Ξενοφών Παιονίδης

Ο Ξενοφών Παιονίδης (Φούρκα Χαλκιδικής, 1863 – Βασιλικά Χαλκιδικής, 1933) ήταν ένας από τους σημαντικότερους αρχιτέκτονες, κατά το τέλος του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα, που επηρέασαν την αρχιτεκτονική της πόλης της Θεσσαλονίκης. Διετέλεσε επίσης γερουσιαστής Χαλκιδικής, από το 1929 έως τον θάνατό του.

Η ζωή του 
Ο Ξενοφών Παιονίδης γεννήθηκε το 1863 στη Φούρκα της Χαλκιδικής αλλά η οικογένειά του καταγόταν από την Έδεσσα. Σπούδασε στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και στη συνέχεια έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Πολυτεχνείο του Μονάχου. Εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1892 όπου συνεργάστηκε σχεδόν αποκλειστικά με την ελληνική κοινότητα της πόλης.
 
Διετέλεσε δημοτικός σύμβουλος Θεσσαλονίκης, επί της δημαρχίας του Οσμάν Σαΐτ Ιμπραήμ Χακή Βέη και του Κωνσταντίνου Αγγελάκη, και για ένα διάστημα διηύθυνε την τεχνική υπηρεσία του δήμου. Εξελέγη γερουσιαστής Χαλκιδικής, στις 21 Απριλίου 1929, με το Κόμμα Φιλελευθέρων για θητεία 6 ετών. Διετέλεσε έφορος των σχολείων της Θεσσαλονίκης και του Παπαφείου Ορφανοτροφείου και υπήρξε μέλος του Γυμναστικού Συλλόγου «Ο Ηρακλής».
 
Στη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα μετέβαινε συχνά στην Λίμνη των Γιαννιτσών όπου σχεδίαζε τα φυλάκια, τις οχυρώσεις και τις διαβάσεις των Βουλγάρων ανταρτών. Τα σχέδια αυτά, μέσω του ελληνικού προξενείου στη Θεσσαλονίκη, διανέμονταν στους αρχηγούς των ελληνικών στρατιωτικών ομάδων στην Μακεδονία.

Για τη δράση του τιμήθηκε με το παράσημο Γ΄ Τάξης.

Πέθανε από καρδιακή προσβολή το Μάιο του 1933 στη Μονή Αγίας Αναστασίας. Ο τάφος του σώζεται στο νεκροταφείο της Ευαγγελίστριας στη Θεσσαλονίκη.

Το έργο του 

Τα σημαντικότερα έργα του Παιονίδη, εiναι:

 το Παπάφειο Ορφανοτροφείο, αντιπροσωπευτικό δείγμα του κλασικισμού, που χτίστηκε κατά την περίοδο 1894 -1904 με δωρεά του Ιωάννη Παπάφη
 το νοσοκομείο της ελληνικής κοινότητας Άγιος Δημήτριος, που ολοκληρώθηκε το 1903. Και τα δύο αυτά έργα ανατέθηκαν στον Παιονίδη απο την Ελληνική Κοινότητα της Θεσσαλονίκης και την Μητρόπολη.
 η Ιωαννiδειος Αστική Σχολή στο Ιπποδρόμιο (το σημερινό 40ό Δημοτικό Σχολεiο),
 η Αστική Σχολή Ανάληψης,
 η Κεντρική Αστική Σχολή στην οδό Ιασονίδου, που αργότερα κατεδαφίστηκε
 η στοά του Αγίου Μηνά.

Εκτός από δημόσια κτίρια μια σειρά από κατοικίες χτίστηκαν σε σχέδια του Ξενοφώντα Παιονίδη:

 η Έπαυλη Χατζηλαζάρου-Σιάγα, Έτος κατασκευής 1899, Λεωφ. Βασ. Όλγας 131 & Π. Συνδίκα

 η Βίλα Μορντώχ (πρώην Δημοτική Πινακοθήκη), Έτος κατασκευής 1905 στη συμβολή των οδών Βασ. Όλγας και 25ης Μαρτίου,
 η Έπαυλη Χαφήζ Μπέη (σημερινή Σχολή Τυφλών), Έτος κατασκευής 1907, Λεωφ. Βασ. Όλγας 32, Θεσσαλονίκη. Ήταν επίσης η πρώην οικία του αυτοεξόριστου Πρωθυπουργού της Αλβανίας Χασάν Πρίστινα και στέγασε επίσης την εμπορική σχολή Κωνσταντινίδη και το Βρεφοκομείο Άγιος Στυλιανός.
 η Έπαυλη του Εβραίου δικηγόρου Μανουήλ Ραφαέλ Σαλέμ (όπου στεγαζόταν παλαιότερα το Ιταλικό Προξενείο), Έτος κατασκευής 1907, Λεωφ. Βασ. Όλγας 20, Θεσσαλονίκη
 η οικία Χατζή Αγκιάχ, αργότερα Τορνιβούκα, Έτος κατασκευής 1911, Κατεδαφίστηκε το 1960. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του κτηρίου ήταν ο περσικός κρεμμυδόσχημος τρούλος της που δέσποζε στην παραλία
 η οικία του ιατρού Ιωάννη Νεδέλκου (η σημερινή Αγιορείτικη Εστία στην οδό Εγνατία 109)
 το κτήριο Νεδέλκου (1924) στην Πλατεία Αγ. Σοφίας
 Μέγαρο Κούφα, Έτος κατασκευής 1923, Οδός Ερμού & Καρόλου Ντήλ, Σήμερα έχει κατεδαφιστεί
 Μέγαρο Σ. Μάου-Π. Βιμπλή, Έτος κατασκευής 1923, Οδός Ερμού, Σήμερα έχει κατεδαφιστεί
 το κτήριο της Φιλοπτώχου Αδελφότητας Ανδρών Θεσσαλονίκης (ΦΑΑΘ), Έτος κατασκευής 1924-1925, στην Πλατεία Αγίας Σοφίας
 Οικία Μανόλη Αναγνωστάκη (Οικία Μπέλλα), Έτος κατασκευής 1925, Μητρ. Γενναδίου & Ιουστινιανού 29
 η στοά Πελοσώφ (το παλιό ταχυδρομείο) στην οδό Τσιμισκή.
 Ξενοδοχείο "Αύγουστος", Έτος κατασκευής 1923, Σβορώνου & Πτολεμαίων, Θεσσαλονίκη

Η δραστηριότητά του επεκτάθηκε και σε άλλες περιοχές της Μακεδονίας. Με σχέδιά του χτίστηκαν το ημιγυμνάσιο Πολυγύρου, τα δημοτικά σχολεια της Επανωμής, του Σοχού, της Όσσας, των Βασιλικών, της Ορμύλιας,της Νικήτης, του Παρθενώνα, των Βραστών, της Κασσανδρείας, της Συκιάς κ. α., η εκκλησιαστική σχολή της Μονής Αγίας Αναστασίας, η εκκλησία του Αγίου Αντωνίου στη Βέροια και τα διοικητήρια των Σερρών και του Μοναστηρίου. Τέλος είχε κάνει τα σχέδια για το νέο Συνοδικό Μέγαρο της μονής Ιβήρων στο Άγιο Όρος, το έργο όμως δεν ολοκληρώθηκε εξαιτίας του Α’ Παγκοσμίου πολέμου. Ακόμη σχεδίασε το 1911 το Παρθεναγωγείο Κοζάνης (σημερινό Δημοτικό Σχολείο Χαρίσιος Μούκας) με την πρωταρχική ονομασία "Εκπαιδευτήρια Θηλέων", όπως αναγράφει επικρεμάμενη επί της κυρίας εισόδου μαρμάρινη επιγραφή.

Παραπομπές

Πηγές 
 Θεσσαλονικέων Πόλις, Δεκέμβριος 2007, τεύχος 23
 ΤΟ ΔΕΡΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ: Βίλλα Μορντώχ #35(TV100-01/05/22)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Ξενοφών Παιονίδης, ο αρχιτέκτονας του κλασικισμού 

Έλληνες αρχιτέκτονες
Μακεδόνες