Πλάτων Δρακούλης

Ο Πλάτων Δρακούλης (Ιθάκη, 1858 - Λονδίνο 1942 ;) ήταν Έλληνας δημοσιογράφος, συγγραφέας και κοινωνιολόγος, από τους πρωτοπόρους του σοσιαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα. Οι απόψεις του ήταν ένα κράμα θεοσοφισμού, χριστιανο-σοσιαλιστικών και ανθρωπιστικών ιδεών, με επιρροές από τη σκέψη του Θ. Καΐρη, από το βρετανικό μεταρρυθμιστικό σοσιαλισμό της Φαβιανής Εταιρείας και τον Τολστόι. Υπήρξε περισσότερο άνθρωπος «του γραφείου», παρά της δράσης, μολονότι είχε εκλεγεί βουλευτής του Ελληνικού Κοινοβουλίου το 1910. Το βιβλίο του Εγχειρίδιον του εργάτου (1893) άσκησε σημαντική διαπαιδαγωγητική επίδραση στους εργάτες της Ελλάδας εκείνου του καιρού.

Βιογραφία

Νεανικά χρόνια και πρώτη σοσιαλιστική δράση
Γεννήθηκε το 1858 στην Ιθάκη (τότε βρετανική κτήση, όπως όλα τα Επτάνησα), από ευκατάστατη οικογένεια. Ο πατέρας του, Ευστάθιος Δρακούλης, διέτελεσε για πολλά χρόνια έπαρχος του νησιού. Τελείωσε το γυμνάσιο στην Πάτρα και στη συνέχεια σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Εργάστηκε (1885-1887) ως δημοσιογράφος στην εφημερίδα Αιών του Τιμολέοντα Φιλήμονα. Από τον Αύγουστο του 1885 και για δύο χρόνια εξέδιδε το περιοδικό Άρδην, το οποίο αυτοπροσδιοριζόταν ως «φύλλον των ανθρωπίνων συμφερόντων» και είχε κοινωνιολογικό περιεχόμενο. Από τις σελίδες του περιοδικού ο Δρακούλης προπαγανδίζει την αναδιανομή του πλούτου υπέρ των «μοχθούντων», την πρόνοια για τους φτωχούς τους ανήμπορους και τους «πεινώντας» κ.λπ. Παρά γενικά τον ήπιο σοσιαλιασμό που πρόβαλε μέσα από το Αρδην ο Δρακούλης, ο οποίος δεν έκανε λόγο για «πάλη των τάξεων» και βίαιες κινητοποιήσεις, ο αθηναϊκός τύπος της εποχής ανησύχησε από τα γραπτά του και από την απήχηση που φαίνεται πως είχαν, σε τμήμα της νεολαίας κυρίως, και του επιτέθηκε με χαρακτηρισμούς περί εγκληματικότητας, ανατρεπτικότητας, ανηθικότητας και αθεΐας. Το 1886 ο Δρακούλης μετέφρασε και εξέδωσε τη μπροσούρα Προς τους νέους (στα γαλλικά: Aux jeunes gens, Παρίσι 1881) του Κροπότκιν, η οποία είχε μεγάλη απήχηση. Μετέφρασε και εξέδωσε επίσης την επόμενη χρονιά άλλη μια μπροσούρα του διάσημου αναρχικού στοχαστή, την Αναρχία στην σοσιαλιστική εξέλιξη (στα γαλλικά: L'Anarchie dans l'evolution socialiste, Παρίσι 1887).

Μετοίκηση στην Αγγλία
To 1887 ο Δρακούλης μετέβη στην Αγγλία, χωρίς ωστόσο η παραμονή του εκεί να τον αποκόψει από την Ελλάδα, αφού -μεταξύ άλλων- στις βουλευτικές εκλογές του 1895 κατήλθε ως κοινός υποψήφιος των Ελλήνων σοσιαλιστών με την Σοσιαλιστική Αδελφότητα σε Αθήνα και Πάτρα. Πήγε καλά σε ψήφους, αλλά δεν κατάφερε να εκλεγεί (ήταν στους πρώτους επιλαχόντες).

Στην Αγγλία, ο Δρακούλης νυμφεύθηκε μια πλούσια Αγγλίδα και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, του οποίου ανακηρύχτηκε διδάκτωρ. Από το 1894 μέχρι το 1899 δίδαξε ελληνική γλώσσα και φιλολογία στην Οξφόρδη. Παραιτήθηκε από τη θέση του, μη δεχόμενος να διδάξει ελληνικά με ερασμιακή προφορά. Το 1901 έβγαλε στην Οξφόρδη το μηνιαίο περιοδικό Έρευνα, την έκδοση του οποίου αργότερα μετέφερε στην Αθήνα με μορφή εβδομαδιαίας εφημερίδας. Ταυτόχρονα, μετέβαλε και τη φυσιογνωμία του εντύπου, ενισχύοντας τη δημοσίευση θεωρητικών και πολιτικών κειμένων, σε βάρος των θεοσοφιστικών και θρησκευτικών, τα οποία ωστόσο δεν εξαφανίστηκαν από την ύλη.

Ο Δρακούλης διατηρούσε σχέσεις με το διεθνή σοσιαλισμό, κάτι που του προσέδιδε ιδιαίτερο κύρος εντός της Ελλάδας. Το 1889 είχε λάβει μέρος στο ιδρυτικό συνέδριο της Β΄ Διεθνούς που είχε συνέλθει στο Παρίσι, μένοντας μακριά από τις διάφορες τάσεις της, ανάμεσά τους και από τους μαρξιστές. Μαζί με τον Σταύρο Καλλέργη, και παρ' όλες τις μεταξύ τους διαφωνίες, πέτυχαν την καθιέρωση του εορτασμού της εργατικής πρωτομαγιάς στην Ελλάδα.

Επιστροφή στην Ελλάδα 
Ο Δρακούλης επέστρεψε στην Ελλάδα το 1908 και ο εργατικός κόσμος της χώρας τον υποδέχτηκε με εξαιρετικές τιμές, έχοντας πολλές προσδοκίες από αυτόν. Το 1910 ίδρυσε το Σύνδεσμο των Εργατικών Τάξεων της Ελλάδας (κατόπιν Ελληνικό Σοσιαλιστικό Κόμμα). Στις εκλογές του Αυγούστου του 1910 για την Α΄ Διπλή Αναθεωρητική Βουλή, ο Δρακούλης εκλέχτηκε ως ανεξάρτητος σοσιαλιστής βουλευτής και στήριξε την κυβέρνηση του Ελευθέριου Βενιζέλου, παρέχοντας ψήφο εμπιστοσύνης. Στις εκλογές του Νοεμβρίου του ίδιου έτους για τη Β΄ Διπλή Αναθεωρητική Βουλή, επανεκλέχτηκε ως συνεργαζόμενος σοσιαλιστής με το Κόμμα των Φιλελευθέρων, ωστόσο η επανεκλογή του τελικά ακυρώθηκε, έπειτα από προσφυγές συνυποψηφίων του.
Ήταν υπέρμαχος της πολεμικής πολιτικής του Ελευθερίου Βενιζέλου.

Ύστερα χρόνια. Θάνατος 
Ο Δρακούλης, σύμφωνα με το Γιάνη Κορδάτο, ξόδεψε όλη την περιουσία του στην υποστήριξη της σοσιαλιστικής δράσης και του αγώνα του για το διαφωτισμό των εργατών με τις ιδέες του. Πέθανε «ξεχασμένος, πάμπτωχος και χωρίς θαυμαστές», όπως σημειώνει εμφατικά ο γνωστός μαρξιστής ιστορικός, το 1934 στην Αγγλία, όπου είχε αποτραβηχτεί. Ο καθηγητής κοινωνικής και πολιτικής φιλοσοφίας Παναγιώτης Νούτσος αναφέρει, σχετικά με το θάνατο του Δρακούλη, ως τόπο την Αθήνα και έτος το 1934.. Ο μελετητής του ελληνικού σοσιαλιστικού κινήματος Μιχάλης Δημητρίου, γράφει -έχοντας ως αναφορά το Μέγα Βιογραφικόν Ελληνικόν Λεξικόν του 1959- ότι ο Δρακούλης ζούσε από το 1918 μόνιμα στο Λονδίνο, όπου σκοτώθηκε σε αυτοκινητικό δυστύχημα το 1932. Σχεδίαζε να επιστρέψει στην Ελλάδα και να περάσει τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του στην Ιθάκη και είχε ήδη στείλει τα πράγματά του με ένα ατμόπλοιο, το οποίο όμως βυθίστηκε. Σύμφωνα με βιογραφικό σημείωμα του Δρακούλη στα γερμανικά, το οποίο έχει συνταχθεί από τον καθηγητή φιλολογίας Γιώργο Βελουδή για την έκδοση Biographisches Lexikon zur Geschichte Südosteuropas (τόμ. Α΄, σελ. 432-433· επιμέλεια: Mathias Bernath και Felix von Schroeder, Μόναχο 1974), αναφέρεται ως τόπος θανάτου το Λονδίνο και έτος το 1942. Πηγή του Βελουδή σχετικά με το θάνατο του Δρακούλη είναι το βιβλίο του Αλ. Σ. Σαντά, Η  εξ Ιθάκης οικογένεια Δρακούλη (Αθήνα, 1958, σελ. 51-52), όπου αναφέρονται τα ίδια με όσα παραθέτει και ο Μ. Δημητρίου, μόνο που το δυστύχημα τοποθετείται το 1942. Η διαθήκη του φέρεται να ανοίχτηκε στις 16 Ιουλίου 1942, στο Λονδίνο.

Εργογραφία

Αυτοτελείς εκδόσεις
Ο Δρακούλης έγραψε μεταξύ άλλων:
 Τι είναι σοσιαλισμός (Αθήνα, 1886)
 Ιστορία της Γαλλικής Επαναστάσεως και τα εξ αυτής διδάγματα (Αθήνα, 1890)
 Το εγχειρίδιον του εργάτου, ήτοι αι βάσεις του σοσιαλισμού (Αθήνα, 1893)
 Φως εκ των ένδον, ήτοι στοιχεία εσωτερικής φιλοσοφίας (Αθήνα, 1894)
 Υγιεινή και ηθική (Αθήνα, 1894)
 Neohellenic Language and Literature (Οξφόρδη, 1897)· στα ελληνικά: Ελληνική γλώσσα και φιλολογία (Αθήνα, 1897)
 To έργον της Γαλλικής Επαναστάσεως (Οξφόρδη, χ.χ.)
 Η ζωτικότης και η πρακτική αξία του Χριστιανισμού (Οξφόρδη, 1907)
 Εγκληματικότης και ανθρωπισμός (Αθήνα, 1909)
 Το αντιπλουτοκρατικόν πνεύμα (Αθήνα, 1910)
 Η παγκόσμιος κρίσις και η στάσις της Ελλάδος (Αθήνα, 1915)
 Προς την μόνιμον ειρήνην. Υπόμνημα προς το Διεθνή Σοσιαλισμόν (1912) 
 Σοβιετική Πολιτεία (Νέα Υόρκη, 1919· Αθήνα, 1922)
 Αι νέαι αντιλήψεις (Αθήνα, 1924)
 Διεθνές Συνέδριον Αγροπόλεων 1924. Έκθεσις σταλείσα εις το Υπουργείον των Εσωτερικών (Αθήνα, 1924)
 Αγροτική Συμπολιτεία (Αθήνα, ²1927)

Μεταφράσεις
 Πιοτρ Κροπότκιν,  (Αθήνα, 1886)
 Πιοτρ Κροπότκιν,  (Αθήνα, 1887)

Σημειώσεις

Παραπομπές

Πηγές
 

Λεοντιάδης Γιώργος, Ο σοσιαλισμός χωρίς τις μάζες: πολιτική σκέψη και πρακτική του Πλάτωνα Δρακούλη 1885-1908 https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/54599

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Εργογραφικές καταχωρίσεις του Πλ. Δρακούλη (αρθρογραφία και αυτοτελείς εκδόσεις), στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ). Ανακτήθηκε στις 2018-07-19.

Έλληνες δημοσιογράφοι
Έλληνες κοινωνιολόγοι
Βουλευτές Αττικής
Σοσιαλιστές