Υπαρχία της Ιταλίας

Η υπαρχία της Ιταλίας (, στην πλήρη μορφή της [μέχρι το 356] ), ήταν μία από τις τέσσερις μεγάλες υπαρχίες ή επαρχότητες, στις οποίες χωρίστηκε η Ύστερη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Αποτελούνταν από την ιταλική χερσόνησο, τα δυτικά Βαλκάνια με τις  (το «Ιλλυρικό»), τις δυτικές παραδουνάβιες επαρχίες και τμήματα της Βόρειας Αφρικής. Η έδρα της υπαρχίας μεταφέρθηκε από τη Ρώμη στο Μεδιόλανο, και τέλος στη Ραβέννα.

Δομή και ιστορία 
Η υπαρχία ιδρύθηκε στη διαίρεση της Αυτοκρατορίας μετά το θάνατο του Κωνσταντίνου Α΄ το 337 και διαιρούνταν σε διοικήσεις (dioecesis). Αρχικά αυτές ήταν η Διοίκηση Αφρικής, η Διοίκηση Ιταλίας, η Διοίκηση Παννονιών, η Διοίκηση Δακιών και η Διοίκηση Μακεδονίας (οι δύο τελευταίες ήταν ξεχωριστές μέχρι το 327, οπότε ενώθηκαν στη Διοίκηση Μοισιών). Τελικά η Διοίκηση Ιταλίας χωρίστηκε σε δύο, τη Σουβουρβικάρια Ιταλία (Italia suburbicaria, "Η Ιταλία υπό την πόλη [δηλ. την Ρώμη]") και την Αννονάρια Ιταλία (Italia annonaria, "προμηθεύουσα [την Ρώμη] Ιταλία").

Το 347 ιδρύθηκε η Υπαρχία του Ιλλυρικού, αποτελούμενη από τις διοικήσεις Παννονίας, Δακίας και Μακεδονίας. Ύπαρχος ήταν ο Βουλκάνιος Ρουφίνος, 347–352. Η νέα υπαρχία καταργήθηκε το 361 από τον Ιουλιανό και επανιδρύθηκε το 375 από τον Γρατιανό. Η κυριαρχία της αμφισβητήθηκε μεταξύ των δύο ημίσεων της Αυτοκρατορίας, μέχρι την τελική διχοτόμηση το 395, όταν η Διοίκηση Παννονιών αποσχίστηκε από το Ιλλυρικό και ενώθηκε με τη Δυτική Αυτοκρατορία και την υπαρχία της Ιταλίας ως Διοίκηση Ιλλυρικού.

Παρά το τέλος της Δυτικής Αυτοκρατορίας το 476, τα γερμανικά διάδοχα κράτη υπό τον Οδόακρο και τον Θεοδώριχο Α΄ συνέχισαν να χρησιμοποιούν τον ρωμαϊκό διοικητικό μηχανισμό, καθώς και να είναι κατ' όνομα υπήκοοι του ανατολικού Αυτοκράτορα στην Κωνσταντινούπολη. Έτσι η υπαρχία επέζησε και περιήλθε ξανά στα χέρια των Ρωμαίων μετά τον Γοτθικό Πόλεμο του Ιουστινιανού Α΄. Ωστόσο, με την εισβολή των Λομβαρδών το 568, η ρωμαϊκή κυριαρχία περιορίστηκε σε κατακερματισμένα και απομονωμένα εδάφη και η υπαρχία έδωσε τη θέση του στο εξαρχάτο της Ραβέννας, που ιδρύθηκε από τον Αυτοκράτορα Μαυρίκιο.

Οι ύπαρχοι συνεχίζουν ωστόσο να μαρτυρούνται μέχρι και τον 7ο αι. Ο τελευταίος βεβαιωμένος κάτοχος εμφανίζεται το 639, και δύο σφραγίδες που φέρουν τον ελληνικό τίτλο «έπαρχος» σώζονται από τα τέλη του 7ου αι., αν και έχει προταθεί ότι είναι λανθαμένη απόδοση του έξαρχου.

Κατάλογος γνωστών υπάρχων 
 Αιμιλιανός (328)
 Λεύκιος Πάπιος Πακατιανός (334-335)
 Ακόνιος Κατουλίνος Φιλομάθιος (341)
 Mάρκος Μαίκιος Μέμιος Φούριος Βαβούριος Καικιλιανός Πλασίδιος (342-344)
 Βουλκάνιος Ρουφίνος (1η φορά, 344–347)
 Γάιος Κεϊόνιος Ρούφιος Βολουσιανός Λαμπάδιος (355)
 Ταύρος (356-361)
 Κλαύδιος Μαμερτίνος (361-365)
 VΒουλκάνιος Ρουφίνος (2η φορά, 365–368)
 Σέξτος Κλαύδιος Πετρόνιος Πρόβος (1η φορά, π. 368–375)
 Δεκίμιος Ιλαριάνος Εσπέριος (378-380)
 Aφράνιος Συάγριος (382)
 Φλάβιος Υπάτιος (382-383)
 Σέξτος Κλαύδιος Πετρόνιος Πρόβος (2η φορά, 383)
 Νόνιος Αττικός (383-384)
 Βέτιος Αγόριος Πραιτεξτάτος (384)
 Νεωτέριος (385)
 Σέξτος Καλύδιος Πετρόνιος Πρόβος (3η φορά, 387)
 Βίριος Νικόμαχος Φλαβιανός (390-392)

Δυτική Αυτοκρατορία 
 Nούμμιος Αιμιλιανός Δέξτερ (395)
 Ευσέβιος (395-396)
 Μάλλιος Θεόδωρος (397-399)
 Βαλέριος Μεσάλα Αβιηνός (399-400)
 Ρούφος Συνέσιος Αδριανός (400-405)
 Φλ. Μακρόβιος Λονγινιανός (1η φορά, 406)
 Κούρτιος (407-408)
 Φλ. Μαρκόβιος Λονγινιανός (2η φορά, 408)
 Μάλλιος Θεόδωρος (408-409)
 Καικιλιανός (409)
 Ιόβιος (409)
 Μελίτιος (410-412)
 Σέλευκος (ύπαρχος Αφρικής, 412)
 Ιωάννης (412-413)
 Ρούφος Συνέσιος Αδριανός (413-414)
 Σέλευκος (414-415)
 Ιούνιος Κουάρτος Παλάδιος (416-421)
 Aνίκιος Αυχένιος Βάσσος (πιθανώς, 426)
 Aνίκιος Αυχένιος Βάσσος (435)
 Aνίκιος Ακίλιος Γλάβριο Αλβίνος (περ. 438)
 Πετρόνιος Μάξιμος (439)
 Καικίνα Δέκιος Αγινάτιος Αλβίνος (443-448)
 Καικίνα Δέκιος Βασίλιος (458)
 Καίλιος Ακόνιος Προβιανός (461-463)
 Καικίνα Δέκιος Βασίλιος (463-465)
 Φήλιξ Ιμέλκο (473)

Γερμανική κυριαρχία 
Υπό τον Oδόακρο:
 Mάνλιος Βοήθιος (μεταξύ 480 και 486) (υπηρέτησε ως ύπατος το 487)
 Καικίνα Δέκιος Μάξιμος Βασίλιος (483) (είχε υπηρετήσει ως ύπατος το 480)
 Καικίνα Μαβόρτιος Βασίλιος Δέκιος (486-493) (υπηρέτησε ως ύπατος το 486)

Υπό τους Οστρογότθους:
 Λιβέριος (494-500)
 Φλάβιος Αλβίνος (?500-503)  (είχε υπηρετήσει ως ύπατος το 493)
 Κασσιόδωρος ο Πρεσβύτερος (500- ; )
 Aνίκιος Πρόβος Φαύστος ο Νεότερος (509-512) (είχε υπηρετήσει ως ύπατος το 490)
 Ρούφιος Μάγνος Φαύστος Aβιηνός (527-528) (είχε υπηρετήσει ως ύπατος το 502)
 Φαύστος (521/522) ή 529 
 Κασσιόδωρος ο Νεότερος (533-537) (είχε υπηρετήσει ως ύπατος το 514)
 Φίντελις (537-538)
 Ρεπάρατος (538-539)

Ανατολική ρωμαϊκή κυριαρχία 
 Αθανάσιος (539-542)
 Μαξιμίνος (π. 542)
 Ναρσής (554-568)

Βιβλιογραφικές αναφορές 

6ος αιώνας στην Ιταλία
5ος αιώνας στην Ιταλία
Ιστορία της Μεσογείου
Αρχαία ιστορία της Ιταλίας
6ος αιώνας στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία