Σφυριχτή γλώσσα

Η σφυριχτή γλώσσα είναι ένας ιδιαίτερος τρόπος επικοινωνίας που βασίζεται αποκλειστικά στα σφυρίγματα και εξαπλώθηκε σε πολλές περιοχές του κόσμου, εντούτοις περιορίζεται σε περιοχές όπου το σφύριγμα λειτουργεί πιο αποτελεσματικά από την ομιλία (κυρίως σε βουνά, σε πυκνά δάση). Σήμερα έχουν καταγραφεί 70 τοπικές κοινωνίες στον κόσμο που επικοινωνούν με κάποια σφυριχτή γλώσσα. Συνήθως οι σφυριχτές γλώσσες δεν είναι ανεξάρτητες γλώσσες αλλά λειτουργούν σαν προέκταση μιας τοπικής γλώσσας.

Ιστορία και σημερινή κατάσταση

Από την αρχαιότητα έως σήμερα 
'Στο βιβλίο Δ' Ιστορία του Ηροδότου υπάρχει μια αναφορά «σε τρωγλοδύτες Αιθίοπες» που η γλώσσα που μιλούν δε μοιάζει με καμιά άλλη, είναι κάτι σαν τα «τσιρίσματα που βγάζουν οι νυχτερίδες».
Ηρόδοτος Ιστορίαι (4.183.4) Μελπόμενη[4.183.4] οἱ Γαράμαντες δὴ οὗτοι τοὺς τρωγλοδύτας Αἰθίοπας θηρεύουσι τοῖσι τεθρίπποισι· οἱ γὰρ τρωγλοδύται Αἰθίοπες πόδας τάχιστοι ἀνθρώπων πάντων εἰσὶ τῶν ἡμεῖς πέρι λόγους ἀποφερομένους ἀκούομεν. σιτέονται δὲ οἱ τρωγλοδύται ὄφις καὶ σαύρας καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ἑρπετῶν· γλῶσσαν δὲ οὐδεμιῇ ἄλλῃ παρομοίην νενομίκασι, ἀλλὰ τετρίγασι κατά περ αἱ νυκτερίδες.

[4.183.4] Κι οι Γαράμαντες αυτοί βγαίνουν και κυνηγούν τους τρωγλοδύτες Αιθίοπες με άρματα που τα σέρνουν τέσσερα άλογα. Γιατί οι τρωγλοδύτες Αιθίοπες είναι πιο γοργοπόδαροι απ᾽ όλους τους λαούς, απ᾽ αυτούς για τους οποίους μας έρχονται πληροφορίες. Και τρέφονται οι τρωγλοδύτες με φίδια και σαύρες κι άλλα παρόμοια ερπετά· η γλώσσα που μιλούν δε μοιάζει με καμιά άλλη, είναι κάτι σαν τα τσιρίσματα που βγάζουν οι νυχτερίδες.
		
Παλιές Μαρτυρίες θαλασσοπόρων αναφέρουν ότι οι Γουάντσε (ισπανικά: Guanche) αυτόχθονες κάτοικοι των Κανάριων Νήσων (Ισπανία) εκτός από τη συνηθισμένη ομιλία χρησιμοποίησαν μια σφυριχτή γλώσσα, γνωστή σήμερα με την ονομασία silbo (σφυρίζω στα ισπανικά). Αυτός ο τρόπος επικοινωνίας τους επέτρεψε να επικοινωνούν στις απομακρυσμένες κοιλάδες (Ο ήχος ενός σφυρίγματος φτάνει πολύ μακριά). Από το 2009 η σφυριχτή γλώσσα «Silbo Gomero» συγκαταλέγεται στον κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

Σύμφωνα με μαρτυρίες ευρωπαίων θαλασσοπόρων μια παρόμοια γλώσσα υπήρχε στις κοιλάδες των Άνδεων (της Νότιας Αμερικής). Η επιβίωση της γλώσσας αυτής επιβεβαιώθηκε από τις έρευνες του Julien Meyer, ειδικού στον τομέα της βιοακουστικής.

Υπάρχουν διάφορα διηγήματα που μαρτυρούν ότι η σφυριχτή γλώσσα αποτελούσε τον καλύτερο τρόπο επικοινωνία σε μεγάλες αποστάσεις για τους βοσκούς.
Οι κάτοικοι του χωριού Αας (στα Δυτικά Πυρηναία) επικοινωνούσαν χάρις σε σφυρίγματα από πλαγιά σε πλαγιά και αναπαρήγαν την Οξιτανική διάλεκτο.

Στην Ελλάδα οι κάτοικοι του ορεινού χωριού Αντιά Εύβοιας  επικοινωνούν μέσω σφυριγμάτων. Η ελληνική σφυριχτή γλώσσα ονομάζεται σφυριά και βγήκε στη δημοσιότητα το 1969 όταν συνετρίβη αεροσκάφος στα βουνά της Αντιάς τότε τα σωστικά συνεργεία εντυπωσιάστηκαν από τα σφυρίγματα των βοσκών.

 Κατανομή 
Σήμερα υπάρχουν 70 σφυριχτές γλώσσες στον κόσμο. 

•	Ευρώπη: Στην περιοχή Μπεάρν (Γαλλία) και στο χωριό Αντιάς Ευβοίας (Ελλάδα).•	Ασία: Στα βορειοδυτικά της Τουρκίας, στους Akhas et les Χμονγκ (Νοτιοανατολική Ασία), στους Yupiks της Σιβηρίας. •	Αφρική: Στο νησί Λα Γκομέρα (νησί των Καναρίων Νήσων), στον Άτλαντα στο Μαρόκο, στο Τόγκο, στην Αιθιοπία. •	Αμερική: Στους Wayãpi στους Éperviers (pt) (Αμαζόνα της Βραζιλίας), στη Γουιάνα και στις Άνδεις.•	Ωκεανία: στην Παπούα Νέα Γουινέα.Διάφορες πρωτοβουλίες για την διατήρηση των σφυριχτών γλωσσών:•	Στο νησί Λα Γκομέρα, η διδασκαλία της Silbo είναι υποχρεωτική στο δημοτικό από το 1999 και εκπαιδεύονται οι δάσκαλοι.•	Στην Πο, ο Σύνδεσμος Lo siular d'Aas («Ο σφυριχτής της Aas») προσπαθεί να επαναφέρει τη σφυριχτή γλώσσα béarnais. Προς το παρόν διδάσκεται στο δημοτικό της Bilhères, στο γυμνάσιο της Laruns και στο Πανεπιστήμιο της Πο.•	Η Τουρκική σφυριχτή''' γλώσσα διδάσκεται στο δημοτικό του Kusköy.

Χρησιμότητα 
Η σφυριχτή γλώσσα επιτρέπει την επικοινωνία σε μεγάλες αποστάσεις. Ο ήχος ενός σφυρίγματος φτάνει πολύ μακριά και όταν ευνοεί η διαμόρφωση τού εδάφους, έως και 4 χλμ.

Παραπομπές

Δείτε επίσης 
 Σφυριχτή γλώσσα της Αντιάς
 Αντιάς Εύβοιας

Βιβλιογραφία 

  Description typologique et intelligibilité des langues sifflées, approche linguistique et bioacoustique

Εξωτερικές συνδέσεις 

 Ο Κόσμος σφυρίζει, δίκτυο έρευνας
 (Αγγλικά) το Άρθρο σχετικά με την silbo που δημοσιεύθηκε στη γλωσσολογική λίστα 
 Άρθρο σχετικά με την silbo που δημοσιεύθηκε στο Nouvelobs.com
 Βοσκοί béarnais είναι καλεσμένος στην εκπομπή «Στοιχειώδες, αγαπητέ μου Αϊνστάιν» προβλήθηκε στις 23 Απριλίου 1979
 Παλιό Ντοκιμαντέρ του 1964 με θέμα τη σφυριχτή γλώσσα των πυρηναίων.
 À Laruns (Pyrénées-Atlantiques), διδασκαλία της σφυριχτής γλώσσας των βοσκών. siffleurs béarnais 12.12.2015
  Les siffleurs de l'île d'Eubée

Γλώσσες της Ελλάδας
Γλωσσολογία
Νομός Εύβοιας