Στεπάν Μακάροφ

Ο Στεπάν Οσίποβιτς Μακάροφ (, ; 8 Ιανουαρίου 1849 – ) ήταν Ρώσος αντιναύαρχος, διοικητής του Αυτοκρατορικού Ρωσικού Ναυτικού, ωκεανογράφος, μέλος της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών και συγγραφέας πολλών βιβλίων. Ήταν πρωτοπόρος της θεωρίας της μη βύθισης (η έννοια της αντιπλημμύρας για τη σταθεροποίηση ενός κατεστραμμένου πλοίου) και δημιουργός ενός κυριλλικού αλφάβητου σηματοφόρου. Υπέρμαχος της χρήσης παγοθραυστικών, επέβλεψε την πρώτη κατασκευή πολικού παγοθραυστικού. Ο Μακάροφ σχεδίασε επίσης πολλά πλοία.

Ο Μακάροφ υπηρέτησε στον Ρωσοτουρκικό πόλεμο (1877–1878) ως λοχαγός και διέταξε την πρώτη επιτυχημένη επίθεση με αυτοκινούμενη τορπίλη. Υπηρέτησε ξανά στον Ρωσο-Ιαπωνικό Πόλεμο ως αντιναύαρχος και διορίστηκε στην άμυνα του Πορτ Άρθουρ, όπου χαιρετίστηκε ως ικανός και επιθετικός διοικητής. Στις 13 Απριλίου 1904 ο Μακάροφ οδήγησε τον στολίσκο του στη βοήθεια ενός αντιτορπιλικού, που είχε τεθεί σε ενέδρα από τους Ιάπωνες. Ο Μακάροφ σκοτώθηκε στη μάχη, που ακολούθησε, όταν η ναυαρχίδα του Πετροπαβλόφσκ χτύπησε σε ναυτική νάρκη και τα πυρομαχικά του πλοίου πυροδοτήθηκαν. Ιάπωνες δύτες βρήκαν το σώμα του Μακάροφ μετά τον πόλεμο και τον έθαψαν στη θάλασσα, και ως ένδειξη καλής θέλησης Ιάπωνες αξιωματικοί παρευρίσκονταν την κηδεία του Μακάροφ στο Πορτ Άρθουρ. Η πόλη Σιριτόρου στο νησί Σαχαλίνη μετονομάστηκε σε Μακάροφ το 1946 προς τιμήν του.

Νεανικά χρόνια 

Ο Στεπάν Μακάροφ γεννήθηκε στο Νικολάεβ (σημερινό Μικολάιβ, Ουκρανία) σε μια οικογένεια στόλου praporshchik (прапорщик по Адмиралтейству, βοηθός αξιωματικός). Η οικογένειά του μετακόμισε στο Νικολάγιεφσκ επί του Αμούρ στις ακτές του Ειρηνικού της Ρωσίας το 1858 και ο Μακάροφ παρακολούθησε το σχολείο εκεί. Το 1863 εντάχθηκε στο Αυτοκρατορικό Ρωσικό Ναυτικό, όπου υπηρέτησε ως δόκιμος σε ένα κλίπερ (ιστιοφόρο) του ρωσικού στόλου του Ειρηνικού. Το 1866 πήρε μέρος στο ταξίδι της κορβέτας Άσκολντ από το Βλαδιβοστόκ στην Κρονστάνδη μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας. Μεταξύ 1867 και 1876 ο Μακάροφ υπηρέτησε στον Στόλο της Βαλτικής ως καπετάνιος της σημαίας υπό τον ναύαρχο Αντρέι Ποπόφ. Μετατέθηκε στον στόλο της Μαύρης Θάλασσας το 1876.

Το 1870 ο Μακάροφ επινόησε ένα σχέδιο για ένα πατάκι σύγκρουσης, για να σφραγίσει τρύπες στα ύφαλα ενός πλοίου. Η εφεύρεση παρουσιάστηκε στην Παγκόσμια Έκθεση της Βιέννης το 1873, στην οποία παρευρέθηκε ο Μακάροφ.

Ρωσοτουρκικός πόλεμος 
Ο Μακάροφ παρασημοφορήθηκε για την υπηρεσία του ως καπετάνιος της βοηθητικής ρωσικής τορπιλάκατου Μέγας Δούκας Κωνσταντίνος στον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877-78. Ήταν από τους πρώτους, που υιοθέτησαν την ιδέα της χρήσης στολίσκων τορπιλάκατων και είχε μαχητική εμπειρία ως κυβερνήτης τορπιλάκατου. Στις 14 Ιανουαρίου 1878 εκτόξευσε τορπίλες από ένα σκάφος (το οποίο εκτοξεύτηκε από βοηθητικό πλοίο) βυθίζοντας το σκάφος του Οθωμανικού Ναυτικού Intibakh στο Μπατούμι στην πρώτη επιτυχημένη επίθεση στον κόσμο χρησιμοποιώντας την αυτοκινούμενη τορπίλη Whitehead. 

Από το 1879 έως το 1880, ο Μακάροφ ήταν μέρος του ναυτικού σώματος κατά τη διάρκεια της ρωσικής κατάκτησης της Κεντρικής Ασίας. Προήχθη σε πλοίαρχο, 1ος βαθμός, την 1η Ιανουαρίου 1881.

Ναυτική καινοτομία 

Τις επόμενες δύο δεκαετίες, ο Μακάροφ ειδικεύτηκε στη ναυτική έρευνα, δημοσιεύοντας πάνω από πενήντα εργασίες για την ωκεανογραφία και τις ναυτικές τακτικές.  Ως καπετάνιος της κορβέτας Βιτιάζ (Vityaz), ο Μακάροφ διηύθυνε μια ωκεανογραφική αποστολή σε όλο τον κόσμο από το 1886 έως το 1889. Ο Μακάροφ προήχθη σε υποναύαρχο το 1890, το νεότερο άτομο στην ιστορία του ρωσικού ναυτικού, που πέτυχε μια τέτοια θέση.  Από το 1890 έως το 1894, ο Μακάροφ υπηρέτησε ως επικεφαλής επιθεωρητής του Ναυτικού Πυροβολικού, και κατά τη διάρκεια αυτής της υπηρεσίας εφηύρε το "καπάκι Μακάροφ", ένα βλήμα διάτρησης πανοπλίας του οποίου το σχέδιο αντιγράφηκε σύντομα από όλα τα ναυτικά. Από το 1894 έως το 1895, ο Μακάροφ ήταν διοικητής της Μεσογειακής Μοίρας.  Από το 1895 έως το 1896, ο Μακάροφ ήταν υπεύθυνος της ναυτικής εκπαίδευσης. Έγινε αντιναύαρχος το 1896 και άρχισε να επικεντρώνεται σε ένα σχέδιο για νέα πολεμικά πλοία, ειδικά παγοθραυστικά, που χρειάζονταν για τη δημιουργία μιας βόρειας θαλάσσιας διαδρομής μεταξύ Ευρώπης και Ανατολικής Ασίας.  Ο Μακάροφ ηγήθηκε μιας αποστολής για να ερευνήσει τις εκβολές των ποταμών Ομπ και Γενισέι το 1897. Ως μέρος της έρευνάς του για τις μεθόδους θραύσης του πάγου, ο Μακάροφ επισκέφτηκε τις Μεγάλες Λίμνες της Βόρειας Αμερικής το 1898, για να μελετήσει μεθόδους, που χρησιμοποιούνται από σιδηροδρομικά πορθμεία το χειμώνα.  Πρότεινε το πρώτο πολικό παγοθραυστικό στον κόσμο, το Γιέρμακ, επέβλεψε την κατασκευή του και ήταν επικεφαλής στο παρθενικό της ταξίδι το 1899. Το 1899, ο Μακάροφ διορίστηκε επίσης διοικητής και στρατιωτικός κυβερνήτης της Κρονστάνδης τον Ιανουάριο του 1900.  Το 1901, ο Μακάροφ διοικούσε το Γιέρμακ σε μια αποστολή στην Αρκτική, για να ερευνήσει τις ακτές της Νόβαγια Ζεμλιά και τη Γη του Φραγκίσκου Ιωσήφ.

Παγοθραυστικά της λίμνης Βαϊκάλης 

Ο Μακάροφ σχεδίασε επίσης δύο παγοθραυστικά ατμόπλοια, για να συνδέσουν τον Υπερσιβηρικό Σιδηρόδρομο μέσω της λίμνης Βαϊκάλης: το σιδηροδρομικό φέρι SS Baikal κατασκευάστηκε το 1897 και το ατμόπλοιο επιβατών και εμπορευμάτων SS Angara κατασκευάστηκε περίπου το 1900,   με βάση τη μελέτη του για παρόμοια σκάφη στις Μεγάλες Λίμνες της Βόρειας Αμερικής.

Ο Άρμστρονγκ Γουίτγουορθ στο Νιούκαστλ της Αγγλίας, κατασκεύασε τα πλοία σε μορφή κιτ και τα έστειλε στη Λιστβιάνκα στη λίμνη Βαϊκάλη για επανασυναρμολόγηση. Οι λέβητες, οι κινητήρες και ορισμένα άλλα εξαρτήματά τους κατασκευάστηκαν στην Αγία Πετρούπολη.  Το Μπαϊκάλ (Baikal) είχε 15 λέβητες, τέσσερα φουγάρα, ήταν 64 μέτρα μακρύ και μπορούσε να μεταφέρει 24 σιδηροδρομικά βαγόνια και μία ατμομηχανή στο μεσαίο κατάστρωμά της.   Το Ανγκάρα (Angara) είναι μικρότερο, με δύο φουγάρα.  

Το Μπαϊκάλ (Baikal) κάηκε και καταστράφηκε στον Ρωσικό Εμφύλιο Πόλεμο.   Το Angara επιζεί, έχει αποκατασταθεί και είναι μόνιμα αγκυροβολημένο στο Ιρκούτσκ, όπου λειτουργεί ως γραφεία και μουσείο.

Ρωσο-ιαπωνικός πόλεμος 
Μετά την αιφνιδιαστική επίθεση του Αυτοκρατορικού Ιαπωνικού Ναυτικού στο Πορτ Άρθουρ στις 9 Φεβρουαρίου 1904, ο ναύαρχος Μακάροφ στάλθηκε να διοικήσει τον μαχητικό στόλο του Αυτοκρατορικού Ρωσικού Ναυτικού, που στάθμευε εκεί στις 24 Φεβρουαρίου, καθιερώνοντας το θωρηκτό Πετροπαβλόφσκ ως ναυαρχίδα του. Η ηγεσία του διέφερε πολύ από οποιονδήποτε άλλο ρώσο αξιωματικό του πολεμικού ναυτικού κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου, προσφέροντας ποικιλομορφία, επιθετικότητα και την ικανότητα να «εμπνέει εμπιστοσύνη στους υφισταμένους του» . 

Με την ανάληψη της διοίκησης στις αρχές του 1904, ο Μακάροφ αύξησε πολύ τη δραστηριότητα στις ρωσικές μοίρες, καθώς και τη γενική άμυνα του Πορτ Άρθουρ.  Μέχρι τότε ο ρωσικός στόλος γενικά δεν είχε κάνει τίποτα  το ιδιαίτερο.  Υπό την ηγεσία του Μακάροφ, "ρωσικές μοίρες ήταν στη θάλασσα σχεδόν κάθε μέρα, συνεχώς εν κινήσει, και διασφαλίζοντας ότι ποτέ δεν αιφνιδιάστηκαν έξω από την προστασία των πυροβολαρχιών της ακτής του Πορτ Άρθουρ" . 

Σε αντίθεση με τους προκατόχους του, ο Μακάροφ επιδίωξε εμπλοκές με τους Ιάπωνες,  και κράτησε τα σκάφη του σε διάταξη μάχης στο δρόμο του Πορτ Άρθουρ.  Όταν τα ιαπωνικά καταδρομικά βομβάρδισαν το Πορτ Άρθουρ από την Κίτρινη Θάλασσα τον Μάρτιο, τα καταδρομικά του απάντησαν με τέτοια ένταση, που τα ιαπωνικά πλοία αναγκάστηκαν να αποσυρθούν.  Τον ίδιο μήνα το Ιαπωνικό Ναυτικό προσπάθησε να σφραγίσει την είσοδο του λιμανιού βυθίζοντας μια σειρά από παλιά ατμόπλοια ως εμπόδια στο κανάλι του λιμανιού. Ρωσικά καταδρομικά, που είχαν ανατεθεί να προστατεύσουν την είσοδο καταδίωξαν τα ιαπωνικά πολεμικά πλοία, που συνόδευαν και τα έθεσαν γρήγορα σε φυγή. 

Στις 13 Απριλίου 1904 το ρωσικό αντιτορπιλικό Στράσνι (Strasny) επιστρέφοντας από περιπολία, προσπάθησε να εισέλθει ξανά στην είσοδο του Πορτ Άρθουρ αλλά αναχαιτίστηκε από ιαπωνικά αντιτορπιλικά.  Ξεκίνησε μια συμπλοκή μεταξύ των αντιτιθέμενων αντιτορπιλικών, και όταν παρατήρησε ο Μακάροφ, έστειλε αμέσως το καταδρομικό Μπαγιάν, για να βοηθήσει το Στράσνι (Strasny), ενώ οδήγησε τρία θωρηκτά, τέσσερα καταδρομικά και μια ομάδα αντιτορπιλικών στην Κίτρινη Θάλασσα, για να πολεμήσει με τα γύρω εχθρικά πολεμικά πλοία, που διοικούνταν από τον Ιάπωνα ναύαρχο Τόγκο Χεϊχάτσιρο.  Ενώ προσπαθούσε βιαστικά να βγει έξω από το λιμάνι, ο Μακάροφ απέτυχε να ελέγξει για νάρκες, αλλά διέταξε να καθαριστεί η περιοχή από νάρκες πριν από την επιστροφή του. 

Τα ιαπωνικά πολεμικά πλοία αποσύρθηκαν με τον Μακάροφ να τα καταδιώκει. Καθώς ο Μακάροφ έπιασε τον ιαπωνικό στόλο, η πυκνή ομίχλη που κάλυπτε τη θάλασσα σηκώθηκε, για να αποκαλύψει την ιαπωνική παγίδα: ο Ναύαρχος Τόγκο περίμενε με τη ναυαρχίδα του και πέντε επιπλέον θωρηκτά, συν έξι επιπλέον καταδρομικά πρώτης κατηγορίας, που ακολουθούσαν. Ο Μακάροφ γύρισε γρήγορα τη δύναμή του και έφυγε πίσω στην ασφάλεια του λιμανιού του Πορτ Άρθουρ.  Καθώς το Πετροπαβλόφσκ πλησίαζε στην είσοδο του λιμανιού, πυροδότησε μια ιαπωνική νάρκη, που οι άντρες του δεν κατάφεραν να καθαρίσουν όπως τους είχε δώσει εντολή.  Ακολούθησαν γρήγορα διαδοχικές δευτερεύουσες εκρήξεις και το Πετροπαβλόφσκ βυθίστηκε, παίρνοντας μαζί του στο βυθό τον ναύαρχο Μακάροφ.   

Τα λείψανα του ναυάρχου και πέντε αξιωματικών του ανασύρθηκαν από το ναυάγιο του Πετροπαβλόφσκ  από ιαπωνικές ομάδες διάσωσης και το 1913, ως χειρονομία καλής θέλησης, οι αξιωματικοί και το πλήρωμα του ιαπωνικού καταδρομικού Ακιτσουσίμα προΐσταντο στην κηδεία του ναύαρχου στο στρατιωτικό νεκροταφείο του Πορτ Άρθουρ.

Μνημεία 

Υπάρχουν μνημεία του Μακάροφ στη γενέτειρά του Μικολάιβ της Ουκρανίας και στο Βλαδιβοστόκ και την Κρονστάνδη της Ρωσίας. Ορισμένα πλοία έχουν ονομαστεί Ναύαρχος Μακάροφ. Ένα νησί στην ομάδα Τσιβόλκ του Αρχιπελάγους Νόρντενσκιολντ πήρε το όνομά του. Το Εθνικό Πανεπιστήμιο Ναυπηγικής στο Μικολάιβ και η Κρατική Ναυτική Ακαδημία στην Αγία Πετρούπολη φέρουν το όνομά του.

Τρία παγοθραυστικά πήραν το όνομα του Μακάροφ. Το πρώτο ήταν ένα ατμοκίνητο παγοθραυστικό, που κατασκευάστηκε το 1941 ως Β. Μολότοφ, που μετονομάστηκε σε Ναύαρχος Μακάροφ το 1956. Το δεύτερο Ναύαρχος Μακάροφ κατασκευάστηκε το 1975 και παρέμενε σε υπηρεσία ως το 2015. Το τρίτο, το Στεπάν Μακάροφ, είναι ένα παγοθραυστικό σκάφος αναμονής, που ολοκληρώθηκε το 2016.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 

 

MPHK Catalogue of collectible silver coins 2012-13 p. 37., p. 81 http://asia-business.ru/netcat_files/Image/COINS/Catalog%202012-2013%20MPHK.pdf

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Ναύαρχος Μακάροφ, στα ρωσικά
 Βιογραφία στο peoples.ru, στα ρωσικά

Ρώσοι εφευρέτες
Ρώσοι στρατιωτικοί
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις