Καζίμιες Ουιστσίνσκι

Ο Καζίμιες Ουιστσίνσκι (Kazimierz Łyszczyński, 4 Μαρτίου 1634 στην Łyszczyce της τότε Πολωνίας – 30 Μαρτίου 1689 στη Βαρσοβία) ήταν Πολωνολιθουανός ευγενής, γαιοκτήμονας και φιλόσοφος, ο οποίος κατηγορήθηκε, δικάστηκε και εκτελέστηκε για αθεϊσμό το 1689.

Ο Ουιστσίνσκι μελετούσε για οκτώ χρόνια ως Ιησουϊτης και κατόπιν έγινε podsędek σε νομικές δίκες κατά των Ιησουϊτικων κτημάτων. Έγραψε το έργο Περί της μη ύπαρξης του Θεού και εκτελέστηκε ως άθεος. Η δίκη του έτυχε αρκετής κριτικής και θεωρήθηκε ως υπόθεση για την νομιμοποίηση της θρησκευτικής δολοφονίας στην Πολωνία.

Ζωή, δίκη και εκτέλεση
Ο Ουιστσίνσκι είχε διαβάσει ένα βιβλίο του Henry Aldsted με τίτλο  Theologia Naturalis (Θεολογία της Φύσης) το οποίο προσπαθούσε να αποδείξει την ύπαρξη του Θεού. Αλλά τα επιχειρήματα ήταν τόσο μπερδεμένα, ώστε ο Ουιστσίνσκι να μπορούσε να εντοπίσει αρκετές αντιφάσεις. Γελοιοποιώντας τον Aldsted, ο Ουιστσίνσκι έγραψε στο περιθώριο του βιβλίο "ergo non est Deus" («άρα δεν υπάρχει θεός»).

Το βιβλίο αυτό ανακαλύφθηκε από ένα χρεώστη του Ουιστσίνσκι, Jan Kazimierz Brzoska. Ο Brzoska, ο οποίος δεν ήθελε να επιστρέψει ένα μεγάλο μέρος των χρημάτων στον Ουιστσίνσκι, τον κατηγόρησε για αθεϊσμό και έδωσε τα τεκμήρια στον Επίσκοπο του Ποζνάν. O Brzoska επίσης έκλεψε και παρέδωσε στο δικαστήριο ένα χειρόγραφο αντίγραφο του Περί της μη ύπαρξης του θεού το οποίο ήταν το πρώτο πολωνικό φιλοσοφικό κείμενο που παρουσίαζε την αθεϊστική σκοπιά και για το οποίο ο Ουιστσίνσκι εργαζόταν από το 1674.

Ο Επίσκοπος του Πόζναν, με την συνδρομή του Επισκόπου του Κιέβου, ασχολήθηκαν με ζήλο για την υπόθεση. Ο βασιλειάς αποπειράθηκε να βοηθήσει τον Ουιστσίνσκι διατάζοντας να δικαστεί στο Wilno, αλλά αυτό δεν μπόρεσε να σώσει τον Ουιστσίνσκι από τον κλήρο. Το προνόμοιο του Ουιστσίνσκι ως ευγενή, να μην μπορεί να προφυλακιστεί, παραβιάστηκε. Η υπόθεση του Ουιστσίνσκι παρουσιάστηκε στο δικαστήριο το 1689 όπου κατηγορήθηκε πως αρνήθηκε την ύπαρξη του Θεού και πως βλασφήμισε την Παναγία και τους Αγίους. Καταδικάστηκε σε θάνατο για Αθεϊα. Η ποινή εκτελέστηκε στην παλαιά αγορά της Βαρσωβίας, όπου η γλώσσα του κόπηκε και ακολούθησε αποκεφαλισμός. Μετά, το πτώμα του μεταφέρθηκε έξω από τα σύνορα της πόλης και κάηκε. 

Ο Επίσκοπος Załuski δήλωσε μετά την εκτέλεση:

Περί της μη ύπαρξης Θεού
Ο Ουιστσίνσκι έγραψε το έργο De non existentia Dei (Περί της μη ύπαρξης Θεού), δηλώνοντας πως ο Θεός δεν υπάρχει και οι θρησκείες ήταν επινόηση των ανθρώπων.

Το έργο του καταστράφηκε με τη δίκη του, όμως ορισμένα θραύσματα παραμένουν και αυτά έχουν ως εξής: 

I - Σας ρωτάμε, θεολόγοι,στον Θεό σας, εαν με αυτό τον τρόπο δεν σβήνετε το φως της Λογικής, δεν διώχνετε τον ήλιο από αυτό τον κόσμο, δεν ρίχνεται κάτων τον θεό σας από τον ουρανό, όταν του αποδίδετε το απίθανο, αρα χαρακτηριστικά και συνέπειες που αντιφάσκουν η μια με την άλλη.

II - O Άνθρωπος είναι ο δημιουργός του Θεού και ο Θεός είναι μια ιδέα του Ανθρώπου. Αρα οι άνθρωποι είναι οι αρχιτέκτονες και μηχανικοί του Θεού, και ο θεός δεν είναι αληθινό ον, αλλά υπάρχει μόνο στο μυαλό· είναι χαίμαιρα από τη φύση του, καθώς θεός και χίμαιρα είναι το ίδιο πράγμα.  

III - Η θρησκεία κατασκευάστηκε από ανθρώπους χωρίς θρησκεία, ώστε να τους λατρεύουν παρόλο που ο θεός είναι ανύπαρκτος. Η ιεροσύνη εισήχθη από τους ανίερους. Ο φόβος του θεού εξαπλώθηκε από τους άφοβους, ώστε οι ανθρώποι να φοβούνται αυτούς στο τέλος. Η προσευχή που ονομάστηκε θεϊκή, είναι σχεδιασμένη από ανθρώπους. Το δόγμα, είτε λογικό είτε φιλοσοφικό, το οποίο καυχιέται να είναι η διδαχή του θεού, είναι ψευδές και αντιθέτως, αυτό που καταδικάζεται ως ψευδή είναι αληθινό.

IV - Απλοί άνθρωποι ξεγελιούνται για την ύπαρξη του θεού από πονηρούς, οι οποίοι χρησιμοποιούν το γεγονός αυτό για να καταπιέζουν τους απλούς ανθρώπους. Η καταπίεση προστατεύεται από τον λαό με κάποιο τρόπο, και αν κάποιοι σοφοί προσπαθήσουν να τους ελευθερώσουν, θα τους λιντσάρει ο ίδιος ο λαός.

V - Παρ 'όλα αυτά δεν βιώνουμε μέσα μας ή οπουδήποτε αλλού, τέτοια επιτακτική ανάγκη λόγου, που θα μας εξασφάλιζε την αλήθεια θεϊκής αποκάλυψης. Δυστυχώς αν ήταν παρόν μέσα μας, τότε όλοι θα έπρεπε να τους παραδεκτούν και δεν θα είχαμε αμφιβολίες για την ύπαρξή τους, ούτε θα υπήρχαν αντιφάσεις στα γραπτά του Μωυσή και των Ευαγγελίων - κάτι που δεν είναι αληθινό - και δεν θα υπήρχαν διαφορετικές εκκλησίες και δόγματα. Αυτή η επιταγή δεν είναι γνωστή και δεν υπάρχουν μόνο αμφιβολίες, αλλά υπάρχουν ορισμένοι που αρνούνται την αποκάλυψη και αυτοί δεν είναι ανόητοι, αλλά σοφοί, οι οποίοι με κατάλληλη λογική αποδεικνύουν τι; το αντίθετο, αυτό που αποδεικνύω και εδώ. Καταλήγοντας, ο Θεός δεν υπάρχει .

Μνήμη στη σημερινή Πολωνία
Στην κομμουνιστική Πολωνία, ο Ουιστσίνσκι εορταζόταν ως μάρτυρας του αθεϊσμού. Σε μια σειρά άρθρων, ο φιλόσοφος Andrzej Nowicki τον παρουσίαζε με μια ρομαντική διάθεση, γράφοντας «με όρους ευρύτητας πενυματικών οριζόντων, πληρότητας φιλοσοφικών αναζητήσεων και τόλμης της σκε΄ψης, ήταν πέραν πάσις αμφιβολίας το κοφτερότερο μυαλό στην Πολωνία την εποχή του.»

Δείτε επίσης 
 Βαρόνος του Χόλμπαχ
 Αθεϊσμός
 Κριτική στον Χριστιανισμό
 Ετιέν Ντολέ

Σημειώσεις

Παραπομπές

Πηγές

 L. Łyszczinskij, Rod dworian Łyszczinskich, S. Pietierburg 1907.
 Andrzej Nowicki (filozof)|A. Nowicki, Pięć fragmentów z dzieła "De non existentia dei" Kazimierza Łyszczyńskiego (by a script fromLibrary of Kórnik nr 443), "Euhemer", nr 1, 1957, pp. 72–81.
 Andrzej Nowicki (philosopher)|A. Nowicki, Aparatura pojęciowa rozważań Kazimierza Łyszczyńskiego (1634–1689) o religii i stosunkach między ludźmi, "Euhemer, Zeszyty Filozoficzne", nr 3, 1962, pp. 53–81.
 Andrzej Nowicki (philosopher)|A. Nowicki, Studia nad Łyszczyńskim, "Euhemer, Zeszyty Filozoficzne", nr 4, 1963, pp. 22–83.
 Andrzej Nowicki (philosopher)|A. Nowicki, Pięć wiadomości o Łyszczyńskim w gazecie paryskiej z roku 1689, "Euhemer, Zeszyty Filozoficzne", nr 4, 1963, pp. 40–44.
 Andrzej Nowicki (philosopher)|A. Nowicki, Sprawa Kazimierza Łyszczyńskiego na Sejmie w Warszawie w świetle rękopisu Diariusza Sejmowego, znajdującego się w Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Gdańsku, "Euhemer, Zeszyty Filozoficzne", nr 4, 1963, pp. 23–39.
 Ateizm Kazimierza Łyszczyńskiego, (w:) Andrzej Nowicki (philosopher)|A. Nowicki, Wykłady o krytyce religii w Polsce, Warszawa 1965, pp. 51–68.
 Janusz Tazbir, Historia Kościoła katolickiego w Polsce (1460 -1795), Warsaw 1966.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 A. Nowicki: Kazimierz Łyszczyński, Towarzystwo Krzewienia Kultury Świeckiej, Łódź 1989, p. 80.
 Kazimierz Łyszczyński's Web List of Atheists and Agnostics

Αθεϊστές φιλόσοφοι
Αθεϊστές
Λιθουανοί φιλόσοφοι
Πολωνοί φιλόσοφοι
Φιλόσοφοι του 17ου αιώνα
Λιθουανοί συγγραφείς
Πολωνοί συγγραφείς