Μάνφρεντ Άιγκεν

Ο Μάνφρεντ Άιγκεν (γερμ. Manfred Eigen, 9 Μαΐου 1927 – 6 Φεβρουαρίου 2019) ήταν Γερμανός βιοφυσικός χημικός, που βραβεύθηκε το 1967 με το Βραβείο Νόμπελ Χημείας για τη συνεισφορά του στη μέτρηση των ταχέων χημικών αντιδράσεων.

Οι έρευνες του Άιγκεν βοήθησαν στην επίλυση σημαντικών προβλημάτων της φυσικοχημείας και στην κατανόηση των χημικών διεργασιών που συμβαίνουν στους ζωντανούς οργανισμούς. Μεταγενέστερα, διερεύνησε τις βιοχημικές ρίζες της ζωής και της βιολογικής εξελίξεως. Εργάσθηκε για τη σύσταση ενός διεπιστημονικού προγράμματος στην Εταιρεία Μαξ Πλανκ προκειμένου να μελετηθεί το υπόβαθρο της ζωής στο μοριακό επίπεδο. Το έργο του χαιρετίσθηκε για τη δημιουργία ενός νέου επιστημονικού και τεχνολογικού πεδίου: της εξελικτικής βιοτεχνολογίας.

Οικογένεια και σπουδές 
Ο Άιγκεν γεννήθηκε στην πόλη Μπόχουμ και ήταν γιος της Χέντβιχ (το γένος Φελντ) και του Ερνστ Άιγκεν. Ο πατέρας του ήταν μουσικός σε ορχήστρα δωματίου. Ως παιδί, ο Μάνφρεντ ανέπτυξε πάθος για τη μουσική και έμαθε πιάνο.

Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, σε ηλικία μόλις 15 ετών, ο Μάνφρεντ στρατολογήθηκε σε μια αντιαεροπορική μονάδα των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων. Προς το τέλος του πολέμου αιχμαλωτίστηκε από τον σοβιετικό στρατό, αλλά κατόρθωσε να δραπετεύσει (αργότερα είπε ότι εκείνη η απόδραση ήταν σχετικώς εύκολη) και περπάτησε εκατοντάδες χιλιόμετρα διασχίζοντας την ηττημένη Γερμανία, καταλήγοντας στο Γκέτινγκεν το 1945. Δεν είχε τα απαραίτητα έγγραφα για την εισαγωγή του στο εκεί πανεπιστήμιο, αλλά έγινε δεκτός επιδεικνύοντας τις γνώσεις του σε έναν διαγωνισμό και εισάχθηκε στην πρώτη μεταπολεμική τάξη.

Αρχικώς ο Μ. Άιγκεν ήθελε να σπουδάσει φυσική, αλλά καθώς οι επιστρέφοντες στρατιώτες που είχαν διακόψει τις σπουδές τους είχαν προτεραιότητα, εγγράφηκε στο Τμήμα Γεωφυσικής. Μετά το πτυχίο του συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στη φυσική, έχοντας ως έναν εκ των συμβούλων του καθηγητών τον γνωστό από την Αρχή της αβεβαιότητας Βέρνερ Χάιζενμπεργκ, και πήρε διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν το 1951 έχοντας επιβλέποντα τον Άρνολντ Όυκεν.

Σταδιοδρομία και έρευνες 
Από το 1953 ο Άιγκεν εργάσθηκε στο Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ Φυσικοχημείας στο Γκέτινγκεν και έγινε διευθυντής του το 1964, οπότε το ένωσε με το Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ Φασματοσκοπίας, δημιουργώντας το Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ για τη Βιοφυσική Χημεία. Επίσης ήταν καθηγητής στο Πολυτεχνείο του Μπράουνσβαϊγκ.

Το 1964 ο Άιγκεν παρουσίασε τα αποτελέσματα της κυριότερης έρευνάς του σε μια συνάντηση της Εταιρείας Φάραντεϊ στο Λονδίνο. Τα ευρήματά του απέδειξαν για πρώτη φορά ότι ήταν δυνατός ο προσδιορισμός των ρυθμών χημικών αντιδράσεων που πραγματοποιούνταν σε χρονικά διαστήματα της τάξεως των δισεκατομμυριοστών του δευτερολέπτου. Τρία χρόνια αργότερα τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Χημείας από κοινού με τους μεγαλύτερους σε ηλικία Βρετανούς χημικούς Ρόναλντ Τζωρτζ Ρέυφορντ Νόρις και Τζωρτζ Πόρτερ για την έρευνά τους στο πεδίο αυτό.

Πέρα από αυτό, ο Άιγκεν συνδέεται με τη θεωρία των quasispecies, με τις έννοιες του κρίσιμου ρυθμού μεταλλάξεων (error threshold) και της απώλειας γενετικής πληροφορίας εξαιτίας μεταλλάξεων (error catastrophe), με το ομώνυμο παράδοξο του Eigen (1971) και με τον χημικό υπέρκυκλο, δηλαδή την αυτοεπαναλαμβανόμενη σύνδεση κύκλων αντιδράσεων ως ερμηνεία της αυτο-οργανώσεως των προβιωτικών συστημάτων, έννοια που περιέγραψε μαζί με τον Πέτερ Σούστερ (P. Schuster) το 1977.

Ο Άιγκεν ίδρυσε δύο εταιρείες βιοτεχνολογίας, την Evotec και την Direvo.

Το 1981 ο Άιγκεν έγινε ένα από τα ιδρυτικά μέλη του Παγκόσμιου Συμβουλίου Πολιτισμού.

Παρά το ότι ήταν άθεος, ο Άιγκεν ήταν μέλος της Ποντιφήκειας Ακαδημίας Επιστημών.

Προσωπική ζωή 
Ο Άιγκεν ήταν έγγαμος, αρχικώς με την Ελφρήντε Μύλερ (Elfriede Müller), με την οποία απέκτησαν δύο παιδιά, ένα αγόρι και ένα κορίτσι. Αργότερα νυμφεύθηκε τη βιοχημικό Ρούτχιλντ Βίνκλερ-Όσβατιτς (Ruthild Winkler-Oswatitsch) μετά από πολλά χρόνια επιστημονικής συνεργασίας.

Ο Άιγκεν απεβίωσε σε ηλικία 91 ετών στο Γκέτινγκεν.

Τιμητικές διακρίσεις 
Εκτός από το Βραβείο Νόμπελ Χημείας, ο Άιγκεν τιμήθηκε και με αρκετές άλλες διακρίσεις, όπως:

 Βραβείο Ότο Χαν (1962)
 Εκλογή του ως μέλους της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών] (1964)
 Εκλογή του ως μέλους της αμερικανικής Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών (1966)
 Εκλογή του ως μέλους της Σοβιετικής Ακαδημίας Επιστημών (1976)
 Εκλογή του ως αλλοδαπού μέλους της Βασιλικής Εταιρείας (ForMemRS) το 1973
 Παράσημο «Pour le Mérite» (1973)
 Βραβείο Διαλέξεως Φάραντεϊ από τη Βασιλική Εταιρεία Χημείας το 1977
 Αυστριακό παράσημο Επιστήμης και Τέχνης
 Βραβείο Πάουλ Έρλιχ και Λούντβιχ Ντάρμστέτερ (1992)
 Μετάλλιο Χέλμχολτς της Ακαδημία Φυσικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών Βερολίνου-Βραδεμβούργου (1994)
 Βραβείο έρευνας Μαξ Πλανκ (1994) από κοινού με τον Ρούντολφ Ρίγκλερ του Ινστιτούτου Καρολίνσκα
 Επίτιμο μέλος του Πανεπιστημίου του Ρουρ στο Μπόχουμ (2001)
 Βραβείο «για το σύνολο των επιτευγμάτων» (Lifetime Achievement Award) από το Ινστιτούτο Ανθρώπινης Ιολογίας στη Βαλτιμόρη (2005)
 Μετάλλιο Βίλχελμ Έξνερ (2011)
 Αναγόρευση σε επίτιμο διδάκτορα από 16 πανεπιστήμια, μεταξύ των οποίων το Χάρβαρντ (1966), το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, το Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν και το Πανεπιστήμιο του Σικάγου.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
 
 
 
 Ο Μάνφρεντ Άιγκεν διηγείται την ιστορία της ζωής του στο Web of Stories
 Συνέντευξη του Άιγκεν από τον Harry Kroto, ελεύθερο βίντεο από το Vega Science Trust

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Συνέντευξη: Αναμνήσεις από την παιδική ηλικία σχετικώς με τη μουσική
 Ο Μάνφρεντ Άιγκεν στον ιστότοπο των Βραβείων Nobel - περιλαμβάνει και το κείμενο της διαλέξεώς του στην απονομή του βραβείου (11 Δεκεμβρίου 1967) με τίτλο «Immeasurably Fast Reactions»

Γερμανοί χημικοί
Φυσικοχημικοί
Βιοχημικοί
Βιοφυσικοί
Βραβευμένοι με Νόμπελ Χημείας
Γερμανοί νομπελίστες
Γερμανοί άθεοι
Μέλη της Ακαδημίας Επιστημών (Γαλλία)
Απόφοιτοι του Πανεπιστημίου του Γκέτινγκεν