Ανδρέας Μούντριχας

Ο Ανδρέας Μούντριχας ή Ορέστης ή Καπετάν Ορέστης ήταν από τους σημαντικότερους καπετάνιους του ΕΛΑΣ κατά την περίοδο της Εθνικής Αντίστασης. Μετά τα Δεκεμβριανά αποχώρησε από τους κόλπους της Αριστεράς και έγινε συντηρητικός συνδικαλιστής.

Στον ΕΛΑΣ
Ήταν υπαξιωματικός της Ελληνικής Χωροφυλακής, και έγινε μέλος του ΚΚΕ. Δεν έκανε ποτέ δήλωση μετανοίας. Στην Κατοχή σε ηλικία περίπου σαράντα ετών και παρά τους δισταγμούς της ηγεσίας του ΚΚΕ , έχοντας αναλύσει επιτυχώς την κατάσταση στην ύπαιθρο όπου είχε ενταθεί το φαινόμενο της  ληστείας:
Οι συμμορίες στα βουνά δεν έχουν ούτε οργάνωση, ούτε πειθαρχία, ούτε ιδεολογία. Κινδυνεύουν να περάσουν στον εχθρό, ή εν πάση περιπτώσει, να προσθέσουν μια επί πλέον θεομηνία, στη θεομηνία της τριπλής κατοχής. Η μόνη λύση είναι να δοθεί το χρίσμα της αντίστασης στους ληστές και να τους μετατρέψει σε αντάρτες
οργάνωσε πρώτος το αντάρτικο στο χώρο της Αττικοβοιωτίας με δυο ακόμη συντρόφους του. Κατόπιν συνδέθηκε με τον ΕΛΑΣ και έγινε σταδιακά καπετάνιος του 34ου συντάγματος, ύστερα της 5ης ταξιαρχίας και τέλος της 2ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ.
Λόγω της εργασιακής του εμπειρίας σε λατομεία και μεταλλεία ξεκίνησε πρώτα τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα με σαμποτάζ σε γέφυρες.
Παραβρέθηκε στην σύσκεψη των καπετάνιων μεραρχιών του ΕΛΑΣ που συγκάλεσε ο Άρης Βελουχιώτης στις 17-11-1944 και συμφώνησε με την εισήγηση του Αρχηγού του ΕΛΑΣ να αντιμετωπισθούν οι βρετανικές δυνάμεις ως στρατός Κατοχής, κάτι το οποίο δεν έγινε τελικά δεκτό.

Θεωρήθηκε ως πολιτικός υπεύθυνος για την πρώτη διάλυση του 5/42 συντάγματος της ΕΚΚΑ, αναφερθείς ότι έδρασε χωρίς ανώτερη εντολή.

Ο Γάλλος δημοσιογράφος Ντομινίκ Εντ (Dominique Εudes) στο έργο του "Οι Καπετάνιοι" αξιολογεί ότι ήταν κακός κομμουνιστής και καλός καπετάνιος, και πως αμφισβητούσε τις πολιτικές επιλογές των κομματικών στελεχών του ΚΚΕ πάνω στους αντάρτες άντρες του, καθώς και ήταν υπέρμαχος της σύγκρουσης με τις βρετανικές και κυβερνητικές δυνάμεις.

Δεκεμβριανά
Την περίοδο των Δεκεμβριανών θεωρήθηκε ότι κράτησε αμφίσημη στάση, καθώς ενώ στην Αθήνα οι ΕΑΜίτες έλεγαν ως αναθάρρηση "έρχεται ο Ορέστης", η μεραρχία του κατηγορήθηκε ότι αδράνησε, ενώ το 2ο Σύνταγμα (Καπετάνιος Νικηφόρος) αφοπλίστηκε από τους Βρετανούς χωρίς να πολεμήσει. Η ηγεσία του ΚΚΕ θεωρώντας τον υπεύθυνο είχε συζητήσει να περάσει στρατοδικείο και πιθανά να εκτελεστεί, κάτι που δεν έγινε τελικώς αφού δεν προσήλθε σε συνάντηση.

Απελευθέρωση
Αν και τον πρώτο καιρό της Απελευθέρωσης πρότεινε στον γενικό γραμματέα του ΚΚΕ Γιώργη Σιάντο να οργανώσει αντάρτικο με στόχο την τιμωρία των παρακρατικών ομάδων που κυνηγούσαν μέλη του ΕΑΜ, εν τούτοις σταδιακά απομακρύνθηκε και στο τέλος διαγράφηκε από το ΚΚΕ τον Απρίλη του 1946. Είχε φιλικές και πολιτικές σχέσεις με τον Γιάννη Πετσόπουλο, ο οποίος έκανε σφοδρή κριτική στο ΚΚΕ και στη Συμφωνία της Βάρκιζας. Για τις σχέσεις με τον Πετσόπουλο καθώς και την προγενέστερη δράση επί Δεκεμβριανών, σε πολιτικοστρατιωτική σύσκεψη πρώην στελεχών του ΕΛΑΣ επικρίθηκε από τον Νίκο Ζαχαριάδη, ενώ οι τότε συνεργάτες του στον ΕΛΑΣ τον υπερασπίστηκαν σθεναρά . Μετέπειτα έκανε κριτική στο ΚΚΕ και διαφώνησε πλήρως με τη δημιουργία του ΔΣΕ, θεωρώντας ότι είχε αργήσει επίτηδες η δημιουργία του. Τελικώς καταγγέλθηκε από την ηγεσία του ΚΚΕ ως πράκτορας του εχθρού. Αν και κατηγορήθηκε για εκκαθαρίσεις πολιτικών αντιπάλων για την περίοδο της Κατοχής, μεταπολεμικά δικάστηκε στη Χαλκίδα και αθωώθηκε, ίσως και λόγω των καλών σχέσεων με τους Βρετανούς και της ύστερης αντικομμουνιστικής και φιλοβασιλικής του στάσης.

Μετά τον εμφύλιο έγινε συνδικαλιστής μεταλλωρύχος, και γενικός γραμματέας της Ομοσπονδίας Εργατοτεχνιτών Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων, καθώς και αντιπρόσωπος της στη Γ.Σ.Ε.Ε, όπου κατηγορήθηκε ότι έδρασε και απεργοσπαστικά.

Σύμφωνα με τον Νικήτα, ο οποίος ήταν στενός συνεργάτης του στον ΕΛΑΣ καθ' όλη τη διάρκεια της Κατοχής, ο Μούντριχας είχε πολλά προσόντα γι’ αρχηγός, όπως είχε και πολλές αδυναμίες – εγωισμό, φιλοδοξία, εκδικητικότητα. Πίστεψε στον αγώνα αληθινά, μ’ όλη τη δύναμη της ψυχής του. Όταν είδε τα όνειρά του να διαψεύδονται, τον αγώνα του λαού και τον δικό του να προδίδεται, τότε πάτησε στην άλλη όχθη για να εκδικηθεί ως άνθρωπος των άκρων. Δεν πρόδωσε τους παλιούς του συντρόφους, τουναντίον κοπτόταν να τους φανεί χρήσιμος. Ωστόσο συμβιβάστηκε με το κατεστημένο και το υπηρέτησε, κατ’ ανάγκη πλέον, ως εργατοπατέρας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο έχασε την αγωνιστική του αίγλη κι αξιοπρέπεια.

Παραπομπές 

Μέλη του ΕΛΑΣ
Έλληνες κομμουνιστές
Αντικομμουνιστές