Βιταλιάνο Ποζέλι

Ο Βιταλιάνο Ποζέλι (ιταλ. Vitaliano Poselli) ήταν Ιταλός αρχιτέκτονας που γεννήθηκε στις 7 Ιουνίου 1838 στο Καστιλιόνε (Castiglione) της Σικελίας. Αρχικά μετέβη στη Ρώμη, όπου άρχισε τις μελέτες του στην αρχιτεκτονική. Εκεί του προσφέρθηκε η πρώτη εργασία του το 1867 από έναν καθολικό ιερέα, τον Don Bosco. Αφορούσε την ανέγερση της εκκλησίας του Αγίου Στεφάνου (Santo Stefano) στην Κωνσταντινούπολη.

Ο Ποζέλι στάλθηκε το 1886 στη Θεσσαλονίκη από την Οθωμανική κυβέρνηση για να χτιστεί η Δημόσια Προπαρασκευαστική Σχολή («Idadie») της πόλης. Το 1888 παντρεύτηκε και εγκαταστάθηκε στην πόλη. Συνεργάστηκε με τις Οθωμανικές αρχές και δημιούργησε τα σημαντικότερα δημόσια κτήρια. Συγχρόνως, οι ξένες αντιπροσωπείες και οι αποστολές, καθώς επίσης και οι πλούσιοι έμποροι και οι τραπεζίτες, τον επιφόρτισαν με τη δημιουργία διάφορων κοινοτικών, εμπορικών αλλά και ιδιωτικών κτηρίων. Μερικά από τα πιο γνωστά είναι το Γενί Τζαμί, η Βίλλα Αλλατίνι, το Διοικητήριο, η Καθολική και η Αρμενική εκκλησία, η Τράπεζα Θεσσαλονίκης (Στοά Μαλακοπή), το Γ΄ Σώμα Στρατού, καθώς και η συναγωγή Μπετ Σαούλ, η οποία ανατινάχτηκε από το γερμανικό στρατό το καλοκαίρι του 1943. Τιμήθηκε για την εργασία του από το σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Β', από το βασιλέα της Ιταλίας Βιττόριο Εμανουέλε Β' και από την καθολική εκκλησία.

Ο Βιταλιάνο Ποζέλι πέθανε το 1918. Αρκετοί από τους απογόνους του ζουν ακόμη στη Θεσσαλονίκη.

Έργα του 
Ο  Βιταλιάνο Ποζέλι κατά χρονολογική σειρά σχεδίασε:

 Βίλα Ida, Έτος κατασκευής 1886-1890, υπήρχε στη γωνία Αλ. Φλέμινγκ και Βασ. Όλγας.
 Δημόσια Προπαρασκευαστική Σχολή («Idadie») (σήμερα Φιλοσοφική Σχολή του Α.Π.Θ.), Έτος κατασκευής 1887 
Το κτήριο της Φιλοσοφικής Σχολή, χτίστηκε αρχικά για να στεγάσει την Σχολή Ιδιαδέ (Προπαρασκευαστική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας). Στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου, η Σχολή χρησιμοποιήθηκε από το 1913 ως το 1927 ως στρατιωτικό νοσοκομείο και μετά παραχωρήθηκε στο νεοσύστατο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, που μετεγκαταστάθηκε στο κτίριο από την πρώτη του έδρα, στη βίλα Αλλατίνι. Ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου ήταν ο εμπνευστής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ενώ οι Αλέξανδρος Δελμούζος, Γεώργιος Σκληρός και Μανόλης Τριανταφυλλίδης  ήταν από τους βασικούς συντελεστές του. Το κτίριο πήρε την τελική του μορφή, που διατηρεί ως σήμερα, το 1932. Τις περισσότερες επεμβάσεις ανέλαβαν οι αρχιτέκτονες Α. Δραγούμης, Ι. Δημητριάδης και Αναστάσιος Μεταξάς.
 Διοικητήριο, Έτος κατασκευής 1891
 Γ΄ Σώμα Στρατού, Έτος κατασκευής 1890
 Βίλλα Αλλατίνι, Έτος κατασκευής 1895
 Καθολική εκκλησία Θεσσαλονίκης, Έτος κατασκευής 1897
 Συναγωγή Μπετ Σαούλ, Έτος κατασκευής 1898
Γενί Τζαμί (Παλιό Αρχαιολογικό Μουσείο), Έτος κατασκευής 1902
Το Γενί Τζαμί (Νέο Τζαμί), είναι το τελευταίο τζαμί της Θεσσαλονίκης και αποτελούσε το Τζαμί των Ντονμέ, δηλαδή το λατρευτικό χώρο των Ντονμέδων, των εξισλαμισμένων Εβραίων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η αρχιτεκτονική του είναι ένα μίγμα ανατολίτικων, αναγεννησιακών, βυζαντινών, ισλαμικών και μπαρόκ στοιχείων με αρκετές νεοκλασικές επιρροές. Κατά την περίοδο 1925-1962 στεγάστηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης. Σήμερα λειτουργεί ως εκθεσιακός χώρος του Δήμου Θεσσαλονίκης.
 Αρμενική εκκλησία, Έτος κατασκευής 1903
Βίλα Morpurgo, Έτος κατασκευής 1906, Χαιρωνείας 16, Θεσσαλονίκη
Η βίλα κατασκευάστηκε για λογαριασμό της Φανής Ουζιέλ, σύζυγο του Μωυσή Μορπούργο, γιό της Ραχήλ Αλλατίνη. Το 1952 αγοράστηκε από τον Νίκο Ζαρντινίδη, πολιτικό, υπουργό, ευρωβουλευτή, καθώς και ιδιοκτήτη της αντιπροσωπείας της FIAT. Εκείνη την περίοδο στη βίλα φιλοξενήθηκε ο πρόεδρος της αυτοκινητοβιομηχανίας Τζιάνι Ανέλι. Στη συνέχεια, το 2001 στο κτίριο στεγάστηκε το κέντρο τέχνης Villarte, έπειτα το Ωδείο Βορείου Ελλάδος, ενώ από το 2015 η έπαυλη ανήκει στον Ιβάν Σαββίδη. Η βίλα αποτελεί ένα ενδιαφέρον δείγμα εκλεκτικιστικής αρχιτεκτονικής με στοιχεία Art Nouveau. 
 Τράπεζα Θεσσαλονίκης (Στοά Μαλακοπή), Έτος κατασκευής 1907
 Βίλλα Μπαρτζανκιάν, Έτος κατασκευής 1907

 Στοά Lombardo

 Μύλοι Αλλατίνι

Παραπομπές

Πηγές 
Κολώνας Β. & Παπαματθαιάκη Λ. (1980) "Ο αρχιτέκτονας Vitaliano Poselli", Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη

Έργα του Βιταλιάνο Ποζέλι στη Θεσσαλονίκη

Ιταλοί αρχιτέκτονες