Δερματοφυτίαση

Η δερματοφυτίαση είναι μυκητιασική λοίμωξη του δέρματος. Συνήθως προκαλεί ένα κόκκινο, κνησμώδες, φολιδωτό, κυκλικό εξάνθημα. Μπορεί να εμφανιστεί τριχόπτωση στην πληγείσα περιοχή. Τα συμπτώματα αρχίζουν τέσσερις έως δεκατέσσερις ημέρες μετά την έκθεση. Πολλές περιοχές μπορεί να επηρεαστούν ταυτόχρονα.

Περίπου 40 είδη μυκήτων μπορούν να προκαλέσουν δερματοφυτίαση. Είναι τυπικά του γένους Trichophyton, Microsporum ή Epidermophyton. Οι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν τη χρήση δημόσιου ντους, αθλήματα επαφής όπως η πάλη, υπερβολική εφίδρωση, επαφή με ζώα, παχυσαρκία και κακή λειτουργία του ανοσοποιητικού. Η δερματοφυτίαση μπορεί να μεταδοθεί από άλλα ζώα ή μεταξύ ανθρώπων. Η διάγνωση βασίζεται συχνά στην εμφάνιση και τα συμπτώματα. Μπορεί να επιβεβαιωθεί είτε με καλλιέργεια είτε κοιτάζοντας ξέσμα δέρματος στο μικροσκόπιο.

Η πρόληψη είναι να διατηρείται το δέρμα στεγνό, αποφυγή βάδισης ξυπόλητοι σε κοινόχρηστους χώρους και να μην μοιράζεστε προσωπικά αντικείμενα. Η θεραπεία γίνεται συνήθως με αντιμυκητιακές κρέμες όπως η κλοτριμαζόλη ή η μικοναζόλη. Εάν εμπλέκεται το τριχωτό της κεφαλής, μπορεί να χρειαστούν αντιμυκητιακά από το στόμα όπως η φλουκοναζόλη.

Παγκοσμίως, έως και το 20% του πληθυσμού μπορεί να μολυνθεί από δερματόφυτα ανά πάσα στιγμή. Οι λοιμώξεις της βουβωνικής χώρας είναι πιο συχνές στους άνδρες, ενώ οι λοιμώξεις του τριχωτού της κεφαλής και του σώματος εμφανίζονται εξίσου και στα δύο φύλα. Οι λοιμώξεις του τριχωτού της κεφαλής είναι πιο συχνές στα παιδιά ενώ οι λοιμώξεις της βουβωνικής χώρας είναι συχνότερες στους ηλικιωμένους. Οι περιγραφές δερματοφυτίασης χρονολογούνται από την αρχαία ιστορία.

Σημεία και συμπτώματα 
Οι λοιμώξεις στο σώμα μπορεί να προκαλέσουν τυπικούς διευρυνόμενους ανυψωμένους κόκκινους δακτυλίους. Η μόλυνση στο δέρμα των ποδιών μπορεί να προκαλέσει πόδι του αθλητή. Η συμμετοχή των νυχιών ονομάζεται ονυχομυκητίαση και μπορεί να πυκνώσουν, να αποχρωματιστούν και τελικά να θρυμματιστούν και να πέσουν. Είναι κοινές στους περισσότερους ενήλικες, με έως και 20% του πληθυσμού να έχει μία από αυτές τις λοιμώξεις ανά πάσα στιγμή. 

Τα ζώα, συμπεριλαμβανομένων των σκύλων και των γατών, μπορούν επίσης να προσβληθούν από δερματόφυτα και η ασθένεια μπορεί να μεταδοθεί μεταξύ ζώων και ανθρώπων, καθιστώντας την ζωονόσο.

Συγκεκριμένα σημεία μπορεί να είναι:

 κόκκινα, φολιδωτά, κνησμώδη ή ανυψωμένα εξανθήματα
 τα εξανθήματα μπορεί να είναι πιο κόκκινα στις εξωτερικές άκρες ή να μοιάζουν με δακτύλιο
 εξανθήματα από τα οποία αρχίζει να τρέχει υγρό ή να σχηματίζουν φουσκάλες
 Μπορεί να αναπτυχθούν σημεία χωρίς τρίχες όταν επηρεάζεται το τριχωτό της κεφαλής
 τα νύχια μπορεί να πυκνώσουν, να αποχρωματιστούν ή να αρχίσουν να σπάνε.

Αιτίες 
Οι μύκητες ευδοκιμούν σε υγρές, ζεστές περιοχές, όπως αποδυτήρια, σολάριουμ, πισίνες και πτυχές δέρματος. Κατά συνέπεια, αυτά που προκαλούν δερματοφυτίαση μπορούν να εξαπλωθούν με τη χρήση μηχανημάτων γυμναστικής που δεν έχουν απολυμανθεί μετά τη χρήση ή με κοινή χρήση πετσετών, ρούχων, υποδημάτων ή βουρτσών μαλλιών.

Διάγνωση

Ταξινόμηση 
Ένας αριθμός διαφορετικών ειδών μύκητα εμπλέκονται στη δερματοφυτίαση. Τα δερματόφυτα των γενών Trichophyton και Microsporum είναι οι πιο συνηθισμένοι αιτιολογικοί παράγοντες. Αυτοί οι μύκητες επιτίθενται σε διάφορα μέρη του σώματος και οδηγούν στις καταστάσεις που αναφέρονται παρακάτω. Οι λατινικές ονομασίες είναι για τις καταστάσεις (μοτίβα ασθενειών), όχι για τους παράγοντες που τις προκαλούν. Τα παρακάτω πρότυπα ασθενειών προσδιορίζουν τον τύπο του μύκητα που τα προκαλεί μόνο στις περιπτώσεις που αναφέρονται:

 Δερματοφυτίαση
 Tinea pedis (πόδι του αθλητή): μυκητιασική λοίμωξη των ποδιών
 Tinea unguium: μυκητιασική λοίμωξη των νυχιών των χεριών και των ποδιών, και της κλίνης των νυχιών
 Tinea corporis: μυκητιασική λοίμωξη των χεριών, των ποδιών και του κορμού
 Tinea cruris: μυκητιασική λοίμωξη της βουβωνικής χώρας
 Tinea manuum: μυκητιασική λοίμωξη των χεριών και της περιοχής της παλάμης
 Tinea capitis: μυκητιασική λοίμωξη του τριχωτού της κεφαλής και των μαλλιών
 Tinea faciei: μυκητιασική μόλυνση του προσώπου
 Tinea barbae: μυκητιασική προσβολή των τριχών του προσώπου
 Άλλες επιφανειακές μυκητιάσεις (όχι κλασική δερματοφυτίαση, καθώς δεν προκαλείται από δερματόφυτα)
 Tinea versicolor: προκαλείται από τη Malassezia furfur
 Tinea nigra: προκαλείται από τη Hortaea werneckii

Πρόληψη 
Οι συμβουλές που δίνονται συχνά περιλαμβάνουν:

 Αποφύγετε να μοιράζεστε ρούχα, αθλητικό εξοπλισμό, πετσέτες ή σεντόνια.
 Πλύνετε τα ρούχα σε ζεστό νερό με μυκητοκτόνο σαπούνι μετά από υποψία έκθεσης σε δερματόφυτα.
 Αποφύγετε να περπατάτε ξυπόλητοι. Αντ' αυτού να φοράτε κατάλληλα προστατευτικά παπούτσια στα αποδυτήρια και σανδάλια στην παραλία.
 Αποφύγετε να αγγίζετε κατοικίδια με φαλακρά σημεία, καθώς είναι συχνά φορείς του μύκητα.

Εμβολιασμός 
Όσον αφορά το 2016, δεν έχει εγκριθεί εμβόλιο για ανθρώπους έναντι των δερματόφυτων. Για άλογα, σκύλους και γάτες υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο με την ονομασία Insol Dermatophyton (Boehringer Ingelheim) το οποίο προσφέρει προστασία για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα έναντι αρκετών στελεχών τριχοφύτων και μικροσπόρων. Στα βοοειδή, ο συστηματικός εμβολιασμός έχει προσφέρει αποτελεσματικό έλεγχο της δερματοφυτίασης. Από το 1979 έχουν χρησιμοποιηθεί στα βοοειδή ένα ρωσικό εμβόλιο με ζώντα οργανισμό (LFT 130). Στη Ρωσία το εμβόλιο έχει χρησιμοποιηθεί επίσης σε γουνοφόρα ζώα και κουνέλια.

Θεραπεία 
Οι αντιμυκητιασικές θεραπείες περιλαμβάνουν τοπική αγωγή όπως μικοναζόλη, τερβιναφίνη, κλοτριμαζόλη, κετοκοναζόλη ή τολναφτάτη δύο φορές την ημέρα μέχρι να υποχωρήσουν τα συμπτώματα — συνήθως μέσα σε μία ή δύο εβδομάδες. Οι τοπικές θεραπείες θα πρέπει στη συνέχεια να συνεχιστούν για άλλες 7 ημέρες μετά την υποχώρηση των ορατών συμπτωμάτων για να αποφευχθεί η υποτροπή. Η συνολική διάρκεια της θεραπείας είναι επομένως γενικά δύο εβδομάδες, αλλά μπορεί να είναι έως και τρεις.

Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις ή στο τριχωτό της κεφαλής, μπορεί να χορηγηθεί συστηματική θεραπεία με από του στόματος φάρμακα.

Για να αποφευχθεί η εξάπλωση της λοίμωξης, δεν πρέπει να αγγίζονται οι βλάβες και να τηρείται καλή υγιεινή με το πλύσιμο των χεριών και του σώματος.

Ιστορία 
Η δερματοφυτίαση ήταν διαδεδομένη πριν από το 1906, οπότε τα δερματόφυτα αντιμετωπίζονταν με ενώσεις υδραργύρου ή μερικές φορές θείο ή ιώδιο. Οι τριχωτές περιοχές του δέρματος θεωρήθηκαν πολύ δύσκολες στη θεραπεία, έτσι το τριχωτό της κεφαλής υποβαλλόταν σε ακτινογραφία και ακολουθήθηκε με αντιμυκητιακή φαρμακευτική αγωγή. Μια άλλη θεραπεία από την ίδια περίπου εποχή ήταν η εφαρμογή της σκόνης Araroba.

Άλλα ζώα 

Η δερματοφυτίαση που προκαλείται από το Trichophyton verrucosum είναι μια συχνή κλινική κατάσταση στα βοοειδή. Τα νεαρά ζώα προσβάλλονται συχνότερα. Οι βλάβες εντοπίζονται στο κεφάλι, τον αυχένα, την ουρά και το περίνεο. Η τυπική βλάβη είναι μια στρογγυλή, υπόλευκη κρούστα. Πολλαπλές βλάβες μπορεί να συνενωθούν σε εμφάνιση σαν «χάρτη».

Η κλινική δερματοφυτίαση διαγιγνώσκεται επίσης σε πρόβατα, σκύλους, γάτες και άλογα. Οι αιτιολογικοί παράγοντες, εκτός από το Trichophyton verrucosum, είναι τα T. mentagrophytes, T. equinum, Microsporum gypseum, M. canis και M. nanum.

Η θεραπεία απαιτεί τόσο συστηματική από του στόματος θεραπεία με τα περισσότερα από τα ίδια φάρμακα που χρησιμοποιούνται στον άνθρωπο—τερβιναφίνη, φλουκοναζόλη ή ιτρακοναζόλη—καθώς και τοπική θεραπεία «εμβάπτισης».

Το μπάνιο του κατοικίδιου ζώου δύο φορές την εβδομάδα με αραιωμένο διάλυμα θείου ασβέστη είναι αποτελεσματικό για την εξάλειψη των μυκητιακών σπορίων. Αυτό πρέπει να συνεχιστεί για 3 έως 8 εβδομάδες.

Οι τρίχες των κατοικίδιων πρέπει να αφαιρούνται αυστηρά από όλες τις οικιακές επιφάνειες και, στη συνέχεια, η σακούλα της ηλεκτρικής σκούπας, και ίσως ακόμη και η ίδια η ηλεκτρική σκούπα, να απορρίπτονται όταν αυτό έχει γίνει επανειλημμένα. Η αφαίρεση όλων των τριχών είναι σημαντική, καθώς τα σπόρια μπορεί να επιβιώσουν για 12 μήνες ή ακόμα και για δύο χρόνια σε τρίχες που προσκολλώνται στις επιφάνειες.

Επιδημιολογία 
Παγκοσμίως, οι επιφανειακές μυκητιάσεις που προκαλούνται από δερματόφυτα υπολογίζεται ότι μολύνουν περίπου το 20-25% του πληθυσμού και πιστεύεται ότι τα δερματόφυτα μολύνουν το 10-15% του πληθυσμού κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Η υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης επιφανειακών μυκητιάσεων οφείλεται σε δερματοφυτιάσεις που είναι πιο διαδεδομένες στις τροπικές περιοχές. Η ονυχομυκητίαση, μια κοινή λοίμωξη που προκαλείται από δερματόφυτα, βρίσκεται με ποικίλα ποσοστά επιπολασμού σε πολλές χώρες. Tinea pedis + ονυχομυκητίαση, Tinea corporis, Tinea capitis είναι οι πιο κοινές δερματοφυτιάσεις που εντοπίζεται στον άνθρωπο σε όλο τον κόσμο. Η Tinea capitis έχει μεγαλύτερο επιπολασμό στα παιδιά. Ο αυξανόμενος επιπολασμός των δερματόφυτων που καταλήγουν σε Tinea capitis έχει προκαλέσει επιδημίες σε όλη την Ευρώπη και την Αμερική. Στα κατοικίδια, οι γάτες επηρεάζονται περισσότερο από τα δερματόφυτα. Τα κατοικίδια είναι ευαίσθητα σε δερματοφυτώσεις που προκαλούνται από το Microsporum canis, το Microsporum gypseum και το Trichophyton. Για τη δερματοφυτίαση στα ζώα, οι παράγοντες κινδύνου εξαρτώνται από την ηλικία, το είδος, τη φυλή, τις υποκείμενες καταστάσεις, το άγχος, την περιποίηση και τους τραυματισμούς.

Πολυάριθμες μελέτες έχουν βρει ότι η Tinea capitis είναι η πιο διαδεδομένη δερματοφυτίαση στα παιδιά σε ολόκληρη την ήπειρο της Αφρικής. Η δερματοφυτίαση έχει βρεθεί ότι είναι πιο διαδεδομένη σε παιδιά ηλικίας 4 έως 11 ετών, προσβάλλοντας περισσότερους άντρες παρά γυναίκες. Η χαμηλή κοινωνικοοικονομική κατάσταση βρέθηκε να είναι παράγοντας κινδύνου για εμφάνιση Tinea capitis. Σε όλη την Αφρική, οι δερματοφυτώσεις είναι κοινές σε θερμά-υγρά κλίματα και σε περιοχές υπερπληθυσμού.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 

Μυκητιάσεις
Δερματικές ασθένειες