Ιβάν Φόμιν

Ο Ιβάν Αλεξάντροβιτς Φόμιν (3 Φεβρουαρίου 1872 – 12 Ιουνίου 1936) ήταν Ρώσος αρχιτέκτονας και εκπαιδευτικός. Ξεκίνησε την καριέρα του το 1899 στη Μόσχα, δουλεύοντας στο στυλ της Art Nouveau. Μετά την μετακόμισή του στην Αγία Πετρούπολη το 1905, έγινε ένας από τους δασκάλους που εγκαθίδρυσαν το κίνημα της Νεοκλασικής Αναγέννησης. Μετά τη Ρωσική Επανάσταση του 1917 ο Φόμιν ανέπτυξε μια σοβιετική εφαρμογή του νεοκλασικισμού και έγινε ένας από τους αρχιτέκτονες που συνέβαλαν καταλυτικά στη μετάβαση σε μια πρώιμη φάση της σταλινικής αρχιτεκτονικής γνωστής ως μετακονστρουκτιβισμός.

Νεανικά χρόνια 
Ο Φόμιν γεννήθηκε στο Oryol, έλαβε κλασική  εκπαίδευση σε ένα γυμνάσιο στη Ρίγα και σπούδασε μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας. Το 1894, εντάχθηκε στην Αυτοκρατορική Ακαδημία Τεχνών στην Αγία Πετρούπολη, αλλά αποβλήθηκε το 1896 εξαιτίας της πολιτικής του δραστηριότητας. Μετά από ένα χρόνο σπουδών στη Γαλλία, ο Fomin εγκαταστάθηκε στη Μόσχα, έδωσε εξετάσεις για άδεια εργολάβου και τις πέρασε. Εργάστηκε για τον Lev Kekushev και τον Fyodor Schechtel, δύο κορυφαίους δεξιοτέχνες της Art Nouveau. Ο Σέχτελ του ανέθεσε το έργο του Θεάτρου Τέχνης της Μόσχας, το οποίο έκανε γνωστό τον Φόμιν στο κοινό και τελικά του έφερε τις πρώτες του παραγγελίες.

Art Nouveau (1899-1903) 
Αυτή η ενότητα βασίζεται στο "Architecture of Moscow Moderne" του MV Naschokina 

Το πρώιμο στυλ του Fomin σχετιζόταν με αυτό του Schekhtel και το αυστριακό Jugendstil. Το πρώτο και πιο αξιοσημείωτο έργο του ήταν η έπαυλη Wilhelmina Reck στο Skatertny Lane.  Το κτίριο έχει διαμορφωθεί σύμφωνα με το Elvira Studio του August Endell (1896, καταστράφηκε το 1944). Αντί για τα μοτίβα του Έντελ, που σχετίζονταν με την θαλάσσια ζωή, ο Φόμιν διακόσμησε το έργο του με γύψινα λουλούδια και ένθετα μαγιόλικας. Τα ίδια φυτικά μοτίβα χρησιμοποιήθηκαν και στις σιδερένιες πόρτες. Το κτίριο στέκεται ακόμα, αν και ξαναχτίστηκε τελείως διαφορετικά.

Ο Fomin συνέχισε να εργάζεται για την οικογένεια Reck, η οποία υποστήριζε το στυλ της Art Nouveau. Το 1902–1903 οργάνωσε την «Έκθεση Τέχνης και Αρχιτεκτονικής Νέου Στυλ», παρουσιάζοντας τα έργα του στον εσωτερικό σχεδιασμό. Ο Φόμιν σύναψε συμβόλαιο με κορυφαίους κατασκευαστές επίπλων, χυτήρια και κεραμικά εργαστήρια για τα δικά του σχέδια, αλλά παρουσίασε επίσης έργα καλεσμένων όπως ο Charles Rennie Mackintosh, ο Joseph Maria Olbrich, ο Koloman Moser και Ρώσοι καλλιτέχνες. Ο Fomin καθιερώθηκε ως υποστηρικτής της Art Nouveau. Ωστόσο, οι προσπάθειές του να σφυρηλατήσει τη νέα Αρχιτεκτονική Εταιρεία απέτυχαν. Το 1902 ίδρυσε το Construction College στη Μόσχα, με ξεχωριστή τάξη για γυναίκες.

Νεοκλασικισμός (1903-1917) 

Ο Φόμιν απέκτησε σταθερή φήμη, αλλά δεν είχε ακόμη άδεια αρχιτέκτονα. Επέστρεψε στην Αγία Πετρούπολη το 1905 και ολοκλήρωσε το μάθημα του Leon Benois στην Ακαδημία Τεχνών το 1909, κερδίζοντας ένα μονοετές εκπαιδευτικό ταξίδι στην Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Ιταλία. Εκείνη την εποχή, ο Νεοκλασικισμός έγινε το κορυφαίο στυλ στην Αγία Πετρούπολη και το πιο προηγμένο τεχνολογικά. Οι τράπεζες και τα πολυκαταστήματα, που προτιμούσαν το στυλ, μπορούσαν να αντέξουν οικονομικά χαλύβδινο σκελετό και δάπεδα από πλάκες σκυρoδέματος. Ένας συνδυασμός χρημάτων και τεχνολογίας επέτρεψε την ταυτόχρονη ύπαρξη κλασικών στηλών και τόξων με μεγάλες γυάλινες επιφάνειες. 

Η στροφή του Φόμιν προς τον νεοκλασικισμό εντοπίζεται στο 1903, όταν έκανε αίτηση στον διαγωνισμό για το κτήμα του Κόμη Βολκόνσκι με ένα νεοκλασικό προσχέδιο. Το 1904, ο Φόμιν δημοσίευσε το Μανιφέστο της Αναγέννησης στο περιοδικό Mir Iskusstva, μία δέσμευση για την διαφύλαξη της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Αικατερίνης και του Αλέξανδρου Α'. «Στις μέρες μας, ο καθένας θέλει να είναι ξεχωριστός, να ανακαλύψει τον εαυτό του και στο τέλος δεν μπορούμε να δούμε ούτε κάποιο κυρίαρχο στυλ, ούτε κάποια ένδειξη από αυτούς που τελικά μπορούν να το δημιουργήσουν». Ο Fomin πίστευε σε μια καθολική ιδέα που θα ένωνε τους πάντες σε ένα αρχιτεκτονικό στυλ που θα μπορούσε να την εξυπηρετήσει. Προώθησε τις εκθέσεις της ακαδημίας με τίτλο «Ιστορία της Ρωσικής Τέχνης» (1909) και «Ιστορία της Αρχιτεκτονικής» (1911), τόσο δυναμικά όσο είχε προωθήσει και τις παρουσιάσεις του που σχετίζονται με την Art Nouveau. Ο Φόμιν ήταν ειλικρινής υπέρμαχος της συντήρησης κτιρίων. Ένδειξη για αυτό αποτελεί και η εκστρατεία που έκανε κατά της μετατροπής ιστορικών αρχοντικών σε ενοικιαζόμενες πολυκατοικίες. 

Ο Φόμιν ολοκλήρωσε πολυάριθμες εσωτερικές ανακαινίσεις,  και δύο νέα κτίρια (το αρχοντικό Polovtsov,   και το αρχοντικό Abamelek-Lazarev  ). Τα μεγαλύτερα αστικά έργα του την περίοδο εκείνη, διακόπηκαν από το ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και δεν υλοποιήθηκαν πλήρως.

Το Novy Peterburg (ανάπτυξη του νησιού Goloday ) ήταν μια τεράστια Palladian φαντασίωση. Το 1911 μια βρετανική επενδυτική εταιρεία με επικεφαλής τον Riccardo Gualino, ξεκίνησε ένα αναπτυξιακό έργο σε οικόπεδο 1 τετραγωνικού χιλιομέτρου στο δυτικό νησί Goloday. Ο γενικός σχεδιασμός του έργου ανατέθηκε στον Fomin. Ο σχεδιασμός του κτιρίου χωρίστηκε μεταξύ του Fomin και του Fyodor Lidval . Ο Φόμιν ήθελε να αναδημιουργήσει τα μνημειώδη αυτοκρατορικά κλασικά έργα σε μια κοινότητα της μεσαίας τάξης. Μόνο ένα μέρος του σχεδίου του υλοποιήθηκε πριν από τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο. Ένα μόνο κτίριο, ένα σχολείο στην οδό Kakhovsky, στέκεται σήμερα.

Επαναστατικά χρόνια (1918-1926) 
Το 1918, ο Fyodor Lidval έφυγε για τη Σουηδία. Ο Φόμιν έμεινε στην Αγία Πετρούπολη.

Ο Ρωσικός Εμφύλιος Πόλεμος σταμάτησε κάθε νέα κατασκευή. Οι λίγες αρχιτεκτονικές δουλειές σχετίζονταν με τη μνημειακή προπαγάνδα και τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Ο Φόμιν κατάφερε να εξασφαλίσει την προεδρία της Επιτροπής της Ζώνης της Πετρούπολης (Αγία Πετρούπολη) και σχεδίασε το τοπίο του Πεδίου του Άρη (Field of Mars) (1920–1923).

Ο Fomin εκπαίδευσε μια νέα γενιά αρχιτεκτόνων στο VKhUTEMAS /VKhuTEIN, αναπτύσσοντας παράλληλα τη δική του αντίληψη για τον προλεταριακό κλασικισμό . Υποστήριξε ότι μια καθολική αρχιτεκτονική πρέπει να δανείζεται βασικές αρχές από τον κλασικισμό, αλλά οι λεπτομέρειες του κλασικισμού δεν είναι σημαντικές. Ως αποτέλεσμα, η νέα αρχιτεκτονική πρακτική θα είναι μια απλοποιημένη μορφή της παλιάς, ένα λακωνικό σύνολο βασικών στοιχείων, στο οποίο δεν τηρούνται αυστηρά αναλογίες. Στην πράξη, όπως όλες οι θεωρίες, είχε αποτέλεσμα για τους καλούς αρχιτέκτονες (όπως ο ίδιος ο Fomin) αλλά οι μέτριοι μαθητευόμενοι αρχιτέκτονες δεν βοηθήθηκαν.

Τα τελευταία δέκα χρόνια (1926-1936) 

Το 1929, ο Φόμιν μετακόμισε στη Μόσχα. Εκεί, ολοκλήρωσε το κτίριο Dynamo,  ένα πείραμα ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη και τον δικό του νεοκλασικισμό. Το κτίριο εξαιτίας του χαλύβδινου σκελετού του και των δαπέδων του από πλάκες σκυροδέματος, μοιάζει με βιομηχανικό αντικείμενο, αλλά οι ζευγαρωμένες κολώνες, το σήμα κατατεθέν του Fomin, φανερώνουν την κλασική του προέλευση. Το 1933, όταν όλοι οι αρχιτέκτονες της Μόσχας διαχωρίσθηκαν σε 20 εργαστήρια Mossovet, ο Fomin διορίστηκε επικεφαλής του Εργαστηρίου Σχεδιασμού No.3. Εκεί σχεδίασε τα τρία τελευταία του έργα (δύο θα ολοκληρωθούν μετά τον θάνατό του).

Σύμφωνα με τον Selim Khan-Magomedov, ο Fomin ήταν ένας από τους δύο προδρόμους του λεγόμενου postconstructivism, ένα πρώιμο στάδιο της σταλινικής αρχιτεκτονικής (ο άλλος ήταν ο Ilya Golosov ). Ο μετακονστρουκτιβισμός ορίζεται ως εξής: κλασικές μορφές χωρίς τις κλασικές λεπτομέρειες. Επινοήθηκε σε μια προσπάθεια να εφευρεθεί ένα νέο στυλ που θα αντικαθιστά την κλασική τάξη . Ο Φόμιν τελικά τάχτηκε υπέρ του αληθινού νεοκλασικισμού (όπως και όλη η σταλινική αρχιτεκτονική). 

Ο Fomin έλαβε μέρος σε όλους τους μεγάλους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς της εποχής του:

 1932-34 Σιδηροδρομικός τερματικός σταθμός Kursky
 1932-33 Παλάτι των Σοβιετικών
 1934 Narkomtiazhprom
 1934 Πρώτη φάση του μετρό της Μόσχας .

Κέρδισε και ολοκλήρωσε μια από τις δουλειές του Μετρό. Το Παλάτι των Σοβιέτ κέρδισε ο Μπορίς Ιοφάν. Η κατασκευή ξεκίνησε με τεράστια δημοσιότητα αλλά τερματίστηκε με τη γερμανική επίθεση του 1941 . Οι άλλοι δύο διαγωνισμοί του δεν ξεπέρασαν τα σχέδια ιδέας.

Σε αντίθεση με τον Ivan Zholtovsky, ο οποίος απείχε από την ταπεινή δουλειά στους σταθμούς του μετρό, ο Fomin συμμετείχε με ανυπομονησία στον διαγωνισμό για το Μετρό. Αγωνίστηκε στο Krasniye Vorota ( Κόκκινες Πύλες ) ενάντια στον πρώην κονστρουκτιβιστή Ilya Golosov, του οποίου η πρόταση έμοιαζε με δωρικό ελληνικό κλασικό έργο. Δυστυχώς για τον Golosov, οι εξαιρετικά σκληρές γεωλογικές συνθήκες απαιτούσαν βαρείς, φαρδιούς πυλώνες στήριξης. Το κατά τα άλλα εξαιρετικό σχέδιο του δεν ήταν εφικτό για την τεχνολογία του 1935. Έτσι υλοποιήθηκε το απλό σχέδιο του Fomin. Ο Φόμιν, στην ιδέα του αυτή, πρότεινε ως υλικό κατασκευής τον κόκκινο γρανίτη για να δημιουργήσει ένα έργο-φόρο τιμής στις παλιές Κόκκινες Πύλες που κατεδαφίστηκαν το 1932. Αυτός ο σταθμός άνοιξε στο κοινό το 1935, όσο ο Fomin ήταν ακόμα ζωντανός. Σχεδίασε έναν ακόμη σταθμό, τον Teatralnaya (τότε Ploschad Sverdlova ), ο οποίος ολοκληρώθηκε δύο χρόνια μετά τον θάνατό του.

Το τελευταίο του έργο από αυτά που υλοποιήθηκαν, το κτίριο της κυβέρνησης της Ουκρανίας στο Κίεβο, εγκρίθηκε για κατασκευή το 1934. Αυτό το 10όροφο κτίριο, το αρχαιότερο παράδειγμα του αληθινού στιλ της αυτοκρατορίας του Στάλιν, αναγνωρίστηκε και επαινέθηκε ως ο ενδεδειγμένος τρόπος κατασκευής και αργότερα έγιναν πολλές απομιμήσεις του. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι το στολίδι που έχει σε σχήμα παπλώματος στις κολώνες. Ο Fomin ήξερε πολύ καλά ότι μια γυμνή στήλη 25 μέτρων θα φαίνεται αφύσικη. Η μορφή αυτή (πάπλωμα) ζεσταίνει ένα σχήμα που σε αντίθετη περίπτωση θα ήτανε θαμπό. Τα κιονόκρανα των κιόνων διαφέρουν επίσης από τα κορινθιακά πρωτότυπα: σε αυτό το ύψος, σκέφτηκε, θα χάνονται οι λεπτές ελληνικές λεπτομέρειες. Έτσι απλοποίησε και μεγέθυνε τα φύλλα του στολιδιού του.

Κληρονομιά 
Ο Fomin πέθανε από ξαφνικό εγκεφαλικό  το 1936 και ενταφιάστηκε στο νεκροταφείο Novodevichye. Την Teatralnaya και το κτήριο της κυβέρνησης της Ουκρανίας, τα τελείωσαν άλλοι αρχιτέκτονες. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, το κτίριο της κυβέρνησης της Ουκρανίας έγινε βασικό στοιχείο των σοβιετικών εγχειριδίων αρχιτεκτονικής, ένα πρότυπο της Αυτοκρατορίας του Στάλιν .

Ο γιος του Φόμιν, Ιγκόρ Ιβάνοβιτς Φόμιν (γεννημένος το 1904) έγινε επίσης αρχιτέκτονας και εργάστηκε κυρίως στην Αγία Πετρούπολη. Όντας κονστρουκτιβιστής από τα είκοσι του, ολοκλήρωσε διάφορα σταλινικά έργα όπως την οικιστική συνοικία Schemilovka και τον σταθμό του μετρό Ploschad Vosstania. Η ομοιότητα των αρχικών των ονομάτων πατέρα και γιού (II Fomin vs. IA Fomin) συχνά μπερδεύει τους δημοσιογράφους.

Το στούντιο και το μουσείο του Fomin στη Μόσχα (στο πίσω δρομάκι της Prospect Mira, 52 -εκείνος ζούσε στο διαμέρισμα 43-) σχεδιάστηκε από τον Δήμο της Μόσχας να κατεδαφιστεί  το καλοκαίρι του 2006. Οι συντηρητές αγωνίζονται να σώσουν το μνημείο.

Κτήρια 

 1900 Wilhelmina Reck Mansion (Μόσχα, Skatertny Lane, 25)
 1900-1902 Θέατρο Τέχνης της Μόσχας (Μαθητευόμενος υπό τον Schekhtel)
 1909-1911 Αρχοντικό Shakhovskaya, εσωτερικοί χώροι (Αγία Πετρούπολη, ανάχωμα Fontanka, 27)
 1910 Οικογένεια Gagarin Κτήμα Kholomki, Περιφέρεια Pskov
 1911-1913 Αρχοντικό Polovtzov (Αγία Πετρούπολη, Srednei Nevki Embankment, 6)
 1911-1914 Novy Peterburg (ανάπτυξη του νησιού Golodai), ιδέα, σχεδιασμός, κύριος αρχιτέκτονας
 1912 πολυκατοικία Novy Peterburg (Λωρίδα Kakhovsky, 10)
 1912-1914 πολυκατοικία Novy Peterburg (Λωρίδα Kakhovsky, 2, ολοκληρώθηκε το 1927)
 1912 Τάφος Leonid Matsievich (Αγία Πετρούπολη, Λαύρα Alexander Nevsky )
 1912 Κτήριο Ratkov-Rozhnov, εσωτερικοί χώροι (Αγία Πετρούπολη, Ανάχωμα Dvortzovaya, 8)
 1912-1913 Έπαυλη Ratkov-Rozhnov, εσωτερικοί χώροι (Αγία Πετρούπολη, ανάχωμα Moika, 86)
 1912-1913 Έπαυλη Golubev, εσωτερικοί χώροι (Αγία Πετρούπολη, Bolshoy Prospect, 10)
 1913 Έπαυλη Neidgardt, εσωτερικοί χώροι (Αγία Πετρούπολη, Zacharievskaya, 31)
 1913-1914 Έπαυλη Vorontsov-Dashkov, εσωτερικοί χώροι (Αγία Πετρούπολη, Mokhovaya 10)
 1913-1914 Έπαυλη Abamelek-Lazarev (Saint Petersburg, Moika Embankment, 23)
 1914 Πύλη, "Cafe de Paris", (Αγία Πετρούπολη, Bolshaya Morskaya 16)
 1913 Οβελίσκοι και φανάρια, γέφυρα Lomonosov (Αγία Πετρούπολη)
 1920-1923 Εξωραϊσμός κήπου Field of Mars, Αγία Πετρούπολη
 1927 Udarnik Sanatorium ( Zheleznovodsk )
 1929 Χημικό Ινστιτούτο ( Ivanovo, ιδέα, υλοποίηση από τον AIPavin 1930–1937, φωτογραφία )
 1928-1930 Κτήριο Dynamo  (Μόσχα, οδός Lubyanka)
 1929-1930 Κτήριο Mossovet (Μόσχα)
 1930 Κτήριο στούντιο (Μόσχα, Prospect Mira, 52)
 1930 Επιτροπές Σιδηροδρόμων (Дом МПС, Дом-Паровоз - Κτίριο μηχανών δεξαμενής ) (Μόσχα)
 1933-1936 Κλινική για τον Κομισάριο των Σιδηροδρόμων (Μόσχα, Basmannaya, blog ru_sovarch )
 1935 Σταθμός Krasniye Vorota, Μετρό Μόσχας
 1934-1936 Κτήριο της κυβέρνησης της Ουκρανίας ( Κίεβο, ολοκληρώθηκε το 1938 από τον PV Abrosimov))
 1936 Σταθμός Teatralnaya, Μετρό Μόσχας (ολοκληρώθηκε το 1938)

 Architecture in the Age of Stalin: Culture Two, από Vladimir Paperny (Συγγραφέας), John Hill (Μεταφραστής), Roann Barris (Μεταφραστής), 2002,
 Ουίλιαμ Κραφτ Μπράμφιλντ. The Origins of Modernism in Russian Architecture (Berkeley: University of California Press, 1991)
 Έργα για τον Ρωσικό Νεοκλασικισμό (1900–1914) του William Craft Brumfield, δηλ. "Commerce in Russian Urban Culture 1861-1914", εκδ. William C. Brumfield, The Woodrow Wilson Center Press, και άλλα.
 Ρωσικά: Anna Starostina, «Προεπαναστατικά εσωτερικά του Ιβάν Φόμιν», διαδικτυακά στο www.archi.ru

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 

Σοβιετικοί αρχιτέκτονες
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις