Πτήση 103 της Pan Am

Η πτήση 103 της Pan Am ήταν μια τακτικά προγραμματισμένη υπερατλαντική πτήση της εταιρείας Pan Am από τη Φραγκφούρτη προς το Ντιτρόιτ μέσω ενδιάμεσης στάσης στο Λονδίνο και μια άλλη στη Νέα Υόρκη. Το υπερατλαντικό σκέλος της διαδρομής εκτελούσε το Clipper Maid of the Seas, ένα Boeing 747-121 ταξινομημένο με αριθμό N739PA. Λίγο μετά τις 19:00 της 21ης Δεκεμβρίου 1988, ενώ το αεροσκάφος πετούσε πάνω από την πόλη Λόκερμπι της Σκωτίας, καταστράφηκε από βόμβα που είχε τοποθετηθεί στο αεροσκάφος, σκοτώνοντας και τους 243 επιβάτες και 16 μέλη του πληρώματος σε αυτό που έγινε αργότερα γνωστό ως βομβιστική επίθεση στο Λόκερμπι.  Μεγάλα τμήματα του αεροσκάφους κατέπεσαν σε κατοικημένη οδό στο Λόκερμπι, σκοτώνοντας 11 κατοίκους. Με συνολικά 270 θανάτους, είναι η πιο θανατηφόρα τρομοκρατική επίθεση στην ιστορία του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς και η πιο θανατηφόρα αεροπορική καταστροφή που έγινε ποτέ. 

Μετά από μια τριετή κοινή έρευνα από την εταιρεία Dumfries και Galloway Constabulary και το Ομοσπονδιακό Γραφείο Ερευνών των ΗΠΑ (FBI), εκδόθηκαν εντάλματα σύλληψης για δύο Λιβύους υπηκόους τον Νοέμβριο του 1991. Το 1999, ο Λίβυος ηγέτης Μουαμάρ Καντάφι παρέδωσε τους δύο άνδρες για να δικαστούν στο Καμπ Ζέιστ, στην Ολλανδία, μετά από παρατεταμένες διαπραγματεύσεις και κυρώσεις του ΟΗΕ. Το 2001, ο Abdelbaset al-Megrahi, ένας αξιωματικός των πληροφοριών της Λιβύης, καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη αφού κρίθηκε ένοχος για 270 κατηγορίες σε σχέση με τη βομβιστική επίθεση. Τον Αύγουστο του 2009, αφέθηκε ελεύθερος από την κυβέρνηση της Σκωτίας για λόγους υγείας, αφού διαγνώστηκε με καρκίνο του προστάτη. Πέθανε τον Μάιο του 2012 ως το μόνο άτομο που καταδικάστηκε για την επίθεση.

Το 2003, ο Καντάφι αποδέχθηκε την ευθύνη της Λιβύης για τη βομβιστική επίθεση στο Λόκερμπι και κατέβαλε αποζημίωση στις οικογένειες των θυμάτων, αν και υποστήριξε ότι δεν είχε δώσει ποτέ την εντολή για την επίθεση.  Η αποδοχή της ευθύνης ήταν μέρος μιας σειράς απαιτήσεων που ορίζονται από ένα ψήφισμα του ΟΗΕ για την άρση των κυρώσεων κατά της Λιβύης. Η Λιβύη δήλωσε ότι έπρεπε να δεχτεί την ευθύνη λόγω της ιδιότητας του Μεχράκι ως κυβερνητικού υπαλλήλου. 

Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Εμφυλίου Πολέμου της Λιβύης το 2011, ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης Μουσταφά Αμπντούλ Τζαλίλ ισχυρίστηκε ότι ο Λίβυος ηγέτης είχε διατάξει προσωπικά την βομβιστική επίθεση,  ενώ οι ερευνητές πίστευαν από καιρό ότι ο Μεχράκι δεν ενήργησε μόνος του και έχουν αναφερθεί ότι πρώην πράκτορες της Στάζι είχαν έναν πιθανό ρόλο στην επίθεση.

Μερικοί συγγενείς των νεκρών, συμπεριλαμβανομένου του αγωνιστή του Λόκερμπι, Τζιμ Σουίρ, πιστεύουν ότι η βόμβα τοποθετήθηκε στο Αεροδρόμιο Χίθροου και δεν στάλθηκε μέσω πτήσεων τροφοδοσίας από τη Μάλτα, σύμφωνα με τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου, αλλά από μια ομάδα που ανήκε στο Λαϊκό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (Γενική Διοίκηση) που δρούσε στη Δυτική Γερμανία τους μήνες πριν από τη βομβιστική επίθεση στην Pan Am. 

Το 2020, οι αρχές των ΗΠΑ απήγγειλαν κατηγορίες στον κάτοικο της Τυνησίας και Λιβύο υπήκοο Abu Agila Mohammad Mas'ud Kheir Al-Marimi, ο οποίος ήταν 37 ετών τη στιγμή του συμβάντος,  για συμμετοχή στον βομβαρδισμό. Συνελήφθη τον Δεκέμβριο του 2022. 

Το αεροσκάφος που εκτελούσε την πτήση Pan Am Flight 103 ήταν ένα Boeing 747-121, νηολογημένο με αριθμό N739PA  και ονομαζόταν Clipper Maid of the Seas , ενώ πριν από το 1979, έφερε το όνομα Clipper Morning Light .  Ήταν το 15ο αεροσκάφος τύπου 747 που κατασκευάστηκε και παραδόθηκε τον Φεβρουάριο του 1970,   έναν μήνα αφότου το πρώτο 747 τέθηκε σε υπηρεσία με στην Pan Am.   Το 1978, ως Clipper Morning Light, είχε εμφανιστεί στο "Conquering the Atlantic", το τέταρτο επεισόδιο της τηλεοπτικής σειράς ντοκιμαντέρ του BBC Diamonds in the Sky, που παρουσίαζε ο Τζούλιαν Πέτιφερ.

Ιστορικό

Πτήση 
Η πτήση 103 ξεκίνησε ως πτήση τροφοδοσίας στο αεροδρόμιο της Φρανκφούρτης, στη Δυτική Γερμανία, χρησιμοποιώντας ένα Boeing 727 και με αριθμό πτήσης PA103-A. Τόσο η Pan Am όσο και η TWA άλλαζαν συνήθως τον τύπο του αεροσκάφους που εκτελούσε διαφορετικά σκέλη μιας πτήσης. Το PA103 είχε δυνατότητα κράτησης είτε ως μεμονωμένο δρομολόγιο από Φρανκφούρτη προς Νέα Υόρκη ή από Φρανκφούρτη προς Ντιτρόιτ, αν και πραγματοποιήθηκε προγραμματισμένη αλλαγή αεροσκάφους στο αεροδρόμιο Χίθροου του Λονδίνου. Μετά την βομβιστική επίθεση, ο αριθμός πτήσης άλλαξε, σύμφωνα με την καθιερωμένη πρακτική μεταξύ των αεροπορικών εταιρειών μετά από καταστροφές. Μέσα σε λίγες μέρες, η διαδρομή Φρανκφούρτη-Λονδίνο-Νέα Υόρκη-Ντιτρόιτ εξυπηρετούνταν από την πτήση 3 της Pan Am μέχρι το κλείσιμο της εταιρείας το 1991. 

Μετά το check-in, το αεροσκάφος μετέφερε 243 επιβάτες και 16 μέλη πληρώματος, συμπεριλαμβανομένων του κυβέρνητη Τζέιμς Μαγκουάιρ (55 ετών), τον συγκυβερνήτη Ρέιμοντ Βάγκνερ (52 ετών) και τον ιπτάμενο μηχανικό Τζέρι Άβριτ (46 ετών) Μεταξύ των επιβατών ήταν 35 φοιτητές από το Πανεπιστήμιο των Συρακουσών στη Νέα Υόρκη και δύο από το Κρατικό Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, οι οποίοι επέστρεφαν στην πατρίδα τους μετά από ένα πρόγραμμα πολιτιστικών ανταλλαγών στο Λονδίνο. Δέκα από τα θύματα ήταν κάτοικοι του Λονγκ Άιλαντ.

Η αναχώρηση της πτήσης 103 ήταν προγραμματισμένη για τις 18:00 και στην πραγματικότητα το αεροπλάνο τροχοδρομήθηκε από την πύλη του τερματικού σταθμού στις 18:04, αλλά - δεδομένου της μεγάλης εναέριας κυκλοφορίας εκείνη την περίοδο των Χριστουγέννων - απογειώθηκε μόνο από τον διάδρομο 27L στις 18: 25, με κατεύθυνση βορειοανατολικά. Στις 18:56, το αεροσκάφος έφτασε σε ύψος 9.400 μέτρων και ο κυβερνήτης Μαγκουάιρ επιβράδυνε τους κινητήρες στην ταχύτητα πλεύσης.

Στις 19:01, ο Μαγκουάιρ επικοινώνησε με το πύργο ελέγχου στο Πρέστγουικ της Σκωτίας, ζητώντας άδεια να προχωρήσει στον Ατλαντικό Ωκεανό και να συνεχίσει την κλασική διαδρομή προς το αεροδρόμιο JFK στη Νέα Υόρκη. Αυτή ήταν η τελευταία ραδιοεπικοινωνία που στάλθηκε από την Πτήση 103.

Προειδοποίηση για ύπαρξη βόμβας 
Στις 5 Δεκεμβρίου, 16 ημέρες πριν από το συμβάν, η Ομοσπονδιακή Διοίκηση Αεροπορίας (FAA)  δημοσίευσε ένα δελτίο τύπου όπου ανέφερε ότι ένας άνδρας με αραβική προφορά είχε τηλεφωνήσει στην Αμερικανική Πρεσβεία στο Ελσίνκι της Φινλανδίας, προειδοποιώντας τους ότι σε μια πτήση της Pan Am από τη Φρανκφούρτη στη Νέα Υόρκη θα εκραγεί μια βόμβα μέσα σε δύο εβδομάδες από την κλήση. Είπε επίσης ότι μια Φινλανδή θα είχε τοποθετήσει τη βόμβα στο αεροσκάφος ως εθελοντής αγγελιαφόρος.  Ωστόσο, η κατάσταση συναγερμού που προέκυψε από το τηλεφώνημα διήρκεσε μόνο 2 ημέρες. Αντίθετα, το τηλεφώνημα ελήφθη πολύ σοβαρά υπόψη από την αμερικανική κυβέρνηση, η οποία κινητοποιήθηκε άμεσα για να προειδοποιήσει την αεροπορική εταιρεία.

Παραπομπές 

Αντιαμερικανισμός
Αεροπορικά ατυχήματα και συμβάντα
Τρομοκρατικά γεγονότα στο Ηνωμένο Βασίλειο