Τρισιλιράνιο

To τρισιλιράνιο  (αγγλικά triisilirane) είναι ανόργανη ισοκυκλική χημική ένωση, που περιέχειυδρογόνο και πυρίτιο, με μοριακό τύπο Si3H6, αν και συνήθως παριστάνεται με τον ελαφρά συντομευμένο συντακτικό του τύπο . Είναι το απλούστερο κυκλοσιλάνιο. Αποτελεί το πυριτιούχο ανάλογο του κυκλοπροπάνιου.

Ισομέρεια 
Με βάση το μοριακό τύπο του (Si3H6) έχει ένα (1) ισομερές θέσης, το τρισιλένιο, με ημισυντακτικό τύπο SiH3SiH=SiH2.

«Μητρικό» και «θυγατρικά» τρισιλιράνια 
Το τρισιλιράνιο είναι η «μητρική ένωση» για μια σειρά «θυγατρικών» του παραγώγων (ανόργανων και οργανικών ), που μαζί με τη «μητρική ένωση», ονομάζονται συλλήβδην «τρισιλιράνια». Πρόκειται, δηλαδή, για όλες οι παράγωγες ενώσεις που περιέχουν έναν (τουλάχιστον) τρισιλιρανικό δακτύλιο, δηλαδή τριμελή ισοκυκλικό δακτύλιο, τον οποίο σχηματίζουν τρία (3) άτομα πυριτίου.

Ονοματολογία 
Η ονομασία «τρισιλιράνιο» παράγεται από την συστηνόμενη από την IUPAC συστηματική ονοματολογία Hantzsch-Widman, παρόλο που η ένωση είναι ισοκυκλική. Πιο συγκεκριμένα, το αρχικό πρόθεμα «τρισιλ(α)» σημαίνει την παρουσία τριών (3) ατόμων πυριτίου στον ισοκυκλικό δακτύλιο. Η συλλαβή «-ιρ-» σημαίνει ότι ο ισοκυκλικός δακτύλιος είναι τριμελής, δηλαδή αποτελείται από τρία (3) συνολικά άτομα. Η συλλαβή «-αν-» σημαίνει την απουσία διπλού δεσμού στον ετεροκυκλικό δακτύλιο και τέλος, η κατάληξη «-ιο» δίνεται επειδή ο ετεροκυκλικός δακτύλιος δεν περιέχει άζωτο.

Η ονομασία «κυκλοτρισιλάνιο» παράγεται από την επίσης συστηματική ονοματολογία των σιλανίων. Η ονομασία αυτή δηλώνει ότι η ένωση περιέχει ένα δακτύλιο («κυκλο-»), ότι περιέχει τρία (3) άτομα («-τρι-»), πυρίτιου («-σιλ(α)-»), ότι είναι κορεσμένη «-αν-» και ότι δεν περιέχει χαρακτηριστική ομάδα με χαρακτηριστική κατάληξη «-ιο».

Χημική συμπεριφορά και παράγωγα 
Το τρισιλιράνιο, από τη δομή του, συνδυάζει τις ιδιότητες ένωσης με τριμελή δακτύλιο, με αυτές σιλανίου. Έτσι, ως ένωση με τριμελή δακτύλιο δίνει αντιδράσεις 1,3-κυκλοπροσθήκης με διάνοιξη δακτυλίου. Ακόμη, ως σιλάνιο έχει τις αναγωγικές ιδιότητες ενός υδριδίου, αφού το πυρίτιο έχει μικρότερη ηλεκτραρνητικότητα από τον άνθρακα αλλά και από το υδρογόνο.

Πηγές πληροφόησης 

 Παπαγεωργίου, Β.Π., Εφαρμοσμένη Οργανική Χημεία, Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 2005, ISBN 960-260-342-7
 SCHAUM'S OUTLINE SERIES, «ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ», Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
 «Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας» Ν. Α. Πετάση 1982
 Αναστάσιου Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
 Καραγκιοζίδη Σ. Πολυχρόνη, «Ονοματολογία Οργανικών Ενώσεων στα Ελληνικά & Αγγλικά» Β΄ Έκδοση Θεσσαλονίκη 1991 
 Νικολάου Ε. Αλεξάνδρου, «Γενική Οργανική Χημεία», Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1985
 Δημητρίου Ν. Νικολαΐδη, «Ειδικά Μαθήματα Οργανικής Χημείας», ΑΠΘ, θεσσαλονίκη 1983
 Νικολάου Ε. Αλεξάνδρου, Αναστάσιου Βάρβογλη, Φαίδωνα Χατζημηχαλάκη, «Εργαστηριακός Οδηγός», Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1986
 Νικολάου Ε. Αλεξάνδρου, Αναστάσιου Βάρβογλη, Δημητρίου Ν. Νικολαΐδη: «Χημεία Ετεροκυκλικών Ενώσεων», Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1985
 Διαδικτυακοί τόποι που αναφέρονται στις «Αναφορές και παρατηρήσεις».

Σημειώσεις και αναφορές 

Ανόργανα σιλάνια
Υδρίδια
Μητρικές ενώσεις