Εμβατήριο

Εμβατήριο ονομάζουμε ένα συγκεκριμένο είδος μουσικής σε χαρακτηριστικό ρυθμό. Το λατινικό όνομα marcare, σημαίνει σφυριλατικό βηματισμό. Σκοπός του εμβατηρίου είναι ο συντονισμός του βηματισμού πολυάριθμου πλήθους.

Ιστορική εξέλιξη 
Τα εμβατήρια έχουν αρχαία παράδοση. Μια από τις αρχαιότερες μορφές του συναντάμε στο αχαίο ελληνικό θέατρο, όπου ο χορός εμφανίζεται στην σκηνή με αργό βηματισμό και με τον ίδιο τρόπο ξαναφεύγει. Δεν συνοδευόταν από μουσικά όργανα, είχαν όμως ρυθμική απαγγελία. 

Επίσης ο παιάνας ήταν θρησκευτικό τραγούδι, ύμνος, και μάλιστα ως «ευχαριστήριος ύμνος» που αποτεινόταν προς τον Απόλλωνα μετά από κάποια λύτρωση ή προς τον Ποσειδώνα για διάσωση από σεισμό ή πνιγμό στη θάλασσα. Έτσι σιγά - σιγά ο παιάνας κατέληξε σε είδος αρχαίας λυρικής ποίησης που επικράτησε, είτε από την αρχαία φράση «ίε παί» (= κτύπα νέε), αντίστοιχο με το σύγχρονο παράγγελμα «ρίχτου» ή «πυρ», που ενθάρρυνε η Λητώ το γιο της Απόλλωνα, που μαχόταν τον δράκο Πύθωνα, είτε από την φράση «Ιήιε Παιάν» ή Ιή ή Ιώ Παιάν που επικαλούνταν οι ζητούντες τη βοήθεια του Απόλλωνα, άποψη που κρίνεται επικρατέστερη.

Την εποχή του μεσαίωνα συναντάμε τύμπανα, τρομπέτες και φλογέρες από τον 16ο αιώνα όταν οι φεουδάρχες κάναν την εμφάνισή τους ή την περιοδεία τους στην πόλη ή όταν ξεκινούσαν για την μάχη. Εμβατήρια έχουμε επίσης στις λιτανείες και στις περιφορές των εκκλησιαστικών λαβάρων. Οι Σταυροφόροι χρησιμοποιούσαν επίσης μουσική στις σταυροφορίες.

Ευρωπαϊκή μουσική εμβατηρίων 
Στις δυτικές χώρες της Ευρώπης συναντάμε τοπικά χαρακτηριστικές μουσικές μορφές εμβατηρίων.

Εμβατήρια στην Βρετανία 

Τα βρετανικά εμβατήρια έχουν χαρακτηριστικό εντυπωσιακό ρυθμό που κυμαίνεται στους περίπου 112-120 χτύπους ανά λεπτό. Παρουσιάζουν πλούσιες μελωδίες αντίστιξης που συχνά απλά συνοδεύουν την κεντρική μελωδία στο ρεφρέν και είναι φανταχτερά επειδή συνδυάζουν απαλά και δυναμικά μουσικά τμήματα μέσα στο ίδιο κομμάτι.

Κείμενο τίτλου

Εμβατήρια της Σκωτίας και της Ιρλανδίας 
Στην Σκωτία και την Ιρλανδία τα εμβατήρια μοιάζουν με αυτά της Βρετανίας, παίζονται όμως από ορχήστρες που περιλαμβάνουν και παραδοσιακά όργανα όπως η γκάιντα και βασίζονται σε παραδοσιακές Σκωτσέζικες και Κελτικές μελωδίες. Σημαντικές μουσικές μπάντες που εξακολουθούν την παραδοσιακή μουσική εμβατηρίων είναι οι Irish Guards, οι The Gordon Highlanders, οι Scottish Military Tattoo, οι Flogging Molly, και οι Dropkick Murphys.

Εμβατήρια της Γερμανίας 
Τα γερμανικά εμβατήρια έχουν ένα πολύ συγκεκριμένο ρυθμό συνοδευόμενο από τα ηχηρά μπάσα των χάλκινων πνευστών και τον γοερό γδούπο του μεγάλου τυμπάνου. Είναι βασισμένα σε παραδοσιακές μελωδίες σε στύλ πόλκα και παίζονται με πολύ στρατιωτικό στόμφο. Σημαντικοί συνθέτες γερμανικών εμβατηρίων είναι ο Σουπέ, ο Στράους, ο Βάγκνερ, ο Φιρστ, ο Τάικε και ο Πίφκε.

Γαλλικά εμβατήρια 
Τα εμβατήρια της Γαλλίας διακρίνονται για τα κρουστά και τα χάλκινα όργανα, ιδιαίτερα τις σάλπιγγες. Τα τύμπανα συνήθως δίνουν έμφαση στον πρώτο χτύπο του πρώτου μέτρου.

Ολλανδικά εμβατήρια 
Τα εμβατήρια της Ολλανδίας έχουν χαρακτηριστικά εισαγωγικά, που συνήθως παίζουν τα τρομπόνια, κρουστά και τούμπες. Ακολουθούν τα άλλα χάλκινα με γοερό και εντυπωσιακό στόμφο. Γνωστοί Ολλανδοί συνθέτες είναι ο Willy Schootemeyer, ο Adriaan Maas, ο Johan Wichers και ο Hendrik Karels.

Γνωστά εμβατήρια 

Εκκλησιαστικά:
 Γκλουκ: Άλκηστη
 Μότσαρτ: Ο Μαγικός Αυλός
 Βάγκνερ: Πάρσιφαλ

Πένθιμα:
 Μπετόβεν: 3η συμφωνία
 Σοπέν: Σονάτα αρ. 35
 Χαίντελ : Σαούλ
 Λουλί : Άλκηστη
 Γκούσταβ Μάλερ: 1η συμφωνία
 Γκούσταβ Μάλερ: 5η συμφωνία
 Βάγκνερ: Το Λυκόφως των Θεών

Γαμήλια:
 Μέντελσον: Sommernachtstraum
 Βάγκνερ: Λόενγκριν

Κλασική μουσική:
 Μπαχ : Marcia της Καντάτας Nr. 207 Vereinigte Zwietracht
 Μότσαρτ: Τούρκικο εμβατήριο από το Klaviersonate Nr. 11 A-Dur KV 331, Γιανιτσάρικο εμβατήριο από το Die Entführung aus dem Serail (KV 384)
 Μπετόβεν: Yorckscher Marsch
 Σούμπερτ: Militärmarsch
 Charles Gounod: Marche funèbre d'une marionette (πένθιμο εμβατήριο της μαριονέτας)
 Βέρντι: Αΐντα

Γυμναστικό εμβατήριο:
 T. Weißmann, M. Sturz: Kyffhäuser-Turnermarsch

Στρατιωτικά εμβατήρια:
 της Ελλάδας
Περνάει ο στρατός
 Ο Ναύτης του Αιγαίου
 Μακεδονία ξακουστή
 Φάλαγγα
 Ευζωνάκι
 Πίνδος
Θεσσαλία
Τρεμπεσίνα
 της Γερμανίας και Αυστρίας
 Γκέοργκ Φιρστ: Badonviller-Marsch
 Καρλ Κομτσάκ: Erzherzog-Albrecht-Marsch
 Χέρμαν Λούντβιγκ Μπλάνκενμπουργκ: Abschied der Gladiatoren, Deutschlands Waffenehre, Klar zum Gefecht!, Mein Regiment
 Άντον Κρέτνερ: Tölzer Schützenmarsch
 Κούνο φον Μόλτκε: Des Großen Kurfürsten Reitermarsch
 Βίλχελμ Άουγκουστ Γιούρεκ: Deutschmeister Regimentsmarsch
 Φρειδερίκος Β' της Πρωσίας: Der Hohenfriedberger
 Φρειδερίκος Γ' της Πρωσίας: Präsentiermarsch, Marsch Bataillon Garde
 Γκόντφριντ Πίφκε: Preußens Gloria, Königgrätzer Marsch
 Γιόχαν Στράους (πατήρ): Radetzkymarsch
 Καρλ Τάικε: Alte Kameraden, Graf Zeppelin-Marsch, In Treue fest!
 Άντολφ Σέρτσερ: Bayerischer Defiliermarsch
 Χανς Σμίντ: Rainermarsch 
 Γιούλιους Φούζικ: Regimentskinder, Florentiner Marsch, Einzug der Gladiatoren
 Φράντς φον Σουπέ: Oh Du mein Österreich
 Γιόζεφ Φραντς Βάγκνερ: Unter dem Doppeladler
 της Αγγλίας
 The British Grenadiers (Traditional,παραδοσιακό)
 Old comrades (Teike)
 The thin red line (Alford)
 της Ολλανδίας
 Γιόχαν Βίχερς: Mars di Medici (Marsch der Medici), Naar Hoger Doel, Veteranen Mars
 Χέντρικ Καρέλς: Huzarenmars
 της Ελβετίας
 Καρλ Φρίντεμαν: Gruss an Bern, Kaiser Friedrich-Marsch
 Στέφαν Γιέγκι: General-Guisan-Marsch
 Τζιάν Μπατίστα Μαντεγκάτσι: Bellinzona
 Χάινριχ Στάινμπεκ: Frei wie der Adler, Regimentsgruß, Thurgauer Marsch (Marsch des Infanterieregiment 31)
 Berner Marsch: παραδοσιακό εμβατήριο του 17ου αιώνα
 της Ουγγαρίας
 Rákóczi-Marsch, εθνικό τραγούδι της Ουγγαρίας σε εκδόσεις του Φραντς Λιστ και του Έκτορ Μπερλιόζ (La damnation de Faust)
 των ΗΠΑ
 Τζων Φίλιπ Σούσα: The Stars and Stripes Forever, The Washington Post March, Sousa Medley
 Χένρι Φιλμόρ: Military Escort

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
 
 Brockhaus Riemann Musiklexikon, München 1979.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Preußens Gloria (MP3)
 Στρατιωτικά Εμβατήρια Γενικό επιτελείο εθνικής φρουράς
 Στρατιωτικά Εμβατήρια  Γενικό επιτελείο Στρατού

Μουσικά είδη