Ρομέν Γκαρί

Ο Ρομέν Γκαρί (Romain Gary, 21 Μαΐου 1914 - 2 Δεκεμβρίου 1980), ψευδώνυμο του Ρομάν Κατσέβ, ήταν Γάλλος συγγραφέας λιθουανικής καταγωγής. Πρόκειται για τον μοναδικό λoγοτέχνη που βραβεύτηκε δύο φορές με το Βραβείο Γκονκούρ, την δεύτερη με άλλο όνομα.

Βιογραφία 

Ο Ρομάν Κασέβ γεννήθηκε στις 21 Μαΐου του 1914 στη Βίλνιους. Ήταν γιος του Arieh Leib Kacew και της Mina Owczynska, και οι δύο Εβραίοι. Ο Ρομάν μεγάλωσε μαζί με τη μητέρα του, αφού ο πατέρας του, από το 1925, τους εγκατέλειψε και ως το 1928 έζησαν με την οικογένεια της μητέρας του στη Βαρσοβία. Ο Ρομέν Κασέβ (που λέγεται ήδη Ρομέν, αλλά όχι ακόμα Γκαρί) έφτασε με τη μητέρα του στη Νίκαια, σε ηλικία 14 ετών και μέσα σε έντονο κλίμα αντισημιτισμού και ξενοφοβίας, που επικρατούσε στη Γαλλία τη δεκαετία του '30. Η μητέρα του έγινε διευθύντρια στην πανσιόν Mermonts. Ο Ρομέν φοιτούσε στο Λύκειο Μασσενά. Διακρίθηκε στη γαλλική γλώσσα, και μάλιστα βραβεύτηκε το 1931 και το 1932, αλλά «στα άλλα μαθήματα, εκτός από τα γερμανικά που μιλά και γράφει πολύ σωστά, είναι μέτριος». 

Έπειτα από μια σύντομη παραμονή στην Αιξ-αν-Προβάνς, ο Ρομέν Κασέβ πήγε στο Παρίσι για να κάνει τις νομικές του σπουδές. Μετά κόπων και βασάνων, πήρε το πτυχίο το 1938, ενώ παράλληλα προετοιμαζόταν για να καταταχθεί στο γαλλικό στρατό. Διάβαζε ως τα ξημερώματα και περνούσε τον περισσότερο καιρό του γράφοντας. Εκείνη την εποχή δημοσίευσε τα πρώτα του διηγήματα στο Γκρενγκουάρ, ένα εβδομαδιαίο γαλλικό περιοδικό, με πολιτικό και λογοτεχνικό περιεχόμενο: «Ο Γκαρί αρνήθηκε σθεναρά τις γενναιόδωρες αμοιβές (...) όταν το περιοδικό εκδήλωσε φασιστικές και αντισημιτικές ιδέες. Έγραψε μια επιστολή στο διευθυντή του περιοδικού για να του δηλώσει: "δεν τρώω απ' αυτό το ψωμί.». 

Έλαβε τη γαλλική υπηκοότητα το 1935 και κλήθηκε να υπηρετήσει στην αεροπορία το 1938. Το 1940, εντάχθηκε στην Ελεύθερη Γαλλία όπου υπηρέτησε στις Ελεύθερες γαλλικές αεροπορικές δυνάμεις. Αυτή την περίοδο ο Ρομέν Κασέβ 
επιλέγει το πολεμικό όνομα "Γκαρί" (σημαίνει κάψε ! στα ρώσικα), που θα γίνει και το ψευδώνυμό του. Στο τέλος του πολέμου ήταν ανθυπολοχαγός και πήρε τον τίτλο του Συντρόφου της Ελευθερίας.

Μετά το τέλος των εχθροπραξιών, ξεκινά μια καριέρα διπλωμάτη στην υπηρεσία της Γαλλίας. Διαμένει στη Βουλγαρία, στην Ελβετία, στη Νέα Υόρκη (στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, 1952-54), στη Βολιβία, έπειτα ως πρόξενος της Γαλλίας στο Λος Άντζελες από το 1957 ως το 1961, οπότε και απομακρύνεται από το Υπουργείο Εξωτερικών.

Ήταν σύζυγος της Βρετανίδας συγγραφέα Λέσλι Μπλαντς και της Αμερικανίδας ηθοποιού Τζιν Σίμπεργκ, με την οποία απέκτησε ένα γιο, τον Ντιέγκο. Είχαν ήδη χωρίσει, όταν η Τζιν Σίμπεργκ αυτοκτόνησε (Σεπτέμβριος 1979). Ένα χρόνο μετά, στις 2 Δεκεμβρίου του 1980, στο Παρίσι, έδωσε τέλος στη ζωή του με μία σφαίρα στο στόμα. Στο γράμμα που άφησε, έγραψε: «καμία σχέση με την Τζιν Σίμπεργκ».

 Η υπόθεση "Εμίλ Αζάρ" 
Έπειτα από την εξαφάνισή του από το συγγραφικό στερέωμα, μάθαμε πως, με το ψευδώνυμο Εμίλ Αζάρ, έγραψε τέσσερα μυθιστορήματα, που είχαν αποδώσει σε έναν συγγενή του, τον Πολ Πάβλοβιτς, ο οποίος είχε αποδεχτεί το ρόλο του Αζάρ στον τύπο και την κοινή γνώμη. Έτσι, ο Ρομέν Γκαρί είναι ο μοναδικός συγγραφέας που τιμήθηκε δύο φορές με το Βραβείο Γκονκούρ, την πρώτη για το μυθιστόρημα Les Racines du ciel, το 1956 και τη δεύτερη με το ψευδώνυμο Εμίλ Αζάρ για το μυθιστόρημα La Vie devant soi, το 1975. Με το έργο Vie et mort d'Émile Ajar, που δημοσιεύτηκε μετά το θάνατό του, αποκαλύπτει πως ο Ρομέν Γκαρί είναι ο Εμίλ Αζάρ.

Όμως, Αζάρ και Γκαρί δεν είναι τα μόνα ψευδώνυμα που χρησιμοποίησε ο συγγραφέας. Δημοσίευσε ένα πολιτικό αστυνομικό μυθιστόρημα με το ψευδώνυμο Σατάν Μπογκά, Les Têtes de Stéphanie, και μία σατιρική αλληγορία με το ψευδώνυμο Φόσκο Σινιμπάλντι, Ο άνθρωπος με το περιστέρι.

 Υστεροφημία 
Πολλά από τα έργα του έχουν μεταφερθεί στον κινηματογράφο, κυρίως Η λάμψη μιας γυναίκας (1979) από τον Κώστα Γαβρά, με τους Ιβ Μοντάν και Ρόμι Σνάιντερ στους πρωταγωνιστικούς ρόλους, και La Vie devant soi του Μοσέ Μισράχι, που κέρδισε το Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας, το 1977. Στο ρόλο της Μαντάμ Ρόζα η Σιμόν Σινιορέ κέρδισε το Βραβείο Σεζάρ καλύτερης ηθοποιού. Επίσης, ο Ζυλ Ντασέν σκηνοθέτησε, το 1970, την "Υπόσχεση την αυγή", όπου τη μητέρα του Ρομέν Γκαρί υποδύεται η Μελίνα Μερκούρη.

Ο Ρομέν Γκαρί σεναριογράφησε και σκηνοθέτησε, επίσης, δύο ταινίες, Les oiseaux vont mourir au Pérou (1968) και Police Magnum (Kill!) (1968).

Για τα τριάντα χρόνια από το θάνατό του, πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι έκθεση με τίτλο "Des Racines du ciel à la vie devant soi", στο Musée des lettres et manuscrits (Paris 7e), από τις 3/12/2010 ως τις 03/04/2011.

 Εργογραφία
Με το όνομα Ρομέν Κατσέβ 
 1935 : L'Orage, (Η θύελλα)
—μτφ. Μαρία Μουρκούση, στο βιβλίο "Ο Έλληνας... και άλλα διηγήματα", εκδ. "Κασταλία", 2008 
 1935 : Une petite femme, (Μια μικρόσωµη γυναίκα)
—μτφ. Μαρία Μουρκούση, στο βιβλίο "Ο Έλληνας... και άλλα διηγήματα", εκδ. "Κασταλία", 2008 
 1937 : Le Vin des morts (Το κρασί των νεκρών)
Με το ψευδώνυμο Ρομέν Γκαρί
 1945 : Éducation européenne (Ευρωπαϊκή θητεία) 
—μτφ. Νάσος Δετζώρτζης, εκδ."Οι φίλοι του Βιβλίου", 1947 & εκδ. "Γκοβόστη", 2007 
 1946 : Tulipe (θεατρικό) 
 1949 : Le Grand Vestiaire 1952 : Les Couleurs du jour (Τα χρώματα της μέρας)
 1956 : Les Racines du ciel (Οι ρίζες τ' ουρανού) (Βραβείο Γκονκούρ)
 1960 : La Promesse de l'aube (Η υπόσχεση της αυγής)
—μτφ. Αντρέας Βαχλιώτης, εκδ."Χατζηνικολή", 1989 
 1961 : Johnnie Cœur 1962 : Gloire à nos illustres pionniers (διηγήματα)
 1963 : Lady L. 1965 : The Ski Bum 1965 : Pour Sganarelle (Frère Océan 1)
 1966 : Les Mangeurs d'étoiles (La Comédie américaine 1)
 1967 : La Danse de Gengis Cohn (Frère Océan 2)
 1968 : La Tête coupable (Frère Océan 3)
 1969 : Adieu Gary Cooper (La Comédie américaine 2)
 1970 : Chien blanc 1971 : Les Trésors de la Mer Rouge 1972 : Europa (μυθιστόρημα) 1973 : Les Enchanteurs 1974 : La nuit sera calme (φανταστική συνέντευξη)
 1975 : Au-delà de cette limite votre ticket n'est plus valable (Πέρα από το σημείο αυτό το εισιτήριό σας δεν ισχύει πια) 
—μτφ. Α.Βαχλιώτης, εκδ. "Χατζηνικολή", 1985 
 1977 : Clair de femme (Λάμψη γυναίκας) 
—μτφ. Ν.Χαραλαμπίδης, εκδ. "Μπαρμπουνάκης" 
 1977 : Charge d'âme ("Ψυχικό φορτίο" 
—μτφ. Α.Γιαννακοπούλου, εκδ. "Γκοβόστης", 2013 
 1979 : La Bonne Moitié 1979 : Les Clowns lyriques 1980 : Les Cerfs-volants (Οι χαρταετοί)
—μτφ. Ντόρα Ζαγκούρογλου, εκδ. "Καστανιώτης", 1994 
 1981 : Vie et mort d'Émile Ajar (μετά θάνατον)
Με το ψευδώνυμο Φόσκο Σινιμπάλντι
 1958 : L'Homme à la colombe (Ο άνθρωπος με το περιστέρι) 
—μτφ. Α.Βαχλιώτης, εκδ. "Χατζηνικολή", 1985 
Με το ψευδώνυμο Σατάν Μπογκάτ
 1974 : Les Têtes de StéphanieΜε το ψευδώνυμο Εμίλ Αζάρ
 1974 : Gros-Câlin 1975 : La Vie devant soi (Η ζωή μπροστά σου) (Βραβείο Γκονκούρ) 
—μτφ. Ρ.Μουρελάτου-Ιγγλέση, εκδ. "Πύλη"
 1976 : Pseudo 1979 : L'Angoisse du roi Salomon (Το άγχος του βασιλιά Σολομώντα)  
—μτφ. Ρ.Μουρελάτου-Ιγγλέση, εκδ. "Παπαζήσης"

 Ταινίες 
 1968 : Les oiseaux vont mourir au Pérou 1972 : Police Magnum (Kill!)
 Τραγούδι 
 1971 : Kill'em all Βιβλιογραφία 
 Myriam Anissimov, Romain Gary, Le Caméléon, βιογραφία, εκδόσεις Denoël, 2004, νέα έκδοση στις εκδόσεις Folio από τη Gallimard, 2006
 Myriam Anissimov, Romain Gary, L'Enchanteur, Textuel, 2010
 Pierre Bayard, Il était deux fois Romain Gary, PUF, coll. Le texte rêve, 1990
 Lesley Blanch, Romain, un regard particulier, Actes Sud, 1998
 Dominique Bona, Romain Gary, Mercure de France, 1987
 Ντομινίκ Μπονά, "Ρομάν Γκαρύ", Εκδόσεις Χατζηνικολή, 1993.
 Jean-Marie Catonné, Romain Gary / Émile Ajar, chez Pierre Belfond, coll. Les dossiers Belfond, 1990
 Nancy Huston, Tombeau de Romain Gary, Actes Sud 1995
 Paul Pavlowitch, L'homme que l'on croyait “Ajar“, Fayard, 1981
 Dominique Rosse, Romain Gary et la modernité, Nizet, Paris, 1995
 Dominique Rosse, Europa ou la défense Gary, Echiquiers d'encre, Droz, Lausanne, 1998
 Ralph Schoolcraft, Romain Gary: The Man Who Sold His Shadow'', University of Pennsylvania Press, Philadelphia, 2002

Αναφορές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Η ιστοσελίδα των φίλων του Ρομέν Γκαρί

Λιθουανοί συγγραφείς
Γαλλοεβραίοι
Γάλλοι μυθιστοριογράφοι
Γάλλοι σκηνοθέτες
Γάλλοι σεναριογράφοι
Εβραίοι λογοτέχνες
Διπλωμάτες