Εθνικός μύθος

Ένας εθνικός μύθος είναι μία αφήγηση ή ανέκδοτο σχετικά με το παρελθόν ενός έθνους. Τέτοιοι μύθοι συχνά λειτουργούν ως σημαντικά εθνικά σύμβολα και θέτουν ένα σύνολο εθνικών αξιών. Ένας εθνικός μύθος μπορεί κάποιες φορές να πάρει τη μορφή εθνικού έπους ή να συμπεριληφθεί σε μία πολιτική θρησκεία.   

Ένας εθνικός μύθος είναι ένας θρύλος ή μία φανταστική αφήγηση που έχει ανυψωθεί σε τόσο σημαντικό μυθολογικό και συμβολικό επίπεδο ώστε εκτιμάται από το έθνος ως αληθινή. Μπορεί απλά να υπερβάλλει σε σχέση με αληθινά γεγονότα, να παραλείπει σημαντικές ιστορικές λεπτομέρειες ή να προσθέτει λεπτομέρειες για τις οποίες δεν υπάρχουν στοιχεία, ή μπορεί να είναι απλά μία φανταστική ιστορία την οποία κανείς δεν εκλαμβάνει κυριολεκτικά ως αληθινή, αλλά φέρει μία συμβολική σημασία για το έθνος. Η εθνική μυθολογία πολλών εθνών περιλαμβάνει έναν ιδρυτικό μύθο, ο οποίος ενδέχεται να αναφέρεται σε μία μάχη ενάντια στην αποικιοκρατία ή έναν πόλεμο ανεξαρτησίας. Σε πολλές περιπτώσεις, διαφορετικά μέρη του πληθυσμού διαφωνούν σχετικά με το νόημα του εθνικού μύθου.

Σε κάποιες περιοχές, ο εθνικός μύθος μπορεί να έχει πνευματικό ύφος και να αναφέρεται σε ιστορίες της ίδρυσης του έθνους από έναν θεό ή κάποιους θεούς, ηγέτες με την εύνοια των θεών, ή άλλα υπερφυσικά όντα.

Οι εθνικοί μύθοι υπηρετούν πολλούς κοινωνικούς και πολιτικούς σκοπούς. Οι εθνικοί μύθοι συχνά υφίστανται μόνο για τον σκοπό της κρατικής προπαγάνδας. Στις αυταρχικές δικτατορίες, ο ηγέτης μπορεί να διαθέτει, για παράδειγμα, μία μυθική, υπερφυσική ιστορία ώστε να φαίνεται όμοιος με θεό και παντοδύναμος (βλ. προσωπολατρία). Ωστόσο, εθνικοί μύθοι υπάρχουν σε κάθε κοινωνία. Σε φιλελεύθερα καθεστώτα μπορεί να εμπνέουν την πολιτική αρετή και την αυτοθυσία, ή να παγιώνουν τη δύναμη των κυριαρχουσών ομάδων και να νομιμοποιούν την εξουσία τους.

Υπόβαθρο 
Εθνικοί μύθοι έχουν δημιουργηθεί και διαδοθεί από εθνικούς διανοούμενους, οι οποίοι τους χρησιμοποίησαν ως όργανα πολιτικής κινητοποίησης σε δημογραφικές βάσεις όπως η εθνότητα .

Κοινωνικό υπόβαθρο 
Η έννοια της εθνικής ταυτότητας συνδέεται αναπόδραστα με τους μύθους.  Ένα σύμπλεγμα μύθων βρίσκεται στον πυρήνα κάθε εθνικής ταυτότητας.  Ορισμένοι μελετητές πιστεύουν ότι οι εθνικές ταυτότητες, που υποστηρίζονται από επινοημένες ιστορίες, κατασκευάστηκαν μόνο μετά την εμφάνιση εθνικών κινημάτων και εθνικών ιδεολογιών. 

Εθνικιστικά κινήματα έχουν προηγηθεί όλων των σύγχρονων εθνικών ταυτοτήτων.  Αν και ο όρος "nation" (Αγγλικά) χρησιμοποιήθηκε στο Μεσαίωνα, είχε συνήθως καθαρά εθνική σημασία και σπάνια αναφερόταν σε ένα κράτος. Στην εποχή του εθνικισμού, συνδέθηκε με προσπάθειες που στόχευαν στη δημιουργία εθνών κρατών .

Ψυχολογικό υπόβαθρο 
Εκτός από το κοινωνικό τους υπόβαθρο, οι εθνικιστικοί μύθοι έχουν και μια ψυχολογική εξήγηση που συνδέεται με τον εθνικιστικό μύθο μιας σταθερής πατρίδας. Η πολυπλοκότητα των σχέσεων μέσα στον σύγχρονο εξωτερικό κόσμο και η ασυνέπεια του εσωτερικού ψυχολογικού κόσμου μπορεί να οδηγήσει σε άγχος που μειώνεται από τη στατική αυτοεπισήμανση και αυτοκατασκευή και την απόκτηση ενός φανταστικού συναισθήματος σταθερότητας.

Μυθοποιητικές μέθοδοι 
Η παραδοσιακή δημιουργία μύθων εξαρτιόταν συχνά από λογοτεχνικούς αφηγητές - ειδικά από επικούς ποιητές. Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός υιοθέτησε την Ιλιάδα του Ομήρου ως αιτιολογία της θεωρητικής του ενότητας και ο Βιργίλιος (70 - 19 π.Χ.) συνέθεσε την Αινειάδα για να υποστηρίξει την πολιτική ανανέωση και επανένωση του ρωμαϊκού κόσμου μετά από μακροχρόνιους εμφύλιους πολέμους. Γενιές μεσαιωνικών συγγραφέων (σε ποίηση και πεζογραφία) συνέβαλαν στο Αρθούριο ζήτημα της Βρετανίας, αναπτύσσοντας αυτό που έγινε το επίκεντρο του αγγλικού εθνικισμού υιοθετώντας βρετανικό κέλτικο υλικό. Ο Καμόες (  - 1580) συνέθεσε στο Μακάο τους Λουσιάδες ως εθνικό ποιητικό έπος για την Πορτογαλία. Ο Βολταίρος επιχείρησε ένα παρόμοιο έργο για τη γαλλική μυθοποιημένη ιστορία στο Henriade (1723). Η βαγκνερική όπερα ήρθε για να ενισχύσει τον γερμανικό εθνικό ενθουσιασμό.

Οι σύγχρονοι προμηθευτές των εθνικών μυθολογιών έχουν την τάση να αποζημιώνουν τους ποιητές και συχνά απευθύνονται στον λαό πιο άμεσα με φανερή φρασεολογία στα μέσα ενημέρωσης. Οι Γάλλοι φυλλάδιοι διέδωσαν τις ιδέες της Ελευθερίας, της Ισότητας και της Αδελφότητας στη δεκαετία του 1790 και Αμερικανοί δημοσιογράφοι, πολιτικοί και μελετητές διέδωσαν μυθικά τροπάρια όπως το "Προφανές πεπρωμένο", «το σύνορο» ή το «Οπλοστάσιο της Δημοκρατίας». Οι σοσιαλιστές που υποστηρίζουν ιδέες όπως η δικτατορία του προλεταριάτου έχουν προωθήσει πιασάρικα συνθήματα που προωθούν τα έθνη όπως «Σοσιαλισμός με κινεζικά χαρακτηριστικά» και «σκέψη του Κιμ Ιλ-Σουνγκ».

Αρχικοί μύθοι 
Δύο από τους κύριους μύθους του εθνικισμού συνδέονται με τις πεποιθήσεις: 

 στη μονιμότητα της κοινότητας (ο μύθος του αιώνιου έθνους), βασισμένη στον εθνικό χαρακτήρα, την επικράτεια και τους θεσμούς της και στη συνέχειά της σε πολλές γενιές, και
 στην κοινή καταγωγή της κοινότητας (ο μύθος της κοινής καταγωγής).

Συνέπειες 
Οι εθνικιστικοί μύθοι τείνουν μερικές φορές να διεγείρουν συγκρούσεις μεταξύ των εθνών,  να μεγεθύνουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εθνικής ομάδας και να υπερεκτιμήσουν την απειλή για το έθνος που αποτελούν άλλες ομάδες που επιδιώκουν μαχητική εκπλήρωση των στόχων τους.

Δείτε επίσης 
 Πολιτική θρησκεία

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Μυθογραφία
Εθνικισμός
Εθνικά σύμβολα