Κάστρο του Κάουνας

Το Κάστρο του Κάουνας είναι μεσαιωνικό κάστρο στο Κάουνας, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Λιθουανίας. Τα αρχαιολογικά στοιχεία υποδηλώνουν ότι χτίστηκε αρχικά στα μέσα του 14ου αιώνα, σε γοτθικό ρυθμό. Η τοποθεσία του είναι στρατηγική - μια άνοδος στις όχθες του ποταμού Νέμαν κοντά στη συμβολή του με τον ποταμό Νέρις. Στις αρχές του 21ου αιώνα, περίπου το ένα τρίτο του κάστρου ήταν ακόμα όρθιο.

Ιστορία 
Η ακριβής ημερομηνία κατασκευής του πρώτου Κάστρου του Κάουνας είναι άγνωστη. Τα αρχαιολογικά δεδομένα υποδηλώνουν ότι ένα πέτρινο κάστρο χτίστηκε στη θέση κατά τα μέσα του 14ου αιώνα.  Βρίσκεται σε μια υπερυψωμένη όχθη κοντά στη διασταύρωση του ποταμού περίπου 100 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα του Βίλνιους, χρησίμευε ως στρατηγικό φυλάκιο και φύλαγε κοντινές πόλεις καθώς και εμπορικούς δρόμους.

Μια γραπτή αναφορά αναφέρει ότι το 1361, ο Μέγας Διδάσκαλος των Τευτόνων Ιπποτών Βίνριχ φον Κνιπρόντε εξέδωσε εντολή να συλλέξει πληροφορίες για το κάστρο, συγκεκριμένα το πάχος των τοίχων του, ως προετοιμασία για μια επίθεση στο κάστρο. Τον Μάρτιο – Απρίλιο του 1362, το κάστρο πολιορκήθηκε από το Τευτονικό Τάγμα. Κατά τη διάρκεια αυτής της επίθεσης, οι Τεύτονες Ιππότες κατασκεύασαν έναν πολιορκητικό πύργο και έστησαν μηχανήματα διείσδυσης τοίχου. Μπορεί να είχαν χρησιμοποιηθεί πρωτόγονα πυροβόλα όπλα, αφού η τεχνολογία της πυρίτιδας αναδυόταν στην Ευρώπη. Εκείνη την εποχή, τα τείχη του κάστρου ήταν πάνω από 11 μέτρα ύψος, αν συνυπολογιστούν οι στοές του. Σύμφωνα με τον Βίγκαντ του Μάρμπουργκ, η φρουρά του κάστρου αποτελούνταν από περίπου 400 Λιθουανούς στρατιώτες, με διοικητή τον Βαϊντότας, γιο του δούκα Κεστούτις. Μετά από τρεις εβδομάδες, οι Ιππότες κατάφεραν να παραβιάσουν τα τείχη του κάστρου και αμέσως μετά το κάστρο καταλήφθηκε. Την Κυριακή του Πάσχα του 1362, οι ιππότες έκαναν Λειτουργία στο κάστρο, για να τιμήσουν τη νίκη τους.

Προφανώς, από την αμυντική δύναμη του κάστρου των 400 ατόμων, μόνο 36 επέζησαν. Παραμένουν ερωτήματα σχετικά με την έλλειψη υποστήριξης των υπερασπιστών του κάστρου από το εξωτερικό κατά τη διάρκεια της πολιορκίας. Σε κάθε περίπτωση, ο Κεστούτις σύντομα ανέκτησε και ξαναέχτισε το Κάστρο του Κάουνας, αλλά παρέμεινε σημείο διαμάχης μεταξύ Λιθουανών και Τευτόνων Ιπποτών για πολλά χρόνια. Το 1384 το Κάστρο του Κάουνας καταλήφθηκε ξανά από τους Τεύτονες Ιππότες. Εκείνη την εποχή ο Μέγας Διδάσκαλος Κόνραντ Ζόλνερ φον Ροτενστάιν ξεκίνησε την ανοικοδόμηση του Κάστρου του Κάουνας και το μετονόμασε σε Μαριενβέρντερ. Η παρουσία των Ιπποτών στο Κάουνας σήμαινε ότι απειλούνταν ολόκληρο το αμυντικό σύστημα των κάστρων κατά μήκος του Νεμούνας. Αντιμετωπίζοντας αυτή την κατάσταση, οι Λιθουανοί εξαπέλυσαν επίθεση στο κάστρο αργότερα την ίδια χρονιά.

Φαίνεται πιθανό ότι οι Λιθουανοί συγκέντρωσαν στρατό κοντά στο Βίλνιους ως στρατηγικό ελιγμό, αφού οι Λιθουανοί μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν την κατάντη ροή του ποταμού Νέρις για να μεταφέρουν πυροβολικό και στρατιωτικές προμήθειες από το Βίλνιους. Οι Ιππότες αναγκάστηκαν να χρησιμοποιήσουν χερσαία ή ανάντη μεταφορά. Κατά τη διάρκεια της επίθεσης του 1384, οι Λιθουανοί ανέπτυξαν κανόνια και καταπέλτες. Οι πολιορκημένοι Τεύτονες Ιππότες είχαν εγκαταστήσει επίσης κανόνια στο κάστρο, τα οποία προφανώς κατέστρεψαν τους καταπέλτες των Λιθουανών. Ωστόσο, το κάστρο ανακαταλήφθηκε από τους Λιθουανούς.

Μετά το 1398, οι Τεύτονες Ιππότες δεν ήταν πλέον σε θέση να ανακαταλάβουν το κάστρο. Μετά τη μάχη του Γκρούνβαλντ, το Κάστρο του Κάουνας έχασε τη στρατηγική του στρατιωτική σημασία και χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία. Το κάστρο εξυπηρετούσε διοικητικούς σκοπούς μετά το θάνατο του Βυτάουτας του Μεγάλου. Ο Σιγισμούνδος Β' Αύγουστος της Πολωνίας έδωσε αυτό το κάστρο στη σύζυγό του Μπαρμπάρα Ρατζιβιουούβνα το 1549. Κατά τον 16ο αιώνα, το κάστρο ενισχύθηκε και προσαρμόστηκε σε νέους αμυντικούς σκοπούς με την κατασκευή ενός προμαχώνα πυροβολικού κοντά στον στρογγυλό πύργο. Η διάμετρος του προμαχώνα ήταν περίπου 40 μέτρα και το ύψος των τειχών του προμαχώνα ήταν περίπου 12 μέτρα. Το τείχος λειτουργούσε σε συνδυασμό με ένα αμυντικό όρυγμα. Στη βάση του προμαχώνα εγκαταστάθηκε ένα σκοπευτήριο, το οποίο συνδέθηκε με τον πύργο.

Το 1601, το Κάστρο του Κάουνας στέγαζε δικαστήρια και ένα αρχείο. Κάποια στιγμή το 1611, μέρος του κάστρου πλημμύρισε από τον ποταμό Νέρις.

Λόγω της βολικής του θέσης, χρησιμοποιήθηκε από τον σουηδικό στρατό κατά τη διάρκεια του πολέμου του με την Πολωνο-Λιθουανική Κοινοπολιτεία, μετά τον οποίο οι στρατιωτικές του λειτουργίες σταμάτησαν. Στα μέσα του 17ου αιώνα, μεγάλα τμήματα του κάστρου πλημμύρισαν ξανά. Το κάστρο χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή τον 18ο αιώνα. Αργότερα η ρωσική διοίκηση έδωσε άδεια για την ανέγερση κατοικιών στην επικράτεια του κάστρου, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα σημαντικές ζημιές στο ίδιο το κάστρο.

Η πόλη του Κάουνας και το ίδιο το κάστρο αναφέρθηκαν στο διάσημο ποίημα Κόνραντ Βάλενροντ (1828) του Λιθουανού   και Πολωνού ποιητή Άνταμ Μιτσκιέβιτς , με σκηνικό στο Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας του 14ου αιώνα.

Για πολλά χρόνια αργότερα, το κάστρο του Κάουνας παρέμενε εγκαταλελειμμένο. Στη δεκαετία του 1960 ο στρογγυλός πύργος άνοιξε ως μουσείο, αλλά λόγω της δομικής φθοράς του πύργου, το μουσείο μεταφέρθηκε αλλού.

Διατήρηση του κάστρου 

Η προστασία του κάστρου ξεκίνησε το 1930. Κοντινά σπίτια κατεδαφίστηκαν και η περιοχή εξετάστηκε από αρχαιολόγους. Περαιτέρω προσπάθειες για τη διατήρηση του κάστρου έγιναν τη δεκαετία του 1950. Αυτή τη στιγμή ο στρογγυλός πύργος υποβλήθηκε σε κάποια επισκευή. Αργότερα ο προμαχώνας βολής ανασκάφηκε από κάτω από πολλά υπερκείμενα στρώματα. Ο προμαχώνας που ανασκάφηκε ήταν σε πολύ καλή κατάσταση. Στο πλαίσιο της προστασίας του, τοποθετήθηκε προσωρινή στέγη εκεί, καθώς και στους υπόλοιπους πύργους και τείχη. Τα υπόλοιπα τμήματα του στρογγυλού πύργου δεν ανακατασκευάστηκαν στο αρχικό τους ύψος, ούτε τα τείχη του κάστρου. Το μεγαλύτερο μέρος τους είναι μόνο εναπομείναντα θεμέλια των τοίχων.

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές συνεχίστηκαν στο Κάστρο του Κάουνας, που διακόπηκαν από περιόδους αδράνειας. Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από αυτά τα αρχαιολογικά έργα υποδηλώνουν ότι η διαμόρφωση του κάστρου, εξαιρουμένου του προμαχώνα, παρέμεινε στη μορφή που πήρε κατά την ανακατασκευή του το 1376.

Σήμερα 

Οι μεγάλες εργασίες ανοικοδόμησης ξεκίνησαν το 2010 και ολοκληρώθηκαν το 2011.  Το 2011, ένα παράρτημα του Μουσείου της Πόλης του Κάουνας ιδρύθηκε στο Κάστρο του Κάουνας. Το κάστρο είναι ανοιχτό για τους τουρίστες και φιλοξενεί περιστασιακά φεστιβάλ. Ένα νέο γλυπτό «Πολεμιστής της Ελευθερίας» (ή ο Vytis) ανεγέρθηκε κοντά στο κάστρο του Κάουνας στις 14 Ιουλίου 2018. Ο «Πολεμιστής της Ελευθερίας» έχει ύψος σχεδόν επτά μέτρα και χυτεύτηκε στην Ουκρανία. Ένας χάλκινος ιππέας με ένα άλογο τοποθετήθηκε στο κάστρο του Κάουνας σε ένα βάθρο από γρανίτη. Δημιουργοί του γλυπτού είναι ο Λιθουανός A. Σακαλάουσκας και οι Ουκρανοί Μπορίς Κριλόφ και Ολέσιους Σιντόρουκ.  Το 2019 το μουσείο της πόλης του Κάουνας μαζί με το Κάστρο του Κάουνας έγιναν το νέο μέλος της Ένωσης Κάστρων και Μουσείων γύρω από τη Βαλτική Θάλασσα.

Παραπομπές 

 Kauno istorijos metraštis. Κάουνας, V Tomas, 2004

 S. Thurnbull, Σταυροφορικά Κάστρα των Τευτόνων Ιπποτών. Osprey Publishing, 2003
 R. Jasas. Βυγκάντας Μαρμπουργκιέτης. Naujoji Prūsijos kronika. Βίλνιους, 1999

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Κάστρο Κάουνας, Μουσείο Πόλης Κάουνας
 Η Ένωση Κάστρων και Μουσείων γύρω από τη Βαλτική Θάλασσα

Κάστρα του Τευτονικού Τάγματος
Κάστρα στη Λιθουανία
Αξιοθέατα στη Λιθουανία
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις