Σέιμικ

Σέιμικ (φωνητική μεταγραφή του πολωνικού sejmik, υποκοριστικό του sejm, ) ήταν ένα από τα διάφορα τοπικά κοινοβούλια στην ιστορία της Πολωνίας και στην ιστορία της Λιθουανίας. Τα πρώτα σέιμικ ήταν περιφερειακές συνελεύσεις στο Βασίλειο της Πολωνίας (πριν από το 1572), αν και απέκτησαν σημαντικά μεγαλύτερη επιρροή στην τελευταία εποχή της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας (18ος αιώνας). Τα σέιμικ προέκυψαν γύρω στα τέλη του 14ου και στις αρχές του 15ου αιώνα και υπήρξαν μέχρι το τέλος της Κοινοπολιτείας το 1795, μετά τους διαμελισμούς της Κοινοπολιτείας. Σε περιορισμένη μορφή, κάποια σέιμικ υπήρχαν στη διαμελισμένη Πολωνία (1795–1918) και αργότερα στη Δεύτερη Πολωνική Δημοκρατία (1918–1939). Στη σύγχρονη Πολωνία, από το 1999, ο όρος έχει αναβιώσει με τα σέιμικ βοεβοδάτου (sejmiki województwa), που αναφέρονται στα εκλεγμένα συμβούλια καθενός από τα 16 βοεβοδάτα.

Οι ικανότητες των σέιμικ διέφεραν με την πάροδο του χρόνου και υπήρχαν επίσης γεωγραφικές διαφορές. Συχνά, πολλοί διαφορετικοί τύποι σέιμικ συνυπήρχαν στην ίδια δομή διακυβέρνησης. Σχεδόν πάντα υπό την προεδρία του διευθύνων, τα σέιμικ μπορούσαν συχνά να εκλέγουν αντιπροσώπους στο εθνικό σέιμικ και μερικές φορές έδιναν σε αυτούς τους αντιπροσώπους δεσμευτικές οδηγίες. τα σέιμικ έφτασαν στο απόγειο της σπουδαιότητάς τους στις αρχές του 18ου αιώνα, όταν ουσιαστικά αντικατέστησαν το αναποτελεσματικό εθνικό Σέιμ.

Ετυμολογία 
Οι λέξεις sejm και sejmik προέρχονται από το παλαιό τσέχικο sejmovat, που σημαίνει «συγκεντρώνω».

Ιστορία 
Οι παραδόσεις ενός σέιμικ μπορούν να εντοπιστούν στον θεσμό του βιετς, που στην πραγματικότητα προϋπήρχε του πολωνικού κράτους. Προέρχονταν από συγκεντρώσεις ευγενών, που σχηματίστηκαν για στρατιωτικούς και συμβουλευτικούς σκοπούς. Οι ιστορικοί διαφωνούν σχετικά με τη συγκεκριμένη ημερομηνία προέλευσης των σέιμικ, με ορισμένες προτεινόμενες ημερομηνίες να είναι το 1374 (Προνόμιο του Κοσίτσε) και το 1454 (Θεσπίσματα της Νιεσάβα). Γεωγραφικά, τα σέιμικ πρωτοεμφανίστηκαν στην κεντρική Πολωνία (επαρχία Μείζονος Πολωνίας). Τον επόμενο αιώνα περίπου, εξαπλώθηκαν σε άλλες επαρχίες της Πολωνίας και τελικά, τον 16ο αιώνα, στο Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας. Τα σέιμικ αναγνωρίστηκαν νόμιμα από τα Θεσπίσματα της Νιεσάβα του 1454, σε ένα προνόμιο που παραχωρήθηκε στην σλάχτα (πολωνική αριστοκρατία) από τον Βασιλιά Καζίμιρ Δ΄ της Πολωνίας, όταν ο βασιλιάς συμφώνησε να διαβουλευθεί με τους ευγενείς σχετικά με ορισμένες αποφάσεις. Η αναγνώριση του σέιμικ από τον Καζίμιρ προήλθε από μια προσπάθεια να περιοριστεί η αυξανόμενη δύναμη των αρχόντων και να την αντιμετωπιστεί με τους μεσαίους ευγενείς.

Με τη δημιουργία ενός εθνικού Σέιμ το 1493, το οποίο ανέλαβε τις φορολογικές εξουσίες και τις στρατιωτικές μετακινήσεις που είχε προηγουμένως παραχωρηθεί στα σέιμικ από τα Θεσπίσματα της Νιεσάβα, η σημασία της περιφερειακής διακυβέρνησης μειώθηκε κάπως. Ωστόσο, τα σέιμικ συνέχισαν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διακυβέρνηση της Πολωνίας ως η πιο άμεση μορφή πολιτικού δικαιώματος των ευγενών.

Στη δεκαετία του 1560, ο κρατικός οργανισμός του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας αναθεωρήθηκε σύμφωνα με το πολωνικό μοντέλο. Το 1564, εγκρίθηκε νόμος για την ίδρυση σέιμικ σε όλο το Μεγάλο Δουκάτο.

Μετά την Ένωση του Λούμπλιν το 1569, η Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία είχε περίπου 70 σέιμικ (από αυτά, τα 24 ήταν στο Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας). Ο Γιάτσεκ Γέντρουχ σημειώνει μια τάση αυξανόμενου αριθμού σέιμικ με την πάροδο του χρόνου, από περίπου 16 τον 15ο αιώνα σε 104 στα τέλη του 18ου αιώνα, καθώς οι ευγενείς προσπαθούσαν να συναντηθούν σε μέρη που απαιτούσαν λιγότερο χρόνο ταξιδιού. Ο Στανίσουαφ Πουάζα υπολογίζει επίσης περίπου 100 στις αρχές του 18ου αιώνα. Αυτά τα σέιμικ εξέλεγαν 170 βουλευτές (48 από τη Λιθουανία). Τα περισσότερα σέιμικ εξέλεγαν 2 βουλευτές, αλλά υπήρχαν και εξαιρέσεις. Ο Βόιτσεχ Κρίεγκσαϊσεν σημειώνει ότι μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα, υπήρχαν 44 σέιμικ στην ίδια την Πολωνία (το Στέμμα του Βασιλείου της Πολωνίας), 24 στη Λιθουανία και 1 στην Επαρχία Ινφλάντι.

Ο ρόλος των σέιμικ αυξήθηκε ξανά στα τέλη του 17ου αιώνα, καθώς η κεντρική εξουσία εξασθενούσε. Τα σέιμικ έφτασαν στο αποκορύφωμα της σπουδαιότητάς τους στις αρχές του 18ου αιώνα, όταν συχνά έθεταν τα δικά τους χρονικά όρια - δηλαδή, επέκτειναν τις εξουσιοδοτημένες περιόδους λειτουργίας τους. Ενόψει μιας αναποτελεσματικής κεντρικής κυβέρνησης, με το εθνικό Σέιμ να διαταράσσεται συχνά από το liberum veto και το αξίωμα των σταρόστα να χάνει μεγάλο μέρος της σημασίας του, τα σέιμικ διαχειρίζονταν ένα μέρος των φόρων και δημιούργησαν τον δικό τους στρατό (wojsko powiatowe). Αυτή η περίοδος, η οποία ήταν γνωστή ως «ο κανόνας των σέιμικ» (rządy sejmikowe), τερματίστηκε με πράξεις του μονοήμερου Σιωπηλού Σέιμ (πολωνικά: sejm niemy) του 1717, το οποίο αφαίρεσε τις περισσότερες φορολογικές και στρατιωτικές αρμοδιότητες από το σέιμικ. Μερικά σέιμικ επηρεάστηκαν επίσης από το liberum veto μέχρι που καταργήθηκε για τα σέιμικ το 1766. Αυτό δεν ίσχυε πάντα, καθώς ορισμένοι αποφάσισαν να παραιτηθούν από την ομοφωνία και να προχωρήσουν στην πλειοψηφία.

Εκεί που η μεσαία αριστοκρατία ήταν η ηγετική δύναμη στα σέιμικ τον 16ο αιώνα, οι άρχοντες άρχισαν να ασκούν όλο και μεγαλύτερη επιρροή τον 18ο αιώνα. Αυτό προήλθε από την ικανότητά τους να δωροδοκούν μάζες ανεπαρκώς μορφωμένων, ακτήμονων ευγενών (γνωστοί ως «πελάτες» ή «πελατεία» του μεγιστάνα), καθώς όλοι οι ευγενείς είχαν δικαίωμα ψήφου στα σέιμικ. Τα σέιμικ στη Λιθουανία κυριαρχούνταν από τους άρχοντες σε μεγαλύτερο βαθμό από εκείνους στην Πολωνία, καθώς οι Λιθουανοί άρχοντες ήταν πιο ισχυροί από τους Πολωνούς ομολόγους τους. Τα σέιμικ που κυριαρχούσαν οι άρχοντες, οι οποίοι συγκέντρωναν εξαθλιωμένους ευγενείς, έχουν περιγραφεί ότι ασχολούνταν περισσότερο με το φαγητό και το ποτό παρά με τη συζήτηση, όπου για τους φτωχότερους ευγενείς, ήταν μια σπάνια ευκαιρία να συμμετάσχουν σε γλέντια που χορηγούσαν οι άρχοντες. Όταν συναντιόντουσαν, οι μεθυσμένοι ευγενείς ήταν γνωστό ότι τσακώνονταν μεταξύ τους, κάτι που κατά καιρούς οδηγούσε σε θανάτους.

Τα σέιμικ μεταρρυθμίστηκαν σημαντικά από το Prawo o sejmikach, τον νόμο για τα περιφερειακά σέιμικ, που ψηφίστηκε στις 24 Μαρτίου 1791 και στη συνέχεια αναγνωρίστηκε ως μέρος του Συντάγματος της 3ης Μαΐου. Αυτός ο νόμος εισήγαγε σημαντικές αλλαγές στο εκλογικό διάταγμα, καθώς μείωσε το δικαίωμα ψήφου της τάξης των ευγενών. Το δικαίωμα ψήφου συνδέθηκε με τον χαρακτηρισμό ιδιοκτησίας. Για να έχει δικαίωμα ψήφου, ένας ευγενής έπρεπε να κατέχει ή να μισθώνει γη και να πληρώνει φόρους ή να είναι στενός συγγενής με κάποιον άλλον που το έκανε. Περίπου 300.000 από τους 700.000 κατά τα άλλα επιλέξιμους ευγενείς στερήθηκαν του δικαιώματος έτσι, προς μεγάλη δυσαρέσκειά τους. Ένα έγγραφο του 1792 απαριθμεί μόνο 47 σέιμικ.

Αν και η ανεξάρτητη ύπαρξη της Κοινοπολιτείας έληξε με τους διαμελισμούς της Πολωνίας το 1795, ο θεσμός του σέιμικ συνεχίστηκε, αν και με κάπως περιορισμένο τρόπο. Στο Δουκάτο της Βαρσοβίας, τα σέιμικ εξέλεγαν βουλευτές στο Σέιμ του Δουκάτου της Βαρσοβίας. Ομοίως, τα σέιμικ της Πολωνίας του Συνεδρίου εξέλεξαν βουλευτές στο Σέιμ της Πολωνίας του Συνεδρίου μέχρι την κατάργησή του το 1831  Ακόμη και στα λιθουανικά εδάφη που ενσωματώθηκαν στη Ρωσική Αυτοκρατορία, ορισμένα δικαστικά σέιμικ είχαν τη δυνατότητα να εκλέγουν δικαστές κατώτερων δικαστηρίων. Ήταν το μόνο εκλεκτικό αντιπροσωπευτικό ίδρυμα που επέζησε στα λιθουανικά εδάφη μετά το διαμελισμό. Στον Πρωσικό Διαμελισμό υπήρχαν επαρχιακά σέιμικ (Provinziallandtag) και σέιμικ πόβιατ (Kreistag). Κοντά στις αρχές του αιώνα, ορισμένα περιορισμένα τοπικά αντιπροσωπευτικά ιδρύματα υπήρχαν στο Ρωσικό Διαμελισμό και στον Αυστριακό Διαμελισμό, αλλά δεν έφεραν το όνομα των σέιμικ.

Μετά την ανάκτηση της ανεξαρτησίας της Πολωνίας, τα επαρχιακά σέιμικ αποκαταστάθηκαν στη Δεύτερη Πολωνική Δημοκρατία, αν και ονομάζονταν σέιμ και όχι σέιμικ. Περιλάμβαναν το βραχύβιο Σέιμ της Κεντρικής Λιθουανίας (1921–1922), τα τρία σέιμ βοεβοδάτου (Σιλεσιανό Κοινοβούλιο, Σέιμ της Μείζονος Πολωνίας και Σέιμ της Πομερανίας, 1920–1939), τα οποία διατήρησαν την παράδοση των σέιμικ στον πρώην Πρωσικό Διαμελισμό και τα σέιμικ του πόβιατ, τα οποία ήταν 264 το 1939. Η ύπαρξη αυτών των θεσμών διακόπηκε από την κατοχή της Πολωνίας κατά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και δεν επανιδρύθηκαν στην εποχή της κομμουνιστικής Πολωνίας.

Τα σέιμικ αναβίωσαν ξανά μετά την πτώση του κομμουνισμού στη σύγχρονη Πολωνία. Από το 1999, ο όρος sejmik (πλήρης, sejmik województwa) χρησιμοποιείται για να αναφέρεται στο εκλεγμένο συμβούλιο καθενός από τα 16 βοεβοδάτα. Η λέξη sejmik επιλέχθηκε από τους νομοθέτες προκειμένου να εξαλειφθεί ο όρος rada wojewódzka (συμβούλιο βοεβοδάτου), ο οποίος έφερε αναμνήσεις από τα λαϊκά συμβούλια των βοεβοδάτων κατά την κομμουνιστική εποχή της Πολωνίας.

Παραπομπές 

Πολιτική ιστορία της Πολωνίας
Ιστορικά νομοθετικά σώματα
Σέιμ
Σέιμ της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας