Φάντασμα του Κιέβου

Το Φάντασμα του Κιέβου είναι αστικός μύθος με ήρωα έναν υποτιθέμενο Ουκρανό πιλότο ενός MiG-29 στον Ρωσο-Ουκρανικό Πόλεμο. Σύμφωνα με τον μύθο, τον οποίο υιοθέτησε και η υπηρεσία πληροφοριών της Ουκρανίας, αυτός ο πιλότος μαχητικού κατέρριψε έξι αεροσκάφη των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων. Ο μύθος του Φαντάσματος του Κιέβου χρησιμοποιήθηκε από την ουκρανική πλευρά ως προπαγανδιστής στον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο για να τονώσει το ηθικό των Ουκρανών.

Διάδοση 
Ο μύθος δημιουργήθηκε την πρώτη ημέρα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, πιθανότατα στο Twitter, όταν χρήστες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανέφεραν χωρίς στοιχεία ότι ένας πιλότος είχε καταρρίψει πολλαπλά ρωσικά αεροσκάφη κατά την επίθεση στο Κίεβο. Δημοσιεύσεις ανέφεραν κατέρριψε τέσσερα επιθετικά ελικόπτερα και ένα αεροπλάνο που μετέφερε αερομεταφερόμενα στρατεύματα νότια του Κιέβου, ενώ σύμφωνα με άλλες ο πιλότος κατέρριψε τουλάχιστον δύο SU-35, ένα SU-27, ένα MiG-29 και δύο SU-25. Αν οι καταρρίψεις είχαν γίνει από πραγματικό πιλότο, τότε θα ήταν ο πρώτος ιπτάμενος άσσος του 21ου αιώνα. 

Διάφορα βίντεο και εικόνες χρησιμοποιήθηκαν για να αυξήσουν την αξιοπιστία των αναφορών, όπως το βίντεο μιας αερομαχίας πάνω από το Κίεβο, υποστηρίζοντας ότι απεικονίζουν το φάντασμα του Κιέβου. Τα βίντεο που υποτίθεται ότι δείχνουν το φάντασμα του Κιέβου εθεάθησαν εκατομμύρια φορές σε πλατφόρμες όπως το Twitter και το YouTube. Άλλα δημοσιεύματα επικεντρώνονταν στη συναισθηματική πλευρά του μυθικού ήρωα. Ο μύθος διαδόθηκε αρχικά από λογαριασμούς που επικεντρώνονταν σε στρατιωτικά θέματα, αλλά σύντομα αναδημοσιεύθηκε και από άλλους χρήστες των πλατφορμών, ιδίως επαγγελματίες και ημιεπαγγελματίες δημιουργούς περιεχομένου. Τότε παρατηρήθηκε και ο μέγιστος αριθμός αλληλεπιδράσεων σχετικά με τον μύθο. Το αποτέλεσμα της διάδοσης ήταν να αναφερθεί ακόμη και σε θεωρούμενα ως έγκυρα μέσα ενημέρωσης, αν και δεν υπήρχαν στοιχεία ότι ήταν πραγματικό πρόσωπο. 

Ο πρώην πρόεδρος της Ουκρανίας, Πέτρο Ποροσένκο δημοσίευσε στο Twitter τις 25 Φεβρουαρίου μια εικόνα ενός πιλότου ισχυριζόμενος ότι είναι το Φάντασμα του Κιέβου. Η φωτογραφία στη συνέχεια βρέθηκε ότι είχε δημοσιευθεί πρώτη φορά το 2019. Στις 27 Φεβρουαρίου, η εθνική υπηρεσία πληροφοριών της Ουκρανίας δημοσίευσε ότι το Φάντασμα του Κιέβου είχε καταρρίψει 10 αεροπλάνα. Ο πιλότος Στέπαν Ταραμπάνκα αναγνωρίστηκε ως το φάντασμα του Κιέβου από διάφορα μέσα, ενώ υπήρξαν ατεκμηρίωτες αναφορές ότι είχε καταρρίψει 40 αεροσκάφη. Ο Στέπαν Ταραμπάνκα σκοτώθηκε σε αερομαχία τις 13 Μαρτίου 2022 και του απονεμήθηκε μετά θάνατον το βραβείο του ήρωα της Ουκρανίας.

Σύμφωνα με την πύλη ελέγχου γεγονότων Snopes, το βίντεο που κοινοποιήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης του Ghost of Kiev είναι ένα βίντεο που δημιουργήθηκε στον Digital Combat Simulator. Πολλές από τις φωτογραφίες οι οποίες υποτίθεται ότι απεικόνιζαν το φάντασμα του Κιέβου ήταν ψεύτικες. Τις 2 Μαρτίου 2022 το Military.com δημοσίευσε ότι το φάντασμα του Κιέβου ήταν σχεδόν σίγουρα μύθος.

Οι Ουκρανικές αρχές παραδέχθηκαν ότι το φάντασμα του Κιέβου ήταν μύθος με μια δημοσίευση στο facebook στις 30 Απριλίου 2022, η οποία έγραφε ότι το φάντασμα του Κιέβου ήταν ένας μυθικός υπερήρωας που δημιουργήθηκε τον ουκρανικό λαό.

Αντίκτυπος 
Ο μύθος του Φαντάσματος του Κιέβου χρησιμοποιήθηκε από την ουκρανική πλευρά ως προπαγανδιστής στον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο. Όταν το ουκρανικό Υπουργείο Άμυνας ανέβασε στο Twitter μια εικόνα ενός MiG-29 και είπε ότι πολλοί έμπειροι έφεδροι της πολεμικής αεροπορίας είχαν ενεργοποιηθεί, θεωρήθηκε ως μια προσπάθεια ενίσχυσης του ηθικού της Ουκρανίας. Με αντίστοιχο τρόπο χρησιμοποιήθηκε προπαγανδιστικά και η βύθιση του ρωσικού καταδρομικού Μόσκβα.

Η περίπτωση του φαντάσματος του Κιέβου είναι ενδεικτική της δυνατότητας διάδοσης προπαγάνδας σε πολλαπλά είδη μέσων, με συν-δημιουργία αφηγημάτων από κάτω προς τα πάνω, η οποία με τη σειρά της τροφοδοτεί την προπαγάνδα. Επίσης δείχνει πώς οι χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να έχουν ενεργό ρόλο σε ένα υβριδικό πόλεμο.

Παραπομπές 

Προπαγάνδα
Αστικοί μύθοι
Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία (2022)