Άλλερτ φαν Έφερντινγκεν

Ο Άλλερτ φαν Έφερντινγκεν (Allaert van Everdingen, βαπτ. 18 Ιουνίου 16218 Νοεμβρίου 1675 (ταφή)), ήταν Ολλανδός ζωγράφος και χαράκτης της Χρυσής ολλανδικής Εποχής σε χαρακτικά και μετσοτίντ (τεχνική εκτύπωσης χαρακτικών).

Βιογραφία 
Ο φαν Έφερντινγκεν γεννήθηκε στο Άλκμααρ, γιος κυβερνητικού υπαλλήλου. Αυτός και τα μεγαλύτερα αδέλφια του, οι ζωγράφοι Γιαν και Κέσαρ φαν Έφερντινγκεν, σύμφωνα με τον Άρνολντ Χαουμπράκεν, διδάχτηκαν από τον Ρούλαντ Σάβεραϊ στην Ουτρέχτη . Ο Άλλερτ μετακόμισε το 1645 στο Χάαρλεμ, όπου σπούδασε κοντά στον Πίτερ ντε Μολάιν. Τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους νυμφεύτηκε την Γιάννεκε Κορνέλισντρ. Το πρώτο τους παιδί, ο Κορνέλις, γεννήθηκε ένα χρόνο αργότερα.  Ο Άλλερτ τελικά εγκαταστάθηκε περίπου το 1657 στο Άμστερνταμ, όπου απεβίωσε το 1675.

Ύφος 
Θα ήταν δύσκολο να βρεθεί μεγαλύτερη αντίθεση από αυτή που παρουσιάζουν τα έργα των Σάβεραϊ και φαν Έφερντινγκεν. Ο Σάβεραϊ κληρονόμησε το λαμπρό στυλ των Μπρίγκελ, το οποίο μετέφερε στον 17ο αιώνα. ενώ ο Έφερντινγκεν συνειδητοποίησε το μεγάλο και αποτελεσματικό σύστημα χρωματιστών και έντονα σκιασμένων τοπίων που χαρακτηρίζει τους προδρόμους του Ρέμπραντ.  Η γοητεία με το εξωτικό είναι πιθανώς αυτό που ενέπνευσε τον Άλλερτ να ταξιδέψει ο ίδιος, αν και είναι πολύ πιθανό ότι απέκτησε την προσέγγισή του από τον Δάσκαλό του στο σχέδιο, Πίτερ ντε Μολάιν.

Νορβηγικοί καταρράκτες 
Το 1644 ο Έφερντινγκεν ταξίδεψε στη Νορβηγία και στη Σουηδία, ένα ταξίδι που επρόκειτο να έχει βαθιές συνέπειες στην τέχνη του. Σύμφωνα με τον βιογράφο του, Άρνολντ Χαουμπράκεν, η επίσκεψή του στη Νορβηγία ήταν απρογραμμάτιστη, αλλά συνέβη όταν το πλοίο του, καθ' οδόν προς τη Βαλτική Θάλασσα, έπεσε σε σφοδρή καταιγίδα και έδεσε εκεί για καταφύγιο. Με τον τρόπο του Φρανς Ποστ, ο φαν Έφερντινγκεν εκμεταλλεύτηκε αυτή την ατυχία κάνοντας σκίτσα του νορβηγικού τοπίου, που θα φαινόταν πολύ εξωτικό στους Ολλανδούς συμπατριώτες του. Τα σχολιασμένα σχέδιά του τεκμηριώνουν επισκέψεις στη νοτιοανατολική νορβηγική ακτή και στο Μπόχουσλαντ και την περιοχή του Γκέτεμποργκ στη δυτική Σουηδία. Αυτά τα σκίτσα, τα οποία αργότερα ζωγράφισε στο εργαστήριό του, έγιναν πολύ δημοφιλή, και αν και σήμερα είναι σπάνια, παρουσιάζουν έναν ευρύ και σαρωτικό τρόπο εκτέλεσης, που διαφέρει αλλά ελαφρώς από εκείνον που μεταδόθηκε στην αυγή του 17ου αιώνα από τον Γιαν φαν Χόγιεν στον Σάλομον φαν Ράουσντελ. Επέστρεψε στην Ολλανδία στις 21 Φεβρουαρίου 1645, όταν νυμφεύτηκε την Γιάννεκε Κορνέλισντρ Μπράουβερς στο Χάαρλεμ. Πέθανε στο Άμστερνταμ .

Σχολή καλλιτεχνών τοπίου του Χάαρλεμ 
Ο Μολάιν άσκησε τη δική του επιρροή στον ταλαντούχο μαθητή του, αλλά η σχολή των τοπιογράφων στο Χάαρλεμ έφερε στο προσκήνιο πολλούς νέους, ταλαντούχους καλλιτέχνες που ενσωμάτωσαν τις τονικές ιδιότητες του φαν Χόγιεν. Αυτό μπορεί να φανεί στην ανάπτυξη του Ίσαακ φαν Οστάντε, ο οποίος εγκατέλειψε τις τεχνικές του είδους του αδελφού του Άντριεν για τα ευρύτερα τοπία της οικογένειας Ράουσντελ . Στην Ουτρέχτη, ο Άλλερτ θα είχε συναντήσει επίσης τον ανιψιό και συνονόματο του Σάβεραϊ, τον καλλιτέχνη τοπίων και χαράκτη Ρούλαντ Ρόγκμαν, ο οποίος πιθανότατα επέστρεψε μαζί του στα ταξίδια του στο Άλκμααρ, όπου έκανε πολλές εκτυπώσεις.  Το Άλκμααρ, το ίδιο ένα πολυσύχναστο εμπορικό μέρος κοντά στο νησί Τέξελ, είχε λίγα από τα γραφικά για έναν καλλιτέχνη, εκτός από πόλντερ και αμμόλοφους ή κύματα και ουρανό. Αντίστοιχα, βρίσκουμε τον Άλλερτ αρχικά ζωγράφο του παραλιακού τοπίου. Αλλά σε μια από τις αποστολές του λέγεται ότι πετάχτηκε στη στεριά στη Νορβηγία και κατά την επισκευή του πλοίου του επισκέφθηκε τις κοιλάδες της ενδοχώρας και έτσι έδωσε νέα πορεία στην τέχνη του.

Έργα 
Στα πρώτα έργα του αναπαριστά έξυπνα τη θάλασσα σε κίνηση κάτω από ποικίλες, αλλά κυρίως συννεφιασμένες, πτυχές του ουρανού. Ο γενικός τόνος τους είναι δυνατός και καφέ, και τα εφέ αποδίδονται με ισχυρό τόνο, αλλά η εκτέλεση είναι πολύ πιο ομοιόμορφη από αυτή του Γιάκομπ φαν Ράουσντελ. Ένα σκοτεινό σύννεφο που χαμηλώνει σε κυματιστή θάλασσα κοντά στα τείχη του Φλούσινγκ χαρακτηρίζει το έργο του Έφερντινγκεν "εκβολές του Σχέλντε", το οποίο σήμερα βρίσκετααι στο Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη . Η καταιγίδα είναι το χαρακτηριστικό των θαλασσογραφιών στις συλλογές Staedel και Robartes. και ένα σκέλος με ναυάγια στους πρόποδες ενός γκρεμού στην Πινακοθήκη  του Μονάχου μπορεί να είναι μια ανάμνηση προσωπικής περιπέτειας στη Νορβηγία. Αλλά η νορβηγική ακτή μελετήθηκε τόσο σε ηρεμίες όσο και σε θύελλες και ένας ωραίος καμβάς στο Μόναχο δείχνει ψαράδες, μια ήρεμη και ηλιόλουστη μέρα να πηγαίνουν ρέγγες σε μια καλύβα που καπνίζει στους πρόποδες ενός νορβηγικού βράχου. 

Το παλαιότερο από τα θαλασσογραφικά έργα του Έφερντινγκεν φέρει χρονολογία 1640. Μετά το 1640 δεν συναντάμε παρά αναπαραστάσεις του τοπίου της ενδοχώρας, και ιδιαίτερα των νορβηγικών κοιλάδων, αξιοσημείωτες εξίσου για την άγρια φύση και το καθοριστικό βάθος του τόνου. Το αγαπημένο θέμα των Δασκάλων είναι η πτώση σε ένα λόφο, με πένθιμες τούφες από φυλλώματα πεύκων διάσπαρτα με σημύδες, και ξύλινες καλύβες στη βάση των βράχων και απόκρημνες πλαγιές. Το νερό πέφτει στο προσκήνιο, έτσι ώστε να δώσει στον ζωγράφο το όνομα του δημιουργού των καταρρακτών. Δίνει στον Έφερντινγκεν τον χαρακτήρα του ως προδρόμου του Γιάκομπ φαν Ράουσντελ σε μια συγκεκριμένη μορφή σύνθεσης τοπίου. αλλά αν και πολύ επιδέξιος στη διάταξη και έξυπνος στα εφέ, ο Έφερντινγκεν παραμένει πολύ πιο απλός στην εκτέλεση.Είναι πολύ λιγότερο λεπτός στο συναίσθημα ή ποικίλος στην επαφή από τον μεγάλο και ασύγκριτο συμπατριώτη του. 

Πέντε από τους καταρράκτες του Έφερντινγκεν βρίσκονται στο μουσείο της Κοπεγχάγης: ένας από αυτούς χρονολογείται στο 1647 και ένας άλλος στο 1649. Στο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης είναι ένα καλό παράδειγμα του 1647. Ένας άλλος στην πινακοθήκη του Μονάχου ολοκληρώθηκε το 1656. Ένα από τα πιο γνωστά αριστουργήματά του είναι το νορβηγικό λαγκάδι που ανήκει στον Λόρδο Λιστάουελ (Listowel). Από τα χαρακτικά και τα σχέδιά του υπάρχουν πολύ μεγαλύτερα και πολυάριθμα δείγματα στην Αγγλία από ό,τι αλλού. Ως συλλέκτης αλλά και χαράκτης και ζωγράφος, συγκέντρωσε μεγάλο αριθμό έργων όλων των ειδών και δεξιοτεχνών και η πώλησή τους από τους κληρονόμους του στο Άμστερνταμ στις 11 Μαρτίου 1676 δίνει μια κατά προσέγγιση ένδειξη για την ημερομηνία θανάτου του ζωγράφου. 

Τα δύο αδέρφια του, ο Γιαν και ο Κέσαρ ήταν και οι δύο καλοί ζωγράφοι σύμφωνα με τον Χαουμπράκεν, αν και ο Γιαν είχε μια πολιτική εργασία που τον εμπόδιζε από το χόμπι του.

Εκθέσεις 
Allart van Everdingen (1621–1675), Het ruige landschap . Μουσείο Stedelijk Alkmaar, 9 Σεπτεμβρίου 2021 έως 16 Ιανουαρίου 2022.  Κατάλογος έκθεσης που επιμελήθηκαν οι Christi M. Klinkert και Yvonne Bleyerveld. Μετάφραση Lynn Richards. Allart van Everdingen, 1621–1675: Master of the Rugged Landscape. Ρότερνταμ: nai010, 2021.

Δείτε επίσης 
 Ζωγραφική της ολλανδικής Χρυσής Εποχής
 Κατάλογος Ολλανδών ζωγράφων

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 RKDartists&, Record 26851 (Ολλανδικό Ινστιτούτο Ιστορίας της Τέχνης).
 Οι βιογραφίες των Cesar, Jan και Aldert στο Houbraken

Ολλανδοί ζωγράφοι της Χρυσής Εποχής
Ολλανδοί ζωγράφοι