Έντβαρντ Γκιέρεκ

Ο Έντβαρντ Γκιέρεκ (πολωνικά: Edward Gierek) (6 Ιανουαρίου 1913 – 29 Ιουλίου 2001) ήταν Πολωνός κομμουνιστής πολιτικός και de facto ηγέτης της Πολωνίας μεταξύ 1970 και 1980. Αντικατέστησε τον Βουαντίσουαφ Γκομούουκα ως Πρώτος Γραμματέας του κυβερνώντος Πολωνικού Κόμματος Ενωμένων Εργατών (ΠΚΕΕ) στην Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας το 1970. Είναι γνωστός για το άνοιγμα της κομμουνιστικής Πολωνίας στο Δυτικό Μπλοκ και για τις οικονομικές του πολιτικές που βασίζονταν σε ξένα δάνεια. Απομακρύνθηκε από την εξουσία μετά τις απεργίες των εργαζομένων που οδήγησαν στη Συμφωνία του Γκντανσκ μεταξύ του κομμουνιστικού κράτους και των εργαζομένων του αναδυόμενου ελεύθερου συνδικαλιστικού κινήματος «Αλληλεγγύη».

Γεννημένος στο Σοσνόβιετς, στην Πολωνία του Συνεδρίου, σε μια ευσεβή καθολική οικογένεια, ο Γκιέρεκ μετανάστευσε με τους συγγενείς του στη Γαλλία σε νεαρή ηλικία. Το 1934, απελάθηκε στην Πολωνία για κομμουνιστική υπεράσπιση και εκστρατεία, αλλά στη συνέχεια μετακόμισε στο Βέλγιο για να εργαστεί ως ανθρακωρύχος στο Γκενκ. Ως αποτέλεσμα, ήταν ικανός στα γαλλικά, κάτι που τον ωφέλησε στη μελλοντική του πολιτική σταδιοδρομία. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Γκιέρεκ ήταν ενεργός στη Βελγική Αντίσταση κατά των Γερμανών. Επέστρεψε στη μεταπολεμική Πολωνία μόνο το 1948 αφού πέρασε 22 χρόνια στο εξωτερικό. Το 1954, έγινε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του Πολωνικού Κόμματος Ενωμένων Εργατών (ΠΚΕΕ) υπό τον Μπολέσουαφ Μπιέρουτ ως εκπρόσωπος της περιοχής της Σιλεσίας. Γνωστός για τη διαφάνεια και τη δημόσια ομιλία του, ο Γκιέρεκ αναδείχθηκε σταδιακά ως ένας από τους πιο σεβαστούς και προοδευτικούς πολιτικούς της χώρας, ενώ έγινε ισχυρός αντίπαλος του πιο αυταρχικού Βουαντίσουαφ Γκομούουκα.

Ο Γκομούουκα απομακρύνθηκε από τα καθήκοντά του μετά την βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων στην Πολωνία το 1970. Το Δεκέμβριο του 1970, ο Γκιέρεκ διορίστηκε νέος Πρώτος Γραμματέας και de facto ηγέτης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας. Τα πρώτα χρόνια της θητείας του σημαδεύτηκαν από εκβιομηχάνιση καθώς και από τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας. Έχοντας περάσει χρόνο στη Δυτική Ευρώπη, άνοιξε την κομμουνιστική Πολωνία σε νέες δυτικές ιδέες και χαλάρωσε τη λογοκρισία, μετατρέποντας έτσι την Πολωνία στην πιο φιλελεύθερη χώρα του Ανατολικού Μπλοκ. Τα μεγάλα χρηματικά ποσά που δάνεισαν ξένοι πιστωτές κατευθύνονταν στην κατασκευή πολυκατοικιών και στη δημιουργία βαρέων βιομηχανιών χάλυβα και άνθρακα στην πατρίδα του, τη Σιλεσία. Το 1976, ο Γκιέρεκ άνοιξε τον πρώτο πλήρως λειτουργικό πολωνικό αυτοκινητόδρομο από τη Βαρσοβία στο Κατοβίτσε, ο οποίος φέρει το όνομά του μέχρι σήμερα. Ωστόσο, στα τέλη της δεκαετίας του 1970 η Πολωνία βυθίστηκε στην οικονομική παρακμή. Η χώρα ήταν τόσο βαριά χρεωμένη που εισήχθη ο περιορισμός λόγω ελλείψεων, καθώς η κυβέρνηση δεν ήταν σε θέση να αποπληρώσει τα δάνεια. Το 1980, επέτρεψε στο συνδικάτο Αλληλεγγύη να εμφανιστεί σύμφωνα με τη Συμφωνία του Γκντανσκ, η οποία αποτέλεσε τη βάση για τα δικαιώματα των εργαζομένων. Θεωρούμενος ως μια ριζοσπαστική κίνηση για την αποκήρυξη του κομμουνισμού, ο Γκιέρεκ απομακρύνθηκε από το αξίωμα όπως ο προκάτοχός του.

Παρά το γεγονός ότι παρέσυρε την Πολωνία σε οικονομική και οικονομική παρακμή, ο Γκιέρεκ μνημονεύεται με αγάπη για τον πατριωτισμό και τις πολιτικές εκσυγχρονισμού του. Πάνω από 1,8 εκατομμύρια διαμερίσματα κατασκευάστηκαν για να στεγάσουν τον αυξανόμενο πληθυσμό και είναι επίσης υπεύθυνος για την έναρξη της παραγωγής του Fiat 126 στην Πολωνία και την ανέγερση του κεντρικού σιδηροδρομικού σταθμού Βαρσοβίας, του πιο σύγχρονου ευρωπαϊκού σταθμού κατά την ολοκλήρωσή του το 1975. Πολυάριθμοι αφορισμοί και ρητά διαδόθηκαν υπό τη θητεία του, ιδιαίτερα αυτά που αναφέρονται στις ελλείψεις τροφίμων προωθήθηκαν αργότερα από τον Ρόναλντ Ρήγκαν.

Βιογραφία

Νιάτα και πρώιμη καριέρα 
Ο Έντβαρντ Γκιέρεκ γεννήθηκε στην Ροράμπκα, τώρα μέρος του Σοσνόβιετς, σε μια οικογένεια εξόρυξης άνθρακα.  Έχασε τον πατέρα του σε ατύχημα σε ορυχείο σε ένα λάκκο σε ηλικία 4 ετών. Η μητέρα του ξαναπαντρεύτηκε και μετανάστευσε στη βόρεια Γαλλία, όπου έζησε από την ηλικία των 10 ετών και εργάστηκε σε ένα ανθρακωρυχείο από την ηλικία των 13 ετών. Ο Γκιέρεκ εντάχθηκε στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα το 1931 και το 1934 απελάθηκε στην Πολωνία για οργάνωση απεργίας. Μετά την ολοκλήρωση της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας στο Στρύι στη νοτιοανατολική Πολωνία (1934–1936), ο Γκιέρεκ παντρεύτηκε τον Στανισουάβα Γεντρούσικ, αλλά δεν μπόρεσε να βρει δουλειά. Οι Γκιέρεκ πήγαν στο Βέλγιο, όπου ο Έντβαρντ εργάστηκε στα ανθρακωρυχεία του Βάτερσεϊ, όπου προσβλήθηκε κατά τη διαδικασία από πνευμονοκονίαση (νόσος του μαύρου πνεύμονα). Το 1939, ο Γκιέρεκ εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα Βελγίου. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής συμμετείχε σε κομμουνιστικές αντιναζιστικές βελγικές αντιστασιακές δραστηριότητες. Μετά τον πόλεμο, ο Γκιέρεκ παρέμεινε πολιτικά ενεργός στην κοινότητα των Πολωνών μεταναστών. Ήταν συνιδρυτής του βελγικού κλάδου του Πολωνικού Εργατικού Κόμματος (ΠΕΚ) και πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου των Πολωνών στο Βέλγιο.

Ακτιβιστής του Πολωνικού Κόμματος Ενωμένων Εργατών 

Ο Γκιέρεκ, ο οποίος το 1948 ήταν 35 ετών και είχε περάσει 22 χρόνια στο εξωτερικό, έλαβε οδηγίες από τις αρχές του ΠΕΚ να επιστρέψει στην Πολωνία, κάτι που έκανε με τη σύζυγό του και τους δύο γιους τους. Εργαζόμενος στην οργάνωση ΠΕΚ της περιφέρειας Κατοβίτσε, τον Δεκέμβριο του 1948, ως εκπρόσωπος του Σοσνόβιετς συμμετείχε στο ενωτικό συνέδριο ΠΕΚ- ΠΣΚ, το οποίο κατέληξε στην ίδρυση του Πολωνικού Κόμματος Ενωμένων Εργατών (ΠΚΕΕ). Το 1949, διορίστηκε και παρακολούθησε ένα διετές ανώτερο κομματικό μάθημα στη Βαρσοβία, όπου κρίθηκε ότι είχε ανεπαρκή προσόντα για πνευματικές προσπάθειες, αλλά είχε υψηλά κίνητρα για κομματική εργασία. Το 1951, ο Ρόμαν Ζαμπρόφσκι έστειλε τον Γκιέρεκ σε ένα υπό απεργία ανθρακωρυχείο, ορίζοντας του την αποκατάσταση της τάξης. Ο Γκιέρεκ μπόρεσε να επιλύσει την κατάσταση χρησιμοποιώντας πειθώ και αποφεύχθηκε η χρήση βίας.  Ήταν μέλος του Σέιμ, του πολωνικού κοινοβουλίου, από το 1952. Κατά τη διάρκεια του 2ου Συνεδρίου του ΠΚΕΕ (Μάρτιος 1954), εξελέγη μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος. Ως επικεφαλής του τμήματος βαριάς βιομηχανίας της Κεντρικής Επιτροπής, εργάστηκε απευθείας υπό τον Πρώτο Γραμματέα Μπολέσουαφ Μπιέρουτ στη Βαρσοβία.

Τον Μάρτιο του 1956, όταν ο Έντβαρντ Όχαπ έγινε ο πρώτος γραμματέας του κόμματος, ο Γκιέρεκ έγινε γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής, παρόλο που εξέφρασε δημόσια αμφιβολίες για τα δικά του προσόντα. Στις 28 Ιουνίου 1956 στάλθηκε στο Πόζναν, όπου γινόταν διαμαρτυρία εργατών. Στη συνέχεια, εξουσιοδοτημένος από το Πολιτικό Γραφείο, ηγήθηκε της επιτροπής που ήταν επιφορτισμένη με τη διερεύνηση των αιτιών και της εξέλιξης των γεγονότων του Πόζναν. Παρουσίασαν την έκθεσή τους στις 7 Ιουλίου, κατηγορώντας μια εχθρική αντισοσιαλιστική συνωμοσία εμπνευσμένη από το εξωτερικό που εκμεταλλεύτηκε τη δυσαρέσκεια των εργαζομένων στις επιχειρήσεις του Πόζναν. Τον Ιούλιο, ο Γκιέρεκ έγινε μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΠΚΕΕ, αλλά παρέμεινε σε αυτή τη θέση μόνο μέχρι τον Οκτώβριο, όταν ο Βουαντίσουαφ Γκομούουκα αντικατέστησε τον Όχαπ ως πρώτος γραμματέας. Ο Νικίτα Χρουστσόφ επέκρινε τον Γκομούουκα επειδή δεν κράτησε τον Γκιέρεκ στο Πολιτικό Γραφείο. Ωστόσο, παρέμεινε γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής, υπεύθυνος για τις οικονομικές υποθέσεις. Θα επέστρεφε στο Πολιτικό Γραφείο τον Μάρτιο του 1959, στο 3ο Συνέδριο του ΠΚΕΕ.

Διακοσμήσεις και βραβεία 

 Πολωνία

 Ξένα βραβεία

Δείτε επίσης 
 Ιστορία της Πολωνίας (1945-1989)

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Έντβαρντ Γκιέρεκ, Πολωνός ηγέτης των δεκαετιών 1970-1980

Πολωνοί πολιτικοί
Μέλη του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος
Πολιτικοί του Πολωνικού Εργατικού Κόμματος
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1952-1956)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1957-1961)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1961-1965)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1965-1969)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1969-1972)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1972-1976)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1976-1980)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1980-1985)
Αποδέκτες του Τάγματος των Οικοδόμων της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας
Αποδέκτες του Τάγματος του Λένιν
Αποδέκτες του Χρυσού Σταυρού της Αξίας (Πολωνία)
Αποδέκτες του Τάγματος του Λαβάρου της Εργασίας
Μεγαλόσταυροι του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας
Μεγάλοι Αξιωματικοί της Λεγεώνας της Τιμής