Ίβα Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς

Η Ιβάνα (Ίβα) Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς  (το γένος Σιμόνοβιτς;  Σερβικά Κυριλλικά: Ивана "Ива" Деспић, το γένος Симоновић; 15 Αυγούστου 1891 – 12 Ιουλίου 1961) ήταν Γιουγκοσλάβα γλύπτρια. Γεννημένη στην Κροατία, η Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς σπούδασε στο Ζάγκρεμπ, το Παρίσι και το Μόναχο. Από το 1920 μέχρι το θάνατό της έζησε ως επί το πλείστον στο Σεράγεβο, αλλά υπηρέτησε και ως γλύπτρια της αυλής στο Βελιγράδι. Ήταν η πρώτη γλύπτρια στη σύγχρονη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και η μόνη στον Μεσοπόλεμο, αλλά έπεσε στην αφάνεια μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Εκπαίδευση και οικογένεια 
Η Ίβα Σιμόνοβιτς γεννήθηκε στη Χραστοβίτσα κοντά στην Πετρίνια στην Κροατία-Σλαβονία, Αυστροουγγαρία, στις 15 Αυγούστου 1891. (Μερικές φορές αναφέρεται επίσης η ημερομηνία 18 Απριλίου 1890, αλλά δεν είναι σωστή.)   Η οικογένεια Σιμόνοβιτς ήταν εύπορη. Ο πατέρας της, στρατηγός του Αυστροουγγρικού Στρατούδιέκρινε ε το ταλέντο της και της παρείχε καλλιτεχνική εκπαίδευση.  Εκπαιδεύτηκε από τους γλύπτες Ρόμπερτ Φράγκες-Μιχάνοβιτς και Ρούντολφ Βάλντεκ.  Η πρώτη της έκθεση, μέρος της ατομικής έκθεσης του συνομήλικου  της Λιούμπο Μπάμπιτς, πραγματοποιήθηκε όταν ήταν ακόμη φοιτήτρια.  Ο Μπάμπιτς ενδιαφέρθηκε για εκείνη ρομαντικά και ζωγράφισε ένα πορτρέτο της.  Η Ίβα Σιμόνοβιτς συνέχισε την εκπαίδευσή της στο Παρίσι και το Μόναχο, εκπαιυόμενηας ως καλλιτέχνης πλακετών και μεταλλίων, και είχε μια έκθεση στο Παρίσι το 1914.  

Η Ίβα Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς παντρεύτηκε δύο φορές. Ο πρώτος της γάμος, με τον Αλεξάνταρ Ζαρέφσκι, ακυρώθηκε. Γνώρισε τον Αλεξάνταρ "Άκο" Ντέσπιτς στο Ζάγκρεμπ προς το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, μετά τον οποίο ακολούθησε η δημιουργία της Γιουγκοσλαβίας. Το ζευγάρι παντρεύτηκε το 1920 και η Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς μετακόμισε στη γενέτειρα του συζύγου της, το Σεράγεβο. Είχαν μια κόρη, την Γκοσπάβα  και έναν γιο, τον Μπάτο. Τα πεθερικά της, η οικογένεια Ντέσπιτς, ήταν εξέχοντες και πλούσιοι έμποροι και ένιωθε καταπιεσμένη από την πατριαρχική τους στάση. Αυτό αντικατοπτρίζεται από μια αυτοπροσωπογραφία προτομής με το όνομα Περιορισμένη, που τώρα στεγάζεται στην Εθνική Πινακοθήκη της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Η Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς λαχταρούσε έναν δικό της χώρο. Μέχρι το 1931, η ζήτηση για τα έργα τέχνης της είχε αυξηθεί τόσο πολύ που μπορούσε να αντέξει οικονομικά να χτίσει ένα εξοχικό για τον εαυτό της στο Βασίν Χαν κοντά στο Σεράγεβο. Μετακομίζοντας πολύ νωρίς στο ακόμα υγρό κτήριο, κόλλησε μια χρόνια ασθένεια που την ταλαιπώρησε για χρόνια.

Καριέρα 
Η Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς πραγματοποίησε δύο ατομικές εκθέσεις, στο Λονδίνο και το Βελιγράδι το 1927, με ευνοϊκή κριτική. Έλαβε μέρος σε συλλογικές εκθέσεις σε Λονδίνο, Βελιγράδι, Βαρκελώνη, Ζάγκρεμπ, Λιουμπλιάνα, Πράγα, Μπρνο και Μπρατισλάβα. Η διεθνής επιτυχία της έφερε τη φήμη της και στη Γιουγκοσλαβία, σε σημείο να επικοινωνήσει μαζί της ο βασιλιάς Αλέξανδρος. Είχε προσωπικό ατελιέ στη βασιλική αυλή στο Βελιγράδι, όπου απεικόνιζε υψηλόβαθμους ανθρώπους. Η Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς θυμήθηκε ότι η δεξιοτεχνία της έγινε συζήτηση στο δικαστήριο όταν ο διάδοχος του θρόνου Πέτρος, τότε μικρό παιδί, μπήκε στο ατελιέ της και αναγνώρισε ότι η προτομή, που εργαζόταν απεικόνιζε τον στρατηγό Στέβαν Χάτζιτς. Έγινε γλύπτρια της αυλής καθώς και δασκάλα γλυπτικής της βασίλισσας Μαρίας, με την οποία συνδέθηκε ιδιαίτερα. 

Κατά τη διάρκεια της παραμονής της στο Βελιγράδι, η Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς απεικόνισε τον βασιλιά, τη βασίλισσα, στρατηγούς και άλλους υψηλόβαθμους ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένου του βασιλιά Φερδινάνδου της Ρουμανίας και του πρίγκιπα Κύριλλου της Βουλγαρίας. Άλλα γνωστά έργα περιλαμβάνουν τα γλυπτά Παιδιά στο Χιόνι (1923), Καλοί Φίλοι (1923) και Ο Μπάτο Παίζει (1925), καθώς και η πλάκα Παρηγοριά (1927). Στην αρχή της καριέρας της, η Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς επηρεάστηκε από τα ιδανικά της πρώιμης Αναγέννησης, αλλά αργότερα υιοθέτησε μια ιμπρεσιονιστική προσέγγιση.

Ο Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς ήταν η πρώτη γλύπτρια στη σύγχρονη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, και παρέμεινε η μοναδική σε όλη την περίοδο του Μεσοπολέμου  Οι Βόσνιες εκείνη την εποχή ήταν ως επί το πλείστον αναλφάβητες και δεν συμμετείχαν στη δημόσια ζωή, αλλά η καριέρα της Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς άνθισε και ήταν πολύ γνωστή στην κοινωνία. Σε μια συνέντευξή της το 1937, παραπονέθηκε για τη μεταχείριση των γυναικών καλλιτεχνών, λέγοντας: «Μου κάνει την εντύπωση ότι οι άνδρες καλλιτέχνες δεν εκτιμούν την καλλιτεχνική δουλειά των γυναικών. Το έχουν εύκολο. . . Όταν το παιδί ενός άνδρα καλλιτέχνη είναι άρρωστο, συνεχίζει να κάνει τη δουλειά του. Όταν η κόρη μου είχε τύφο, δεν με ένοιαζε η γλυπτική.»  Η Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς εμπνεύστηκε από τη μητρότητα και συχνά απεικόνιζε τα παιδιά της. Ήταν ιδιαίτερα πρόθυμη να φτιάξει ένα μνημείο για τις μητέρες, παρόμοιο με τον Τάφο του Άγνωστου Στρατιώτη, που διαδόθηκε ευρέως σε όλο τον κόσμο.  Η ιδέα της δεν υποστηρίχθηκε και ισχυρίστηκε ότι αντιγράφηκε και αργότερα υλοποιήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Μετέπειτα ζωή 
Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς έμεινε στο κτήμα της κοντά στο Σεράγεβο. Οι ελλείψεις εν καιρώ πολέμου την ανάγκασε να αγοράσει μια αγελάδα, για να συντηρήσει την οικογένεια. Σύμφωνα με την κόρη της, η οικογένεια έπρεπε να κρύψει την αγελάδα από τους στρατιώτες στο ατελιέ της και το ταλαιπωρημένο ζώο κατέστρεψε μια σειρά από γλυπτά.

Το Κομμουνιστικό Κόμμα ανέλαβε την εξουσία μετά τον πόλεμο και η μοναρχία καταργήθηκε. Ως υποστηρικτής της εξόριστης βασιλικής οικογένειας, η Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς συνελήφθη τον Ιούνιο του 1945 και πέρασε κάποιο διάστημα φυλακισμένη στο Σεράγεβο. Σώζεται ένα πορτρέτο που έκανε εκείνη την εποχή ενός άλλου κρατούμενου, του ηθοποιού Άντε Φραΐκοβιτς «Νταλμάτα». Αποφυλακίστηκε σύντομα, αλλά η ζωή της άλλαξε. Την απέφευγαν και βρήκε λίγη δουλειά, αφιερώνοντας όλο και περισσότερο χρόνο στη ζωγραφική και το σχέδιο και λιγότερο στη γλυπτική.  Τα πιο αξιοσημείωτα έργα της μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο είναι οι προτομές των ποιητών Αλέκσα Σάντιτς, Σβέτοζαρ Τσόροβιτς και Οσμάν Τζίκιτς, που παραγγέλθηκαν από τις αρχές του Μόσταρ.

Η Ντέσπιτς-Σιμόνοβιτς πέθανε στις 12 Ιουλίου 1961 στο ατελιέ της στο Βασίν Χαν.  Τα σχέδια να προστατεύσει το σπίτι της και να το μετατρέψει σε αποικία καλλιτεχνών εμφανίστηκαν λίγα χρόνια μετά τον θάνατό της, αλλά δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ. Το σπίτι αναπαλαιώθηκε το 2005 από έναν νέο ιδιοκτήτη και εκείνη την εποχή βρέθηκαν πίσω από κρυφές πόρτες του υπογείου μια σειρά από άγνωστες μέχρι τώρα γύψινες προτομές.

Παραπομπές

Σερβοβόσνιοι
Γιουγκοσλάβοι καλλιτέχνες