Τενόρος

Τενόρος ή οξύφωνος ονομάζεται ο άνδρας ερμηνευτής της εκκλησιαστικής μουσικής και του λυρικού θεάτρου, του οποίου η φυσική φωνή εκτείνεται σε οκτάβες υψηλότερες από του βαρυτόνου, αλλά χαμηλότερες από του κοντρα-τενόρου (και παλαιότερα του καστράτου). Δεδομένου ότι οι κοντρα-τενόροι είναι ελάχιστοι παγκοσμίως, συνήθως ο τενόρος είναι η υψηλότερη ανδρική φωνή μιας παράστασης.

Ως όρος παράγεται από το λατινικό ρήμα teneo που σημαίνει κρατώ. Προέρχεται απ' την αναγεννησιακή πολυφωνία, όταν το ύψος των υπολοίπων φωνών ενός έργου συνήθως καθοριζόταν σε σύγκριση με τον τενόρο - υπ' αυτήν την έννοια ο τενόρος «κρατούσε» την αρμονική βάση.

Οι τενόροι στην όπερα 
Μέχρι το 18ο αι. οι συνθέτες έγραφαν για τους τενόρους κυρίως δεύτερους ρόλους. Πρωταγωνιστές της εποχής ήταν οι καστράτοι, οι οποίοι μπορούσαν να αποδώσουν υψηλότερες νότες και με μεγαλύτερη ένταση, άρα ανταποκρίνονταν καλύτερα στο μεγαλοπρεπές ηρωικό ιδεώδες του μπαρόκ και της Όπερα Σέρια.

Στα τέλη του 18ου - αρχές 19ου αι. η κατάσταση άλλαξε άρδην. Η πρακτική του ευνουχισμού αγοριών για να «παραχθούν» καστράτοι περιέπεσε σε ηθική απαξίωση, ενώ παράλληλα η κυρίαρχη θεματολογία της όπερας στράφηκε σε πιο ανάλαφρους (Όπερα Μπούφα) ή ρεαλιστικούς χαρακτήρες. Μια νέα γενιά συνθετών (Ροσσίνι, Μπελίνι, Ντονιτσέττι κ.ά.) κυριάρχησε, χρησιμοποιώντας τεχνοτροπίες «κομμένες και ραμμένες» στα μέτρα των τενόρων (π.χ. μπελ κάντο). Έτσι οι τενόροι έγιναν η υψηλότερη ανδρική φωνή του έργου και οι συνήθεις πρωταγωνιστές του, θέση που κράτησαν και μετά την κυριαρχία της ρομαντικής όπερας (Βάγκνερ, Βέρντι κ.ά.) στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.

Κατηγοριοποίηση 
Οι οπερατικοί τενόροι χωρίζονται σε κατηγορίες, ανάλογα με τα επιμέρους φωνητικά χαρακτηριστικά τους. Επειδή συνήθως οι δημιουργοί έγραφαν με κάποιον ερμηνευτή στο μυαλό τους, είναι πολλοί οι ρόλοι που απαιτούν συγκεκριμένο είδος για να αποδοθούν σωστά. Πάντως οι διαχωρισμοί δεν είναι κάθετοι και πολλοί τενόροι μπορούν να αποδώσουν σε παραπάνω από μία κατηγορίες. Πιο συγκεκριμένα:

Τύποι φωνών στην όπερα
Χορωδιακή μουσική