Αλφάβητο Όντια

Το Αλφάβητο Όντια (Όντια: ଓଡ଼ିଆ ଲେଖନୀ ଶୈଳୀ), είναι Βραχμικό αλφάβητο που χρησιμοποιείται για τη γραφή της γλώσσας Όντια.

Ιστορία 

Το αλφάβητο έχει αναπτυχθεί από το αλφάβητο Καλίνγκα, ένα από τους πολλούς απόγονους του Βραχμικού αλφαβήτου της αρχαίας Ινδίας. Η παλαιότερη γνωστή επιγραφή στη γλώσσα Όντια στο αλφάβητο Καλίνγκα χρονολογείται από το 1051. Το αλφάβητο έχει υποστεί αρκετές αλλαγές. Σε γενικές γραμμές, αυτές είναι:

 Μεταβατικό Όντια
 Πρωτο-Όντια
 Κουτίλα
 Αλφάβητα Γκούπτα

Το αλφάβητο στα Ήδικτα του Ασόκα στο Νταούλι και τη Τζαουγκάντα και στις Μικρές Επιγραφές Χαραβέλα στα σπήλαια Ουνταγιαγκίρι και Χανταγκίρι δίνει μια πρώτη γεύση της πιθανής προέλευσης της γλώσσας Όντια. Από γλωσσική άποψη, οι επιγραφές Χάτι Γκούμφα είναι παρόμοιες με τα σύγχρονα Όντια και ουσιαστικά διαφορετική από τη γλώσσα των διαταγμάτων του Ασόκα. Το ερώτημα τέθηκε επίσης κατά πόσον τα Πάλι ήταν η διαδεδομένη γλώσσα στην Οντίσα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Οι συγκεκριμένες επιγραφές, οι οποίες είναι στα Πάλι, είναι ίσως το μόνο στοιχείο επιγραφών πέτρας στα Πάλι. Αυτός μπορεί να είναι ο λόγος που ο διάσημος γερμανός γλωσσολόγος Καθηγητής Όλντενμπουργκ ανέφερε ότι τα Πάλι ήταν η αρχική γλώσσα της Οντίσα.

Υπάρχουν αξιοσημείωτες ομοιότητες μεταξύ των αλφαβήτων Όντια και του ταϊλανδικού αλφαβήτου, το οποίο παρέχει ενδείξεις σχετικά με εμπόρους Σαντάμπα και Καλίννγκα που ταξίδεψαν σε χώρες της νότιας Ασίας και κυβέρνησαν εκεί, αφήνοντας τα στοιχεία του αλφαβήτου Όντια στο ταϊλανδικό αλφάβητο, μαζί με ένα πολιτιστικό αντίκτυπο.

Η κυρτή εμφάνιση του αλφαβήτου Όντια είναι αποτέλεσμα της πρακτικής της γραφής σε φύλλα φοίνικα, που έχει την τάση να σχίσει τα φύλλα όταν γράφονται πολλές ευθείες γραμμές.

Το Όντια είναι ένα συλλαβικό αλφάβητο ή αμπουγκίντα όπου όλα τα σύμφωνα έχουν ενσωματωμένο ένα έμφυτο φωνήεν μέσα. Τα διακριτικά (τα οποία μπορεί να εμφανιστούν πάνω από, κάτω από, πριν, ή μετά το σύμφωνο στο οποίο ανήκει) χρησιμοποιούνται για να αλλάξουν τη μορφή του εγγενούς φωνήεντος. Όταν τα φωνήεντα εμφανίζονται στην αρχή μιας συλλαβής, γράφονται ως ανεξάρτητα γράμματα. Επίσης, όταν ορισμένα σύμφωνα εμφανίζονται μαζί, ειδικά συνδυαστικά σύμβολα χρησιμοποιούνται για να συνδυάσουν τα βασικά μέρη του κάθε συμφώνου,.Τα Ορίγια βαρύνονται με το μειονέκτημα της μια υπερβολικά δύσκολου και κυρτού γραπτού χαρακτήρα. ... Με την πρώτη ματιά, ένα βιβλίο στα Ορίγια φαίνεται να είναι όλο με καμπύλες, και χρειάζεται μια δεύτερη ματιά για να παρατηρηθεί ότι υπάρχει κάτι μέσα στον καθένα. (Γ. Α. Γκρίρσον, Γλωσσική Έρευνα της Ινδίας, 1903)Με συντριπτική πλειοψηφία, το αλφάβητο Όντια χρησιμοποιείται για να γράψει την γλώσσα Όντια. Ωστόσο, έχει χρησιμοποιηθεί ως περιφερειακό σύστημα γραφής για τα Σανσκριτικά. Επιπλέον, ο Γκρίρσον στη φημισμένη Γλωσσική Έρευνα της Ινδίας ανέφερε ότι το αλφάβητο Όντια χρησιμοποιείται μερικές φορές για τα Τσατισγκάρι, μια Ανατολική γλώσσα Χίντι, στις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές του Τσατίσγκαρ. Όμως, φαίνεται να έχει αντικατασταθεί με το αλφάβητο Ντεβαναγκάρι

Αλφάβητο

Όλοι οι χαρακτήρες 

 ଼ ଽ ା ି ୀ ୁ ୂ ୃ ୄ େ ୈ ୋ ୌ ୍ ଁ ଂ ଃ (Φωνήεντα)

 Αριθμοί: ୦୧୨୩୪୫୬୭୮୯ 

 Σύμφωνα: ଅ ଆ ଇ ଈ ଉ ଊ ଋ ୠ ଌ ୡ ଏ ଐ ଓ ଔ କ ଖ ଗ ଘ ଙ ଚ ଛ ଜ ଝ ଞ ଟ ଠ ଡ ଢ ଣ ତ ଥ ଦ ଧ ନ ପ ଫ ବ ଵ ଭ ମ ଯ ର ଳ ୱ ଶ ଷ ସ ହ କ୍ଷ ୟ ଲ

Ανεξάρτητα φωνήεντα 
Τα φωνήεντα "ଇ" ("i"), "ଈ" ("ī"), "ଉ" ("u") και "ଊ" ("ū") προφέρονται το ίδιο όπως και οι πιο περισσότεροι μακροί ήχοι και προφέρονται με τον ίδιο τρόπο όπως και οι βραχείς ήχοι φωνηέντων.

Όταν ένα φωνήεν ακολουθεί σύμφωνο, γράφεται με ένα διακριτικό και όχι ως ξεχωριστό γράμμα.

Σύμφωνα 
Δύο κατηγορίες συμφώνων (ବ୍ୟଞ୍ଜନ μπιαντζάνα) ορίζονται στα Όντια: τα δομημένα και αδόμητα σύμφωνα.

Δομημένα σύμφωνα 
Τα δομημένα σύμφωνα ταξινομούνται ανάλογα με το πού η γλώσσα αγγίζει τον ουρανίσκο του στόματος και ταξινομούνται ανάλογα σε πέντε δομημένες ομάδες. Τα σύμφωνα που παρουσιάζονται με βάση τις μεταγραφές του IAST.

Αδόμητα σύμφωνα 
Το μη δομημένα σύμφωνα είναι σύμφωνα που δεν εμπίπτουν σε καμία από τις παραπάνω δομές:

ଯ (ja), ୟ (ya), ର (ra), ଲ (la), ଳ (ḷa), ୱ (wa), ଶ (sha), ଷ (sa), ସ (sa), ହ (ha), କ୍ଷ (khya).

Εξαρτώμενα φωνήεντα 
Όπως και σε άλλα αμπουγκίντα, τα γράμματα συμφώνων των Όντια έχουν ένα έμφυτο φωνήεν. Μεταγράφεται ως , με φωνητική αξία . Η απουσία του χαρακτηρίζεται από ένα χαλάντα (virāma):

Για τα άλλα διακριτικά φωνηέντων χρησιμοποιούνται τα παρακάτω:

(Σημείωση: Σε πολλές γραμματοσειρές Όντια, τα φωνήεντα e, ai, o, au δεν εμφανίζονται σωστά, με αποτέλεσμα ένα κύκλο όπως εμφανίζεται στις παρακάτω παρενθέσεις.)

Τα διακριτικά φωνηέντων μπορεί να χρησιμοποιούνται περισσότερο ή λιγότερο με τα σύμφωνα, όμως στη σύγχρονη εκτύπωση, τα συμπλέγματα έχουν γίνει λιγότερο συχνά.

Συμπλέγματα συμφώνων 
Συστάδες από δύο ή περισσότερα σύμφωνα σχηματίζουν ένα σύμπλεγμα. Βασικά τα Όντια έχει δύο τύπους τέτοιων συμπλεγμάτων συμφώνων. Ο "βόρειος" τύπος σχηματίζεται από την ένωση δύο ή περισσότερων συμφώνων, όπως στα βόρεια σενάρια όπως το Ντεβαναγκάρι (αλλά σε μικρότερο βαθμό και στο αλφάβητο Μαλαγιαλάμ στο νότο). Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα συνιστώντα σύμφωνα μπορούν να προσδιοριστούν εύκολα, αλλά μερικές φορές σχηματίζονται εντελώς νέα σύμβολα. Με το "νότιο" τύπο το δεύτερο συστατικό μειώνεται σε μέγεθος και τοποθετείται κάτω από το πρώτο όπως στα νότια σενάρια που χρησιμοποιούνται για τα Κανάντα και Τελούγκου (και σε κάποιο βαθμό, επίσης, για το αλφάβητο Μαλαγιαλάμ). Ο παρακάτω πίνακας παραθέτει όλα τα συμπλέγματα συμφώνων. (Διαφορετικές γραμματοσειρές μπορούν να χρησιμοποιούν διαφορετικά γράμματα συμπλεγμάτων.)

Ειδικές μορφές 
Τα ⟨ẏ⟩ και  ως συστατικά ενός συμπλέγματος λαμβάνουν ειδική μεταχείριση. Ως τελευταίο μέλος θα γίνουν  και  αντίστοιχα:

Το ως πρώτο μέλος του συμπλέγματος γίνεται  (που ονομάζεται ρέφα όπως και σε άλλα ινδικά αλφάβητα) και μετατοπίζεται προς το τέλος του συμπλέγματος:

Ασάφειες 
Το αλφάβητο Όντια περιέχει αρκετές ασάφειες που αυξάνουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι αρχάριοι κατά τη μάθησή του.

Κάποια από τα γράμματα του αλφαβήτου μπορούν εύκολα να ανατραπούν. Προκειμένου να μειωθούν οι ασάφειες μια μικρή πλάγια γραμμή προστίθεται στο κάτω δεξί άκρο ως διακριτικό. Μοιάζει με το χαλάντα (βιράμα) αλλά είναι συνδεδεμένο με το γράμμα, ενώ το χαλάντα δεν είναι συνδεδεμένο. Όταν το σύμφωνο αποτελεί ένα σύμπλεγμα φωνήεντος με την οποία επηρεάζεται η κάτω δεξιά άκρη, η ουρά μετατοπίζεται σε άλλη θέση. Αυτό ισχύει επίσης για συμπλέγματα συμφώνων που φέρουν την ουρά (βλέπε πίνακα σύμφωνο δίψηφα).

Μερικά από τα επισυναφθέντα σύμφωνα, κάποια άλλα συστατικά συμπλεγμάτων και παραλλαγές διακριτικών φωνηέντων πρέπει να αλλάξουν λειτουργίες:

Ανοικτά κορυφαία σύμφωνα παίρνουν μια ακόλουθα παραλλαγή του διακριτικού φωνήνετος για το  όπως τα παρακάτω:

Αυτό το ίδιο μικρό άγκιστρο χρησιμοποιείται σε ορισμένα συμπλέγματα συμφώνων για να υποδηλώσει το  ως πρώτο συστατικό:

Η επισημασμένη μορφή του  είναι, επίσης, χρησιμοποιείται για το επισημασμένο :

Η επισημασμένη μορφή του  χρησιμεύει επίσης ως ένα διακριτικό για διαφορετικούς σκοπούς:

Η επισημασμένη μορφή των ⟨ṇ⟩ και  είναι σχεδόν πανομοιότυπα:

Το σημάδι για το ρινικό ⟨ṁ⟩ μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένα διακριτικό:

Αριθμοί

Σύγκριση του αλφαβήτου Όντια με τους γείτονές του 
Σε μια πρώτη ματιά ο μεγάλος αριθμός των γραμμάτων με στρογγυλά σχήματα προτείνει μια στενότερη σχέση με το νότιο γείτονά, το αλφάβητο Τελούγκου από τους άλλους γείτονες, το Βεγγαλικό αλφάβητο στα βόρεια και το Ντεβανάγκαρι στη δύση. Ο λόγος για τα στρογγυλά σχήματα στα Όντια Τελούγκου (και επίσης στα Κανάντα και Μαλαγιαλάμ) είναι η πρώην μέθοδος γραφής της χρήσης μιας γραφίδας για την γραφή των αλφαβήτων σε ένα φύλλο φοίνικα. Αυτά τα εργαλεία δεν επιτρέπουν οριζόντια μορφή, γιατί αυτό θα βλάψει το φύλλο.

Τα γράμματα των Όντια έχουν ως επί το πλείστον στρογγυλό σχήμα, ενώ στο Ντεβαναγκάρι και το Βεγγαλικό αλφάβητο έχουν οριζόντιες γραμμές. Έτσι, στις περισσότερες περιπτώσεις ο αναγνώστης του αλφαβήτου θα βρείτε τα διακριτικά μέρη ενός γράμματος μόνο κάτω από το άγκιστρο. Λαμβάνοντας υπόψη αυτό, οι παρακάτω πίνακες δείχνουν σαφώς μια στενότερη σχέση με το Ντεβαναγκάρι και το Βεγγαλικό από κάθε νότιο αλφάβητο. Όμως τόσο τα βόρεια όσο και τα νότια αλφάβητο έχουν την ίδια καταγωγή, το αλφάβητο Βράχμι.

Γράμματα φωνηέντων

Γράμματα συμφώνων

Διακριτικά φωνηέντων 

Η αντιμετώπιση των , , , και  είναι παρόμοια με τα αλφάβητα Μπενγκάλι, Μαλαγιαλάμ, Σινχάλα, Ταμίλ, Γκράνθα, και με τα Νοτιοανατολικά Ασιατικά αλφάβητα όπως το Βιρμανικό, το Ταϊλανδικό και το Χμερικό αλφάβητο, αλλά διαφέρει σαφώς από τα αλφάβητα Ντεβανάγκαρι, Γκουτζαράτι, Γκουρμούχι, Κανάντα, Τελούγκου και το Θιβετιανό αλφάβητο.

Κωδικοποίηση Unicode 
Το αλφάβητο Όντια προστέθηκε στο πρότυπο Unicode τον Οκτώβριο του 1991 με την κυκλοφορία της έκδοσης 1.0.

Το μπλοκ του Unicode για τα Όντια είναι U+0B00–U+0B7F:

Δείτε επίσης 

 Κώδικας Μπράιγ των Όντια

Υποσημειώσεις 

 ^ Αρχαία Σενάρια

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Odia Books, Resources of Novel, STory and All type of Books
odia.org, Resources of education and cultural Odia books
 Odia Bibhaba, Digitised PDFs of rare books in Odia, tools and other resources
 The Unicode Book: Chapter 9 - South and Southeast Asian Scripts (PDF)
 Odia alphabet - From Omniglot
 Oriya Unicode Fonts WAZU JAPAN's Unicode font pages
 Project Rebati - An open-source initiative for computing in Odia
 Odia Sahitya  - An initiative to spread Odia literature

Πολιτισμός της Ορίσα