Κλασικός κινηματογράφος του Χόλιγουντ

Ο κλασικός κινηματογράφος του Χόλιγουντ είναι όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα αφηγηματικό και οπτικό στυλ κινηματογραφικής δημιουργίας που αναπτύχθηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1910 έως τη δεκαετία του 1920 κατά τα τελευταία χρόνια της εποχής του βωβού κινηματογράφου . Έπειτα έγινε χαρακτηριστικό του αμερικανικού κινηματογράφου κατά τη διάρκεια της Χρυσής Εποχής του Χόλιγουντ, από το 1927 περίπου (με την εμφάνιση της ταινίας ήχου) έως το 1969.  Τελικά έγινε το πιο ισχυρό και διάχυτο στυλ κινηματογραφικής δημιουργίας παγκοσμίως. 

Παρόμοιοι ή σχετικοί όροι περιλαμβάνουν την κλασική αφήγηση του Χόλιγουντ, τη Χρυσή Εποχή του Χόλιγουντ και το Παλιό Χόλιγουντ.  Η περίοδος αναφέρεται επίσης ως η εποχή του στούντιο, η οποία μπορεί επίσης να περιλαμβάνει ταινίες της ύστερης βουβής εποχής.

Ιστορικό

1910-1927: Βουβή εποχή και εμφάνιση του κλασικού στυλ 
Για αιώνες, το μόνο οπτικό πρότυπο της αφηγηματικής αφηγηματικής τέχνης ήταν το θέατρο. Από τις πρώτες αφηγηματικές ταινίες στα μέσα της δεκαετίας του 1890, οι κινηματογραφιστές προσπάθησαν να αποτυπώσουν τη δύναμη του ζωντανού θεάτρου στην κινηματογραφική οθόνη. Οι περισσότεροι από αυτούς τους σκηνοθέτες ξεκίνησαν ως σκηνοθέτες στα τέλη του 19ου αιώνα, και παρομοίως, οι περισσότεροι κινηματογραφικοί ηθοποιοί είχαν ρίζες από το βοντβίλ (π.χ. οι αδελφοί Μαρξ  ) ή θεατρικά μελοδράματα. Οπτικά, οι πρώιμες αφηγηματικές ταινίες είχαν προσαρμόσει ελάχιστα από το θέατρο και οι αφηγήσεις τους είχαν προσαρμόσει ελάχιστα από το βοντβίλ και το μελόδραμα. Πριν από το οπτικό στυλ που θα γινόταν γνωστό ως "κλασική συνέχεια", οι σκηνές γυρίστηκαν σε πλήρη λήψη και χρησιμοποιήθηκαν προσεκτικά χοροθετημένες σκηνές για να απεικονίσουν τις σχέσεις πλοκής και χαρακτήρων. Η τεχνική του μοντάζ ήταν εξαιρετικά περιορισμένη και συνίστατο κυρίως σε κοντινά πλάνα γραφής σε αντικείμενα για την ευανάγνωση τους.

Αν και στερείται της πραγματικότητας που είναι εγγενής στο θέατρο, η ταινία (σε αντίθεση με το θέατρο) προσφέρει την ελευθερία να χειριστεί τον φαινομενικό χρόνο και χώρο, και έτσι να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση του ρεαλισμού – δηλαδή χρονική γραμμικότητα και χωρική συνέχεια. Στις αρχές της δεκαετίας του 1910, όταν η Χαμένη Γενιά ενηλικιωνόταν, η κινηματογραφική παραγωγή είχε αρχίσει να εκπληρώνει τις καλλιτεχνικές της δυνατότητες. Στη Σουηδία και τη Δανία, αυτή η περίοδος θα ήταν αργότερα γνωστή ως η «Χρυσή Εποχή» του κινηματογράφου στην Αμερική, αυτή η καλλιτεχνική αλλαγή αποδίδεται σε κινηματογραφιστές όπως ο Ντ. Γ. Γκρίφιθ που τελικά έσπασαν το μονοπώλιο του κατεπιστεύματος Έντισον για να κάνουν ταινίες ανεξάρτητες από το μονοπώλιο παραγωγής. Οι ταινίες σε όλο τον κόσμο άρχισαν να υιοθετούν αισθητά οπτικά και αφηγηματικά στοιχεία που θα εμφανιζόνταν στον κλασικό κινηματογράφο του Χόλιγουντ. Το 1913 ήταν μια ιδιαίτερα γόνιμη χρονιά, καθώς πρωτοπόροι σκηνοθέτες από πολλές χώρες παρήγαγαν ταινίες όπως The Mothering Heart (Ντ. Γ. Γκρίφιθ), Ingeborg Holm (Βίκτορ Χόστρομ) και L'enfant de Paris (Λεόνς Περέ) που έθεσαν νέα πρότυπα για τις ταινίες ως μορφή αφήγησης. Ήταν επίσης η χρονιά που ο Γεβγένι Μπάουερ (ο πρώτος αληθινός καλλιτέχνης του κινηματογράφου, σύμφωνα με τον Τζορτζ Σαντούλ) ξεκίνησε τη σύντομη, αλλά γόνιμη, καριέρα του. 

Στον κόσμο γενικά και στην Αμερική συγκεκριμένα, η επιρροή του Γκρίφιθ στη δημιουργία ταινιών ήταν απαράμιλλη. Εξίσου επιρροή είχαν και οι ηθοποιοί του στην προσαρμογή των ερμηνειών τους στο νέο μέσο. Η Λίλιαν Γκις, πρωταγωνίστρια της μικρού μήκους ταινίας The Mothering Heart, είναι ιδιαίτερα γνωστή για την επιρροή της στις τεχνικές απόδοσης στην οθόνη. Το έπος του Γκρίφιθ του 1915 Η Γέννηση ενός Έθνους με πρωταγωνιστή επίσης την Γκις ήταν πρωτοποριακό για τον κινηματογράφο ως μέσο αφήγησης – ένα αριστούργημα λογοτεχνικής αφήγησης με πολλές καινοτόμες οπτικές τεχνικές.  Η ταινία ξεκίνησε τόσες πολλές προόδους στον αμερικανικό κινηματογράφο που κατέστη ξεπερασμένη μέσα σε λίγα χρόνια.  Αν και το 1913 ήταν ένα παγκόσμιο ορόσημο για την παραγωγή ταινιών, το 1917 ήταν κυρίως αμερικανικό, όπου η εποχή του «κλασικού κινηματογράφου του Χόλιγουντ» διακρίνεται από ένα αφηγηματικό και οπτικό ύφος που άρχισε να κυριαρχεί στο κινηματογραφικό μέσο στην Αμερική από το 1917.

1927–1969: Εποχή του ήχου και η Χρυσή Εποχή του Χόλιγουντ 
Το αφηγηματικό και οπτικό στυλ του κλασικού στυλ του Χόλιγουντ αναπτύχθηκε περαιτέρω μετά τη μετάβαση στην παραγωγή ταινιών ήχου. Οι πρωταρχικές αλλαγές στην αμερικανική κινηματογραφική παραγωγή προήλθαν από την ίδια την κινηματογραφική βιομηχανία, με την καθιέρωση του συστήματος στούντιο. Αυτός ο τρόπος παραγωγής, με το κυρίαρχο σύστημα αστεριών του που προωθούνταν από πολλά βασικά στούντιο,  είχε προηγηθεί του ήχου αρκετά χρόνια. Στα μέσα του 1920, οι περισσότεροι από τους εξέχοντες Αμερικανούς σκηνοθέτες και ηθοποιούς, που είχαν εργαστεί ανεξάρτητα από τις αρχές της δεκαετίας του 1910, έπρεπε να γίνουν μέρος του νέου συστήματος στούντιο για να συνεχίσουν να εργάζονται.

Η αρχή της ίδιας της εποχής του ήχου ορίζεται διφορούμενα. Για κάποιους, ξεκίνησε με την ταινία Ο Τραγουδιστής της Τζαζ, η οποία κυκλοφόρησε το 1927, όταν οι Interbellum Generationers ενηλικιώθηκαν και αύξησαν τα εισπρακτικά κέρδη για τις ταινίες καθώς ο ήχος εισήχθη στις ταινίες μεγάλου μήκους.  Για άλλους, η εποχή ξεκίνησε το 1929, όταν η βουβή εποχή είχε οριστικά τελειώσει. Ταινίες του Χόλιγουντ από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 έως τη δεκαετία του 1960 προσκολλήθηκαν σε ένα είδος —γουέστερν, κωμωδίας, μιούζικαλ, κινούμενων σχέδιων και βιογραφικές — και οι ίδιες δημιουργικές ομάδες δούλευαν συχνά σε ταινίες του ίδιου στούντιο. Για παράδειγμα, οι Cedric Gibbons και Χέρμπερτ Στόθαρτ δούλευαν πάντα σε ταινίες της MGM. Ο Άλφρεντ Νιούμαν εργάστηκε στην 20th Century Fox για είκοσι χρόνια. Οι ταινίες του Σέσιλ Ντε Μιλ έγιναν σχεδόν όλες στην Paramount Pictures.  και οι ταινίες του σκηνοθέτη Χένρι Κινγκ έγιναν κυρίως για την 20th Century Fox. Ομοίως, οι ηθοποιοί ήταν ως επί το πλείστον συμβασιούχοι εργαζόμενοι. Οι ιστορικοί και οι κριτικοί του κινηματογράφου σημειώνουν ότι χρειάστηκε περίπου μια δεκαετία για να προσαρμοστούν οι ταινίες στον ήχο και να επιστρέψουν στο επίπεδο της καλλιτεχνικής ποιότητας του βωβού κινηματογράφου, όπως έκαναν στα τέλη της δεκαετίας του 1930, όταν οι Greatest Generationers ενηλικιώθηκαν. 

Πολλά σπουδαία έργα του κινηματογράφου που προέκυψαν από αυτή την περίοδο ήταν καθαυτού κινηματογραφικά έργα. Ένας λόγος για τον οποίο αυτό ήταν δυνατό είναι ότι, καθώς έγιναν τόσες πολλές ταινίες, δεν έπρεπε να είχαν όλες μια μεγάλη επιτυχία. Ένα στούντιο θα μπορούσε να στοιχηματίσει σε μια ταινία μεσαίου προϋπολογισμού με καλό σενάριο και σχετικά άγνωστους ηθοποιούς. Αυτό συνέβη με τον  Πολίτη Κέιν (1941), σε σκηνοθεσία του Όρσον Γουέλς και θεωρείται ως μια από τις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών . Άλλοι σκηνοθέτες με ισχυρή θέληση, όπως οι Χάουαρντ Χοκς, Άλφρεντ Χίτσκοκ και Φρανκ Κάπρα, πολέμησαν τα στούντιο για να πετύχουν τα καλλιτεχνικά τους οράματα. Το απόγειο του συστήματος στούντιο μπορεί να ήταν το έτος 1939, όπου κυκλοφόρησαν κλασικά έργα όπως ο Μάγος του Οζ , το Όσα Παίρνει ο Άνεμος , Η Παναγία των Παρισίω , Η ταχυδρομική άμαξα , Ο κύριος Σμιθ πάει στην Ουάσινγκτον , Ο Πύργος των Καταιγίδων , Νινότσκα , Μπο Ζεστ , Γκάνγκα Ντιν , Γυναίκες ; Αντίο, Ωραία Νιάτα και The Roaring Twenties .

Στυλ 
Το οπτικο-αφηγηματικό στυλ του κλασικού κινηματογράφου του Χόλιγουντ, όπως επεξεργάστηκε ο Ντέιβιντ Μπόρντγουελ,  επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τις ιδέες της Αναγέννησης και την αναβίωση της ανθρωπότητας ως εστιακό σημείο. Διακρίνεται σε τρία γενικά επίπεδα: συσκευές, συστήματα και σχέσεις συστημάτων.

Συσκευές 
Οι συσκευές που είναι πιο εγγενείς στον κλασικό κινηματογράφο του Χόλιγουντ είναι αυτές του μοντάζ. Αυτό περιλαμβάνει τον κανόνα των 180 μοιρών, ένα από τα κύρια οπτικο-χωρικά στοιχεία της επεξεργασίας συνέχειας. Ο κανόνας των 180 μοιρών συμβαδίζει με το στυλ «φωτογραφημένου παιχνιδιού» δημιουργώντας έναν φανταστικό άξονα 180 μοιρών μεταξύ του θεατή και της λήψης, επιτρέποντας στους θεατές να προσανατολιστούν σαφώς στη θέση και την κατεύθυνση δράσης σε μια σκηνή. Σύμφωνα με τον κανόνα των 30 μοιρών, οι περικοπές στη γωνία από την οποία προβάλλεται η σκηνή πρέπει να είναι αρκετά σημαντικές ώστε ο θεατής να κατανοήσει το σκοπό μιας αλλαγής προοπτικής. Τα κοψίματα που δεν τηρούν τον κανόνα των 30 μοιρών, γνωστά ως jump cuts, διαταράσσουν την ψευδαίσθηση της χρονικής συνέχειας μεταξύ των λήψεων. Οι κανόνες των 180 μοιρών και των 30 μοιρών είναι στοιχειώδεις οδηγίες στη δημιουργία ταινιών που προηγήθηκαν της επίσημης έναρξης της κλασικής εποχής για πάνω από μια δεκαετία, όπως φαίνεται στην πρωτοποριακή γαλλική ταινία του 1902 Ταξίδι στη Σελήνη . Οι τεχνικές κοπής στην κλασική επεξεργασία συνέχειας χρησιμεύουν για να βοηθήσουν στη δημιουργία ή τη διατήρηση της συνέχειας, όπως στην εγκάρσια τομή, η οποία καθιερώνει την ταυτόχρονη δράση σε διαφορετικές τοποθεσίες. Τα jump cuts επιτρέπονται με τη μορφή αξονικής κοπής, η οποία δεν αλλάζει καθόλου τη γωνία λήψης, αλλά έχει ξεκάθαρο σκοπό να δείξει μια προοπτική πιο κοντά ή πιο μακριά από το θέμα και επομένως δεν παρεμποδίζει τη χρονική συνέχεια.

Συστήματα

Αφηγηματική λογική 
Η κλασική αφήγηση προχωρά πάντα μέσα από ψυχολογικά κίνητρα, δηλαδή με τη θέληση ενός ανθρώπινου χαρακτήρα και την πάλη του με τα εμπόδια προς έναν καθορισμένο στόχο. Αυτό το αφηγηματικό στοιχείο συνήθως αποτελείται από μια πρωταρχική αφήγηση (π.χ. ένα ειδύλλιο) συνυφασμένη με μια δευτερεύουσα αφήγηση. Αυτή η αφήγηση είναι δομημένη με μια αναμφισβήτητη αρχή, μέση και τέλος, και γενικά υπάρχει μια ξεχωριστή ανάλυση. Η χρήση ηθοποιών, γεγονότων, αιτιακών αποτελεσμάτων, βασικών σημείων και δευτερευόντων σημείων είναι βασικά χαρακτηριστικά αυτού του τύπου αφήγησης. Οι χαρακτήρες του κλασικού κινηματογράφου του Χόλιγουντ έχουν σαφώς καθορισμένα χαρακτηριστικά, είναι δραστήριοι και πολύ προσανατολισμένοι στο στόχο. Είναι αιτιολογικοί παράγοντες που παρακινούνται από ψυχολογικές και όχι κοινωνικές ανησυχίες.  Η αφήγηση είναι μια αλυσίδα αιτίου και αποτελέσματος με αιτιακούς παράγοντες – στο κλασικό στυλ, τα γεγονότα δεν συμβαίνουν τυχαία.

Κινηματογραφικός χρόνος και χώρος 
Ο χρόνος στο κλασικό Χόλιγουντ είναι συνεχής, γραμμικός και ομοιόμορφος, αφού η μη γραμμικότητα εφιστά την προσοχή στην απατηλή λειτουργία του μέσου. Ο μόνος επιτρεπτός χειρισμός του χρόνου σε αυτή τη μορφή είναι η αναδρομή στο παρελθόν. Χρησιμοποιείται κυρίως για την εισαγωγή μιας ακολουθίας μνήμης ενός χαρακτήρα, π.χ. στην Καζαμπλάνκα . 

Ο μεγαλύτερος κανόνας της κλασικής συνέχειας όσον αφορά τον χώρο είναι η μονιμότητα του αντικειμένου: ο θεατής πρέπει να πιστέψει ότι η σκηνή υπάρχει έξω από το πλάνο του κινηματογραφικού κάδρου για να διατηρήσει τον ρεαλισμό της εικόνας. Η αντιμετώπιση του χώρου στο κλασικό Χόλιγουντ προσπαθεί να ξεπεράσει ή να αποκρύψει τη δισδιάσταση του φιλμ («αόρατο στυλ») και επικεντρώνεται έντονα στο ανθρώπινο σώμα. Η πλειονότητα των πλάνων σε μια κλασική ταινία εστιάζεται σε χειρονομίες ή εκφράσεις του προσώπου (μεσαία-μακριά και μεσαία πλάνα ). Ο André Bazin συνέκρινε κάποτε την κλασική ταινία με ένα φωτογραφημένο έργο, καθώς τα γεγονότα φαίνονται να υπάρχουν αντικειμενικά και ότι οι κάμερες μας δίνουν μόνο την καλύτερη εικόνα ολόκληρου του έργου. 

Αυτή η επεξεργασία του χώρου αποτελείται από τέσσερις κύριες πτυχές: κεντράρισμα, εξισορρόπηση, μετωπικότητα και βάθος. Πρόσωπα ή αντικείμενα σημαντικά βρίσκονται κυρίως στο κέντρο του κάδρου και ποτέ εκτός εστίασης. Η ισορροπία αναφέρεται στην οπτική σύνθεση, δηλαδή, οι χαρακτήρες είναι ομοιόμορφα κατανεμημένοι σε όλο το κάδρο. Η δράση απευθύνεται διακριτικά προς τον θεατή (μετωπικότητα) και το σκηνικό, ο φωτισμός (κυρίως φωτισμός τριών σημείων, ειδικά φωτισμός υψηλών τόνων ) και τα κοστούμια έχουν σχεδιαστεί για να διαχωρίζουν το προσκήνιο από το φόντο (βάθος).

Σχέσεις συστημάτων 
Οι όψεις του χώρου και του χρόνου υποτάσσονται στο αφηγηματικό στοιχείο.

Κληρονομιά 
Το Νέο Χόλιγουντ από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1980 επηρεάστηκε από τον ρομαντισμό της κλασικής εποχής,  όπως και το γαλλικό Νέο Κύμα .

Σημαντικές μορφές του κλασικού κινηματογράφου του Χόλιγουντ 
Ονόματα με έντονους χαρακτήρες αναγνωρίστηκαν στον κατάλογο του Αμερικανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου που κατατάσσει τους κορυφαίους 25 άνδρες και 25 γυναίκες μεγαλύτερους θρύλους της αμερικανικής κινηματογραφικής ιστορίας. Οι κορυφαίοι σταρ του αντίστοιχου φύλου τους είναι ο Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ και η Κάθριν Χέπμπορν, που πρωταγωνίστησαν μαζί στην κλασική ταινία περιπέτειας του 1951 Η βασίλισσα της Αφρικής. Από το 2023, η Σοφία Λόρεν (88) είναι η μόνη ζωντανή ηθοποιός που περιλαμβάνεται στους 50 καλύτερους θρύλους της οθόνης.

Ηθοποιοί εν ζωή από την κλασική περίοδο του Χόλιγουντ 
Τα τελευταία χρόνια, ο αριθμός των εναπομεινάντων μεγάλων σταρ από την εποχή μειώθηκε γρήγορα με απώλειες όπως: της Ντόρις Ντέι το 2019, τους Ολίβια Ντε Χάβιλαντ, Κερκ Ντάγκλας και Ρόντα Φλέμινγκ το 2020, Σίντνεϊ Πουατιέ και Άντζελα Λάνσμπερι το 2022 και Τζίνα Λολομπρίτζιτα στις αρχές του 2023.

Όσοι απαριθμήθηκαν με έντονα γράμματα βραβεύτηκαν ή προτάθηκαν για μια θέση στη λίστα του Αμερικανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου που κατατάσσει τους κορυφαίους 25 άντρες και 25 γυναίκες μεγαλύτερους θρύλους της κινηματογραφικής ιστορίας της αμερικανικής κινηματογραφικής ιστορίας. Με τον θάνατο του Πουατιέ, όλοι οι άνδρες ζωντανοί θρύλοι και υποψήφιοι έχουν πλέον πεθάνει. Εκτός από Σοφία Λόρεν, έχουν απομείνει 6 γυναίκες υποψήφιες: η Ανν Μπλυθ, η Κλερ Μπλουμ, η Mitzi Gaynor, η Ρίτα Μορένο, η Πάιπερ Λόρι και η Μάργκαρετ Ο'Μπράιαν.

Σε ηλικία 99 ετών, η Εύα Μαρί Σέιντ παραμένει τόσο η γηραιότερη εν ζωή όσο και η παλαιότερη επιζήσασα βραβευμένη με Όσκαρ.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 
 
 
 Fawell, John (2008). The Hidden Art of Hollywood. Westport Conn.: Praeger Press.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 David Bordwell και Kristin Thompson, "happy-birthday-classical-cinema!" 
 The Movies-Hollywood's Golden Age
Μοντέρνα τέχνη
Κινηματογράφος στις Ηνωμένες Πολιτείες