Γλώσσα Κανούρι

Η Κανούρι είναι διαλεκτικό συνεχές που ομιλείται από περίπου τέσσερα εκατομμύρια ανθρώπους, σύμφωνα με δεδομένα του 1987, στη Νιγηρία, το Νίγηρα, το Τσαντ και το Καμερούν, καθώς και μικρές μειονότητες στη νότια Λιβύη και από ομογενείς στο Σουδάν. Στην αρχή του 21ου αιώνα, οι δύο κύριες διάλεκτοι, οι Μάνγκα Κανούρι και Γιέρουα Κανούρι (επίσης ονομάζεται ως Μπεριμπέρι, το οποίο θεωρείται ως υποτιμητικό από τους ομιλητές της) ομιλούνται από 5.700.000 άτομα στην Κεντρική Αφρική. Ανήκει στην υποσυνομοταξία της Δυτικής Σαχάρας των Νειλοσαχάριων γλωσσών. Η Κανούρι είναι η γλώσσα που συνδέονται με τις αυτοκρατορίες Κανέμ και Μπόρνου που κυριάρχησαν την περιοχή της Λίμνης Τσαντ για χιλιάδες χρόνια.

Η βασική σειρά των λέξεων των προτάσεων της Κανούρι είναι υποκείμενο–αντικείμενο–ρήμα. Είναι τυπολογικά ασυνήθιστο ότι έχει ταυτόχρονα προθέσεις και μεταονομαστικούς τροποποιητές – για παράδειγμα, η φράση "το δοχείο της Μπίντου" θα μπορούσε να εκφραστεί ως nje Bintu-be, ενώ κατά λέξη μεταφράζεται στα ελληνικά ως "δοχείο Μπίντου-της".

Η Κανούρι έχει τρεις τόνους: τον υψηλό, των χαμηλό και των πεφτόμενο. Έχει εκτεταμένο σύστημα συμφωνικής διάσπασης, για παράδειγμα, sa- "αυτοί" + -buma "έχουν φάει" → za-wuna "αυτοί έχουν φάει".

Αν και παραδοσιακά είναι η τοπική λίνγκουα φράνκα, η χρήση της έχει μειωθεί κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Οι περισσότεροι ομιλητές ως πρώτη γλώσσα ομιλούν τα Χάουσα ή τα αραβικά ως δεύτερη γλώσσα.

Γεωγραφική κατανομή 
Η Κανούρι ομιλείται κυρίως στις πεδινές περιοχές της Λεκάνης του Τσαντ, με ομιλητές στο Καμερούν, το Τσαντ, το Νίγηρα, τη Νιγηρία και το Σουδάν.

Ποικιλίες 
Ο Εθνολόγος χωρίζει τα Κανούρι στις ακόλουθες γλώσσες, ενώ πολλοί γλωσσολόγοι (π.χ. Σάιφερ 1998) τις θεωρούν ως διαλέκτους μιας ενιαίας γλώσσας. Οι τρεις πρώτες ομιλούνται από εθνοτικούς Κανούρι και τις θεωρούν ως διαλέκτους της γλώσσας τους.

 Κεντρικά Κανούρι
 Μάνγκα Κανούρι
 Τουμάρι Κανούρι
 Κανέμπου

Γραπτά Κανούρι 
Η Κανούρι έχει γραφτεί χρησιμοποιώντας την αραβική γραφή Ατζάμι, κυρίως σε θρησκευτικές ή αυλικά πλαίσια, τουλάχιστον για τετρακόσια χρόνια. Πιο πρόσφατα, η γλώσσα γράφεται επίσης μερικές φορές χρησιμοποιώντας ένα τροποποιημένο λατινικό αλφάβητο.

Αλφάβητο 
Μια τυποποιημένη εκλατινοποιημένη ορθογραφία (γνωστό ως Πρότυπη Ορθογραφία των Κανούρι στη Νιγηρία) αναπτύχθηκε από την Ερευνητική Μονάδα των Κανούρι και το Συμβούλιο της Γλώσσας Κανούρι. Η επεξεργασία του, με βάση τη διάλεκτο του Μαϊντουγκούρι, πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή Ορθογραφίας του Συμβουλίου της Γλώσσας Κανούρι, υπό την Προεδρία του Αμπά Σαντίκ, Βεζίρη του Μπόρνο. Το αλφάβητο εγκρίθηκε επίσημα από το Συμβούλιο της Γλώσσας Κανούρι στο Μαϊντουγκούρι της Νιγηρίας το 1975.

Τα γράμματα που χρησιμοποιούνται στο αλφάβνητο της γλώσσας είναι τα ακόλουθα: a b c d e ǝ f g h i j k l m n ny o p r ɍ s sh t u w y z.

Αντωνυμίες

Πηγές 
 Norbert Cyffer & John P. Hutchison  (eds.) Dictionary of the Kanuri Language (Publications in African languages and linguistics, 13). Foris Publications 1990. .
 Norbert Cyffer, We Learn Kanuri (book and 2 audio cassettes), , Rüdiger Köppe Verlag: Κολωνία 1993.
 Norbert Cyffer, English-Kanuri Dictionary, , Rüdiger Köppe Verlag: Κολωνία 1994.
 Norbert Cyffer, A Sketch of Kanuri. Rüdiger Köppe Verlag: Κολωνία 1998.
 Τεκμηρίωση για το αναγνωριστικό ISO 639: kau

Σημειώσεις

Παραπομπές 
 Barth, Heinrich 1854. Schreiben an Prof. Lepsius uber die Beziehung der Kanori- und Teda-Sprachen. Zeitschrift für Erdkunde, 2: 372-74, 384-87.
 Bulakarima, S. Umara 1997. Survey of Kanuri dialects. in Advances in Kanuri Scholarship, ed. N. Cyffer and T. Geider. Pp. 67–75. Cologne: Rudiger Koppe.
 Chonai, Hassan 1998. Gruppa teda-kanuri (centraľnosaxarskaja sem’ja jazykov) i ee genetičeskie vzaimootnošenija (ėtimologičeskij i fonologičeskij aspekt). Moskva: PhD. Dissertation (Rossijskij gosudarstvennyj gumanitarnyj universitet).
 Hutchison, John P. 1981. The Kanuri Language. A Reference Grammar. Madison: University of Wisconsin.
 Koelle, Sigismund Wilhelm 1854. Grammar of the Bornu or Kanuri Language. London: Church Missionary Society.
 Lange, Dierk 1972. Un vocabulaire kanuri de la fin du XVIIe siècle.  Cahiers d'Études africaines, 12(46): 277-290.
 Lukas, Johannes 1937. A Study of the Kanuri Language. Grammar and Vocabulary. London: Oxford University Press.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Κατάλογος λεξιλογίου των Κανούρι (από την Παγκόσμια Βάση Δεδομένων Δανεικών Λέξεων)
 Σελίδα του PanAfrican L10n στα Κανούρι
 Αλφάβητο των Κανούρι
 Λεξικό των Μάνγκα Κανούρι

Γλώσσες του Καμερούν
Γλώσσες του Τσαντ
Γλώσσες του Νίγηρα
Γλώσσες της Νιγηρίας
Νειλοσαχάριες γλώσσες