Ριζοχώρι Μεσσηνίας

Το Ριζοχώρι αναφερόμενο επίσημα ως το Ριζοχώριον και παλαιότερα ως το Λάπι, είναι οικισμός κοντά στο Κοπανάκι και υπάγεται διοικητικά στον Δήμο Τριφυλίας, του Νομού Μεσσηνίας.

Τοποθεσία
Το Ριζοχώρι βρίσκεται περίπου 21,5 χιλιόμετρα προς τα βορειοανατολικά της Κυπαρισσίας και περίπου 13 χιλιόμετρα βόρεια από τον Αετό. Έχει υψόμετρο 236 μέτρα και απέχει 15 περίπου χιλιόμετρα από τις ακτές του Ιονίου Πελάγους. Το Ριζοχώρι βρίσκεται βορειότερα από το Κοπανάκι από το οποίο απέχει περίπου 3,5 χιλιόμετρα.

Ιστορία
Το χωριό, έχει μακρόχρονη ιστορία που ακολουθεί την ιστορία της Τριφυλίας και της ευρύτερης περιοχής του Αετού. Το Λάπι κατοικήθηκε στα τέλη του 14ου αιώνα κυρίως από Αρβανίτες. Για την αρχική ονομασία του χωριού, η οποία διατηρήθηκε μέχρι και το 1930, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, αναφέρεται ότι προήλθε  από τους Λάπηδες (πιθανώς από το όνομα του αρχηγού τους Λάπη). Το Λάπι αρχικά ήταν χτισμένο στην πλαγιά του βουνού, σε προνομιακή αμυντική θέση και με απεριόριστη θέα, στην τοποθεσία Κουρόρα ή Κουρώρα ή Κρώρα, πιο βόρεια από το σημερινό παλιό χωριό (δηλαδή το Άνω Λάπι) και λίγο πιο κάτω από το πηγάδι του «Ρούση», κοντά στη σημερινή Γρηγόραινα. Στο Άνω Λάπι σήμερα σώζεται μόνο η εκκλησία του παλιού χωριού. Η τωρινή ονομασία του χωριού, ως «Ριζοχώρι», πιθανολογείται ότι προήλθε από το γεγονός ότι το νεότερο χωριό είναι χτισμένο στα «ριζά» του βουνού.

Ενετοκρατία
Την εποχή της Ενετοκρατίας αναφερόταν ως Λάπι (Lapi). Ο οικισμός αναφέρεται επίσης σε διάφορες απογραφές των Βενετών Προνοητών της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, οι οποίες έγιναν στο χρονικό διάστημα της τριακονταετίας (1683/84-1715), κατά την οποία οι Βενετοί κατείχαν την Πελοπόννησο. Το χωριό Λάπι (Lapi), ανήκε, στην επαρχία της Αρκαδίας (ή Αρκαδιάς, δηλαδή την περιοχή της σημερινής Κυπαρισσίας), η οποία ήταν μια από τις 4 επαρχίες, στις οποίες χωριζόταν τότε το διαμέρισμα της Μεθώνης (επαρχία Φαναριού, επαρχία Αρκαδιάς, επαρχία Ναβαρίνου και επαρχία Μεθώνης).

Τουρκοκρατία
Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας το χωριό παρέμεινε ελεύθερο. Στις 22 Απριλίου του 1827, όταν έγινε η Μάχη στο Λάπι, οι κάτοικοι του χωριού και της ευρύτερης περιοχής απέκρουσαν την επίθεση των στρατευμάτων του Ιμπραήμ Πασά, κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του στην Πελοπόννησο. Η μάχη διήρκεσε περίπου επτά ώρες και σε αυτήν υπήρξαν 7 πεσόντες Λαπαίοι αγωνιστές, στη μνήμη των οποίων έχει στηθεί μνημείο, με μεγάλο σταυρό, στην τοποθεσία Κουρόρα, σε απόσταση περίπου 2 χιλιομέτρων από το χωριό και κάθε χρόνο γίνεται τελετή μνήμης και κατάθεση στεφάνων από τους κατοίκους και τις τοπικές αρχές.

Νεότερη ιστορία
Το Λάπι προσαρτήθηκε στον παλαιό Δήμο Δωρίου το 1835 και παρέμεινε σε αυτόν ως το 1912, που καταργήθηκε ο δήμος αυτός. Το χωριό αναφέρεται, το 1853, επίσης σαν Λάπι στον β΄ τόμο των «Ελληνικών» του Ιάκωβου Ρίζου Ραγκαβή, ως χωριό του Δήμου Δωρίου της Επαρχίας Τριφυλίας με πληθυσμό 390 κατοίκων, με βάση την απογραφή του 1851. Έδρα του Δήμου Δωρίου τότε, με βάση την ίδια πηγή, ήταν το χωριό Σουλιμά (σήμερα το Άνω Δώριο). Το 1899 το χωριό μεταφέρεται από το Νομό Μεσσηνίας και υπάγεται στον Νομό Τριφυλίας, για μια περίπου δεκαετία, ως το 1909, που επανέρχεται ξανά στον Νομό Μεσσηνίας, ως οικισμός της Επαρχίας Τριφυλίας. Από το 1907 το χωριό αναφερόταν επίσημα ως η Λάπη. Αναφέρεται επίσης, το 1912, με δυο οικισμούς, ως η Άνω Λάπη και η Κάτω Λάπη οι οποίοι και προσαρτώνται αρχικά στην Κοινότητα Κάτω Λάπης, αλλά το ίδιο έτος η Άνω Λάπη καταργείται ως οικισμός. Λίγο αργότερα, το 1920, το παλαιότερο και το νεότερο χωριό αναφέρονται ως η/το Λάπη και ως η/το Μπρέχθη και το χωριό αναγνωρίζεται επίσημα με το όνομα η Μπρέχθη και προσαρτάται στην Κοινότητα Κάτω Λάπης, μαζί με τον οικισμό Σπαρτέζα (καταργήθηκε το 1928). Στην Κοινότητα Κάτω Λάπης με έδρα την Κάτω Λάπη (καταργήθηκε το 1940), υπάγονταν επίσης οι οικισμοί Άγιος Ιωάννης (σήμερα ο Αγιάννης), Στηλάρι ή Στυλιάρη, που είχαν προσαρτηθεί από το 1912, καθώς και το Άνω Κοπανάκι που προσαρτήθηκε το 1923. Στην απογραφή του 1920 επίσης το χωριό εμφανίζεται με δυο οικισμούς, ως η Λάπη που έχει 86 κατοίκους και ως η Μπρέχθη που έχει 336 κατοίκους αντίστοιχα, δηλαδή συνολικά το χωριό έχει 422 κατοίκους. Το 1924 η έδρα της κοινότητας μεταφέρεται από το Κάτω Λάπη στο Άνω Κοπανάκι και μετονομάζεται σε Κοινότητα Άνω Κοπανακίου. Στην απογραφή του 1928 η Λάπη εμφανίζεται και πάλι ενιαία με 434 κατοίκους. Το 1930 η Μπρέχθη μετονομάσθηκε σε Ριζοχώρι, ενώ από το 1940 ως σήμερα αναφέρεται επίσημα ως το Ριζοχώριον (πρώην Λάπιον). Το 1951 η Κοινότητα Άνω Κοπανακίου και η Κοινότητα Κάτω Κοπανακίου ενώνονται στην Κοινότητα Κοπανακίου, με έδρα το Άνω Κοπανάκι. Το χωριό παρέμεινε στην Κοινότητα Κοπανακίου (με τις αλλαγές στις ονομασίες των χωριών και της κοινότητας), από το 1912 ως το 1997, όταν τότε, στα πλαίσια των αλλαγών που επήλθαν στη τοπική αυτοδιοίκηση, μέσω του σχεδίου «Καποδίστριας», το Ριζοχώρι υπήχθη στον κατηργημένο Δήμο Αετού Μεσσηνίας, ως το 2010. Από το 2011, μετά τις νέες αλλαγές του σχεδίου «Καλλικράτης» το Ριζοχώρι ανήκει πλέον στον νέο Δήμο Τριφυλίας. Ο δήμος αυτός, συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης με την συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Αετού, Αυλώνος, Γαργαλιάνων, Κυπαρισσίας, Φιλιατρών και την κοινότητα Τριπύλας. Το Ριζοχώρι είναι οικισμός της Τοπικής Κοινότητας του Κοπανακίου του Δήμου Τριφυλίας, με έδρα το Κοπανάκι και στην οποία υπάγονται επίσης οι οικισμοί Αγιάννης, Άγιος Δημήτριος και Τρουπακέικα.

Κάτοικοι
Ο οικισμός, με βάση την απογραφή του 2011, έχει 60 μόνιμους κατοίκους, οι οποίοι απασχολούνται κυρίως σε διάφορες αγροτικές εργασίες.

Επισήμανση: Ο πληθυσμός όπως αναφέρεται στο παραπάνω διάγραμμα για το χωριό της Λάπης/Μπρέχθης, περιλαμβάνει το συνολικό άθροισμα των κατοίκων του χωριού κατά την περίοδο από το 1912 ως το 1920, δηλαδή το χρονικό διάστημα κατά το οποίο η Λάπη/Μπρέχθη αναφερόταν ως δυο ξεχωριστοί οικισμοί. Στη σχετική απογραφή η πιο αναλυτική καταγραφή του πληθυσμού του χωριού είχε ως εξής:
1920: Λάπη 86 κάτοικοι, Μπρέχθη 336 κάτοικοι. Σύνολο: 422 κάτοικοι.

Κτίρια - αξιοθέατα
Εκτός από τα σπίτια, στο χωριό υπάρχει και ο κοιμητηριακός βυζαντινός ναός του Αγίου Νικολάου, ο οποίος εκτιμάται ότι κτίσθηκε ανάμεσα στα τέλη του 10ου ή τις αρχές του 11ου αιώνα. Επίσης σημαντικό αξιοθέατο είναι το ξωκλήσι της Παναγίας στο Άνω Λάπι.

Δείτε επίσης
 Κυπαρισσία
 Αετός
 Δήμος Τριφυλίας
 Διοικητική διαίρεση Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας
 Διοικητική διαίρεση νομού Μεσσηνίας
 πρώην Δήμος Αετού Μεσσηνίας

Παραπομπές

Πηγές
 Οι απογραφές των Προνοητών της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, Corner (1689), Grimani (1700) Angelo Emo (ίσως το 1708), η αχρονολόγητη απογραφή που αναφέρεται στο χειρόγραφο Querini-Stampalia (ίσως το 1711), είναι τέσσερις από τις διάφορες βενετσιάνικες απογραφές, οι οποίες επιχειρήθηκαν στο χρονικό διάστημα της τριακονταετίας (1683/84-1715), κατά την οποία οι Βενετοί κατείχαν την Πελοπόννησο. Μέχρι σήμερα πλήρως έχει δημοσιευθεί μόνο η απογραφή Grimani, από τον ιστορικό και  ομότιμο διευθυντή ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΕΙΕ) Βασίλη Παναγιωτόπουλο, στο έργο του "Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου. 13ος - 18ος αιώνας", (1985).
 Βασίλης Παναγιωτόπουλος, "Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου. 13ος - 18ος αιώνας", Σειρά: Μελέτες Νεοελληνικής Ιστορίας, μετάφραση: Χριστίνα Αγριαντώνη, επιμέλεια: Αγγελική Κόκκου, έκδοση: Εμπορική Τράπεζα Ελλάδος - Ιστορικό Αρχείο, Αθήνα 1985, 2η έκδοση: 1987. 
 Κωνσταντίνος Ντόκος, "BREVE DESCRITTONE DEL REGNO DI MOREA. Αφηγηματική ιστορική πηγή ή επίσημο βενετικό έγγραφο της Β' Βενετοκρατίας στην Πελοπόννησο;", "ΕΩΑ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΑ", Vol 1, DOI: http://dx.doi.org/10.12681/eoaesperia.24 Αθήνα 1993.
 Σπυρίδων Λάμπρος, «Απογραφή Νομού Μεθώνης επί Βενετών», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τόμος 2ος, Εκ του Τυπογραφείου Αδελφών Περρή, Εν Αθήναις 1883, σελ. 686-710. Από την Ψηφιακή Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Δήμος Τριφυλίας, από την ιστοσελίδα: www.dimostrifylias.gr του Δήμου Τριφυλίας.

Χωριά του νομού Μεσσηνίας
Δήμος Τριφυλίας