Αρχηγός κράτους των Σαμόα

Ο O le Ao Mamalu o le Malo (στη γλώσσα Σαμόα σημαίνει "αρχηγός κράτους")  είναι ο αρχηγός του κράτους της Σαμόα . Η θέση περιγράφεται στο Μέρος III του συντάγματος της Σαμόα του 1960.  Την εποχή που εγκρίθηκε το σύνταγμα, αναμενόταν ότι οι μελλοντικοί αρχηγοί κρατών θα επιλέγονταν μεταξύ των τεσσάρων αρχηγών Tama a 'Aiga "matai" σύμφωνα με το εθιμικό πρωτόκολλο. Αυτό δεν είναι συνταγματική απαίτηση, επομένως η Σαμόα μπορεί να θεωρηθεί κοινοβουλευτική δημοκρατία παρά συνταγματική μοναρχία . Η κυβερνητική Γραμματεία Τύπου περιγράφει τον Αρχηγό του Κράτους ως «εθιμοτυπικό πρόεδρο». Στον κάτοχο αποδίδεται ο επίσημος τίτλος της Αυτού Υψηλότητας, όπως και στους επικεφαλής των τεσσάρων  δυναστειών των αρχηγών φυλών .

Τα μέλη του Συμβουλίου των Αντιπροσώπων ενεργούν ως αναπληρωτές αρχηγοί κράτους, αντικαθιστώντας τον αρχηγό του κράτους όταν δεν είναι σε θέση να εκπληρώσει τα καθήκοντά του.

Ο τρέχων O le Ao o le Malo είναι ο Τουιμαλεαλιιφάνο Βααλετόα Σουλαούβι Β΄, ο οποίος εξελέγη για πενταετή θητεία που ξεκίνησε στις 21 Ιουλίου 2017 και επανεξελέγη χωρίς αντίπαλο το 2022.

Ιστορία της θέσης 
Όταν η Σαμόα έγινε ανεξάρτητη την 1η Ιανουαρίου 1962, το Σύνταγμα του 1960 όρισε από κοινού δύο από τους τέσσερις κορυφαίους αρχηγούς ( Tama a 'Aiga ) στο αξίωμα ισόβια:  ήταν οι Τανουμαφίλι Β΄ και Τουπούα Ταμασέσε Μεαόλε . Αντιπροσώπευαν, αντίστοιχα, τους Malietoa και Tupua Tamasese, τις «δύο από τις τέσσερις κύριες οικογενειακές γενεαλογίες» της Σαμόα.  Ήταν από κοινού γνωστοί ως O Ao o le Malo και μεμονωμένα ως O le Ao o le Malo .  Ο Μεαόλε πέθανε έναν χρόνο αργότερα το 1963, αφήνοντας τον Τανουμαφίλι ως τον μοναδικό κάτοχο του αξιώματος μέχρι το θάνατό του το 2007, σε ηλικία 94 ετών.  Ο αντικαταστάτης του, Tui Ātua Tupua Tamasese Efi, είχε υπηρετήσει δύο προηγούμενες θητείες ως πρωθυπουργός και είναι το μεγαλύτερο παιδί του Tupua Tamasese Meaʻole. Εξελέγη από τη Νομοθετική Συνέλευση της Σαμόα για πενταετή θητεία που άρχισε στις 20 Ιουνίου 2007  και ξανά τον Ιούλιο του 2012 για μια περαιτέρω πενταετή θητεία. Ο 4ος και σημερινός αρχηγός του κράτους, Tuimaleali'ifano Va'aleto'a Eti Sualauvi II, το δισέγγονο του ηγέτη του Κινήματος Mau Tuimaleali'ifano Fa'aoloi'i και ανιψιός του αρχικού μέλους του Συμβουλίου των Αντιπροσώπων Tuimaleali'ifano Suatipatipa II,  διαδέχθηκε τον Tui Atua Tupua Tamasese Efi μετά την εκλογή του από τη Νομοθετική Συνέλευση για πενταετή θητεία στις 30 Ιουνίου 2017, όταν η θητεία του Τουφούγκα Έφι πλησίαζε στο τέλος της.  

Το 2019 η κυβέρνηση της Σαμόα τροποποίησε το σύνταγμα, εισάγοντας όρια θητείας για τον αρχηγό του κράτους. Μόλις ένας αρχηγός κράτους ολοκληρώσει την πρώτη πενταετή θητεία του, είναι επιλέξιμος για επαναδιορισμό μόνο μία φορά. Έτσι, κάθε αρχηγός κράτους επιτρέπεται να υπηρετήσει το πολύ για δέκα χρόνια. 

Η επίσημη κατοικία του αρχηγού του κράτους ήταν το πρώην σπίτι του συγγραφέα Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον, μέχρι που υπέστη ζημιές από κυκλώνες τη δεκαετία του 1990. το κτίριο στη συνέχεια έγινε το Μουσείο του Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον. 

Τον Νοέμβριο του 2021, η κυβέρνηση της Σαμόα ανακοίνωσε ότι εξέταζε μια τροπολογία για να καταστήσει το αξίωμα του O le Ao o le Malo ισόβιο διορισμό. Αυτή η πρόταση ήταν μέρος της αναθεώρησης του συντάγματος.

Προσόντα 
Το άρθρο 18 του συντάγματος της Σαμόα ορίζει τα προσόντα για τη θέση του αρχηγού κράτους. Αυτός πρέπει:

 να έχει τα προσόντα για εκλογή ως βουλευτής·
 να διαθέτει τα προσόντα που το Κοινοβούλιο (Fono) μπορεί να καθορίσει με απόφαση·
 να μην έχει απομακρυνθεί προηγουμένως από το αξίωμα για λόγους ανάρμοστης συμπεριφοράς ή αναπηρίας.

Θητεία 
Ο αρχηγός του κράτους εκλέγεται από το Fono για πέντε χρόνια και μπορεί να επανεκλεγεί μία φορά. Οι εξαιρέσεις σε αυτό ήταν οι Tanumafili και Meaʻole, οι οποίοι εξαιρέθηκαν από την πενταετή θητεία που ορίζεται στο άρθρο 19.  Μια τροπολογία του 2019 στο σύνταγμα ορίζει ότι ο αρχηγός του κράτους δεν μπορεί να υπηρετήσει περισσότερες από δύο θητείες.  Κατανοήθηκε ότι το αξίωμα θα εναλλάσσεται μεταξύ των τεσσάρων οικογενειών tama aiga, από τις οποίες ο πιο πρόσφατα εκλεγμένος αρχηγός κράτους ανήκει στη φυλή Tuimaleali'ifano, έναν από τους τέσσερις κορυφαίους αρχηγούς μαζί με τους Mataʻafa (κενό αρχηγίας από το 2014). 

Η απομάκρυνση από το αξίωμα μπορεί να γίνει με τέσσερις τρόπους:

 παραίτηση,
 απομάκρυνση από το Fono για λόγους ανάρμοστης συμπεριφοράς ή ψυχικής ή σωματικής αναπηρίας·,
 έγκριση από τα δύο τρίτα του Fono ενός ψηφίσματος για διαγραφή που προτείνεται και υποστηρίζεται από τουλάχιστον το ένα τέταρτο των μελών του έπειτα από τουλάχιστον δεκατέσσερις ημέρες μεταξύ της ανακοίνωσης της πρότασης και της συζήτησης επί της πρότασης·,  και
 θάνατος.

Καθήκοντα και εξουσίες 
Η θέση είναι αυτή ενός εθιμοτυπικού Αρχηγού Κράτους, ενώ την πραγματική εξουσία κατέχει ο Πρωθυπουργός, τον οποίο ο Αρχηγός του Κράτους διορίζει με σύσταση του Fono . Ενώ ο αρχηγός του κράτους "δεν παίζει ενεργό ρόλο στην κυβέρνηση", μπορεί να διαλύσει  το Fono και καμία πράξη του κοινοβουλίου δεν θα γίνει νόμος χωρίς την έγκρισή του.  Ο αρχηγός του κράτους μπορεί επίσης να χορηγήσει χάρη.

Εκλογές αρχηγού κράτους 
Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί τέσσερις εκλογές για το αξίωμα του αρχηγού κράτους.

2007 
Η πρώτη εκλογή αρχηγού κράτους πραγματοποιήθηκε στις 16 Ιουνίου 2007, στην οποία ο Τουί Ατούα Τουπούα Ταμασέσε Έφι εξελέγη χωρίς αντίπαλο από το 49μελές κοινοβούλιο.

2012 
Η δεύτερη πραγματοποιήθηκε στις 19 Ιουλίου 2012, στην οποία ο Έφι προτάθηκε από τον πρωθυπουργό Τουιλαέπα Σαϊλέλε Μαλιελεγκαόι και κέρδισε τον αρχηγό της αντιπολίτευσης Παλουσαλούε Φαάπο Β΄.

2017 
Η τρίτη έμμεση εκλογή πραγματοποιήθηκε στις 30 Ιουνίου 2017, στην οποία ο Τουιμαλεαλιιφάνο Βααλετόα Σουαλαούβι Β΄ εξελέγη χωρίς αντίπαλο.

2022 
Στις 23 Αυγούστου 2022 διεξήχθη η 4η έμμεση εκλογή του αρχηγού κράτους και ο Σουαλαούβι επανεξελέγη χωρίς αντίπαλο. Τον είχε ονομάσει ως υποψήφιο η πρωθυπουργός Φιαμέ Ναόμι Ματαάφα.

Κατάλογος κατόχων του αξιώματος 

 Σύμβολα

 
 † Απεβίωσε εν ενεργεία

Σημειώσεις και παραπομπές 

Αρχηγοί κράτους των Σαμόα