Μέγα Ετυμολογικόν

Το Μέγα Ετυμολογικόν (αναφέρεται συχνά στη βιβλιογραφία συντομογραφημένο ως EM από το Etymologicum magnum) είναι ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά λεξικά. Είναι επίσης το πρώτο βιβλίο που τυπώθηκε από καθαρά ελληνικό τυπογραφείο, 44 μόλις χρόνια μετά την εφεύρεση του Ιωάννη Γουτεμβέργιου.

Γενικά 
Το Μέγα Ετυμολογικόν είναι ένα ελληνόγλωσσο αλφαβητικό λεξικό με βαρύτητα στην ετυμολογία των λέξεων. Φέρεται να έχει εκπονηθεί στο πρώτο ήμισυ του 12ου αιώνα από άγνωστο λεξικογράφο και σε άγνωστο μέρος. Βασίζεται κατά μεγάλο μέρος σε προγενέστερο βυζαντινό λεξικογραφικό εγκυκλοπαιδικό έργο το οποίο δημιουργήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στα μέσα του 9ου αιώνα από συντάκτες που εικάζεται ότι ανήκαν στον κύκλο του λόγιου Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Φώτιου Α'. Το προγενέστερο αυτό λεξικό του 9ου αιώνα, του οποίου είναι πιθανό ότι ο αρχικός τίτλος ήταν Ἐτυμολογικόν ή, όπως και του παρόντος έργου, το Μέγα Ἐτυμολογικόν, ονομάστηκε και Etymologicum genuinum (= γνήσιο ετυμολογικό) από τον Ρίχαρντ Άουγκουστ Ράιτσενσταϊν (Richard August Reitzenstein), που ανακάλυψε το 1887 στην Βιβλιοθήκη του Βατικανού ότι ο κώδικας cod.vat. graec. 1818 περιέχει το λεξικό του 9ου αιώνα. Μία άλλη πηγή του Μεγάλου Ετυμολογικού είναι το «Γουδιανό Ετυμολογικό», (Etymologicum  Gudianum), που θεωρείται ότι εκπονήθηκε τον 11ο αιώνα (μ.Χ.). 

Ο συγγραφέας του Μεγάλου Ετυμολογικού πρέπει να άντλησε και υλικό από κείμενα του Στεφάνου του Βυζαντίου, το λεξικό του Διογενιανού, από διάφορους σχολιαστές αρχαίων ελληνικών κειμένων και άλλων. 

Η αξία του λεξικού αυτού δεν είναι τόσο η παρεχόμενη ετυμολογία των λέξεων που σε πολλές των περιπτώσεων δεν είναι ορθή, όσο οι πληροφορίες που περιέχει σε άλλο λεξικολογικό υλικό και αποσπάσματα από συγγράμματα αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων που φέρονται να έχουν απολεσθεί.

Εκτύπωση 
Το Μέγα Ετυμολογικόν τυπώθηκε στη Βενετία το 1499 από τον Ζαχαρία Καλλιέργη με επιμέλεια και πρόλογο του Μάρκου Μουσούρου. Το χειρόγραφο που αποτέλεσε την βάση της έκδοσης έχει πλέον απολεσθεί. Η έκδοση αποτελεί ιδιαίτερο αντιπροσωπευτικό δείγμα της αρχετυπίας και κυρίως για την πλούσια διακόσμηση της κάθε σελίδας του με πρωτογράμματα και επίτιτλα, καθώς και την εκτεταμένη ερυθροτυπία με συμπλέγματα περίτεχνων γραμματοσειρών τυπογραφικών στοιχείων.

Το βιβλίο αυτό θεωρείται σήμερα η αφετηρία της μετέπειτα πλούσιας τυπογραφικής δραστηριότητας του Ελληνισμού στα διάφορα κράτη διασποράς του, όπου βρισκόταν την εποχή  εκείνη από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη Ρωσία μέχρι τα κράτη της Δύσης και βόρειας Αφρικής. Το Μέγα Ετυμολογικόν είναι το πρώτο που τυπώθηκε σε ελληνικό τυπογραφείο και όχι η πρώτη ελληνόγλωσση εκτύπωση.

Πηγές 
"Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια" τομ.ΙΑ΄, σελ.688.

Δείτε επίσης
 Etymologicum Genuinum

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Mέγα Ετυμολογικόν. Έκδοση του 1816
 Mέγα Ετυμολογικόν. Έκδοση του 1499

Βυζαντινή γραμματεία
Ελληνική τυπογραφία
Ελληνικά λεξικά