Σωματοστατίνη

Η σωματοστατίνη, επίσης γνωστή ως ορμόνη αναστολής της αυξητικής ορμόνης (GHIH) ή με πολλά άλλα ονόματα, είναι πεπτιδική ορμόνη που ρυθμίζει το ενδοκρινικό σύστημα και επηρεάζει τη νευροδιαβίβαση και τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων μέσω αλληλεπίδρασης με υποδοχείς σωματοστατίνης συζευγμένους με πρωτεΐνη G και αναστολή της απελευθέρωσης πολλών δευτερογενών ορμονών. Η σωματοστατίνη αναστέλλει την έκκριση ινσουλίνης και γλυκαγόνης.

Η σωματοστατίνη έχει δύο δραστικές μορφές που παράγονται από την εναλλακτική διάσπαση μιας μοναδικής προπρωτεΐνης: η μία αποτελείται από 14 αμινοξέα, η άλλη αποτελείται από 28 αμινοξέα.

Μεταξύ των σπονδυλωτών, υπάρχουν έξι διαφορετικά γονίδια σωματοστατίνης που έχουν ονομαστεί SS1, SS2, SS3, SS4, SS5 και SS6.  Τα ψάρια ζέβρες έχουν και τα έξι. Τα έξι διαφορετικά γονίδια, μαζί με τους πέντε διαφορετικούς υποδοχείς σωματοστατίνης, επιτρέπουν στη σωματοστατίνη να έχει μεγάλο εύρος λειτουργιών. Οι άνθρωποι έχουν μόνο ένα γονίδιο σωματοστατίνης, το SST.

Ονοματολογία 
Τα συνώνυμα του όρου «σωματοστατίνη» περιλαμβάνουν: 

 ορμόνη αναστολής της αυξητικής ορμόνης (GHIH)
 ορμόνη αναστολής απελευθέρωσης αυξητικής ορμόνης (GHRIH)
 παράγοντας αναστολής απελευθέρωσης σωματοτροπίνης (SRIF)
 ορμόνη αναστολής απελευθέρωσης σωματοτροπίνης (SRIH)

Παραγωγή

Πεπτικό σύστημα 
Η σωματοστατίνη εκκρίνεται από τα κύτταρα δέλτα σε διάφορες θέσεις στο πεπτικό σύστημα, συγκεκριμένα στο πυλωρικό άντρο, στο δωδεκαδάκτυλο και στις παγκρεατικές νησίδες.

Η σωματοστατίνη που απελευθερώνεται από το πυλωρικό άντρο ταξιδεύει μέσω του συστήματος της πυλαίας φλέβας στην καρδιά και στη συνέχεια εισέρχεται στη συστηματική κυκλοφορία για να φτάσει στις θέσεις όπου θα ασκήσει τα ανασταλτικά της αποτελέσματα. Επιπλέον, η απελευθέρωση σωματοστατίνης από τα κύτταρα δέλτα μπορεί να δράσει με παρακρινή τρόπο.

Στο στομάχι, η σωματοστατίνη δρα απευθείας στα τοιχωματικά κύτταρα που παράγουν οξύ μέσω ενός συζευγμένου υποδοχέα με πρωτεΐνη G (ο οποίος αναστέλλει την αδενυλική κυκλάση, ανταγωνίζοντας έτσι αποτελεσματικά τη διεγερτική δράση της ισταμίνης) για τη μείωση της έκκρισης οξέος. Η σωματοστατίνη μπορεί επίσης να μειώσει έμμεσα την παραγωγή γαστρικού οξέος εμποδίζοντας την απελευθέρωση άλλων ορμονών, συμπεριλαμβανομένης της γαστρίνης και της ισταμίνης, επιβραδύνοντας αποτελεσματικά την πεπτική διαδικασία.

Εγκέφαλος 

Η σωματοστατίνη παράγεται από νευροενδοκρινείς νευρώνες του μεσοκοιλιακού πυρήνα του υποθαλάμου. Αυτοί οι νευρώνες προβάλλουν στη περιμήκη εξοχή, όπου η σωματοστατίνη απελευθερώνεται από τις νευροεκκριτικές νευρικές απολήξεις στο υποθαλαμοϋποφυσικό σύστημα μέσω των νευραξόνων. Στη συνέχεια, η σωματοστατίνη μεταφέρεται στον πρόσθιο αδένα της υπόφυσης, όπου αναστέλλει την έκκριση της αυξητικής ορμόνης από τα σωματοτροπικά κύτταρα. Οι νευρώνες σωματοστατίνης στον περικοιλιακό πυρήνα διαμεσολαβούν την αρνητική ανατροφοδότηση της αυξητικής ορμόνης στη δική της απελευθέρωση. Οι νευρώνες της σωματοστατίνης ανταποκρίνονται σε υψηλές συγκεντρώσεις αυξητικής ορμόνης και σωματομεδινών στην κυκλοφορία αυξάνοντας την απελευθέρωση σωματοστατίνης, μειώνοντας έτσι τον ρυθμό έκκρισης της αυξητικής ορμόνης. 

Η σωματοστατίνη παράγεται επίσης από πολλούς άλλους πληθυσμούς που προβάλλουν κεντρικά, δηλαδή σε άλλες περιοχές του εγκεφάλου, και οι υποδοχείς σωματοστατίνης εκφράζονται σε πολλές διαφορετικές θέσεις στον εγκέφαλο. Συγκεκριμένα, πληθυσμοί νευρώνων σωματοστατίνης εμφανίζονται στον τοξοειδή πυρήνα, στον ιππόκαμπο και στον πυρήνα της μονήρης οδού στο εγκεφαλικό στέλεχος.

Λειτουργίες 

Η σωματοστατίνη ταξινομείται ως ανασταλτική ορμόνη και επάγεται από το χαμηλό pH.  Οι δράσεις της λαμβάνουν χώρα σε διάφορα μέρη του σώματος. Η απελευθέρωση σωματοστατίνης αναστέλλεται από το πνευμονογαστρικό νεύρο.

Πρόσθια υπόφυση 
Στην πρόσθια υπόφυση, οι επιδράσεις της σωματοστατίνης είναι:

 Αναστολή της απελευθέρωσης της αυξητικής ορμόνης (GH)  (αντίθετα με την δράση της ορμόνης απελευθέρωσης της αυξητικής ορμόνης (GHRH))
 Αναστολή της απελευθέρωσης της θυρεοειδοτρόπου ορμόνης (TSH) 
 Αναστολή αδενυλικής κυκλάσης στα τοιχωματικά κύτταρα
 Αναστολή της απελευθέρωσης προλακτίνης (PRL)

Γαστρεντερικό σύστημα 

 Η σωματοστατίνη είναι ομόλογη με την κορτιστατίνη και καταστέλλει την απελευθέρωση γαστρεντερικών ορμονών
 Μειώνει τον ρυθμό γαστρικής εκκένωσης και μειώνει τις συσπάσεις των λείων μυών και τη ροή του αίματος εντός του εντέρου
 Καταστέλλει την απελευθέρωση παγκρεατικών ορμονών
 Η απελευθέρωση σωματοστατίνης πυροδοτείται από το πεπτίδιο βήτα κυττάρων ουροκορτίνη3 (Ucn3) για την αναστολή της απελευθέρωσης ινσουλίνης.
 Αναστέλλει την απελευθέρωση γλυκαγόνης
 Καταστέλλει την εξωκρινή εκκριτική δράση του παγκρέατος

Συνθετικά υποκατάστατα 
Η οκτρεοτίδη (εμπορική ονομασία Sandostatin, Novartis Pharmaceuticals) είναι ένα οκταπεπτίδιο που μιμείται τη φυσική σωματοστατίνη φαρμακολογικά, αν και είναι πιο ισχυρός αναστολέας της αυξητικής ορμόνης, της γλυκαγόνης και της ινσουλίνης από τη φυσική ορμόνη και έχει πολύ μεγαλύτερο χρόνο ημιζωής (περίπου 90 λεπτά, σε σύγκριση με 2–3 λεπτά για τη σωματοστατίνη). Δεδομένου ότι απορροφάται ελάχιστα από το έντερο, χορηγείται παρεντερικά (υποδόρια, ενδομυϊκά ή ενδοφλέβια). Ενδείκνυται για συμπτωματική θεραπεία του καρκινοειδούς συνδρόμου και της ακρομεγαλίας. Βρίσκει επίσης αυξημένη χρήση σε πολυκυστικές παθήσεις του ήπατος και των νεφρών.

Η λανρεοτίδη (Somatuline, Ipsen Pharmaceuticals ) είναι ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται στη διαχείριση της ακρομεγαλίας και των συμπτωμάτων που προκαλούνται από νευροενδοκρινείς όγκους, κυρίως του καρκινοειδούς συνδρόμου. Είναι ένα ανάλογο μακράς δράσης της σωματοστατίνης, όπως η οκτρεοτίδη. Είναι διαθέσιμο σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου, της Αυστραλίας και του Καναδά, και εγκρίθηκε για πώληση στις Ηνωμένες Πολιτείες από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων στις 30 Αυγούστου 2007.

Η πασιρεοτίδη, που πωλείται με την εμπορική ονομασία Signifor, είναι ένα ορφανό φάρμακο εγκεκριμένο στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση για τη θεραπεία της νόσου του Κούσινγκ σε ασθενείς που αποτυγχάνουν ή δεν είναι κατάλληλοι για χειρουργική θεραπεία. Αναπτύχθηκε από τη Novartis. Η πασιρεοτίδη είναι ανάλογο σωματοστατίνης με 40 φορές αυξημένη συγγένεια με τον υποδοχέα σωματοστατίνης 5 σε σύγκριση με άλλα ανάλογα σωματοστατίνης.

Παραπομπές

Περαιτέρω ανάγνωση 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
Νευροενδοκρινολογία
Νευροπεπτίδια
Πεπτιδικές ορμόνες