Ίβαν Γκόραν Κόβατσιτς

Ο Ίβαν Γκόραν Κόβατσιτς ( ; 21 Μαρτίου 1913 – 13 Ιουλίου 1943) ήταν Κροάτης ποιητής και συγγραφέας.

Νεανικά χρόνια και υπόβαθρο 
Γεννήθηκε στο Λουκοβντόλ (μέρος του Βρμπόβσκο), μια πόλη στο Γκόρσκι Κόταρ, από πατέρα Κροάτη, τον Ίβαν Κόβατσιτς, και την Τρανσυλβανή Εβραία μητέρα Ρούζα (το γένος Κλάιν).  

Φοίτησε στο Γυμνάσιο του Κάρλοβατς. Προς τιμήν του, η βιβλιοθήκη της πόλης του Κάρλοβατς, το παλαιότερο πολιτιστικό ίδρυμα της πόλης που ιδρύθηκε το 1838, πήρε το όνομά του. 

Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, τον σκληρό χειμώνα του 1942, ο Κόβατσιτς και ο Βλαντιμίρ Ναζόρ προσφέρθηκαν εθελοντικά στις δυνάμεις των Παρτιζάνων, για να δώσουν ένα αντιφασιστικό παράδειγμα για τον κόσμο. Εκείνη την εποχή, ο Γκόραν ήταν ήδη άρρωστος με φυματίωση και ο Ναζόρ ήταν σε προχωρημένη ηλικία, αλλά τους παρακινούσε η συνείδησή τους. Ο Κόβατσιτς σκοτώθηκε από σερβικά στρατεύματα Τσέτνικ σε ένα χωριό της Ανατολικής Βοσνίας στη Βέρμπιτσα κοντά στη Φότσα στις 13 Ιουλίου 1943. 

Ο θάνατός του περιγράφεται ως εξής: «Όπως σε μια αρχαία τραγωδία, αυτός που είναι πιο αντίθετος στο κακό θα πεθάνει σκληρότερα από το κακό. Ο ποιητής που ύψωσε τη φωνή του κατά των μαζικών δολοφονιών και βασανιστηρίων Σέρβων αμάχων (κυρίως γυναικών και παιδιών) των Κροατών Ούστασε, έκοψε το λαιμό του από Σέρβους Τσέτνικ…. Μερικοί αξιόπιστοι μάρτυρες επιβεβαιώνουν ότι ο Γκόραν επέζησε από την κόλαση της πέμπτης επίθεσης, αλλά όταν επέστρεψε, για να βοηθήσει τον άρρωστο, αριστερό, φίλο του, Δρ Σίμο Μιλόσεβιτς, οι φασίστες σκότωσαν και τον Κροάτη ποιητή και τον Σέρβο λόγιο χωρίς διάκριση. Ο φασισμός δεν θεωρούσε τους ποιητές ή τους επιστήμονες πουθενά στον κόσμο ως έχοντες αξία».

Έργα 

Ο θάνατος είναι κεντρικό θέμα σε μεγάλο μέρος της ποίησης του Κόβατσιτς, ωστόσο αυτό δεν είναι μια αντανάκλαση της προοπτικής της ζωής του. Τα μελαγχολικά του θέματα προέρχονταν από εξωτερικά γεγονότα -όπως η προσβολή από φυματίωση του εαυτού του και του αδερφού του- και όχι από μια εσωτερική διάθεση προς την κατήφεια. Ο Γιούρε Καστελάν, ένας από τους σύγχρονους του Κόβατσιτς, εξέφρασε ότι ο Κόβατσιτς είχε κλίση τόσο προς τον ρομαντισμό όσο και προς τον ρεαλισμό στην ποίησή του και ότι ο Κόβατσιτςείχε μια έντονη αντίληψη της ζωής. 

Το πιο γνωστό του έργο είναι το "Γιάμα" ( "Λάκκος" ).   Το έγραψε κατά τη διάρκεια του πολέμου, ενώ βρισκόταν σε υπηρεσία κοντά στην πόλη Λίβνο. Το ποίημα γράφτηκε από πνευματική και ηθική ευθύνη που καταδικάζει τις φρικαλεότητες και τις σφαγές, που έγιναν από τους Κροάτες Ούστασε. Έχει περιγραφεί ως μεταφορά για τον πάσχοντα, τον μάρτυρα και το θύμα: «Ο πάσχων είναι όταν υποφέρει ένα άτομο χωρίς σφάλμα. Ο μάρτυρας είναι όταν οι μη άνθρωποι βασανίζουν ένα άτομο. Θύμα είναι όταν τα μαστίγια της αδικίας σβήνουν τη ζωή. Αυτή είναι η μεταφορά του Γκόραν. Και η ζωή του."  Το έργο του αποτελεί παράδειγμα αντιπολεμικής ποίησης με μηνύματα κατά των βασανιστηρίων, των μαζικών δολοφονιών και των εγκλημάτων πολέμου. Το "Γιάμα" διδάχθηκε σε δημοτικά σχολεία σε όλη τη Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας.

"Γιάμα" 
Το ποίημα ξεκινά με μια εντυπωσιακή μεταφορά του αίματος, που αντικαθιστά τόσο το φως όσο και το σκοτάδι καθώς τα μάτια του θύματος βγήκαν έξω με ένα μαχαίρι. Αυτό το κοινό βασανιστήριο ήταν πιθανώς ένας απλός σαδισμός, αφού τα θύματα δολοφονήθηκαν μαζικά από Κροάτες Ούστασε μετά από αυτό ούτως ή άλλως:

 Το αίμα είναι το φως της ημέρας μου και το σκοτάδι μου επίσης.
 Η ευλογία της νύχτας έχει αφαιρεθεί από τα μάγουλά μου
 Έχοντας μαζί του το πιο τυχερό μου θέαμα.
 Μέσα σε αυτές τις τρύπες, για δάκρυα, φλεγόταν σφοδρή φωτιά
 Η αιμορραγική υποδοχή σαν βάλσαμο για τον εγκέφαλο –
 Ενώ τα λαμπερά μου μάτια πέθαναν στην ίδια μου την παλάμη

Στον πολιτισμό 

 Ο Πολ Ελιουάρ έγραψε ένα ποίημα με τίτλο Ο τάφος του Γκόραν Κόβατσιτς.
 Μια γιουγκοσλαβική ταινία Ίβαν Γκόραν Κόβατσιτς, γυρίστηκε το 1979, σε σενάριο και σκηνοθεσία Λιούμπισα Ρίστιτς. Ο Κροάτης ηθοποιός Ράντε Σερμπέντζια υποδύθηκε τον Κόβατσιτς.
 Το συγκρότημα Warnament ηχογράφησε ένα τραγούδι με τίτλο "Hollow Of The Innocent Victims" εμπνευσμένο από το ποίημα "Γιάμα"
 Το ποίημα του Μπράνκο Μιλίκοβιτς "Γκόραν" είναι αφιερωμένο στον Ίβαν Γκόραν Κόβατσιτς.
 Το ποίημα του Ντραγκούτιν Ταντιγιάνοβιτς «Ο Επιτάφιος του Γκόραν» (1945) είναι αφιερωμένο στον Ίβαν Γκόραν Κόβατσιτς.
 Ο Ζίβκο Άνοτσιτς έκανε το πορτρέτο του ποιητή στο Ο λαϊκός ήρωας Λίλιαν Βίντιτς (Narodni heroj Ljiljan Vidić), αποσπώντας την αποδοχή των κριτικών.

Παραπομπές 

Ποιητές του 20ού αιώνα
Γιουγκοσλάβοι συγγραφείς
Κροάτες συγγραφείς
Εβραίοι ποιητές
Κροάτες Αυστροούγγροι