Εστρόγκο Ναχάμα

Ο Εστρόγκο ή Εστρόνγκο Ναχάμα (Estrongo Nachama, Θεσσαλονίκη 1918-Βερολίνο 2000) ήταν Έλληνας Εβραίος, επιζών του Ολοκαυτώματος, ο οποίος μετά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο εγκαταστάθηκε στο Βερολίνο και διακρίθηκε ως τραγουδιστής και αρχιψάλτης (κάντορας) της εκεί εβραϊκής κοινότητας.

Βιογραφία

Η ζωή στη Θεσσαλονίκη
Ο Εστρόγκο Ναχάμα ήταν γιος της Όρο και του Μεναχέμ Ναχάμα και γεννήθηκε στις 4 Μαΐου 1918 στη Θεσσαλονίκη . Η οικογένεία του ανήκε στη μεγάλη εβραϊκή κοινότητα της πόλης και ήταν σεφαραδίτες Εβραίοι που οι πρόγονοί τους είχαν εκδιωχθεί το 1492 από την Ισπανία και μιλούσαν τα λαντίνο, μία ισπανοεβραϊκή γλώσσα. Ο πατέρας του ήταν συνέταιρος σε μία επιχείρηση σιτεμπορίου και ο Εστρόγκο το 1936, αφού τελείωσε το Γυμνάσιο άρχισε να δουλεύει ως πωλητής στην ίδια επιχείρηση, ενώ τα Σάββατα ως ψάλτης στη Συναγωγή Μπετ Σαούλ. Τον Μάρτιο του 1939 κατατάχθηκε στον στρατό για να υπηρετήσει τη θητεία του, ενώ κατά τη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου το 1940 βρέθηκε ως ασυρματιστής στο 50ο Τάγμα Πεζικού το οποίο επανδρωνόταν κυρίως από Έλληνες Εβραίους.  
Το 1942, κατά τη διάρκεια της ναζιστικής Κατοχής, υποχρεώθηκε σε καταναγκαστικά έργα στο αεροδρόμιο Σέδες της Θεσσαλονίκης.

"Ο τραγουδιστής του Άουσβιτς" 
Τον Απρίλιο του 1943, ακολουθώντας τη μοίρα των περισσοτέρων Εβραίων της Θεσσαλονίκης, στάλθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης και εξόντωσης του  Άουσβιτς. Εκεί όλα τα μέλη της οικογένειάς του δολοφονήθηκαν στους θαλάμους αερίων, ενώ ο ίδιος ως νεαρός και ικανός προς καταναγκαστική εργασία οδηγήθηκε στα λατομεία ενός υποστρατοπέδου. Κατά τη διάρκεια της σκληρής εργασίας συνήθιζε να τραγουδά και γρήγορα έγινε γνωστός για την εξαιρετική φωνή του. Οι φρουροί τον έβαζαν να τραγουδάει για να τους διασκεδάζει και ως αντάλλαγμα του πέταγαν ένα κομμάτι ψωμί στις λάσπες. Λόγω της φωνής του κατάφερε να μείνει ζωντανός και απέκτησε το προσωνύμιο "ο τραγουδιστής του Άουσβιτς".

Στις αρχές του 1945, καθώς οι σοβιετικοί πλησίαζαν, ο Εστρόγκο Ναχάμα μαζί με τους υπόλοιπους κρατούμενους, συμμετείχε αναγκαστικά στις  επονομαζόμενες πορείες θανάτου, καθώς οι περισσότεροι πέθαιναν από το κρύο, την εξάντληση, τις ασθένειες ή δολοφονούνταν. Ο Ναχάμα επέζησε και οδηγήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Ζάξενχαουσεν κοντά στο Βερολίνο, όπου υποχρεώθηκε πάλι σε καταναγκαστική εργασία. Καθώς πλησίαζε το τέλος του πολέμου, το στρατόπεδο εκκενώθηκε στις 10 Απριλίου 1945 και οι κρατούμενοι υποχρεώθηκαν σε μία ακόμη πορεία θανάτου.  Ανάμεσα στους λίγους που επέζησαν και  απελευθερώθηκαν τις 5 Μαΐου του 1945 από τον Κόκκινο Στρατό ήταν  και ο Εστρόγκο Ναχάμα, ο οποίος ζύγιζε μόλις 35 κιλά. Από τότε γιόρταζε αυτή την ημέρα ως την ημέρα που ξαναγεννήθηκε.

Η ζωή στο Βερολίνο 
Μετά την απελευθέρωσή του παρέμεινε προσωρινά στο Βερολίνο καθώς σκόπευε να επιστρέψει στην Ελλάδα. Όμως το 1951 πληροφορήθηκε επίσημα ότι κανείς από την οικογένειά του δεν επέζησε και μη έχοντας πλέον κανέναν ζώντα συγγενή στην Ελλάδα παρέμεινε στο Βερολίνο. Εκεί ήρθε σε επαφή με τους εναπομείναντες Εβραίους και την μικρή μεταπολεμική κοινότητά τους και to 1947 έγινε αρχικά κάντορας (ψάλτης) στη Συναγωγή της οδού Πεσταλότσι και στη συνέχεια αρχικάντορας. Ο ραδιοφωνικός σταθμός RIAS μετέδιδε κάθε εβδομάδα τη λειτουργία της συναγωγής και αυτό βοήθησε στο να γίνει γνωστή η φωνή του με τη χρεία του βαρύτονου και να αναγνωριστεί το ταλέντο του. Έψαλε επίσης και στη συναγωγή του Βερολίνου που εξυπηρετούσε τις θρησκευτικές ανάγκες των Αμερικανών στρατιωτών εβραϊκού θρησκεύματος. Μετά την ανέγερση του τείχους και τον χωρισμό της πόλης σε δυτικό και ανατολικό τομέα, στο Ναχάμα δόθηκε άδεια, επειδή παρέμενε Έλληνας υπήκοος, να μεταβαίνει στο Ανατολικό Βερολίνο για να εξυπηρετεί τις ανάγκες της εκεί μικρής εβραϊκής κοινότητας.Στο Βερολίνο ο Εστρόνγκο Ναχάμα με τη δουλειά και το ταλέντο του αναδείχθηκε σε σημαντική προσωπικότητα της εβραϊκής κοινότητας της πόλης. Έκανε ηχογραφήσεις δίσκων με εβραϊκή θρησκευτική μουσική, εμφανίστηκε σε κινηματογραφικές ταινίες, όπως στο "Καμπαρέ" του Μπομπ Φόσι το 1972, όπου υποδύθηκε το ρόλο του ραβίνου, ενώ εμφανίστηκε σε πολλές συναυλίες, στην Ευρώπη, στις Η.Π.Α. και στο Ισραήλ. Έδωσε επίσης συναυλίες μαζί με χριστιανικές χορωδίες και σε χριστιανικούς ναούς προωθώντας τη συνεργασία των δύο θρησκευτικών κοινοτήτων.  

Το 1959 επισκέφθηκε για τρεις εβδομάδες την Θεσσαλονίκη προς αναζήτηση συγγενών, αντιμετώπισε δυσκολίες στην ανανέωση του διαβατηρίου του επειδή είχε κηρυχθεί ανυπότακτος από το ελληνικό κράτος, αλλά διατήρησε μέχρι το τέλος της ζωής του την ελληνική υπηκοότητα παρότι του προτάθηκε πολλές φορές η απονομή της γερμανικής.  

To 2012 το Ίδρυμα Meridian στο Βερολίνο καθιέρωσε προς τιμή του το "Βραβείο Εστρόνγκο Ναχάμα για την ανεκτικότητα και το πολιτικό θάρρος" με το οποίο βραβεύεται κατ' έτος μία προσωπικότητα για τις δράσεις της σε αυτούς τους τομείς.

Βραβεύσεις 
 1987: Σταυρός του Τάγματος της Αξίας της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας
 1988: Ασημένιο Άστρο της Φιλίας των Λαών (Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας)
 1990: Μεγαλόσταυρος του Τάγματος της Αξίας της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας

Δισκογραφία (επιλεγμένη) 
 Schabbat-Feier. Oberkantor Estrongo Nachama Live. Chor der Synagoge Herbartstraße, Orgel und Leitung: Monika Almekias-Siegl
 Es tönt von der Erde zum Himmel empor. Gebetsgesänge für die Neue Synagoge. Oberkantor Estrongo Nachama, RIAS Kammerchor, Leitung: Uwe Gronostay, Orgel: Harry Foss
 Hebräische Gebetsgesänge Chanukka Kiddusch. Oberkantor Estrongo Nachama, RIAS Kammerchor, Leitung: Uwe Gronostay, Orgel: Harry Foss
 Meisterwerke der Synagogalmusik. Oberkantor Estrongo Nachama, RIAS Kammerchor, Leitung: Uwe Gronostay, Orgel: Harry Foss
 Jom Kippur- Gebetsgesänge zum Versöhnungstag. RIAS Kammerchor, Leitung: Uwe Gronostay, Orgel: Harry Foss
 Chasanut- Gebetsgesänge aus der Synagoge. Oberkantor Estrongo Nachama und Chor, Orgel: Harry Foss
 Die große neue Sabbat Feier. Oberkantor Estrongo Nachama, Berliner Konzert-Chor, Leitung: F. Weisse, Orgel: Harry Foss
 Oberkantor Estrongo Nachama im Berliner Dom. Live-Mitschnitt 1998, Shalom-Chor Berlin, Leitung: Elisabeth Liebig, Orgel: Gloria Seipelt

Φιλμογραφία
 1972: Cabaret, σκηνοθεσία: Bob Fosse
 1981: Malou, σκηνοθεσία: Jeanine Meerapfel
 1988: Das Singen im Dom zu Magdeburg, σκηνοθεσία: Peter Rocha
 1990: Auf der Suche nach Herrn Moses, σκηνοθεσία: Tamara Wyss

 Δείτε επίσης 
 Ολοκαύτωμα
 Ιστορία των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφικές πηγές 
 
 Brenner, Michael (1997). After the Holocaust: Rebuilding Jewish Lives in Postwar Germany''. μετάφρ. από τα γερμανικά Barbara Harshav, Princeton,  ISBN 0-691-00679-2.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Εστρόγκο Ναχάμα (βίντεο)

Εβραίοι Μακεδονικής καταγωγής
Βαρύτονοι
Επιζήσαντες του Ολοκαυτώματος