Ματία Ντίβκοβιτς

Ο Ματία Ντίβκοβιτς (1563 – 21 Αυγούστου 1631) ήταν Βόσνιος Φραγκισκανός και συγγραφέας. Θεωρείται ο ιδρυτής της λογοτεχνίας της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης.

Βιογραφία 

Ο Ντίβκοβιτς γεννήθηκε στο Γιέλασκε κοντά στο Όλοβο στο τότε Εγιαλέτι της Βοσνίας.  Μάλλον εντάχθηκε στους Φραγκισκανούς στο πλησιέστερο μοναστήρι στο Όλοβο και εκπαιδεύτηκε εκεί. Συνέχισε τις σπουδές του στην Ιταλία, αλλά στη συνέχεια επέστρεψε στη Βοσνία, για να εργαστεί εκεί. Το 1609 ήταν ιερέας στο Σεράγεβο. Είναι εύλογο να ασκούσε και άλλα καθήκοντα, αφού τα μοναστήρια εκείνης της εποχής είχαν συνήθως σχολεία. Εκεί ο Ντίβκοβιτς έγραψε το πρώτο του έργο, Χριστιανικό Δόγμα για τον Σλαβικό Λαό, και άρχισε να μεταφράζει το έργο Εκατό Θαύματα ή Σημεία της Παναγίας της Παναγίας. Το 1611 ο Ματία Ντίβκοβιτς ταξίδεψε στη Δημοκρατία της Βενετίας, όπου πρώτα δημιούργησε σε μήτρα τα κυριλλικά γράμματα και στη συνέχεια τύπωσε και τα δύο έργα. 

Το 1612, ο Ντίβκοβιτς ήρθε στο μοναστήρι του Κρέσεβο και άρχισε να γράφει το σπουδαιότερο και σημαντικότερο βιβλίο του, οι Λόγοι του Ντίβκοβιτς για το Ευαγγέλιο της Κυριακής όλο το χρόνο, που ολοκληρώθηκε στο Όλοβο (1614). Τυπώθηκε επίσης σε bosančica στη Βενετία το 1616 (2η έκδοση το 1704), καθώς και το Χριστιανικό Δόγμα με πολλά πνευματικά θέματα (1616, αρκετές μεταγενέστερες εκδόσεις). 

Ο Ματία Ντίβκοβιτς δημοσίευσε τα έργα του με τη συμβουλή και την υποστήριξη του Μπαρτούλ Κάτσιτς-Ζάρκοβιτς, επισκόπου της Μακάρσκα (1615–1645), ο οποίος διοικούσε ορισμένες ενορίες στη Βοσνία. Υπήρχαν επίσης σύνδεσμοι μεταξύ των Φραγκισκανών της Βοσνίας και των Φραγκισκανών μοναστηριών γύρω από τη Μακάρσκα( Ζιβογκόστσε, Ζάοστρογκ, Μακάρσκα). Τίποτα άλλο δεν είναι γνωστό για τη ζωή του Ντίβκοβιτς.

Πέθανε στο Όλοβο στις 21 Αυγούστου 1631.

Ανάλυση του έργου του 
Ο Ντίβκοβιτς έγραψε τα βιβλία του, για να καλύψει τις ανάγκες του καθολικού λαού. Το μεγάλο Χριστιανικό Δόγμα από το 1611 προοριζόταν για κληρικούς, ενώ το μικρό Χριστιανικό Δόγμα από το 1616 έγινε εγχειρίδιο για τον λαό. Το πρώτο αποτελείται από πολλά άγνωστα λατινικά έργα (τα κηρύγματα του Τζον Χέρολτ, Μπερναρντίν Μπάστιο, κ.λπ.). Το τελευταίο μοιάζει με διάλογο μεταξύ δασκάλου και μαθητή, που αναμειγνύει στίχους και πεζογραφία, με διάφορα θρησκευτικά και εκπαιδευτικά θέματα. Το Μικρό Δόγμα ήταν ένα από τα πιο δημοφιλή βιβλία στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και χρησιμοποιήθηκε ευρέως στη γειτονική Δαλματία.

Το Μικρό Δόγμα είχε έως και οκτώ εκδόσεις. Ο Ντίβκοβιτς είχε το περιεχόμενό του «μεταμορφωμένο από τη μάθηση του Λεντέζμο και του Μπελαρμίνο». Πιο συγκεκριμένα, ο Ντίβκοβιτς χρησιμοποίησε την κροατική μετάφραση  του κατηχητικού του Τζέιμς Λεντέζμο (1578), του ιταλικού πρωτοτύπου του Ρομπέρτο Μπελαρμίνο και της κροατικής μετάφρασης του βιβλίου του από τον A. Κομούλοβιτς. Το Μικρό Δόγμα περιλαμβάνει τα Δάκρυα της Υπεραγίας Θεοτόκου σε οκτασύλλαβους στίχους, γραμμένα ως παραλλαγή της «κλαίουσας» λογοτεχνίας από την εποχή της κροατικής γλαγολιτικής λογοτεχνίας. Οι στίχοι για τον Αβραάμ και τον Ισαάκ είναι παράφραση του Αβραάμ του Μάβρο Βετράνοβιτς. Ο βίος της Αγίας Αικατερίνης, επίσης σε στίχους, είναι παράφραση ενός θρύλου των παλαιότερων λαών.

Το έργο Εκατό Θαύματα… είναι μια χαλαρή μετάφραση των μεσαιωνικών θρύλων του Τζον Χέρολτ ( Promptuarium discipuli de miraculis BM Virginis, Βενετία, 1598). Το Λόγοι... είναι μια συλλογή κηρυγμάτων για ιερείς και καλόγριες, κυρίως μετά τις συλλογές του Χέρολτ ( Sermones discipuli de tempore et de Sanctis ) και ορισμένων άλλων καθολικών συγγραφέων.

Σημασία και κληρονομιά 
Ο Ματία Ντίβκοβιτς διακρίνεται με τον ιστορικό τίτλο του ιδρυτή της λογοτεχνίας της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης.  Αυτό σημαίνει ότι ήταν Βόσνιος Φραγκισκανός, που έγραψε στα narodni jezik (μτφρ. Γλώσσα των Ανθρώπων), που ήταν, εκτός από τα Βοσνιακά, εκείνη την εποχή ένα κοινό όνομα μεταξύ των Βόσνιων για τη νοτιοσλαβική γλώσσα, τη διάλεκτο Στοκαβίας.   Τέτοιες μεσαιωνικές γραφές, που βρέθηκαν στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τη Δαλματία, την Παλαιά Ερζεγοβίνη, όπως ο Απόστολος του Γκρσκόβιτς, ο Μίσσαλ του Hrvoje, ο Κώδικας του Χβαλ, η Ενετική Αποκάλυψη, ανήκουν στη βοσνιακή λογοτεχνία και θεωρούνται η γραπτή κληρονομιά,  αλλά όχι μια λογοτεχνία με την αυστηρή σύγχρονη έννοια. 

Η παραπάνω ανάλυση δείχνει ότι ο Ντίβκοβιτς δεν ήταν πάντα πρωτότυπος συγγραφέας, αλλά μεταφραστής και μεταγλωττιστής. Ως μεταφραστής, δεν ήταν σχολαστικός στο να είναι πιστός στις πηγές του, πράγμα που σημαίνει ότι τις τροποποίησε για να τις φέρει πιο κοντά στο λαϊκό μικτό ιδίωμα της ανατολικο-βοσνιακής Στοκαβικής διαλέκτου και της προφοράς Ikavian – Ijekavian, που μιλούνταν μεταξύ Όλοβο και Κρέσεβο στη Βοσνία. 

Λαμβάνοντας υπόψη τις πηγές, που χρησιμοποιούσε στην Αντιμεταρρύθμιση, η επιλογή του ήταν ήδη ξεπερασμένη στην ηλικία του, αφού κατά την περίοδο του Καθολικού Μπαρόκ, βρήκε τα πρότυπά του στην καθολική λογοτεχνία του ύστερου Μεσαίωνα, πράγμα που δεν σημαίνει ότι δεν ήταν καλά γνώστης της λογοτεχνίας της εποχής του. Στην πραγματικότητα, οι ερευνητές πιστεύουν ότι ο Ντίβκοβιτς ενδιαφερόταν πολύ για το τοπικό του κοινό, γι' αυτό επέλεξε εκείνα τα έργα που θα είχαν τον ισχυρότερο αντίκτυπο στον γενικό στόχο της Αντιμεταρρύθμισης, γεγονός που εξηγεί γιατί ο Ντίβκοβιτς είχε τόσο μεγάλη επιτυχία και απέκτησε φήμη στους κροατικούς κύκλους. Μόνο ο Αντρία Κάτσιτς Μιόσιτς μπορούσε να ξεπεράσει. Ενώ οι άλλοι Αντιμεταρρυθμιστές πήγαιναν μαζί με την εποχή, χρησιμοποιώντας τον ορθολογισμό, για να δελεάσουν τους ανθρώπους, ο Ντίβκοβιτς επέστρεψε στον Μεσαίωνα, για να προσελκύσει το κοινό του. Η αναδιήγηση των βιβλικών ιστοριών και των αρχαίων θρύλων αποτελεί παράδειγμα της μεσαιωνικής φαντασίας. Από αυτή την άποψη, η διδακτική πεζογραφία του Ντίβκοβιτς είναι γεμάτη με πύρινες εικόνες της κόλασης και του καθαρτηρίου για τους αμαρτωλούς και παραδεισένια ευδαιμονία για τους δίκαιους, ενώ τα κηρύγματά του αφθονούν με τις ιστορίες του θαυματουργού και του υπερφυσικού.

Επίδραση στην κροατική λογοτεχνική ανάπτυξη 
Ο Ντίβκοβιτς και το ύφος του είχαν ακολουθηθεί σε μεγάλο βαθμό από Κροάτες συγγραφείς, που όλοι συνέβαλαν στην τελική νίκη της Στοκαβικής διαλέκτου στην κροατική λογοτεχνία. Μερικοί από αυτούς ήταν οι Στιέπαν Μάργκιτιτς και Στιέπαν Ματίγιεβιτς στη Βοσνία, Τόμα Μπάμπιτς στο Σκράντιν, Παβάο Στόσιτς στο Λίκα, Αντούν Ντεπόπε στο Κρκ και Τζούρο Ματιγιάσεβιτς στο Ντουμπρόβνικ. Τέλος, ο Ντίβκοβιτς ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους οι Κροάτες αποδέχθηκαν τελικά τα Štokavian-Ijekavian ως τη διαλεκτική βάση της καθιερωμένης γλώσσας τον 19ο αιώνα, εξ ου και ο ισχυρισμός ότι ανήκουν στην κροατική γραπτή κληρονομιά.

Έργα 

 Nauk krstjanski za narod slovinski (Χριστιανικό Δόγμα για τον Σλαβικό Λαό, 1611)
 Sto čudesa aliti znamenja blažene i slavne Bogorodice (Εκατό θαύματα ή σημάδια της Παναγίας της Παναγίας, 1611)
 Δίπλα στο Divkovića vrhu evandelja nedjeljnieh priko svega godišta (Λόγια του Ντίβκοβιτς για το Ευαγγέλιο της Κυριακής όλο το χρόνο, 1616)
 Nauk krstjanski s mnoziemi stvari duhovniemi 1616 (Χριστιανικό Δόγμα με πολύ πνευματικό υλικό), έκδοση 1641

Παραπομπές 

Γλώσσες της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης
Βόσνιοι συγγραφείς