Λόφος της Αγίας Άννας

Ο Λόφος της Αγίας Άννας (πολωνικά: Góra Świętej Anny. προφορά: Γκούρα Σφιέντεϊ Άννι, , σιλεσικά γερμανικά: Anaberg, σιλεσικά: Świyntŏ Anna) είναι λόφος στην Άνω Σιλεσία της Πολωνίας, δίπλα στην ομώνυμη κοινότητα Γκούρα Σφιέντεϊ Άννι. Είναι η τοποθεσία του μοναστηριού των Φραγκισκανών με το θαυματουργό άγαλμα της Αγίας Άννας και τον επιβλητικό γολγοθά, που αποτελεί σημαντικό προορισμό για ρωμαιοκαθολικό προσκύνημα. Υπήρξε μια στρατηγική τοποθεσία σημαντική τόσο για τους Γερμανούς όσο και για τους Πολωνούς εθνικιστές, και το 1921 ήταν ο τόπος της Μάχης του Άνναμπεργκ, που μνημονεύτηκε στο Τρίτο Ράιχ με την κατασκευή ενός Thingstätte (Αμφιθέατρο) και ενός μαυσωλείου. Το θέατρο παραμένει, αλλά το ναζιστικό μαυσωλείο καταστράφηκε και αντικαταστάθηκε με ένα μνημείο για όσους συμμετείχαν στην Τρίτη Εξέγερση της Σιλεσίας.

Το Σύνθετο Πολιτιστικό και Φυσικό Τοπίο του Λόφου της Αγίας Άννας ανακοινώθηκε ως ένα από τα επίσημα ιστορικά μνημεία της Πολωνίας (Pomnik historii) από το Συμβούλιο Εθνικής Κληρονομιάς της Πολωνίας και τον Πρόεδρο της Πολωνίας.

Γεωλογία 
Ο Λόφος της Αγίας Άννας είναι ένας ηφαιστειακός κώνος από τριτογενή βασάλτη, το ανατολικότερο άκρο της ηφαιστειακής ζώνης της Σιλεσίας και η ανατολικότερη εμφάνιση βασάλτη στην Ευρώπη. Έχει ύψος 406 μέτρων.

Ιστορία 

Ο λόφος ήταν ειδωλολατρικό ιερό κατά τους προχριστιανικούς χρόνους.

Παλαιότερα ήταν γνωστό ως Χέλμπεργκ (Chelmberg). Γύρω στο 1100, ένα ξύλινο παρεκκλήσι στον Άγιο Γεώργιο χτίστηκε στο λόφο, και έγινε γνωστό ως Georgenberg (λόφος του Αγίου Γεωργίου). Το 1516, η ευγενής οικογένεια του φον Γκάσιν, η οποία είχε μετακομίσει στη Σιλεσία από την Πολωνία στα μέσα του 15ου αιώνα, έχτισε στο Χέλμπεργκ μια εκκλησία αφιερωμένη στην Αγία Άννα. Ο λόφος έγινε δημοφιλής προορισμός προσκυνήματος, ιδιαίτερα μετά τη δωρεά του 1560 ενός ξύλινου αγάλματος της Αγίας Άννας, που περιείχε λείψανα, το οποίο σήμερα βρίσκεται ακόμη στην εκκλησία.

Ο Κόμης Μέλχιορ Φέρνιναντ φον Γκάσιν ήθελε να κάνει τον λόφο έδρα των Φραγκισκανών και κατά τη διάρκεια του Σουηδο-Πολωνικού Πολέμου, το τάγμα αποφάσισε να κλείσει τις έδρες του στην Κρακοβία και στο Λβουφ και να μετακομίσει στη Σιλεσία για ασφάλεια, και έγινε συμφωνία βάσει της οποίας θα αναλάμβαναν την εκκλησία στο Άνναμπεργκ. 22 Φραγκισκανοί μετακόμισαν εκεί την 1η Νοεμβρίου 1655. Ο κόμης έχτισε ένα απλό ξύλινο μοναστηριακό κτήριο και αντικατέστησε την εκκλησία με ένα νέο πέτρινο κτίριο που αφιερώθηκε την 1η Απριλίου 1673. Η εκκλησία προσέλκυσε αυξανόμενους αριθμούς προσκυνητών και οδήγησε στο να γίνει ο λόφος γνωστός ως Λόφος της Αγίας Άννας. Εκτός από τους ξενώνες προσκυνητών και άλλες υποδομές, τον 19ο αιώνα ιδρύθηκαν τρεις εκδοτικές εταιρείες για την εξυπηρέτηση των αναγκών των προσκυνητών, από τους Φρρανς Γκιέλνικ, Μίχαελ Ρόγκιερ και Άντολφ Μαρκιάγκο. Το 1864, 400.000 προσκυνητές επισκέφτηκαν την εκκλησία.

Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, διεξήχθη δημοψήφισμα στις 20 Μαρτίου 1921 σύμφωνα με τους όρους της Συνθήκης των Βερσαλλιών για να καθοριστεί εάν τα τμήματα της Σιλεσίας που ανήκαν στην Πρωσία, και επομένως στη Γερμανική Αυτοκρατορία, θα παρέμεναν γερμανικά ή θα εντάσσονταν στην ανασυσταθείσα Πολωνία. Στην ενορία του Άνναμπεργκ, όπως και στο μεγαλύτερο μέρος της Άνω Σιλεσίας, η πλειοψηφία ψήφισε υπέρ της Γερμανίας, αλλά η τοπική διοικητική περιφέρεια (Landkreis Groß Strehlitz) ήταν μια από τις περιοχές όπου η πλειοψηφία ευνοούσε την ένωση με την Πολωνία. Στις αρχές Μαΐου, ξεκίνησε η Τρίτη Εξέγερση της Σιλεσίας, με πολωνικές μονάδες της Ομάδας Βάβελμπεργκ, ενάντια στις επιθυμίες της πολωνικής κυβέρνησης, να επιδιώκουν να ενώσουν με την Πολωνία εκείνες τις περιοχές που την είχαν ψηφίσει. Στις 4 Μαΐου κατέλαβαν το Άνναμπεργκ, το οποίο εκτός από την πολιτιστική σημασία του μοναστηριού για τους Γερμανούς Σιλέσιους, είχε στρατηγική σημασία αφού βλέπει όλη την κοιλάδα του Όντερ από τις περιορισμένες δυνάμεις του γερμανικού στρατού. Στις 21–23 Μαΐου, στη Μάχη του Άνναμπεργκ, ανεπίσημες γερμανικές δυνάμεις Selbstschutz της Άνω Σιλεσίας και του βαυαρικού Φράικορπς Όμπερλαντ, υπό τη διοίκηση του Στρατηγού Μπέρνχαρντ φον Χύλσεν, ανακατέλαβαν μέρος του λόφου. Υπήρξαν μεγάλες απώλειες και από τις δύο πλευρές και μάχες έγιναν σε πολλά γειτονικά χωριά. Αρκετοί συμμετέχοντες στη γερμανική πλευρά ήταν αργότερα εξέχοντες στο ναζιστικό καθεστώς.

Με τη μάχη να προστίθεται στον υπάρχοντα ρόλο του που συμβολίζει την καθολική ταυτότητα της Σιλεσίας εντός της προτεσταντικής Πρωσίας, το Άνναμπεργκ έγινε ισχυρό σύμβολο του γερμανικού περιφερειακού εθνικισμού. Εμφανίζεται σε αυτόν τον ρόλο στην προπαγανδιστική ταινία του 1927, Land unterm Kreuz (Γη κάτω από το σταυρό). Είχε επίσης θρησκευτική και πολιτιστική σημασία για τους Πολωνούς Σιλέσιους. Ήταν το θέμα ενός ποιήματος του Νόρμπερτ Μπόντσικ και μετά τη μάχη του 1921, έγινε επίσης πολιτικό σύμβολο για τους Πολωνούς.

Το 1934–1936, οι Ναζί έχτισαν ένα Thingstätte στη θέση ενός λατομείου στη βάση του λόφου. Το 1936–1938, ένα μαυσωλείο για 51 πεσόντες των γερμανικών Φράικορπς, σχεδιασμένο από τον Ρόμπερτ Τίσλερ, χτίστηκε με θέα σε αυτό, και παρείχε στάση ανάπαυσης από την οποία οι χρήστες του νέου Reichsautobahn (Γερμανικός Αυτοκινητόδρομος του Ράιχ, σήμερα η Αυτοκινητόδρομος Α4 της Πολωνίας) μπορούσαν σε 10 λεπτά με τα πόδια για να επισκεφθούν το μνημείο. Η πρόθεση ήταν το συγκρότημα του μαυσωλείου και του θεάτρου να αποτελέσει αντίθεση στο μοναστήρι και «να μετατρέψει το Άνναμπεργκ σε σύμβολο της Άνω Σιλεσίας και σε κατάλληλο χώρο θρησκευτικών και εθνικών εορτασμών». Ωστόσο, μετά τα εγκαίνιά του τον Μάιο του 1938, το θέατρο δεν χρησιμοποιήθηκε ξανά για τελετές, ενώ οι προσκυνητές συνέχισαν να επισκέπτονται τη μονή σε ολοένα αυξανόμενους αριθμούς.

Το μαυσωλείο ανατινάχθηκε με δυναμίτη το 1945 και το 1955 αντικαταστάθηκε από ένα μνημείο για τους Σιλέσιους αντάρτες, σχεδιασμένο από τον Ξαβέρι Ντουνικόφσκι.

Οι μοναχοί εκδιώχθηκαν από το μοναστήρι τρεις φορές, υπό τον Ναπολέοντα (το 1810, οι προσκυνητές έφεραν τους δικούς τους ιερείς μαζί τους και οι Φραγκισκανοί δεν επέστρεψαν παρά το 1859), τον Όττο φον Μπίσμαρκ και τον Αδόλφο Χίτλερ. Όταν επέστρεψαν το 1945, δεν αποκατέστησαν τις γερμανόφωνες λειτουργίες στην εκκλησία μέχρι τον Ιούνιο του 1989. Ο Χέλμουτ Κολ είχε σκοπό να παρακολουθήσει μια λειτουργία εκεί κατά τη διάρκεια της περιοδείας συμφιλίωσης του στην Πολωνία τον Νοέμβριο του 1989 από την οποία ανακλήθηκε μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου στις 9 Νοεμβρίου. (Αυτό θεωρήθηκε ατυχής επιλογή και ο Κολ μεταφέρθηκε αντ΄ αυτού στο κτήμα του Χέλμουτ Καρλ Μπέρνχαρντ φον Μόλτκε, όπου έλαβε χώρα μια χαοτική λειτουργία στα πολωνικά με μέλη της γερμανικής μειονότητας που προσπαθούσαν να ψάλλουν ύμνους στην Αγία Άννα.). Το μοναστήρι σήμερα προσελκύει χιλιάδες προσκυνητές κάθε χρόνο, ιδιαίτερα από την ίδια την Άνω Σιλεσία και ειδικά για την Ημέρα της Αγίας Άννας, στις 26 Ιουλίου, και για την Καθολική Εκκλησία είναι σύμβολο ευσέβειας που υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα. Τον Μάρτιο του 1980, ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ ανακήρυξε την εκκλησία ως μικρή βασιλική.

Στις 14 Απριλίου 2004, ο Λόφος της Αγίας Άννας ανακηρύχθηκε ιστορικό μνημείο της Πολωνίας.

Μνημεία

Μοναστήρι 

Τα κτίρια του μοναστηριού, στην κορυφή του λόφου, είναι μπαρόκ αρχιτεκτονικής. Ο ναός ξαναχτίστηκε το 1665 και τα άλλα κτίσματα, που σχηματίζουν τετράγωνο στη νότια πλευρά του, χρονολογούνται στα 1733–49. Το κύριο αντικείμενο λατρείας των προσκυνητών είναι ένα άγαλμα της Αγίας Άννας με την Παναγία και το Βρέφος λαξευμένο από ξύλο φιλύρας πάνω από τον κύριο βωμό της εκκλησίας, ύψους περίπου 66 εκατοστών, που υποτίθεται ότι περιέχει λείψανα της αγίας από το μοναστήρι Βιλέ κοντά στη Λυών της Γαλλίας και πιστώνεται με θαύματα. Λέγεται ότι δωρίστηκε στην εκκλησία από τον Νικόλουας φον Κοσίτσκι, έναν ντόπιο ευγενή, το 1560, και είναι ντυμένο με χρυσό ύφασμα με μαργαριτάρια.

Έξω από την εκκλησία βρίσκεται η Paradiesplatz (Πλατεία Παραδείσου), ένας επίσημος μοναστηριακός κήπος που κατασκευάστηκε το 1804. Κάτω από το μοναστήρι υπάρχει ένας Γολγοθάς (ένα μονοπάτι ανάμεσα στους σταθμούς των Παθών του Χριστού) με 33 μπαρόκ παρεκκλήσια. Αυτό προσδιορίστηκε στη διαθήκη του Κόμη Μέλχιορ Φέρνιναντ φον Γκάσιν, ο οποίος νόμιζε ότι το τοπίο του Άνναμπεργκ έμοιαζε με αυτό της Ιερουσαλήμ και των περιχώρων της. Κατασκευάστηκε υπό τον ανιψιό του, Γκέοργκ Άνταμ φον Γκάσιν, το 1700–09, σε σχέδια του Ντομένικο Σίνιο και εν μέρει ξαναχτίστηκε το 1764 και ξανά το 1780–85, όταν η Ιερά Σκάλα προστέθηκε σε σχέδια του Κρίστοφ Βορπς. Ο Γκέοργκ Άνταμ και ο Άντον φον Γκάσιν είναι θαμμένοι στην κρύπτη του παρεκκλησίου του Σταυρού και απεικονίζονται μεγαλύτεροι σε μέγεθος από ότι στην πραγματικότητα στις κεντρικές του στήλες. Το 1912, προστέθηκε το Σπήλαιο της Λούρδης.

Αμφιθέατρο 
Το Thingstätte ή υπαίθριο θέατρο για το Thingspiele, για ναζιστικές πολυεπιστημονικές παραστάσεις, χτίστηκε το 1934–36, το πρώτο στη Σιλεσία. Σχεδιάστηκε από τους Φρανς Μπύμερ και Γκέοργκ Πέτιχ και είχε θέσεις για 7.000, χώρο όρθιων για 20.000 και χωρητικότητα έως 50.000 ατόμων. Μετά τον πόλεμο χρησιμοποιήθηκε για φεστιβάλ συγκομιδής και συναυλίες και έγιναν προσπάθειες να χρηματοδοτηθεί η αποκατάσταση, αλλά το 2008 η λιθοδομή ήταν σε σοβαρή ερείπωση.

Μαυσωλείο

Μνημείο της εξέγερσης 

Το μαυσωλείο ανατινάχθηκε με δυναμίτη το 1945 και το 1955 ένα μνημείο για τους Σιλέσιους αντάρτες (), σχεδιασμένο από τον Ξαβέρι Ντουνικόφσκι, αφιερώθηκε στη θέση του στη δέκατη επέτειο της απελευθέρωσης. Πρόκειται για ένα απλό κλασικό σχέδιο με τέσσερις πυλώνες σε ορθογώνιο τμήμα που περιβάλλουν μια αιώνια φλόγα και στηρίγματα επιστυλίων, κάτω από τα οποία βρίσκονται τέσσερα ογκώδη γλυπτά από γρανίτη «Σιλεσικά κεφάλια». Στα αετώματα υπάρχουν βιομηχανικά σύμβολα. Στο εσωτερικό, οι κολώνες είναι διακοσμημένες με στυλιζαρισμένες απεικονίσεις ανθρακωρύχων, Σιλέσιων χωρικών, σιδηρουργών και μιας μητέρας με ένα παιδί στο χέρι με τον τρόπο των καρυάτιδων, ενώ οι εξωτερικές επιφάνειες έχουν σχέδια με σκηνές καθημερινής και εργασίας από το παρόν και το μέλλον που σκιαγραφούνται σε μόλυβδο και σκηνές της ίδιας της εξέγερσης. Αυτές περιελάμβαναν συγκρούσεις με τους Γερμανούς από τη μεσαιωνική περίοδο των Τεύτονων Ιπποτών, υπονοώντας αιώνια εχθρότητα μεταξύ Γερμανών και Πολωνών, και για την 25η επέτειο της εξέγερσης το 1946, τεφροδόχοι που περιείχαν στάχτες ανθρώπων που σκοτώθηκαν από τους Ναζί στην Εξέγερση της Βαρσοβίας είχαν ενταφιαστεί εκεί. Ωστόσο, μέχρι το 1955 το αντιγερμανικό μήνυμα επισκιάστηκε από το μήνυμα επαίνου για τους προδρόμους του κομμουνιστικού κράτους.

Ο Ντουνικόφσκι είχε ήδη σχεδιάσει ιδέες για το μνημείο στις αρχές του 1946 και κέρδισε έναν διαγωνισμό για να το σχεδιάσει, αλλά ήταν λιγότερο ειδικός ως αρχιτέκτονας παρά ως γλύπτης και βρισκόταν υπό επίσημη πίεση και το κτίριο δεν είχε το επιδιωκόμενο εντυπωσιακό αποτέλεσμα.

Εικόνες

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 Camillus Bolczyk. St. Annaberg — Kurze Geschichte des berühmten Wallfahrtsortes im Herzen Oberschlesiens . 2η έκδ. Carlowitz-Breslau: Antonius, 1937. (γερμανικά)
 Lidia Chodyniecka. Bazalt z góry Świętej Anny . Prace Mineralogiczne 8. Polska Akademia Nauk. Komisja Nauk Mineralogicznych. Βαρσοβία: Wydawnictwa Geologiczne, 1967. OCLC 500910850 (Πολωνικά, με ρωσικές και αγγλικές περιλήψεις)
 Wolfgang Plat. «Der Annaberg — Góra Świętej Anny». Österreichische Osthefte 33.1 (1991) σελ. 5 – 26 (in German)
 Έριχ Μέντε. Der Annaberg und das Deutsch-polnische Verhältnis . Deutschlandpolitische Schriftenreihe 9. Βόννη: Bonn Bund der Vertriebenen, Vereinigte Landsmannschaften und Landesverbände, 1991. (γερμανικά)
 Albert Lipnicki. Wokół Góry Św. Anny: krótka monografia gminy Leśnica / Um den Sankt Annaberg: eine kurze Monographie der Gemeinde Leschnitz / Γύρω από το βουνό της Αγίας Άννας: σύντομη μονογραφία της κοινότητας Leśnica . Λεσνίτσα: Urząd Miasta w Leśnicy, 1996.  ISBN 9788390462905 .

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Góra Świętej Anny: Sanktuarium świętej Anny Samotrzeciej  (πολωνικά)
 Sankt Annaberg: Sanktuarium der hl. Anna Selbdritt  (γερμανικά)

Αγιας Αννας
Βοεβοδάτο Σιλεσίας
Σιλεσιανός πολιτισμός