Νόσος χεριών, ποδιών και στόματος

Η νόσος χεριών, ποδιών και στόματος (ΝΧΠΣ) είναι κοινή λοίμωξη που προκαλείται από μια ομάδα εντεροϊών. Συνήθως ξεκινά με πυρετό και γενικά αίσθημα αδιαθεσίας. Αυτό ακολουθείται μια ή δύο μέρες αργότερα από επίπεδες αποχρωματισμένες κηλίδες ή εξογκώματα που μπορεί να σχηματίσουν φουσκάλες, στα χέρια, τα πόδια και το στόμα και περιστασιακά στους γλουτούς και στη βουβωνική χώρα. Τα σημεία και τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως 3-6 ημέρες μετά την έκθεση στον ιό. Το εξάνθημα γενικά υποχωρεί από μόνο του σε περίπου μία εβδομάδα. Η απώλεια των νυχιών των χεριών και των νυχιών των ποδιών μπορεί να συμβεί μερικές εβδομάδες αργότερα, αλλά θα αναπτυχθούν ξανά με τον καιρό.

Οι ιοί που προκαλούν ΝΧΠΣ μεταδίδονται μέσω στενής προσωπικής επαφής, μέσω του αέρα από τον βήχα και των κοπράνων ενός μολυσμένου ατόμου. Μολυσμένα αντικείμενα μπορούν επίσης να μεταδώσουν την ασθένεια. Ο ιός Κοξάκι A16 είναι η πιο κοινή αιτία και ο εντεροϊός 71 είναι η δεύτερη πιο κοινή αιτία. Άλλα στελέχη του ιού κοξάκι και του εντεροϊού μπορεί επίσης να προκαλούν τη νόσο. Μερικοί άνθρωποι μπορεί να φέρουν και να μεταδώσουν τον ιό παρόλο που δεν έχουν συμπτώματα ασθένειας. Δεν εμπλέκονται άλλα ζώα. Η διάγνωση μπορεί συχνά να γίνει με βάση τα συμπτώματα. Περιστασιακά, ένα δείγμα λαιμού ή κοπράνων μπορεί να ελεγχθεί για τον ιό.

Το πλύσιμο των χεριών μπορεί να αποτρέψει την εξάπλωση και όσοι έχουν μολυνθεί δεν πρέπει να πηγαίνουν στη δουλειά, στον παιδικό σταθμό ή στο σχολείο. Δεν υπάρχει διαθέσιμο αντιιικό φάρμακο ή εμβόλιο, αλλά οι προσπάθειες ανάπτυξης βρίσκονται σε εξέλιξη. Οι περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτούν ειδική θεραπεία. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί κάποια παυσίπονο, όπως η ιβουπροφαίνη ή γέλη που μουδιάζει στο στόμα. Περιστασιακά, χορηγούνται ενδοφλέβια υγρά σε παιδιά που δεν μπορούν να πιουν αρκετά. Σπάνια, η ιογενής μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλίτιδα μπορεί να περιπλέξει τη νόσο.

Η ΝΧΠΣ εμφανίζεται σε όλες τις περιοχές του κόσμου. Συχνά εμφανίζεται σε μικρές εστίες σε νηπιαγωγεία ή νηπιαγωγεία. Μεγάλες επιδημίες έχουν καταγραφεί στην Ασία από το 1997. Εμφανίζεται συνήθως τους μήνες της άνοιξης, του καλοκαιριού και του φθινοπώρου. Συνήθως εμφανίζεται σε παιδιά κάτω των πέντε ετών, αλλά μπορεί περιστασιακά να εμφανιστεί και σε ενήλικες. Η ΝΧΠΣ δεν πρέπει να συγχέεται με τον αφθώδη πυρετό (επίσης γνωστή ως νόσος των οπλών και στόματος), ο οποίος επηρεάζει κυρίως τα ζώα.

Σημεία και συμπτώματα 
Τα κοινά σημεία και συμπτώματα της ΝΧΠΣ περιλαμβάνουν πυρετό, ναυτία, έμετο, αίσθημα κόπωσης, γενικευμένη δυσφορία, απώλεια όρεξης και ευερεθιστότητα σε βρέφη και νήπια. Οι δερματικές βλάβες (εξανθήματα) συχνά αναπτύσσονται με τη μορφή επίπεδων αποχρωματισμένων κηλίδων και εξογκωμάτων που μπορεί να ακολουθούνται από φυσαλιδώδεις πληγές με φουσκάλες στις παλάμες των χεριών, στα πέλματα των ποδιών, στους γλουτούς και μερικές φορές στα χείλη. Το εξάνθημα σπάνια προκαλεί φαγούρα στα παιδιά, αλλά μπορεί να είναι εξαιρετικά κνισμώδες στους ενήλικες. Επώδυνα έλκη προσώπου, φουσκάλες ή βλάβες μπορεί επίσης να αναπτυχθούν μέσα ή γύρω από τη μύτη ή το στόμα. Η ΝΧΠΣ συνήθως υποχωρεί από μόνης της μετά από 7–10 ημέρες. Οι περισσότερες περιπτώσεις της νόσου είναι σχετικά αβλαβείς, αλλά μπορεί να εμφανιστούν επιπλοκές όπως εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα και παράλυση που μιμείται τα νευρολογικά συμπτώματα της πολιομυελίτιδας.

Αιτία 
Οι ιοί που προκαλούν τη νόσο είναι της οικογένειας Picornaviridae. Ο ιός Coxsackie A16 είναι η πιο κοινή αιτία της ΝΧΠΣ. Ο εντεροϊός 71 (EV-71) είναι η δεύτερη πιο κοινή αιτία. Πολλά άλλα στελέχη του ιού κοξάκι και του εντεροϊού μπορεί επίσης να προκαλέσουν τη νόσο.

Μετάδοση 
Η ΝΧΠΣ είναι εξαιρετικά μεταδοτική και μεταδίδεται με ρινοφαρυγγικές εκκρίσεις όπως το σάλιο ή η ρινική βλέννα, με άμεση επαφή ή μέσω της κοπρανοστοματικής οδού. Είναι πιθανό να είναι μολυσματική για ημέρες έως εβδομάδες μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων.

Οι χώροι παιδικής φροντίδας είναι οι πιο συνηθισμένοι τόποι εξάπλωσης της ΝΧΠΣ λόγω εκπαίδευσης στη χρήση της τουαλέτας, της αλλαγής πάνας και του γεγονότος ότι τα παιδιά βάζουν συχνά τα χέρια τους στο στόμα τους. Η ΝΧΠΣ μεταδίδεται μέσω των εκκρίσεων της μύτης και του λαιμού, όπως το σάλιο, τα πτύελα, της ρινικής βλέννας, του υγρού στις φουσκάλες και των κοπράνων.

Διάγνωση 
Η διάγνωση συνήθως μπορεί να γίνει μόνο με βάση τα υπάρχοντα σημεία και συμπτώματα. Εάν η διάγνωση είναι ασαφής, μπορεί να ληφθεί ένα επίχρισμα από το λαιμό ή ένα δείγμα κοπράνων για την αναγνώριση του ιού με καλλιέργεια. Η κοινή περίοδος επώασης (ο χρόνος μεταξύ της μόλυνσης και της εμφάνισης των συμπτωμάτων) κυμαίνεται από τρεις έως έξι ημέρες. Η έγκαιρη ανίχνευση της ΝΧΠΣ είναι σημαντική για την πρόληψη μιας έξαρσης στον παιδιατρικό πληθυσμό.

Πρόληψη 
Τα προληπτικά μέτρα περιλαμβάνουν την αποφυγή άμεσης επαφής με μολυσμένα άτομα (συμπεριλαμβανομένης της απομάκρυνσης των μολυσμένων παιδιών από το σχολείο), τον σωστό καθαρισμό των κοινόχρηστων σκευών, την απολύμανση των μολυσμένων επιφανειών και τη σωστή υγιεινή των χεριών. Αυτά τα μέτρα έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά στη μείωση της μετάδοσης των ιών που ευθύνονται για τη ΝΧΠΣ.

Προστατευτικές συνήθειες περιλαμβάνουν το πλύσιμο των χεριών και την απολύμανση των επιφανειών στους χώρους παιχνιδιού. Ο θηλασμός έχει επίσης αποδειχθεί ότι μειώνει τα ποσοστά σοβαρής ΝΧΠΣ, αν και δεν μειώνει τον κίνδυνο μόλυνσης.

Όσον αφορά τον Δεκέμβριο του 2015, ένα εμβόλιο γνωστό ως εμβόλιο EV71 είναι διαθέσιμο για την πρόληψη της ΝΧΠΣ στην Κίνα. Δεν υπάρχει επί του παρόντος διαθέσιμο εμβόλιο στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Θεραπεία 
Συνήθως δεν χρειάζεται θεραπευτική αγωγή, καθώς η νόσος των χεριών, ποδιών και στόματος είναι μια ιογενής ασθένεια που συνήθως υποχωρεί αυτόματα. Επί του παρόντος, δεν υπάρχει ειδική θεραπευτική αγωγή για τη ΝΧΠΣ. Η διαχείριση της νόσου επικεντρώνεται συνήθως στην επίτευξη συμπτωματικής ανακούφισης. Ο πόνος από τις πληγές μπορεί να ανακουφιστεί με τη χρήση αναλγητικών φαρμάκων. Η μόλυνση σε μεγαλύτερα παιδιά, εφήβους και ενήλικες είναι τυπικά ήπια και διαρκεί περίπου 1 εβδομάδα, αλλά περιστασιακά μπορεί να έχει μεγαλύτερη διάρκεια. Τα αντιπυρετικά μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της θερμοκρασίας του σώματος. 

Μια μειοψηφία ατόμων με ΝΧΠΣ μπορεί να χρειαστεί εισαγωγή στο νοσοκομείο λόγω επιπλοκών όπως φλεγμονή του εγκεφάλου, φλεγμονή των μηνίγγων ή οξεία χαλαρή παράλυση. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν μη νευρολογικές επιπλοκές όπως φλεγμονή της καρδιάς, υγρό στους πνεύμονες ή αιμορραγία στους πνεύμονες.

Επιπλοκές 
Οι επιπλοκές από τις ιογενείς λοιμώξεις που προκαλούν ΝΧΠΣ είναι σπάνιες, αλλά απαιτούν άμεση ιατρική θεραπεία εάν υπάρχουν. Οι λοιμώξεις από ΝΧΠΣ που προκαλούνται από τον Εντεροϊό 71 τείνουν να είναι πιο σοβαρές και είναι πιο πιθανό να έχουν νευρολογικές ή καρδιακές επιπλοκές, συμπεριλαμβανομένου του θανάτου, από τις λοιμώξεις που προκαλούνται από τον ιό Κοξάκι A16. Η ιογενής ή άσηπτη μηνιγγίτιδα μπορεί να εμφανιστεί με ΝΧΠΣ σε σπάνιες περιπτώσεις και χαρακτηρίζεται από πυρετό, κεφαλαλγία, δυσκαμψία στον αυχένα ή πόνο στην πλάτη. Η κατάσταση είναι συνήθως ήπια και υποχωρεί χωρίς θεραπεία. Ωστόσο, μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία για μικρό χρονικό διάστημα. Άλλες σοβαρές επιπλοκές της ΝΧΠΣ περιλαμβάνουν εγκεφαλίτιδα (φλεγμονή του εγκεφάλου) ή χαλαρή παράλυση σε σπάνιες περιπτώσεις.

Έχει αναφερθεί απώλεια των νυχιών των χεριών και των ποδιών σε παιδιά 4-8 εβδομάδες μετά την εμφάνιση της ΝΧΠΣ. Η σχέση μεταξύ ΝΧΠΣ και της αναφερόμενης απώλειας νυχιών είναι ασαφής. Ωστόσο, είναι προσωρινή και η ανάπτυξη των νυχιών ξαναρχίζει χωρίς θεραπεία.

Ήπιες επιπλοκές λόγω των συμπτωμάτων περιλαμβάνουν την αφυδάτωση, λόγω στοματικών πληγών που προκαλούν ενόχληση κατά την πρόσληψη τροφών και υγρών.

Επιδημιολογία 
Η νόσος χεριών, ποδιών και στόματος εμφανίζεται συχνότερα σε παιδιά ηλικίας κάτω των 10 ετών και πιο συχνά κάτω των 5 ετών, αλλά μπορεί επίσης να επηρεάσει ενήλικες με ποικίλα συμπτώματα. Τείνει να εμφανίζεται σε εξάρσεις κατά την άνοιξη, το καλοκαίρι και το φθινόπωρο. Αυτό πιστεύεται ότι οφείλεται στη ζέστη και την υγρασία που βελτιώνουν την εξάπλωση. Η ΝΧΠΣ είναι πιο κοινή στις αγροτικές περιοχές παρά στις αστικές περιοχές. Ωστόσο, πρέπει να ληφθούν υπόψη η κοινωνικοοικονομική κατάσταση και τα επίπεδα υγιεινής. Η κακή υγιεινή αποτελεί παράγοντα κινδύνου για ΝΧΠΣ.

Επιδημίες 

 Το 1997, ένα ξέσπασμα εκδηλώθηκε στο Σαράουακ της Μαλαισίας με 600 κρούσματα και περισσότερα από 30 παιδιά πέθαναν.
 Το 1998, υπήρξε μια επιδημία στην Ταϊβάν, που έπληξε κυρίως παιδιά. Υπήρχαν 405 σοβαρές επιπλοκές και 78 παιδιά πέθαναν. Ο συνολικός αριθμός των κρουσμάτων σε εκείνη την επιδημία εκτιμάται ότι ήταν 1,5 εκατομμύριο.
 Το 2008 ένα ξέσπασμα στην Κίνα, που ξεκίνησε τον Μάρτιο στο Φουγιάνγκ, Ανούι, οδήγησε σε 25.000 μολύνσεις και 42 θανάτους, έως τις 13 Μαΐου. Παρόμοιες επιδημίες αναφέρθηκαν στη Σιγκαπούρη (πάνω από 2.600 κρούσματα στις 20 Απριλίου 2008), Βιετνάμ (2.300 περιπτώσεις, 11 θάνατοι),  Μογγολία (1.600 περιπτώσεις) και Μπρουνέι (1053 περιπτώσεις από τον Ιούνιο –Αύγουστος 2008)
 Το 2009 17 παιδιά πέθαναν σε επιδημία τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 2009 στην ανατολική επαρχία Σαντόνγκ της Κίνας και 18 παιδιά πέθαναν στη γειτονική επαρχία Χενάν. Από τις 115.000 περιπτώσεις που αναφέρθηκαν στην Κίνα από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο, 773 ήταν σοβαρές και 50 θανατηφόρες.
 Το 2010 στην Κίνα, ένα ξέσπασμα εκδηλώθηκε στην αυτόνομη περιοχή Κουασί της νότιας Κίνας καθώς και στις επαρχίες Κουαντόνγκ, Χενάν, Χεμπέι και Σαντόνγκ. Μέχρι τον Μάρτιο, 70.756 παιδιά είχαν μολυνθεί και 40 πέθαναν από τη νόσο. Μέχρι τον Ιούνιο, την περίοδο έξαρσης για τη νόσο, 537 είχαν πεθάνει.
 Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας σε εκθέσεις από τον Ιανουάριο έως τον Οκτώβριο του 2011 (1.340.259) αναφέρει ότι ο αριθμός των κρουσμάτων στην Κίνα είχε μειωθεί κατά περίπου 300.000 από το 2010 (1.654.866) περιπτώσεις, με τα νέα κρούσματα να κορυφώνονται τον Ιούνιο. Υπήρξαν 437 θάνατοι, μειωμένος αριθμός σε σχέση με το 2010 (537 θάνατοι).
 Τον Δεκέμβριο του 2011, το Τμήμα Δημόσιας Υγείας της Καλιφόρνια εντόπισε μια ισχυρή μορφή του ιού, τον ιό coxsackie A6 (CVA6), όπου η απώλεια νυχιών στα παιδιά είναι συχνή.
 Το 2012 στην Αλαμπάμα των Ηνωμένων Πολιτειών υπήρξε ένα ξέσπασμα ενός ασυνήθιστου τύπου ασθένειας. Εμφανίστηκε σε μια εποχή που συνήθως δεν εμφανίζεται και επηρέασε τους εφήβους και τους ηλικιωμένους. Υπήρξαν κάποιες νοσηλεύσεις λόγω της νόσου αλλά δεν αναφέρθηκαν θάνατοι.
 Το 2012 στην Καμπότζη, 52 από τις 59 περιπτώσεις παιδιών που αναφέρθηκαν ότι πέθαναν λόγω μιας μυστηριώδους ασθένειας διαγνώστηκε ότι ήταν μια μορφή ΝΧΠΣ. Αν και υπάρχει σημαντικός βαθμός αβεβαιότητας σχετικά με τη διάγνωση, η έκθεση του ΠΟΥ αναφέρει: «Με βάση τα τελευταία εργαστηριακά αποτελέσματα, σημαντικό ποσοστό των δειγμάτων βρέθηκε θετικό στον εντεροϊό 71 (EV-71), ο οποίος προκαλεί τη νόσο χεριών, ποδιών και στόματος. Ο ιός EV-71 είναι γνωστό ότι γενικά προκαλεί σοβαρές επιπλοκές σε ορισμένους ασθενείς.»
 Η ΝΧΠΣ μόλυνε 1.520.274 άτομα με έως και 431 θανάτους που αναφέρθηκαν στα τέλη Ιουλίου του 2012 στην Κίνα.
 Το 2018, περισσότερα από 50.000 κρούσματα καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια πανεθνικού ξεσπάσματος στη Μαλαισία, ενώ αναφέρθηκαν και δύο θάνατοι.

Ιστορία 
Οι περιπτώσεις ΝΧΠΣ περιγράφηκαν για πρώτη φορά κλινικά στον Καναδά και τη Νέα Ζηλανδία το 1957. Η ασθένεια ονομάστηκε «νόσος χεριών, ποδιών και στόματος» από τον Τόμας Χένρι Φλούετ, μετά από ένα παρόμοιο ξέσπασμα το 1960.

Παραπομπές 

Ιογενείς ασθένειες
Δερματικές ασθένειες