Ισλάμ στην Ιαπωνία

Η ιστορία του Ισλάμ στην Ιαπωνία είναι σχετικά σύντομη σε σχέση με τη μακροχρόνια παρουσία της θρησκείας σε άλλες γειτονικές χώρες. Το Ισλάμ είναι μια από τις μικρότερες μειονοτικές θρησκείες στην Ιαπωνία, με περισσότερους οπαδούς στη χώρα από την πίστη των Μπαχάι, αλλά λιγότερους από τον Χριστιανισμό.  Υπήρχαν μεμονωμένες περιπτώσεις μουσουλμάνων στην Ιαπωνία πριν από τον 19ο αιώνα. Σήμερα, οι μουσουλμάνοι αποτελούνται από κοινότητες μεταναστών σε μεγάλο βαθμό, καθώς και, αν και σε μικρότερο βαθμό, από τους ίδιους τους Ιάπωνες.

Ιστορία

Πρώιμη ιστορία 
Υπάρχουν μεμονωμένα αρχεία επαφής μεταξύ του Ισλάμ και της Ιαπωνίας πριν από το άνοιγμα της χώρας το 1853,  πιθανώς ήδη από το 1700. Μερικοί μουσουλμάνοι έφτασαν όντως τους προηγούμενους αιώνες, αν και αυτά ήταν μεμονωμένα περιστατικά. Ορισμένα στοιχεία της ισλαμικής φιλοσοφίας εισχώρησαν επίσης ήδη από την περίοδο Χέιαν μέσω κινεζικών και νοτιοανατολικών ασιατικών πηγών.

Μεσαιωνικά αρχεία 

Οι παλαιότερες μουσουλμανικές καταγραφές της Ιαπωνίας βρίσκονται στα έργα του μουσουλμάνου χαρτογράφου Ιμπν Χορνταντμπέχ, ο οποίος έχει κατανοηθεί από τον Μάικλ Γιαν ντε Χόεγιε ότι αναφέρει την Ιαπωνία ως τις «χώρες του Βακβακ» δύο φορές: «Ανατολικά της Κίνας είναι οι χώρες του Βακβακ, που είναι τόσο πλούσια σε χρυσό, που οι κάτοικοι φτιάχνουν τις αλυσίδες για τα σκυλιά τους και τα περιλαίμια για τις μαϊμούδες τους από αυτό το μέταλλο. Κατασκευάζουν χιτώνες πλεγμένους με χρυσό. Εκεί βρίσκεται εξαιρετικό ξύλο έβενου.» Και: «Ο χρυσός και ο έβενος εξάγονται από το Βακβακ».  Ο άτλαντας του Μαχμούντ αλ-Κάσγκαρι του 11ου αιώνα δείχνει τις χερσαίες διαδρομές του Δρόμου του Μεταξιού και της Ιαπωνίας στην ανατολικότερη έκταση του χάρτη.

Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου υπήρξε επαφή μεταξύ των Χουέι, του στρατηγού Λαν Γιου της δυναστείας των Μινγκ και των ξιφομάχων της Ιαπωνίας. Σύμφωνα με κινεζικές πηγές, ο Λαν Γιου είχε 10.000 Κατάνα, ο αυτοκράτορας Χόνγκβου ήταν δυσαρεστημένος με τους δεσμούς του στρατηγού με το Κιότο και περισσότεροι από 15.000 άνθρωποι ενοχοποιήθηκαν για υποτιθέμενη προδοσία και εκτελέστηκαν.  

Οι πρώτες ευρωπαϊκές μαρτυρίες για μουσουλμάνους και τις επαφές τους με την Ιαπωνία διατηρούνταν από Πορτογάλους ναυτικούς, που αναφέρουν έναν επιβάτη στο πλοίο τους, έναν Άραβα, που είχε κηρύξει το Ισλάμ στον λαό της Ιαπωνίας. Είχε πλεύσει στα νησιά της Μαλάκκας το 1555.

Σύγχρονα στοιχεία 
Οι πρώτες σύγχρονες μουσουλμανικές επαφές ήταν με Ινδονήσιους, που υπηρέτησαν σε βρετανικά και ολλανδικά πλοία στα τέλη του 19ου αιώνα. 

Στα τέλη της δεκαετίας του 1870, η βιογραφία του Μωάμεθ μεταφράστηκε στα ιαπωνικά. Αυτό βοήθησε το Ισλάμ να εξαπλωθεί και να φτάσει στον ιαπωνικό λαό, αλλά μόνο ως μέρος της ιστορίας των πολιτισμών. 

Μια άλλη σημαντική επαφή έγινε το 1890, όταν ο Σουλτάνος και  Χαλίφης Αμπντούλ Χαμίτ Β' της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έστειλε ένα πολεμικό πλοίο στην Ιαπωνία με σκοπό να χαιρετίσει την επίσκεψη του Ιάπωνα πρίγκιπα Κομάτσου Ακιχίτο στην πρωτεύουσα της Κωνσταντινούπολης αρκετά χρόνια νωρίτερα. Αυτή η φρεγάτα ονομαζόταν Ερτουγρούλ και καταστράφηκε σε μια καταιγίδα στο δρόμο της επιστροφής κατά μήκος της ακτής του νομού Βακαγιάμα στις 16 Σεπτεμβρίου 1890. Το Τουρκικό Μνημείο και Μουσείο Κουσιμότο είναι αφιερωμένα προς τιμήν των πνιγμένων διπλωματών και ναυτικών. 

Το 1891, ένα Οθωμανικό πλήρωμα, που ναυάγησε στις ιαπωνικές ακτές τον προηγούμενο χρόνο βοηθήθηκε στην επιστροφή τους στην Κωνσταντινούπολη από το Αυτοκρατορικό Ιαπωνικό ναυτικό. Ο Σοτάρο Νόντα, ένας δημοσιογράφος που τους συνόδευε, έγινε ο πρώτος γνωστός Ιάπωνας προσήλυτος κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην οθωμανική πρωτεύουσα.

Αρχές 20ου αιώνα 

Στον απόηχο της Οκτωβριανής Επανάστασης, σε αρκετούς εκατοντάδες Τούρκους- Τατάρους μουσουλμάνους πρόσφυγες από την Κεντρική Ασία και τη Ρωσία δόθηκε άσυλο στην Ιαπωνία. Εγκαταστάθηκαν σε πολλές μεγάλες πόλεις και σχημάτισαν μικρές κοινότητες. Μερικοί Ιάπωνες ασπάστηκαν το Ισλάμ μέσω της επαφής με αυτούς τους Μουσουλμάνους. Ο ιστορικός Caeser E. Farah τεκμηρίωσε ότι το 1909 ο ρωσικής καταγωγής Αγιάζ Ισχάκι και ο συγγραφέας Αμπντουρρεσίντ Ιμπραχίχ (1857–1944), ήταν οι πρώτοι μουσουλμάνοι, που προσηλύτισαν επιτυχώς τους πρώτους Ιάπωνες, όταν ο Κοτάρο Γιαμαόκα προσηλυτίστηκε το 1909 στη Βομβάη μετά από επαφή με τον Ιμπραχίμ και πήρε το όνομα Ομάρ Γιαμαόκα. Ο Γιαμαόκα έγινε ο πρώτος Ιάπωνας, που έκανε προσκύνημα στην Μέκκα (Χατζ). Ο Γιαμαόκα και ο Ιμπραχίμ ταξίδευαν με την υποστήριξη εθνικιστικών ιαπωνικών ομάδων όπως η Κοινωνία του Μαύρου Δράκου (Κοκουρυουκάι). Ο Γιαμαόκα στην πραγματικότητα ήταν στην υπηρεσία πληροφοριών στη Μαντζουρία από τον ρωσο-ιαπωνικό πόλεμο. Ο επίσημος λόγος του ταξιδιού του ήταν να ζητήσει την έγκριση του Οθωμανού Σουλτάνου και Χαλίφη για την κατασκευή ενός τζαμιού στο Τόκιο. Η έγκριση αυτή χορηγήθηκε το 1910. Το Τέμενος του Τόκιο ολοκληρώθηκε τελικά στις 12 Μαΐου 1938, με γενναιόδωρη οικονομική υποστήριξη από το Ζαϊμπάτσου. Οι πρώτοι της ιμάμηδες ήταν ο Αμπντούλ-Ρασίντ Ιμπραχίμ και ο Αμπντούλχαϊ Κουρμπάν Αλή (Muhammed-Gabdulkhay Kurbangaliev) (1889–1972). Ωστόσο, το πρώτο τζαμί της Ιαπωνίας, το Τζαμί Κόμπε χτίστηκε το 1935, με την υποστήριξη της Τουρκο-Ταταρικής κοινότητας εμπόρων εκεί. Στις 12 Μαΐου 1938, ένα τζαμί εγκαινιάστηκε στο Τόκιο.  Ένας άλλος πρώιμος Ιάπωνας προσήλυτος ήταν ο Μπουνπατσίρο Αρίγκα, ο οποίος περίπου την ίδια εποχή με τον Γιαμαόκα πήγε στην Ινδία για εμπορικούς σκοπούς και ασπάστηκε το Ισλάμ υπό την επιρροή των ντόπιων μουσουλμάνων εκεί και στη συνέχεια πήρε το όνομα Αχμέτ Αρίγκα. Ο Γιαμάντα Τοατζίρο ήταν για σχεδόν 20 χρόνια από το 1892 ο μόνος κάτοικος Ιάπωνας έμπορος στην Κωνσταντινούπολη.  Στο διάστημα αυτό υπηρέτησε ανεπίσημα ως πρόξενος. Ασπάστηκε το Ισλάμ, πήρε το όνομα Αμπντούλ Χαλίλ, και έκανε προσκύνημα στη Μέκκα καθώς επέστρεφε στο σπίτι του.

Ιάπωνες εθνικιστές και Ισλάμ 

Στα τέλη της περιόδου Μεϊτζί, σφυρηλατήθηκαν στενές σχέσεις μεταξύ των ιαπωνικών στρατιωτικών ελίτ με ασιατική ατζέντα και των μουσουλμάνων, για να βρουν μια κοινή υπόθεση με όσους υποφέρουν κάτω από τον ζυγό της δυτικής ηγεμονίας.  Το 1906, εκτεταμένες εκστρατείες προπαγάνδας στόχευαν σε μουσουλμανικά έθνη με περιοδικά, που ανέφεραν ότι επρόκειτο να διεξαχθεί ένα Συνέδριο θρησκειών στην Ιαπωνία, όπου οι Ιάπωνες θα εξέταζαν σοβαρά την υιοθέτηση του Ισλάμ ως εθνικής θρησκείας και ότι ο Αυτοκράτορας βρισκόταν στο σημείο να γίνει μουσουλμάνος. 

Εθνικιστικές οργανώσεις όπως η Ατζία Γκικάι συνέβαλαν καθοριστικά στην υποβολή αιτημάτων στην ιαπωνική κυβέρνηση για θέματα όπως η επίσημη αναγνώριση του Ισλάμ, μαζί με τον Σιντοϊσμό, τον Χριστιανισμό και τον Βουδισμό ως θρησκεία στην Ιαπωνία, και στην παροχή χρηματοδότησης και εκπαίδευσης σε κινήματα αντίστασης των μουσουλμάνων στη Νοτιοανατολική Ασία, όπως π.χ. η Χεζμπολάχ, μια αντιστασιακή ομάδα, που χρηματοδοτείται από την Ιαπωνία στις ολλανδικές Ινδίες. Η Μεγαλύτερη Ιαπωνική Μουσουλμανική Οργάνωση (大日本回教協会, Dai Nihon Kaikyō Kyōkai) ιδρύθηκε το 1930, ήταν η πρώτη επίσημη ισλαμική οργάνωση στην Ιαπωνία. Είχε την υποστήριξη των ιμπεριαλιστικών κύκλων κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και προκάλεσε ένα "Βιβλίο Ισλαμικών Σπουδών".  Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, περισσότερα από 100 βιβλία και περιοδικά για το Ισλάμ εκδόθηκαν στην Ιαπωνία. Ενώ αυτές οι οργανώσεις είχαν τον πρωταρχικό τους στόχο να εξοπλίσουν πνευματικά τις δυνάμεις και τους διανοούμενους της Ιαπωνίας με καλύτερη γνώση και κατανόηση του ισλαμικού κόσμου, η απόρριψή τους ως απλές προσπάθειες προώθησης των στόχων της Ιαπωνίας για μια «Μεγάλη Ασία» δεν αντικατοπτρίζει τη φύση του βάθους αυτών των μελετών. Η ιαπωνική και η μουσουλμανική ακαδημαϊκή κοινότητα στους κοινούς τους στόχους να νικήσουν τη δυτική αποικιοκρατία είχαν σφυρηλατήσει δεσμούς από τις αρχές του εικοστού αιώνα και με την καταστροφή της τελευταίας μουσουλμανικής δύναμης, της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, την έλευση των εχθροπραξιών στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και την πιθανότητα η ίδια μοίρα να περιμένει την Ιαπωνία, αυτές οι ακαδημαϊκές και πολιτικές ανταλλαγές και οι συμμαχίες, που δημιουργήθηκαν, έφτασαν σε ένα αποκορύφωμα. Ως εκ τούτου, ήταν εξαιρετικά ενεργοί στη σφυρηλάτηση δεσμών με τον ακαδημαϊκό κόσμο και τους μουσουλμάνους ηγέτες και επαναστάτες, πολλοί από τους οποίους προσκλήθηκαν στην Ιαπωνία.

Ο Σούμεϊ Όκαβα, μακράν η πιο εξέχουσα προσωπικότητα και με την υψηλότερη θέση τόσο στην ιαπωνική κυβέρνηση όσο και στον ακαδημαϊκό κόσμο στο θέμα της ιαπωνικής-ισλαμικής ανταλλαγής και σπουδών, κατάφερε να ολοκληρώσει τη μετάφρασή του του Κορανίου στη φυλακή, ενώ διωκόταν ως φερόμενος πρώτης τάξεως εγκληματίας πολέμου από τις νικήτριες συμμαχικές δυνάμεις, επειδή ήταν «όργανο προπαγάνδας».  Οι κατηγορίες αποσύρθηκαν λόγω των αποτελεσμάτων των ψυχιατρικών εξετάσεων.

Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο 
Οι Τούρκοι ήταν η μεγαλύτερη μουσουλμανική κοινότητα στην Ιαπωνία μέχρι πρόσφατα.  Η ιαπωνική εισβολή στην Κίνα και τις περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου έφερε τους Ιάπωνες σε επαφή με τους Μουσουλμάνους. Όσοι ασπάστηκαν το Ισλάμ μέσω αυτών επέστρεψαν στην Ιαπωνία και ίδρυσαν το 1953 την πρώτη ιαπωνική μουσουλμανική οργάνωση, την «Ιαπωνική Μουσουλμανική Ένωση», η οποία αναγνωρίστηκε επίσημα ως θρησκευτική οργάνωση από την ιαπωνική κυβέρνηση τον Ιούνιο του 1968  Ο δεύτερος πρόεδρος της ένωσης ήταν ο Ουμάρ Μίτα, ο οποίος ήταν χαρακτηριστικός τύπος της παλιάς γενιάς, μαθαίνοντας το Ισλάμ στα εδάφη, που κατείχε η Ιαπωνική Αυτοκρατορία. Εργαζόταν για τη Σιδηροδρομική Εταιρεία Μανσού, η οποία ουσιαστικά ήλεγχε την ιαπωνική επικράτεια στη βορειοανατολική επαρχία της Κίνας εκείνη την εποχή. Μέσω των επαφών του με Κινέζους μουσουλμάνους έγινε μουσουλμάνος στο Πεκίνο. Όταν επέστρεψε στην Ιαπωνία μετά τον πόλεμο, έκανε το Χατζ, και ήταν ο πρώτος Ιάπωνας στη μεταπολεμική περίοδο, που το έκανε. Έκανε επίσης μια ιαπωνική μετάφραση του Κορανίου από μουσουλμανική σκοπιά για πρώτη φορά. Το Aljazeera έκανε επίσης ένα ντοκιμαντέρ σχετικά με το Ισλάμ και την Ιαπωνία με τίτλο "Road to Hajj – Japan". 

Η οικονομική άνθηση στη χώρα τη δεκαετία του 1980 είδε μια εισροή μεταναστών στην Ιαπωνία, συμπεριλαμβανομένων των πλειοψηφικών μουσουλμανικών εθνών. Αυτοί οι μετανάστες και οι απόγονοί τους αποτελούν την πλειοψηφία των μουσουλμάνων στη χώρα. Σήμερα, υπάρχουν μουσουλμανικοί φοιτητικοί σύλλογοι σε ορισμένα ιαπωνικά πανεπιστήμια. 

Το 2016, η Ιαπωνία δέχτηκε το 0,3% των αιτούντων προσφύγων, πολλοί από τους οποίους είναι μουσουλμάνοι.

Μουσουλμανικά δημογραφικά στοιχεία 
Το 1941, ένας από τους κύριους χορηγούς του Τζαμιού του Τόκιο υποστήριξε ότι ο αριθμός των Μουσουλμάνων στην Ιαπωνία ήταν 600, με μόνο τρεις ή τέσσερις να είναι γηγενείς Ιάπωνες.  Κάποιες πηγές αναφέρουν ότι το 1982 οι μουσουλμάνοι ανέρχονταν σε 30.000 (οι μισοί ήταν αυτόχθονες).  Από τους εθνικά Ιάπωνες μουσουλμάνους, η πλειονότητα πιστεύεται ότι είναι γιαπωνέζες, που παντρεύτηκαν μετανάστες μουσουλμάνους, που έφτασαν κατά τη διάρκεια της οικονομικής άνθησης της δεκαετίας του 1980, αλλά υπάρχει επίσης ένας μικρός αριθμός διανοουμένων, συμπεριλαμβανομένων καθηγητών πανεπιστημίου, που έχουν προσηλυτιστεί.  Οι περισσότερες εκτιμήσεις για τον μουσουλμανικό πληθυσμό δίνουν ένα εύρος περίπου 100.000 συνολικά.  Το Ισλάμ παραμένει μειονοτική θρησκεία στην Ιαπωνία και δεν υπάρχουν στοιχεία για το αν ο αριθμός του αυξάνεται. Η μεταστροφή είναι πιο εμφανής μεταξύ των νεαρών παντρεμένων γυναικών με εθνικότητα Ιαπωνίας, όπως ισχυρίστηκε η Σύγχρονη Θρησκεία ήδη από τη δεκαετία του 1990. 

Το πραγματικό μέγεθος του σημερινού μουσουλμανικού πληθυσμού στην Ιαπωνία παραμένει θέμα εικασίας. Ιάπωνες μελετητές όπως ο Χιρόσι Κοτζίμα του Εθνικού Ινστιτούτου Έρευνας Πληθυσμού και Κοινωνικής Ασφάλισης και ο Κέικο Σακουράι του Πανεπιστημίου Βασέντα προτείνουν έναν μουσουλμανικό πληθυσμό περίπου 70.000, εκ των οποίων ίσως το 90% είναι κάτοικοι αλλοδαποί και περίπου το 10% γηγενείς Ιάπωνες.  Από τις κοινότητες μεταναστών, κατά σειρά πληθυσμιακού μεγέθους, είναι Ινδονήσιοι, Ινδοί, Πακιστανοί και Μπαγκλαντεσιανοί.  Το Ερευνητικό Κέντρο Pew υπολόγισε ότι υπήρχαν 185.000 μουσουλμάνοι στην Ιαπωνία το 2010.  Για το 2019 υπολογίστηκε ότι οι αριθμοί αυξήθηκαν σε 230.000, λόγω των πιο φιλικών πολιτικών προς τη μετανάστευση, οι Ιάπωνες προσήλυτοι υπολογίζονται σε περίπου 50.000 και η Ιαπωνία έχει τώρα περισσότερα από 110 τζαμιά σε σύγκριση με 24 το 2001  Μια άλλη εκτίμηση του 2019 τοποθετεί τον συνολικό αριθμό σε 200.000, με μία αναλογία 90:10 για όσους έχουν αλλοδαπή καταγωγή σε σχέση με τους ιθαγενείς Ιάπωνες, που έχουν ασπαστεί το Ισλάμ. Σχεδόν οι μισοί μουσουλμάνοι στην Ιαπωνία το 2020 ήταν Ινδονήσιοι, Φιλιππινέζοι και Μαλαισιανοί.

Ο μουσουλμανικός πληθυσμός είναι επίσης νέος, υποδηλώνοντας ότι ο μόνιμος μουσουλμανικός πληθυσμός θα δημιουργήσει μια δεύτερη και τρίτη γενιά.

Κοινή αντίληψη 
Το Ισλάμ παραμένει μια στατιστική μειοψηφία στην Ιαπωνία, και ως εκ τούτου παραμένει «διαφορετικό» ή «ξένο» για τους περισσότερους Ιάπωνες. Η συσχέτισή του με την ισλαμική τρομοκρατία έχει οδηγήσει σε μια γενικά αρνητική ή τουλάχιστον ανησυχητική αντίληψη σε πολλούς Ιάπωνες. Σε μια έρευνα του 2012, που διεξήχθη στη μεγάλη πόλη της Φουκουόκα, περίπου το 63% των ερωτηθέντων θεώρησε ότι το Ισλάμ ήταν μια «εξτρεμιστική» θρησκεία και το 49% πίστευε ότι η θρησκεία ήταν «τρομακτική». Ένα μικρότερο 22% συμφώνησε με την άποψη ότι «το Ισλάμ είναι μια θρησκεία της ειρήνης». Άλλες έρευνες από άλλες πόλεις, που διεξήχθησαν στην ίδια μελέτη διαπίστωσαν ότι περισσότεροι Ιάπωνες υποστήριξαν τη μετανάστευση γενικά σε σχέση με αυτούς, που ήταν αντίθετοι, αλλά ότι το αντίστροφο ίσχυε ειδικά για την ισλαμική μετανάστευση (αν και αυτοί που απάντησαν ως αβέβαιοι ήταν οι πιο συνηθισμένοι και για τις δύο αυτές ερωτήσεις).

Τζαμιά 
Σύμφωνα με το japanfocus.org, ως το 2009 υπήρχαν 30 έως 40 μονώροφα τζαμιά στην Ιαπωνία συν άλλα 100 ή περισσότερα δωμάτια διαμερισμάτων, που προορίζονται για προσευχές ελλείψει καταλληλότερων εγκαταστάσεων. Το 90% αυτών των τζαμιών χρησιμοποιούν τον 2ο όροφο για θρησκευτικές δραστηριότητες και τον πρώτο όροφο ως κατάστημα χαλάλ (εισαγόμενα τρόφιμα, κυρίως από την Ινδονησία και τη Μαλαισία), λόγω οικονομικών προβλημάτων, καθώς η ιδιότητα μέλους είναι πολύ χαμηλή, για να καλύψει τα έξοδα. Τα περισσότερα από αυτά τα τζαμιά έχουν χωρητικότητα μόνο 30 έως 50 ατόμων.  Το 2016, άνοιξε το πρώτο τζαμί, που ήταν προσαρμοσμένο για ιθαγενείς Ιάπωνες πιστούς (καθώς ήταν αντίθετο με τις υπηρεσίες σε ξένες γλώσσες).

Σημειώσεις

Βιβλιογραφία 

 Abu Bakr Morimoto, Ισλάμ στην Ιαπωνία: Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του, Ισλαμικό Κέντρο Ιαπωνίας, 1980
 Arabia, Vol. 5, Νο. 54. Φεβρουάριος 1986/Jamad al-Awal 1406
 Hiroshi Kojima, "Demographic Analysis of Muslims in Japan," The 13th KAMES and 5th AFMA International Symposium, Pusan, 2004
 Michael Penn, "Islam in Japan: Adversity and Diversity", Harvard Asia Quarterly, Vol. 10, Νο. 1, Χειμώνας 2006
 Keiko Sakurai, Nihon no Musurimu Shakai (Ιαπωνική Μουσουλμανική Εταιρεία), Chikuma Shobo, 2003
 Esenbel, Selcuk; Ιαπωνικό ενδιαφέρον για την Οθωμανική Αυτοκρατορία. σε: Edstrom, Bert; Οι Ιάπωνες και η Ευρώπη: Εικόνες και αντιλήψεις. Surrey 2000
 Esenbel, Selcuk; Inaba Chiharū; Ο Ανατέλλων Ήλιος και η Τουρκική Ημισέληνος. Κωνσταντινούπολη 2003,
 Ένας Fin de siècle Ιάπωνας ρομαντικός στην Κωνσταντινούπολη: Η ζωή του Γιαμάντα Τορατζίρο και του Turoko gakan; Bull SOAS, Vol. LIX-2 (1996), S 237-52. . .

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Μια μέρα στη ζωή ενός Ιάπωνα ιμάμη - Ahmad Maeno
 Το να είσαι μουσουλμάνος στην Ιαπωνία
 Το Ισλάμ γίνεται η ταχύτερα αναπτυσσόμενη θρησκεία στην Ιαπωνία
 Τζαμιά στην Ιαπωνία
 Ισλαμικός Κύκλος της Ιαπωνίας
 Βίντεο από το Τζαμί του Τόκιο
 Ισλαμικό Κέντρο Ιαπωνίας
 Αγγλικό βίντεο Aljazeera – Ιάπωνες Μουσουλμάνοι προετοιμάζονται για το Χατζ
 Tokyo Iqra International School
 Ραμαζάνι στην Ιαπωνία

Ισλάμ ανά χώρα
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις
Ιαπωνική θρησκεία