Βασίλι Αλεξέεφ

Ο Βασίλι Ιβάνοβιτς Αλεξέεφ (, 7 Ιανουαρίου 1942 – 25 Νοεμβρίου 2011) ήταν Σοβιετικός / Ρώσος αθλητής της άρσης βαρών. Κατέρριψε 80 παγκόσμια ρεκόρ, κέρδισε χρυσά Ολυμπιακά μετάλλια στους Αγώνες του 1972 και του 1976 και θεωρείται ως ο κορυφαίος στην κατηγορία του όλων των εποχών. Η Διεθνής Ομοσπονδία Άρσης Βαρών (IWF) τον αναγνώρισε το 2017 ως τον μεγαλύτερο της σύγχρονης εποχής. Το σύνολο των 24 χρυσών μεταλλίων σε Ολυμπιακούς Αγώνες και Παγκόσμια Πρωταθλήματα τον κατατάσσουν ως δεύτερο καλύτερο του αθλήματος όλων των εποχών.

Βιογραφία

Πρώτα χρόνια 

Γεννήθηκε στο Ποκρόβο-Σίσκινο, ένα μικρό χωριό του Όμπλαστ του Ριαζάν. Ο Βασίλι ήταν το τέταρτο παιδί στην οικογένεια ενός υπαλλήλου τοπικού εργοστασίου αλκοόλης-βότκας. Μεγάλωσε ως έξυπνο παιδί αλλά ήταν αφελής με τον έξω κόσμο. Ένα ξεχωριστό χαρακτηριστικό του ήταν η διεξοδική επιθυμία του για γνώση. Στην ηλικία των 11 ετών, η οικογένειά του πήγε στις βόρειες περιοχές της Σοβιετικής Ένωσης, σε ένα μικρό χωριό (Ροτσέγδα), κοντά στο Αρχάγγελσκ, όπου πήγε σχολείο. Οι κάτοικοι του οικισμού της τάιγκα ζούσαν με την κοπή δάσους με τον μικρό να βοηθά τους γονείς του. Σε τυχαία στιγμή ο 13χρονος Βασίλι ανταγωνίστηκε επιτυχώς ενήλικα στη μετακύλιση κορμών δέντρων. Έτυχε προσοχής από ένα καθηγητή φυσικής αγωγής στο τοπικό σχολείο και από το 1955 ο Αλεξέεφ παρακολούθησε όλους τους διαγωνισμούς περιφερειακού επιπέδου. Παρ' όλα αυτά, οι όποιες επιδόσεις του δεν έτυχαν όποιας αναγνώρισης. Επιπλέον, ο ίδιος ασχολήθηκε με το στίβο (ειδικότερα με το άλμα εις ύψος), την καλαθοσφαίριση, το  βόλεϊ και το πινγκ πονγκ.

Σε ηλικία 18 ετών, ο Αλεξέεφ άρχισε την άρση βαρών στις εθελοντικές αθλητικές κοινωνίες της Σοβιετικής Ένωσης, όπου εκπαιδεύτηκε από τον προπονητή Ρούντολφ Πλιουκφέλντερ. Το 1967 έκανε το ντεμπούτο του σε αγώνες και από το 1968 άρχισε να προπονείται μόνος του. Ένας τραυματισμός του ήταν η αιτία της διαφωνίας του με τον προπονητή, που επιθυμούσε διαφορετική επάνοδο του αθλητή του. Από τότε η σχέση του με τους προπονητές δεν ήταν πάντα η καλύτερη δυνατή. Αργότερα ο ίδιος είχε πει: «Δεν εμπιστεύομαι τους προπονητές. Μπορεί να ακούγεται εγωιστικό, αλλά ξέρω περισσότερα από εκείνους. Μόνο εγώ καταλαβαίνω τι είναι σωστό για μένα». Από το 1966 ζούσε στην πόλη Σάχτι, στην περιοχή του Ροστόφ, όπου το 1971 αποφοίτησε από τον κλάδο του Πολυτεχνικού Ινστιτούτου του Νοβοτσερκάσκ με το επάγγελμά του να είναι μηχανικός εξόρυξης.

Καριέρα
Ο Αλεξέεφ είχε ήδη δημιουργήσει οικογένεια με την επαγγελματική του αποκατάσταση να είναι απαραίτητη και η ενασχόληση με το άθλημα της άρσης βαρών ήταν σε δευτερεύουσα σημασία στη ζωή του. Δεν ήταν εκ φύσης μεγαλόσωμος άνδρας (δεν διέθετε εξαιρετικούς ώμους ή μύες) όπως άλλοι αθλητές της κατηγορίας των υπερβαρέων βαρών (παρά το ύψος των 1,86 μέτρων), αλλά η φυσική του δύναμη ήταν τέτοια που τον ενθάρρυναν να την αυξήσει προσθέτοντας βάρος: το 1966 ζύγιζε περίπου 100 κιλά, το 1970 το βάρος του ήταν ήδη 133 κιλά, ενώ στα μέσα της δεκαετίας του 1970 ανέβηκε στα 153 κιλά. Τα αποτελέσματα άρχισαν να έρχονται το 1968, όταν  κέρδισε απροσδόκητα το χάλκινο μετάλλιο του πρωταθλήματος της ΕΣΣΔ με πρώτο τον Λεόνιντ Ζαμποτίνσκι. Συμμετείχε στην ομάδα προετοιμασίας της Σοβιετικής Ένωσης για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1968, αλλά αποβλήθηκε από την ομάδα επειδή, κατά την άποψη των προπονητών, δεν σήκωσε ικανοποιητικά στην προπόνηση. Επιπλέον, έσκισε την πλάτη του και οι γιατροί για μεγάλο χρονικό διάστημα του απαγόρευαν ακόμη και να προπονείται. Η πρώτη διεθνής εμπειρία ήταν με την εθνική ομάδα στο «Κύπελλο Φιλίας» το Μάρτιο του 1969 στο Κίεβο, όπου πρώτευσε με 530 κιλά στο σύνολο, επίδοση καλύτερη από το δεύτερο ολυμπιονίκη των Ολυμπιακών Αγώνων του 1968. 

Στις 24 Ιανουαρίου του 1970 και ήδη 28 ετών, ο Αλεξέεφ σημείωσε το πρώτο του παγκόσμιο ρεκόρ με 210,5 κιλά στο ντεβελοπέ και λίγο αργότερα με 221,5 κιλά στο επολέ-ζετέ. Στις 18 Μαρτίου 1970 στο Μινσκ έγινε ο πρώτος άνθρωπος που ξεπέρασε το σύνολο των 600 κιλών και στις τρεις κινήσεις, ενώ την ίδια χρονιά ήταν ο πρώτος που σήκωσε 227,5 κιλά (500 λίβρες) στο ζετέ στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Άρσης βαρών. Στη διοργάνωση αυτή το Σεπτέμβριο του 1970 στις Ηνωμένες Πολιτείες (χώρας με παράδοση στο άθλημα) εντυπωσίασε τόσο, ώστε έγινε δεκτός από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον. Κατά τη διάρκεια ενός από τα πρώτα παγκόσμια ρεκόρ του, ο Όσκαρ Στέιτ του Ολυμπιακού Τύπου παρατήρησε ότι βάρος πάνω από 209 κιλά φαινόταν τόσο εύκολο που θα μπορούσε να ήταν ένα σκουπόξυλο για τον Αλεξέεφ. Αυτή ήταν η αρχή μιας σειράς 80 παγκόσμιων επιδόσεων (17 στο ντεβελοπέ, 4 στο αρασέ, 32 στο επολέ ζετέ και 27 στο σύνολο) που έθεσε ο Αλεξέεφ μεταξύ 1970 και 1977 και 81 Σοβιετικής Ένωσης, τα περισσότερα από οποιοδήποτε άλλο αθλητή σε όλες τις εποχές. Στις 18 Μαρτίου 1970, σημείωσε ρεκόρ 600 κιλών στο σύνολο και στις τρεις κινήσεις, ο πρώτος που κατάφερε κάτι τέτοιο. Τον Ιούλιο του 1971, στους τελικούς αγώνες της 5ης Σπαρτακιάδας των Λαών της ΕΣΣΔ, σε ένα βράδυ, έκανε επτά καταρρίψεις  παγκόσμιων επιδόσεων, επίτευγμα ανεπανάληπτο έκτοτε. Εκείνη ήταν και η καλύτερη χρονιά της καριέρας του με 21 καταρρίψεις παγκοσμίων επιδόσεων. Ήταν πρωταθλητής της ΕΣΣΔ το 1970–72, 1973–75 και 1977.
Τον Απρίλιο του 1972 ανύψωσε στο σύνολο 645 κιλά (η κορυφαία επίδοση στο σύνολο της καριέρας του), βελτιώνοντας το παγκόσμιο ρεκόρ στο σύνολο και των τριών κινήσεων κατά 50 κιλά μέσα σε χρονικό διάστημα δύο περίπου ετών.

Στους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Μόναχο το 1972 σημείωσε νέο ολυμπιακό ρεκόρ με σύνολο 640 κιλά, επικρατώντας με 30 κιλά διαφορά από το δεύτερο. Τις παραμονές των Αγώνων του Μονάχου, ο Δυτικογερμανός Ρούντολφ Μανγκ κατάφερε να αφαιρέσει το παγκόσμιο ρεκόρ του ντεβελοπέ ανυψώνοντας 230 κιλά. Η απάντηση ακολούθησε ακριβώς δύο εβδομάδες αργότερα, όταν ο Αλεξέεφ ανέκτησε τον τίτλο του πρωταθλητή ανεβάζοντας το ρεκόρ κατά πέντε κιλά. Για τη νίκη στο Μόναχο τιμήθηκε με το Παράσημο του Τάγματος του Λένιν. Μετά τους αγώνες του Μονάχου, υπέφερε από προηγούμενους τραυματισμούς, έτεινε σε όλο και περισσότερο σε ένα μετρημένο τρόπο ζωής. Για να εξοικονομήσει ενέργεια,  συμμετέχει λιγότερο συχνά σε αγώνες και η αρχή της εκπαίδευσής του έχει αλλάξει: φρόντισε όχι για την αύξηση της μυϊκής μάζας, αλλά για τον ποιοτικό της δείκτη. Λάμβανε μπόνους από τη σοβιετική κυβέρνηση κάθε φορά που έκανε παγκόσμιο ρεκόρ (ο σοβιετικός αθλητισμός χρηματοδοτούνταν από το κράτος). Έτσι, έβαλε στόχο να αυξάνει σταδιακά τα παγκόσμια ρεκόρ του κατά μισό κιλό. Ήταν αήττητος και κατακτούσε το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα και το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα για αυτά τα οκτώ χρόνια, θέτοντας ρεκόρ που δεν έχει καταρριφθεί έκτοτε. 
Πηγαίνοντας στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1976, ο Αλεξέεφ θεωρήθηκε ύποπτος για χρήση στεροειδών, αφού εμφανίστηκε αργά πριν από τους αγώνες στο Μόντρεαλ, αλλά αργότερα θα περνούσε το τεστ του πριν ξεκινήσουν οι Αγώνες. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1976 ήταν οι πρώτοι που θα είχαν έλεγχο στεροειδών. Στις 27 Ιουλίου 1976, σημείωσε παγκόσμιο ρεκόρ 255 κιλών στο ζετέ (στο οποίο πάντα ήταν καλύτερος), ενώ είχε ήδη κάνει Ολυμπιακό ρεκόρ με 185 κιλά στο αρασέ. Το συνδυασμένο σύνολο των 440 κιλών και για τις δύο άρσεις του έδωσε το δεύτερο Ολυμπιακό χρυσό, 35 κιλά περισσότερα από τον Ανατολικογερμανό Γκερντ Μπονκ, ο οποίος κέρδισε το αργυρό μετάλλιο. Το συνολικό ρεκόρ των 440 κιλών του Αλεξέεφ στάθηκε ως ολυμπιακό μέχρι τους Αγώνες του 1988 στη Σεούλ της Νότιας Κορέας.

Παρέμεινε αήττητος στο σύνολο των κινήσεων για οκτώ χρόνια (1970–78).  Ο οκτώ τίτλοι στο σύνολο στα Παγκόσμια Πρωταθλήματα παραμένουν ακατάρριπτο ρεκόρ, ενώ τα 22 χρυσά μετάλλια στην ίδια διοργάνωση ήταν ρεκόρ που ισοφάρισε ο Ναΐμ Σουλεϊμάνογλου. Το σύνολο των 24 χρυσών σε Ολυμπιακούς Αγώνες και Παγκόσμια Πρωταθλήματα ξεπεράστηκαν από τον Τούρκο κατά ένα. Στις 1 Νοεμβρίου 1977, σήκωσε 256 κιλά στο ζετέ που ήταν και το τελευταίο παγκόσμιο ρεκόρ της καριέρας του. Το Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς σε αγώνες επίδειξης στο Λας Βέγκας των ΗΠΑ σήκωσε με το ένα χέρι 105 κιλά. Αυτό που τον έκανε να ξεχωρίζει ήταν ότι ήταν πολύ αθλητικός για έναν άντρα στο μέγεθός του, επιδεικνύοντας μεγάλη ταχύτητα στις προσπάθειές του και ευελιξία. Είχε επίσης εξαιρετική τεχνική και εκρηκτική δύναμη. Διακρίνονταν επίσης για τη μεγάλη του αυτοπεποίθηση. Ο ίδιος είχε πει: «Σωματικά, πολλοί ήταν πολύ πιο δυνατοί από εμένα - τόσο στη χώρα όσο και στο εξωτερικό. Αλλά στην τεχνική της άρσης της μπάρας, στην ταχύτητα της ανύψωσής της, δεν είχα όμοιο». Πολλοί πίστευαν ότι θα ήταν ο πρώτος που θα σήκωνε το θεωρούμενο ως μυθικό βάρος των 272 κιλών (600 λίβρες) στο επολέ-ζετέ, αλλά δεν θα γινόταν λόγω ηλικίας, ύστερα από την τακτική του (με βάση και τις διαδικασίες της εποχής) να αυξάνει τις προσπάθειες για παγκόσμια ρεκόρ μόνο κατά μισό κιλό.

Η απόδοση του Αλεξέεφ στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1980 στη Μόσχα ήταν  απογοητευτική. Μέχρι τότε είχε γίνει περισσότερο ερημίτης, καθώς προπονούταν μόνος του χωρίς προπονητή. Απείχε των αγώνων (τελευταία εμφάνισή του ήταν στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 1978, όπου μηδενίστηκε αλλά ήταν τραυματίας (είχε υποστεί τρεις φορές κατάγματα στη σπονδυλική στήλη), ενώ προσκλήθηκε σε διεθνή διοργάνωση υπερβαρέων βαρών στο Τόκιο το 1979, χωρίς όμως τελικά να αγωνιστεί) θέλοντας να εστιάσει την προσοχή του στην επερχόμενη Ολυμπιάδα στην πατρίδα του. Με σωματικό βάρος στο μέγιστο της καριέρας του (162 κιλά) επιχείρησε στο αρασέ   ως εναρκτήριο βάρος τα 180 κιλά και δεν μπόρεσε να το σηκώσει στις τρεις προσπάθειες, σημειώνοντας ως αποτέλεσμα μηδέν κιλά. Αποσύρθηκε από την άρση βαρών μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Μόσχας. Ο κορυφαίος του αθλήματος μέχρι τότε, απολάμβανε μεγάλης δημοτικότητας στη χώρα του αλλά και σε όλο τον κόσμο (ίσως ο πιο διάσημος του αθλήματος στην ιστορία), ήταν το καμάρι της Σοβιετικής Ένωσης σε μία εποχή που στόχευε να επιδείξει την ανωτερότητά της στη Δύση, ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενσαρκώνοντας όλα όσα αντιπροσώπευε το αθλητικό πρόγραμμα της πατρίδας του κατά τη διάρκεια της ακμής του. Στη μνήμη πολλών έμεινε η φράση του «Αν και κέρδισα αυτά τα μετάλλια, στην πραγματικότητα δεν μου ανήκουν, ανήκουν στον λαό της Σοβιετικής Ένωσης. Τους τα κρατάω εδώ ασφαλή».

Μετά τον αθλητισμό
Το 1987, ο Αλεξέεφ εξελέγη για να εκπροσωπήσει το Όμπλαστ του Ριαζάν στο Συνέδριο των Λαϊκών Βουλευτών της Σοβιετικής Ένωσης. Μετά την αποχώρησή του από την ενεργό δράση απομακρύνθηκε αρχικά από το άθλημα αλλά εργάστηκε ως προπονητής μεταξύ 1990 και 1992. Υπό την καθοδήγησή του, η Ενωμένη Ομάδα κέρδισε δέκα μετάλλια στην άρση βαρών στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1992, συμπεριλαμβανομένων πέντε χρυσών. Χαρακτηριστικό είναι ότι κανένας αθλητής του δεν τραυματίστηκε και κανένας δεν μηδενίστηκε. Το 1996 άνοιξε αθλητική σχολή με το όνομα «V.I. Alekseev» στο Σάχτι, όπου και επανήλθε με την οικογένειά του. Η σχολή διαθέτει 7 τμήματα, περισσότεροι από 900 αθλητές από 7 έως 18 ετών ασχολούνται καθημερινά με τα τμήματα άρσης βαρών, σκοποβολής, στίβου, ποδηλασίας, πινγκ-πονγκ, ελληνορωμαϊκής πάλης και ταεκβοντό. 

Στα γυρίσματα ψυχαγωγικού προγράμματος που πραγματοποιούνταν στη Γαλλία και την Ισπανία και ενώ βρισκόταν στη Βαρκελώνη, αντιμετώπισε σοβαρά καρδιακά προβλήματα
και απεβίωσε στις 25 Νοεμβρίου 2011 σε εξειδικευμένη κλινική της Γερμανίας όπου νοσηλευόταν σε ηλικία 69 ετών. Η Ρωσική Ομοσπονδία Άρσης Βαρών ανέφερε τον θάνατό του και τον αποκάλεσε «θρύλο του σοβιετικού αθλητισμού» και «έναν από τους ισχυρότερους ανθρώπους στον κόσμο». Άφησε πίσω τη σύζυγό του Ολυμπιάδα και τους γιους του, Σεργκέι και Ντμίτρι. Ο Ντμίτρι αγωνίστηκε σε εθνικό επίπεδο στην άρση βαρών, καταλαμβάνοντας την τέταρτη θέση στο Σοβιετικό Πρωτάθλημα Άρσης Βαρών το 1988.

Κληρονομιά και τιμές
Ο Βλαντίμιρ Βισότσκι αφιέρωσε το «Τραγούδι για τον αρσιβαρίστα» (, 1971) στον Αλεξέεφ.

 

Ο Αλεξέεφ εμφανίστηκε στο εξώφυλλο του εμβληματικού αθλητικού περιοδικού Sports Illustrated στις 14 Απριλίου 1975, με τίτλο «Ο δυνατότερος άνθρωπος του κόσμου». Ο αριθμός των 80 παγκόσμιων ρεκόρ κατά τη διάρκεια της καριέρας του είναι ο μεγαλύτερος από οποιοδήποτε αθλητή σε οποιαδήποτε άθλημα και συμπεριλήφθηκε στο Βιβλίο ρεκόρ Γκίνες. Το 1999 στην Αθήνα πήρε το βραβείο «Καλύτερος αθλητής του 20ού αιώνα» στο περιθώριο του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος. Το 2000 ψηφίστηκε κορυφαίος αθλητής της Ρωσίας του 20ού αιώνα. Βραβεύτηκε επίσης με τα: Τάγμα του Λένιν (1972), Βραβείο της Φιλίας των Λαών, Τάγμα του Παράσημου Τιμής (1970) και Τάγμα του Κόκκινου Λαβάρου της Εργασίας (1972). Το 1993 εξελέγη μέλος του Hall of Fame της Διεθνούς Ομοσπονδίας Άρσης Βαρών.

Στο Σάχτι, όπου έζησε μεγάλο μέρος της ζωής του, υπάρχει ένας δρόμος και ένα πάρκο που φέρουν το όνομά του, καθώς και το μνημείο του που δημιουργήθηκε το 2014 με πλάκα ύψους 5,6 μέτρων. Το αεροσκάφος Airbus A321-211 (αριθμός ουράς VP-BDC) της εταιρείας Aeroflot πήρε το όνομά του. Στις 14 Ιανουαρίου 2017, έγιναν τα εγκαίνια του μνημείου στο χωριό του. Το 2017 ανακηρύχθηκε «Έτος Αλεξέεφ» στο Σάχτι. Όλες οι αθλητικές εκδηλώσεις της χρονιάς έγιναν προς τιμήν του.

Αποτελέσματα

Ολυμπιακοί Αγώνες, Παγκόσμια και Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα

Εγχώριες διοργανώσεις

 Πρωτάθλημα Σοβιετικής Ένωσης (σύνολο)
 1η θέση (7) : 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976
 3η θέση : 1968
 Σπαρτακιάδα (σύνολο - 2) : 1971, 1975
 Κύπελλο ΕΣΣΔ (9) : 1970 (4), 1972 (2), 1974 (3)

Κορυφαίες επιδόσεις 
 Αρασέ: 190,0 κιλά την 1η Σεπτεμβρίου 1977 στο Ποντόλσκ
 Ντεβελοπέ: 236,5 κιλά στις 15 Απριλίου 1972 στο Τάλιν
 Επολέ-ζετέ: 256,0 κιλά την 1η Νοεμβρίου 1977 στη Μόσχα
 Σύνολο: 645,0 κιλά (και στις τρεις κινήσεις) στις 15 Απριλίου 1972 στο Τάλιν, επίσημο συνολικό παγκόσμιο ρεκόρ το 1972.
 Σύνολο επίσημο (με την κατάργηση του ντεβελοπέ) : 445,0 κιλά (αρασέ + επολέ-ζετέ) στο Ποντόλσκ (1977)

Τιμές

 Τάγμα του Λένιν
 Τάγμα του Παράσημου Τιμής
 Τάγμα του Κόκκινου Λαβάρου της Εργασίας
 Βραβείο της Φιλίας των Λαών
 Τιμημένος Δάσκαλος Αθλητισμού της ΕΣΣΔ 
 Τιμητικό Δίπλωμα Αθλητισμού της ΕΣΣΔ
 Μετάλλιο «Βετεράνος της εργασίας»
 Επίτιμος δημότης του Γκουκόβο

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 
 Василий Иванович Алексеев Βιογραφία (Ρωσικά) 
 IWF : The greatest…loss (Αγγλικά) 
 The Science of Winning According to Vasili Alexeyev (Αγγλικά) 

Σοβιετικοί αθλητές της άρσης βαρών
Ρώσοι αθλητές της άρσης βαρών
Αθλητές της άρσης βαρών στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1972
Ολυμπιονίκες της άρσης βαρών
Σοβιετικοί Ολυμπιονίκες
Αθλητές της άρσης βαρών στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1976
Αθλητές της άρσης βαρών στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1980
Κάτοχοι μεταλλίων του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος Άρσης Βαρών
Κάτοχοι μεταλλίων του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Άρσης Βαρών
Προπονητές άρσης βαρών
Εισαχθέντες στο Hall of Fame της IWF
Μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης
Αποδέκτες του Τάγματος του Λένιν
Αποδέκτες του Τάγματος του Κόκκινου Λαβάρου της Εργασίας
Αποδέκτες του Τάγματος της Φιλίας των Λαών