Ισραηλινή κατοχή του Νοτίου Λιβάνου

Η ισραηλινή κατοχή του Νοτίου Λιβάνου ξεκίνησε επίσημα το 1985 και έληξε το 2000 ως μέρος της σύγκρουσης του Νοτίου Λιβάνου. Το 1982, το Ισραήλ εισέβαλε στον Λίβανο ως απάντηση σε μια σειρά επιθέσεων που πραγματοποιήθηκαν από το λιβανικό έδαφος από Παλαιστίνιους μαχητές, πυροδοτώντας τον πόλεμο του Λιβάνου το 1982. Οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF) και οι συμμαχικές χριστιανικές λιβανικές πολιτοφυλακές κατέλαβαν στη συνέχεια μεγάλα τμήματα του Λιβάνου, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας της Βηρυτού, εν μέσω των εχθροπραξιών του ευρύτερου εμφυλίου πολέμου του Λιβάνου. Το Ισραήλ αργότερα αποσύρθηκε από το μεγαλύτερο μέρος των κατεχόμενων εδαφών μεταξύ 1983 και 1985, αλλά διατήρησε τον έλεγχο των περιοχών κατά μήκος των συνόρων Ισραήλ-Λιβάνου που αργότερα θα αποτελούσαν την Ισραηλινή «Ζώνη Ασφαλείας» σε συντονισμό με το αυτονομιστικό Κράτος του Ελεύθερου Λιβάνου, το οποίο κατέρρευσε το 1984. Από το 1985 και μετά, το Ισραήλ υποστήριξε τον Στρατό του Νοτίου Λιβάνου (SLA), τον Λιβανέζικο χριστιανικό οιονεί στρατό του κατεστραμμένου Ελεύθερου Κράτους του Λιβάνου, ενάντια στη Χεζμπολάχ και άλλους μουσουλμάνους μαχητές στο μεγαλύτερο μέρος του Νότιου Λιβάνου. Ο γενικός δηλωμένος σκοπός του Ισραήλ για τη Ζώνη Ασφαλείας ήταν να δημιουργήσει ένα προστατευτικό όριο που θα χώριζε τους Ισραηλινούς αμάχους στις βόρειες συνοριακές πόλεις από τους τρομοκράτες που εδρεύουν στον Λίβανο. Το 1993, υπολογίστηκε ότι υπήρχαν 1.000–2.000 ισραηλινοί στρατιώτες και 2.300 στρατιώτες SLA ενεργοί στην περιοχή. 

Μετά το τέλος της ισραηλινής επιχείρησης Λιτάνι το 1978, οι περιοχές του Νότιου Λιβάνου που αργότερα θα αποτελούσαν τη Ζώνη Ασφαλείας του Ισραήλ φιλοξένησαν επίσης ειρηνευτικές δυνάμεις των Ηνωμένων Εθνών από την Προσωρινή Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο (UNIFIL). Ενώ οι IDF επέβλεπαν τη γενική ασφάλεια της περιοχής, ο Στρατός του Νοτίου Λιβάνου διαχειριζόταν τις περισσότερες από τις χερσαίες υποθέσεις της κατεχόμενης επικράτειας, συμπεριλαμβανομένης της λειτουργίας του κέντρου κράτησης Χιαμ.

Η κατεχόμενη λωρίδα εδάφους είχε πλάτος δέκα χιλιομέτρων, εκτός από ένα σημαντικό σημείο που έφτανε βόρεια μέχρι τον ποταμό Τζεζίν και τον ποταμό Λιτάνι και έβαζε την Τύρο και τη Σιδώνα καθώς και την κοιλάδα Μπεκάα εντός εμβέλειας του πυροβολικού. Η συνολική έκταση που κάλυπτε ήταν 900 τ. χλμ, και αποτελούσε περίπου το 10% της συνολικής έκτασης του Λιβάνου. Υπολογίζεται ότι εκεί ζούσαν περίπου 180.000 άνθρωποι – το 6% του συνολικού πληθυσμού του Λιβάνου – σε περίπου εκατό χωριά και μικρές πόλεις.

Ιστορικό

Παλαιστινιακή εξέγερση και εμφύλιος πόλεμος του Λιβάνου 
Αν και η κατεχόμενη λωρίδα σχηματίστηκε επίσημα από το Ισραήλ το 1985, μετά την κατάρρευση του Κράτους του Ελεύθερου Λιβάνου και την αποδέσμευση του Ισραήλ από το μεγαλύτερο μέρος του Λιβάνου, έχει τις ρίζες της στη συνέχεια και στα πρώτα στάδια του λιβανικού εμφυλίου πολέμου. Το 1968, Παλαιστίνιοι μαχητές υπό την ηγεσία της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) είχαν ευρείας κλίμακας έλεγχο στον Νότιο Λίβανο, από όπου ξεκίνησαν μια εξέγερση κατά του Ισραήλ και των Λιβανέζων Χριστιανών. Μέχρι το 1975, η παρουσία της PLO είχε γίνει σοβαρή ενόχληση για τους χριστιανούς και τους ντόπιους κατοίκους και οι χριστιανικές πολιτοφυλακές άρχισαν να εμπλέκουν ολοένα και περισσότερο τους Παλαιστίνιους μαχητές σε ανοιχτές συγκρούσεις. Από τα μέσα του 1976 και μετά, το Ισραήλ άρχισε να βοηθά τους χριστιανούς κατοίκους και τις πολιτοφυλακές του Λιβάνου μέσω του «Καλού Φράχτη» κατά μήκος των συνόρων Ισραήλ-Λιβάνου.

Ισραηλινή εισβολή στον Λίβανο 1978
Μετά τη σφαγή στην παράκτια οδό από Παλαιστίνιους μαχητές στο Τελ Αβίβ, το Ισραήλ εισέβαλε στον Λίβανο για να εκτοπίσει την PLO από τα σύνορά της, πυροδοτώντας τη σύγκρουση του Νότιου Λιβάνου το 1978. Μετά από μια εβδομάδα μαχών, η PLO αποσύρθηκε από τον Νότιο Λίβανο και το Ισραήλ αύξησε την υποστήριξή του στον Χριστιανικό Στρατό του Νοτίου Λιβάνου (SLA). Το 1979, ο Σάαντ Χαντάντ, ο ιδρυτής του SLA, διακήρυξε την ίδρυση του Κράτους του Ελεύθερου Λιβάνου με την υποστήριξη του Ισραήλ. Μετά την αποχώρηση του Ισραήλ στο τέλος της επιχείρησης, η Προσωρινή Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο (UNIFIL) αναπτύχθηκε κατά μήκος των συνόρων Ισραήλ-Λιβάνου.

Εισβολή του Ισραήλ στον Λίβανο 1982 
Μετά από αυξημένες επιθέσεις στο βόρειο Ισραήλ και την απόπειρα δολοφονίας του Ισραηλινού διπλωμάτη Shlomo Argov, το Ισραήλ εισέβαλε στον Λίβανο για να εκτοπίσει την PLO από τα σύνορά του, πυροδοτώντας τον πόλεμο του Λιβάνου το 1982. Μέχρι το 1985, το Ισραήλ είχε αποσυρθεί σε ένα μέτωπο που είχε χαρακτηριστεί ως «Ζώνη Ασφαλείας» στο Νότιο Λίβανο, όπου διατήρησε τις δυνάμεις του για να πολεμήσει μαζί με τον SLA ενάντια στη Χεζμπολάχ και άλλες μουσουλμανικές μαχητικές ομάδες, που σηματοδότησε την έναρξη της σύγκρουσης στο Νότιο Λίβανο το 1985-2000.

Σύγκρουση στο Νότιο Λίβανο 1985–2000 
Κατά τη διάρκεια της εκκένωσης στον πρώτο πόλεμο του Λιβάνου, η διοίκηση του SLA παραδόθηκε στα χέρια του Antoine Lahad, ο οποίος ζήτησε και έλαβε την άδεια του Ισραήλ να κρατήσει τη ζώνη Τζενίν βόρεια της λωρίδας. Τα πρώτα χρόνια μετά την απόσυρση των IDF από το βόρειο τμήμα του Λιβάνου, η λωρίδα ήταν σχετικά ήσυχη. Με τα χρόνια, οι λιβανέζικες μαχητικές ομάδες, με επικεφαλής τη σιιτική οργάνωση Χεζμπολάχ, αυξήθηκαν από την ισραηλινή πλευρά στη ζώνη ασφαλείας. Η οδήγηση στους δρόμους έγινε επικίνδυνη και οι δυνάμεις των IDF έμειναν περισσότερο στα στρατόπεδα παρά στους δρόμους. Η Χεζμπολάχ κατέβαλε πολλές προσπάθειες για να επιτεθεί στα στρατόπεδα του Ισραηλινού Στρατού.

Στις 27 Ιουλίου 1989 ο ηγέτης της Χεζμπολάχ στο Νότιο Λίβανο, ο Σεΐχης Αμπντέλ Καρίμ Ομπέιντ και δύο από τους βοηθούς του, απήχθησαν από το σπίτι του στο Jibchit, από κομάντο του Ισραηλινού Στρατού. Η νυχτερινή επιδρομή σχεδιάστηκε από τον τότε υπουργό Άμυνας Γιτζάκ Ράμπιν. Η Χεζμπολάχ απάντησε ανακοινώνοντας την εκτέλεση του συνταγματάρχη Χίγκινς, ενός ανώτερου Αμερικανού αξιωματικού που συνεργαζόταν με την UNIFIL, ο οποίος είχε απαχθεί τον Φεβρουάριο του 1988  

Στις 16 Φεβρουαρίου 1992, ο τότε ηγέτης της Χεζμπολάχ, Αμπάς Μουσάουι, δολοφονήθηκε από πυραυλική επίθεση από ελικόπτερα του IDF. Το IDF υπέθεσε ότι η ηγεσία της Χεζμπολάχ θα περιόριζε τις δραστηριότητές τους από φόβο για τη ζωή τους και τις ζωές των οικογενειών τους. Επικεφαλής της Χεζμπολάχ ήταν ο Χασάν Νασράλα.

Τον Ιούλιο του 1993, ο Ισραηλινός Στρατός ξεκίνησε την Επιχείρηση Λογοδοσία που προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές σε όλο τον Νότιο Λίβανο, αλλά απέτυχε να τερματίσει τις δραστηριότητες της Χεζμπολάχ.

Στις 11 Απριλίου 1996 ο ισραηλινός στρατός, το ναυτικό και η αεροπορία εξαπέλυσαν έναν βομβαρδισμό δεκαεπτά ημερών στο νότιο Λίβανο, την Επιχείρηση Οργή του Θεού, κατά την οποία σκοτώθηκαν 154 Λιβανέζοι πολίτες.

Εκείνη την εποχή, οι Ισραηλινοί στρατιώτες που υπηρετούσαν στον Νότιο Λίβανο δεν έλαβαν κλήση για στρατιωτική θητεία εν καιρώ πολέμου, επειδή το Ισραήλ θεωρούσε τη διατήρηση της ζώνης ασφαλείας ως σύγκρουση χαμηλής έντασης και όχι ως πόλεμο.  Στις αρχές του 2000, ο αρχηγός του επιτελείου Shaul Mofaz δήλωσε ότι το 1999 ήταν «η πιο επιτυχημένη χρονιά του IDF στον Λίβανο» με 11 στρατιώτες που σκοτώθηκαν από εχθρούς στο Νότιο Λίβανο, το χαμηλότερο ποσοστό απωλειών κατά τη διάρκεια ολόκληρης της σύγκρουσης.  Ο συνολικός αριθμός Ισραηλινών στρατιωτών έχασαν τη ζωή τους σε μάχη στον Νότιο Λίβανο από το 1985 έως το 2000  ανέρχεται σε 256.  Το 2020, το Ισραήλ αναγνώρισε τη σύγκρουση ως πόλεμο και αναδρομικά την ονόμασε «Καμπάνια Ζώνης Ασφαλείας στον Λίβανο».

Ισραηλινή αποχώρηση 2000
Πριν από τις ισραηλινές εκλογές τον Μάιο του 1999, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Εχούντ Μπάρακ, υποσχέθηκε ότι μέσα σε ένα χρόνο όλες οι ισραηλινές δυνάμεις θα αποχωρούσαν από τον Νότιο Λίβανο, εγκαταλείποντας ουσιαστικά την υποστήριξη του Στρατού του Νοτίου Λιβάνου  Όταν οι διαπραγματευτικές προσπάθειες μεταξύ Ισραήλ και Συρίας, στόχος των οποίων ήταν να επιτευχθεί μια ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, απέτυχαν λόγω του συριακού ελέγχου του Λιβάνου (μέχρι το 2005), ο Μπάρακ οδήγησε στην απόφαση της αποχώρησης του Ισραηλινού Στρατού πίσω στο Ισραήλ. Με την αυξανόμενη πίεση στον Στρατό του Νοτίου Λιβάνου και στη διοίκηση της ζώνης ασφαλείας του Νοτίου Λιβάνου, το σύστημα άρχισε να καταρρέει, με πολλά μέλη του στρατού και της διοίκησης να ζητούν πολιτικό άσυλο στο Ισραήλ και σε άλλες χώρες. Με τις αυξανόμενες επιθέσεις της Χεζμπολάχ, οι τάξεις του Νότιου Λιβανικού Στρατού επιδεινώθηκαν, με μειωμένη στρατολογία και υψηλά ποσοστά λιποταξίας σε χαμηλότερες βαθμίδες. Τον Απρίλιο του 2000, όταν ήταν σαφές ότι η ισραηλινή αποχώρηση επρόκειτο να συμβεί μέσα σε εβδομάδες ή μήνες, ορισμένοι αξιωματούχοι του SLA άρχισαν να μεταφέρουν τις οικογένειές τους στο βόρειο Ισραήλ.

Η πλήρης αποχώρηση του Ισραήλ στα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα πραγματοποιήθηκε στις 24 Μαΐου 2000.  Ο Στρατός του Νοτίου Λιβάνου κατέρρευσε σύντομα, με τους περισσότερους αξιωματικούς και αξιωματούχους της διοίκησης να καταφεύγουν στο Ισραήλ με τις οικογένειές τους, καθώς η Χεζμπολάχ ασκούσε πίεση στις υπόλοιπες μονάδες. Όταν το Ισραήλ επέτρεψε στους πρόσφυγες να εισέλθουν, περίπου 7.000 πρόσφυγες, συμπεριλαμβανομένων στρατιωτών του Νότιου Λιβάνου, αξιωματούχοι της Ζώνης Ασφαλείας και οι οικογένειές τους έφτασαν στη Γαλιλαία.

Προσωρινή διαχείριση ζώνης ασφαλείας 
Η διοίκηση της ζώνης ασφαλείας του Νοτίου Λιβάνου ήταν ένα χριστιανικό λιβανέζικο προσωρινό όργανο διακυβέρνησης που ασκούσε εξουσία σε 850 τ.χλμ της κατεχόμενης από το Ισραήλ, Ζώνης Ασφαλείας.  Αντικατέστησε τους θεσμούς του Κράτους του Ελεύθερου Λιβάνου και λειτούργησε από το 1985 έως το 2000 με πλήρη ισραηλινή υλικοτεχνική και στρατιωτική υποστήριξη. Κατά τα χρόνια λειτουργίας της, επικεφαλής της διοίκησης ήταν ο Antoine Lahad, ένας Μαρωνίτης χριστιανός στρατιωτικός αξιωματικός.

Ενεργές πολιτοφυλακές 
Ο Στρατός του Νοτίου Λιβάνου (SLA) ήταν μια λιβανέζικη χριστιανική πολιτοφυλακή που δραστηριοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου του Λιβάνου και των επακόλουθών του μέχρι τη διάλυσή του το 2000. Αρχικά ονομάστηκε Ελεύθερος Στρατός του Λιβάνου, ο οποίος χωρίστηκε από τη χριστιανική φατρία του Λιβανικού Στρατού που ήταν γνωστή ως Στρατός του Ελεύθερου Λιβάνου . Μετά το 1979, ο SLA λειτούργησε στο Νότιο Λίβανο υπό την εξουσία του Saad Haddad. Υποστηρίχτηκε από το Ισραήλ και έγινε ο κύριος σύμμαχός του ενάντια στη Χεζμπολάχ κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης του Νότιου Λιβάνου το 1985-2000 . Την εποχή της Επιχείρησης Λογοδοσίας του Ισραήλ, η Χεζμπολάχ ισχυρίστηκε ότι είχε 3.000 μαχητές, αλλά άλλες αναφορές υπολόγιζαν ότι ο αριθμός ήταν πιθανώς 600–700.  Άλλες ομάδες που πολέμησαν εναντίον του Ισραήλ και του SLA ήταν το PFLP–GC, μια μαρξιστική-λενινιστική και παλαιστινιακή εθνικιστική οργάνωση με έδρα τη Συρία, και η Λαϊκή Φρουρά του Κομμουνιστικού Κόμματος του Λιβάνου.

Οικονομία 
Η εκτόξευση του Good Fence από το Ισραήλ το 1976 συνέπεσε με την έναρξη του εμφυλίου πολέμου του Λιβάνου το 1975 και την υποστήριξη του Ισραήλ στις χριστιανικές πολιτοφυλακές κατά της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Από το 1977 και μετά, το Ισραήλ επέτρεψε στους Μαρωνίτες και τους συμμάχους τους να βρουν δουλειά στο Ισραήλ και παρείχε βοήθεια στην εξαγωγή αγαθών μέσω του ισραηλινού λιμανιού της Χάιφα. Η κύρια συνοριακή διάβαση από την οποία διέσχιζαν τα εμπορεύματα και οι εργάτες ήταν η Πύλη της Φατίμα κοντά στη Μετούλα. Αυτό παρείχε ουσιαστική οικονομική σταθερότητα στη διοίκηση του κράτους του Ελεύθερου Λιβάνου και στη μετέπειτα διοίκηση της ζώνης ασφαλείας του Νοτίου Λιβάνου .

Το Ισραήλ δηλώνει ότι, πριν από το 2000, περίπου το ένα τρίτο των ασθενών στο οφθαλμολογικό τμήμα του Νοσοκομείου Western Galilee ήταν Λιβανέζοι πολίτες που διέσχισαν τα σύνορα μέσω του Good Fence και έλαβαν δωρεάν θεραπεία.  Το Good Fence έπαψε να υπάρχει με την αποχώρηση του Ισραήλ από τον Νότιο Λίβανο το 2000 και τη διάλυση της διοίκησης της ζώνης ασφαλείας του Νοτίου Λιβάνου.

Δημογραφικά στοιχεία 
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του 1993, η Ζώνη Ασφαλείας είχε πληθυσμό 180.000, από τους οποίους το 50% ήταν Σιίτες Μουσουλμάνοι, το 10% ήταν Μαρωνίτες ή Έλληνες Ορθόδοξοι Χριστιανοί, το 10% ήταν Σουνίτες Μουσουλμάνοι και το 10% ήταν Δρούζοι (οι περισσότεροι από τους οποίους ζούσαν στην πόλη Χασμπάγια).  Στην κεντρική ζώνη της Ζώνης Ασφαλείας βρισκόταν η Μαρωνίτικη πόλη Marjayoun, η οποία χρησίμευε ως πρωτεύουσα της ισραηλινής κατεχόμενης ζώνης. Μερικοί κάτοικοι που παρέμειναν στη Ζώνη Ασφαλείας είχαν επαφές με το Ισραήλ, πολλοί από τους οποίους εργάζονταν εκεί και λάμβαναν διάφορες υπηρεσίες.

Δείτε επίσης 
 Σύγκρουση Ισραήλ-Λιβάνου, ένοπλες συγκρούσεις από το 1968 εώς το 2006 με τη συμμετοχή του Ισραήλ, του Λίβανου, της Συρίας και της PLO.
 1982 Πόλεμος του Λιβάνου, εισβολή στο μεγαλύτερο μέρος του Λιβάνου από το Ισραήλ.

Παραπομπές 

Αραβοϊσραηλινή σύγκρουση