Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς-Λένιν

Το Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς-Λένιν, το οποίο ιδρύθηκε στη Μόσχα το 1919 ως Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς (), ήταν σοβιετική βιβλιοθήκη και αρχείο που προσαρτήθηκε στην Κομμουνιστική Ακαδημία. Το Ινστιτούτο αργότερα προσαρτήθηκε στην κυβερνώσα Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης και χρησίμευσε ως ερευνητικό κέντρο και εκδοτικός οίκος για επίσημα δημοσιευμένα έργα της μαρξιστικής σκέψης.

Το Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς συγκέντρωσε αδημοσίευτα χειρόγραφα του Καρλ Μαρξ, του Φρίντριχ Ένγκελς, του Βλαντίμιρ Λένιν και άλλων κορυφαίων μαρξιστών θεωρητικών, καθώς και συγκέντρωνε βιβλία, φυλλάδια και περιοδικά σχετικά με τα σοσιαλιστικά και οργανωμένα εργατικά κινήματα. Μέχρι το 1930, οι αποθήκες της εγκατάστασης περιελάμβαναν περισσότερα από 400.000 βιβλία και περιοδικά και περισσότερα από 55.000 πρωτότυπα και φωτοτυπικά έγγραφα μόνο από τον Μαρξ και τον Ένγκελς, καθιστώντας το ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα σοσιαλιστικού υλικού στον κόσμο.

Τον Φεβρουάριο του 1931, ο διευθυντής του Ινστιτούτου Μαρξ-Ένγκελς, Νταβίντ Ριαζάνοφ και άλλοι μέλη του προσωπικού εκκαθαρίστηκαν για ιδεολογικούς λόγους. Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, το Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς συγχωνεύθηκε με το μεγαλύτερο και λιγότερο λόγιο Ινστιτούτο Λένιν (που ιδρύθηκε το 1923) για να σχηματιστεί το Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς-Λένιν και διευθυντής του έγινε ο Βλαντίμιρ Αντοράτσκι.

Το Ινστιτούτο ήταν η συντονιστική αρχή για τη συστηματική οργάνωση των εγγράφων που κυκλοφόρησαν στις πολύτομες εκδόσεις των Συλλογικών Έργων των Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν, Στάλιν και πολλών άλλων επίσημων εκδόσεων. Τερματίστηκε επίσημα τον Νοέμβριο του 1991, με το μεγαλύτερο μέρος των αρχειακών του εκμεταλλεύσεων να βρίσκεται τώρα σε έναν διάδοχο οργανισμό, το Ρωσικό Κρατικό Αρχείο Κοινωνικής-Πολιτικής Ιστορίας (ΡΚΑΚΠΙ).

Ιστορία

Ίδρυση 

Το Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς ιδρύθηκε το 1919 από την κυβέρνηση της Σοβιετικής Ρωσίας ως παράρτημα της Κομμουνιστικής Ακαδημίας, με σκοπό τη διεξαγωγή ιστορικών μελετών και τη συλλογή εγγράφων που κρίνονταν σχετικά με το νέο σοσιαλιστικό καθεστώς. Πρώτος διευθυντής της εγκατάστασης, που βρισκόταν στη Μόσχα, ήταν ο Νταβίντ Ριαζάνοφ. Στις 11 Ιανουαρίου 1921, το Οργανωτικό Γραφείο της Κεντρικής Επιτροπής του ΡΚΚ ενέκρινε ψήφισμα για την ίδρυση του Ινστιτούτου Μαρξ-Ένγκελς, το οποίο το 1922 έγινε ανεξάρτητο ίδρυμα υπό την Πανρωσική Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή (από τον Απρίλιο του 1924 - υπό την Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή της ΕΣΣΔ).

Το Ινστιτούτο συγκέντρωσε και διατήρησε μια ερευνητική βιβλιοθήκη αφιερωμένη στο σοσιαλιστικό θέμα, συγκεντρώνοντας σε λίγο περισσότερο από 10 χρόνια μια συλλογή από περίπου 400.000 βιβλία, φυλλάδια και περιοδικά, 15.000 χειρόγραφα και 175.000 φωτοαντίγραφα πρωτότυπων εγγράφων που φυλάσσονταν αλλού. Μεταξύ αυτών ήταν 55.000 χειρόγραφα μόνο από τον Καρλ Μαρξ και τον Φρίντριχ Ένγκελς —μακράν η πιο σημαντική συσσώρευση τέτοιου υλικού.

Το Ινστιτούτο περιλάμβανε ένα ακαδημαϊκό προσωπικό που ασχολούνταν με την έρευνα σε ιστορικά και επίκαιρα θέματα που ενδιέφεραν το καθεστώς. Το Ινστιτούτο περιλάμβανε ενότητες αφιερωμένες στην ιστορία της Πρώτης και της Δεύτερης Διεθνούς, την ιστορία της Γερμανίας, την ιστορία της Γαλλίας, την ιστορία της Μεγάλης Βρετανίας, την ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών, την ιστορία των χωρών της Νότιας Ευρώπης και την ιστορία των διεθνών σχέσεων. Περιλαμβάνονταν επίσης τμήματα που ασχολούνταν με τη φιλοσοφία, τα οικονομικά, τις πολιτικές επιστήμες και την ιστορία του σοσιαλισμού στις σλαβικές χώρες.

Ο κύριος ερευνητικός προσανατολισμός της εγκατάστασης ήταν προς την ιστορία και όχι άλλες κοινωνικές επιστήμες. Μέχρι το 1930, από τους 109 που απασχολούνταν στο Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς, οι 87 ήταν ιστορικοί. Ενώ εργαζόταν κάτω από τα άγρυπνα μάτια του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης, το Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς δεν ήταν μονοκομματική υπόθεση στη δεκαετία του σχηματισμού του, με μόλις 39 μέλη του προσωπικού του επίσης μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος το 1930.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης δεκαετίας του, το Ινστιτούτο εξέδωσε μια σειρά βιβλίων από τους Γκεόργκι Πλεχάνοφ, Καρλ Κάουτσκι, Φραντς Μέρινγκ, Γκέοργκ Βίλχελμ Φρίντριχ Χέγκελ, Ντέηβιντ Ρικάρντο και Άνταμ Σμιθ. Η έκδοση των αναμενόμενων πολύτομων έργων του Μαρξ και του Ένγκελς ξεκίνησε εκείνη την εποχή (1927/28) με τη μορφή δύο εκδόσεων: Μια αμετάφραστη, πλήρης έκδοση (η πρώτη Marx-Engels-Gesamtausgabe), η οποία επρόκειτο να περιλάμβανε 42 τόμους (12 από τους οποίους εκδόθηκαν μέχρι το 1935 – τότε αυτό το έργο διακόπηκε) και μια πρώτη ρωσική έκδοση σε 28 τόμους (Sochineniya1), τα 33 δεμένα βιβλία των οποίων εκδόθηκαν πλήρως μέχρι το 1947.

Το Ινστιτούτο εξέδιδε επίσης δύο τακτικά ακαδημαϊκά περιοδικά, το Arkhiv Karla Marksa i Friderikha Engel'sa (Αρχείο Καρλ Μαρξ και Φρέντερικ Ένγκελς) και το Letopis' marksizma (Μαρξιστικό Χρονικό).

Ινστιτούτο Λένιν 
Το Ινστιτούτο Λένιν ξεκίνησε ως ένα ανεξάρτητο αρχειακό έργο, το οποίο ιδρύθηκε από την Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης το 1923 για τη συλλογή χειρογράφων με σκοπό τη δημοσίευση μιας επιστημονικής έκδοσης των συλλεκτικών έργων του Βλαντίμιρ Λένιν. Αυτό το έργο ολοκληρώθηκε με τη δημοσίευση ενός πυκνού περιοδικού που ονομαζόταν Leninskii sbornik (Διάφορα του Λένιν), όπου περίπου 25 του οποίου δημοσιεύτηκαν μεταξύ 1924 και 1933. Το ινστιτούτο τελικά περιήλθε στη δικαιοδοσία της Κεντρικής Επιτροπής ως τμήμα.

Η αποστολή του Ινστιτούτου Λένιν επεκτάθηκε το 1924 από το 13ο Συνέδριο του Ρωσικού Κομμουνιστικού Κόμματος για να συμπεριλάβει τη «μελέτη και τη διάδοση του λενινισμού στις ευρείες μάζες εντός και εκτός κόμματος», δηλαδή μια διευρυμένη σκοπιά που κατέστησε ξεπερασμένη την Προϋπάρχουσα Επιτροπή για την Ιστορία της Οκτωβριανής Επανάστασης και την Ιστορία του Κομμουνιστικού Κόμματος (Ιστπάρτ). Το 1928, το Ιστπάρτ διαλύθηκε και οι λειτουργίες του απορροφήθηκαν πλήρως από το Ινστιτούτο Λένιν.

Το Ινστιτούτο Λένιν ήταν μια ελαφρώς μεγαλύτερη οντότητα από το Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς, με προσωπικό 158 ατόμων το 1929, αλλά δεν μοιραζόταν τη φήμη της αμερόληπτης υποτροφίας που απολάμβανε η παλαιότερη ερευνητική βιβλιοθήκη και η δεξαμενή επιστημονικής σκέψης. Επικεφαλής του Ινστιτούτου Λένιν αρχικά ήταν ο Λεβ Κάμενεφ, ακολουθούμενος από τον Ιβάν Σκβορτσόφ-Στεπάνοφ και μετά τον θάνατό του το 1928 ο Μαξιμιλιάν Σαβέλιεφ.

Αναδιάρθρωση το 1931 
Τον Φεβρουάριο του 1931 ως μέρος της δίκης των Μενσεβίκων τον Φεβρουάριο του 1931, ο οικονομολόγος Ισαάκ Ιλίτς Ρούμπιν -πρώην υπάλληλος του Ινστιτούτου Μαρξ-Ένγκελς - ενέπλεξε τον επικεφαλής του Ινστιτούτου Νταβίντ Ριαζάνοφ ως μέρος της συνωμοσίας, με τον Ριαζάνοφ να κατηγορείται ότι είχε κρύψει έγγραφα Μενσεβίκων στην εγκατάσταση. Αν και οι σύγχρονοι μελετητές θεωρούν ότι η κατηγορία στη στημένη δίκη του Φεβρουαρίου ήταν εξαιρετικά αμφίβολη, ο Ριαζάνοφ συνελήφθη και στάλθηκε σε εξορία έξω από τη Μόσχα. Ακολούθησε μια εκκαθάριση του προσωπικού του Ινστιτούτου Μαρξ-Ένγκελς που κρίθηκε ιδεολογικά ύποπτη. Στον απόηχο των ιδεολογικών εκκαθαρίσεων του Ινστιτούτου Μαρξ-Ένγκελς το Νοέμβριο του 1931, συγχωνεύτηκε με το μεγαλύτερο Ινστιτούτο Λένιν για να σχηματιστεί το Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς-Λένιν.

Μετέπειτα αλλαγές ονομασίας 
Το Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς-Λένιν μετονομάστηκε στη συνέχεια πολλές φορές. Το 1952, η επίσημη προσάρτηση της εγκατάστασης στην Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης σημειώθηκε επίσημα με το διευρυμένο όνομα Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς-Λένιν της ΚΕ του ΚΚΣΕ (). Το όνομα του αποθανόντος σοβιετικού ηγέτη Ιωσήφ Στάλιν προστέθηκε το 1956, με το Ινστιτούτο να γίνεται επίσημα το Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς-Λένιν-Στάλιν της ΚΕ του ΚΚΣΕ.

Αυτό παρέμεινε σε ισχύ μέχρι την έναρξη της αποσταλινοποίησης μετά τη λεγόμενη «Μυστική Ομιλία» του Νικίτα Χρουστσόφ το 1956. Σε αυτό το σημείο, το όνομα άλλαξε σε Ινστιτούτο Μαρξισμού-Λενινισμού της ΚΕ του ΚΚΣΕ (). Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ξεκινώντας από τη δεκαετία του 1950, το Ινστιτούτο συμμετείχε στην υλοποίηση μεγάλων έργων, όπως η έκδοση μιας δεύτερης ρωσικής έκδοσης των συλλεγόμενων έργων του Μαρξ και του Ένγκελς (Sochineniya2, με 39 βασικούς και 11 συμπληρωματικούς τόμους) και την περιεκτική πέμπτη έκδοση των Συλλεκτικών Έργων του Λένιν (55 τόμοι). Από τη δεκαετία του 1970 και μετά, συμμετείχε επίσης με ξένους εταίρους στην έκδοση των αγγλόφωνων Συλλεκτικών Έργων Μαρξ/Ένγκελς (50 τόμοι) και του δεύτερου Marx-Engels-Gesamtausgabe.

Το όνομα Ινστιτούτο Μαρξισμού-Λενινισμού παρέμεινε αναλλοίωτο για σχεδόν 35 χρόνια, όταν η αναταραχή στη Σοβιετική Ένωση έφερε την αλλαγή του ονόματος σε Ινστιτούτο Θεωρίας και Ιστορίας του Σοσιαλισμού της ΚΕ του ΚΚΣΕ (). Το Ινστιτούτο επίσημα έπαψε να υπάρχει τον Νοέμβριο του 1991 μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, με τη βιβλιοθήκη και το αρχείο του Ινστιτούτου να μεταφέρονται σε μια νέα οντότητα που ονομάζεται Ρωσικό Ανεξάρτητο Ινστιτούτο Κοινωνικών και Εθνικών Προβλημάτων.

Το Κεντρικό Αρχείο Κόμματος του Ινστιτούτου τέθηκε υπό τον έλεγχο του Ρωσικού Υπουργείου Πολιτισμού και τελικά αναδείχθηκε ως το Ρωσικό Κρατικό Αρχείο Κοινωνικής-Πολιτικής Ιστορίας.

Δείτε επίσης 

 Ιστπάρτ
 Ινστιτούτο Μαρξισμού-Λενινισμού (Ινδία)
 Ρωσικό Κρατικό Αρχείο Κοινωνικής-Πολιτικής Ιστορίας

Παραπομπές 

Αρχεία στη Ρωσία
Αρχεία στη Σοβιετική Ένωση
Ερευνητικές βιβλιοθήκες