Ιδρυματικό αποθετήριο

Το ιδρυματικό αποθετήριο είναι μια υπηρεσία που επιτρέπει την αρχειοθέτηση, τη διατήρηση και τη διάδοση της ψηφιακής πνευματικής παραγωγής ενός ακαδημαϊκού ιδρύματος,,.

Λειτουργίες
Τα ιδρυματικά αποθετήρια μπορούν να ταξινομηθούν ως ένα είδος ψηφιακής βιβλιοθήκης. Τα ιδρυματικά αποθετήρια εκτελούν τις βασικές λειτουργίες των ψηφιακών βιβλιοθηκών, με τη συγκέντρωση, την ταξινόμηση, την καταλογογράφηση, την επιμέλεια, τη διατήρηση και την παροχή πρόσβασης σε ψηφιακό περιεχόμενο.

Τα ιδρυματικά αποθετήρια επιτρέπουν στους ερευνητές να αυτοαρχειοθετούν τα ερευνητικά τους αποτελέσματα για να ενισχύσουν την προβολή, τη χρήση και τον αντίκτυπο της έρευνας που διεξάγεται σε ένα ίδρυμα. Άλλες λειτουργίες ενός ιδρυματικού αποθετηρίου περιλαμβάνουν τη διαχείριση της γνώσης, την αξιολόγηση της έρευνας και την ανοικτή πρόσβαση στην επιστημονική έρευνα.

Το 2003, οι λειτουργίες ενός ιδρυματικού αποθετηρίου περιγράφηκαν από τον Clifford Lynch σε σχέση με τα πανεπιστήμια. Δήλωσε ότι :

"... ένα πανεπιστημιακό ιδρυματικό αποθετήριο είναι ένα σύνολο υπηρεσιών που προσφέρει ένα πανεπιστήμιο στα μέλη της κοινότητάς του για τη διαχείριση και τη διάδοση ψηφιακού υλικού που έχει δημιουργηθεί από το ίδρυμα και τα μέλη της κοινότητάς του. Πρόκειται ουσιαστικά για μια οργανωτική δέσμευση για τη διαχείριση αυτών των ψηφιακών αρχείων, καθώς και τη μακροχρόνια διαφύλαξη, όπου χρειάζεται, αλλά και την οργάνωση και την πρόσβαση ή τη διανομή." 

Το περιεχόμενο ενός ιδρυματικού αποθετηρίου εξαρτάται από τον προσανατολισμό του ιδρύματος. Τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης διεξάγουν έρευνες σε πολλαπλούς κλάδους και επομένως έρευνες σε ποικίλα επιστημονικά θέματα. Παραδείγματα τέτοιων ιδρυματικών αποθετηρίων περιλαμβάνουν το ιδρυματικό αποθετήριο του MIT. Ένα πειθαρχικό αποθετήριο είναι εξειδικευμένο ως προς το γνωστικό αντικείμενο. Διατηρεί και παρέχει πρόσβαση στην επιστημονική έρευνα σε ένα συγκεκριμένο επιστημονικό κλάδο. Ενώ μπορεί να υπάρχουν πειθαρχικά αποθετήρια για ένα ίδρυμα, τα πειθαρχικά αποθετήρια συχνά δεν συνδέονται με ένα συγκεκριμένο ίδρυμα. Το πειθαρχικό αποθετήριο PsyDok, για παράδειγμα, κατέχει γερμανόφωνη έρευνα στην ψυχολογία, ενώ το SSOAR είναι ένας διεθνής διακομιστής πλήρους κειμένου για τις κοινωνικές επιστήμες. Το περιεχόμενο που περιλαμβάνεται σε ένα ιδρυματικό αποθετήριο μπορεί να είναι τόσο ψηφιοποιημένο όσο και ψηφιακό.

Ανάπτυξη ιδρυματικού αποθετηρίου
Τα βήματα για την ανάπτυξη ενός ιδρυματικού αποθετηρίου περιλαμβάνουν την επιλογή μιας πλατφόρμας και τον καθορισμό των πρακτικών μεταδεδομένων.Ο σχεδιασμός ενός IR απαιτεί συνεργασία με τη σχολή για τον προσδιορισμό του τύπου του περιεχομένου που χρειάζεται να υποστηρίξει η βιβλιοθήκη.  Το μάρκετινγκ και η προώθηση του ιδρυματικού αποθετηρίου είναι σημαντικά για την ενίσχυση της πρόσβασης και την αύξηση της προβολής των ερευνητών. Οι βιβλιοθήκες θα πρέπει επίσης να στοχεύσουν τις προσπάθειες μάρκετινγκ σε διαφορετικές ομάδες ενδιαφερομένων. Μπορούν να προκαλέσουν το ενδιαφέρον των καθηγητών περιγράφοντας πώς ένα IR μπορεί να υποστηρίξει την έρευνα ή να βελτιώσει τη μελλοντική ευρεσιμότητα των άρθρων

Λογισμικό
Οι περισσότερες πλατφόρμες λογισμικού ιδρυματικών αποθετηρίων μπορούν να χρησιμοποιήσουν το OAI-PMH για τη συλλογή μεταδεδομένων. Για παράδειγμα, το DSpace υποστηρίζει το OAI-PMH.

Μια έρευνα του 2014 που διενεργήθηκε κατά παραγγελία της Duraspace διαπίστωσε ότι το 72% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι το ιδρυματικό τους αποθετήριο φιλοξενείται από εξωτερικό φορέα.

Συγκεντρωτές
Η Συνομοσπονδία Αποθετηρίων Ανοικτής Πρόσβασης (COAR) αναφέρει στο προκήρυγμά της ότι "κάθε μεμονωμένο αποθετήριο έχει περιορισμένη αξία για την έρευνα: η πραγματική δύναμη της Ανοικτής Πρόσβασης έγκειται στην ικανότητα σύνδεσης και διασύνδεσης των αποθετηρίων, γι' αυτό και χρειαζόμαστε τη διαλειτουργικότητα. Προκειμένου να δημιουργηθεί ένα απρόσκοπτο στρώμα περιεχομένου μέσω συνδεδεμένων αποθετηρίων από όλο τον κόσμο, η ανοικτή πρόσβαση βασίζεται στη διαλειτουργικότητα, την ικανότητα των συστημάτων να επικοινωνούν μεταξύ τους και να μεταδίδουν πληροφορίες σε εύχρηστη μορφή. Η διαλειτουργικότητα μας επιτρέπει να αξιοποιήσουμε τη σημερινή υπολογιστική ισχύ για τη συγκέντρωση, την εξαγωγή δεδομένων, τη δημιουργία νέων εργαλείων και υπηρεσιών και τη παραγωγή νέας γνώσης από το περιεχόμενο των αποθετηρίων. 

Η διαλειτουργικότητα επιτυγχάνεται στον κόσμο των ιδρυματικών αποθετηρίων με τη χρήση πρωτοκόλλων όπως το OAI-PMH. Αυτό επιτρέπει στις μηχανές αναζητήσεως και στους συσσωρευτές ανοικτής πρόσβασης, όπως οι BASE, CORE και Unpaywall, να καταχωρούν τα μεταδεδομένα και το περιεχόμενο των αποθετηρίων και να παρέχουν υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας σε αυτό το περιεχόμενο.

Το Δίκτυο Digital Commons Network συγκεντρώνει κατά ειδικότητα περίπου 500 ιδρυματικά αποθετήρια που λειτουργούν στην πλατφόρμα Bepress Ψηφιακά κοινά. Περιλαμβάνει πάνω από δύο εκατομμύρια αντικείμενα πλήρους κειμένου.

Βιβλιογραφία

Παραπομπές

Αρχειονομία
Βιβλιοθηκονομία
Επικοινωνία