Μπεν Όκρι

Ο Μπεν Όκρι ΤΒΑ ΒΕΛ (Ben Okri) (γενν. 15 Μαρτίου 1959) είναι Νιγηριανός-Βρετανός ποιητής και μυθιστοριογράφος. Ο Όκρι θεωρείται ένας από τους κορυφαίους Αφρικανούς συγγραφείς στη μεταμοντέρνα και μετααποικιακή παράδοση και έχει συγκριθεί ευνοϊκά με συγγραφείς όπως ο Ινδός Σαλμάν Ρούσντι και ο Κολομβιανός Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες. Το 1991, ο Όκρι κέρδισε το Βραβείο Μπούκερ με το μυθιστόρημά του The Famished Road.

Βιογραφία 
Ο Όκρι είναι μέλος του λαού Ουρόμπο. Ο πατέρας του ήταν Ουρόμπο και η μητέρα του ήταν μισή Ίγκμπο («από βασιλική οικογένεια»). Γεννήθηκε στη Μίννα στη δυτική κεντρική Νιγηρία από τους Γκρέις και Σίλβερ Όκρι το 1959. Ο πατέρας του, Σίλβερ, μετακόμισε την οικογένειά του στο Λονδίνο όταν ο Όκρι ήταν λιγότερο από δύο ετών, για να μπορέσει να σπουδάσει νομική. Ο Όκρι πέρασε έτσι τα πρώτα του χρόνια στο Λονδίνο και παρακολούθησε το δημοτικό σχολείο στο Πέκαμ. Το 1966, ο Σίλβερ μετακόμισε την οικογένειά του πίσω στη Νιγηρία, όπου άσκησε τη δικηγορία στο Λάγος, παρέχοντας δωρεάν ή με έκπτωση υπηρεσίες σε όσους δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα. Αφού παρακολούθησε τα σχολεία στο Ιμπαντάν και στο Ικένε, ο Όκρι ξεκίνησε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευσή του στο Κολέγιο Ουρόμπο στο Γάρι, το 1968, όπου ήταν ο νεότερος στην τάξη του. Η έκθεσή του στον Εμφύλιο Πόλεμο της Νιγηρίας και σε μια κουλτούρα στην οποία οι συνομήλικοί του εκείνη την εποχή ισχυρίστηκαν ότι είχαν δει οράματα πνευμάτων, αργότερα παρείχαν έμπνευση για τη μυθοπλασία του Όκρι.

Σε ηλικία 14 ετών, αφού απορρίφθηκε για εισαγωγή σε ένα σύντομο πανεπιστημιακό πρόγραμμα στη φυσική λόγω της νιότης του και της έλλειψης προσόντων, ο Όκρι βίωσε μια αποκάλυψη ότι η ποίηση ήταν η επιλογή του. Άρχισε να γράφει άρθρα για κοινωνικά και πολιτικά θέματα, αλλά αυτά δεν βρήκαν ποτέ εκδότη. Στη συνέχεια έγραψε διηγήματα βασισμένα σε αυτά τα άρθρα και μερικά δημοσιεύτηκαν σε γυναικεία περιοδικά και βραδινές εφημερίδες. Ο Όκρι ισχυρίστηκε ότι η κριτική του για την κυβέρνηση σε ορισμένες από αυτές τις πρώιμες εργασίες οδήγησε στο να μπει το όνομά του σε λίστα θανάτου και κατέστησε αναγκαία την αναχώρησή του από τη χώρα. Το 1978, ο Όκρι επέστρεψε στην Αγγλία και πήγε να σπουδάσει συγκριτική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Έσσεξ με επιχορήγηση από την κυβέρνηση της Νιγηρίας. Όταν η χρηματοδότηση για την υποτροφία του διεκόπη, ωστόσο, ο Όκρι βρέθηκε άστεγος, άλλοτε ζώντας σε πάρκα και άλλοτε με φίλους. Χαρακτηρίζει αυτή την περίοδο ως «πολύ, πολύ σημαντική» για το έργο του: «Έγραψα και έγραψα εκείνη την περίοδο... Αν κάτι ήταν [η επιθυμία να γράψω] εντάθηκε πραγματικά».

Η επιτυχία του Όκρι ως συγγραφέα ξεκίνησε όταν δημοσίευσε το πρώτο του μυθιστόρημα Flowers and Shadows το 1980, σε ηλικία 21 ετών. Από το 1983 έως το 1986, εργάστηκε ως συντάκτης ποίησης του περιοδικού West Africa και ήταν επίσης τακτικός συνεργάτης στην Παγκόσμια Υπηρεσία του BBC μεταξύ 1983 και 1985, συνεχίζοντας να δημοσιεύει σε όλη αυτή την περίοδο.

Η φήμη του ως συγγραφέα εξασφαλίστηκε όταν το μυθιστόρημά του The Famished Road κέρδισε το Βραβείο Μυθιστορήματος Μπούκερ το 1991, κάνοντάς τον τον νεότερο νικητή του βραβείου όλων των εποχών, σε ηλικία 32 ετών. Το μυθιστόρημα γράφτηκε κατά τη διάρκεια των τριών ετών από το 1988 που ο Όκρι ζούσε σε ένα διαμέρισμα στο Νότινγκ Χιλ, νοικιασμένο από τη φίλη εκδότρια Μάργκαρετ Μπάσμπι, και είπε: «Κάτι σχετικά με τη γραφή μου άλλαξε γύρω από εκείνη την εποχή. Απέκτησα ένα είδος ηρεμίας. Προσπαθούσα για κάτι στον τόνο της φωνής μου ως συγγραφέας — ήταν εκεί που τελικά συνήλθα... Αυτό το διαμέρισμα είναι επίσης όπου έγραψα τα διηγήματα που έγιναν Αστέρια της νέας απαγόρευσης της κυκλοφορίας».

Λογοτεχνική καριέρα 

Από τη δημοσίευση το 1980 του πρώτου του μυθιστορήματος, Flowers and Shadows, ο Όκρι έχει κερδίσει διεθνή αναγνώριση και συχνά περιγράφεται ως ένας από τους κορυφαίους συγγραφείς της Αφρικής. Το πιο γνωστό του έργο, The Famished Road, το οποίο τιμήθηκε με το Βραβείο Μπούκερ 1991, μαζί με τα Songs of Enchantment (1993) και Infinite Riches (1998), συνθέτουν μια τριλογία που ακολουθεί τη ζωή του Αζάρο, ένας πνευματώδης αφηγητής-παιδί, μέσα από την κοινωνική και πολιτική αναταραχή ενός αφρικανικού έθνους που θυμίζει την ανάμνηση του Όκρι από την κατεστραμμένη από τον πόλεμο Νιγηρία.

Το έργο του Όκρι είναι ιδιαίτερα δύσκολο να κατηγοριοποιηθεί. Αν και έχει κατηγοριοποιηθεί ευρέως ως μεταμοντέρνο, ορισμένοι μελετητές έχουν σημειώσει ότι ο φαινομενικός ρεαλισμός με τον οποίο απεικονίζει τον κόσμο των πνευμάτων αμφισβητεί αυτήν την κατηγοριοποίηση. Εάν ο Όκρι αποδίδει την πραγματικότητα σε έναν πνευματικό κόσμο, υποστηρίζεται, τότε «οι πίστεις του δεν είναι μεταμοντέρνες [γιατί] εξακολουθεί να πιστεύει ότι υπάρχει κάτι ανιστορικό ή υπερβατικό που προσδίδει νομιμότητα σε ορισμένους, και όχι σε άλλους, ισχυρισμούς αλήθειας». Εναλλακτικοί χαρακτηρισμοί του έργου του Όκρι υποδηλώνουν πίστη στη λαογραφία των Γιορούμπα, στη Νέα Εποχή, στον πνευματικό ρεαλισμό, στο μαγικό ρεαλισμό, στον οραματικό υλισμό και στον υπαρξισμό.

Απέναντι σε αυτές τις αναλύσεις, ο Όκρι απέρριπτε πάντα την κατηγοριοποίηση του έργου του ως μαγικό ρεαλισμό, ισχυριζόμενος ότι αυτή η κατηγοριοποίηση είναι αποτέλεσμα οκνηρίας εκ μέρους των κριτικών και παρομοιάζοντας αυτήν την κατηγοριοποίηση με την παρατήρηση ότι «ένα άλογο έχει τέσσερα πόδια και μία ουρά. Αυτό δεν το περιγράφει». Αντιθέτως, περιέγραψε τη μυθοπλασία του ως υπακούοντας σε ένα είδος «λογικής των ονείρων» και δήλωσε ότι η μυθοπλασία του συχνά απασχολείται με το «φιλοσοφικό αίνιγμα... τι είναι η πραγματικότητα;», επιμένοντας ότι:

 «Μεγάλωσα σε μια παράδοση όπου υπάρχουν απλώς περισσότερες διαστάσεις στην πραγματικότητα: θρύλοι και μύθοι και πρόγονοι και πνεύματα και θάνατος... Πράγμα που θέτει το ερώτημα: τι είναι η πραγματικότητα; Η πραγματικότητα του καθενός είναι διαφορετική. Για διαφορετικές αντιλήψεις της πραγματικότητας χρειαζόμαστε διαφορετική γλώσσα. Μας αρέσει να πιστεύουμε ότι ο κόσμος είναι λογικός και ακριβής και ακριβώς όπως τον βλέπουμε, αλλά κάτι ξεσπά στην πραγματικότητά μας που μας κάνει να νιώθουμε ότι υπάρχουν περισσότερα στον ιστό της ζωής. Με γοητεύει το μυστηριώδες στοιχείο που διατρέχει τη ζωή μας. Ο καθένας κοιτάζει έξω από τον κόσμο μέσα από το συναίσθημα και την ιστορία του. Κανείς δεν έχει απόλυτη πραγματικότητα».

Σημειώνει την επίδραση των προσωπικών επιλογών, «Προσοχή στις ιστορίες που διαβάζετε ή λέτε, καθώς διακριτικά, τη νύχτα, κάτω από τα νερά της συνείδησης, αλλάζουν τον κόσμο σας».

Η σύντομη μυθοπλασία του Όκρι έχει περιγραφεί ως πιο ρεαλιστική και λιγότερο φανταστική από τα μυθιστορήματά του, αλλά αυτές οι ιστορίες απεικονίζουν επίσης Αφρικανούς σε επικοινωνία με πνεύματα, ενώ η ποίηση και η μη λογοτεχνία του έχουν έναν πιο ανοιχτό πολιτικό τόνο, εστιάζοντας στις δυνατότητες της Αφρικής και του κόσμου για να ξεπεράσει τα προβλήματα της νεωτερικότητας.

Στα γενέθλια της Βασίλισσας Ελισάβετ Β΄ το 2001 έλαβε το Τάγμα της Βρετανικής Αυτοκρατορίας για τις υπηρεσίες τους στη Λογοτεχνία.

Ο Όκρι έγινε επίτιμος αντιπρόεδρος του Αγγλικού Κέντρου του International PEN και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Βασιλικού Εθνικού Θεάτρου. Στις 26 Απριλίου 2012, ο Όκρι διορίστηκε ο νέος αντιπρόεδρος του Βραβείου Κέιν για την Αφρικανική Συγγραφή, έχοντας συμμετάσχει στη συμβουλευτική επιτροπή και έχοντας συνδεθεί με το βραβείο από τότε που ιδρύθηκε, 13 χρόνια πριν.

Τον Απρίλιο του 2019, ο Όκρι έδωσε την κεντρική ομιλία στο δεύτερο Φεστιβάλ Αφρικανικού Βιβλίου του Βερολίνου, σε επιμέλεια της Τσίτσι Ντανγκαρέμπγκα.

Επιρροές 
Ο Όκρι έχει περιγράψει το έργο του τόσο επηρεασμένο από τα φιλοσοφικά κείμενα στα ράφια των βιβλίων του πατέρα του, όσο και από τη λογοτεχνία και ο ίδιος αναφέρει την επιρροή τόσο του Σερ Φράνσις Μπέικον όσο και του Μισέλ ντε Μονταίν στο A Time for New Dreams. Οι λογοτεχνικές του επιρροές περιλαμβάνουν τους Μύθους του Αισώπου, τις Χίλιες και μια νύχτες, το Όνειρο Θερινής Νυκτός του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ και το Η μπαλλάντα του γέρου ναυτικού του Σάμιουελ Τέιλορ Κόλεριτζ. Το επικό ποίημα του 1999 του Όκρι, Mental Fight, πήρε επίσης το όνομά του από ένα απόσπασμα του ποιητή Ουίλιαμ Μπλέικ «And did those feet...» και οι κριτικοί έχουν σημειώσει τη στενή σχέση μεταξύ του Μπλέικ και της ποίησης του Όκρι.

Ο Όκρι επηρεάστηκε επίσης από την προφορική παράδοση του λαού του και ιδιαίτερα από την αφήγηση της μητέρας του: «Αν η μητέρα μου ήθελε να πει κάτι, δεν θα με διόρθωνε, θα μου έλεγε μια ιστορία». Οι εμπειρίες του από πρώτο χέρι από τον Εμφύλιο Πόλεμο της Νιγηρίας λέγεται ότι ενέπνευσαν πολλά από τα έργα του.

Την τελευταία ημέρα της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή του 2021 στη Γλασκώβη, ο Όκρι έγραψε για την υπαρξιακή απειλή που θέτει η κλιματική κρίση και πόσο αρρωστημένοι άνθρωποι φαίνεται να αντιμετωπίζουν την προοπτική της αυτοπροκαλούμενης εξαφάνισης. Πράγματι, λέει ο Όκρι, «[πρέπει] να βρούμε μια νέα τέχνη και μια νέα ψυχολογία για να διεισδύσουμε στην απάθεια και την άρνηση που μας εμποδίζουν να κάνουμε τις αλλαγές που είναι αναπόφευκτες αν θέλουμε να επιβιώσει ο κόσμος μας».

Βραβεία και διακρίσεις 

 1987: Βραβείο Συγγραφέων της Κοινοπολιτείας (Περιοχή Αφρικής, Καλύτερο βιβλίο) – Incidents at the Shrine
 1987: Βραβείο Μυθοπλασίας Αγκά Χαν – The Dream Vendor's August
 1988: Βραβείο Φαντασίας της Guardian – Stars of the New Curfew (επιλεγμένη λίστα)
 1991–1993: Κοινό μέλος στις Δημιουργικές Τέχνες (FCCA), Κολέγιο Τρίνιτι, Κέιμπριτζ
 1991: Βραβείο Μπούκερ – The Famished Road
 1993: Διεθνές Λογοτεχνικό Βραβείο Κιάντι Ρουφίνο-Αντίκο πατόρε – The Famished Road
 1994: Βραβείο Γκριντσάνε Καβούρ (Ιταλία) - The Famished Road
 1995: Βραβείο Crystal (Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ)
 1997: Επίτιμος Διδάκτορας Λογοτεχνίας, απονομή από το Πανεπιστήμιο του Γουέστμινστερ
 1999: Βραβείο πρέμιο Πάλμι (Ιταλία) – Dangerous Love
 2001: Τάγμα της Βρετανικής Αυτοκρατορίας
 2002: Επίτιμος Διδάκτορας Λογοτεχνίας, απονομή από το Πανεπιστήμιο του Έσσεξ
 2003: Επιλογή ως ένας από τους 100 Σπουδαίους Μαύρους Βρετανούς
 2004: Επίτιμος Διδάκτορας Λογοτεχνίας, απονομή από το Πανεπιστήμιο του Έξετερ
 2008: Διεθνές Λογοτεχνικό Βραβείο Νόβι Σαντ (Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας Νόβι Σαντ, Σερβία)
 2009: Επίτιμος Διδάκτορας της Ουτοπίας, που απονέμεται από το Πανεπιστήμιο voor het Algemeen Belang (Βέλγιο)
 2010: Επίτιμος Διδάκτορας, απονομή από τη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών του Λονδίνου
 2010: Επίτιμος Διδάκτορας Τεχνών, απονομή από το Πανεπιστήμιο του Μπέντφορντσαϊρ
 2014: Τιμιτικός Σύντροφος, Κολέγιο Μάνσφιλντ (Οξφόρδη)
 2014: Βραβείο Κακό Σεξ στη Φαντασία, Literary Review

Έργα

Μυθιστορήματα 

 Flowers and Shadows (Χάρλοου: Longman, 1980)
 The Landscapes Within (Χάρλοου: Longman, 1981)
 The Famished Road (Λονδίνο: Jonathan Cape, 1991)
 Songs of Enchantment (Λονδίνο: Jonathan Cape, 1993)
 Astonishing the Gods (Λονδίνο: Weidenfeld & Nicolson, 1995)
 Dangerous Love (Λονδίνο: Weidenfeld & Nicolson, 1996)
 Infinite Riches (Λονδίνο: Weidenfeld & Nicolson, 1998)
 In Arcadia (Weidenfeld & Nicolson, 2002)
 Starbook (Λονδίνο: Rider Books, 2007)
 The Age of Magic (Λονδίνο: Head of Zeus, 2014)
 The Freedom Artist (Λονδίνο: Head of Zeus, 2019)
 Every Leaf a Hallelujah (Λονδίνο: Head of Zeus, 2021)

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Επίσημος ιστότοπος
 Προφίλ συγγραφέα Μπεν Όκρι στο AALBC.com
 Επίσημη σελίδα του Μπεν Όκρι στο Facebook
 Σελίδα του Μπεν Όκρι στο MySpace
 Επίσημη σελίδα του Μπεν Όκρι στον ιστότοπο των Βραβείων Μπούκερ
 Ολόκληρο το βίντεο You Tube του Μπεν Όκρι που κέρδισε το Βραβείο Μπούκερ το 1991 .
 The Ben Okri Bibliography – μια εκτενής βιβλιογραφία με έργα από και για τον Μπεν Όκρι. Περιλαμβάνει επίσης μια σύντομη βιογραφία και μια εισαγωγή στο έργο του.
 Ήχος: Ο Μπεν Όκρι σε συνομιλία στο πρόγραμμα συζήτησης του BBC World Service The Forum, 19 Ιουλίου 2009.
 Ο Μπεν Όκρι στο RSA Audio, 4 Απριλίου 2011.
 "The Awakening Age", ένα ποίημα του Μπεν Όκρι
 «Ζωγράφιση», ένα ποίημα του Μπεν Όκρι
 "Γραμμές στον Ποτέντη" (αρχείο), ένα ποίημα του Μπεν Όκρι
 «Τα παιδιά του ονείρου», ένα ποίημα του Μπεν Όκρι
 "Dancing With Change", ένα ποίημα του Μπεν Όκρι
 «Τραγουδάω μια νέα ελευθερία», ένα ποίημα του Μπεν Όκρι
 «Καθώς τα σύννεφα περνούν πάνω από τα κεφάλια μας...», ένα ποίημα του Μπεν Όκρι
 Το "O That Abstract Garden"  (αρχείο), ένα ποίημα του Μπεν Όκρι
 Μπεν Όκρι: Μια εκτεταμένη συνέντευξη ταινιών με μεταγραφές για το Why Are We Here; σειρά ντοκιμαντέρ .
 Réhab Abdelghany, "A Question of Power: Ben Okri's 'Meditations on Greatness' at Africa Writes", Africa in Words, 24 Αυγούστου 2015.

Νιγηριανοί μυθιστοριογράφοι
Νιγηριανοί ποιητές
Νιγηριανοί συγγραφείς
Συγγραφείς του 20ού αιώνα
Συγγραφείς μαγικού ρεαλισμού
Απόφοιτοι του Πανεπιστημίου του Έσσεξ
Άγγλοι νιγηριανής καταγωγής
Αξιωματικοί του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας
Εταίροι της Βασιλικής Εταρείας Λογοτεχνίας