Ανατολική Πρωσία

Η Ανατολική Πρωσία (γερμανικά: Ostpreussen/Ostpreußen, πολωνικά: Prusy Wschodnie, λιθουανικά: Rytų Prūsija, λατινικά: Borussia orientalis, ρωσικά: Восточная Пруссия, Βοστότσναγια Προύσια) ήταν επαρχία της Πρωσίας από την ίδρυση του Γερμανικού Ράιχ και αποτελούσε από το 1871 ως το 1945 το βορειανατολικότερο διαμέρισμα της Γερμανίας. Το 1945 υπάχθηκε προσωρινά στην Πολωνία και υπό τη διοίκηση της Πολωνίας (2/3 της Ανατολικής Πρωσίας) και της Ρωσίας (περιφέρεια Καλίνινγκραντ στη Ρωσική ΣΟΣΔ της Σοβιετικής Ένωσης), για να μονιμοποιηθεί το 1990.

Ιστορία

Έως το 1878 
Μέρη της Ανατολικής Πρωσίας ανήκαν στο δουκάτο της Πρωσίας, το οποίο ήταν εξαρτώμενο από την Πολωνολιθουανική Κοινοπολιτεία μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα, όταν η Πολωνολιθουανική Κοινοπολιτεία διαμελίστηκε μεταξύ Πρωσίας (μετέπειτα Γερμανίας), Αυστρίας και Ρωσίας. Έτσι το δουκάτο της Πρωσίας προσαρτήθηκε στην Πρωσία και το δουκάτο της Πρωσίας συνδέθηκε με την υπόλοιπη (αυτοκρατορική) Πρωσσία. Το 1773 το δουκάτο αναδιοργανώθηκε σε επαρχία και πρωτεύουσα έγινε το Κένιξμπεργκ. Από το 1829 έως το 1878 το Κένιξμπεργκ ήταν πρωτεύουσα της επαρχίας της Πρωσίας, η οποία προέκυψε μετά από ενοποίηση των επαρχιών της Δυτικής και Ανατολικής Πρωσίας.

1878-1933 
Από το 1878 έως το 1920 η επαρχία καταλάμβανε μια περιοχή που εκτεινόταν από τη βορειοανατολική Πολωνία μέχρι την Κλάιπεντα της Λιθουανίας, με έδρα το Κένιξμπεργκ (σημερινό Καλίνινγκραντ στη Ρωσία). Το 1920 αποσπάστηκε η Κλάιπεντα (Μέμελ στα γερμανικά) και ορισμένες περιοχές στα νότια, ενώ απομονώθηκε από την υπόλοιπη Γερμανία. Επίσης, το 1920, έλαβε χώρα ένα δημοψήφισμα για την παραμονή στη Γερμανία ή την ένταξη στη Πολωνία για τις περιοχές ψηφοφορίας Αλενστάιν και Μαρινβέρντε στη νότια ανατολική Πρωσία. Οι περιοχές αυτές είχαν σημαντικούς πληθυσμούς Πολωνών και Μασούριων (εθνότητα που συγγενεύει με τους Πολωνούς), ωστόσο η συντριπτική πλειοψηφία των Γερμανών, Πολωνών και Μασούριων ήταν υπέρ της παραμονής στη Γερμανία. Η πολύ μεγάλη υποστήριξη των Πολωνών και Μασούριων για την παραμονή στη Γερμανία οφείλεται στον φόβο ότι η περιοχή τους θα πέσει στα χέρια της Σοβιετικής Ένωσης (η οποία πλησίαζε προς τη Βαρσοβία) αν ψήφιζαν υπέρ της ένταξης στο νεότευκτο πολωνικό κράτος.

1933-σήμερα

Ναζιστική Γερμανία 
Το 1933 ο Αδόλφος Χίτλερ και το κόμμα του ανέβηκε στην εξουσία, έχοντας μεταξύ των στόχων του την προσάρτηση περιοχών με γερμανική πλειοψηφία. Στις 20 Μαρτίου 1939 η Γερμανία έστειλε τελεσίγραφο στη Λιθουανία απαιτώντας την επιστροφή του Μέμελ και των περιχώρων του στη Γερμανία. Στις 23 Μαρτίου 1939 η Λιθουανία αποδέχθηκε το τελεσίγραφο και το Μέμελ και η επικράτεια του Μέμελ ενσωματώθηκαν στην επαρχία της Ανατολικής Πρωσίας. Το 1939 η πλειοψηφία του πληθυσμού των 2.490.000 κατοίκων αποτελούνταν από Γερμανούς (85%). Σύμφωνα με εκτιμήσεις, στην επαρχία ζούσαν 300.000-350.000 Πολωνοί κατά τη μεσοπολεμική εποχή. Επίσης ζούσαν και μικρότεροι αριθμοί Κουρσενιέκι (ομιλούσαν τα λετονικά), Λιθουανών και Εβραίων.

Εκκένωση 1944-45, διαίρεση της περιοχής ανάμεσα στην Πολωνία και ΕΣΣΔ 
Στα τέλη του 1944 και τις αρχές του 1945 η ανατολική Πρωσία εκκενώθηκε οργανωμένα από τις τοπικές αρχές, ωστόσο αρκετοί Γερμανοί παρέμειναν (σχεδόν όλοι όσοι παρέμειναν απελάθηκαν από την Πολωνία και τη Σοβιετική Ένωση). Στο τέλος του Β΄ ΠΠ, η Ανατολική Πρωσία διαιρέθηκε μεταξύ του βοϊβοδάτου Όλστιν και της περιφέρειας Καλίνινγκραντ της Ρωσικής ΣΟΣΔ της Σοβιετικής Ένωσης. Για την εξής διαμόρφωση του μεταπολεμικού συνόρου ευθύνεται και η απαίτηση του Ιωσήφ Στάλιν για την παράδοση λιμανιού ελεύθερο όλο το χρόνο από πάγο, καθώς αρχικά προβλεπόταν η παραμονή του Στετίνου στη Γερμανία και η προσάρτηση του Καίνιξμπεργκ στην Πολωνία. Λίγες χιλιάδες Γερμανών παραμένουν στα εδάφη της ανατολικής Πρωσίας, αριθμός που έχει μειωθεί κατά πολύ μετά το 1970. Σύμφωνα με την πολωνική απογραφή του 2002, στο βοϊβοδάτο Βαρμίας-Μασουρίας (το οποίο κατέχει το μεγαλύτερο μέρος των περιοχών της Ανατολικής Πρωσίας που πέρασαν στη Πολωνία) κατοικούσαν 4.311 Γερμανοί. Σύμφωνα με τη ρωσική απογραφή του 2010, στην περιφέρεια Καλίνινγκραντ ζούσαν 7.348 Γερμανοί.

Ιστορία μετά το 1991 
Μετά την πτώση του κομμουνισμού το 1991, μερικές Γερμανικές ομάδες έχουν προσπαθήσει να βοηθήσουν τους Γερμανούς του Βόλγα από την ανατολική ευρωπαϊκή Ρωσία να μεταναστεύσουν στην περιφέρεια Καλίνινγκραντ. Η προσπάθεια είχε μικρή επιτυχία, καθώς οι περισσότεροι Γερμανοί του Βόλγα προτίμησαν να μεταναστεύσουν στη Γερμανία, όπου μπορούσαν να γίνουν Γερμανοί πολίτες μέσω του δικαιώματος επιστροφής. Παρόλο που οι απελάσεις των Γερμανών από το έδαφος της περιφέρειας Καλίνινγκραντ (1945-1949) έγιναν με βίαιο και επιθετικό τρόπο, οι σημερινοί ρώσοι κάτοικοι της περιοχής βλέπουν τους Γερμανούς με πολύ μικρότερη εχθρότητα. Μάλιστα έχουν υπάρξει και συζητήσεις για τη μετονομασία του Καλίνινγκραντ σε Καίνιξμπεργκ (το πρώην γερμανικό όνομα).

Θρησκεία 
Οι περισσότεροι Γερμανοί της Ανατολικής Πρωσίας, Μασούριοι, Κουρσενιέκι (γνωστοί και ως Κουρσιενίκι) και Λιετουβινίνκαϊ (Λιθουανοί) ήταν λουθηρανοί, ενώ οι κάτοικοι της Ερμλάνδης (Βαρμία) ήταν κυρίως Ρωμαιοκαθολικοί επειδή η Ερμλάνδη (σημερινή Βαρμία) δεν ανήκε στο δουκάτο της Πρωσίας. Η Εβραϊκή Επισκοπή της Ανατολικής Πρωσίας μειώθηκε από περίπου 9.000 μέλη το 1933 σε 3.000 το 1939, καθώς οι περισσότεροι έφυγαν για να αποφύγουν τις ναζιστικές διώξεις. Όσοι παρέμειναν απελάθηκαν εκτελέστηκαν στο Ολοκαύτωμα.

Προσωπικότητες από την Πρωσία 
 Μπέρντ Άλτενστειν, καλλιτέχνης
 Χάνα Άρεντ Πολιτική θεωρητικός
 Ράινερ Μπάρτσελ, Γερμανός πολιτικός
 Λένι Μπέρεντ, συγγραφέας
 Όττο Μπόρις, συγγραφέας
 Λόβις Κορίντ, Ζωγράφος
 Μάριον Γκραίφιν Ντένχοφ, Δημοσιογράφος και εκδότρια εφημερίδας (die Zeit) 
 Έριχ Ντούνσκους, Γερμανός ηθοποιός
 Έριχ Ντάγκομπερτ φον Ντρυγκάλσκι, Εξερευνητής 
 Γιούργκεν Χένσκις, θεολόγος
 Γιόχαν Γκότφριντ φον Χέρντερ, Γερμανός ποιητής
 Ντάβιντ Χίλμπερτ, Μαθηματικός
 Ε.Τ.Α. Χόφμαν, συγγραφέας
 Άρνο Χολτς, συγγραφέας
 Εμμάνουελ Καντ, Φιλόσοφος
 Κέτε Κόλβιτς, καλλιτέχνης
 Ούντο Λάττεκ, Ποδοσφαιριστής και δημοσιογράφος
 Ζίγκφριντ Λεντς, συγγραφέας
 Έριχ Μέντελσον, αρχιτέκτονας
 Άγκνες Μίγκελ, συγγραφέας
 Άρμιν Μίλερ-Σταλ, ηθοποιός
 Όσκαρ Νεγκτ, κοινωνιολόγος
 Λέα Ραμπίν, πολιτικός του Ισραήλ
Ότο Ρόζε, τυπογράφος
 Άρνολντ Ζόμμερφελντ, φυσικομαθηματικός
 Γκέοργκ Στένκε, αρχιτέκτονας
 Γιόχαν Φρίντριχ Στένκε, ιδρυτής του ναυαγοσωστικού σώματος
 Χέρμαν Σούντερμαν, συγγραφέας
 Άρνο Σουρμίνσκι, συγγραφέας
 Χέρβιγκ Βάις, ζωγράφος

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
 Hartmut Boockmann: Ostpreußen und Westpreußen. In: Deutsche Geschichte im Osten Europas. Siedler, Berlin 1992, ISBN 3-88680-212-4.
 Martin Bergau: Todesmarsch zur Bernsteinküste. Das Massaker an Juden im ostpreußischen Palmnicken im Januar 1945. Zeitzeugen erinnern sich. Universitätsverlag Winter, Heidelberg 2006, ISBN 3-8253-5201-3.
 Richard Dethlefsen: Das schöne Ostpreußen. Piper, München 1916 (Digitalisat).
 Yorck Deutschler: Die Aestii – Bezeichnung für die heutigen Esten Estlands oder die untergegangenen Pruzzen Ostpreußens. In: „Die Singende Revolution“ – Chronik der Estnischen Freiheitsbewegung (1987–1991), S. 196–198, Ingelheim, März 1998/Juni 2000, ISBN 3-88758-077-X.
 Andreas Ehrhard (Fotos), Bernhard Pollmann (Text): Ostpreußen. Bruckmann, München 2004, ISBN 3-7654-3877-4 (Länderportrait, aktuelle Bilder aus dem ehemaligen Ostpreußen).
 Walter Frevert: Rominten. BLV, Bonn u. a. 1957 (erster Teil der sogenannten „Ostpreußen-Trilogie“).
 Emil Johannes Guttzeit: Ostpreußen in 1440 Bildern. Geschichtliche Darstellungen. Leer 1972–1984, Rheda-Wiedebrück/Gütersloh 2001, Würzburg 2001, Augsburg 2006.
 Emil Johannes Guttzeit: Ostpreußische Städtewappen. Hrsg.: Landsmannschaft Ostpreußen, Abt. Kultur, Waiblingen 1981.
 August Karl von Holsche: Geographie und Statistik von West- Süd- und Neu- Ostpreußen. Nebst einer kurzen Geschichte des Königreichs Polen bis zu dessen Zertheilung. 2 Bände. Berlin 1800 und 1804 (Digitalisat).
 Andreas Kossert: Ostpreußen. Geschichte und Mythos. Siedler, München 2005, ISBN 3-88680-808-4.
 Adam Kraft / Rudolf Naujok: Ostpreußen – Mit Westpreußen / Danzig und Memel. Ein Bildwerk der unvergessenen Heimat mit 220 Aufnahmen. Adam Kraft Verlag, 5. Auflage 1978, Mannheim, ISBN 3-8083-1022-7.
 Hans Kramer: Elchwald. Der Elchwald als Quell und Hort ostpreußischer Jagd, 2. Auflage, Jagd- und Kulturverlag, Sulzberg im Allgäu 1985, ISBN 3-925456-00-7 (dritter Teil der so genannten „Ostpreußen-Trilogie“).
 Fritz Mielert: Ostpreußen. Nebst dem Memelgebiet und der Freien Stadt Danzig. In: Monographien zur Erdkunde, Bd. 35, Velhagen & Klasing, Bielefeld 1926 (Nachdruck: Bechtermünz, Augsburg 1999, ISBN 3-8289-0272-3).
 Christian Saehrendt: Der Horror vacui der Demographie: 100 Jahre Abwanderung aus dem deutschen Osten. In: Tel Aviver Jahrbuch für deutsche Geschichte XXXV 2007, S. 237–250.
 Klaus Schwabe (Hg.): Die preußischen Oberpräsidenten 1815–1945, Büdinger Forschungen zur Sozialgeschichte, Bd. 15, Boppard 1985.
 Karl Templin: Unsere masurische Heimat. Zum einhundertjährigen Bestehen des Kreises Sensburg 1818–1918. Selbstverlag des Kreises Sensburg, 2. Auflage 1926. Aufgrund der umfassenden Darstellung ist dieses Werk auch für weitere ostpreußische Gebiete aufschlussreich.
 Reinhold Weber: Bildband des Grenzkreises Lyck, Eigenverlag der Kreisgemeinschaft Lyck, Hagen 1985.
 Dietrich Lange: Geographisches Ortsregister Ostpreußen, Slices Of Life-Verlag, Königslutter 2005.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Γενικά περί ανατολικής Πρωσίας:
Ιστότοπος για την Ανατολική Πρωσία
 Η ανατολική Πρωσία στον πόλεμο τον Αύγουστο του 1914
 ανατολική Πρωσία - ένα σύγχρονο φωτογραφικό οδοιπορικό 
 Έρμλαντ και Μαζουρία σήμερα
 Πως μεγαλώσαμε στην Πρωσία Αυθεντικά χρονικά (Καθημερινή ζωή, Προσφυγιά)
 rbb Χρονικό, Το χρονικό ενός γερμανού στρατιώτη από τον τηλεοπτικό σταθμό rbb)
 Ιστοσελίδα
 Στοιχεία και δεδομένα από την ίδρυση ως τον 19ο αιώνα
 Ιστορικοί χάρτες:
 Μερικά από τα διαμερίσματα της Ανατολικής Πρωσίας πριν το 1200
 Όλα τα διαμερίσματα της Ανατολικής Πρωσίας πριν το 1200

Πρωσία
Ιστορία της Πολωνίας

Περιοχές της Ευρώπης