Λιταί

Οι Λιταί στην ελληνική μυθολογία ήταν θεότητες με ηθική λειτουργία. Ηταν η προσωποποιήση των δεήσεων και των ικεσιών, των «προσευχών θλίψεως και μετανοίας».

Το μυθολογικό πλαίσιο 
Ήταν κόρες του Δία, ρυτιδιασμένες, κουτσές και λοξοθωρούσες. Ακολουθούσαν την αδελφή τους, την ολέθρια Άτη, χωρίς ποτέ να την προφταίνουν, και προσπαθούσαν να θεραπεύσουν τα κακά που εκείνη προκαλούσε στους ανθρώπους. Όποιος από αυτούς που είχαν προβεί σε άφρονες πράξεις καλοδεχόταν τις Λιτές, λάμβανε απλόχερα θεϊκές ευεργετικές ευλογίες. Στην αντίθετη περίπτωση, που ο φταίχτης δεν τις καλούσε, του προκαλούσαν νέες συμφορές.

Όπως γράφεται από τον Όμηρο στην Ιλιάδα: «καὶ γάρ τε λιταί εἰσι Διὸς κοῦραι μεγάλοιο / χωλαί τε ῥυσαί τε παραβλῶπές τ' ὀφθαλμώ, / αἵ ῥά τε καὶ μετόπισθ' ἄτης ἀλέγουσι κιοῦσαι. / ἣ δ' ἄτη σθεναρή τε καὶ ἀρτίπος, οὕνεκα πάσας / πολλὸν ὑπεκπροθέει, φθάνει δέ τε πᾶσαν ἐπ' αἶαν / βλάπτουσ' ἀνθρώπους· αἳ δ' ἐξακέονται ὀπίσσω. / ὃς μέν τ' αἰδέσεται κούρας Διὸς ἆσσον ἰούσας, / τὸν δὲ μέγ' ὤνησαν καί τ' ἔκλυον εὐχομένοιο· / ὃς δέ κ' ἀνήνηται καί τε στερεῶς ἀποείπῃ,/ λίσσονται δ' ἄρα ταί γε Δία Κρονίωνα κιοῦσαι / τῷ ἄτην ἅμ' ἕπεσθαι, ἵνα βλαφθεὶς ἀποτίσῃ».  Τα παραπάνω λέγονται από τον παιδαγωγό Φοίνικα προς τον παλιό μαθητή του, τον Αχιλλέα, προκειμένου να καταλαγιαστεί η οργή του (η μήνις) ενάντια στον Αγαμέμνονα, που του πήρε τη Βρισηίδα, και την ολέθρια απόφασή του να αποχωρήσει -για αυτόν τον λόγο- από τη μάχη. Τον καλεί να δείξει τον δέοντα σεβασμό στις Λιτές, ώστε να αρθούν οι συμφορές που επέφερε η Άτη (που είτε είχε πλήξει απευθείας εκείνον, κατά μια εκδοχή, είτε άλλους γύρω από αυτόν, κατά μια άλλη). Η αποδοχή της συμφιλιωτικής προς αυτόν «πρεσβείας» του Αγαμέμνονα, μέλος της οποίας ήταν και ο ίδιος ο γερο-παιδαγωγός, συνιστά τον έμπρακτο σεβασμός προς τις Λιτές.

Σε κείμενα μεταγενέστερα των ομηρικών, η λειτουργία των Λιτών μεταβλήθηκε, ακολουθώντας την αντίστοιχη μεταστροφή στην αντίληψη σχετικά με την Άτη. Όλες πλέον παρουσιάζονται ως εκδικήτριες του κακού, με ρόλο ανάλογο της Δίκης, της Νεμέσεως και των Ερινυών.

Το ερμηνευτικό πλαίσιο 
Τα βασικά χαρακτηριστικά των Λιτών, το ότι κουτσαίνουν, είναι αργές, γεμάτες ρυτίδες και κοιτούν πλαγίως, θεωρείται πως αποτυπώνουν -στην ομηρική περιγραφή- την ψυχική κατάσταση του Αχιλλέα: την απροθυμία του να δεχτεί την πρεσβεία και τα δώρα συμφιλίωσης του Αγαμέμνονα αφενός, και την πνευματική, ψυχική ταραχή του αφετέρου. Σύμφωνα με μια σύγχρονη ερμηνεία, η συγκεκριμένη παρουσίαση των Λιτών από τον Όμηρο, όπως και η ανάλογη της Άτης, δεν ανταπροκρινόταν σε μια προϋπάρχουσα αντίληψη για αυτές ως θεοτήτων, αλλά ήταν επινόηση, αλληγορία του ποιητή για να εξυπηρετήσει τη διήγησή του.

Σημειώσεις

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
 

 

  

  

Λιται
Παιδιά του Δία