τα αποτελέσματα της δοκιμής να χαρακτηρίζονται ως θετικά ή αρνητικά ανάλογα με το αν η προκύπτουσα τιμή είναι υψηλότερη ή χαμηλότερη από την τιμή αποκοπής.

Ερμηνεία 

Κατά την ανεύρεση ενός παθογνωμονικού σημείου ή συμπτώματος είναι σχεδόν βέβαιο ότι η κατάσταση-στόχος είναι παρούσα, ενώ κατά την απουσία ανεύρεσης ενός sine qua non σημείου ή συμπτώματος είναι σχεδόν βέβαιο ότι η κατάσταση-στόχος απουσιάζει. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, η υποκειμενική πιθανότητα παρουσίας μιας πάθησης δεν είναι ποτέ ακριβώς 100% ή 0%, οπότε οι δοκιμασίες αποσκοπούν μάλλον στην εκτίμηση μιας πιθανότητας μετά τη δοκιμασία μιας πάθησης ή άλλης οντότητας.

Οι περισσότερες διαγνωστικές δοκιμασίες χρησιμοποιούν βασικά μια ομάδα αναφοράς για τον καθορισμό δεδομένων απόδοσης, όπως οι προγνωστικές τιμές, οι λόγοι πιθανότητας και οι σχετικοί κίνδυνοι, οι οποίοι στη συνέχεια χρησιμοποιούνται για την ερμηνεία της πιθανότητας μετά τη δοκιμασία για ένα άτομο.

Στις δοκιμές παρακολούθησης ενός ατόμου, τα αποτελέσματα των δοκιμών από προηγούμενες δοκιμές σε αυτό το άτομο μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αναφορά για την ερμηνεία των επόμενων δοκιμών.

Κίνδυνοι 

Ορισμένες διαδικασίες ιατρικών εξετάσεων ενέχουν σχετικούς κινδύνους για την υγεία και απαιτούν ακόμη και γενική αναισθησία, όπως η μεσοθωρακιοσκόπηση. Άλλες εξετάσεις, όπως η εξέταση αίματος ή το επίχρισμα Παπανικολάου, έχουν ελάχιστους έως καθόλου άμεσους κινδύνους. Οι ιατρικές εξετάσεις μπορεί επίσης να έχουν έμμεσους κινδύνους, όπως το άγχος της εξέτασης, και μπορεί να απαιτηθούν πιο επικίνδυνες εξετάσεις ως παρακολούθηση ενός (ενδεχομένως) ψευδώς θετικού αποτελέσματος της εξέτασης. Συμβουλευτείτε τον πάροχο υγειονομικής περίθαλψης (συμπεριλαμβανομένων των γιατρών, των βοηθών γιατρών και των νοσηλευτών) που συνταγογραφεί οποιαδήποτε εξέταση για περισσότερες πληροφορίες.

Ενδείξεις 

Κάθε εξέταση έχει τις δικές της ενδείξεις και αντενδείξεις. Ένδειξη είναι ένας έγκυρος ιατρικός λόγος για τη διενέργεια της εξέτασης. Αντένδειξη είναι ένας έγκυρος ιατρικός λόγος για να μην εκτελεστεί η εξέταση. Για παράδειγμα, μια βασική εξέταση χοληστερόλης μπορεί να ενδείκνυται (ιατρικά κατάλληλη) για ένα άτομο μέσης ηλικίας. Ωστόσο, εάν η ίδια εξέταση έχει διενεργηθεί στο εν λόγω άτομο πολύ πρόσφατα, τότε η ύπαρξη της προηγούμενης εξέτασης αποτελεί αντένδειξη για την εξέταση (ιατρικά έγκυρος λόγος για τη μη διενέργειά της).

Η προκατάληψη της πληροφορίας είναι η γνωστική προκατάληψη που αναγκάζει τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης να παραγγέλνουν εξετάσεις που παράγουν πληροφορίες τις οποίες δεν αναμένουν ρεαλιστικά ή δεν σκοπεύουν να χρησιμοποιήσουν για τη λήψη μιας ιατρικής απόφασης. Οι ιατρικές εξετάσεις ενδείκνυνται όταν οι πληροφορίες που παράγουν θα χρησιμοποιηθούν. Για παράδειγμα, μια διαγνωστική μαστογραφία δεν ενδείκνυται (δεν είναι ιατρικά ενδεδειγμένη) για μια γυναίκα που πεθαίνει, διότι ακόμη και αν βρεθεί καρκίνος του μαστού, θα πεθάνει πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε θεραπεία του καρκίνου.

Με απλουστευμένο τρόπο, το κατά πόσο μια εξέταση ενδείκνυται για ένα άτομο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το καθαρό της όφελος για το συγκεκριμένο άτομο. Οι εξετάσεις επιλέγονται όταν το αναμενόμενο όφελος είναι μεγαλύτερο από την αναμενόμενη βλάβη. Το καθαρό όφελος μπορεί κατά προσέγγιση να εκτιμηθεί από:

, όπου:

 bn είναι το καθαρό όφελος από την εκτέλεση μιας δοκιμής
 Λp είναι η απόλυτη διαφορά μεταξύ των πιθανοτήτων πριν και μετά τη δοκιμή των καταστάσεων (όπως οι ασθένειες) που αναμένεται να επιτύχει η δοκιμή. Ένας σημαντικός παράγοντας για μια τέτοια απόλυτη διαφορά είναι η ισχύς της ίδιας της εξέτασης, όπως μπορεί να περιγραφεί με όρους, για παράδειγμα, ευαισθησίας και ειδικότητας ή λόγου πιθανοφάνειας. Ένας άλλος παράγοντας είναι η πιθανότητα προ της εξέτασης, με χαμηλότερη πιθανότητα προ της εξέτασης να οδηγεί σε χαμηλότερη απόλυτη διαφορά, με συνέπεια ακόμη και πολύ ισχυρές εξετάσεις να επιτυγχάνουν χαμηλή απόλυτη διαφορά για πολύ απίθανες καταστάσεις σε ένα άτομο (όπως σπάνιες ασθένειες ελλείψει οποιουδήποτε άλλου ενδεικτικού σημείου), αλλά από την άλλη πλευρά, ακόμη και εξετάσεις με χαμηλή ισχύ μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά για πολύ ύποπτες καταστάσεις. Οι πιθανότητες με αυτή την έννοια μπορεί επίσης να πρέπει να εξεταστούν στο πλαίσιο καταστάσεων που δεν αποτελούν πρωταρχικούς στόχους της δοκιμής, όπως οι πιθανότητες που σχετίζονται με το προφίλ σε μια διαδικασία διαφορικής διάγνωσης.
 ri είναι το ποσοστό του κατά πόσο οι διαφορές των πιθανοτήτων αναμένεται να οδηγήσουν σε αλλαγές στις παρεμβάσεις (όπως μια αλλαγή από "καμία θεραπεία" σε "χορήγηση ιατρικής αγωγής χαμηλής δόσης"). Για παράδειγμα, εάν το μόνο αναμενόμενο αποτέλεσμα μιας ιατρικής εξέτασης είναι να καταστήσει μια ασθένεια πιο πιθανή σε σύγκριση με μια άλλη, αλλά οι δύο ασθένειες έχουν την ίδια θεραπεία (ή καμία από τις δύο δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί), τότε, ο συντελεστής αυτός είναι πολύ χαμηλός και η εξέταση είναι πιθανώς χωρίς αξία για το άτομο από αυτή την άποψη.
 bi είναι το όφελος των αλλαγών στις παρεμβάσεις για το άτομο
 hi είναι η βλάβη των αλλαγών στις παρεμβάσεις για το άτομο, όπως οι παρενέργειες της ιατρικής θεραπείας
 ht είναι η βλάβη που προκαλείται από το ίδιο το τεστ.

Ορισμένοι πρόσθετοι παράγοντες που επηρεάζουν την απόφαση για το αν θα πρέπει να διενεργηθεί ή όχι μια ιατρική εξέταση περιλαμβάνουν: το κόστος της εξέτασης, τη διαθεσιμότητα πρόσθετων εξετάσεων, την πιθανή παρεμβολή σε επόμενη εξέταση (όπως μια κοιλιακή ψηλάφηση που ενδεχομένως προκαλεί εντερική δραστηριότητα, οι ήχοι της οποίας παρεμβαίνουν σε μια επόμενη κοιλιακή ακρόαση), το χρόνο που απαιτείται για την εξέταση ή άλλες πρακτικές ή διοικητικές πτυχές. Τα πιθανά οφέλη μιας διαγνωστικής εξέτασης μπορούν επίσης να σταθμιστούν έναντι του κόστους των περιττών εξετάσεων και της επακόλουθης περιττής παρακολούθησης και ενδεχομένως ακόμη και της περιττής θεραπείας των τυχαίων ευρημάτων.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι εξετάσεις που διενεργούνται δεν αναμένεται να έχουν κανένα όφελος για το εξεταζόμενο άτομο. Αντίθετα, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι χρήσιμα για την κατάρτιση στατιστικών στοιχείων προκειμένου να βελτιωθεί η υγειονομική περίθαλψη για άλλα άτομα. Οι ασθενείς μπορούν να δώσουν τη συγκατάθεσή τους μετά από ενημέρωση για να υποβληθούν σε ιατρικές εξετάσεις που θα ωφελήσουν άλλα άτομα.

Προσδοκίες των ασθενών 

Εκτός από τους προβληματισμούς σχετικά με τη φύση των ιατρικών εξετάσεων που αναφέρθηκαν παραπάνω, άλλες πραγματικότητες μπορεί να οδηγήσουν σε παρανοήσεις και αδικαιολόγητες προσδοκίες μεταξύ των ασθενών. Σε αυτές περιλαμβάνονται: Το "φυσιολογικό" ορίζεται από ένα φάσμα κατά μήκος μιας καμπύλης καμπάνας που προκύπτει από τη δοκιμή ενός πληθυσμού και όχι από "ορθολογικές, επιστημονικά τεκμηριωμένες, φυσιολογικές αρχές"- μερικές φορές οι εξετάσεις χρησιμοποιούνται με την ελπίδα να προκύψει κάτι που θα δώσει στον γιατρό μια ένδειξη για τη φύση μιας δεδομένης πάθησης, και οι απεικονιστικές εξετάσεις υπόκεινται σε λανθασμένη ανθρώπινη ερμηνεία και μπορεί να εμφανίσουν "τυχαίους όγκους", οι περισσότεροι από τους οποίους "είναι καλοήθεις, δεν θα προκαλέσουν ποτέ συμπτώματα και δεν απαιτούν περαιτέρω αξιολόγηση", αν και οι κλινικοί ιατροί αναπτύσσουν κατευθυντήριες γραμμές για να αποφασίσουν πότε θα επιδιώξουν τη διάγνωση τυχαίων όγκων.

Πρότυπο για την αναφορά και την αξιολόγηση 

Η αναθεώρηση του QUADAS-2 είναι διαθέσιμη.

Παραπομπές 

εξέταση