Βισιβάνκα

Η βισιβάνκα (, ) είναι η εθνική φορεσιά της Ουκρανίας και της Λευκορωσίας. Η ουκρανική βισιβάνκα είναι διακριτή από τη λευκορωσική λόγω των κεντημάτων της που είναι ξεχωριστά στην Ουκρανία.

Ουκρανικές βισιβάνκες

Κεντητική 
Το κέντημα είναι θεμελιώδες στοιχείο της ουκρανικής λαϊκής ενδυμασίας. Η ουκρανική βισιβάνκα έχει διάφορες τοπικές παραλλαγές, οι οποίες ποικίλουν ανάλογα με τα κατά τόπους μοτίβα των κεντημάτων που φιλοτεχνούνται στην Ουκρανία.

Στα ουκρανικά κεντήματα, βασικά χρώματα είναι το μαύρο, το κόκκινο και το λευκό. Το κίτρινο, το μπλε και το πράσινο είναι συμπληρωματικά χρώματα. 

Στην επικράτεια της Ουκρανίας, οι κάτοικοι άρχισαν να υφαίνουν κεντήματα από τον 5ο αιώνα π.Χ., ως μέρος της Σκυθικής τέχνης. Η Ουκρανία είναι διάσημη σε όλο τον κόσμο για τα κεντά της. Είναι σημαντικό για έναν σημερινό Ουκρανό κεντητή σήμερα να χρησιμοποιεί τη λαϊκή τέχνη ως πηγή έμπνευσης χωρίς να αλλοιώνει τις βελονιές ή τα χρώματα γιατί κάθε αλλαγή απαξιώνει ένα κομμάτι κεντήματος και το παραμορφώνει.

Εξωτερικές επιρροές της βισιβάνκας 
Η φορεσιά των Ουκρανών αποικιστών που μεταφέρθηκαν από τον 17ο αιώνα και μετά σε διάφορες περιοχές της Ρωσίας επηρέασε την ενδυμασία των νότιων Ρώσων. Τα μανίκια στα ρούχα των κοριτσιών και των νεαρών κοριτσιών άρχισαν να διακοσμούνται με γεωμετρικά κεντήματα σε μαύρο ή κόκκινο.

Επιρροές στη σύγχρονη μόδα 
Κατά τη διάρκεια της Εβδομάδας Μόδας του Παρισιού 2015, η Ουκρανή σχεδιάστρια μόδας Βίτα Κιν εμφανίστηκε στα περιοδικά Vogue και Harper's Bazaar προσαρμόζοντας τη βισιβάνκα στο σύγχρονο στυλ μποέμ. Αυτή η παρουσίαση της βισιβάνκας προσέλκυσε το ενδιαφέρον αρκετών μοντέλων. Η ίδια μεταμόρφωσε το πουκάμισο βισιβάνκα σε μια σύγχρονη ενδυμασία. Στην έκδοση της βισιβάνκας που δημιούργησε η Κιν, η ίδια διατήρησε την παραδοσιακή μορφή, αλλά άλλαξε το μοτίβο στο κέντημα δανειζόμενη κάποια στοιχεία από το ουκρανικό ρούσνικ και διάφορα οικιακά κεντήματα.

Στο τεύχος του Μαΐου στις ΗΠΑ, η Βογκ ανέφερε ότι η βισιβάνκα έχει γίνει γνωστή πολύ πιο πέρα από την Ουκρανία. Οι Τάιμς του Λονδίνου, αλλά και οι Νιου Γιορκ Τάιμς, συμβούλεψαν τους αναγνώστες τους να αγοράσουν την βισιβάνκα, θεωρώντας την ως ένδυμα που ταιριάζει άριστα με την εποχή. Η Γαλλίδα ηθοποιός Μελανί Τιερί εμφανίστηκε με μια βισιβάνκα στο φεστιβάλ των Καννών το 2016, ενώ η Βασίλισσα Μαξίμη της Ολλανδίας φόρεσε μια βισιβάνκα όταν συμμετείχε στην τελετή έναρξης για τους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016.

Σημασία

Παραδοσιακή ερμηνεία 
Η βισιβάνκα χρησιμοποιείται από τους Ουκρανούς ως φυλαχτό για την προστασία του ατόμου που το φοράει αλλά και για να αφηγηθεί μια ιστορία. Ένα γεωμετρικό σχέδιο, το οποίο δημιουργείται προσθέτοντας κόκκινες ή μαύρες κλωστές στο ανοιχτό νήμα, θεωρείται ότι έχει αρκετή δύναμη για να προστατέψει αυτόν που φοράει τη βισιβάνκα από κάθε κακό. Υπάρχει ένα ρητό στα ουκρανικά, το "Народився у вишиванці" (ναρόντιβσια ου βισιβάντσι) το οποίο σημαίνει "γεννήθηκε φορώντας βισιβάνκα". Η κυριολεκτική σημασία του ρητού είναι η τύχη ενός ανθρώπου και η δυνατότητα του να ξεπεράσει κάθε κακουχία.

Σύνδεση με τον ουκρανικό πατριωτισμό 

Ο Αρχιδούκας Γουλιέλμος της Αυστρίας ήταν ένας Ουκρανός πατριώτης. Αυτός προτιμούσε να φοράει βισιβάνκα και έχει μείνει γνωστός με την ονομασία Βασίλ Βισιβάνι (Βασίλ ο Κεντημένος). Η πλατεία Βισιβάνοχο στο Λβιβ έχει πάρει το όνομα του.

Μετά την επανάσταση στο Μαϊντάν, οι ΛΟΑΤ+ και η ουκρανική κοινωνία έχουν αγκαλιάσει την βισιβάνκα και τα υπόλοιπα εθνικά σύμβολα, προκειμένου να δείξουν ότι θεωρούν τους εαυτούς τους Ουκρανούς/ές.

Ημέρα της Βισιβάνκας 
Η Ημέρα της Βισιβάνκας ξεκίνησε το 2006 στο Εθνικό Πανεπιστήμιο του Τσερνίβτσι με πρωτοβουλία της Λέσια Βορόνιουκ που φοιτούσε σε αυτό. Η ημέρα της Βισιβάνκας γρήγορα επεκτάθηκε σε όλη την Ουκρανία και εκτός αυτής. Γιορτάζεται την τρίτη Πέμπτη του Μαΐου. Σκοπός της εορτής αυτής είναι να ενώσει τους απανταχού Ουκρανούς, ανεξαρτήτως κατοικίας, γλώσσας, ή θρησκείας. Δεν συνδέεται με καμία επίσημη αργία ή εορτή. Την ημέρα αυτή, πολλοί Ουκρανοί φορούν βισιβάνκες για να δείξουν την αφοσίωση τους στην ιδέα της εθνικής ταυτότητας και ενότητας αλλά και για να δείξουν τον πατριωτισμό τους. Οι κρατικοί αξιωματούχοι, όλων των βαθμίδων (από τους δημοτικούς αξιωματούχους έως τον πρόεδρο της Ουκρανίας) κάποιες φορές συμμετέχουν και εκείνοι.

Λευκορωσική βισιβάνκα 
Η λευκορωσική κυβέρνηση, αλλά και η αντιπολίτευση, με τον υπουργό Εξωτερικών θεωρούν την βισιβάνκα εθνικό σύμβολο. Ο πρώην υπουργός εξωτερικών της Λευκορωσίας Βλαντιμίρ Μακέι το 2017 υποστήριξε ότι «Τα σχέδια που χρησιμοποιούνται για το κέντημα αυτών των πουκάμισων δεν προώθησαν ποτέ τη βία ή το κακό. Αντίθετα, προάγουν την καλοσύνη και την ειρήνη. Αντικατοπτρίζουν τη νοοτροπία του λευκορωσικού λαού, το πνεύμα μας». Σε αντίθεση με την Ουκρανία, όπου τα χαρακτηριστικά του κεντήματος καθορίζονται κατά κύριο λόγο με βάση τοπικά στοιχεία, η λευκορωσική βισιβάνκα είναι κεντημένη σύμφωνα με την εθνική και προσωπική ιστορία και χρησιμοποιείται επίσης συχνά για την καταγραφή πληροφοριών. Επίσης, συνήθως υποστηρίζεται ότι η χρήση μιας βισιβάνκας βοηθά στην εκδίωξη των κακών πνευμάτων.

Κατά τη διάρκεια των λευκορωσικών διαδηλώσεων το 2020 και 2021, η βισιβάνκα έγινε σύμβολο της λευκορωσικής αντιπολίτευσης, καθώς και της υπεράσπισης της λευκορωσικής εθνικής ταυτότητας γενικότερα.

Εικόνες

Ουκρανικές βισιβάνκες

Παραπομπές 

Εθνικά σύμβολα της Ουκρανίας
Παραδοσιακές φορεσιές