Καφεΐνη

Η καφεΐνη είναι ένα πικρό, λευκό κρυσταλλικό αλκαλοειδές της ξανθίνης το οποίο είναι ένα ψυχοενεργό διεγερτικό ναρκωτικό. Η καφεΐνη ανακαλύφθηκε από το Γερμανό χημικό Φρίντριχ Φέρντιναντ Ρούνγκε το 1819. Αυτός επινόησε τον όρο kaffein, μιας χημικής ένωσης του καφέ, η οποία στην ελληνική γλώσσα έγινε καφεΐνη. 
(Ο πρώτος όρος που είχε χρησιμοποιηθεί, λανθασμένα, για να περιγράψει το κύριο αλκαλοειδές του καφέ, ήταν τεΐνη, επειδή περιέχεται και στα φύλλα του τσαγιού. Αργότερα, όταν ανακαλύφθηκε η ομοιότητα, η λέξη τεΐνη, έπαψε να χρησιμοποιείται από τους επιστήμονες, αν και εξακολουθεί σποραδικά να εμφανίζεται σε εκλαϊκευμένα άρθρα του ημερήσιου και περιοδικού τύπου σχετικά με την διατροφή.)

Η καφεΐνη βρίσκεται σε ποικίλες ποσότητες στους κόκκους, στα φύλλα και στους καρπούς ορισμένων φυτών, όπου δρα ως φυσικό φυτοφάρμακο που παραλύει και σκοτώνει ορισμένα έντομα που τρέφονται από τα φυτά. Καταναλώνεται συνηθέστερα από τον άνθρωπο σε εγχύσεις που προέρχονται από τους κόκκους του φυτού καφές (Coffea arabica) και τα φύλλα του τσαγιού (Καμέλια η σινική - Camellia sinensis), καθώς και από διάφορα τρόφιμα και ποτά που περιέχουν προϊόντα που προέρχονται από το φιστίκι κόλα. Άλλες πηγές περιλαμβάνουν το Μάτε (Yerba maté), μούρα γκουαρανά (guarana), και το Ilex vomitoria.

Στον άνθρωπο η καφεΐνη δρα ως διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ), έχοντας ως αποτέλεσμα την προσωρινή αποτροπή της υπνηλίας και την αποκατάσταση της εγρήγορσης. Ποτά που περιέχουν καφεΐνη, όπως ο καφές, το τσάι, ορισμένα αναψυκτικά και ενεργειακά ποτά είναι πολύ δημοφιλή. Η καφεΐνη είναι η πιο ευρείας καταναλώσεως ψυχοδραστική ουσία στον κόσμο, αλλά, σε αντίθεση με πολλές άλλες ψυχοδραστικές ουσίες, η χρήση της είναι νόμιμη και μη ρυθμιζόμενη σε σχεδόν όλες τις χώρες. Στη Βόρεια Αμερική το 90% των ενηλίκων καταναλώνει καφεΐνη ημερησίως. Ο οργανισμός Food and Drug Administration των ΗΠΑ καταλογίζει την καφεΐνη ως «πολλαπλών σκοπών γενικά αναγνωριζόμενη ως ασφαλής ουσία τροφίμων».

Η καφεΐνη έχει διουρητικές ιδιότητες, τουλάχιστον όταν χορηγείται σε επαρκείς δόσεις και σε άτομα, που δεν έχουν ανοχή σε αυτήν. Οι τακτικοί χρήστες, ωστόσο, αναπτύσσουν μια ισχυρή ανοχή προς αυτό το φαινόμενο, και μελέτες γενικά έχουν αποτύχει να υποστηρίξουν την κοινή αντίληψη ότι η τακτική κατανάλωση των ποτών, που περιέχουν καφεΐνη συμβάλλει σημαντικά στην αφυδάτωση.

Χρησιμοποιείται, σε συνδυασμό με άλλες ουσίες, για την αντιμετώπιση της κεφαλαγίας και της ημικρανίας.

Χρήση

Ιατρική χρήση
Η καφεΐνη χρησιμοποιείται σε:

 Βρογχοπνευμονική δυσπλασία σε πρόωρα βρέφη τόσο για πρόληψηόσο και για θεραπεία.
Μπορεί να βελτιώσει την αύξηση βάρους κατά τη διάρκεια της θεραπείας και να μειώσει τη συχνότητα εμφάνισης της εγκεφαλικής παράλυσης καθώς και να μειώσει τη γλωσσική και γνωστική καθυστέρηση. Από την άλλη πλευρά, είναι πιθανές ανεπαίσθητες μακροπρόθεσμες παρενέργειες.
 Η άπνοια των πρόωρων βρεφών ως κύρια θεραπεία, αλλά όχι πρόληψη.
 Θεραπεία ορθοστατικής υπότασης.
 Μερικοί άνθρωποι χρησιμοποιούν ποτά που περιέχουν καφεΐνη, όπως καφέ ή τσάι για να προσπαθήσουν να θεραπεύσουν το άσθμα τους.Τα στοιχεία, που υποστηρίζουν αυτή την πρακτική είναι ανεπαρκή. Φαίνεται ότι η καφεΐνη σε χαμηλές δόσεις βελτιώνει τη λειτουργία των αεραγωγών σε άτομα με άσθμα, αυξάνοντας τον όγκο της αναγκαστικής εκπνοής (FEV1) κατά 5% έως 18%, με αυτό το αποτέλεσμα να διαρκεί έως και τέσσερις ώρες.
 Η προσθήκη καφεΐνης (100–130 mg) σε κοινά συνταγογραφούμενα αναλγητικά, όπως η παρακεταμόλη ή η ιβουπροφαίνη, βελτιώνει μέτρια το ποσοστό των ανθρώπων, που επιτυγχάνουν ανακούφιση από τον πόνο.
 Η κατανάλωση καφεΐνης μετά από χειρουργική επέμβαση στην κοιλιά μειώνει το χρόνο αποκατάστασης της φυσιολογικής λειτουργίας του εντέρου και μειώνει τη διάρκεια της παραμονής στο νοσοκομείο.
 Η καφεΐνη χρησιμοποιήθηκε παλαιότερα ως θεραπεία δεύτερης γραμμής για τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ). Θεωρείται λιγότερο αποτελεσματικό από τη μεθυλφαινιδάτη ή την αμφεταμίνη, αλλά περισσότερο από το εικονικό φάρμακο για παιδιά με ΔΕΠΥ. Παιδιά, έφηβοι και ενήλικες με ΔΕΠΥ είναι πιο πιθανό να καταναλώνουν καφεΐνη, ίσως ως μια μορφή αυτοθεραπείας.

Γνωστικές επιδόσεις
Η καφεΐνη είναι ένα διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος, που μπορεί να μειώσει την κόπωση και την υπνηλία. Σε κανονικές δόσεις, η καφεΐνη έχει ποικίλες επιδράσεις στη μάθηση και τη μνήμη, αλλά γενικά βελτιώνει τον χρόνο αντίδρασης, την εγρήγορση, τη συγκέντρωση και τον κινητικό συντονισμό. Η ποσότητα καφεΐνης, που απαιτείται για την παραγωγή αυτών των επιδράσεων διαφέρει από άτομο σε άτομο, ανάλογα με το μέγεθος του σώματος και τον βαθμό ανοχής. Τα επιθυμητά αποτελέσματα εμφανίζονται περίπου μία ώρα μετά την κατανάλωση και τα επιθυμητά αποτελέσματα μιας μέτριας δόσης συνήθως υποχωρούν μετά από περίπου τρεις ή τέσσερις ώρες.

Η καφεΐνη μπορεί να καθυστερήσει ή να αποτρέψει τον ύπνο και βελτιώνει την απόδοση των εργασιών κατά τη διάρκεια της στέρησης ύπνου. Οι εργαζόμενοι σε βάρδιες, που χρησιμοποιούν καφεΐνη κάνουν λιγότερα λάθη, που θα μπορούσαν να προκύψουν από υπνηλία.

Η καφεΐνη με δοσοεξαρτώμενο τρόπο αυξάνει την εγρήγορση τόσο σε κουρασμένα όσο και σε φυσιολογικά άτομα.

Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση από το 2014 διαπίστωσε ότι η ταυτόχρονη χρήση καφεΐνης και L-θεανίνης έχει επακόλουθα ψυχοδραστικά αποτελέσματα, που προάγουν την εγρήγορση, την προσοχή και την εναλλαγή εργασιών. Αυτές οι επιδράσεις είναι πιο έντονες κατά την πρώτη ώρα μετά τη δόση.

Σωματικές επιδόσεις
Η καφεΐνη είναι ένα αποδεδειγμένο εργογονικό βοήθημα στον άνθρωπο.  Η καφεΐνη βελτιώνει την αθλητική απόδοση σε αερόβιες (ιδιαίτερα αθλήματα αντοχής) και αναερόβιες συνθήκες. Μέτριες δόσεις καφεΐνης (περίπου 5 mg/kg) μπορούν να βελτιώσουν την απόδοση των σπρίντερ, την απόδοση σε χρονομέτρηση ποδηλασίας και τρεξίματος, την αντοχή (δηλαδή καθυστερεί την έναρξη της μυϊκής κόπωσης και της κεντρικής κόπωσης), και την παραγωγή ισχύος στην ποδηλασία. Η καφεΐνη αυξάνει τον βασικό μεταβολικό ρυθμό στους ενήλικες. Η κατάποση καφεΐνης πριν από την αερόβια άσκηση αυξάνει την οξείδωση του λίπους, ιδιαίτερα σε άτομα με χαμηλή φυσική κατάσταση.

Η καφεΐνη βελτιώνει τη μυϊκή δύναμη και ισχύ, και μπορεί να ενισχύσει τη μυϊκή αντοχή. Η καφεΐνη ενισχύει επίσης την απόδοση σε αναερόβιες ασκήσεις. Η κατανάλωση καφεΐνης πριν από την άσκηση συνεχούς φορτίου σχετίζεται με μειωμένη αντιληπτή προσπάθεια. Αν και αυτό το αποτέλεσμα δεν υπάρχει κατά την εξαντλητική άσκηση, η απόδοση βελτιώνεται σημαντικά. Αυτό είναι σύμφωνο με την καφεΐνη, που μειώνει την αντιληπτή προσπάθεια, επειδή η άσκηση μέχρι εξαντλήσεως θα πρέπει να τελειώνει στο ίδιο σημείο κόπωσης. Η καφεΐνη βελτιώνει επίσης την παραγωγή ισχύος και μειώνει το χρόνο ολοκλήρωσης σε αερόβιες χρονομετρήσεις, μια επίδραση που σχετίζεται θετικά (αλλά όχι αποκλειστικά) με την άσκηση μεγαλύτερης διάρκειας.

Πληθυσμιακές Ομάδες

Ενήλικες
Για τον γενικό πληθυσμό των υγιών ενηλίκων, το Health Canada συνιστά ημερήσια πρόσληψη όχι μεγαλύτερη από 400 mg.  Αυτό το όριο βρέθηκε ότι είναι ασφαλές από μια συστηματική ανασκόπηση του 2017 σχετικά με την τοξικολογία της καφεΐνης.

Παιδιά
Σε υγιή παιδιά, η μέτρια πρόσληψη καφεΐνης κάτω από 400 mg παράγει αποτελέσματα, που είναι "μέτρια και τυπικά αβλαβή". Από την ηλικία των 6 μηνών, τα βρέφη μπορούν να μεταβολίσουν την καφεΐνη με τον ίδιο ρυθμό με αυτόν των ενηλίκων.Υψηλότερες δόσεις καφεΐνης (>400 mg) μπορεί να προκαλέσουν φυσιολογική, ψυχολογική και συμπεριφορική βλάβη, ιδιαίτερα σε παιδιά με ψυχιατρικές ή καρδιακές παθήσεις. Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι ο καφές εμποδίζει την ανάπτυξη ενός παιδιού. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συνιστά ότι η κατανάλωση καφεΐνης δεν είναι κατάλληλη για παιδιά και εφήβους και πρέπει να αποφεύγεται. Αυτή η σύσταση βασίζεται σε μια κλινική έκθεση, που κυκλοφόρησε από την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής το 2011 με ανασκόπηση 45 δημοσιεύσεων από το 1994 έως το 2011 και περιλαμβάνει στοιχεία από διάφορους ενδιαφερόμενους (Παιδίατρους, Επιτροπή Διατροφής, Καναδική Παιδιατρική Εταιρεία, Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, Διαχείριση Τροφίμων και Φαρμάκων, Επιτροπή Αθλητιατρικής & Γυμναστικής, Εθνικές Ομοσπονδίες Συλλόγων Λυκείων). Για παιδιά ηλικίας 12 ετών και κάτω, η Health Canada συνιστά μέγιστη ημερήσια πρόσληψη καφεΐνης, που δεν υπερβαίνει τα 2,5 χιλιοστόγραμμα ανά κιλό σωματικού βάρους. Με βάση το μέσο σωματικό βάρος των παιδιών, αυτό μεταφράζεται στα ακόλουθα όρια πρόσληψης με βάση την ηλικία:

Έφηβοι
Η Health Canada δεν έχει αναπτύξει συμβουλές για εφήβους λόγω ανεπαρκών δεδομένων. Ωστόσο, προτείνουν η ημερήσια πρόσληψη καφεΐνης για αυτήν την ηλικιακή ομάδα να μην υπερβαίνει τα 2,5 mg/kg σωματικού βάρους. Αυτό συμβαίνει επειδή η μέγιστη δόση καφεΐνης για ενήλικες μπορεί να μην είναι κατάλληλη για εφήβους με ελαφρύ βάρος ή για νεότερους εφήβους, που εξακολουθούν να αναπτύσσονται. Η ημερήσια δόση των 2,5 mg/kg σωματικού βάρους δεν θα προκαλούσε δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία στην πλειονότητα των εφήβων, που καταναλώνουν καφεΐνη. Αυτή είναι μια συντηρητική πρόταση, καθώς οι μεγαλύτεροι και βαρύτεροι έφηβοι μπορεί να είναι σε θέση να καταναλώνουν δόσεις καφεΐνης για ενήλικες χωρίς να εμφανίσουν ανεπιθύμητες ενέργειες.

Εγκυμοσύνη και θυλασμός
Ο μεταβολισμός της καφεΐνης μειώνεται στην εγκυμοσύνη, ιδιαίτερα στο τρίτο τρίμηνο, και ο χρόνος ημιζωής της καφεΐνης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να αυξηθεί έως και 15 ώρες (σε σύγκριση με 2,5 έως 4,5 ώρες σε μη έγκυες ενήλικες). Τα τρέχοντα στοιχεία σχετικά με τις επιδράσεις της καφεΐνης στην εγκυμοσύνη και στο θηλασμό είναι ασαφή. Υπάρχουν περιορισμένες πρωτογενείς και δευτερεύουσες συμβουλές για ή κατά της χρήσης καφεΐνης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και των επιπτώσεών της στο έμβρυο ή στο νεογνό.

Ο Οργανισμός Προτύπων Τροφίμων του Ηνωμένου Βασιλείου συνέστησε στις έγκυες γυναίκες να περιορίσουν την πρόσληψη καφεΐνης, από σύνεση, σε λιγότερο από 200 mg καφεΐνης την ημέρα - που ισοδυναμεί με δύο φλιτζάνια στιγμιαίο καφέ ή ενάμισι έως δύο φλιτζάνια φρέσκου καφέ. Το Αμερικανικό Συνέδριο Μαιευτήρων και Γυναικολόγων (ACOG) κατέληξε στο συμπέρασμα το 2010 ότι η κατανάλωση καφεΐνης είναι ασφαλής έως και 200 mg την ημέρα σε έγκυες γυναίκες. Για τις γυναίκες που θηλάζουν, είναι έγκυες ή μπορεί να μείνουν έγκυες, η Health Canada συνιστά μέγιστη ημερήσια πρόσληψη καφεΐνης, που δεν υπερβαίνει τα 300 mg ή λίγο περισσότερο από δύο φλιτζάνια καφέ των 8 oz (237 mL). Μια συστηματική έρευνα του 2017 για την τοξικολογία της καφεΐνης βρήκε στοιχεία, που υποστηρίζουν ότι η κατανάλωση καφεΐνης έως και 300 mg/ημέρα για έγκυες γυναίκες γενικά δεν σχετίζεται με δυσμενή αναπαραγωγική ή αναπτυξιακή επίδραση.

Υπάρχουν αντικρουόμενες αναφορές στην επιστημονική βιβλιογραφία σχετικά με τη χρήση καφεΐνης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Μια έρευνα του 2011 διαπίστωσε ότι η καφεΐνη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης δεν φαίνεται να αυξάνει τον κίνδυνο συγγενών δυσπλασιών, αποβολής ή καθυστέρησης της ανάπτυξης ακόμη και όταν καταναλώνεται σε μέτριες έως υψηλές ποσότητες.  Άλλες έρευνες, ωστόσο, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι η υψηλότερη πρόσληψη καφεΐνης από τις έγκυες γυναίκες μπορεί να σχετίζεται με υψηλότερο κίνδυνο γέννησης μωρού χαμηλού βάρους, και μπορεί να σχετίζεται με υψηλότερο κίνδυνο αποβολής.  Μια συστηματική ανασκόπηση, που αναλύει τα αποτελέσματα μελετών παρατήρησης, υποδηλώνει ότι οι γυναίκες, που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες καφεΐνης (πάνω από 300 mg/ημέρα) πριν μείνουν έγκυες μπορεί να έχουν υψηλότερο κίνδυνο να αποβάλουν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Παρενέργειες

Σωματικές επιπτώσεις
Η καφεΐνη στον καφέ και σε άλλα ποτά με καφεΐνη μπορεί να επηρεάσει τη γαστρεντερική λειτουργία και την έκκριση γαστρικού οξέος.Σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, η υψηλή κατανάλωση καφεΐνης μπορεί να επιταχύνει την απώλεια οστικής μάζας.

Η οξεία κατάποση καφεΐνης σε μεγάλες δόσεις (τουλάχιστον 250–300 mg, ισοδύναμη με την ποσότητα που βρίσκεται σε 2–3 φλιτζάνια καφέ ή 5–8 φλιτζάνια τσάι) οδηγεί σε βραχυπρόθεσμη διέγερση της παραγωγής ούρων σε άτομα, που έχουν στερούνται καφεΐνης για μια περίοδο ημερών ή εβδομάδων. Αυτή η αύξηση οφείλεται τόσο σε διούρηση (αύξηση της απέκκρισης νερού) όσο και σε νατριούρηση (αύξηση της απέκκρισης φυσιολογικού ορού). Η οξεία αύξηση της παραγωγής ούρων μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αφυδάτωσης. Ωστόσο, οι χρόνιοι χρήστες καφεΐνης αναπτύσσουν ανοχή σε αυτό το αποτέλεσμα και δεν παρουσιάζουν αύξηση στην παραγωγή ούρων.

Ψυχολογικές επιπτώσεις
Μικρά ανεπιθύμητα συμπτώματα από την πρόσληψη καφεΐνης, που δεν είναι αρκετά σοβαρά, για να δικαιολογήσουν μια ψυχιατρική διάγνωση είναι κοινά και περιλαμβάνουν ήπιο άγχος, νευρικότητα, αϋπνία, αυξημένο λανθάνοντα χρόνο ύπνου και μειωμένο συντονισμό.  Η καφεΐνη μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στις αγχώδεις διαταραχές. Σύμφωνα με μια βιβλιογραφική ανασκόπηση του 2011, η χρήση καφεΐνης μπορεί να προκαλέσει διαταραχές άγχους και πανικού σε άτομα με νόσο του Πάρκινσον. Σε υψηλές δόσεις, συνήθως μεγαλύτερες από 300 mg, η καφεΐνη μπορεί να προκαλέσει και να επιδεινώσει το άγχος. Για μερικούς ανθρώπους, η διακοπή της χρήσης καφεΐνης μπορεί να μειώσει σημαντικά το άγχος.

Σε μέτριες δόσεις, η καφεΐνη έχει συσχετιστεί με μειωμένα συμπτώματα κατάθλιψης και χαμηλότερο κίνδυνο αυτοκτονίας.  Δύο έρευνες δείχνουν ότι η αυξημένη κατανάλωση καφέ και καφεΐνης μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο κατάθλιψης.

Ορισμένα σχολικά βιβλία αναφέρουν ότι η καφεΐνη προκαλεί μια ήπια ευφορία, ενώ άλλα αναφέρουν ότι δεν προκαλεί ευφορία.

Η αγχώδης διαταραχή, που προκαλείται από την καφεΐνη είναι μια υποκατηγορία της διάγνωσης DSM-5 της αγχώδους διαταραχής, που προκαλείται από ουσίες/φάρμακα.

Διαταραχές ενίσχυσης

Εθισμός
Το αν η καφεΐνη μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχή εθισμού εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο ορίζεται ο εθισμός. Η ψυχαναγκαστική κατανάλωση καφεΐνης υπό οποιεσδήποτε συνθήκες δεν έχει παρατηρηθεί, και επομένως η καφεΐνη δεν θεωρείται γενικά εθιστική. Ωστόσο, ορισμένα διαγνωστικά μοντέλα, όπως το ICDM-9 και το ICD-10, περιλαμβάνουν μια ταξινόμηση του εθισμού στην καφεΐνη κάτω από ένα ευρύτερο διαγνωστικό μοντέλο. Ορισμένοι δηλώνουν ότι ορισμένοι χρήστες μπορεί να εθιστούν και επομένως δεν μπορούν να μειώσουν τη χρήση παρόλο, που γνωρίζουν ότι υπάρχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία.

Η καφεΐνη δεν φαίνεται να είναι ενισχυτικό ερέθισμα και μπορεί στην πραγματικότητα να εμφανιστεί κάποιος βαθμός αποστροφής, με τους ανθρώπους να προτιμούν το εικονικό φάρμακο (πλασέμπο) έναντι της καφεΐνης σε μια μελέτη για την ευθύνη κατά της χρήσης ναρκωτικών, που δημοσιεύτηκε σε μια ερευνητική μονογραφία του Εθνικό Ινστιτούτου για την Κατάχρηση Ναρκωτικών (NIDA).  

Ορισμένοι δηλώνουν ότι η έρευνα δεν παρέχει υποστήριξη για έναν υποκείμενο βιοχημικό μηχανισμό για τον εθισμό στην καφεΐνη. Άλλες έρευνες αναφέρουν ότι μπορεί να επηρεάσει το σύστημα ανταμοιβής.

Ο "εθισμός στην καφεΐνη" προστέθηκε στα ICDM-9 και ICD-10. Ωστόσο, η προσθήκη του αμφισβητήθηκε με ισχυρισμούς ότι αυτό το διαγνωστικό μοντέλο εθισμού στην καφεΐνη δεν υποστηρίζεται από στοιχεία.Το DSM-5 της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας δεν περιλαμβάνει τη διάγνωση εθισμού στην καφεΐνη, αλλά προτείνει κριτήρια για τη διαταραχή για περισσότερη μελέτη.

Εξάρτηση και στέρηση
Η στέρηση μπορεί να προκαλέσει ήπια έως κλινικά σημαντική δυσφορία ή έκπτωση στην καθημερινή λειτουργία. Η συχνότητα με την οποία συμβαίνει αυτό αναφέρεται στο 11%, αλλά στις εργαστηριακές εξετάσεις μόνο τα μισά από τα άτομα που αναφέρουν στέρηση το βιώνουν στην πραγματικότητα, δημιουργώντας αμφιβολίες για πολλούς ισχυρισμούς εξάρτησης.  Ήπια σωματική εξάρτηση και συμπτώματα στέρησης μπορεί να εμφανιστούν κατά την αποχή, με περισσότερα από 100 mg καφεΐνης την ημέρα, αν και αυτά τα συμπτώματα δεν διαρκούν περισσότερο από μία ημέρα. Ορισμένα συμπτώματα που σχετίζονται με την ψυχολογική εξάρτηση μπορεί επίσης να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια της στέρησης. Τα διαγνωστικά κριτήρια για τη στέρηση καφεΐνης απαιτούν προηγούμενη παρατεταμένη καθημερινή χρήση καφεΐνης. Μετά από 24 ώρες σημαντικής μείωσης της κατανάλωσης, απαιτούνται τουλάχιστον 3 από αυτά τα σημεία ή συμπτώματα, για να πληρούνται τα κριτήρια στέρησης: δυσκολία συγκέντρωσης, καταθλιπτική διάθεση/ευερεθιστότητα, συμπτώματα που μοιάζουν με γρίπη, πονοκέφαλος και κόπωση. Επιπλέον, τα σημεία και τα συμπτώματα πρέπει να διαταράσσουν σημαντικούς τομείς της λειτουργικότητας και να μην σχετίζονται με επιπτώσεις άλλης πάθησης.

Το ICD-11 περιλαμβάνει την εξάρτηση από την καφεΐνη ως ξεχωριστή διαγνωστική κατηγορία, η οποία αντικατοπτρίζει στενά το προτεινόμενο σύνολο κριτηρίων του DSM-5 για τη «διαταραχή χρήσης καφεΐνης». Η διαταραχή χρήσης καφεΐνης αναφέρεται στην εξάρτηση από την καφεΐνη που χαρακτηρίζεται από αποτυχία ελέγχου της κατανάλωσης καφεΐνης παρά τις αρνητικές φυσιολογικές συνέπειες. Η Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση (APA), η οποία δημοσίευσε το DSM-5, αναγνώρισε ότι υπήρχαν επαρκή στοιχεία προκειμένου να δημιουργηθεί ένα διαγνωστικό μοντέλο εξάρτησης από την καφεΐνη για το DSM-5, αλλά σημείωσε ότι η κλινική σημασία της διαταραχής είναι ασαφής.  Λόγω αυτών των ατελών στοιχείων σχετικά με την κλινική σημασία, το DSM-5 ταξινομεί τη διαταραχή της χρήσης καφεΐνης ως "κατάσταση για περαιτέρω μελέτη".

Η ανοχή στις επιδράσεις της καφεΐνης εμφανίζεται για αυξήσεις της αρτηριακής πίεσης, που προκαλούνται από την καφεΐνη και τα υποκειμενικά συναισθήματα νευρικότητας. Η ευαισθητοποίηση, η διαδικασία κατά την οποία τα αποτελέσματα γίνονται πιο εμφανή με τη χρήση, εμφανίζεται για θετικά αποτελέσματα όπως αισθήματα εγρήγορσης και ευεξίας. Η ανοχή ποικίλλει για καθημερινούς, τακτικούς χρήστες καφεΐνης και χρήστες υψηλής δόσης καφεΐνης. Υψηλές δόσεις καφεΐνης (750 έως 1200 mg/ημέρα κατανεμημένη κατά τη διάρκεια της ημέρας) έχει αποδειχθεί ότι προκαλούν πλήρη ανοχή σε μερικούς, αλλά όχι σε όλες τις επιδράσεις της καφεΐνης. Δόσεις τόσο χαμηλές όσο 100 mg/ημέρα, όπως ένα φλιτζάνι καφέ 6 oz (170 g) ή δύο έως τρεις μερίδες αναψυκτικού με καφεΐνη, μπορεί να συνεχίσουν να προκαλούν διαταραχές ύπνου, μεταξύ άλλων δυσανεξιών. Οι μη τακτικοί χρήστες καφεΐνης έχουν τη λιγότερη ανοχή στην καφεΐνη για διαταραχές του ύπνου. Μερικοί άνθρωποι, που πίνουν καφέ αναπτύσσουν ανοχή στις ανεπιθύμητες επιδράσεις, που διαταράσσουν τον ύπνο, αλλά άλλοι προφανώς δεν το κάνουν.

Κίνδυνος για άλλες ασθένειες
Μια προστατευτική επίδραση της καφεΐνης έναντι της νόσου του Αλτσχάιμερ και της άνοιας είναι δυνατή, αλλά τα στοιχεία είναι αδιευκρίνιστα. Μπορεί να προστατεύει τους ανθρώπους από κίρρωση του ήπατος.  Η καφεΐνη μπορεί να μειώσει τη σοβαρότητα της οξείας ασθένειας του μεγάλου υψομέτρου ενός βουνού, εάν ληφθεί λίγες ώρες πριν από την επίτευξη μεγάλου υψομέτρου. Μια μετα-ανάλυση διαπίστωσε ότι η κατανάλωση καφεΐνης σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2. Η τακτική κατανάλωση καφεΐνης μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου του Πάρκινσον και μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου του Πάρκινσον.

Η καφεΐνη αυξάνει την ενδοφθάλμια πίεση σε άτομα με γλαύκωμα, αλλά δεν φαίνεται να επηρεάζει τα φυσιολογικά άτομα.

Το DSM-5 περιλαμβάνει επίσης άλλες διαταραχές, που προκαλούνται από την καφεΐνη, που αποτελούνται από αγχώδη διαταραχή, που προκαλείται από καφεΐνη, διαταραχή ύπνου, που προκαλείται από καφεΐνη και απροσδιόριστες διαταραχές, που σχετίζονται με την καφεΐνη. Οι δύο πρώτες διαταραχές ταξινομούνται στις «Αγχώδεις Διαταραχές» και «Διαταραχή ύπνου-εγρήγορσης» επειδή μοιράζονται παρόμοια χαρακτηριστικά. Άλλες διαταραχές που παρουσιάζουν σημαντική ενόχληση και διαταραχή της καθημερινής λειτουργίας, που χρήζουν κλινικής προσοχής αλλά δεν πληρούν τα κριτήρια για διάγνωση σε συγκεκριμένες διαταραχές θεωρούνται ως "Μη καθορισμένες διαταραχές που σχετίζονται με την καφεΐνη".

Ιστορία

Ανακάλυψη και εξάπλωση της χρήσης της καφεΐνης 
Σύμφωνα με τον κινέζικο μύθο, ο Κινέζος αυτοκράτορας Σεννόνγκ, που φημίζεται ότι βασίλεψε περίπου το 3000 π.Χ., ανακάλυψε, άθελά του, το τσάι, όταν παρατήρησε ότι, όταν ορισμένα φύλλα έπεσαν σε βραστό νερό, προέκυψε ένα αρωματικό και αναζωογονητικό ποτό. Ο Σεννόνγκ αναφέρεται επίσης στο Cha Jing του Lu Yu, ένα διάσημο πρώιμο έργο σχετικά με το θέμα του τσαγιού.

Οι αρχαιότερες αξιόπιστες αποδείξεις είτε κατανάλωσης καφέ είτε γνώσης του φυτού του καφέ εμφανίζονται στα μέσα του δέκατου πέμπτου αιώνα, στα μοναστήρια των Σούφι της Υεμένης στη νότια Αραβία. Από τη Μόκα, ο καφές εξαπλώθηκε στην Αίγυπτο και τη Βόρεια Αφρική και τον 16ο αιώνα είχε φτάσει στην υπόλοιπη Μέση Ανατολή, την Περσία και την Τουρκία. Από τη Μέση Ανατολή, η κατανάλωση καφέ εξαπλώθηκε στην Ιταλία, στη συνέχεια στην υπόλοιπη Ευρώπη, και τα φυτά του καφέ μεταφέρθηκαν από τους Ολλανδούς στις Ανατολικές Ινδίες και στην Αμερική.

Η χρήση των ξηρών καρπών κόλα φαίνεται να έχει αρχαία προέλευση. Πολλοί πολιτισμοί της Δυτικής Αφρικής τους μασούσαν, τόσο σε ιδιωτικό όσο και σε κοινωνικό περιβάλλον, για να αποκαταστήσουν τη ζωτικότητα και να απαλύνουν τους πόνους της πείνας.

Οι πρώτες ενδείξεις χρήσης κόκκων κακάο προέρχονται από υπολείμματα, που βρέθηκαν σε ένα αρχαίο δοχείο των Μάγια, που χρονολογείται στο 600 π.Χ. Επίσης, η σοκολάτα καταναλώθηκε σε ένα πικρό και πικάντικο ποτό, που ονομαζόταν xocolatl, συχνά καρυκευμένο με βανίλια, πιπέρι τσίλι και αχιότε. Το Xocolatl πιστευόταν ότι καταπολεμά την κόπωση, μια πεποίθηση που πιθανώς αποδίδεται στην περιεκτικότητα σε θεοβρωμίνη και καφεΐνη. Η σοκολάτα ήταν ένα σημαντικό αγαθό πολυτελείας σε όλη την προκολομβιανή Μεσοαμερική, και οι κόκκοι κακάο χρησιμοποιούνταν συχνά ως νόμισμα.

Το Xocolatl εισήχθη στην Ευρώπη από τους Ισπανούς και έγινε δημοφιλές ποτό το 1700. Οι Ισπανοί εισήγαγαν επίσης το κακαόδεντρο στις Δυτικές Ινδίες και στις Φιλιππίνες.

Τα φύλλα και οι μίσχοι του πουρνάρι yaupon (Ilex vomitoria) χρησιμοποιήθηκαν από τους ιθαγενείς της Αμερικής, για να παρασκευάσουν ένα τσάι, που ονομαζόταν asi ή το «μαύρο ποτό». Οι αρχαιολόγοι έχουν βρει στοιχεία αυτής της χρήσης μέχρι την αρχαιότητα, που πιθανώς χρονολογούνται στους Ύστερους Αρχαϊκούς χρόνους.

Χημική ταυτοποίηση, απομόνωση και σύνθεση 
Το 1819, ο Γερμανός χημικός Φρίντλιμπ Φερδινάνδος Ρούνγκε απομόνωσε για πρώτη φορά σχετικά καθαρή καφεΐνη. Την ονόμασε «Kaffebase» (δηλαδή βάση που υπάρχει στον καφέ). Σύμφωνα με τον Ρούνγκε, το έκανε αυτό κατόπιν εντολής του Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε. Το 1821, η καφεΐνη απομονώθηκε τόσο από τον Γάλλο χημικό Πιερ Ζαν Ρομπικέ όσο και από ένα άλλο ζευγάρι Γάλλων χημικών, Πιερ Ζοζέφ Πελετιέ και Ζοζέφ Μπιενεμέ Καβεντού, σύμφωνα με τον Σουηδό χημικό Γιενς Γιάκομπ Μπερζέλιους στο ετήσιο περιοδικό του. Επιπλέον, ο Μπερζέλιους δήλωσε ότι οι Γάλλοι χημικοί είχαν κάνει τις ανακαλύψεις τους ανεξάρτητα από οποιαδήποτε γνώση του έργου του Ρούνγκε ή κάποιου άλλου. Ωστόσο, ο Μπερζέλιους αργότερα αναγνώρισε την προτεραιότητα του Ρούνγκε στην εκχύλιση καφεΐνης, δηλώνοντας:  «Ωστόσο, σε αυτό το σημείο, δεν πρέπει να αναφερθεί ότι ο Ρούνγκε (στο Phytochemical Discoveries του, 1820, σελίδες 146-147) καθόρισε την ίδια μέθοδο και περιέγραψε την καφεΐνη με το όνομα Caffeebase ένα χρόνο νωρίτερα από τον Ρομπικέ, στον οποίο αποδίδεται συνήθως η ανακάλυψη αυτής της ουσίας, έχοντας κάνει την πρώτη προφορική ανακοίνωση σχετικά σε μια συνεδρίαση της Φαρμακευτικής Εταιρείας στο Παρίσι». 

Το άρθρο του Πελετιέ για την καφεΐνη ήταν το πρώτο, που χρησιμοποίησε τον όρο σε έντυπη μορφή (στη γαλλική μορφή Caféine από τη γαλλική λέξη για καφέ: café). Επιβεβαιώνει την αφήγηση του Μπερζέλιους:

«Καφεΐνη, ουσιαστικό (θηλυκό). Κρυσταλλώσιμη ουσία που ανακαλύφθηκε στον καφέ το 1821 από τον κ. Ρομπικέ. Την ίδια περίοδο –ενώ έψαχναν για κινίνη στον καφέ επειδή ο καφές θεωρείται από αρκετούς γιατρούς φάρμακο, που μειώνει τους πυρετούς και επειδή ο καφές ανήκει στην ίδια οικογένεια με το δέντρο cinchona [κινίνη]– από την πλευρά τους, οι κ. Πελετιέ και ο Καβεντού ανακάλυψαν την καφεΐνη. Αλλά επειδή η έρευνά τους είχε διαφορετικό στόχο και επειδή η έρευνά τους δεν είχε ολοκληρωθεί, άφησαν την προτεραιότητα σε αυτό το θέμα στον κ. Ρομπικέ. Δεν γνωρίζουμε γιατί ο κ. Ρομπικέ δεν έχει δημοσιεύσει την ανάλυση του καφέ, που διάβασε στο Pharmacy Society. Η δημοσίευσή του θα μας επέτρεπε να κάνουμε την καφεΐνη πιο γνωστή και να μας δώσει ακριβείς ιδέες για τη σύνθεση του καφέ...»

Ο Ρομπικέ ήταν ένας από τους πρώτους, που απομόνωσε και περιέγραψε τις ιδιότητες της καθαρής καφεΐνης, ενώ ο Πελετιέ ήταν ο πρώτος, που πραγματοποίησε στοιχειακή ανάλυση.

Το 1827, ο M. Oudry απομόνωσε το "théine" από το τσάι, αλλά το 1838 αποδείχθηκε από τον Γκεράρντους Γιοχάννες Μούλντερ  και από τον Καρλ Τζομπστ  ότι η θεΐνη ήταν στην πραγματικότητα το ίδιο με την καφεΐνη.

Το 1895, ο Γερμανός χημικός Χέρμαν Εμίλ Φίσερ (1852–1919) συνέθεσε για πρώτη φορά την καφεΐνη από τα χημικά συστατικά της (δηλαδή μια «ολική σύνθεση») και δύο χρόνια αργότερα, εξήγαγε επίσης τον δομικό τύπο της ένωσης. Αυτό ήταν μέρος του έργου για το οποίο ο Φίσερ τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ το 1902.

Διάφορες ρυθμίσεις 
Επειδή αναγνωρίστηκε ότι ο καφές περιείχε κάποια χημική ένωση, που δρούσε ως διεγερτικό, αρχικά ο καφές και αργότερα και η καφεΐνη υπόκεινται μερικές φορές σε ρύθμιση. Για παράδειγμα, τον 16ο αιώνα οι ισλαμιστές στη Μέκκα και στην Οθωμανική Αυτοκρατορία όρισαν ότι ο καφές θεωρείτο παράνομος για ορισμένες τάξεις. Ο Κάρολος Β' της Αγγλίας προσπάθησε να τον απαγορεύσει το 1676. Ο Φρειδερίκος Β΄ της Πρωσίας τον απαγόρευσε το 1777, και ο καφές απαγορεύτηκε στη Σουηδία σε διάφορες περιόδους μεταξύ 1756 και 1823.

Το 1911, η καφεΐνη έγινε το επίκεντρο ενός από τους πρώτους καταγεγραμμένους φόβους για την υγεία, όταν η κυβέρνηση των ΗΠΑ κατέσχεσε 40 βαρέλια και 20 βαρέλια σιροπιού Coca-Cola στην Chattanooga του Τενεσί, υποστηρίζοντας ότι η καφεΐνη στο ποτό της ήταν «βλαβερή για την υγεία». Παρόλο που το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε αργότερα υπέρ της Coca-Cola στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά των Σαράντα Βαρελιών και Είκοσι μικρών βαρελιών της Coca-Cola, δύο νομοσχέδια εισήχθησαν στη Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ το 1912 για την τροποποίηση του νόμου περί καθαρών τροφίμων και φαρμάκων, προσθέτοντας την καφεΐνη στον κατάλογο των ουσιών, που δημιουργούν εθισμό και περιέχουν «βλαβερές» ουσίες, οι οποίες πρέπει να αναγράφονται στην ετικέτα ενός προϊόντος.

Βιβλιογραφία

Παραπομπές 

 
Αλκαλοειδή
Πουρίνες
Αζόλες
Διεγερτικά