Αντέλα Γιούσιτς

Η Αντέλα Γιούσιτς (γεννηθείσα την 20 Οκτωβρίου 1982) είναι μία σύγχρονη εικαστική καλλιτέχνιδα από τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη. Γεννήθηκε στο Σαράγεβο. Είναι γνωστή για την κοινωνικού περιεχομένου τέχνη της με θέμα τον πόλεμο στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη και τον ρόλο των ανταρτισσών στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία. Τα έργα της έχουν εκτεθεί σε περισσότερες από 100 διεθνείς εκθέσεις, όπως τις: Φρέστας – Τριετία Τεχνών (Σάο Πάολο), Το Γυναικείο Δωμάτιο (Νέα Υόρκη), Βαλκανική Συντεχνία Καλλιτεχνών (Λονδίνο), Μανιφέστα 8 (Μούρθια), ISCP (Νέα Υόρκη), Βιντεονάλ (Βόννη), Image Counter Image (Μόναχο). Η Γιούσιτς είναι συνιδρύτρια του Συλλόγου για την Τέχνη και τον Πολιτισμό Crvena. Η Αντέλα Γιούσιτς έχει συνεισφέρει στη δημιουργία του διαδικτυακού αρχείου για τον αντιφασιστικό αγώνα των γυναικών στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και τη Γιουγκοσλαβία. Ζει και εργάζεται στο Σαράγιεβο.

Εκπαίδευση 
Την περίοδο 1997-2001 η Αντέλα σπούδασε στο Λύκειο Εφαρμοσμένων Τεχνών. Το 2007 έλαβε το πτυχίο Μάστερ από την Ακαδημία Καλών Τεχνών, το Τμήμα της Χαρακτικής του Πανεπιστήμιου του Σαράγιεβο. Το 2013 έλαβε το δεύτερο Μάστερ της, με θέμα τη Δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα στη νοτιοανατολική Ευρώπη, από τα πανεπιστήμια του Σαράγιεβο και της Μπολόνια. Την ίδια χρονιά ολοκλήρωσε την πρακτική της άσκηση ως μέρος του προγράμματος ERMA στο Ινστιτούτο Κοινωνικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών στα Σκόπια Μακεδονίας.

Σταδιοδρομία 
Η Αντέλα μεγάλωσε στο Σαράγιεβο κατά τη διάρκεια του Βοσνιακού πολέμου της περιόδου 1992-1995 που επηρέασε έντονα την τέχνη της. Οι κύριες πτυχές του έργου της είναι η προσωπική της εμπειρία από τον πόλεμο και την πολεμική πολιτική, η μεγάλη της προσήλωση στον φεμινισμό, η κοινωνικότητα και η αλληλεγγύη. Χρησιμοποιεί διαφορετικά μέσα: βίντεο, κινηματογραφικές λήψεις, παραστάσεις θεάματος, κολάζ και ζωγραφική.(Ο ελεύθερος σκοπευτής, Δεν θα ξαναμιλήσω για τον πόλεμο, Μεταξένιο μενεξεδένιο πουκάμισο, Ride the Recoil). Το δεύτερο μέρος των έργων της απεικονίζει τον ρόλο των ανταρτισσών στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και τον ρόλο των γυναικών στον Σοσιαλισμό (Άγνωστες Ηρωίδες, Τι μας πρόσφερε ο αγώνας μας;, Άγνωστη παρτιζάνα). Μέχρι το 2017, έχει δημιουργήσει περισσότερα από 50 εικαστικά έργα. Τα έργα της έχουν επισκοπηθεί από τους Μάρινα Γκρζίνιτς, Ντέιβιντ Έλιοτ, Έλενα Πέτροβιτς, Μάθιου Βέμπερ, Τζόναθαν Μπλάκγουντ, Αλεσάντρα Φερίνι, Χοντάρα Σούζαν, και άλλοι. Το έργο της έχει περιγραφεί ως «αφοπλιστικά ειλικρινές και ανυπόκριτο, ανεξάρτητα από το αν αφορά οικογενειακές ιστορίες ή ευρύτερες πολιτικές αφηγήσεις.»

Αυτοβιογραφικά έργα για τον πόλεμο στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη

Ο Ελεύθερος Σκοπευτής (2007) 
Ο Ελεύθερος σκοπευτής (Snajperist), είναι ένα σύντομο βίντεο που θεωρείται αυτοβιογραφικό έργο. Ο πατέρας της Αντέλα Γιούσιτς ήταν μέλος του Βοσνιακού Στρατού στο Σαράγιεβο από την έναρξη του πολέμου. Η αποστολή του κατά την πολιορκία του Σαράγιεβο ήταν να αναζητά τους ελεύθερους σκοπευτές που πυροβολούν πολίτες παραβιάζοντας τις συνθήκες ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της Γενεύης. Την 3 Δεκεμβρίου 1992, ενώ ήταν ελεύθερος σκοπευτής, σκοτώθηκε από τη σφαίρα ενός ελεύθερου σκοπευτή που τον χτύπησε στο μάτι. Στον Ελεύθερο Σκοπευτή, η καλλιτέχνιδα αφηγείται ένα μέρος από τις σημειώσεις του πατέρα τους όπου απαριθμούσε τους στρατιώτες που είχε σκοτώσει στις πολεμικές του αποστολές, ζωγραφίζοντας έναν κόκκινο κύκλο πίσω από τον οποίο φαίνεται η εικόνα του πατέρα της.

Ο Σκοπευτής ήταν μέρος της έκθεσης ΜΟΜΕΝΤΟΥΜ: «ΗΡΩΙΔΑ ΜΗΤΈΡΑ / Σύγχρονη Τέχνη από τις Μετα-Κομμουνιστικές Γυναίκες που Επανεξετάζουν τον Ηρωισμό», με επιμέλεια των Ρέιτσελ Ριτς-Βόλοκ και Μπόγιανα Πέγιτς στο Βερολίνο. Η Μπόγιανα αναφέρει ότι: «Η μνήμη επανέρχεται από τα κομμάτια που αντιμετωπίζουν το τραύμα και τις απώλειες που προκάλεσε ο πόλεμος στη Βοσνία (Μάγια Μπάγεβιτς και Αντέλα Γιούσιτς), και στα έργα αυτά διακρίνεται ότι οι αναμνήσεις των γυναικών, ακόμη και του στρατού, διαφέρουν από εκείνες των ανδρών.» Η Αλεσάντρα Φερίνι, εικαστική καλλιτέχνιδα, ερευνήτρια και εκπαιδευτικός, είπε:Ο Ελεύθερος Σκοπευτής ήταν μέρος των μαθημάτων για την απόκτηση του πτυχίου Μάστερ Καλών Τεχνών από το Κολέγιο Τσέλσι Τέχνης και Σχεδίου, Το Πανεπιστήμιο Τεχνών του Λονδίνου και το Κέντρο Ερευνών Tate, και διέγειρε «το ζήτημα του πώς το πεδίο της κάθαρσης καταλαμβάνεται από προσωπικό υλικό στην δημιουργία, τη βίωση και την αποκατάσταση αναμνήσεων.» Το 2013 η Γιούσιτς παρουσίασε το έργο της Ο Ελεύθερος Σκοπευτής στο πάνελ «Τέχνη στη Σύγρουση» της Σχολής Οικονομικών του Λονδίνου.. Ο Σκοπευτής έχει συμπεριληφθεί στα αρχεία του ιδρύματος imai (ινστιτούτο διαδραστικών μέσων τέχνης)  και του Τράνσιτλαντ: Καλλιτεχνικά βίντεο από την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη. Το Τράνσιτλαντ ΕΥΡΩΠΗ είναι ένα συλλογικό αρχείο από 100 βίντεο που ατνικατοπτρίζουν τις μεταβάσεις και τους μετασχηματισμούς στις μετα-Σοσιαλιστικές χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης. Το βίντεο περιλαμβάνει έργα από τα τελευταία είκοσι χρόνια, από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου ως το παρόν.

Άμα πεθάνω, κάντε ό, τι θέλετε (2011) 
Ο αρχικός τίτλος του έργου είναι Kad ja umrem, radite šta hoćete. Σε αυτό το βίντεο, η καλλιτέχνιδα στοργικά βάφει τα μαλλιά της εκλείπουσας γιαγιάς της. Στη μουσική επένδυση, η Γιούσιτς ψιθυρίζει στα Βοσνιακά, επαναλαμβάνοντας τις ιστορίες που μοιράστηκε η γιαγιά της για τη δύσκολη ζωή της. «Τότε ήταν εκατό φορές χειρότερα,» γράφουν οι υπότιτλοι, και, «ο Θάνατος ήταν μια ανακούφιση.». Η γιαγιά Γιούσιτς είχε ζήσει τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και τον προηγούμενο Βοσνιακό πόλεμο. 

Το Άμα πεθάνω, κάντε ό,τι θέλετε έχει συμπεριληφθεί στα αρχεία του imai (ινστιτούτο διαδραστικών καλλιτεχνικών μέσων) μαζί με 3.000 καλλιτεχνικά βίντεο και ντοκιμαντέρ για την πρωτοποριακή περίοδο του '60 μέχρι και σήμερα.

Δεν θα ξαναμιλήσω για τον πόλεμο (2011) 
Ο αρχικός τίτλος του έργου ήταν Ja više nikada neću pričati o ratu.  Σε αυτό το συλλογικό βίντεο των Αντέλα Γιούσιτς και Λάνα Κμάτζανιν, οι δύο καλλιτέχνιδες από τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη υπόσχονται μεταξύ τους να μην ξαναμιλήσουν για τον πόλεμο ποτέ, αλλά επαναλαμβάνοντας την ίδια πρόταση ξανά και ξανά, ταράζονται ολοένα και περισσότερο σε σημείο που δεν ξεφεύγουν από το θέμα ακόμη και όταν δεν μιλάνε. 

Το 2011 η πρώτη έκδοση του έργου Δεν θα ξαναμιλήσω για τον πόλεμο στο Ζάγκρεμπ Κροατίας συμπεριλήφθηκε στην συλλογή Περπέτουουμ Μόμπιλ του Ζωντανού Αρχείου, ως «αναπόσπαστο μέρος, μια προσπάθεια και πρόκληση για να αναδιαρθρωθούν πολιτικά αυτοί οι αλληλεπικαλυπτόμενοι, αντικρουόμενοι και ανακάμπτοντες λόγοι». Η Έλενα Πέτροβιτς, μέλος της επιμελητικής ομάδας, ανέφερε ότι «το ίδιο το έργο αποτελεί το έναυσμα για την τοποθέτηση των επιμελητών σε σχέση με το έργο, καθώς και ένα ορόσημο για το πλαίσιο μέσα στο οποίο παρουσιάζεται στο κοινό, τα μέσα ενημέρωσης και τους πολιτικούς του τόπου.»

Αυτό το έργο, μαζί με τον Ελεύθερο Σκοπευτή και το Άμα πεθάνω, κάντε ό,τι θέλετε έχουν συμπεριληφθεί στο Κινηματογραφικές Μεταλλάξεις: το Φεστιβάλ του Αόρατου Κινηματογράφου 08 Παράλληλη Ταινία, Ζάγκρεμπ 2014. Για την επιλογέα του Φεστιβάλ, θεωρητική και καλλιτέχνιδα Μάρινα Γκρζίνιτς, τα έργα δείχνουν την «τεταμένη, στρατιωτικοποιημένη αποικιοκρατία και την μηχανή του πολέμου (που ρυθμίζει το βλέμμα, επηρεάζει και τη ζωή)».

Βραβεία 
 Ειδικό Βραβείο του Σαλονιού 54ης Οκτωβρίου Σαλόνι, 2013
 Βραβείο CEE Νέων Καλλιτεχνών Χένκελ, 2011
 Βραβείο της γκαλερί Τσάρλαμα για το καλύτερο έργο νεαρής καλλιτέχνιδας, 2011
 YVAA Ζβόνο για την καλύτερη Βόσνια νεαρή καλλιτέχνιδα, 2010

Συμμετοχές, υποτροφίες, χρηματοδοτούμενες έρευνες και συναφή 

 2017, Πρόγραμμα καλλιτεχνικής φιλοξενίας, Κέντρο Kulturni Tobačna 001, Λιουμπλιάνα, Σλοβενία
 211 Νοεμβρίου 2017 - 11 Ιανουαρίου 2018 – τρανσδημιουργία, η έρευνα με βάση την τέχνη στην Οικονομική Σχολή Ίζμιρ, Τμήμα Καλών Τεχνών, Σμύρνη, Τουρκία
 25 Απριλίου - 25 Ιουνίου 2017 – τρανσδημιουργία, η έρευνα με βάση την τέχνη στην Οικονομική Σχολή Ίζμιρ, Τμήμα Καλών Τεχνών, Σμύρνη, Τουρκία
 1η-25η Σεπτεμβρίου 2017– Καλλιτεχνική φιλοξενία,  Εκθεσιακός χώρος frei_raum Ε21, Μουσεία Quartier, Βιέννη, Αυστρία
 2016 Διεθνής πλατφόρμα Καλλιτεχνικής φιλοξενίας, Δωμάτιο Μάριμπορ, Σλοβενία
 2014 TICA, Τίρανα, Αλβανία
 2013 αποδέκτης της Υποτροφίας ERMA , Σαράγεβο, Βοσνία και Ερζεγοβίνη
 2013 i.a.a.b., Βασιλεία, Ελβετία
 2012 Kulturkontakt, Βιέννη, Αυστρία
 2011 ISCP, Νέα Υόρκη, ΗΠΑ
 2010 Προσωρινή Πόλη, Kozelites Approach Art Association, Πετς, Ουγγαρία
 2010 Μίσκολτς Ινστιτούτο για τη Σύγχρονη Τέχνη, Μίσκολτς, Ουγγαρία

Αναφορές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 
 Αρχείο για τον αντιφασιστικό αγώνα των γυναικών της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης και της Γιουγκοσλαβίας
 Πλήρης κατάλογος των εκθέσεων

Βόσνιοι καλλιτέχνες