Εκκλησία της Ανατολής

Η Εκκλησία της Ανατολής (κλασικά συριακά: ܥܕܬܐ ܕܡܕܢܚܐ‎), η οποία ονομάζεται επίσης Περσική Εκκλησία, Ανατολική Συριακή Εκκλησία, Εκκλησία της Βαβυλωνίας, Εκκλησία της Σελεύκειας, Εκκλησία της Εδέσσης ή ακόμα και Νεστοριανική Εκκλησία, ήταν Ανατολική Χριστιανική εκκλησία ανατολικοσυριακού λατρευτικού τύπου, με έδρα τη Μεσοποταμία. Ήταν ένας από τους τρεις κύριους κλάδους του Ανατολικού Χριστιανισμού που προέκυψαν από τις χριστολογικές αντιπαραθέσεις του 5ου και 6ου αιώνα, παράλληλα με τις Προχαλκηδόνιες Εκκλησίες και τη Χαλκηδονική Εκκλησία. Κατά την πρώιμη νεότερη περίοδο, μια σειρά από σχίσματα οδήγησαν σε αντίπαλα πατριαρχεία, άλλοτε δύο, άλλοτε τρία. Από το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, τρεις εκκλησίες στο Ιράκ διεκδικούν την κληρονομιά της Εκκλησίας της Ανατολής. Εν τω μεταξύ, οι ανατολικοσυριακές εκκλησίες στην Ινδία διεκδικούν την κληρονομιά της Εκκλησίας της Ανατολής εν Ινδία.

Η Εκκλησία της Ανατολής οργανώθηκε το 410 ως η εθνική εκκλησία της Αυτοκρατορίας των Σασσανιδών μέσω του Συμβουλίου της Σελεύκειας-Κτησιφώντος. Το 424 διακήρυξε τον εαυτό της ανεξάρτητο από την εκκλησιαστική δομή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Επικεφαλής της Εκκλησίας της Ανατολής ήταν ο Πατριάρχης της Ανατολής εδραιωμένος στη Σελεύκεια-Κτησιφώντα, συνεχίζοντας μια γραμμή που, σύμφωνα με την παράδοσή της, φτάνει μέχρι την Αποστολική Εποχή. Σύμφωνα με την παράδοσή της, η Εκκλησία της Ανατολής ιδρύθηκε από τον Απόστολο Θωμά τον πρώτο αιώνα. Η θρησκευτική της ιεροτελεστία ήταν ανατολικοσυριακού λατρευτικού τύπου που χρησιμοποιεί τη Θεία Λειτουργία των Αγίων Θαδδαίος και Μάρης.

Η Εκκλησία της Ανατολής, η οποία ήταν μέρος της Μεγάλης Εκκλησίας, κοινωνούσε άτομα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας έως ότου η Σύνοδος της Εφέσου καταδίκασε τον Νεστόριο το 431. Οι υποστηρικτές του Νεστορίου κατέφυγαν στην Περσία των Σασσανιδών, όπου η Εκκλησία αρνήθηκε να καταδικάσει τον Νεστόριο και κατηγορήθηκε για Νεστοριανισμό, μια αίρεση που αποδίδεται στον Νεστόριο. Ονομάστηκε λοιπόν Νεστοριανική Εκκλησία από όλες τις άλλες Ανατολικές Εκκλησίες, Χαλκηδονικές και μη, και από τη Δυτική Εκκλησία. Πολιτικά, η περσική και η ρωμαϊκή αυτοκρατορία βρίσκονταν σε πόλεμο μεταξύ τους, γεγονός που ανάγκασε την Εκκλησία της Ανατολής να αποστασιοποιηθεί από τις εκκλησίες εντός της ρωμαϊκής επικράτειας. Πιο πρόσφατα, ο τίτλος «Νεστοριανική» έχει χαρακτηριστεί ως «μια οικτρή εσφαλμένη ονομασία»,  και θεολογικά λανθασμένη από τους μελετητές. Η ίδια η Εκκλησία της Ανατολής άρχισε να αυτοαποκαλείται Νεστοριανική, αναθεμάτισε τη Σύνοδο της Εφέσου και στη λειτουργία της ο Νεστόριος αναφέρθηκε ως άγιος  Ωστόσο, η χριστολογία της Εκκλησίας της Ανατολής τελικά συγκεντρώθηκε για να επικυρώσει τη Σύνοδο της Χαλκηδόνος στη Σύνοδο του Μαρ Αββά Α’ το 544.

Συνεχίζοντας ως κοινότητα ζιμμήδων υπό το Σουνιτικό Χαλιφάτο μετά τη μουσουλμανική κατάκτηση της Περσίας (633–654), η Εκκλησία της Ανατολής έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ιστορία του Χριστιανισμού στην Ασία.  Μεταξύ του 9ου και του 14ου αιώνα, αντιπροσώπευε τη μεγαλύτερη χριστιανική ομολογία στον κόσμο από άποψη γεωγραφικής έκτασης. Ίδρυσε επισκοπές και κοινότητες που εκτείνονταν από τη Μεσόγειο Θάλασσα και το σημερινό Ιράκ και Ιράν, μέχρι την Ινδία (τους Θωμαϊστές της Κεράλας), τα Μογγολικά βασίλεια στην Κεντρική Ασία και την Κίνα κατά τη διάρκεια της δυναστείας των Τανγκ (7ος–9ος αι.). Τον 13ο και 14ο αιώνα, η εκκλησία γνώρισε μια τελική περίοδο επέκτασης υπό τη Μογγολική Αυτοκρατορία, όπου το ιερατείο της Εκκλησίας της Ανατολής που ασκούσε μεγάλη επιρροή βρέθηκε στο Μογγολικό δικαστήριο.

Ακόμη και πριν η Εκκλησία της Ανατολής υποστεί ραγδαία παρακμή στο πεδίο επέκτασής της στην κεντρική Ασία τον 14ο αιώνα, είχε ήδη χάσει έδαφος στην πατρίδα της. Την παρακμή υποδεικνύει ο συρρικνούμενος κατάλογος των ενεργών επισκοπών. Γύρω στο έτος 1000, υπήρχαν περισσότερες από εξήντα επισκοπές σε όλη την Εγγύς Ανατολή, αλλά στα μέσα του 13ου αιώνα υπήρχαν περίπου είκοσι, και μετά τον Ταμερλάνο ο αριθμός μειώθηκε περαιτέρω σε μονάχα επτά. Στον απόηχο του κατακερματισμού της Μογγολικής Αυτοκρατορίας, οι ανερχόμενες κινεζικές και ισλαμικές ηγεσίες των Μογγόλων απώθησαν και παραλίγο να εξολοθρεύσουν την Εκκλησία της Ανατολής και τους οπαδούς της.  Στη συνέχεια, οι επισκοπές της Εκκλησίας της Ανατολής παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό περιορισμένες στην Άνω Μεσοποταμία και στους Θωμαϊστές στη μαλαβαρική ακτή (σημερινή Κεράλα, Ινδία).

Έγιναν διαιρέσεις μέσα στην ίδια την εκκλησία, αλλά μέχρι το 1830 παρέμειναν δύο ενιαία πατριαρχεία και ξεχωριστές εκκλησίες: η Εκκλησία της Ανατολής των Ασσυρίων και η Καθολική Εκκλησία των Χαλδαίων (μια Ανατολική Καθολική Εκκλησία σε κοινωνία με την Αγία Έδρα). Η Αρχαία Εκκλησία της Ανατολής χωρίστηκε από την Εκκλησία της Ανατολής των Ασσυρίων το 1968. Το 2017, η Καθολική Εκκλησία των Χαλδαίων είχε περίπου 628.405 μέλη και η Εκκλησία της Ανατολής των Ασσυρίων 323.300, ενώ η Αρχαία Εκκλησία της Ανατολής είχε 100.000.  Αυτό δεν λαμβάνει υπόψη τους Θωμαϊστές, οι οποίοι έχουν επίσης διαιρεθεί σε πολλά διαφορετικά δόγματα, συμπεριλαμβανομένων δύο καθολικών της Ανατολικής Συρίας και αρκετών άλλων Συριακών Ορθοδόξων κλάδων.

Παραπομπές

Χριστιανικές οργανώσεις
Ανατολικός Χριστιανισμός