Μετακινήσεις παιδιών στην ειδική επιχείρηση της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022

Κατά τη διάρκεια της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, το ρωσικό κράτος μετακίνησε χιλιάδες παιδιά από την Ουκρανία σε περιοχές υπό ρωσικό έλεγχο και έθεσε σε εφαρμογή πολιτικές όπως η χορήγηση ρωσικής υπηκοότητας στα παιδιά και η τοποθέτησή τους σε ανάδοχες οικογένειες, δημιουργώντας ταυτόχρονα εμπόδια για την επανένωση των παιδιών με τους Ουκρανούς γονείς τους, δημιουργώντας έτσι συνθήκες που ενδέχεται να εμποδίσουν την επιστροφή αυτών των παιδιών στην Ουκρανία. Τα Ηνωμένα Έθνη έχουν αναγνωρίσει αυτές τις αναγκαστικές απελάσεις ως έγκλημα πολέμου.  Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν (ο οποίος έχει υποστηρίξει ρητά τις αναγκαστικές υιοθεσίες, συμπεριλαμβανομένης της θέσπισης νομοθεσίας για τη διευκόλυνσή τους) και τη Ρωσίδα επίτροπο για τα δικαιώματα των παιδιών, Μαρία Λβόβα-Μπελόβα, για την ευθύνη τους για παράνομη απέλαση Ουκρανών παιδιών. Ορισμένοι ειδικοί ισχυρίστηκαν ότι, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης για τη Γενοκτονία του 1948, αυτές οι πράξεις συνιστούν γενοκτονία. Ωστόσο, ο επικεφαλής της επιτροπής του ΟΗΕ δήλωσε πως δεν υπάρχει απόδειξη ότι συντελέστηκε γενοκτονία 

Παιδιά της Ουκρανίας απήχθησαν από το ρωσικό κράτος από γονείς μετά τη σύλληψη των γονιών τους από τις ρωσικές αρχές κατοχής, από κρατικά ιδρύματα της Ουκρανίας σε κατεχόμενες περιοχές, από παιδικές κατασκηνώσεις στη ρωσική επικράτεια ή αφού τα παιδιά έμειναν ορφανά, καθώς οι γονείς τους είχαν σκοτωθεί κατά την εισβολή. Η Ρωσία ισχυρίστηκε ότι τα παιδιά που μεταφέρθηκαν δεν έχουν γονείς Έχουν πει ψέματα στα παιδιά που απήχθησαν από τις ρωσικές αρχές για τους γονείς τους και έχουν χρησιμοποιηθεί για προπαγάνδα. Εκτός από τη ρωσική υπηκοότητα και τους ανάδοχους γονείς, τα απαχθέντα παιδιά έχουν επίσης λάβει «πατριωτική εκπαίδευση». Η ανατροφή παιδιών πολέμου σε ένα ξένο έθνος και πολιτισμό μπορεί να συνιστά πράξη γενοκτονίας εάν έχει σκοπό να διαγράψει την εθνική τους ταυτότητα.

Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των απελαθέντων Ουκρανών παιδιών στη Ρωσία κυμαίνονται από 13.000 έως 307.000, χωρίς καμία ένδειξη για το πότε θα μπορούσαν να επιστρέψουν στις πόλεις τους. Το Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα της Ουκρανίας ισχυρίστηκε επίσης ότι σχεδόν 800 παιδιά είχαν πεθάνει ή εξαφανιστεί κατά τη διαδικασία απέλασης.

Σύνοψη 
Οι πρώτες αναφορές για αναγκαστικές απελάσεις στη Ρωσία ήρθαν στα μέσα Μαρτίου 2022, κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Μαριούπολης. Ωστόσο, η Ρωσία άρχισε να μεταφέρει παιδιά από ουκρανικά εδάφη ήδη από το 2014.

Στις 22 Μαρτίου 2022, οι αρχές της Ουκρανίας και των ΗΠΑ ισχυρίστηκαν ότι περισσότερα από 2.300 παιδιά είχαν απαχθεί από ρωσικές δυνάμεις από τις Περιφέρειες Ντονέτσκ και Λουγκάνσκ.

Στις 30 Μαΐου 2022, ο Βλαντίμιρ Πούτιν υπέγραψε ένα διάταγμα που εξορθολογούσε τη διαδικασία χορήγησης ρωσικής υπηκοότητας σε ορφανά από την Ουκρανία ή σε άτομα χωρίς γονική μέριμνα.

Σύμφωνα με μια έκθεση του Μαΐου 2022 του Κέντρου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα «Ραούλ Βάλενμπεργκ» στο Μόντρεαλ και του New Lines Institute στην Ουάσιγκτον, υπάρχουν «βάσιμοι λόγοι για να συμπεράνουμε» ότι η Ρωσία παραβιάζει δύο άρθρα της Σύμβασης για τη Γενοκτονία του 1948, μεταξύ των οποίων τη βίαιη μεταφορά Ουκρανών παιδιών στη Ρωσία, από μόνη της μια γενοκτονική πράξη.

Μέχρι τις 11 Απριλίου, τα δύο τρίτα των 7,5 εκατομμυρίων παιδιών της Ουκρανίας είχαν εκτοπιστεί σύμφωνα με τον ΟΗΕ. Η Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Ουκρανίας, Λιουντμίλα Ντενίσοβα και ο πρεσβευτής του ΟΗΕ, Σερχί Κισλίτσια, δήλωσαν εκείνη την εποχή ότι περισσότερα από 120.000 παιδιά είχαν απελαθεί στη Ρωσία. Μέχρι τις 26 Μαΐου, περισσότερα από 238.000 παιδιά από την Ουκρανία αναφέρθηκαν ότι είχαν απελαθεί στο ρωσικό έδαφος.

Η Ουκρανία έθεσε το θέμα σε μια συνάντηση του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη στις αρχές Ιουνίου, όπου ο επικεφαλής της αποστολής της Ουκρανίας, Γέβγενι Τσιμπάλιουκ, ανέφερε ένα μήνυμα από ένα παιδί από την Ουκρανία που υιοθετήθηκε βίαια, παρά το γεγονός ότι είχε ζωντανούς στενούς συγγενείς.

Σύμφωνα με την Ukrainska Pravda, η Ρωσία μετέφερε 267 ορφανά από τη Μαριούπολη στο Όμπλαστ του Ροστόφ για να γίνουν Ρώσοι πολίτες, υπό την επίβλεψη της Μαρία Λβόβα-Μπελόβα. Ανέφερε επίσης ότι οι ρωσικές αρχές αναζήτησαν και περισυνέλεξαν ορφανά παιδιά, για να μεταφερθούν σε άγνωστο προορισμό.

Τον Ιούνιο του 2022, ο Μιχαήλ Μιζίντσεφ, επικεφαλής του Εθνικού Κέντρου Διαχείρισης Άμυνας, ισχυρίστηκε ότι 1.936.911 Ουκρανοί είχαν απελαθεί στη Ρωσία, εκ των οποίων 307.423 ήταν παιδιά.

Στις 7 Σεπτεμβρίου, ένας αξιωματούχος των Ηνωμένων Εθνών ανέφερε ότι υπήρχαν αξιόπιστες κατηγορίες ότι οι ρωσικές δυνάμεις είχαν στείλει ουκρανόπουλα στη Ρωσία για υιοθεσία, ως μέρος ενός προγράμματος αναγκαστικής απέλασης και ο πρεσβευτής των ΗΠΑ ενημέρωσε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ότι περισσότερα από 1.800 παιδιά από την Ουκρανία είχαν μεταφερθεί στη Ρωσία μόνο τον Ιούλιο.

Στο ρωσικά κατεχόμενο έδαφος, χιλιάδες παιδιά Ουκρανών μεταφέρθηκαν από τις ρωσικές δυνάμεις σε λεωφορεία που τα οδήγησαν στη Ρωσία. Η ρωσική προπαγάνδα παρουσίασε τον ερχομό αυτών των παιδιών ως μια ανθρωπιστική και πατριωτική χειρονομία, περιγράφοντάς τα ως εγκαταλελειμμένα παιδιά που σώθηκαν από τον πόλεμο. Οι κρατικοί τηλεοπτικοί σταθμοί έδειξαν αξιωματούχους να δίνουν αρκουδάκια σε αυτά τα παιδιά στη Ρωσία. Ωστόσο, πολλά από αυτά τα παιδιά είχαν γονείς στην Ουκρανία, ενώ σε άλλες περιπτώσεις οι γονείς τους είτε σκοτώθηκαν είτε φυλακίστηκαν από τις ρωσικές δυνάμεις. Το Sky News κυκλοφόρησε πλάνα από κλειστό κύκλωμα τηλεόρασης με ημερομηνία τον Ιούνιο του 2022, όπου ο ρωσικός στρατός εισέρχεται σε ορφανοτροφείο στην πόλη Χερσώνα για να αναζητήσει ορφανά. Καθώς οι ντόπιοι έκρυψαν τα παιδιά επειδή άκουσαν για το σχέδιο των Ρώσων, ο ρωσικός στρατός δεν κατάφερε να βρει κανέναν εκεί, ωστόσο κατέσχεσαν φακέλους και αρχεία υπολογιστών από το ορφανοτροφείο.

Μια άλλη διαδικασία απαγωγής παιδιών έχει τεκμηριωθεί σε μια έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας, που κυκλοφόρησε στις 10 Νοεμβρίου 2022, σχετικά με την «Παράνομη μεταφορά και κακοποίηση αμάχων στη Ρωσία από την Ουκρανία κατά τη διάρκεια «φιλτράρισμα»». Κατά τη διάρκεια των λεγόμενων διαδικασιών «φιλτραρίσματος», ρωσικά ή φιλορωσικά στρατεύματα χώρισαν βίαια ορισμένα παιδιά από τους γονείς τους. Ένα 11χρονο αγόρι κατέθεσε στη Διεθνή Αμνηστία:Μια περίπτωση απαγωγής παιδιών σχετίζεται με εκείνα στα κατεχόμενα μέρη της Ουκρανίας, των οποίων οι γονείς, παρακινούμενοι από τη ρωσική προπαγάνδα, τα έστειλαν εθελοντικά σε καλοκαιρινούς καταυλισμούς στην Κριμαία για να τα προστατεύσουν από τον πόλεμο. Όταν η Ουκρανία ανέκτησε τον έλεγχο της πατρίδας τους, οι Ρώσοι αρνήθηκαν να στείλουν τα παιδιά πίσω, κρατώντας τα για απροσδιόριστο χρόνο και μερικές φορές ίσως μεταφέροντάς τα στην ίδια τη Ρωσία.

Αντιδράσεις 
Εθνικά κράτη

Ουκρανία

Οι ουκρανικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι το διάταγμα του Πούτιν είναι ένας τρόπος για να «νομιμοποιηθεί η απαγωγή παιδιών από το έδαφος της Ουκρανίας». Διατήρησαν αυτή τη «κατάφωρη παραβίαση» της Σύμβασης της Γενεύης του 1949 σχετικά με την προστασία των αμάχων σε καιρό πολέμου και της Σύμβασης του ΟΗΕ του 1989 για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Το Υπουργείο Εξωτερικών της Ουκρανίας πιστεύει επίσης ότι οι ενέργειες μπορεί να χαρακτηριστούν ως βίαιη μεταφορά παιδιών από μια ανθρώπινη ομάδα σε άλλη. Σε ανακοίνωσή του: «Τα πιο σοβαρά διεθνή εγκλήματα κατά παιδιών που διαπράχθηκαν από Ρώσους υψηλόβαθμους αξιωματούχους και στρατιωτικούς στην Ουκρανία θα διερευνηθούν και οι δράστες θα διωχθούν. Η Ρωσία δεν θα μπορέσει να αποφύγει την πιο αυστηρή ευθύνη».

Διεθνείς οργανισμοί

Ηνωμένα Έθνη

Ο Διευθυντής Προγραμμάτων Έκτακτης Ανάγκης της UNICEF, Μανουέλ Φονταίν, δήλωσε στο CBS News ότι η UNICEF «εξετάζει πώς μπορούμε να παρακολουθήσουμε ή να βοηθήσουμε σε αυτό», αν και δηλώνει ότι δεν έχουν τη δυνατότητα να διερευνήσουν αυτήν τη στιγμή.

Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ανακοίνωσε στις 15 Ιουνίου 2022 ότι η υπηρεσία της είχε ξεκινήσει έρευνα για καταγγελίες για παιδιά που απελάθηκαν βίαια από την Ουκρανία στη Ρωσική Ομοσπονδία.

Στις 15 Μαρτίου 2023, το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα δημοσίευσε μια έκθεση που δηλώνει ότι αυτές οι αναγκαστικές μεταφορές παιδιών είναι παράνομες και έγκλημα πολέμου. Σε γενικές γραμμές έδωσε τρεις κατηγορίες απελαθέντων παιδιών. Εκείνα που έχασαν την επαφή με τους γονείς τους λόγω της ρωσικής εισβολής, εκείνα που χωρίστηκαν όταν οι γονείς τους στάλθηκαν σε ρωσικό στρατόπεδο φιλτραρίσματος και εκείνα που βρίσκονταν σε ιδρύματα. Η έκθεση κατέληγε:Κοινωνία των πολιτών

Στις 21 Δεκεμβρίου 2022, μια γαλλική ΜΚΟ, «Για την Ουκρανία, για την Ελευθερία τους και τη δική μας!», υπέβαλε μέσω της δικηγορικής εταιρείας Vigo μια ανακοίνωση στον Καρίμ Αχμάντ Χαν, Γενικό Εισαγγελέα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, για να συμβάλει στην «έρευνα που ξεκίνησε στις 2 Μαρτίου 2022 από το Γραφείο του Εισαγγελέα, μετά από παραπομπή της κατάστασης στην Ουκρανία από συντονισμένη ομάδα Κρατών Μερών στο Καταστατικό της Ρώμης». Η ανακοίνωση «σχετίζεται με τη βίαιη μεταφορά και μεγάλης κλίμακας απέλαση Ουκρανών παιδιών στη Ρωσία, σε μια σαφή προσπάθεια των ρωσικών αρχών να διαγράψουν, τουλάχιστον εν μέρει, τους Ουκρανούς ως εθνική ομάδα με ξεχωριστή ταυτότητα. Αυτά τα γεγονότα είναι πιθανό να αποτελούν πολλά από τα εγκλήματα που αναφέρονται στο άρθρο 5 του Καταστατικού της Ρώμης, και πιο συγκεκριμένα το έγκλημα της γενοκτονίας (άρθρο 6-ε) και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας (άρθρο 7-δ)».

Μελετητές

Ο μελετητής των γενοκτονιών Τίμοθι Σνάιντερ, έχει δηλώσει ότι «]η μαζική απαγωγή παιδιών και η προσπάθεια αφομοίωσής τους σε έναν ξένο πολιτισμό είναι γενοκτονία σύμφωνα με το Άρθρο 2 Τμήμα Ε της σύμβασης γενοκτονίας του 1948».

Αντιδράσεις

Κυρώσεις 
Στη Ρωσίδα επίτροπο για τα δικαιώματα των παιδιών, Μαρία Λβόβα-Μπελόβα, έχουν επιβληθεί κυρώσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη, το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και την Αυστραλία.

Κατηγορίες Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου 
Πολλοί υψηλόβαθμοι Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν κατηγορηθεί για εγκλήματα πολέμου από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για φερόμενη συμμετοχή τους στις απαγωγές. Στις 17 Μαρτίου 2023, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε ένταλμα σύλληψης του Βλαντίμιρ Πούτιν, υποστηρίζοντας ότι ο Πούτιν είχε συμμετάσχει στην παράνομη απέλαση και μεταφορά παιδιών από την Ουκρανία στη Ρωσία κατά τη διάρκεια της εισβολής της Ρωσίς στην Ουκρανία. Κατηγορήθηκε επίσης η Μαρία Λβόβα-Μπελόβα, η Προεδρική Επίτροπος για τα Δικαιώματα του Παιδιού στη Ρωσία.

Δείτε επίσης 

 Ισχυρισμοί για γενοκτονία Ουκρανών στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία (2022-σήμερα)
 Πολιτιστική γενοκτονία
 Απαγωγή παιδιών από τη ναζιστική Γερμανία
 Λέμπενσμπορν
 Πείραμα των Μικρών Δανών
 Κλεμμένες Γενιές
 Εγκλήματα πολέμου κατά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία (2022)
 Ζήτημα των παιδιών της Υεμένης

Σημειώσεις

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 
 

Υιοθεσία, αναδοχή, φροντίδα ορφανών και εκτοπισμός
Αντιουκρανικό αίσθημα στη Ρωσία
Αναγκαστική μετανάστευση στην Ευρώπη
Εκρωσισμός
Εγκλήματα πολέμου κατά τη διάρκεια της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022
Βλαντίμιρ Πούτιν