Ωχρή κυανή κουκκίδα

Ως ωχρή κυανή κουκκίδα ή χλωμή μπλε τελεία (αγγλικά: Pale Blue Dot) περιγράφεται η φωτογραφία της Γης η οποία αποτυπώθηκε από τη διαστημική συσκευή Βόγιατζερ 1 στις 14 Φεβρουαρίου 1990 από απόσταση 6 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων (40.5 AU) ως μέρος της ευρύτερης φωτογράφισης των πλανητών του Ηλιακού Συστήματος. Η Γη εμφανίζεται να έχει απειροελάχιστο μέγεθος και μοιάζει με κόκκο σκόνης σε σύγκριση με το αχανές διάστημα που την περιβάλλει, καταλαμβάνοντας λιγότερο από 1 εικονοστοιχείο στη φωτογραφία, ενώ οι δέσμες φωτός που εμφανίζονται είναι αποτέλεσμα των οπτικών εξαρτημάτων της κάμερας και του φωτός του Ηλίου.

Η φωτογραφία τραβήχτηκε όταν το Βόγιατζερ 1 είχε ολοκληρώσει την κύρια αποστολή του και βρισκόταν σε πορεία εκτός του Ηλιακού Συστήματος, όταν μετά από αίτηση του Καρλ Σάγκαν το κέντρο ελέγχου της ΝΑΣΑ στη Γη έστειλε εντολή στο διαστημόπλοιο ώστε να περιστρέψει την κάμερα του και να αποτυπώσει μια τελευταία φωτογραφία της Γης σε σύγκριση με το περιβάλλον διάστημα πριν απομακρυνθεί περισσότερο.

Ιστορικό 
Το Βόγιατζερ 1 εκτοξεύθηκε από τη ΝΑΣΑ τον Σεπτέμβριο του 1977, με αποστολή τη μελέτη του εξωτερικού Ηλιακού Συστήματος και αργότερα του εξωτερικού διαστήματος. Μετά την εξερεύνηση του Δία το 1979 και την εξερεύνηση του Κρόνου το 1980, ανακοινώθηκε πως η κύρια αποστολή του είχε εκπληρωθεί επιτυχώς.

Το όχημα εξακολουθούσε να ταξιδεύει με ταχύτητα , και καθώς κατευθυνόταν με πορεία εκτός του Ηλιακού Συστήματος ο Καρλ Σάγκαν πρότεινε τη λήψη της φωτογραφίας, εξηγώντας πως η φωτογραφία αυτή θα ήταν άνευ επιστημονικής σημασίας, αλλά θα είχε μεγάλη συμβολική αξία ως προς την προσέγγιση της κατανόησης σχετικά με την τοποθεσία της Γης στο Σύμπαν.

Αν και η πρόταση βρήκε θετική αποδοχή από αρκετό από το προσωπικό της αποστολής Βόγιατζερ στη ΝΑΣΑ, εκδηλώθηκαν ανησυχίες πως η λήψη φωτογραφίας της Γης ενώ η συσκευή βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από τον Ήλιο θα μπορούσε να προκαλέσει ανεπανόρθωτη φθορά στα οπτικά συστήματα της διαστημοσυσκευής. Η ιδέα τελικά τέθηκε σε εφαρμογή το 1989, και μετά από διάφορες καθυστερήσεις λόγω των απαιτούμενων ρυθμίσεων στη διαστημοσυσκευή αλλά και γραφειοκρατικών διαδικασιών στη ΝΑΣΑ, η φωτογραφία λήφθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 1990 μετά από προσωπική παρέμβαση του τότε διευθυντή της ΝΑΣΑ, Ρίτσαρντ Τρούλυ.

Μετά τη λήψη της φωτογραφίας, το Βόγιατζερ 1 απενεργοποίησε τις κάμερες του, καθώς δεν αναμενόταν να περάσει από άλλες περιοχές όπου θα χρειαστεί φωτογράφιση, ενώ η ενέργεια που δεν θα χρησιμοποιούνταν πλέον από τα οπτικά όργανα του θα κατανέμονταν στα υπόλοιπα συστήματα του.

Φωτογραφία 

Μετά τη λήψη της φωτογραφίας στις 14 Φεβρουαρίου 1990, αυτή αποθηκεύθηκε στη μαγνητική ταινία που χρησιμοποιούσε ως μέσο αποθήκευσης το όχημα. Η εκπομπή των δεδομένων προς τη Γη καθυστέρησε καθώς δόθηκε προτεραιότητα σε εκπομπές άλλων αποστολών, αυτή όμως ξεκίνησε στα τέλη Μαρτίου με αρχές Μαΐου και το Βόγιατζερ 1 εξέπεμψε 60 εικόνες πίσω στη Γη με τα ραδιοσήματα που περιείχαν τα δεδομένα να ταξιδεύουν με την ταχύτητα του φωτός για σχεδόν 5,5 ώρες μέχρι να φτάσουν τον στόχο τους.

Σε 3 από τις φωτογραφίες που λήφθηκαν από τη ΝΑΣΑ, η Γη εμφανιζόταν ως μια μικροσκοπική κουκκίδα φωτός εντός ενός μεγάλου κενού. Η κάθε μια από τις φωτογραφίες αυτές είχε ληφθεί με διαφορετικό φωτογραφικό φίλτρο, κυανό, πράσινο, και βιολετί, με χρόνους εκθέσεως 0,72, 0,48 και 0,72 δευτερόλεπτα αντίστοιχα. Ο συνδυασμός των τριών αυτών φωτογραφιών αποτελεί την τελική διάσημη φωτογραφία.

Από τα 640.000 διαφορετικά εικονοστοιχεία που απαρτίζουν τη φωτογραφία, η Γη καταλαμβάνει μόλις 0,12 εικονοστοιχεία. Οι δέσμες φωτός στη φωτογραφία αποτελούν παράπλευρη αποτύπωση της κάμερας ως αποτέλεσμα της διασποράς του ηλιακού φωτός στα τμήματα της φωτογραφικής μηχανής. Το οπτικό πεδίο του Βόγιατζερ ήταν περίπου 32° πάνω από την εκλειπτική πορεία. Μετά από λεπτομερή ανάλυση βρέθηκε πως η κάμερα αποτύπωσε επίσης και τη Σελήνη, η οποία ήταν πολύ μικρή για να γίνει ορατή χωρίς ειδική επεξεργασία.

Το ωχρό κυανό χρώμα της φωτογραφίας οφείλεται στο φαινόμενο της πόλωσης και της μοριακής σκέδασης του φωτός το οποίο αντανακλάται από τη Γη.

Συλλογισμοί 

Κατά την διάρκεια διάλεξης του στο πανεπιστήμιο Κορνέλ το 1994, ο Καρλ Σάγκαν ανέπτυξε τις σκέψεις του σχετικά με το βαθύτερο νόημα πίσω από αυτό που απεικονίζει η φωτογραφία:

Άλλες αναφορές 
Ο Καρλ Σάγκαν ονόμασε το βιβλίο του Pale Blue Dot: A Vision of the Human Future in Space (1994) βάσει της φωτογραφίας.

Το 2015 η ΝΑΣΑ εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με τη συμπλήρωση 25 ετών από τη λήψη της φωτογραφίας και της μετέπειτα επιρροής που αυτή άσκησε.

Παραπομπές

Σχετική βιβλιογραφία

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

  Ηχογράφηση του Καρλ Σάγκαν σχετικά με τη φωτογραφία
  Σκεπτικό του Καρλ Σάγκαν σχετικά με τις διαστημικές πτήσεις

Πρόγραμμα Βόγιατζερ