Έλζα Μπραντέις

Η Έλζα Μπραντέις (18 Σεπτεμβρίου 1907 – 6 Ιανουαρίου 2018) ήταν Ουγγαρέζα χορεύτρια, δασκάλα χορού και υπεραιωνόβιος. Θεωρήθηκε πρωτοπόρος του εξπρεσιονιστικού χορού στην Ουγγαρία. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, έκρυψε αρκετούς Εβραίους στο εξοχικό της οικογένειάς της στο Μπαλατοναλμάντι, συμπεριλαμβανομένου του 14χρονου Τζωρτζ Σόρος. Το 1995 αναγνωρίστηκε από το Γιαντ Βασσέμ ως Δίκαιος Μεταξύ των Εθνών.

Πρώιμη ζωή και εκπαίδευση 
Η Μπραντέις γεννήθηκε στο Ρουστ, Μπούργκενλαντ, στην Αυστρία στις 18 Σεπτεμβρίου 1907.   Μεγάλωσε στη Βουδαπέστη της Ουγγαρίας, σε μια γερμανική οικογένεια που ανήκε στη Λουθηρανική εκκλησία. Ως παιδί, έγινε μάρτυρας της στέψης του Καρόλου Α΄ της Αυστρίας στη Βουδαπέστη. 

Μεταξύ 1923 και 1928 σπούδασε χορό στη σχολή της Λίλης Καλλάη.  Στη δεκαετία του 1930, σπούδασε στη Βιέννη και στη Δρέσδη με τη Μαίρη Γουίγκμαν.

Καριέρα 
Η Μπραντέις ήταν χορεύτρια και αργότερα δασκάλα με άδεια από το κράτος  σε μια ιδιωτική σχολή σύγχρονου χορού που διοικούσε η Béláné Lajtai, μια Εβραία.  Η Μπραντέις θεωρήθηκε «μία από τις πρωτοπόρες του εξπρεσιονιστικού χορού στην Ουγγαρία».  Οι διαγωνισμοί χορού εξακολουθούν να αποκαλούν μια δύσκολη, περιστροφική κίνηση, που αυτή δίδαξε ως το "Μπραντέις πήδημα". 

Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, για να αποφύγει την εξαγορά από τους Γερμανούς Ναζί, η Μπραντέις κατέγραψε το σχολείο της Lajtai στο όνομά της.  Όταν η Lajtai μεταφέρθηκε αναγκαστικά σε ένα σπίτι με κίτρινους αστέρες, η Μπραντέις της έφερε φαγητό και τη βοήθησε να λάβει μια επιστολή προστασίας από την πορτογαλική πρεσβεία.  Η Μπραντέις έκρυψε επίσης την Μπόζι Σόρος και τον 14χρονο γιο της, Γκιόργκι, στο εξοχικό της οικογένειάς της στο Μπαλατοναλμάντι. Μετά τη μετανάστευση στην Αμερική, ο Γκιόργκι άλλαξε το όνομά του σε Τζωρτζ Σόρος.   Η οικογένεια Σόρος μοιραζόταν το σπίτι του ενός δωματίου με τον ηλικιωμένο πατέρα, τη μητέρα και την αδερφή της Μπραντέις. 

Στη μεταπολεμική εποχή, ο χορός αντιμετωπιζόταν αρνητικά από τη νέα κομμουνιστική κυβέρνηση και η Μπραντέις απαγορεύτηκε να παίξει το 1948.  Άρχισε να διδάσκει γυμναστική και αθλητισμό στο Μπαλατοναλμάντι.

Μετέπειτα ζωή 
Το 1963, η Μπραντέις συνταξιοδοτήθηκε και έγινε ξεναγός μουσείου στο Storno House στο Σόπρον, όπου εργάστηκε μέχρι το 1978.  Αρνήθηκε να στηριχθεί από τον Τζορτζ Σόρος, αλλά με πρωτοβουλία του την υποστήριξαν νοσηλευτές.  Το 1995, τιμήθηκε από το Γιαντ Βασσέμ ως Δίκαιος Μεταξύ των Εθνών.  

Τα τελευταία της χρόνια έζησε απομονωμένη στο Σόπρον.   Τη στιγμή του θανάτου της, στις 6 Ιανουαρίου 2018, η Μπραντέις ήταν η γηραιότερη κάτοικος της πόλης, ηλικίας 110 ετών.

Παραπομπές 

Ούγγροι γερμανικής καταγωγής