Ιωάννης Ν. Φραγκούλας

Ο Ιωάννης Ν. Φραγκούλας (Σκιάθος 31 Οκτωβρίου 1906 – Βόλος 2001) ήταν θεολόγος διδάκτορας και καθηγητής. Υπηρέτησε σε σχολεία και σχολές της εκκλησιαστικής εκπαίδευσης. 
Το 1971 ονομάστηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Άρχων Διδάσκαλος του Ευαγγελίου. Τιμήθηκε επίσης από το δήμο Σκιάθου με το μετάλλιο της πόλεως, και από το Σύλλογο των Απανταχού Σκιαθιτών ανακηρύχθηκε ισόβιος επίτιμος Πρόεδρος. 
Πολυγραφότατος, ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την ιστορία και τον πνευματικό βίο της πατρίδας του της Σκιάθου, όπου σε τέσσερις τόμους, με το γενικό τίτλο Σκιαθίτικα, συγκέντρωσε 45 δημοσιευμένες και αδημοσίευτες εργασίες του. 
Τα Σκιαθίτικα τιμήθηκαν το 1987 με το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών. 
Συνεργάστηκε με την Εγκυκλοπαίδεια Υδρία. 
Τέλος, ο κτηματίας Φραγκούλης Κ. Φραγκούλας στο διήγημα του Παπαδιαμάντη «Ρεμβασμός του Δεκαπενταυγούστου» ήταν ο μεγαλύτερος αδελφός του παππού του, ενώ ο γερο-Φραγκούλας στο διήγημα του Παπαδιαμάντη «Τα Φραγκλέικα» ήταν ο προπάππος του Κωνσταντής Φραγκούλιας. 
Σύμφωνα με τον εκδότη του Παπαδιαμάντη φιλόλογο Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλο, ο Ιωάννης Ν. Φραγκούλας θεωρείται, μετά τον Παπαδιαμάντη και τον Μωραϊτίδη, το τρίτο πνευματικό τέκνο της Σκιάθου.

Βιογραφικό  
Ο Ιωάννης Ν. Φραγκούλας, αφού αποφοίτησε από τη Ριζάριο Εκκλησιαστική Σχολή, σπούδασε Θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το 1955 αναγορεύτηκε διδάκτορας της Θεολογίας από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης με την εργασία του «Τα χριστιανικά μνημεία της νήσου Σκιάθου». Υπηρέτησε στην Ιερατική Σχολή Άρτας, το Ιεροδιδασκαλείο Βελλάς, το Ανώτερο Εκκλησιαστικό Φροντιστήριο Θεσσαλονίκης, του οποίου ήταν διευθυντής από το 1954 έως το 1971, και στην Ανωτέρα Εκκλησιαστική Σχολή Θεσσαλονίκης, και για επτά χρόνια (1947–1954) δίδαξε στην Ελληνική Ορθόδοξο Θεολογική Σχολή της Βοστώνης, όπου διετέλεσε υποδιευθυντής και προσωρινός σχολάρχης.  

Ανάμεσα στα πολλά δημοσιεύματά του, ξεχωρίζει το τετράτομο έργο του Σκιαθίτικα, Εκδόσεις Ιωλκός, Αθήνα 1978–1986. 
Αν και ήταν κυρίως ιστορικός που αναζητούσε το υλικό του στις κατεξοχήν πηγές της ιστορίας — στα γραπτά μνημεία και τα αρχαιολογικά δεδομένα — το έργο του ήταν παράλληλο με το έργο του Ρήγα, που ήταν κυρίως λαογράφος και κατέγραφε τη ζωντανή παράδοση της Σκιάθου. 
Κοινός τους τόπος ήταν η αγάπη για τη Σκιάθο, όπως κοινή ήταν η νοσταλγία της γενέθλιας πατρίδας για τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και τον Αλέξανδρο Μωραϊτίδη. 
Για τον Παπαδιαμάντη έγραψε οκτώ μελέτες και οκτώ για τον θείο του τον Μωραϊτίδη 
και, σύμφωνα με τον Κωστή Μπαστιά, «Εμελέτησε τον Παπαδιαμάντη και τον Μωραϊτίδη, κατά τον τρόπον, που θα ήθελαν οι ίδιοι να μελετηθούν, με τον αθόρυβον τρόπον με τον οποίον ένα ειλικρινές πνεύμα πλησιάζει την ιστορίαν μιας απλής ψυχής, η οποία, διότι είναι απλή, είναι πλούσια». 

Ειδικά με το βιβλίο του Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, Βοστώνη 1950, όπου συμμάζεψε τα διασκορπισμένα μωραϊτιδικά μέλη, επιτέλεσε τον ίδιο άθλο που είχε επιτύχει με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη ο Γ. Κ. Κατσίμπαλης, και σήμερα, ύστερα από τόσα χρόνια, το βιβλίο εξακολουθεί να αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για τις μωραϊτιδικές σπουδές.

Εργογραφία 
Σύμφωνα με τον φιλόλογο Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλο, και τον εκδότη του περιοδικού Σκιάθος Χρήστο Β. Χειμωνά, ο Ιωάννης Ν. Φραγκούλας δημοσίευσε τις εξής μονογραφίες και μελέτες:

Βιβλία και ανάτυπα 
 Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, 1850–1929 (χρονολογικός δείκτης της ζωής του, χαρακτηριστικά άρθρα για το έργο του, βιβλιογραφία), Βοστώνη 1950
 Μαθήματα εκκλησιαστικής ρητορικής, 1952, δεύτερη έκδοση 1967
 Αρτινά ιστορικά σημειώματα, 1953, δεύτερη έκδοση 1962
 Τα χριστιανικά μνημεία της νήσου Σκιάθου (διδακτορική διατριβή), Θεσσαλονίκη 1955
 Το ανώτερον εκκλησιαστικόν φροντιστήριον της Θεσσαλονίκης, 1962
 Το ιεροδιδασκαλείον Βέλλας, 1962, δεύτερη έκδοση 1969
 Η φυσική μορφή του Χριστού εις την Παράδοσιν της Εκκλησίας, 1962
 Μαθήματα Ορθοδόξου δογματικής, 1969, δεύτερη έκδοση 1970
 Αγωνισταί του 1821 εκ της νήσου Σκοπέλου, 1974 (Αρχείο Θεσσαλικών Μελετών #3 (1974) σσ. 75-115.)
 Νοσταλγικός περίπατος στο νησί των δυο Αλέξανδρων, τη Σκίαθο, Αθήνα 1975, δεύτερη έκδοση Αθήνα 1988, τρίτη έκδοση Εκδόσεις Ιωλκός, Αθήνα 1999 
 Σκιαθίτικα, Α΄: Ιστορία της Σκιάθου, Εκδόσεις Ιωλκός, Αθήνα 1978
 Σκιαθίτικα, Β΄: Σύμμεικτα Σκιάθου, Εκδόσεις Ιωλκός, Αθήνα 1979
 Ανέκδοτη συμπληρωματική Ακολουθία του αγίου Ξενοφώντος του Αλεξ. Μωραϊτίδη, 1980
 Σκιαθίτικα, Γ΄: Μελετήματα και κείμενα, Εκδόσεις Ιωλκός, Αθήνα 1982
 Ό Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, ο άνθρωπος — ο λογοτέχνης, Εκδόσεις Ιωλκός, Αθήνα 1982
 Σκιαθίτικα, Δ΄: Μνήμες Σκιάθου, Εκδόσεις Ιωλκός, Αθήνα 1986
 Μαθήματα Ορθοδόξου Δογματικής, Ελληνική Ορθόδοξο Θεολογική Σχολή, #1, Βοστώνη 1952, δεύτερη έκδοση Θεσσαλονίκη 1969
 Μαθήματα Συµβολικής εξ επόψεως 'Ορθοδόξου, Ελληνική Ορθόδοξο Θεολογική Σχολή, #2, Βοστώνη 1952
 Μαθήματα Λειτουργικής καί Χριστιανικής Τέχνης, Ελληνική Ορθόδοξο Θεολογική Σχολή, #3, Βοστώνη 1952 
 Μαθήματα Εκκλησιαστικής Ρητορικής, Ελληνική Ορθόδοξο Θεολογική Σχολή, #4, Βοστώνη 1952, δεύτερη έκδοση Θεσσαλονίκη 1967
 Ανεξερεύνητες πτυχές της ζωής του Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη, Αθήνα 1988, Εκδόσεις Ιωλκός, Αθήνα 2002
 Η προσφορά µου στη ζωή και το έργο του Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη, Αθήνα 1993
 Το Μοναστήρι του Ευαγγελισμού της Σκιάθου, Βόλος 1994
 Το Μοναστήρι της Παναγίας της Κουνίστρας, Βόλος 1995
 Αξιόλογες τοποθεσίες στο νησί του Παπαδιαμάντη, Βόλος 1995.

Στο «Βιογραφικό σημείωμα», στον τέταρτο τόμο των Σκιαθίτικων, αναφέρονται και τα εξής ακόμη έργα του: Η Σταυρική θυσία του Χριστού κατά τον Απόστολον Παύλον και Ο Απόστολος Παύλος και η γεωργική εργασία.

Πηγές 
 Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, «Ο τελευταίος Σκιαθίτης μελετητής των Αλεξάνδρων», Καθημερινή, 18 Δεκεμβρίου 2001
 Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, «Ιωάννης Φραγκούλας»
 Σκιάθος, τρίμηνη σκιαθίτικη επιθεώρηση, τχ. #18, Ιούλης, Αύγουστος, Σεπτέμβρης 1980, «Αφιέρωμα στον παπα-Γιώργη Ρήγα και το δρα Ιω. Ν. Φραγκούλια

Παραπομπές 

Έλληνες εκκλησιαστικοί συγγραφείς
Έλληνες ιστορικοί
Έλληνες θεολόγοι
Βραβευθέντες Ακαδημίας Αθηνών