Μαρία Πενταγιώτισσα (ταινία, 1929)

Η Μαρία Πενταγιώτισσα ήταν η τρίτη κατά σειρά ελληνική ταινία μεγάλου μήκους, μετά την Γκόλφω και την Κερένια κούκλα και η δεύτερη της Άζαξ Φιλμ. Γυρίστηκε το 1928 σε σενάριο και σκηνοθεσία του Αχιλλέα Μαδρά και πρωτοπροβλήθηκε τον Φεβρουάριο του 1929 στην Αθήνα και το Πάσχα της ίδιας χρονιάς (5 Μαΐου 1929) στη Θεσσαλονίκη. Έπαιζαν η Φρίντα Πουπελίνα (Νένα Μάη), ο Αιμίλιος Βεάκης και ο ίδιος ο Αχιλλέας Μαδράς. Η ταινία έχει θέμα τη ζωή της Μαρίας Πενταγιώτισσας, θρυλικής ηρωίδας από τους Πενταγιούς Φωκίδας, και πρόκειται για τη μοναδική ταινία πάνω στη ληστοκρατία στην οποία πρωταγωνιστεί γυναίκα. 

Αρχικά ήταν βωβή ταινία και ως τέτοια προβλήθηκε το φθινόπωρο του 1935 στην ελληνική ομογένεια των ΗΠΑ, κάνοντας πρεμιέρα στο Manhattan Opera House της Νέας Υόρκης στις 22 Σεπτεμβρίου 1935. Στη συνέχεια σε στούντιο του Χόλυγουντ έγινε επεξεργασία της ταινίας, όπου αφαιρέθηκαν οι μεσότιτλοι και προστέθηκε ήχος. Στην ομιλούσα έκδοση, η οποία πρωτοπροβλήθηκε στις 24 Απριλίου 1936 στο Circle Theater της Νέας Υόρκης, όλες οι φωνές που περάστηκαν, ήταν του ίδιου του Μαδρά (οι ανδρικές) και της συζύγου του, Φρίντας Πουπελίνα (οι γυναικείες). Στην ταινία αυτή έκανε την πρώτη του κινηματογραφική εμφάνιση ο ηθοποιός Βασίλης Αυλωνίτης.

Η Μαρία Πενταγιώτισσα ήταν η πρώτη ελληνική κινηματογραφική υπερπαραγωγή, για τις ανάγκες της οποίας η τότε κυβέρνηση του Ελευθέριου Βενιζέλου διέθεσε 1.500 περίπου στρατιώτες, κατ΄ άλλους 2.500, καθώς και τρεις ίλες ιππικού. Ο δε υποδυόμενος τον βασιλιά Όθωνα δεν ήταν ηθοποιός αλλά αξιωματικός της προεδρικής φρουράς, τότε ανακτορικής φρουράς, ο Ηλίας Κακανάς, που έφερε την πραγματική επίσημη στολή του Όθωνα. Η δε υποδυόμενη τη βασίλισσα Αμαλία, η ερασιτέχνης ηθοποιός Μαρίτσα Ανδρεάδου, φορούσε την πραγματική στολή δεξιώσεων της Αμαλίας με τα διασωθέντα παιγνιόχαρτά της (τράπουλα), μετά από ευγενική διάθεση των μουσείων. Μερικές δε εσωτερικές σκηνές γυρίστηκαν στο πρώτο ανάκτορο του Όθωνα στην πλατεία Κλαυθμώνος, ενώ κάποιες άλλες στην κεντρική είσοδο των Παλαιών Ανακτόρων.

Πλοκή 
Σύμφωνα με την επίσημη περίληψη της ταινίας, όπως αυτή κατατέθηκε στα αρχεία της Νέας Υόρκης και δημοσιεύθηκε από το περιοδικό Variety, η υπόθεση της ταινίας έχει ως εξής:
Το 1854, σ’ ένα χωριό του Παρνασσού ζούσε η περιλάλητη Μαρία, διάσημη για την ομορφιά και τη γοητεία της, γνωστή ως η «καλλονή της Ελλάδας». Η Μαρία ήταν βαθιά ερωτευμένη μ’ ένα νεαρό βοσκό τον Τουρκάκη), παρόλο που αυτός συναναστρεφόταν και τη Χρυσούλα, την κόρη του αρχηγού της αστυνομίας. Η Μαρία, που αγνοούσε τον δεσμό της κοπέλας με τον εραστή της, μια μέρα έφυγε κρυφά απ’ το σπίτι της και πήγε στο πανηγύρι του χωριού, προ κειμένου να συναντήσει το αγόρι της και να χορέψει μαζί του.

Σύμφωνα με το έθιμο της εποχής, το πανηγύρι του χωριού εγκαινιάστηκε από τον βασιλιά και τη βασίλισσα. Ο μεγαλειότατος θαμπώθηκε από τη γοητεία της Μαρίας και ζήτησε να του τη συστήσουν. Αυτό προκάλεσε τον φθόνο και τη ζήλια των άλλων κοριτσιών. Λίγες μέρες μετά, ο αδερφός της Μαρίας βρέθηκε δολοφονημένος. Οι συγχωριανές της διέδωσαν ότι τον είχαν σκοτώσει η Μαρία με τον φίλο της, επειδή ο αδερφός της ήταν αντίθετος στον δεσμό τους. Η Μαρία καταδικάστηκε σε φυλάκιση έξι ετών, όμως η ποινή μειώθηκε σε δύο χρόνια μετά από παρέμβαση του παπά Γαβριήλ.

Αφού εξέτισε την ποινή της, η Μαρία αποφυλακίστηκε αποφασισμένη να εκδικηθεί. Με τον σκοπό αυτό έγινε μέλος μιας μοχθηρής συμμορίας, που ήταν ο τρόμος της χώρας. Μια μέρα, η Μαρία πήγε στο χωριό της έτοιμη για εκδίκηση. Ξαφνικά αντίκρυσε μια γαμήλια τελετή και με έκπληξη είδε ότι ο αγαπημένος της παντρευόταν τη Χρυσούλα. Στη στιγμή, η Μαρία τράβηξε πιστόλι και τον σκότωσε. Γρήγορα, σαν λεοπάρδαλη, αιχμαλώτισε τη Χρυσούλα και την έσυρε στα βουνά, σχεδιάζοντας να τη βασανίσει για την προδοσία. Μόλις έφτασαν, την έδεσε σ’ ένα στύλο, με σκοπό να την κάψει ζωντανή. Εκείνη την κρίσιμη στιγμή παρενέβη ο παπάς κι έσωσε τη Χρυσούλα. Η Μαρία μετάνιωσε, συγχώρεσε την αντίπαλό της και έγινε καλόγρια.

Διανομή ρόλων 
Στην ταινία αυτή συμμετείχαν εκτός των Αχιλλέα Μαδρά (στον ρόλο του παπα-Γαβριήλ) και της Φρίντας Πουπελίνα (στον ρόλο της Πενταγιώτισσας), οι ακόλουθοι ηθοποιοί:

 
 Αιμίλιος Βεάκης - λήσταρχος Λαμάρας
 Εμμανουήλ Καντιώτης - δεσμοφύλακας
 Κόκος - δικαστής
 Βασίλης Αυλωνίτης - Μπότσαρης
 Γ. Βασιλάκης - Σπ. Πήλικας
 Βασίλης Αφεντάκης - έφορας
 Λουλουδάκης - Θεοδωράκης Γρίβας
 Βάθης - Κριεζής
 
 Χ. Χατζηχρήστος - Σκαρλάτος Σούτσος
 Ι. Λοράνδος - Χατζηπέτρος
 Ιωάννου - Σπ. Καραϊσκάκης
 Κωνσταντινίδης - Κίτσος Τζαβέλας
 Βερίδης - Φώτος Τζαβέλας
 Β. Δαμάσκος - Μαυρομιχάλης
 Ηρακλής Χαλκιόπουλος - Χατζηχρήστος
 Καλουτάς - Ν. Στράτος
 
 Κουμπάρης - Ε. Ράλλης
 Βαρβέρης - Θεόδωρος Ι. Κολοκοτρώνης
 Αθανάσιος Βατίστας - Πετμεζάς
 Ανδριόπουλος - Χιώτης
 Γιάννης Σπαρίδης - Χιώτης
 Σαντεκλαίρ - Χιώτης
 Χαρίκλεια Τριχά - δασκάλα
 Ανδρεοπούλου - Μητέρα Πενταγιώτισσας

Επίσης είχαν λάβει μέρος οι ακόλουθοι ερασιτέχνες ηθοποιοί: 

 Ηλίας Κακανάς βασιλιάς Όθων
 Μαρίτσα Ανδρεάδου - βασίλισσα Αμαλία
 Βιβή Θεολόγου - Χρύσω, αντεράστρια της Πενταγιώτισσας
 Μαίρη Αλεξιάδου - Σύρμη
 Ευριδίκη Αμυρά - Κυρά Λενιώ
 
 Σίμος Πάρης - Δημήτρης Τουρκάκης
 Πολυζωάκης - Θανάσης
 Γιάννης Χριστοδούλου - Γαρδικιώτης Γρίβας
 Άγημα προεδρικής φρουράς και μονάδες πεζικού και ιππικού

Υποδοχή

Κριτικές 
Η εφημερίδα Ταχυδρόμος-Ομόνοια της Αλεξάνδρειας έδωσε μια θετική κριτική στην ταινία:

Σημειώσεις 
 Ένα μέρος της ταινίας αυτής είχε συμπεριληφθεί στο ντοκιμαντέρ Τον παλιό εκείνο τον καιρό παραγωγής 1964, σε σκηνοθεσία Αλέκου Σακελλάριου.
 Η Μαρία Πενταγιώτισσα μεταφέρθηκε ξανά στον κινηματογράφο το 1957 με πρωταγωνίστρια την Αλίκη Βουγιουκλάκη.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Αναφορά στη Μαρία Πενταγιώτισσα στην Ταινιοθήκη της Ελλάδας
 Η Μαρία Πενταγιώτισσα στην IMDb

Ελληνικές ταινίες
Ταινίες του 1929
Βωβές ταινίες
Ελληνικές δραματικές ταινίες
Ελληνικές βιογραφικές ταινίες
Ελληνικές ταινίες δράσης
Ταινίες γυρισμένες στην Ελλάδα
Ελληνικές ασπρόμαυρες ταινίες