Πολιορκία της Κορώνης

Με τον όρο Πολιορκία της Κορώνης, αναφέρονται οι διάφορες πολιορκίες, η πρόσκαιρη κατάληψη, μεταξύ των ετών 1532–1534, του κάστρου και της πόλης της Κορώνης της Μεσσηνίας, από τον ενωμένο στόλο και τα στρατεύματα της χριστιανικής συμμαχίας της Μοναρχίας των Αψβούργων, του Παπικού Κράτους, του Βασιλείου της Ισπανίας, της Δημοκρατίας της Γένοβας κ.α. και στη συνέχεια η ανακατάληψή της από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Ιστορικό
Η Κορώνη ήταν, από το 1209, κτήση της Βενετικής Δημοκρατίας. Το 1500, όμως, περιήλθε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία μετά την ήττα του στόλου της πρώτης κατά τη Ναυμαχία της Μεθώνης και την επακολουθήσασα πολιορκία και κατάληψη της Μεθώνης, που έκανε ο Σουλτάνος Βαγιαζήτ Β΄ (αναφορά Κ. N. Σάθα: Βαϊαζίτης) και η οποία οδήγησε στην παράδοση και των άλλων μεσσηνιακών φρουρίων της περιοχής της Πυλίας, αυτών της παλαιάς Πύλου (Junca) και της Κορώνης, δηλαδή του Παλαιοκάστρου του Ναβαρίνου και του Κάστρου της Κορώνης, τα οποία παραδόθηκαν από τους Ενετούς διοικητές τους αμαχητί.

Το 1532, ο Κάρολος Ε΄, αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, των Ρωμαίων και της Ιταλίας, καθώς και της Ισπανικής Αυτοκρατορίας, γνωστός εκεί ως Κάρολος Α΄ (λατινικά: Carolus Quintus, ισπανικά: Carlos I de España‎, 1500–1558, στην εξουσία: Ισπανία: 1516–1556, Ιταλία: 1519–1556), καθώς ο σουλτάνος Σουλεϊμάν (αναφορά Κ. N. Σάθα: Σουλεϊμάνης) με ισχυρό στρατό προήλαυνε στην Αυστρία με σκοπό να καταλάβει τη Βιέννη, αντιδρώντας άμεσα με τις στρατιωτικές δυνάμεις του στη ξηρά και τη θάλασσα, διέταξε τον Γενουάτη κοντοτιέρο και νάυαρχο της Δημοκρατίας της Γένοβας Αντρέα Ντόρια (ιταλικά: Andrea Doria, 1466–1560), να επιτεθεί στην Κορώνη προκειμένου να υπάρξει ανατροπή - εκτροπή από τις οθωμανικές εκστρατείες κατά τη διάρκεια του Μικρού Πολέμου στην Ουγγαρία (1526–1568).

1532: Πολιορκία της Κορώνης από τον Αντρέα Ντόρια

Το 1532 λοιπόν, ο Στόλαρχος του Καρόλου του Ε', ο Γενουήνσιος ναύαρχος Αντρέα Ντόρια (αναφορά Κ. N. Σάθα: Ανδρέας Δόριας), επικεφαλής του συμμαχικού στόλου Ισπανών, Σικελών, του Πάπα, των Ιπποτών της Μάλτας και του Ιεροσολυμικού Τάγματος με 35 μεγάλα καράβια και 48 γαλέρες (δηλαδή 83 πλοία, σε άλλη πηγή  αναφέρονται 80 πλοία) γεμάτα στρατό προσβάλλει το Κάστρο της Κορώνης, αποκλείοντας με τα πλοία του και τις τρεις πλευρές του κάστρου που έβλεπαν προς τη θάλασσα και ολοκληρώνει την πολιορκία από τη ξηρά με απόβαση στρατευμάτων, τα οποία ενήργησαν έφοδο εναντίον του κάστρου. Μεταξύ των αποβιβασθέντων βρίσκονται και αρκετοί Κορωναίοι, που είχαν εγκατασταθεί προσωρινά, μετά το 1500, στη Ζάκυνθο και ακολούθησαν με σκοπό την απελευθέρωση της πόλη τους.

Ο Ντόρια άρχισε την επίθεσή του με σφοδρό βομβαρδισμό του φρουρίου, με 150 πυροβόλα από τα πλοία και 14 από τη ξηρά, ο οποίος προκάλεσε πολλά ρήγματα στα τείχη και τους πύργους του κάστρου, ενώ οι Οθωμανοί αμυνόμενοι κατόρθωσαν να αποκρούσουν τις τρεις πρώτες αλλεπάλληλες σκληρές επιθέσεις που ακολούθησαν ρίχνοντας από ψηλά ζεματιστό νερό και λάδι, πίσσα καυτή, άμμο και ασβέστη. Οι επιτιθέμενοι είχαν, ως εκείνη τη στιγμή, μεγάλες απώλειες, περίπου 300 νεκροί και 1.300 τραυματίες, αλλά ο Ντόρια δεν δίστασε να διατάξει και τέταρτη έφοδο κατά την οποία οι άνδρες του πέτυχαν να εισέλθουν στο Κάστρο και να καταλάβουν ένα τμήμα του. Οι 700 περίπου σπαΐδες, οι οποίοι έσπευσαν, από τη Σπάρτη, προς βοήθεια των πολιορκουμένων Οθωμανών, υπό την αρχηγία των Ζαδάρ και Τραδίτου κατόρθωσαν να μπουν στο κάστρο, μέσω των προαστίων της πόλης, αλλά οι αρχηγοί τους εξολοθρεύτηκαν. Την επόμενη ημέρα η προσπάθεια συνεχίσθηκε και τελικά καταλαμβάνεται ολόκληρο το κάστρο και η πόλη της Κορώνης. Η μάχη ήταν «φοβερή και πολύνεκρος». Ανάμεσα στους νεκρούς ήταν και ο Κορωναίος αρχηγός Θεόδωρος Βοσκίτης, ενώ στη μάχη διακρίθηκαν οι εθελοντές Νικόλαος Μαμωνάς, Θεόδωρος Αγιαποστολίτης και Μιχαήλ Καλόφωνος. Ο στρατηγός Μεντόζα (ισπανικά: Mendoza, αναφορά Κ. N. Σάθα: Ιερόλυμος Μενδόζα) διορίσθηκε, από τον Ντόρια, ως ο διοικητής του φρουρίου, τα τζαμιά μετατράπηκαν και πάλι σε χριστιανικές εκκλησίες και η lεροσολυμική σημαία υψώθηκε στα τείχη του κάστρου. Με αυτόν τον τρόπο η Κορώνη καταλήφθηκε από το συμμαχικό στόλο του αυτοκράτορα Καρόλου Ε, του Πάπα και Ιπποτών της Μάλτας με επικεφαλής το Γενουάτη ναύαρχο Αντρέα Ντόρια, ο οποίος τοποθέτησε και διάφορα σημεία φρούρησης στις γύρω ακτές.

1533: Πολιορκία της Κορώνης από τους Οθωμανούς
Ο Κωνσταντίνος Σάθας στο έργο του «Τουρκοκρατουμένη Ελλάς: Ιστορικόν δοκίμιον περί των προς αποτίναξιν του Οθωμανικού ζυγού επαναστάσεων του Ελληνικού Έθνους (1453-1821)», περιγράφοντας τα διάφορα στάδια των πολιορκιών των ετών 1532 και 1533, της ναυμαχίας του 1533 και τις υπόλοιπες επιμέρους μάχες της περιόδου αυτής, γύρω από την Κορώνη, εκτιμά, ότι η τελική παράδοση της Κορώνης προέρχεται από το γεγονός πως ο ίδιος ο Κάρολος κατανοούσε πόσο «αδύνατος καθίστατο η διατήρησις της Κορώνης, τόσον απομεμακρυσμένης των κρατών αυτού».

Την άνοιξη του 1533, ο Οθωμανός σουλτάνος Σουλεϊμάν Α΄ ο Μεγαλοπρεπής 1494–1566, στην εξουσία: 1520-1566), έστειλε τον Τούρκο ναύαρχο Λουτφή-Μπέη (αναφορά Κ. N. Σάθα: Λουφτήβεης) με 60 γαλέρες (σύμφωνα με άλλες πηγές 80 κάτεργα γεμάτα γενιτσάρους) στη διοίκηση του οθωμανικού στόλου και τον Γιαγιά πασά, (αναφορά Κ. N. Σάθα: Γιαγιάς πασάς) στη διοίκηση του οθωμανικού στρατού, για να ανακαταλάβουν την πόλη. Οι οθωμανικές γαλέρες απέκλεισαν το λιμάνι. Ο Λουτφή-Μπέης πολιόρκησε το κάστρο, στο οποίο κατέφυγαν περίπου 8.000 πολιορκούμενοι, Έλληνες και ξένοι εθελοντές Ιταλοί, Γερμανοί, Ισπανοί και άλλοι, μαζί με τη μικρή συμμαχική φρουρά, οι οποίοι υφίσταντο το μαρτύριο της έλλειψης τροφής και νερού, καθώς οι πολιορκητές κατέστρεψαν το υδραγωγείο και οι υδατοδεξαμενές του φρουρίου υπέστησαν ρήγματα από τους βομβαρδισμούς. 

Ο διοικητής του κάστρου στρατηγός Μεντόζα είχε αποστείλει έγκαιρα αίτημα υποστήριξης προς τον αυτοκράτορα Κάρολο Ε', ο οποίος διέταξε τον Ντόρια να αναχωρήσει αμέσως από τη Μεσσήνη της Σικελίας, όπου είχε καταλύσει, προκειμένου να σπεύσει ξανά στην Κορώνη. Τον Ντόρια ακολούθησαν εθελοντικά και αρκετοί ευγενείς Ισπανοί και Ιταλοί. 

Στον κόμη Νικόλαο Μαμωνά δοθήκανε τα χωριά Ζαρνάτα, Όροβο και Γρεβενό στις 13 Ιουνίου 1533, στον κόμη Θεόδωρο Αγιαποστολίτη τα χωριά Λεοντάρι και το Κάστρο Άγιο Γεώργιο Σκορτών και την Καρύταινα, αλλά επειδή δεν κατάφεραν να κατακτήσουν την Πελοπόννησο, οι Έλληνες αυτοί δεν παρέλαβαν ποτέ αυτά τα δώρα από τον Κάρολος Ε΄, αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, των Ρωμαίων και της Ιταλίας επειδή την επόμενη χρονιά άφησαν την Κορώνη.

Ναυμαχία
Ο ναύαρχος Αντρέα Ντόρια έφθασε έγκαιρα και μετά από μια σύντομη ναυμαχία διασκόρπισε τον οθωμανικό στόλο και αποδέσμευσε την πόλη από τον πολιορκητικό κλοιό, την 2α Αυγούστου του 1533, σώζοντας παράλληλα τη ζωή σε περίπου 8.000 πολιορκούμενους. Αν και ο Ντόρια διέθετε συνολικά μόνο 36 μικρά και μεγάλα πλοία, δηλαδή λιγότερα από τα μισά (σύμφωνα με άλλη πηγή: 57 πλοία), κέρδισε εύκολα τη νίκη χάρη στη ναυτική δεξιοτεχνία του, καθώς και χάρη στην εμπειρία και στην τόλμη των πληρωμάτων του, εμφανίζοντας παράλληλα τη φανερή αδυναμία του Οθωμανικού Στόλου της εποχής εκείνης. Μάλιστα ο σουλτάνος Σουλεϊμάν, ο οποίος έφερε βαρέως την αποτυχία του ναυάρχου του Λουτφή-Μπέη, τον καταδίκασε σε θάνατο και τον αντικατέστησε με τον Χαϊρεντίν πασά, γνωστότερο ως Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα ή Χαϊρεδίν Βαρβαρόσσα (τουρκικά: Hayreddin Paşa, 1478– 1546), ο οποίος ήταν αποφασισμένος να καταλάβει οπωσδήποτε την Κορώνη και ετοιμαζόταν πυρετωδώς για αυτό. Τελικά, δεν υπήρξε κάποια επέμβαση από τον Μπαρμπαρόσα, καθώς τη λύση έφερε ο οθωμανικός στρατός ξηράς, ο οποίος κατάφερε να διεξάγει τη νεότερη πολιορκία της Κορώνης, αναγκάζοντας την παράδοση της πόλης την 1η Απριλίου του 1534. Ο Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα μερικά χρόνια αργότερα, το 1538, έγινε ιδιαίτερα γνωστός χάρη στη νίκη του κατά τη Ναυμαχία της Πρέβεζας, όταν και νίκησε τη χριστιανική εξαεθνική αρμάδα υπό τον Γενοβέζο ναύαρχο Αντρέα Ντόρια.

Ανακατάληψη από τους Οθωμανούς
Μετά λοιπόν και τη δεύτερη αναχώρηση του Ντόρια και του στόλου του, οι Οθωμανοί με ισχυρές δυνάμεις πεζικού και ιππικού από το στρατόπεδο της Ανδρούσας έκαναν επιδρομές στην Κορώνη και έφερναν τους κατοίκους και τη φρουρά σε δύσκολη θέση. Για να απαλλαγεί από τις εχθρικές πιέσεις αυτές, ο νέος διοικητής του φρουρίου, ο στρατηγός Ροδερίγος Μακκικάο Ναυαρραίος με τον οποίον είχε αντικαταστήσει ο Ντόρια τον Μεντόζα, θέλησε να ανταποδώσει στις οθωμανικές επιθέσεις και μαζί με πολλούς Κορωναίους απετόλμησε νυχτερινή επιδρομή εναντίον του τουρκικού στρατοπέδου της Ανδρούσης, όπου βρίσκονταν 1.000 γενίτσαροι και 1.000 ιππείς. Οι επιδρομείς απέτυχαν να αιφνιδιάσουν τους Τούρκους, που βρίσκονταν εκεί, και ακολούθησε σκληρός αγώνας και άγρια σφαγή με πολλές απώλειες και από τις δυο πλευρές, με τέτοια σφοδρότητα, ώστε σκοτώθηκαν οι αρχηγοί και των δύο αντιπάλων. Οι απομείναντες ιππότες επέστρεψαν στην Κορώνη, αλλά η έκβαση της μάχης, η απώλεια του στρατηγού Μακκικάο και η πανώλη, που εντωμεταξύ μάστιζε την πόλη προξένησαν στους κατοίκους της Κορώνης μεγάλη απογοήτευση. Το κυριότερο όμως πρόβλημα ήταν ότι τη φορά αυτή ο αυτοκράτορας Κάρολος Ε' είχε να αντιμετωπίσει σοβαρότερα προβλήματα στην Ευρώπη, καθώς επέκειτο πόλεμος εναντίον της Γαλλίας. Ο ίδιος προτείνει στον Πάπα Κλήμεντα τον Ζ' και τη Βενετική Δημοκρατία να κρατήσουν την Κορώνη από κοινού οι Χριστιανοί σύμμαχοι και να εμποδίσουν την κατάληψή της από τους Τούρκους. Ήταν πρόθυμος να την παραχωρήσει ακόμα και στους Ενετούς. Και οι δύο όμως αρνήθηκαν για διάφορους λόγους. Έτσι αποφασίζεται η εγκατάλειψη της Κορώνης και αποστέλλονται 5 σικελικά καράβια φορτηγά με ολίγα εφόδια δήθεν προς υποστήριξη των αμυνομένων, αλλά στην πραγματικότητα προς παραλαβή της φρουράς και του πολεμικού υλικού κυρίως δε των πυροβόλων και των μηχανημάτων πολιορκίας. Με αυτόν τον τρόπο, μετά την αναχώρηση του στρατού του Καρόλου οι Οθωμανοί κατέλαβαν και πάλι την Κορώνη χωρίς αντίσταση, καθώς στην αποδυναμωμένη, από την πολιορκία, ισπανική φρουρά δόθηκε η δυνατότητα να εγκαταλείψει την πόλη αβλαβώς, ενώ η πόλη της Κορώνης περιήλθε και πάλι υπό οθωμανική κατοχή.

Διαφυγή Κορωναίων και εγκατάστασή τους σε Κάτω Ιταλία – Νάπολη 
Δύο χρόνια μετά την πρόσκαιρη ανάκτησή της, οι συμμαχικές δυνάμεις της Δύσης εγκαταλείπουν και πάλι την Κορώνη, η οποία θα γίνει ξανά τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, για περίπου 150 χρόνια. Εκτός από τον στρατό των χριστιανικών δυτικών συμμάχων, με τα 5 σικελικά πλοία και με όσα άλλα πλωτά μέσα βρέθηκαν εκεί, αποχώρησαν μαζί και 5.000 Κορωναίοι πολίτες, υπό τον αρχιερέα Βενέδικτο, οι οποίοι διασκορπίσθηκαν ως πρόσφυγες σε διάφορα λιμάνια και πόλεις, όπως τη Ζάκυνθο, την Κεφαλλονιά, τη Σικελία, την Καλαβρία, τη Νεάπολη κ.α. Αρκετοί άλλοι από αυτούς πέθαναν στη διάρκεια της διαδρομής από την πανώλη και όσοι έφτασαν τελικά στη Μεσσήνη της Ιταλίας καταδιώκονταν στους δρόμους από τους κατοίκους, για να μη μολύνουν τον τόπο. Ο ιταλός συγγραφέας Bozio γράφει ότι οι Κορωναίοι όταν έφτασαν στη Μεσσήνη, «ήταν τόσο αδύνατοι, ώστε μόλις μπορούσαν να κινήσουν τα πόδια τους».

Το 1685, επακολούθησε η επόμενη ανακατάληψη της πόλης, εκ μέρους των Βενετών ενάντια στους Οθωμανούς, με τη νεότερη Πολιορκία της Κορώνης από τον Φραντσέσκο Μοροζίνι. Η πρόσκαιρη αυτή κατοχή, για 30 περίπου χρόνια, ανετράπη και πάλι το 1715, όταν οι Οθωμανοί την κατέλαβαν ξανά. Στο κάστρο της Κορώνης εγκαταστάθηκαν τότε οθωμανικές οικογένειες, ενώ οι Ελληνορθόδοξοι κάτοικοι διέμεναν εκτός των τειχών. Κατά τη διάρκεια της πρώτης (1500-1532) και της δεύτερης (1534-1685) οθωμανικής κατάκτησης της πόλης, σύμφωνα με τους σύγχρονους ερευνητές,  παρατηρήθηκε οικονομική και κοινωνική παρακμή.

Δείτε επίσης
 Οθωμανικό Πολεμικό Ναυτικό
 Τουρκοκρατία
 Κορώνη

Παραπομπές

Πηγές - αναφορές
 Αιμίλιος Κουμάνης, Θοδωρής Φιλιππίδης, Έρικα Βλάχου, «Το κάστρο της Κορώνης και ευρύτερης περιοχής: Αγία Ελεήστρια», (πτυχιακή εργασία), http://okeanis.lib.puas.gr/xmlui/handle/123456789/927, επιβλέπουσα: Πόπη Θεοδωρακάκου-Βαρελίδου, Ιδρυματικό Αποθετήριο ΑΕΙ Πειραιά Τ.Τ., Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών, Τμήμα Πολιτικών Δομικών Έργων, Πειραιάς 1999. 
 Roger Crowley (2008), Empires of the sea, Faber & Faber  
 Kenneth M. Setton (1984), The Papacy and the Levant (1204-1571)  
Αντώνιος Μηλιαράκης (7/4/1841-8/4/1905), Ιστορική και γενεαλογική μελέτη της οικογένειας Μαμωνά από της εμφανίσεως αυτής εν τη ιστορία μέχρι σήμερον (1248-1902), 223 Βιβλιοθήκη Ιστορικών Μελετών, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Ιστορικό Αρχείο, και Βιβλιοθήκη.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Πολιορκίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
Τουρκοκρατία στην Πελοπόννησο
Ιστορία της Μεσσηνίας
Δήμος Πύλου - Νέστορος
Επαρχία Πυλίας