1-χλωροπροπίνιο

Το προπινυλοχλωρίδιο-1 ή 1-χλωροπροπίνιο ή μεθυλοχλωροακετυλένιο είναι η χημική ένωση με χημικό τύπο C3H3Cl και σύντομο συντακτικό CH3C≡CCl. Ανήκει στα αλκινυλοαλογονίδια, δηλαδή στα άκυκλα με ένα τριπλό δεσμό, οργανομονοαλογονίδια.  Τα δυο (2) άτομα άνθρακα του τριπλού δεσμού βρίσκονται σε υβριδισμό sp και συνδέονται με τριπλό δεσμό, δηλαδή ένα (1) σ και δύο (2) π.  Έχει τα ακόλουθα τέσσερα (4) ισομερή θέσης:
 Προπινυλοχλωρίδιο-3 ή 3-χλωροπροπίνιο.
 Προπαδιενυλοχλωρίδιο ή χλωροπροπαδιένιο.
 Κυκλοπροπυλενοχλωρίδιο-1 ή 1-χλωροκυκλοπροπένιο.
 Κυκλοπροπυλενοχλωρίδιο-3 ή 3-χλωροκυκλοπροπένιο.

Μοριακή δομή

Παραγωγή

Με απόσπαση υδραλογόνων 

Με απόσπαση δύο μορίων υδραλογόνου από 1,1-διαλο-1-χλωροπροπάνιο, με χρήση υδροξειδίου του νατρίου (NaOH), με καλύτερα αποτελέσματα αν τα άλλα αλογόνα δεν είναι κι εκείνα φθόριο ή χλώριο, παράγεται προπινυλοχλωρίδιο-1.:

Με απόσπαση αλογόνου 

Με απόσπαση δύο μορίων αλογόνου από 1,1,2,2-τετρααλο-1-χλωροπροπάνιο, με χρήση ψευδαργύρου (Zn), παράγεται προπινυλοχλωρίδιο-1. Καλύτερη απόδοση αν τα άλλα αλογόνα δεν είναι κι εκείνα φθόριο:

Χημικές ιδιότητες και παράγωγα 

 Παρέχει δυνατότητες προσθήκης στο τριπλό του δεσμό, όσο και υποκατάστασης με το αλογόνο του, αν και το οποίο είναι το χειρότερο για τέτοιες αντιδράσεις.

Ενυδάτωση 

Με επίδραση θειικού οξέος και στη συνέχεια νερού (ενυδάτωση) σε προπινυλοχλωρίδιο-1, παρουσία ιόντων υδραργύρου (Hg), παράγεται προπανοϋλοχλωρίδιο (CH3CH2COCl)
:

 Ενδιάμεσα παράγεται 1-χλωροπροπεν-1-όλη-1 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται προς προπανοϋλοχλωρίδιο.

Προσθήκη υπαλογονώδους οξέος 

Με επίδραση (προσθήκη) υποαλογονώδους οξέος (HOX) σε προπινυλοχλωρίδιο-1 παράγεται (2-αλοπροπανοϋλο)χλωρίδιο:

 Το HOX παράγεται συνήθως επιτόπου με την αντίδραση:

 Ενδιάμεσα παράγεται 2-αλο-1-χλωροπροπεν-1-όλη-1 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται σε (2-αλοπροπανοϋλο)χλωρίδιο.

Καταλυτική υδρογόνωση 

Με καταλυτική υδρογόνωση προπινυλοχλωρίδιου-1 σχηματίζεται αρχικά προπενυλοχλωρίδιο-1 και στη συνέχεια (με περίσσεια υδρογόνου) προπυλοχλωρίδιο-1.:

Αλογόνωση 

Με επίδραση αλογόνου (X2) (αλογόνωση) προπινυλοχλωρίδιου-1  έχουμε προσθήκη στον τριπλό δεσμό. Παράγεται αρχικά 1,2-διαλο-1-χλωροπροπένιο και στη συνέχεια (με περίσσεια αλογόνου) 1,1,2,2-τετρααλο-1-χλωροπροπάνιο.:

Υδραλογόνωση 

Με προσθήκη υδραλογόνων (HX) (υδραλογόνωση) σε προπινυλοχλωρίδιο-1 παράγεται  αρχικά  1-αλο-1-χλωροπροπένιο και στη συνέχεια (με περίσσεια υδραλογόνου) 1,1-διαλο-1-χλωροπροπάνιο.:

Υδροκυάνωση 

Με προσθήκη υδροκυανίου (HCN) (υδροκυάνωση) σε προπινυλοχλωρίδιο-1 παράγεται 2-χλωροβουτεν-2-νιτρίλιο:

</div>

Προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα 

1. Με προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα (CO) και νερού (H2O), παράγεται 2-χλωροβουτεν-2-ικό οξύ:

2. Με προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα (CO) και αλκοόλης (ROH), παράγεται 2-χλωροβουτεν-2-ικός αλκυλεστέρας:

Διυδροξυλίωση 

Η διυδροξυλίωση προπινυλοχλωρίδιου-1, αντιστοιχεί σε προσθήκη H2O2 και παράγει 2-υδροξυπροπανοϋλοχλωρίδιο:

1. Επίδραση αραιού διαλύματος υπερμαγγανικού καλίου (KMnO4). Π.χ.:

2. Επίδραση καρβονικού οξέος και υπεροξείδιου του υδρογόνου:
 
 Ενδιάμεσα παράγεται 1-χλωροπροπεν-1-διόλη-1,2 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται σε 2-υδροξυπροπανοϋλοχλωρίδιο.

Προσθήκη αλκοολών 

Με επίδραση αλκοόλης (ROH) σε προπινυλοχλωρίδιο-1 παράγεται αλκυλο(1-χλωροπροπεν-1-υλο)αιθέρας:

Προσθήκη καρβονικών οξέων 

Με επίδραση καρβονικών οξέων (RCOOH) σε  προπινυλοχλωρίδιο-1 παράγεται καρβονικός (1'-χλωροπροπεν-1'-υλο)εστέρας:

Οζονόλυση 

Με επίδραση όζοντος (οζονόλυση) σε προπινυλοχλωρίδιο-1, παράγεται αρχικά ασταθές οζονίδιο που τελικά διασπάται σε 2-οξοπροπανούλοχλωρίδιο:

Επίδραση πυκνού υπερμαγγανικού καλίου 

Με επίδραση πυκνού διαλύματος υπερμαγγανικού καλίου (KMnO4) παράγεται 2-οξοπροπανούλοχλωρίδιο:

Υποκατάσταση χλωρίου από υδροξύλιο 

Υδρόλυση με αραιό διάλυμα υδροξειδίου του νατρίου (NaOH) προς προπεν-1-άλη (CH2CH=C=O):

 Ενδιάμεσα παράγεται προπιν-1-όλη-1 (ασταθής ινόλη) που ισομερειώνεται προς  προπεν-1-άλη.

Παραγωγή αιθέρα 

Με αλκοολικά άλατα (RONa) προς αλκυλοπροπιν-1-υλοαιθέρα (CH3C≡COR):

Παραγωγή αλκαδιινίου 

Με αλκινικά άλατα (RC≡CNa) προς αλαδιίνιο. Π.χ.:

Παραγωγή εστέρα 

Με καρβονικά άλατα (RCOONa) προς καρβονικό προπιν-1'-υλεστέρα (RCOOC≡CCH3):

Παραγωγή νιτριλίου 

Με κυανιούχο νάτριο (NaCN) προς βουτιν-2-νιτρίλιο (CH3C≡CCN):

Παραγωγή αλκινίου 

Με αλκυλολίθιο (RLi) προς αλκίνιο:

Παραγωγή θειάλης 

Με όξινο θειούχο νάτριο (NaSH) προς προπεν-1-θειάλη (CH2CH=C=S):

 Αρχικά παράγεται προπιν-1-θειόλη-1 που ισομερειώνεται προς προπεν-1-θειάλη.

Παραγωγή θειαιθέρα 

Με θειολικό νάτριο (RSNa) προς αλκυλοπροπιν-1-υλοθειαιθέρα (RSC≡CCH3):

Παραγωγή προπινυλιωδιδίου-1 

Με ιωδιούχο νάτριο (NaI) προς προπινυλοοϊωδίδιο-1 (CH3C≡CI):

Παραγωγή νιτροπαραγώγων 

Με νιτρώδη άργυρο (AgNO2) προς 1-νιτροπροπίνιο (CH3C≡CNO2):

Παραγωγή οργανομεταλλικών ενώσεων 

1. Με λίθιο (Li). Παράγεται προπινυλολίθιο-1:

2. Με μαγνήσιο (Mg) (αντιδραστήριο Grignard):

Παραγωγή 1-φαινυλοπροπίνιου 

Με αιθινυλίωση κατά Friedel-Crafts βενζολίου παράγεται 1-φαινυλοπροπίνιο:

Πηγές 

 Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, Οργανική Χημεία, Αθήνα 1972
 Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
 SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
 Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982

Παραπομπές 

Αλκινυλαλογονίδια
Οργανικές ενώσεις χλωρίου
C3