Κάστρο του Μπόντρουμ

Το Κάστρο του Μπόντρουμ (), ή Κάστρο της Αλικαρνασσού, είναι ιστορική οχύρωση, που βρίσκεται στο λιμάνι της Αλικαρνασσού, στη νοτιοδυτική Τουρκία. Χτίστηκε από το 1402 και μετά, από τους Ιππότες του Αγίου Ιωάννη ως το Κάστρο του Αγίου Πέτρου ή Petronium. Αποτελούσε μία διακρατική προσπάθεια. Έχει τέσσερις πύργους γνωστούς ως αγγλικούς, γαλλικούς, γερμανικούς και ιταλικούς πύργους, που φέρουν τα ονόματα των εθνών, που είναι υπεύθυνα για την κατασκευή τους. Το κάστρο ολοκληρώθηκε στα τέλη του 15ου αιώνα, για να καταληφθεί από την Ισλαμική Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1523. Το παρεκκλήσι μετατράπηκε σε τζαμί και προστέθηκε ένας μιναρές. Το κάστρο παρέμεινε υπό την αυτοκρατορία για σχεδόν 400 χρόνια. Αφού παρέμεινε άδειο μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, στις αρχές της δεκαετίας του 1960, στο κάστρο στεγάστηκε το βραβευμένο Μουσείο Υποβρύχιας Αρχαιολογίας της Αλικαρνασσού (βλ. παρακάτω). Το 2016 εγγράφηκε στον προσωρινό κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην Τουρκία.

Ιστορία 

Αντιμέτωποι με το εδραιωμένο πλέον Οθωμανικό Σουλτανάτο, οι Οσπιτάλιοι Ιππότες, των οποίων η έδρα ήταν στο νησί της Ρόδου, χρειάζονταν ένα άλλο οχυρό στην ηπειρωτική χώρα. Ο Μεγάλος Διδάσκαλος Philibert de Naillac (1396–1421) εντόπισε μια κατάλληλη τοποθεσία απέναντι από το νησί της Κω, όπου ένα κάστρο είχε ήδη χτιστεί από το Τάγμα. Η τοποθεσία του ήταν η τοποθεσία οχύρωσης στους Δωρικούς χρόνους (1110 π.Χ.) καθώς και ενός μικρού σελτζουκικού κάστρου τον 11ο αιώνα. Στο ίδιο ακρωτήρι είναι επίσης η πιθανή τοποθεσία του Παλατιού του Μαυσώλου, του περίφημου βασιλιά της Καρίας. Στο ταξιδιωτικό του ημερολόγιο Ταξίδια στη Μικρά Ασία, ο Τσαρλς Μποϊλό Έλιοτ περιγράφει αυτό το παλάτι ως το παλάτι του Μαυσώλου με απόλυτη βεβαιότητα, και αυτή η αφήγηση γράφτηκε το έτος 1840.

Η κατασκευή του κάστρου ξεκίνησε το 1404 υπό την επίβλεψη του Γερμανού αρχιτέκτονα ιππότη Χάινριχ Σλεγκελχόλτ. Οι εργάτες οικοδομών είχαν εγγυημένη κράτηση στον παράδεισο με Παπικό Διάταγμα του 1409. Χρησιμοποίησαν τετραγωνισμένη πράσινη ηφαιστειακή πέτρα, μαρμάρινες κολώνες και ανάγλυφα από το κοντινό Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού, για να οχυρώσουν το κάστρο.

Τα πρώτα τείχη ολοκληρώθηκαν το 1437. Το παρεκκλήσι ήταν από τις πρώτες ολοκληρωμένες εσωτερικές κατασκευές (πιθανώς το 1406). Αποτελείται από θολωτό σηκό και αψίδα. Το παρεκκλήσι ανακατασκευάστηκε σε γοτθικό στυλ από τους Ισπανούς Ιππότες της Μάλτας το 1519-1520. Τα ονόματά τους βρίσκονται σε δύο ακρογωνιαίους λίθους της πρόσοψης. Στους βράχους κάτω από το κάστρο ανασκάφηκαν δεκατέσσερις στέρνες για τη συλλογή του νερού της βροχής. Αυτό ήταν ένα μνημειώδες επίτευγμα της εποχής και στην οικογένεια που ολοκλήρωσε την ανασκαφή δόθηκε ο τιμητικός τίτλος "Λαγούμια" για τις εξαιρετικές τους ικανότητες στο σκάψιμο.

Κάθε ομάδα του Τάγματος είχε τον δικό της πύργο, η καθεμία στο δικό της στυλ. Κάθε ομάδα διέθετε επικεφαλής έναν δικαστικό επιμελητή, και ήταν υπεύθυνη για τη συντήρηση και την άμυνα ενός συγκεκριμένου τμήματος του φρουρίου και για την επάνδρωσή του με επαρκή αριθμό ιπποτών και στρατιωτών. Υπήρχαν επτά πύλες, που οδηγούσαν στο εσωτερικό μέρος του φρουρίου.

Ο αρχιτέκτονας εφάρμοσε τα πιο πρόσφατα χαρακτηριστικά στο σχεδιασμό του κάστρου. Τα περάσματα, που οδηγούσαν στις πύλες ήταν γεμάτα ανατροπές. Οι ενδεχόμενοι επιτιθέμενοι δεν μπορούσαν να βρουν κάλυψη στα βέλη, τις πέτρες ή τα θερμαινόμενα βλήματα, που έπρεπε να αντιμετωπίσουν. Οι ιππότες είχαν τοποθετήσει πάνω από τις πύλες και στους τοίχους εκατοντάδες ζωγραφισμένα οικόσημα και σκαλιστά ανάγλυφα. Διακόσια σαράντα εννέα ξεχωριστά σχέδια εξακολουθούν να παραμένουν, συμπεριλαμβανομένων εκείνων των μεγάλων μαγίστρων, των διοικητών των κάστρων, των χωρών και του προσωπικού οικόσημου ιπποτών και θρησκευτικών προσωπικοτήτων.

Η κατασκευή του τριώροφου αγγλικού πύργου ολοκληρώθηκε το 1413. Η μια πόρτα ανοίγει προς τα βόρεια, στο εσωτερικό μέρος του κάστρου, ενώ η άλλη οδηγεί στο δυτικό προμαχώνα. Θα μπορούσε κανείς να έχει πρόσβαση σε αυτόν τον πύργο μόνο μέσω μιας κινητής γέφυρας. Η δυτική πρόσοψη δείχνει ένα σκαλισμένο ανάγλυφο λιονταριού. Εξαιτίας αυτού του ανάγλυφου, ο πύργος ονομαζόταν και «πύργος των λιονταριών». Πάνω από αυτό το λιοντάρι, μπορεί κανείς να δει το οικόσημο του βασιλιά Ερρίκου Δ' της Αγγλίας.

Για πάνω από έναν αιώνα το Κάστρο του Αγίου Πέτρου παρέμεινε το δεύτερο πιο σημαντικό κάστρο του Τάγματος. Λειτουργούσε ως καταφύγιο για όλους τους χριστιανούς της Μικράς Ασίας.

Το κάστρο δέχτηκε επίθεση με την άνοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, πρώτα μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 και ξανά το 1480 από τον σουλτάνο Μωάμεθ Β'. Οι επιθέσεις αποκρούστηκαν από τους Ιππότες του Αγίου Ιωάννη. Το 1482, ο πρίγκιπας Τζεμ Σουλτάν, γιος του σουλτάνου Μεχμέτ Β' και αδελφός του Σουλτάνου Βαγιαζήτ Β', αναζήτησε καταφύγιο στο κάστρο, μετά από αποτυχία στην εξέγερση κατά του αδελφού του.

Όταν οι Ιππότες αποφάσισαν να οχυρώσουν το κάστρο το 1494, χρησιμοποίησαν πέτρες από το Μαυσωλείο για άλλη μια φορά. Τα τείχη που έβλεπαν προς την ηπειρωτική χώρα είχαν πυκνώσει για να αντέξουν την αυξανόμενη καταστροφική δύναμη των κανονιών. Τα τείχη που έβλεπαν στη θάλασσα ήταν λιγότερο παχιά, αφού το Τάγμα δεν είχε να φοβηθεί από μια θαλάσσια επίθεση λόγω του ισχυρού ναυτικού στόλου τους. Ο Μεγάλος Μαγίστρος Φαμπρίτζιο ντελ Καρέττο (1513–21) έχτισε έναν στρογγυλό προμαχώνα για να ενισχύσει τη χερσαία πλευρά του φρουρίου. Ο Σερ Τόμας Ντόσβρα διορίστηκε Καπετάνιος του Κάστρου το 1499.

Παρά τις εκτεταμένες οχυρώσεις τους, οι πύργοι των Σταυροφόρων δεν ταιριάζουν με τις δυνάμεις του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς, ο οποίος νίκησε τους ιππότες το 1523 και κατέλαβε το κάστρο. Κατά την οθωμανική κυριαρχία, η σημασία του κάστρου μειώθηκε και το 1895 μετατράπηκε σε φυλακή.

16ος αιώνας 
Μεταξύ 1505 και 1507 τα λίγα γλυπτά από το μαυσωλείο, που δεν είχαν θρυμματιστεί και καεί για ασβέστη ενσωματώθηκαν στο κάστρο για διακόσμηση. Αυτά περιελάμβαναν δώδεκα πλάκες της Αμαζονομαχίας (μάχη μεταξύ Αμαζόνων και Ελλήνων) και ένα μόνο τμήμα της Κενταυρομαχίας, μερικά όρθια λιοντάρια και μια λεοπάρδαλη, που τρέχει.

Όταν αντιμετώπισε μια επίθεση από τον Σουλτάνο Σουλεϊμάν, ο Φιλίπ ντε Βιλιέ ντε λ' Ιλ-Αντάμ, ο Μέγας Μάγιστρος των Ιπποτών, διέταξε να ενισχυθεί ξανά το Κάστρο. Πολλά από τα υπόλοιπα τμήματα του μαυσωλείου διαλύθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό για την οχύρωση του κάστρου. Μέχρι το 1522 σχεδόν κάθε τμήμα του μαυσωλείου είχε αφαιρεθεί.

Τον Ιούνιο του 1522 ο σουλτάνος επιτέθηκε στο αρχηγείο του Τάγματος στη Ρόδο από τον κόλπο της Μαρμαρίδας με 200.000 στρατιώτες (Πολιορκία της Ρόδου (1522) ). Το κάστρο της Ρόδου έπεσε τον Δεκέμβριο του 1522. Οι όροι της παράδοσης περιελάμβαναν την παράδοση των φρουρίων των Ιπποτών στην Κω και του Κάστρου του Αγίου Πέτρου στην Αλικαρνασσό.

Μετά την παράδοση, το παρεκκλήσι μετατράπηκε σε τζαμί και προστέθηκε μιναρές. Αυτό το τζαμί ονομαζόταν Süleymaniye Camii, όπως μαρτυρεί ένας περιηγητής, ο Εβλιγιά Τσελεμπί, ο οποίος επισκέφτηκε το Μπόντρουμ το 1671. Ο μιναρές καταστράφηκε στις 26 Μαΐου 1915 από πυροβολισμούς γαλλικού πολεμικού πλοίου κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ανακατασκευάστηκε στην αρχική του μορφή το 1997.

19ος αιώνας 
Το 1846 ο Λόρδος Στράτφορντ Κάνινγκ, Πρέσβης της Α.Μ στην Κωνσταντινούπολη, έλαβε άδεια να αφαιρέσει δώδεκα μαρμάρινα ανάγλυφα, που έδειχναν μια μάχη μεταξύ Ελλήνων και Αμαζόνων από το κάστρο. Ο Σερ Τσαρλς Νιούτον, μέλος του προσωπικού του Βρετανικού Μουσείου, διεξήγαγε ανασκαφές και αφαίρεσε πολλά πέτρινα λιοντάρια και μια λεοπάρδαλη το 1856. Όλα αυτά βρίσκονται ακόμη σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο.

Στα μεταγενέστερα χρόνια, το κάστρο χρησιμοποιήθηκε για διαφορετικούς σκοπούς. Χρησιμοποιήθηκε ως στρατιωτική βάση από τον Τουρκικό Στρατό κατά την Ελληνική Επανάσταση το 1824. Τον 19ο αιώνα, στο παρεκκλήσι που είχε μετατραπεί για χρήση ως τζαμί προστέθηκε μιναρές. Παράλληλα, στο κάστρο εγκαταστάθηκε χαμάμ (δημόσιο λουτρό). Το 1895 το κάστρο μετατράπηκε σε φυλακή. Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, το κάστρο βομβαρδίστηκε από ένα γαλλικό πολεμικό πλοίο, γκρεμίζοντας τον μιναρέ και καταστρέφοντας αρκετούς πύργους. Μετά τον Μεγάλο Πόλεμο, οι Ιταλοί ίδρυσαν μια φρουρά στο κάστρο, αλλά αποχώρησαν το 1921, όταν ανέβηκε στην εξουσία ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, όταν το κάστρο έμεινε άδειο για 40 χρόνια.

Μουσείο Υποβρύχιας Αρχαιολογίας 

Το 1962 η τουρκική κυβέρνηση αποφάσισε να μετατρέψει το κάστρο σε μουσείο για τις υποβρύχιες ανακαλύψεις αρχαίων ναυαγίων στο Αιγαίο Πέλαγος. Έτσι δημιουργήθηκε το Μουσείο Υποβρύχιας Αρχαιολογίας της Αλικαρνασσού με μια συλλογή από αμφορείς, αρχαίο γυαλί, μπρούτζο, πηλό και σιδερένια αντικείμενα. Είναι το μεγαλύτερο μουσείο του είδους του αφιερωμένο στην υποβρύχια αρχαιολογία.  Το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής του χρονολογείται από υποβρύχιες ανασκαφές, που πραγματοποιήθηκαν από το Ινστιτούτο Ναυτικής Αρχαιολογίας (INA) μετά το 1960. Αυτές οι ανασκαφές έγιναν σε πολλά ναυάγια:

 Ναυάγιο Φοινίκη-Γκελιντόνια (12ος αιώνας π.Χ.): 1958–1959; πρώτη υποβρύχια ανασκαφή στην Τουρκία
 Ναυάγιο Μπόντρουμ-Γιασιάδα (Βυζαντινό, 7ος αιώνας μ.Χ.): 1961–1964; Ρωμαϊκό εμπορικό σκάφος με 900 αμφορείς
 Αλικαρνασσός - Ναυάγιο Γιασιάδα (Ύστερη Ρωμαϊκή, 4ος αιώνας μ.Χ.)
 Ναυάγιο Μπόντρουμ-Γιασιάδα (οθωμανική περίοδος, 16ος αιώνας μ.Χ.) (χρονολογήθηκε από ένα ασημένιο νόμισμα του 16ου αιώνα από τη Σεβίλλη ( Φίλιππος Β' )
 Ναυάγιο Σεϊτάν Ντερεσί (16ος αιώνας π.Χ.)
 Ναυάγιο Σερτσέ Λιμάνι (γυαλί, 11ος αιώνας μ.Χ.): 1977; συλλογή ισλαμικών γυαλικών
 Ναυάγιο στο λιμάνι Μαρμαρίς-Σερτσέ (ελληνιστική περίοδος, 3ος π.Χ.)
 Κας- Ναυάγιο Ουλουμπουρούν (14ος αιώνας π.Χ.): 1982–1995; 10 τόνοι κυπριακοί ράβδοι χαλκού, ένας τόνος καθαρών ράβδων κασσίτερου, 150 γυάλινα αντικείμενα, βιομηχανοποιημένα προϊόντα, Μυκηναϊκή κεραμική, Αιγυπτιακές σφραγίδες (με μία σφραγίδα της βασίλισσας Νεφερτίτης) και κοσμήματα
 Τεκτάς Μπουρνού (ελληνικό ναυάγιο κλασικής εποχής) (5ος αιώνας π.Χ.): 1999-2001

Το πρώην παρεκκλήσι φιλοξενεί έκθεση αγγείων και αμφορέων της μυκηναϊκής εποχής (14ος έως 12ος αι. π.Χ.) και ευρήματα από την εποχή του Χαλκού (γύρω στο 2500 π.Χ.). Οι εμπορικοί αμφορείς δίνουν μια ιστορική επισκόπηση της ανάπτυξης των αμφορέων και των ποικίλων χρήσεών τους.

Ο Ιταλικός Πύργος στεγάζει μια συλλογή, που εκτείνεται για πολλούς αιώνες στην Αίθουσα Νομισμάτων και Κοσμημάτων.  Μια άλλη αίθουσα εκθεμάτων είναι αφιερωμένη αποκλειστικά στον τάφο μιας πριγκίπισσας της Καρίας, η οποία πέθανε μεταξύ 360 και 325 π.Χ. Η συλλογή αρχαίων γυάλινων αντικειμένων είναι μία από τις τέσσερις μεγαλύτερες αρχαίες γυάλινες συλλογές στον κόσμο. 

Τέλος, δύο αρχαία ναυάγια έχουν ανακατασκευαστεί: το πλοίο Φατίμι, που βυθίστηκε το 1077 μ.Χ., και το μεγάλο ναυάγιο Ουλουμπουρούν του 14ου αιώνα π.Χ.

Ένας κήπος μέσα στο κάστρο περιλαμβάνει σχεδόν κάθε φυτό και δέντρο της περιοχής της Μεσογείου,  συμπεριλαμβανομένων τόσο της μυρτιάς όσο και του πλάτανου. Τυρκουάζ και κεχριμπαρένια παγώνια παρελαύνουν κάτω από ανθισμένα δέντρα και θάμνους. Από τους πύργους μπορείτε να δείτε ολόκληρη την πόλη καθώς και μερικούς από τους γειτονικούς όρμους.

Εικόνες

Παραπομπές 

Κάστρα στην Τουρκία
Κάστρα και οχυρώσεις των Οσπιταλίων Ιπποτών
Αρχαιολογικά μουσεία στην Τουρκία