Συνέδριο του Γκνιέζνο

Το Συνέδριο του Γκνιέζνο (, ) ήταν μια φιλική συνάντηση μεταξύ του Πολωνού Δούκα Μπολέσλαφ Α΄ του Γενναίου και του Αυτοκράτορα Όθωνα Γ΄ της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η οποία έλαβε χώρα στο Γκνιέζνο της Πολωνίας στις 11 Μαρτίου 1000. Οι μελετητές διαφωνούν σχετικά με τις λεπτομέρειες των αποφάσεων που λήφθηκαν στη συνέλευση, ειδικά εάν ο ηγεμόνας της Πολωνίας ενεχυριάστηκε το στέμμα του βασιλιά ή όχι.

Ιστορικό 

Μετά το θάνατό του το 997 κατά τη διάρκεια μιας αποστολής μεταξύ των παγανιστικών πρωσικών φυλών, ο Επίσκοπος Αδαλβέρτος της Πράγας ανακηρύχθηκε γρήγορα άγιος από την κοινή προσπάθεια του Δούκα Μπολέσλαφ Α΄ και του Αυτοκράτορα Όθωνα Γ'. Έτσι, ο Αδαλβέρτος έγινε ο πρώτος Σλάβος επίσκοπος που έγινε άγιος. Το σώμα του, το οποίο αγόρασε ο Μπολέσλαφ από τους Πρώσους για το βάρος του σε χρυσό, τοποθετήθηκε σε έναν τάφο στον Καθεδρικό Ναό του Γκνιέζνο, ο οποίος έγινε το εκκλησιαστικό κέντρο της Πολωνίας.

Σύμφωνα με τα χρονικά του Τίτμαρ του Μέρζεμπουργκ, ο Όθων Γ΄, ο οποίος ήταν φίλος και μαθητής του Αδαλβέρτου, δεσμεύτηκε σε ένα προσκύνημα από την Ιταλία στον τάφο του Αγίου Αδαλβέρτου στο Γκνιέζνο, στην προσπάθειά του να επεκτείνει την επιρροή του Χριστιανισμού στην Ανατολική Ευρώπη και να ανανεώσει την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία με βάση μια ομοσπονδιακή αντίληψη («Renovatio imperii Romanorum») με τα πολωνικά και ουγγρικά δουκάτα να αναβαθμίζονται σε ανατολικές ομοσπονδίες της αυτοκρατορίας. Ως μέρος αυτής της πολιτικής παραχώρησε επίσης στον Μέγα Πρίγκιπα Στέφανο Α΄ της Ουγγαρίας το στέμμα του βασιλιά (το Στέμμα του Αγίου Στεφάνου).

Η πολωνική δυναστεία των Πιαστ υπό τον Μιέσκο Α΄ της Πολωνίας είχε επεκτείνει τις επικράτειές της πέρα από τον ποταμό Όντερ, όπου οι διεκδικήσεις τους για την εξουσία συγκρούστηκαν με τα συμφέροντα του Σάξονα Μαργράβου Γκέρο. Μετά την ήττα του από τα στρατεύματα του Γκέρο το 963, ο Μιέσκο Α΄ αποφάσισε να συμβιβαστεί με τον Αυτοκράτορα Όθωνα Α΄ και συμφώνησε να αποτίσει φόρο τιμής για αυτό το μέρος των εδαφών του. Με τη σειρά του, κέρδισε τον τίτλο του amicus imperatoris («Φίλος του Αυτοκράτορα») και την αναγνώριση της θέσης του ως Δουξ της Πολωνίας. Συνέχισε την πολιτική του της σύγκλισης με την Αυτοκρατορία κάνοντας γάμο με την Όντα του Χάλντενσλεμπεν, την κόρη του Σάξονα Μαργράβου, Ντίτριχ του Χάλντενσλίμπεν, το 978 και παντρεύοντας τον γιο του, Μπόλεσλαφ Α΄, με μια κόρη του Μαργράβου Ρίκνταγκ του Μάισεν. Προληπτικά ωστόσο, λίγο πριν από το θάνατό του το 992 έθεσε το βασίλειό του (Civitas Schinesghe) υπό την προστασία του Πάπα Ιωάννη ΙΕ΄, σύμφωνα με την άδεια dagome iudex.

Όταν τον διαδέχθηκε ο γιος του, Μπολέσλαφ, η Πολωνία παρέμεινε σύμμαχος της Αυτοκρατορίας στις εκστρατείες κατά των πολαβικών φυλών Λουτίτσι. Ο αυτοκράτορας Όθωνας Β΄, πατέρας του Όθωνα Γ΄, πέθανε σε ηλικία 28 ετών το 983 και η χήρα του, Θεοφανώ Σκλήραινα και η γιαγιά του βασίλεψαν για τον βασιλιά Όθωνα Γ΄. Το 996, ο Όθωνας Γ΄ στέφθηκε Αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στη Ρώμη. Μέχρι τη στιγμή του Συνεδρίου στο Γκνιέζνο το 1000 μ.Χ., ήταν 20 ετών.

Η πράξη 

Στο προσκύνημα στο Γκνιέζνο, ο Αυτοκράτορα Όθωνας Γ΄ έγινε δεκτός από τον Μπολέσλαφ στα σύνορα με την Πολωνία στον ποταμό Μπουμπρ, κοντά στο Μαουομίτσε. Ο επίσκοπος Ούνγκερ του Πόζναν τον συνόδευσε στο Γκνιέζνο. Μεταξύ 7 και 15 Μαρτίου, ο Όθωνας απένημε στον Μπολέσλαφ τους τίτλους frater et cooperator Imperii («Αδελφός και Εταίρος της Αυτοκρατορίας») και populi Romani amicus et socius, όπως αποδίδεται στο Gesta principum Polonorum του 1115 στην Κρακοβία από τον χρονογράφος Γάλλο Ανώνυμο, τον πρώτο συγγραφέα της ιστορίας της Πολωνίας. Δεν έχει εξακριβωθεί με βεβαιότητα εάν η πράξη υλοποίησε την ανάδειξη του Μπολέσλαφ στο καθεστώς του «βασιλιά». Σε κάθε περίπτωση, ο Μπολέσλαφ είχε στεφθεί ο ίδιος βασιλιάς της Πολωνίας στον Καθεδρικό Ναό του Γκνιέζνο το 1025.

Στην ίδια επίσκεψη, ο Όθωνας Γ΄ ανέβασε το Γκνιέζνο στον βαθμό της αρχιεπισκοπής. Δημιουργήθηκαν τρεις νέες επισκοπές που υπάγονταν στο Γκνιέζνο: η Επισκοπή της Κρακοβίας (που ανατέθηκε στον Επίσκοπο Πόππο), η Επισκοπή του Βρότσουαφ (που ανατέθηκε στον Επίσκοπο Γιαν) και η Επισκοπή του Κοουόμπζεγκ στην Πομερανία (ανατέθηκε στον επίσκοπο Ράινμπερν). Ο αδελφός του Αγίου Αδαλβέρτου, Ράντιμ Γκαουντέντσιους, έγινε ο πρώτος αρχιεπίσκοπος του Γκνιέζνο. Ο Όθωνας Γ΄ έδωσε στον Μπολέσλαφ ένα αντίγραφο της Ιερής Λόγχης του, μέρος του Αυτοκρατορικού Εμβλήματος, και ο Μπολέσλαφ χάρισε στον Αυτοκράτορα ένα λείψανο, ένα βραχίονα του Αγίου Αδαλβέρτου σε αντάλλαγμα.

Το καθεστώς της Επισκοπής του Πόζναν του Επισκόπου Ούνγκερ, της οποίας η επισκοπή περιλάμβανε επίσης το Γκνιέζνο στο παρελθόν και η οποία δεν είχε υποστηρίξει τη δημιουργία ξεχωριστής αρχιεπισκοπής στο Γκνιέζνο, αποτελεί επίσης αντικείμενο ιστορικής συζήτησης. Μια άποψη υποστηρίζει ότι παρέμεινε ανεξάρτητη και με τον Ούνγκερ ως ιεραπόστολο επίσκοπο άμεσα υποταγμένο στον πάπα, ενώ μια άλλη υποστηρίζει ότι ήταν προσαρτημένη στην Αρχιεπισκοπή του Μαγδεμβούργου, την πλησιέστερη γερμανική εκκλησιαστική επαρχία. Ωστόσο, γενικά, το συνέδριο θεωρείται ότι καθιέρωσε την πλήρη εκκλησιαστική ανεξαρτησία της πολωνικής εκκλησίας από το Μαγδεμβούργο.

Ο Μπολέσλαφ στη συνέχεια συνόδευσε τον Όθωνα Γ΄ στο δρόμο της επιστροφής στη Γερμανία. Και οι δύο προχώρησαν στον τάφο του Καρλομάγνου στον Καθεδρικό Ναό του Άαχεν, όπου ο Μπολέσλαφ έλαβε ως δώρο τον θρόνο του Καρλομάγνου. Και οι δύο κανόνισαν τον αρραβώνα του γιου του Μπολέσλαφ, Μιέσκο Β΄ Λάμπερτ με την ανιψιά του αυτοκράτορα, Ρίχετσα της Λοθαριγγίας.

Επακόλουθα 
Λόγω του πρόωρου θανάτου του Όθωνα το 1002, οι πολιτικές renovatio του δεν υλοποιήθηκαν πλήρως. Ο βασιλιάς Ερρίκος Β΄ της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο διάδοχος του Όθωνα, άλλαξε τις πολιτικές της αυτοκρατορίας. Ο Μπολέσλαφ υποστήριξε τον αντίπαλο του Ερρίκου, Μαργράβο Έκαρντ Α΄ του Μάισεν, επέκτεινε το Πολωνικό Βασίλειο στην Περιοχή της Λουσατίας και στα εδάφη των Μιλτσένων, και πήρε επίσης τον θρόνο της Βοημίας στην Πράγα, παρεμβαίνοντας στα συμφέροντα του Ερρίκου. Κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης με τον Ερρίκο Β΄ στο Μέρσεμπουργκ, ο Μπολέσλαφ δέχτηκε επίθεση από τους άνδρες του Ερρίκου και διέφυγε για λίγο το θάνατο. Κατά συνέπεια, οι άριστες σχέσεις μεταξύ της Αυτοκρατορίας και της Πολωνίας που χαρακτηρίστηκαν από το Συνέδριο του Γκνιέζνο μετατράπηκαν σε μια κατάσταση εχθρότητας που σύντομα εξελίχθηκε σε Γερμανο-Πολωνικό Πόλεμο, που τελικά έληξε με την Ειρήνη του Μπάουτσεν το 1018.

Μόλις πέθανε ο Ερρίκος το 1024, ο Μπολέσλαφ μπόρεσε να αποκτήσει την παπική συγκατάθεση για τη στέψη του ως Πολωνός βασιλιάς. Η πομερανική Επισκοπή του Κοουόμπζεγκ, που ιδρύθηκε ως συνέπεια του Συνεδρίου του Γκνιέζνο, ανατράπηκε από μια παγανιστική αναζωπύρωση των Πομεράνιων γύρω στο 1007, και ο επίσκοπος Ράινμπερν αναγκάστηκε να επιστρέψει στην αυλή του Μπολέσλαφ.

Η δημιουργία της ξεχωριστής Αρχιεπισκοπής του Γκνιέζνο, ως άμεσα υποταγμένης στην Αγία Έδρα και όχι μιας γερμανικής αρχιεπισκοπής, κράτησε την Πολωνία ανεξάρτητη από την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία καθ΄ όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα. Γύρω στο 1075, η Επισκοπή του Πόζναν έγινε βοηθητική επισκοπή του Γκνιέζνο. Η αρχιεπισκοπή έλεγχε τότε ολόκληρο το βασίλειο τως Πιαστ, όπως επιβεβαίωσε το παπικό Διάταγμα του Γκνιέζνο το 1136.

Δείτε επίσης 
 Σχέσεις Γερμανίας-Πολωνίας

Παραπομπές 

10ος αιώνας στην Πολωνία
Γκνιέζνο
Γκνιεζνο Συνεδριο
Γκνιεζνο Συνεδριο