Χριστούγεννα στην Ιταλία

Τα Χριστούγεννα στην Ιταλία (στα ιταλικά: Natale) ξεκινούν στις 8 Δεκεμβρίου, με τη γιορτή της αμώμου συλλήψεως, την ημέρα κατά την οποία παραδοσιακά τοποθετείται το χριστουγεννιάτικο δέντρο, και τελειώνουν στις 6 Ιανουαρίου του επόμενου έτους με τα Θεοφάνια (στα Ιταλικά: Epifania).

Ο όρος "Natale" προέρχεται από την λατινική λέξη "natalis". Οι τύποι χαιρετισμών στα ιταλικά είναι οι , (Καλά Χριστούγεννα) και "" (Χαρούμενα Χριστούγεννα).

Λαϊκές παραδόσεις

Σκηνή της Γέννησης 
Η παράδοση της φάτνης προέρχεται από την Ιταλία. Αυτό που θεωρείται η πρώτη σκηνή της γέννησης στην ιστορία (μια ζωντανή φάτνη) δημιουργήθηκε από τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης στο Γκρέτσιο το 1223. Ωστόσο, σκηνές της γέννησης βρέθηκαν στη Νάπολη από το 1025. Στην Ιταλία, οι περιφερειακές παραδόσεις της φάτνης εξαπλώθηκαν στη συνέχεια, όπως αυτή της φάτνης Bolognese, της Γενοβέζικης φάτνης και της Ναπολιτάνικης φάτνης.

Χριστουγεννιάτικος κορμός 
Η παράδοση του χριστουγεννιάτικου κορμού, που κάποτε ήταν ευρέως διαδεδομένη, έχει ξεκινήσει στην Ιταλία από τον 11ο αιώνα. Μια λεπτομερής περιγραφή αυτής της παράδοσης δίνεται σε ένα βιβλίο που τυπώθηκε στο Μιλάνο τον δέκατο τέταρτο αιώνα. Ο κορμός εμφανίζεται με διαφορετικά ονόματα ανάλογα με την περιοχή. Στην Τοσκάνη είναι γνωστό ως "ciocco", ενώ στη Λομβαρδία είναι γνωστό ως "zocco". Στο Val di Chiana της Τοσκάνης, ήταν συνηθισμένο τα παιδιά να δένουν τα μάτια τους και να χτυπούν το μπλοκ με τσιμπίδες, ενώ η υπόλοιπη οικογένεια τραγουδούσε το Ave Maria del Ceppo. Αυτή η παράδοση κάποτε ήταν βαθιά ριζωμένη στην Ιταλία αποδεικνύεται από το γεγονός ότι τα Χριστούγεννα στην Τοσκάνη ονομάζονταν «γιορτή του κορμού».

Χριστουγεννιάτικο δέντρο 
Η παράδοση του χριστουγεννιάτικου δέντρου, γερμανικής προέλευσης, υιοθετήθηκε επίσης ευρέως στην Ιταλία κατά τον εικοστό αιώνα. Φαίνεται ότι το πρώτο χριστουγεννιάτικο δέντρο στην Ιταλία ανεγέρθηκε στο παλάτι ντελ Κουιρινάλε, κατόπιν εντολής της βασίλισσας Μαργαρίτας, προς τα τέλη του 19ου αιώνα.

Κατά τη διάρκεια του φασισμού, αυτό το έθιμο αποδοκιμάστηκε και αντιτάχθηκε (θεωρούμενο ως μίμηση ξένης παράδοσης), προτιμώντας την τυπική ιταλική σκηνή της γέννησης. Το 1991, το χριστουγεννιάτικο δέντρο Gubbio, ύψους 650 μέτρων και διακοσμημένο με πάνω από 700 φωτάκια, μπήκε στο βιβλίο των ρεκόρ Γκίνες ως το ψηλότερο χριστουγεννιάτικο δέντρο στον κόσμο.

Άσκαυλος 
Η τυπική ιταλική παράδοση των άσκαυλων, ή ανδρών ντυμένων βοσκών και εξοπλισμένων με άσκαυλους, που κατεβαίνουν από τα βουνά, παίζοντας χριστουγεννιάτικη μουσική είναι αρκετά συνηθισμένη. Αυτή η παράδοση, που χρονολογείται από τον 19ο αιώνα, είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στα νότια της χώρας.

Μια περιγραφή των άσκαυλων του Αμπρούτσο παρέχεται από τον Εκτόρ Μπεριλιόζ το 1832.

Φορείς δώρων 
Τυπικοί φορείς δώρων από την περίοδο των Χριστουγέννων στην Ιταλία είναι η Άγια Λουκία (13 Δεκεμβρίου), το Θείο Βρέφος, ο Babbo Natale (το όνομα που δόθηκε στον Άγιο Βασίλη) και την ημέρα των Θεοφανείων, η Μπεφάνα.

Άγια Λουκία 
Παραδοσιακός κομιστής δώρων σε ορισμένες περιοχές της Βόρειας Ιταλίας, όπως η Βερόνα, το Λόντι, η Κρεμόνα, η Παβία, η Μπρέσια, το Μπέργκαμο και η Πιατσέντσα είναι η Αγία Λουκία, τη νύχτα μεταξύ της 12ης και της 13ης μέρας του Δεκέμβρη.

Σύμφωνα με την ιταλική παράδοση, η Αγία Λουκία εμφανίζεται πάνω στο γαϊδούρι της και τα παιδιά πρέπει να αφήσουν ένα φλιτζάνι τσάι για τον άγιο και ένα πιάτο αλεύρι για το ζώο.

Μπεφάνα 
Χαρακτηριστική φιγούρα της ιταλικής χριστουγεννιάτικης λαογραφίας είναι η Μπεφάνα, η οποία απεικονίζεται ως ηλικιωμένη μάγισσα σε μια σκούπα και εμφανίζεται ως κομιστής δώρων στις 6 Ιανουαρίου, την ημέρα των Θεοφανείων. Σύμφωνα με την παράδοση, αυτή η φιγούρα φέρνει δώρα (συνήθως γλυκά στο εσωτερικό μιας κάλτσας) στα καλά παιδιά και κάρβουνο στα κακά παιδιά.

Η Μπεφάνα, το όνομα της οποίας είναι "παραφθορά" της λέξης "Επιφάνεια", είναι μια φιγούρα που μπορεί να συνδεθεί με άλλες που βρίσκονται επίσης σε άλλους πολιτισμούς, όπως η γερμανική Frau Berchta και η ρωσική Babuška.

Γαστρονομία 
Σύμφωνα με την παράδοση, το δείπνο της παραμονής των Χριστουγέννων δεν πρέπει να περιέχει κρέας. Ένα δημοφιλές πιάτο, ειδικά στον Νότο, είναι το χέλι ή το καπιτονέ, ενώ σε ορισμένες περιοχές είναι διαδεδομένη η παράδοση των «επτά πιάτων με ψάρι», μια παράδοση που μεταφέρθηκε και στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής από Ιταλούς μετανάστες.

Επιδόρπια

Πανετόνε 
Το Πανετόνε είναι ένα ιταλικό χριστουγεννιάτικο κέικ με σταφίδες και ζαχαρωμένα φρούτα μέσα του, έχοντας καταγωγή από το Μιλάνο, αλλά είναι πλέον διαδεδομένο σε όλη την Ιταλική επικράτεια. Η προέλευση αυτού του γλυκού πιθανότατα χρονολογείται από τον 12ο αιώνα. Το όνομα "πανετόνε" ίσως προέρχεται από το "pan del Ton", αναφερόμενος σε έναν από τους θρύλους σχετικά με την προέλευση αυτού του επιδόρπιου, το οποίο φέρεται να δημιουργήθηκε από ένα αγόρι με το όνομα Τόνι στην υπηρεσία του δούκα Λουδοβίκου. Αυτή η χριστουγεννιάτικη τούρτα εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τον συγγραφέα Αλεσσάντρο Μαντσόνι και από τον συνθέτη Τζουσέπε Βέρντι.

Παντόρο 

Ένα άλλο τυπικό ιταλικό χριστουγεννιάτικο κέικ που απλώνεται σε όλη την επικράτεια είναι το Παντόρο, ένα γλυκό με καταγωγή από τη Βερόνα, που δημιουργήθηκε το 1884 από τον Ντομενίκο Μαλεζάτι.

Το όνομα αυτού του κέικ προέρχεται από την φράση "pan de oro", σε ανάμνηση ενός κέικ κωνικού σχήματος, το οποίο την εποχή της Βενετικής δημοκρατίας, ήταν καλυμμένο με φύλλα καθαρού χρυσού.

Τορόνε 
Το Τορόνε αρχικά ξεκίνησε στην Βόρεια Ιταλία, πλέον όμως είναι διαδεδομένο σε όλη την επικράτεια. Σύμφωνα με την παράδοση, το γλυκό προήλθε από ένα επιδόρπιο που το σέρβιραν στην Κρεμόνα στις 25 Οκτωβρίου 1441, κατά την διάρκεια του γάμου του Φραγκίσκου Α' Σφόρτσα και της Μπιάνκα Μαρία Βισκόντι.

Μαντολάτο 
Από τη Βόρεια Ιταλία και ειδικότερα από την Κολωνία Βενέτα, έρχεται το μαντολάτο. Η προέλευση αυτού του επιδορπίου πιθανότατα χρονολογείται από τις εμπορικές σχέσεις που είχε η Δημοκρατία της Βενετίας με την Ανατολή.

Στρουφόλι 
Το στρουφόλι προέρχεται από τη Νότια Ιταλία και πιο συγκεκριμένα τη Νάπολη, αλλά είναι διαδεδομένο σε όλη την επικράτεια. Το έδεσμα αυτό είναι ήδη γνωστό από τον 17ο αιώνα. Το όνομά του ίσως προέρχεται από την ελληνική λέξη "στρογγυλός".

Ιστορικό

20ος αιώνας 
Το 1938, κατά την περίοδο του φασισμού, καθιερώθηκε στην διάρκεια των εορτών των Χριστουγέννων η λεγόμενη «φασιστική Μπεφάνα», μια διαδήλωση για φιλανθρωπικούς σκοπούς.

21ος αιώνας

Θρησκευτικές γιορτές 
Από τις 16 Δεκεμβρίου και μέχρι την παραμονή των Χριστουγέννων, η Χριστουγεννιάτικη νουβέλα απαγγέλεται σε εκκλησιαστικό πλαίσιο.

Παραπομπές 

Γιορτές της Ιταλίας
Χριστούγεννα ανά χώρα
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις