Στρατονίκη της Περγάμου

Η Στρατονίκη (2ος αιώνας π.Χ.) υπήρξε Βασίλισσα της Περγάμου κατά την ελληνιστική εποχή, μέλος της Δυναστείας των Ατταλιδών. Καταγόταν από τον Οίκο των Αριαραθιδών, ηγεμόνων της αρχαίας Καππαδοκίας. Το χέρι της προσφέρθηκε στον βασιλιά Ευμένη Β' τον Σωτήρα, μετά τον θάνατο του οποίου νυμφεύθηκε τον αδελφό και διάδοχό του, Άτταλο Β' τον Φιλάδελφο.

Βιογραφικά στοιχεία

Καταγωγή 
Η Στρατονίκη ήταν κόρη του βασιλιά της Καππαδοκίας, Αριαράθη Δ', και της Αντιοχίδος. Τόσο η μητέρα της, όσο και η γιαγιά της από την πλευρά του πατέρα της, η Στρατονίκη, ήταν μέλη του βασιλικού οίκου των Σελευκιδών, ηγεμόνων της Συρίας και της Μεσοποταμίας. Στην τελευταία κατά πάσα πιθάνότητα ωφείλει και η πριγκίπισσα το όνομά της.

Ως σύζυγος του Ευμένους Β' 
Κατά τη διάρκεια του Ρωμαιο-συριακού πολέμου (192 έως 188 π.Χ.) ο πατέρας της, Αριαράθης Δ', συντάχθηκε με τον Αντίοχο Γ' τον Μέγα, ηγεμόνα της Συρίας. Ωστόσο, μετά την ήττα του τελευταίου, ανήσυχος για το τι επρόκειτο να του συμβεί, έστειλε περισσότερες από μία πρεσβείες στους Ρωμαίους ζητώντας να μάθει τον τρόπο με τον οποίο μπορούσε να εκφράσει τη μεταμέλειά του και να εξασφαλίσει το βασίλειό του. Η Συνθήκη της Απάμειας σηματοδότησε τη μεταστροφή της καππαδοκικής εξωτερικής πολιτικής. Εκτός από την οικονομική αφαίμαξη, η συντριβή των Σελευκιδών και η αποδυνάμωση του κράτους τους στέρησε από την Καππαδοκία μια ισχυρή προστάτιδα δύναμη που παραδοσιακά τη στήριζε και εξασφάλιζε την εδαφική της ακεραιότητα. Ως αποτέλεσμα ο Αριαράθης θεώρησε συμφέρον να στραφεί στην Πέργαμο, η οποία αποτέλεσε τον μεγάλο νικητή στο διπλωματικό τραπέζι της Απάμειας. Έκτοτε ο Αριαράθης και ο Ευμένης άσκησαν πράγματι κοινή εξωτερική πολιτική, για παράδειγμα ενάντια στον Φαρνάκη Α' του Πόντου, αλλά και κατά της Μακεδονίας, με την οποία οι Ρωμαίοι βρίσκονταν την εποχή εκείνοι σε διαδοχικούς πολέμους. Η συμμαχία επικυρώθηκε με γάμο ανάμεσα στην κόρη του Αριαράθη Δ', τη Στρατονίκη, με τον βασιλιά της Περγάμου, Ευμένη Β'. Το ζευγάρι απέκτησε τουλάχιστον έναν γιο, τον Άτταλο Γ' τον Φιλομήτορα. 

Ωστόσο στον Άτταλο δεν αναγνωρίστηκε εξ αρχής η ιδιότητα του διαδόχου του θρόνου. Επικρατέστερος για τη θέση αυτή ήταν ο αδελφός του Ευμένη, Άτταλος Β', με τον οποίο ο Ευμένης μοιράστηκε τα στρατιωτικά και διπλωματικά του επιτεύγματα. Ο Ευμένης Β' πραγματοποίησε το 172 π.Χ. επίσκεψη στη Ρώμη όπου και προέβαλε κατηγορίες εναντίον του Περσέως, του τελευταίου βασιλιά της Μακεδονίας. Στην επιστροφή του Ευμένη προς την πατρίδα έγινε γνωστό ότι θα περνούσε από τους Δελφούς για να προσφέρει λατρευτικές τιμές στον θεό Απόλλωνα. Εκεί έπεσε θύμα ενέδρας όπου και τραυματίστηκε σοβαρά. Η βιασύνη των δολοφόνων – που κατά πάσα πιθανότητα υπηρετούσαν τα μακεδονικά συμφέροντα – να διαφύγουν του έσωσε τη ζωή. Επειδή όμως η κατάσταση της υγείας του βασιλιά, ο οποίος ανάρρωσε με δυσκολία στην Αίγινα, διατηρήθηκε μυστική, διαδόθηκε ότι είχε πεθάνει. Πίσω στην πατρίδα, ο αδελφός του, Άτταλος Β', μίλησε στη βασίλισσα Στρατονίκη ζητώντας το χέρι της, αναλαμβάνοντας ουσιαστικά τη βασιλική εξουσία. Εντούτοις μετά την επιστροφή του Ευμένη παρέδωσε αναίμακτα τον θρόνο και με τη σειρά του ο Ευμένης δεν ζήτησε την ατίμωση ούτε του αδελφού του, ούτε της Στρατονίκης. Εντούτοις ο Ευμένης δεν κρατήθηκε από το να επιπλήξει τον αδελφό του για το πόσο γρήγορα έσπευσε να μιλήσει στη σύζυγό του.

Ως σύζυγος του Αττάλου Β' 
Ο Ευμένης Β', ο οποίος υπήρξε εξαιρετικά δραστήριος και εύστροφος ηγεμόνας, βασίλεψε για 39 χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων κατάφερε να εξελιχθεί από βασιλιάς ενός σχετικά ασήμαντου βασιλείου σε ηγεμόνα μιας ισχυρότατης μοναρχίας. Μετά τον θάνατό του το 158 π.Χ. ο θρόνος πέρασε στον άδελφό του, Άτταλο Β', ο οποίος ορίστηκε κηδεμόνας του νεαρού Άτταλου Γ' Φιλομήτορα, ενώ παράλληλα νυμφεύθηκε εκ νέου τη Στρατονίκη. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του δε, βοήθησε τον αδελφό της, Αριαράθη Ε', να ανακτήσει τη χαμένη του εξουσία στο Βασίλειο της Καππαδοκίας. Το ζευγάρι σύμφωνα με τον Πλούταρχο απέκτησε πολλά παιδιά, ωστόσο ως διάδοχος ανατράφηκε ο Άτταλος ο Φιλομήτωρ (σημαίνει «εκείνος που αγαπά τη μητέρα του»), ο οποίος και ανέλαβε τον θρόνο όσο ακόμη ο θείος του βρισκόταν εν ζωή.

Ως μητέρα του Αττάλου Γ' 
Ο Άτταλος πέθανε τελικά στην ηλικία των 82 ετών το 138 π.Χ. κληροδοτώντας τον θρόνο του στον ανηψιό του. Οι πηγές περιγράφουν τον Άτταλο Γ' ως βίαιο και εκκεντρικό πρόσωπο, που επεδείκνυε παθολογική αγάπη για τη μητέρα του. Σύμφωνα με τον Ιουστίνο θανάτωσε πολλούς συγγενείς και αυλικούς με την κατηγορία ότι οδήγησαν, πότε τη μητέρα του Στρατονίκη, πότε τη σύζυγό του Βερενίκη, στην καταστροφή.

Είναι γνωστό πως ο Άτταλος Γ' καταπιάστηκε προς το τέλος της ζωής του με την κατασκευή ενός μνημείου προς τιμήν της μητέρας του. Ωστόσο φαίνεται πως έμεινε πολλές ώρες στον ήλιο, με αποτέλεσμα να ασθενήσει και να πεθάνει από τις επιπλοκές.

Γενεαλογικό δέντρο

Χρονολόγιο

Δείτε επίσης 
Αντιοχίς της Καππαδοκίας
Αριαράθης Δ' της Καππαδοκίας
Άτταλος Β' της Περγάμου
Άτταλος Γ' της Περγάμου
Δυναστεία των Αριαραθιδών
Δυναστεία των Ατταλιδών
Ευμένης Β' της Περγάμου
Μακεδονικοί Πόλεμοι

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
Πρωτογενείς πηγές (Έλληνες και Ρωμαίοι)
Αππιανός, «Μακεδονικά», Αγγλικά 
Διόδωρος Σικελιώτης, «Ιστορική Βιβλιοθήκη», Αγγλικά
Ιουστίνος, «Επιτομή των ιστοριών του Πομπήιου Τρόγου», Λατινικά, Αγγλικά, Γαλλικά 
Λουκιανός, «Μακρόβιοι», Αγγλικά 
Πλούταρχος, «Ηθικά: Περί αδελφικής αγάπης», Αγγλικά
Πολύβιος, «Ιστορίαι», Αγγλικά
Στράβων, «Γεωγραφία», Αγγλικά
Τίτος Λίβιος, «Ρωμαϊκή Ιστορία», Αγγλικά
Δευτερογενείς πηγές
Allen R.E. (1983). «The Attalid Kingdom: A Constitutional History». Oxford University Press, USA. ISBN 978-0198148456. 
Austin M.M. (2006). «The Hellenistic World from Alexander to the Roman Conquest: A Selection of Ancient Sources in Translation». Cambridge University Press. ISBN 978-0521828604
Hansen, Esther V. (1971). «The Attalids of Pergamon». Ithaca, New York: Cornell University Press; London: Cornell University Press Ltd. ISBN 0-8014-0615-3.
Kosmetatou, Elizabeth (2003) «The Attalids of Pergamon», Andrew Erskine, ed., «A Companion to the Hellenistic World». Oxford: Blackwell: σελ. 159–174. ISBN 1-4051-3278-7. Κείμενο

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 
 Kosmetatou, Elizabeth (2003) "The Attalids of Pergamon," in Andrew Erskine, ed., A Companion to the Hellenistic World. Oxford: Blackwell: pp. 159–174. ISBN 1-4051-3278-7. Κείμενο

Δυναστεία των Αριαραθιδών
Δυναστεία των Ατταλιδών
Βασίλισσες και Πριγκίπισσες της Καππαδοκίας
Βασίλισσες και Πριγκίπισσες της Περγάμου
Ελληνίδες Βασίλισσες και Πριγκίπισσες Ελληνιστικής περιόδου