Βερεγγάρια της Καστίλης

Η Βερεγγαρία (1179 ή το 1180 - 8 Νοεμβρίου 1246) από τον Καστιλιανό Οίκο της Ιβρέα ήταν Βασίλισσα της Καστίλης και της Λεόν. Η Βερεγγαρία ήταν κόρη του Αλφόνσου Η΄ της Καστίλης και της Ελεονόρας της Αγγλίας. Ως μεγαλύτερη κόρη του Αλφόνσου Η΄ και κληρονόμος του θρόνου, ήταν περιζήτητη νύφη. Αρχικά αρραβωνιάστηκε τον Κορράδο Β΄, δούκα της Σουαβίας, γιο του Φρειδερίκου Α΄ Βαρβαρόσσα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Μετά τον θάνατό του, παντρεύτηκε τον ξάδερφό της, Αλφόνσο Θ΄ του Λεόν.

Παιδική ηλικία
Η Βερεγγαρία γεννήθηκε είτε το 1179  είτε το 1180  στο Μπούργο. Ήταν η μεγαλύτερη κόρη του βασιλιά Αλφόνσου Η΄ της Καστίλλης και Ελεονόρας της Αγγλίας. Όσοι νοιαζόντουσαν για τη νεαρή Ινφάντα ανταμείφθηκαν γενναιόδωρα. Η γκουβερνάντα της, Εστεφανία, έλαβε στρέμματα γης από τον Αλφόνσο και την Ελεονόρα όταν συνταξιοδοτήθηκε τον Μάιο του 1181.  Μια άλλη γκουβερνάντα, η Ελβίρα, έχει λάβει παρόμοια δώρα συνταξιοδότησης στο 1189 μετά από αίτημα της Βερεγγαρίας.

O πρώτος αρραβώνας της Βερεγγαρίας συμφωνήθηκε το 1187 όταν το χέρι της ζητήθηκε από τον Κορράδο, δούκα του Ρόθενμπαργκ και πέμπτο παιδί του Φρειδερίκου Α΄ της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Ο Κορράδος έφτασε στην Καστίλη, όπου γιορτάστηκε ο αρραβώνας και ο Κορράδος έγινε ιππότης . Στον Κορράδο επιτράπηκε να συγκατοικεί με τη Βερεγγαρία ως σύζυγός της και η Καστίλη δεν θα γινόταν μέρος της αυτοκρατορίας. . 

Ο γάμος δεν τελείωσε, λόγω της νεαρής ηλικίας της Βερεγγαρίας, η οποία ήταν νεότερη από 10 χρονών.  Ο Κορράδος και η Βερεγγαρία δεν είδαν ποτέ ξανά ο ένας τον άλλον. Από το 1191, η Βερεγγαρία ζήτησε την ακύρωση του αρραβώνα από τον Πάπα, επηρεασμένη, χωρίς αμφιβολία, από τρίτους όπως η γιαγιά της Ελεονώρα της Ακουιτανίας, η οποία δεν ενδιαφερόταν να έχει έναν Χοενστάουφεν ως γείτονα στα γαλλικά φέουδα. Αυτοί οι φόβοι εξουδετερώθηκαν όταν ο δούκας δολοφονήθηκε το 1196..

Γάμος με τον Αλφόνσο Θ΄
Για να εξασφαλίσει την ειρήνη μεταξύ της Καστίλης και της Λεόν, η Βερεγγαρία παντρεύτηκε τον Αλφόνσο Θ΄ του Λεόν, πρώτο της εξάδελφο, στο Βαγιαδολίδ το 1197.  Ως μέρος του γάμου και σύμφωνα με τα ισπανικά έθιμα της εποχής, έλαβε άμεσο έλεγχο επί κάποιων κάστρων και εκτάσεων εντός της Λεόν. 
Η Βερεγγαρία και ο Αλφόνσος Θ΄ είχαν πέντε παιδιά:
 Ελεονώρα 1198/1199-1202, απεβ. νέα.
 Κωνσταντία 1200-1242, έγινε μοναχή στην Αβαείο του Λας Ουέλγας. 
 Φερδινάνδος Γ΄ 1201-1252, βασιλιάς της Καστίλης και του Λεόν.
 Αλφόνσος 1203-1272, κύριος της Μολίνα και της Μέσα. 
 Βερεγγάρια 1204-1237, παντρεύτηκε τον Ιωάννη κόμη του Μπριέν, επίτροπο της Λατινικής αυτοκρατορίας της Κωνσταντινούπολης.

Ξεκινώντας από το 1198, ο Πάπας Ιννοκέντιος Γ΄ διαμαρτύρεται για το γάμο λόγω της συγγένειας, αν και το ζευγάρι παρέμεινε μαζί μέχρι το 1204.  Ζήτησαν σθεναρά άδεια για να παραμείνουν μαζί, συμπεριλαμβανομένης της προσφοράς μεγάλων ποσών χρημάτων. Ωστόσο, ο πάπας αρνήθηκε το αίτημά τους, παρόλο που κατάφεραν να θεωρήσουν τα παιδιά τους νόμιμα.  Ο γάμος της διαλύθηκε, η Βερεγγαρία επέστρεψε στην Καστίλη και στους γονείς της τον Μάιο του 1204, όπου αφιέρωσε τη φροντίδα των παιδιών της.

Μεταξύ των βασιλείων

Αν και είχε αφήσει το ρόλο της ως βασίλισσα της Λεόν, που διατήρησε εξουσία και είχε τα δικαιώματα της φορολόγησης σε πολλά από τα εδάφη που είχε λάβει εκεί, συμπεριλαμβανομένης της Σαλαμάνκα και του Καστροβέρντ που έδωσε στο γιο της Φερδινάνδο το 1206. Μερικοί από τους ευγενείς που την υπηρέτησαν ως βασίλισσα την ακολούθησαν πίσω στο βασίλειο της Καστίλης.  Η ειρήνη που επικρατούσε από τότε που χάθηκε ο γάμος της σταμάτησε και υπήρξε και πάλι πόλεμος μεταξύ της Λεόν και της Καστίλλης, εν μέρει για τον έλεγχο των χωρών αυτών. Στις συνθήκες του 1207 και 1209, στη Βερεγγαρία και στον γιο της δόθηκαν και πάλι σημαντικές ιδιότητες κατά μήκος των συνόρων, συμπεριλαμβανομένων πολλών βασικών κάστρα, όπως το Villalpando.  

Το 1214, μετά τον θάνατο του πατέρα της, Αλφόνσου Η΄ της Καστίλης, το στέμμα πέρασε στον μόνο επιζών γιο του, ο δεκάχρονος αδερφός της Βερεγγαρίας, Ερρίκος Α΄. Η μητέρα τους Ελεονόρα ανέλαβε την αντιβασιλεία, αλλά πέθανε 24 ημέρες μετά από το σύζυγό της.  Η Βερεγγαρία, που τώρα είναι υποτιθέμενη κληρονόμος, την αντικατέστησε ως αντιβασίλισσα.  Αργότερα, η Βερεγγαρία αναγκάστηκε να παραχωρήσει την αντιβασιλεία και την κηδεμονία του αδελφού της στον Αλβάρο ντε Λάρα.

Το 1216, μια έκτακτη κοινοβουλευτική συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε στο Valladolid, στην οποία συμμετείχαν μεγιστάνες της Καστίλης οι οποίοι συμφώνησαν, με την υποστήριξη της Βερεγγαρίας, να κάνουν κοινό αγώνα εναντίον του Αλβάρο ντε Λάρα.  Στα τέλη του Μαΐου, η κατάσταση στην Καστίλη είχε γίνει επικίνδυνη για τη Βερεγγαρία, έτσι αποφάσισε να καταφύγει στο κάστρο της Autillo de Campos και έστειλε τον γιο της Φερδινάνδο στο βασίλειο του πατέρα του.

Βασίλισσα της Καστίλης
Τα πράγματα άλλαξαν ξαφνικά όταν ο Ερρίκος πέθανε στις 6 Ιουνίου του 1217, αφού έλαβε μία πληγή από ένα κεραμίδι που ήταν τοποθετημένο χαλαρά, ενώ έπαιζε με άλλα παιδιά στο παλάτι του επισκόπου της Παλένσια. Ο Αλβάρο ντε Λάρα προσπάθησε να κρύψει το γεγονός, τοποθετώντας το σώμα του βασιλιά στο κάστρο του Ταριέγο, αν και ήταν αυτονόητο ότι θα το μάθαινε η Βερεγγαρία.

Η νέα ηγέτιδα γνώριζε καλά τον κίνδυνο που έθετε ο πρώην σύζυγός της στη βασιλεία της. Ήταν ο στενότερος συγγενής του αδελφού της και φοβόταν ότι θα ζητούσε το στέμμα για τον εαυτό του. Αποφάσισε να κρύψει τον θάνατο του αδερφού της και τη δική της βασιλεία από τον Αλφόνσο.. Έγραψε στον Αλφόνσο ζητώντας του να την επισκεφθεί ο Φερδινάνδος και στη συνέχεια παραιτήθηκε υπέρ του γιου τους στις 31 Αυγούστου. Εν μέρει, παραιτήθηκε καθώς δεν θα ήταν σε θέση να είναι η στρατιωτική ηγέτιδα της Καστίλης που χρειαζόταν να είναι εκείνη την εποχή.

Βασιλική σύμβουλος
Παρόλο που δεν βασίλευσε για πολύ, η Βερεγγάρια συνέχισε να είναι η στενότερη σύμβουλος τού γιου της, παρεμβαίνοντας στην κρατική πολιτική, έστω και έμμεσα.  Ένα παράδειγμα ήταν το πώς κανόνισε το γάμο του γιου της με την πριγκίπισσα Ελισάβετ Χοενστάουφεν (γνωστή ως Βεατρίκη της Καστίλης), κόρη του δούκα Φιλίππου δούκα της Σουαβίας και εγγονή δύο αυτοκρατόρων: του Φρειδερίκου Α΄ Βαρβαρόσσα και του Ισαάκιου Β΄ Άγγελου, Αυτοκράτορα των Ρωμαίων. Ο γάμος πραγματοποιήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 1219 στο Μπούργο. Μία άλλη περίπτωση στην οποία διαμεσολάβησε η Βερεγγαρία ήταν το 1218, όταν η οικογένεια Λάρα, η οποία εξακολουθούσε να διευθύνεται από τον πρώην αντιβασιλιά Αλβάρο ντε Λάρα, συνωμότησε υπέρ του Αλφόνσου Θ΄ βασιλιά του Λεόν και πατέρα του βασιλιά Φερδινάνδου, για να εισβάλλει στην Καστίλη και να καταλάβει τον θρόνο τού γιου του. Ωστόσο, η σύλληψη του κόμη Λάρα διευκόλυνε την παρέμβαση της Βερεγγάριας, που έβαλε τον πρώην σύζυγό της και τον γιο της να υπογράψουν το Σύμφωνο του Τόρο στις 26 Αυγούστου του 1218, θέτοντας τέλος στις αντιπαραθέσεις μεταξύ Καστίλης και Λεόν.

Ίσως η πιο αποφασιστική παρέμβασή της για το όνομα του Φερδινάνδου πραγματοποιήθηκε το 1230, όταν πέθανε ο Αλφόνσος και ορίστηκαν ως κληρονόμοι στον θρόνο οι κόρες του Σάντσα και Ντούλσε από τον πρώτο γάμο του με την Θηρεσία της Πορτογαλίας, αντικαθιστώντας τα δικαιώματα του Φερδινάνδου Γ΄. Η Βερεγγάρια συναντήθηκε με τη μητέρα των πριγκιπισσών και επέτυχε την επικύρωση της Συνθήκης της Λας Τερσερίας, με την οποία παραιτήθηκαν από τον θρόνο υπέρ του αδελφού τους, με αντάλλαγμα ένα σημαντικό χρηματικό ποσό και άλλα οφέλη.  Παρενέβη ξανά με την οργάνωση τού δεύτερου γάμου τού Φερδινάνδου, μετά το τέλος της συζύγου του Ελισάβετ. Παρόλο που είχε ήδη πολλά παιδιά, η Βερεγγάρια ανησυχούσε για τις παράνομες σχέσεις του βασιλιά. Αυτή τη φορά, επέλεξε μία Γαλλίδα ευγενή, την Ιωάννα του Ντανμαρτέν, υποψήφια που έθεσε η θεία του βασιλιά, και την αδελφή τής Βερεγγάριας, τη Λευκή, χήρα του Λουδοβίκου Η΄ της Γαλλίας . Η Βερεγγάρια υπηρέτησε και πάλι ως αντιβασίλισσα, κυβερνώντας ενόσω ο γιος της Φερδινάνδος βρισκόταν στον νότο στις μακρές εκστρατείες της Ανάκτησης (Reconquista).

Στην παράδοση και στους θρύλους

Συναντήθηκε με τον γιο της τελευταία φορά στο Pozuelo de Calatrava το 1245, ενώ επέστρεφε στο Τολέδο. Πέθανε στις 8 Νοεμβρίου του 1246, και θάφτηκε στο Las Huelgas κοντά στο Μπούργο.

Όπως και η μητέρα της, ήταν ισχυρή προστάτιδα των θρησκευτικών ιδρυμάτων. Εργάστηκε με τη μητέρα της για να υποστηρίξει το Αββαείο της Santa María la Real de Las Huelgas.

Έχει απεικονιστεί ως σοφή και ενάρετη γυναίκα από τους χρονικογράφους της εποχής.   Ασχολήθηκε επίσης με τη λογοτεχνία και την ιστορία, λέγοντας στον Lucas de Tuy για να γράψει ένα χρονικό για τους βασιλιάδες της Καστίλης και της Λεόν για να βοηθήσει και να καθοδηγήσει μελλοντικούς ηγέτες του κοινού πια βασιλείου.

Πρόγονοι

Βιβλιογραφία

Παραπομπές

Παραιτέρω ανάγνωση

  Explores Berenguela's use of authority as both queen and regent, at varied times, for the Spanish thrones of Castile and León.
 

Καστιλιανός Οίκος της Ιβρέας
Βασιλείς της Καστίλης
Ινφάντας της Καστίλλης
Βασίλισσες της Γαλικίας
Βασίλισσες του Λεόν