Άλις Μίλερ (ψυχολόγος)

Η Άλις Μίλερ (Alice Miller, όνομα γέννησης: Αλίτσια Ένγκλαρντ [Alicja Englard]) (12 Ιανουαρίου 1923 – 14 Απριλίου 2010), ήταν Πολωνή-Ελβετίδα ψυχολόγος, ψυχαναλύτρια και φιλόσοφος εβραϊκής καταγωγής, η οποία είναι γνωστή για τα βιβλία της για την παιδική κακοποίηση από γονείς, μεταφρασμένα σε πολλές γλώσσες. Ήταν επίσης μια σημαντική δημόσια διανοούμενη.

Το βιβλίο της Το Δράμα του Χαρισματικού Παιδιού προκάλεσε αίσθηση και έγινε διεθνές μπεστ σέλερ με την αγγλική έκδοση το 1981. Οι απόψεις της σχετικά με τις συνέπειες της παιδικής κακοποίησης είχαν μεγάλη επιρροή. Στα βιβλία της έφυγε από την ψυχανάλυση, χρεώνοντάς την ότι μοιάζει με τις δηλητηριώδεις παιδαγωγικές.

Βιογραφία 
Η Μίλερ γεννήθηκε στο Πιότρκουφ Τριμπουνάλσκι της Πολωνίας, σε μια εβραϊκή οικογένεια. Ήταν η μεγαλύτερη κόρη της Γκούτα και του Μέιλεχ Ένγκλανρτ και είχε μια αδερφή, την Ιρένα, η οποία ήταν πέντε χρόνια νεότερη. Από το 1931 έως το 1933 η οικογένεια έζησε στο Βερολίνο, όπου η εννιάχρονη Αλίτσια έμαθε τη γερμανική γλώσσα. Λόγω της κατάληψης της εξουσίας από τους εθνικοσοσιαλιστές στη Γερμανία το 1933, η οικογένεια επέστρεψε στον Πιότρκουφ Τριμπουνάλσκι. Ως νεαρή γυναίκα, η Μίλερ κατάφερε να δραπετεύσει από το Γκέτο του Πιότρκουφ Τριμπουνάλσκι, όπου όλοι οι Εβραίοι κάτοικοι ήταν φυλακισμένοι από τον Οκτώβριο του 1939 και επέζησε του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στη Βαρσοβία, με το υποτιθέμενο όνομα Αλίτσια Ροστόφσκα. Ενώ κατάφερε να βγάλει λαθραία τη μητέρα και την αδερφή της, το 1941, ο πατέρας της πέθανε στο γκέτο.

Διατήρησε το υποτιθέμενο όνομά της, Άλις Ροστόφσκα, όταν μετακόμισε στην Ελβετία το 1946, όπου είχε κερδίσει μια υποτροφία για το Πανεπιστήμιο της Βασιλείας.

Το 1949, παντρεύτηκε τον Ελβετό κοινωνιολόγο Ανδρέας Μίλρ, έναν αρχικά Πολωνό Καθολικό, με τον οποίο είχε μετακομίσει από την Πολωνία στην Ελβετία ως φοιτητές. Χώρισαν το 1973. Απέκτησαν δύο παιδιά, τον Μάρτιν (γενν. 1950) και τη Τζούλικα (γενν. 1956). Λίγο μετά το θάνατο της μητέρας του, ο Μάρτιν Μίλερ δήλωσε σε μια συνέντευξη στο Der Spiegel ότι είχε ξυλοκοπηθεί από τον αυταρχικό πατέρα του κατά τη διάρκεια της παιδικής του ηλικίας - παρουσία της μητέρας του. Ο Μίλερ δήλωσε ότι η μητέρα του δεν παρενέβη και ήταν συναισθηματικά κακοποιημένος. Αυτά τα γεγονότα συνέβησαν δεκαετίες πριν από την αφύπνιση της Άλις Μίλερ σχετικά με τους κινδύνους τέτοιων μεθόδων ανατροφής παιδιών. Ο Μάρτιν ανέφερε επίσης ότι η μητέρα του δεν μπόρεσε να μιλήσει μαζί του, παρά τις πολυάριθμες μακροσκελείς συνομιλίες, για τις εμπειρίες της κατά τη διάρκεια του πολέμου, καθώς ήταν πολύ επιβαρυμένη από αυτές.

Το 1953, η Μίλερ πήρε το διδακτορικό της στη φιλοσοφία, την ψυχολογία και την κοινωνιολογία. Μεταξύ 1953 και 1960, η Μίλερ σπούδασε ψυχανάλυση και την άσκησε μεταξύ 1960 και 1980 στη Ζυρίχη.

Το 1980, αφού εργάστηκε ως ψυχαναλύτρια και εκπαιδεύτρια αναλυτών για 20 χρόνια, η Μίλερ «σταμάτησε να ασκεί και να διδάσκει ψυχανάλυση για να εξερευνήσει συστηματικά την παιδική ηλικία». Έγινε επικριτική τόσο για τον Σίγκμουντ Φρόυντ όσο και τον Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ. Τα πρώτα τρία βιβλία της προήλθαν από έρευνα που πήρε πάνω της ως απάντηση σε αυτά που ένιωθε ότι ήταν σημαντικά τυφλά σημεία στον τομέα της. Ωστόσο, από τη στιγμή που εκδόθηκε το τέταρτο βιβλίο της, δεν πίστευε πλέον ότι η ψυχανάλυση ήταν βιώσιμη από οποιαδήποτε άποψη.

Το 1985, η Μίλερ έγραψε για την έρευνα από την εποχή της ως ψυχαναλύτρια: «Για είκοσι χρόνια παρατηρούσα ανθρώπους να αρνούνται τα παιδικά τους τραύματα, να εξιδανικεύουν τους γονείς τους και να αντιστέκονται στην αλήθεια για την παιδική τους ηλικία με κάθε τρόπο». Το 1985 άφησε την Ελβετία και μετακόμισε στο Σαιν-Ρεμί-ντε-Προβάνς στη Νότια Γαλλία.

Το 1986, της απονεμήθηκε το Λογοτεχνικό Βραβείο Γιάνους Κόρτσακ για το βιβλίο της Δεν πρέπει να γνωρίζετε: Η προδοσία του παιδιού από την κοινωνία.

Τον Απρίλιο του 1987, η Μίλερ ανακοίνωσε σε συνέντευξή της στο γερμανικό περιοδικό Psychologie Heute την απόρριψη της ψυχανάλυσης. Τον επόμενο χρόνο ακύρωσε τη συμμετοχή της τόσο στην Ελβετική Ψυχαναλυτική Εταιρεία όσο και στη Διεθνή Ψυχαναλυτική Ένωση, επειδή θεώρησε ότι η ψυχαναλυτική θεωρία και πρακτική καθιστούσε αδύνατο για τα πρώην θύματα κακοποίησης παιδιών να αναγνωρίσουν τις παραβιάσεις που τους έγιναν και να επιλύσουν τις συνέπειες της κακοποίηση, καθώς «παρέμειναν στην παλιά παράδοση να κατηγορούν το παιδί και να προστατεύουν τους γονείς».

Ένα από τα τελευταία βιβλία της Μίλερ, το Bilder meines Lebens («Εικόνες της ζωής μου»), εκδόθηκε το 2006. Πρόκειται για μια άτυπη αυτοβιογραφία στην οποία η συγγραφέας εξερευνά τη συναισθηματική της διαδικασία από την οδυνηρή παιδική της ηλικία, μέσα από την ανάπτυξη των θεωριών της και τις μετέπειτα γνώσεις της, που αφηγούνται μέσω της έκθεσης και της συζήτησης 66 από τους πρωτότυπους πίνακές της, ζωγραφισμένους τα έτη 1973-2005.

Μεταξύ του 2005 και του θανάτου της το 2010, απάντησε σε εκατοντάδες επιστολές αναγνωστών στον ιστότοπό της, όπου υπάρχουν επίσης δημοσιευμένα άρθρα, φυλλάδια και συνεντεύξεις σε τρεις γλώσσες. Μέρες πριν από το θάνατό της η Άλις Μίλερ έγραψε: «Αυτές οι επιστολές θα παραμείνουν ως σημαντικός μάρτυρας και μετά τον θάνατό μου υπό τα πνευματικά δικαιώματα μου».

Η Μίλερ πέθανε στις 14 Απριλίου 2010, σε ηλικία 87 ετών, στο σπίτι της στο Σαιν-Ρεμί-ντε-Προβάνς από αυτοκτονία, μετά από σοβαρή ασθένεια και διάγνωση καρκίνου του παγκρέατος προχωρημένου σταδίου.

Έργο 
Η Μίλερ επέκτεινε το μοντέλο τραύματος για να συμπεριλάβει όλες τις μορφές κακοποίησης παιδιών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ήταν κοινώς αποδεκτές (όπως το ξυλοδαρμό), το οποίο ονόμασε δηλητηριώδη παιδαγωγική, μια μη κυριολεκτική μετάφραση του Schwarze Pädagogik (μαύρη ή σκοτεινή παιδαγωγική/αποτύπωση) της Καταρίνα Ρούτσκι.

Βασιζόμενη στο έργο της ψυχοϊστορίας, η Μίλερ ανέλυσε τους συγγραφείς Βιρτζίνια Γουλφ, Φραντς Κάφκα και άλλους, για να βρει συνδέσμους μεταξύ των παιδικών τους τραυμάτων και της πορείας και της έκβασης της ζωής τους.

Η εισαγωγή στο πρώτο κεφάλαιο του πρώτου βιβλίου της Μίλερ, ο Δράμα του Χαρισματικού Παιδιού, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1979, περιέχει μια σειρά που συνοψίζει τη βασική της άποψη. Σε αυτό γράφει:Στη δεκαετία του 1990, η Μίλερ υποστήριξε σθεναρά μια νέα μέθοδο που αναπτύχθηκε από τον Κόνραντ Στέτμπαχερ, ο οποίος αργότερα κατηγορήθηκε για περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης. Η Μίλερ έμαθε για τον Στέτμπαχερ και τη μέθοδό του από ένα βιβλίο της Μαριέλα Μερ με τίτλο Steinzeit (Λίθινη Εποχή). Έχοντας εντυπωσιαστεί έντονα από το βιβλίο, η Μίλερ επικοινώνησε με τη Μερ για να μάθει το όνομα του θεραπευτή. Από τότε, η Μίλερ αρνήθηκε να κάνει συστάσεις θεραπευτή ή μεθόδων. Με ανοιχτές επιστολές, η Μίλερ εξήγησε την απόφασή της και πώς έγινε αρχικά μαθήτρια του Στέτμπαχερ, αλλά στο τέλος απομακρύνθηκε από αυτόν και τις οπισθοδρομικές θεραπείες του.

Στα κείμενά της, η Μίλερ φροντίζει να διευκρινίσει ότι με τον όρο «κακοποίηση» δεν εννοεί μόνο τη σωματική βία ή τη σεξουαλική κακοποίηση, αλλά επίσης την απασχολεί η ψυχολογική κακοποίηση που διαπράττεται από τον έναν ή και τους δύο γονείς στο παιδί τους. Αυτό είναι δύσκολο να εντοπιστεί και να αντιμετωπιστεί επειδή το άτομο που έχει κακοποιηθεί είναι πιθανό να το κρύψει από τον εαυτό του και μπορεί να μην το αντιληφθεί έως ότου κάποιο γεγονός ή η εμφάνιση της κατάθλιψης απαιτήσει τη θεραπεία του. Η Μίλερ κατηγόρησε τους ψυχολογικά καταχρηστικούς γονείς για την πλειονότητα των νευρώσεων και των ψυχώσεων. Υποστήριξε ότι όλες οι περιπτώσεις ψυχικής ασθένειας, εθισμού, εγκλήματος και τρέλας προκλήθηκαν τελικά από καταπιεσμένη οργή και πόνο ως αποτέλεσμα υποσυνείδητου παιδικού τραύματος που δεν επιλύθηκε συναισθηματικά, με τη βοήθεια ενός βοηθού, τον οποίο αποκάλεσε «φωτισμένο μάρτυρα». Σε όλους τους πολιτισμούς, «η φειδωλότητα των γονέων είναι ο υπέρτατος νόμος μας», έγραψε η Μίλερ. Ακόμη και οι ψυχίατροι, οι ψυχαναλυτές και οι κλινικοί ψυχολόγοι φοβόντουσαν ασυνείδητα να κατηγορήσουν τους γονείς για τις ψυχικές διαταραχές των πελατών τους, υποστήριξε. Σύμφωνα με τη Μίλερ, οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας ήταν επίσης πλάσματα της δηλητηριώδους παιδαγωγικής που εσωτερικεύτηκαν στην παιδική τους ηλικία. Αυτό εξηγούσε γιατί η Εντολή «Τίμα τους γονείς σου» ήταν ένας από τους κύριους στόχους στη σχολή ψυχολογίας της Μίλερ.

Η Μίλερ αποκάλεσε την ηλεκτροσπασμοθεραπεία «μια εκστρατεία ενάντια στην πράξη της μνήμης». Στο βιβλίο της Abbruch der Schweigemauer (Η κατεδάφιση της σιωπής), επέκρινε επίσης τις συμβουλές των ψυχοθεραπευτών προς τους πελάτες να συγχωρήσουν τους κακοποιούς γονείς τους, υποστηρίζοντας ότι αυτό θα μπορούσε να εμποδίσει την ανάρρωση μόνο μέσω της ανάμνησης και της αίσθησης του παιδικού πόνου. Υποστήριξε ότι η πλειονότητα των θεραπευτών φοβάται αυτή την αλήθεια και ότι εργάζονται υπό την επιρροή ερμηνειών που προέρχονται τόσο από τη δυτική όσο και από την ανατολίτικη θρησκεία, οι οποίες κηρύττουν τη συγχώρεση από το κάποτε κακομεταχειρισμένο παιδί. Πίστευε ότι η συγχώρεση δεν έλυνε το μίσος, αλλά το κάλυπτε με έναν επικίνδυνο τρόπο στον ενήλικο: εκτόπιση σε αποδιοπομπαίους τράγους, όπως συζήτησε στις ψυχοβιογραφίες της για τον Αδόλφο Χίτλερ και τον Γιούργκεν Μπαρτς, τους οποίους περιέγραψε ότι υπέφεραν από βαριά γονεϊκή συμπεριφοριακή κατάχρηση.

Ένας κοινός παρονομαστής στα γραπτά της Μίλερ είναι η εξήγησή της για το γιατί τα ανθρώπινα όντα προτιμούν να μην γνωρίζουν για τη δική τους θυματοποίηση κατά την παιδική ηλικία: να αποφύγουν τον αφόρητο πόνο. Πίστευε ότι η ασυνείδητη εντολή του ατόμου, να μην έχει επίγνωση του τρόπου με τον οποίο του συμπεριφέρονταν στην παιδική του ηλικία, οδήγησε σε μετάθεση: η ακαταμάχητη ορμή για επανάληψη της καταχρηστικής γονικής μέριμνας στην επόμενη γενιά παιδιών ή κατευθύνοντας ασυνείδητα το άλυτο τραύμα εναντίον άλλων (πόλεμος, τρομοκρατία, παραβατικότητα) ή εναντίον του εαυτού τους (διατροφικές διαταραχές, εθισμός στα ναρκωτικά, κατάθλιψη).

Δείτε επίσης 
 Παιδική κακοποίηση
 Ντάνι Λέβι
 Διαταραχή ναρκισσιστικής προσωπικότητας
 Δηλητηριώδης παιδαγωγική
 Ψυχοϊστορία

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Ιστότοπος της Άλις Μίλερ
 Συνέντευξη από την Diane Connors (1997)
 Βιβλιοθήκη Alice Miller
 Alice Miller Peace Foundation - Ενθάρρυνση της οικοδόμησης της ειρήνης μέσω της προστασίας των παιδιών από τη βία

Πολωνές μυθιστοριογράφοι
Ελβετίδες μυθιστοριογράφοι
Πολωνές ψυχολόγοι
Ελβετίδες ψυχολόγοι
Πολωνοί κοινωνιολόγοι
Ελβετοί κοινωνιολόγοι
Πολωνοί εβραϊκής καταγωγής
Απόφοιτοι του Πανεπιστημίου της Βασιλείας
Παιδική κακοποίηση