Γιάνις Στράντινς

Ο Γιάνις Στράντινς (, σύμφωνα με τα έγγραφα της σοβιετικής εποχής Γιαν Πάβλοβιτς Στράντιν, , 10 Δεκεμβρίου 1933 - 29 Νοεμβρίου 2019) ήταν Σοβιετικός, μετέπειτα Λετονός επιστήμονας, μέλος της Ακαδημίας Επιστημών της Λετονίας. Συγγραφέας 330 άρθρων και 7 βιβλίων στον τομέα της φυσικής και οργανικής χημείας, καθώς και 270 άρθρων και 20 βιβλίων στον τομέα της ιστορίας και άλλων κλάδων της επιστήμης, της τεχνολογίας και του πολιτισμού.

Βιογραφία 
Γεννήθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 1933 στη Ρίγα, γιος του Πάουλς Στράντινς (Πάβελ Ιβάνοβιτς Στράντιν).  

Αποφοίτησε από το Σχολείο της Πόλης της Ρίγα, αριθ. 5, εισήλθε στο Τμήμα Χημείας του Λετονικού Κρατικού Πανεπιστημίου, από το οποίο αποφοίτησε το 1956. 

Από το 1961, ο Γιάνις Στράντινς εργάστηκε στο Ινστιτούτο Βιολογικής Σύνθεσης της Λετονικής Ακαδημίας Επιστημών. Εδώ δημιούργησε ένα εργαστήριο φυσικής και οργανικής χημείας, το οποίο διεύθηνε μέχρι το 2006. Από το 1972 έως το 1976 δίδαξε στο Πανεπιστήμιο της Λετονίας, όπου έγινε καθηγητής το 1974. Στη δεκαετία του 1990 εργάστηκε στο Ινστιτούτο Ιστορίας της Λετονίας και από το 1992 στο Πανεπιστήμιο της Ρίγας. Από το 1975 έως το 1985 διετέλεσε επικεφαλής του διεθνούς περιοδικού Χημεία των Ετεροκυκλικών Ενώσεων. 

Από το 1996 έως το 1998 διετέλεσε αντιπρόεδρος της Ακαδημίας Επιστημών της Λετονίας, ενώ από το 1998 έως το 2004 διετέλεσε Πρόεδρός της. Το 2004 έγινε πρόεδρος της Γερουσίας της Ακαδημίας Επιστημών. Από το 2006 είναι Πρόεδρος του κρατικού ερευνητικού προγράμματος "Λετονίκα". Επίσης αποτελεί ιστορικός της επιστήμης και του πολιτισμού της Λετονίας.

Οικογένεια 
Είναι παντρεμένος με την Λάιμα Στράντινια. Έχουν δύο παιδιά, τον Πάουλς (καθηγητής φυσικής) και τον Πέτερις (καρδιακός χειρούργος).

Βραβεύσεις και τιμές 

 Ο Γιάνις Πάβλοβιτς είναι επίτιμος γιατρός πολλών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Λετονίας, καθώς και επίτιμο μέλος ξένων οργανισμών. 
 Έχει λάβει το Μεγάλο Μετάλλιο της Ακαδημίας Επιστημών της Λετονίας (1983), το Τάγμα Τριών Αστέρων 2ου βαθμού (1995) και τον Σταυρό της Αναγνώρισης 1ου βαθμού (2008). 
 Μεταξύ των βραβείων του στο εξωτερικό είναι το Γαλλικό Τάγμα της Λεγεώνας της Τιμής (2001) και το Εσθονικό Τάγμα του Σταυρού της Χώρας της Μαρίας (2004).

Βιβλία 

 J. Stradiņš. H. Strods. Jelgavas Pētera akadēmija: Latvijas pirmās augstskolas likteņgaitas. Rīga: Zinātne, 1975. — 318 c.
 J. Stradiņš. Lielā zinātnes pasaule un mēs. Rīga: Zinātne, 1980. — 285 с.
 J. Stradiņš. Etīdes par Latvijas zinātņu pagātni. Rīga: Zinātne, 1982. — 393 с.
 R. Valters, J. Stradiņš. Organiskā ķīmija Latvijā. Rīga: Zinātne, 1985. — 92 с.
 J. Stradiņš. Lomonosovs un Latvija. Rīga: Zinātne, 1987. — 173 с.
 J. Stradiņš. Trešā atmoda: raksti un runas 1988.-1990. gadā Latvijā un par Latviju. Rīga: Zinātne, 1992. — 404 с.
 J. Stradiņš, K. E. Arons, A. Vīksna. Tāds bija mūsu laiks… — Rīga: Sprīdītis, 1996. — 491 с.
 J. Stradiņš. Latvijas Zinātņu akadēmijai 50 gadi. Rīga: Zinātne, 1998.
 Jānis Stradiņš. Zinātnes un augstskolu sākotne Latvijā. Rīga: Latvijas vēstures institūta apgāds, 2009. — 640 с. — ISBN 978-9984-824-13-0.
 J. Stradiņš. Zinātnes un augstskolu sākotne Latvijā. Rīga: Latvijas vēstures institūta apgāds, 2012. — 639 lpp.
 Я. Страдынь. Становление и развитие Латвийского института органического синтеза за 50 лет (1957—2006). / Химия гетероциклических соединений, 2007, Vol. 171.
 J. Stradins. 800 years of science in Riga, Latvia. Proc. Latv. Acad. Sci. (B), 2002, vol. 56, N 4/5, pp. 145—154.
 J. Stradins. Science and scientist in Latvia: A historical perspective. Proc. Latv. Acad. Sci. (B), 2003, vol. 57, N 1/2, pp. 42-55.

Συνεργασία με την KGB 
Στις 20 Δεκεμβρίου 2018, τα Εθνικά Αρχεία της Λετονίας δημοσίευσαν ένα μέρος των προηγουμένως διαβαθμισμένων εγγράφων της KGB της Λετονικής ΣΣΔ . Μεταξύ των εγγράφων της KGB που κυκλοφόρησαν είναι και ένα έγγραφο για την πρόσληψη του Γιάνις Στράντινς στην υπηρεσία, με ημερομηνία 18 Μαρτίου 1976. Κατά τη στιγμή της δημοσίευσης, οι περιστάσεις προσλήψεων και ο βαθμός πραγματικής συνεργασίας με την ειδική υπηρεσία δεν αποκαλύφθηκαν στα αρχειακά έγγραφα.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 

 Yan Pavlovich Stradins. Την 70η επέτειο από τη γέννησή του. 2003

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 JĀNIS STRADIŅŠ
 В «Научном кафе» — академик Янис Страдиньш
 Янис Страдиньш о науке в Латвии

Σοβιετικοί χημικοί
Ιππότες της Λεγεώνας της Τιμής
Λετονοί