Ιουλία Βαλβίλλα

Η Ιουλία Βαλβίλλα, λατιν.: Julia Balbilla, (72 μ.Χ. – μετά το 130 μ.Χ.) από τη Δυναστεία των Οροντιδών ήταν Ρωμαία ευγενής και ποιήτρια.  Ενώ βρισκόταν στη Θήβα, περιόδευε στην Αίγυπτο ως μέρος της αυτοκρατορικής Aυλής του Αδριανού και έγραψε τρία επιγράμματα που έχουν διασωθεί.

Οικογένεια και πρώιμη ζωή 
Η οικογένεια της Βαλβίλλας ήταν καλά συνδεδεμένη με μέλη της βασιλικής οικογένειας τού βασιλείου της Κομμαγηνής, ενός πριγκιπάτου στη σημερινή Μ. Ασία, που προσαρτήθηκε από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.  Εκτός από αιγυπτιακά και ελληνικά στοιχεία, η καταγωγή της Βαλβίλλας περιλάμβανε αρμενικές, μηδικές, συριακές και σελευκιδικές γραμμές. Η Βαλβίλλα ήταν το δεύτερο παιδί του Γάιου Ιούλιου Αρχέλαου Αντίοχου Επιφανή και της Κλαυδίας Καπιτωλίνας, μίας Ελληνίδας που γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια. Ο μεγαλύτερος αδελφός της ήταν ο Γάιος Ιούλιος Αντίοχος Επιφανής Φιλόπαππος, ένας από τους πρώτους άνδρες ανατολικής καταγωγής που έγινε ύπατος στη Ρώμη.

Οι γονείς του Bαλβίλλας ήταν μεταξύ τους 2α εξαδέλφια. Η Κλαυδία Καπιτωλίνα ήταν εκ πατρός εγγονή της Άκα Β΄ της Κομμαγηνής, δισεγγονής τού Αντίοχου Α΄ Θεού της Κομμαγηνής. Ο πατέρας της Βαλβίλλας ήταν το πρώτο παιδί τού Αντίοχου Δ' της Κομμαγηνής και της Ιουλίας Ιοτάπας της Κομμαγηνής. Ο Αντίοχος Δ΄ και η Ιοτάπα είχαν γονείς, που ήταν δισεγγονοί τού Αντίοχου Α΄ Θεού.

Ο εκ μητρός παππούς της Bαλβίλλας, από την πλευρά τού οποίου πήρε το όνομά της, ήταν ο Τιβέριος Κλαύδιος Βάλβιλλος, Έλληνας αιγυπτιακής καταγωγής. Ήταν αστρολόγος και λόγιος. Έγινε ένας από τους υψηλότερους δικαστές της τάξης των Ιππέων και ήταν νομάρχης της Αιγύπτου από το 55 έως το 59 μ.Χ.  Ο Βαλβίλος και ο πατέρας του Θράσυλλος τής Μένδης (Tiberius Claudius Trasyllus) γραμματικός και αστρολόγος, ήταν φίλοι των πρώτων Ρωμαίων Αυτοκρατόρων, συμπεριλαμβανομένου του Τιβέριου, του Κλαύδιου και του Βεσπασιανού.

Οι γονείς τού πατέρα της Βαλβίλλας, ο Αντίοχος Δ΄ της Κομμαγηνής και η βασίλισσα Ιουλία Ιοτάπα ήταν αδέλφια· έγιναν μαριονέτες ηγεμόνες υπό τη Ρώμη. Η Bαλβίλλα γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Ρώμη στο σπίτι τού παππού της, Αντίοχου Δ΄. Πριν από τη γέννηση του Bαλβίλλας, ο Βεσπασιανός είχε διατάξει τον Αντίοχο Δ΄ να παραιτηθεί από τον θρόνο της Κομμαγηνής λόγω της υποτιθέμενης απιστίας του στη Ρώμη. Ο Αντίοχος Δ΄ και ο αδελφός του Καλλίνικος κατηγορήθηκαν για συμπαιγνία με το βασίλειο της Παρθίας εναντίον της Ρώμης. Είναι άγνωστο, εάν αυτές οι κατηγορίες ήταν αληθινές. Ο Βεσπασιανός έδωσε στον Αντίοχο Δ΄ επαρκή έσοδα για μία πολυτελή ζωή στη Ρώμη. Αυτό έδωσε στη Bαλβίλλα και τον αδελφό της μία παραδοσιακή ελληνική εκπαίδευση.

Η οικογένεια αργότερα μετακόμισε στην Αθήνα, όπου ο πατέρας της Βαλβίλλας, Αρχέλαος Αντίοχος Επιφανής, απεβίωσε σε ηλικία 92 ετών από άγνωστα αίτια. Στη συνέχεια η Κλαυδία Καπιτωλίνα επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια, όπου παντρεύτηκε τον Μάρκο Ιούνιο Ρούφο, έναν Ρωμαίο πολιτικό. Η Κλ. Καπιτωλίνα πέρασε τα υπόλοιπα χρόνια της στην Αλεξάνδρεια. Η Bαλβίλλα έζησε μαζί της για ένα διάστημα και μετά επέστρεψε στο σπίτι τού αδελφού της, Αντίοχου Φιλοπάππου, στην Αθήνα.

Παρά την αριστοκρατική της ζωή, η θέση της Βαλβίλλας στη Ρώμη μπορεί να μην ήταν ασφαλής, καθώς ο πατέρας της δεν ήταν συγκλητικός. Ωστόσο ο Φιλόπαππος έγινε συγκλητικός, υπηρετώντας ως ύπατος μέχρι το 109 μ.Χ.  Όταν ο Φιλόπαππος απεβίωσε το 116 μ.Χ., ο Βαλβίλλα έκτισε γι' αυτόν ένα ταφικό μνημείο, το Μνημείο τού Φιλοπάππου, στον λόφο των Μουσών, νοτιοδυτικά της Ακρόπολης στην Αθήνα. Αργότερα η Βαλβίλλα παντρεύτηκε έναν αριστοκράτη στην Αθήνα, χωρίς όμως απογόνους.

Τα Επιγράμματα 

Ο Bαλβίλλα ήταν ποιήτρια της Αυλής και φίλη τού Αδριανού και συνοδός ή κυρία των τιμών της συζύγου του Βιβίας Σαβίνας. Το 129 μ.Χ. τους συνόδευσε στην Κοιλάδα των Βασιλέων στην Αρχαία Αίγυπτο.  Στη Βαλβίλλα ανατέθηκε να καταγράψει την επιστροφή της ομάδας από τις 19 έως τις 21 Νοεμβρίου 130.  Ο Βαλβίλλα έγραψε τρία επιγράμματα στα αιολικά ελληνικά, στα πόδια των Κολοσσών του Μέμνονα.  Το άγαλμα μπορεί να θύμιζε στη Βαλβίλλα τα γλυπτά στο όρος Νεμρούτ και το μαυσωλείο τού προγόνου της, Αντίοχου Α΄ Θεού της Κομμαγηνής, στους απογόνους των οποίων αναφέρεται στα ποιήματά της. Αν και τα επιγράμματα ήταν εγκεκριμένες δημόσιες επιγραφές, προς τιμήν της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής οικογένειας, μοιάζουν κάπως με γκράφιτι.  Έχουν στοιχεία εξυπνάδας, ιστορίας και μυθολογίας γραμμένα σε ομηρικό τόνο. Τα ποιήματα εμφανίζουν καλή χρήση μεταφορών, λεκτικών και ηχητικών παρηχήσεων. Εμπνευσμένη από τη Σαπφώ, ο Βαλβίλλα χρησιμοποίησε επίσης παραδοσιακά στιχουργικά θέματα: την αγάπη για τα τραγούδια και τη συμπάθεια για τις Μούσες.

Το πρώτο και το δεύτερο επίγραμμα αφηγούνται την ιστορία τού μυθικού βασιλιά της Αιθιοπίας Μέμνονα, που σκοτώθηκε από τον Αχιλλέα στην Τροία και τον οποίο ο Θεός Δίας έκανε αθάνατο. Ο Bαλβίλλα δεν απευθύνεται στον Μέμνονα, αλλά κολακεύει τον Αδριανό και τη Σαβίνα.

Εκτός από την ποίησή της, δεν είναι γνωστά περισσότερα για τη Bαλβίλλα.

Ένα τέταρτο επίγραμμα, σε ελεγειακά δίστιχα, με τίτλο από -και ίσως συγγραφέα- κάποια «Δημώ» ή «Δαμώ» είναι μία αφιέρωση στις Μούσες. Το ποίημα δημοσιεύεται παραδοσιακά με τα έργα της Βαλβίλλας, αν και τα εσωτερικά στοιχεία υποδηλώνουν διαφορετικό συγγραφέα.  Στο ποίημα η Δημώ εξηγεί ότι ο Μέμνων τής έχει δείξει ιδιαίτερο σεβασμό. Σε αντάλλαγμα, η Δημώ προσφέρει την ποίηση ως δώρο στον ήρωα. Στο τέλος αυτού του επιγράμματος απευθύνεται στον Μέμνονα, τονίζοντας τη θεϊκή του υπόσταση, υπενθυμίζοντας τη δύναμη και την αγιότητά του.  Εσωτερικά στοιχεία στο πόδι του Μέμνονα υποδηλώνουν, ότι αυτό το ποίημα γράφτηκε κάποια στιγμή κατά ή μετά το 196 μ.Χ.

Γενεαλογία

Λογοτεχνικές αναφορές 
 Ο Αυτοκράτορας του Γκέοργκ Έμπερς (1880). 
 The Memoirs of Adrian by Marguerite Yourcenar (1951)
 Opus Gemini (μέρος της σειράς Romanike ) από την Codex Regious (2014). 
 Ραδιοφωνικό παιχνίδι The Glass Ball Game (μέρος της σειράς Caesar! από τον Mike Walker .

Περαιτέρω ανάγνωση 
 Julia Balbilla (2010) της Patricia Rosenmyer. 
 Matrona Docta: Educated Women in the Roman Élite from Cornelia to Julia Domna (2004) της Emily Ann Hemelrijk. 
 Αναμνήσεις του Αδριανού (1951) της Marguerite Yourcenar. 
 Πρώιμη Ρωμαϊκή κυριαρχία στην Κομμαγένη από τον Michael A. Speidel 
 Hellenism and Empire: Language, Classicism, and Power in the Greek World, AD 50-250 (1996) του Simon Swain. 
 Amalia Cirio, Gli epigrammi di Giulia Balbilla, Pensa Multimedia, 2011.
 Patricia A. Rosenmeyer, The Language of Ruins: Greek and Latin Inscriptions on the Memnon Colossus (2018).
 Μερικές εικόνες από τα επιγράμματα είναι διαθέσιμες στη διεύθυνση: https://egiptomaniacos.foroactivo.com/t4845-colosos-de-memnon-graffiti και http://nefertiti-returns.blogspot.com/2009/09/graffiti-carved-on- foot-of-memnon.html

Βιβλιογραφικές αναφορές 

Ρωμαίοι ποιητές
Αρχαίοι Ελληνιστές