Στρατιωτική συμμετοχή της Ρωσίας στον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας

Η Στρατιωτική συμμετοχή της Ρωσίας στον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας  ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2015, μετά από επίσημο αίτημα της συριακής κυβέρνησης για στρατιωτική βοήθεια κατά των ανταρτικών ομάδων. Η επέμβαση αρχικά περιελάμβανε αεροπορικές επιδρομές από ρωσικά αεροσκάφη που αναπτύχθηκαν στη βάση Χμεϊμίμ εναντίον στόχων κυρίως στη βορειοδυτική Συρία και εναντίον μαχητών της συριακής αντιπολίτευσης που αντιτίθενται στη συριακή κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένου του Συριακού Εθνικού Συνασπισμού, του Ισλαμικού Κράτος του Ιράκ και του Λεβάντε (ΙΣΙΣ), του μετώπου αλ-Νούσρα (παρακλάδι της αλ-Κάιντα στη Συρία) και του Στρατού της Κατάκτησης. Επιπλέον, ρωσικές δυνάμεις ειδικών επιχειρήσεων και στρατιωτικοί σύμβουλοι άρχισαν να αναπτύσσονται στη Συρία. Πριν από την επέμβαση, η ρωσική εμπλοκή στον συριακό εμφύλιο πόλεμο συνίστατο κυρίως στον εφοδιασμό του Συριακού Στρατού με όπλα και εξοπλισμό. Στα τέλη Δεκεμβρίου 2017, η ρωσική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι τα στρατεύματά της θα αναπτυχθούν μόνιμα στη Συρία. 

Λίγο μετά την έναρξη της επιχείρησης, Ρώσοι αξιωματούχοι ανέφεραν ότι, εκτός από την καταπολέμηση τρομοκρατικών οργανώσεων όπως το Ισλαμικό Κράτος, οι στόχοι της Ρωσίας περιλαμβάνουν την βοήθεια προς τη συριακή κυβέρνηση προκειμένου αυτή να ανακτήσει εδάφη από διάφορες αντικυβερνητικές ομάδες που χαρακτηρίζονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες ως «μέτρια αντιπολίτευση», με ευρύτερο γεωπολιτικό στόχο την ανάσχεση της επιρροής των ΗΠΑ.  Σε μια τηλεοπτική συνέντευξη τον Οκτώβριο του 2015, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν είπε ότι η στρατιωτική επιχείρηση είχε προετοιμαστεί πλήρως εκ των προτέρων και όρισε τον στόχο της Ρωσίας στη Συρία ως «σταθεροποίηση της νόμιμης δύναμης στη Συρία και δημιουργία συνθηκών για πολιτικό συμβιβασμό». 

Μέχρι το τέλος του 2017, η παρέμβαση απέφερε σημαντικά κέρδη για τη συριακή κυβέρνηση , συμπεριλαμβανομένης της ανακατάληψης της Παλμύρας από το Ισλαμικό Κράτος τον Μάρτιο του 2016, της ανακατάληψης της μεγάλης πόλης του Χαλεπίου τον Δεκέμβριο του 2016 και το τέλος της τριετούς πολιορκίας του Deir ez-Zor και εξασφάλιση του ελέγχου αυτής της πόλης τον Νοέμβριο του 2017. Στις αρχές Ιανουαρίου 2017, ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων Βαλέρι Γκεράσιμοφ ανέφερε ότι, συνολικά, η Ρωσική Αεροπορία είχε εκτελέσει 19.160 αποστολές και είχε επιφέρει 71.000 χτυπήματα «στην υποδομή των τρομοκρατών».   Στα τέλη Δεκεμβρίου 2017, ο Ρώσος υπουργός Άμυνας είπε ότι ο ρωσικός στρατός είχε εξοντώσει αρκετές χιλιάδες τρομοκράτες ενώ 48.000 Ρώσοι στρατιωτικοί είχαν «αποκτήσει μαχητική εμπειρία» κατά τη διάρκεια της ρωσικής επιχείρησης στη Συρία.

Το Συριακό Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΣΠΑΔ), που εδρεύει στο Ηνωμένο Βασίλειο  δήλωσε ότι μεταξύ της έναρξης της επέμβασης τον Σεπτέμβριο του 2015 έως τα τέλη Φεβρουαρίου 2016, οι ρωσικές αεροπορικές επιδρομές σκότωσαν τουλάχιστον 1.700 αμάχους, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 200 παιδιών. Το Συριακό Δίκτυο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ΣΔΑΔ) και το Κέντρο Τεκμηρίωσης Παραβιάσεων (ΚΤΠ) ανεβάζουν τον αριθμό σε πάνω από 2.000. Η έκθεση του ΣΠΑΔ ανέφερε ότι οι ρωσικές επιθέσεις έχουν σκοτώσει περισσότερους αμάχους από το Ισλαμικό Κράτος ή τον Συριακό Στρατό.  Τα όπλα που χρησιμοποιήθηκαν περιελάμβαναν μη κατευθυνόμενες βόμβες, βόμβες διασποράς, εμπρηστικές παρόμοιες με τον λευκό φώσφορο και θερμοβαρικά όπλα.   Μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου 2017, το ΣΔΑΔ δήλωσε ότι οι ρωσικές αεροπορικές επιδρομές σκότωσαν περίπου 5.703 αμάχους, περίπου το ένα τέταρτο από αυτούς παιδιά, μαζί με 4.258 μαχητές του ΙΣΙΣ και 3.893 μαχητές από το Μέτωπο αλ-Νούσρα και άλλες ανταρτικές δυνάμεις.

Το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και η Διεθνής Αμνηστία έχουν δηλώσει ότι η Ρωσία διαπράττει εγκλήματα πολέμου και σκόπιμα στοχεύει αμάχους. Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών έχει καταδικάσει την επέμβαση και επέβαλε οικονομικές κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας για την υποστήριξη της συριακής κυβέρνησης, και αξιωματούχοι των Ηνωμένων Εθνών καταδίκασαν τη ρωσική επέμβαση και δήλωσαν ότι η Ρωσία διαπράττει εγκλήματα πολέμου. Οι ρωσικές αρχές έχουν απορρίψει τις κατηγορίες ως ψευδείς και πολιτικά υποκινούμενες,  και επέκριναν αυτές τις κατηγορίες ως διάπραξη «βαρβαρότητας», προκαλώντας έτσι ακόμη πιο έντονη καταδίκη από τις κυβερνήσεις που υποστηρίζουν τις αντάρτικες ομάδες.

Ιστορικό και φάση προετοιμασίας 
Ο συριακός εμφύλιος πόλεμος διεξάγεται από το 2011 μεταξύ πολλαπλών ομάδων της αντιπολίτευσης και της κυβέρνησης, καθώς και των τοπικών και ξένων βάσεων υποστήριξής τους. Από το 2014, σημαντικό μέρος της επικράτειας της Συρίας είχε διεκδικηθεί από το Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και του Λεβάντε, (μια οντότητα διεθνώς αναγνωρισμένη ως τρομοκρατική). Στα βορειοδυτικά της χώρας, η κύρια φατρία της αντιπολίτευσης είναι το Μέτωπο αλ-Νούσρα που συνδέεται με την Αλ Κάιντα, που συμμάχησε με πολλές άλλες μικρότερες ισλαμιστικές ομάδες, μερικές από τις οποίες δρούσαν υπό την ομπρέλα του Ελεύθερου Συριακού Στρατού που υποστηρίχθηκε και εξοπλίστηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους περιφερειακούς συμμάχους τους. Από τον Σεπτέμβριο του 2014, ο συνασπισμός υπό την ηγεσία των ΗΠΑ είχε πραγματοποιήσει αεροπορικές επιδρομές στη Συρία κατά του ΙΣΙΣ το οποίο θεωρήθηκε ευρέως ως ανεπιτυχές στην επίτευξη των στόχων του.

Σύμφωνα με Ρώσους και Σύρους αξιωματούχους, τον Ιούλιο του 2015, ο Πρόεδρος της Συρίας Μπασάρ αλ Άσαντ υπέβαλε επίσημο αίτημα στη Ρωσία για την παροχή αεροπορικών επιδρομών με στόχο την καταπολέμηση της διεθνούς τρομοκρατίας, ενώ εξέθεσε τα στρατιωτικά προβλήματα της Συρίας. Σύμφωνα με αναφορές των μέσων ενημέρωσης προερχόμενες από ανώνυμες πηγές, μετά από μια σειρά από μεγάλες αποτυχίες που υπέστησαν οι συριακές κυβερνητικές δυνάμεις το πρώτο εξάμηνο του 2015, επιτεύχθηκε πολιτική συμφωνία μεταξύ Ρωσίας και Συρίας για την εντατικοποίηση της Ρωσικής εμπλοκής. Ο Κασέμ Σουλεϊμανί, διοικητής της Δύναμης Κουντς του Ιράν επισκέφθηκε τη Μόσχα τον Ιούλιο προκειμένου να επεξεργαστούν τις λεπτομέρειες της κοινής εκστρατείας (η επίσκεψη του Σουλεϊμανί διαψεύστηκε από Ρώσους αξιωματούχους.).

Τον Αύγουστο του 2015, η Ρωσία άρχισε να στέλνει ρωσικά πολεμικά αεροσκάφη, άρματα μάχης T-90 και πυροβολικό, καθώς και στρατεύματα πεζικού σε αεροπορική βάση κοντά στο λιμάνι της Λατάκια στη Συρία. Στις 26 Αυγούστου 2015, υπογράφηκε μια συνθήκη μεταξύ της Ρωσίας και της Συρίας που όριζε τους όρους και τις προϋποθέσεις για την χρήση του αεροδρομίου Χμέιμιμ της Συρίας από τη Ρωσία, δωρεάν και χωρίς χρονικό περιορισμό. Η συνθήκη, που επικυρώθηκε από το ρωσικό κοινοβούλιο τον Οκτώβριο του 2016, παρέχει στο προσωπικό της Ρωσίας και στα μέλη των οικογενειών τους δικαιοδοσία και άλλα προνόμια όπως προβλέπονται από τη Σύμβαση της Βιέννης για τις Διπλωματικές Σχέσεις.

Τον Σεπτέμβριο του 2015, τα ρωσικά πολεμικά πλοία του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας έφτασαν στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου, ενώ στα τέλη του ίδιου μήνα, ιδρύθηκε ένα κοινό κέντρο πληροφοριών στη Βαγδάτη από το Ιράν, το Ιράκ, τη Ρωσία και τη Συρία για να συντονίσουν τις επιχειρήσεις τους κατά του ΙΣΙΣ  (στα ειδησεογραφικά μέσα το κέντρο αναφέρεται επίσης ως "Αίθουσα Κοινών Επιχειρήσεων στη Βαγδάτη γνωστό ως 4 + 1" που υπονοεί την ανάμειξη  της λιβανέζικης σιιτικής πολιτοφυλακής Χεζμπολάχ, εκτός από τα 4 κράτη). Σύμφωνα με τη δήλωση του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ που έγινε στα μέσα Οκτωβρίου 2015, πριν από την έναρξη των επιχειρήσεων της στη Συρία, η Ρωσία κάλεσε τις Ηνωμένες Πολιτείες να συμμετάσχουν στο κέντρο πληροφοριών που εδρεύει στη Βαγδάτη, αλλά έλαβε μια «μη εποικοδομητική» απάντηση. Σύμφωνα με Αλεξάντρ Γιακοβένκο, πρεσβευτή της Ρωσίας στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ρωσική κυβέρνηση έλαβε παρόμοια απάντηση από την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου. Στα τέλη Δεκεμβρίου 2015, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ερντογάν δήλωσε ότι είχε αρνηθεί την πρόταση του Ρώσου προέδρου να συμμετάσχει σε αυτή τη συμμαχία καθώς «δεν μπορούσε να καθίσει δίπλα σε έναν πρόεδρο [Άσαντ] του οποίου η νομιμότητα ήταν αμφίβολη γι' αυτόν».

Στις 30 Σεπτεμβρίου 2015, η Άνω Βουλή της Ρωσικής Ομοσπονδιακής Συνέλευσης, δέχθηκε το αίτημα του Ρώσου Προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν για ανάπτυξη της Ρωσικής Αεροπορίας στη Συρία. Την ίδια μέρα, ο Ρώσος εκπρόσωπος στο κοινό κέντρο πληροφοριών έφτασε στην Πρεσβεία των ΗΠΑ στη Βαγδάτη και ζήτησε να φύγουν αμέσως οι δυνάμεις των Ηνωμένων Πολιτειών από τις περιοχές στη Συρία. Μια ώρα αργότερα, ένα ρωσικό αεροσκάφος που εδρεύει στην ελεγχόμενη από την κυβέρνηση περιοχή άρχισε να διεξάγει αεροπορικές επιδρομές φαινομενικά κατά του ΙΣΙΣ και άλλων στόχων των ανταρτών.

Πριν από την έναρξη της ρωσικής επιχείρησης στη Συρία καθώς και μετά, Ρώσοι αναλυτές ανέφεραν ότι η στρατιωτική εμπλοκή της Ρωσίας στη Συρία είχε στόχο, μεταξύ άλλων, να τερματίσει την ντε φάκτο πολιτική και διπλωματική απομόνωση που η Δύση είχε επιβάλει στον Πούτιν σε σχέση με την κατάσταση στην Ουκρανία.

Εκτιμήσεις αποτελεσματικότητας 

Μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου 2016, η Ρωσική Πολεμική Αεροπορία διεξήγαγε περίπου 60 αεροπορικές επιδρομές καθημερινά, ενώ ο συνασπισμός υπό την ηγεσία των ΗΠΑ κατά μέσο όρο επτά. Ο φιλοκυβερνητικός ιστότοπος Al-Masdar News ανέφερε ότι αυτές οι ρωσικές αεροπορικές επιδρομές έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικές κατά του εμπορίου πετρελαίου και των οδών εφοδιασμού του ΙΣΙΣ στη συριακή έρημο. Υπολογίζεται ότι 209 εγκαταστάσεις πετρελαίου καταστράφηκαν από τις αεροπορικές επιδρομές, μαζί με περισσότερες από 2.000 μεταφορές πετρελαίου. Μέχρι τη στιγμή της αποχώρησης του «κύριου μέρους» των δυνάμεών της στα μέσα Μαρτίου, η Ρωσία είχε πραγματοποιήσει πάνω από 9.000 εξόδους κατά τη διάρκεια πεντέμισι μηνών, βοηθώντας παράλληλα τον συριακό στρατό να καταλάβει 400 πόλεις και να ανακτήσει 10.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα επικράτεια. Ο ρωσικός στρατός ακολούθησε το μοντέλο της Τσετσενίας και «μια ρεβανσιστική Ρωσία, ακόμη και με μια στάσιμη μονοβιομηχανική οικονομία εξέπληξε τη διεθνή κοινότητα με τον ρυθμό επίθεσης και τη θέληση να συντηρήσει την επιχείρηση».

Τον Ιανουάριο του 2016, λίγους μήνες μετά την εμπλοκή της Ρωσίας στη Συρία, ο διπλωμάτης Ράτζιτ Γκούπτα έγραψε στο The Commonwealth Journal of International Affairs, ότι η ρωσική ενίσχυση ήταν «ένα θεό δώρο για τον Άσαντ, ενισχύοντας σημαντικά το πεσμένο ηθικό του καθεστώτος και των ενόπλων δυνάμεών του». Ο Γκούπτα συνέχισε:

Τον Φεβρουάριο του 2016, ο καθηγητής Φάγιαζ Α. Τζέρτζες του London School of Economics ανέφερε ότι η ρωσική στρατιωτική επέμβαση είχε αποδειχθεί ότι άλλαξε το παιχνίδι στον συριακό εμφύλιο πόλεμο: «Η απόφαση του κ. Πούτιν να επέμβει στη Συρία και να υποστηρίξει τον κ. Άσαντ με νέα μαχητικά αεροσκάφη, στρατιωτικούς συμβούλους και προηγμένα όπλα σταμάτησε την αιμορραγία του συριακού στρατού και του επέτρεψε να περάσει από την άμυνα στην επίθεση».

Ο Βίνσεντ Στιούαρτ, Διευθυντής της Υπηρεσίας Αμυντικών Πληροφοριών, δήλωσε τον Φεβρουάριο του 2016 ότι «η ρωσική ενίσχυση άλλαξε εντελώς τον λογισμό» και πρόσθεσε ότι ο Άσαντ «βρίσκεται σε πολύ ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση από ό,τι ήταν μόλις πριν από έξι μήνες».

Δυτικά μέσα ενημέρωσης και αναλυτές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η επέμβαση της Ρωσίας στη Συρία κράτησε τον Άσαντ στην εξουσία και μάλιστα έστρεψε το ρεύμα του πολέμου προς όφελός του.

Την εβδομάδα μετά την έναρξη των αποστολών μάχης, ο ιστότοπος RealClear Defense, δημοσίευσε μια αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του αεροπλανοφόρου Ναυάρχος Κουζνέτσοφ ως πλατφόρμας για αεροπορικές επιδρομές, σημειώνοντας το μικρό μέγεθος της αεροπορικής ομάδας του (υπολογίζεται συνολικά οκτώ αεροσκαφών Su-33 και τεσσάρων MiG-29K), το οποίο θεωρείται ως η πιο αποτελεσματική πλατφόρμα για αποστολές κρούσης, με μικρότερες ποσότητες έξυπνων όπλων για το Su-33,  και η έλλειψη καταπέλτων αεροσκαφών στο αεροπλανοφόρο, γεγονός που περιορίζει το βάρος απογείωσης των αεροσκάφων του.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 
 Russian Ministry of Defence Syria 

Τρέχοντα γεγονότα
Συριακός Εμφύλιος Πόλεμος