Υστρικόμορφα

Ο όρος υστρικόμορφα (Hystricomorpha, από τις ελληνικές λέξεις ὕστριξ = σκαντζόχοιρος και μορφή) είχε αρκετούς διαφορετικούς ορισμούς κατά καιρούς. Με την ευρύτερη έννοια σημαίνει όλα τα τρωκτικά (εκτός από τα διποδοειδή) που έχουν «υστρικόμορφο» ζυγομασητηριακό σύστημα. Αυτά είναι οι υστρικόγναθοι, οι κτενοδακτυλίδες, οι ανωμαλουρίδες και οι ποδετίδες. Αποτελέσματα από αναλύσεις DNA, αλλά και διαφορές στη μορφολογία θέτουν υπό αμφισβήτηση την ταξινόμηση των ανωμαλουρίδων και των ποδετίδων στα υστρικόμορφα. Σύμφωνα με βιβλίο () του 2005, αυτές οι δύο οικογένειες αντιπροσωπεύουν μια ξεχωριστή υπόταξη, τα ανωμαλουρόμορφα.

Ταξινομική

Η σύγχρονη ταξινομική θεωρεί τα υστρικόμορφα ως υπόταξη των τρωκτικών, γνωστή και ως εντοδάκρυα (Entodacrya) ή κτενοϋστρικά (Ctenohystrica), που ενώνει τα κτενοδάκτυλα (γκούντι της Αφρικής) με τα υστρικόγναθα τρωκτικά. Υπέρ της μεταξύ αυτών των δύο ομάδων σχέσεως υπάρχει σημαντική μορφολογική και ισχυρή μοριακή φυλογενετική υποστήριξη. Αυτό ωστόσο ακυρώνει την παραδοσιακή θεώρηση των «σκιουρόγναθων», καθώς αυτά καθίστανται παραφυλετική ομάδα.

Τα υστρικόμορφα, ή τουλάχιστον κάποια μέλη των καβιόμορφων, δεν θεωρούνται από κάποιους ως τρωκτικά. Ωστόσο οι περισσότερες γενετικές έρευνες επιβεβαιώνουν τη μονοφυλετικότητα των τρωκτικών.

Τα υστρικόμορφα εμφανίσθηκαν στη Νότια Αμερική κατά το Ηώκαινο, όταν σε αυτή την ήπειρο υπήρχαν μόνο μεταθήρια, ξέναρθρα και εξαφανισμένα σήμερα οπληφόρα ως τα μοναδικά θηλαστικά της (εκτός από τις νυχτερίδες). Φαίνεται ότι έφθασαν με ωκεάνια διασπορά, διασχίζοντας τον Ατλαντικό Ωκεανό από την Αφρική πάνω σε παρασυρόμενες φυσικές σχεδίες από βλάστηση. Το ίδιο ίσως συνέβη και με τα πρωτεύοντα, τα οποία επίσης εμφανίσθηκαν στη Νότια Αμερική την ίδια εποχή, όταν ήταν ακόμα χωρισμένη από την Κεντρική και Βόρεια Αμερική.

Οικογένειες
Ο ακόλουθος κατάλογος οικογενειών βασίζεται στην ταξινόμηση των  και  , που ανέλυσαν πρώιμα απολιθωμένα τρωκτικά και βρήκαν υποστηρικτικά δεδομένα για το ότι η υπόταξη «Sciuravida» όπως ορίσθηκε από τους  πολυφυλετική και παραπλανητική. Παρακάτω το σύμβολο «†» σημειώνει τις προϊστορικές ομάδες που έχουν εξαφανισθεί.

 Υπόταξη: Υστρικόμορφα
 Υπεροικογένεια κτενοδακτυλοειδή (Ctenodactyloidea)
 Κτενοδακτυλίδες
 †Tammquammyidae
 Διατομυΐδες (Diatomyidae) – π.χ. «βραχοαρουραίος του Λάος»
 †Yuomyidae
 †Chapattimyidae
 Υστρικογναθόμορφα (Hystricognathiformes)
 †Tsaganomyidae
 Υστρικόγναθοι (Hystricognathi), η κυρίως ομάδα των υστρικόμορφων, θεωρούμενη και ως ανθυπόταξη
 †Baluchimyinae
 Υστρικίδες (Hystricidae)
 Φιόμορφα (Phiomorpha)
 †Myophiomyidae
 †Diamantomyidae
 †Phiomyidae
 †Kenyamyidae
 Πετρομυΐδες (Petromuridae) - περιλαμβάνει το μοναδικό είδος πετρόμυς ο τυπικός
 Θρυονομυΐδες (Thryonomyidae) - μοναδικό μη εξαφανισθέν γένος ο θρυόμυς
 Βαθυεργίδες (Bathyergidae) – «αρουραίοι-τυφλοπόντικες»
 †Bathyergoididae
 Καβιόμορφα (Caviomorpha) – οι υστρικόγναθοι της Αμερικής
 Υπεροικογένεια ερεθιζοντοειδή (Erethizontoidea)
 Ερεθιζοντίδες (Erethizontidae) – ζώα παρόμοια με σκαντζόχοιρους
 Υπεροικογένεια Καβιοειδή (Cavioidea)
 †Cephalomyidae
 Δασυπρωκτίδες (Dasyproctidae) – περιλαμβάνει τα αγκούτι
 Cuniculidae - περιλαμβάνει το μοναδικό γένος πακά
 †Eocardiidae
 Δεινομυΐδες (Dinomyidae) – με μοναδικό επιζόν είδος το πακαρανά
 Καβιίδες (Caviidae) – ευρύτατη, περιλαμβάνει τόσο το ινδικό χοιρίδιο, όσο και το μεγαλύτερο τρωκτικό της Γης, το καπιμπάρα
 †Neoepiblemidae
 Υπεροικογένεια Οκταδοντοειδή (Octodontoidea)
 Οκταδοντίδες (Octodontidae) – 7 γένη με 14 είδη
 Κτενομυΐδες (Ctenomyidae) – με μοναδικό γένος το τούκο-τούκο
 Εχιμυΐδες (Echimyidae) – «αγκαθωτοί αρουραίοι»
 Μυοκαστοριίδες (Myocastoridae) – τείνει πια να θεωρείται υποοικογένεια της προηγούμενης, περιλαμβάνει τα νούτρια
 Καπρομυΐδες (Capromyidae) – τα χούτια
 †Επταξοδοντίδες (Heptaxodontidae)
 Υπεροικογένεια τσιντσιλοειδή (Chinchilloidea)
 Τσιντσιλίδες (Chinchillidae) – περιλαμβάνει τα τσιντσιλά και τα βισκάτσα
 Αβροκομίδες (Abrocomidae) – «αρουραίοι-τσιντσιλά», με 2 γένη και 10 είδη

Παραπομπές

Πηγές