Έντιτ Κις

Η Έντιτ Μπαν Κις, επίσης γνωστή και ως Έντιτ, το γένος Ροτ (1905–1966) ήταν Ουγγαρέζα γλύπτρια και ζωγράφος. Το φθινόπωρο του 1944, απελάθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Ράβενσμπρικ στη βόρεια Γερμανία και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο εργοστάσιο της Daimler-Benz στο Λουντβιχσφέλντε, όπου αναγκάστηκε να εργαστεί σε κινητήρες αεροσκαφών για λογαριασμό της Luftwaffe. Λίγο μετά την απελευθέρωσή της στο τέλος του πολέμου, εικονογράφησε τις εμπειρίες της από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης με 30 σκίτσα γκουάς που εκτέθηκαν στη Βουδαπέστη στα τέλη του 1945.  Ωστόσο, υπήρχε μικρή αναγνώριση της δουλειάς της στη Δύση. Ως αποτέλεσμα, μετά τον θάνατο του συζύγου της, αυτοκτόνησε στο Παρίσι το 1966. Το 1992, η σειρά έργων της Deportation εκτέθηκε στο Βερολίνο, το Παρίσι και τη Βουδαπέστη.

Βιογραφία 
Μέλος μιας εβραϊκής οικογένειας της Βουδαπέστης, η Έντιτ Κις γεννήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 1905. Ήταν η μικρότερη από τις τέσσερις κόρες των Φρίγκες και Μελίτα Ροτ. Έχοντας σπουδάσει στις ακαδημίες τέχνης της Βουδαπέστης και του Ντίσελντορφ, έγινε γλύπτρια στην Ουγγαρία κατά την περίοδο πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο . Εκείνη την εποχή, παντρεύτηκε και τον Τιβάνταρ Μπαν.  

Τον Οκτώβριο του 1944, μαζί με χιλιάδες άλλες Εβραίες της Ουγγαρίας, η Κις υποβλήθηκε σε καταναγκαστικά έργα και στη συνέχεια απελάθηκε στοστρατόπεδο συγκέντρωσης Ράβενσμπρικ στη βόρεια Γερμανία. Στις 6 Δεκεμβρίου 1944, μεταφέρθηκε στο εργοστάσιο της Daimler-Benz στο Λουντβιχσφέλντε, όπου 1.100 γυναίκες εξαναγκάζονταν να εργάζονται σε κινητήρες αεροσκαφών για λογαριασμό της Luftwaffe. 

Το 1945, καθώς πλησίαζε το τέλος του πολέμου, η Κις επέστρεψε στο Ράβενσμπρουκ από όπου οι ναζί την έστειλαν σε μια πορεία θανάτου.  Με τη φίλη της Άγκνες Ρετζόνε Μπαρτα, δραπέτευσε στο Στράσεν κοντά στο Βεσερμπέργκον στις 30 Απριλίου. Οι δυο γυναίκες ταξίδεψαν πίσω στη Βουδαπέστη μέσω Βερολίνου, Πράγας και Μπρατισλάβας, φτάνοντας τελικά στον προορισμό τους την 1η Ιουλίου 1945. 

Επιστρέφοντας στη Βουδαπέστη, η Κις απεικόνισε τις εμπειρίες της στο στρατόπεδο συγκέντρωσης σε μια σειρά από 30 σκίτσα γκουάς με τίτλο Deportation που εξέθεσε στην πόλη στις 22 Σεπτεμβρίου 1945. Αφού χώρισε από τον πρώτο της σύζυγο, παντρεύτηκε τον Σάντορ Κις και μετανάστευσε στη Δύση μαζί του. Λίγο μετά την αναχώρησή τους, τον Ιούλιο του 1948 τα τέσσερα μεγάλα λίθινα ανάγλυφα που είχε δημιουργήσει τοποθετήθηκαν στον εξωτερικό τοίχο της συναγωγής Ούιπεστ της Βουδαπέστης.  Το ένα ανάγλυφο δείχνει έναν Ούγγρο αστυνομικό να οδηγεί Εβραίους σε φορτηγά βοοειδών για απέλαση, το δεύτερο δείχνει έναν φρουρό που επιβλέπει άνδρες σε ένα στρατόπεδο εργασίας, το τρίτο παρουσιάζει έναν ναζί φρουρό που οδηγεί Εβραίους σε θαλάμους αερίων και το τέταρτο δείχνει Εβραίους να υποδέχονται τους στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού στη Βουδαπέστη. 

Η δημόσια αναγνώριση της τέχνης της Κις υπήρξε ελάχιστη. Μετά από περιόδους που πέρασε στην Ελβετία, την Καζαμπλάνκα και το Λονδίνο και μετά τον θάνατο του συζύγου της, η Κις αυτοκτόνησε σε ένα ξενοδοχείο του Παρισιού τη νύχτα της 26ης προς 27η Οκτωβρίου 1966. Το άλμπουμ με τις γκουάς της ανακαλύφθηκε ξανά από τον Χέλμουτ Μπάουερ στο Λονδίνο το 1992 και οι γκουάς της έχουν εκτεθεί από τότε σε διάφορες τοποθεσίες στη Γερμανία, στο Παρίσι και τη Βουδαπέστη.  Έχουν επίσης παρουσιαστεί στην έκθεση We were Nobody στο Ravensbrück Memorial.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Το άλμπουμ της Edith Kiss's  Deportation

Ούγγροι ζωγράφοι
Αυτόχειρες καλλιτέχνες
Ουγγροεβραίοι