Γέζι Μπορέισα

Ο Γέζι Μπορέισα (πολωνικά: Jerzy Borejsza, γεννημένος ως Μπένιαμιν Γκόλντμπεργκ [Beniamin Goldberg], 14 Ιουλίου 1905, Βαρσοβία – 19 Ιανουαρίου 1952, Βαρσοβία) ήταν Πολωνός κομμουνιστής ακτιβιστής και συγγραφέας. Κατά τη διάρκεια της σταλινικής περιόδου της κομμουνιστικής Πολωνίας, ήταν επικεφαλής ενός κρατικού τύπου και εκδοτικού συνδικάτου.

Βιογραφία 
Ο Μπορέισα γεννήθηκε ως Μπένιαμιν Γκόλντμπεργκ σε μια πολωνοεβραϊκή οικογένεια. Ήταν μεγαλύτερος αδελφός του Γιούζεφ Ρουζάνσκι – μετέπειτα μέλος του σοβιετικού Λαϊκού Επιτροπείου Εσωτερικών Υποθέσεων και υψηλόβαθμος ανακριτής στο Υπουργείο Δημόσιας Ασφάλειας της Πολωνίας. Ως νεαρός, ο Μπορέισα συμπαθούσε τη σιωνιστική ριζοσπαστική αριστερά και τις αναρχικές πολιτικές φατρίες. Αφού αντιμετώπισε προβλήματα με τις πολωνικές αρχές, ο πατέρας του χρηματοδότησε την κατοικία του στη Γαλλία. Ο Μπορέισα σπούδασε μηχανική, στη συνέχεια ισπανική κουλτούρα στη Σορβόννη και παρέμεινε βαθιά συνδεδεμένος με την πολιτική και τον ακτιβισμό του αναρχισμού.

Μετά τις σπουδές του, ο Μπορέισα επέστρεψε στην πατρίδα του και κατατάχθηκε για λίγο στον πολωνικό στρατό στα τέλη της δεκαετίας του 1920. Το 1929 εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα Πολωνίας (ΚΚΠ). Στη Δεύτερη Πολωνική Δημοκρατία, φυλακίστηκε πολλές φορές κατά τα έτη 1933-1935, για ταραχή και πολιτική προπαγάνδα.

Μετά τη σοβιετική εισβολή στην Πολωνία το 1939, ο Μπορέισα έγινε ένθερμος υποστηρικτής του σοβιετικού κομμουνιστικού καθεστώτος, δημοσιεύοντας πολωνικές μεταφράσεις της σοβιετικής προπαγάνδας. Υπηρέτησε ως διευθυντής του Ινστιτούτου Ossolineum στο Λβουφ (σημερινό Λβιβ) το 1939-1940. Μετά τον πόλεμο, καθώς το Λβιβ μεταφέρθηκε στην Ουκρανική ΣΣΔ, βοήθησε στη μεταφορά των περισσότερων αρχείων του Ossolineum στο Βρότσουαφ. Ήταν ένας από τους ιδρυτές της Ένωσης Πολωνών Πατριωτών – μιας οργάνωσης από την οποία προήλθε εν μέρει η κομμουνιστική κυβέρνηση της μεταπολεμικής Πολωνίας. Ο Μπορέισα υπηρέτησε με τον βαθμό του ταγματάρχη στον Κόκκινο Στρατό και στη συνέχεια στον Πρώτο Πολωνικό Στρατό.

Εντάχθηκε στο νέο φιλοσοβιετικό πολωνικό κομμουνιστικό κόμμα, το Πολωνικό Εργατικό Κόμμα και έγινε αναπληρωτής στο Κρατικό Εθνικό Συμβούλιο. Οργάνωσε μεγάλο μέρος της κομμουνιστικής προπαγάνδας στη μεταπολεμική Πολωνία και ήταν ηγετική φυσιογνωμία στην εφαρμογή του κρατικού ελέγχου και της λογοκρισίας στον τομέα της κουλτούρας. Δημιούργησε τον γιγάντιο εκδοτικό οίκο Czytelnik («Αναγνώστης»). Ο Μπορέισα ευνόησε μια μέτρια προσέγγιση στον έλεγχο της κουλτούρας, την οποία ονόμασε «ήπια επανάσταση». Υποστήριξε τη δημιουργία πολιτιστικών σχέσεων με τη Δύση και ο ίδιος ταξίδεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το 1948, ήταν ένας από τους κύριους διοργανωτές του Παγκόσμιο Συνέδριο Διανοουμένων για την Προάσπιση της Ειρήνης στο Βρότσουαφ. Έπεσε σε δυσμένεια με τους σταλινικούς σκληροπυρηνικούς που τον έβλεπαν ως πολύ ανεξάρτητο, πολύ δύσκολο να επηρεαστεί και όχι αρκετά ριζοσπαστικό. Ο πολιτικός του ρόλος μειώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1940, ιδιαίτερα μετά τους τραυματισμούς αναπηρίας που υπέστη σε τροχαίο ατύχημα το 1949.

Ο Μπορέισα έλαβε το Τάγμα της Αναγέννησης της Πολωνίας. Τάφηκε στο Κοιμητήριο Ποβόνσκι στη Βαρσοβία.

Έργα 

 Hiszpania 1873–1936 («Ισπανία 1873–1936», 1937)
 Na rogatkach kultury polskiej («Στα περίχωρα του πολωνικού πολιτισμού», 1947)

Αναφορές 

 Ο Τσέσλαφ Μίλος, Πολωνός συγγραφέας και βραβευμένος με Νόμπελ, έγραψε κάποτε στα απομνημονεύματά του για τον Μπορέισα: «Ο πιο διεθνής από τους Πολωνούς κομμουνιστές... Έχτισε από το τίποτα, ξεκινώντας το 1945, την χάρτινη αυτοκρατορία του των βιβλίων και του Τύπου. Czytelnik και άλλοι εκδοτικοί οίκοι, εφημερίδες, περιοδικά, όλα εξαρτώνταν από αυτόν – δουλειές, δημοσιεύσεις, μισθοί. Ήμουν στο στάβλο του, ήμασταν όλοι».
 Η Μάρια Ντομπρόφσκα, Πολωνή συγγραφέας, έγραψε για αυτόν στα απομνημονεύματά της: «Δημιουργούσε έναν μεγάλο οργανισμό, έναν οργανισμό που περιελάμβανε τις εκδόσεις – εφημερίδες-βιβλία και αναγνώστες, που δημιουργήθηκε με μια σχεδόν αμερικανική λάμψη. Αλλά ο στόχος αυτής της οργάνωσης ήταν μια αργή και σκόπιμη σοβιετοποίηση και εκρωσισμός του πολωνικού πολιτισμού».
 Ο Γιαν Κοτ, Πολωνός συγγραφέας, έγραψε γι΄ αυτόν στα απομνημονεύματά του: «...απλά γνωστός ως το αφεντικό... Το Czytelnik ήταν ένα κράτος εν κράτει… ειδικά για τους συγγραφείς».
 Ο Πάμπλο Νερούδα, Χιλιανός ποιητής και βραβευμένος με Νόμπελ, έγραψε επίσης στα απομνημονεύματά του για τον Μπορέισα: «Ο Μπορέισα ήταν ένας λιπόσαρκος προσγειωμένος άνθρωπος, που μετέτρεπε τα όνειρα σε πράξεις... Τώρα ο μεγάλος Μπορέισα, ένας αδύναμος, δυναμικός Κιχώτης, θαυμαστής του Σάντσο Πάνθα όπως ο άλλος Κιχώτης, ευαίσθητος και σοφός, οικοδόμος και ονειροπόλος, αναπαύεται για πρώτη φορά» – Πάμπλο Νερούδα, «Pablo Neruda Memoirs» (Πρωτότυπη ισπανική έκδοση: Confieso que he vivido: memorias, 1974), Farrar Straus and Giroux, 1977.

Δείτε επίσης 
 Πολιτισμός στη Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 E. Krasucki, Międzynarodowy komunista. Jerzy Borejsza – biografia polityczna, Βαρσοβία 2009.  ISBN 978-83-01-15841-5
 J. Centkowski, Jerzy Borejsza (1905–1952), στο: Materiały Pomocnicze do Historii Dziennikarstwa Polski Ludowej, J. Centkowski and A. Słomkowska (κόκκινο), z. 4, Βαρσοβία 1974.
 B. Fijałkowska, Borejsza i Różański. Przyczynek do dziejów stalinizmu w Polsce, Όλστιν 1995., 
 Z. Gregorczyk, Działalność Jerzego Borejszy w okresie lubelskim, στο: Prasa lubelska: tradycje i współczesność, J. Jarowiecki et al. (το κόκκινο. ), Λούμπλιν 1986.
 K. Koźniewski, Rogatywki Jerzego Borejszy, στο: Zostanie mit, Βαρσοβία 1988
 E. Krasucki, Ujmując w dłoń skalpel materializmu. Wizja kultury socjalistycznej w publicystyce Jerzego Borejszy z "Lewara" i "Sygnałów" (1934–1939), στο: Społeczeństwo – polityka – kultura. Studia nad dziejami prasy w II Rzeczypospolitej, T. Sikorski (κόκκινο. ), Στσέτσιν 2006.

Πολωνοί συγγραφείς
Πολωνοί ακτιβιστές
Εβραιοπολωνοί πολιτικοί
Πολωνοί σοσιαλιστές
Πολιτικοί του Κομμουνιστικού Κόμματος Πολωνίας
Πολιτικοί του Πολωνικού Εργατικού Κόμματος
Μέλη του Ενιαίου Εργατικού Κόμματος Πολωνίας
Πολωνικό στρατιωτικό προσωπικό του Β' Παγκοσμίου Πολέμου
Αποδέκτες του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας (1944-1989)
Ενταφιασμοί στο Κοιμητήριο Ποβόνσκι