Επαφρόδιτος

* Για άλλα πρόσωπα με το ίδιο όνομα, δείτε Επαφρόδιτος (αποσαφήνιση).

Ο Επαφρόδιτος (ή και Επαφράς) ήταν ένας από τους Εβδομήκοντα Αποστόλους του Χριστού, αναφερόμενος στην Καινή Διαθήκη ως απεσταλμένος από την Εκκλησία των Φιλιππησίων και των Κολοσσαέων για να βοηθήσει τον Απόστολο Παύλο στο έργο του (Φιλιπ. β΄ 25-30). Θεωρείται άγιος από την Ορθόδοξη και τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Αναφέρεται όμως και ως Επίσκοπος των Φιλίππων και της Ανδριάκης ή Αδράκης (υπήρχαν τουλάχιστον δύο αρχαίες πόλεις με το όνομα Ανδριάκη, μία στη Θράκη και μία στη Μικρά Ασία), αλλά και ως ο πρώτος επίσκοπος της Ταρρακινής, στην Ιταλία. Δεν υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις ότι ο/οι εν λόγω επίσκοπος/οι ήταν το ίδιο πρόσωπο με τον απόστολο εκ των Εβδομήκοντα. Η μνήμη του εορτάζεται στις 8 Δεκεμβρίου από την Ορθόδοξη Εκκλησία και στις 22 Μαρτίου από τη Ρωμαιοκαθολική.

Το όνομα
Πρόκειται για συνηθισμένο όνομα της εποχής εκείνης, που ετυμολογείται από την Αφροδίτη ως θεά του έρωτα και σημαίνει «αξιαγάπητος» ή «γοητευτικός», ενώ ανευρίσκεται στους παπύρους και με τη γραφή Επαφρόδειτος ή Επαφρόδειτον (81 ως 2 π.Χ.). Αναφέρεται πολύ συχνά σε επιγραφές στην ελληνική και λατινική, είτε με την πλήρη μορφή της (Επαφρόδιτος/Epaphroditus), είτε με τη συντομευμένη μορφή της, ως Επαφράς. Ο Ιώσηπος Φλάβιος περιγράφει κάποιον Επαφρόδιτο που ήταν «εραστής όλων των ειδών μαθήσεως».

Η χρήση της λέξεως ως επιθέτου είναι επίσης προφανής στον πάπυρο από τον ύστερο Β΄ αιώνα μ.Χ. που αναφέρει: «κατά την αξιαγάπητη [τη επαφροδείτω] νομαρχία του Larcius Memor».

Μερικοί συνδέουν τον Επαφρόδιτο εκ των Εβδομήκοντα με τον Επαφρά που αναφέρεται στις Προς Κολοσσαείς (α΄ 7, δ΄ 12) και Προς Φιλήμονα (στίχος 23) επιστολές, ως συντομευμένη ή «υποκοριστική» μορφή του εκ Φιλίππων απεσταλμένου. Ωστόσο, αυτό μάλλον αποτελεί σύμπτωση, καθώς δεν υπάρχει καμιά ένδειξη ότι πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο.

Βιογραφικά στοιχεία

Ο συγκεκριμένος Επαφρόδιτος ήταν Χριστιανός συνεργάτης του Αποστόλου Παύλου που αναφέρεται μόνο στην Επιστολή προς Φιλιππησίους, αλλά σε δύο διαφορετικά κεφάλαιά της (β΄ 25-30 και δ΄ 18).

Ο Επαφρόδιτος ήταν απεσταλμένος της χριστιανικής κοινότητας των Φιλίππων προς τον Παύλο κατά την πρώτη φυλάκιση του Παύλου στη Ρώμη ή στην Έφεσο. Ο Παύλος τον αποκαλεί (β΄ 25) «αδελφόν και συνεργόν και συστρατιώτην». Οι τρεις λέξεις δίνονται σε κλιμάκωση: κοινή συμπάθεια, κοινό έργο, κοινός κίνδυνος και κόποι και πόνοι. Αμέσως μετά ο Επαφρόδιτος χαρακτηρίζεται ως αγγελιοφόρος και απεσταλμένος (ἀπόστολος), «λειτουργός της χρείας» του Παύλου (β΄ 25), πράττοντας για τον Παύλο ό,τι δεν είχε μπορέσει να πράξει η κοινότητα των Φιλιππησίων (β΄ 30). Η λέξη λειτουργός υποδεικνύει στην κοινή ελληνική τον δημόσιο υπάλληλο, συχνά εκείνον με οικονομικούς πόρους για να εκπληρώσει το έργο του, οπότε ο Επαφρόδιτος ίσως να μην ήταν απλώς ένα στέλεχος της Εκκλησίας των Φιλίππων, αλλά και ένας άνθρωπος που με δικά του μέσα ήταν σε θέση να συνεισφέρει στο δώρο που προσέφερε η Εκκλησία στον Παύλο (δ΄ 18).

Με την άφιξή του δίπλα στον Παύλο, ο Επαφρόδιτος αφιερώθηκε στο «έργο του Χριστού», ως βοηθός του Παύλου στο ιεραποστολικό του έργο. Εργάσθηκε τόσο έντονα, ώστε έχασε την υγεία του και, με τα λόγια του Παύλου, ήταν άρρωστος και σχεδόν πέθανε («...ότι ησθένησε. Και γαρ ησθένησε παραπλήσιον θανάτου»). Ωστόσο ανάρρωσε και τότε ο Παύλος τον έστειλε πίσω στους Φιλίππους με αυτό το γράμμα (την Προς Φιλιππησίους επιστολήν) προκειμένου να καθησυχάσει τους φίλους του, οι οποίοι είχαν μάθει για τη σοβαρή του ασθένεια. Ο Παύλος γράφει ότι η Εκκλησία θα πρέπει να τον δεχθεί με χαρά και να «τιμά ανθρώπους όπως αυτόν» (β΄ 29).

Ο άγιος Ιππόλυτος στον κατάλογό του των Εβδομήκοντα Αποστόλων τον αναφέρει ως «Επαφρόδιτο, επίσκοπο Αδράκης».

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Περιγραφή στην ιταλική
 Βίοι του Επαφρόδιτου και άλλων 5 συνεορταζόντων εκ των Εβδομήκοντα στο Saint.gr

Επαφροδ
Επίσκοποι του 1ου αιώνα
Μητροπολίτες Φιλίππων, Νεαπόλεως και Θάσου