Αγχώδης διαταραχή

Οι αγχώδεις διαταραχές είναι σύμπλεγμα ψυχικών διαταραχών, που χαρακτηρίζονται από σημαντικά και ανεξέλεγκτα συναισθήματα άγχους και φόβου έτσι ώστε η κοινωνική, επαγγελματική και προσωπική λειτουργία ενός ατόμου να επηρεάζεται σημαντικά. Το άγχος μπορεί να προκαλέσει σωματικά και γνωστικά συμπτώματα, όπως ανησυχία, ευερεθιστότητα, εύκολη κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης, αυξημένο καρδιακό ρυθμό, πόνο στο στήθος, κοιλιακό άλγος και διάφορα άλλα συμπτώματα, που μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το κάθε άτομο.

Στην περιστασιακή συζήτηση, οι λέξεις άγχος και φόβος χρησιμοποιούνται συχνά εναλλακτικά. Στην κλινική χρήση, έχουν διακριτές έννοιες: το άγχος ορίζεται ως μια δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση για την οποία η αιτία είτε δεν εντοπίζεται εύκολα είτε θεωρείται ότι είναι μη ελέγξιμη ή αναπόφευκτη, ενώ ο φόβος είναι μια συναισθηματική και φυσιολογική απάντηση σε μια γνωστή εξωτερική απειλή. Ο γενικός όρος αγχώδης διαταραχή αναφέρεται σε μια σειρά από ειδικές διαταραχές, που περιλαμβάνουν φόβους (φοβίες) ή συμπτώματα άγχους.

Υπάρχουν διάφοροι τύποι αγχωδών διαταραχών, όπως η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, η αγχώδης διαταραχή ασθένειας (υποχονδρίαση), η συγκεκριμένη φοβία, η διαταραχή κοινωνικού άγχους (Κοινωνική Φοβία), η διαταραχή άγχους αποχωρισμού, η αγοραφοβία, η διαταραχή πανικού και η επιλεκτική αλαλία. Η κάθε διαταραχή μπορεί να διαγνωστεί χρησιμοποιώντας τα συγκεκριμένα και μοναδικά συμπτώματα, τα γεγονότα, που την προκαλούν, και τη χρονική στιγμή. Εάν ένα άτομο διαγνωστεί με αγχώδη διαταραχή, ένας επαγγελματίας ιατρός πρέπει να έχει αξιολογήσει το άτομο, για να διασφαλίσει ότι το άγχος δεν μπορεί να αποδοθεί σε άλλη ιατρική ασθένεια ή ψυχική διαταραχή. 

Είναι πιθανό ένα άτομο να έχει περισσότερες από μία αγχώδεις διαταραχές κατά τη διάρκεια της ζωής του ή την ίδια χρονική περίοδο και οι αγχώδεις διαταραχές χαρακτηρίζονται από μια τυπική επίμονη πορεία. Οι αγχώδεις διαταραχές είναι οι πιο συχνές από τις ψυχικές διαταραχές και επηρεάζουν σχεδόν το 30% των ενηλίκων κάποια στιγμή στη ζωή τους. Ωστόσο, οι αγχώδεις διαταραχές είναι θεραπεύσιμες και ένας αριθμός αποτελεσματικών θεραπειών είναι διαθέσιμος. Η θεραπεία βοηθά τους περισσότερους ανθρώπους να έχουν φυσιολογική παραγωγική ζωή.

Τύποι

Γενικευμένη αγχώδης διαταραχή 
Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή (GAD) είναι μια κοινή διαταραχή, που χαρακτηρίζεται από μακροχρόνιο άγχος, που δεν εστιάζεται σε ένα αντικείμενο ή κατάσταση. Όσοι πάσχουν από γενικευμένη αγχώδη διαταραχή βιώνουν έναν μη συγκεκριμένο επίμονο φόβο και ανησυχία και ασχολούνται υπερβολικά με καθημερινά θέματα. Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή «χαρακτηρίζεται από χρόνια υπερβολική ανησυχία, που συνοδεύεται από τρία ή περισσότερα από τα ακόλουθα συμπτώματα: ανησυχία, κόπωση, προβλήματα συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα, μυϊκή ένταση και διαταραχή ύπνου». Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή είναι η πιο κοινή αγχώδης διαταραχή, που επηρεάζει τους ηλικιωμένους. Το άγχος μπορεί να είναι σύμπτωμα ενός ιατρικού προβλήματος ή μιας διαταραχής χρήσης ουσιών και αυτό πρέπει να το γνωρίζουν οι επαγγελματίες υγείας. Η διάγνωση της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής γίνεται, όταν ένα άτομο ανησυχεί υπερβολικά για ένα καθημερινό πρόβλημα για έξι μήνες ή περισσότερο. Αυτή η αγχώδης συμπεριφορά μπορεί να περιλαμβάνει την οικογενειακή ζωή, την εργασία, την κοινωνική ζωή ή τη δική του υγεία. Ένα άτομο μπορεί να διαπιστώσει ότι έχει προβλήματα να παίρνει καθημερινές αποφάσεις και να θυμάται τις δεσμεύσεις ως αποτέλεσμα της έλλειψης συγκέντρωσης και/ή έμμονης ενασχόλησης με ένα θέμα, που προκαλεί ανησυχία. Ένα σύμπτωμα μπορεί να είναι το να φαίνεται κάποιος κουρασμένος, με αυξημένη εφίδρωση στα χέρια, τα πόδια και τις μασχάλες, και μπορεί να είναι θλιμμένος, γεγονός που μπορεί να υποδηλώνει κατάθλιψη. Πριν τεθεί η διάγνωση της αγχώδους διαταραχής, οι γιατροί πρέπει να αποκλείσουν το άγχος, που προκαλείται από φάρμακα και άλλες ιατρικές αιτίες.

Στα παιδιά, η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή μπορεί να σχετίζεται με πονοκεφάλους, αδιάκοπη δραστηριότητα, κοιλιακό άλγος και αίσθημα παλμών. Συνήθως ξεκινά περίπου στην ηλικία των 8 έως 9 ετών.

Συγκεκριμένες φοβίες 
Η μοναδική μεγαλύτερη κατηγορία αγχωδών διαταραχών είναι αυτή των ειδικών φοβιών, η οποία περιλαμβάνει όλες τις περιπτώσεις στις οποίες ο φόβος και το άγχος πυροδοτούνται από ένα συγκεκριμένο ερέθισμα ή κατάσταση. Μεταξύ 5% και 12% του πληθυσμού παγκοσμίως έχει συγκεκριμένες φοβίες. Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, φοβία είναι ένας έντονος φόβος ή αποστροφή προς συγκεκριμένα αντικείμενα ή καταστάσεις. Τα άτομα με φοβία συνήθως αναμένουν τρομακτικές συνέπειες από την αντιμετώπιση του αντικειμένου του φόβου τους, που μπορεί να είναι οτιδήποτε, από ένα ζώο σε μια τοποθεσία έως ένα σωματικό υγρό σε μια συγκεκριμένη κατάσταση. Οι συνήθεις φοβίες είναι το πέταγμα, το αίμα, το νερό, η οδήγηση σε αυτοκινητόδρομο και τα τούνελ. Όταν οι άνθρωποι εκτίθενται στη φοβία τους, μπορεί να εμφανίσουν τρόμο, δύσπνοια ή γρήγορο καρδιακό παλμό. Αυτό σημαίνει ότι τα άτομα με συγκεκριμένες φοβίες συχνά κάνουν τα πάντα, για να αποφύγουν να αντιμετωπίσουν τη φοβία τους. Οι άνθρωποι κατανοούν ότι ο φόβος τους δεν είναι ανάλογος με τον πραγματικό πιθανό κίνδυνο, αλλά εξακολουθούν να κατακλύζονται από αυτόν.

Διαταραχή πανικού 
Με τη διαταραχή πανικού, ένα άτομο έχει σύντομες κρίσεις έντονου τρόμου και φόβου, που συχνά χαρακτηρίζονται από ρίγος, τρέμουλο, σύγχυση, ζάλη, ναυτία και/ή δυσκολία στην αναπνοή. Αυτές οι κρίσεις πανικού, που ορίζονται από την  Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση ως φόβος ή δυσφορία, που εμφανίζεται απότομα και κορυφώνεται σε λιγότερο από δέκα λεπτά, μπορεί να διαρκέσουν αρκετές ώρες. Οι επιθέσεις μπορεί να προκληθούν από άγχος, παράλογες σκέψεις, γενικό φόβο ή φόβο για το άγνωστο ή ακόμα και από άσκηση. Ωστόσο, μερικές φορές η αιτία είναι ασαφής και οι επιθέσεις μπορεί να προκύψουν χωρίς προειδοποίηση. Για να αποτρέψετε μια κρίση πανικού, μπορείτε να αποφύγετε την  αιτία. Αυτό μπορεί να σημαίνει αποφυγή χώρων, ανθρώπων, τύπων συμπεριφορών ή ορισμένων καταστάσεων, που είναι γνωστό ότι προκαλούν κρίση πανικού. Δεν μπορούν να αποτραπούν όλες οι κρίσεις πανικού.

Εκτός από τις επαναλαμβανόμενες απροσδόκητες κρίσεις πανικού, η διάγνωση της διαταραχής πανικού απαιτεί οι εν λόγω κρίσεις να έχουν χρόνιες συνέπειες: είτε ανησυχία για τις πιθανές συνέπειες των κρίσεων, επίμονος φόβος για μελλοντικές κρίσεις ή σημαντικές αλλαγές στη συμπεριφορά, που σχετίζονται με τις κρίσεις. Ως εκ τούτου, τα άτομα με διαταραχή πανικού εμφανίζουν συμπτώματα ακόμη και εκτός συγκεκριμένων επεισοδίων πανικού. Συχνά, παρατηρούνται φυσιολογικές αλλαγές στον καρδιακό παλμό, με αποτέλεσμα να πιστεύουν ότι κάτι δεν πάει καλά με την καρδιά τους ή ότι πρόκειται να υποστούν άλλη μια κρίση πανικού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια αυξημένη επίγνωση (υπερεπαγρύπνηση) της λειτουργίας του σώματος εμφανίζεται κατά τη διάρκεια των κρίσεων πανικού, όπου οποιαδήποτε αντιληπτή φυσιολογική αλλαγή ερμηνεύεται ως μια πιθανή απειλητική για τη ζωή ασθένεια (δηλ. ακραία υποχονδρίαση).

Αγοραφοβία 
Η αγοραφοβία είναι μία συγκεκριμένη μορφή άγχους και σχετίζεται με το να βρεθεί κάποιος σε ένα μέρος ή σε μια κατάσταση όπου η απόδραση είναι δύσκολη ή νοιώθει αμηχανία ή όπου η βοήθεια μπορεί να μην είναι διαθέσιμη. Η αγοραφοβία συνδέεται στενά με τη διαταραχή πανικού και συχνά επιταχύνεται από τον φόβο της κρίσης πανικού. Μια κοινή εκδήλωση περιλαμβάνει την ανάγκη να βρίσκεστε σε συνεχή θέα μιας πόρτας ή άλλης οδού διαφυγής. 

Εκτός από τους ίδιους τους φόβους, ο όρος αγοραφοβία χρησιμοποιείται συχνά, για να αναφερθεί σε συμπεριφορές αποφυγής, που συχνά αναπτύσσουν τα άτομα. Για παράδειγμα, μετά από μια κρίση πανικού κατά την οδήγηση, κάποιος με αγοραφοβία μπορεί να αναπτύξει άγχος για την οδήγηση και ως εκ τούτου θα αποφύγει να οδηγεί. Αυτές οι συμπεριφορές αποφυγής μπορεί να έχουν σοβαρές συνέπειες και συχνά να ενισχύουν τον φόβο από τον οποίο προκαλούνται. Σε μια ακραία περίπτωση αγοραφοβίας, το άτομο μπορεί να μην φύγει ποτέ από το σπίτι του.

Διαταραχή κοινωνικού άγχους 
Η διαταραχή κοινωνικού άγχους (επίσης γνωστή ως κοινωνική φοβία) περιγράφει έναν έντονο φόβο και αποφυγή αρνητικού δημόσιου ελέγχου, δημόσιας αμηχανίας, εξευτελισμού ή κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Αυτός ο φόβος μπορεί να είναι συγκεκριμένος σε ιδιαίτερες κοινωνικές καταστάσεις (όπως η δημόσια ομιλία) ή, πιο τυπικά, βιώνεται στις περισσότερες (ή όλες) κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Περίπου το 7% των Αμερικανών ενηλίκων έχουν διαταραχή κοινωνικού άγχους και περισσότερο από το 75% των ανθρώπων εμφανίζουν τα πρώτα συμπτώματα στην παιδική τους ηλικία ή στην πρώιμη εφηβεία. Το κοινωνικό άγχος συχνά εκδηλώνει συγκεκριμένα σωματικά συμπτώματα, όπως κοκκίνισμα, εφίδρωση, γρήγορο καρδιακό ρυθμό και δυσκολία στην ομιλία. Όπως συμβαίνει με όλες τις φοβίες, όσοι έχουν κοινωνικό άγχος συχνά θα προσπαθήσουν να αποφύγουν την πηγή του άγχους τους. Στην περίπτωση του κοινωνικού άγχους αυτό είναι ιδιαίτερα προβληματικό και σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη κοινωνική απομόνωση.

Τα παιδιά επηρεάζονται επίσης από την διαταραχή κοινωνικού άγχους, αν και τα συναφή συμπτώματά τους είναι διαφορετικά από αυτά των εφήβων και των ενηλίκων. Μπορεί να αντιμετωπίσουν δυσκολία στην επεξεργασία ή ανάκτηση πληροφοριών, στέρηση ύπνου, ενοχλητικές συμπεριφορές στην τάξη και μη κανονική συμμετοχή στην τάξη.

Το κοινωνικό άγχος της σωματικής διάπλασης είναι ένας υπο-τύπος του κοινωνικού άγχους, που περιλαμβάνει ανησυχία για την αξιολόγηση του σώματος ενός ατόμου από τους άλλους. Το κοινωνικό άγχος για τη φυσική κατάσταση του σώματος είναι κοινό μεταξύ των εφήβων, ιδιαίτερα των γυναικών.

Διαταραχή μετατραυματικού στρες 
Η διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) ήταν κάποτε μια αγχώδης διαταραχή (τώρα μεταφέρθηκε σε διαταραχές που σχετίζονται με τραύμα και το στρες στο DSM-V), που προκύπτει από μια τραυματική εμπειρία. Η διαταραχή μετατραυματικού στρες επηρεάζει περίπου το 3,5% των ενηλίκων στις ΗΠΑ κάθε χρόνο και εκτιμάται ότι ένας στους έντεκα ανθρώπους θα διαγνωστεί με διαταραχή μετατραυματικού στρες στη διάρκεια της ζωής του. Το μετατραυματικό στρες μπορεί να προκύψει από μια ακραία κατάσταση, όπως μάχη, φυσική καταστροφή, βιασμό, καταστάσεις ομηρίας, κακοποίηση παιδιών, εκφοβισμό ή ακόμα και σοβαρό ατύχημα. Μπορεί επίσης να προκύψει από μακροχρόνια έκθεση σε έναν σοβαρό στρεσογόνο παράγοντα για παράδειγμα, στρατιώτες, που υπομένουν μεμονωμένες μάχες, αλλά δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τη συνεχή μάχη. Τα κοινά συμπτώματα περιλαμβάνουν υπερεπαγρύπνηση, αναδρομές στο παρελθόν, συμπεριφορές αποφυγής, άγχος, θυμό και κατάθλιψη.  Επιπλέον, τα άτομα μπορεί να εμφανίσουν διαταραχές ύπνου. Τα άτομα, που έχουν διαταραχή μετατραυματικού στρες συχνά προσπαθούν να απομακρυνθούν από τους φίλους και την οικογένειά τους και δυσκολεύονται να διατηρήσουν αυτές τις στενές σχέσεις. Υπάρχει ένας αριθμός θεραπειών, που αποτελούν τη βάση του σχεδίου φροντίδας για άτομα με διαταραχή μετατραυματικού στρες. Τέτοιες θεραπείες περιλαμβάνουν γνωστική (ή γνωσιακή) συμπεριφορική θεραπεία (CBT), θεραπεία παρατεταμένης έκθεσης, φαρμακευτική αγωγή και ψυχοθεραπεία και υποστήριξη από την οικογένεια και τους φίλους.

Η έρευνα για τη διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) ξεκίνησε με βετεράνους του Βιετνάμ, καθώς και με θύματα φυσικών και μη φυσικών καταστροφών. Μελέτες έχουν βρει ότι ο βαθμός έκθεσης σε μια καταστροφή έχει βρεθεί ότι είναι ο καλύτερος προγνωστικός παράγοντας της διαταραχής μετατραυματικού στρες.

Διαταραχή άγχους αποχωρισμού 
Η διαταραχή άγχους αποχωρισμού (SepAD) είναι το αίσθημα υπερβολικών και ακατάλληλων επιπέδων άγχους για τον αποχωρισμό από ένα άτομο ή ένα μέρος. Το άγχος αποχωρισμού είναι ένα φυσιολογικό μέρος της ανάπτυξης στα μωρά ή τα παιδιά, και μόνο όταν αυτό το συναίσθημα είναι υπερβολικό ή ακατάλληλο μπορεί να θεωρηθεί ως διαταραχή. Η διαταραχή άγχους αποχωρισμού επηρεάζει περίπου το 7% των ενηλίκων και το 4% των παιδιών, αλλά οι περιπτώσεις της παιδικής ηλικίας τείνουν να είναι πιο σοβαρές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και ένας σύντομος χωρισμός μπορεί να προκαλέσει πανικό. Η θεραπεία ενός παιδιού νωρίτερα μπορεί να αποτρέψει προβλήματα. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει εκπαίδευση των γονέων και της οικογένειας για το πώς να το αντιμετωπίσουν. Συχνά, οι γονείς ενισχύουν το άγχος, επειδή δεν ξέρουν πώς να το αντιμετωπίσουν σωστά με το παιδί. Εκτός από την εκπαίδευση των γονέων και την οικογενειακή θεραπεία, φάρμακα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη θεραπεία του άγχους αποχωρισμού.

Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή 
Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD) δεν είναι μια αγχώδης διαταραχή στο διαγνωστικό εργαλείο DSM-5 ή στο ICD-11. Ωστόσο, παλαιότερες εκδόσεις: το DSM-IV και το ICD-10, ταξινόμησαν την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ως αγχώδη διαταραχή. Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή εκδηλώνεται με τη μορφή εμμονών (αγχώδεις, επίμονες και ενοχλητικές σκέψεις ή εικόνες) και καταναγκασμών (παρορμήσεις για επανειλημμένη εκτέλεση συγκεκριμένων πράξεων ή τελετουργιών), που δεν προκαλούνται από φάρμακα ή σωματική διαταραχή και προκαλούν άγχος ή αγωνία και επιπλέον (σε περισσότερο ή λιγότερο βαθμό) λειτουργικές αναπηρίες. Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή επηρεάζει περίπου το 1–⁠2% των ενηλίκων (κάπως περισσότερο τις γυναίκες από τους άνδρες) και λιγότερο από το 3% των παιδιών και των εφήβων.

Ένα άτομο με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή γνωρίζει ότι τα συμπτώματα είναι παράλογα και παλεύει ενάντια τόσο στις σκέψεις όσο και στη συμπεριφορά. Τα συμπτώματά τους θα μπορούσαν να σχετίζονται με εξωτερικά γεγονότα που φοβούνται, όπως το να κάψουν το σπίτι τους, επειδή ξέχασαν να κλείσουν την ηλεκτρική κουζίνα ή να ανησυχούν ότι θα συμπεριφερθούν ανάρμοστα. Οι ψυχαναγκαστικές τελετουργίες είναι προσωπικοί κανόνες, που ακολουθούν,  για να ανακουφίσουν την δυσφορία τους, όπως το να αναγκάζονται να επαληθεύσουν ότι η ηλεκτρική κουζίνα έχει σβήσει έναν συγκεκριμένο αριθμό φορών πριν φύγουν από το σπίτι.

Δεν είναι σίγουρο, γιατί μερικοί άνθρωποι έχουν ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, αλλά μπορεί να εμπλέκονται συμπεριφορικοί, γνωστικοί, γενετικοί και νευροβιολογικοί παράγοντες. Οι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν το οικογενειακό ιστορικό, το να είσαι άγαμος (αν και αυτό μπορεί να οφείλεται στη διαταραχή) και η υψηλότερη κοινωνικοοικονομική τάξη ή η μη αμειβόμενη εργασία. Από τα άτομα με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή περίπου το 20% των ατόμων θα την ξεπεράσουν, και τα συμπτώματα θα μειωθούν τουλάχιστον με την πάροδο του χρόνου για τους περισσότερους ανθρώπους (ένα επιπλέον 50%).

Επιλεκτική αλαλία 
Η επιλεκτική αλαλία (SM) είναι μια διαταραχή κατά την οποία ένα άτομο, που είναι φυσιολογικά ικανό να μιλήσει δεν μιλάει σε συγκεκριμένες καταστάσεις ή σε συγκεκριμένα άτομα. Η επιλεκτική αλαλία συνήθως συνυπάρχει με τη ντροπαλότητα ή το κοινωνικό άγχος. Τα άτομα με επιλεκτική αλαλία μένουν σιωπηλοί ακόμα και όταν οι συνέπειες της σιωπής τους περιλαμβάνουν ντροπή, κοινωνικό εξοστρακισμό ή ακόμα και τιμωρία.  Η επιλεκτική αλαλία επηρεάζει περίπου το 0,8% των ανθρώπων κάποια στιγμή στη ζωή τους.

Ο έλεγχος για επιλεκτική αλαλία είναι σημαντικός επειδή οι γιατροί πρέπει να προσδιορίσουν, εάν πρόκειται για ένα πρόβλημα, που σχετίζεται με την ακοή του παιδιού, τις κινήσεις που σχετίζονται με τη γνάθο ή τη γλώσσα και εάν το παιδί μπορεί να καταλάβει πότε του μιλούν οι άλλοι. Γενικά, η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία (CBT) είναι η συνιστώμενη προσέγγιση για τη θεραπεία της επιλεκτικής αλαλίας, αλλά λείπουν μελέτες μακροπρόθεσμών πιθανών συνεπειών.

Διάγνωση 
Η διάγνωση των αγχωδών διαταραχών γίνεται με βάση τα συμπτώματα, τα ερεθίσματα και το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό ενός ατόμου. Δεν υπάρχουν αντικειμενικοί βιοδείκτες ή εργαστηριακές εξετάσεις, που να μπορούν να διαγνώσουν το άγχος. Είναι σημαντικό για έναν ιατρό να αξιολογήσει ένα άτομο για άλλες ιατρικές και ψυχικές αιτίες για παρατεταμένο άγχος, επειδή οι θεραπείες θα ποικίλλουν σημαντικά.

Πολλά ερωτηματολόγια έχουν αναπτυχθεί για κλινική χρήση και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ένα αντικειμενικό σύστημα βαθμολόγησης. Τα συμπτώματα μπορεί να διαφέρουν μεταξύ κάθε υπο-τύπου γενικευμένης αγχώδους διαταραχής. Γενικά, τα συμπτώματα πρέπει να είναι παρόντα για τουλάχιστον έξι μήνες, να εμφανίζονται περισσότερες ημέρες και να επηρεάζουν σημαντικά την ικανότητα του ατόμου να λειτουργεί στην καθημερινή ζωή. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν: αίσθημα νευρικότητας, άγχους ή αγανάκτησης, υπερβολική ανησυχία, δυσκολία συγκέντρωσης, αεικινησία, ευερεθιστότητα.

Τα ερωτηματολόγια, που αναπτύχθηκαν για κλινική χρήση περιλαμβάνουν την καταγραφή χαρακτηριστικών κατάστασης άγχους  (STAI), τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή 7 (GAD-7), την καταγραφή άγχους Beck (BAI), την κλίμακα αυτοαξιολόγησης άγχους Zung και την Κλίμακα εκδηλώσεων άγχους Taylor. Άλλα ερωτηματολόγια συνδυάζουν τη μέτρηση του άγχους και της κατάθλιψης, όπως η κλίμακα αξιολόγησης άγχους Hamilton, η κλίμακα άγχους και κατάθλιψης του νοσοκομείου (HADS), το ερωτηματολόγιο υγείας ασθενούς (PHQ) και το σύστημα πληροφοριών μέτρησης των αποτελεσμάτων, που αναφέρθηκαν από τον ασθενή (PROMIS). Παραδείγματα συγκεκριμένων ερωτηματολογίων άγχους περιλαμβάνουν την κλίμακα κοινωνικού άγχους Liebowitz (LSAS), την κλίμακα άγχους κοινωνικής αλληλεπίδρασης (SIAS), την καταγραφή κοινωνικής φοβίας (SPIN), την κλίμακα κοινωνικής φοβίας (SPS) και το ερωτηματολόγιο κοινωνικού άγχους (SAQ-A30).

Διαφορική διάγνωση 
Οι αγχώδεις διαταραχές διαφέρουν από τον φυσιολογικό φόβο ή άγχος κατά τη διάρκεια ανάπτυξης του ατόμου, επειδή είναι υπερβολικές ή επιμένουν πέρα από τις αναπτυξιακά κατάλληλες περιόδους. Διαφέρουν από τον παροδικό φόβο ή άγχος, που προκαλείται συχνά από το στρες, επειδή είναι επίμονοι (π.χ. τυπικά διαρκεί 6 μήνες ή περισσότερο), αν και το κριτήριο για τη διάρκεια προορίζεται ως γενικός οδηγός με επιφύλαξη κάποιου βαθμού ευελιξίας και μερικές φορές έχουν μικρότερη διάρκεια στα παιδιά.

Η διάγνωση μιας αγχώδους διαταραχής απαιτεί πρώτα τον αποκλεισμό μιας υποκείμενης ιατρικής αιτίας. Ασθένειες, που μπορεί να παρουσιάζουν παρόμοια συμπτώματα με μια αγχώδη διαταραχή, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων ενδοκρινικών παθήσεων (υπο- και υπερθυρεοειδισμός, υπερπρολακτιναιμία), μεταβολικές διαταραχές (διαβήτης), καταστάσεις ανεπάρκειας (χαμηλά επίπεδα βιταμίνη D, B2, B12, φυλλικό οξύ), γαστρεντερικές παθήσεις (κοιλιοκάκη, μη κοιλιοκακική ευαισθησία στη γλουτένη, ιδιοπαθή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου), καρδιακές παθήσεις, ασθένειες αίματος (αναιμία), και εκφυλιστικές ασθένειες του εγκεφάλου (νόσος του Πάρκινσον, άνοια, σκλήρυνση κατά πλάκας, νόσος του Χάντινγκτον).

Πολλά φάρμακα και άλλες ουσίες μπορούν επίσης να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν το άγχος, είτε από δηλητηρίαση, από διακοπή λήψης ή από χρόνια χρήση. Αυτά περιλαμβάνουν το αλκοόλ, τον καπνό, την κάνναβη, ηρεμιστικά (συμπεριλαμβανομένων των συνταγογραφούμενων βενζοδιαζεπινών), οπιοειδή (συμπεριλαμβανομένων των συνταγογραφούμενων παυσίπονων και παράνομων ναρκωτικών όπως η ηρωίνη), διεγερτικά (όπως καφεΐνη, κοκαΐνη και αμφεταμίνες), παραισθησιογόνα και εισπνεόμενα.

Πρόληψη 
Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη των αγχωδών διαταραχών. Υπάρχουν ενδεικτικά στοιχεία, που υποστηρίζουν τη χρήση της γνωστικής συμπεριφορικής θεραπείας και της θεραπείας ενσυνειδητότητας. Μια έρευνα του 2013 δεν βρήκε αποτελεσματικά μέτρα για την πρόληψη της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής σε ενήλικες. Μια έρευνα του 2017 διαπίστωσε ότι οι ψυχολογικές και εκπαιδευτικές παρεμβάσεις είχαν ένα μικρό όφελος για την πρόληψη του άγχους. Η έρευνα δείχνει ότι οι προγνωστικοί παράγοντες για την εμφάνιση αγχωδών διαταραχών διαφέρουν εν μέρει από τους παράγοντες, που προβλέπουν την εμμονή τους.

Αντιλήψεις και Προκαταλήψεις

Στίγμα 
Τα άτομα με αγχώδη διαταραχή μπορεί να αμφισβητηθούν από προκαταλήψεις και στερεότυπα, που πιστεύει ο κόσμος, πιθανότατα ως αποτέλεσμα λανθασμένης αντίληψης σχετικά με το άγχος και τις αγχώδεις διαταραχές. Οι λανθασμένες αντιλήψεις, που βρέθηκαν σε μια ανάλυση δεδομένων από την Εθνική Έρευνα για τον Αλφαβητισμό και το Στίγμα Ψυχικής Υγείας περιλαμβάνουν: (1) πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι το άγχος δεν είναι μια πραγματική ιατρική ασθένεια και (2) πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι τα άτομα με άγχος θα μπορούσαν να το αποβάλουν, αν το ήθελαν. Για τα άτομα που αντιμετωπίζουν τα σωματικά και ψυχικά συμπτώματα μιας αγχώδους διαταραχής, το στίγμα και η αρνητική κοινωνική αντίληψη μπορεί να κάνουν ένα άτομο λιγότερο πιθανό να αναζητήσει θεραπεία.

Υπάρχουν δύο διαδεδομένοι τύποι στίγματος, που περιβάλλουν τις αγχώδεις διαταραχές: Δημόσιο στίγμα και Αυτοστιγματισμός. Το δημόσιο στίγμα σε αυτό το πλαίσιο είναι η αντίδραση, που έχει ο γενικός πληθυσμός σε άτομα με αγχώδη διαταραχή. Ο αυτοστιγματισμός περιγράφεται ως η προκατάληψη, που τα άτομα με ψυχικές ασθένειες εμφανίζουν εναντίον του εαυτού τους.

Δεν υπάρχουν ρητά στοιχεία, που να ανακοινώνουν την ακριβή αιτία του στιγματισμού προς το άγχος, ωστόσο υπάρχουν τρεις επισημασμένες προοπτικές: Τα μακροεπίπεδα, τα ενδιάμεσα επίπεδα και τα μικροεπίπεδα. Το μακροεπίπεδο σηματοδοτεί την κοινωνία στο σύνολό της με την επιρροή από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Το ενδιάμεσο επίπεδο περιλαμβάνει τους επαγγελματίες υγείας και την προοπτική τους. Το μικροεπίπεδο περιγράφει λεπτομερώς τη συνεισφορά των ατόμων στη διαδικασία μέσω του αυτοστιγματισμού.

Το στίγμα μπορεί να περιγραφεί με τρεις εννοιολογικούς τρόπους: γνωστικό, συναισθηματικό και συμπεριφορικό. Αυτό επιτρέπει τη διαφοροποίηση μεταξύ στερεοτύπων, προκαταλήψεων και διακρίσεων.

Θεραπεία 
Οι επιλογές θεραπείας περιλαμβάνουν αλλαγές στον τρόπο ζωής, ψυχοθεραπεία και φάρμακα. Δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις για το εάν η ψυχοθεραπεία ή η φαρμακευτική αγωγή είναι πιο αποτελεσματική. Η απόφαση για τη συγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή μπορεί να ληφθεί από γιατρό και ασθενή λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές περιστάσεις και τα συμπτώματα του ασθενούς. Εάν κατά τη διάρκεια της θεραπείας με ένα επιλεγμένο φάρμακο, το άγχος του ατόμου δεν βελτιωθεί, μπορεί να προσφερθεί άλλο φάρμακο. Οι συγκεκριμένες θεραπείες θα διαφέρουν ανάλογα με τον υπο-τύπο της αγχώδους διαταραχής, τις άλλες ιατρικές καταστάσεις ενός ατόμου και τα φάρμακα.

Τρόπος ζωής και διατροφή 
Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής περιλαμβάνουν την άσκηση, για την οποία υπάρχουν μέτρια στοιχεία για κάποια βελτίωση με ρύθμιση των διαταραχών  ύπνου, με τη μείωση της πρόσληψης καφεΐνης και τη διακοπή του καπνίσματος. Η διακοπή του καπνίσματος έχει οφέλη στο άγχος τόσο μεγάλα ή ακόμα και μεγαλύτερα από αυτά των φαρμάκων. Τα ωμέγα-3 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, όπως το ιχθυέλαιο, μπορεί να μειώσουν το άγχος, ιδιαίτερα σε εκείνους με πιο σημαντικά συμπτώματα.

Ψυχοθεραπεία 
Η γνωστική (ή γνωσιακή) συμπεριφορική θεραπεία (CBT) είναι αποτελεσματική για τις αγχώδεις διαταραχές και αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής. Η CBT φαίνεται να είναι εξίσου αποτελεσματική όταν πραγματοποιείται μέσω Διαδικτύου σε σύγκριση με τις συνεδρίες, που ολοκληρώνονται πρόσωπο με πρόσωπο.

Τα προγράμματα, που βασίζονται στην ενσυνειδητότητα φαίνεται επίσης να είναι αποτελεσματικά για τη διαχείριση των αγχωδών διαταραχών. Δεν είναι σαφές, εάν ο διαλογισμός έχει επίδραση στο άγχος και ο υπερβατικός διαλογισμός δεν φαίνεται να διαφέρει από άλλους τύπους διαλογισμού.

Μια ανασκόπηση του 2015 Cochrane της θεραπείας Μορίτα για την αγχώδη διαταραχή σε ενήλικες δεν βρήκε επαρκή στοιχεία για την εξαγωγή συμπερασμάτων.

Η συμβουλευτική με βάση την περιπέτεια μπορεί να είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος για το άγχος. Χρησιμοποιώντας την αναρρίχηση ως παράδειγμα, η αναρρίχηση μπορεί συχνά να προκαλέσει φόβο ή απογοήτευση και η αντιμετώπιση αυτών των αρνητικών συναισθημάτων σε ένα περιβάλλον φροντίδας μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να αναπτύξουν μηχανισμούς αντιμετώπισης, που είναι απαραίτητοι, για να αντιμετωπίσουν αυτά τα αρνητικά συναισθήματα.

Φάρμακα 
Οι επιλογές πρώτης γραμμής για φάρμακα περιλαμβάνουν SSRI ή SNRI για τη θεραπεία της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής. Για τους ενήλικες δεν υπάρχουν καλά στοιχεία, που να υποστηρίζουν ποιο συγκεκριμένο φάρμακο στην κατηγορία SSRI ή SNRI είναι καλύτερο για τη θεραπεία του άγχους, επομένως το κόστος συχνά οδηγεί στην επιλογή φαρμάκου. Η φλουβοξαμίνη είναι αποτελεσματική στη θεραπεία μιας σειράς αγχωδών διαταραχών σε παιδιά και εφήβους. Η φλουοξετίνη, η σερτραλίνη και η παροξετίνη μπορούν επίσης να βοηθήσουν σε ορισμένες μορφές άγχους σε παιδιά και εφήβους. Εάν το επιλεγμένο φάρμακο είναι αποτελεσματικό, συνιστάται η συνέχισή του για τουλάχιστον ένα χρόνο. Η διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής οδηγεί σε μεγαλύτερο κίνδυνο υποτροπής.

Η βουσπιρόνη και η πρεγκαμπαλίνη είναι θεραπείες δεύτερης γραμμής για άτομα, που δεν ανταποκρίνονται σε SSRI ή SNRI. Η πρεγκαμπαλίνη και η γκαμπαπεντίνη είναι αποτελεσματικές στη θεραπεία ορισμένων αγχωδών διαταραχών, αλλά υπάρχει ανησυχία σχετικά με τη χρήση τους εκτός ετικέτας λόγω της έλλειψης ισχυρών επιστημονικών στοιχείων για την αποτελεσματικότητά τους σε πολλαπλές καταστάσεις και τις αποδεδειγμένες παρενέργειές τους.

Τα φάρμακα πρέπει να χρησιμοποιούνται με προσοχή σε ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας, οι οποίοι είναι πιο πιθανό να έχουν παρενέργειες λόγω άλλων σωματικών διαταραχών, που συνυπάρχουν. Τα προβλήματα προσήλωσης στη σωστή χρήση των φαρμάκων είναι πιο πιθανά μεταξύ των ηλικιωμένων, που μπορεί να δυσκολεύονται να κατανοήσουν, να δουν ή να θυμηθούν τις οδηγίες.

Γενικά, τα φάρμακα δεν θεωρούνται χρήσιμα σε συγκεκριμένες φοβίες, αλλά μερικές φορές χρησιμοποιείται μια βενζοδιαζεπίνη, για να βοηθήσει στην επίλυση οξέων επεισοδίων. Το 2007, τα δεδομένα ήταν σπάνια για την αποτελεσματικότητα οποιουδήποτε φαρμάκου.

Κάνναβη 
Ως το 2019 δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία για τη θεραπεία των αγχωδών διαταραχών με χρήση κάνναβης.

Παιδιά 
Τόσο η ψυχοθεραπεία όσο και μια σειρά από φάρμακα έχουν βρεθεί ότι είναι χρήσιμα για τη ψυχοθεραπεία των διαταραχών άγχους της παιδικής ηλικίας. Η ψυχοθεραπεία γενικά προτιμάται από τη φαρμακευτική αγωγή.

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) είναι μια καλή προσέγγιση πρώτης θεραπείας. Μελέτες έχουν συγκεντρώσει ουσιαστικά στοιχεία για θεραπείες, που δεν βασίζονται στη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία ως αποτελεσματικές μορφές θεραπείας, διευρύνοντας τις θεραπευτικές επιλογές για όσους δεν ανταποκρίνονται στη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία. Αν και μελέτες έχουν δείξει την αποτελεσματικότητα της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας για τις αγχώδεις διαταραχές σε παιδιά και εφήβους, τα στοιχεία ότι είναι πιο αποτελεσματική από τη τυπική θεραπεία, τη φαρμακευτική αγωγή ή τους ελέγχους λίστας αναμονής είναι ασαφή. Όπως οι ενήλικες, τα παιδιά μπορεί να υποβληθούν σε ψυχοθεραπεία, γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ή συμβουλευτική. Η οικογενειακή ψυχοθεραπεία είναι μια μορφή θεραπείας κατά την οποία το παιδί συναντά έναν θεραπευτή μαζί με τους κύριους κηδεμόνες και τα αδέρφια. Κάθε μέλος της οικογένειας μπορεί να παρακολουθήσει ατομική ψυχοθεραπεία, αλλά η οικογενειακή ψυχοθεραπεία είναι συνήθως μια μορφή ομαδικής ψυχοθεραπείας. Χρησιμοποιείται επίσης η ψυχοθεραπεία μέσω τέχνης και η παιγνιοθεραπεία. Η ψυχοθεραπεία μέσω τέχνης χρησιμοποιείται πιο συχνά, όταν το παιδί δεν θέλει ή δεν μπορεί να επικοινωνήσει λεκτικά, λόγω τραύματος ή αναπηρίας. Η συμμετοχή σε καλλιτεχνικές δραστηριότητες επιτρέπει στο παιδί να εκφράσει αυτό, που διαφορετικά μπορεί να μην είναι σε θέση να επικοινωνήσει με άλλους. Στην παιγνιοθεραπεία, το παιδί επιτρέπεται να παίζει όπως θέλει καθώς το παρατηρεί ο θεραπευτής. Ο θεραπευτής μπορεί να μεσολαβεί από καιρό σε καιρό με μια ερώτηση, ένα σχόλιο ή μια πρόταση. Αυτό είναι συχνά πιο αποτελεσματικό, όταν η οικογένεια του παιδιού παίζει ρόλο στη θεραπεία.

Εάν δικαιολογείται μια επιλογή φαρμάκου, τα αντικαταθλιπτικά όπως οι SSRI και οι SNRI μπορούν να είναι αποτελεσματικά. Η φλουβοξαμίνη είναι αποτελεσματική στη θεραπεία μιας σειράς αγχωδών διαταραχών σε παιδιά και εφήβους. Μικρές παρενέργειες με φάρμακα, ωστόσο, είναι συχνές.

Επιδημιολογία 
Σε παγκόσμιο επίπεδο, από το 2010, περίπου 273 εκατομμύρια (4,5% του πληθυσμού) είχαν αγχώδη διαταραχή. Είναι πιο συχνή στις γυναίκες (5,2%) από ό,τι στους άνδρες (2,8%).

Στην Ευρώπη, την Αφρική και την Ασία, τα ποσοστά αγχωδών διαταραχών κατά τη διάρκεια της ζωής είναι μεταξύ 9 και 16%, και τα ετήσια ποσοστά είναι μεταξύ 4 και 7%. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο επιπολασμός των αγχωδών διαταραχών στη διάρκεια της ζωής είναι περίπου 29% και μεταξύ 11% και 18% των ενηλίκων έχουν την πάθηση σε ένα δεδομένο έτος. Αυτή η διαφορά επηρεάζεται από το εύρος των τρόπων με τους οποίους διαφορετικοί πολιτισμοί ερμηνεύουν τα συμπτώματα άγχους και τι θεωρούν ως κανονική συμπεριφορά. Γενικά, οι αγχώδεις διαταραχές αντιπροσωπεύουν την πιο διαδεδομένη ψυχιατρική πάθηση στις Ηνωμένες Πολιτείες, εκτός της διαταραχής χρήσης ουσιών.

Όπως οι ενήλικες, τα παιδιά μπορεί να εμφανίσουν αγχώδεις διαταραχές. Μεταξύ 10 και 20 τοις εκατό όλων των παιδιών θα αναπτύξουν μια πλήρη αγχώδη διαταραχή πριν από την ηλικία των 18 ετών, καθιστώντας το άγχος το πιο κοινό πρόβλημα ψυχικής υγείας στους νέους. Οι αγχώδεις διαταραχές στα παιδιά είναι συχνά πιο δύσκολο να εντοπιστούν από τους ενήλικες, λόγω της δυσκολίας που αντιμετωπίζουν πολλοί γονείς να τις διακρίνουν από τους φυσιολογικούς παιδικούς φόβους. Ομοίως, το άγχος στα παιδιά μερικές φορές λανθασμένα διαγιγνώσκεται ως διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας ή, λόγω της τάσης των παιδιών να ερμηνεύουν τα συναισθήματά τους σωματικά (όπως στομαχόπονους, πονοκεφάλους κ.λπ.). Οι αγχώδεις διαταραχές μπορεί αρχικά να συγχέονται με σωματικές παθήσεις.

Το άγχος στα παιδιά έχει ποικίλες αιτίες. Μερικές φορές το άγχος έχει τις ρίζες του στη βιολογία και μπορεί να είναι προϊόν άλλης υπάρχουσας πάθησης, όπως η διαταραχή του φάσματος του αυτισμού. Τα χαρισματικά παιδιά είναι επίσης συχνά πιο επιρρεπή σε υπερβολικό άγχος από τα μη χαρισματικά παιδιά. Άλλες περιπτώσεις άγχους προκύπτουν από το γεγονός ότι το παιδί έχει βιώσει ένα τραυματικό γεγονός κάποιου είδους και σε ορισμένες περιπτώσεις, η αιτία του άγχους του παιδιού δεν μπορεί να εντοπιστεί με ακρίβεια.

Το άγχος στα παιδιά τείνει να εκδηλώνεται σε θέματα, που ταιριάζουν στην ηλικία, όπως ο φόβος να πάνε στο σχολείο (που δεν σχετίζεται με τον εκφοβισμό) ή να μην έχουν αρκετά καλή απόδοση στο σχολείο, ο φόβος της κοινωνικής απόρριψης, ο φόβος ότι κάτι συμβεί σε αγαπημένα πρόσωπα κ.λπ. Αυτό που διαχωρίζει την αγχώδη διαταραχή από το φυσιολογικό άγχος της παιδικής ηλικίας είναι η διάρκεια και η ένταση των φόβων, που εμφανίζονται.

Παραπομπές