Κανόνας του Μπέργκμαν

Ο κανόνας του Μπέργκμαν στη ζωολογία είναι οικογεωγραφικός κανόνας που συσχετίζει το γεωγραφικό πλάτος με την μάζα σώματος των ζώων. Γενικώς σύμφωνα με τον κανόνα, η μάζα σώματος των ατόμων ενός είδους αυξάνεται όσο αυξάνεται το γεωγραφικό πλάτος και το κλίμα γίνεται πιο κρύο, ή από άτομα στενά συγγενικών ειδών που διαφέρουν μόνο ως προς το μέγεθος, είναι αναμενόμενο το μεγαλύτερο είδος να βρίσκεται σε μεγαλύτερο γεωγραφικό πλάτος. Ο κανόνας πήρε το όνομά του από τον Γερμανό βιολόγο του 19ου αιώνα, Κρίστιαν Μπέργκμαν (Christian Bergmann), ο οποίος τον πρωτοδιατύπωσε το 1847. Ο κανόνας συχνά εφαρμόζεται μόνο σε θηλαστικά και πουλιά (ενδόθερμα), ωστόσο κάποιοι ερευνητές έχουν βρει στοιχεία για την εφαρμογή του κανόνα και σε εκτόθερμα ζώα. Ο κανόνας του Μπέργκμαν είναι αμφιλεγόμενος και η εγκυρότητά του έχει αμφισβητιθεί, ενώ υπάρχει διαφωνία ανάμεσα στους επιστήμονες για το αν ο κανόνας θα πρέπει να εφαρμόζεται στην ποικιλία εντός ενός είδους ή στην ποικιλία ανάμεσα σε διαφορετικά είδη. Αν και έχουν προταθεί πολλοί μηχανισμοί για την εξήγηση του κανόνα δεν υπάρχει ξεκάθαρη εξήγηση για την ύπαρξη αυτού του μοτίβου.

Εξηγήσεις 
Η πρώτη εξήγηση, η οποία δόθηκε από τον Μπέργκμαν όταν πρωτοδιατύπωσε τον κανόνα, είναι ότι τα μεγαλύτερα ζώα έχουν μικρότερη αναλογία επιφάνειας προς όγκο από ότι τα μικρότερα, έτσι εκπέμπουν λιγότερη θερμότητα ανά μονάδα μάζας, και παραμένουν θερμότερα σε κρύα κλίματα. Από την άλλη, τα θερμότερα κλίματα επιβάλουν την αντίθετη αντιμετώπιση: η θερμότητα σώματος που παράγεται από τον μεταβολισμό πρέπει να εκλύεται γρήγορα παρά να αποθηκεύεται. Έτσι η μεγαλύτερη αναλογία επιφάνειας προς όγκο στα μικρότερα ζώα σε θερμά και ξηρά κλίματα διευκολύνει την απώλεια θερμότητας μέσω του δέρματος και βοηθά την ψύξη του σώματος.

Ωστόσο υπάρχουν κάποιες σημαντικές εξαιρέσεις ειδών με μεγάλη μάζα και μικρή αναλογία επιφάνειας-όγκου που διαβιούν σε θερμά κλίματα, όπως ο Αφρικανικός ελέφαντας. Σε αυτή την περίπτωση ενδέχεται να λειτουργούν παρόμοιες θερμορυθμιστικές βελτιστοποιήσεις, όπως η ομοιοθερμία της μάζας για την αντίσταση σε σημαντική αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος στα θερμά κλίματα. Αναφέρεται ότι οι ελέφαντες βρίσκονται πιο συχνά στις σκιές όταν έχουν μικρά, τα οποία έχουν σημαντικά μεγαλύτερη αναλογία επιφάνειας-όγκου, και έτσι είναι πιο επιρρεπή σε αλλαγές της θερμοκρασίας τους εξαιτίας του περιβάλλοντος.

Παραπομπές

Πηγές 
 
 
 
 
 

Ζωολογία
Μπεργκμαν