Γιόβαν Ντούτσιτς

Ο Γιόβαν Ντούτσιτς ( ) (17 Φεβρουαρίου 1871 – 7 Απριλίου 1943) ήταν Σέρβος της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης ποιητής, διπλωμάτης και ακαδημαϊκός.

Είναι ένας από τους πιο σημαντικούς Σέρβους στιχουργούς και μοντερνιστές ποιητές. Ο Ντούτσιτς δημοσίευσε την πρώτη του ποιητική συλλογή στο Μόσταρ το 1901 και τη δεύτερη στο Βελιγράδι το 1908. Έγραψε επίσης συχνά πεζογραφία, γράφοντας μια σειρά από λογοτεχνικά δοκίμια, μελέτες για συγγραφείς, επιστολές ποιητών από την Ελβετία, την Ελλάδα και την Ισπανία και το βιβλίο Blago cara Radovana για το οποίο τον θυμούνται περισσότερο όσον αφορά τη γραφή του.

Ο Ντούτσιτς ήταν επίσης ένας από τους ιδρυτές της Narodna Odbrana, μιας εθνικιστικής μη κυβερνητικής οργάνωσης στο Βασίλειο της Σερβίας και ήταν μέλος της Σερβικής Βασιλικής Ακαδημίας.

Βιογραφία

Νεανικά χρόνια και διπλωματία 
Ο Γιόβαν Ντούτσιτς γεννήθηκε στις 17 Φεβρουαρίου 1871 στο Τρεμπίνιε, την εποχή που ήταν μέρος του Βιλαέτι της Βοσνίας εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Στο Τρεμπίνιε παρακολούθησε το δημοτικό σχολείο. Μετακόμισε σε ένα γυμνάσιο στο Μόσταρ και εκπαιδεύτηκε, για να γίνει δάσκαλος στο Σόμπορ. Εργάστηκε ως δάσκαλος σε πολλές πόλεις πριν επιστρέψει στο Μόσταρ, όπου ίδρυσε (με τον συγγραφέα Σβέτοζαρ Τσόροβιτς και τον ποιητή Αλέκσα Σάντιτς) ένα λογοτεχνικό περιοδικό με το όνομα Zora (Αυγή).

Ο ανοιχτά εκφρασμένος σερβικός πατριωτισμός του Ντούτσιτς προκάλεσε δυσκολίες με τις αρχές –εκείνη την εποχή η Βοσνία-Ερζεγοβίνη ήταν de facto ενσωματωμένη στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία– και μετακόμισε στο εξωτερικό, για να ακολουθήσει ανώτερες σπουδές, κυρίως στη Γενεύη και το Παρίσι. Του απονεμήθηκε πτυχίο νομικής από το Πανεπιστήμιο της Γενεύης και, μετά την επιστροφή του από το εξωτερικό, ανέλαβε τη σερβική διπλωματική υπηρεσία το 1907. Αν και προηγουμένως είχε εκφράσει την αντίθεσή του στην ιδέα της δημιουργίας μιας Γιουγκοσλαβίας, έγινε ο πρώτος πρεσβευτής της νέας χώρας στη Ρουμανία (το 1937). Είχε μια διακεκριμένη διπλωματική καριέρα με αυτή την ιδιότητα, υπηρετώντας στην Κωνσταντινούπολη, τη Σόφια, τη Ρώμη, την Αθήνα, το Κάιρο, τη Μαδρίτη και τη Λισαβόνα. Ο Ντούτσιτς μιλούσε πολλές ξένες γλώσσες και έγραψε ταξιδιωτικά με βάση ορισμένες από τις διπλωματικές του θέσεις, που δημοσιεύτηκαν στο έργο του Πόλεις και Χίμαιρες, όπως η περίοδος του στην Αίγυπτο όπου υπηρέτησε ως ο πρώτος επιτετραμμένος του Βασιλείου των Σέρβων, των Κροατών και των Σλοβένων σε εκείνη τη χώρα.

Ποίηση 

Ως ποιητής ο Ντούτσιτς κέρδισε τις μεγαλύτερες διακρίσεις του. Το πρώτο του ποιητικό βιβλίο το εξέδωσε στο Μόσταρ το 1901 και το δεύτερο στο Βελιγράδι το 1908. Έγραψε επίσης πεζογραφία: αρκετά δοκίμια και μελέτες για συγγραφείς, Blago cara Radovana (ο θησαυρός του Τσάρου Ράντοβαν) και ποιητικές επιστολές από την Ελβετία, την Ελλάδα, την Ισπανία και άλλες χώρες.

Όπως και ο Σάντιτς, το έργο του Ντούτσιτς επηρεάστηκε αρχικά σε μεγάλο βαθμό από αυτό του Βόισλαβ Ίλιτς, του κορυφαίου Σέρβου ποιητή του τέλους του 19ου αιώνα. Τα ταξίδια του στο εξωτερικό τον βοήθησαν να αναπτύξει το δικό του προσωπικό στυλ, στο οποίο το Συμβολιστικό κίνημα ήταν ίσως η μεγαλύτερη επιρροή. Στην ποίησή του εξερεύνησε αρκετά νέα πεδία, που ήταν προηγουμένως άγνωστα στη σερβική ποίηση. Περιορίστηκε μόνο σε δύο στίχους, τον συμμετρικό δωδεκασύλλαβο (το αλεξανδρινό) και τον δεκασύλλαβο —και τα δύο γαλλικής προέλευσης— προκειμένου να επικεντρωθεί στο συμβολικό νόημα του έργου του. Εξέφρασε έναν διπλό φόβο, για τη χυδαιότητα της σκέψης και τη χυδαιότητα της έκφρασης.

Προσωπική ζωή 
Το φθινόπωρο του 1893, κατά τη διάρκεια του πάρτι στο νεόκτιστο ξενοδοχείο Drina στη Μπιέλινα, ο νεαρός και φιλόδοξος δάσκαλος Ντούτσιτς συνάντησε την πρόσφατη πτυχιούχο της Σχολής Εμπορίου Μαγκνταλένα Ζιβάνοβιτς. Αρραβωνιάστηκαν στις 5 Νοεμβρίου 1893 και η αλληλογραφία τους συνεχίστηκε ακόμη και όταν ο Ντούτσιτς αναχώρησε από την Μπιέλινα στο Μόσταρ για να διδάξει από το 1895 έως το 1899.

Μέρος της αλληλογραφίας διατηρείται ασφαλής μέχρι σήμερα, καθώς και η επιστολή, που ο φίλος και ποιητής του Ντούτσιτς, Αλέκσα Σάντιτς προώθησε στη Μαγκνταλένα στις 6 Απριλίου 1901, ζητώντας βοήθεια για τη συλλογή συνδρομής για τα τραγούδια του. Η Λιλιάνα Λούκιτς, συνταξιούχος καθηγήτρια, διατηρεί ένα προσωπικό αντίγραφο της αλληλογραφίας μεταξύ Ντούτσιτς και Μαγκνταλένα.

Η καθηγήτρια Λιλιάνα Λούκιτς αναφέρει ότι η Ντούτσιτς έζησε για λίγο στο σπίτι της Μαγκνταλένα Νίκολιτς, που ζούσε με την αδερφή της. Μετά τον χωρισμό με τον Ντούτσιτς, η Μαγκνταλένα φώναξε ότι δεν θα έφευγε ποτέ ξανά από το σπίτι. «Σαν ηρωίδα του μυθιστορήματος, έζησε με τις αναμνήσεις της και οι μόνες ευτυχισμένες στιγμές, που πέρασε ήταν διαβάζοντας τα γράμματα και τα τραγούδια του ανθρώπου που αγαπούσε», όπως καταλήγει ο καθηγητής Λούκιτς. Ο κρυφός αρραβωνιαστικός της Ντούτσιτς άφησε στο αμανέτ τα ακόλουθα λόγια να γραφτούν μετά τον θάνατό της στο μνημείο, τα οποία διαβάζονται ακόμη και σήμερα στο νεκροταφείο της Μπιέλινα: Μάγκα Νίκολιτς-Ζιβάνοβιτς, 1874–1957, η ίδια η ποιήτρια και πρώτη έμπνευση του ποιητή Γιόβαν Ντούτσιτς.

Είκοσι χρόνια πριν από το θάνατο της Μαγκνταλένα, ενώ ο Ντούτσιτς ήταν ο εξουσιοδοτημένος υπουργός του Βασιλείου της Γιουγκοσλαβίας, ελήφθη ένα αίτημα που μαρτυρεί τα βαθιά ίχνη που άφησε ο Ντούτσιτς στη Μπιέλινα. Η τραγουδιστική κοινωνία Srbadia ζήτησε από τον υπουργό να βοηθήσει στην κατασκευή ενός σπιτιού για τις ανάγκες της κοινωνίας.

Η Πρεσβεία της Σερβίας στην Ουγγαρία βρίσκεται στο σπίτι, που έλαβε ο Γιόβαν Ντούτσιτς από μια Ουγγρική γυναίκα και στη συνέχεια το δώρισε στο κράτος.

Εξορία, θάνατος και κληρονομιά 

Ο Ντούτσιτς πήγε εξόριστος στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1941 μετά τη γερμανική εισβολή και κατοχή στη Γιουγκοσλαβία, όπου ενώθηκε με τον συγγενή του Μιχαΐλο (Michael) στο Γκάρι της Ιντιάνα. Από τότε μέχρι το θάνατό του δύο χρόνια αργότερα, ηγήθηκε μιας οργάνωσης με έδρα το Σικάγο, του Σερβικού Συμβουλίου Εθνικής Άμυνας (που ιδρύθηκε από τον Μιχάιλο Πούπιν το 1914) που εκπροσωπούσε τη σερβική διασπορά στις ΗΠΑ. Κατά τη διάρκεια αυτών των δύο ετών, έγραψε πολλά ποιήματα, ιστορικά βιβλία και άρθρα σε εφημερίδες, που υποστήριζαν τις σερβικές εθνικιστικές αιτίες και διαμαρτύρονταν για τη μαζική δολοφονία Σέρβων από το φιλοναζιστικό καθεστώς Ούστασε της Κροατίας. Στις γιουγκοσλαβικές σχολικές ανθολογίες αμέσως μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο είχε κηρυχθεί persona non grata και θεωρούνταν ευρέως ως Σέρβος σοβινιστής.

Πέθανε στις 7 Απριλίου 1943. Η κηδεία του έγινε στη Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία του Αγίου Σάββα στο Γκάρι της Ιντιάνα και κηδεύτηκε στο νεκροταφείο του Σερβικού Ορθόδοξου Μοναστηριού του Αγίου Σάββα στο Λίμπερτιβιλ του Ιλινόι. Στη διαθήκη του εξέφρασε την επιθυμία να ταφεί στη γενέτειρά του Τρεμπίνιε, στόχος που επιτέλους υλοποιήθηκε όταν τάφηκε εκ νέου εκεί στις 22 Οκτωβρίου 2000 στο νεόκτιστο μοναστήρι Hercegovačka Gračanica.

Το Acta Diplomatica (Διπλωματικές Επιστολές) εκδόθηκε μεταθανάτια στις Ηνωμένες Πολιτείες (το 1952) και στην πρώην Γιουγκοσλαβία (το 1991).

Το βραβείο Γιόβαν Ντούτσιτς απονέμεται για εξαιρετικά λογοτεχνικά ποιητικά έργα κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης "Dučić's Night" στην Τρεμπίνιε.

Εκλέχτηκε μέλος της Λογοτεχνικής Εταιρείας Παρνασσού.

Έργα 
 Pjesme, knjiga prva, izdanje uredništva Zore u Mostaru, 1901.
 Pesme, Srpska književna zadruga, Kolo XVII, knj. 113. Βελιγράδι, 1908.
 Pesme u prozi, Plave legende, pisano u Ženevi 1905. Βελιγράδι, 1908.
 Pesme (štampa "Davidović"), Βελιγράδι, 1908.
 Pesme, izdanje SB Cvijanovića, Βελιγράδι, 1911.
 Sabrana dela IV, Knj. I Pesme sunca (1929), Biblioteka savremenih jugoslovenskih pisaca, Beograd, Narodna prosveta
 Knj. II Pesme ljubavi i smrti (1929)
 Knj. III Carski soneti (1930)
 Knj. IV Plave legende (1930)
 Knj. V Gradovi i himere (1930)
 Knj. VI Blago cara Radovana: knjiga o sudbini, Βελιγράδι, izdanje piščevo, 1932.
 Gradovi i himere, (Putnička pisma), Srpska književna zadruga, Kolo XLII, Knj. 294. Βελιγράδι, 1940.
 Federalizam ili centralizam: Istina o “spornom pitanju“ u bivšoj Jugoslaviji, Centralni odbor Srpske narodne odbrane u Americi, Σικάγο, 1942.
 Jugoslovenska ideologija: istina o “jugoslavizmu“, Centralni odbor Srpske narodne odbrane u Americi, Σικάγο, 1942.
 Lirika, izdanje piščevo, Πίτσμπεργκ, 1943.
 Sabrana dela, Knj. X Jedan Srbin diplomat na dvoru Petra Velikog i Katarine I – Grof Sava Vladislavić – Raguzinski, Πίτσμπεργκ, 1943.
 Sabrana dela, Knj. VII-IX (Odabrane strane), επιλεγμένο από τους Γ. Τζόνοβιτς και Π. Μπουμπρέσκο. Izdanje Srpske narodne odbrane u americi, Σικάγο, 1951.
 Sabrana dela, (επιμέλεια Μέσα Σελίμοβιτς και Ζίβονταρ Στοΐκοβιτς), Svjetlost, Σαράγεβο, 1969.
 Sabrana dela, (επιμέλεια Μέσα Σελίμοβιτς και Ζίβονταρ Στοΐκοβιτς. Pregledao i dopunio Živorad Stojković), BIGZ, Svjetlost, Prosveta, Βελιγράδι-Σαράγεβο, 1989.

Παραπομπές

Πηγές 
 Jovan Skerlić, Istorija nove srpske književnosi (Βελιγράδι, 1921) σελίδες 456–458.

Σέρβοι διπλωμάτες
Σέρβοι ποιητές
Σέρβοι συγγραφείς
Σέρβοι πολιτικοί
Σερβοβόσνιοι