Σαμποτάζ στους αγωγούς φυσικού αερίου Nord Stream

Το σαμποτάζ στους αγωγούς φυσικού αερίου Nord Stream αναφέρεται σε μια σειρά εκρήξεων και επακόλουθων διαρροών αερίου που σημειώθηκαν στους αγωγούς φυσικού αερίου Nord Stream 1 και Nord Stream 2 στις 26 Σεπτεμβρίου 2022. Και οι δύο αγωγοί ανήκαν και λειτουργούσαν από τη ρωσική κρατική εταιρεία φυσικού αερίου Gazprom και κατασκευάστηκαν για τους σκοπούς της μεταφοράς φυσικού αερίου από τη Ρωσία στη Γερμανία. Οι διαρροές πιστεύεται ότι προκλήθηκαν από σκόπιμη δολιοφθορά, ωστόσο, τα κίνητρα πίσω από την επίθεση παραμένουν ασαφή.

Πριν από τις διαρροές, οι αγωγοί δεν λειτουργούσαν λόγω διαφωνιών μεταξύ Ρωσίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης στον απόηχο της εισβολής στην Ουκρανία, αλλά ήταν ακόμα γεμάτοι με φυσικό αέριο. Στις 26 Σεπτεμβρίου στις 00:03 UTC, εντοπίστηκε μια έκρηξη που προερχόταν από τον Nord Stream 2, όπου αναφέρθηκε πτώση πίεσης στον αγωγό και το φυσικό αέριο άρχισε να διαφεύγει στην επιφάνεια νοτιοανατολικά του δανικού νησιού Μπόρνχολμ. Δεκαεπτά ώρες αργότερα, το ίδιο συνέβη στον Nord Stream 1, με αποτέλεσμα δύο ξεχωριστές διαρροές βορειοανατολικά του Μπόρνχολμ. Οι διαρροές σημειώθηκαν μία ημέρα αφότου η Πολωνία και η Νορβηγία άνοιξαν τον εναλλακτικό αγωγό της Βαλτικής που διέρχεται από τη Δανία, φέρνοντας αέριο από τη Βόρεια Θάλασσα και όχι από τη Ρωσία, όπως κάνουν οι αγωγοί Nord Stream. Οι διαρροές εντοπίζονται σε διεθνή ύδατα (όχι μέρος των χωρικών υδάτων κανενός κράτους), αλλά εντός των οικονομικών ζωνών της Δανίας και της Σουηδίας.

Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέττε Φρεντέρικσεν δήλωσε ότι οι διαρροές προκλήθηκαν από σκόπιμη ενέργεια και όχι από ατυχήματα και διευκρίνισε ότι έχουν καταγραφεί εκρήξεις. Η πρωθυπουργός της Σουηδίας Μαγκνταλένα Άντερσον δήλωσε ότι πιθανότατα επρόκειτο για δολιοφθορά,  άποψη που εκφράστηκε επίσης από αξιωματούχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ. Νωρίτερα, αρκετοί σχολιαστές είχαν προτείνει ότι οι συνθήκες γύρω από τις διαρροές φαίνονται ύποπτες και ότι πιθανώς επρόκειτο για πράξεις δολιοφθοράς. Η Nord Stream AG, ο φορέας εκμετάλλευσης της Nord Stream που ανήκει στην Gazprom, είπε ότι οι αγωγοί υπέστησαν «πρωτοφανή» ζημιά μέσα σε μια μέρα.

Χρονολόγιο 
Το Γεωλογικό Ινστιτούτο της Δανίας ανέφερε ότι ένας σεισμογράφος στο Μπόρνχολμ έδειξε δύο δονήσεις στις 26 Σεπτεμβρίου: η πρώτη στις 00:03 UTC (02:03 Θερινή ώρα Δανίας UTC+02:00 ) είχε μέγεθος 2,3 και η δεύτερη στις 17:03 UTC είχε μέγεθος 2,1. Παρόμοια δεδομένα δόθηκαν από έναν σεισμογράφο στο Stevns και από αρκετούς σεισμογράφους στη Γερμανία, τη Σουηδία (όσο ο σταθμός στο Kalix ), τη Φινλανδία και τη Νορβηγία. Τα στοιχεία έδειξαν ότι οι δονήσεις είχαν συμβεί κοντά στις τοποθεσίες όπου ανακαλύφθηκαν αργότερα οι διαρροές. Την ίδια περίπου περίοδο, απώλειες πίεσης στους αγωγούς καταγράφηκαν στη Γερμανία.

Μετά την αρχική αναφορά της Γερμανίας για απώλεια πίεσης στο Nord Stream 2, μια διαρροή αερίου από τον αγωγό ανακαλύφθηκε από μια δανική μονάδα μαχητικών F-16 στα νοτιοανατολικά του Dueodde, στο Bornholm.   Το Nord Stream 2 αποτελείται από δύο παράλληλες γραμμές και η διαρροή συνέβη στη γραμμή Α.  Επικαλούμενη τον κίνδυνο για τη ναυτιλία, η Δανική Ναυτιλιακή Αρχή έκλεισε τη θάλασσα για όλα τα πλοία σε 5 ναυτικά μίλια ζώνη γύρω από το σημείο διαρροής και συμβούλευσε τα αεροπλάνα να παραμείνουν τουλάχιστον  πάνω από αυτό.   Ο αγωγός, που δεν ήταν σε λειτουργία, είχε γεμίσει με  φυσικού αερίου στο πλαίσιο της προετοιμασίας για τις πρώτες παραδόσεις του. 

Ώρες αργότερα, αφού η Γερμανία ανέφερε απώλεια πίεσης στον Nord Stream 1, ανακαλύφθηκε δεύτερη και τρίτη διαρροή αερίου σε αυτόν τον αγωγό από τις σουηδικές αρχές.   Και οι δύο παράλληλες γραμμές του Nord Stream 1 έχουν σπάσει και οι θέσεις των δύο διαρροών του είναι περίπου 6 χλμ. το ένα από το άλλο. 

Ενώ κανένας από τους αγωγούς δεν έχει παραδώσει φυσικό αέριο στην Ευρώπη, τόσο ο Nord Stream 1 όσο και ο 2 εξακολουθούν να έχουν γεμίσει με αέριο.  Κάθε γραμμή του αγωγού αποτελείται από περίπου 100.000  σωλήνες από χάλυβα με επίστρωση σκυροδέματος που τοποθετούνται στον πυθμένα της θάλασσας. Οι αγωγοί έχουν σταθερή εσωτερική διάμετρο , σύμφωνα με το Nord Stream. Τα τμήματα βρίσκονται σε βάθος περίπου .  

Η Danish Defense δημοσίευσε ένα βίντεο με τη διαρροή αερίου στον ιστότοπο της, το οποίο έδειξε ότι, στις 27 Σεπτεμβρίου, η μεγαλύτερη από τις διαρροές δημιούργησε αναταράξεις στην επιφάνεια του νερού περίπου 1 χλμ. σε διάμετρο. Η μικρότερη διαρροή έκανε έναν κύκλο περίπου 200 μέτρα σε διάμετρο.

Αιτία 
Σε μια συνέντευξη Τύπου αργά στις 27 Σεπτεμβρίου, η πρωθυπουργός της Δανίας Mette Frederiksen είπε ότι οι διαρροές προκλήθηκαν από σκόπιμη ενέργεια, όχι από ατυχήματα, και διευκρίνισε ότι είχαν καταγραφεί εκρήξεις.  Λίγο αργότερα, η πρωθυπουργός της Σουηδίας Magdalena Andersson δήλωσε ότι πιθανότατα επρόκειτο για δολιοφθορά και ανέφερε επίσης τις εκρήξεις.  Το Γεωλογικό Ινστιτούτο της Δανίας ανέφερε ότι οι δονήσεις που εντοπίστηκαν ήταν διαφορετικές από αυτές που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια σεισμών, αλλά παρόμοιες με αυτές που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια εκρήξεων.  Ο σουηδικός δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός SVT ανέφερε ότι σταθμοί μέτρησης τόσο στη Σουηδία όσο και στη Δανία κατέγραψαν ισχυρές υποβρύχιες εκρήξεις κοντά στους αγωγούς Nord Stream. Ο Björn Lund, Αναπληρωτής Καθηγητής Σεισμολογίας στο Σουηδικό Εθνικό Σεισμικό Δίκτυο (SNSN), δήλωσε ότι «δεν υπάρχει αμφιβολία ότι επρόκειτο για εκρήξεις».  Αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατηγόρησαν το σαμποτάζ, όπως και ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ, και ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ματέους Μοραβιέτσκι.   

Το Κρεμλίνο δήλωσε ότι δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο δολιοφθοράς ως αιτία για τη ζημιά στους αγωγούς Nord Stream.  Ο Ντμίτρι Πεσκόφ, εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, δήλωσε: «Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε οποιαδήποτε πιθανότητα αυτή τη στιγμή. Προφανώς, υπάρχει κάποιου είδους καταστροφή του αγωγού. Πριν από τα αποτελέσματα της έρευνας, είναι αδύνατο να αποκλειστεί οποιαδήποτε επιλογή.»  

Η γερμανική εφημερίδα Der Tagesspiegel έγραψε ότι οι διαρροές διερευνώνται εάν μπορεί να προκλήθηκαν από στοχευμένες επιθέσεις από υποβρύχια ή δύτες εκκαθάρισης.

Κερδοσκοπία 
Ο πρωθυπουργός της Σουηδίας και της Δανίας ήταν και οι δύο απρόθυμοι να κάνουν εικασίες σχετικά με το ποιος ήταν υπεύθυνος για τα συμβάντα.  Ερευνητής από το Βασιλικό Κολλέγιο Άμυνας της Δανίας δήλωσε ότι η Ρωσία θα είναι αυτή που θα επωφεληθεί από περισσότερες διαταραχές στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου. 

Ο προεδρικός σύμβουλος της Ουκρανίας Μιχάιλο Ποντολιάκ δήλωσε ότι πρόκειται για «τρομοκρατική επίθεση που σχεδιάστηκε από τη Ρωσία και επιθετική ενέργεια προς την ΕΕ».  

Οι Asia Times ανέφεραν ότι τα κράτη της Βαλτικής, η Φινλανδία, η Ουκρανία και οι ΗΠΑ θα επωφεληθούν ενδεχομένως από την καταστροφή των αγωγών. 

Σε μια ευρέως κοινοποιημένη ανάρτηση στο Twitter, ο Πολωνός ευρωβουλευτής και πρώην υπουργός Εξωτερικών και Άμυνας Ράντεκ Σικόρσκι σχολίασε «ευχαριστώ, ΗΠΑ», υπενθυμίζοντας επίσης μια ομιλία του προέδρου των ΗΠΑ Μπάιντεν που είπε ότι οι ΗΠΑ θα έβαζαν ένα τέλος στον αγωγό εάν η Ρωσία εισβάλει στην Ουκρανία. Η ανάρτηση του Σικόρσκι επικρίθηκε από πολλούς πολιτικούς και από τον εκπρόσωπο της Πολωνικής κυβέρνησης Πιότρ Μίλερ, ο οποίος είπε ότι ήταν επιβλαβής και εξυπηρετούσε τη ρωσική προπαγάνδα. Αργότερα εξήγησε ότι χαιρετίζει την αποτυχία του αγωγού για την οποία «όλες οι πολωνικές κυβερνήσεις έχουν διαμαρτυρηθεί» και διατυπώνει «υποθέσεις εργασίας για το ποιος είχε κίνητρα και μέσα για μια τέτοια επίθεση». 

Το Spiegel ανέφερε ότι η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών των Ηνωμένων Πολιτειών είχε προειδοποιήσει τη γερμανική κυβέρνηση για πιθανή δολιοφθορά στους αγωγούς «πριν από εβδομάδες».

Διερευνήσεις 
Την επομένη της διαρροής, η σουηδική αστυνομία άνοιξε έρευνα για το περιστατικό, χαρακτηρίζοντάς το «μεγάλη δολιοφθορά». Η έρευνα διεξάγεται σε συνεργασία με άλλες αρμόδιες αρχές καθώς και με τη Σουηδική Υπηρεσία Ασφαλείας.  Παρόμοια έρευνα ξεκίνησε και στη Δανία. Τα δύο έθνη ήταν σε στενή επαφή και είχαν επίσης επαφή με άλλες χώρες στην περιοχή της Βαλτικής και το ΝΑΤΟ.   Επειδή συνέβη εντός διεθνών υδάτων (όχι μέρος της χωρικής θάλασσας κανενός έθνους, αν και εντός της οικονομικής ζώνης της Δανίας και της Σουηδίας), ούτε ο Δανός πρωθυπουργός ούτε ο Σουηδός πρωθυπουργός το θεώρησαν ως επίθεση στο έθνος τους.

Συνέπεια 
Στις 27 Σεπτεμβρίου 2022, οι τιμές του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου αυξήθηκαν κατά 12% μετά τη διάδοση των ειδήσεων για τους κατεστραμμένους αγωγούς,   παρά το γεγονός ότι ο Nord Stream 1 δεν είχε παραδώσει φυσικό αέριο από τον Αύγουστο και ο Nord Stream 2 δεν είχε τεθεί ποτέ σε λειτουργία. 

Ο Δανός υπουργός Ενέργειας είπε ότι οι διαρροές αερίου είναι πιθανό να συνεχιστούν για τουλάχιστον μια εβδομάδα.  Σύμφωνα με τις σουηδικές αρχές, πιθανότατα θα χρειαστούν μία έως δύο εβδομάδες μέχρι να σταματήσουν οι διαρροές και να επιθεωρηθούν με ασφάλεια οι αγωγοί.  Η Nord Stream AG, ο φορέας εκμετάλλευσης της Nord Stream, δήλωσε στις 27 Σεπτεμβρίου ότι ήταν αδύνατο να εκτιμηθεί πότε θα επισκευαστεί η υποδομή.  Αν δεν επισκευαστούν γρήγορα, οι γερμανικές αρχές δήλωσαν ότι οι τρεις κατεστραμμένες γραμμές (και οι δύο γραμμές στο Nord Stream 1 και η γραμμή A στο Nord Stream 2) είναι απίθανο να τεθούν ξανά σε λειτουργία λόγω της διάβρωσης που προκαλείται από το θαλασσινό νερό. Η Washington Post ανέφερε ότι τα περιστατικά είναι πιθανό να θέσουν οριστικό τέλος και στα δύο έργα του Nord Stream.

Το Δανικό Ναυτικό και η Σουηδική Ακτοφυλακή έστειλαν πλοία για να παρακολουθήσουν την εκφόρτωση και να κρατήσουν άλλα πλοία μακριά από τον κίνδυνο, δημιουργώντας μια ζώνη αποκλεισμού 5 ναυτικών μιλίων γύρω από κάθε διαρροή.   Δύο από τα πλοία είναι το δανικό Absalon και το σουηδικό , τα οποία είναι ειδικά σχεδιασμένα για να λειτουργούν σε μολυσμένα περιβάλλοντα όπως σύννεφα αερίου.   Τα σκάφη θα μπορούσαν να χάσουν την άνωση εάν εισέλθουν στα νέφη αερίου και μπορεί να υπάρχει κίνδυνος ανάφλεξης διαρροής αερίου πάνω από το νερό και τον αέρα, αλλά δεν υπήρχαν κίνδυνοι που να σχετίζονται με τις διαρροές εκτός των ζωνών αποκλεισμού. Στην περιοχή, οι διαρροές θα επηρέαζαν το περιβάλλον μόνο στα σημεία στα οποία βρίσκονται τα νέφη αερίου στη στήλη νερού. Μια μεγαλύτερη επίδραση είναι πιθανό να είναι η κλιματική επίδραση που προκαλείται από τους μεγάλους όγκους διαφυγόντος μεθανίου, ενός αερίου του θερμοκηπίου.   Μόνο το 0,25% της ετήσιας δυναμικότητας των αγωγών ισοδυναμεί με τη συνολική απελευθέρωση μεθανίου από όλες τις άλλες πηγές στη Σουηδία σε ένα ολόκληρο έτος.  Ένας Δανός αξιωματούχος είπε ότι οι διαρροές αερίου θα μπορούσαν να εκπέμπουν το ένα τρίτο των συνολικών ετήσιων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου της Δανίας. 

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έγραψε στο Twitter ότι «Οποιαδήποτε σκόπιμη διακοπή της ενεργούς ευρωπαϊκής ενεργειακής υποδομής είναι απαράδεκτη και θα οδηγήσει στην ισχυρότερη δυνατή απάντηση». Μετά τις διαρροές, οι νορβηγικές αρχές αύξησαν την ασφάλεια γύρω από τις υποδομές φυσικού αερίου και πετρελαίου.

Περιβαλλοντικές επιπτώσεις 
Στην περιοχή, οι διαρροές των αγωγών θα επηρεάσουν μόνο το περιβάλλον όπου βρίσκονται τα νέφη αερίου. Μια μεγαλύτερη επίδραση είναι πιθανό να είναι ο αντίκτυπος του κλίματος που προκαλείται από τους μεγάλους όγκους διαφυγόντος μεθανίου, ενός ισχυρού αερίου του θερμοκηπίου.  Ο όγκος που απελευθερώνεται είναι περίπου το 0,25% της ετήσιας δυναμικότητας των αγωγών, ποσότητα σχεδόν ίση με τη συνολική απελευθέρωση από όλες τις άλλες πηγές μεθανίου σε ένα ολόκληρο έτος σε ολόκληρη τη Σουηδία.  Ένας Δανός αξιωματούχος ανέφερε ότι αυτές οι διαρροές φυσικού αερίου των Nord Stream θα μπορούσαν να εκπέμπουν ισοδύναμο CO2, παρόμοια με το ένα τρίτο των συνολικών ετήσιων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου της Δανίας.  

Οι εκπομπές μεθανίου από τις διαρροές είναι ίσες με μερικές ημέρες των εκπομπών από την τακτική παραγωγή ορυκτών καυσίμων.  Ωστόσο, οι διαρροές σημείωσαν ρεκόρ ως η μοναδική μεγαλύτερη διαρροή μεθανίου, επισκιάζοντας όλες τις προηγουμένως γνωστές διαρροές, όπως η διαρροή αερίου του Άλισον Κάνιον.  

Ο εξοπλισμός που χρησιμοποιήθηκε από ειδικούς δεν μέτρησε καμία αύξηση στο ατμοσφαιρικό μεθάνιο στο Μπόρνχολμ.  Ένας μετεωρολογικός σταθμός στη Νορβηγία σημείωσε μια άνευ προηγουμένου αύξηση 400 μέρη ανά δισεκατομμύριο (ppb) από ένα βασικό επίπεδο των 1800 ppb.

Παραπομπές 

Σχέσεις Ρωσίας-Ευρωπαϊκής Ένωσης
Σαμποτάζ
Αγωγοί μεταφοράς φυσικού αερίου