Παράδοξο της παντοδυναμίας

Το παράδοξο της παντοδυναμίας είναι μια οικογένεια παράδοξων τα οποία προκύπτουν με τη φιλοσοφική αναζήτηση της ιδιότητας της παντοδυναμίας, η οποία αποδίδεται στις δυτικές θρησκείες παραδοσιακά στον Θεό. Η παντοδυναμία φαίνεται να γεννά παράδοξα ακόμη και σε φιλόσοφους. Η ερώτηση συνήθως εκφράζεται με το παράδειγμα της πέτρας: μπορεί ο θεός να φτιάξει μια πέτρα τόσο μεγάλη που να μη μπορεί να τη σηκώσει;  Το διακύβευμα αυτής της ερώτησης είναι πως αν ο θεός δεν είναι παντοδύναμος, τότε η έννοια του Θεού κατά τον παραδοσιακό θεϊσμό είναι λανθασμένη.

Tα παράδοξα

Το ερώτημα τυπικά εκφράζεται με το παράδειγμα της πέτρας, όμως μπορούν να υπάρξουν και άλλες μορφές του. Το τυπικό ερώτημα είναι:  «Μπορεί ο θεός να φτιάξει μια πέτρα τόσο μεγάλη που να μη μπορεί να τη σηκώσει;» Εάν όχι, τότε δε μπορεί να δημιουργήσει τα πάντα, άρα πάλι η δύναμη του είναι περιορισμένη. Άλλες μορφές της ίδιας ερώτησης είναι αν μπορεί ένας τέτοιο Ον, όπως ο Θεός, να αλλάξει τους νόμους της λογικής ή των μαθηματικών. Μπορεί να υπάρχουν δυο παντοδύναμοι θεοί; Μπορεί ο θεός να αλλάξει το παρελθόν; Μπορεί ο Θεός να κάνει κάτι κακό;

Ιστορικές απαντήσεις
Στο παράδοξο της παντοδυναμίας, αποπειράθηκαν να απαντήσουν διάφοροι φιλόσοφοι στο παρελθόν. Ενώ η απάντηση του Καρτέσιου ήταν Ναι, παραδοσιακά οι θεολόγοι ακολουθούσαν τη λογική του Θωμά του Ακινάτη ο οποίος απάντησε πως Όχι. Η απάντηση του Καρτέσιου οδηγεί σε μια σειρά από άλλα παράδοξα και παραλογισμούς, με αποτέλεσμα σχεδόν κανένας άλλος φιλόσοφος ή θεολόγος να μην ακολουθήσει τη σκέψη του στο συγκεκριμένο θέμα. Ωστόσο ούτε η άρνηση του Ακινάτη δεν λύνει το πρόβλημα.

Σύγχρονες απαντήσεις

Σύμφωνα με τον υπάρχουν δυο κύριες απόπειρες απάντησης σήμερα: οι θεωρίες της δράσης και οι θεωρίες του αποτελέσματος. 

Σύμφωνα με τις θεωρίες της δράσης, o παντοδύναμος θεός είναι ικανός να πραγματοποιεί τέλεια πράγματα, οπότε δεν μπορεί να πραγματοποιήσει ατελείς πράξεις. Αυτό συναντά την απάντηση με όνομα McEar, κατά την οποία αν ο παντοδύναμος κύριος McEar το μόνο που κάνει είναι να ξύνει το αυτί του, δεν είναι αποδεκτό ότι είναι παντοδύναμος Μια άλλη θεωρία δράσης η οποία προτάθηκε από τον Richard La Croix, είναι πως η ικανότητα για να πραγματοποιήσει τέτοιες παράδοξες πράξεις, είναι απλά προϋπόθεση για άλλο ον για να ονομαστεί παντοδύναμο. Όμως, αυτή η στρατηγική δεν αναλύει τον όρο της παντοδυναμίας και εν τέλει δεν απαντά την ερώτηση για την πέτρα.

Γενικά, υπάρχει συμφωνία ανάμεσα στους φιλόσοφους ότι διάφορα επιχειρήματα που βασίζονται σε θεωρίες δράσης δεν είναι ικανοποιητικά. 

Οι θεωρίες αποτελέσματος βασίζονται στο αποτέλεσμα το οποίο μπορεί να φέρει ένα παντοδύναμο ον. Ένα τέτοιο δρόμο άνοιξε ο Λάιμπνιτς και στη σύγχρονη εποχή το διέδωσε ο Τζέιμς Ρος (James Ross), έτσι το επιχείρημα αναφέρεται ως Λάιμπνιτς-Ρος σύμφωνα με το οποίο κάποιο παντοδύναμο ον θα μπορούσε να δημιουργήσει κάποιο άλλο πιθανό κόσμο. Και ενώ φαίνεται πως δεν υπάρχουν ενστάσεις για αυτή την εκδοχή, ο υπάρχει μια σειρά από μεταφυσικές συνέπειες που ορισμένοι τις ονομάζουν παράλογες

Σημειώσεις

Παραπομπές

Πηγές
Hoffman, Joshua and Gary Rosenkrantz. Omnipotence, 1998, doi:10.4324/9780415249126-K059-1. Routledge Encyclopedia of Philosophy, Taylor and Francis,
Hoffman, Joshua and Rosenkrantz, Gary, Omnipotence, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2017 Edition), Edward N. Zalta (ed.), 
Pearce, Kenneth L. Omnipotence The Internet Encyclopedia of Philosophy (IEP) accesdate = 15/5/2018
 

Σχολαστικισμός
Θεολογία
Φιλοσοφία της θρησκείας
Παράδοξα
Αθεϊσμός