Μαγκοστίν

Το μαγκοστίν (επιστημονική ονομασία: Garcinia mangostana) είναι αειθαλές δέντρο με βρώσιμους καρπούς ιθαγενές από τις τροπικές περιοχές που περιβάλλουν τον Ινδικό Ωκεανό. Η προέλευσή του είναι αβέβαιη λόγω της ευρείας προϊστορικής καλλιέργειας. Αναπτύσσεται κυρίως στη Νοτιοανατολική Ασία, τη νοτιοδυτική Ινδία και άλλες τροπικές περιοχές όπως η Κολομβία, το Πουέρτο Ρίκο και η Φλόριντα, όπου έχει εισαχθεί το δέντρο. Το δέντρο φτάσει σε ύψος 6 με 25 μέτρα. Ο καρπός του μανγκοστίν είναι γλυκός και πικάντικος, ζουμερός, κάπως ινώδης, με κυστίδια γεμάτα υγρά ( όπως η σάρκα των εσπεριδοειδών), με μη βρώσιμο, βαθύ κοκκινωπό-μοβ φλοιό (εξωκάρπιο) όταν είναι ώριμο. Σε κάθε καρπό, η αρωματική βρώσιμη σάρκα που περιβάλλει κάθε σπόρο είναι βοτανικά ενδοκάρπιο, δηλαδή το εσωτερικό στρώμα της ωοθήκης. Οι σπόροι είναι παρόμοιου μεγέθους και σχήματος με τα αμύγδαλα.

Ιστορία 
Το μανγκοστίν είναι φυτό ιθαγενές στη Νοτιοανατολική Ασία. Το μαγκοστίν που εκτιμάται ιδιαίτερα για τη ζουμερή, λεπτή υφή και την ελαφρώς γλυκόξινη γεύση του, καλλιεργείται στη Μαλαισία, το Βόρνεο, τη Σουμάτρα, την ηπειρωτική Νοτιοανατολική Ασία και τις Φιλιππίνες από την αρχαιότητα. Το κινεζικό αρχείο του 15ου αιώνα Γινγιά Σενγκλάν περιέγραψε το μαγκοστίν ως mang-chi-shih (προέρχεται από το μαλαϊκό manggis ), ένα ιθαγενές φυτό της Νοτιοανατολικής Ασίας με λευκή σάρκα και απολαυστική γλυκόξινη γεύση.

Μια περιγραφή του μαγκοστίν συμπεριλήφθηκε στο Species Plantarum από τον Λινναίο το 1753. Το μαγκοστίν εισήχθη στα αγγλικά θερμοκήπια το 1855. Στη συνέχεια, η καλλιέργειά του εισήχθη στο δυτικό ημισφαίριο, όπου καθιερώθηκε στα νησιά των Δυτικών Ινδιών, ιδιαίτερα στην Τζαμάικα, και αργότερα στην ηπειρωτική Αμερική.

Στη Νοτιοανατολική Ασία, το μαγκοστίν είναι κοινώς γνωστό ως η «Βασίλισσα των Φρούτων» και συχνά συνδυάζεται με το ντούριαν, τον «Βασιλιά των Φρούτων». Στην κινεζική τροφοθεραπεία, το μαγκοστίν θεωρείται «ψυκτικό», καθιστώντας το ένα καλό αντίβαρο στο «ζεστό» ντούριαν. Υπάρχει επίσης ένας θρύλος για τη Βασίλισσα Βικτώρια που προσφέρει ανταμοιβή 100 στερλινών σε όποιον μπορούσε να της παραδώσει τα φρέσκα φρούτα. Αν και αυτός ο μύθος προέρχεται από μια δημοσίευση του 1930 από τον εξερευνητή φρούτων Ντέιβιντ Φέρτσαϊλντ, δεν τεκμηριώνεται από κάποιο γνωστό ιστορικό έγγραφο.

Πολλαπλασιασμός, καλλιέργεια και συγκομιδή 
Το μαγκοστίν πολλαπλασιάζεται συνήθως με σπορόφυτα. Ο αγενής πολλαπλασιασμός είναι δύσκολος και τα σπορόφυτα είναι πιο εύρωστα και καρποφορούν νωρίτερα από τα φυτικά πολλαπλασιαζόμενα φυτά.

Το μαγκοστίν παράγει έναν ανθεκτικό σπόρο που δεν είναι αληθινός σπόρος αυστηρά καθορισμένος, αλλά μάλλον περιγράφεται ως πυρηνικό άφυλο έμβρυο. Καθώς ο σχηματισμός σπόρων δεν περιλαμβάνει σεξουαλική γονιμοποίηση, το σπορόφυτο είναι γενετικά πανομοιότυπο με το μητρικό φυτό. Εάν αφεθεί να στεγνώσει, ένας σπόρος πεθαίνει γρήγορα, αλλά εάν εμποτιστεί, η βλάστηση του σπόρου διαρκεί μεταξύ 14 και 21 ημερών, όταν το φυτό μπορεί να διατηρηθεί σε φυτώριο για περίπου 2 χρόνια αναπτυσσόμενο σε μια μικρή γλάστρα.

Όταν τα δέντρα έχουν ύψος 25 με 30 εκατοστά, μεταφυτεύονται στο χωράφι σε απόσταση 20 με 40 μέτρων. Μετά τη φύτευση, το χωράφι επικαλύπτεται για να καταπολεμηθούν τα ζιζάνια. Η μεταφύτευση γίνεται την περίοδο των βροχών γιατί τα νεαρά δέντρα είναι πιθανό να καταστραφούν από την ξηρασία. Επειδή τα νεαρά δέντρα χρειάζονται σκιά, η αλληλοκαλλιέργεια με μπανανιές, ραμπουτάν, ντουριάν ή κοκοφοίνικες είναι αποτελεσματική. Οι κοκοφοίνικες χρησιμοποιούνται κυρίως σε περιοχές με μακρά περίοδο ξηρασίας, καθώς οι φοίνικες παρέχουν επίσης σκιά στα ώριμα δέντρα μαγκοστίν. Ένα άλλο πλεονέκτημα της συγκαλλιέργειας είναι η καταστολή των ζιζανίων.

Η ανάπτυξη των δέντρων επιβραδύνεται εάν η θερμοκρασία είναι κάτω από . Το ιδανικό εύρος θερμοκρασίας για την καλλιέργεια και την παραγωγή καρπών είναι  με σχετική υγρασία άνω του 80%. Η μέγιστη θερμοκρασία είναι , με τα φύλλα και τους καρπούς να είναι ευαίσθητα στο κάψιμο και στον ήλιο, ενώ η ελάχιστη θερμοκρασία είναι . Τα νεαρά σπορόφυτα προτιμούν τη βαθιά σκιά και τα ώριμα δέντρα είναι ανθεκτικά στη σκιά.

Τα δέντρα Μαγκοστίν έχουν αδύναμο ριζικό σύστημα και προτιμούν βαθιά, καλά στραγγιζόμενα εδάφη με υψηλή περιεκτικότητα σε υγρασία, και συχνά αναπτύσσονται στις όχθες ποταμών. Το μαγκοστίν δεν είναι προσαρμοσμένο σε ασβεστολιθικά εδάφη, αμμώδη, αλλουβιακά εδάφη ή αμμώδη εδάφη με χαμηλή περιεκτικότητα σε οργανική ουσία. Τα δέντρα μαγκοστίν χρειάζονται μια καλά κατανεμημένη βροχόπτωση κατά τη διάρκεια του έτους (<40 mm/μήνα) και ξηρή περίοδο 3–5 εβδομάδων.

Τα δέντρα μαγκοστίν είναι ευαίσθητα στη διαθεσιμότητα νερού και στην εφαρμογή λιπασμάτων που αυξάνεται με την ηλικία των δέντρων, ανεξάρτητα από την περιοχή. Η ωρίμανση των καρπών διαρκεί 5-6 μήνες, με τη συγκομιδή να γίνεται όταν τα περικάρπια είναι μοβ.

Τα μαγκοστίν καλλιεργούνται στη Νοτιοανατολική Ασία, κυρίως στην Ταϊλάνδη ως η χώρα με τις περισσότερες φυτεμένες εκτάσεις, που υπολογίζεται σε 4.000 εκτάρια το 1965 και 11.000 εκτάρια το 2000, δίνοντας συνολική απόδοση 46.000 τόνων. Η Ινδονησία, η Μαλαισία και οι Φιλιππίνες είναι άλλοι μεγάλοι ασιατικοί παραγωγοί. Το μαγκοστίν καλλιεργείται επιτυχώς και στο Πουέρτο Ρίκο.

Δέντρο και καρπός 

Ένα τροπικό δέντρο, το μαγκοστίν πρέπει να καλλιεργείται σε σταθερά ζεστές συνθήκες, καθώς η έκθεση σε θερμοκρασίες κάτω από  για παρατεταμένες περιόδους συνήθως σκοτώνει ένα ώριμο φυτό. Είναι γνωστό ότι αναρρώνουν από σύντομες περιόδους ψύχους αρκετά καλά, συχνά με βλάβες μόνο στη νεαρή ανάπτυξη. Έμπειροι κηπουροί έχουν καλλιεργήσει αυτό το είδος σε εξωτερικούς χώρους και κατάφεραν να κάνουν το δέντρο να καρποφορήσει στο νότιο άκρο της Φλόριντα.

Ο νεανικός καρπός μαγκοστίν, που δεν χρειάζεται γονιμοποίηση για να σχηματιστεί (αγαμοσπερμία), εμφανίζεται αρχικά ως ανοιχτό πράσινο ή σχεδόν λευκό στη σκιά. Καθώς ο καρπός μεγαλώνει τους επόμενους δύο έως τρεις μήνες, το χρώμα του εξωκάρπιου βαθαίνει σε πιο σκούρο πράσινο. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο καρπός αυξάνεται σε μέγεθος μέχρι να γίνει το εξωκάρπιο να έχει διάμετρο 6 με 8 εκατοστά, παραμένοντας σκληρό μέχρι το τελικό, απότομο στάδιο ωρίμανσης. 

Η υποεπιφανειακή χημεία του εξωκάρπιου μαγκοστίν περιλαμβάνει μια σειρά από πολυφαινόλες, συμπεριλαμβανομένων ξανθονών και τανινών που εξασφαλίζουν στυπτικότητα που αποθαρρύνει την προσβολή από έντομα, μύκητες, ιούς φυτών, βακτήρια και ζώα, ενώ ο καρπός είναι ανώριμος. Οι αλλαγές χρώματος και το μαλάκωμα του εξωκάρπιου είναι φυσικές διαδικασίες ωρίμανσης που υποδηλώνουν ότι ο καρπός μπορεί να καταναλωθεί και οι σπόροι έχουν τελειώσει την ανάπτυξη.

Μόλις ο αναπτυσσόμενος καρπός μαγκοστίν σταματήσει να διαστέλλεται, η σύνθεση χλωροφύλλης επιβραδύνεται καθώς ξεκινά η επόμενη φάση χρώματος. Αρχικά με κόκκινο χρώμα, η χρώση του εξωκαρπίου μεταβαίνει από πράσινο σε κόκκινο σε σκούρο μωβ, υποδεικνύοντας το τελικό στάδιο ωρίμανσης. Όλη αυτή η διαδικασία λαμβάνει χώρα σε μια περίοδο δέκα ημερών καθώς η βρώσιμη ποιότητα των φρούτων κορυφώνεται. Τις ημέρες μετά την απομάκρυνση από το δέντρο, το εξωκάρπιο σκληραίνει ανάλογα με τον χειρισμό μετά τη συγκομιδή και τις συνθήκες αποθήκευσης του περιβάλλοντος, ιδιαίτερα τα επίπεδα σχετικής υγρασίας. Εάν η υγρασία του περιβάλλοντος είναι υψηλή, η σκλήρυνση του εξωκαρπίου μπορεί να διαρκέσει μία εβδομάδα ή περισσότερο όταν η ποιότητα της σάρκας είναι κορυφαία και εξαιρετική για κατανάλωση. Ωστόσο, μετά από αρκετές επιπλέον ημέρες αποθήκευσης, ειδικά εάν δεν βρίσκεται στο ψυγείο, η σάρκα μέσα στο φρούτο μπορεί να χαλάσει χωρίς εμφανείς εξωτερικές ενδείξεις. Επομένως, η χρήση της σκληρότητας του φλοιού ως δείκτη φρεσκάδας για τις δύο πρώτες εβδομάδες μετά τη συγκομιδή είναι αναξιόπιστη επειδή η φλούδα δεν αποκαλύπτει με ακρίβεια την εσωτερική κατάσταση της σάρκας. Εάν το εξωκάρπιο είναι μαλακό και αποδίδει όπως είναι όταν είναι ώριμο και φρέσκο από το δέντρο, ο καρπός είναι συνήθως καλός.

Το βρώσιμο ενδοκάρπιο του μαγγοστίν έχει το ίδιο σχήμα και μέγεθος με το μανταρίνι, με διάμετρο 4-6 εκατοστά, αλλά είναι λευκό. Ο αριθμός των τμημάτων του καρπού αντιστοιχεί ακριβώς στον αριθμό των λοβών του στίγματος στην εξωτερική κορυφή. Κατά συνέπεια, μεγαλύτερος αριθμός σαρκωδών τμημάτων αντιστοιχεί επίσης με τους λιγότερους σπόρους. Ο κύκλος των σφηνοειδών τμημάτων περιέχει 4-8, σπάνια 9 τμήματα. Τα μεγαλύτερα φέρουν τους απομικτικούς σπόρους που δεν είναι νόστιμοι εκτός και αν καβουρδιστούν. Το μαγκοστίν δεν ωριμάζει περαιτέρω, επομένως πρέπει να καταναλωθεί λίγο μετά τη συγκομιδή.

Χρήσεις 
Πριν από την ωρίμανση, το κέλυφος του μαγκοστίν είναι ινώδες και σταθερό, αλλά γίνεται μαλακό και ανοίγει εύκολα όταν ωριμάσει ο καρπός. Για το άνοιγμα του φρούτου, το κέλυφος μπορεί να τρυπηθεί με ένα μαχαίρι απαλά κατά μήκος μέχρι να ραγίσει και στη συνέχεια να ξεκολλήσει για να αποκαλύψει το φρούτο. Εναλλακτικά, το μαγκοστίν μπορεί να ανοίξει χωρίς μαχαίρι πιέζοντας το κέλυφος από το κάτω μέρος μέχρι να σπάσει, επιτρέποντας να αφαιρεθεί το κέλυφος και να φαγωθούν τα φρούτα ενώ είναι άθικτο με το στέλεχος. Περιστασιακά, κατά το ξεφλούδισμα των ώριμων φρούτων, ο πορφυρός χυμός του εξωκάρπιου μπορεί να λερώσει το δέρμα ή το ύφασμα.

Εκχύλισμα από φλούδες μαγκοστίν χρησιμοποιείται παραδοσιακά στην Ινδονησία ως φυσική βαφή για να δώσει καφέ, σκούρου καφέ, μοβ ή κόκκινο χρώμα σε υφάσματα με τη μέθοδο μπατίκ ή ίκατ.

Παραπομπές 

Φυτικές βαφές
Οπωροφόρα δέντρα
Καλλιέργειες
Τροπικά φρούτα
Γαρκινία
Εδώδιμα φρούτα
Χλωρίδα της Ινδονησίας