Οξανδρολόνη

Η οξανδρολόνη, που πωλείται με τις εμπορικές ονομασίες Oxandrin και Anavar, μεταξύ άλλων, είναι ανδρογόνο και αναβολικό στεροειδές (ΑΑΣ) που χρησιμοποιείται για την αύξηση βάρους σε διάφορες καταστάσεις, για την αντιστάθμιση του πρωτεϊνικού καταβολισμού που προκαλείται από τη μακροχρόνια θεραπεία με κορτικοστεροειδή, για να υποστηρίξει την ανάρρωση από σοβαρά εγκαύματα, για τη θεραπεία του πόνου στα οστά που σχετίζεται με την οστεοπόρωση, για τη βοήθεια στην ανάπτυξη κοριτσιών με σύνδρομο Τέρνερ και για άλλες ενδείξεις. Λαμβάνεται από το στόμα.

Οι παρενέργειες της οξανδρολόνης περιλαμβάνουν συμπτώματα αρρενοποίησης όπως ακμή, αυξημένη τριχοφυΐα, αλλαγή φωνής και αυξημένη σεξουαλική επιθυμία. Το φάρμακο είναι συνθετικό ανδρογόνο και αναβολικό στεροειδές, ως εκ τούτου είναι ένας αγωνιστής του υποδοχέα ανδρογόνων, του βιολογικού στόχου των ανδρογόνων όπως η τεστοστερόνη και η διυδροτεστοστερόνη. Έχει ισχυρά αναβολικά και αδύναμα ανδρογόνα αποτελέσματα, που του δίνουν ένα ήπιο προφίλ παρενεργειών και το καθιστούν ιδιαίτερα κατάλληλο για χρήση σε γυναίκες.

Η οξανδρολόνη περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1962 και εισήχθη για ιατρική χρήση το 1964. Χρησιμοποιείται κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πέρα από τις ιατρικές της χρήσεις, η οξανδρολόνη χρησιμοποιείται για τη βελτίωση της σωματικής διάπλασης και της απόδοσης. Το φάρμακο είναι μια ελεγχόμενη ουσία σε πολλές χώρες, επομένως η μη ιατρική χρήση είναι γενικά παράνομη.

Ιατρικές χρήσεις 
Η οξανδρολόνη έχει ερευνηθεί και έχει συνταγογραφηθεί ως θεραπεία για μια μεγάλη ποικιλία καταστάσεων. Είναι εγκεκριμένη από τον FDA για τη θεραπεία του οστικού πόνου που σχετίζεται με την οστεοπόρωση, την ενίσχυση της αύξησης βάρους μετά από χειρουργική επέμβαση ή σωματικό τραύμα, κατά τη διάρκεια χρόνιας λοίμωξης ή στο πλαίσιο ανεξήγητης απώλειας βάρους και την εξουδετέρωση της καταβολικής επίδρασης της μακροχρόνιας θεραπείας με κορτικοστεροειδή. Όσον αφορά το 2016, συχνά συνταγογραφείται εκτός ετικέτας για να επιταχύνει την ανάρρωση από σοβαρά εγκαύματα, να βοηθήσει την ανάπτυξη κοριτσιών με σύνδρομο Τέρνερ και να εξουδετερώσει την καταβολή που προκαλείται από τον HIV/AIDS. Η οξανδρολόνη βελτιώνει τόσο τα βραχυπρόθεσμα όσο και τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα σε άτομα που αναρρώνουν από σοβαρά εγκαύματα και έχει καθιερωθεί ως ασφαλής θεραπεία για αυτήν την ένδειξη. Χρησιμοποιείται επίσης στη θεραπεία του ιδιοπαθούς μικρού αναστήματος, της αναιμίας, του κληρονομικού αγγειοοιδήματος, της αλκοολικής ηπατίτιδας και του υπογοναδισμού.

Η ιατρική έρευνα έχει αποδείξει την αποτελεσματικότητα της οξανδρολόνης στην ενίσχυση της ανάπτυξης κοριτσιών με σύνδρομο Τέρνερ. Αν και η οξανδρολόνη έχει χρησιμοποιηθεί από καιρό για την επιτάχυνση της ανάπτυξης σε παιδιά με ιδιοπαθή κοντό ανάστημα, είναι απίθανο να αυξήσει το ύψος των ενηλίκων και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί ακόμη και να το μειώσει . Ως εκ τούτου, η οξανδρολόνη έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από αυξητική ορμόνη για αυτή τη χρήση. Στα παιδιά με ιδιοπαθές κοντό ανάστημα ή σύνδρομο Τέρνερ χορηγούνται δόσεις οξανδρολόνης πολύ μικρότερες από αυτές που δίνονται σε άτομα με εγκαύματα για να ελαχιστοποιηθεί η πιθανότητα αρρενωποποίησης και πρόωρης ωρίμανσης.

Μη ιατρικές χρήσεις 
Πολλοί αθλητές σωματοδόμησης και άλλοι αθλητές χρησιμοποιούν οξανδρολόνη για να αυξήσουν τη μυϊκή τους μάζα. Είναι πολύ πιο αναβολικό παρά ανδρογόνο, επομένως οι γυναίκες και όσοι αναζητούν λιγότερο έντονες αγωγές στεροειδών το χρησιμοποιούν ιδιαίτερα συχνά. Πολλοί εκτιμούν επίσης τη χαμηλή ηπατοτοξικότητα της οξανδρολόνης σε σχέση με τα περισσότερα άλλα από του στόματος ενεργά ΑΑΣ.

Αντενδείξεις 
Όπως και άλλα ΑΑΣ, η οξανδρολόνη μπορεί να επιδεινώσει την υπερασβεστιαιμία αυξάνοντας την οστεολυτική οστική απορρόφηση. Όταν λαμβάνεται από έγκυες γυναίκες, η οξανδρολόνη μπορεί να έχει ανεπιθύμητες ενέργειες όπως η αρρενοποίηση στο έμβρυο.

Παρενέργειες 
Οι γυναίκες που λαμβάνουν οξανδρολόνη μπορεί να εμφανίσουν αρρενωποποίηση, μη αναστρέψιμη ανάπτυξη αρσενικών χαρακτηριστικών, όπως βαθιά φωνή, υπερτρίχωση, ανωμαλίες της εμμήνου ρύσεως, απώλεια μαλλιών ανδρικού τύπου και διεύρυνση της κλειτορίδας. Η οξανδρολόνη μπορεί να διαταράξει την ανάπτυξη στα παιδιά, μειώνοντας το ύψος των ενηλίκων τους.  Λόγω αυτών των παρενεργειών, οι δόσεις που χορηγούνται σε γυναίκες και παιδιά ελαχιστοποιούνται και οι άνθρωποι συνήθως παρακολουθούνται για ανωμαλίες αρρενωποποίησης και ανάπτυξης. Όπως και άλλα ανδρογόνα, η οξανδρολόνη μπορεί να προκαλέσει ή να επιδεινώσει την ακμή και τον πριαπισμό (ανεπιθύμητες ή παρατεταμένες στύσεις). Η οξανδρολόνη μπορεί επίσης να μειώσει τη γονιμότητα των ανδρών, μια άλλη παρενέργεια που είναι κοινή μεταξύ των ανδρογόνων. Σε μια προσπάθεια να αντισταθμίσει την εξωγενή αύξηση των ανδρογόνων, το σώμα μπορεί να μειώσει την παραγωγή τεστοστερόνης μέσω της ατροφίας των όρχεων και της αναστολής της γοναδοτροπικής δραστηριότητας.

Σε αντίθεση με ορισμένα ΑΑΣ, η οξανδρολόνη δεν προκαλεί γενικά γυναικομαστία επειδή δεν μετατρέπεται σε οιστρογόνους μεταβολίτες. Ωστόσο, αν και δεν υπήρχαν αναφορές γυναικομαστίας παρά την ευρεία χρήση, η οξανδρολόνη αναφέρθηκε σε μια δημοσίευση το 1991 ότι είχε συσχετιστεί με 33 περιπτώσεις γυναικομαστίας σε έφηβα αγόρια που υποβλήθηκαν σε θεραπεία με αυτή για κοντό ανάστημα. Η γυναικομαστία αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της θεραπείας με οξανδρολόνη σε 19 από τα αγόρια και μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας σε 14 από τα αγόρια, και 10 από τα αγόρια είχαν παροδική γυναικομαστία, ενώ 23 είχαν επίμονη γυναικομαστία που απαιτούσε μαστεκτομή. Αν και η παροδική γυναικομαστία είναι ένα φυσικό και συχνό φαινόμενο σε εφηβικά αγόρια, η γυναικομαστία που σχετίζεται με την οξανδρολόνη ήταν όψιμης/καθυστερημένης έναρξης και ήταν επίμονη σε υψηλό ποσοστό των περιπτώσεων. Ως εκ τούτου, δήλωσαν οι ερευνητές, «αν και η οξανδρολόνη δεν μπορεί να εμπλέκεται ως διεγερτική [στη] γυναικομαστία», μια πιθανή σχέση θα πρέπει να ληφθεί υπόψη σε κλινικούς γιατρούς που χρησιμοποιούν οξανδρολόνη σε εφήβους για διέγερση της ανάπτυξης.

Μοναδικά στους 17α-αλκυλιωμένους ΑΑΣ, η οξανδρολόνη παρουσιάζει μικρή έως καθόλου ηπατοτοξικότητα, ακόμη και σε υψηλές δόσεις. Καμία περίπτωση σοβαρής ηπατοτοξικότητας δεν έχει αποδοθεί μεμονωμένα στην οξανδρολόνη. Ωστόσο, αυξημένα ηπατικά ένζυμα έχουν παρατηρηθεί σε ορισμένα άτομα, ιδιαίτερα με υψηλές δόσεις ή/και παρατεταμένη θεραπεία, αν και επανέρχονται στα φυσιολογικά όρια μετά τη διακοπή.

Αλληλεπιδράσεις 
Η οξανδρολόνη  αυξάνει σημαντικά την αντιπηκτική δράση της βαρφαρίνης, μερικές φορές επικίνδυνα. Τον Απρίλιο του 2004, η Savient Pharmaceuticals δημοσίευσε μια προειδοποίηση ασφαλείας μέσω του FDA προειδοποιώντας τους επαγγελματίες υγείας σχετικά με αυτό. Η οξανδρολόνη μπορεί επίσης να αναστείλει τον μεταβολισμό των από του στόματος υπογλυκαιμικών παραγόντων. Μπορεί να επιδεινώσει το οίδημα όταν λαμβάνεται μαζί με κορτικοστεροειδή ή αδρενοκορτικοτροπική ορμόνη.

Φαρμακολογία

Φαρμακοδυναμική 
Όπως και άλλα ΑΑΣ, η οξανδρολόνη είναι ένας αγωνιστής του υποδοχέα ανδρογόνων, παρόμοιος με τα ανδρογόνα όπως η τεστοστερόνη και η DHT. Η σχετική συγγένεια δέσμευσης της οξανδρολόνης για τον υποδοχέα ανδρογόνου είναι περίπου 0,8% αυτής της μεθυλτριενολόνης. Η ενεργοποίηση του υποδοχέα ανδρογόνων διεγείρει τη σύνθεση πρωτεϊνών, η οποία αυξάνει την ανάπτυξη των μυών, την άλιπη μάζα σώματος και την οστική πυκνότητα.

Σε σύγκριση με την τεστοστερόνη και πολλά άλλα ΑΑΣ, η οξανδρολόνη είναι λιγότερο ανδρογόνος σε σχέση με τη δύναμή της ως αναβολικό. Η οξανδρολόνη έχει περίπου 322 έως 633% της αναβολικής ισχύος και 24% της ανδρογόνου ισχύος της μεθυλτεστοστερόνης. Ομοίως, η οξανδρολόνης έχει έως και 6 φορές την αναβολική ισχύ της τεστοστερόνης και έχει σημαντικά μειωμένη ανδρογόνο ισχύ σε σύγκριση. Η μειωμένη αναλογία της αναβολικής προς την ανδρογόνο δραστηριότητα της οξανδρολόνης συχνά παρακινεί την ιατρική χρήση της σε παιδιά και γυναίκες, επειδή μικρότερο ανδρογόνο αποτέλεσμα συνεπάγεται μικρότερο κίνδυνο αρρενωποποίησης. Η κοινότητα του bodybuilding λαμβάνει επίσης υπόψη αυτό το γεγονός όταν επιλέγει ΑΑΣ.

Καθώς η οξανδρολόνη είναι ήδη 5α-ανοιγμένη, δεν είναι υπόστρωμα για την 5α-αναγωγάση, επομένως δεν ενισχύεται σε ανδρογόνους ιστούς όπως το δέρμα, τα τριχοθυλάκια και ο προστάτης αδένας. Αυτό εμπλέκεται στη μειωμένη αναλογία αναβολικής προς ανδρογόνο δράση. Λόγω της αντικατάστασης ενός από τα άτομα άνθρακα με ένα άτομο οξυγόνου στη θέση C2 στον δακτύλιο Α, η οξανδρολόνη είναι ανθεκτική στην αδρανοποίηση από την αφυδρογονάση της 3α-υδροξυστεροειδούς στους σκελετικούς μύες. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με το DHT και πιστεύεται ότι αποτελεί τη βάση της διατηρημένης αναβολικής ισχύος της οξανδρολόνης. Επειδή είναι 5α-ανοιγμένη, η οξανδρολόνη δεν είναι υπόστρωμα για την αρωματάση, επομένως δεν μπορεί να αρωματιστεί σε μεταβολίτες με οιστρογόνο δράση. Ομοίως, η οξανδρολόνη δεν έχει προγεστογόνο δράση.

Η οξανδρολόνη είναι, μοναδικά, πολύ λιγότερο ηπατοτοξική από άλλα 17α-αλκυλιωμένα ΑΑΣ, το οποίο μπορεί να οφείλονται σε διαφορές στο μεταβολισμό.

Φαρμακοκινητική 
Η από του στόματος βιοδιαθεσιμότητα της οξανδρολόνης είναι 97%. Η δέσμευσή της από τις πρωτεΐνες του πλάσματος είναι 94 έως 97%. Το φάρμακο μεταβολίζεται κυρίως από τα νεφρά και σε μικρότερο βαθμό από το ήπαρ. Η οξανδρολόνη είναι το μόνο ΑΑΣ που δεν μεταβολίζεται κυρίως ή εκτενώς από το ήπαρ, και αυτό πιστεύεται ότι σχετίζεται με τη μειωμένη ηπατοτοξικότητά του σε σχέση με άλλα ΑΑΣ. Ο χρόνος ημιζωής της αποβολής αναφέρεται από 9,4 έως 10,4 ώρες, αλλά παρατείνεται στις 13.3 ώρες στους ηλικιωμένους. Περίπου το 28% μιας από του στόματος δόσης οξανδρολόνης αποβάλλεται αμετάβλητο στα ούρα και το 3% απεκκρίνεται με τα κόπρανα.

Χημεία 
Η οξανδρολόνη είναι ένα συνθετικό στεροειδές ανδροστάνης και ένα 17α-αλκυλιωμένο παράγωγο της DHT. Είναι επίσης γνωστό ως 2-οξα-17α-μεθυλ-5α-διυδροτεστοστερόνη (2-οξα-17α-μεθυλ-DHT) ή ως 2-οξα-17α-μεθυλ-5α-ανδροσταν-17β-ολ-3-όνη, και είναι DHT με μια ομάδα μεθυλίου στη θέση C17α και ο άνθρακας C2 αντικαθίσταται από ένα άτομο οξυγόνου. Τα στενά σχετιζόμενα ΑΑΣ περιλαμβάνουν τη μεστανολόνη (17α-μεθυλ-DHT), την οξυμεθολόνη (2-υδροξυμεθυλενο-17α-μεθυλ-DHT) και τη σταναζολόλη (ένα παράγωγο συντηγμένου με δακτύλιο 2,3- πυραζόλης Α της 17α-μεθυλ-DHT) και η δεσοξυμεθυλτεστοστερόνη (3-δεκετο-17α-μεθυλ-δ2-DHT), η μεθαστερόνη (2α,17α-διμεθυλ-DHT), η μεθυλ-1-τεστοστερόνη (17α-μεθυλ-δ1-DHT) και η μεθυλστενβολόνη (2,17α-διμεθυλ-δ1-DHT).

Ιστορία 
Η οξανδρολόνη παρασκευάστηκε για πρώτη φορά από τους Ράφαελ Πάπο και Κρίστοφερ Γιουνγκ ενώ βρίσκονταν στην Searle Laboratories (τώρα μέρος της Pfizer ). Οι ερευνητές περιέγραψαν για πρώτη φορά το φάρμακο το 1962. Ενδιαφέρθηκαν αμέσως για τα πολύ αδύναμα ανδρογόνα αποτελέσματα της οξανδρολόνης σε σχέση με τα αναβολικά της αποτελέσματα. Εισήχθη ως φαρμακευτικό φάρμακο στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1964.

Το φάρμακο συνταγογραφήθηκε για την προώθηση της μυϊκής αναγέννησης σε διαταραχές που προκαλούν ακούσια απώλεια βάρους και χρησιμοποιείται ως μέρος της θεραπείας για τον HIV/AIDS. Είχε επίσης αποδειχθεί ότι είναι μερικώς επιτυχής στη θεραπεία περιπτώσεων οστεοπόρωσης. Ωστόσο, εν μέρει λόγω κακής δημοσιότητας από την παράνομη χρήση του από bodybuilders, η παραγωγή του Anavar διακόπηκε από τα εργαστήρια Searle το 1989. Το παρέλαβε η Bio-Technology General Corporation, η οποία άλλαξε το όνομά της σε Savient Pharmaceuticals, η οποία μετά από επιτυχημένες κλινικές δοκιμές το 1995, το κυκλοφόρησε με την επωνυμία Oxandrin. Στη συνέχεια, η BTG κέρδισε εγκρίσεις για την κατάσταση ορφανού φαρμάκου από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων για τη θεραπεία της αλκοολικής ηπατίτιδας, του συνδρόμου Τέρνερ και της απώλειας βάρους που προκαλείται από τον HIV. Ενδείκνυται επίσης ως αντιστάθμιση του πρωτεϊνικού καταβολισμού που προκαλείται από τη μακροχρόνια χορήγηση κορτικοστεροειδών.

Παραπομπές 

Ηπατοτοξίνες
Στεροειδείς ορμόνες