Ηχολαλία

Ηχολαλία είναι η αυτόκλητη επανάληψη φωνημάτων που γίνονται από άλλο άτομο (όταν επαναλαμβάνεται από το ίδιο άτομο, ονομάζεται παλιλαλία). Στην πιο έντονή του μορφή είναι αυτόματο και αβίαστο. Είναι ένα από τα ηχοφαινόμενα, στενά συνδεδεμένο με την ηχοπραξία, την αυτόματη επανάληψη των κινήσεων που γίνονται από άλλο άτομο. Και τα δύο είναι «υποσύνολα μιμητικής συμπεριφοράς» όπου οι ήχοι ή οι ενέργειες μιμούνται «χωρίς ρητή επίγνωση». Η ηχολαλία μπορεί να είναι άμεση αντίδραση σε ένα ερέθισμα ή μπορεί να καθυστερήσει.

Η ηχολαλία εμφανίζεται σε πολλές περιπτώσεις διαταραχής του φάσματος του αυτισμού και του συνδρόμου Τουρέτ. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε πολλές άλλες νευρολογικές καταστάσεις, όπως ορισμένες μορφές άνοιας ή αφασίας που σχετίζεται με εγκεφαλικό επεισόδιο.

Η λέξη «ηχολαλία» προέρχεται από το ελληνικό , που σημαίνει «ηχώ» ή «επαναλαμβάνω», και , που σημαίνει «ομιλία».

Σημεία και συμπτώματα 
Η ηχολαλία μπορεί να κατηγοριοποιηθεί είτε ως άμεση (εμφανίζεται αμέσως μετά το ερέθισμα) είτε ως καθυστερημένη (λίγη ώρα μετά την εμφάνιση ενός ερεθίσματος). Η άμεση ηχολαλία προκύπτει από τη γρήγορη ανάκληση πληροφοριών από τη βραχυπρόθεσμη μνήμη και την «επιφανειακή γλωσσική επεξεργασία». Μια τυπική παιδιατρική παρουσίαση της άμεσης ηχολαλίας μπορεί να είναι η εξής: ερωτάται ένα παιδί «Θέλεις φαγητό;» το παιδί απαντά «Θέλεις φαγητό;», ακολουθούμενο από μια παύση και μετά μια απάντηση, «Ναι. Τι έχουμε για φαγητό;» Στην καθυστερημένη ηχολαλία ο ασθενής επαναλαμβάνει λέξεις, φράσεις ή πολλαπλές προτάσεις μετά από μια καθυστέρηση που μπορεί να είναι οπουδήποτε από ώρες έως χρόνια αργότερα. Η άμεση ηχολαλία μπορεί να είναι ενδεικτική της ύπαρξης αναπτυξιακής διαταραχής, αλλά αυτό δεν ισχύει απαραίτητα. Μερικές φορές η ηχολαλία μπορεί να παρατηρηθεί όταν ένα άτομο επαναλαμβάνει μια δήλωση για να δείξει ότι σκέφτεται μια απάντηση και ότι άκουσε πλήρως την αρχική δήλωση.

Οι ερευνητές παρατήρησαν τις καθημερινές επαναλήψεις ενός αυτιστικού εξάχρονου παιδιού προκειμένου να εξετάσουν τις διαφορές μεταξύ των παραγόντων για καθυστερημένη και άμεση ηχολαλία. Οι ερευνητές διέκριναν περαιτέρω τις άμεσες ηχολαλίες από το διαδοχικό πλαίσιο στο οποίο εμφανίζονται: μετά από διορθώσεις, μετά από οδηγίες ή σε δυσδιάκριτες διαδοχικές θέσεις. Οι καθυστερημένες ηχολαλίες διακρίνονται με βάση την ιδιοκτησία: ηχώ του εαυτού, ηχώ άλλων και η απρόσωπη ηχώ. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι σχεδόν όλες οι άμεσες ηχολαλίες που παρήγαγε το εξάχρονο παιδί βρέθηκαν σε διαδοχικά πλαίσια, ενώ οι καθυστερημένες ηχώ εμφανίστηκαν επίσης με βάση την ιδιοκτησία.

Αν και η ηχολαλία μπορεί να είναι μια βλάβη, τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν μια μεγάλη ποικιλία υποκείμενων νοημάτων και συμπεριφορών μεταξύ και εντός των υποκειμένων. Η μετριασμένη ηχολαλία αναφέρεται σε μια επανάληψη στην οποία το αρχικό ερέθισμα είναι κάπως αλλαγμένο, και η περιβαλλοντική ηχολαλία αναφέρεται στην επανάληψη (που εμφανίζεται συνήθως σε άτομα με άνοια) περιβαλλοντικών ερεθισμάτων όπως ένα τηλεοπτικό πρόγραμμα που ακούγεται στο υπόβαθρο.

Παραδείγματα μετριασμένης ηχολαλίας είναι οι αλλαγές αντωνυμίας ή οι διορθώσεις σύνταξης. Το πρώτο μπορεί να φανεί στο παράδειγμα της ερώτησης του ασθενούς «Πού πηγαίνεις;» και με τον ασθενή να απαντά «Πού πάω;» Το δεύτερο θα εμφανιζόταν στον ιατρό να ρωτά «Πού πάω;» και ο ασθενής επαναλαμβάνει «Πού πάω;» Στην μετριασμένη ηχολαλία λαμβάνει χώρα κάποια γλωσσική επεξεργασία. Μετριασμένη ηχολαλία μπορεί να παρατηρηθεί στη δυσπραξία και την αφασία του λόγου.

Μια ιαπωνική αναφορά περιστατικού περιγράφει έναν 20χρονο φοιτητή που εισήχθη στο νοσοκομείο παραπονούμενος για πονοκεφάλους και μηνιγγίτιδα. Ωστόσο, εμφάνισε επίσης σημάδια ατμοσφαιρικής ηχολαλίας. Οι ερευνητές δήλωσαν ότι η επανάληψη του νεαρού ασθενούς γινόταν περίπου με τον ίδιο ρυθμό με τον κανονικό ρυθμό ομιλίας του. Ο ασθενής δεν επαναλάμβανε απλώς τις λέξεις που είχε ακούσει η μία μετά την άλλη. Ο ασθενής ανέφερε ότι η ηχολαλία του περιβάλλοντος φαινόταν να είναι τυχαία αλλά εμφανιζόταν όταν αποσπούταν η προσοχή του. Γνώριζε επίσης την ηχολαλία του, αλλά είπε ότι δεν μπορεί να σταματήσει τις επαναλήψεις.

Συναφείς διαταραχές 
Η ηχολαλία μπορεί να είναι δείκτης διαταραχών επικοινωνίας στον αυτισμό, αλλά δεν είναι ούτε μοναδική ούτε συνώνυμη με τα σύνδρομα. Τα ηχοφαινόμενα (ιδιαίτερα η ηχολαλία και η ηχοπραξία) ήταν καθοριστικά χαρακτηριστικά στις πρώιμες περιγραφές του συνδρόμου Τουρέτ (ΣΤ). Η ηχολαλία εμφανίζεται επίσης σε αφασία, σχιζοφρένεια, άνοια, κατατονία, επιληψία, μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο, εγκεφαλική κάκωση, σε τυφλά παιδιά, παιδιά με γλωσσικές αναπηρίες, καθώς και σε ορισμένα αναπτυσσόμενα νευροτυπικά παιδιά. Άλλες διαταραχές που σχετίζονται με την ηχολαλία είναι η νόσος του Πικ, η μετωποκροταφική άνοια, η φλοιοβασική εκφύλιση, η προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση, καθώς και η διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή.

Στη διαφλοιώδη αισθητηριακή αφασία, η ηχολαλία είναι κοινή, με τον ασθενή να ενσωματώνει λέξεις ή προτάσεις άλλου ατόμου στη δική του απάντηση. Ενώ αυτοί οι ασθενείς στερούνται γλωσσικής κατανόησης, εξακολουθούν να είναι σε θέση να διαβάζουν.

Ανατομικοί συσχετισμοί 
Η ηχολαλία μπορεί να είναι αποτέλεσμα βλάβης του αριστερού ημισφαιρίου. Περιστατικά ηχολαλίας έχουν εμφανιστεί μετά από βλάβες του αριστερού έσω μετωπιαίου λοβού και των συμπληρωματικών κινητικών περιοχών. Η ακούσια ή μη λειτουργική ηχολαλία παρουσιάζει ομοιότητες με τη συμπεριφορά μίμησης που παρατηρείται μετά την απενεργοποίηση του μετωπιαίου δικτύου είναι πιθανότατα να σχετίζεται με τους κατοπτρικούς νευρώνες. Σε περιπτώσεις όπου η ηχολαλία είναι μέρος της μικτής παροδικής αφασίας, η περισυλβιακή γλωσσική περιοχή παραμένει άθικτη, αλλά ο περιβάλλοντας πρόσθιος και οπίσθιος φλοιός συσχέτισης εκφυλίζεται ή ισχαιμεί.

Μίμηση και μάθηση 
Η ηχολαλία είναι συχνή σε μικρά παιδιά που αρχίζουν να μαθαίνουν να μιλούν. Η ηχολαλία είναι μια μορφή μίμησης. Η μίμηση είναι ένα χρήσιμο, φυσιολογικό και απαραίτητο συστατικό της κοινωνικής μάθησης: η μιμητική μάθηση συμβαίνει όταν ο «παρατηρητής αποκτά νέες συμπεριφορές μέσω της μίμησης» και η μίμηση ή η αυτόματη μίμηση εμφανίζεται όταν μια «αναπαραγόμενη συμπεριφορά βασίζεται σε προηγούμενα αποκτηθέντα κινητικά (ή φωνητικά) μοτίβα». Οι Ganos et al (2012) ορίζουν την ηχολαλία ως μια «αυτόματη μιμητική ενέργεια χωρίς ρητή επίγνωση». Τα παιδιά συχνά φωνάζουν πρώτα τις συλλαβές και τελικά τις λέξεις που ακούν. Για παράδειγμα, ένα μωρό μπορεί συχνά να ακούει τη λέξη «μπιμπερό» σε διάφορες προτάσεις. Το μωρό πρώτα επαναλαμβάνει μόνο με συλλαβές όπως «μπαμπα», αλλά καθώς προοδεύουν οι γλωσσικές του δεξιότητες, το παιδί θα μπορεί τελικά να λέει τη λέξη «μπιμπερό». Η ηχολαλία γίνεται όλο και λιγότερο συχνή καθώς αναπτύσσονται οι γλωσσικές δεξιότητες του παιδιού. Δεν είναι δυνατόν να διακρίνουμε τη μιμητική μαθησιακή μορφή της ηχολαλίας που εμφανίζεται ως μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης από την αυτόματη μίμηση ή την ηχολαλία που είναι χαρακτηριστική μιας διαταραχής μέχρι την ηλικία των τριών περίπου ετών, όταν αναπτύσσεται κάποια ικανότητα αυτορρύθμισης. Η υποψία μιας διαταραχής μπορεί να τεθεί εάν η αυτόματη μίμηση επιμένει πέρα από την ηλικία των τριών ετών.

Λειτουργία 
Πριν από τη δεκαετία του 1980, η ηχολαλία θεωρούνταν αρνητική, μη λειτουργική συμπεριφορά. Ωστόσο, ερευνητές όπως ο Μπάρι Πρίζαντ και οι συνεργάτες του έχουν δώσει έμφαση στην επικοινωνιακή λειτουργία της ηχολαλίας. Μεταξύ των επικοινωνιακών λειτουργιών που σημειώνονται είναι η στροφή, η αίτηση, η αυτορρύθμιση και η πρόβα για να βοηθήσουν στην κατανόηση. Η ηχολαλία μπορεί να κατηγοριοποιηθεί ως επικοινωνιακή (στο πλαίσιο και με «φαινομενικά επικοινωνιακό σκοπό») έναντι της ημιεπικοινωνιακής (μια «ασαφή επικοινωνιακή έννοια»).

Η χρήση της ηχολαλίας στην απόκριση εργασιών για τη διευκόλυνση της γενίκευσης είναι ένας τομέας που υπόσχεται πολλά. Χρειάζεται οπωσδήποτε έρευνα σε αυτόν τον τομέα. Η Μάρτζορι Σάρλοπ πραγματοποίησε μια σειρά πειραμάτων με αυτιστικά παιδιά. Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι ίσως σε ορισμένες εργασίες (δηλαδή, η δεκτική επισήμανση), η ηχολαλία δεν πρέπει να εξαλειφθεί, αλλά να αξιοποιηθεί, καθώς μπορεί να διευκολύνει την απόκτηση και τη γενίκευση για αυτιστικά παιδιά.

Σύνδρομο Τουρέτ 
Η ηχολαλία και η ηχοπραξία είναι διακριτικά τικ του συνδρόμου Τουρέτ (ΣΤ). Οι ηχολαλικές επαναλήψεις των ατόμων με ΣΤ είναι κυρίως ηχώ μέσα από το δικό τους «ρεπερτόριο τικ». Τα στοιχεία δείχνουν ένα υγιές σύστημα καθρεπτών νευρώνων αλλά «ανεπαρκή μηχανισμό μίμησης-ελέγχου, που τους καθιστά ευάλωτους σε παρεμβολές».

Αυτισμός 
Υπολογίζεται ότι έως και το 75% των ατόμων στο φάσμα του αυτισμού έχουν εκδηλώσει ηχολαλία. Ένα σύμπτωμα ορισμένων παιδιών με ΔΑΦ είναι ο αγώνας για την παραγωγή αυθόρμητου λόγου. Μελέτες έχουν δείξει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η ηχολαλία χρησιμοποιείται ως μηχανισμός αντιμετώπισης που επιτρέπει σε ένα αυτιστικό άτομο να συνεισφέρει σε μια συνομιλία όταν δεν μπορεί να παράγει αυθόρμητη ομιλία. Μελέτες στη δεκαετία του 1980 έδειξαν ότι μπορεί να υπάρχει επικοινωνιακή πρόθεση με καθυστερημένη ηχολαλία, «ανάλογα με το πλαίσιο στο οποίο εμφανίζεται». Αυτή η έρευνα για τα αυτιστικά παιδιά «έθεσε ερωτήματα σχετικά με προγράμματα τροποποίησης συμπεριφοράς που υπερασπίζονταν την ανάκληση ή την αντικατάσταση της άμεσης ηχολαλίας».

Οι Γιούτα Φριθ, Πρίζαντ και άλλοι έχουν ερμηνεύσει την ηχολαλία ως απόδειξη επεξεργασίας «γκεστάλτ» σε αυτιστικά παιδιά, συμπεριλαμβανομένης της κατάκτησης της γλώσσας. Ωστόσο, μια μελέτη του 1990 σχετικά με την κατάκτηση της γραμματικής από τους Τάγκερ-Φλούσμπεργκ και Κάλκινς διαπίστωσε ότι η ηχολαλία δεν διευκόλυνε τη γραμματική ανάπτυξη σε αυτιστικά παιδιά.

Παραπομπές 

Σχιζοφρένεια
Αυτισμός
Ψυχικές διαταραχές και διαταραχές συμπεριφοράς