Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Λέσβου

Η Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Λέσβου (Ε.Π.Σ.Λ.) είναι το όργανο διοίκησης του ποδοσφαίρου στον νομό Λέσβου. Εδρεύει στη Μυτιλήνη και είναι μέλος της Ελληνικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας (Ε.Π.Ο.). Είναι υπεύθυνη για τη διεξαγωγή του τοπικού πρωταθλήματος και του κυπέλλου, όπως και των πρωταθλημάτων εφήβων και παίδων. Συντονίζει επίσης τις δραστηριότητες των μικτών ομάδων νέων και παίδων, οι οποίες εκπροσωπούν τον νομό σε εθνικό επίπεδο.

Ιστορία

Οι πρώτοι σύλλογοι 
Η ποδοσφαιρική δραστηριότητα στο νησί της Λέσβου ξεκινά στα μέσα της δεκαετίας 1910–20 με την ίδρυση στη Μυτιλήνη δύο σωματείων, του «Άρη» και του «Άτλαντα» το 1914 περίπου. Έως το 1919 οι δυο αυτές ομάδες και η «Ομάς Εφέδρων Μυτιλήνης» ήταν οι μοναδικές στο τοπικό ποδόσφαιρο και οι μεταξύ τους αγώνες είχαν χαρακτήρα πρωταθλήματος. Επίσης, έδιναν ματς, είτε μεμονωμένα είτε ως μικτή Μυτιλήνης, και με τους ναύτες των αγγλικών πλοίων που ναυλοχούσαν στην πόλη κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ως πρωτοπόροι ποδοσφαιριστές εκείνης της εποχής αναφέρονται οι: Λέανδρος Ψαρρός, Ξεν. Αμμανίτης, Χατζηχρηστόφας, Καμπαδέλλης και Χατζηβασιλείου. Τις 3-4 χρονιές που άντεξαν οι σύλλογοι αυτοί, άτυπος πρωταθλητής αναδεικνυόταν πάντα ο Ατλας, ο οποίος είχε την καλύτερη ομάδα, με αρχηγό τον Κώστα Μάγειρα, που θεωρείτο ο καλύτερος ποδοσφαιριστής του νησιού. Άλλοι καλοί παίκτες του Άτλαντα ήταν οι: Γεώργιος Αναγνωστόπουλος, Δημ. Παπαπέτρου, Μητρέλιας, Δημητριάδης. Από τον Άρη ξεχώριζε ο αρχηγός του Χατζημηλούσης.

Ακολούθησε η επιστράτευση και η μικρασιατική εκστρατεία και οι παλιές ομάδες σχεδόν διαλύθηκαν. Επιβίωσε μόνο ο Άρης, ο οποίος το 1929 ανασυγκροτήθηκε υπό την επωνυμία «Γ.Π.Σ. Άρης Μυτιλήνης». Το 1923 ιδρύθηκε ο Παλλεσβιακός Γ.Σ. από μια παρέα παλιών αθλητών και φιλάθλων. Το καλοκαίρι του 1926 με γεν. γραμ. τον Σ. Πραΐδη και προπονητή τον Κλ. Παλαιολόγου νίκησε τον Παγχιακό με 8–0. Τον χειμώνα του 1925 ιδρύθηκε ο «Π.Σ. Μυτιληναϊκός» από συνένωση των μικρών ανεπίσημων ποδοσφαιρικών ομάδων «Κρόνος», «Δόξα» και «Απόλλων». Το 1928 ιδρύθηκαν η «Νίκη Μυτιλήνης», ο «Αχιλλεύς Μυτιλήνης» και άλλες πιο μικρές που δεν ήταν όλες επίσημες: η «Αρμενική», ο «Θησεύς Παναγιούδας» (1930), ο «Ζευς», ο «Σ.Ε.Φ.Α. Καλλονής», ο «Παγγεραγωτικός», «Έφηβος Παμφίλων», «Ερμής Μόριας», «Γ.Σ. Μολύβου», «Φιλικός Φίλιας», «Αχιλλεύς Πέτρας» κ.ά. Τον Ιανουάριο του 1929 ανασυγκροτήθηκε ο «Απόλλων Μυτιλήνης». Τη δεκαετία του '30 ιδρύθηκαν και άλλες ποδοσφαιρικές ομάδες, όπως ο «Μικρασιατικός Π.Σ.», η «Ένωση Συνοικισμού», ο «Παγγεραγωτικός», η «Αστραπή» κλπ. Αλλά οι βασικοί αντίπαλοι ήταν ο Άρης με τα κιτρινόμαυρα και ο Παλλεσβιακός με τα ερυθρόλευκα χρώματα.

Τα πρώτα πρωταθλήματα

Ένωσις Ποδοσφαιρικών Ομάδων Μυτιλήνης 
Η πρώτη προσπάθεια δημιουργίας τοπικής ποδοσφαιρικής ένωσης έγινε τον Νοέμβριο του 1926. Σε ανταπόκριση του περιοδικού "Αθλητικός Κόσμος" αναφέρεται η ίδρυση της Ενώσεως Ποδοσφαιρικών Ομάδων Μυτιλήνης (Ε.Π.Ο.Μ.) από επτά συλλόγους της πόλης και η προκήρυξη πρωταθλήματος Α' και Β' κατηγορίας:

"Η Μυτιλήνη από πολύ καιρό αγαπά το φουτμπόλ και κάθε συνοικία έχει και ποδοσφαιρική ομάδα... αλλά χωρίς οργάνωση. Είναι λίγες ημέρες τώρα που τα πράγματα ήλλαξαν, πήραν τον δρόμο τους. Η "Ένωσις των ποδοσφαιρικών ομάδων της Μυτιλήνης" που έγινε ανέλαβε να οργανώσει το ποδόσφαιρο στη Μυτιλήνη. Το Δ.Σ. της Ενώσεως απετελέσθη από τους διευθύνοντας την αθλητικήν κίνησιν του τόπου μας Κλ. Παλαιολόγου καθ. γυμναστικής, Γ. Αναγνωστόπουλον, Αλ. Καΐρην, Π. Βελόνην, Α. Σαρήγιαννην, Π. Καπρανίδην και Κ. Βουσβούνην.

Η "Ένωσις" προεκήρυξεν αγώνας πρωταθλήματος φουτμπόλ δια το 1926 εις τους οποίους εδήλωσαν συμμετοχήν αι κάτωθι ομάδες:

Α' κατηγορίας: Παλλεσβιακός (αρχηγός ο Μ. Σάββας), Άρης (αρχηγός Σαρηγιάννης), Απόλλων (αρχηγός Βουσβούνης).

Β' κατηγορίας: Μυτιληναϊκός, Ζευς, Νίκη, ομάς Προσκόπων.

Οι αγώνες θα αρχίσουν την ερχομένη Κυριακή και θα τελειώσουν κατά τας εορτάς των Χριστουγέννων. Λέγεται ότι θα προσκληθή μια ομάς της Χίου, η οποία θα έλθη εις την Μυτιλήνην δια να συναγωνισθή με την νικήτριαν των αγώνων ομάδα ή με μικτή ομάδα της Μυτιλήνης εάν σχηματισθή και η της Χίου μικτή. Δια τους νικητάς ποδοσφαιριστάς και τας ομάδας των δύο κατηγοριών θ' αθλοθετηθούν καλλιτεχνικά κύπελλα και μετάλλια."

Δεν είναι γνωστή η τύχη αυτού του πρωταθλήματος, αλλά τo 1928 αναφερέται η προκήρυξη μιας σειράς αγώνων Α' και Β' κατηγορίας από το κατάστημα αθλητικών ειδών του "Κόνακα". Η διοργάνωση έμεινε γνωστή ως "Κύπελλο Κόνακα" και ξαναέγινε το 1929.

Ένωσις Ποδοσφαιρικών Σωματείων Μυτιλήνης 
Το φθινόπωρο του 1929 ο Παλλεσβιακός, ο Απόλλων και η Νίκη ίδρυσαν ένα συνεταιρισμό υπό την επωνυμία "ΠΑΝ" (από τα αρχικά τους), δημιουργώντας ένα είδος τοπικού ΠΟΚ, με προοπτική να διοργανώνουν τουρνουά μεταξύ τους και με ομάδες εκτός νησιού με σκοπό το κοινό οικονομικό όφελος. Η πρώτη αυτή κοινή προσπάθεια οδήγησε στη δημιουργία Ένωσης, στις 27 Νοεμβρίου 1929, με πρωτοβουλία των τριών συλλόγων του ΠΑΝ και του Άρη. Η Ένωσις Ποδοσφαιρικών Σωματείων Μυτιλήνης (Ε.Π.Σ.Μ.) προκήρυξε το ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα της περιόδου 1929–30 από 1ης Δεκεμβρίου. Μετείχαν οι σύλλογοι: Παλλεσβιακός, Απόλλων, Νίκη και Άρης με τρεις ομάδες (Α', Β', Γ'), η Αρμενική Ένωση και οι Πρόσκοποι.

Η Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Μυτιλήνης αναγνωρίστηκε επίσημα από το Πρωτοδικείο τον Νοέμβριο του 1930 και είχε ιδρυτικά σωματεία τους Παλλεσβιακό, Άρη, Απόλλων, Νίκη, Αετό, Μικρασιατικό, Ηρακλή, Αστραπή και Θησέα από τη Μυτιλήνη, καθώς επίσης και τους Αχιλλέα Πέτρας, Παγγεραγωτικό Γέρας και Α.Σ. Παμφίλων. Το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο της Ε.Π.Σ. Μυτιλήνης αποτελούταν από τον Πρόεδρο Γ. Αναγνωστόπουλο, τον Αντιπρόεδρο Διον. Λιάρο, τον Γενικό Γραμματέα Α. Παρταλίδη, τον Ταμία Ι. Κράλλη τον Έφορο Μάρκου και τους Συμβούλους Παπακίτσο, Χατζηστυλιανό, Βουτσά και Μουτάφη.

Τη σεζόν 1930–31 στο πρωτάθλημα της Ε.Π.Σ. Μυτιλήνης μετείχαν 11 σύλλογοι με 180 ποδοσφαιριστές: Παλλεσβιακός, Απόλλων Μυτ., Άρης Μυτ., Νίκη Μυτ., Αετός Μυτ., Ηρακλής Μυτ., Μικρασιατικός Μυτ., ΑΣ Παναγιούδας, Αχιλλέας Πέτρας, Ερμής Παμφίλων και Παγγεραγωτικός. Υπήρχαν επίσης ο Θησεύς, η Αρμενική, το Ορφανοτροφείο και η Αστραπή που δεν ήταν μέλη της Ε.Π.Σ.Μ.

Ένωσις Ποδοσφαιρικών Σωματείων Αιγαίου 
Το 1931 υπήρξε μια άλλη εξέλιξη. Τότε σε συνάντηση ποδοσφαιρικών σωματείων από τη Λέσβο και τη Σάμο αποφασίστηκε η δημιουργία Ενώσεως Ποδοσφαιρικών Σωματείων Αιγαίου (Ε.Π.Σ.ΑΙ.), με σκοπό τη διοργάνωση των ποδοσφαιρικών πρωταθλημάτων καθώς και του κυπέλλου Αιγαίου. Στις 19 Μαρτίου 1931 η Ε.Π.Σ.ΑΙ. με έδρα τη Μυτιλήνη έγινε προσωρινό μέλος της Ε.Π.Ο. με απόφαση του Δ.Σ. Το πρώτο συμβούλιο της Ε.Π.Σ.ΑΙ. αποτελούσαν (σε παρένθεση οι σύλλογοι που εκπροσωπούσαν): πρόεδρος Δ. Βερναρδάκης (Νίκη Μυτ.), Κ. Βουρνάζος (Παλλεσβ.), Π. Μάνδρας (Άρης Μυτ.), Φ. Κράλλης (Ηρακλής), Ν. Μουτάφης (Αστραπή Μυτ.), Α. Παρταλίδης (Άτλας Μανταμάδου), Δ. Καρπέτας (Αχιλλεύς Πέτρας), Α. Καμπουρόπουλος (Απόλλων Μυτ.), Ε. Μάρκου (Παγγεραγωτικός). Όμως, οι σύλλογοι της Χίου δεν μετείχαν και δημιούργησαν δική τους Ένωση (Ε.Π.Σ. Χίου) που διοργάνωσε τοπικό πρωτάθλημα.

Το πρωτάθλημα Λέσβου 1931-32 της Ε.Π.Σ.ΑΙ. κατέκτησε ο Άρης Μυτ. κατόπιν τιμωρίας του φαβορί Παλλεσβιακού. Στην Α' κατηγορία μετείχαν 4 σύλλογοι (Άρης, Νίκη, Παλλεσβιακός, Μυτιληναϊκός), στη Β' 6 (Αχιλλεύς, Μικρασιατικός και οι Β' ομάδες των συλλόγων της Α') και στη Γ' 6 (οι Β' ομάδες Αχιλλέως και Μικρασιατικού και οι Γ' ομάδες των συλλόγων της Α').

Τον Απρίλιο του 1932 στη Γ.Σ. της Ε.Π.Σ.ΑΙ. μετείχαν επίσης ο Θησεύς Παναγιούδας και δυο σύλλογοι της Σάμου, ο Απόλλων και ο Λυκούργος, αν και στη Σάμο λειτουργούσε η ανεπίσημη "Ένωση Ποδοσφαιρικών Αθλητικών Σωματείων Σάμου" (Ε.Π.Α.Σ.Σ.), στην οποία μετείχαν οι σύλλογοι: Πανσαμιακός, Άρης Καρλοβασίου, Πολυκράτης, Βάθυλλος, κ.ά. Αναφέρονται και ανεπίσημα σωματεία, όπως: «Αστραπή Παπάδου», «ΑΕ Συνοικισμού», «Άρης Μυχούς», «Ορφεύς Κεραμίων», «Ερμής Παμφύλων», «ΣΕΦΑ Καλλονής», «ΓΣ Πλωμαρίου», «Όλυμπος Αγιάσσου», «Κεραυνός Αφάλωνος», «ΑΕ Μόριας», «Ολυμπιακός Πολυχνίτου», «Αετός Λουτρών» κ.ά.

Ένωσις Ποδοσφαιρικών Συλλόγων Λέσβου 
Το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και η γερμανική κατοχή που ακολούθησε είχαν ως αποτέλεσμα να διακοπεί κάθε αθλητική δραστηριότητα στη Λέσβο. Το 1948 η Ε.Π.Ο. προχώρησε στην αναγνώριση της ένωσης με έδρα τη Μυτιλήνη και το όνομα Ένωσις Ποδοσφαιρικών Συλλόγων Λέσβου (Ε.Π.Σ.Λ.). Το 1954 εντάχθηκαν στην Ε.Π.Σ. Λέσβου και τα σωματεία της Λήμνου, τα οποία εποπτεύονταν από την Τοπική Επιτροπή Ποδοσφαίρου Λήμνου (Τ.Ε.Π. Λήμνου), με πρώτο πρόεδρο τον Κώστα Ερημάκη. Αρχικά μετείχαν σε δικό τους όμιλο ως ομάδες Β' ή Γ' κατηγορίας, λόγω κακής ποιότητας γηπέδων. Το 1960 οι καλύτερες ομάδες της Λήμνου θεωρήθηκαν Α' κατηγορίας και έγινε αγώνας κατάταξης για την ανάδειξη πρωταθλητή, κάτι που δεν επαναλήφθηκε για οικονομικούς και συγκοινωνιακούς κυρίως λόγους. Το 1971–72 ο πρωταθλητής Λήμνου μετείχε στο πρωτάθλημα της Α' Κατηγορίας της Λέσβου, κάτι που επαναλήφθηκε το 1985–86. Από το 1986–87 διεξάγεται ξεχωριστός όμιλος Α' Κατηγορίας και στη Λήμνο και το πρωτάθλημα της Ε.Π.Σ.Λ. κρίνεται σε τελικούς αγώνες. Εξαίρεση σε αυτό τον κανόνα υπήρξε τις σεζόν 2001–02 και 2002–03 που στην Α' Κατηγορία της Λέσβου μετείχαν και λημνιακές ομάδες.

Πρωτάθλημα 

Λόγω της γεωγραφικής απόστασης και της δυσκολίας τακτικής μετάβασης από το ένα νησί στο άλλο, διεξάγονται δύο διαφορετικά πρωταθλήματα στη Λέσβο και τη Λήμνο. Οι πρωταθλητές των δύο νησιών αγωνίζονται σε μονό τελικό αγώνα (άλλοτε διπλούς) για την ανάδειξη του πρωταθλητή της Ένωσης. Η πρωταθλήτρια ομάδα της Ένωσης μετέχει στη συνέχεια στο ειδικό ερασιτεχνικό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου όπου διεκδικεί την άνοδο στη χαμηλότερη εθνικού επιπέδου κατηγορία.

Λήμνος 

Η δομή του πρωταθλήματος της Ε.Π.Σ. Λέσβου στη νήσο Λήμνο είναι η εξής:

 2 Όμιλοι

Ιστορικά στοιχεία 
Παλιότερα υπήρχαν περισσότεροι σύλλογοι στη Λήμνο. Όταν πρωτοσυγκροτήθηκε ο όμιλος Λήμνου της Ε.Π.Σ. Λέσβου, τη δεκαετία του '80, ανήκε στη Γ' Κατηγορία. Το 1983–84 οι πρώτες έξι ομάδες συγκρότησαν τον όμιλο Λήμνου της Β' Κατηγορίας και οι υπόλοιπες έμειναν στη Γ'. Στη συνέχεια δημιουργήθηκε ο όμιλος Λήμνου της Α' Κατηγορίας, ο όμιλος Λήμνου της Β' και ο όμιλος Λήμνου της Γ'. Στη συνέχεια η Γ' Κατηγορία καταργήθηκε και το πρωτάθλημα Λήμνου διεξαγόταν σε δύο κατηγορίες (Α' και Β'). Η μείωση του αριθμού των λημνιακών ομάδων είχε ως αποτέλεσμα από το 2003–04 να καταργηθεί και η Β' Κατηγορία και να διεξάγεται μόνο η Α'.

Επίσης, για δύο σεζόν δοκιμάστηκε η συμμετοχή του πρωταθλητή της Λήμνου στην Α' Κατηγορία Λέσβου. Το 2001–02 μετείχε ο Ηρακλής Ατσικής που τερμάτισε στην 5η θέση και το 2002–03 ο Κεραυνός Αγίου Δημητρίου που τερμάτισε στην 3η θέση. Τις σεζόν αυτές συνεχίστηκε η Α' Κατηγορία Λήμνου. Αν και οι λημνιακές ομάδες τερμάτισαν σε υψηλές θέσεις, εντούτοις αυτό το σύστημα διεξαγωγής δεν συνεχίστηκε για οικονομικούς λόγους.

Λέσβος 
Η δομή του πρωταθλήματος της Ε.Π.Σ. Λέσβου στη νήσο Λέσβο είναι η εξής:

 Α΄ Κατηγορία
 Β΄ Κατηγορία
 Γ΄ Κατηγορία

Πρωταθλήτριες

Ε.Π.Σ. Αιγαίου

Ε.Π.Σ. Λέσβου

Κύπελλο 

Έως τη σεζόν 1970-71 τα σωματεία των πρωταθλημάτων της Ε.Π.Σ. Λέσβου, όπως και των υπόλοιπων τοπικών πρωταθλημάτων της χώρας, λάμβαναν μέρος στο Κύπελλο Ελλάδας. 

Από τη σεζόν 1971-72 καθιερώθηκε το Κύπελλο Ε.Π.Σ. Λέσβου, όπως και στις υπόλοιπες τοπικές ποδοσφαιρικές ενώσεις της χώρας, παράλληλα με τη θέσπιση του Κυπέλλου Ελλάδας Ερασιτεχνών. Όπως και στο πρωτάθλημα, οι αγώνες διεξάγονται χωριστά στη Λήμνο και τη Λέσβο. Αναδεικνύονται οι κυπελλούχοι των δύο νησιών και στη συνέχεια παίζουν σε μονό τελικό μεταξύ τους, για την ανάδειξη του κυπελλούχου της Ένωσης, ο οποίος συνεχίζει στο Κύπελλο Ερασιτεχνών.

Κυπελλούχοι 
{| class="wikitable" style="text-align:left;margin-left:1em;"
! width="75" | Περίοδος
! width="250" | Κυπελλούχος
|-
| 1971–72
| Αετός Λουτρών
|-
| 1972–73
| Άτλας Μυτιλήνης
|-
| 1973–74
| Άτλας Μυτιλήνης
|-
| 1974–75
| Παγγεραγωτικός
|-
| 1975–76
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 1976–77
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 1977–78
| Παλλεσβιακός
|-
| 1978–79
| Αετός Λουτρών
|-
| 1979–80
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 1980–81
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 1981–82
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 1982–83
| 
|-
| 1983–84
| Αιγέας Πλωμαρίου
|-
| 1984–85
| Όλυμπος Αγιάσου
|-
| 1985–86
| Αετός Λουτρών
|-
| 1986–87
| Παλλεσβιακός
|-
| 1987–88
| Παλλεσβιακός
|-
| 1988–89
| Α.Ε. Λήμνος
|-
| 1989–90
| Αετός Λουτρών
|-
| 1990–91
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 1991–92
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 1992–93
| Αετός Λουτρών
|-
| 1993–94
| 
|-
| 1994–95
| Αετός Λουτρών
|-
| 1995–96
| 
|-
| 1996–97
| 
|-
| 1997–98
| Αετός Λουτρών
|-
| 1998–99
| Νίκη Μυτιλήνης
|-
| 1999–00
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 2000–01
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 2001–02
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 2002–03
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 2003–04
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 2004–05
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 2005–06
| Α.Ε.Λ. Καλλονής
|-
| 2006–07
| Αιγέας Πλωμαρίου
|-
| 2007–08
| Διαγόρας Αγίας Παρασκευής
|-
| 2008–09
| Α.Ε.Λ. Καλλονής
|-
| 2009–10
| Ηρακλής Ατσικής
|-
| 2010–11
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 2011–12
| 
|-
| 2012–13
| 
|-
| 2013–14
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 2014–15
| Ηρακλής Ατσικής
|-
| 2015–16
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 2016–17
| Διαγόρας Αγίας Παρασκευής
|-
| 2017–18
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 2018–19
| Αιολικός Μυτιλήνης
|-
| 2019–20
| Διαγόρας Σαρδών
|-
| 2020–21
| ''ματαιώθηκε 
|-
| 2021–22
| Αετός Λουτρών
|-
| 2022–23
| Αετός Λουτρών
|}

Τελικοί

Ανά σύλλογο 
Κυπελλούχοι Ε.Π.Σ. Λέσβου. [στις διοργανώσεις που υπάρχουν στοιχεία]

(18): Αιολικός Μυτιλήνης
(09): Αετός Λουτρών
(04): Αιγεύς Πλωμαρίου
(03): Παλλεσβιακός, Α.Ε.Λ. Καλλονής
(02): Ηρακλής Ατσικής, Διαγόρας Αγίας Παρασκευής, Άτλας Μυτιλήνης 
(01): Παγγεραγωτικός, Ατρόμητος Αγίας Μαρίνας, Νίκη Μυτιλήνης, Όλυμπος Αγιάσου, Α.Ε. Λήμνου, Διαγόρας Σαρδών Λήμνου

Το δυναμικό της ΕΠΣ

Παραπομπές

Πηγές 
 Ανεμώτια 
 Σωκράτη Στ. Μάκρα, "Ιστορία του Λεσβιακού Αθλητισμού μέχρι το 1982", 1982.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι