Τιβέριος Σεμπρώνιος Γράκχος (ύπατος το 177 π.Χ.)

Ο Τιβέριος Σεπμρώνιος Γράκχος, λατιν.: Tiberius Sempronius Gracchus, ( 220 π.Χ.  – 154 π.Χ. ) ήταν Ρωμαίος πολιτικός και στρατηγός του 2ου αι. π.Χ. Υπηρέτησε δύο υπατείες, μία το 177  και μία 163 π.Χ.,  και τού απονεμήθηκαν δύο θρίαμβοι.  Ήταν επίσης ο πατέρας των δύο διάσημων αδελφών Γράκχων: τού Τιβέριου και τού Γάιου.

Βιογραφία 
Κατά τη διάρκεια της τριβουνίας του το 187 ή 184 π.Χ., μεσολάβησε για να σώσει τον Σκιπίωνα Αφρικανό ή τον Σκιπίωνα Ασιαγενή από τη δίωξη ή τη φυλακή, νιώθοντας ότι οι υπηρεσίες τους στη δημοκρατία υπερίσχυαν κάθε υποτιθέμενης αδικοπραγίας. Αργότερα νυμφεύτηκε την κόρη του Αφρικανού, Κορνηλία, μετά το τέλος τού Αφρικανού. Λίγα χρόνια αργότερα ο Τιβέριος εξελέγη πραίτορας και ανακηρύχθηκε ανθύπατος (proconsule) στην Ιβηρική. Κέρδισε νίκες εκεί, για τις οποίες του απονεμήθηκε θρίαμβος. Μετά την πρώτο του υπατεία το 177 π.Χ. διορίστηκε στη Σαρδηνία και κατά την επιστροφή του θριάμβευσε για δεύτερη φορά. Το 169 π.Χ. εξελέγη ως τιμητής (censor) και ξεκίνησε την κατασκευή της Σεμπρωνίας βασιλικής στην Αγορά. Αργότερα κέρδισε ένα δεύτερη υπατεία το 163 π.Χ..

Πρόωρη ζωή και σταδιοδρομία 
Ο Τιβέριος ήταν πληβείους και ήταν μέλος τού καλά συνδεδεμένου γένους των Σεμπρωνίων, μίας οικογένειας της αρχαίας Ρώμης.  Ο Τιβέριος μπορεί να είναι το ίδιο πρόσωπο με τον ομώνυμο ηγέτη, που υπηρέτησε από το 204 έως το 174 π.Χ. . Ο παππούς του, ή πιθανώς ο πατέρας του, ήταν ο ομώνυμος ύπατος το 215 και το 213 π.Χ.. 

Δεν είναι πολλά γνωστά για την πρώιμη ζωή του. Μπορεί να τον έκαναν οιωνοσκόπο (augur) το 204 π.Χ. –ο οιονωσκόπος μπορεί στην πραγματικότητα να είναι ένα ξεχωριστό ομώνυμο άτομο – στη θέση τού Μάρκου Πομπώνιου Μάθωνα.  Ωστόσο, υπηρέτησε στον ρωμαϊκό στρατό: ενώ υπηρετούσε με τους Σκιπίωνες στην Ασία, στάλθηκε ως απεσταλμένος στον Φίλιππο Ε' της Μακεδονίας για να διαπραγματευτεί το ασφαλές πέρασμα στον Ελλήσποντο.  Μπορεί να στάλθηκε λίγα χρόνια αργότερα, το 185 π.Χ., για να εκδικαστεί μία διαφορά μεταξύ της Μακεδονίας και των Ελλήνων γειτόνων της στο νότο για αμφισβητούμενη περιοχή. 

Ο Τιβέριος υπηρέτησε ως τριβούνος των πληβείων το 184 π.Χ. (ή πιθανώς το 187 π.Χ.) , καταγράφεται ότι έσωσε τον Σκιπίωνα Αφρικανό από τη δίωξη και τον Λεύκιο Κορνήλιο Σκιπίωνα Ασιαγενή από τη φυλακή παρεμβάλλοντας το βέτο του.  Οι αναφορές για τη «δίκη των Σκιπιώνων» διαφέρουν. Η πληθώρα των αναφορών υποδηλώνει, ότι μία μήνυση ασκήθηκε μόνο κατά του Ασιαγενή με την κατηγορία της διαφθοράς κατά τη διάρκεια του πολέμου της Αντιοχείας.  Ο Τιβέριος δεν ήταν φίλος ούτε πολιτικός σύμμαχος των Σκιπιώνων, αλλά θεώρησε ότι οι υπηρεσίες τού στρατηγού στη Ρώμη άξιζαν την απελευθέρωσή του από την απειλή της δίκης. Μερικές από τις αρχαίες πηγές, ιδιαίτερα ο Τ. Λίβιος και ο Βαλέριος Μάξιμος, ισχυρίζονται ότι ο Αφρικανός αρραβώνιασε την κόρη του Κορνηλία με τον Γράκχο σε ένδειξη ευγνωμοσύνης.  Ο Πλούταρχος αναφερόμενος στον Πολύβιο, αναφέρει πιο αξιόπιστα, ότι ο αρραβώνας έγινε μετά το τέλος τού Αφρικανού, με τους κληρονόμους του να κάνουν το ταίριασμα.  Ο ίδιος ο γάμος έχει χρονολογηθεί με διάφορους τρόπους: πιθανότατα έγινε γύρω στο 181 π.Χ.,  με άλλες πιθανότητες στα 170 και 164 π.Χ.. 

Το επόμενο αξίωμά του ήταν αυτό τού αγορανόμου της καθέδρας (curule aedile) το 182 π.Χ., κατά τη διάρκεια των οποίων έκανε τόσο πλούσιους αγώνες-παιχνίδια, που η Σύγκλητος αποφάσισε ένα ανώτατο όριο στα έξοδά τους, για να περιορίσει το κόστος τους για τους Ιταλούς συμμάχους της Ρώμης και τις επαρχίες της.

Στρατιωτική και πολιτική σταδιοδρομία 
Ο Τιβέριος εξελέγη πραίτορας για το 180 π.Χ., μία θέση που απαιτούσε από τους άνδρες να είναι τουλάχιστον 40 ετών σύμφωνα με τη σειρά αξιωμάτων (cursus honorum), που κάνει τις εκτιμήσεις για τη γέννησή του γύρω στο 220 π.Χ. Μετά την πραιτορία του, ανέλαβε τη διακυβέρνηση της Hispania Citerior)  το 179 π.Χ., αφού αντιτάχθηκε επιτυχώς στην προσπάθεια το;y προκατόχου του να ανακαλέσει τον στρατό από την Ισπανία για θρίαμβο, με την αιτιολογία ότι το έργο δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί.  Υπηρέτησε εκεί ως ανθύπατος από το 179–178 π.Χ.  Η Ρώμη πολεμούσε μία παρατεταμένη και συνεχή σύγκρουση στην Ιβηρική από τα μέσα της δεκαετίας του 190 π.Χ.  

Ενώ ήταν κυβερνήτης και σε συνδυασμό με τον άλλο κυβερνήτη της Hispania, Λεύκιο Ποστούμιο Αλβίνο, εκστράτευσε επιτυχώς εναντίον των Κελτιβήρων, των Λουζιτανών και άλλων εχθρικών ομάδων, ενώ διαπραγματευόταν συνθήκες για να εξασφαλίσει μία παρατεταμένη ειρήνη.  Τις επόμενες δύο δεκαετίες, η ρωμαϊκή επέκταση στην Ιβηρική είχε επίσης χαμηλότερη προτεραιότητα, καθώς η Σύγκλητος εστίασε τους στρατιωτικούς πόρους της Ρώμης στη Μακεδονία.  Οι συμφωνίες τού Γράκχου φαίνεται ότι σχετίζονταν κυρίως με ρυθμίσεις φόρου υποτέλειας : οι λεπτομέρειες χάθηκαν σε μεγάλο βαθμό.  Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης της Hispania Citerior, ίδρυσε επίσης την πόλη Γρακχουρίδα το 178 π.Χ., στον ποταμό Έβρο, γινόμενος ο πρώτος Ρωμαίος, που έδωσε το όνομά του σε πόλη.  Ο Γράκχος ισχυρίστηκε ότι κατέστρεψε τριακόσιες πόλεις κατά τις εκστρατείες του στην Ιβηρική (σχεδόν σίγουρα υπερβολή).  Μετά την επιστροφή του, η Σύγκλητος τού απένειμε ένα θρίαμβο «επί της Λουζιτανίας και της Ισπανίας» , όπου μαζί με τον συνάδελφό του Αλβίνο παρουσίασαν περίπου 60.000 λίβρες αργύρου. 

Το 177 π.Χ., εξελέγη ύπατος με τον Γάιο Κλαύδιο Πούλχερ.  Αποσπάστηκε στη Σαρδηνία, όπου κατέστειλε μία εξέγερση με τη βοήθεια τού προπραίτορα Τίτου Αιβουτίου Πάρρου.  Διεξήγαγε δύο «ανελέητες» εκστρατείες,  πολεμώντας τους Iλιένσιους και τους Bαλάρους,  αναγκάζοντας την υποταγή τους. Στο κλείσιμο του 175 π.Χ., επέστρεψε στη Ρώμη, ισχυριζόμενος ότι είχε σκοτώσει και αιχμαλωτίσει περίπου 80.000 Σαρδηνούς,  και θριάμβευσε για δεύτερη φορά το 175 π.Χ. 

Εξελέγη τιμητής (censor) από το 169 π.Χ. με τον πρώην συνύπατό του Γάιο Κλαύδιο Πούλχερ.  Ως τιμητής βοήθησε στην ανατροφή ανδρών για τον πόλεμο κατά της Μακεδονίας, και ήταν τόσο αυστηρός, που προκάλεσε δίωξη κατά τού συναδέλφου του Κλαύδιου.  Ο Κλαύδιος αθωώθηκε οριακά με τη βοήθεια του Γράκχου.   Υποτίθεται ότι, κατά τη διάρκεια της τιμητείας του, οι πολίτες έσβησαν τα φώτα τους, όταν ο Γράκχος περνούσε τη νύχτα, από φόβο μήπως θεωρηθεί υπερβολικά επιεικής.  Ενώ  ήταν τιμητής το 168 π.Χ., περιόρισε τις ψήφους των ελεύθερων, καταγράφοντας όλους αυτούς σε μία μόνο από τις αστικές φυλές, λόγω της αντίρρησης τού συναδέλφου του Κλαύδιου.  Ανέλαβε επίσης την κατασκευή της Σεμπρωνίας βασιλικής στη ρωμαϊκή Αγορά. Το αίτημά τους, ωστόσο, να δουν το οικοδομικό πρόγραμμα μέχρι την ολοκλήρωσή του, δέχθηκε βέτο.  

Μετά την τιμητεία του το 165 π.Χ. ο Γράκχος στάλθηκε ως επικεφαλής μίας πρεσβείας σε διάφορα ανατολικά βασίλεια, σε μία αποστολή να ερευνήσει τη στάση τους στη Ρώμη, αναφέροντας ότι όλοι είχαν ευνοϊκές απόψεις για τους Ρωμαίους. 

Το 163 π.Χ. ο Τιβέριος εξελέγη ξανά ύπατος.  Κατά την άσκηση της οιωνοσκοπίας κατά τη διεξαγωγή των υπατικών εκλογών για το 162 π.Χ., διέπραξε ένα διαδικαστικό λάθος: αφού παρατήρησε έναν αρνητικό οιωνό, διέσχισε το όριο της πόλης (pomerium) για να συμβουλευτεί τη Σύγκλητο, και ως εκ τούτου παραιτήθηκε από την auspicia militiae, που χρειαζόταν για τη διεξαγωγή των εκλογών.  Ανακάλυψε αυτό το διαδικαστικό λάθος μετά την ανάληψη των καθηκόντων των υπάτων και αφίχθη στη Σαρδηνία για τη θητεία του, οπότε το ανέφερε στη Σύγκλητο.  Οι ύπατοι αναγκάστηκαν να παραιτηθούν,  ένας από τους οποίους ήταν ο κουνιάδος τού Πόπλιου Κορνήλιου Σκιπίωνα, σύζυγος της μεγαλύτερης αδελφής τής γυναίκας του.

Μετέπειτα ζωή 
Επέστρεψε στη Ρώμη αργά το 162 π.Χ. (το πρώτο έτος της θητείας του) να γίνει πρεσβευτής για να εξετάσει τις συνθήκες στην Ελλάδα και την Ασία, και να διευθετήσει διάφορες έριδες με γειτονικά ελληνιστικά βασίλεια. 

Δεν είναι σαφές, εάν η απώλεια της πρώτης υπατείας τού Σκιπίωνα Νασίκα (αργότερα υπηρέτησε ως ύπατος το 155 π.Χ. ) οδήγησε σε ένταση ή διχόνοια μεταξύ των κουνιάδων (ο Νασίκα εξελέγη τιμητής το 159 π.Χ. και πάλι ύπατος το 155 π.Χ.). Ωστόσο, οι γιοι τους έπεσαν πολιτικά 30 χρόνια αργότερα με μοιραίες συνέπειες.

Οικογένεια 
Ο Τιβέριος νυμφεύτηκε τη δεκαοκτάχρονη Κορνηλία το 172 π.Χ. όταν ήταν περίπου 48 ετών. Παρά τη διαφορά ηλικίας, ο γάμος ήταν ευτυχισμένος και γόνιμος. Αυτή είχε δώδεκα παιδιά μαζί του. Τρία παιδιά επέζησαν μέχρι την ενηλικίωση: μία κόρη, η Σεμπρωνία (η οποία ήταν αρραβωνιασμένη με τον πρώτο εξάδελφο τής μητέρας της Σκιπίωνα Αιμιλιανό), ο Τιβέριος Γράκχος και ο Γάιος Γράκχος. 

Λέγεται ότι ο Τιβέριος αγαπούσε πολύ τη γυναίκα του (βλ. ανέκδοτο παρακάτω). Ο Τιβέριος και άλλοι Ρωμαίοι επίσης εκτιμούσαν πολύ την Κορνηλία ως σύζυγο και μητέρα. Όταν ο Τιβέριος απεβίωσε, η Κορνήλια ανέλαβε την περιουσία και το νοικοκυριό του. Αρνήθηκε να ξαναπαντρευτεί, αν και της προτάθηκαν αρκετοί Ρωμαίοι συγκλητικοί και ο βασιλιάς Πτολεμαίος Η' της Αιγύπτου. Η Κορνηλία αφιέρωσε το υπόλοιπο της ζωής της στην εκπαίδευση και την ανατροφή των γιων της. 

Το έργο του Πλούταρχου "βίος τού Τιβέριου Γράκχου" (γιος αυτού τού Τιβέριου) αναφέρει, ότι ο πατέρας έδειξε την αγάπη του για την πολύ νεότερη σύζυγό του με ασυνήθιστο τρόπο:

Ωστόσο, η ζωή και το επίτευγμα του ίδιου τού Τιβέριου υπερκεράστηκαν από τη φήμη της χήρας του και τις πράξεις των δύο γιων του, που επέζησαν. Ο μεγαλύτερος γιος Τιβέριος θα ήταν στα νιάτα του, ενώ ο μικρότερος γιος Γάιος ήταν απλό βρέφος κατά το τέλος εκείνου. Και οι δύο γιοι προφανώς μεγάλωσαν τόσο στο σπίτι του συγγενή τους και τού κουνιάδου τους Σκιπίωνα Αιμιλιανού, όσο και στο δικό τους σπίτι, και θα είχαν επηρεαστεί και εκπαιδευτεί από άνδρες όπως ο ιστορικός Πολύβιος, ο φιλόσοφος Παναίτιος, ο σατιρικός Λουκίλιος και ο σκλάβος που έγινε θεατρικός συγγραφέας Τερέντιος, καθώς και ο κύκλος φίλων του Σκιπίωνα από τη ρωμαϊκή ελίτ.

Δείτε επίσης 
 Γένος των Σεμπρωνίων
 Τιβέριος Γράκχος, ο μεγαλύτερος γιος του
 Γάιος Γράκχος, ο μικρότερος γιος του

Παραπομπές

 
Ρωμαίοι πολιτικοί
Ύπατοι της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας