Σκυθικές γλώσσες

Οι Σκυθικές γλώσσες σχηματίζουν έναν βορειοανατολικό κλάδο της οικογένειας των Ιρανικών γλωσσών με διακριτές γλώσσες, που μιλούνταν από τις Σκυθικές (Σαρματικές και Σάκα) φυλές των νομάδων ποιμένων της Σκυθίας (Κεντρική Ασία, Ποντο-Κασπιανή στέπα) ανάμεσα στον 8ο αιώνα Π.Κ.Ε. και τον 5ο αι.. Έως τον 4ο αιώνα δεν είχαν απομείνει παρά μόνον λίγες λέξεις από οποιαδήποτε από τις αναφερόμενες γλώσσες.

Οι σκυθικές γλώσσες είναι πιθανό να δημιούργησαν διαλεκτικό συνεχές:
 Οι σκυθοσαρματικές γλώσσες ομιλούνταν κυρίως από ιρανικούς λαούς ήδη από τον 8ο και 7ο αιώνα στην περιοχή της Ουκρανίας, της νότιας Ρωσίας και του Καζακστάν. Η σύγχρονη Οσετική επιβιώνει ως συνέχεια τις γλωσσικής οικογένειας που καταγράφεται στις σκυθο-σαρματικές επιγραφές, αν και η σκυθο-σαρματική οικογένεια γλωσσών "δεν αντιπροσωπεύει την ίδια [Οσετική] γλώσσα" σε προγενέστερη φάση.
 Την γλώσσα Σάκα στην ανατολή: ομιλείτο στο βασίλειο του Χοτάν (το σημερινό Ξινγιάνγκ, Κίνα) και περιλάμβανε τα χοτανεζικά του Χοτάν και τα τουμσουκικά του Τουμσούκ. Οι γλωσσολόγοι κατατάσσουν αυτές τις γλώσσες ως τμήμα βορειοανατολικού κλάδου των ιρανικών γλωσσών.

Ιστορία 

Οι Σκύθες μετανάστευσαν από την κεντρική Ασία προς την ανατολική Ευρώπη, καταλαμβάνοντας τη σημερινή νότια Ρωσία και Ουκρανία, καθώς και τη λεκάνη των Καρπαθίων και τμήματα της Μολδαβίας και της Δοβρουτσάς. Εξαφανίστηκαν από την ιστορία μετά την κάθοδο των Ούννων στην Ευρώπη κατά τον 5ο αιώνα μ.Χ. και των ευρασιατών Αβάρων, Πετσενέγκων κ.λπ. Οι Σλάβοι πιθανώς αφομοίωσαν τους περισσότερους από εκείνους που μιλούσαν τις σκυθικές γλώσσες. Ωστόσο, στον Καύκασο παραμένει ακόμα σε χρήση μια διάλεκτος του σκυθο-σαρματικού γλωσσολογικού συνεχούς, η Οσετική.

Ταξινόμηση 

Οι περισσότεροι σκυθολόγοι συμφωνούν ότι οι σκυθο-σαρματικές γλώσσες (και η Οσετική) ανήκουν στον βορειοανατολικό κλάδο των ιρανικών γλωσσών — όπως η ευρέως εξαπλωμένη αλλά εξαφανισμένη πλέον Σογδιανή γλώσσα. Η ιρανική υπόθεση στηρίζεται κυρίως στο γεγονός ότι οι ελληνικές επιγραφές στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας περιλαμβάνουν εκατοντάδες σαρματικών ονομάτων και υποδεικνύουν σχετική συνάφεια με την Οσετική.

Διαιρέσεις 

Οι ιστορικοί διαιρούν τη σκυθοσαρματική ομάδα γλωσσών μάλλον χρονολογικά παρά γεωγραφικά:
 Σκυθική (περ. 800 - 300 Π.Κ.Ε.), η οποία μαρτυρείται κυρίως σε έλληνες κλασικούς συγγραφείς
 Σαρματική (περ. 300 Π.Κ.Ε. - 400), η οποία μαρτυρείται κυρίως σε ελληνιστικές και ρωμαϊκές επιγραφές
 Αλανική (περ. 400 - 1000), η οποία μαρτυρείται κυρίως σε βυζαντινούς συγγραφείς

Παραπομπές σημειώσεις

Βιβλιογραφία 

 Harmatta, J. Studies in the History and Language of the Sarmatians, Szeged 1970.
 Mayrhofer, M. Einiges zu den Skythen, ihrer Sprache, ihrem Nachleben. Vienna 2006.
 Schmitt, Rüdiger (ed.), Compendium Linguarum Iranicarum, Reichert, 1989
 Zgusta, L. Die griechischen Personennamen griechischer Städte der nördlichen Schwarzmeerküste. Die ethnischen Verhältnisse, namentlich das Verhältnis der Skythen und Sarmaten, im Lichte der Namenforschung, Prague 1955.

Δικτυακοί τόποι
 Scythian language Συντομη επισκόπηση της Σκυθικής και Οσετικής (Ισπανικά).
 Herodot zur skythischen Sprache Περί των Σκυθικών ετυμολογιών του Ηροδότου (Γερμανικά)

Σκυθία
Εξαφανισμένες γλώσσες της Ασίας
Εξαφανισμένες γλώσσες της Ευρώπης