Κοσμολογικό επιχείρημα

Το κοσμολογικό επιχείρημα (ή Πρώτης Αιτίας ή Επαρκούς Λόγου) ισχυρίζεται πως από την στιγμή που τα πράγματα έχουν ένα αίτιο, σημαίνει το σύμπαν έχει ένα αίτιο και αυτό είναι ο Θεός, ο οποίος ήταν το αρχικό αίτιο. Το επιχείρημα αποδίδεται στον Θωμά τον Ακινάτη, ο οποίος εμπνεύστηκε από το «Πρώτο Κινούν» του Αριστοτέλη. (αν και ο Αριστοτέλης δεν περιέγραψε το «πρώτο κινούν» σαν κάτι που πρέπει να λατρεύεται, πόσο μάλλον να είναι κάποιος πανάγαθος, πάνσοφος και πανταχού παρών θεός όπως περιγράφεται στις αβρααμικές θρησκείες). To επιχείρημα έχει τραβήξει το ενδιαφέρον των φιλοσόφων του 20ού και 21ου αιώνα. Ο κορυφαίος θεϊστής φιλόσοφος Alvin Plantinga ισχυρίζεται πως είναι αναποτελεσματικό ενώ οι αθεϊστές φιλόσοφοι (όπως ο Μάικλ Μάρτιν, John Mackie, Κουέντιν Σμιθ και άλλοι), ισχυρίζονται το επιχείρημα εμπεριέχει απιθανότητα και δεν είναι είναι έγκυρο - ωστόσο υπάρχουν και φωνές που διαφωνούν.. Αμφισβήτηση του επιχειρήματος έχει προκύψει και από φυσικούς που μελετούν τη Μεγάλη Έκρηξη (bing bang) ενώ ο Κουέντιν Σμιθ επιχείρησε να ανατρέψει το επιχείρημα, το οποίο ανέστρεψε για να αποδείξει πως δεν υπάρχει θεός.

Ιστορία
Οι πρώτη εκδοχή του κοσμολογικού επιχειρήματος βρίσκεται στα έργα του Πλάτωνα, το κλασσικό επιχείρημα εδράζεται περισσότερο στα έργα του Αριστοτέλη (Φυσικά VIII, 4–6 και Μεταφυσικά XII, 1–6). Η Ισλαμική φιλοσοφία αργότερα θα αναπτύξει και άλλο το κοσμολογικό επιχείρημα, το οποίο εξέλιξε σε δύο: το επιχείρημα της έκτακτης ανάγκης, το οποίο αργότερα θα υιοθετήσει ο Θωμάς ο Ακινάτης και το επιχείρημα που σήμερα είναι γνωστό ως επιχείρημα του Καλάμ

Εκδοχές του Κοσμολογικού επιχειρήματος

Τροπικό Κοσμολογικό Επιχείρημα 
Το Τροπικό Κοσμολογικό Επιχείρημα, (ή επιχείρημα έκτακτης ανάγκης), υποδηλώνει ότι επειδή το σύμπαν θα μπορούσε να μην υπάρχει, χρειαζόμαστε τότε κάποια εξήγηση γιατί υπάρχει σήμερα. Δηλαδή επειδή υπάρχουν δύο δυνατότητες (ύπαρξη ή μη του σύμπαντος), κάτι πρέπει να καθορίσει ποια από τις δυνατότητες αυτές θα πραγματοποιηθεί. Επομένως, καθώς το σύμπαν (ή ο κόσμος) είναι εξαρτημένο, πρέπει να υπάρχει κάποιος λόγος για την ύπαρξή του, δηλαδή πρέπει να έχει μια αιτία. To μοναδικό είδος της ύπαρξης που δεν απαιτεί εξήγηση είναι ένα «απαραίτητο ον», ο θεός. Η αρχική αιτία όλων πρέπει επομένως να είναι ένα αναγκαίο ον, όπως ο Θεός.

Το κοσμολογικό επιχείρημα του Λάιμπνιτς 

Αυτή η εκδοχή πήρε το όνομα της από τον γερμανό φιλόσοφο Λάιμπνιτς. Σύμφωνα με αυτό το επιχείρημα, πρέπει να βρεθεί μια απάντηση στο «γιατί να υπάρχει κάτι, παρά να μην υπάρχει τίποτα;» Για τον Λάιμνιτς πρέπει να υπάρχει εξήγηση ή «ικανοποιητικός λόγος» για κάθε τι που υπάρχει, ο οποίος είναι είτε εσωτερικός (εκ της φύσεως του κάθε αντικειμένου) ή εξωτερικός. Το επιχείρημα ολοκληρώνει με το ότι η εξήγηση για το σύμπαν πρέπει να βασίζεται σε ένα υπερβατικό Ον, τον Θεό, μιας και το σύμπαν δεν έχει από μόνο του την ανάγκη της ύπαρξης του.

To κοσμολογικό επιχείρημα του Καλάμ 
Ο William Lane Craig δίνει το επιχείρημα στην ακόλουθη του μορφή:
 Οτιδήποτε ξεκινά να υπάρχει, έχει αιτία.
 Το σύμπαν ξεκίνησε να υπάρχει.
 Άρα το σύμπαν έχει αιτία.

Σύμφωνα με τον Craig, από τη φύση του γεγονότος (γένεση του Σύμπαντος), ιδιότητες οι οποίες αποδίδονται μόνο στην έννοια του Θεού, πρέπει να αποδοθούν και στην αιτία του γεγονότος (ιδιότητες όπως παντοδυναμία, δημιουργία, αιωνιότητα, αυτάρκεια) Από την στιγμή που αυτές οι ιδιότητες είναι μοναδικές στον θεό, οτιδήποτε που κατέχει αυτές τις ιδιότητες είναι Θεός.

Αντιρρήσεις και αντεπιχειρήματα

Ποια αιτία είχε η πρώτη αιτία; 
Μια ένσταση για το επιχείρημα είναι ότι αφήνει ανοικτό το ερώτημα γιατί η πρώτη αιτία είναι μοναδική και δεν χρειάζεται κι αυτή μια αιτία. Οι υποστηρικτές της Πρώτης Αιτίας υποστηρίζουν πως αποτελεί εξαίρεση, ενώ οι κριτικοί της υποστηρίζουν πως δεν γίνεται να αγνοούμε τις πτυχές που δεν μας συμφέρουν και πως το επιχείρημα της πρώτης αιτίας είναι αναληθές. Οι κριτικοί συχνά ρωτάνε γιατί η Πρώτη Αιτία αποτελεί πράγματι εξαίρεση στον κανόνα ενώ οι υποστηρικτές του λένε πως δεν έχουν τα πάντα Πρώτη Αιτία.

Δεύτερο, επιχειρηματολογείται πως στον όρο της αιτιότητας (τον πρώτο όρο δηλαδή) έχουμε καταλήξει μέσω της εμπειρικής a posteriori γνώσης, αφού η επαγωγική λογική εξαρτάται από την εμπειρία. Ο Ντέιβιντ Χιουμ τόνισε το συγκεκριμένο πρόβλημα και επιχειρηματολόγησε πως το επιχείρημα του πρώτου αιτίου δεν είναι ούτε a priori ούτε a posteriori αληθινό. Ωστόσο η συζήτηση συνεχίζεται. Επιπλέον, κριτικοί του επιχειρήματος, ισχυρίζονται πως δεν είναι σοφό να καταλήγει κάποιος σε συμπεράσματα από εμπειρικά δεδομένα τα οποία δεν έχουμε γνωρίσει.

Δεν είναι απόδειξη για έναν θεϊστικό Θεό 
Το βασικό κοσμολογικό επιχείρημα προσπαθεί να εξηγήσει ότι η Πρώτη Αιτία υπάρχει, αλλά δεν κατορθώνει να δώσει αυτή την ιδιότητα στον θεϊστικό Θεό (πάνσοφος, παντοδύναμος, πανάγαθος) Για αυτό, το επιχείρημα σύνήθως επεκτείνεται για να δείξει ότι μερικές θείες ιδιότητες είναι αληθείς

Υπαρξη απείρων πρώτων αιτιών 
Ο Ντέιβιντ Χιουμ και ο  Paul Edwards αργότερα, έχουν παρουσιάσει άλλη μια αρχή στην κριτική τους για το κοσμολογικό επιχείρημα. Ο William L. Rowe το ονομάζει ως Χιουμ-Έντουαρντ αξίωμα. 

Ο Χιουμ επιχειρηματολογεί πως η Έννοια της επ' άπειρον διαδοχής για να εξηγηθεί η ύπαρξη της πρώτης αιτίας, είναι λανθασμένη. Ο Demea δηλώσε πως ακόμη και αν διαδοχή των αιτιών συνέχιζε στο άπειρο, πάλι αυτή η αλυσίδα θα ήθελε μια αιτία.  Για να το εξηγήσει αυτό, έδωσε το εξής παράδειγμα: υποθέστε πως υπάρχει μια αλυσίδα  από άπειρα τυχαία κατασκευασμένα όντα τα οποία έχουν αιτία ένα προηγούμενο ον. Ένα από αυτά ρωτάει: «Γιατί υπάρχουν όντα;» δεν θα βοηθήσει η απάντηση «γιατί ένα προηγούμενο ον τα δημιούργησε». Αυτή η απάντηση προϋποθέτει προηγούμενα όντα. Μια ικανοποιητική απάντηση θα απαιτούσε ένα διαφορετικό ον ένα ον το οποίο να είναι απαραίτητο και όχι τυχαίο.

Η κοσμολογία του Big Bang 
Ορισμένοι κοσμολόγοι και φυσικοί, ασκούν κριτική στο κοσμολογικό επιχείρημα, επιχειρηματολογώντας πως στο κοσμολογικό επιχείρημα, βασιζόμενοι στην έννοια του χρόνου, η οποία εξαφανίζεται στην εξίσωση Wheeler–DeWitt και μπορεί να μην υπάρχει.. Σύμφωνα με τη θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης, η έκρηξη ηταν το σημείο στο οποίο όλες οι διαστάσεις (χώρος και χρόνος) ξεκίνησαν να υπάρχουν. Έτσι η ερώτηση: «τι υπήρχε πριν το Σύμπαν» δεν έχει νόημα, καθώς η έννοια του «πριν» δεν έχει νόημα χωρίς τον χρόνο. Αυτό υποστήριξαν οι J. Richard Gott III, James E. Gunn, David N. Schramm, και Beatrice Tinsley, η οποία είπε πως το να ρωτάς τι υπήρχε πριν το Big Bang είναι σαν να ρωτάς τι είναι βορειότερα του Βόρειου Πόλου. Πάντως κοσμολόγοι και φυσικοί επιχειρούν να ερμηνεύσουν την αιτία του Bing Bang χρησιμοποιώντας σενάρια όπως η θεωρία χορδών. Σύμφωνα με τον Stephen Hawkins, η μεγάλη έκρηξη εξηγείται από τους εσωτερικούς νόμους του σύμπαντος και δεν απαιτείται εξωτερική παρέμβαση για να συμβεί.

Αμφισβήτηση της Αρχής της Αιτιότητας
Μια άλλη γραμμή κριτικής στο κοσμολογικό επιχείρημα, είναι η αμφισβήτηση της αρχής της αιτιότητα  (δηλαδή το σημείο 1 στο επιχείρημα του Καλά, ότι όλα τα πράγματα που υπάρχουν, έχουν μια αιτία η οποία τα δημιούργησε) . O Ντέιβιντ Χιουμ πρώτος υποστήριξε πως η αρχή της αιτιότητας είναι ένα a posteriori επιχείρημα  οπου σύμφωνα με τον Richard M. Gale, μπορεί κάποιος να αμφισβητήσει κατά πόσο το Σύμπαν μπορεί να κατανοηθεί με λογικούς όρους απ άκρη σ΄ άκρη (άρα και η αρχή της αιτιότητας). Μερικοί υπερασπιστές του κοσμολογικού επιχειρήματος ισχυρίζονται πως η αρχή είναι αυταπόδεικτη -κάτι που ο Gale δεν δέχεται καθώς αναφέρει πως το ότι είναι αυταπόδεικτο δεν επαρκεί ως εξήγηση. O Gale συζητά και άλλα ενδεχόμενα επιχειρήματα για την αρχή της αιτιότητας τα οποία βρίσκει στο τέλος προβληματικά. Στην ίδια γραμμή σκέψης, ο Quentin Smith σχολιάζει πως όχι μόνο δεν υπάρχουν ενδείξεις για την αρχή της αιτιότητας, αλλά πρόσφατες επιστημονικές ανακαλύψεις, δείχνουν το αντίθετο.

Το επιχείρημα του Καλάμ για τον Αθεϊσμό
Σύμφωνα με τον φιλόσοφο Κουέντιν Σμιθ, ο οποίος επικαλείται πρόσφατες επιστημονικές ανακαλύψεις στην κοσμολογία, η πιθανότητα να δημιουργηθεί ξαφνικά, εκ του μηδενός σύμπαν, στην οποία να υπάρχει ζωή, είναι 95%. Αν ο θεός ήθελε να υπάρχει σίγουρα ζωή, οι φυσικοί νόμοι θα ήταν τέτοιοι ώστε η πιθανότητα εμφάνισης ζωής να ήταν 100%.

Δείτε επίσης
 Οντολογικό επιχείρημα
 Τελεολογικό επιχείρημα

Σημειώσεις

Παραπομπές

Πηγές

Bιβλία

Διαδίκτυο

J. Richard Gott III, James E. Gunn, David N. Schramm, and Beatrice M. Tinsley, "Will the Universe Expand Forever?" Scientific American March 1976

Ακαδημαϊκά περιοδικά

Εγκυκλοπαίδειες

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Άρθρο του φιλόσοφου Quentin Smith στην ιστοσελίδα των Internet Infidels για το κοσμολογικό επιχείρημα
. O θεϊστής φιλόσοφος William Lane Craig υπερασπίζεται ότι το bing bang ήταν το σημείο όπου άρχισε να δημιουργείται το σύμπαν, ενώ ο αθεϊστής φιλόσοφος Quentin Smith υπερασπίζεται πως το σύμπαν δεν έχει αρχή.

Θεϊστικά επιχειρήματα
Φιλοσοφία της θρησκείας