Γιώργος Τσόγκας

Ο Γιώργος Τσόγκας ή Γιωργάκης Τσόγκας (άγνωστο-1838/1839) καταγόταν από Σαρακατσάνικη οικογένεια, ήταν οπλαρχηγός που έφτασε το αξίωμα του στρατηγού, μυημένος στην Φιλική Εταιρεία με μεγάλη προσφορά στην Ελληνική Επανάσταση του 1821 αφού μεταξύ άλλων έλαβε μέρος στη μάχη για την απελευθέρωση του Αγρινίου (11 Ιουνίου 1821), στην πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου (1822) και υπήρξε αρχηγός φρουράς στην τρίτη πολιορκία του Μεσολογγίου (1825). Απεβίωσε στο Αιτωλικό είτε το 1838 ή το 1839 ενώ το 1836 αναγνωρίσθηκε επίσημα η συμμετοχή του στον Αγώνα.

Καταγωγή 
Ήταν πρώτος ξάδελφος, συναγωνιστής και πρωτοπαλίκαρο του Κατσαντώνη και στη συνέχεια του αδελφού του Κατσαντώνη, Λεπενιώτη. Σαρακατσάνος χωρίς καμία αμφιβολία, αφού χαρακτηριστικά τον αναφέρει ο Κασομούλης ως συγγενή βλάχο, που μιμήθηκε και ακολούθησε τον Κατσαντώνη και γι' αυτό τον αποκαλούσαν "Βλαχοτσόγκα" και ο Καραϊσκάκης υποτιμητικά "ξυνογαλά". Ξεκαλοκαίριαζε στα Άγραφα και ξεχείμαζε στη Ζάβιτσα (Αρχοντοχώρι) της Ακαρνανίας.

Ο Άνθιμος Γαζής γράφει πως «ήταν άνθρωπος χαρακτήρα γενναίου και ανδρείου. Στα επιχειρήματά του ήταν σκεπτικός και αργοκίνητος και στις αποφάσεις του σταθερός. Ήταν πλούσιος και άτεκνος, με όλο τούτο ήταν φιλάργυρος πολύ και πλούσιος και δια τούτο φιλοτιμία και ελευθεριότητα δεν κατοικούσαν εύκολα στην ψυχή του. Από τους πρώτους, που πήγε στον νταϊφά του Κατσαντώνη και τον είχε πρωτοπαλίκαρό του.»

Κλεφταρματολίτικη Δράση 
Πήρε μέρος σε όλες τις μάχες και συγκρούσεις του κατσαντωναίικου ασκεριού, υπό τις διαταγές του Κατσαντώνη και του αδελφού του Κώστα Λεπενιώτη, ενάντια στους δερβεναγάδες του Αλή Πασά με τα τουρκαλβανικά ασκέρια του. Όταν ο Κατσαντώνης σκοτώθηκε ακολούθησε τον αδερφό του Κατσαντώνη, Λεπενιώτη. Ύστερα από τη δολοφονία του Λεπενιώτη, κατά τον Ανδρέα Καρκαβίτσα συνάθτηκαν καμιά εβδομηνταριά Κατσαντωναίοι στο βουνό του Ξηρόμερου Ζάλιανη ή Ζάλογγο για να κουβεντιάσουν τί θα κάνουν, όπου αποφάσισαν να προσκυνήσουν τον Αλή Πασά.

Χωρίς να ειδοποιήσουν τον βεζίρη, με κεφαλή τον Τσόγκα μπήκαν στα Ιωάννινα. Διέσχισαν πάνοπλοι την κεντρικότερη οδό της πόλης υπό τους ήχους της σάλπιγγας του Παναγή Μπελογιάννη και ατρόμητοι μπήκαν στην αυλή του σεραγιού. Σάστισαν όλοι μα περισσότερο ο Αλή Πασάς για την τόλμη και απερισκεψία τους. Ο Τσόγκας παρέταξε απέξω τους Κατσαντωναίους, άφησε το καριοφίλι του στον Θύμιο Μπαλάσκα και ξαρμάτωτος μπήκε στη σάλα, που τον περίμενε ο Αλή Πασάς. Τον ρώτησε "Τι θέλεις εδώ μέσα ωρέ Τσόγκα;" και εκείνος με θάρρος του απάντησε "Βεζίρη μου ήρθαμε να μείνουμε στη δούλεψή σου. Αν μας θελήσεις θα σε δουλέψουμε τιμημένα και με το αίμα μας σαν παλικάρια. Αν δε μας θελήσεις και βάνεις με το νου σου να μας σκοτώσεις, κάτω στην αυλή είναι εβδομήντα Κατσαντωναίοι, ένας κι ένας, που θα σε φάνε εσένα και όλη την γενιά σου πριν σκοτωθούν."

Κατά τον Καρκαβίτσα «ο Τσόγκας και οι μαχητές του ομοίαζαν με ένα δυσυπότακτο παλαιστή, ο οποίος απόκαμε πλέον και σκεπτόμενος ότι πρέπει να υποκύψει, φροντίζει μόνο πώς να διαφυλάξει την αξιοπρέπειά του. Έκρινε ο Αλής σώφρων να τους δεχτεί σαν φίλους του.». Έτσι, γύρω στα 1812 ο Τσόγκας διορίζεται αρματολός της Βόνιτσας, και όπως σημειώνει και ο Κασομούλης «κατέστη άσειστος ως αρχηγός των όπλων της επαρχίας Βονίτσης και όλων των συρρεόντων βλαχοποιμένων εις την επαρχίαν ταύτην ως πατήρ».

Στον αρματολό Γιωργάκη Τσόγκα και τους συντρόφους του για τη θαρραλέα είσοδό τους στο σεράι του Αλή Πασά αναφέρεται το παρακάτω κλέφτικο τραγούδι:

Ένα πουλάκι ξέβγαινε από την Άγια Μαύρα.

Μέρα και νύχτα περπατεί, μέρα και νύχτα ψάχνει.

Ψάχνει για τον Βρυκόλακα, τον Θύμιο τον Μπαλάσκα.

Επήγε και τους έβρηκε, στην Ζάλιανη στο ρέμα.

Αγνάντια τους χαιρέταγε κι αγνάντια του τους λέει.

- Γεια σας χαρά σας βρε παιδιά! - Καλώς το το πουλί μας.

Πες μας, πες μας πουλάκι μας κανά καλό χαμπέρι.

- Ο Τσόγκας και ο Βρυκόλακας στα Γιάννενα πααίνουν,

να προσκυνήσουν τον Πασά, στην πόρτα του Βεζίρη.

- Πολλά τα έτη Αλί Πασά! - Καλώς τον Τσόγκα που' ρθε!

Τσόγκα μ', σαπού' νε ο Κωνσταντής; σα πούνε ο Λεπενιώτης;

Άλλος μου λέει πέθανε, κι άλλος μου λέει εχάθη!

- Αλήθεια αφέντη μ' πέθανε, αλήθεια αφέντη μ' εχάθη

κι ήρθαμε στα ποδάρια σου για να μας συμπαθήσεις

και να μας δώσεις το ψωμί, Ξηρόμερο και Βάλτο.

Η Δράση του στην Επανάσταση 
Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία στο σπίτι του Ιωάννη Ζαμπέλιου, μαζί με τους Γεώργιο Καραϊσκάκη, Πανουργιά, Στάθη Κατσικογιάννη κ.ά. Στις 30 Ιανουαρίου 1821, με πρόσκληση του Ζαμπέλιου συμμετείχε στη σύσκεψη της Λευκάδας, η οποία έγινε με υπόδειξη του Αλέξανδρου Υψηλάντη και όπου συμμετείχαν πολλοί Φιλικοί οπλαρχηγοί της Ρούμελης: ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, ο Δημήτριος Μακρής, ο Γεώργιος Βαρνακιώτης, καθώς και ο απεσταλμένος των Πελοποννησίων Ηλίας Μαυρομιχάλης και οι απεσταλμένοι των Υδραίων Γιακουμάκης και Τομπάζης. Εκεί ανατίθεται σε αυτόν και στον Γιάννη Βαρνακιώτη να κηρύξουν την επανάσταση στη δυτική Ρούμελη, ενώ στον Οδυσσέα Ανδρούτσο στην ανατολική Ρούμελη.

Έτσι, το Μάιο του 1821 κηρύσσει την Επανάσταση μαζί με τον Αλεξάκη Βλαχόπουλο και τους άλλους Ακαρνάνες οπλαρχηγούς, πολιορκούν το Βραχώρι στις 26 Μαΐου και το απελευθερώνουν στις 11 Ιουνίου. Πήρε μέρος στη Γ΄ Συνέλευση της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος στο Ανατολικό, όπου εκλέχτηκε πρόεδρός της.

Μάχη Βόνιτσας 
Παράλληλα κινείται προς τη βορειοδυτική Ακαρνανία και χτυπά αλύπητα τους Οθωμανούς που κατέφυγαν στα φρούρια Τεκέ και Πλαγιάς. Στη συνέχεια ενισχύεται με 800 Λευκαδίους, απελευθερώνει τη Βόνιτσα και οι Οθωμανοί καταφεύγουν στο Φρούριο.

Στις 26-27 Μαΐου 1821 οι ελληνικές δυνάμεις επιτίθενται και καταλαμβάνουν τα φρούρια της Πλαγιάς και του Τεκέ έξω από τη Βόνιτσα. Επικεφαλής των ελληνικών δυνάμεων ήταν οι εκ Πλαγιάς καταγόμενοι οπλαρχηγοί Κώστας Λεπενιώτης και Γιάννης Μπουρδάρας, καθώς και ο Δήμος Τσέλιος από τη Ζάβιτσα, αμφότεροι οπλαρχηγοί και πρωτοπαλίκαρα του Κατσαντώνη έως το θάνατό του, αλλά και μετέπειτα πρωτοπαλίκαρα του οπλαρχηγού Γεωργίου Τσόγκα, καπετάνιου τότε στο αρματολίκι της Βόνιτσας. Οι 700 και πλέον ένοπλοι Ξηρομερίτες–Βονιτσάνοι των Δήμου Τσέλιου, Λεπενιώτη και Μπουρδάρα, υπό τις οδηγίες και την αρχηγία του οπλαρχηγού Γεωργίου Τσόγκα, αλλά και μαζί με αρκετή δύναμη ανδρών από τη Λευκάδα που έφτανε τους 150 και πλέον άνδρες, όπως οι Σπύρος Μεταξάς, Στάθης Κατσαρός, Π. Σικελιανός, Γεώργιος Βρετός, Μ. Γίλης, Βερύκιος, Παύλος Λαμπρινός, Χρήστος Καββαδάς, Ιωάννης Μανωλάτος. Όλοι τους Λευκαδίτες οπλαρχηγοί  και μυημένοι στην Φιλική Εταιρεία, ζήτησαν στην αρχή από τους Οθωμανούς να παραδοθούν. Αυτοί όμως αρνήθηκαν. Τότε άρχισε συνδυασμένη επίθεση απ’ όλες τις μεριές και οι ένοπλοι στρατιώτες του Γεωργίου Τσόγκα μπήκαν μέσα στα περιτοιχίσματα των Οθωμανών στα φρούρια της Πλαγιάς και του Τεκέ και σε πάλη σώμα με σώμα εξουδετέρωσαν όλους τους αμυνόμενους με πείσμα Οθωμανούς, από τους οποίους οι περισσότεροι σφαγιάσθηκαν επί τόπου και οι υπόλοιποι ανταλλάχθηκαν με αιχμάλωτους Έλληνες που κρατούνταν στην Άρτα. Ο Ιωάννης Ζαμπέλιος γράφει: «ότι ομού μετά των άλλων Φιλικών της Λευκάδος με αγαλλίασιν ψυχής ήκουον εις την ησυχίαν της νυκτός κραυγάς των φονευομένων Τούρκων».  

Στις 29 Μαΐου 1821, οι ελληνικές δυνάμεις, με αρχηγό τον Γεώργιο Τσόγκα, ο οποίος ενισχύεται με 800 Λευκαδίους, μπαίνουν στην πόλη της Βόνιτσας αναγκάζοντας τους Οθωμανούς αξιωματούχους της να περιοριστούν εντός των τειχών του φρουρίου και τον πασά της Πρέβεζας Μπεκήρ Τζογαδόρο, που είχε επισπεύσει για βοήθεια, να επιστρέψει στη βάση του στην Πρέβεζα με σημαντικές απώλειες. Ο Γεώργιος Τσόγκας καταλαμβάνει μεν τη Βόνιτσα, αλλά οι Οθωμανοί αξιωματούχοι με σημαντική φρουρά καταφεύγουν στο ασφαλές φρούριο της πόλης, το οποίο ήταν απόρθητο, και ο Γεώργιος Τσόγκας, μη διαθέτων τα απαραίτητα μέσα για την εκπόρθησή του, περιορίζεται σε ασήμαντους ακροβολισμούς, οι οποίοι ουδεμία ανησυχία προκάλεσαν στη φρουρά. Ο ίδιος, σε επιστολή του για τη μη γόνιμη έκβαση της προσπάθειας κατάληψης της Βόνιτσας, επιρρίπτει ευθύνες στους κατοίκους της αναφέροντας τα ακόλουθα: «Οι Βονιτζάνοι αφ’ ου έγραψα διό και τρις να ενεργήσουν να κυριεύσωμεν το Κάστρον χωρίς χύσιν αίματος, μια νύκτα έξαφνα και ούτω έλαβαν άδειαν οι Τούρκοι και εγκλείσθησαν, έφεραν και τις σιαλούπες από Πρέβεζαν και ένα ομπρίκιον και μας εμπόδισαν την κυρίευσιν του Κάστρου». 

Κατάληψη λοιπόν της Βόνιτσας στις 29 Μαΐου 1821 και έλεγχος των φρουρίων Πλαγιάς και Τεκέ που δέσποζαν στο στενό ανάμεσα της Λευκάδας και της Ακαρνανίας, σημαντικοί σταθμοί τότε για το διαμετακομιστικό εμπόριο και τον έλεγχο αυτού. Οι Οθωμανοί, τις επόμενες ημέρες, εξαγριωμένοι από τα αλλεπάλληλα πλήγματα που υπέστησαν, κρέμασαν στην Άρτα, με διαταγή του Χασάν Πασά της Άρτας, όσους ομήρους από την περιοχή της Βόνιτσας είχαν από την προηγούμενη χρονιά ομήρους για την εγγύηση της τάξεως. Για το λόγο αυτό οι κάτοικοι της Βόνιτσας εγκατέλειψαν τα σπίτια τους και έφυγαν για να γλιτώσουν τη σφαγή. Οι άνδρες του Γεωργίου Τσόγκα, μόλις μπήκαν στη Βόνιτσα, αντίκρισαν μια πόλη παντέρημη. Οι Οθωμανοί είχαν περιχαρακωθεί στο μεγάλο βενετσάνικο φρούριο της πόλης, που βρίσκεται σε δεσπόζουσα θέση και ανεφοδιαζόταν από τη θάλασσα με τροφές, αλλά και συνεχώς και κατά τακτά χρονικά διαστήματα με στρατιωτική και ναυτική δύναμη από την Πρέβεζα. 

Η πολιορκία του φρουρίου της Βόνιτσας δεν είχε ευνοϊκά αποτελέσματα, γι' αυτό ο Τσόγκας με τις δυνάμεις του, που ήταν χρήσιμες για άλλες πιο αποτελεσματικές επιχειρήσεις, προτίμησε να φύγει από τη Βόνιτσα, σταθεροποιώντας τις θέσεις του στα ενδότερα, στρατοπεδεύοντας στην θέση Λιβάδι στο Βάτο του Ξηρομέρου, καθαρίζοντας όλη την περιοχή από κάθε οθωμανική εστία, εκτός βέβαια από τους κλεισμένους Οθωμανούς στο φρούριο της Βόνιτσας, οι οποίοι ως Διοίκηση, παρέμειναν θεσμικά ως τις 15 Μαρτίου 1829, οπότε επισήμως η Βόνιτσα παραχωρήθηκε στο Ελληνικό Κράτος, πλην της περιοχής του Ακτίου, το οποίο Άκτιο και αυτό τελικά παραχωρήθηκε στο ελληνικό κράτος το 1865.

Η μάχη στο Κατάκωλο Βονίτσης 

Η μάχη αυτή διεξήχθη στη θέση "Κατάκωλο" Βονίτσης (περιοχή δυτικά της Βόνιτσας και πλησίον προς το Άκτιο) αρχές Σεπτεμβρίου 1821, μεταξύ των ελληνικών δυνάμεων με επικεφαλής τους: Γεώργιο Τσόγκα, Θεοδωράκη Γρίβα και Στάθη Κατσικογιάννη, και των Οθωμανών. Σύμφωνα με τον στρατηγό Στάθη Κατσικογιάννη: «Τον Σεπτέμβριο του ιδίου έτους εις την μάχην εις το Κατάκωλον της Βόνιτσας έχων υπό την οδηγίαν μου τότε υπέρ τους εκατόν όπου ήτον και ο Τσόγκας με τον Τσέλιο και τον Γρίβα, και που επικεφαλής του εχθρού ήταν ο Μαζούτ Σκρόπολης και ο Μπεκήρ Τζογαδόρος. Τον Νοέμβριον ιδίου έτους παρευρέθην ομοίως με τους υπό την οδηγίαν μου εις την κατά της Άρτης έφοδον, όπου ήτο επικεφαλής των εχθρών ο Χασάν πασάς, ο Ισμαήλ Πασάς και ο Κεχαγιάς του Ρεσίτ Πασά και μετά τούτο ετοποθετήθην εις Μπαλήμπεη». Στη μάχη αυτή σκοτώθηκε ο καπετάν Νίκος Μπουρδάρας απ’ την Πλαγιά Βονίτσης, άλλοτε πρωτοπαλίκαρο του Κατσαντώνη και με την επανάσταση του ’21 πρωτοπαλίκαρο του Γεωργίου Τσόγκα. Στη μάχη αυτή οι ελληνικές δυνάμεις υπέστησαν ήττα, ο δε αρχηγός τους, Τσόγκας, μόλις διεσώθη χάριν της επέμβασης την τελευταία στιγμή των Θεοδωράκη Γρίβα και Στάθη Κατσικογιάννη.

Πρώτη Μάχη στο Μοναστηράκι 

Στη θέση "Πλατάνια" (ανάμεσα σε Μοναστηράκι και Βόνιτσα), οι αδελφοί Γιαννάκης, Γιώργος και Αναστάσιος Σουλτάνης αντιμετώπισαν σημαντικό στρατιωτικό σώμα Οθωμανών. Τη μάχη αυτή χρονικά ο Διονύσης Μιτάκης την προσδιορίζει στα μέσα Ιουνίου 1821. Δυστυχώς οι ιστορικοί της εποχής έρριψαν στη σιωπή τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στο Κατάκωλο και στα Πλατάνια Μοναστηρακίου, συμπαρασύροντας και τους συντελεστές αυτών των μαχών (Γεώργιος Τσόγκας, Θεοδωράκης Γρίβας, Παλιογιώργος Γιάννης, Δημ. Παλιογιάννης, Στ. Κατσικογιάννης, Γιαννάκης Σουλτάνης) στη λήθη. Χρονικά η μάχη αυτή προσδιορίζεται ότι πρέπει να έγινε μετά τη μάχη της Λαγκάδας στις αρχές προς μέσα Ιουνίου του 1821.

Στο Μοναστηράκι, αόριστα, δίχως να προσδιορίζεται η τοποθεσία, αναφέρονται αρκετοί μαχητές στις αιτήσεις που έκαναν προς την Επιτροπή των στρατιωτικών εκδουλεύσεων του 1846 όσο και αυτής κυρίως της του 1865. Η μάχη του Μοναστηρακίου χρονικά προσδιορίζεται μέσα προς το τέλος Ιουλίου του 1821 όπου οι ελληνικές δυνάμεις με επικεφαλής τον στρατηγό Γεώργιο Βαρνακιώτη, αλλά και τους οπλαρχηγούς Γεώργιο Τσόγκα, Θεοδωράκη Γρίβα, Αλεξάκη Βλαχόπουλο και Δημήτρη Μακρή, αντιμετώπισαν δίκην κλεφτοπολέμου τις τουρκικές δυνάμεις του πασά της Πρέβεζας Μπεκήρ Τζογαδόρου. Στη μάχη αυτή ο Γεώργιος Βαρνακιώτης είχε καταστρώσει ένα στρατιωτικό σχέδιο που έφερε θετικά αποτελέσματα. «εβγήκαν λοιπόν οι Τούρκοι εις τον κάμπον κι ο Καπετάν Τσόγκας εις το Μύλο του Βροχοτίνου. Επήγαν 200 πεζοί Τούρκοι εις τον Καπετάν Τσόγκαν και 50 καβαλαρέοι. Επήγε και ο καπετάν Αλέξης Βλαχόπουλος εις βοήθειαν του καπετάν Τσόγκα οι δε λοιποί τούρκοι ήλθαν εις το στρατηγόν πεζοί και εις το Σώμα του Μακρή. Αυτήν την ώραν ήλθεν και ο καπετάν Θοδοράκης Γρίβας από τον Μπαλήμπεη εκινήγησαν τους Τούρκους και τους έμπασαν εις τη Βόνιτσα». 

Δυστυχώς κανένας ιστορικός της εποχής δεν αναφέρει για τη μάχη αυτή και ως εκ τούτου η ακριβής ημερομηνία αυτής δεν μπορεί να προσδιορισθεί. Αναφέρεται μόνο στα πιστοποιητικά των αγωνιστών που απηύθυναν προς την Επιτροπή των στρατιωτικών εκδουλεύσεων του 1846 και στην Επιτροπή του 1865, ζητώντας από το ελληνικό κράτος μισθολογική και βαθμολογική αποκατάσταση, την οποία δικαιούνταν ή τους την είχαν στερήσει με διάφορα πολιτικά τερτίπια εκείνης της εποχής. Ένα τέτοιο πιστοποιητικό υπογεγραμμένο από τον ίδιο τον Γεώργιο Βαρνακιώτη (αρχηγό της μάχης του Μοναστηρακίου στα 1821) είναι και αυτό που αφορά τον αξιωματικό Νικόλαο Τζούνη ή Ρούπα, καταγόμενο απ΄ τη Ζάβιτσα Ξηρομέρου, το οποίο και μας αναφέρει λεπτομερώς τη μάχη αυτή.

Απελευθέρωση της Άρτας 
Το Νοέμβριο του 1821, μαζί με τον Γιάννη Βαρνακιώτη και τους Σαρακατσάνους οπλαρχηγούς Ανδρέα Ίσκο και Δημήτρη Μακρή ενισχύει τους Σουλιώτες του Νότη Μπότσαρη και απελευθερώνει την Άρτα.

Δεύτερη Μάχη στο Μοναστηράκι 
Άλλη μάχη στο Μοναστηράκι Βονίτσης είναι αυτή που διεξήχθη στις 20-21 Ιουλίου 1822 από τον Μεχμέτ Ρεσίτ Πασά Κιουταχή, ο οποίος βρήκε αφύλακτο το χωριό, μιας και ο Γεώργιος Τσόγκας είχε πιάσει τα ορεινά στο Λιβάδι του Βάτου και ο Βαρνακιώτης βρισκόταν στα μέρη της Κατούνας στρατολογώντας νέους άνδρες, καθότι είχε μείνει με μόνο 50 στρατιώτες.  Ο Κιουταχής σ’ αυτή τη μάχη κατέστρεψε το Μοναστηράκι προβαίνοντας σε βιαιοπραγίες, σφαγές (20 νεκροί), αιχμαλωσίες των κατοίκων του χωριού και αρπαγές ζώων (5.000 γιδοπρόβατα).

Η Μάχη του Αετού Ξηρόμερου 

Μετά την καταστροφή των, υπό τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, ελληνικών στρατευμάτων στο Πέτα (4 Ιουλίου 1822), οι οθωμανικές δυνάμεις με τους  πασάδες Ομέρ Βρυώνη και Κιουταχή με περίπου 10.000 Τουρκαλβανούς αποφάσισαν να κατευθυνθούν προς κατάληψη του Μεσολογγίου. Όμως, το σχέδιο των Οθωμανών βρήκε σθεναρή αντίσταση από τους Ξηρομερίτες στις 9 Αυγούστου 1822 στον Προφήτη Ηλία στον Αετό Ξηρομέρου. 

Οι οπλαρχηγοί που βρίσκονταν στον Πέρσεβο Ξηρομέρου (και κατ΄ άλλους στον Τρύφου του Ξηρομέρου), τραβήχτηκαν προς τα υψώματα του Αετού Ξηρομέρου, στο λόφο όπου βρισκόταν ο Προφήτης Ηλίας. Αντιθέτως, ο Γεώργιος Τσόγκας έκρινε σκόπιμο ν' αποσυρθεί από τη θέση του Προφήτη Ηλία, που είχαν αρχικά συνεκτιμήσει οι τρεις οπλαρχηγοί (Βαρνακιώτης, Γρίβας και Τσόγκας), και να περιοριστεί μέσα στο μαντρόκλειστο του μοναστηριού του Αγίου Νικολάου Αετού Ξηρομέρου με τους 420 άνδρες του, έχοντας μαζί του και τον οπλαρχηγό Μάρκο Μπότσαρη, που είχε τότε υπό την οδηγία του μόλις 15 Σουλιώτες.

Μετά τη νίκη του Βαρνακιώτη στη μάχη του Αετού στις 10 Αυγούστου, μια νίκη που ανάγκασε τους Οθωμανούς να συμπτυχθούν, ο Βαρνακιώτης αντιμετώπιζε με καχυποψία ορισμένες ενέργειες του Μαυροκορδάτου. Δυσπιστούσε όμως και με τη στάση των άλλων οπλαρχηγών, όπως του Μάρκου Μπότσαρη και του Γεωργίου Τσόγκα, επειδή δεν τον βοήθησαν στη μάχη του Αετού αλλά έμειναν απλοί θεατές.

Α' Πολιορκία του Μεσολογγίου 

Τον Οκτώβριο του 1822 πήρε μέρος στη μάχη του Κεφαλόβρυσου μαζί με τους άλλους Αιτωλοακαρνάνες οπλαρχηγούς. Κατά την πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου από τον Ομέρ Βρυώνη, βρισκόταν μέσα στη φρουρά της πόλης. Μετά την επιτυχημένη απόκρουση της επίθεσης των Οθωμανών το βράδυ των Χριστουγέννων του 1822 και την υποχώρησή τους, ο Τσόγκας με τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη επιτέθηκαν εναντίον των Οθωμανών που ήταν στρατοπεδευμένοι στην Κατοχή, ολοκληρώνοντας την επιτυχία τους με την επιστροφή των Οθωμανών στην Ήπειρο.

Η Μάχη με τον Γρίβα 
Οι Χασαπαίοι ήταν αξιωματικοί του Τσόγκα και πολυάριθμη οικογένεια του Δραγαμέστου. Οι Γιώργος Τσόγκας, Δημήτρης Μακρής και οι Χασαπαίοι κυνήγησαν τον Θεοδωράκη Γρίβα και τον ανάγκασαν να καταφύγει στην Κατοχή και να κλειστεί στον πύργο του Κωνσταντίνου Γουλιμή. Μετά από την αποτρόπαια αυτή ενέργεια αλλά και από τις διαμάχες που ακολούθησαν αναστατώθηκε το Ξηρόμερο. Αυτό συνέβη σε μια δύσκολη στιγμή για την Επανάσταση, και μάλιστα την εποχή που επέκειτο η εκστρατεία του Μουσταή Πασά της Σκόδρας. Ο Βασίλης Χασάπης και οι άλλοι διώκτες του περικύκλωσαν τον Γρίβα (Μάιος 1823), ο Γρίβας όμως κατάφερε να διαφύγει χάρις στη βοήθεια του Δημοτσέλιου. Ο Δημοτσέλιος ήταν πολύ διαλλακτικός και συγκαταβατικός, που φυσικά δεν συμφωνούσε με την ενέργεια του Γρίβα, αλλά θεωρούσε ό,τι χειρότερο γι' αυτή τη στιγμή την αλληλοσφαγή. Μετά τη διαφυγή του Γρίβα στην περιοχή του Βάλτου, ο Τσόγκας και ο Μάρκος Μπότσαρης κατέλαβαν το Μεσολόγγι και δήλωσαν ότι για κανέναν λόγο δεν θα έβγαιναν να πολεμήσουν εναντίον των Οθωμανών του Μουσταή Πασά όσο ο Γρίβας ήταν στη Δυτική Στερεά. Μετά την απαίτηση τους, αλλά και άλλων οπλαρχηγών, η Διοίκηση έστειλε τον Γρίβα στην Πελοπόννησο, όπου έμεινε μέχρι το τέλος του Αγώνα.

Τραγούδι για τη Μάχη με τον Γρίβα 
Ένα τραγούδι που αναφέρεται στον Γιώργο Τσόγκα προέρχεται από τη μάχη ανάμεσα στον Θεοδωράκη Γρίβα και στους άλλους καπετάνιους που έγινε στην Κατοχή Αιτωλοακαρνανίας το 1823 είναι το εξής:

Τ' ειν' το κακό που γίνεται κι η ταραχή μεγάλη, 

στη μέση στο Ξηρόμερο, στην Κατοχή στη χώρα; 

Τον Θωδοράκη κλείσανε τα πέντε βιλαέρτια, 

ήρθε ο Μακρής απ' το Ζυγό κι ο Πισλής ακόμα, 

ήρθε κι από τα Άγραφα ο Καραϊσκάκης 

ήρθε και από τη Βόνιτσα αυτός ο ΒλαχοΤσόγκας 

ήρθε κι ο Μάρκος Μπότσαρης με χίλιους πεντακόσιους. 

Τον Θοδωράκη πολεμούν τα πέντε βιλαέρτια. 

Κι έλεγε και ξανάλεγε: είχα ταϊφά αυτούς τους Βαρνακιώτες! 

Κι αυτόν τον παρατήσανε με δεκαεπτά νομάτους. 

Τρεις μέρες κάνει πόλεμο τρεις μέρες και τρεις νύχτες, 

και ο ΒλαχοΤσόγκας φώναξε από το μοναστήρι: 

-Βάλτε φωτιά και κάψτε τον, τον Θοδωράκη Γρίβα 

μπας και τον επιάσουμ' ζωντανό, κομμάτια να τον φάμε. 

Και ο Θοδωράκης φώναξε με το σπαθί στα χέρια: 

-Τι λες αυτού μωρέ παλιόβλαχε, μωρέ παλιογουρνάρη; 

Εμένα με λένε Θοδωρή, με λένε γιο του Γρίβα. 

Έβγα με δεκατέσερες και γω με τον Αράπη. 

Και ο Τσόγκας του αποκρίθηκε και ο Τσόγκας του φωνάζει: 

Δεν βγαίνω εγώ στον πόλεμο με σένα Θωδοράκη, 

μα θα σε κάψω ζωντανό με το πολύ τ' ασκέρι.

Στρατηγός Γεώργιος Τσόγκας 
Ήταν φιλομαυροκορδατικός και μετά την προαγωγή του Μάρκου Μπότσαρη και τις αντιζηλίες των οπλαρχηγών ονομάστηκε Στρατηγός. Ως οπαδός του κόμματος του Μαυροκορδάτου ήταν φανατικός εχθρός του Βαρνακιώτη και των Γριβαίων. Αιτία της εχθρότητάς του με τον Βαρνακιώτη ήταν και οι διαφορές τους για το κόλι της Κατούνας, ενώ με τους Γριβαίους ήταν η δολοφονία από αυτούς του Τ. Μαγγίνα των Χασαπαίων στον Αστακό (Απρίλιος 1823).

Στη δίκη του Γεωργίου Καραϊσκάκη στο Αιτωλικό τον Απρίλιο του 1824 ήταν πρόεδρος της δικαστικής επιτροπής. Στα τέλη Μαΐου του 1824 συμμετείχε στη σύσκεψη των οπλαρχηγών που έγινε στη Μεγάλη Φτέρη της επαρχίας Βάλτου. Ακολούθως επιτέθηκε εναντίον των Οθωμανών στο Ραδοβύζι, μαζί με τους Γιαννάκη Ράγκο, Νικόλαο Στουρνάρη, Γρηγόρη Λιακατά, Δήμο Τσέλιο και Αναγνώστη Καραγιάννη.

Μάχη στο Ξοδάκτυλο 
Μετά στρατοπεδεύει στο Ξοδάκτυλο και περιμένει ενισχύσεις και τρόφιμα. Εκεί στις 9 Ιουνίου 1824 επιτίθενται οι Οθωμανοί με επικεφαλής τον Ταχήρ Αμπάζη. Ο Τσόγκας δίνει εντολή να μην επιτεθούν μέχρι να έρθουν ενισχύσεις από τον Γιαννάκη Ράγκο. Τα 700 παλικάρια του όμως «μην υποφέροντας να βλέπουν τη νίκη να αργοπορεί να τους στεφανώσει», αντεπιτίθενται και κατατροπώνουν τετραπλάσιο αριθμό Οθωμανών, αφήνοντας στο πεδίο της μάχης 100 νεκρούς και τρέποντας σε φυγή τους υπολοίπους μέχρι τη Σκουληκαριά Άρτης.

Στον Εμφύλιο του 1824-1825 
Στη δεύτερη φάση του εμφυλίου το 1824, όταν η Κυβέρνηση Γεωργίου Κουντουριώτη και ο Μαυροκορδάτος κυνηγούσαν μεταξύ των άλλων και τον Νικηταρά μαζί με τον γραμματικό του Γεώργιο Αθανασιάδη, που κατέφυγε στο Μεσολόγγι, ο Τσόγκας τούς έθεσε υπό την προστασία του. Παρά τις πιέσεις του Εκτελεστικού αρνήθηκε να συγκατανεύσει στις απαιτήσεις τους και να τον παραδώσει για να δικαστεί λέγοντας: «Εγώ δεν γίνομαι άπιστος. δεν έκαμα χάρη στον Αλή Πασά και θα κάμω του Μαυροκορδάτου;».

Ένωση με τον Κώστα Μπότσαρη 
Τον Οκτώβριο-Νοέμβριο του 1825 κατέβηκε στο Βάλτο, ενώθηκε με τον Κώστα Μπότσαρη, στον οποίο αναγνώρισε την αρχηγία του στρατοπέδου με 4.000 περίπου άνδρες, που συγκρότησε για ν' αντιμετωπίσει τα κατερχόμενα προς το Μεσολόγγι στρατεύματα του Κιουταχή.

Γ' Πολιορκία του Μεσολογγίου 
Στη Γ' Πολιορκία του Μεσολογγίου βρισκόταν αρχικά μέσα στην πόλη ως αρχηγός της Φρουράς, και στη συνέχεια βγήκε απέξω και παρενοχλούσε τους πολιορκητές. Μετά την Έξοδο του Μεσολογγίου ο Κιουταχής κινήθηκε ανατολικά με κατεύθυνση προς την Αττική. Δέχθηκε όμως ισχυρή επίθεση από τον Τσόγκα και τον Καραϊσκάκη κοντά στο μοναστήρι της Βαρνάκοβας και αναγκάστηκε να υποχωρήσει.

Επόμενες μάχες 
Κοντά στους Πενταγιούς της Δωρίδας, αντιστάθηκε σθεναρά στον Μουσταή Μπέη. Επέστρεψε κατόπιν στη Βόνιτσα και ακολούθησε τους άλλους Ρουμελιώτες οπλαρχηγούς Ανδρέα Ίσκο, Γιαννάκη Στάικο, Γιώργο Γιολδάση, Σωτήρη Στράτο, Σταμούλη Γάτσο, Μήτσο Κοντογιάννη και άλλους, που κατέφυγαν αναγκαστικά στα "καπάκια" για την προστασία του άμαχου πληθυσμού.

Το 1828 έλαβε μέρος στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις και στην Άλωση της Βόνιτσας. Το Μάρτιο του 1828 κυρίευσε το κάστρο της πόλης, αφού προηγούμενα κατατρόπωσε τον βελή Μπεή στη μάχη της Πούντας και τον ανάγκασε να εγκαταλείψει την Πούντα και την Πρέβεζα και να επιστρέψει στο Κομπότι της Άρτας. Στις 24 και 25 Μαρτίου 1828, μαζί με τον Κώστα Βλαχόπουλο και κατ' εντολή του Τσωρτς επιτέθηκε κατά των Οθωμανών στον Καρβασαρά και τους πολιόρκησε στον Πύργο του Μακρυνόρους.

Η ζωή του έπειτα 
Πέθανε γέρος πλέον στο Αιτωλικό το 1838 ή το 1839, άτεκνος κατά τον Νικόλαο Κασομούλη. Η σύζυγός του ονομαζόταν Αναστασία και είχαν έναν θετό γιο, τον Δημήτρη Τσόγκα. Προφορική παράδοση όμως αναφέρει πως κατέστησε έγκυο μία Τουρκοπούλα κατά την Άλωση του Βραχωρίου το Μάιο του 1821, παρά τις διαμαρτυρίες της συζύγου του, που έφτασε παραπονούμενη στον δεσπότη για την παράνομη σχέση του, και μάλιστα με Τουρκοπούλα. Το 1836  ορίστηκε Συ/ρχης στην Βασιλική Φάλαγγα  και διοικητής της 2ης Ταξιαρχίας  και τού απονεμήθηκε τιμητικά ο Χρυσός Σταυρός των Ιπποτών.  Απεβίωσε άρρωστος στις 31/10/1836 στο Αιτωλικό από τύφο(ανίατη ασθένεια)  αφήνοντας μοναδικό  και νόμιμο κληρονόμο τον ανεψιό του Δημήτριο Τσόγκα, λοχαγό  της Βασιλικής Φάλαγγας και  την σύζυγό του Αναστασία.Η  Επιτροπή στρατιωτικών εκδουλεύσεων του 1865 τον κατέταξε αρχικά στην 2η Τάξη αξιωματικών(συνταγματάρχης) με Α.Μ 1073, αλλά  με νεότερη απόφαση  στις 11/9/1876 προήχθη  στους Αξ/κούς Α΄ Τάξης(στρατηγός) με Αρ.Μ.89.Στο  Ιερό Μητρώο του 1833  είχε αρ.75..{18} Η Επιτροπή του 1865 επιπλέον του επιδίκασε, ότι του οφείλονται  33770 γρόσια και 1456 Φοίνικες για λογαριασμούς των υπό την  οδηγία του και για  τους ατομικούς του μισθούς..

Η μήνυση κατά του Γεωργίου Τσόγκα 
Με αριθμό 156/1847 καταχωρήθηκε η απόφαση του Αρείου Πάγου με την οποία τερματίστηκε μια πείσμονα δικαστική διαμάχη, που είχε πραγματική βάση ένα περιστατικό της σύγκρουσης ανάμεσα σε δυο οπλαρχηγούς του Αγώνα, τους Γεώργιο Τσόγκα και Γεωργάκη Γρίβα. Τη ζημιά της σύγκρουσης, που χρονολογείται το έτος 1823, την υπέστη ο Κωνσταντίνος Γουλιμής, που φιλοξένησε τότε τον Γεωργάκη Γρίβα στo σπίτι του. Οι κληρονόμοι του Γουλιμή άσκησαν μετά από πολλά έτη αγωγή ενώπιον του Πρωτοδικείου Μεσολογγίου κατά των κληρονόμων Τσόγκα. Η  απόφαση του Πρωτοδικείου αυτού προσβλήθηκε από αμφοτέρους τους διαδίκους στο Εφετείο Αθηνών, που ήταν τότε αρμόδιο να δικάζει τις εφέσεις κατά των αποφάσεων του Πρωτοδικείου Μεσολογγίου, και τελικά με την καταχωρηθείσα απόφαση του Αρείου Πάγου έληξε ο δικαστικός αγώνας και δικαιώθηκαν οι ενάγοντες.

Δημοτικό Ποίημα 
Σ' όλο τον κόσμο ξαστεριά, 

σ’ όλο τον κόσμο ήλιος

και στο Βραχώρι το πικρό, 

μαύρος καπνός κι αντάρα.

καπεταναίοι το' καψαν

ο Τσόγκας κι’ Αλεξάκης.

Παραπομπές 

                                                                  18  Μήτσης Νικόλαος (2009)Δήμος  Ανακτορίων- Λησμονημένοι  μαχητές

του 1821  σ,535
Αγωνιστές του 1821
Έλληνες μέλη της Φιλικής Εταιρείας
Έλληνες πληρεξούσιοι