Χειμερινά τοπία στην Ευρωπαϊκή τέχνη

Η απεικόνιση χειμερινών τοπίων στην Ευρωπαϊκή τέχνη αρχίζει τον 15ο αιώνα. Χειμερινά και χιονισμένα τοπία δεν εμφανίζονται στην πρώιμη ευρωπαϊκή ζωγραφική καθώς τα περισσότερα θέματα ήταν θρησκευτικά. Οι ζωγράφοι απέφευγαν την τοπιογραφία γενικά για τον ίδιο λόγο επειδή δεν έβρισκαν θρησκευτικά θέματα που να σχετίζονται με το τοπίο, το χιόνι και το χειμώνα.

Οι πρώτες απεικονίσεις χιονιού άρχισαν να γίνονται τον 15ο και 16ο αιώνα. Οι πίνακες που έχουν ως θέμα το χιόνι είναι κυρίως τοπία, αν και μερικά από αυτά τα έργα περιλαμβάνουν θρησκευτικές σκηνές ή ακόμη και φανταστικά τοπία. Τα περισσότερα από αυτά χρησιμοποιούν την ποιότητα του γκρι χειμερινού φωτός για να δημιουργήσουν την ιδιαίτερη χειμερινή ατμόσφαιρα. Η απεικόνιση του χιονιού στην Ευρώπη εμφανίζεται κυρίως στη βόρεια Ευρώπη.

Από την Αναγέννηση έως τον Ρομαντισμό 

Οι πρώτοι Ευρωπαίοι ζωγράφοι γενικά δεν απεικόνιζαν το χιόνι, καθώς οι περισσότεροι πίνακές τους ήταν θρησκευτικών θεμάτων. Οι πρώτες καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις του χιονιού χρονολογούνται από τον 15ο και τον 16ο αιώνα. Δεδομένου ότι οι συχνές χιονοπτώσεις ήταν μέρος του χειμώνα στις βόρειες ευρωπαϊκές χώρες, η αναπαράσταση του χιονιού στην Ευρώπη ξεκίνησε πρώτα στις χώρες της βόρειας Ευρώπης.

Από τις αρχές του 15ου αιώνα, καλλιτέχνες απεικόνιζαν χειμωνιάτικες σκηνές σε μέρη μεγάλων γλυπτικών έργων σε εκκλησίες και, σε μικρότερη κλίμακα, σε ημερολόγια και συλλογές προσευχών και ψαλμών όπως τα βιβλία των Ωρών. Αυτά ήταν εικονογραφημένα χειρόγραφα όπως Οι Πολύ Πλούσιες Ώρες του Δούκα του Μπερί, φιλοτεχνημένο το 1412-1416 από τους αδελφούς Λίμπουρχ, όπου απεικονίζεται η κοινωνική ζωή, οι αγροτικές εργασίες, ο καιρός και το τοπίο για κάθε μήνα του χρόνου. 

Ορισμένες χιονισμένες σκηνές εμφανίζονται επίσης σε ένα σύνολο τοιχογραφιών των αρχών του 14ου αιώνα στο κάστρο του Μπουονκονσίλιο στο Τρέντο, τον Κύκλο των Μηνών, που δείχνουν ανθρώπους να ρίχνουν χιονόμπαλες ο ένας στον άλλον, και αποδίδεται στον Βοημό Δάσκαλο Βέντσεσλας. Επίσης, σε μια λεπτομέρεια από την Αλληγορία της κακής διακυβέρνησης και τις επιπτώσεις της στην πόλη και τη χώρα (1337–39) του Αμπρότζο Λορεντσέττι. Εκείνη την εποχή, η τοπιογραφία δεν είχε ακόμη αναπτυχθεί ως είδος στην τέχνη, γεγονός που εξηγεί την έλλειψη χειμερινών σκηνών στη μεσαιωνική ζωγραφική και την εμφάνισή τους μόνο μέσα σε πλαίσιο, όπως στους χειμερινούς μήνες των ημερολογίων.

Κατά την πρώιμη Αναγέννηση στη Βόρεια Ευρώπη, το ενδιαφέρον για την τοπιογραφία αυξήθηκε. Ο χειμώνας του 1564-1565 λέγεται ότι ήταν ο μακρύτερος και βαρύτερος των τελευταίων εκατό ετών - η αρχή μιας ψυχρής περιόδου στη βόρεια Ευρώπη που τώρα ονομάζεται Μικρή Εποχή των Παγετώνων. Για τα επόμενα 150 χρόνια, οι χειμώνες της Βόρειας Ευρώπης ήταν πολύ χιονισμένοι και σκληροί. Οι καταστροφές των καλλιεργειών, οι παρατεταμένες χιονοπτώσεις και η αύξηση των παγετώνων που κατέστρεφαν αλπικούς βοσκότοπους και χωριά έκαναν την εποχή ζοφερή για τους Ευρωπαίους αγρότες.

Τον παγωμένο χειμώνα του 1565 ο Πίτερ Μπρίγκελ ο πρεσβύτερος δημιούργησε τους Κυνηγούς στο Χιόνι,  που θεωρείται ως η πρώτη πραγματική ζωγραφική χειμερινού τοπίου. Φιλοτέχνησε επίσης την Προσκύνηση των Μάγων, που είναι ο πρώτος γνωστός πίνακας που απεικόνιζε το χιόνι που έπεφτε. Ο Πίτερ Μπρίγκελ ο νεότερος συνέχισε με παρόμοια θέματα, όπως και ο Χέντρικ Άφερκαμπ, ο Ερτ φαν ντερ Νέιρ, ο Ρόμπερτ φαν ντεν Χούκε, ο Γιαν φαν Χόγιεν, ο Γιαν Άμπραχαμς Μπέερστρατεν και άλλοι ζωγράφοι κατά τη διάρκεια της Ολλανδικής Χρυσής Εποχής. Η δημοτικότητα των τοπίων στην Ολλανδία ήταν εν μέρει μια αντανάκλαση της εξαφάνισης της θρησκευτικής ζωγραφικής σε μια προτεσταντική (καλβινιστική) κοινωνία, η οποία προτιμούσε μη θρησκευτικά θέματα όπως η νεκρή φύση, η ρωπογραφία και η τοπιογραφία. Η παράδοση της ζωγραφικής τοπίων συνεχίστηκε μέχρι τον 19ο αιώνα και εξελίχθηκε στο ρομαντικό τοπίο.

Μεταξύ 1780 και 1820, μετά την αρχική μόδα του 16ου αιώνα για τα ολλανδικά χειμερινά τοπία, τα χειμερινά θέματα γίνονται και πάλι δημοφιλή. Ωστόσο, αυτή τη φορά τα χειμερινά τοπία έγιναν δημοφιλή από μόνα τους, καθώς ο ρομαντισμός, σε συνδυασμό με την παρακμή της θρησκευτικής ζωγραφικής τον 18ο και 19ο αιώνα σε όλη την Ευρώπη, δημιούργησε ένα νέο ενδιαφέρον για το τοπίο ως αυτοτελές θέμα.

Ρομαντισμός 

Αργότερα, μετά από μια σχετικά ζεστή περίοδο που συνέπεσε με το τέλος της Ολλανδικής Χρυσής Εποχής του 17ου αιώνα, το ευρωπαϊκό κλίμα έγινε πάλι ψυχρό. Το 1809, μια σειρά από μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις προανήγγειλαν την άφιξη μιας ιδιαίτερα ψυχρής περιόδου. Η δεκαετία από το 1810 έως το 1819 ήταν η πιο κρύα στην Αγγλία από τον 17ο αιώνα. Το 1812, τα στρατεύματα του Ναπολέοντα αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν από τη Μόσχα λόγω των χιονοπτώσεων. Αυτά τα  γεγονότα έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του χειμερινού τοπίου ως ένα νέο είδος τέχνης.

Στα τέλη του 18ου αιώνα, το αυξανόμενο ρομαντικό κίνημα ενέτεινε το ενδιαφέρον για την τοπιογραφία, συμπεριλαμβανομένων των χειμερινών τοπίων. Κύριος εκπρόσωπος του είδους είναι ο Γερμανός Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ, ο οποίος απεικόνιζε ερημικά και άγρια ​​τοπία που δημιουργούσαν δραματικό αποτέλεσμα, χρησιμοποιώντας τη φύση ως καθρέφτη των ανθρώπινων συναισθημάτων. Ο Φρίντριχ δημιούργησε την έννοια ενός τοπίου γεμάτου ρομαντική αίσθηση, προκαλώντας τον φόβο, τον τρόμο και το δέος.

Μαζί με άλλους ρομαντικούς ζωγράφους, ο Φρίντριχ συνέβαλε στην εισαγωγή της τοπιογραφίας ως κύριο είδος στη δυτική τέχνη. Το στυλ του επηρέασε συγχρόνους του, όπως τον Νορβηγό Γιόχαν Κρίστιαν Νταλ (1788–1857) και αργότερα τον Άρνολντ Μπέκλιν (1827–1901) και τα έργα των ζωγράφων της Σχολής του Ντίσελντορφ.

Ρώσoι ζωγράφoι φιλοτέχνησαν επίσης χειμερινά τοπία, όπως ο Αρχίπ Κουίντζι (περ. 1842–1910), ο Ιβάν Σίσκιν (1832–98), ο Ιβάν Αϊβαζόφσκι, ο  Αλεξέι Σαβράσοφ, οι Πολωνοί  Άλφρεντ Κοβάλσκι, Γιούζεφ Χεουμόνσκι κ.ά

Γάλλοι ζωγράφοι ειδικεύτηκαν στην τοπιογραφία χειμερινής φύσης, όπως από τη δεκαετία του 1800 ο Ζυλ-Σεζάρ-Ντενί βαν Λου. Από το 1840 περίπου, ο Φρανσουά-Ωγκύστ Μπιάρ στους πίνακες από τα περιπετειώδη ταξίδια του απεικόνισε συχνά αρκτικά τοπία και την πάλη του ανθρώπου για επιβίωση. Ο Ζαν-Μπατίστ Καμίλ Κορό και άλλοι καλλιτέχνες της Σχολής της Μπαρμπιζόν περιστασιακά χρησιμοποίησαν στις τοπιογραφίες τους θυελλώδη τοπία.

Συχνά θεωρείται ότι η ζωγραφική σε εξωτερικούς χώρους άρχισε με τους ιμπρεσιονιστές του 19ου αιώνα, αλλά στην πραγματικότητα εφαρμόζονταν ήδη από τα τέλη του 18ου αιώνα από τα μέλη της Σχολής του ποταμού Χάντσον στην Αμερική. Χαρακτηριστικός εκπρόσωπος ο Φρέντερικ Έντουιν Τσερτς, είναι γνωστός για τα τοπία που απεικόνισε κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του στην Αρκτική και την Κεντρική και Νότια Αμερική.

Ιμπρεσιονιστική ζωγραφική 

Είναι πιθανό ότι μια σειρά από σκληρούς χειμώνες στη Γαλλία συνέβαλε επίσης στην αύξηση του αριθμού των χειμερινών τοπίων που δημιούργησαν περιστασιακά Ιμπρεσιονιστές ζωγράφοι, ζωγραφίζοντας σε εξωτερικούς χώρους. 

Ο Κλωντ Μονέ, ο οποίος δημιούργησε μια χειμερινή σειρά από 140 πίνακες. 

Ο Αλφρέντ Σίσλεϊ και ο Καμίλ Πισαρό άρχισαν να ζωγραφίζουν μεγάλο αριθμό χειμερινών τοπίων στα οποία πειραματίστηκαν με την αποτύπωση της επίδρασης του φωτός και του καιρού σε μια συγκεκριμένη στιγμή και τη χρήση φωτός και χρώματος για να απεικονίσουν αυτό που αποκαλούσαν «αποτελέσματα του χιονιού». 

Άλλοι ιμπρεσιονιστές που ζωγράφισαν χειμερινά τοπία ήταν ο Πιέρ-Ωγκύστ Ρενουάρ, ο Γκυστάβ Καγιεμπότ, ο Πωλ Γκωγκέν και οι Ρώσοι Βασίλι Περόφ, Μιχαήλ Νεστέροφ κ.α.

Παραπομπές 

Ιστορία της ζωγραφικής
Πίνακες τοπίων
Ιστορία της τέχνης