Μάρια Κονοπνίτσκα

Η Μάρια Κονοπνίτσκα το γένος Βασιουόφσκα (Maria Konopnicka, d. Wasiłowska, 23 Μαΐου 1842 – 8 Οκτωβρίου 1910) ήταν Πολωνίδα ποιήτρια, συγγραφέας, μεταφράστρια, δημοσιογράφος, κριτικός, και υπέρμαχος των δικαιωμάτων της γυναίκας και της πολωνικής ανεξαρτησίας. Χρησιμοποίησε ψευδώνυμα, όπως το Jan Sawa.

Βιογραφικά στοιχεία

Η Μάρια γεννήθηκε στην πόλη Σουβάουκι. Ο πατέρας της, Γιόζεφ Λ. Βασιουόφσκι, ήταν δικηγόρος. Τη σχολική εκπαίδευση, όπως και άλλα κορίτσια της εποχής της, την τελείωσε με διδασκαλία στο σπίτι. Προτού την ολοκληρώσει, 12 ετών, είχε ήδη χάσει τη μητέρα της, Σολάστικα, που απεβίωσε σε ηλικία μόλις 34 ετών.

Η πρώτη της εμφάνιση στα γράμματα σημειώθηκε το 1870 με το ποίημα W zimowy poranek (= «Σ' ένα χειμωνιάτικο πρωινό»). Γνωστή όμως έγινε μετά τη δημοσίευση το 1876 του ποιήματός της "W górach" (= «Στα βουνά»), που εξυμνήθηκε από τον μελλοντικά βραβευθέντα με Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας Χένρικ Σιενκιέβιτς.
Το 1862 η Μάρια παντρεύτηκε τον Γιαροσουάβ Κονοπνίτσκι, με τον οποίο απέκτησαν 6 τέκνα. Ο γάμος όμως δεν ήταν αρμονικός, καθώς ο σύζυγός της διαφωνούσε με την ενασχόλησή της με τα γράμματα. Σε μια επιστολή της προς φίλη, η Μάρια περιέγραψε τον εαυτό της ως «χωρίς οικογένεια» και ως «πουλί κλειδωμένο σε κλουβί». Τέλος το 1878 άφησε τον άντρα της και μετακόμισε στη Βαρσοβία για να ασχοληθεί συστηματικά με τη συγγραφή, παίρνοντας μαζί της και τα παιδιά της. Ταξίδεψε και στο εξωτερικό, με το πρώτο μεγάλο ταξίδι της στην Ιταλία το 1883. Πέρασε τα χρόνια από το 1890 μέχρι το 1903 ζώντας σε άλλες χώρες της Ευρώπης.

Η ζωή της Κονοπνίτσκα έχει χαρακτηρισθεί «ταραχώδης», περιλαμβάνουσα έρωτες, θανάτους και ψυχικές ασθένειες στην οικογένεια. Υπήρξε φίλη με την Πολωνίδα συγγραφέα της θετικιστικής περιόδου Ελίζα Ορσέσκοβα και με τη ζωγράφο και ακτιβίστρια Μάρια Ντουλεμπιάνκα (1861-1919).

Εκτός από δραστήρια συγγραφέας, η Κονοπνίτσκα υπήρξε μια κοινωνική ακτιβίστρια, οργανώνοντας και συμμετέχοντας σε διαμαρτυρίες εναντίον της καταπιέσεως των εθνοτικών (κυρίως πολωνικών) και θρησκευτικών μειονοτήτων στην Πρωσία. Αναμίχθηκε επίσης και στο κίνημα για τα δικαιώματα των γυναικών.

Το λογοτεχνικό έργο της τη δεκαετία του 1880 κέρδισε ευρεία αναγνώριση στην Πολωνία. Το 1884 άρχισε να γράφει και παιδική λογοτεχνία, ενώ το 1888 έγραψε τα πρώτα πεζά κείμενα για ενήλικες με τίτλο Cztery nowele (= «Τέσσερα διηγήματα»). Εξαιτίας της αυξανόμενης δημοφιλίας των έργων της, το 1902 μερικοί Πολωνοί ακτιβιστές αποφάσισαν να την ανταμείψουν αγοράζοντάς της μια εξοχική έπαυλη. Αγοράστηκε με χρήματα που δώρισαν οργανώσεις και ακτιβιστές. Καθώς η Πολωνία δεν ήταν ανεξάρτητη χώρα την εποχή εκείνη και τα έργα της ήταν πολιτικώς δυσάρεστα στις πρωσικές και τις ρωσικές αρχές, επιλέχθηκε μια τοποθεσία στην περιοχή που βρισκόταν υπό την ανεκτικότερη αυστριακή κατοχή. Το 1903 της παραχωρήθηκε η έπαυλη στο χωριό Żarnowiec, όπου έφθασε στις 8 Σεπτεμβρίου. Από τότε περνούσε τα περισσότερα καλοκαίρια και ανοίξεις εκεί, αλλά συνέχισε να ταξιδεύει ανά την Ευρώπη το φθινόπωρο και τον χειμώνα.

Η Μάρια Κονοπνίτσκα πέθανε στο Λβοφ (το Λβιβ της σημερινής Ουκρανίας) σε ηλικία 68 ετών. Τάφηκε εκεί, στο Κοιμητήριο Λυτσακίφ.

Μνήμη

Η έπαυλη της Κονοπνίτσκα στο Żarnowiec μετατράπηκε σε μουσείο, που άνοιξε το 1957, ενώ ένα δεύτερο μουσείο για την ποιήτρια εγκαινιάσθηκε στη γενέτειρα πόλη της, το Σουβάουκι, το 1973.

Το όνομά της φέρουν στη σημερινή Πολωνία σχολεία και άλλα ιδρύματα, καθώς και πολλές οδοί και πλατείες, όπως και πλοίο του πολωνικού εμπορικού ναυτικού. Επίσης, ένας κρατήρας στον πλανήτη Αφροδίτη φέρει το όνομά της. 

Αρκετές τιμητικές πλάκες και μνημεία προς τιμή της Κονοπνίτσκα έχουν ανεγερθεί. Από τα πλέον πρόσφατα είναι ένα μνημείο που ανεγέρθηκε στο Σουβάουκι το 2010.

Το έργο της
Η Κονοπνίτσκα έγραψε ποίηση και πεζά, κυρίως διηγήματα. Χαρακτηριστικό της ήταν ποιήματα στην τεχνοτροπία των δημοτικών τραγουδιών. Δοκίμασε πάντως την πένα της σε πολλά λογοτεχνικά είδη, όπως αφηγηματικά απομνημονεύματα, σπουδές στο ψυχολογικό προφίλ και άλλα.

Συνηθισμένα θέματα στο έργο της ήταν η καταπίεση και η φτώχεια των αγροτών, των εργατών και των Πολωνοεβραίων Από την άλλη, τα έργα της ήταν ιδιαίτερα πατριωτικά, έως και εθνικιστικά: ένα από τα γνωστότερα, το ποίημα Rota (= «Ο όρκος», 1908), που μελοποιήθηκε δύο χρόνια αργότερα από τον Φέλιξ Νοβοβιέσκι, έγινε ανεπίσημος (και προτάθηκε αργότερα για επίσημος) εθνικός ύμνος της Πολωνίας, ιδίως στα γερμανοκρατούμενα εδάφη. Αυτό το πατριωτικό ποίημα επικρίνει με σφοδρότητα τις πολιτικές εκγερμανισμού. Συνέθεσε επίσης ποίημα για την εκτέλεση του Ιρλανδού πατριώτη Ρόμπερτ Έμετ από τους Βρετανούς το 1803.

Η καλύτερη ποιητική συλλογή της θεωρείται από πολλούς η τρίτη, με τίτλο Ιταλία (1901). Πολύ γνωστό επίσης είναι το μεγάλο επικό ποίημα σε 6 ωδές με τίτλο «Ο κύριος Μπάλτσερ στη Βραζιλία» (1910), που θεωρείται το έπος της μετανάστευσης στην Αμερική γενικότερα.  

Το γνωστότερο έργο παιδικής λογοτεχνίας της είναι το O krasonoludkach i sierotce Marysi (= «Η μικρή ορφανή Μαρία και τα ξωτικά», 1896). Τα παιδικά αυτά έργα της είχαν καλή αποδοχή.

Η Κονοπνίτσκα διακρίθηκε επίσης ως μεταφράστρια. Στις μεταφράσεις της περιλαμβάνονται τα Fatalita και Tempeste της Ιταλίδας ποιήτριας Άντα Νέγκρι.

Επιλεγμένη εργογραφία

Ποίηση
 Linie i dźwięki (= «Γραμμές και ήχοι», 1897)
 Śpiewnik historyczny (= «Ιστορικό μουσικό βιβλίο», 1904)
 Głosy ciszy (= «`Ηχοι της σιωπής», 1906)
 Z liryk i obrazków (= «Στίχοι και εικόνες», 1909)
 Pan Balcer w Brazylii (= «Ο κύριος Μπάλτσερ στη Βραζιλία», 1910)

Πεζά
 Cztery nowele (= «Τέσσερα διηγήματα», 1888).
 Moi znajomi (= «Οι γνωστοί μου», 1890).
 Na drodze (= «Στον δρόμο», 1893).
 Ludzie i rzeczy (= «Πρόσωπα και πράγματα», 1898).
 Mendel Gdański.

Παιδική λογοτεχνία
 Śpiewnik dla dzieci (= «Βιβλίο τραγουδιών για παιδιά»).
 O Janku Wędrowniczku
 O krasnoludkach i sierotce Marysi
 Na jagody

Μεμονωμένα ποιήματα
 Rota (= «Ο όρκος», 1908)
 Stefek Burczymucha
 Wolny najmita (= «Ο ελεύθερος μεροκαματιάρης»)

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
 Brodzka, Alina: Maria Konopnicka, έκδ. Wiedza Powszechna, Βαρσοβία 1975
 Baculewski, Jan: Śladami życia i twórczości Marii Konopnickiej, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Βαρσοβία 1966
 G. Borkowska: «Ruchliwa fala (Maria Konopnicka i kwestia kobieca)» στο Maria Konopnicka. Głosy o życiu i pisarstwie w 150-lecie urodzin., Βαρσοβία 1992
 Το ομώνυμο λήμμα στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμος 16 (1972), σελ. 26

Πολωνές ποιήτριες
Πολωνοί μεταφραστές
Πολωνίδες φεμινίστριες
Πολωνοί ακτιβιστές
Ενταφιασμοί στο Κοιμητήριο Λιτσάκιβσκι
Πολωνοί ποιητές του 19ου αιώνα