Εθνική Οδός 1 (Ελλάδα)

Η Εθνική Οδός 1 (ΕΟ1), γνωστή και ως Παλαιά Εθνική Οδός Αθηνών - Θεσσαλονίκης, είναι οδός ταχείας κυκλοφορίας της Ελλάδας. Έλαβε την αρίθμησή της το 1963. Είχε μήκος 605 χλμ. Αντικαταταστάθηκε σε μεγάλο ποσοστό από τον Αυτοκινητόδρομο 1, μιας και ήταν ο κυριότερος οδικός άξονας της Ελλάδας μέχρι την δημιουργία του, οπότε και πολλά τμήματα αντικαταστάθηκαν ή παρακάμφθηκαν. Τμήματά της χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα, για την εξυπηρέτηση της τοπικής κυκλοφορίας.

Διαδρομή 
Η αρχική διαδρομή, σύμφωνα με την υπουργική απόφαση του 1963 Περί αριθμήσεως των Εθνικών Οδών, ήταν η εξής: Αθήνα, Δεκέλεια (Τατόι), Σφενδάλη (Μαλακάσα), Μαρτίνο, Αταλάντη, Καμένα Βούρλα, Θερμοπύλες, Λαμία, Στυλίδα, Αλμυρός, Βελεστίνο, Λάρισα, Κατερίνη, Αλεξάνδρεια, Χαλκηδόνα, Γέφυρα και Πολύκαστρο, καταλήγοντας στους Ευζώνους και τα σύνορα με τη Βόρεια Μακεδονία.

Ιστορία 
Το 1963, η Εθνική Οδός Αθηνών-Ευζώνων, έλαβε την αρίθμηση "Εθνική Οδός 1" (ΕΟ1). Στα τέλη της δεκαετίας του '50 άρχισαν εργασίες βελτίωσης του δρόμου (διαπλατύνσεις, νέα χάραξη), οι οποίες ολοκληρώθηκαν το 1973, ενώ στα μέσα της δεκαετίας του '80 ξεκίνησε η μετατροπή σε αυτοκινητόδρομο.

Αθήνα - Λαμία 
Εγκαινιάσθηκε στις 29/8/1963
Τεχνικά χαρακτηριστικά:
 Πλάτος οδού: 14 μ. πλάτος δηλαδή οδόστρωμα 7,50 μ. (2 λωρίδες κυκλοφορίας πλάτους 1,75 μ. Το πλάτος της οδού διαμορφώνεται ως εξής:
 Τρεις Γέφυρες - Κουκουβάουνες: Πλάτος: 32,5 μ.
 Κουκουβάουνες - Μπογιάτι: Πλάτος: 17 μέτρα.
 Συνολικό μήκος ευθυγράμμων τμημάτων της οδού: 160 χλμ.
 Κλίσις της οδού είναι 5% σε μήκος οδού 1.740 μέτρων. Στο υπόλοιπο μήκος η κλίσις δεν υπερβαίνει το 0 - 3%.
 Επιτρέπει δε ασφαλή ταχύτητα 100 χιλιομέτρων ωριαίως.
 Δαπάνη κατασκευής: 960.000.000 δρχ εκ των οποίων:
 Δαπάνες απαλλοτριώσεων: 114.000.000 δρχ
 Δαπάνες τεχνικών έργων: 223.000.000 δρχ
Στα εγκαίνια τα οποία έγιναν στη διασταύρωση της με την οδό Νέας Φιλαδελφείας - Τατοϊου, παρέστη ο Πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής με τον Υπουργό Δημοσίων Έργων Σόλωνα Γκίκα και τον Πρόεδρο της Βουλής Κωνσταντίνο Ροδόπουλο. Το μόνο τμήμα που δεν είχε ασφαλτοστρωθεί την εποχή εκείνη ήταν το τμήμα που περνά από τη Λίμνη Υλίκη στο οποίον η κυκλοφορία διεξήγετο κανονικώς καίτοι σκυροστρωμένον. Εντός του 1963 ολοκληρώθηκαν τα έργα ασφαλτοστρώσεως καθ' όλο το μήκος της οδού. η ασφαλτόστρωσις επραγματοποιήθη εντός 10ημέρου. Το μήκος της οδού είναι 214 χιλιόμετρα (με την αφετηρία παρά τας Τρεις Γεφύρας). Το Σάββατο 1ης Σεπτεμβρίου 1962 ξεκινά η είσπραξις διοδίων στους σταθμούς διοδίων Τραγάνας (54ο χιλιόμετρο) και Σχηματαρίου (130ο χιλιόμετρο).

Λαμία - Λάρισα 
Εγκαινιάσθηκε τον Οκτώβριο του 1967 (με 14 μ. πλάτος σχεδόν σε όλο το μήκος του). Για το συγκεκριμμένο τμήμα ο Υπουργός Δημοσίων Έργων Σόλων Γκίκας είχε πεί τότε ότι δια της αποπερατώσεως του τμήματος Λαμίας - Λαρίσης εντός του 1963 θα ολοκληρωνόταν ο αυτοκινητόδρομος συνολικού μήκους 540 χιλιομέτρων και θα κόστιζε υπέρ των 2.000.000.000.000 δρχ

Λάρισα - Κατερίνη 
Εγκαινιάσθηκε το Σεπτέμβριο του 1959 και έχει 13 μ. πλάτος σε όλο το μήκος του, με εξαίρεση την Κοιλάδα των Τεμπών όπου είχε 10 μ. πλάτος, λόγω του αναγλύφου της θέσεως διελεύσεως στην περιοχή.

Κατερίνη - Θεσσαλονίκη 
Είχε διατομή 14,00 μέτρων σε όλο το μήκος του. Η οδός εγκαινιάσθηκε στις 27/9/1973 από τον Υπουργό Δημοσίων Έργων Κωνσταντίνο Παπαδημητρίου σε ειδική τελετή παρουσία του Υφυπουργού Περιφερειακού Διοικητού Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας Αντωνίου Αναστασοπούλου και άλλων επισήμων που έγινε στην Κατερίνη. Η οδός αυτή έχει μήκος 66 χιλιομέτρων και συντομεύει την απόσταση μεταξύ Αθηνών και Θεσσαλονίκης κατά 35 χιλιόμετρα. Η δαπάνη κατασκευής της συγκεκριμένης οδού ανήλθε στις 470.000.000 δρχ.

Θεσσαλονίκη - Σύνορα Βόρειας Μακεδονίας 
Τα έργα της οδού εγαινιάσθηκαν από τον Υπουργό Βορείου Ελλάδος Αλέξανδρο Ματθαίου στις 16/07/1969. Τα εγκαίνια της αποπερατωθείσης οδού έγιναν από τον Υπουργό Δημοσίων Έργων Κωνσταντίνο Παπαδημητρίου στις 27/07/1973. Το μήκος είναι 45 χιλιόμετρα και κόστισε η κατασκευή του 480.000.000 δρχ και απετελείτο από τα εξής υποτμήματα:

Κόμβος Αξιού (Χαλάστρα) - Βαθύλακκος 

 Πλάτος: 14,00 μέτρα (σε όλο το μήκος του).
 Κόστος κατασκευής: 12.000.000 δρχ
 Ανάδοχος: Α.Τ.Ε ΟΔΩΝ ΚΑΙ ΟΔΟΣΤΡΩΜΑΤΩΝ

Βαθύλακκος - Σιδηροδρομικός Σταθμός Άσπρου 
 Πλάτος: 14,00 μέτρα (σε όλο το μήκος του).
 Κόστος κατασκευής: 130.000.000 δρχ
 Ανάδοχος: Α.Τ.Ε ΣΚΑΠΑΝΕΥΣ

Σιδηροδρομικός Σταθμός Άσπρου - Καραθοδωραίικα' 
 Πλάτος: 14,00 μέτρα (σε όλο το μήκος του).
 Κόστος κατασκευής: 140.000.000 δρχ
 Ανάδοχος: Α.Τ.Ε ΣΚΑΠΑΝΕΥΣ

Καραθοδωραίικα - Εύζωνοι 
 Πλάτος: 14,00 μέτρα (από το Πολύκαστρο αναβαθμίζεται σε αυτοκινητόδρομο με 2 λωρίδες πλάτους 10 μ. και εσωτερική ζώνη πλάτους 3,00 μ).
 Κόστος κατασκευής: 100.000.000 δρχ
 Ανάδοχος: Α.Τ.Ε ΔΟΜΙΚΗ

Διόδια 
Η είσπραξη διοδίων εφαρμόστηκε κατά τμήματα:
 από το 1959 στο τμήμα Λάρισα - Κατερίνη (σταθμοί διοδίων Τεμπών και Λεπτοκαρυάς)
 από το 1962 στο τμήμα Αθήνα - Λαμία [σταθμοί διοδίων Θήβας και Τραγάνας (την ίδια χρονιά δημιουργήθηκαν τα διόδια Σχηματαρίου, τα οποία καταργήθηκαν το 2009 και δημιουργήθηκαν νέα στη Θήβα)]
 από το 1967 στο τμήμα Λαμία - Λάρισα (σταθμοί διοδίων Πελασγίας, Δρυμώνα και Μοσχοχωρίου - ο σταθμός Δρυμώνα σταμάτησε να λειτουργεί σύντομα)
 από το 1986 στο τμήμα Κατερίνη - Θεσσαλονίκη (σταθμός διοδίων Ν. Μαλγάρων)
 από το 1992 στο τμήμα Αθήνα - Λαμία (σταθμός διοδίων Αφιδνών)

Σήμερα τα μοναδικά διόδια που υπάρχουν στην Παλιά Εθνική Οδό 1 είναι τα διόδια Πυργετού (κατασκευάστηκαν το 2009 και το ίδιο έτος καταργήθηκαν τα διόδια Τεμπών). Μελλοντικά, ενδέχεται να ανακατασκευαστούν τα διόδια στα Τέμπη στην ΕΟ1 με σκοπό την μετατροπή του Ημίκομβου Ραψάνης του Αυτοκινητοδρόμου ΑΘΕ σε Ανισόπεδο Κόμβο.

Η μετατροπή σε αυτοκινητόδρομο 

Τα έργα αναβαθμίσεως της οδού και τη μετατροπή της σε κλειστό αυτοκινητόδρομο, ξεκίνησαν στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Στα τέλη της ίδιας δεκαετίας, παραδόθηκαν στην κυκλοφορία (ως αυτοκινητόδρομος πλέον) τα τμήματα:
 Κόμβος Κλειδίου - Γαλλικός ποταμός (1988)
 Στρατόπεδον Μπογιατίου - Κόμβος Κρυονερίου (1989): Μήκος τμήματος: 4,5 χμ.
 Κόμβος Οινοφύτων - Κόμβος Σχηματαρίου (1989): Μήκος τμήματος: 12,5 χμ.
 Κόμβος Ριτσώνας - Κόμβος Θηβών (1989): Μήκος τμήματος: 14,8 χμ.
Τα αμέσως επόμενα χρόνια ξεκίνησαν έργα:
 Σε όλο το μήκος του τμήματος Αθήναι - Κόμβος Θηβών
 Στο τμήμα Κατερίνη - Κλειδί.

Το 1995, η Εθνική Οδός No 1 είχε διατομή αυτοκινητόδρομου στα εξής τμήματα:
 Αθήνα - Υλίκη
 Κατερίνη - Κορινός
 Κλειδί - Θεσσαλονίκη
 Πολύκαστρο - Εύζωνοι.

Ζωντανά τμήματα της Εθνικής Οδού 1 σήμερα 
Αρκετά τμήματα της Εθνικής Οδού 1 αντικαταστάθηκαν από τον Αυτοκινητόδρομο Αθηνών-Θεσσαλονίκης-Ευζώνων (Α1). Όμως ακόμη υπάρχουν κάποια τμήματα της ΕΟ1 που είναι ζωντανά. Κάποια από αυτά είναι:

 Η παλιά εθνική οδός Ευζώνων-Θεσσαλονίκης η οποία κινείται παράλληλα με την νέα εθνική οδό Θεσσαλονίκης Ευζώνων. Το τμήμα αυτό ξεκινάει από τον κόμβο του Α.Θ.Ε. στους Ευζώνους και τελειώνει σε ισόπεδη διασταύρωση με την Εθνική Οδό 2 στην Θεσσαλονίκη.
 Αμέσως μετά το τμήμα Εύζωνοι-Θεσσαλονίκη ξεκινάει η παλιά οδός Θεσσαλονίκης Κατερίνης. Τελειώνει μέσα στην πόλη της Κατερίνης και μέχρι το 1975 ήταν η κύρια οδός που ένωνε την Θεσσαλονίκη με την Κατερίνη.
 Τα τμήματα στα Τέμπη και στον Πλαταμώνα τα οποία πλέον παρακάμπτονται από τις Σήραγγες Τεμπών και Πλαταμώνα. Μέχρι το 2017 ήταν η κύρια οδός που ένωνε την Λεπτοκαρυά και την Κατερίνη με την Λάρισα.
 Το τμήμα στην Λάρισα (συγκεκριμένα Γυρτώνη-Νίκαια) το οποίο μέχρι το 2000, που κατασκευάστηκε η ανατολική παράκαμψη της Λάρισα (μέρος του Α.Θ.Ε.), εξυπηρετούσε την μετακίνηση μεταξύ Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Το τμήμα που βρίσκεται σχεδόν μέσα στην πόλη της Λάρισας πλέον ονομάζεται Λεωφόρος Καραμανλή και αναβαθμίζεται συνεχώς από την Περιφέρεια Θεσσαλίας με την μετατροπή των ισόπεδων κόμβων σε κυκλικούς.

Κατάλογος Κόμβων

Πηγές 
ΦΕΚ 319Β/1963

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Παραπομπές 

1
Δρόμοι στη Βοιωτία