Ζίριαμπ

O Αμπού λ-Χασάν Άλι ιμπν Νάφι, περισσότερο γνωστός ως Ζίριαμπ, Ζέριαμπ ή Ζάριαμπ (  789–  857)  (  ), ήταν τραγουδιστής (έπαιζε και ούτι και λαούτο), συνθέτης, ποιητής και δάσκαλος που έζησε και εργάστηκε στο Ιράκ, τη Βόρεια Αφρική και την Ανδαλουσία κατά τη μεσαιωνική ισλαμική περίοδο. Ήταν επίσης πολυμαθής, με γνώσεις στην αστρονομία, τη γεωγραφία, τη μετεωρολογία, τη βοτανική, τα καλλυντικά, τη μαγειρική τέχνη και τη μόδα. Το παρατσούκλι του, "Ζίριαμπ", προέρχεται από την περσική λέξη για την Κίσσα, ,  που προφέρεται "Zaryāb". Ήταν επίσης γνωστός ως Μίρλο («κότσυφας») στα ισπανικά. 

Δραστηριοποιήθηκε στην αυλή των Ομαγιάδων της Κόρδοβας στην Ισλαμική Ιβηρία. Πρώτα απέκτησε φήμη στην αυλή των Αββασιδών στη Βαγδάτη, τη γενέτειρά του, ως ερμηνευτής και μαθητής του μουσικού και συνθέτη Ιμπραχίμ αλ-Μαουσίλι. 

Ο Ζίριαμπ ήταν ένας ταλαντούχος μαθητής του στη Βαγδάτη. Ωστόσο, άφησε τη Βαγδάτη κατά τη διάρκεια της βασιλείας του χαλίφη των Αββασίδων αλ-Μαμούν και μετακόμισε στην Κόρδοβα, όπου έγινε δεκτός ως μουσικός της αυλής στην αυλή του Αμπντ αρ-Ραχμάν Β' της Δυναστείας των Ομεϋαδών.

Ιστορικό πλαίσιο 
Η καριέρα του Ζίριαμπ άνθισε στην Αλ-Άνταλους. Σύμφωνα με την Εγκυκλοπαίδεια του Ισλάμ, γεννήθηκε γύρω στο 790 ΜΚΕ σε οικογένεια μαουάλι του χαλίφη αλ-Μάχντι. Η εθνικότητά του αμφισβητείται: διαφορετικές πηγές τον αναφέρουν είτε ως Πέρση  , Κούρδο  είτε ως Αφρικανό.  Σύμφωνα με τον Ιμπν Χαγιάν, ο «Άλι ιμπν Νάφι» ονομαζόταν Κότσυφας λόγω της εξαιρετικά σκούρας χροιάς του, της καθαρότητας της φωνής του και «της γλυκύτητας του χαρακτήρα του». 

Καθώς τα ισλαμικά στρατεύματα κατακτούσαν όλο και περισσότερα εδάφη, η μουσική τους κουλτούρα εξαπλώθηκε μαζί τους, μέχρι τη δυτική Κίνα στα ανατολικά και την Ιβηρία στα δυτικά. Μετά την κατάκτηση σχεδόν όλης της Ισπανίας τον 8ο αιώνα, την οποία μετονόμασαν σε Αλ Άνταλους, οι μουσουλμάνοι ήταν μια μικρή μειοψηφία για αρκετό καιρό, πολύ περισσότεροι από την πλειοψηφία των Χριστιανών και μια μικρότερη κοινότητα Εβραίων, που είχαν τα δικά τους στυλ μουσικής. Με την άφιξή τους, οι Μουσουλμάνοι και οι Άραβες εισήγαγαν νέα στυλ μουσικής και οι κύριες πόλεις της Ιβηρικής έγιναν σύντομα γνωστά κέντρα μουσικής στον ισλαμικό κόσμο. Κατά τον 8ο και 9ο αιώνα, πολλοί μουσικοί και καλλιτέχνες από όλο τον ισλαμικό κόσμο συνέρρεαν στην Ιβηρική. Ενώ πολλοί ήταν ταλαντούχοι, ο Ζίριαμπ τους ξεπέρασε όλους. 

Ο Ζίριαμπ πιθανότατα γεννήθηκε στη Βαγδάτη και εκπαιδεύτηκε στη μουσική τέχνη από νεαρή ηλικία. Εκείνη την περίοδο, η Βαγδάτη ήταν ένα σημαντικό κέντρο μουσικής στον μουσουλμανικό κόσμο. Όλες οι πηγές συμφωνούν ότι ο καταξιωμένος και ταλαντούχος μουσικός Ιμπραχίμ αλ-Μαουσίλι ήταν ο δάσκαλος του Ζίριαμπ. Υπάρχει κάποια συζήτηση για το πώς έφτασε στην αλ Άνταλους, αλλά μπορεί να προσέβαλε τον προστάτη του ή κάποια ισχυρή φιγούρα με το μουσικό του ταλέντο.

Μια αναφορά που καταγράφηκε από τον αλ-Μακάρι λέει ότι ο Ζίριαμπ ενέπνευσε τη ζήλια του μέντορά του δίνοντας μια εντυπωσιακή παράσταση για τον χαλίφη Χαρούν αλ Ρασίντ (π. 809), με αποτέλεσμα ο αλ-Μαουσίλι να του πει να φύγει από την πόλη Νωρίτερα, πιο αξιόπιστες πηγές αναφέρουν ότι έζησε περισσότερο από τον Χαρούν και τον γιο του, αλ-Αμίν, και έφυγε μετά το θάνατο του αλ-Αμίν το 813. 

Ο Ζίριαμπ έφυγε από τη Βαγδάτη κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αλ-Μαμούν λίγο μετά το έτος 813. Στη συνέχεια ταξίδεψε πρώτα στη Συρία και στη συνέχεια στην Ιφρικίγια (Τυνησία), όπου έζησε στην αυλή των Αγλαβιδών του Ζιγιαντάτ Αλλάχ. Ο Ζίριαμπ ήρθε σε ρήξη με τον Ζιγιαντάτ Αλλάχ, αλλά προσκλήθηκε στην Αλ-Άνταλους από τον πρίγκιπα των Ομεϋαδών Αλ Χακάμ Α'. Διαπίστωσε κατά την άφιξή του το 822 ότι ο πρίγκιπας είχε πεθάνει, αλλά ο γιος του πρίγκιπα, Αμπντ αρ-Ραχμάν Β', ανανέωσε την πρόσκληση του πατέρα του. Ο Ζίριαμπ εγκαταστάθηκε στην Κόρδοβα, είχε μηνιαίο μισθό 200 χρυσών δηναρίων και σύντομα έγινε ακόμα πιο διάσημος ως αυλικός λάτρης του φαγητού, της μόδας, του τραγουδιού και της μουσικής. Εισήγαγε πρότυπα αριστείας σε όλους αυτούς τους τομείς, καθώς και έθεσε νέα πρότυπα για κομψούς και ευγενείς τρόπους. Ο Ζίριαμπ έγινε μια τόσο εξέχουσα πολιτιστική προσωπικότητα, που του δόθηκε ένας τεράστιος μισθός από τον Αμπντ Αρ-Ραχμάν Β'. Ήταν οικείος σύντροφος του πρίγκιπα και ίδρυσε μια μουσική σχολή, που εκπαίδευε τραγουδιστές και μουσικούς, που επηρέασαν τη μουσική ερμηνεία για τουλάχιστον δύο γενιές μετά από αυτόν.

Ο Αλ Μακάρι αναφέρει στο Nafh al-Tib : «Δεν υπήρξε ποτέ, ούτε πριν ούτε μετά από αυτόν (Ζίριαμπ), ένας άνθρωπος του επαγγέλματός του που ήταν γενικότερα αγαπητός και θαυμαζόμενος».

Απόγονοι 
Σύμφωνα με την κύρια πηγή, τον Ιμπν Χαγιάν, ο ΖΖίριαμπ είχε οκτώ γιους και δύο κόρες. Πέντε από τους γιους και τις δύο κόρες έγιναν μουσικοί με κάποια εξέχουσα θέση Αυτά τα παιδιά κράτησαν ζωντανό τη μουσική σχολή του πατέρα τους, αλλά οι σκλάβες τραγουδίστριες που εκπαίδευσε θεωρήθηκαν επίσης αξιόπιστες πηγές για το ρεπερτόριό του στην επόμενη γενιά.

Συνεισφορές

Μουσική 
Ο Ζίριαμπ λέγεται ότι βελτίωσε το ούτι προσθέτοντας ένα πέμπτο ζεύγος χορδών και χρησιμοποιώντας ένα ράμφος ή ένα πτερύγιο αετού αντί για ξύλινη λαβή παιξίματος. Ο Ζίριαμπ έβαψε επίσης τις τέσσερις χορδές με χρώμα για να συμβολίσει τους αριστοτελικούς χυμούς και την πέμπτη χορδή για να αντιπροσωπεύει την ψυχή. Λέγεται ότι δημιούργησε ένα μοναδικό και επιδραστικό στυλ μουσικής ερμηνείας και έγραψε τραγούδια που παίζονταν στην Ιβηρία για γενιές. Είχε μεγάλη επιρροή στην ισπανική μουσική και θεωρείται ο ιδρυτής των ανδαλουσιανών μουσικών παραδόσεων της Βόρειας Αφρικής .

Το μουσικό στυλ Βαγδάτης του Ζίριαμπ έγινε πολύ δημοφιλές στην αυλή τουΑμπντ αλ-Ραχμάν Β' . Ο Ζίριαμπ έγινε επίσης το παράδειγμα του πώς πρέπει να ενεργεί ένας αυλικός. Σύμφωνα με τον Ιμπν Χαγιάν, από κοινού με τους λογίους της εποχής του, ήταν πολύ έμπειρος σε πολλούς τομείς της κλασικής μελέτης όπως η αστρονομία, η ιστορία και η γεωγραφία.

Σύμφωνα με τον αλ-Τιφάσι, ο Ζίριαμπ φαίνεται να έχει διαδώσει μια πρώιμη ακολουθία τραγουδιών, η οποία μπορεί να ήταν ο πρόδρομος του νάουμπα ή νούμπα, το οποίο είναι γνωστό σήμερα ως η κλασική αραβική μουσική της Βόρειας Αφρικής, αν και οι συνδέσεις είναι αδύναμες στην καλύτερη περίπτωση.

Ο Αμπντ αλ-Ραχμάν Β' ήταν μεγάλος προστάτης των τεχνών και ο Ζίριαμπ  είχε μεγάλη ελευθερία. Ίδρυσε μια από τις πρώτες μουσικές σχολές στην Κόρδοβα . Περιλάμβανε μαθητές και μαθήτριες πολύ δημοφιλείς στην αριστοκρατία της εποχής. Σύμφωνα με τον Ιμπν Χαγιάν, ο Ζίριαμπ ανέπτυξε διάφορες ασκήσεις για αυτούς. Αν ένας μαθητής ή μια μαθήτρια δεν είχε μεγάλη φωνητική ικανότητα, για παράδειγμα, έβαζε κομμάτια ξύλου στο σαγόνι τους για να τους αναγκάσει να κρατήσουν το στόμα τους ανοιχτό. Ή έδενε σφιχτά μια πάνινη ζώνη γύρω από τη μέση για να τους κάνει να αναπνέουν με συγκεκριμένο τρόπο και τους έβαζε να τραγουδήσουν όσο πιο δυνατά και όσο το δυνατόν υψηλότερη νότα για να δει αν είχαν χωρητικότητα πνευμόνων.

Μόδα και υγιεινή 
Ο Ζίριαμπ ξεκίνησε μόδα αλλάζοντας ρούχα ανάλογα με τον καιρό και την εποχή. Πρότεινε διαφορετικά ρούχα για πρωί, απόγευμα και βράδυ. Ο Ανρί Τεράς, Γάλλος ιστορικός της Βόρειας Αφρικής, σχολίασε ότι ο θρύλος αποδίδει στον Ζίριαμπ τα χειμερινά και καλοκαιρινά ρούχα και «το πολυτελές ένδυμα της Ανατολής» που εντοπίζεται στο Μαρόκο σήμερα, αλλά υποστηρίζει ότι «αναμφίβολα, ένας μόνο άνδρας δεν θα μπορούσε να πετύχει αυτή τη μεταμόρφωση. Είναι μάλλον μια εξέλιξη που συγκλόνισε τον μουσουλμανικό κόσμο γενικότερα...".

Δημιούργησε ένα νέο είδος αποσμητικού για να απαλλαγεί από τις άσχημες οσμές και επίσης προώθησε τα πρωινά και βραδινά μπάνια και έδωσε έμφαση στη διατήρηση της προσωπικής υγιεινής. Ο Ζίριαμπ πιστεύεται ότι εφηύρε μια πρώιμη οδοντόκρεμα, την οποία έκανε δημοφιλή σε όλη την Ισλαμική Ιβηρία. Τα ακριβή συστατικά αυτής της οδοντόκρεμας δεν είναι προς το παρόν γνωστά, αλλά αναφερόταν ότι ήταν και "λειτουργική και ευχάριστη στη γεύση". 

Σύμφωνα με τον Αλ Μακάρι, πριν από την άφιξη του Ζίριαμπ, όλοι οι άνθρωποι της Αλ-Άνταλους, στην αυλή της Κόρδοβας, είχαν τα μακριά μαλλιά τους με χωρίστρα στη μέση και μέχρι τους ώμους, άνδρες και γυναίκες. Ο Ζίριαμπ έκοψε τα μαλλιά του με αφέλειες μέχρι τα φρύδια και ίσια στο μέτωπό του, «ένα νέο κοντό χτένισμα με ανοιχτό τον λαιμό, τα αυτιά και τα φρύδια». Έκανε δημοφιλές το ξύρισμα στους άνδρες και έθεσε νέες τάσεις στο κούρεμα. Οι βασιλιάδες έπλεναν τα μαλλιά τους με ροδόνερο, αλλά ο Ζίριαμπ εισήγαγε τη χρήση αλατιού και αρωματικών ελαίων για τη βελτίωση της κατάστασης των μαλλιών . Υποστηρίζεται ότι άνοιξε ινστιτούτα ομορφιάς για γυναίκες της ελίτ της Κόρδοβας. Ωστόσο, αυτό δεν υποστηρίζεται από τις πρώτες πηγές.

Ο Ζίριαμπ ήταν πολύ επιδραστικός στην εποχή του. Οι μαθητές του πήραν μαζί τους αυτές τις τάσεις σε όλη την Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική.

Κουζίνα 
Ήταν κριτής της γαστρονομικής μόδας και της γεύσης, ο οποίος επίσης «έφερε επανάσταση στην τοπική κουζίνα» εισάγοντας νέα φρούτα και λαχανικά όπως τα σπαράγγια και εισάγοντας το γεύμα τριών πιάτων, που σερβίρεται σε δερμάτινα τραπεζομάντιλα, επιμένοντας ότι τα γεύματα πρέπει να σερβίρονται σε τρία ξεχωριστά πιάτα: σούπα, κυρίως πιάτο και επιδόρπιο.  Εισήγαγε επίσης τη χρήση του κρυστάλλου ως δοχείο για ποτά, το οποίο ήταν πιο αποτελεσματικό από το μέταλλο. Αυτός ο ισχυρισμός υποστηρίζεται από αναφορές ότι δημιουργούσε μεγάλα κρυστάλλινα κύπελλα. Πριν από την εποχή του, το φαγητό σερβιρόταν σκέτο σε πιατέλες σε γυμνά τραπέζια, όπως συνέβαινε με τους Ρωμαίους. Λέγεται επίσης ότι έκανε δημοφιλή την οινοποσία.

Κληρονομιά 

Οι μαθητές του Ζίριαμπ μετέφεραν τις τάσεις και τις εφευρέσεις που ξεκίνησε στη Βόρεια Αφρική και την Ευρώπη.

Παραπομπές

Πηγές 

 Titus Burckhardt, «Die Maurische Kultur in Spanien.
 Flight of the Blackbird Robert W. Lebling Jr., Saudi Aramco World Ιούλιος/Αύγουστος 2003.

Άλλες πηγές 

 Εγκυκλοπαίδεια του Ισλάμ
 al-Muqtabis του Ιμπν Χαγιάν
 Muqaddima του Ιμπν Χαλντούν, Κεφάλαιο Ε', μέρος 31, «Η τέχνη του τραγουδιού».
 Ta'rikh fath al-Andalus του Ιμπν Αλ Κουτίγια
 al-'Iqd al-farid από τον Ιμπν Αμπντ Ραμπίχ
 Ta'rikh Baghdad του Ιμπν Ταϊφούρ
 Kitab al-Aghani του Αμπού λ-Φαράζ αλ-Ισφαχάνι
 Tawq al-hamama του Ιμπν Χαζμ
 Jawdhat al-Muqtabis του Αλ-Χουμαΐντι
 Mughrib fi hula l-Maghrib του Ιμπν Σαΐντ

Γλωσσολόγοι
Ιστορία της χημείας
Άραβες γεωγράφοι
Ταξιδιώτες