Γλυκονικός σίδηρος

Ο γλυκονικός σίδηρος (αγγλική ορολογία: Iron(II) gluconate ή ferrous gluconate) ή E579 είναι οργανική ένωση, μαύρου χρώματος, με χημικό τύπο C12H22FeO14. Χρησιμοποιείται συχνά στη διατροφή ως συμπλήρωμα σιδήρου, αλλά και σαν πρόσθετο στα τρόφιμα. Είναι το σιδηρούχο άλας (με δισθενές ιόν σιδήρου F++) του γλυκονικού οξέος. Σαν πρόσθετο τροφίμων το συναντάμε με τον κωδικό E579 και μπορεί να καταναλωθεί από όλες τις θρησκευτικές ομάδες ή ακόμη και από ακραίους ή μη χορτοφάγους. Διατίθεται στο ελληνικό εμπόριο φαρμάκου με εμπορικά σήματα όπως οι Ferruten, Fergon, FeroSac, Viofer, κλπ.

Χρήσεις 
Χρησιμοποιείται τόσο σαν χρωστική τροφίμων όσο και σαν συμπλήρωμα σιδήρου για την αντιμετώπιση της αναιμίας.

Πρόσθετο τροφίμων 
Ο γλυκονικός σίδηρος χρησιμοποιείται επίσης ως πρόσθετο τροφίμων στο τελευταίο στάδιο τής επεξεργασία των καρπών της ελιάς, όπου μαυρίζονται με οξείδωση, δίνοντάς τους ομοιόμορφο γυαλιστερό μαύρο χρώμα. Οι φυσικές μαύρες ώριμες ελιές στο δέντρο σπάνια είναι εντελώς μαύρες, συνήθως έχουν κάποιες αποχρώσεις σε σκούρο μοβ, κάπως μαύρο, κοκκινωπό-καφέ ή καφέ.

Στην Ευρώπη, σαν πρόσθετο έχει την κωδικοποίηση Ε579. Στο ΦΕΚ 485/25 Ιουνίου 1996 Παράρτημα IV (άλλα επιτρεπόμενα πρόσθετα), σύμφωνα με Ευρωπαϊκή οδηγία τα επιτρεπόμενα όρια για ελιές μαυρισμένες με οξείδωση (γλυκονικός σίδηρος) είναι μέχρι το ανώτερο 150mg σιδήρου (Fe) ανά κιλό προϊόντος.

Επίσης ως ανώτατο όριο καθημερινής λήψης τού γλυκονικού σιδήρου ως πρόσθετο καθορίζονται τα 0,8 mg ανά κιλό σωματικού βάρους. Για παράδειγμα ένας άνθρωπος 70 κιλών έχει ανώτερο όριο ημερήσιας δόσης 56 mg σιδήρου. 

Όλοι οι παραπάνω περιορισμοί προτείνονται λόγω του ότι ο σίδηρος δεν αποβάλλεται από τον οργανισμό, αλλά ανακυκλώνεται και παρότι μπορεί να είναι απαραίτητος, η περίσσειά του, μέσα στον οργανισμό, μπορεί να έχει τοξικά (βλαβερά) αποτελέσματα (βλ. λήμμα Σίδηρος, παρ. Υπερφόρτωση και τοξικότητα σιδήρου).

Ιατρική 
Χρησιμοποιείται ως συμπλήρωμα σιδήρου στην αναιμία για τη βελτίωση της ανεπάρκειας σιδήρου. Η χρήση αυτής της ένωσης συγκρινόμενη με άλλα σκευάσματα σιδήρου οδηγεί σε ικανοποιητικές αποκρίσεις των δικτυοερυθροκυττάρων, με υψηλή ποσοστιαία απορρόφηση του σιδήρου και σε καθημερινή σταδιακή αύξηση της αιμοσφαιρίνης, που μπορεί να φτάσει τα φυσιολογικά επίπεδα σε λογικά σύντομο χρονικό διάστημα. Χρησιμοποιείται στην πρόληψη και την θεραπευτική αντιµετώπιση έλλειψης σιδήρου, σιδηροπενικής αναιµίας, αναιµιών οφειλόµενων σε οξείες ή χρόνιες αιµορραγίες και στην κύηση ή τη γαλουχία.

Χορήγηση 
Για την καλύτερη απορρόφησή του θα πρέπει το ιατρικό σκεύασμα (του γλυκονικού σιδήρου) να καταναλώνεται με άδειο στομάχι. Επειδή όμως είναι συχνές οι στομαχικές ενοχλήσεις από τον πάσχοντα επιτρέπεται - πάντα σε βάρος της βέλτιστης απορρόφησης - η λήψη ταυτόχρονα με τροφή. Συγκεκριμένες όμως τροφές πρέπει να λαμβάνονται σε μικρές ποσότητες μία ώρα πριν ή δύο ώρες μετά την λήψη του. Τέτοιες τροφές είναι το τυρί, γιαούρτι, αυγά, γάλα, σπανάκι, καφές, τσάι και διάφορες φυτικές τροφές, όπως δηµητριακά, λόγω του ότι περιέχουν ασβέστιο και άλλες ουσίες που ανταγωνίζονται τον σίδηρο κατά την «απορρόφησή του». Το οξαλικό οξύ που βρίσκεται στο σπανάκι, σέλινο, το τσάι και το κακάο, μειώνει την απορρόφηση του «φυτικού» σιδήρου.

Την απορρόφηση, γενικά του σιδήρου, αλλά και ειδικά του συγκεκριμένου σκευάσματος βοηθά η παρουσία βιταμίνης C. Το σκεύασμα πρέπει να λαμβάνεται διαλυμένο σε ένα ποτήρι νερό ή χυμό. Μετά τη λήψη το άτομο δεν πρέπει να ξαπλώσει για 30 λεπτά.

Φύλαξη 
Αν και εξαρτάται από το εκάστοτε σκεύασμα, συνήθως πρέπει να φυλάσσεται σε θερμοκρασίες δωματίου (15 - 30 βαθμούς Κελσίου).

Τοξικότητα 
Ο γλυκονικός σίδηρος μπορεί να είναι τοξικός στην περίπτωση που η πρόσληψη του υπερβεί τα φυσιολογικά όρια, τα οποία είναι 0,8 mg ανά κιλό σωματικού βάρους.

Τοξικότητα σιδήρου 
Όσον αφορά το στοιχείο του σιδήρου, τα παιδιά μπορεί να παρουσιάσουν ενδείξεις τοξικότητας με κατάποση 10-20 mg σιδήρου, ανά κιλό σωματικού βάρους. Επίσης για το στοιχείο του σιδήρου σοβαρή τοξικότητα μπορεί να προκύψει από κατάποση άνω των 60 mg, ανά κιλό σωματικού βάρους.

Ο σίδηρος μπορεί να έχει τοπικά και συστημικά αποτελέσματα: είναι διαβρωτικός για την γαστρεντερική βλεννογόνο, μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην καρδιά και στο αίμα (αφυδάτωση, χαμηλή αρτηριακή πίεση, γρήγορο και μαζί ασθενή καρδιακό παλμό, καταπληξία), στους πνεύμονες, στο συκώτι, στο γαστρεντερικό σύστημα (διάρροια , ναυτία, εμετός αίματος), στο νευρικό σύστημα (ρίγη, ζάλη, κώμα, σπασμοί, κεφαλαλγία) και δέρμα (έξαψη, απώλεια χρώματος, χείλη και νύχια με μπλε απόχρωση).

Φαρμακευτικά σκευάσματα 
Κάποια από τα σκευάσματα με δραστική ουσία τον γλυκονικό σίδηρο στην Ελληνική αγορά:

Δείτε επίσης 
 Άλας δισθενούς σιδήρου/φυλλικό οξύ, επίσης ένα συμπλήρωμα σιδήρου.

Παραπομπές 

Ενώσεις σιδήρου
Πρόσθετα τροφίμων