Συνήγορος του Πολίτη (Ελλάδα)

Ο Συνήγορος του Πολίτη είναι ανεξάρτητη διοικητική αρχή του ελληνικού κράτους που έχει ως δηλωμένο σκοπό τη διαμεσολάβηση μεταξύ των πολιτών και της Διοίκησης, δηλαδή των δημοσίων υπηρεσιών, των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ), των Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ) και ορισμένων επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας. Η διαμεσολάβηση αποσκοπεί στην προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών, την υπεράσπιση του πολίτη έναντι διακρίσεων εις βάρος του, την καταπολέμηση της κακοδιοίκησης και την τήρηση της νομιμότητας. Η διερεύνηση ξεκινάει κατόπιν έγκαιρης αναφοράς του πολίτη, αφού πρώτα έχει γίνει προσπάθεια να επιλυθεί το ζήτημα με τον ίδιο τον φορέα και εφόσον η προσπάθεια απέβη άκαρπη ή προβληματική.

Στην Ελλάδα, ο θεσμός αυτός καθιερώθηκε με τον ιδρυτικό νόμο 2477 του 1997, με την προσθήκη του νέου νόμου 3094/2003. Διεθνώς είναι γνωστός ως Διαμεσολαβητής (Ombudsman), θεσμός που υπάρχει σε 85 χώρες σε όλο τον κόσμο και σε 27 ευρωπαϊκές χώρες.

Πεδίο δράσης 
Ο Συνήγορος του Πολίτη ερευνά ατομικές διοικητικές πράξεις, παραλείψεις ή υλικές ενέργειες οργάνων των δημοσίων υπηρεσιών που παραβιάζουν δικαιώματα ή προσβάλλουν νόμιμα συμφέροντα φυσικών ή νομικών προσώπων. Ερευνά ιδίως περιπτώσεις κατά τις οποίες ένα ατομικό ή συλλογικό όργανο κάποιας από τις αναφερόμενες υπηρεσίες: α) προσβάλλει με πράξη ή παράλειψη δικαίωμα ή συμφέρον που προστατεύεται από το Σύνταγμα και το νόμο, β) αρνείται να εκπληρώσει συγκεκριμένη υποχρέωση που επιβάλλεται από τελεσίδικη δικαστική απόφαση, γ) αρνείται να εκπληρώσει συγκεκριμένη υποχρέωση που επιβάλλεται από διάταξη νόμου ή από ατομική διοικητική πράξη, και δ) ενεργεί ή παραλείπει νόμιμη οφειλόμενη ενέργεια κατά παράβαση των αρχών της χρηστής διοίκησης και της διαφάνειας ή κατά κατάχρηση εξουσίας.

Επίσης, ο Συνήγορος του Πολίτη διαμεσολαβεί σε υποθέσεις που ανακύπτουν μεταξύ των πολιτών και των δημοσίων υπηρεσιών, των ΟΤΑ, των ΝΠΔΔ και των επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας και αφορούν στην ποιότητα της ζωής των πολιτών αλλά και την προστασία του περιβάλλοντος όπως (ενδεικτικά): α) τη διύλιση και διανομή ύδατος, την αποχέτευση και απαγωγή ακάθαρτων υδάτων και λυμάτων, β) τη διανομή ηλεκτρικού ρεύματος και καυσίμου αερίου, γ) τη μεταφορά προσώπων και αγαθών από την ξηρά, τη θάλασσα και τον αέρα, δ) τις τηλεπικοινωνίες και τα ταχυδρομεία, ε) την αυθαίρετη δόμηση ή κατασκευή έργων υποδομής, στ) την παράνομη λειτουργία βιομηχανικών εγκαταστάσεων ζ) την προστασία των δασών των ακτών και των περιοχών φυσικής προστασίας (περιοχές Natura) κλπ.

Φορείς και υπηρεσίες που δεν υπάγονται στην αρμοδιότητα του Συνηγόρου του Πολίτη περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων τους υπουργούς και υφυπουργούς ως προς τις πράξεις που ανάγονται στη διαχείριση της πολιτικής λειτουργίας, τα θρησκευτικά νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, τις δικαστικές αρχές, τις στρατιωτικές υπηρεσίες όσον αφορά θέματα που αφορούν την εθνική άμυνα και ασφάλεια, την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών, τις υπηρεσίες του Υπουργείου Εξωτερικών για δραστηριότητες που αφορούν στην εξωτερική πολιτική ή στις διεθνείς σχέσεις της χώρας, το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους και τις ανεξάρτητες διοικητικές αρχές ως προς την κύρια λειτουργία τους, υποθέσεις που αφορούν την κρατική ασφάλεια, θέματα που αφορούν στην υπηρεσιακή κατάσταση του προσωπικού των δημοσίων υπηρεσιών και θέματα που εκκρεμούν ενώπιον δικαστικής αρχής.

Οι έξι θεματικοί Κύκλοι 
Ο Συνήγορος του Πολίτη περιλαμβάνει έξι συνεπικουρικούς θεματικούς κύκλους οι οποίοι εποπτεύονται και συντονίζονται από αντίστοιχους Βοηθούς Συνηγόρους. Οι Κύκλοι είναι οι εξής:
α) Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου
β) Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας
γ) Κύκλος Ποιότητας Ζωής
δ) Κύκλος Σχέσεων Κράτους-Πολίτη
ε) Κύκλος Δικαιωμάτων του Παιδιού
στ) Κύκλος Ισότητας των Φύλων

Ο Ανδρέας Ποττάκης ανέλαβε τα καθήκοντα του Συνηγόρου του πολίτη τον Ιούλιο του 2016. Από τον Μάιο του 2011 μέχρι τον Οκτώβριο του 2015, Συνήγορος του Πολίτη ήταν η Καλλιόπη Σπανού, καθηγήτρια του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών, η οποία αντικατέστησε τον προηγούμενο Συνήγορο του Πολίτη Γιώργο Καμίνη για το υπόλοιπο της θητείας του, όταν τον Αύγουστο του 2010 αποχώρησε από τη θέση του για να θέσει υποψηφιότητα ως δήμαρχος Αθηνών. Ο Γιώργος Καμίνης εξελέγη ομόφωνα από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής ως Συνήγορος του Πολίτη τον Απρίλιο του 2003, διαδεχόμενος τον Νικηφόρο Διαμαντούρο, καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο οποίος εξελέγη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να υπηρετήσει έκτοτε ως Ευρωπαίος Συνήγορος του Πολίτη (Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής).

Διατελέσαντες Συνήγοροι του Πολίτη 
 Νικηφόρος Διαμαντούρος, Οκτώβριος 1998 – Απρίλιος 2003
 Γεώργιος Καμίνης, Απρίλιος 2003 – Σεπτέμβριος 2010
 Καλλιόπη Σπανού, Μάιος 2011 - Σεπτέμβριος 2015
 Ανδρέας Ποττάκης, Ιούλιος 2016 - σήμερα

Βλέπε επίσης
 Απαλλαγή από το μάθημα των Θρησκευτικών
 Διαμεσολαβητής (Ombudsman)
  Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Κύπρος) για την αντίστοιχη αρχή στην Κύπρο

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Επίσημος ιστότοπος του Συνηγόρου του Πολίτη.

Ανθρώπινα δικαιώματα
Συνταγματικό Δίκαιο
Νομικά επαγγέλματα
Ελληνικές ανεξάρτητες αρχές