Βοσνιακή Σταυροφορία

Η Βοσνιακή Σταυροφορία έγινε ενάντια σε απροσδιόριστους αιρετικούς από το 1235 έως το 1241. Ήταν, ουσιαστικά, ένας κατακτητικός πόλεμος της Ουγγαρίας εναντίον του Βανάτου της Βοσνίας, που επικυρώθηκε ως σταυροφορία. Με επικεφαλής τον Ούγγρο πρίγκιπα Κολομάν, οι σταυροφόροι κατάφεραν να κατακτήσουν μόνο περιφερειακά μέρη της χώρας. Ακολούθησαν Δομινικανοί, οι οποίοι έχτισαν καθεδρικό ναό και σκότωσαν τους αιρετικούς με καύση. Η σταυροφορία έληξε απότομα, όταν η ίδια η Ουγγαρία δέχθηκε εισβολή από τους Μογγόλους κατά τη διάρκεια της εισβολής των Μογγόλων στην Ευρώπη. Οι σταυροφόροι αναγκάστηκαν να αποσυρθούν και να εμπλακούν με τους δικούς τους εισβολείς, οι περισσότεροι από τους οποίους χάθηκαν, συμπεριλαμβανομένου του Κολομάν. Αργότερα πάπες ζήτησαν περισσότερες σταυροφορίες κατά της Βοσνίας, αλλά καμία δεν έγινε ποτέ. Η αποτυχημένη σταυροφορία οδήγησε σε δυσπιστία και μίσος για τους Ούγγρους μεταξύ του βοσνιακού πληθυσμού, που κράτησε για αιώνες.

Ιστορικό υπόβαθρο 
Αρκετές σταυροφορίες πραγματοποιήθηκαν κατά της Βοσνίας, μιας χώρας που από καιρό θεωρούνταν μολυσμένη με αίρεση τόσο από την υπόλοιπη καθολική Ευρώπη όσο και από τους ανατολικούς ορθόδοξους γείτονές της. Η πρώτη σταυροφορία αποφεύχθηκε τον Απρίλιο του 1203, όταν οι Βόσνιοι υπό τον Μπαν Κούλιν υποσχέθηκαν να ασκήσουν τον Χριστιανισμό σύμφωνα με το Ρωμαιοκαθολικό έθιμο και αναγνώρισαν την πνευματική υπεροχή του επισκόπου της Ρώμης (πάπα). Ο Κούλιν επιβεβαίωσε επίσης την κοσμική υπεροχή των βασιλιάδων της Ουγγαρίας έναντι της Βοσνίας. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, η ανεξαρτησία τόσο της Βοσνιακής Εκκλησίας όσο και του Βανάτου της Βοσνίας συνέχισε να αυξάνεται. 

Στο αποκορύφωμα της Σταυροφορίας της Αλβιγένης κατά των Γάλλων Καθαρών τη δεκαετία του 1220, ξέσπασε μια φήμη ότι ένας «αντιπάπας των Καθαρών», που ονομαζόταν Νικήτας, διέμενε στη Βοσνία. Ποτέ δεν ήταν ξεκάθαρο αν υπήρχε ο Νικήτας, αλλά οι γειτονικοί Ούγγροι εκμεταλλεύτηκαν τη φήμη, που εξαπλώθηκε, για να διεκδικήσουν εκ νέου την επικυριαρχία στη Βοσνία, η οποία γινόταν ολοένα και πιο ανεξάρτητη.  Οι Βόσνιοι κατηγορήθηκαν ότι συμπαθούσαν τον Βογομιλισμό, μια χριστιανική αίρεση στενά συνδεδεμένη με τον Καθαρισμό και ομοίως δυϊστική. Το 1221, η ανησυχία τελικά ώθησε τον Πάπα Ονόριο Γ΄ να κηρύξει μια σταυροφορία κατά της Βοσνίας.  Το επανέλαβε το 1225, αλλά εσωτερικά προβλήματα εμπόδισαν τους Ούγγρους να απαντήσουν στο κάλεσμά του.

Ο διάδοχος του Ονώριου Γ', Πάπας Γρηγόριος Θ ', κατηγόρησε τον ίδιο τον καθολικό επίσκοπο της Βοσνίας ότι προστάτευε αιρετικούς, εκτός από αναλφαβητισμό, σιμωνία, άγνοια του βαπτιστικού τύπου και αποτυχία να τελέσει λειτουργία και μυστήρια. Καθαιρέθηκε δεόντως το 1233 και αντικαταστάθηκε από έναν Γερμανό Δομινικανό προκαθήμενο, τον Ιωάννη του Βιλντεσχάουζεν, τον πρώτο μη Βόσνιο επίσκοπο της Βοσνίας. Την ίδια χρονιά, ο Μπαν Ματθαίο Νίνοσλαβ εγκατέλειψε μια απροσδιόριστη αίρεση, αλλά αυτό δεν ικανοποίησε τον Γρηγόριο.

Σύγκρουση 
Το 1234, ο Πάπας Γρηγόριος Θ΄ απηύθυνε άλλη μια έκκληση για σταυροφορία και αυτή τη φορά η Ουγγαρία ανταποκρίθηκε πρόθυμα. Ενώ είναι πιθανό οι Βόσνιοι να απέτυχαν να ευθυγραμμίσουν την εκκλησία τους με τη Ρώμη, η σταυροφορία στην πραγματικότητα χρησίμευσε ως τέλεια δικαιολογία για τους Ούγγρους να επεκτείνουν την εξουσία τους. Ο Γρηγόριος υποσχέθηκε επιείκεια στους επίδοξους σταυροφόρους και ανέθεσε στον Κολομάν, νεότερο γιο του Ανδρέα Β' και αδελφό του Μπέλα Δ', την εκτέλεση της στρατιωτικής δράσης. Ο Κολομάν και οι οπαδοί του τέθηκαν υπό την προστασία της Αγίας Έδρας.  Ούτε οι εχθροί ούτε η στοχευόμενη περιοχή κατονομάζονταν με ακρίβεια στις επιστολές, που έστειλε ο Πάπας στον Κολομάν και τον Επίσκοπο της Βοσνίας. Αναφέρθηκε στη «Σλαβονία», αναφέροντας «χώματα της Βοσνίας» μόνο στην επιστολή προς τον Επίσκοπο. Είναι γενικά κατανοητό ότι, με τον όρο «Σλαβονία», εννοούσε τη Βοσνία και τα περίχωρά της, τα σλαβικά εδάφη ή ακόμη και την πραγματική Σλαβονία. Το γεγονός όμως ότι ενημερώθηκε ο Επίσκοπος Βοσνίας, καθιστά σαφές ότι η ίδια η Βοσνία ήταν στόχος. Η δράση φαίνεται να έχει γίνει κατά των Βόσνιων γενικά καθώς αναφέρονται μόνο οι «αιρετικοί». Υπονοείται σε μια πηγή ότι η σταυροφορία στράφηκε εναντίον των δυϊστών. 

Οι ενεργές μάχες ξεκίνησαν το 1235, αλλά ο ουγγρικός στρατός έφτασε στη Βοσνία μόνο τρία χρόνια αργότερα. Η καθυστέρηση μπορεί να προκλήθηκε από τη λαϊκή αντίσταση στο βόρειο τμήμα της χώρας, δηλαδή στο Σόλι, όπου το ορεινό έδαφος βοήθησε «πολλούς αιρετικούς» να αμυνθούν ενάντια στους σταυροφόρους. Τον Αύγουστο του 1236, ο Πάπας Γρηγόριος διέταξε τους σταυροφόρους να μην ταλαιπωρήσουν τον συγγενή του Ματθαίου Νινοσλάβου, Σίμπισλαβ, knez of Ουσόρα, ή τη μητέρα του, και οι δύο «καλοί Καθολικοί» μεταξύ των αιρετικών ευγενών, «κρίνος ανάμεσα στα αγκάθια».  Η Vrhbosna προφανώς έπεσε το 1238, όταν ένας καθεδρικός ναός κατασκευάστηκε από τους Δομινικανούς, που ακολούθησαν τους σταυροφόρους. Ωστόσο, οι σταυροφόροι απέτυχαν να κατακτήσουν όλη τη Βοσνία, καθώς ο Ματθαίος Νίνοσλαβ συνέχισε να λειτουργεί ως απαγόρευση καθ' όλη τη διάρκεια της σύγκρουσης στα κεντρικά μέρη του βασιλείου του, όπου οι Δομινικανοί δεν πάτησαν ποτέ το πόδι τους. Το τάγμα ανέλαβε τον έλεγχο της Καθολικής Εκκλησίας στη Βοσνία, με επικεφαλής τώρα έναν νέο επίσκοπο, έναν Ούγγρο ονόματι Πόνσα. Οι Δομινικανοί κατέγραψαν ότι ορισμένοι αιρετικοί κάηκαν στην πυρά, αλλά δεν φαίνεται να έχουν ανακαλύψει τίποτα για τη φύση της αίρεσης. Οι σταυροφόροι τότε είτε έφτασαν νότια ως τη Ζαχλούμια είτε σκόπευαν να το κάνουν.

Στη συνέχεια, το 1241, η εισβολή των Μογγόλων στην Ευρώπη έσωσε τη Βοσνία. Οι Μογγόλοι υπό τον Μπατού Χαν, αφού υπέταξαν και κατέστρεψαν τη Ρωσία του Κιέβου, εισέβαλαν στην Ουγγαρία. Τα ουγγρικά στρατεύματα αναγκάστηκαν να αποσυρθούν από τη Βοσνία και να αντιμετωπίσουν τους δικούς τους εισβολείς. Μεγάλο μέρος του στρατού τους εξαφανίστηκε στη μάχη του Μόχι. Ο Κόλομαν, διοικητής των σταυροφόρων, ήταν μεταξύ των νεκρών. Οι Μογγόλοι λεηλάτησαν τη Δαλματία, την Κροατία, τη Ζέτα, τη Σερβία και τη Βουλγαρία. Η επίθεσή τους αποδείχθηκε καταστροφική για όλα τα Βαλκάνια εκτός από τη Βοσνία. Οι σταυροφόροι εξολοθρεύτηκαν, δεν επέστρεψαν ποτέ. Η Βοσνία ανέκτησε τα κατεχόμενα εδάφη και διατήρησε το επίπεδο της ανεξαρτησίας της μετά από αυτό, που αποδείχτηκε ότι ήταν ένας ουγγρικός κατακτητικός πόλεμος, που επικυρώθηκε ως σταυροφορία.

Επακόλουθο και κληρονομιά 
Η απειλή νέας θρησκευτικής δίωξης στη Βοσνία επανεμφανίστηκε μέσα σε λίγα χρόνια μετά τον πόλεμο. Ο Πάπας Ιννοκέντιος Δ' άρχισε να παροτρύνει τους Ούγγρους να αναλάβουν μια άλλη σταυροφορία στα τέλη του 1246 και το 1247, και φάνηκαν πρόθυμοι. Ο Ματθαίος Νίνοσλαβ υποστήριξε ότι συνδέθηκε μόνο με αιρετικούς, για να υπερασπιστεί τη Βοσνία ενάντια στους Ούγγρους εισβολείς. Φαίνεται ότι έπεισε τον Ιννοκέντιο  ο οποίος ανέστειλε τη σταυροφορία τον Μάρτιο του 1248.

Μια σταυροφορία κατά της Βοσνίας κηρύχθηκε ξανά το 1337–38 και το 1367, από τους πάπες Βενέδικτο ΙΒ' και Urban Ε' αντίστοιχα, αλλά σε δραστικά διαφορετικές πολιτικές συνθήκες. Η Ουγγαρία διοικούνταν από μια νέα δυναστεία, τους Καπετιανούς Αντζεβίνους, οι οποίοι υποστήριζαν τους ηγεμόνες Κοτρομάνιτς της Βοσνίας.  Ο βασιλιάς Κάρολος Ροβέρτος δήλωσε κάποτε ότι οποιοσδήποτε Ούγγρος επιτέθηκε στη Βοσνία, την οποία κυβερνούσε ο φίλος του Στέφανος Β', θα θεωρούνταν προδότης. Ο μόνος σημαντικός αντίκτυπος, που είχε η Βοσνιακή Σταυροφορία ήταν η ενίσχυση του αντιουγγρικού αισθήματος μεταξύ των Βόσνιων, ένας σημαντικός παράγοντας στη βοσνιακή πολιτική, που συνέβαλε στην οθωμανική κατάκτηση της Βοσνίας το 1463  και διήρκεσε πέρα από αυτήν.

Παραπομπές 

Καθολική Εκκλησία στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη