Οντολογικό επιχείρημα

Το οντολογικό επιχείρημα είναι λογικός συλλογισμός που ανήκει στα a priori επιχειρήματα υπέρ της ύπαρξης του Θεού. Βασίζεται στη μέθοδο της απαγωγής σε άτοπο. Το επιχείρημα συνοψίζεται στο ότι εάν μπορούμε να συλλάβουμε με το μυαλό μας τη μεγαλύτερη δυνατή ύπαρξη, τότε αυτή η ύπαρξη (στην προκειμένη περίπτωση ο θεός) θα πρέπει να υπάρχει.
 Εκδοχές του ιδίου επιχειρήματος αναπτύχθηκαν αργότερα και από άλλους φιλοσόφους, όπως ο Ρενέ Ντεκάρτ, Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς και Μπαρούχ Σπινόζα.

Οι εκδοχές του επιχειρήματος 
Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει ένα μοναδικό οντολογικό επιχείρημα αλλά μια ομάδα επιχειρημάτων που έχουν χρησιμοποιηθεί από διαφορετικούς φιλοσόφους. Συχνά προτιμάται ωστόσο να αναφερόμαστε σε ένα επιχείρημα που εμφανίζεται όμως με διαφορετικές εκδοχές. Οι ρίζες τους βρίσκονται στο έργο του χριστιανού θεολόγου Ανσέλμου του Καντέρμπερι που πρώτος διατύπωσε το οντολογικό επιχείρημα στο Προσλόγιο (11ος αι.). Στην κλασική διατύπωσή του έχει ως εξής: ο Θεός είναι εξ ορισμού το τελειότερο ον που μπορεί να συλλάβει ο νους. Αν υποθέσουμε πως δεν υπάρχει, τότε εφόσον η ύπαρξη είναι ανώτερη της ανυπαρξίας, μπορούμε να φανταστούμε ένα ον ανώτερο του Θεού. Συνεπώς η αρχική υπόθεση πως ο Θεός δεν υπάρχει πρέπει να είναι ψευδής. Μια αναδιατύπωση του οντολογικού επιχειρήματος επιχείρησε ο Καρτέσιος το 17ο αιώνα στο έργο του Στοχασμοί περί της Πρώτης Φιλοσοφίας (1641). Ο Καρτέσιος πιθανότατα δεν είχε διαβάσει το Προσλόγιο, θα πρέπει ωστόσο να γνώριζε την κριτική του Θωμά Ακινάτη πάνω στο οντολογικό επιχείρημα του Ανσέλμου.

Κριτική και υποστήριξη 
Πρώτος άσκησε κριτική ο βενεδικτίνος μοναχός Γκαουνίλο, σύγχρονος του Ανσέλμου, ο οποίος ισχυρίστηκε πως το επιχείρημα αποτυγχάνει καθώς ο ίδιος λογικός συλλογισμός θα ήταν υπέρ της ύπαρξης πραγμάτων που προφανώς δεν υπάρχουν, χρησιμοποιώντας ειδικότερα το παράδειγμα ενός «εξαφανισμένου νησιού». Κατά τον Καντ, η απόρριψη του επιχειρήματος βασίζεται στη θέση πως η ύπαρξη δεν είναι αληθινή ιδιότητα που μπορεί να αποδοθεί, αλλά προϋπόθεση για την απόδοση ιδιοτήτων. Ο Σοπενάουερ εξέλαβε το οντολογικό επιχείρημα ως ένα «γοητευτικό αστείο». Το οντολογικό επιχείρημα έτυχε σθεναρής κριτικής τόσο από υπέρμαχους της θρησκείας όπως ο Θωμάς Ακινάτης, όσο και από άθεους όπως ο Μπέρτραντ Ράσελ και ο Ρίτσαρντ Ντόκινς.  Αν και απορρίπτεται από την πλειονότητα των σύγχρονων φιλοσόφων, υποστηρίχτηκε από ορισμένους, μεταξύ των οποίων ο Άλβιν Πλάντινγκα, ο Τσαρλς Χάρτσορν και ο Νόρμαν Μάλκολμ, στα πλαίσια της τροπικής (modal) λογικής.Κριτική στο οντολογικό επιχείρημα άσκησαν και Καθηγητές της Θεολογικής Σχολής Αθηνών όπως οι Κωνσταντίνος Παπαπέτρου και Στυλιανός Παπαδόπουλος.

Δείτε επίσης
 Τελεολογικό επιχείρημα
 Κοσμολογικό επιχείρημα

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Jonathan Barnes, The Ontological Argument, London: Macmillan, 1972
Graham Oppy, Ontological arguments and belief in God, Cambridge University Press, 1995

Φιλοσοφία της θρησκείας
Θρησκειολογία
Θεϊστικά επιχειρήματα

de:Gottesbeweis#Der ontologische Gottesbeweis