Ρος Ασανά

Το Ρος Ασανά (, , κυρ: «αρχή της χρονιάς») είναι η εβραϊκή Πρωτοχρονιά. Το βιβλικό όνομα αυτής της γιορτής είναι Γιομ Τερουά (, ), κυριολεκτικά «ημέρα κραυγών». Είναι η πρώτη από τις εβραϊκές ιερές ημέρες ( , Γιαμίν Νοραΐμ, «Ημέρες του Δέους»), όπως ορίζεται από το Λευιτικό 23:23–25, που συμβαίνουν στα τέλη του καλοκαιριού/αρχές φθινοπώρου του Βόρειου Ημισφαιρίου. Οι Άγιες Ημέρες περιλαμβάνουν τόσο το Ρος Ασανά όσο και το Γιομ Κιπούρ.

Το Ρος Ασανά είναι μια διήμερη εορτή και εορτασμός που ξεκινά την πρώτη ημέρα του Τίσρεϊ, που είναι ο έβδομος μήνας του εκκλησιαστικού έτους. Σε αντίθεση με το εκκλησιαστικό σεληνιακό νέο έτος την πρώτη ημέρα του πρώτου μήνα Νισάν, τον εαρινό Πάσχα που σηματοδοτεί την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, το Ρος Ασανά σηματοδοτεί την αρχή του πολιτικού έτους, σύμφωνα με τις διδασκαλίες του Ιουδαϊσμού, και είναι το παραδοσιακό επέτειος της δημιουργίας του Αδάμ και της Εύας, του πρώτου άνδρα και γυναίκας σύμφωνα με την Εβραϊκή Βίβλο, καθώς και της έναρξης του ρόλου της ανθρωπότητας στον κόσμο του Θεού.

Τα έθιμα του Ρος Χασανά περιλαμβάνουν το σάλπισμα με το σοφάρ (το κέρατο του κριαριού που έχει καθαριστεί), όπως ορίζεται στην Τορά, ακολουθώντας τη συνταγή της Εβραϊκής Βίβλου για να «σηκωθεί θόρυβος» στο Γιομ Τερούα. Τα ραβινικά έθιμα περιλαμβάνουν την παρακολούθηση των συναγωγών και την απαγγελία ειδικής λειτουργίας για το τεσουβά, καθώς και την απόλαυση εορταστικών γευμάτων. Η κατανάλωση συμβολικών φαγητών είναι πλέον παράδοση, όπως τα μήλα βουτηγμένα σε μέλι, με την ελπίδα να προκαλέσουν ένα γλυκό νέο έτος.

Ετυμολογία 
Ρος στα εβραϊκά σημαίνει κεφάλι, το α είναι ονομαστική του άρθρου και το σανά σημαίνει έτος. Έτσι, Ρος Ασανά σημαίνει η αρχή του έτους, αναφερομένη στην πρώτη ημέρα του εβραϊκού χρόνου.

Προέλευση 
Η προέλευση του εβραϊκού νέου έτους συνδέεται με την έναρξη του οικονομικού έτους στις αγροτικές κοινωνίες της αρχαίας Εγγύς Ανατολής. Η Πρωτοχρονιά ήταν η αρχή του κύκλου της σποράς, της ανάπτυξης και της συγκομιδής. Η συγκομιδή οριζόταν από το δικό της σύνολο μεγάλων αγροτικών γιορτών. Οι Σημίτες γενικά ορίζουν την αρχή του νέου έτους το φθινόπωρο, ενώ άλλοι αρχαίοι πολιτισμοί επέλεξαν την άνοιξη για αυτόν τον σκοπό, όπως οι Πέρσες ή οι Έλληνες. Ο πρωταρχικός λόγος ήταν ο αγροτικός και στις δύο περιπτώσεις, η ώρα της σποράς του σπόρου και της συγκομιδής.

Στον εβραϊκό νόμο, τηρούνται τέσσερες μεγάλες Πρωτοχρονιές, με καθεμία να σηματοδοτεί μια αρχή. Ο σεληνιακός μήνας Νισάν (συνήθως αντιστοιχεί στους μήνες Μάρτιος-Απρίλιος στο Γρηγοριανό ημερολόγιο) είναι όταν προστίθεται ένα νέο έτος στη βασιλεία των Εβραίων βασιλιάδων και σηματοδοτεί την έναρξη του έτους για τα τρία εβραϊκά προσκυνήματα. Η προσταγή του αναφέρεται ρητά στην Εβραϊκή Βίβλο: «Αυτός ο μήνας θα είναι για εσάς η αρχή των μηνών» (Έξοδος 12:2). Ωστόσο, τα συνηθισμένα έτη, τα Σαββατικά έτη, τα Ιωβηλάια και οι ημερομηνίες που αναγράφονται σε νομικές πράξεις και συμβάσεις υπολογίζονται διαφορετικά. Τέτοια έτη ξεκινούν την πρώτη ημέρα του σεληνιακού μήνα Τισρί (συνήθως αντιστοιχούν στους μήνες Σεπτέμβριο–Οκτώβριο του Γρηγοριανού ημερολογίου). Η προσταγή τους αναφέρεται ρητά στην Εβραϊκή Βίβλο: «Τρεις φορές το χρόνο θα μου κάνετε γιορτή... τη γιορτή των αζύμων (Πάσχα)... τη γιορτή του θερισμού (Σαβουότ)... και τη γιορτή της συγκέντρωσης (Σουκότ) που είναι στην αποχώρηση του έτους» (Έξοδος 23:14–16). «Κατά την αναχώρηση του έτους» σημαίνει ότι η νέα χρονιά ξεκινά.

Ο υπολογισμός του Τισρί ως αρχή του εβραϊκού έτους ξεκίνησε με τους πρώτους Αιγύπτιους και διατηρήθηκε από το εβραϊκό έθνος, που αναφέρεται επίσης στην Εβραϊκή Βίβλο (Γένεση 7:11) όταν περιγράφεται ο Μεγάλος Κατακλυσμός στο την εποχή του Νώε. Αυτό ξεκίνησε κατά τη διάρκεια του «δεύτερου μήνα» μετρώντας από το Τισρί, μια άποψη που έγινε σε μεγάλο βαθμό αποδεκτή από τους Σοφούς του Ισραήλ.

Θρησκευτική σημασία 
Το Μισνά περιέχει τη δεύτερη γνωστή αναφορά στο Ρος Ασανά ως «ημέρα της κρίσης» (Γιομ αΝτίν). Στο πρακτικό του Ταλμούδ για το Ρος Χασανά, δηλώνει ότι τρία βιβλία ανοίγονται στο Ρος Χασάνα, όπου καταγράφεται η μοίρα των κακών, των δικαίων και εκείνων της ενδιάμεσης τάξης. Τα ονόματα των δικαίων εγγράφονται αμέσως στο Βιβλίο της Ζωής και σφραγίζονται «να ζήσουν». Στην ενδιάμεση τάξη επιτρέπεται μια ανάπαυλα δέκα ημερών, μέχρι το Γιομ Κιπούρ, για να σκεφτεί, να μετανοήσει και να γίνει δίκαιη. Οι πονηροί «εξαφανίζονται από το βιβλίο των ζωντανών για πάντα».

Μερικές μιδρασικές περιγραφές απεικονίζουν τον Θεό να κάθεται σε θρόνο, ενώ τα βιβλία που περιέχουν τις πράξεις όλης της ανθρωπότητας ανοίγονται για επανεξέταση και κάθε άτομο περνά μπροστά του για αξιολόγηση των πράξεών του.

«Ο Άγιος είπε: «Στο Ρος Ασάνα απαγγείλετε μπροστά μου [στίχους] Κυριαρχίας, Μνήμης και φυσάτε το Σοφάρ: Κυριαρχία για να με κάνετε Βασιλιά σας· Μνήμη για να σηκωθεί η ανάμνησή σας ενώπιον Μου Και μέσω τι; Μέσω του Σοφάρ. (Ρος Ασανά 16a, 34b)».

Τελετουργία 

Το πιο γνωστό τελετουργικό του Ρος Ασανά είναι το φύσημα του σοφάρ, ενός μουσικού οργάνου φτιαγμένο από κέρατο ζώου. Το σοφάρ φυσιέται σε διάφορες στιγμές κατά τη διάρκεια των προσευχών του Ρος Ασανά, με συνολικά 100 φυσήματα κάθε μέρα.

Ενώ το φύσημα του σοφάρ είναι ένα Βιβλικό καταστατικό, είναι επίσης ένα συμβολικό «κάλεσμα αφύπνισης», που υποκινεί τους Εβραίους να διορθώσουν τους τρόπους τους και να μετανοήσουν. Τα φυσήματα του σοφάρ φωνάζουν: «Κοιμισμένοι, ξυπνήστε από τον λήθαργο! Εξετάστε τους τρόπους σας και μετανοήστε και θυμηθείτε τον Δημιουργό σας.»

Την ημέρα του Ρος Ασανά, τα θρησκευτικά ποιήματα που ονομάζονται πιγιουτίμ, προστίθενται στις τακτικές λειτουργίες. Ένα ειδικό βιβλίο προσευχής, το μαζόρ, χρησιμοποιείται στο Ρος Ασανά και στο Γιομ Κιπούρ. Γίνονται διάφορες προσθήκες στην τακτική λειτουργία, με πιο αξιοσημείωτη μια εκτεταμένη επανάληψη της προσευχής Αμιντά. Βιβλικοί στίχοι απαγγέλλονται σε κάθε σημείο. Σύμφωνα με το Μισνά, δέκα στίχοι (ο καθένας) απαγγέλονται σχετικά με τη βασιλεία, την ανάμνηση και το ίδιο το σοφάρ, ο καθένας συνοδεύεται από το φύσημα του σοφάρ. Μια ποικιλία από πιγουτίμ, μεσαιωνικές προσευχές μετάνοιας, απαγγέλλονται σχετικά με θέματα μετάνοιας.

Έθιμα

Μέρες πριν από το Ρος Ασανά 
Πριν το Ρος Ασανά είναι Ελούλ, κατά τον οποίο οι Εβραίοι υποτίθεται ότι θα ξεκινήσουν μια αυτοεξέταση και μετάνοια, μια διαδικασία που κορυφώνεται στις δέκα ημέρες του Γιαμίν Νοραΐμ, τις Ημέρες του Δέους, ξεκινώντας με το Ρος Ασανά και τελειώνοντας με το Γιομ Κιπούρ.

Το σοφάρ φυσιέται παραδοσιακά κάθε πρωί για ολόκληρο τον μήνα Ελούλ, τον μήνα που προηγείται του Ρος Ασανά. Ο ήχος του σοφάρ έχει σκοπό να αφυπνίσει τους ακροατές από τον «λήθαργο» τους και να τους ειδοποιήσει για την επερχόμενη κρίση. Το σοφάρ δεν φυσιέται το Σάββατο.

Την περίοδο που προηγείται του Ρος Ασανά, απαγγέλλονται προσευχές μετάνοιας που ονομάζονται σελιχότ. Η σεφαραδίτικη παράδοση να αναφέρει ότι ξεκινούν στην αρχή του Ελούλ, ενώ η παράδοση των Ασκενάζι είναι να ξεκινούν λίγες μέρες πριν από το Ρος Ασανά.

Η ημέρα πριν από την ημέρα του Ρος Ασανά είναι γνωστή ως Έρεβ Ρος Ασανά («παραμονή Ρος Ασανά»). Είναι η 29η ημέρα του εβραϊκού μήνα Ελούλ, που τελειώνει με τη δύση του ηλίου, όταν ξεκινά το Ρος Ασάνα. Ορισμένες κοινότητες εκτελούν χαταράτ νεδαρίμ (ακύρωση όρκων) μετά τις πρωινές υπηρεσίες προσευχής. Πολλοί Ορθόδοξοι άντρες βυθίζονται σε ένα μίκβε προς τιμήν της επόμενης ημέρας.

Συμβολικά τρόφιμα 

Τα γεύματα του Ρος Ασανά περιλαμβάνουν συνήθως μήλα βουτηγμένα σε μέλι για να συμβολίσουν ένα γλυκό νέο έτος. Άλλα φαγητά με συμβολική σημασία μπορούν να σερβίρονται, ανάλογα με την τοπική παράδοση, όπως το κεφάλι ενός ψαριού (για να συμβολίσει την προσευχή «ας είμαστε το κεφάλι και όχι η ουρά»).

Πολλές κοινότητες διοργανώνουν ένα «Ρος Ασανά σέντερ» κατά τη διάρκεια του οποίου απαγγέλλονται ευλογίες σε μια ποικιλία συμβολικών πιάτων. Οι ευλογίες έχουν την αρχή «Γεΐ ρατζόν», που σημαίνει «Ας είναι το θέλημά Σου». Σε πολλές περιπτώσεις, το όνομα του φαγητού στα εβραϊκά ή στα αραμαϊκά αντιπροσωπεύει ένα παιχνίδι με τις λέξεις (λογοπαίγνιο). Η πιατέλα μπορεί να περιλαμβάνει μήλα (βουτηγμένα σε μέλι, ψημένα ή μαγειρεμένα ως κομπόστα), χουρμάδες, ρόδια, μαυρομάτικα φασόλια, γλυκά γεμιστά με κολοκύθα, πρασοκεφτέδες, παντζάρια και ένα ολόκληρο ψάρι με το κεφάλι ανέπαφο. Είναι επίσης κοινό στους Σεφαραδίτες να τρώνε γεμιστά λαχανικά που ονομάζονται λεγούμπρες γιαπράκες.

Μερικά από τα συμβολικά φαγητά που καταναλώνονται είναι οι χουρμάδες, τα μαυρομάτικα φασόλια, τα πράσα, το σπανάκι και η κολοκύθα, τα οποία αναφέρονται στο Ταλμούδ: «Ας συνηθίσει ο άνθρωπος να τρώει κολοκύθες την Πρωτοχρονιά (קרא), και τριγωνέλλα (רוביא), πράσα (כרתי), τεύτλα [φύλλα] (סילקא) και χουρμάδες (תמרי).»

Τασλίχ 
Το τελετουργικό του τασλίχ εκτελείται το απόγευμα της πρώτης ημέρας του Ρος Ασανά από τους Ασκενάζοι και τους περισσότερους Σεφαραδίτες Εβραίους (αλλά όχι από Ισπανούς και Πορτογάλους Εβραίους ή κάποιους Υεμενίτες). Οι προσευχές απαγγέλλονται κοντά σε φυσικό νερό που ρέει και οι αμαρτίες κάποιου ρίχνονται συμβολικά στο νερό. Πολλοί έχουν επίσης το έθιμο να ρίχνουν ψωμί ή βότσαλα στο νερό, για να συμβολίσουν την «αποτίμηση» των αμαρτιών. Σε ορισμένες κοινότητες, εάν η πρώτη ημέρα του Ρος Χασανά συμβαίνει το Σαμπάτ, το τασλίχ αναβάλλεται για τη δεύτερη ημέρα. Η παραδοσιακή λειτουργία για το τασλίχ απαγγέλλεται μεμονωμένα και περιλαμβάνει την προσευχή «Ποιος είναι σαν εσένα, Θεέ... Και θα ρίξεις όλες τις αμαρτίες τους στα βάθη της θάλασσας», και Βιβλικά εδάφια συμπεριλαμβανομένου του Ισαΐα 11:9 («Δεν θα τραυματίσουν ούτε θα καταστρέψουν σε όλο το άγιο βουνό Μου, γιατί η γη θα είναι γεμάτη από τη γνώση του Κυρίου καθώς τα νερά σκεπάζουν τη θάλασσα») και Ψαλμοί 118:5–9, 121 και 130, καθώς και προσωπικές προσευχές. Αν και κάποτε θεωρούνταν μια επίσημη ατομική παράδοση, έχει γίνει μια ολοένα και πιο κοινωνική τελετή που ασκείται σε ομάδες. Το Τασλίχ μπορεί να εκτελεστεί οποιαδήποτε στιγμή μέχρι τον Ωσαννά Ραμπά, και ορισμένες κοινότητες Χασιδικών εκτελούν Τασλίχ την ημέρα πριν από το Γιομ Κιπούρ.

Διάρκεια και χρονισμός 
Η Τορά ορίζει τη Ρος Ασανά ως μια μονοήμερη γιορτή και δεδομένου ότι οι μέρες στο εβραϊκό ημερολόγιο ξεκινούν με τη δύση του ηλίου, η αρχή του Ρος Ασανά είναι στο τέλος της 29ης του Ελούλ. Από την εποχή της καταστροφής του δεύτερου ναού της Ιερουσαλήμ το 70 μ.Χ. και την εποχή του Ραμπάν Γιοχάναν μπεν Ζακκάι, ο κανονιστικός εβραϊκός νόμος φαίνεται να είναι ότι το Ρος Ασανά θα εορτάζεται για δύο ημέρες, λόγω της δυσκολίας καθορισμού της ημερομηνίας της νέας Σελήνης. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι το Ρος Ασανά εορταζόταν μια μέρα στο Ισραήλ μέχρι τον δέκατο τρίτο αιώνα Κ.Χ.

Ο Ορθόδοξος και ο Συντηρητικός Ιουδαϊσμός τηρούν τώρα γενικά το Ρος Ασανά για τις δύο πρώτες ημέρες του Τίσρεϊ, ακόμη και στο Ισραήλ όπου όλες οι άλλες εβραϊκές διακοπές που χρονολογούνται από τη νέα σελήνη διαρκούν μόνο μία ημέρα. Οι δύο μέρες του Ρος Ασανάλέγεται ότι αποτελούν το «Γιόμα Αριχτά» (αραμαϊκά: «μια μεγάλη μέρα»). Στο Μεταρρυθμιστικό Ιουδαϊσμό, ενώ οι περισσότερες εκκλησίες στη Βόρεια Αμερική τηρούν μόνο την πρώτη ημέρα του Ρος Ασανά, ορισμένες ακολουθούν την παραδοσιακή διήμερη εορτή ως ένδειξη αλληλεγγύης με άλλους Εβραίους σε όλο τον κόσμο. Οι Καραΐτες Εβραίοι, που δεν αναγνωρίζουν τον ραβινικό εβραϊκό προφορικό νόμο και βασίζονται στη δική τους κατανόηση της Τορά, τηρούν μόνο μία ημέρα την πρώτη του Τίσρεϊ, αφού η δεύτερη ημέρα δεν αναφέρεται στη Γραπτή Τορά.

Αρχικά, η ημερομηνία του Ρος Ασανά καθοριζόταν με βάση την παρατήρηση της νέας σελήνης, και έτσι μπορούσε να πέσει οποιαδήποτε ημέρα της εβδομάδας. Ωστόσο, γύρω στον τρίτο αιώνα μ.Χ., το εβραϊκό ημερολόγιο καθορίστηκε, έτσι ώστε η πρώτη ημέρα του Ρος Ασανά να μην πέφτει ποτέ Κυριακή, Τετάρτη ή Παρασκευή.

Το Ρος Ασανά λαμβάνει χώρα 163 ημέρες μετά την πρώτη ημέρα του Πάσχα, και επομένως συνήθως (αλλά όχι πάντα) καθορίζεται από τη νέα σελήνη που βρίσκεται πιο κοντά στη φθινοπωρινή ισημερία.

Όσον αφορά το Γρηγοριανό ημερολόγιο, η νωρίτερη ημερομηνία κατά την οποία μπορεί να πέσει το Ρος Χασάνα είναι η 5η Σεπτεμβρίου, όπως συνέβη το 1842, το 1861, το 1899 και το 2013. Η τελευταία Γρηγοριανή ημερομηνία που μπορεί να λάβει χώρα το Ρος Ασανά είναι η 5η Οκτωβρίου, όπως συνέβη το 1815, το 1929 και το 1967, και θα συμβεί ξανά το 2043. Μετά το 2089, οι διαφορές μεταξύ του εβραϊκού ημερολογίου και του γρηγοριανού ημερολογίου θα έχουν ως αποτέλεσμα το Ρος Ασανά να μην συμβαίνει νωρίτερα από τις 6 Σεπτεμβρίου. Από το 2214, η νέα τελευταία ημερομηνία θα είναι η 6η Οκτωβρίου.

Παραπομπές 

Λήμματα που περιέχουν κείμενο στα εβραϊκά
Εβραϊκά έθιμα
Εβραϊκό ημερολόγιο