Γυναίκες στην Αλβανία

Ο πρώτος σύλλογος γυναικών στην Αλβανία ιδρύθηκε το 1909. Οι Αλβανίδες από τη Βόρεια Αλβανία κατοικούν σε μια συντηρητική και πατριαρχική κοινωνία. Σε μια τέτοια παραδοσιακή κοινωνία, οι γυναίκες έχουν δευτερεύοντες ρόλους στις κοινότητες των Γκέγκηδων, οι οποίοι πιστεύουν στην «ανδρική κυριαρχία». Αυτό συμβαίνει παρά την έλευση της δημοκρατίας και την υιοθέτηση μιας οικονομίας ελεύθερης αγοράς στην Αλβανία, μετά την περίοδο υπό το κομμουνιστικό Κόμμα Εργασίας. Η κουλτούρα των Γκέγκηδων Αλβανών βασίζεται στο Κανούν 500 ετών του Λέκε Ντουκαγκίνι, έναν παραδοσιακό κώδικα συμπεριφοράς των Γκέγκηδων, όπου ο κύριος ρόλος των γυναικών είναι να φροντίζουν τα παιδιά και το σπίτι.

Ιστορία

Δικαιώματα οπλοφορίας 
Σύμφωνα με μια στήλη στο The Literary World το 1878, οι Αλβανίδες είχαν δικαίωμα να φέρουν όπλα.

Παραδοσιακή κοινωνική θέση των Γκέγκηδων 
Η Ίντιθ Ντούραμ σημείωσε το 1928 ότι οι Αλβανίδες των χωριών ήταν πιο συντηρητικές στη διατήρηση των παραδόσεων, παρόμοια με τις γυναίκες στην αρχαία Ελλάδα.

Πριν από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ήταν σύνηθες για ορισμένες Αλβανίδες Γκέγκησες να γίνονται «ζωντανές παλλακίδες» ανδρών που ζούσαν σε ορεινές περιοχές. Η σημασία που δίνουν οι Γκέγκηδες άνδρες στο να παντρεύονται παρθένες γυναίκες έχει οδηγήσει τις γυναίκες να πληρώνουν για να αποκατασταθεί η παρθενία τους. Παρά τον κίνδυνο λοιμώξεων και φλεγμονών, οι σεξουαλικά ενεργές γυναίκες Γκέγκησες υποβάλλονται σε μυστική «απλή γυναικολογική χειρουργική επέμβαση διάρκειας 20 λεπτών» «για να γίνουν ξανά παρθένες» στις πόλεις των Γκέγκηδων. Οι ίδιες κλινικές αναφέρουν ότι μερικές νέες νύφες φέρονται από τους συζύγους τους για να επαληθευτεί η παρθενία τους επειδή δεν αιμορραγούσαν τις νύχτες του γάμου τους.

Οι γυναίκες αναμένεται να είναι πιστές στους συζύγους τους, αλλά οι παντρεμένες Αλβανίδες θεωρούνται ιδιοκτησία των ανδρών συζύγων τους. Η απόκτηση κόρης είναι λιγότερο ευνοημένη στην πατριαρχική κοινωνία των Αλβανών Γκέγκηδων. Λόγω του ότι δίνεται μεγαλύτερη σημασία στην επιθυμία να αποκτήσουν γιους παρά να κάνουν κόρες, είναι σύνηθες οι έγκυες Αλβανίδες να χαιρετίζονται με τη φράση «», δηλαδή «Μακάρι να είναι γιος».

Παραδοσιακό κοινωνική θέση των Λιάπων 
Τα Λιάποι της Λιαπουριάς ήταν μια πατριαρχική κοινωνία.  Όπως μεταξύ των Μαυροβούνιων, οι γυναίκες στη Λιαπουρία αναγκάζονταν να κάνουν όλη τη σκληρή δουλειά.

Ορκισμένες παρθένες Γκέγκησες 

Στο παρελθόν, σε οικογενειακές μονάδες που δεν είχαν πατριάρχες, οι ανύπαντρες Αλβανίδες μπορούσαν να αναλάβουν το ρόλο του αρσενικού αρχηγού της οικογένειας «δίνοντας όρκο παρθενίας», ρόλο που θα περιλάμβανε το δικαίωμα να ζουν σαν άντρας, να κουβαλούν όπλα, να έχουν περιουσία, να μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα, να ντύνονται σαν άντρες, να αποκτούν αντρικά ονόματα αν το επιθυμούν, να διεκδικούν την αυτονομία τους, να αποφεύγουν τους κανονισμένους γάμους και να βρίσκονται στην παρέα ανδρών ενώ τους φέρονται σαν άντρας.

Προετοιμασία γεύματος 
Οι γυναίκες στην κεντρική Αλβανία, ιδιαίτερα οι γυναίκες στο Ελμπασάν και στις κοντινές περιοχές, είναι γνωστό ότι μαγειρεύουν το γλυκά γευστικό ballakume κατά τη διάρκεια του Dita e Verës, ενός ετήσιου ανοιξιάτικου φεστιβάλ που γιορτάζεται στις 14 Μαρτίου. Από την άλλη πλευρά, οι Μουσουλμάνες Αλβανίδες, ιδιαίτερα οι γυναίκες από την ισλαμική αίρεση των Μπεκτασί, μαγειρεύουν πουτίγκα γνωστή ως ασούρα από συστατικά όπως σπασμένο σιτάρι, ζάχαρη, αποξηραμένα φρούτα, θρυμματισμένους ξηρούς καρπούς και κανέλα, μετά τη 10η ημέρα του ματέμ, μια περίοδο νηστείας.

Δικαιώματα των γυναικών στην αλβανική πολιτική 

Τον 19ο αιώνα, ο Σάμι Φρασέρι εξέφρασε για πρώτη φορά την ιδέα της εκπαίδευσης για τις γυναίκες, με το επιχείρημα ότι θα ενίσχυε την κοινωνία να υπάρχουν μορφωμένες γυναίκες για να διδάξουν τα παιδιά τους. Στα τέλη του 19ου αιώνα, ορισμένες γυναίκες της αστικής ελίτ που είχαν εκπαιδευτεί στη Δυτική Ευρώπη είδαν την ανάγκη για περισσότερη εκπαίδευση για τις γυναίκες στην Αλβανία. Το 1891 ιδρύθηκε το πρώτο λύκειο θηλέων στην Κορυτσά από τις Σεβαστή Κυριαζή και Παρασκευή Κυριαζή και το 1909 ίδρυσαν την πρώτη γυναικεία οργάνωση στην Αλβανία, το «Πρωινό Αστέρι» () ,με σκοπό την ενίσχυση των δικαιωμάτων των γυναικών μέσω της ανύψωσης του μορφωτικού τους επιπέδου.

Το γυναικείο κίνημα στην Αλβανία διακόπηκε από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά επανήλθε όταν η Αλβανία έγινε ανεξάρτητο έθνος μετά τον πόλεμο. Οι αδερφές Κυριαζή ίδρυσαν την οργάνωση  στην Κορυτσά, που εξέδιδε την εφημερίδα . Το 1920, η Σάκε Τσόμπα ίδρυσε την τοπική γυναικεία οργάνωση Gruaja Shqiptare στη Σκόδρα, την οποία ακολούθησαν πολλές άλλες τοπικές οργανώσεις με το ίδιο όνομα στην Κορυτσά, στον Αυλώνα και στα Τίρανα.

Το 1920, η Ουράνι Ρούμπο και άλλοι ίδρυσαν την  (Ένωση Γυναικών) στο Αργυρόκαστρο, μια από τις σημαντικότερες φεμινιστικές οργανώσεις που προωθούν τη χειραφέτηση και το δικαίωμα των Αλβανών γυναικών στη μελέτη. Δημοσίευσαν δήλωση στην εφημερίδα Drita, διαμαρτυρόμενew για τις διακρίσεις κατά των γυναικών και τις κοινωνικές συνθήκες. Το 1923, η Ρούμπο συμμετείχε επίσης σε μια εκστρατεία για να επιτρέψει στα κορίτσια να φοιτήσουν στο «αγορίστικο» λύκειο του Αργυροκάστρου. Το αλβανικό γυναικείο κίνημα υποστηρίχθηκε από μορφωμένες γυναίκες της αστικής ελίτ που εμπνεύστηκαν από τον κρατικό φεμινισμό της Τουρκίας υπό τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ.

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ζογ Α΄ της Αλβανίας (κυβ. 1928-1939), τα δικαιώματα των γυναικών προστατεύονταν από το κράτος υπό την εθνική κρατική οργάνωση , που προώθησε μια προοδευτική πολιτική και εξασφάλισε στις γυναίκες το δικαίωμα στην εκπαίδευση και την επαγγελματική ζωή και απαγόρευση της απομόνωσης των γυναικών στα χαρέμια και πίσω από πέπλα, ίσα κληρονομικά δικαιώματα, διαζύγιο και απαγόρευση κανονισμένων και αναγκαστικών γάμων, καθώς και της πολυγαμίας. Ωστόσο, στην πράξη αυτή η προοδευτική πολιτική αφορούσε μόνο την κοσμοπολίτικη ελίτ των πόλεων και είχε μικρή επίδραση στη ζωή της πλειοψηφίας των γυναικών στην Αλβανία.

Το 1920 χορηγήθηκε περιορισμένο δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες και οι γυναίκες απέκτησαν πλήρη δικαιώματα ψήφου το 1945. Υπό την κομμουνιστική κυβέρνηση της Αλβανίας, μια επίσημη ιδεολογία της ισότητας των φύλων προωθήθηκε από την Ένωση Αλβανίδων. Στις πρώτες δημοκρατικές εκλογές μετά την πτώση του κομμουνισμού, ο αριθμός των γυναικών βουλευτών στο κοινοβούλιο μειώθηκε από 75 στο τελευταίο κοινοβούλιο της κομμουνιστικής Αλβανίας σε 9. Σε μια ταραγμένη περίοδο μετά το 1991, η θέση των γυναικών επιδεινώθηκε. Υπάρχει μια θρησκευτική αναβίωση μεταξύ των Αλβανών που στην περίπτωση των Μουσουλμάνων σημαίνει μερικές φορές ότι οι γυναίκες ωθούνται πίσω στον παραδοσιακό ρόλο της μητέρας και της νοικοκυράς. Το 2013 οι γυναίκες αντιπροσώπευαν το 22,9% του κοινοβουλίου.

Γάμος, γονιμότητα και οικογενειακή ζωή 
Το συνολικό ποσοστό γονιμότητας είναι 1,5 παιδί που γεννιέται ανά γυναίκα (εκτίμηση 2015), που είναι χαμηλότερο από το ποσοστό αναπλήρωσης 2,1. Το ποσοστό επικράτησης αντισυλληπτικών είναι αρκετά υψηλό: 69,3% (2008/09). Οι περισσότερες Αλβανίδες ξεκινούν τις οικογένειές τους στις αρχές και στα μέσα της ηλικίας των 20: από το 2011, η μέση ηλικία στον πρώτο γάμο ήταν 23,6 έτη για τις γυναίκες και 29,3 έτη για τους άνδρες.

Σε ορισμένες αγροτικές περιοχές της Αλβανίας, οι γάμοι κανονίζονται ακόμη και η κοινωνία είναι έντονα πατριαρχική και παραδοσιακή, επηρεασμένη από το παραδοσιακό σύνολο αξιών του κανούν. Η αστικοποίηση της Αλβανίας είναι χαμηλή σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες: 57,4% του συνολικού πληθυσμού (2015). Αν και ο καταναγκαστικός γάμος γενικά αποδοκιμάζεται από την κοινωνία, είναι ένα «πολύ γνωστό φαινόμενο στη χώρα, ειδικά σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές» και τα κορίτσια και οι γυναίκες σε αυτές τις περιοχές «πολύ συχνά εξαναγκάζονται σε γάμους λόγω [μιας] πατριαρχικής νοοτροπίας και φτώχειας».

Η άμβλωση στην Αλβανία νομιμοποιήθηκε πλήρως στις 7 Δεκεμβρίου 1995. Η άμβλωση μπορεί να γίνει κατόπιν αιτήματος μέχρι τη 12η εβδομάδα της εγκυμοσύνης. Οι γυναίκες πρέπει να υποβάλλονται σε συμβουλευτική για μια εβδομάδα πριν από τη διαδικασία και τα νοσοκομεία που πραγματοποιούν αμβλώσεις δεν επιτρέπεται να κοινοποιούν πληροφορίες στο κοινό σχετικά με τις γυναίκες που έχουν λάβει θεραπεία.

Κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης του Ενβέρ Χότζα, η κομμουνιστική Αλβανία είχε μια ναταλιστική πολιτική, που οδηγούσε τις γυναίκες να κάνουν παράνομες αμβλώσεις ή να τις προκαλέσουν μόνες τους. Τελικά η χώρα είχε το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό μητρικής θνησιμότητας σε όλη την Ευρώπη και υπολογίστηκε ότι το 50% όλων των κυήσεων κατέληξαν σε έκτρωση.

Εργασία 
Κατά τη διάρκεια της κομμουνιστικής εποχής οι γυναίκες μπήκαν σε αμειβόμενη εργασία σε μεγάλους αριθμούς. Η μεταβατική περίοδος στην Αλβανία χαρακτηρίστηκε από ραγδαίες οικονομικές αλλαγές και αστάθεια. Η αγορά εργασίας αντιμετωπίζει πολλά από τα προβλήματα που είναι κοινά στις περισσότερες οικονομίες σε μεταβατικό στάδιο, όπως η απώλεια θέσεων εργασίας σε πολλούς τομείς, που δεν αντισταθμίστηκαν επαρκώς από τους αναδυόμενους νέους τομείς. Το 2011, το ποσοστό απασχόλησης ήταν 51,8% για τις νέες γυναίκες, έναντι 65,6% για τους νέους άνδρες.

Εκπαίδευση 

Μέχρι το 1946, περίπου το 85% των ανθρώπων ήταν αναλφάβητοι, κυρίως επειδή τα σχολεία που χρησιμοποιούσαν την αλβανική γλώσσα ήταν πρακτικά ανύπαρκτα στη χώρα πριν γίνει ανεξάρτητη το 1912. Μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, οι Οθωμανοί ηγεμόνες είχαν απαγορεύσει τη χρήση της αλβανικής γλώσσας στα σχολεία. Το κομμουνιστικό καθεστώς έδωσε υψηλή προτεραιότητα στην εκπαίδευση, η οποία περιελάμβανε την αλφαβητισμό του πληθυσμού, αλλά και την προώθηση της σοσιαλιστικής ιδεολογίας στα σχολεία. Το 2015, το ποσοστό αλφαβητισμού των γυναικών ήταν ελαφρώς χαμηλότερο από αυτό των ανδρών: 96,9% γυναίκες σε σύγκριση με 98,4% άνδρες.

Βία κατά των γυναικών 
Τα τελευταία χρόνια, η Αλβανία έχει λάβει μέτρα για την αντιμετώπιση του ζητήματος της βίας κατά των γυναικών. Αυτό περιελάμβανε τη θέσπιση του νόμου αριθ. 9669/2006 (Νόμος για τα μέτρα κατά της βίας στις οικογενειακές σχέσεις) και την κύρωση της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης.

Αξιοσημείωτες Αλβανίδες 
 Ελίνα Ντούνι (γενν. 1981), Ελβετοαλβανίδα τραγουδίστρια και συνθέτρια της τζαζ
 Ερμονέλα Γιάχο (γενν. 1974), σοπράνο όπερας
 Μπεσιάνα Κανταρέ, πρέσβειρα του ΟΗΕ, Αντιπρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και Πρέσβης στην Κούβα
 Έλενα Κανταρέ (γενν. 1943), συγγραφέας, σεναριογράφος και μεταφράστρια
 Ίνβα Μουλά (γενν. 1963), σοπράνο όπερας
 Ελίζα Σπιροπάλι (γενν. 1983), υπουργός Επικρατείας της Αλβανίας για τις Σχέσεις με το Κοινοβούλιο

Δείτε επίσης 
 Ρόλοι των φύλων στη μετακομμουνιστική Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Σύλλογος Κοριτσιών και Γυναικών Αλβανίας (AAGW)
 Γυναίκες και παιδιά στην Αλβανία, Διπλό Μέρισμα Ισότητας των Φύλων (PDF), Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, INSTAT 2006
 Το World Vision προωθεί την ισότητα των γυναικών στην Αλβανία
 Πρόγραμμα Γυναικών , Ίδρυμα Ανοιχτής Κοινωνίας για την Αλβανία
 Παρουσία του ΟΑΣΕ στην Αλβανία , osce.org

 
Αλβανια