Πραξικόπημα Μποργκέζε

To Πραξικόπημα Μποργκέζε () ήταν ένα αποτυχημένο ιταλικό πραξικόπημα που υποτίθεται ότι σχεδιάστηκε για τη νύχτα της 7ης ή της 8ης Δεκεμβρίου 1970. Πήρε το όνομά του από τον Τζούνιο Βαλέριο Μποργκέζε, διοικητή της Decima Flottiglia MAS του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου και ήρωα στα μάτια πολλών μεταπολεμικών Ιταλών φασιστών. Η απόπειρα πραξικοπήματος έγινε δημόσια γνωστή όταν το αριστερό περιοδικό Paese Sera κυκλοφόρησε με τον τίτλο το βράδυ της 18ης Μαρτίου 1971: Ανατρεπτικό σχέδιο κατά της Δημοκρατίας: ανακαλύφθηκε η ακροδεξιά συνωμοσία.

Η μυστική επιχείρηση ονομάστηκε Επίχειρηση Τόρα Τόρα μετά την ιαπωνική επίθεση στο Περλ Χάρμπορ.  Το σχέδιο του πραξικοπήματος στην τελική του φάση προέβλεπε την εμπλοκή πολεμικών πλοίων των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ που βρίσκονταν σε επιφυλακή στη Μεσόγειο Θάλασσα. Η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών των ΗΠΑ (CIA) φέρεται να συμμετείχε το πραξικόπημα, με τον πρόεδρο Ρίτσαρντ Νίξον να ενημερώνεται προσωπικά γι' αυτό. Ωστόσο, σε έγγραφα που διέρρευσαν, ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Ρώμη αναφέρεται πως Το τελευταίο πράγμα που χρειαζόμαστε αυτή τη στιγμή είναι ένα μισομαγειρεμένο πραξικόπημα… Δεν θα το υποστηρίξουμε.

Το αποτυχημένο πραξικόπημα 
Το αποτυχημένο πραξικόπημα έλαβε χώρα μετά το καυτό φθινόπωρο των αριστερών διαδηλώσεων στην Ιταλία και τη βομβιστική επίθεση στην Πιάτσα Φοντάνα τον Δεκέμβριο του 1969. Στο αποτυχημένο πραξικόπημα συμμετείχαν εκατοντάδες νεοφασίστες μαχητές από την Εθνική Εμπροσθοφυλακή του Στέφανο Ντέλε Τσιάλε και αντιφρονούντες του στρατού υπό τον αντισυνταγματάρχη Άμος Σπιάτσι, βοηθούμενοι από 187 μέλη του Corpo Forestale dello Stato, που επρόκειτο να καταλάβουν την έδρα του ιταλικού δημοσίου τηλεοπτικού φορέα RAI.  Το σχέδιο περιελάμβανε την απαγωγή του Ιταλού Προέδρου Τζουζέπε Σάραγκατ, την δολοφονία του αρχηγού της αστυνομίας Άντζελο Βικάρι και την κατάληψη της RAI, του Παλάτσο ντελ Κουιρινάλε, του Υπουργείου Εσωτερικών (από το οποίο οι άνδρες της εμπροσθοφυλακής θα άρπαζαν όπλα) και του Υπουργείου Άμυνας. Το τάγμα του Σπιάτσι με έδρα το Μιλάνο σχεδίαζε επίσης να καταλάβει το Sesto San Giovanni, εργατική πόλη εκείνη την εποχή και προπύργιο του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Προφανώς κάποιοι άνδρες μπήκαν για λίγο στο Υπουργείο Εσωτερικών, αλλά ο Μποργκέζε ανέστειλε το πραξικόπημα λίγες ώρες πριν από την τελική του φάση. Ένα υποπολυβόλο (Beretta Model 38) που δεν επιστράφηκε από έναν από τους άνδρες θεωρήθηκε αργότερα ως βασικό αποδεικτικό στοιχείο στη δίκη της εξέγερσης. 

Όλα αυτά θα συνοδεύονταν από μια επίσημη διακήρυξη προς το έθνος, την οποία ο ίδιος ο Μποργκέζε θα είχε διαβάσει από τα στούντιο της Rai και το κείμενο της οποίας βρέθηκε ανάμεσα στα προσωπικά αντικείμενα του Μποργκέζε:

Μαζί με τη διακήρυξη, το μελλοντικό κυβερνητικό πρόγραμμα εντοπίστηκε επίσης στα έγγραφα του Μποργκέζε, στα οποία επιβεβαιώθηκε η σταθερή πίστη στην Ατλαντική Συμμαχία και το σχέδιο για την εφαρμογή ενός «μεσογειακού συμφώνου» με την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα (χώρες που διοικούνταν εκείνη την εποχή από αυταρχικά καθεστώτα), το άνοιγμα διπλωματικών σχέσεων με τη Ροδεσία και τη Νότια Αφρική καθώς και το αίτημα για τεράστια δάνεια από τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης στη χώρα με αντάλλαγμα την αποστολή ιταλικών στρατευμάτων στον πόλεμο του Βιετνάμ και στη Νοτιοανατολική Ασία.

Σύμφωνα με τον Μποργκέζε, οι νεοφασίστες συγκεντρώνονταν στην πραγματικότητα για μια διαδήλωση διαμαρτυρίας ενάντια στην επερχόμενη επίσκεψη του Προέδρου Γιουγκοσλαβίας Γιόσιπ Μπροζ Τίτο, η οποία αργότερα αναβλήθηκε. Αυτή η διαμαρτυρία υποτίθεται ότι ματαιώθηκε λόγω δυνατής βροχόπτωσης.  Ο Σπιάτσι δήλωσε ότι το πραξικόπημα ανεστάλη επειδή η κυβέρνηση των Χριστιανοδημοκρατών γνώριζε το σχέδιο πραξικοπήματος και ήταν έτοιμη να καταστείλει τους συνωμότες και να κηρύξει στρατιωτικό νόμο. Αυτή η καταστολή ήταν γνωστή στα προπαρασκευαστικά της στάδια ως "Exigency Operation Triangle", η οποία θα εκτελούνταν σύμφωνα με το σχέδιο Piano Solo και περιελάμβανε την ανάπτυξη χιλιάδων κυβερνητικών στρατευμάτων, καθώς και της στρατιωτικής και πολιτικής αστυνομίας για να πάρουν τον έλεγχο πολιτικών κομμάτων και εκδότων, να αναλαμβάνουν μαζικές συλλήψεις και απελάσεις και να προλαμβάνουν αποτελεσματικά κάθε αντιληπτή απειλή για την πολιτική εξουσία. Έτσι ο Μποργκέζε, χωρίς την υποστήριξη του Σπιάτσι και των ανδρών του, ματαίωσε το πραξικόπημα την τελευταία στιγμή καθώς οι συνωμότες κινήθηκαν στη θέση τους. 

Οι συμμετέχοντες στις παραστρατιωτικές συγκεντρώσεις φαίνεται ότι πίστευαν ότι θα συμμετείχαν στη σύλληψη πολιτικών και στην κατάληψη βασικών εγκαταστάσεων από συμπαθείς μονάδες του στρατού. Όταν ο Μποργκέζε διέκοψε το πραξικόπημα αργά εκείνο το βράδυ, οι υποτιθέμενοι συνωμότες, σύμφωνα με πληροφορίες άοπλοι, αυτοσχεδίασαν ένα δείπνο με σπαγγέτι αργά πριν επιστρέψουν στο σπίτι.  Αρκετά μέλη του Εθνικού Μετώπου συνελήφθησαν και εκδόθηκε ένταλμα για τον Μποργκέζε. Ο ίδιος ο Μποργκέζε κατέφυγε στην Ισπανία και πέθανε εκεί τον Αύγουστο του 1974

Έρευνα 
Στις 18 Μαρτίου 1971, δημοσιεύτηκε στο αριστερό περιοδικό Paese Sera ο πρωτοσέλιδος τίτλος: Ανατρεπτικό σχέδιο κατά της Δημοκρατίας: ανακαλύφθηκε η ακροδεξιά συνωμοσία . Την ίδια μέρα έγιναν και οι πρώτες συλλήψεις για την απόπειρα πραξικοπήματος. Τα πρώτα άτομα που συνελήφθησαν στις 18 και 19 Μαρτίου ήταν ο Μάριο Ρόζε, ένας συνταξιούχος ταγματάρχης και γραμματέας του Εθνικού Μετώπου. Ο Ρέμο Ορλαντίνι, επίσης πρώην ταγματάρχης του στρατού, ιδιοκτήτης ακινήτων και στενός συνεργάτης του Μποργκέζε και ο Σάντρο Σακούτσι, ένας νεαρός αλεξιπτωτιστής . Εκδόθηκε επίσης ένταλμα σύλληψης για τον Μποργκέζε, αλλά δεν μπόρεσε να εντοπιστεί.  Οι μετέπειτα συλληφθέντες περιλάμβαναν τον επιχειρηματία Τζιοβάνι Ντε Ρόζα και τον συνταξιούχο συνταγματάρχη της Πολεμικής Αεροπορίας, Τζουζέπε Λο Βέκιο. 

Η έρευνα για την απόπειρα πραξικοπήματος επανήλθε καθώς ο Τζούλιο Αντρεότι έγινε και πάλι υπουργός Άμυνας. Ο Αντρεότι παρέδωσε μια αναφορά από τη μυστική υπηρεσία στον εισαγγελέα της Ρώμης τον Ιούλιο του 1974,  που αποκάλυπτε λεπτομερή γνώση των εσωτερικών λειτουργιών της συνωμοσίας και δεσμούς με μέλη της μυστικής υπηρεσίας.  Λίγο αργότερα, ο στρατηγός Βίτο Μικέλι, πρώην επικεφαλής του SID, οδηγήθηκε για ανάκριση ενώπιον της δικαιοσύνης.  Η ανάκριση του Μικέλι οδήγησε στη σύλληψή του δύο ημέρες αργότερα.  Στη συνέχεια, ο Μικέλι απολύθηκε και οι ιταλικές υπηρεσίες πληροφοριών αναδιοργανώθηκαν με νόμο του 1977.

Δίκες 

Ξεκίνησαν τρεις δίκες για συνωμοσία κατά του ιταλικού κράτους. Το 1978, ο Μικέλι αθωώθηκε από την προσπάθειά του να συγκαλύψει μια απόπειρα πραξικοπήματος. Οι Σακούτσι, Ορλαντίνι, Ρόζα και άλλοι καταδικάστηκαν για πολιτική συνωμοσία,  που περιελάμβανε επίσης τον Τσιάλε, του οποίου ο συγκεκριμένος ρόλος είναι ασαφής. Σύμφωνα με ένα δελτίο ειδήσεων της UPI του 1987, είχε ήδη εγκαταλείψει την Ιταλία και πήγε στην Ισπανία στις 25 Ιουλίου 1970.  Ωστόσο, σύμφωνα με άλλες πηγές, ο Τσιάλε ηγήθηκε της ομάδας κομάντο που κατέλαβε τις εγκαταστάσεις του υπουργείου Εσωτερικών.  Στη δίκη της έφεσης τον Νοέμβριο του 1984, και οι 46 κατηγορούμενοι αθωώθηκαν επειδή το γεγονός δεν συνέβη (il fatto non sussiste) και υπήρχε μόνο σε μια κατ' ιδίαν συνάντηση μεταξύ τεσσάρων ή πέντε εξηντάχρονων.   Το Ανώτατο Δικαστήριο επιβεβαίωσε την απόφαση του εφετείου τον Μάρτιο του 1986. 

Η τελική δίκη που συνδέεται με το Πραξικόπημα Μποργκέζε ξεκίνησε το 1991, αφού ανακαλύφθηκε ότι στοιχεία που αφορούσαν εξέχοντα πρόσωπα (Λίτσιο Τζέλι και ναύαρχος Τζοβάνι Τορίσι) είχαν καταστραφεί από τη μυστική υπηρεσία πριν από την πρώτη δίκη. Ο Αντρεότι, τότε υπουργός Άμυνας την εποχή που καταστράφηκαν τα αποδεικτικά στοιχεία, δήλωσε το 1997 ότι τα ονόματα είχαν διαγραφεί έτσι ώστε οι κατηγορίες να είναι πιο κατανοητές. Αυτή η τελευταία δίκη έληξε χωρίς καταδίκες γιατί είχε παρέλθει η περίοδος παραγραφής για την καταστροφή αποδεικτικών στοιχείων. 

Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο Ρενέ Μονζάτ, οι έρευνες διήρκεσαν επτά χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων υποστηρίχθηκε ότι το Πραξικόπημα Μποργκέζε είχε επωφεληθεί από στρατιωτικούς συνεργούς, καθώς και από πολιτική υποστήριξη όχι μόνο από το Εθνικό Μέτωπο και από τον βουλευτή του MSI Σάντρο Σακούτσι, αλλά και από άλλους πολιτικές προσωπικότητες που ανήκουν στους Χριστιανοδημοκράτες και στο Ιταλικό Δημοκρατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα.  Σύμφωνα με τον Μονζάτ, οι έρευνες ανακάλυψαν επίσης ότι ο στρατιωτικός ακόλουθος στην πρεσβεία των ΗΠΑ ήταν στενά συνδεδεμένος με τους διοργανωτές του πραξικοπήματος και ότι ένας από τους βασικούς κατηγορούμενους δήλωσε στον δικαστή ότι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον είχε παρακολουθήσει τις προετοιμασίες για το πραξικόπημα και ενημερώθηκε προσωπικά από δύο αξιωματικούς της CIA.  Αυτά τα γεγονότα επιβεβαιώθηκαν με από το αίτημα του νόμου περί ελευθερίας της πληροφόρησης (FOIA) από την ιταλική εφημερίδα La Repubblica τον Δεκέμβριο του 2004. Ωστόσο, μόνο λίγοι περιθωριοποιημένοι αξιωματούχοι της CIA ήταν υπέρ του πραξικοπήματος, ενώ η κύρια απάντηση ήταν να μην επιτραπούν μεγάλες αλλαγές στη γεωπολιτική ισορροπία στη Μεσόγειο.

Εμπλοκή της Μαφίας 
Σύμφωνα με αρκετούς κρατικούς μάρτυρες (πεντίτο) όπως ο Τομάζο Μπουσκέτα, ο Μποργκέζε ζήτησε από τη σικελική μαφία να υποστηρίξει το πραξικόπημα. Το 1970, όταν ανασυστάθηκε η Επιτροπή της Σικελικής Μαφίας, ένα από τα πρώτα θέματα που έπρεπε να συζητηθούν ήταν μια προσφορά του Μποργκέζε, ο οποίος ζήτησε υποστήριξη σε αντάλλαγμα για χάρη σε καταδικασμένους μαφιόζους όπως ο Βιντσέντζο Ρίμι και ο Λουτσιάνο Λέτζιο. Οι μαφιόζοι  Τζουζέπε Καλντερόνε και Τζουζέπε Ντι Κριστίνα επισκέφτηκαν τον Μποργκέζε στη Ρώμη. Ωστόσο, άλλοι μαφιόζοι όπως ο Γκαέτανο Μπανταλαμέντι αντιτάχθηκαν στο σχέδιο και η Μαφία αποφάσισε να μην συμμετάσχει. 

Σύμφωνα με τον Λέτζιο, καταθέτοντας στη Δίκη κατά της Μαφίας στα μέσα της δεκαετίας του 1980, ο Μπουσκέτα και ο Σαλβατόρε Γκρέκο ήταν υπέρ της βοήθειας του Μποργκέζε. Το σχέδιο ήταν η μαφία να πραγματοποιήσει μια σειρά τρομοκρατικών επιθέσεων και δολοφονιών για να δικαιολογήσει ένα δεξιό πραξικόπημα. Αν και η εκδοχή του Λέτζιο διέφερε από αυτή του Μπουσκέτα, η μαρτυρία επιβεβαίωσε ότι ο Μποργκέζε είχε ζητήσει βοήθεια από τη Μαφία.  Σύμφωνα με τον πεντίτο Φραντσέσκο Ντι Κάρλο, ο δημοσιογράφος Μάουρο Ντι Μάουρο δολοφονήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1970 επειδή είχε μάθει ότι ο Μποργκέζε – ένας από τους παιδικούς φίλους του Ντι Μάουρο – σχεδίαζε πραξικόπημα.

Σημασία 
Το αποτυχημένο πραξικόπημα έχει μείνει στην ιστορία ως ένα πραξικόπημα της οπερέτας που οργανώθηκε από αφελείς ανίκανους, το οποίο δεν αποτελούσε πραγματική απειλή για το κράτος και οι εφημερίδες έγραψαν γι 'αυτό ως το πραξικόπημα που δεν έγινε ποτέ.  Ωστόσο, η μυστική υπηρεσία ανέφερε διασυνδέσεις με την διοίκηση του Νίξον και τις μονάδες του ΝΑΤΟ στη Μάλτα με βάση τους ισχυρισμούς του Ορλαντίνι. Ο Ορλαντίνι υποστήριξε ότι οι συνωμότες θα λάμβαναν βοήθεια από ένα στόλο του ΝΑΤΟ, αν και αυτό δεν συνέβει ποτέ.

Στη λαϊκή κουλτούρα 
Μια κωμική ταινία σε σκηνοθεσία Μάριο Μονιτσέλι και με πρωταγωνιστή τον δημοφιλή Ιταλό ηθοποιό Ούγκο Τονιάτσι κυκλοφόρησε το 1973 και ήταν στην επιλογή των ιταλικών ταινιών για το Φεστιβάλ Καννών του 1973. Ονομάζεται Θέλουμε τους Συνταγματάρχες, (σε σχέση με τη σύγχρονη ελληνική στρατιωτική δικτατορία που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ). Σε αυτή την ταινία, ο Τονιάτσι υποδύεται έναν θορυβώδη και αδέξιο ακροδεξιό βουλευτή που ονομάζεται Τριτόνι που προσπαθεί να κάνει πραξικόπημα κατά της κυβέρνησης. Αν και η αποτυχημένη απόπειρα βυθίζεται στη γελοιοποίηση και το χάος και ο Τριτόνι πρέπει να εξοριστεί, εντούτοις επιβάλλονται πολιτικά μέτρα της δεξιάς, όπως η απαγόρευση των εργατικών απεργιών και των πολιτικών συγκεντρώσεων. Το όνομα του χαρακτήρα Τριτόνι είναι μια άμεση αναφορά στον Μποργκέζε και στο στρατιωτικό παρελθόν του ως αρχηγός μιας μονάδας βατραχανθρώπων επίθεσης. Η ταινία είναι γεμάτη με αστείες αναφορές στη φασιστική περίοδο, στο μεταπολεμικό νεοφασιστικό ιταλικό κοινωνικό κίνημα και στη μονάδα βατραχανθρώπων Decima MAS.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
  Dianese, Maurizio & Bettin, Gianfranco (1999). La strage. Piazza Fontana. Verità e memoria, Milan: Feltrinelli, 
 Stille, Alexander (1995). Excellent Cadavers. The Mafia and the Death of the First Italian Republic, New York: Vintage 
  Relazione della Commissione Stragi su "Il terrorismo, le stragi ed il contesto storico-politico": cap. VI, "Il c.d. golpe Borghese"
 Willan, Philip P. (1991/2002). Puppetmasters: The Political Use of Terrorism in Italy, New York: Authors Choice Press,

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
  Il golpe Borghese: La vicenda giudiziaria Misteri d'Italia website

Πολιτική ιστορία της Ιταλίας
Πραξικοπήματα
Σικελική μαφία