Στο Φάρο

Το Στο Φάρο είναι μυθιστόρημα του 1927 της Βιρτζίνια Γουλφ. Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται στην οικογένεια Ράμζεϊ (Ramsay) και τις επισκέψεις τους στη Νήσο Σκάι στη Σκωτία μεταξύ 1910 και 1920.

Ακολουθώντας και επεκτείνοντας την παράδοση μοντερνιστών μυθιστοριογράφων όπως του Μαρσέλ Προυστ και του Τζέιμς Τζόυς, η πλοκή του Στο Φάρο είναι δευτερεύουσα σε σχέση με τη φιλοσοφική της ενδοσκόπηση. Αναφέρεται ως βασικό παράδειγμα της λογοτεχνικής τεχνικής της πολλαπλής εστίασης, το μυθιστόρημα περιλαμβάνει ελάχιστους διαλόγους και σχεδόν καθόλου άμεση δράση. Το μεγαλύτερο μέρος του είναι γραμμένο ως σκέψεις και παρατηρήσεις. Το Στο Φάρο αποτελείται από τρία ισχυρά φορτισμένα οράματα για τη ζωή της οικογένειας Ράμζεϊ, που ζει σε ένα εξοχικό έξω από τις βραχώδεις ακτές της Σκωτίας. Υπάρχει η μητρική Κα Ράμσεϊ, ο διανοούμενος Κος Ράμσεϊ, τα οκτώ παιδιά τους και διάφοροι καλεσμένοι των διακοπών. Από τη φαινομενικά ασήμαντη αναβολή της επίσκεψης του Κου Ράμζεϊ σε έναν κοντινό φάρο, η Βιρτζίνια Γουλφ εξετάζει τις εντάσεις και τις πίστεις και δείχνει ότι οι μικρές χαρές και οι ήσυχες τραγωδίες της καθημερινής ζωής θα μπορούσαν να συνεχιστούν για πάντα. Το μυθιστόρημα ανακαλεί συναισθήματα παιδικής ηλικίας και αναδεικνύει τις σχέσεις των ενηλίκων. Ανάμεσα στις πολλές αλληγορίες και θέματα του βιβλίου είναι αυτά της απώλειας, της υποκειμενικότητας, της φύσης της τέχνης και του προβλήματος της αντίληψης.

Το 1998, η Modern Library ονόμασε το Στο Φάρο ως το νούμερο 15 στον κατάλογο με τα 100 καλύτερα αγγλόφωνα μυθιστορήματα του 20ου αιώνα. Το 2005, το μυθιστόρημα επιλέχθηκε από το περιοδικό TIME ως ένα από τα εκατό καλύτερα αγγλόφωνα μυθιστορήματα από το 1923.

Το βιβλίο μπήκε στο κοινό κτήμα το 2023.

Περίληψη υπόθεσης

Μέρος Ι: Το παράθυρο 
Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στο θερινό σπίτι των Ράμζεϊ στις Εβρίδες, στη Νήσο Σκάι. Η ενότητα ξεκινά με την Κα Ράμζεϊ να διαβεβαιώνει τον γιο της, Τζέιμς, ότι θα μπορούσαν να επισκεφθούν τον φάρο την επόμενη μέρα. Την πρόβλεψη αυτή διαψεύδει ο Κος Ράμζεϊ, ο οποίος εκφράζει τη βεβαιότητά του ότι ο καιρός δεν θα είναι αίθριος. Αυτή η γνώμη επιβάλλει μια ορισμένη ένταση μεταξύ του Κου και της Κας Ράμζεϊ, αλλά και μεταξύ του Κου Ράμζεϊ και του Τζέιμς. Το συγκεκριμένο περιστατικό αναφέρεται σε διάφορες αφορμές σε όλη την ενότητα, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της σχέσης του Κου και της Κας Ράμζεϊ.

Οι Ράμζεϊ και τα οκτώ παιδιά υποδέχονται στο σπίτι αρκετούς φίλους και συναδέλφους. Μία από αυτές τις φίλες, η Λίλι Μπρίσκο (Lily Briscoe), ξεκινά το μυθιστόρημα ως μια νεαρή, αβέβαιη ζωγράφος που επιχειρεί ένα πορτρέτο της Κας Ράμζεϊ και του Τζέιμς. Η Μπρίσκο μαστίζεται από αμφιβολίες σε όλο το μυθιστόρημα, αμφιβολίες που τροφοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό από τους ισχυρισμούς του Τσαρλς Τάνζλεϊ (Charles Tansley), ενός άλλου καλεσμένου, ο οποίος ισχυρίζεται ότι οι γυναίκες δεν μπορούν ούτε να ζωγραφίσουν ούτε να γράψουν. Ο ίδιος ο Τάνζλεϊ είναι θαυμαστής του Κου Ράμζεϊ, καθηγητή φιλοσοφίας και των ακαδημαϊκών πραγματειών του Ράμζεϊ.

Το τμήμα κλείνει με ένα μεγάλο δείπνο. Όταν ο Ογκάστους Κάρμαικλ (Augustus Carmichael), ένας καλεσμένος ποιητής, ζητά μια δεύτερη μερίδα σούπας, ο Κος Ράμζεϊ παραλίγο να τον χτυπήσει απότομα. Η Κα Ράμσεϊ είναι και η ίδια σε κακή κατάσταση όταν ο Πωλ Ρέιλι (Paul Rayley) και η Μίντα Ντόιλ (Minta Doyle), δύο γνωστοί τους οποίους έχει φέρει κοντά στον αρραβώνα, φτάνουν αργά στο δείπνο, καθώς η Μίντα έχει χάσει την πόρπη της γιαγιάς της στην παραλία.

Μέρος ΙΙ: Ο χρόνος περνάει 
Η δεύτερη ενότητα, «Ο χρόνος περνάει», δίνει μια αίσθηση του χρόνου που περνά, της απουσίας και του θανάτου. Περνούν δέκα χρόνια, κατά τα οποία αρχίζει και τελειώνει ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Η Κα Ράμζεϊ πεθαίνει, όπως και δύο από τα παιδιά της - η Πρου (Prue) πεθαίνει από επιπλοκές του τοκετού και ο Άντριου (Andrew) σκοτώνεται στον πόλεμο. Ο Κος Ράμσεϊ μένει χαμένος χωρίς τη σύζυγό του να τον επαινεί και να τον παρηγορεί κατά τη διάρκεια των κρίσεων φόβου και αγωνίας του σχετικά με τη μακροζωία του φιλοσοφικού του έργου. Αυτή η ενότητα διηγείται από παντογνωσία και περιστασιακά από την Κα ΜακΝάμπ (McNab). Η Κα ΜακΝάμπ εργάστηκε στο σπίτι των Ράμζεϊ από την αρχή, και έτσι παρέχει μια ξεκάθαρη εικόνα για το πώς άλλαξαν τα πράγματα στον χρόνο που το εξοχικό δεν είχε κατοικηθεί.

Μέρος ΙΙΙ: Ο Φάρος 
Στην τελευταία ενότητα, «Ο Φάρος», μερικοί από τους υπόλοιπους Ράμζεϊ και άλλοι καλεσμένοι επιστρέφουν στο εξοχικό τους δέκα χρόνια μετά τα γεγονότα του Μέρους I. Ο Κος Ράμζεϊ σχεδιάζει τελικά να κάνει το ταξίδι που ανέβαλε πολύ στο φάρο με την κόρη του, Καμίλα (Camilla) και τον υιό του, Τζέιμς (James) (τα υπόλοιπα παιδιά Ράμζεϊ ουσιαστικά δεν αναφέρονται στην τελευταία ενότητα). Το ταξίδι σχεδόν δεν γίνεται, καθώς τα παιδιά δεν είναι έτοιμα, αλλά τελικά ξεκίνησαν. Καθώς ταξιδεύουν, τα παιδιά σιωπούν σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τον πατέρα τους που τα ανάγκασε να έρθουν μαζί. Ωστόσο, ο Τζέιμς κρατά το ιστιοπλοϊκό σκάφος σταθερό και αντί να δέχεται τα σκληρά λόγια που περίμενε από τον πατέρα του, ακούει επαίνους, παρέχοντας μια σπάνια στιγμή ενσυναίσθησης μεταξύ πατέρα και γιου. Η στάση της Καμ απέναντι στον πατέρα της αλλάζει επίσης, από αγανάκτηση σε ενδεχόμενο θαυμασμό.

Συνοδεύονται από τον ναύτη Μακάλιστερ (Macalister) και τον υιό του, ο οποίος ψαρεύει κατά τη διάρκεια του ταξιδιού. Ο υιός κόβει ένα κομμάτι σάρκας από ένα ψάρι που έχει πιάσει για να το χρησιμοποιήσει για δόλωμα, ρίχνοντας το τραυματισμένο ψάρι πίσω στη θάλασσα.

Ενώ σαλπάρουν για τον φάρο, η Λίλι προσπαθεί να ολοκληρώσει επιτέλους τον πίνακα που είχε στο μυαλό της από την αρχή του μυθιστορήματος. Επανεξετάζει τη μνήμη της για την Κα και τον Κο Ράμζεϊ, εξισορροπώντας το πλήθος των εντυπώσεων πριν από δέκα χρόνια σε μια προσπάθεια να φτάσει σε μια αντικειμενική αλήθεια για την Κα Ράμζεϊ και την ίδια τη ζωή. Τελειώνοντας τον πίνακα (ακριβώς τη στιγμή που η παρέα με το ιστιοπλοϊκό φτάνει στο φάρο) και βλέποντας ότι την ικανοποιεί, συνειδητοποιεί ότι η εκτέλεση του οράματός της είναι πιο σημαντική για εκείνη από την ιδέα να αφήσει κάποιο είδος κληρονομιάς στο έργο της.

Κύρια θέματα

Πολυπλοκότητα εμπειρίας 
Μεγάλα μέρη του μυθιστορήματος της Γουλφ δεν ασχολούνται με τα αντικείμενα της όρασης, αλλά διερευνούν τα μέσα αντίληψης, προσπαθώντας να κατανοήσουν τους ανθρώπους όταν κοιτάζουν. Για να μπορέσει να κατανοήσει τη σκέψη, τα ημερολόγια της Γουλφ αποκαλύπτουν, ότι η συγγραφέας περνούσε αρκετό χρόνο ακούγοντας τον εαυτό της να σκέφτεται, παρατηρώντας πώς και ποιες λέξεις και συναισθήματα προέκυψαν στο μυαλό της ως απάντηση σε αυτό που είδε.

Πολυπλοκότητα των ανθρώπινων σχέσεων 
Αυτή η εξέταση της αντίληψης δεν περιορίζεται, ωστόσο, σε μεμονωμένους εσωτερικούς διαλόγους, αλλά αναλύεται επίσης στο πλαίσιο των ανθρώπινων σχέσεων και των ταραχωδών συναισθηματικών χώρων που διασχίζονται για να φτάσουν αληθινά σε έναν άλλο άνθρωπο. Δύο ενότητες του βιβλίου ξεχωρίζουν ως εξαιρετικά στιγμιότυπα προσπαθειών σε αυτό το πέρασμα: η σιωπηλή ανταλλαγή μεταξύ του Κου και της Κας Ράμζεϊ καθώς περνούν την ώρα μόνοι τους στο τέλος της ενότητας 1, και ο αγώνας της Λίλι Μπρίσκο να εκπληρώσει την επιθυμία του Κου Ράμζεϊ για συμπάθεια (και προσοχή) καθώς κλείνει το μυθιστόρημα.

Αφήγηση και προοπτική 
Το μυθιστόρημα διατηρεί μια ασυνήθιστη μορφή παντογνώστη αφηγητή. Η πλοκή εκτυλίσσεται μέσα από μεταβαλλόμενες οπτικές γωνίες της συνείδησης κάθε χαρακτήρα. Μετατοπίσεις μπορεί να συμβούν ακόμη και στη μέση πρόταση, και από κάποια άποψη μοιάζουν με την περιστρεφόμενη δέσμη του ίδιου του φάρου. Ωστόσο, σε αντίθεση με την τεχνική ροής της συνείδησης του Τζέιμς Τζόυς, η Γουλφ δεν τείνει να χρησιμοποιεί απότομα κομμάτια για να αναπαραστήσει τις διαδικασίες σκέψης των χαρακτήρων. Η μέθοδός της είναι περισσότερο λυρική παράφραση. Η μοναδική παρουσίαση της παντογνωστικής αφήγησης σημαίνει ότι, σε όλο το μυθιστόρημα, οι αναγνώστες καλούνται να διατυπώσουν τη δική τους κατανόηση και απόψεις, από τις λεπτές αλλαγές στην ανάπτυξη των χαρακτήρων, καθώς μεγάλο μέρος της ιστορίας παρουσιάζεται με διφορούμενες ή και αντιφατικές περιγραφές.

Ενώ στο Μέρος I, το μυθιστόρημα ασχολείται με την απεικόνιση της σχέσης μεταξύ του χαρακτήρα που βιώνει και της πραγματικής εμπειρίας και του περιβάλλοντος, το Μέρος II, «Ο χρόνος περνάει», χωρίς χαρακτήρες να σχετίζονται, παρουσιάζει τα γεγονότα διαφορετικά. Αντίθετα, η Γουλφ έγραψε την ενότητα από την οπτική γωνία ενός εκτοπισμένου αφηγητή, άσχετου με κάποιο πρόσωπο, σκοπεύοντας να δει κανείς τα γεγονότα σε σχέση με τον χρόνο. Γι΄ αυτό το λόγο η αφηγηματική φωνή είναι ανεστίαστη και παραμορφωμένη, παρέχοντας ένα παράδειγμα αυτού που η Γουλφ αποκάλεσε «η ζωή όπως είναι όταν δεν έχουμε κανέναν ρόλο σε αυτήν». Σημαντικά γεγονότα όπως οι θάνατοι της Κας Ράμζεϊ, της Πρου και του Άντριου σχετίζονται παρενθετικά, γεγονός που καθιστά την αφήγηση ένα είδος ημερολογίου. Είναι επίσης πιθανό το ίδιο το σπίτι να είναι ο άψυχος αφηγητής αυτών των γεγονότων.

Νύξεις για αυτοβιογραφία και η πραγματική γεωγραφία 

Η Γουλφ άρχισε να γράφει το Στο Φάρο εν μέρει ως τρόπο κατανόησης και αντιμετώπισης άλυτων ζητημάτων που αφορούσαν και τους δύο γονείς της και πράγματι υπάρχουν πολλές ομοιότητες μεταξύ της πλοκής και της δικής της ζωής. Οι επισκέψεις της με τους γονείς και την οικογένειά της στο Σεντ Άιβς της Κορνουάλης, όπου ο πατέρας της νοίκιασε ένα σπίτι, ήταν ίσως οι πιο ευτυχισμένες στιγμές της ζωής της Γουλφ, αλλά όταν ήταν 13 ετών η μητέρα της πέθανε και, όπως ο Κος Ράμζεϊ, ο πατέρας της, Λέσλι Στίβεν, βυθίστηκε στο κατήφεια και στην αυτολύπηση. Η αδερφή της Γουλφ, Βανέσα Μπελ, έγραψε ότι διαβάζοντας τις ενότητες του μυθιστορήματος που περιγράφουν την Κα Ράμζεϊ ήταν σαν να έβλεπε τη μητέρα της να ανασταίνεται από τους νεκρούς. Ο αδερφός τους, Άντριαν, δεν επιτρεπόταν να πάει σε μια αποστολή στο Φάρο του Γκαντρίβι, όπως και στο μυθιστόρημα ο Τζέιμς ανυπομονεί να επισκεφτεί τον φάρο και απογοητεύεται όταν το ταξίδι ακυρώνεται. Οι διαλογισμοί της Λίλι Μπρίσκο για τη ζωγραφική είναι ένας τρόπος για τη Γουλφ να εξερευνήσει τη δική της δημιουργική διαδικασία (αλλά και αυτή της αδερφής της ζωγράφου), αφού η Γουλφ σκεφτόταν για τη συγγραφή με τον ίδιο τρόπο που η Λίλι σκεφτόταν για τη ζωγραφική.

Ο πατέρας της Γουλφ άρχισε να νοικιάζει το Talland House στο Σεντ Άιβς το 1882, λίγο μετά τη γέννηση της ίδιας της Γουλφ. Το σπίτι χρησιμοποιήθηκε από την οικογένεια ως οικογενειακό καταφύγιο κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού για τα επόμενα δέκα χρόνια. Η τοποθεσία της κύριας ιστορίας στο Στο Φάρο, το σπίτι σε νησί των Εβρίδων, σχηματίστηκε από τη Γουλφ σε μίμηση του Talland House. Πολλά πραγματικά χαρακτηριστικά από τον κόλπο του Σεντ Άιβς μεταφέρονται στην ιστορία, συμπεριλαμβανομένων των κήπων που οδηγούν στη θάλασσα, της ίδιας της θάλασσας και του φάρου.

Αν και στο μυθιστόρημα οι Ράμζεϊ μπορούν να επιστρέψουν στο σπίτι στο Σκάι μετά τον πόλεμο, οι Στίβεν είχαν εγκαταλείψει το Talland House μέχρι εκείνη τη στιγμή. Μετά τον πόλεμο, η Βιρτζίνια Γουλφ επισκέφτηκε το Talland House υπό τη νέα του ιδιοκτησία με την αδελφή της Βανέσα και η Γουλφ επανέλαβε το ταξίδι αργότερα, πολύ μετά τον θάνατο των γονιών της.

Ιστορικό δημοσίευσης 
Όταν ολοκλήρωσε το προσχέδιο αυτού, του πιο αυτοβιογραφικού της μυθιστορήματος, η Γουλφ το περιέγραψε ως «εύκολα το καλύτερο από τα βιβλία μου» και ο σύζυγός της Λέοναρντ το θεώρησε «αριστούργημα» ... εντελώς νέο «ένα ψυχολογικό ποίημα»». Το δημοσίευσαν μαζί στο Hogarth Press στο Λονδίνο το 1927. Η πρώτη εκτύπωση των 3.000 αντιγράφων με 320 σελίδες που είχαν μέγεθος 191 επί 127 μικροχιλιοστά είχαν επένδυση με μπλε ύφασμα. Το βιβλίο ξεπέρασε τις πωλήσεις όλων των προηγούμενων μυθιστορημάτων της Γουλφ και τα έσοδα έδωσαν τη δυνατότητα στους Γουλφ να αγοράσουν αυτοκίνητο.

Βιβλιογραφία 

 Virginia Woolf, To the Lighthouse, (Λονδίνο: Hogarth, 1927) Πρώτη έκδοση; 3.000 αντίτυπα αρχικά με δεύτερη εκτύπωση τον Ιούνιο.
 Virginia Woolf, To the Lighthouse, (Νέα Υόρκη: Harcourt Brace, 1927) Πρώτη έκδοση στις ΗΠΑ. 4.000 αντίτυπα αρχικά με τουλάχιστον πέντε ανατυπώσεις την ίδια χρονιά.
 Virginia Woolf, To the Lighthouse (Wordsworth Classics, 1994), με εισαγωγή και σημειώσεις του Νίκολα Μπράντμπερι,

Προσαρμογές 

 To the Lighthouse, μια τηλεταινία του 1983 με πρωταγωνιστές τους Ρόζμαρι Χάρις, Μάικλ Γκαφ, Σούζαν Μπέρτις και Κένεθ Μπράνα
 To the Lighthouse, ένα ηχητικό δράμα του 2000 για το BBC Radio 4, προσαρμοσμένο από την Άιλιν Άτκινς,  με τους Βανέσα Ρέντγκρεϊβ, Έντουαρντ Πέτερμπριτζ και Τζούλιετ Στίβενσον
 To the Lighthouse, ένα 15λεπτο δράμα από το BBC Radio 4, από τις 11/08/2014 έως τις 15/08/2014, δραματοποιημένο από τη Λίντα Μάρσαλ Γκρίφιθς
 To the Lighthouse, μια όπερα του 2017 που συνέθεσε ο Ζήσης Σέγκλιας σε αγγλικό λιμπρέτο του Ερνστ Μπίντερ. Έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ του Μπρέγκεντς
 To the Lighthouse, μια μικρού μήκους όπερα του 2020 που συνέθεσε η Λούσι Τρέτσερ για την Όπερα της Σκωτίας.

Παραπομπές

Πηγές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 
 Spark Notes study guide
 Woolf Online: An Electronic Edition and Commentary of Virginia Woolf's 'Time Passes'.
 To the Lighthouse στην British Library

Βρετανικά μυθιστορήματα
Μυθιστορήματα της Βιρτζίνια Γουλφ
Μυθιστορήματα που έγιναν ταινίες
Μυθιστορήματα που έγιναν όπερες
Νήσος Σκάι