Σπήλαιο Βρέλο

Το Σπήλαιο Βρέλο () είναι ένα σπήλαιο που βρίσκεται σε απόσταση 15 χλμ. από την πόλη των Σκοπίων, την πρωτεύουσα της Βόρειας Μακεδονίας. Διακρίνεται σε δύο τμήματα, ένα υποβρύχιο και ένα υπέργειο. Με βάθος ~230 μέτρα  η υποβρύχια σπηλιά Βρέλο είναι από τις βαθύτερες του κόσμου, η βαθύτερη στα Βαλκάνια και η 2η βαθύτερη στην Ευρώπη  και ακόμη δεν έχει εξερευνηθεί εξολοκλήρου.

Περιγραφή 
Το σπήλαιο Βρέλο βρίσκεται στο φαράγγι Μάτκα, στη δεξιά πλευρά του ποταμού Τρέσκα, κοντά στα Σκόπια. Η οροφή του υπέργειου τμήματος καλύπτεται από εντυπωσιακούς σταλακτίτες. Στους σχηματισμούς σπηλαιολογικού ενδιαφέροντος περιλαμβάνονται οι λευκές κρυσταλλικές «δίδυμες στήλες» ύψους 6 μέτρων. 

Στο βάθος της σπηλιάς βρίσκονται δύο λίμνες, η Μικρή και η Μεγάλη Λίμνη με τη δική τους Ρωσική παραλία. Το όνομα της παραλίας προέρχεται από τους πρώτους που βούτηξαν στη λίμνη, και ήταν Ρώσοι πιλότοι που υπηρετούσαν στην Μακεδονική αεροπορία. Η Μικρή λίμνη έχει σχήμα οχτάρι, πλάτος 8 μ., μήκος και βάθος 15 μ., ενώ η Μεγάλη Λίμνη έχει μήκος 35 μ., πλάτος 15 μ. και βάθος 15-18 μ. 

Στο εσωτερικό του σπηλαίου, στην ονομαζόμενη «Σάλα κονσέρτων» βρίσκονται οι «λίθινες επιγραφές». Πρόκειται για κείμενο γραμμένο σε λίθινες πλάκες, με ιδιαίτερο σύστημα γραφής, για την κατανόηση του οποίου χρειάζεται αποκρυπτογράφηση και ανάλυση από ειδικούς. 

Το σπήλαιο Βρέλο προσεγγίζεται με βάρκα από τον ποταμό Τρέσκα, η διαδρομή διαρκεί περίπου 20 λεπτά και καταλήγει σε ειδικά κατασκευασμένη πλατφόρμα αποβίβασης, δίπλα στην είσοδο του σπηλαίου. Η είσοδος αρχίζει από την σάλα κονσέρτων με τις λίθινες επιγραφές. Στον κεντρικό χώρο βρίσκεται ο δίμετρος σταλακτίτης «κώνος» () και η 2η αίθουσα ονομάζεται αναλόγως αίθουσα του κώνου, ενώ η 3η αίθουσα είναι η αίθουσα των λιμνών. Στο σπήλαιο ζουν και νυχτερίδες.

Βαθυμέτρηση 
Το 2008 το σπήλαιο βρισκόταν στην 71η θέση με βάθος 100 μέτρων,  αλλά με νέες έρευνες που πραγματοποιήθηκαν το 2009 ανακαλύφθηκε ότι το σπήλαιο είχε βάθος τουλάχιστον 192 μ. και έτσι βρέθηκε στην 14η θέση.  Το 2010 ο ιταλός δύτης Λουίτζι Κασάτι έκανε κατάδυση 212 μ. θέτοντας το νέο ρεκόρ, ενώ το 2016 ο Πολωνός δύτης Κρζίστοφ Στάρναβσκι καταδύθηκε σε βάθος 230 μέτρων, και δήλωσε ότι «το σπήλαιο φαίνεται πως ανοίγεται βαθύτερα και μπορεί να εξερευνηθεί περαιτέρω σε μια επόμενη αποστολή», που σημαίνει ότι μεγάλο μέρος του παραμένει ανεξερεύνητο και το πραγματικό βάθος του δεν έχει αποκαλυφθεί.

Αναφορές 

Σπήλαια ανά χώρα
Γεωγραφία της Βόρειας Μακεδονίας