Η εξαίρεση επιβεβαιώνει τον κανόνα

Η εξαίρεση επιβεβαιώνει τον κανόνα είναι μια φράση η οποία αποτελεί ουσιαστικά εφαρμογή της αρχής αποκλειόμενου μέσου. Η φράση δηλώνει ότι (σχετικά με μία κατάσταση πραγμάτων) είναι γνωστή ή δεδομένη μία ειδική συνθήκη (η εξαίρεση) που αν και μόνο αν ικανοποιείται τότε ισχύει Α, και συνεπώς όταν δεν ικανοποιείται η ειδική συνθήκη τότε ισχύει "όχι-Α". Η αρχική προέλευση της είναι η λατινική έκφραση exceptio probat regulam in casibus non exceptis (η εξαίρεση αποδεικνύει τον κανόνα για τις περιπτώσεις εκτός εξαίρεσης) που είχε προταθεί ως νομική αρχή από τον Κικέρωνα. 

Η φράση συνήθως χρησιμοποιείται με λανθασμένη σημασία. Παραδείγματα σωστής χρήσης:
Το γεγονός ότι ένας φαντάρος μπορεί με έγγραφη άδεια εξόδου από το διοικητή να βγει εκτός στρατοπέδου (εξαίρεση) "αποδεικνύει" ότι χωρίς ειδική άδεια είναι υποχρεωμένος να είναι εντός στρατοπέδου (κανόνας).
Μια πινακίδα που απαγορεύει το παρκάρισμα τις εργάσιμες μέρες και ώρες από 08:00 ως 13:00 (εξαίρεση) αποδεικνύει ότι το παρκάρισμα επιτρέπεται τις υπόλοιπες ώρες (κανόνας).

Παραδείγματα λανθασμένης χρήσης:
Κάποιος ισχυρίζεται ότι "πάντα ισχύει ότι όταν Α τότε συνεπάγεται Β". Κάποιος άλλος του αντιτείνει ότι "εδώ όμως έχουμε μια συγκεκριμένη περίπτωση όπου ισχύει το Α και δεν ισχύει το Β". Ο πρώτος του απαντά "η εξαίρεση επιβεβαιώνει τον κανόνα".
Ο ισχυρισμός ότι "όλοι οι κύκνοι είναι λευκοί", δεν επιβεβαιώνεται όπως θα συνεπαγόταν η συνήθης λανθασμένη χρήση της έκφρασης, αλλά αντίθετα καταρρίπτεται λόγω της ύπαρξης και μαύρων κύκνων.

Χρήση σε άλλες γλώσσες

Σε όλες τις παρακάτω γλώσσες η έκφραση έχει την έννοια "Η εξαίρεση (που) επιβεβαιώνει τον κανόνα" ή "Οι εξαιρέσεις (που) επιβεβαιώνουν τον κανόνα":

παραπομπές

Λατινικές φράσεις