Πολωνικές βουλευτικές εκλογές 2023

Οι πολωνικές κοινοβουλευτικές εκλογές του 2023 πραγματοποιήθηκαν την Κυριακή 15 Οκτωβρίου 2023, σύμφωνα με το Σύνταγμα της Πολωνίας. Οι έδρες τόσο στο Σέιμ όσο και στη Γερουσία διεκδικήθηκαν. Παράλληλα με τις εκλογές διεξήχθη δημοψήφισμα με τέσσερα ερωτήματα που αφορούσαν την οικονομική και μεταναστευτική πολιτική της κυβέρνησης.

Μετά τις πολωνικές κοινοβουλευτικές εκλογές του 2019, το δεξιό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) κατείχε την πλειοψηφία του Σέιμ, με τον Πρωθυπουργό Ματέους Μοραβιέτσκι να σχηματίζει δεύτερη κυβέρνηση. Η αντιπολίτευση, συμπεριλαμβανομένης της Πολιτικής Πλατφόρμας και άλλων, εξασφάλισε πλειοψηφία στη Γερουσία. Ενόψει των εκλογών του 2023, ο Ντόναλντ Τουσκ ηγήθηκε της πολιτικής συμμαχίας Πολιτικός Συνασπισμός σε αντιπολίτευση στο PiS.

Η Ενωμένη Δεξιά κέρδισε πολλές έδρες, αλλά δεν είχε την πλειοψηφία του Σέιμ. Η αντιπολίτευση, που αποτελείται από τον Πολιτικό Συνασπισμό, τον Τρίτο Δρόμο και την Αριστερά, κέρδισε συνολικά το 54% των ψήφων και αναμένεται ευρέως να σχηματίσει κυβέρνηση συνεργασίας. Στη Γερουσία, ο αντιπολιτευτικός εκλογικός συνασπισμός, Σύμφωνο Γερουσίας 2023, κέρδισε πληθώρα ψήφων και πλειοψηφία εδρών.

Ιστορικό

Πολωνικές κοινοβουλευτικές εκλογές 2019 
Στις βουλευτικές εκλογές του 2019 σημειώθηκε ρεκόρ προσέλευσης, με πάνω από το 60% των εγγεγραμμένων εκλογέων να συμμετάσχουν. Είδε επίσης την κεντροαριστερά, με τη μορφή της Αριστεράς (Lewica) να μπαίνει στο Σέιμ, μετά από τέσσερα χρόνια εκτός. Αντίθετα, η ακροδεξιά ενώθηκε κάτω από το λάβαρο της Συνομοσπονδία Ελευθερίας και Ανεξαρτησίας, για να εισέλθει σε μία από τις δύο αίθουσες του κοινοβουλίου για πρώτη φορά μετά τις εκλογές του 2005.

Τα δεξιά κόμματα, που συγκεντρώθηκαν γύρω από το κυβερνών εθνικοσυντηρητικό Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) εντός της συμμαχίας Ενωμένη Δεξιά (ZP), κέρδισαν το υψηλότερο ποσοστό ψήφων που έλαβαν ποτέ από την πλήρη επιστροφή στη δημοκρατία το 1991, διατηρώντας την πλειοψηφία στο Σέιμ, αλλά χάνοντάς το στη Γερουσία. Ο πρόεδρος του κόμματος PiS, Γιαρόσουαφ Κατσίνσκι, είδε έτσι τη θέση του ως ισχυρού άνδρα της χώρας να ενισχύεται, παρά το γεγονός ότι δεν κατείχε καμία κυβερνητική θέση. Αυτό το αποτέλεσμα είδε τη δεύτερη επανεκλογή μιας κυβέρνησης πλειοψηφίας μετά την πτώση του Ανατολικού Μπλοκ. Παρά το γεγονός ότι δεν νίκησε το PiS, το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, η φιλελεύθερη Πολιτική Πλατφόρμα (PO), η ίδια μέσα στη συμμαχία Πολιτικός Συνασπισμός (KO), προχώρησε στη Γερουσία, αν και χωρίς να κερδίσει μόνη της την πλειοψηφία των εδρών. Η αντιπολίτευση συνολικά κέρδισε την πλειοψηφία των εδρών στη Γερουσία, χάρη στην Αριστερά, τον Πολωνικό Συνασπισμό (PSL) και τις ψήφους των ανεξάρτητων υποψηφίων.

Ένα μήνα μετά την ψηφοφορία, ο νυν πρωθυπουργός, Ματέους Μοραβιέτσκι, σχημάτισε τη δεύτερη κυβέρνησή του. Η σύνθεσή του έδειξε ενισχυμένη, η λεγόμενη «μετριοπαθής» δεξιά, στην οποία συμμετείχε ο Μοραβιέτσκι, παράλληλα με την αποδυνάμωση της «ριζοσπαστικής» δεξιάς, υπό την ηγεσία του υπουργού Δικαιοσύνης Ζμπίγκνιεφ Ζιόμπρο. Αυτή η στρατηγική ήταν κυρίως για να απευθυνθεί στο πιο μετριοπαθές εκλογικό σώμα για τις πολωνικές προεδρικές εκλογές του 2020. Η κυβέρνηση του Μοραβιέτσκι έλαβε την εμπιστοσύνη του Σέιμ στις 19 Νοεμβρίου, με 237 ψήφους υπέρ, 214 κατά και 3 αποχές.

Προεδρικές εκλογές του 2020 

Στις προεδρικές εκλογές του 2020 επανεκλέχθηκε ο νυν πρόεδρος Άντζεϊ Ντούντα, μέλος του Νόμος και Δικαιοσύνη. Αρχικά προγραμματισμένες τον Μάιο, οι εκλογές επηρεάστηκαν πολύ από την τότε συνεχιζόμενη πανδημία COVID-19. Η πρόταση της κυβέρνησης να διατηρηθούν οι εκλογές τον Μάιο αλλά μόνο μέσω ταχυδρομικών ψηφοφοριών ξεκίνησε μια ισχυρή πολεμική, με την αντιπολίτευση να καταγγέλλει τις άνισες προεκλογικές ικανότητες του νυν προέδρου σε σύγκριση με άλλους υποψηφίους στο πλαίσιο των μέτρων καραντίνας. Στη συνέχεια, οι εκλογές αναβλήθηκαν για τα τέλη Ιουνίου μετά από συμβιβασμό εντός του κυβερνώντος συνασπισμού και την έγκριση της αντιπολίτευσης, εν μέρει χάρη στον έλεγχο της Γερουσίας από την τελευταία.

Παρά την πανδημία, και στους δύο γύρους ψηφοφορίας σημειώθηκε υψηλότερη προσέλευση, με τον Ντούντα να αντιμετωπίζει τον Δήμαρχο της Βαρσοβίας, Ράφαου Τσασκόφσκι, μέλος της Πολιτικής Πλατφόρμας. Η ψηφοφορία είδε τον Ντούντα να κερδίζει τον Τσασκόφσκι, με τον πρώτο να συγκεντρώνει το 51% των ψήφων και τον δεύτερο να συγκεντρώνει το 49%. Αυτά τα αποτελέσματα ήταν οι πιο έντονες προεδρικές εκλογές μετά την επιστροφή της δημοκρατίας.

Η νίκη του Ντούντα επέτρεψε στο PiS να επωφεληθεί από το προεδρικό βέτο του σε περίπτωση νίκης της αντιπολίτευσης στις βουλευτικές εκλογές, με την αντιπολίτευση να χρειάζεται πλειοψηφία τριών πέμπτων, που σήμερα ανέρχεται σε 276 έδρες, για να παρακάμψει μία.

Διαμαρτυρίες στην Πολωνία το 2023 

Τον Μάιο του 2023, τέθηκε σε ισχύ ένας νόμος που είχε προηγουμένως ψηφιστεί από το Σέιμ με τις ψήφους των κυβερνώντων κομμάτων, ο οποίος προβλέπει τη σύσταση επιτροπής που μπορεί, χωρίς δικαστική απόφαση, να αποκλείει πολιτικούς από τα δημόσια αξιώματα για περίοδο δέκα ετών, εάν, κατά τη γνώμη τους ο πολιτικός επηρεάστηκε από τα ρωσικά συμφέροντα. Σύμφωνα με το νόμο, η επιτροπή πρέπει να εξετάσει εάν αυτό ισχύει για τους Πολωνούς πολιτικούς της κυβέρνησης από το 2007 (μετά την ήττα του PiS στις εκλογές του 2007). Σύμφωνα με τους επικριτές, ο νόμος θα μπορούσε να είχε χρησιμοποιηθεί ως μέσο για να απαγορεύσει σε επιλεγμένους πολιτικούς της αντιπολίτευσης να συμμετάσχουν στις βουλευτικές εκλογές. Ως εκ τούτου, τα πολωνικά μέσα μίλησαν για έναν «Λεξ Τουσκ» – έναν νόμο που απευθύνεται στον ηγέτη της αντιπολίτευσης και πρώην πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ (2007–2014), ο οποίος θα μπορούσε να είχε αποκλειστεί από τις κοινοβουλευτικές εκλογές τον Οκτώβριο του 2023 ως ο δυνητικά πιο πολλά υποσχόμενος υποψήφιος της αντιπολίτευσης. Κύκλοι του κόμματος PiS κατηγόρησαν επανειλημμένα τον Τουσκ ότι εξάρτησε την Πολωνία από τις εισαγωγές ενέργειας από τη Ρωσία κατά τη διάρκεια της θητείας του ως επικεφαλής της κυβέρνησης. Ο νόμος προκάλεσε έντονες επικρίσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι οποίες εξέφρασαν ανησυχία ότι ο νόμος έθετε σε κίνδυνο την ελευθερία και τη δικαιοσύνη στις εκλογές στην Πολωνία. Στη συνέχεια, ο Πρόεδρος Ντούντα άμβλυνε τον νόμο εισάγοντας μια τροπολογία στο Σέιμ στις 2 Ιουνίου 2023, η οποία στέρησε από την επιτροπή που έπρεπε να σχηματιστεί το προβλεπόμενο δικαίωμα να επιβάλει απαγόρευση πολιτικής δραστηριότητας.

Στις 4 Ιουνίου 2023 (την επέτειο των πρώτων μερικώς ελεύθερων εκλογών στην Πολωνία το 1989), σύμφωνα με τους διοργανωτές, επικαλούμενοι τη διοίκηση της πόλης, μισό εκατομμύριο άνθρωποι συμμετείχαν σε μια «Μεγάλη Πορεία για τη Δημοκρατία» που διοργάνωσε η Πολιτική Πλατφόρμα του Τουσκ στη Βαρσοβία, για διαμαρτυρία ενάντια στο νόμο. Υπήρξαν επίσης διαδηλώσεις με δεκάδες χιλιάδες συμμετέχοντες σε άλλες πόλεις, συμπεριλαμβανομένης της Κρακοβίας, του Στσέτσιν και της Τσενστοχόβα. Στη διαδήλωση στη Βαρσοβία προστέθηκαν πολλά κινήματα για τα πολιτικά δικαιώματα και η Πολιτική Πλατφόρμα μίλησε για τη μεγαλύτερη διαδήλωση στην ιστορία της Πολωνίας από την πτώση του κομμουνισμού το 1989. Στην πορεία διαμαρτυρίας στο κέντρο της Βαρσοβίας ηγήθηκε και ο πρώην πρόεδρος της Πολωνίας, Λεχ Βαλέσα.

Εκλογικό σύστημα 
Ο Πρόεδρος της Πολωνίας όρισε την ημέρα των εκλογών να είναι η Κυριακή 15 Οκτωβρίου 2023. Αυτή η ημερομηνία είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που τίθενται στο Άρθρο 98, Τμήμα 2 του Πολωνικού Συντάγματος, σύμφωνα με το οποίο οι εκλογές θα πραγματοποιούνται εντός των τελευταίων 30 ημερών της τρέχουσας περιόδου του Κοινοβουλίου (λήγει στις 11 Νοεμβρίου 2023). Η ψηφοφορία πρέπει να διεξαχθεί σε μη εργάσιμη ημέρα, που μπορούν να είναι επίσης επίσημες αργίες. Άλλες πιθανές ημερομηνίες περιλάμβαναν: 22 Οκτωβρίου, 29 Οκτωβρίου, 1 Νοεμβρίου, 5 Νοεμβρίου και 11 Νοεμβρίου.

Η διαδικασία εκλογής για το Σέιμ γίνεται μέσω κομματικής αναλογικής εκπροσώπησης με τη μέθοδο Ντ'Οντ σε πολυεδρικές εκλογικές περιφέρειες, με όριο 5% για τις επιτροπές μονοκομμάτων (KW) και πολιτών (KWW) και 8% για συνασπισμούς (KKW). Οι εθνικές μειονοτικές κοινότητες, όπως η γερμανική μειονότητα, εξαιρέθηκαν από την απαίτηση επίτευξης αποτελέσματος 5% σε εθνικό επίπεδο και χρειάζεται να το πράξουν μόνο στην εκλογική τους περιφέρεια, στη συγκεκριμένη περίπτωση το Οπόλε.

Οι γερουσιαστές εκλέγονται με τη μέθοδο του πρώτου εκλεγμένου σε 100 εκλογικές περιφέρειες. Το μεγαλύτερο μέρος της αντιπολίτευσης (Πολιτικός Συνασπισμός, Νέα Αριστερά και Τρίτος Δρόμος) υπέγραψε ένα λεγόμενο σύμφωνο της Γερουσίας, βάσει του οποίου τα κόμματα συμφώνησαν να εισαγάγουν έναν κοινά αποδεκτό υποψήφιο σε κάθε περιφέρεια. Αυτή η στρατηγική τους είχε δώσει προηγουμένως 51 έδρες παρά την απώλεια του Σέιμ.

Εκλογικές επιτροπές 
Εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας υποβολής εκλογικών επιτροπών, υποβλήθηκαν αίτηση εγγραφής σε 94 επιτροπές, εκ των οποίων εγγράφηκαν 85: δύο συνασπισμοί, 40 πολιτικά κόμματα και 43 ψηφοφόροι. 46 επιτροπές δήλωσαν υποψηφιότητα τόσο για το Σέιμ όσο και για τη Γερουσία, τρεις μόνο για το Σέιμ και 36 μόνο για τη Γερουσία.

Δημοσκοπήσεις

Αποτελέσματα

Σέιμ 
Το PiS παρέμεινε το πρώτο κόμμα σε ψήφους στο Σέιμ, αλλά με μόνο περίπου 35% των ψήφων, έχασε την πλειοψηφία του και πιθανότατα δεν θα μπορέσει να σχηματίσει κυβέρνηση. Οι τρεις κύριες ομάδες της αντιπολίτευσης, ο Πολιτικός Συνασπισμός, ο Τρίτος Δρόμος και η Νέα Αριστερά, έλαβαν το 54% των ψήφων, κερδίζοντας αρκετές έδρες για να τους επιτρέψουν να αναλάβουν την εξουσία. Σύμφωνα με την τελική καταμέτρηση ψήφων από την Εθνική Εκλογική Επιτροπή, ο Νόμος και η Δικαιοσύνη κέρδισε 194 έδρες, ο Πολιτικός Συνασπισμός 157, ο Τρίτος Δρόμος 65, η Αριστερά 26 και η Συνομοσπονδία Ελευθερίας και Ανεξαρτησίας 18.

Γερουσία

Δημογραφικά στοιχεία του εκλογικού σώματος

Παραπομπές 

2023
Εκλογές του 2023