Δάσκαλος Ι.Α.Μ. του Ζβόλε

Ο Δάσκαλος I.A.M. του Ζβόλε (γνωστά έργα 1470–1490, έζησε καθ' υπολογισμόν περίπου στην περίοδο 1440–1504 ) ήταν ανώνυμος Ολλανδός χρυσοχόος και χαράκτης που υπέγραψε πολλά από τα έργα του με τα αρχικά του IAM ή IA και πρόσθεσε τη λέξη «Zwolle» σε μερικά. Το έργο του χαρακτηρίζεται από πολυπρόσωπες και δραστήριες σκηνές ανθρώπων, διαβαθμισμένους τόνους και ευκρινείς πινελιές. Σώζονται μόνο 26 έργα από το χέρι του.

Ταυτότητα 
Μια θεωρία για την ταυτότητα του Δάσκαλου IAM παραπέμπει στον Γιόχαν φαν ντεν Μάιννεστεν  (Johan van den Minnesten, επίσης γράφεται Mynnesten, , απεβ. 1504)  ως ο καλλιτέχνης πίσω από τα χαρακτικά.  Αυτός ο αδιευκρίνιστος καλλιτέχνης ήταν ζωγράφος στο Ζβόλε, αλλά κανένα από τα έργα του δεν έχει διασωθεί, επομένως είναι αδύνατο να αποδειχθεί μια σύνδεση για υφολογικούς λόγους. Ο μόνος σύνδεσμος ανάμεσα σε αυτόν και τον Δάσκαλο I.A.M. είναι μια καταγραφή όπου αναφέρεται ότι ο γιος του, ονόματι επίσης Γιόχαν, πληρώθηκε για να τυπώσει πολλά χαρακτικά για την πόλη του Ζβόλε το 1545. Αυτά ήταν πιθανώς από πλάκες εκτύπωσης που κληρονόμησε από τον πατέρα του. 

Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι οι εκτυπώσεις του Δασκάλου IAM παρήχθησαν από δύο συνεργαζόμενους καλλιτέχνες, ένας σχεδίασε τις εκτυπώσεις και ένας άλλος τις χάραξε και τις τύπωσε. Σε αυτή τη θεωρία το IAM θα μπορούσε να σημαίνει "Johannes Aurifaber Meester" (Δάσκαλος Ιωάννης ο Χρυσοχόος), πιθανώς ο Γιοχάννες Λουντόλφι (Johannes Ludolphi), ένας χρυσοχόος που έφτασε στο Ζβόλε το 1479.   Μια παραλλαγή αυτής της θεωρίας υποθέτει ότι η υπογραφή περιέχει τα σημάδια και των δύο καλλιτεχνών: το IAM θα ήταν η υπογραφή του Johann van den Minnesten, ενώ η εικόνα ενός τρυπανιού είναι το σήμα κατατεθέν του χρυσοχόου / χαράκτη.  Αυτή η συλλογική θεωρία θα εξηγούσε τις τεράστιες διαφορές στη σύνθεση μεταξύ της ακίνητης και απλής Παναγίας Καθήμενης, του Ιησού που κρατά τον Σταυρό και του μανιεριστικά δυναμικού Η Προδοσία του Χριστού .

Έργα 

Ο Δάσκαλος IAM παρήγαγε πρωτότυπες και εφευρετικές συνθέσεις σε ένα ύφος που έχει περιγραφεί ποικιλοτρόπως ως «ζωηρό», «δραματικό», «ταραχώδες» «εξευγενισμένο» και χαρακτηρισμένο από τον «ολλανδικό δαιμόνιο».  Η τεχνική του χαρακτικής ήταν προσεκτική και προσεγμένη, αλλά έτεινε να στεγνώσει. Οι μεταγενέστερες εκτυπώσεις δείχνουν πιο δραματική χρήση τονικών αντιθέσεων, σε κουρτίνες και άλλες περιοχές. Τα πρόσωπά του έχουν ως επί το πλείστον χαρακτηριστικά ολλανδικής αγροτιάς, που μερικές φορές συνορεύουν με το αλλόκοτο. Η κύρια επιρροή στο πρώιμο έργο του Δασκάλου IAM φαίνεται να ήταν ο Ρόχιερ φαν ντερ Βάιντεν, αν και επηρεάστηκε επίσης από τον Μάρτιν Σόνγκαουερ. Ο Ιερώνυμος Μπος, ένας σύγχρονός του, φαίνεται επίσης να έχει επηρεάσει τις παράξενες μορφές στην Προδοσία του Χριστού: Ο Χριστός που αίρει τον Σταυρό (σήμερα στη Βιέννη) του Ιερώνυμου Μπος εμφανίζει μεγάλες ομοιότητες. 

Το ύφος του καλλιτέχνη φαίνεται να έχει αλλάξει δραματικά γύρω στο 1485. η ενδυμασία των μορφών του έγινε πιο αγαλματένια, χωρίστηκε σε ευρέα επίπεδα, όπως τα σύγχρονα ξυλόγλυπτα, σε αντίθεση με το παλαιότερο και πιο "ρευστό" ύφος του.  Αυτό έχει δημιουργήσει εικασίες μεταξύ των μελετητών ότι ορισμένες από αυτές τις μεταγενέστερες εκτυπώσεις ήταν είτε σχέδια για γλυπτά από ξύλινα ανάγλυφα, είτε βασίστηκαν σε ανάγλυφα που σήμερα έχουν χαθεί.  Αυτό υποστηρίζεται εν μέρει από αρχεία ότι στον Johan van den Minnesten ανατέθηκε να ζωγραφίσει πολλά ανάγλυφα γλυπτά. 

Το πιο περίπλοκο έργο του ήταν μια σειρά από χαρακτικά με τα Άγια Πάθη, από τα οποία σώζονται μόνον Ο Μυστικός Δείπνος, Η Αγωνία στον Κήπο και Η Προδοσία του Χριστού.

Κατάλογος έργων 
Οι διαστάσεις που δίνονται είναι αυτές της εικόνας. Η ουσία της χαρακτικής είναι η παραγωγή πολλαπλών εικόνων, επομένως τα περισσότερα από αυτά τα έργα υπάρχουν σε περισσότερα από ένα αντίγραφα και βρίσκονται σε συλλογές πολλών μουσείων. Όπως με τις περισσότερες εκτυπώσεις του 15ου αιώνα, οι σωζόμενες εκτυπώσεις των έργων του είναι σπάνιες - οι τρεις εκτυπώσεις των Παθών σώζονται μόνο σε 8,8 και 20 αποτυπώσεις.  Τα έργα μπορούν να χρονολογηθούν μόνο κατά προσέγγιση, αν όχι καθόλου, επειδή τόσο λίγα είναι γνωστά για τη ζωή του Δάσκαλου IAM. Καμία από τις εκτυπώσεις δεν είχε τίτλο, επομένως τους δίνονται γενικοί ή περιγραφικοί τίτλοι που διαφέρουν ελαφρώς μεταξύ των πηγών. Οι μεμονωμένες εκτυπώσεις ποικίλλουν επίσης σε μέγεθος φύλλου.

 Η λατρεία των μάγων 35,3 x 24 εκ
 Ο Μυστικός Δείπνος 34,7 x 26,8 εκ
 Η Αγωνία στον Κήπο 39,5 x 29,6 εκ
 Η Προδοσία του Χριστού 34,1 x 26,8 εκ
 Η Μεγάλη Σταύρωση με τους Ιππείς 35,8 x 24,8 εκ
 Θρήνος για τον Χριστό (Pietà) 26,3 x 30 εκ
 Ευλογία Χριστού 23,5 x 14,3 εκ
 Η Παναγία και το Βρέφος με τα Κεράσια στο Παράθυρο 22,5 x 16,2 cm (ακανόνιστο)
 Η Παναγία Καθήμενη, ο Χριστός κρατά Σταυρό 22,5 x 18 εκ
 Παναγία ιστάμενη ενώπιον Δαίμονα 22,3 x 14,4 εκ
 Η Παναγία και το Βρεφος, Γυρίζοντας τα Φύλλα ενός Βιβλίου 23,8 x 19,5 εκ
 Η Αγία Άννα, η Παναγία και το Βρέφος σε θρόνο 26,6 x 19,2 εκ
 Άγιος Αυγουστίνος με καρδιά τρυπημένη από βέλος 26,6 x 21 εκ
 Άγιος Βερνάρδος Γονατιστός ενώπιον της Παναγίας 32,6 x 26,1 εκ
 Άγιος Χριστόφορος έφιππος 28,6 x 20,6 εκ
 Άγιος Γεώργιος 20,5 x 13,8 εκ
 Λειτουργία Αγίου Γρηγορίου 10,2 x 6,4 cm (Το συγκεκριμένο χαρακτικό είναι αντίγραφο από τον Δάσκαλο W με το κλειδί  )
 Λειτουργία Αγίου Γρηγορίου 15,2 x 12,4 εκ
 Λειτουργία Αγίου Γρηγορίου 32,3 x 22,4 εκ
 Αλληγορία της παροδικότητας της ζωής 33,3 x 22,6 εκ
 Μάχη δύο ανδρών με Κένταυρο 15,7 x 22,2 εκ
 Νέος άνδρας και Διάβολος 30,7 x 20,6 εκ
 Εθνόσημο με λαγωνικό που κρατά άγριος 7.7 cm σε διάμετρο
 Γοτθικό κουβούκλιο με παράθυρα και πόρτες 41,6 x 28,1 εκ
 Η Σταύρωση
 Θάνατος 30,2 x 21,3 εκ

Κληρονομιά 
Οι εκτυπώσεις του Δασκάλου IAM αντιγράφτηκαν συχνά από σύγχρονους χαράκτες , αλλά και από καλλιτέχνες σε άλλα μέσα. Ειδικότερα, ο ζωγράφος Τζαν Φραντσέσκο ντα Τολμέτσο (Gian Francesco da Tolmezzo_ βάσισε την τοιχογραφία του στο Προβεζάνο (περίπου 1496) στην Προδοσία του Χριστού .  Ο Francisco Henriques βασίστηκε επίσης πίνακες στα χαρακτικά του IAM.  Ο Λούκας φαν Λειντεν ανέπτυξε το ύφος του από αυτό του Δασκάλου IAM και του 'Αλμπρεχτ Ντύρερ. 

Οι εκτυπώσεις του ήταν πολύ περιζήτητες από εξέχοντες συλλέκτες. Ο Άγγλος συγγραφέας Samuel Pepys είχε αντίγραφα της Pietà και του Μυστικού Δείπνου  και ο Φερδινάνδος Κολόμβος (γιος του Χριστόφορου Κολόμβου ) διέθετε ένα αντίγραφο της Αλληγορίας της Παροδικότητας της Ζωής .

Δείτε επίσης 
 Κατάλογος Ολλανδών ζωγράφων

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Καταχώριση για το Master IAM του Zwolle στη Λίστα ονομάτων καλλιτεχνών της Ένωσης
 Συλλογή, από την Εθνική Πινακοθήκη Τέχνης
 The Last Supper, από τη σειρά Passion, Μουσείο Τέχνης Nelson-Atkins, Κάνσας.

Ολλανδοί χαράκτες