Λεβονοργεστρέλη

Η Λεβονοργεστρέλη (), είναι ορμονικό φάρμακο που χρησιμοποιείται σε διάφορες μεθόδους ελέγχου των γεννήσεων. Συνδυάζεται με ένα οιστρογόνο για την παρασκευή συνδυαστικών αντισυλληπτικών χαπιών. Ως αντισύλληψη έκτακτης ανάγκης, που πωλείται με τις επωνυμίες Plan B One-Step και Julie, μεταξύ άλλων, είναι χρήσιμο εντός 72 ωρών από την σεξουαλική επαφή χωρίς προστασία. Όσο περισσότερος χρόνος έχει περάσει από το σεξ, τόσο λιγότερο αποτελεσματικό γίνεται το φάρμακο και δεν λειτουργεί μετά την εγκυμοσύνη (ως εμφύτευση. Η λεβονοργεστρέλη δρα εμποδίζοντας την ωορρηξία ή τη γονιμοποίηση. Μειώνει τις πιθανότητες εγκυμοσύνης κατά 57 έως 93%. Σε μια ενδομήτρια συσκευή, όπως το Mirena, μεταξύ άλλων, είναι αποτελεσματικό για τη μακροπρόθεσμη πρόληψη της εγκυμοσύνης. Ένα εμφύτευμα που απελευθερώνει λεβονοργεστρέλη είναι επίσης διαθέσιμο σε ορισμένες χώρες.

Οι συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν ναυτία, ευαισθησία στο στήθος, πονοκεφάλους και αυξημένη, μειωμένη ή ακανόνιστη εμμηνορροϊκή αιμορραγία. Όταν χρησιμοποιείται ως επείγουσα αντισύλληψη, εάν συμβεί εγκυμοσύνη, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η χρήση του βλάπτει το έμβρυο. Είναι ασφαλές για χρήση κατά τη διάρκεια του θηλασμού. Ο έλεγχος των γεννήσεων που περιέχει λεβονοργεστρέλη δεν θα αλλάξει τον κίνδυνο σεξουαλικά μεταδιδόμενων λοιμώξεων. Είναι μια προγεστίνη και έχει παρόμοια αποτελέσματα με εκείνα της ορμόνης προγεστερόνης. Λειτουργεί κυρίως αποτρέποντας την ωορρηξία και κλείνοντας τον τράχηλο για να αποτρέψει τη διέλευση του ανδρικού σπέρματος.

Η λεβονοργεστρέλη κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1960 και εισήχθη για ιατρική χρήση μαζί με την αιθινυλοιστραδιόλη το 1970. Είναι στον Κατάλογο Βασικών Φαρμάκων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και διατίθεται ως γενόσημο φάρμακο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα επείγοντα αντισυλληπτικά που περιέχουν λεβονοργεστρέλη είναι διαθέσιμα χωρίς ιατρική συνταγή για όλες τις ηλικίες. Το 2020, ήταν το 323ο πιο συχνά συνταγογραφούμενο φάρμακο στις Ηνωμένες Πολιτείες, με περισσότερες από 800χιλιάδες συνταγές.

Ιατρικές χρήσεις

Αντισύλληψη 
Σε χαμηλές δόσεις, η λεβονοργεστρέλη χρησιμοποιείται σε μονοφασικά και τριφασικά σκευάσματα συνδυασμένων για λήψη από του στόματος αντισυλληπτικών χαπιών, με διαθέσιμες μονοφασικές δόσεις που κυμαίνονται από 100 έως 250 μg και τριφασικές δόσεις των 50 μg/75 μg/125 μg. Σε αυτά τα σκευάσματα συνδυάζεται με το οιστρογόνο αιθινυλοιστραδιόλη.

Σε πολύ χαμηλή ημερήσια δόση των 30 μg, η λεβονοργεστρέλη χρησιμοποιείται σε ορισμένα σκευάσματα χαπιών που περιέχουν μόνο προγεσταγόν.

Η λεβονοργεστρέλη είναι το δραστικό συστατικό σε μια σειρά από ενδομήτριες συσκευές, συμπεριλαμβανομένων των Mirena και Skyla. Είναι επίσης το ενεργό συστατικό των εμφυτευμάτων ελέγχου των γεννήσεων Norplant και Jadelle.

Επείγουσα αντισύλληψη 
Η λεβονοργεστρέλη χρησιμοποιείται σε χάπια επείγουσας αντισύλληψης, τόσο σε συνδυασμένο σχήμα Yuzpe που περιλαμβάνει οιστρογόνα όσο και ως μέθοδος μόνο με λεβονοργεστρέλη. Η μέθοδος μόνο με λεβονοργεστρέλη χρησιμοποιεί 1.5 mg (ως μία δόση ή ως δύο 0,75 mg δόσεις με διαφορά 12 ωρών) που λαμβάνονται εντός τριών ημερών από το σεξ χωρίς προστασία. Με μελέτη δείχνει ότι η έναρξη μόλις 120 ώρες (5 ημέρες) μετά τη σεξουαλική επαφή θα μπορούσε να είναι αποτελεσματική. Ωστόσο, η λήψη περισσότερων από μία δόσεων επείγουσας αντισύλληψης δεν αυξάνει την πιθανότητα να μην συμβεί εγκυμοσύνη. Η Planned Parenthood ισχυρίζεται ότι «η πολλαπλή λήψη του χαπιού της επόμενης μέρας (γνωστού και ως επείγουσας αντισύλληψης) δεν αλλάζει την αποτελεσματικότητά του και δεν θα προκαλέσει μακροπρόθεσμες παρενέργειες». Δεν απαιτείται ηλικία, ταυτότητα ή συνταγή για την αγορά επείγουσας αντισύλληψης. Το Plan B κυκλοφόρησε στην αγορά το 1999, όπου μπορούσε να το αγοράσει οποιοσδήποτε μεγαλύτερος των 18 ετών. Ωστόσο, το 2013, οι κανόνες άλλαξαν, ώστε το Plan B να μπορεί να αγοραστεί σε οποιαδήποτε ηλικία χωρίς ταυτότητα ή ιατρική συνταγή.

Ο κύριος μηχανισμός δράσης της λεβονοργεστρέλης ως χαπιού επείγουσας αντισύλληψης μόνο με προγεσταγόνο είναι, σύμφωνα με τη Διεθνή Ομοσπονδία Γυναικολογίας και Μαιευτικής, η πρόληψη της γονιμοποίησης μέσω της αναστολής της ωορρηξίας και της πάχυνσης της τραχηλικής βλέννας. Η Διεθνής Ομοσπονδίας Γυναικολογίας έχει δηλώσει ότι «η ανασκόπηση των στοιχείων υποδηλώνει ότι τα χάπια ECP LNG [λεβονοργεστρεόλης] δεν μπορούν να αποτρέψουν την εμφύτευση ενός γονιμοποιημένου ωαρίου. Η γλώσσα για την εμφύτευση δεν πρέπει να περιλαμβάνεται στην επισήμανση του προϊόντος LNG ECP." Τον Νοέμβριο του 2013, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων ενέκρινε μια αλλαγή στην ετικέτα λέγοντας ότι δεν μπορεί να αποτρέψει την εμφύτευση ενός γονιμοποιημένου ωαρίου.

Άλλες μελέτες εξακολουθούν να βρίσκουν τα στοιχεία ασαφή. Αν και είναι απίθανο η επείγουσα αντισύλληψη να επηρεάσει την εμφύτευση, είναι αδύνατο να αποκλειστεί εντελώς η πιθανότητα μετά τη γονιμοποίηση.

Τον Νοέμβριο του 2013, ο ΕΟΦ ενέκρινε επίσης μια αλλαγή στην ετικέτα για το NorLevo της HRA Pharma λέγοντας: «Σε κλινικές δοκιμές, η αποτελεσματικότητα της αντισύλληψης μειώθηκε σε γυναίκες που ζύγιζαν 75 κιλά ή περισσότερο και η λεβονοργεστρέλη δεν ήταν αποτελεσματική σε γυναίκες που ζύγιζαν περισσότερα από 80 κιλά». Τον Νοέμβριο του 2013 και τον Ιανουάριο του 2014, ο FDA και ο EMA δήλωσαν ότι εξετάζουν εάν το αυξημένο βάρος και ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) μειώνουν την αποτελεσματικότητα της επείγουσας αντισύλληψης.

Μια ανάλυση τεσσάρων τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών του ΠΟΥ, που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο του 2017, έδειξε ποσοστά εγκυμοσύνης 1,25% (68/5428) σε γυναίκες με ΔΜΣ κάτω των 25 ετών, 0,61% (7/1140) σε γυναίκες με ΔΜΣ μεταξύ 25 και 30 και 2,03 % (6/295) σε γυναίκες με ΔΜΣ άνω του 30. Αυτές οι τιμές αποδίδουν οκταπλάσια μείωση στην αποτελεσματικότητα για γυναίκες με ΔΜΣ άνω του 30 σε σύγκριση με γυναίκες με ΔΜΣ κάτω των 25 ετών. Ωστόσο, τα επείγοντα αντισυλληπτικά παραμένουν αποτελεσματικά ανεξάρτητα από το ΔΜΣ.

Ορμονική θεραπεία 
Η λεβονοργεστρέλη χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με ένα οιστρογόνο στην ορμονοθεραπεία της εμμηνόπαυσης. Χρησιμοποιείται με την εμπορική ονομασία Klimonorm ως συνδυασμένο από του στόματος δισκίο με βαλερική οιστραδιόλη και με την εμπορική ονομασία Climara Pro ως συνδυασμένο διαδερμικό έμπλαστρο με οιστραδιόλη.

Διαθέσιμες χρήσεις 
Ως τύπος επείγουσας αντισύλληψης, η λεβονοργεστρέλη χρησιμοποιείται μετά από σεξουαλική επαφή χωρίς προστασία για τη μείωση του κινδύνου εγκυμοσύνης. Ωστόσο, μπορεί να εξυπηρετήσει διαφορετικούς ορμονικούς σκοπούς στις διαφορετικές μεθόδους χορήγησης. Είναι διαθέσιμο για χρήση σε διάφορες μορφές όπως διά του στόματος.

Διά στόματος 
Η λεβονοργεστρέλη μπορεί να ληφθεί από το στόμα ως μια μορφή έκτακτου ελέγχου των γεννήσεων. Η τυπική δόση είναι είτε 1,5 mg που λαμβάνεται μία φορά ή 0,75 mg που λαμβάνονται με διαφορά 12–24 ωρών.  Η αποτελεσματικότητα και στις δύο μεθόδους είναι παρόμοια. Η πιο ευρέως χρησιμοποιούμενη μορφή από του στόματος επείγουσας αντισύλληψης είναι το χάπι μόνο με προγεστίνη, το οποίο περιέχει 1,5 mg δόσης λεβονοργεστρέλης. Τα χάπια επείγουσας αντισύλληψης μόνο με λεβονοργεστρέλη αναφέρεται ότι έχουν ποσοστό αποτελεσματικότητας 89% εάν ληφθούν εντός των συνιστώμενων 72 ωρών μετά τη σεξουαλική επαφή. Η αποτελεσματικότητα του φαρμάκου μειώνεται κατά 50% για κάθε καθυστέρηση 12 ωρών στη λήψη της δόσης μετά την έναρξη του σκευάσματος επείγουσας αντισύλληψης.

Παραπομπές 

Βασικά Φάρμακα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
Αντισύλληψη