Νικολά Σοπέν

Ο Νικολά Σοπέν (γαλλικά: Nicolas Chopin, στα ) (15 Απριλίου 17713 Μαΐου 1844) ήταν δάσκαλος γαλλικής γλώσσας στη διαμελισμένη Πολωνία και πατέρας του Πολωνού συνθέτη Φρεντερίκ Σοπέν.

Βιογραφία 

Ο Νικολά Σοπέν γεννήθηκε στο χωριό Μαρανβίλ-σουρ-Μαντόν (διαμέρισμα Βοζ), στην επαρχία της Λωρραίνης της Γαλλίας. Ήταν γιος του Φρανσουά Σοπέν (9 Νοεμβρίου 1738, Αμπακούρ – 31 Ιανουαρίου 1814, Μαρανβίλ), ενός τροχοποιού και διαχειριστή του χωριού Μαρανβίλ, και της Μαργκερίτ (το γένος Ντελφίν, 1 Φεβρουαρίου 1736, Ντιαρβίλ – 21 Αυγούστου 1794, Μαρανβίλ), σεβαστή από τους συναδέλφους και τους μαθητές της. Ο Φρανσουά και η Μαργκερίτ παντρεύτηκαν στις 17 Ιανουαρίου 1769.

Ο Νικολά είχε τέσσερις αδερφές, μόνο δύο από τις οποίες επέζησαν μέχρι την ενηλικίωση: η Αν (γεν. 23 Νοεμβρίου 1769, Μαρανβίλ), που παντρεύτηκε τον Ζοζέφ Τομά στις 13 Φεβρουαρίου 1798, και η Μαργκερίτ (5 Αυγούστου 1775, Μαρανβίλ – 10 Μαρτίου 1845), που παντρεύτηκε τον Νικολά Μπαστιέν στις 2 Δεκεμβρίου 1798. Νονά του Νικολά ήταν η θεία του, Τερέζ Λαμπέρτ (το γένος Σοπέν), ετεροθαλής αδερφή του πατέρα του Φρανσουά.

Ο Νικολά αποφοίτησε από το γυμνάσιο στο Ταντιμόντ, ένα κοντινό ανώτερο γυμνάσιο αφιερωμένο στην εκπαίδευση των νέων για το επάγγελμα του δασκάλου και την ιεροσύνη. Ως διαχειριστής του χωριού, ο Φρανσουά Σοπέν γνώριζε τον Άνταμ Γιαν Βέιντλιχ, τον πολωνικής καταγωγής διαχειριστή κτημάτων του Κόμη Μίχαου Γιαν Πατς. Ο Βέιντλιχ ενδιαφερόταν για την εκπαίδευση του νεαρού Νικολά, διδάσκοντάς του τα βασικά στοιχεία της πολωνικής γλώσσας, ενώ η σύζυγος του Βέιντλιχ —μια Παριζιάνα, η Φρανσουάζ-Νικόλ (το γένος Σέλινγκ) — του δίδαξε γαλλική και γερμανική λογοτεχνία, μουσική, εθιμοτυπία, καλλιγραφία και λογιστική.

Στα τέλη του 1787, μετά το θάνατο του Κόμη Πατς, ο Βέιντλιχ επέστρεψε στην Πολωνία με την οικογένειά του και πρόσφερε στον 16χρονο Νικολά την ευκαιρία να έρθει μαζί του. Ο Βέιντλιχ έγινε ο επόπτης μιας εταιρείας καπνού (Manufaktura Tytoniowa w Warszawie) που ιδρύθηκε το 1777 από τους Γιαν Ντέκερτ, Πιοτρ Μπλανκ και Άντζεϊ Ραφαουόβιτς. Ο Νικολά εργάστηκε στο εργοστάσιο, 1787–89, πιθανότατα ως λογιστής. Ο Νικολά και η οικογένεια Βέιντλιχ ζούσαν με τον αδελφό του Άνταμ, Φραντσίσεκ Βέιντλιχ, σε κατοικίες της Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στην οδό Κρακόφσκιε Πσεντμιέστσιε.

Ο Νικολά έμεινε εκεί μέχρι το 1792, εργαζόμενος ως προσωπικός βοηθός του Άνταμ και πιθανώς δάσκαλος των παιδιών του: Χενρίκα (γεν. 1777) και Μικόουαϊ (γεν. 1783). Οι φίλοι του από αυτήν την περίοδο ήταν ο Γιάκουμπ Μπένικ (24 Ιουλίου 1772 Ντόμπρε Μιάστο – 20 Ιανουαρίου 1827, Βαρσοβία) και ο Γιαν Άουστεν (αρχές 1774 Βίλκιε, Βαρμία – 6 Μαΐου 1828, Βαρσοβία), καθηγητής στη Δημοτική Σχολή Πυροβολικού και Μηχανικής (Szko Elementarna Artylerii i Inżynierów) για τον Στρατό του Δουκάτου της Βαρσοβίας. Υπάρχει μια επιστολή που έχει γράψει ο Νικολά στους γονείς του κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Στην επιστολή, εξηγεί ότι δεν θέλει να επιστρέψει στη Γαλλία λόγω της Γαλλικής Επανάστασης και της πιθανότητας να στρατολογηθεί.

Το έτος 1792 έγινε ο δεύτερος διαμελισμός της Πολωνίας και το εργοστάσιο καπνού έκλεισε. Από το 1792 έως το 1794, διέμενε στη Σαφάρνια (Πόβιατ Ντόμπζιν) με τον Γιαν Ντζιεβανόφσκι ως δάσκαλο και δάσκαλο του γιου του Γιαν, Νεπομούτσεν Ντζιεβανόφσκι, που αργότερα έγινε νονός της κόρης του Νικολά, Λουντβίκα. Κατά το ξέσπασμα της Εξέγερσης του Κοστσιούσκο το 1794, ο Νικολά εντάχθηκε στη δημοτική πολιτοφυλακή της Βαρσοβίας, ανεβαίνοντας στο βαθμό του υπολοχαγού. Μετά από ένα χρόνο τραυματίστηκε, τη στιγμή που η εξέγερση κατέρρεε.

Βρίσκοντας τον εαυτό του ξανά άνεργο, σύντομα αρραβωνιάστηκε στο Τσερνιέβο, στην Επαρχία Μασοβίας, ως δάσκαλος της οικογένειας Γουατσίνσκι (μία από τις κόρες της, η Μαρί, αφού αργότερα παντρεύτηκε τον Αναστάζι Βαλέφσκι, θα αποκτούσε φήμη ως ερωμένη του Ναπολέοντα Βοναπάρτη). Ο Νικολά πέρασε περίπου έξι χρόνια μαζί τους. Η Κεντρική και η Ανατολική Ευρώπη πλημμύρισαν τότε από πρόσφυγες από περιοχές που επλήγησαν από την επανάσταση, και πολλοί από αυτούς βρήκαν το ίδιο είδος εργασίας με τον Νικόλα. Στα πολωνικά εδάφη, έγινε της μόδας ακόμη και σε συγκρατημένα ευκατάστατους ευγενείς να έχουν έναν Γάλλο αριστοκράτη στα σπίτια τους. Ο Νικολά δεν ήταν «καλογέννητος», οπότε η θέση του προέβλεπε την ουσιαστική μόρφωση και τις κοινωνικές χάρες που είχε αποκτήσει κατά τα προηγούμενα επτά χρόνια του ανάμεσα στους θετούς Πολωνούς συμπατριώτες του.

Ο Νικολά πέρασε τα επόμενα αρκετά χρόνια στη Ζελαζόβα Βόλα με την Κόμισσα Λουντβίκα Σκάρμπεκ και την οικογένειά της (συγγενείς των Γουατσίνσκι), κάνοντας μαθήματα στα τέσσερα παιδιά. Στις 2 Ιουνίου 1806, παντρεύτηκε μία φτωχή συγγενή των Σκάρμπεκ που ζούσε μαζί τους και διηύθυνε το νοικοκυριό, την Τέκλα Γιουστίνα Κσιζανόφσκα (κόρη του Γιάκουμπ Κσιζανόφσκι και της Αντονίνα, το γένος Κουομίνσκα, από το Ντουούγκιε στο Πόβιατ Βουοτσουάβεκ). Ο αδερφός της Γιουστίνα θα ήταν ο πατέρας του Βουοντζίμιες Κσιζανόφσκι, αργότερα στρατηγού της Ένωσης στον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο.

Ένα χρόνο αργότερα γεννήθηκε η πρώτη τους κόρη, η Λουντβίκα (Λουίζ), και μετακόμισαν σε ένα μεγαλύτερο σπίτι στο κτήμα.

Το 1810 γεννήθηκε ο μόνος γιος τους, Φρεντερίκ. Ο νονός του ήταν ο Φριντέρικ Σκάρμπεκ, τον οποίο είχε διδάξει ο Νικολά Σοπέν.

Ο Κόμης Σκάρμπεκ είχε πέσει στα χρέη και έφυγε από το Δουκάτο της Βαρσοβίας, αφήνοντας τη γυναίκα του και τα τέσσερα παιδιά του. Στην ηλικία τους δεν χρειάζονταν πλέον δάσκαλο, οπότε ήταν σαφές ότι η Κόμισσα δεν θα μπορούσε πλέον να απασχολεί τους Σοπέν. Πιθανώς ο Νικολά σκεφτόταν να μετακομίσει στη Βαρσοβία ακόμη και πριν από τη γέννηση του γιου του, Φρεντερίκ.

Τον Ιούλιο του ίδιου έτους, ο Νικολά και η Γιουστίνα και τα παιδιά τους μετακόμισαν στη Βαρσοβία, στο Σαξονικό Παλάτι, όπου στεγαζόταν το Λύκειο της Βαρσοβίας, όπου θα δίδασκε τη γαλλική γλώσσα. Τον Οκτώβριο του 1810, ο Νικολά διορίστηκε «συνεργάτης» (kollaborant) και, τον Ιούνιο του 1814, τακτικός καθηγητής της γαλλικής γλώσσας στο Λύκειο. Διατήρησε αυτή τη θέση μέχρι το κλείσιμο του λυκείου το 1833.

Εκτός από αυτές τις θέσεις, το 1812 διορίστηκε καθηγητής της γαλλικής γλώσσας σε Δημοτική Σχολή Πυροβολικού και Μηχανικών (Szkoła Elementarna Artylerii i Inżynierów) και το 1820 σε Σχολή Στρατιωτικής Εκπαίδευσης (Szkoła Aplikacyjna Wojskowa), όπου δραστηριοποιήθηκε μέχρι όταν το σχολείο έκλεισε το 1831.

Το 1833, με την αναδιοργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος μετά τη Νοεμβριανή Εξέγερση του 1830, ο Σοπέν επρόκειτο να λάβει θέση σε ένα προγραμματισμένο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Ενώ περίμενε το νέο διορισμό, έλαβε μισό μισθό και αξιολόγησε υποψήφιους καθηγητές γαλλικών και γαλλικά έργα που προτάθηκαν για χρήση σε δημόσια σχολεία. Το 1837, όταν το Ινστιτούτο απέτυχε να υλοποιηθεί, ο Σοπέν αποσύρθηκε. Ωστόσο, συνέχισε στην Εξεταστική Επιτροπή μέχρι το 1841. Επιπλέον, για μια σύντομη περίοδο το 1837, ήταν λέκτορας της γαλλικής γλώσσας στην Καθολική Κληρική Ακαδημία (Akademia Duchowna) στη Βαρσοβία.

Ο Νικολά Σοπέν πέθανε από φυματίωση στη Βαρσοβία στις 3 Μαΐου 1844, σε ηλικία 73 ετών. Είναι ενταφιασμένος με τη σύζυγό του στο Κοιμητήριο Ποβόνσκι.

Οικογένεια 

Στις 2 Ιουνίου 1806, ο Σοπέν παντρεύτηκε την Γιουστίνα, το γένος Κσιζανόφσκα. Το ζευγάρι είχε τέσσερα παιδιά: τη Λουντβίκα, γεννημένη το 1807, η οποία παντρεύτηκε τον Γιούζεφ Γεντζεγέβιτς. Ο μονάκριβος γιος τους, Φριντέρικ Φραντσίσεκ, γεννημένος το 1810, πιανίστας και συνθέτης γνωστός ως Φρεντερίκ Σοπέν. Η Ιζαμπέλα, γεννημένη στις 9 Ιουλίου 1811, παντρεύτηκε τον Αντόνι Μπαρτσίνσκι, και η Αιμιλία, γεννημένη το 1812, που πέθανε από φυματίωση το 1827, σε ηλικία 14 ετών.

Το 1829, ο Αμπρόζι Μιεροσέφσκι ζωγράφισε ελαιογραφίες του Νικολά Σοπέν και της Γιουστίνα Σοπέν (πέθανε τον Οκτώβριο του 1861, σε ηλικία 81 ετών) και των επιζώντων παιδιών τους: Φρεντερίκ (το παλαιότερο γνωστό πορτρέτο του και ένα από τα πιο πειστικά), της μεγαλύτερης αδερφής του Φρεντερίκ, Λουτνβίκα και της μικρότερης αδερφής του, Ιζαμπέλα. (Την ίδια χρονιά, ο Μιεροσέφσκι ζωγράφισε επίσης τον πρώτο επαγγελματία δάσκαλο πιάνου του Φρεντερίκ, τον Βόιτσεχ Ζίβνι).

Ο πρώτος ξάδερφός του Φρεντερίκ, Βουοντζίμιες Κσιζανόφσκι (1824–87) — γιος του αδερφού της μητέρας του Φρεντερίκ — έγινε ταξίαρχος του Στρατού της Ένωσης στον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο.

Εκτίμηση 
Ο Νικολά Σοπέν ήταν, σύμφωνα με τον Βιντσέντι Γουοπατσίνσκι, ένας άνθρωπος με μεγάλη ευφυΐα και κουλτούρα, με παγκόσμια εκτίμηση, πρότυπο δασκάλου και φρόντισε τον λαμπρό γιο του Φρεντερίκ. Αν και είχε έρθει από μια ξένη χώρα, με τον καιρό εκπολωνίστηκε εντελώς και «αναμφίβολα θεωρούσε τον εαυτό του Πολωνό». Αυτό επιβεβαιώθηκε από την προθυμία του να πολεμήσει για την ανεξαρτησία της Πολωνίας στην Εξέγερση του Κοστσιούσκο, αφού νωρίτερα είχε αρνηθεί να επιστρέψει στην επαναστατική Γαλλία από φόβο μήπως στρατολογηθεί στον Γαλλικό Στρατό.

Παραπομπές

Πηγές 
 Wincenty Łopaciński, "Chopin, Mikołaj", Πολωνικό Βιογραφικό Λεξικό, τόμ. III, Κρακοβία, Πολωνική Ακαδημία Τεχνών και Επιστημών, 1937, σελ. 426–27.
 Adam Zamoyski, Chopin: a Biography, Νέα Υόρκη, Doubleday, 1980,.
 Kazimierz Wierzyński, The Life and Death of Chopin, μετάφραση από τα πολωνικά από τον Νόρμπερτ Γκούτερμαν, πρόλογος του Άρτουρ Ρούμπινσταϊν, Νέα Υόρκη, Simon and Schuster, 1949.
 Piotr Mysłakowski και Andrzej Sikorski, Rodzina ojca Chopina: migracja i awans (The Family of Chopin's Father: Migration and Social Advance), Βαρσοβία, Familia, 2002, .
 Tadeusz Miller, Fryderyk Chopin: ród i nazwisko jakiego nie znamy (Fryderyk Chopin: Άγνωστη οικογένεια και επώνυμο), Bielsk Podlaski, Tadeusz Miller, 2002, .

Γάλλοι εκπαιδευτικοί
Ενταφιασμοί στο Κοιμητήριο Ποβόνσκι