Σολαρπάνκ

Το Σολαρπάνκ (αγγλικά: Solarpunk) η Ηλιοπάνκ είναι ένα λογοτεχνικό είδος και ένα κίνημα τέχνης που οραματίζεται πώς θα μπορούσε να είναι το μέλλον εάν η ανθρωπότητα κατάφερνε να λύσει μεγάλες σύγχρονες προκλήσεις με έμφαση στη βιωσιμότητα, τον ανθρώπινο αντίκτυπο στο περιβάλλον, την κλιματική αλλαγή και τη ρύπανση. Είναι ένα υποείδος επιστημονικής φαντασίας, ευθυγραμμισμένο με παράγωγα του κυβερνοπάνκ και μπορεί να δανειστεί στοιχεία από ουτοπικά και φανταστικά είδη.

Σε αντίθεση με τη χρήση μιας σκοτεινής αισθητικής από το Κυβερνοπάνκ με χαρακτήρες περιθωριοποιημένους ή υπαγόμενους από την τεχνολογία σε περιβάλλοντα που απεικονίζουν τεχνητά και κυρίαρχα δομημένα περιβάλλοντα, το σολαρπάνκ χρησιμοποιεί ρυθμίσεις όπου η τεχνολογία επιτρέπει στην ανθρωπότητα να συνυπάρχει βιώσιμα με το περιβάλλον της παράλληλα με την αισθητική επηρεασμένη από το Αρ Νουβό που μεταδίδει συναισθήματα, καθαριότητα, αφθονία και ισότητα. Παρόλο που το σολαρπάνκ ασχολείται με την τεχνολογία, αγκαλιάζει επίσης τρόπους βιώσιμης ζωής χαμηλής τεχνολογίας, όπως η κηπουρική, η αεικαλλιέργεια, η θετική ψυχολογία και η ηθική του do-it-yourself. Τα θέματα του μπορεί να αντανακλούν την περιβαλλοντική φιλοσοφία όπως ο φωτεινός περιβαλλοντισμός, η βαθιά οικολογία και ο οικομοντερνισμός, καθώς και οι πανκ ιδεολογίες όπως ο αναρχισμός, ο αντικαταναλωτισμός, ο αντι-αυταρχισμός και τα πολιτικά δικαιώματα.

Ως κίνημα τέχνης, το σολαρπάνκ εμφανίστηκε τη δεκαετία του 2010 ως αντίδραση στην επικράτηση των μετα-αποκαλυπτικών και δυστοπικών μέσων, παράλληλα με την αυξημένη ευαισθητοποίηση για τις κοινωνικές αδικίες, τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και την άρρηκτη οικονομική ανισότητα. Το Σολαρπάνκ εμφανίστηκε καθώς οι καλλιτέχνες και οι οπαδοί τους αναζήτησαν εναλλακτικές λύσεις για τα επακόλουθα δυστοπικά μέλλοντα που ήταν ρεαλιστικά και δεν βασίζονταν στη μυστηριώδη τεχνολογία του μαύρου κουτιού. Το είδος προσδιορίστηκε καλύτερα μέσω διαδικτυακών κοινοτήτων που μοιράζονταν περιεχόμενο και συζητήσεις σε πλατφόρμες μέσων και αποκλειστικούς ιστότοπους. Το Σολαρπάνκ έχει εφαρμοστεί σε πολλά μέσα όπως η λογοτεχνία, οι καλές τέχνες, η αρχιτεκτονική, η μόδα, η μουσική, τα τατουάζ και τα βιντεοπαιχνίδια. Στη λογοτεχνία, πολλά μυθιστορήματα που είχαν δημοσιευτεί στο παρελθόν έχουν αναγνωριστεί ως σολαρπάνκ, όπως το The Dispossessed της Ούρσουλα Λε Γκoυίν, η Οικοτοπία του Έρνεστ Κάλενμπαχ και πολλά έργα του Κιμ Στάνλεϊ Ρόμπινσον. Τα πρώτα έργα που γράφτηκαν σκόπιμα στο είδος του σολαρπάνκ ήταν διηγήματα που συγκεντρώθηκαν σε ανθολογίες και αργότερα σε νουβέλες και μυθιστορήματα, όπως το A Psalm for the Wild-Built της Μπέκι Τσέιμπερς.

Υπόβαθρο 
Ο όρος σολαρπάνκ επινοήθηκε το 2008 σε μια ανάρτηση ιστολογίου με τίτλο "From Steampunk to Solarpunk" στην οποία ο ανώνυμος συγγραφέας, με έμπνευση το MS Beluga Skysails, συλλαμβάνει ένα νέο υποείδος φαντασίας με το επίκεντρο του ατμοπάνκ σε συγκεκριμένες τεχνολογίες. αλλά με γνώμονα την πρακτικότητα και τη σύγχρονη οικονομία. Σε παρόμοιο τρόπο, το 2009, ο λογοτεχνικός δημοσιογράφος Matt Staggs δημοσίευσε ένα "GreenPunk Manifesto" στο blog του περιγράφοντας το όραμά του για ένα τεχνοφιλικό είδος που επικεντρώνεται στις τεχνολογίες του knowable, do it yourself και με έμφαση στη θετική οικολογική και κοινωνική αλλαγή. Αφού η εικαστικός Ολίβια Λουίζ δημοσίευσε το concept art στο Tumblr για μια σολαρπάνκ αισθητική, ο ερευνητής Adam Flynn συνέβαλε, το 2014, στο φόρουμ επιστημονικής φαντασίας Project Hieroglyph με περαιτέρω ορισμό του αναδυόμενου είδους. Με βάση τις σημειώσεις και τις συνεισφορές του Flynn στον ιστότοπο solarpunks.net, το 2019 δημοσιεύτηκε ένα μανιφέστο του Σολαρπάνκ που περιγράφει το σολαρπάνκ ως «ένα κίνημα υποθετικής φαντασίας, τέχνης, μόδας και ακτιβισμού που επιδιώκει να απαντήσει και να ενσαρκώσει το ερώτημα «πως ενας βιώσιμος πολιτισμός μοιάζει, και πώς μπορούμε να φτάσουμε εκεί;»

Θέματα και φιλοσοφία 

Το κεντρικό θέμα σε όλο το σολαρπάνκ είναι η ενσωμάτωση προηγμένων τεχνολογιών στην κοινωνία με τρόπο που βελτιώνει την κοινωνική, οικονομική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το κυβερνοπάνκ που απεικονίζει εξαιρετικά προηγμένες τεχνολογίες που έχουν μικρή επιρροή ή με άλλο τρόπο επιδεινώνουν τα κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά προβλήματα. Ενώ το κυβερνοπάνκ οραματίζεται την ανθρωπότητα να αποξενώνεται περισσότερο από το φυσικό της περιβάλλον και να εντάσσεται στην τεχνολογία, το σολαρπάνκ οραματίζεται περιβάλλοντα όπου η τεχνολογία επιτρέπει στην ανθρωπότητα να συνυπάρχει καλύτερα με τον εαυτό της και το περιβάλλον της. Διαφορετικές ιστορίες και οράματα μπορεί να αντανακλούν ερωτήματα της περιβαλλοντικής φιλοσοφίας ή πιθανώς να επικαλούνται την επιδίωξη τεχνολογικών λύσεων από τον οικομοντερνισμό, τις ολιστικές απόψεις της βαθιάς οικολογίας ή τη σύγκλιση της τεχνολογικής και κοινωνικής αλλαγής του φωτεινού περιβαλλοντισμού με την υιοθέτηση της βιώσιμης ανάπτυξης.

Ακόμη και ιστορίες που διαδραματίζονται στο απώτερο μέλλον ή κόσμοι φαντασίας απεικονίζουν κοινωνικές αποτυχίες αναγνωρίσιμες στο σύγχρονο κοινό. Αυτές οι αποτυχίες μπορεί να περιλαμβάνουν καταπιεστικές ανισορροπίες πλούτου ή δύναμης, υποβάθμιση του φυσικού οικοτόπου ή διεργασιών και επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Ενδέχεται να υπάρχουν ενδείξεις αδικιών, όπως ο κοινωνικός αποκλεισμός και ο περιβαλλοντικός ρατσισμός. Οι καταστροφικές συνέπειες δεν αποτρέπονται απαραίτητα, αλλά το σολαρπάνκ τείνει να παρουσιάζει μια αντι-δυστοπική προοπτική. Οι κόσμοι τους δεν είναι απαραίτητα ουτοπικοί, αλλά μάλλον το σολαρπάνκ επιδιώκει να παρουσιάσει μια εναλλακτική σε ένα απαισιόδοξο, συνεπακόλουθο δυστοπικό αποτέλεσμα. Για να επιτευχθεί αυτό, συχνά υπάρχουν θέματα της ηθικής του do it yourself, της ευχάριστης διατήρησης, της αυτοβιωσιμότητας, της κοινωνικής ένταξης και της θετικής ψυχολογίας. Αυτή η προοπτική ενσωματώνει επίσης πιο στενά τα ιδανικά των πανκ ιδεολογιών, όπως ο αντικαταναλωτισμός, η ισότητα και η αποκέντρωση, από το κυβερνοπάνκ που συνήθως περιλαμβάνει πρωταγωνιστές με πανκ πεποιθήσεις αλλά σε περιβάλλοντα που χρησιμοποιούνται περισσότερο ως προειδοποίηση για ένα πιθανό μέλλον.

Το Σολαρπάνκ μοιάζει περισσότερο με το ατμοπάνκ παρά με το κυβερνοπάνκ. Τόσο το ατμοπάνκ όσο και το σολαρπάνκ φαντάζονται νέους κόσμους αλλά με διαφορετικές πρωτογενείς πηγές ενέργειας, ατμομηχανές και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αν και, ενώ το ατμοπάνκ εστιάζει περισσότερο στην ιστορία και χρησιμοποιεί την αισθητική της βικτωριανής εποχής, το σολαρπάνκ χρησιμοποιεί περισσότερο το στυλ Αρ Νουβό και κοιτάζει στο μέλλον. Το Σολαρπάνκ μοιράζεται επίσης ορισμένα στοιχεία με τον ρετροφουτουρισμό και τον αφροφουτουρισμό. Η οπισθοφουτουριστική επανεκτίμηση της τεχνολογίας, η επιθυμία της για κατανοητή μηχανική και η απόρριψη της μυστηριώδους τεχνολογίας τύπου μαύρου κουτιού βρίσκονται σε έργα της σολαρπάνκ. Όπως είναι το αντίθετο του Αφροφουτουριστή στη μαζική-πολιτισμική ομοιογένεια, τον υπολογισμό των αδικιών και τη χρήση της αρχιτεκτονικής και της τεχνολογίας για τη διόρθωση ανισορροπιών ισχύος και προβλημάτων προσβασιμότητας.

Ενώ το σολαρπάνκ δεν έχει συγκεκριμένη πολιτική ιδέα, ενστερνίζεται εξ ορισμού την ανάγκη για μια συλλογική κίνηση μακριά από τις ρυπογόνες μορφές ενέργειας. Ασκεί προπαρασκευαστική πολιτική, δημιουργώντας χώρους όπου οι αρχές ενός κινήματος μπορούν να εξερευνηθούν και να επιδειχθούν με την εφαρμογή τους στην πραγματική ζωή. Οι σολαρπάνκηδες εξασκούν το κίνημα με διάφορους τρόπους, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας και της ζωής σε κοινότητες (όπως οι οικοκοινότητες), την καλλιέργεια του δικού τους φαγητού και μια ηθική DIY να δουλεύεις με ότι είναι διαθέσιμο, συμπεριλαμβανομένης της στοχαστικής εφαρμογής της τεχνολογίας.

Κίνημα τέχνης και αισθητική 
Ως κίνημα τέχνης, το σολαρπάνκ προέκυψε τις δεκαετίες 2010 και 2020 εν μέσω περισσότερων εκθέσεων σε ακραία καιρικά φαινόμενα, αυξανόμενης ψυχολογικής επίδρασης της κλιματικής αλλαγής, άρρηκτης οικονομικής ανισότητας και εξάπλωσης της ευαισθητοποίησης και των διαμαρτυριών για τις κοινωνικές αδικίες. Καθώς το μετα-αποκαλυπτικό και δυστοπικό ήταν πανταχού παρόν στα μέσα ενημέρωσης, το σολαρπάνκ έγινε μια ελκυστική εναλλακτική. Το Σολαρπάνκ είναι αισιόδοξο αλλά και ρεαλιστικό στην αντιμετώπιση σύγχρονων προβλημάτων.

Η οπτική ταυτότητα του σολαρπάνκ, όπως εκφράζεται από την Olivia Louise και τους επόμενους καλλιτέχνες, συγκρίνεται με την Αρ Νουβό με τις απεικονίσεις φυτών, τη χρήση αιφνιδιαστικών γραμμών όπως το whiplash και την ενσωμάτωση των εφαρμοσμένων τεχνών στις καλές τέχνες. Το διακοσμητικό κίνημα Arts and Crafts, μια επιρροή στην Αρ Νουβό, είναι παρόν και οι δομημένες μορφές του αντικατοπτρίζουν την οργανική αρχιτεκτονική του Φρανκ Λόιντ Ράιτ. Η αισθητική του σολαρπάνκ χρησιμοποιεί συνήθως φυσικά χρώματα, έντονα πράσινα και μπλε, και υπαινιγμούς σε διαφορετικές πολιτιστικές προελεύσεις. Παραδείγματα αυτής της αισθητικής περιλαμβάνουν το Bosco Verticale του Boeri Studio στο Μιλάνο, την απεικόνιση του Wakanda στο Black Panther των Marvel Studios και του Auroa στο Tom Clancy's Ghost Recon Breakpoint, το expansion Cities: Skylines's Green Cities και μερικές ταινίες του Studio Ghibli, ιδιαίτερα Το κάστρο στον ουρανό και Η Ναυσικά της κοιλάδας των ανέμων. Και πάλι, σε αντίθεση με το κυβερνοπάνκ που απεικονίζεται ως με σκοτεινή, ζοφερή αισθητική που περιβάλλεται από ένα τεχνητό και κυριαρχικό δομημένο περιβάλλον που αντανακλά την αποξένωση και την υποταγή, το σολαρπάνκ είναι φωτεινό, με φως που χρησιμοποιείται συχνά ως μοτίβο και σε εικόνες για να μεταδώσει συναισθήματα καθαρότητας, την αφθονία και την ισότητα, αλλά, επίσης, εναλλακτικά θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να συμβολίσει κάτι που "υποθέτει τα πάντα κάτω από αυτό, [ένα] έμβλημα τυραννίας [και] επιτήρησης".

Μυθοπλασία

Λογοτεχνία 
Στη λογοτεχνία, το σολαρπάνκ είναι ένα υποείδος της επιστημονικής φαντασίας, αν και μπορεί επίσης να περιλαμβάνει στοιχεία άλλων τύπων εικαστικής φαντασίας, όπως η φαντασία και η ουτοπική φαντασία. Είναι ένα παράγωγο του κυβερνοπάνκ, σε αντίθεση με το κυβερνοπάνκ για την ιδιαίτερη προέκταση του αντίκτυπου της τεχνολογίας στην κοινωνία και την πρόοδο. Οι χαρακτήρες του Κυβερνοπάνκ είναι συνήθως εκείνοι που περιθωριοποιούνται από την ταχεία τεχνολογική αλλαγή ή υπάγονται στην τεχνολογία, ενώ το αρχέτυπο του σολαρπάνκ έχει περιγραφεί ως "κατασκευαστής-ήρωας" που έχει δει περιβαλλοντική καταστροφή ή αποτυχίες των κεντρικών αρχών να προσαρμοστεί σε κρίσεις ή αδικίες, συχνά στην υπεράσπιση της φύσης και με τρόπους που επιτρέπουν στην ιστορία να απεικονίζει αισιόδοξα αποτελέσματα. Οι μυθοπλασίες του απεικονίζουν εφικτούς κόσμους που δεν αγνοούν τη μηχανική ή τα συστατικά του τρόπου με τον οποίο έφτασε.

Τα μυθιστορήματα που είχαν δημοσιευτεί προηγουμένως που ταιριάζουν σε αυτό το νέο είδος περιελάμβαναν το The Dispossessed της Ούρσουλα Λε Γκoυίν (1974), την Οικοτοπία του Έρνεστ Κάλενμπαχ (1975), το Pacific Edge του Κιμ Στάνλεϊ Ρόμπινσον (1990) και το The Fifth Sacred Thing της Starhawk (1993), κυρίως για τις απεικονίσεις του σύγχρονου κόσμου που μεταβαίνει σε πιο βιώσιμες κοινωνίες. Ωστόσο, οι πρώτες σαφείς καταχωρήσεις που δημοσιεύτηκαν στο είδος ήταν τα διηγήματα στις ανθολογίες Solarpunk: Ecological and Fantastic Stories in a Sustainable World (2012) (που ήταν το τρίτο μέρος της τριλογίας των συλλογών διηγημάτων του εκδότη, πριν από το Vaporpunk και το Dieselpunk), Wings of Renewal: A Solarpunk Dragons Anthology (2015), Sunvault: Stories of Solarpunk and Eco-Speculation (2017) και Glass and Gardens (2018). Το 2018 η συγγραφέας Μπέκι Τσέιμπερς συμφώνησε να γράψει δύο νουβέλες σολαρπάνκ για το Tor Books και δημοσίευσε τους A Psalm for the Wild-Built (2021) και A Prayer for the Crown-Shy (2022).

Δείτε επίσης 
 Φωτεινός πράσινος περιβαλλοντισμός
 Κλιματική φαντασία
 Βαθιά οικολογία
 Οικοκριτική
 Ecofiction
 Περιβαλλοντική τέχνη
 Πράσινος αναρχισμός
 Κοινωνική οικολογία
 Τεχνογαιανισμός

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Solarpunk: A Reference Guide (2017) στο Medium (ιστότοπος)
 Solarpunks.net
 Τί είναι το κίνημα Solarpunk;
 Το κίνημα του solarpunk φαντάζεται ένα μέλλον λαμπερό, πράσινο και καθόλου δυστοπικό
 SOLARPUNK – η σύγχρονη οικολογική αισθητική που θέλει να αλλάξει τον κόσμο
 Solarpunk: Ένα online group μοιράζεται τις ιδέες του για ένα καλύτερο μέλλον με στόχο τη σωτηρία του πλανήτη
 Solarpunk και Αναρχισμός (Προσπαθώντας να φανταστούμε την ουτοπία)