Διαλεκτική λειτουργία

Η διαλεκτική λειτουργία της γλώσσας, ή διαλεκτική πράξη, είναι η ψυχολογική επίδραση που ασκεί μια φράση στον δέκτη, σε αντίθεση με την προσλεκτική πράξη. Η διάκριση μεταξύ προσλεκτικής και διαλεκτικής προέρχεται από τη θεωρία των γλωσσικών πράξεων του Τζον Ώστιν (Πως να κάνουμε πράγματα με τις λέξεις), κατά την οποία μια επιτελεστική πράξη της γλώσσας (μία υπόσχεση, μια διαταγή κτλ.) χωρίζεται σε δύο διαφορετικά αποτελέσματα: το προσλεκτικό αποτέλεσμα, που συνίσταται στην επιτελεστική λειτουργία της πράξης της γλώσσας σε συμβατικό επίπεδο (μπορώ να υποσχεθώ, να ονομάσω ένα πλοίο, μόνο υπό ορισμένες συνθήκες, όπου οι συμβατικοί κανόνες συνδυάζονται), και στο διαλεκτικό ή υπερλεκτικό αποτέλεσμα,που υποδεικνύει το ψυχολογικό αποτέλεσμα που αισθάνεται ο αποδέκτης (εμπιστοσύνη, φόβο, ντροπή κτλ.)        

Η διαλεκτική πράξη διακρίνεται επομένως από την πρόθεση, δεδομένου ότι το ψυχολογικό αποτέλεσμα που νιώθει ο δέκτης δεν εξαρτάται από την σημαίνουσα πρόθεσή μου (για παράδειγμα, δεν εξαρτάται από μένα αν ο δέκτης δείχνει εμπιστοσύνη στην υπόσχεσή μου, ή αν προσβληθεί από τη προσβολή μου, αλλά λέω: "υπόσχομαι ότι...", άρα η προσλεκτική πράξη της υπόσχεσης πραγματοποιήθηκε άσχετα αν θέλω να κρατήσω ή όχι την υπόσχεσή μου - η προσλεκτική πράξη διατηρεί την αξία της όχι λόγω της πρόθεσης ή της ειλικρίνιάς μου, αλλά από τη σύμβαση κατά την οποία το να δηλώνω "υπόσχομαι ότι..." σημαίνει ταυτόχρονα ότι δεσμεύομαι από το λόγο μου).        

Το διαλεκτικό αποτέλεσμα δημιουργείται επομένως από την παραγωγή του εκφωνήματος στον συνομιλητή ή στις δράσεις του. Για παράδειγμα, εν συνεχεία της φράσης "Κάνει ψοφόκρυο", ο συνομιλητής σηκώνεται και κλείνει το παράθυρο.   

Το διαλεκτικό αποτέλεσμα αποτελείται στο σύνολό του από την λεκτική πράξη και την προσλεκτική ισχύς. 
Φιλοσοφία της γλώσσας