Γκιλάκοι

Οι Γκιλάκοι ή Γκιλάκ (Γκιλάκι: گیلک Gilək) είναι ιρανικό φύλο που ζει στην επαρχία Γκιλάν του βόρειου Ιράν και είναι μία από τις κυριότερες εθνοτικές ομάδες που κατοικούν στα βόρεια μέρη του Ιράν. Οι Γκιλάκ, μαζί με τους στενά σχετιζόμενους με αυτούς Μαζανταράνι, αποτελούν μέρος των Κασπιακών φύλων, που κατοικούν στις νότιες και νοτιοδυτικές παράκτιες περιοχές της Κασπίας Θάλασσας.

Ομιλούν τη γλώσσα Γκιλάκι, η οποία είναι στενά συνδεδεμένη με τη Μαζανταρανί. Οι Μαζανταρανί κάποτε ονόμαζαν τη γλώσσα τους Γκελέκι ή Γκιλάκι, αλλά τώρα την αποκαλούν Μαζανί ή Μαζανταρανί, από το όνομα της επαρχίας τους.

Ιστορία

Πολιτισμός

Οικονομία 
Οι Γκιλάκι ζουν κατά μήκος των ορέων Αλμπόρζ καθώς και στις γύρω πεδιάδες. Κατά συνέπεια, όσοι ζουν κατά μήκος της βόρειας πλευράς των ορέων Αλμπόρζ τείνουν να απασχολούνται με τη κτηνοτροφία, ενώ όσοι ζουν στις πεδιάδες ασχολούνται με τη γεωργία. Οι Γκιλάκι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην επαρχιακή και εθνική οικονομία, παράγοντας ένα μεγάλο μέρος των γεωργικών βασικών προϊόντων της περιοχής, όπως ρύζι, κόκκοι, καπνός, και τσάι. Στις υπόλοιπες σημαντικές βιομηχανίες περιλαμβάνεται η αλιεία, οι εξαγωγές χαβιαριού και η παραγωγή μεταξιού. Εκτός από τις αγροτικές δραστηριότητες, οι Γκιλάκι επίσης ελέγχουν άλλους βασικούς τομείς του εμπορίου της επαρχίας Γκιλάν, όπως ο τουρισμός, και μοιράζονται διοικητικές και κυβερνητικές θέσεις με δημόσιους υπαλλήλους από άλλες περιοχές του Ιράν.

Δημογραφία 
Ο πληθυσμός των Γκιλάκι εκτιμάται μεταξύ 3 με 4 εκατομμύρια άτομα (εκτίμηση 2006). Ζουν κυρίως κατά μήκος των νοτιοδυτικών ακτών της Κασπίας Θάλασσας και είναι μία από τις κυριότερες εθνοτικές ομάδες που κατοικούν στα βόρεια μέρη του Ιράν. Οι Γκιλάκι είναι στενά συνδεδεμένα με τους γειτονικούς Μαζανταρανί και άλλα έθνη Καυκάσιας καταγωγής, όπως οι Γεωργιανοί, οι Αρμένιοι και οι Αζέροι.

Γλώσσα 

Η γλώσσα Γκιλάκι είναι μέλος του βορειοδυτικού κλάδου των ιρανικών γλωσσών. Είναι η κύρια γλώσσα που μιλιέται μεταξύ των Γκιλάκι, παρόλο που ομιλούνται διάφορες τοπικές διάλεκτοι. Οι Γκιλάκ είναι δίγλωσσοι, μιλώντας άπταιστα Γκιλάκι και Περσικά. Τα περσικά είναι η επίσημη γλώσσα της εκπαίδευσης στο Ιράν και καθώς οι εκπαιδευτικοί αποθαρρύνονται να χρησιμοποιούν τις περιφερειακές διαλέκτους και προφορές στην τάξη, η γλώσσα Γκιλάκι διδάσκεται στα παιδιά στο σπίτι.

Οι γλώσσες Γκιλάκι και Μαζανταρανί (αλλά όχι άλλες Ιρανικές γλώσσες) μοιράζονται ορισμένα τυπολογικά χαρακτηριστικά με τις Καυκάσιες γλώσσες. Ωστόσο, με την ανάπτυξη της εκπαίδευσης και του Τύπου, η διαφοροποίηση μεταξύ των Γκιλάκι και άλλων ιρανικών γλωσσών είναι πιθανό να εξαφανιστεί. Τα Γκιλάκι συνδέονται στενά με τα Μαζανταρανί και οι δύο γλώσσες έχουν παρόμοια λεξιλόγια. Σε σύγκριση με τα περσικά, οι δύο γλώσσες διατηρούν το σύστημα κλίσεων των λέξεων σε μεγαλύτερο βαθμό, χαρακτηριστικό γνώρισμα των παλαιότερων ιρανικών γλωσσών.

Γενετική 
Οι Γκιλάκι και οι στενά συνδεδεμένοι με αυτούς Μαζανταρανί καταλαμβάνουν την Νότια Κασπιακή περιοχή του Ιράν και μιλούν γλώσσες που ανήκουν στον βορειοδυτικό κλάδο των ιρανικών γλωσσών. Έχει προταθεί ότι οι πρόγονοί τους ήρθαν από την περιοχή του Καυκάσου, ενδεχομένως από το νότιο Νταγκεστάν, πιθανώς εκτοπίζοντας μια προηγούμενη ομάδα στη Νότια Κασπία. Τα γλωσσικά αποδεικτικά στοιχεία υποστηρίζουν αυτό το σενάριο, καθώς οι γλώσσες Γκιλάκι και Μαζανταρανί (αλλά όχι άλλες Ιρανικές γλώσσες) μοιράζονται ορισμένα τυπολογικά χαρακτηριστικά με Καυκάσιες γλώσσες. Έχουν αναλυθεί πρότυπα της μεταβολής χρωμοσωμάτων mtDNA και Υ στους Γκιλάκι και Μαζανταρανί.

Με βάση τις ακολουθίες mtDNA HV1, οι Γκιλάκοι και Μαζανταρανί μοιάζουν περισσότερο με τους γεωγραφικούς και γλωσσικούς γείτονές τους, δηλαδή με άλλες ιρανικές ομάδες. Ωστόσο, οι τύποι χρωμοσωμάτων Υ τους μοιάζουν περισσότερο με εκείνους που βρίσκονται σε ομάδες από τον Νότιο Καύκασο. Ένα σενάριο που εξηγεί αυτές τις διαφορές είναι μια Νότια Καυκάσια προέλευση για τους προγόνους των Γκιλάκι και Μαζανταρανί, ακολουθούμενη από την διαπαρείσφρηση των γυναικών (αλλά όχι των ανδρών) από τοπικές ιρανικές ομάδες, πιθανώς λόγω της πατροτοποθεσίας. Δεδομένου ότι τόσο το mtDNA όσο και η γλώσσα διαβιβάζονται μητρικώς, η ενσωμάτωση των τοπικών ιρανικών γυναικών θα είχε ως αποτέλεσμα την ταυτόχρονη αντικατάσταση της προγονικής Καυκάσιας γλώσσας και των τύπων mtDNA των Γκιλάκι και Μαζανταρανί με τους τρέχων τύπους Ιρανικών γλωσσών και mtDNA. Η ταυτόχρονη αντικατάσταση της γλώσσας και του mtDNA μπορεί να είναι ένα γενικότερο φαινόμενο από αυτό που είχε αναγνωριστεί προηγουμένως.

Οι εθνοτικές ομάδες Μαζανταρανί και Γκιλάκι εμπίπτουν σε μια μεγάλη ομάδα αποτελούμενη από πληθυσμούς από τον Καύκασο και τη Δυτική Ασία και συνδέονται ιδιαίτερα στενά με τα Νότια Καυκάσια φύλα - τους Γεωργιανούς, Αρμένιους και Αζέρους. Οι Ιρανοί από την Τεχεράνη και το Ισφαχάν βρίσκονται πιο απομακρυσμένα από αυτές τις ομάδες.

Απλοομάδες 
Οι Γκιλάκι εμφανίζουν μια υψηλή συχνότητα στις απλοομάδες Y-DNA R1a1a, J2a, J1, και G2a3b.

Αφομοιωμένες ομάδες στους Γκιλάκ 
Στην εποχή των Σαφαβίδων, των Αφσαρίδων και των Κατζάρ, ένας μεγάλος αριθμός Γεωργιανών, Κιρκάσιων, Αρμενίων και άλλων λαών του Καυκάσου εγκαταστάθηκαν στο Γκιλάν, των οποίων οι απόγονοι εξακολουθούν να ζουν στο Γκιλάν.

Δείτε επίσης 
 Γκιλάν
 Ιρανικά φύλα

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 

Πληθυσμιακές ομάδες στο Ιράν