Κρίτολα η Κυρηναία

Η Κρίτολα (άκμασε το 550 π.Χ.) ήταν Ελληνίδα της Λιβύης, πριγκίπισσα της Κυρηναϊκής και της πρωτεύουσάς της Κυρήνης και ήταν μέλος της δυναστείας των Βαττιαδών.

Ήταν κόρη του Αρκεσίλαου Α΄, του δεύτερου βασιλιά της Κυρηναϊκής, ενώ η μητέρα της είναι άγνωστη. Ο εκ πατρός παππούς της ήταν ο Βάττος Α΄, ο πρώτος βασιλιάς της Κυρήνης, και ο αδελφός της Βάττος Β΄ θα ήταν ο μελλοντικός βασιλιάς των Κυρηναίων. Η Κρίτολα ήταν η θεία και η πεθερά τού μελλοντικού βασιλιά των Κυρηναίων Αρκεσίλαου Β΄.

Λίγα είναι γνωστά για την Κρίτολα. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, φημιζόταν για τη μεγάλη της αξιοπρέπεια και έχαιρε μεγάλης εκτίμησης από όλους τους πολίτες. Ο Κρίτολα παντρεύτηκε έναν Έλληνα Κυρηναίο ευγενή, ωστόσο το όνομά του είναι άγνωστο. Το πρώτο της παιδί ήταν ένας γιος, που τον έλεγαν:
 Πολύαρχο και το μικρότερο παιδί της ήταν η μοναχοκόρη της:
 Ερυξώ. 

Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι η Κρίτολα από τον σύζυγό της είχε και άλλους γιους, ωστόσο ο ιστορικός δεν αναφέρει τα ονόματά τους. Η Ερυξώ θα γινόταν μελλοντικά η βασίλισσα της Κυρηναϊκής και θα γινόταν η μητέρα του μελλοντικού Κυρηναίου βασιλιά Βάτου Γ΄.

Ο σύζυγός της γύρω στο 550 π.Χ. δολοφονήθηκε από τον Λέαρχο, αντίπαλο τού ανιψιού της Αρκεσίλαου Β΄. Ο σύζυγος της Κρίτολας είχε αποβιώσει λίγο πριν η Ερυξώ και ο Πολύαρχος σχεδιάσουν να σκοτώσουν τον Λέαρχο, ο οποίος είχε πιο πριν δολοφονήσει τον Αρκεσίλαο Β΄. Όταν ο Λέαρχος δολοφονήθηκε, ο εγγονός της Βάττος Γ΄ ανακηρύχθηκε βασιλιάς από τον Πολύαρχο.

Ο Κρίτολα υποστήριξε τον Πολύαρχο, που ταξίδευσε για να ζητήσει συγγνώμη από τον Αιγύπτιο φαραώ Άμασι Β΄ για να σώσει την Κυρηναϊκή. Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι ζούσε ακόμη, όταν ο Βάττος Γ΄ (βασ. 550 π.Χ.-530 π.Χ.) έγινε βασιλιάς και επίσης δηλώνει ότι τότε ήταν ηλικιωμένη.

Πηγές 
 http://www.bostonleadershipbuilders.com/plutarch/moralia/virtues_of_women.htm
 Λεξικό Ελληνικής και Ρωμαϊκής Βιογραφίας και Μυθολογίας: Abaeus-Dysponteus, επιμέλεια Sir William Smith
 Plutarch, Moralia, p531 Bravery of Women, (Μέρος 2 από 2)

Αρχαίοι Κυρηναίοι