Σύνδρομο Brugada

To σύνδρομο Μπρουγκάντα (συντομογραφικώς BrS) είναι γενετική διαταραχή στην οποία η ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς είναι ακανόνιστη. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο καρδιακών αρρυθμιών και αιφνίδιου καρδιακού θανάτου. Οι πάσχοντες από το σύνδρομο ίσως έχουν εξαιτίας αυτού λιποθυμίες. Οι μη φυσιολογικοί καρδιακοί παλμοί που παρατηρούνται στους πάσχοντες συμβαίνουν συχνά σε κατάσταση αναπαύσεως και μπορεί να «πυροδοτηθούν» από κάποιον πυρετό.

Περί το ένα τέταρτο των εχόντων το σύνδρομο Μπρουγκάντα έχουν ένα μέλος της οικογένειάς τους που επίσης έχει το σύνδρομο. Μερικές περιπτώσεις ίσως να οφείλονται σε μια νέα γενετική μετάλλαξη ή σε κάποια φάρμακα. Το συχνότερα υπεύθυνο γονίδιο είναι το SCN5A, που κωδικοποιεί τον καρδιακό δίαυλο νατρίου. Η διάγνωση του συνδρόμου γίνεται συνήθως με καρδιογράφημα (ΗΚΓ), ωστόσο οι ανωμαλίες μπορεί να μην εμφανίζονται πάντοτε. Ουσίες όπως η ατζμαλίνη μπορούν να χορηγηθούν προκειμένου να αποκαλύψουν τις σχετικές μεταβολές στο ΗΚΓ. Παρόμοια χαρακτηριστικά στο ΗΚΓ εμφανίζονται κάποτε σε ορισμένες διαταραχές ηλεκτρολυτών ή όταν η παροχή αίματος της καρδιάς έχει μειωθεί (ισχαιμία).

Δεν υπάρχει θεραπεία για το σύνδρομο Μπρουγκάντα. Για περιπτώσεις με μεγαλύτερο κίνδυνο αιφνίδιου καρδιακού θανάτου μπορεί να εμφυτευθεί ένας εμφυτεύσιμος ρυθμιστής-απινιδωτής (ICD). Στους ανθρώπους με το σύνδρομο που δεν έχουν συμπτώματα, ο κίνδυνος θανάτου είναι πολύ μικρότερος και το πώς αντιμετωπίζεται η κατάσταση σε αυτή την ομάδα είναι λιγότερο βέβαιο. Η ισοπροτερενόλη μπορεί να χορηγηθεί βραχυπρόθεσμα σε όσους εμφανίζουν συχνά απειλητικές για τη ζωή καρδιακές αρρυθμίες, ενώ η κινιδίνη μπορεί να χορηγείται στα πλαίσια μιας πιο μακροπρόθεσμης φαρμακευτικής αγωγής. Ο έλεγχος των μελών της οικογένειας αυτών που έχουν το σύνδρομο μπορεί να συσταθεί.

Το σύνδρομο Brugada επηρεάζει από 1 έως 30 στους 10.000 ανθρώπους. Είναι πιο συνηθισμένο στους άνδρες παρά στις γυναίκες και συνήθως ασυμπτωματικό στα παιδιά και τους έφηβους. Επίσης είναι πιο συνηθισμένο σε ανθρώπους με καταγωγή από την Άπω Ανατολή.. Η ονομασία του συνδρόμου οφείλεται στο ότι περιγράφηκε και ταυτοποιήθηκε για πρώτη φορά από τους Ισπανούς καρδιολόγους Πέδρο και Χοσέπ Μπρουγάδα, το 1992. Αλλά και ο αδελφός τους Ραμόν Μπρουγάδα ήταν ο πρώτος που περιέγραψε μία δυνητικά γονιδιακή αιτία, το 1998.

Συμπτώματα
Αν και πολλοί από όσους έχουν σύνδρομο Brugada είναι ασυμπτωματικοί, το σύνδρομο μπορεί να προκαλέσει λιποθυμίες ή αιφνίδιο θάνατο, εξαιτίας σοβαρής καρδιακής αρρυθμίας, όπως είναι κοιλιακή μαρμαρυγή ή η πολυμορφική κοιλιακή ταχυκαρδία. Η απώλεια των αισθήσεων μπορεί να προέλθει από σύντομης διάρκειας αρρυθμίες, που σταματούν από μόνες τους. Εάν μια επικίνδυνη αρρυθμία δεν σταματήσει από μόνη της και μείνει χωρίς ιατρική φροντίδα, τότε ο πάσχων ή η πάσχουσα μπορεί να πάθει μοιραίο καρδιακό επεισόδιο. Ωστόσο, μπορεί να υπάρξει λιποθυμία και όταν ο καρδιακός ρυθμός είναι φυσιολογικός, επειδή το σύνδρομο προκαλεί μια αιφνίδια πτώση στην πίεση του αίματος, γνωστή ως ανακλαστική συγκοπή., που παρατηρείται στο 30% των ασθενών.

Οι αρρυθμίες που παρατηρούνται στο σύνδρομο Brugada συμβαίνουν συχνά σε περιόδους αναπαύσεως, μετά από ένα βαρύ γεύμα ή κατά τη διάρκεια του ύπνου. Αυτές οι καταστάσεις συνδέονται με στιγμές κατά τις οποίες ενεργοποιείται το πνευμονογαστρικό νεύρο, αναφερόμενες ως περίοδοι «υψηλού πνευμονογαστρικού τόνου». Καρδιακές αρρυθμίες μπορεί επίσης να σημειωθούν κατά τη διάρκεια πυρετού ή μετά την υπερβολική κατανάλωση οινοπνεύματος. Τα φάρμακα που αποτελούν αναστολείς των διαύλων νατρίου και χορηγούνται συχνά για την αντιμετώπιση της καρδιακής αρρυθμίας, μπορεί να χειροτερεύσουν, αντιθέτως, την τάση προς ανώμαλους καρδιακούς ρυθμούς σε ασθενείς με σύνδρομο Brugada και θα πρέπει να αποφεύγονται.

Αίτια
Τα κύτταρα του καρδιακού μυός επικοινωνούν μεταξύ τους με ηλεκτρικά σήματα, και τα σήματα αυτά είναι διαταραγμένα ή διακοπτόμενα σε ανθρώπους με σύνδρομο Brugada. Ως γενετική διαταραχή, το σύνδρομο προκαλείται από μεταβολές στο ανθρώπινο DNA, γνωστές ως γενετικές μεταλλάξεις. Οι πρώτες μεταλλάξεις που περιγράφηκαν ως σχετιζόμενες με το σύνδρομο Brugada ήταν σε ένα γονίδιο υπεύθυνο για μια πρωτεΐνη που ελέγχει τη ροή των ιόντων νατρίου μέσα από την κυτταρική μεμβράνη των κυττάρων του μυοκαρδίου – τον «καρδιακό δίαυλο νατρίου». Πολλές από τις μεταλλάξεις που βρέθηκαν αργότερα και σχετίζονται με το σύνδρομο, επηρεάζουν τη ροή του νατρίου με κάποιον τρόπο ή επηρεάζουν άλλες ροές ιόντων.

Πολλοί παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν τη μορφή του ΗΚΓ του Brugada, όπως ορισμένα φάρμακα, διαταραχές ηλεκτρολυτών όπως είναι η υποκαλιαιμία, και η μείωση στην παροχή αίματος σε σημαντικά τμήματα της καρδιάς, ειδικότερα στην έξοδο της δεξιάς κοιλίας της. Ανάμεσα στα φάρμακα που έχουν αναφερθεί είναι αντιαρρυθμικά φάρμακα, όπως η φλεκαϊνίδη, η βεραπαμίλη και η προπρανολόλη, αντικαταθλιπτικά όπως η αμιτριπτυλίνη, και ουσίες που ενισχύουν τον πνευμονογαστρικό τόνο, όπως η ακετυλοχολίνη. Η ίδια μορφή ΗΚΓ μπορεί να παρατηρηθεί και μετά από υπερβολική κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών ή μετά από χρήση κοκαΐνης.

Γενετική
To σύνδρομο Brugada κληρονομείται από αυτοσωμικό κυρίαρχο γονίδιο, οπότε μόνο ένα αντίγραφο του ελαττωματικού γονιδίου χρειάζεται προκειμένου να παρατηρηθεί το σύνδρομο. Ωστόσο, ένα άτομο που διαγνώσθηκε με αυτό μπορεί να είναι το πρώτο στην οικογένειά του που έχει το σύνδρομο, εάν αυτό προέκυψε ως μία νέα μετάλλαξη. Το γονίδιο στο οποίο ανευρίσκονται συχνότερα μεταλλάξεις του συνδρόμου, γνωστό ως SCN5A, ευθύνεται για τον καρδιακό δίαυλο νατρίου. Οι μεταλλάξεις στο SCN5A που συνδέονται με το σύνδρομο Brugada μειώνουν γενικώς τη ροή των ιόντων νατρίου. Ωστόσο, μόλις το 20% των περιπτώσεων Brugada συνδέονται με μεταλλάξεις στο SCN5A, καθώς στην πλειονότητα των ασθενών με το σύνδρομο Brugada ο γενετικός έλεγχος αδυνατεί να ταυτοποιήσει την υπεύθυνη γενετική μετάλλαξη. Πάνω από 290 διαφορετικές μεταλλάξεις στο γονίδιο SCN5A έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα, με την καθεμιά να αλλοιώνει τη λειτουργία του διαύλου νατρίου με ελαφρώς διαφορετικό τρόπο. Η ποικιλία αυτή εξηγεί μερικώς τις διαφορές στη βαρύτητα της καταστάσεως μεταξύ διαφορετικών πασχόντων, που κυμαίνεται από πολύ επικίνδυνη, με θάνατο σε μικρή σχετικώς ηλικία, μέχρι μια ελαφρά μορφή που μπορεί να μην προκαλεί κανένα πρόβλημα. Πάντως η γενετική του συνδρόμου Brugada είναι πολύπλοκη και είναι πιθανό ότι η κατάσταση αυτή προκύπτει από τις αλληλεπιδράσεις πολλών γονιδίων. Εξαιτίας αυτών των περίπλοκων αλληλεπιδράσεων, κάποια μέλη μιας οικογένειας που φέρουν μια συγκεκριμένη μετάλλαξη μπορεί να έχουν συμπτώματα του συνδρόμου, ενώ άλλα που φέρουν την ίδια μετάλλαξη μπορεί να μην έχουν, κάτι που αναφέρεται ως «μεταβλητή διείσδυση. Οι μεταλλάξεις στο γονίδιο SCN5A φαίνεται να έχουν μια προγνωστική αξία.

Πολλά άλλα γονίδια έχουν ταυτοποιηθεί σε σχέση με το σύνδρομο Brugada. Κάποια είναι υπεύθυνα για άλλες πρωτεΐνες που αποτελούν μέρος του διαύλου νατρίου και είναι γνωστά ως «υπομονάδες β του διαύλου νατρίου» (SCN1B, SCN2B, SCN3B), ενώ άλλα αντιστοιχούν σε διαφορετικούς τύπους διαύλου νατρίου (SCN10A). Μερικά γονίδια κωδικοποιούν διαύλους ιόντων που μεταφέρουν ιόντα ασβεστίου ή καλίου (CACNA1c, CACNB2, KCND3, KCNE3, KCNJ8), ενώ άλλα συνθέτουν πρωτεΐνες που αλληλεπιδρούν με διαύλους ιόντων (GPD1L, PKP2, MOG1, FGF12). Ακόμα ένα γονίδιο που συνδέεται με το σύνδρομο είναι το RRAD. Τα κυριότερα γονίδια που συνδέονται με το σύνδρομο Brugada και η περιγραφή τους είναι τα εξής:

Μερικές μεταλλάξεις που συνδέονται με το σύνδρομο Brugada μπορούν να προκαλέσουν και άλλες διαταραχές της καρδιακής λειτουργίας. Οι άνθρωποι που έχουν πάνω από μία καρδιακές διαταραχές ταυτοχρόνως που προκαλούνται από μία και μόνη μετάλλαξη χαρακτηρίζονται ως πάσχοντες από «σύνδρομο αλληλοεπικαλύψεως» (overlap syndrome). Τέτοιο παράδειγμα είναι το Brugada μαζί με σύνδρομο μακρού QT (LQT3), που προκαλείται από μετάλλαξη στο SCN5A η οποία μειώνει το μέγιστο ρεύμα νατρίου, αλλά ταυτοχρόνως αφήνει μια επίμονη διαρροή του ρεύματος αυτού. Το Brugada έχει αναφερθεί ότι αλληλοεπικαλύπτεται με την αρρυθμιογόνο καρδιομυοπάθεια δεξιάς κοιλίας (ARVC), η οποία προκαλείται από μετάλλαξη στο γονίδιο PKP2 και δίνει καρδιογράφημα Brugada αλλά δομικές μεταβολές στην καρδιά χαρακτηριστικές της ARVC.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 BrugadaDrugs.org: περιέχει κατάλογο φαρμάκων που πρέπει να αποφεύγουν άνθρωποι με σύνδρομο Brugada

Σύνδρομα που επηρεάζουν την καρδιά
Σύνδρομο Brugada
Σπάνια σύνδρομα