Γιοχάνα Βέστερντέικ

Η Γιοχάνα Βέστερντέικ (ολλανδ. Johanna Westerdijk, 4 Ιανουαρίου 1883 – 15 Νοεμβρίου 1961) ήταν Ολλανδή φυτοπαθολόγος που έγινε η πρώτη στην ιστορία γυναίκα καθηγήτρια πανεπιστημίου στην Ολλανδία.

Οικογένεια και σπουδές 
Η Γιοχάνα γεννήθηκε στο Nieuwer-Amstel, ένα μικρό χωριό που σήμερα είναι προάστιο του Άμστερνταμ (Δήμος Αμστελφέιν)., και η οικογένειά της ήταν εύπορη και μορφωμένη. Γονείς της ήταν οι γιατροί Μπέρναρντ Βέστερντέικ (1853-1927) και Αλέιντα Καταρίνα Σέφερ (Aleida Catharina Scheffer, 1857-1931), με τη Γιοχάνα να είναι το πρώτο από τα τρία τους παιδιά.

Στο δημοτικό σχολείο της άρεσε να διαβάζει ιστορίες στις άλλες μαθήτριες. Τελείωσε τη μέση εκπαίδευση στο παρθεναγωγείο του Άμστερνταμ σε ηλικία 17 ετών. Είχε ταλέντο στο πιάνο και είχε την πρόθεση να γίνει επαγγελματίας πιανίστρια, αλλά μια επίμονη νευρίτιδα στον ένα βραχίονα την απέτρεψε από αυτή τη σταδιοδρομία. Το ενδιαφέρον της για τη βοτανική την οδήγησε στο να σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ, ώστε να παρακολουθεί τις διαλέξεις του διάσημου βοτανολόγου Χιούχο ντε Βρις και να εργασθεί στο εργαστήριό του. Μετά το πτυχίο της στη βιολογία το 1904, η Βέστερντέικ πήγε στο Μόναχο, όπου ερεύνησε τα βρύα και ένα έτος αργότερα στη Ζυρίχη, από το Πανεπιστήμιο της οποίας πήρε διδακτορικό το 1906 υπό την επίβλεψη του καθηγητή Χανς Σιντς.

Σταδιοδρομία
Το ίδιο έτος, 1906, δηλαδή σε ηλικία μόλις 23 ετών, η Βέστερντέικ είχε την τύχη να της προσφερθεί μια διευθυντική θέση στο εργαστήριο φυτοπαθολογίας «Willie Commelin Scholten», στην Ολλανδία. Υπό την επίβλεψή της, το εργαστήριο απέκτησε διεθνές κύρος και μετεγκαταστάθηκε από το Άμστερνταμ στην πόλη Μπαρν.

Εργαζόμενη εκεί, είχε από το 1908 την ευθύνη της συντηρήσεως της συλλογής μυκήτων της Διεθνούς Ενώσεως Βοτανολόγων, που τότε είχε περίπου 80 καλλιέργειες μηκύτων. Υπό την επίβλεψή της, αυτή η συλλογή εμπλουτίσθηκε τόσο, ώστε να περιλαμβάνει περισσότερα από 10 χιλιάδες δείγματα από 6.000 διαφορετικά είδη μυκήτων. Μετονομάσθηκε σε «Κεντρικό Γραφείο Καλλιεργειών Μυκήτων» (Centraalbureau voor Schimmelcultures) και αρκετά μετά τον θάνατό της, στις 10 Φεβρουαρίου 2017, σε Ινστιτούτο Βιοποικιλότητας Μυκήτων Βέστερντέικ, και έχει μέχρι σήμερα σκοπό να διατηρεί μια ποικιλία ζωντανών μυκήτων προς διανομή σε ερευνητές σε όλο τον κόσμο. Το 1913 η Βέστερντέικ έγινε η πρώτη γυναίκα που πήρε υποτροφία από το Καταπίστευμα Buitenzorg (από την ομώνυμη πόλη της Ιάβας, το σημερινό Μπογκόρ της Ινδονησίας), την οποία επένδυσε στο να συλλέξει δείγματα από διάφορες φυτείες που είχαν ασθένειες των φυτών τους (καπνών, ζαχαροκάλαμου, καφέ, τσαγιού, κ.ά.) και να καλλιεργήσει τους μύκητες που ευθύνονταν για αυτές τις ασθένειες στη συλλογή της. Συνολικά η Βέστερντέικ εκπόνησε περισσότερες από 70 δημοσιευμένες εργασίες φυτοπαθολογίας και μυκητολογίας.

Το 1917 η Γιοχάνα Βέστερντέικ έγινε η πρώτη στην ιστορία γυναίκα καθηγήτρια πανεπιστημίου στην Ολλανδία, διοριζόμενη αναπληρώτρια καθηγήτρια της Φυτοπαθολογίας στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης. Το 1930 μετακλήθηκε στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ. Συνολικά 55 νέοι ερευνητές και ερευνήτριες πήραν διδακτορικό υπό την επίβλεψή της, σε ένα διάστημα 35 ετών, με το ήμισυ σχεδόν να είναι γυναίκες, κάτι που απετέλεσε μεγάλη ενθάρρυνση για τις γυναίκες επιστήμονες.

Χαρακτήρας και προσωπική ζωή 
Η Γιοχάνα Βέστερντέικ περιγράφηκε από δημοσιογράφους ως μια ισχυρή γυναίκα, αλλά με φυσικούς, απλούς και ευχάριστους τρόπους, όπως και μεγάλη αίσθηση του χιούμορ. Γνωστή στους στενούς φίλους και φίλες της ήταν η αγάπη της για τα πάρτι και τους χορούς, χωρίς να έχει εκδηλώσει ποτέ κάποιο ενδιαφέρον για να παντρευτεί. Απεβίωσε στο Μπαρν της Ολλανδίας σε ηλικία 78 ετών.

Τιμητικές διακρίσεις 
 Εκλογή της ως μέλους της Βασιλικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών της Ολλανδίας (1951)
 Εκλογή της ως εταίρου της Λινναίας Εταιρείας του Λονδίνου
 Παράσημο του Τάγματος της Οράγγης-Νασάου
 Παράσημο του Τάγματος του Λέοντος της Ολλανδίας
 Παράσημο του Τάγματος του Αγίου Ιακώβου του Ξίφους (Πορτογαλία)
 Μετάλλιο Otto Appel της Χαϊδελβέργης (1953)
 Αναγόρευση σε επίτιμη διδάκτορα των Πανεπιστημίων της Ουψάλα (1957) και του Γκήσεν (1958)

Ονομάσθηκαν προς τιμή της 
Αρκετά είδη μυκήτων έχουν ονομασθεί με το όνομα της Βέστερντέικ, μεταξύ άλλων και τα εξής:

 Aspergillus westerdijkiae, Frisvad & Samson (2004)
 Helicodendron westerdijkiae, Beverw. (1953)
 Pestalotiopsis westerdykiae, Steyaert (1949)
 Torulopsis westerdijkiae, E.K. Novák & Vitéz (1964)
 Westerdykella centenaria, Crous, van Diepeningen & A.-C. Normand (2017)

Η πρότυπη συντομογραφία Westerd. χρησιμοποιείται διεθνώς για να υποδηλώσει τη Γιοχάνα Βέστερντέικ σε επιστημονικές αναφορές βοτανικών ονομασιών.

Παραπομπές

Βοτανολόγοι
Ολλανδοί βιολόγοι
Μυκητολόγοι
Αξιωματούχοι του Τάγματος της Οράγγης-Νάσσαου
Απόφοιτοι του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης