Αποβολή εμβρύου

Η αποβολή, επίσης γνωστή ως αυτόματη αποβολή ή απώλεια εγκυμοσύνης, είναι ο θάνατος ενός εμβρύου πριν μπορέσει να επιβιώσει από μόνο του. Μερικοί χρησιμοποιούν το όριο των 20 εβδομάδων κύησης, μετά από τις οποίες ο εμβρυϊκός θάνατος είναι γνωστός ως θνησιγένεια. Το πιο κοινό σύμπτωμα μιας αποβολής είναι η κολπική αιμορραγία με ή χωρίς πόνο. Στη συνέχεια μπορεί να εμφανιστούν θλίψη, άγχος και ενοχές. Ο ιστός και το υλικό που μοιάζει με θρόμβο μπορεί να φύγει από τη μήτρα και να περάσει μέσα και έξω από τον κόλπο. Επαναλαμβανόμενες αποβολές μπορεί επίσης να θεωρηθεί μια μορφή υπογονιμότητας.

Παράγοντες κινδύνου για αποβολή περιλαμβάνουν την μεγάλη ηλικία του γονέα, την προηγούμενη αποβολή, την έκθεση στον καπνό του τσιγάρου, την παχυσαρκία, το διαβήτη, τα προβλήματα του θυρεοειδούς και τη χρήση ναρκωτικών ή αλκοόλ. Περίπου το 80% των αποβολών συμβαίνουν τις πρώτες 12 εβδομάδες της εγκυμοσύνης (το πρώτο τρίμηνο). Η υποκείμενη αιτία στις μισές περίπου περιπτώσεις αφορά χρωμοσωμικές ανωμαλίες. Η διάγνωση μιας αποβολής μπορεί να περιλαμβάνει έλεγχο για να διαπιστωθεί εάν ο τράχηλος είναι ανοιχτός ή κλειστός, έλεγχος των επιπέδων ανθρώπινης χοριακής γοναδοτροπίνης (hCG) στο αίμα και υπερηχογράφημα. Άλλες καταστάσεις που μπορεί να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα περιλαμβάνουν μια έκτοπη κύηση και αιμορραγία κατά την εμφύτευση.

Η πρόληψη είναι περιστασιακά δυνατή με καλή προγεννητική φροντίδα. Η αποφυγή ναρκωτικών, αλκοόλ, μολυσματικών ασθενειών και ακτινοβολίας μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο αποβολής. Συνήθως δεν απαιτείται ειδική θεραπεία κατά τις πρώτες 7 έως 14 ημέρες. Οι περισσότερες αποβολές θα ολοκληρωθούν χωρίς πρόσθετες παρεμβάσεις. Περιστασιακά το φάρμακο μισοπροστόλη ή μια διαδικασία όπως η αναρρόφηση κενού χρησιμοποιείται για την αφαίρεση του εναπομείναντος ιστού. Οι γυναίκες που έχουν ομάδα αίματος αρνητική κατά ρέζους (Rh αρνητικό) μπορεί να χρειαστούν ανοσοσφαιρίνη Rho(D). Τα παυσίπονα μπορεί να είναι ευεργετικά. Η συναισθηματική υποστήριξη μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της απώλειας.

Η αποβολή είναι η πιο συχνή επιπλοκή στην αρχή της εγκυμοσύνης. Μεταξύ των γυναικών που γνωρίζουν ότι είναι έγκυες, το ποσοστό αποβολών είναι περίπου 10% έως 20%, ενώ τα ποσοστά μεταξύ όλων των γονιμοποιήσεων είναι περίπου 30% έως 50%. Σε άτομα κάτω των 35 ετών ο κίνδυνος είναι περίπου 10% ενώ είναι περίπου 45% σε άτομα άνω των 40 ετών. Ο κίνδυνος αρχίζει να αυξάνεται περίπου στην ηλικία των 30 ετών. Περίπου το 5% των γυναικών έχουν δύο αποβολές στη σειρά. Μερικοί συνιστούν να μην χρησιμοποιείται ο όρος «άμβλωση» σε συζητήσεις με όσους βιώνουν αποβολή σε μια προσπάθεια να μειωθεί το άγχος.

Σημεία και συμπτώματα 
Σημεία μιας αποβολής περιλαμβάνουν κολπικές κηλίδες, κοιλιακό άλγος, κράμπες και υγρό, θρόμβοι αίματος και ιστός που διέρχεται από τον κόλπο. Η αιμορραγία μπορεί να είναι σύμπτωμα αποβολής, αλλά πολλές γυναίκες έχουν επίσης αιμορραγία στην αρχή της εγκυμοσύνης και δεν αποβάλλουν. Η αιμορραγία κατά το πρώτο μισό της εγκυμοσύνης μπορεί να αναφέρεται ως επαπειλούμενη αποβολή. Από αυτές που αναζητούν θεραπεία για αιμορραγία κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, περίπου οι μισές θα αποβάλουν. Η αποβολή μπορεί να ανιχνευθεί κατά τη διάρκεια μιας υπερηχογραφικής εξέτασης ή μέσω επαναλαμβανόμενων εξετάσεων ανθρώπινης χοριακής γοναδοτροπίνης (HCG).

Παράγοντες κινδύνου 
Η αποβολή μπορεί να συμβεί για πολλούς λόγους, από τους οποίους δεν μπορούν να εντοπιστούν όλοι. Παράγοντες κινδύνου είναι εκείνα τα πράγματα που αυξάνουν την πιθανότητα αποβολής αλλά δεν προκαλούν απαραίτητα αποβολή. Έως 70 καταστάσεις, λοιμώξεις, ιατρικές επεμβάσεις, παράγοντες τρόπου ζωής, επαγγελματικές εκθέσεις, έκθεση σε χημικές ουσίες και εργασία σε βάρδιες σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο για αποβολή. Μερικοί από αυτούς τους κινδύνους περιλαμβάνουν ενδοκρινικές, γενετικές, μητρικές ή ορμονικές ανωμαλίες, λοιμώξεις του αναπαραγωγικού συστήματος και απόρριψη ιστού που προκαλείται από μια αυτοάνοση διαταραχή.

Τρίμηνα

Πρώτο τρίμηνο 

Οι περισσότερες κλινικά εμφανείς αποβολές (τα δύο τρίτα έως τα τρία τέταρτα σε διάφορες μελέτες) συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του πρώτου τριμήνου. Περίπου το 30% έως 40% όλων των γονιμοποιημένων ωαρίων αποβάλλεται, συχνά πριν γίνει γνωστή η εγκυμοσύνη. Το έμβρυο συνήθως πεθαίνει πριν αποβληθεί το κύημα. Η αιμορραγία στη βασική ζώνη και η νέκρωση των ιστών προκαλεί συσπάσεις της μήτρας για την αποβολή της εγκυμοσύνης. Οι πρώιμες αποβολές μπορεί να οφείλονται σε αναπτυξιακή ανωμαλία του πλακούντα ή άλλων εμβρυϊκών ιστών. Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν σχηματίζεται έμβρυο, αλλά σχηματίζονται άλλοι ιστοί. Αυτό έχει ονομαστεί «ανεμβρυϊκό ωάριο».

Η επιτυχής εμφύτευση του ζυγωτού στη μήτρα γίνεται πιθανότατα οκτώ έως δέκα ημέρες μετά τη γονιμοποίηση. Εάν το ζυγωτό δεν έχει εμφυτευθεί μέχρι τη δέκατη ημέρα, η εμφύτευση γίνεται όλο και πιο απίθανη τις επόμενες ημέρες.

Μια χημική εγκυμοσύνη είναι μια εγκυμοσύνη που ανιχνεύθηκε με τεστ αλλά καταλήγει σε αποβολή πριν ή περίπου κατά την επόμενη αναμενόμενη περίοδο.

Χρωμοσωμικές ανωμαλίες εντοπίζονται σε περισσότερα από τα μισά έμβρυα που αποβάλλονται τις πρώτες 13 εβδομάδες. Οι μισές εμβρυϊκές αποβολές (25% όλων των αποβολών) έχουν ανευπλοειδία (μη φυσιολογικός αριθμός χρωμοσωμάτων). Οι κοινές χρωμοσωμικές ανωμαλίες που εντοπίζονται σε αποβολές περιλαμβάνουν αυτοσωματική τρισωμία (22-32%), μονοσωμία Χ (5-20%), τριπλοειδία (6-8%), τετραπλοειδία (2-4%) ή άλλες δομικές χρωμοσωμικές ανωμαλίες (2% ). Γενετικά προβλήματα είναι πιο πιθανό να εμφανιστούν σε μεγαλύτερους ηλικιακά γονείς. Αυτό μπορεί να οφείλεται στα υψηλότερα ποσοστά που παρατηρούνται σε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας.

Η ανεπάρκεια προγεστερόνης κατά την ωχρινική φάση μπορεί να είναι ή όχι ένας παράγοντας που συμβάλλει στην αποβολή.

Δεύτερο και τρίτο τρίμηνο 
Οι απώλειες του δεύτερου τριμήνου μπορεί να οφείλονται σε μητρικούς παράγοντες όπως δυσπλασία της μήτρας, μάζες στη μήτρα (ινομυώματα) ή προβλήματα του τραχήλου της μήτρας. Αυτές οι καταστάσεις μπορεί επίσης να συμβάλλουν στον πρόωρο τοκετό. Σε αντίθεση με τις αποβολές πρώτου τριμήνου, οι αποβολές δεύτερου τριμήνου είναι λιγότερο πιθανό να προκληθούν από γενετική ανωμαλία. Χρωμοσωμικές αλλοιώσεις εντοπίζονται στο ένα τρίτο των περιπτώσεων. Λοίμωξη κατά το τρίτο τρίμηνο μπορεί να προκαλέσει αποβολή.

Ηλικία 
Η ηλικία της εγκύου αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου. Τα ποσοστά αποβολών αυξάνονται σταθερά με την ηλικία, με πιο ουσιαστικές αυξήσεις μετά την ηλικία των 35 ετών Σε άτομα κάτω των 35 ετών ο κίνδυνος είναι περίπου 10% ενώ είναι περίπου 45% σε άτομα άνω των 40 ετών. Ο κίνδυνος αρχίζει να αυξάνεται περίπου στην ηλικία των 30 ετών. Η ηλικία του πατέρα σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο.

Παχυσαρκία, διατροφικές διαταραχές και καφεΐνη 
Όχι μόνο η παχυσαρκία συνδέεται με την αποβολή, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε υπογονιμότητα και άλλες δυσμενείς εκβάσεις εγκυμοσύνης. Οι επαναλαμβανόμενες αποβολές έχουν συσχετιστεί επίσης με την παχυσαρκία. Οι γυναίκες με νευρική βουλιμία και νευρική ανορεξία μπορεί να έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για αποβολή. Οι ελλείψεις θρεπτικών συστατικών δεν έχουν βρεθεί ότι επηρεάζουν τα ποσοστά αποβολών, αλλά η βαριά υπερέμεση της κύησης μερικές φορές προηγείται μιας αποβολής.

Η κατανάλωση καφεΐνης έχει επίσης συσχετιστεί με ποσοστά αποβολών, τουλάχιστον σε υψηλότερα επίπεδα πρόσληψης. Ωστόσο, τέτοια υψηλότερα ποσοστά είναι στατιστικά σημαντικά μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις.

Τα συμπληρώματα βιταμινών γενικά δεν έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά στην πρόληψη της αποβολής. Η κινεζική παραδοσιακή ιατρική δεν έχει βρεθεί να αποτρέπει την αποβολή.

Ενδοκρινικές διαταραχές 
Οι διαταραχές του θυρεοειδούς μπορεί να επηρεάσουν την έκβαση της εγκυμοσύνης. Σε σχέση με αυτό, η ανεπάρκεια ιωδίου συνδέεται έντονα με αυξημένο κίνδυνο αποβολής. Ο κίνδυνος αποβολής είναι αυξημένος σε άτομα με ανεπαρκώς ελεγχόμενο ινσουλινοεξαρτώμενο σακχαρώδη διαβήτη. Οι γυναίκες με καλά ελεγχόμενο διαβήτη έχουν τον ίδιο κίνδυνο αποβολής με εκείνες χωρίς διαβήτη.

Τροφική δηλητηρίαση 
Η κατανάλωση τροφής που έχει μολυνθεί με λιστέρια, τοξόπλασμα ή  σαλμονέλα σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο αποβολής.

Αμνιοπαρακέντηση και λήψη χοριακής λάχνης 
Η αμνιοπαρακέντηση και η λήψη χοριακών λαχνών είναι διαδικασίες που διεξάγονται για την αξιολόγηση του εμβρύου. Ένα δείγμα αμνιακού υγρού λαμβάνεται με την εισαγωγή μιας βελόνας μέσω της κοιλιάς και μέσα στη μήτρα. Η λήψη χοριακής λάχνης είναι μια παρόμοια διαδικασία με αφαίρεση δείγματος ιστού αντί υγρού. Αυτές οι διαδικασίες δεν σχετίζονται με απώλεια εγκυμοσύνης κατά το δεύτερο τρίμηνο, αλλά σχετίζονται με αποβολές και γενετικές ανωμαλίες στο πρώτο τρίμηνο. Η αποβολή που προκαλείται από επεμβατική προγεννητική διάγνωση (δειγματοληψία χοριακής λάχνης και αμνιοπαρακέντηση) είναι σπάνια (περίπου 1%).

Χειρουργική επέμβαση 
Οι επιπτώσεις μιας χειρουργικής επέμβασης στην εγκυμοσύνη δεν είναι πολύ γνωστές, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων της βαριατρικής χειρουργικής. Η χειρουργική της κοιλιάς και της πυέλου δεν είναι παράγοντες κινδύνου για αποβολή. Οι όγκοι των ωοθηκών και οι κύστεις που αφαιρούνται δεν έχει βρεθεί ότι αυξάνουν τον κίνδυνο αποβολής. Η εξαίρεση σε αυτό είναι η αφαίρεση του ωχρού σωματίου από την ωοθήκη. Αυτό μπορεί να προκαλέσει διακυμάνσεις στις ορμόνες που είναι απαραίτητες για τη διατήρηση της εγκυμοσύνης.

Φάρμακα 
Δεν υπάρχει σημαντική συσχέτιση μεταξύ της έκθεσης σε αντικαταθλιπτικά φάρμακα και της αυτόματης αποβολής. Ο κίνδυνος αποβολής δεν είναι πιθανό να μειωθεί με τη διακοπή των SSRI πριν από την εγκυμοσύνη. Ορισμένα διαθέσιμα δεδομένα υποδηλώνουν ότι υπάρχει μικρή αύξηση του κινδύνου αποβολής για τις γυναίκες που λαμβάνουν οποιοδήποτε αντικαταθλιπτικό, αν και αυτός ο κίνδυνος γίνεται λιγότερο στατιστικά σημαντικός όταν αποκλείονται μελέτες κακής ποιότητας.

Τα φάρμακα που αυξάνουν τον κίνδυνο αποβολής περιλαμβάνουν:

 ρετινοειδή
 μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ), όπως η ιβουπροφαίνη
 μισοπροστόλη 
 μεθοτρεξάτη
 στατίνες

Εμβολιασμοί 
Δεν έχει βρεθεί οι εμβολιασμοί να προκαλούν αποβολή. Οι εμβολιασμοί με ζώντες ιούς, όπως το εμβόλιο MMR, μπορούν θεωρητικά να προκαλέσουν βλάβη στο έμβρυο, καθώς ο ζωντανός ιός μπορεί να διασχίσει τον πλακούντα και ενδεχομένως να αυξήσει τον κίνδυνο για αποβολή. Ως εκ τούτου, το Κέντρο Ελέγχου Νοσημάτων (CDC) συνιστά ενάντια στον εμβολιασμό των εγκύων γυναικών με ζώντες ιούς. Ωστόσο, δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις που να δείχνουν ότι οι εμβολιασμοί με ζώντες ιούς αυξάνουν τον κίνδυνο αποβολής ή εμβρυϊκών ανωμαλιών.

Μερικά εμβόλια ζωντανών ιών περιλαμβάνουν: MMR, ανεμοβλογιάς, ορισμένους τύπους εμβολίου κατά της γρίπης και ροταϊού.

Θεραπείες για τον καρκίνο 
Τα επίπεδα ιονίζουσας ακτινοβολίας σε μια γυναίκα κατά τη διάρκεια της θεραπείας του καρκίνου προκαλούν αποβολή. Η έκθεση μπορεί επίσης να επηρεάσει τη γονιμότητα. Η χρήση χημειοθεραπευτικών φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του παιδικού καρκίνου αυξάνει τον κίνδυνο μελλοντικής αποβολής.

Προϋπάρχουσες ασθένειες 
Αρκετές προϋπάρχουσες ασθένειες στην εγκυμοσύνη μπορούν δυνητικά να αυξήσουν τον κίνδυνο αποβολής, όπως ο διαβήτης, το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS), ο υποθυρεοειδισμός, ορισμένες μολυσματικές ασθένειες και τα αυτοάνοσα νοσήματα. Το PCOS μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αποβολής. Δύο μελέτες πρότειναν ότι η θεραπεία με το φάρμακο μετφορμίνη μειώνει σημαντικά το ποσοστό αποβολών σε γυναίκες με PCOS, αλλά η ποιότητα αυτών των μελετών έχει αμφισβητηθεί. Η θεραπεία με μετφορμίνη στην εγκυμοσύνη δεν έχει αποδειχθεί ασφαλής. Το 2007 το Βασιλικό Κολλέγιο Μαιευτήρων και Γυναικολόγων συνέστησε επίσης να μην χρησιμοποιείται το φάρμακο για την πρόληψη της αποβολής. Οι θρομβοφιλίες ή διαταραχές στην πήξη και στην αιμορραγία θεωρούνταν κάποτε ως κίνδυνος αποβολής, αλλά στη συνέχεια αμφισβητήθηκαν. Οι σοβαρές περιπτώσεις υποθυρεοειδισμού αυξάνουν τον κίνδυνο αποβολής. Η επίδραση των ηπιότερων περιπτώσεων υποθυρεοειδισμού στα ποσοστά αποβολών δεν έχει τεκμηριωθεί. Μια κατάσταση που ονομάζεται ελάττωμα ωχρινικής φάσης είναι η αποτυχία του βλεννογόνου της μήτρας να προετοιμαστεί πλήρως για εγκυμοσύνη. Αυτό μπορεί να εμποδίσει την εμφύτευση ενός γονιμοποιημένου ωαρίου ή να οδηγήσει σε αποβολή.

Οι λοιμώξεις μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο αποβολής: ερυθρά, κυτταρομεγαλοϊός, βακτηριακή κολπίτιδα, HIV, χλαμύδια, γονόρροια, σύφιλη και ελονοσία.

Ανοσολογική κατάσταση 
Η αυτοανοσία είναι μια πιθανή αιτία επαναλαμβανόμενων ή όψιμων αποβολών. Σε περίπτωση αποβολής που προκαλείται από αυτοανοσία, το σώμα της γυναίκας επιτίθεται στο αναπτυσσόμενο έμβρυο ή εμποδίζει την κανονική εξέλιξη της εγκυμοσύνης. Η αυτοάνοση νόσος μπορεί να προκαλέσει ανωμαλίες στα έμβρυα, οι οποίες με τη σειρά τους μπορεί να οδηγήσουν σε αποβολή. Για παράδειγμα, η κοιλιοκάκη αυξάνει τον κίνδυνο αποβολής κατά λόγο απόδοσης περίπου 1,4. Μια διαταραχή στην κανονική λειτουργία του ανοσοποιητικού μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη συνδρόμου αντιφωσφολιπιδικών αντισωμάτων. Αυτό θα επηρεάσει την ικανότητα συνέχισης της εγκυμοσύνης και εάν μια γυναίκα έχει επαναλαμβανόμενες αποβολές, μπορεί να εξεταστεί για τη παρουσία του. Περίπου το 15% των επαναλαμβανόμενων αποβολών σχετίζονται με ανοσολογικούς παράγοντες. Η παρουσία αντιθυρεοειδικών αυτοαντισωμάτων σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο με αναλογία πιθανοτήτων 3,73 και 95% διάστημα εμπιστοσύνης 1,8–7,6. Η ύπαρξη λύκου αυξάνει επίσης τον κίνδυνο για αποβολή.

Ανατομικά ελαττώματα και τραύματα 
Το δεκαπέντε τοις εκατό των γυναικών που έχουν βιώσει τρεις ή περισσότερες επαναλαμβανόμενες αποβολές έχουν κάποιο ανατομικό ελάττωμα που εμποδίζει την ολοκλήρωση της εγκυμοσύνης. 

Σε ορισμένες γυναίκες, η τραχηλική ανεπάρκεια ή η ανεπάρκεια του τραχήλου της μήτρας εμφανίζεται με την αδυναμία του τραχήλου της μήτρας να παραμείνει κλειστός καθ' όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Δεν προκαλεί αποβολές πρώτου τριμήνου. Στο δεύτερο τρίμηνο, σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο αποβολής. Αναγνωρίζεται μετά από πρόωρο τοκετό περίπου στις 16-18 εβδομάδες της εγκυμοσύνης. Κατά τη διάρκεια του δεύτερου τριμήνου, ένας σοβαρός τραυματισμός μπορεί να οδηγήσει σε αποβολή.

Κάπνισμα 
Οι καπνιστές έχουν αυξημένο κίνδυνο αποβολής. Υπάρχει αυξημένος κίνδυνος ανεξάρτητα από το ποιος γονέας καπνίζει, αν και ο κίνδυνος είναι υψηλότερος όταν η κυοφορούσα μητέρα καπνίζει.

Χημικές ουσίες και επαγγελματική έκθεση 
Οι χημικές και επαγγελματικές εκθέσεις μπορεί να έχουν κάποια επίδραση στα αποτελέσματα της εγκυμοσύνης. Σχέση αιτίου και αποτελέσματος σχεδόν ποτέ δεν μπορεί να εδραιωθεί. Αυτές οι χημικές ουσίες που εμπλέκονται στην αύξηση του κινδύνου για αποβολή είναι το DDT, ο μόλυβδος, η φορμαλδεΰδη, το αρσενικό, το βενζόλιο και το οξείδιο του αιθυλενίου. Τα τερματικά οθόνης και οι υπέρηχοι δεν έχουν βρεθεί να έχουν επίδραση στα ποσοστά αποβολών. Σε οδοντιατρεία όπου χρησιμοποιείται υποξείδιο του αζώτου με την απουσία εξοπλισμού καθαρισμού αναισθητικών αερίων, υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος αποβολής. Για τις γυναίκες που εργάζονται με κυτταροτοξικούς αντινεοπλασματικούς χημειοθεραπευτικούς παράγοντες υπάρχει μικρός αυξημένος κίνδυνος αποβολής. Δεν έχει βρεθεί αυξημένος κίνδυνος για τους κοσμητολόγους.

Άλλοι 
Το αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο αποβολής. Η χρήση κοκαΐνης αυξάνει το ποσοστό αποβολών. Ορισμένες λοιμώξεις έχουν συσχετιστεί με αποβολή. Αυτές περιλαμβάνουν τις Ureaplasma urealyticum, Mycoplasma hominis, στρεπτόκοκκους ομάδας Β, HIV-1 και σύφιλη. Οι λοιμώξεις από Chlamydia trachomatis, Camphylobacter fetus και Toxoplasma gondii δεν έχουν βρεθεί να συνδέονται με αποβολή. Οι υποκλινικές λοιμώξεις του βλεννογόνου της μήτρας, κοινώς γνωστές ως χρόνια ενδομητρίτιδα, σχετίζονται επίσης με κακή έκβαση της εγκυμοσύνης, σε σύγκριση με γυναίκες με χρόνια ενδομητρίτιδα που έχουν υποβληθεί σε θεραπεία ή χωρίς χρόνια ενδομητρίτιδα.

Διάγνωση 
Σε περίπτωση απώλειας αίματος, πόνου ή και των δύο, γίνεται διακολπικός υπέρηχος. Εάν δεν βρεθεί βιώσιμη ενδομήτρια κύηση υπερηχογραφικώς, μπορούν να γίνουν αιματολογικές εξετάσεις (επαναλαμβανόμενες εξετάσεις β-hCG) για να αποκλειστεί η έκτοπη κύηση, η οποία είναι μια απειλητική για τη ζωή κατάσταση.

Εάν βρεθούν υπόταση, ταχυκαρδία και αναιμία, ο αποκλεισμός μιας έκτοπης κύησης είναι σημαντικός.

Μια αποβολή μπορεί να επιβεβαιωθεί με μαιευτικό υπερηχογράφημα και με εξέταση του ιστού που έχει φύγει. Όταν αναζητούνται μικροσκοπικά παθολογικά συμπτώματα, αναζητούνται τα προϊόντα της σύλληψης. Αυτά περιλαμβάνουν λάχνες, τροφοβλάστη, εμβρυϊκά μέρη και αλλαγές στο πάχος του ενδομητρίου για την κύηση. Όταν εντοπίζονται χρωμοσωμικές ανωμαλίες σε περισσότερες από μία αποβολές, μπορεί να γίνει γενετικός έλεγχος και των δύο γονέων.

Υπερηχογραφικά κριτήρια 
Ένα άρθρο ανασκόπησης στο The New England Journal of Medicine που βασίζεται σε μια συναινετική συνάντηση της Εταιρείας Ακτινολόγων Υπερήχων στην Αμερική (SRU) πρότεινε ότι η αποβολή θα πρέπει να διαγνωστεί μόνο εάν πληρούνται κάποιο από τα ακόλουθα κριτήρια κατά την οπτικοποίηση με υπερηχογράφημα:

Ταξινόμηση 
Η ανεμβρυϊκή κύηση (ονομάζεται επίσης «άδειος σάκος») είναι μια κατάσταση όπου ο σάκος κύησης αναπτύσσεται φυσιολογικά, ενώ το εμβρυϊκό τμήμα της εγκυμοσύνης είτε απουσιάζει είτε σταματά να αναπτύσσεται πολύ νωρίς. Αυτό ευθύνεται για περίπου τις μισές αποβολές. Όλες οι άλλες αποβολές ταξινομούνται ως εμβρυϊκές αποβολές, που σημαίνει ότι υπάρχει ένα έμβρυο στον σάκο κύησης. Οι μισές εμβρυϊκές αποβολές έχουν ανευπλοειδία (μη φυσιολογικός αριθμός χρωμοσωμάτων).

Μια αναπόφευκτη αποβολή συμβαίνει όταν ο τράχηλος έχει ήδη διασταλεί, αλλά το έμβρυο δεν έχει ακόμη αποβληθεί. Αυτό συνήθως θα εξελιχθεί σε πλήρη αποβολή. Το έμβρυο μπορεί να έχει ή να μην έχει καρδιακή δραστηριότητα.

Πλήρης αποβολή είναι όταν όλα τα προϊόντα της σύλληψης έχουν αποβληθεί. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν την τροφοβλάστη, τις χοριακές λάχνες, τον σάκο κύησης, τον λεκιθικό σάκο και τον εμβρυϊκό πόλο (έμβρυο) ή αργότερα στην εγκυμοσύνη το έμβρυο, τον ομφάλιο λώρο, τον πλακούντα, το αμνιακό υγρό και την αμνιακή μεμβράνη. Η παρουσία ενός τεστ εγκυμοσύνης που εξακολουθεί να είναι θετικό, καθώς και μιας άδειας μήτρας κατά το διακολπικό υπερηχογράφημα, πληρούν, ωστόσο, τον ορισμό της εγκυμοσύνης άγνωστης τοποθεσίας. 

Μια ατελής αποβολή συμβαίνει όταν ορισμένα προϊόντα σύλληψης έχουν φύγει, αλλά μερικά παραμένουν μέσα στη μήτρα. Ωστόσο, η αυξημένη απόσταση μεταξύ των τοιχωμάτων της μήτρας στο διακολπικό υπερηχογράφημα μπορεί επίσης να είναι απλώς αυξημένο πάχος ενδομητρίου και/ή πολύποδας. Η χρήση ενός υπερήχου Ντόμπλερ μπορεί να είναι καλύτερη για την επιβεβαίωση της παρουσίας σημαντικών κατακρατημένων προϊόντων σύλληψης στην κοιλότητα της μήτρας. Σε περιπτώσεις αβεβαιότητας, η έκτοπη κύηση πρέπει να αποκλειστεί χρησιμοποιώντας τεχνικές όπως επαναλαμβανόμενες μετρήσεις βήτα-hCG.

Μια χαμένη αποβολή είναι όταν το έμβρυο ή το έμβρυο έχει πεθάνει, αλλά δεν έχει συμβεί ακόμη αποβολή. Αναφέρεται επίσης ως καθυστερημένη αποβολή, σιωπηλή αποβολή ή χαμένη άμβλωση.

Μια σηπτική αποβολή συμβαίνει όταν ο ιστός από μια χαμένη ή ατελή αποβολή μολυνθεί, γεγονός που ενέχει τον κίνδυνο εξάπλωσης της λοίμωξης (σηψαιμία) και μπορεί να είναι θανατηφόρα.

Επαναλαμβανόμενες αποβολές («επαναλαμβανόμενη απώλεια εγκυμοσύνης») είναι η παρουσία πολλαπλών διαδοχικών αποβολών. Ο ακριβής αριθμός που χρησιμοποιείται για τη διάγνωση επαναλαμβανόμενων αποβολών ποικίλλει. Εάν το ποσοστό των κυήσεων που καταλήγουν σε αποβολή είναι 15% και υποθέτοντας ότι οι αποβολές είναι ανεξάρτητα γεγονότα, τότε η πιθανότητα δύο διαδοχικών αποβολών είναι 2,25% και η πιθανότητα τριών διαδοχικών αποβολών είναι 0,34%. Η εμφάνιση υποτροπιάζουσας απώλειας εγκυμοσύνης είναι 1%. Η μεγάλη πλειοψηφία (85%) όσων είχαν δύο αποβολές θα συλλάβουν και θα κυοφορήσουν φυσιολογικά στη συνέχεια.

Πρόληψη 
Η πρόληψη μιας αποβολής μπορεί μερικές φορές να επιτευχθεί με τη μείωση των παραγόντων κινδύνου. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει καλή προγεννητική φροντίδα, αποφυγή φαρμάκων και αλκοόλ, πρόληψη μολυσματικών ασθενειών και αποφυγή ακτινογραφιών. Ο εντοπισμός της αιτίας της αποβολής μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη της μελλοντικής απώλειας εγκυμοσύνης, ειδικά σε περιπτώσεις επαναλαμβανόμενων αποβολών. Συχνά λίγα μπορεί να κάνει ένα άτομο για να αποτρέψει μια αποβολή. Η λήψη συμπληρωμάτων βιταμινών πριν ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης δεν έχει βρεθεί ότι επηρεάζει τον κίνδυνο αποβολής. Η προγεστερόνη έχει αποδειχθεί ότι αποτρέπει την αποβολή σε γυναίκες με 1) κολπική αιμορραγία νωρίς στην τρέχουσα εγκυμοσύνη τους και 2) προηγούμενο ιστορικό αποβολής.

Μη τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου 
Η πρόληψη μιας αποβολής σε επόμενες εγκυμοσύνες μπορεί να βελτιωθεί με αξιολόγηση των εξής:
 Ανοσολογικό καθεστώς
 Χημικά και επαγγελματικές εκθέσεις
 Ανατομικά ελαττώματα
 Προϋπάρχουσες ή επίκτητες νόσοι στην εγκυμοσύνη
 Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών
 Προηγούμενη έκθεση σε χημειοθεραπεία ή ακτινοβολία
 Φάρμακα
 Χειρουργικό ιστορικό
 Ενδοκρινικές διαταραχές
 Γενετικές ανωμαλίες

Τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου 
Η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους και η καλή προγεννητική φροντίδα μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο αποβολής. Μερικοί παράγοντες κινδύνου μπορούν να ελαχιστοποιηθούν αποφεύγοντας τα ακόλουθα:

 Κάπνισμα
 Χρήση κοκαΐνης
 Αλκοόλ
 Κακή διατροφή
 Επαγγελματική έκθεση σε παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν αποβολή
 Φάρμακα που σχετίζονται με αποβολή
 Κατάχρηση ναρκωτικών

Αντιμετώπιση 
Οι γυναίκες που αποβάλλουν νωρίς στην εγκυμοσύνη τους συνήθως δεν χρειάζονται επακόλουθη ιατρική θεραπεία, αλλά μπορούν να επωφεληθούν από την υποστήριξη και την παροχή συμβουλών. Οι περισσότερες πρώιμες αποβολές θα ολοκληρωθούν μόνες τους. Σε άλλες περιπτώσεις, η φαρμακευτική αγωγή ή η αναρρόφηση των προϊόντων σύλληψης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αφαίρεση του υπολειπόμενου ιστού. Ενώ η ανάπαυση στο κρεβάτι έχει προταθεί για την πρόληψη της αποβολής, αυτό δεν έχει βρεθεί ότι είναι ωφέλιμο. Όσες βιώνουν ή που έχουν βιώσει αποβολή επωφελούνται από τη χρήση προσεκτικής ιατρικής γλώσσας. Η σημαντική δυσφορία μπορεί συχνά να αντιμετωπιστεί από την ικανότητα του κλινικού γιατρού να εξηγεί ξεκάθαρα τους όρους χωρίς να υποδηλώνει ότι η γυναίκα ή το ζευγάρι φταίει με κάποιο τρόπο.

Τα στοιχεία που υποστηρίζουν τη χρήση ανοσοσφαιρίνης Rho(D) μετά από μια αυθόρμητη αποβολή είναι ασαφή. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ανοσοσφαιρίνη Rho(D) συνιστάται σε γυναίκες αρνητικές κατά ρέζους μετά τις 12 εβδομάδες κύησης και πριν τις 12 εβδομάδες κύησης σε όσες χρειάζονται χειρουργική επέμβαση ή φαρμακευτική αγωγή για να ολοκληρωθεί η αποβολή.

Μέθοδοι 
Δεν απαιτείται θεραπεία για τη διάγνωση πλήρους αποβολής (εφόσον αποκλείεται η έκτοπη κύηση). Σε περιπτώσεις ατελούς αποβολής, άδειου σάκου ή χαμένης αποβολής υπάρχουν τρεις θεραπευτικές επιλογές: προσεκτική αναμονή, ιατρική αντιμετώπιση και χειρουργική θεραπεία. Χωρίς θεραπεία (αναμονή και επιτήρηση), οι περισσότερες αποβολές (65-80%) θα περάσουν φυσικά μέσα σε δύο έως έξι εβδομάδες. Αυτή η θεραπεία αποφεύγει τις πιθανές παρενέργειες και τις επιπλοκές των φαρμάκων και της χειρουργικής επέμβασης, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο ήπιας αιμορραγίας, την ανάγκη για απρογραμμάτιστη χειρουργική θεραπεία και την ημιτελή αποβολή. Η ιατρική θεραπεία συνήθως συνίσταται στη χρήση μισοπροστόλης (μια προσταγλανδίνη) μόνη της ή σε συνδυασμό με προ-θεραπεία με μιφεπριστόνη. Αυτά τα φάρμακα βοηθούν τη μήτρα να συστέλλεται και να αποβάλλει τον υπόλοιπο ιστό. Αυτό λειτουργεί μέσα σε λίγες μέρες στο 95% των περιπτώσεων. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί αναρρόφηση υπό κενό ή απόξεση, με την αναρρόφηση υπό κενό να είναι χαμηλότερου κινδύνου και πιο συχνή.

Καθυστερημένη και ατελής αποβολή 
Σε καθυστερημένη ή ατελή αποβολή, η θεραπεία εξαρτάται από την ποσότητα του ιστού που παραμένει στη μήτρα. Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει χειρουργική αφαίρεση του ιστού με αναρρόφηση κενού ή μισοπροστόλη. Μελέτες που εξετάζουν τις μεθόδους αναισθησίας για τη χειρουργική αντιμετώπιση της ατελούς αποβολής δεν έχουν δείξει ότι οποιαδήποτε προσαρμογή από τη συνήθη πρακτική είναι ευεργετική.

Προκαλούμενη αποβολή 
Μια επαγόμενη άμβλωση μπορεί να πραγματοποιηθεί από εξειδικευμένο πάροχο υγειονομικής περίθαλψης για γυναίκες που δεν μπορούν να συνεχίσουν την εγκυμοσύνη. Η αυτοπροκαλούμενη άμβλωση που γίνεται από γυναίκα ή μη ιατρικό προσωπικό μπορεί να είναι επικίνδυνη και εξακολουθεί να αποτελεί αιτία μητρικής θνησιμότητας σε ορισμένες χώρες. Σε ορισμένες περιοχές είναι παράνομο ή φέρει βαρύ κοινωνικό στίγμα. Ωστόσο, στις Ηνωμένες Πολιτείες, πολλές επιλέγουν να αυτο-προκαλέσουν ή να διαχειριστούν μόνοι τους την άμβλωση τους και το έχουν κάνει με ασφάλεια.

Σεξ 
Ορισμένες οργανώσεις συνιστούν να καθυστερήσετε το σεξ μετά από μια αποβολή έως ότου σταματήσει η αιμορραγία για να μειωθεί ο κίνδυνος μόλυνσης. Ωστόσο, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τη χρήση αντιβιοτικών για την αποφυγή μόλυνσης σε ατελείς αποβολές. Άλλοι συνιστούν την καθυστέρηση των προσπαθειών εγκυμοσύνης έως ότου εμφανιστεί μια περίοδος για να διευκολυνθεί ο προσδιορισμός των ημερομηνιών μιας επόμενης εγκυμοσύνης. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η εγκυμοσύνη σε αυτόν τον πρώτο κύκλο επηρεάζει τα αποτελέσματα και μια πρώιμη επόμενη εγκυμοσύνη μπορεί πραγματικά να βελτιώσει τα αποτελέσματα.

Υποστήριξη 
Υπάρχουν οργανώσεις που παρέχουν πληροφορίες και συμβουλές για να βοηθήσουν όσες έχουν αποβάλει. Η οικογένεια και οι φίλοι συχνά πραγματοποιούν μνημόσυνο ή κηδεία. Τα νοσοκομεία μπορούν επίσης να παρέχουν υποστήριξη και να βοηθήσουν στην ανάμνηση του γεγονότος. Ανάλογα με την τοποθεσία, άλλοι επιθυμούν να έχουν μια ιδιωτική τελετή. Η παροχή κατάλληλης υποστήριξης με συχνές συζητήσεις και συμβουλευτική αποτελούν μέρος της αξιολόγησης και της θεραπείας. Εκείνοι που βιώνουν ανεξήγητη αποβολή μπορούν να νιώσουν καλύτερα με συναισθηματική υποστήριξη.

Η άδεια αποβολής είναι άδεια απουσίας που σχετίζεται με αποβολή. Χώρες που προσφέρουν άδεια μετ' αποδοχών ή άνευ αποδοχών σε γυναίκες που είχαν αποβάλει είναι οι Φιλιππίνες, η Ινδία, η Νέα Ζηλανδία, ο Μαυρίκιος, η Ινδονησία και η Ταϊβάν.

Αποτελέσματα

Ψυχολογικές και συναισθηματικές επιπτώσεις 

Η προσωπική εμπειρία της αποβολής κάθε γυναίκας είναι διαφορετική και οι γυναίκες που έχουν περισσότερες από μία αποβολές μπορεί να αντιδράσουν διαφορετικά σε κάθε συμβάν.

Στους δυτικούς πολιτισμούς από τη δεκαετία του 1980, οι ιατροί υποθέτουν ότι η εμπειρία μιας αποβολής «είναι μια σημαντική απώλεια για όλες τις έγκυες γυναίκες». Μια αποβολή μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, κατάθλιψη ή στρες σε όσους εμπλέκονται. Μπορεί να έχει επίδραση σε όλη την οικογένεια. Πολλοί από αυτούς που βιώνουν μια αποβολή περνούν από κατάσταση πένθους. Συχνά υπάρχει «προγεννητικό δέσιμο» που μπορεί να θεωρηθεί ως γονική ευαισθησία, αγάπη και ενασχόληση που στρέφεται προς το αγέννητο παιδί. Σοβαρές συναισθηματικές επιπτώσεις συνήθως βιώνονται αμέσως μετά την αποβολή. Κάποιοι μπορεί να υποστούν την ίδια απώλεια όταν τερματιστεί μια έκτοπη κύηση. Σε ορισμένους, η συνειδητοποίηση της απώλειας μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες. Η παροχή οικογενειακής υποστήριξης σε όσους βιώνουν την απώλεια μπορεί να είναι δύσκολη, επειδή κάποιοι βρίσκουν παρηγοριά μιλώντας για την αποβολή, ενώ άλλοι μπορεί να θεωρούν το γεγονός επώδυνο όταν το συζητούν. Ο πατέρας μπορεί να έχει την ίδια αίσθηση απώλειας. Η έκφραση συναισθημάτων θλίψης και απώλειας μπορεί μερικές φορές να είναι πιο δύσκολη για τους άνδρες. Μερικές γυναίκες είναι σε θέση να αρχίσουν να προγραμματίζουν την επόμενη εγκυμοσύνη τους μετά από μερικές εβδομάδες από την αποβολή. Για άλλους, ο προγραμματισμός μιας άλλης εγκυμοσύνης μπορεί να είναι δύσκολος. Ορισμένες εγκαταστάσεις αναγνωρίζουν την απώλεια. Οι γονείς μπορούν να ονομάσουν και να κρατήσουν το μωρό τους. Μπορεί να τους δοθούν αναμνηστικά, όπως φωτογραφίες και πατημασιές. Κάποιοι πραγματοποιούν κηδεία ή μνημόσυνο. Μπορεί να εκφράσουν την απώλεια φυτεύοντας ένα δέντρο.

Επόμενες εγκυμοσύνες 
Μερικοί γονείς θέλουν να προσπαθήσουν να αποκτήσουν μωρό πολύ σύντομα μετά την αποβολή. Η απόφαση για μια νέα εγκυμοσύνη μπορεί να είναι δύσκολη. Υπάρχουν λόγοι που μπορεί να ωθήσουν τους γονείς να σκεφτούν μια άλλη εγκυμοσύνη. Για τις μεγαλύτερες μητέρες, μπορεί να υπάρχει κάποια αίσθηση επείγοντος. Άλλοι γονείς είναι αισιόδοξοι ότι οι μελλοντικές εγκυμοσύνες είναι πιθανό να είναι επιτυχείς. Πολλοί διστάζουν και θέλουν να μάθουν για τον κίνδυνο να έχουν άλλες ή περισσότερες αποβολές. Ορισμένοι κλινικοί γιατροί συνιστούν στις γυναίκες να έχουν έναν εμμηνορροϊκό κύκλο πριν επιχειρήσουν άλλη εγκυμοσύνη. Αυτό συμβαίνει επειδή η ημερομηνία σύλληψης μπορεί να είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Επίσης, ο πρώτος εμμηνορροϊκός κύκλος μετά από μια αποβολή μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερος ή μικρότερος από το αναμενόμενο. Οι γονείς μπορεί να συμβουλεύονται να περιμένουν ακόμη περισσότερο εάν έχουν εμφανίσει καθυστερημένη αποβολή ή μύλη κύηση ή υποβάλλονται σε εξετάσεις. Μερικοί γονείς περιμένουν έξι μήνες με βάση τις συστάσεις του παρόχου υγειονομικής περίθαλψης τους.

Οι κίνδυνοι μιας άλλης αποβολής ποικίλλουν ανάλογα με την αιτία. Ο κίνδυνος για άλλη μια αποβολή μετά από μύλη κύηση είναι πολύ χαμηλός. Ο κίνδυνος νέας αποβολής είναι υψηλότερος μετά την τρίτη αποβολή. Η φροντίδα πριν από τη σύλληψη είναι διαθέσιμη σε ορισμένες περιοχές.

Επιδημιολογία 
Μεταξύ των γυναικών που γνωρίζουν ότι είναι έγκυες, το ποσοστό αποβολών είναι περίπου 10% έως 20%, ενώ τα ποσοστά μεταξύ όλων των γονιμοποιημένων ζυγωτών είναι περίπου 30% έως 50%. Μια ανασκόπηση του 2012 βρήκε τον κίνδυνο αποβολής μεταξύ 5 και 20 εβδομάδων από 11% σε 22%. Μέχρι τη 13η εβδομάδα της εγκυμοσύνης, ο κίνδυνος αποβολής κάθε εβδομάδα ήταν περίπου 2%, πέφτοντας στο 1% την εβδομάδα 14 και μειώνονταν αργά μεταξύ 14 και 20 εβδομάδων.

Το ακριβές ποσοστό δεν είναι γνωστό, επειδή ένας μεγάλος αριθμός αποβολών συμβαίνουν πριν η γυναίκα καταλάβει ότι είναι έγκυος. Επιπλέον, όσες έχουν αιμορραγία στην αρχή της εγκυμοσύνης μπορεί να αναζητούν ιατρική περίθαλψη συχνότερα από εκείνες που δεν παρουσιάζουν αιμορραγία. Αν και ορισμένες μελέτες προσπαθούν να το εξηγήσουν στρατολογώντας γυναίκες που σχεδιάζουν εγκυμοσύνες και κάνουν τεστ για πολύ πρώιμη εγκυμοσύνη, εξακολουθούν να μην είναι αντιπροσωπευτικές του ευρύτερου πληθυσμού.

Ο επιπολασμός της αποβολής αυξάνεται με την ηλικία και των δύο γονέων. Σε μια μελέτη βασισμένη στο μητρώο της Δανίας, όπου ο επιπολασμός της αποβολής ήταν 11%, ο επιπολασμός αυξήθηκε από 9% στην ηλικία των 22 ετών σε 84% στην ηλικία των 48 ετών. Μια άλλη, μεταγενέστερη μελέτη το 2013 διαπίστωσε ότι όταν ο ένας από τους δύο γονείς ήταν άνω των 40 ετών, το ποσοστό των γνωστών αποβολών διπλασιάστηκε.

Άλλα ζώα 
Η αποβολή συμβαίνει σε όλα τα ζώα που βιώνουν εγκυμοσύνη, αν και σε τέτοια πλαίσια αναφέρεται πιο συχνά ως αυθόρμητη άμβλωση (οι δύο όροι είναι συνώνυμοι). Υπάρχει μια ποικιλία γνωστών παραγόντων κινδύνου σε άλλα ζώα. Για παράδειγμα, στα πρόβατα, η αποβολή μπορεί να προκληθεί από συνωστισμό μέσα από τις πόρτες ή από κυνηγητό από σκύλους. Στις αγελάδες, η αυτόματη αποβολή μπορεί να προκληθεί από μεταδοτική νόσο, όπως η βρουκέλλωση ή το Campylobacter, αλλά συχνά μπορεί να ελεγχθεί με εμβολιασμό. Σε πολλά είδη καρχαριών και σαλαχιών, η αποβολή που προκαλείται από το στρες συμβαίνει συχνά κατά τη σύλληψη.

Άλλες ασθένειες είναι επίσης γνωστό ότι κάνουν τα ζώα επιρρεπή σε αποβολή. Η αυθόρμητη άμβλωση συμβαίνει σε έγκυους αρουραίους όταν ο σύντροφός τους αφαιρείται και εκτίθενται σε ένα νέο αρσενικό, ένα παράδειγμα του φαινομένου Μπρους, αν και αυτό το φαινόμενο παρατηρείται λιγότερο σε άγριους πληθυσμούς από ό,τι στο εργαστήριο. Τα θηλυκά ποντίκια που είχαν αυθόρμητες αμβλώσεις εμφάνισαν απότομη αύξηση του χρόνου που αφιέρωναν με άγνωστα αρσενικά πριν από την αποβολή σε σχέση με αυτά που δεν το έκαναν.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
 

Μαιευτική