Εκκεντρικότητα

Η εκκεντρικότητα (ονομάζεται επίσης ιδιορρυθμία) είναι μια ασυνήθιστη ή περίεργη συμπεριφορά από την πλευρά ενός ατόμου. Αυτή η συμπεριφορά συνήθως εκλαμβάνεται ως ασυνήθιστη ή περιττή, χωρίς να είναι αποδεδειγμένα δυσπροσαρμοστική. Η εκκεντρικότητα έρχεται σε αντίθεση με την κανονική συμπεριφορά, το σχεδόν καθολικό μέσο με το οποίο τα άτομα στην κοινωνία επιλύουν δεδομένα προβλήματα και επιδιώκουν ορισμένες προτεραιότητες στην καθημερινή ζωή. Τα άτομα που επιδεικνύουν σταθερά εκκεντρική συμπεριφορά χαρακτηρίζονται ως «εκκεντρικοί».

Ετυμολογία 
Από το μεσαιωνικό λατινικό eccentricus, που προέρχεται από το ελληνικό , "εκτός κέντρου", από το  -,  - "εκτός" + , "κέντρο". Το 1685, ο ορισμός εξελίχθηκε από τον κυριολεκτικό στον μεταφορικό και η εκκεντρικότητα σημειώνεται ότι άρχισε να χρησιμοποιείται για να περιγράψει αντισυμβατική ή περίεργη συμπεριφορά. Ένας ουσιαστικός τύπος της λέξης - ένα άτομο που διαθέτει και παρουσιάζει αυτές τις αντισυμβατικές ή περίεργες ιδιότητες και συμπεριφορές - εμφανίστηκε το 1832.

Απεικονίσεις 
Η εκκεντρικότητα συνδέεται συχνά με την ιδιοφυΐα, τη διανοητική χαρισματικότητα ή τη δημιουργικότητα. Οι άνθρωποι μπορεί να αντιληφθούν την εκκεντρική συμπεριφορά του ατόμου ως την εξωτερική έκφραση της μοναδικής νοημοσύνης ή της δημιουργικής τους παρόρμησης.  Σε αυτό το πνεύμα, οι συνήθειες του εκκεντρικού είναι ακατανόητες όχι επειδή είναι παράλογες ή αποτέλεσμα μιας τρέλας, αλλά επειδή πηγάζουν από ένα μυαλό τόσο πρωτότυπο που δεν μπορεί να συμμορφωθεί με τους κοινωνικούς κανόνες . Ο Άγγλος χρηστικός στοχαστής Τζον Στιούαρτ Μιλ (1806–1873) έγραψε ότι «η ποσότητα της εκκεντρικότητας σε μια κοινωνία ήταν γενικά ανάλογη με την ποσότητα της μεγαλοφυΐας, του διανοητικού σθένους και του ηθικού θάρρους που περιείχε».   και μια έλλειψη εκκεντρικότητας ως «ο κύριος κίνδυνος της εποχής».  Η Έντιθ Σίτγουελ (1887–1964) έγραψε ότι η εκκεντρικότητα είναι «συχνά ένα είδος αθώας υπερηφάνειας», λέγοντας επίσης ότι οι ιδιοφυΐες και οι αριστοκράτες αποκαλούνται εκκεντρικοί επειδή «δεν φοβούνται και δεν επηρεάζονται από τις απόψεις και τις ιδιοτροπίες του πλήθους». Η εκκεντρικότητα συνδέεται επίσης με τον μεγάλο πλούτο - αυτό που θα μπορούσε να θεωρηθεί σημάδι παραφροσύνης σε ένα φτωχό άτομο, μερικοί μπορεί να αποδεχτούν ως εκκεντρικότητα σε πλούσιους ανθρώπους.

Σύγκριση με εκτιμήσεις κανονικότητας 
Ένα άτομο που βρίσκεται απλώς σε μια κατάσταση «ως ψάρι έξω από το νερό» δεν είναι, με τον πιο αυστηρό ορισμό, εκκεντρικό αφού (πιθανώς) μπορεί να είναι συνηθισμένο σύμφωνα με τις συμβάσεις του εγγενούς του περιβάλλοντος.

Οι εκκεντρικοί άνθρωποι μπορεί να κατανοούν ή να μην κατανοούν τα πρότυπα για κανονική συμπεριφορά στην κουλτούρα τους. Απλώς δεν τους απασχολεί η αποδοκιμασία της κοινωνίας για τις συνήθειες ή τις πεποιθήσεις τους.

Ορισμένοι εκκεντρικοί θεωρούνται υποτιμητικά «μανιβέλες» και όχι ιδιοφυΐες. Η εκκεντρική συμπεριφορά θεωρείται συχνά ιδιότροπη ή ιδιόμορφη, αν και μπορεί επίσης να είναι περίεργη και ενοχλητική. Πολλά άτομα που προηγουμένως θεωρούνταν απλώς εκκεντρικά, όπως ο Αμερικανός μεγιστάνας της αεροπορίας Χάουαρντ Χιουζ, έχουν πρόσφατα διαγνωστεί αναδρομικά ότι είχαν πράγματι ψυχικές διαταραχές (ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή στην περίπτωση του Χιουζ).

Άλλοι άνθρωποι μπορεί να έχουν εκκεντρικό γούστο στα ρούχα ή εκκεντρικά χόμπι ή συλλογές που επιδιώκουν με μεγάλο σθένος. Μπορεί να έχουν έναν σχολαστικό και ακριβή τρόπο ομιλίας, αναμεμειγμένο με ευρηματικό παιχνίδι λέξεων. Πολλές από αυτές τις συμπεριφορές μοιράζονται τα χαρακτηριστικά κάποιου με διαταραχή αυτιστικού φάσματος, όπως τα εκκεντρικά χόμπι ή η σχολαστική ομιλία.

Πολλοί άνθρωποι μπορεί ακόμη και να εκδηλώσουν εκκεντρικότητες συνειδητά και σκόπιμα σε μια προσπάθεια να διαφοροποιηθούν από τα κοινωνικά πρότυπα ή να ενισχύσουν την αίσθηση της διαφορετικής ταυτότητας. Δεδομένων των συντριπτικά θετικών στερεοτύπων (τουλάχιστον στη λαϊκή κουλτούρα και ειδικά με τους φανταστικούς χαρακτήρες ) που συχνά συνδέονται με την εκκεντρικότητα, όπως περιγράφεται παραπάνω, ορισμένα άτομα επιδιώκουν να συσχετιστούν με αυτό το είδος χαρακτήρα. Ωστόσο, αυτό δεν είναι πάντα επιτυχές, καθώς τα εκκεντρικά άτομα δεν είναι απαραίτητα χαρισματικά και το εν λόγω άτομο μπορεί απλώς να απορριφθεί από άλλους ως απλώς ζητώντας την προσοχή.

Η υπερβολή είναι ένα είδος εκκεντρικότητας, που σχετίζεται με την αφθονία και τη σπατάλη.

Χαρακτηριστικά 
Ο ψυχολόγος Ντέιβιντ Γουίκς πιστεύει ότι τα άτομα με ψυχική ασθένεια υποφέρουν από τη συμπεριφορά τους, ενώ οι εκκεντρικοί είναι αρκετά χαρούμενοι.   Δηλώνει μάλιστα ότι οι εκκεντρικοί είναι λιγότερο επιρρεπείς σε ψυχικές ασθένειες από όλους τους άλλους.

Σύμφωνα με τη μελέτη του Γουίκς, υπάρχουν αρκετά διακριτικά χαρακτηριστικά που συχνά διαφοροποιούν ένα υγιές εκκεντρικό άτομο από ένα κανονικό άτομο ή κάποιον που πάσχει από ψυχική ασθένεια. Τα πρώτα πέντε χαρακτηριστικά στη λίστα του Γουίκς βρίσκονται στους περισσότερους ανθρώπους που θεωρούνται εκκεντρικοί: 

 Μη συμμορφούμενος
 Δημιουργικός
 Έντονο κίνητρο από την περιέργεια
 Ευτυχισμένη εμμονή με ένα ή περισσότερα χόμπι (συνήθως πέντε ή έξι)
 Γνωρίζει από την πρώιμη παιδική ηλικία ότι είναι διαφορετικός
 Εξυπνος
 Ειλικρινής
 Μη ανταγωνιστικός, δεν χρειάζεται επιβεβαίωση ή ενίσχυση από την κοινωνία
 Ασυνήθιστος στις διατροφικές τους συνήθειες και τις τρόπους διαβίωσης
 Δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τις απόψεις ή την παρέα άλλων ανθρώπων
 Διακατέχεται από μια άτακτη αίσθηση του χιούμορ

Δείτε επίσης 
 Σύνδρομο Άσπεργκερ
 Ανοησία για τον Χριστό
 Ιδυοσυγκρασία
 Ατομικισμός
 Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή
 Σχιζοτυπική διαταραχή προσωπικότητας

Παραπομπές 

Στερεότυπα
Ανθρώπινη συμπεριφορά