Κατάλογος αθλητικών αντιπαλοτήτων

Ως αθλητική αντιπαλότητα χαρακτηρίζεται ο έντονος ανταγωνισμός μεταξύ αθλητικών ομάδων ή αθλητών. Αυτή η πίεση του ανταγωνισμού γίνεται αισθητή από παίκτες, προπονητές και διοίκηση, αλλά ίσως γίνεται περισσότερο αισθητή από τους οπαδούς. Η ένταση της αντιπαλότητας ποικίλλει από μία φιλική έως και μία βίαιη αναμέτριση, αφετέρου, ότι, σε μία περίπτωση οδήγησε σε στρατιωτική σύγκρουση (ο Πόλεμος του Ποδοσφαίρου). Οι ιδιοκτήτες των ομάδων συνήθως ενθαρρύνουν τέτοιου είδους αντιπαλότητες, δεδομένου ότι αυξάνουν το ενδιαφέρον των φιλάθλων και την προσέλευση τους στους χώρους διεξαγωγής, όπως και την τηλεθέαση, αλλά μια αντιπαλότητα που ξεφεύγει από τον έλεγχο μπορεί να οδηγήσει σε μάχες, χουλιγκανισμό, ταραχές ή ακόμα και μοιραίες συνέπειες. Συχνά, το θέμα των αθλητικών ανταγωνισμών είναι καυτό και αμφιλεγόμενο, όπως η πολιτική και η θρησκεία.

Επισκόπιση 
Οι αντιπαλότητες προέρχονται από διάφορες πηγές. Η απλή γεωγραφική εγγύτητα, καθώς και οι συχνές συναντήσεις σε σημαντικά παιχνίδια μπορούν να οδηγήσουν σε αντιπαλότητες. Η αναμέτριση μεταξύ δύο αντιπάλων στενής γεωγραφικής εγγύτητας, συνήθως ονομάζεται τοπικό ντέρμπι, ή απλά ντέρμπι (derby, στα βρετανικά αγγλικά , στα αμερικανικά και αυστραλιανά αγγλικά ) μία αθλητική αναμέτριση μεταξύ δύο ομάδων από την ίδια κωμόπολη, πόλη ή περιοχή, ιδιαίτερα στο ποδόσφαιρο (association football). Η φράση πιθανότατα προήλθε από «Το Ντέρμπι» (The Derby), μια ιπποδρομία στην Αγγλία, που ιδρύθηκε από τον 12ο Κόμη του Ντέρμπι το 1780, δεδομένου ότι τουλάχιστον από το 1840, ο όρος «ντέρμπι» έχει χρησιμοποιηθεί ως ουσιαστικό στα αγγλικά για να υποδηλώσει κάθε είδους αθλητική διοργάνωση. Μια άλλη ευρέως διαδεδομένη θεωρία, αν και δεν έγινε δεκτή από το Αγγλικό Λεξικό της Οξφόρδης (Oxford English Dictionary), είναι ότι η φράση προήλθε από την ίδια την πόλη του Ντέρμπι. Ήταν γνωστή ως η τοποθεσία ενός χαοτικού και πληθωρικού παιχνιδιού, στο οποίο εμπλεκόταν ολόκληρη η πόλη και συχνά οδηγούσε σε θανάτους. Τα τέρματα βρίσκονταν στο Νουνς Μιλ (Nuns Mill) στο βορρά και στο Γκάλοους Μπαλκ (Gallows Balk) στα νότια της πόλης, με ένα μεγάλο μέρος της δράσης να πραγματοποιείται στον ποταμό Ντέργουεντ (Derwent) ή το Μαρκίτον Μπρουκ (Markeaton Brook). Ονομαστικά οι παίκτες προέρχονταν από τις ενορίες των Αγίων Πάντων και του Αγίου Πέτρου, αλλά στην πράξη το παιχνίδι ήταν ελεύθερο για όλους έως και 1.000 παίκτες. Ένας Γάλλος ο οποίος παρατήρησε τον αγώνα το 1829 περιέγραψε τη φρίκη, «αν οι Άγγλοι αυτό το αποκαλούν παιχνίδι, θα ήταν αδύνατο να πούμε πως αποκαλούν την μάχη». Ο παραδοσιακός ποδοσφαιρικός αγώνας Σρόουβταϊντ (Shrovetide) είναι κοινός τόπος στην πόλη του Άσμπουρν στο Ντέρμπισαϊρ.

Σε σύγκριση με άλλα μέρη του κόσμου, τα πραγματικά τοπικά ντέρμπι είναι σπάνια στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά, όπου ο όρος πέριξ αντιπαλότητα (crosstown rivalry) χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια αντιπαλότητα μεταξύ δύο ομάδων στην ίδια μητροπολιτική περιοχή. Ακόμα και οι αναμετρίσεις που μπορούν να θεωρηθούν «τοπικά ντέρμπι» λόγω της γεωγραφικής τους εγγύτητας, χαρακτηρίζουν συχνά τις ομάδες που αντλούν κατά κύριο λόγο υποστηρικτές από διαφορετικές γεωγραφικές κοινότητες, κυρίως λόγω του ότι οι επαγγελματικές αθλητικές ομάδες δεν θέλουν να αντλούν τους ίδιους υποστηρικές, έτσι ώστε κάθε άτομο να χρειάζεται περισσότερα χρήματα να δαπανήσει για την ομάδα του, αντί να διαιρείται μεταξύ πολλών ομάδων. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε αναμετρίσεις στην ευρύτερη περιοχή της Νέας Υόρκης, ενώ σε ορισμένες αναμετρίσεις ενδέχεται τα παιχνίδια να διεξάγονται μεταξύ ομάδων, των οποίων οι έδρες απέχουν λιγότερο από 10 μίλια (16 χιλιόμετρα) μεταξύ τους, που εκπροσωπούν διαφορετικές γεωγραφικές κοινότητες. Δύο παραδείγματα είναι η τριγωνική αντιπαλότητα μεταξύ των Νιου Γιορκ Ρέιντζερς (που αντιπροσωπεύουν τη Νέα Υόρκη), των Νιου Γιορκ Άιλαντερς (που αντιπροσωπεύουν το Λονγκ Άιλαντ), των Νιου Τζέρσι Ντέβιλς, και στο παρελθόν των Χάρτφορντ Γουέιλερς (Κονέκτικατ), στην National Hockey League (NHL), και η πρώην αντιπαλότητα μεταξύ Νιου Γιορκ Νικς και Νιου Τζέρσεϊ Νετς στην National Basketball Association (NBA). Η αναμέτριση Νικς - Νετς μπορεί να εξελιχθεί σε ένα πλήρες ντέρμπι αφού οι Μπρούκλιν Νετς αγωνίζοται στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης, μια περιοχή στο εσωτερικό της βάσης των οπαδών των Νικς. Μια παρόμοια κατάσταση επικρατεί και στην Περιοχή Σαν Φρανσίσκο Μπέι για το μπέιζμπολ και το αμερικανικό ποδόσφαιρο, ενώ οι Σαν Φρανσίσκο Τζάιαντς και οι Όκλαντ Αθλέτικς βρίσκονται σε πολύ κοντινή απόσταση, όπως είναι οι Φόρτι Νάινερς του Σαν Φρανσίσκο και οι Όκλαντ Ρέιντερς, έχουν βάσεις υποστηρικτών κάπως διαφορετικές γεωγραφικά, που χωρίζονται από το Σαν Φρανσίσκο Μπέι. Επιπλέον, στο Λος Άντζελες, υπάρχουν αντιπαλότητες, όπως των Λος Άντζελες Ντότζερς έναντι των Λος Άντζελες Έιντζελς, που εδρεύουν στο Άναχαϊμ, στην Major League Baseball (MLB). Μικρά πρωταθλήματα, τα οποία είναι περιφερειακά από τη φύση τους, διαθέτουν πολλές περιφερειακές αντιπαλότητες, μερικές από τις οποίες (π.χ. οι Στέιτεν Άιλαντ Γιάνκις έναντι των Μπρούκλιν Σάικλονς) είναι πραγματικές πέριξ αντιπαλότητες.

Κοινωνικές και πολιτικές εντάσεις μπορεί επίσης να λάβουν χώρα σε μια αθλητική αντιπαλότητα, όπως όταν η ινδοπακιστανική πολιτική σύγκρουση διαχέεται στον αγώνα κρίκετ Ινδίας - Πακιστάν, ή όταν οι θρησκευτικές διαφορές της Γλασκώβης εκφράζονται στο ντέρμπι Σέλτικ - Ρέιντζερς (γνωστό ως το Όλντ Φιρμ ντέρμπι). Το Όλντ Φιρμ (Old Firm) θεωρείται ως η μεγαλύτερη και πιο έντονη αντιπαλότητα στον αθλητισμό. Οι ποιο ήπιες μορφές αντιπαλότητας είναι αυτές μεταξύ κολεγιακών ομάδων στις Ηνωμένες Πολιτείες και συχνά περιλαμβάνουν φάρσες που αντίπαλες φοιτητικές οργανώσεις πραγματοποιούν η μία στην άλλη, όπως η κλοπή μασκότ ή το βάψιμο των χρωμάτων του άλλου σχολείου κάπου στην πανεπιστημιούπολη του αντίπαλου σχολείου.

Σε ορισμένα πρωταθλήματα, οι αγώνες μεταξύ των αντιπάλων θεωρούνται επισήμως ως σημαντικά παιχνίδια και ο νικητής παίρνει ένα ασυνήθιστο δώρο (δηλαδή σχάρα, τρόπαιο, τηλεόραση υψηλής ευκρίνειας, κλπ).

Ντέρμπι 
Τοπικό ντέρμπι ή απλά ντέρμπι έχει επικρατήσει να ονομάζεται μια αθλητική συνάντηση ανάμεσα σε δυο ομάδες της ίδιας πόλης ή περιοχής ή έστω ανάμεσα στις πιο ιστορικές ομάδες μιας χώρας. Η λέξη είναι αγγλικής προέλευσης και πιθανότατα προέρχεται από την πόλη Ντέρμπι (Derby) της κεντρικής Αγγλίας.

Προέλευση της ονομασίας 
Η χρήση της λέξης για τις αθλητικές συναντήσεις προήλθε πιθανότατα από την ιπποδρομία του Ντέρμπι, που ιδρύθηκε το 1780 από τον 12ο Kόμη του Ντέρμπι.

Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει πως η ονομασία ντέρμπι δόθηκε για πρώτη φορά σε ποδοσφαιρικό αγώνα για τους αγώνες Έβερτον – Λίβερπουλ Φ.Κ., τα γήπεδα των οποίων ήταν πολύ κοντά και τα χώριζε το Στάνλεϊ Παρκ που ανήκε στον Κόμη του Ντέρμπι.

Πάντως, η πρώτη φορά που ένας αγώνας αναφέρεται ως «τοπικό ντέρμπι» ήταν στις 9 Μαρτίου 1889, τρία χρόνια πριν από την ίδρυση της Λίβερπουλ. Η εφημερίδα "Widnes Weekly News" χαρακτήρισε ως τοπικό ντέρμπι το παιχνίδι ράγκμπι ανάμεσα στη Γουίντνες (Widnes) και τη Μαορίς (Maoris).

Μια άλλη αρκετά διαδεδομένη εκδοχή, είναι πως στην πόλη του Ντέρμπι γινόταν ένας παραδοσιακός ποδοσφαιρικός αγώνας, στον οποίο συμμετείχε όλη η πόλη και συχνά κατέληγε σε συμπλοκές. Ο αγώνας είχε ως αγωνιστικό χώρο όλη την έκταση της πόλης με τα δύο τέρματα να βρίσκονται στο βόρειο και στο νότιο άκρο της. Οι δυο αντίπαλες ομάδες προέρχονταν από τις ενορίες των Αγίων Πάντων και του Αγίου Πέτρου και στην πράξη συμμετείχαν όλοι όσοι επιθυμούσαν, δηλαδή πάνω από 1000 άτομα. Ένας Γάλλος που παρακολούθησε τον αγώνα του Ντέρμπι το 1829 τον περιγράφει ως τρομακτικό και σημειώνει πως αυτό που συνέβαινε δεν έπρεπε να αποκαλείται παιχνίδι αλλά μάχη. Ο παραδοσιακός αγώνας της πόλης του Ντέρμπι ενδεχομένως έδωσε την ονομασία «ντέρμπι» στις συναντήσεις τοπικών ομάδων, στις οποίες επικρατεί πάντα μεγάλος φανατισμός.

Από όλες αυτές τις εκδοχές το μόνο σίγουρο που προκύπτει είναι πως το όνομα σχετίζεται έτσι ή αλλιώς με την περιοχή του Ντερμπισάιρ της κεντρικής Αγγλίας.

Χαρακτηριστικά 
Το κύριο χαρακτηριστικό των αγώνων ντέρμπι είναι η πέραν των αθλητικών πλαισίων διάσταση του ανταγωνισμού μεταξύ δύο συλλόγων και ο συνακόλουθος φανατισμός ανάμεσα στους φιλάθλους τους που συχνά μεταφέρεται και στους ποδοσφαιριστές. Η αντιπαλότητα ενδέχεται να έχει ως υπόβαθρο θρησκευτικές, πολιτικές, εθνικές ή κοινωνικές διαφορές. Για παράδειγμα στο ιστορικό ντέρμπι της Γλασκόβης μεταξύ της Σέλτικ και των Ρέιντζερς Γλασκώβης εκδηλώνεται η διαφορά ανάμεσα στις δύο θρησκευτικές κοινότητες της πόλης, τους καθολικούς και τους προτεστάντες, ενώ σε εκείνο του Μπουένος Άιρες μεταξύ της Μπόκα Τζούνιορς και της Ρίβερ Πλέιτ εκφράζεται η αντίθεση ανάμεσα στην εργατική και την αστική τάξη.
 
Ντέρμπι αποκαλείται και η αναμέτρηση ανάμεσα στις μεγαλύτερες ομάδες μιας χώρας, όπως το ντέρμπι της Ολλανδίας ανάμεσα στον ΑΦΚ Άγιαξ και τη Φέγενορντ ή το παραδοσιακό ελληνικό ντέρμπι Παναθηναϊκός - Ολυμπιακός και ένα από τα μεγαλύτερα ντέρμπι του κόσμου ανάμεσα στην Ρεάλ Μαδρίτης και στην Μπαρτσελόνα. Στα ντέρμπι Ντιναμό Ζάγκρεμπ – Παρτιζάν Βελιγραδίου στην πρώην Γιουγκοσλαβία η εθνική αντιπαλότητα ανάμεσα στους Σέρβους και τους Κροάτες. 
 
Το παράδοξο είναι πως σήμερα δεν υπάρχει ντέρμπι στην ομώνυμη πόλη της Αγγλίας, αφού έχει μόνο μια ομάδα, την Ντέρμπι Κάουντι. Παλιότερα υπήρχε και μια δεύτερη, η Ντέρμπι Μίντλαντ αλλά κάποια στιγμή οι δυο ομάδες συγχωνεύτηκαν.

Αμερικανικό ποδόσφαιρο

National Football League

Κολεγιακό ποδόσφαιρο

Αυστραλιανό ποδόσφαιρο

Στίβος

Ατομικές

Ομαδικές

Ποδόσφαιρο

Μπάντμιντον

Μπέιζμπολ

Δομινικανή Δημοκρατία

Ιαπωνία

Major League Baseball

Καλαθοσφαίριση

Βουλγαρία

Γαλλία

Ελλάδα

Ισραήλ

Λιθουανία

Π.Γ.Δ.Μ.

Πολωνία

Σερβία

Σλοβενία

Ισπανία

Ηνωμένες Πολιτείες και Καναδάς

National Basketball Association

Μπόντι μπίλντινγκ

Πυγμαχία

Ατομικές

Ομαδικές

Καναδικό ποδόσφαιρο

Κολεγιακός αθλητισμός

Κρίκετ

Διεθνείς

Άλλες

Αθλήματα μπιλιάρδου

Κέρλινγκ

Ποδηλασία

Βελάκια

Καταδύσεις

Χόκεϊ επί χόρτου

Καλλιτεχνικό πατινάζ

Γκολφ

Γυμναστική

Χειροσφαίριση

Διεθνείς

Αυστρία

Λευκορωσία

Βέλγιο

Κροατία

Κροατία

Γαλλία

Γερμανία

Ισραήλ

Ουγγαρία

Π.Γ.Δ.Μ.

Πολωνία

Πορτογαλία

Ρωσία

Σερβία

Σλοβενία

Ισπανία

Ουκρανία

Ιπποδρομίες

Χόκεϊ επί πάγου

National Hockey League

Kontinental Hockey League

Ευρώπη

Βουλγαρία

Τσεχία

Φινλανδία

Γαλλία

Ουγγαρία

Νορβηγία

Πολωνία

Ρουμανία

Σερβία

Σλοβακία

Σλοβενία

Σουηδία

Ελβετία

Ηνωμένο Βασίλειο

Διεθνείς

Λακρός

Πολεμικές τέχνες

Μικτές πολεμικές τέχνες

Μηχανοκίνητος αθλητισμός

Κατασκευαστών, αυτοκινήτων, ομάδων

Οδηγών

Νέτμπολ

Ράγκμπι λιγκ

Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία

National Rugby League

State of Origin

Ηνωμένο Βασίλειο

International Rugby League

Ράγκμπι γιούνιον

Club Rugby Union

Γαλλία

Ιρλανδία

Ιταλία

Πολωνία

Ρουμανία

Ηνωμένο Βασίλειο

International Rugby Union

Ιστιοπλοΐα

Speedway

Πολωνία

Surfing

Κολύμβηση

Αντισφαίριση

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 CBS Sports Line's "7 Seven Rules for the Rivalry-Challenged"
 RedSoxvYankees.com – Yankees-Red Sox Baseball Rivalry
 The Best Rivalry – The Yankees/Red Sox Rivalry

Αθλητισμός