Opportunity

Το Opportunity (μτφρ.: Ευκαιρία), επίσης γνωστό ως MER-Β (Mars Exploration Rover - Β), MER-1 ή με το υποκοριστικό "Oppy", είναι ένα ρομποτικό όχημα (ρόβερ) που υπήρξε ενεργό στον πλανήτη Άρη από το 2004 έως τα τέλη του 2018.  Εκτοξεύθηκε στις 7 Ιουλίου 2003, στο πλαίσιο του προγράμματος Mars Exploration Rover (Ρομποτικό Όχημα Εξερεύνησης του Άρη) της NASA, και προσγειώθηκε στην πεδιάδα Meridiani Planum του Άρη στις 25 Ιανουαρίου 2004, τρεις εβδομάδες αφότου το δίδυμο του σκάφος Spirit (MER-A) προσεδαφίστηκε στην άλλη πλευρά του πλανήτη.   

Με προγραμματισμένη διάρκεια λειτουργίας 90 αρειανών ημερών (λίγο περισσότερο από 90 γήινες ημέρες), το Spirit λειτούργησε μέχρι να κολλήσει το 2009 και να διακόψει την επικοινωνία το 2010, ενώ το Opportunity κατάφερε να παραμείνει λειτουργικό επί 5111 αρειανές ημέρες μετά την προσεδάφισή του. Διατηρούσε την ισχύ και τα βασικά του συστήματα μέσω συνεχούς φόρτισης των μπαταριών του, χρησιμοποιώντας ηλιακή ενέργεια, και αδρανοποίησης κατά τη διάρκεια συμβάντων, όπως αμμοθυελλών, για εξοικονόμηση ενέργειας.  Αυτή η προσεκτική λειτουργία επέτρεψε στο Opportunity να υπερβεί το σχέδιο λειτουργίας του κατά 14 χρόνια και 46 ημέρες, 55 φορές περισσότερο από την σχεδιασμένη διάρκεια ζωής του. Έως τις 10 Ιουνίου 2018, όταν επικοινώνησε τελευταία φορά με τη NASA, το ρόβερ είχε διανύσει απόσταση 45,16 χιλιομέτρων.  

Τα κυριότερα σημεία της αποστολής περιελάμβαναν την αρχική αποστολή διαρκείας 90 αρειανών ημερών, την εξεύρεση μετεωριτών όπως τον μετεωρίτη Meridiani Planum και πάνω από δύο χρόνια εξερεύνησης και μελέτης του κρατήρα Βικτόρια. Το ρόβερ άντεξε μέτριας έντασης αμμοθύελλες και το 2011 έφτασε στον κρατήρα Endeavour, ο οποίος χαρακτηρίστηκε ως "δεύτερο σημείο προσεδάφισης".  Η αποστολή του Opportunity θεωρείται μία από τις πιο επιτυχημένες επιχειρήσεις της NASA. 

Λόγω της πλανητικής αμμοθύελλας του 2018 στον Άρη, το Opportunity διέκοψε την επικοινωνία στις 10 Ιουνίου και εισήλθε σε προστατευτική κατάσταση «ασφαλούς λειτουργίας» (safe mode) στις 12 Ιουνίου 2018.  Υπήρχε η ελπίδα ότι θα επανεκκινήσει μόλις ο καιρός βελτιωθεί αλλά δεν το έκανε, γεγονός που υποδηλώνει είτε μια καταστροφική βλάβη, είτε ότι ένα στρώμα σκόνης είχε καλύψει τους ηλιακούς του συλλέκτες.  Οι τεχνικοί της NASA ήλπιζαν να αποκαταστήσουν την επικοινωνία με το ρόβερ, επικαλούμενοι μια περίοδο με ισχυρούς ανέμους που αναμενόταν και που θα μπορούσαν ενδεχομένως να καθαρίσουν τους ηλιακούς του συλλέκτες. Στις 13 Φεβρουαρίου 2019, αξιωματούχοι της NASA ανακοίνωσαν ότι η αποστολή του Opportunity ολοκληρώθηκε, καθώς το διαστημικό σκάφος δεν κατάφερε να απαντήσει σε πάνω από 1.000 σήματα που του στάλθηκαν από τον Αύγουστο του 2018. Τα τελευταία δεδομένα που στάλθηκαν ήταν το τραγούδι "I'll Be Seeing You" από την Billie Holiday.

Επισκόπηση της αποστολής 

Τα ρομποτικά οχήματα Opportunity και Spirit ήταν μέρος του προγράμματος Mars Exploration Rover το οποίο ανήκει στο μακροπρόθεσμο Πρόγραμμα Εξερεύνησης του Άρη της NASA.  Οι τέσσερις κύριοι στόχοι του προγράμματος ήταν να καθοριστεί εάν υπάρχει η δυνατότητα ζωής στον Άρη (ειδικότερα, αν μπορεί να βρεθεί ανακτήσιμο νερό στον πλανήτη), να χαρακτηριστεί το κλίμα του Άρη και η γεωλογία του και να προετοιμαστεί μια πιθανή ανθρώπινη αποστολή στον πλανήτη.  

Τα δύο ρόβερ είχαν ως στόχο να ταξιδέψουν στην επιφάνεια του Άρη και να εκτελέσουν περιοδικές γεωλογικές αναλύσεις για να προσδιορίσουν εάν υπήρχε ποτέ νερό στον Άρη, τους τύπους ορυκτών που υπάρχουν, καθώς και για να επιβεβαιώσουν τα στοιχεία που έλαβε η διαστημοσυσκευή Mars Reconnaissance Orbiter.  Τα Spirit και Opportunity εκτοξεύθηκαν με ένα μήνα διαφορά, στις 10 Ιουνίου και στις 7 Ιουλίου 2003 αντίστοιχα, και έφθασαν και τα δύο στην επιφάνεια του Άρη μέχρι τον Ιανουάριο του 2004.

Στόχοι 
Οι επιστημονικοί στόχοι της αποστολής Mars Exploration Rover ήταν: 

 

 Αναζήτηση και χαρακτηρισμός μιας ποικιλίας πετρωμάτων και εδαφών που περιέχουν ενδείξεις για  δραστηριότητα νερού στο παρελθόν.  Συγκεκριμένα, τα  δείγματα που αναζητούνταν περιλαμβάνουν εκείνα που περιέχουν ορυκτά εναποτεθειμένα με διαδικασίες σχετιζόμενες με το νερό, όπως κατακρήμνιση, εξάτμιση, ιζηματογενή τσιμεντοποίηση ή υδροθερμική δραστηριότητα.
 Προσδιορισμός της κατανομής και της σύνθεσης των ορυκτών, των πετρωμάτων και των εδαφών γύρω από τις τοποθεσίες προσεδάφισης. 
 Καθορισμός των γεωλογικών διαδικασιών που έχουν διαμορφώσει το τοπικό έδαφος και έχουν επηρεάσει τη χημεία του. Τέτοιες διεργασίες θα μπορούσαν να είναι η διάβρωση λόγω νερού ή αέρα, η καθίζηση, υδροθερμικοί μηχανισμοί και η ηφαιστειακή δραστηριότητα. 
 Εκτέλεση βαθμονόμησης και επικύρωσης των  παρατηρήσεων της επιφάνειας που έγιναν από τα όργανα του Mars Reconnaissance Orbiter. Αυτό θα βοηθήσει να προσδιοριστεί η ακρίβεια και η αποτελεσματικότητα των διάφορων οργάνων που μελετούν την αρειανή γεωλογία σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη. 
 Αναζήτηση ορυκτών που περιέχουν σίδηρο, προσδιορισμός και ποσοτικοποίηση των σχετικών ποσοτήτων συγκεκριμένων ορυκτών που περιέχουν νερό ή σχηματίστηκαν σε νερό, όπως ανθρακικά άλατα που περιέχουν σίδηρο. 
 Χαρακτηρισμός της ορυκτολογίας και των υφών των πετρωμάτων και των εδαφών και καθορισμός των διαδικασιών που τις δημιούργησαν. 
 Αναζήτηση γεωλογικών ενδείξεων για τις περιβαλλοντικές συνθήκες που επικρατούσαν όταν υπήρχε υγρό νερό. 
 Αξιολόγηση του εάν αυτά τα περιβάλλοντα ήταν ευνοϊκά για τη ζωή. 

Κατά τη διάρκεια των επόμενων δύο δεκαετιών, η NASA θα συνεχίσει να διεξάγει αποστολές με άλλα διαστημικά οχήματα για να ανακαλύψει εάν υπήρξε ποτέ ζωή στον Άρη.  Η αναζήτηση ξεκινά με τον προσδιορισμό του κατά πόσο το περιβάλλον του Άρη ήταν κάποτε κατάλληλο για ζωή.  Η ζωή, όπως την καταλαβαίνουμε, απαιτεί νερό, οπότε η ιστορία του νερού στον Άρη είναι κρίσιμη για να διαπιστωθεί εάν το περιβάλλον του Άρη ήταν κάποτε ευνοϊκό για τη ζωή.  Παρόλο που τα δύο ρόβερ της συγκεκριμένης αποστολής δεν είχαν τη δυνατότητα να ανιχνεύσουν άμεσα ζωή, προσέφεραν πολύ σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την κατοικησιμότητα του περιβάλλοντος καθ'όλη την ιστορία του πλανήτη.

Σχεδιασμός και κατασκευή 
Τα Spirit και Opportunity είναι δίδυμα ρόβερ. Το καθένα λειτουργεί με ηλιακή ενέργεια και έχει 6 ρόδες, 1,5 μέτρα ύψος, 2,3 μέτρα πλάτος, 1,6 μέτρα μήκος και βάρος 180 κιλών.  Η μέγιστη ταχύτητα αγγίζει τα 5 εκατοστά το δευτερόλεπτο αν και η μέση ταχύτητα είναι περίπου το ένα πέμπτο αυτής (0,9 εκατοστά το δευτερόλεπτο). Τόσο το Spirit όσο και το Opportunity έχουν κομμάτια από το μέταλλο των κτηρίων του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου  που "μετατράπηκαν σε ασπίδες για να προστατεύσουν τα καλώδια του μηχανισμού γεωτρήσεων".

Προσεδάφιση 

Στις 25 Ιανουαρίου 2004, το προστατευμένο με αερόσακο σκάφος προσγείωσης άγγιξε την επιφάνεια του Άρη στον κρατήρα Eagle.

Θέση πρόσκρουσης ασπίδας θερμότητας 
Στα τέλη Δεκεμβρίου του 2004, το Opportunity έφτασε στο χώρο πρόσκρουσης της θερμικής του ασπίδας και τράβηξε μια πανοραμική φωτογραφία περίπου την αρειανή ημέρα 325.

Επιστημονικά συμπεράσματα 

Το Opportunity έχει προσφέρει σημαντικά στοιχεία που υποστηρίζουν τους πρωταρχικούς επιστημονικούς στόχους της αποστολής: την αναζήτηση και χαρακτηρισμό ενός ευρέος φάσματος πετρωμάτων και εδαφών που περιέχουν ενδείξεις για παρελθοντική δραστηριότητα νερού στον Άρη.  Εκτός από τη διερεύνηση του νερού, το Opportunity έχει επίσης καταγράψει αστρονομικές παρατηρήσεις και ατμοσφαιρικά δεδομένα.

Παραπομπές 

Εξερεύνηση του Άρη
Διαστημικές αποστολές το 2003
NASA