Μητριαρχία

Η μητριαρχία είναι ένα κοινωνικό σύστημα στο οποίο οι γυναίκες κατέχουν τη κυρίαρχη θέση στην κοινωνία και στην οικογένεια. Σε αυτό το τύπο κοινωνικής οργάνωσης, οι γυναίκες έχουν δύναμη και ηγεσία σε διάφορους πολιτικούς, κοινωνικούς, οικογενειακούς, οικονομικούς και θρησκευτικούς ρόλους. Μπορούν να αποτελέσουν ηθικές και ιδεολογικές αυθεντίες, να διαθέτουν κοινωνικά προνόμια και να ελέγχουν τη περιουσία. 0ι ορισμοί που δίνονται στην ανθρωπολογία και στον φεμινισμό διαφέρουν σε ορισμένα σημεία.

Ορισμοί, υποδηλώσεις και ετυμολογία 
Σύμφωνα με το Αγγλικό Λεξικό της Οξφόρδης, η μητριαρχία είναι μια «μορφή κοινωνικής οργάνωσης στην οποία η μητέρα ή η μεγαλύτερη γυναίκα είναι ο αρχηγός της οικογένειας και η καταγωγή και η σχέση υπολογίζονται μέσω της μητρογραμμικότητας» .Ένας δημοφιλής ορισμός, σύμφωνα με τους James Peoples και Garrick Bailey, είναι η «γυναικεία κυριαρχία».  Εντός του ακαδημαϊκού κλάδου της πολιτιστικής ανθρωπολογίας, σύμφωνα με το Αγγλικό Λεξικό της Οξφόρδης, η μητριαρχία είναι μια «κουλτούρα ή κοινότητα στην οποία επικρατεί ένα τέτοιο σύστημα»  ή μια «οικογένεια, κοινωνία, οργανισμός κλπ., που κυριαρχείται από μία γυναίκα ή γυναίκες.»  Στη γενική ανθρωπολογία, σύμφωνα με τον William A. Haviland, η μητριαρχία είναι η «εξουσία από τις γυναίκες».  Μητριαρχία είναι μια κοινωνία στην οποία οι γυναίκες, ιδιαίτερα οι μητέρες, έχουν τους κεντρικούς ρόλους της πολιτικής ηγεσίας, της ηθικής εξουσίας και του ελέγχου της περιουσίας. Μια κοινωνία που περιστασιακά καθοδηγείται από μια γυναίκα για μη μητριαρχικούς λόγους ή ένα επάγγελμα στο οποίο οι γυναίκες γενικά κυριαρχούν χωρίς αναφορά στη μητριαρχία, όπως η πορνεία, δεν νοείται ως μητριαρχική κοινωνία. Σύμφωνα με τον Lawrence A. Kuzner το 1997, ο AR Radcliffe-Brown υποστήριξε το 1924 ότι οι ορισμοί της μητριαρχίας και της πατριαρχίας είχαν «λογικές και εμπειρικές αστοχίες (...) [και] ήταν πολύ ασαφείς για να είναι επιστημονικά χρήσιμοι». 

Σύμφωνα με την Μάργκο Άντλερ, «ορισμένες φεμινίστριες σημειώνουν ότι παρά τη κυριολεκτική της σημασία, λίγοι ορισμοί της λέξης «μητριαρχία», περιλαμβάνουν οποιαδήποτε έννοια εξουσίας και υποδηλώνουν ότι αιώνες καταπίεσης έχουν καταστήσει αδύνατο για τις γυναίκες να συλλάβουν τις εαυτές τους έχοντας τέτοια εξουσία.» 

Η μητριαρχία έχει συχνά παρουσιαστεί ως αρνητική, σε αντίθεση με την πατριαρχία που παρουσιάζεται ως φυσική και αναπόφευκτη για την κοινωνία, επομένως αυτή η μητριαρχία είναι απελπιστική. Οι Barbara J. Love και   Elizabeth Shanklin έγραψαν:Όταν ακούμε τη λέξη «μητριαρχία», εξαρτόμαστε από μια σειρά απαντήσεων: Ότι η μητριαρχία αναφέρεται στο παρελθόν και ότι μητριαρχία δεν υπήρξε ποτέ. Ότι η μητριαρχία είναι μια απελπιστική φαντασίωση της γυναικείας κυριαρχίας, των μητέρων που κυριαρχούν στα παιδιά, των γυναικών που είναι σκληρές με τους άνδρες. Το να μας παρουσιάζουν αρνητικά τη μητριαρχία, είναι φυσικά προς το συμφέρον των πατριαρχών. Μας κάνουν να νιώθουμε ότι η πατριαρχία είναι φυσική, ώστε να είναι λιγότερο πιθανό να την αμφισβητήσουμε, και λιγότερο πιθανό να κατευθύνουμε τις ενέργειές μας για να τη τερματίσουμε. Ετυμολογικά, προέρχεται από το λατινικό māter «μητέρα» και το ελληνικό ἄρχειν, «εξουσιάζω». Η έννοια της μητριαρχίας ορίστηκε από τον Joseph-François Lafitau (1681–1746), ο οποίος την ονόμασε για πρώτη φορά ginécocratie .  Σύμφωνα με το Αγγλικό Λεξικό της Οξφόρδης, ο όρος μητριαρχία εμφανίστηκε το 1885. Από την άλλη, ο όρος γυναικοκρατία χρησιμοποιείται από τον 17ο αιώνα, ο οποίος εντοπίστηκε στον Αριστοτέλη και στον Πλούταρχο .

Ιστορία 

Οι περισσότεροι ανθρωπολόγοι υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχουν γνωστές κοινωνίες που να είναι αναμφισβήτητα μητριαρχικές.  Σύμφωνα με τους JM Adovasio, Olga Soffer και Jake Page, δεν είναι γνωστό ότι υπήρξε πραγματική μητριαρχία.  Η ανθρωπολόγος Joan Bamberger υποστήριξε ότι το ιστορικό αρχείο δεν περιέχει πρωταρχικές πηγές για κάποια κοινωνία στην οποία να κυριαρχούσαν οι γυναίκες.  Οι αμαζόνες είναι ένα από τα παλιότερα γνωστά παραδείγματα μητριαρχικών κοινωνιών. Ο κατάλογος των ανθρώπινων πολιτισμικών καθολικών του ανθρωπολόγου Donald Brown ( δηλαδή, χαρακτηριστικά που μοιράζονται σχεδόν όλες οι σημερινές ανθρώπινες κοινωνίες) περιλαμβάνει τους άνδρες ως το «κυρίαρχο στοιχείο» στις δημόσιες πολιτικές υποθέσεις,  το οποίο ισχυρίζεται ότι είναι η σύγχρονη άποψη της κυρίαρχης ανθρωπολογίας .  Υπάρχουν κάποιες διαφωνίες και πιθανές εξαιρέσεις. Σύμφωνα με τον Haviland, η πεποίθηση ότι η γυναικεία διακυβέρνηση προηγείτο της κυριαρχίας των ανδρών «υποστηριζόταν από πολλούς διανοούμενους του δέκατου ένατου αιώνα».  Η πεποίθηση αυτή επέζησε μέχρι τον 20ό αιώνα και προωθήθηκε σημαντικά στο πλαίσιο του φεμινισμού και ιδιαίτερα του φεμινισμού του δεύτερου κύματος, αλλά είναι ως επί το πλείστον απαξιωμένη σήμερα, καθώς οι περισσότεροι ειδικοί λένε ότι δεν ήταν ποτέ αληθινή.

Στη φεμινιστική σκέψη 
Ενώ η μητριαρχία ως επί το πλείστον δεν χρησιμοποιείται για την ανθρωπολογική περιγραφή των υπαρχουσών κοινωνιών, παραμένει επίκαιρη ως έννοια στον φεμινισμό .  

Στον φεμινιστικό λόγο του πρώτου κύματος, είτε Ελίζαμπεθ Κάντι Στάντον είτε η Μάργκαρετ Φούλερ (δεν είναι σαφές ποια ήταν η πρώτη) εισήγαγαν την έννοια της μητριαρχίας  και στη συζήτηση εντάχθηκε η Matilda Joslyn Gage .  Η Βικτόρια Γούντχαλ, το 1871, ζήτησε από τους άνδρες να ανοίξουν την κυβέρνηση των ΗΠΑ στις γυναίκες, διαφορετικά ένα νέο σύνταγμα και κυβέρνηση θα σχηματιζόταν σε ένα χρόνο.  και, βάσει της ισότητας, έθεσε υποψηφιότητα για να εκλεγεί πρόεδρος το 1872.   Η Σάρλοτ Πέρκινς Τζίλμαν, το 1911 και το 1914,  επιχειρηματολόγησε για «έναν κόσμο με επίκεντρο τη γυναίκα, ή καλύτερα με επίκεντρο τη μητέρα»  και περιέγραψε τη «κυβέρνηση από γυναίκες» .  Υποστήριξε ότι μια κυβέρνηση υπό την ηγεσία ενός φύλου πρέπει να επικουρείται από το άλλο,  και τα δύο φύλα είναι «χρήσιμα… και θα έπρεπε στις κυβερνήσεις μας να χρησιμοποιούνται εξίσου»,  επειδή οι άνδρες και οι γυναίκες έχουν διαφορετικές ιδιότητες. 

Στη φεμινιστική λογοτεχνία, η μητριαρχία και η πατριαρχία δεν νοούνται ως απλοί καθρέφτες η μία της άλλης.  Ενώ η μητριαρχία μερικές φορές σημαίνει «η πολιτική εξουσία των γυναικών»,  αυτή η έννοια συχνά απορρίπτεται, με το σκεπτικό ότι η μητριαρχία δεν μιμείται την πατριαρχία. Η πατριαρχία θεωρείται ότι αφορά την εξουσία επί των άλλων, ενώ η μητριαρχία θεωρείται ότι αφορά την εξουσία εκ των έσω,  η Starhawk έχει γράψει σχετικά με αυτή τη διάκριση   και η Adler υποστήριξε ότι η μητριαρχική εξουσία δεν είναι κτητική και ελεγκτική, αλλά είναι αρμονική με τη φύση. 

Οι φεμινιστικές ουτοπίες είναι μια μορφή υπεράσπισης. Σύμφωνα με την Tineke Willemsen, «μια φεμινιστική ουτοπία θα ήταν η περιγραφή ενός τόπου όπου τουλάχιστον οι γυναίκες θα ήθελαν να ζήσουν»  Ο Willemsen συνεχίζει, μεταξύ των διάφορων «τύπων φεμινιστικών ουτοπιών[,]  … ένας προέρχεται από φεμινίστριες που τονίζουν τις διαφορές μεταξύ γυναικών και ανδρών. Τείνουν να διαμορφώνουν τον ιδανικό κόσμο τους με όρους μιας κοινωνίας όπου οι θέσεις των γυναικών είναι καλύτερες από τις θέσεις των ανδρών. Υπάρχουν διάφορες μορφές μητριαρχίας, ή ακόμα και μια ουτοπία που μοιάζει με τον ελληνικό μύθο των Αμαζόνων. . . . Έχουν αναπτυχθεί ελάχιστες σύγχρονες ουτοπίες στις οποίες οι γυναίκες να έχουν απόλυτη εξουσία.»

Στα ζώα 

Η μητριαρχία μπορεί επίσης να αναφέρεται σε μη ανθρώπινα ζωικά είδη στα οποία τα θηλυκά κατέχουν ιεραρχικές θέσεις και μεγαλύτερο κύρος, όπως μεταξύ των ύαινων των στικτών, των ελεφάντων, των λεμούριων, των γυμνών τυφλοπόντικων,  και των μπονόμπο .

Παραπομπές 
Μορφές διακυβέρνησης
Κοινωνική ανθρωπολογία
Φεμινισμός και κοινωνία
Βιολογία του φύλου
Φεμινιστική θεωρία