Άντονι βαν Ντάικ

Ο Σερ Άντονι βαν Ντάικ (Anthony van Dyck, ορθή προφορά Άντονι φαν Ντάικ, Αμβέρσα, 22 Μαρτίου 1599 - Λονδίνο, 9 Δεκεμβρίου 1641), ήταν Φλαμανδός ζωγράφος της μπαρόκ τεχνοτροπίας του 17ου αιώνα, ιδιαίτερα παραγωγικός στον τομέα των πορτρέτων Ευρωπαίων αριστοκρατών, αλλά και πινάκων με θρησκευτικά θέματα και σκηνές της μυθολογίας. Ήταν, επίσης, επιδέξιος σχεδιαστής και χαράκτης.

Βιογραφία και έργο 
Ο βαν Ντάικ γεννήθηκε στην Αμβέρσα στις 22 Μαρτίου 1599. Ήταν το έβδομο από τα δώδεκα παιδιά της οικογένειας του ευκατάστατου εμπόρου μεταξιού Φράνς βαν Ντάικ (Frans van Dyck). Ύστερα από τον πρόωρο θάνατο της μητέρας του και σε ηλικία 10 ετών ο Άντονι στάλθηκε να μαθητεύσει στο εργαστήριο του αναγνωρισμένου ζωγράφου Χέντρικ φαν Μπάλεν (Hendrick van Balen), ενώ το 1615 ξεκίνησε το δικό του εργαστήριο σε συνεργασία με τον Γιαν Μπρίγκελ τον Νεότερο (Jan Brueghel the Younger), μολονότι κάτι τέτοιο δεν ήταν επιτρεπτό από τη συντεχνία των ζωγράφων (guild) της πόλης. 

Το ταλέντο του αναγνωρίστηκε σύντομα και ο Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς τον πήρε στο δικό του εργαστήριο το 1617, όπου παρέμεινε μέχρι το 1620. Χωρίς να μπορεί να θεωρηθεί απόλυτα μαθητής του Ρούμπενς, μια και ήταν ήδη ζωγράφος όταν πήγε στο εργαστήριό του, υπήρξε περισσότερο συνεργάτης του. Μάλιστα, δύο πορτρέτα που φιλοτέχνησε το 1618 και σήμερα βρίσκονται στην Πινακοθήκη της Δρέσδης, συχνά αποδίδονται στον Ρούμπενς. Ο Ρούμπενς τον επηρέασε ως προς το μελοδραματικό στυλ των έργων του, αλλά η τεχνική του βαν Ντάικ ήταν σαφώς διαφορετική από αυτή του Ρούμπενς: Δεν υιοθέτησε τη σμαλτώδη υφή του, αντίθετα ζωγράφιζε άμεσα και με πολύ πιο αδρή υφή στα χρώματα. Η χρωματική του κλίμακα είναι λιγότερο λαμπρή και περισσότερο θερμή σε σχέση με του Ρούμπενς, ενώ οι αντιθέσεις φωτός - σκίασης είναι περισσότερο απότομες.

Το 1620 ο βαν Ντάικ ταξίδεψε στο Λονδίνο, όπου παρέμεινε επί μερικούς μήνες στην αυλή του Ιακώβου του Α'. Εκεί πρέπει να είδε για πρώτη φορά έργα του Τιτσιάνο, του οποίου η χρωματική παλέτα και η κομψότητα της φόρμας επηρέασαν τον βαν Ντάικ. Στην Αγγλία του προσφέρθηκε ετήσιος μισθός 100 λιρών από τον βασιλιά για να παραμείνει, αλλά ο βαν Ντάικ επέλεξε να επιστρέψει στην Αμβέρσα. Τον Οκτώβριο του 1621 πραγματοποίησε νέο ταξίδι, αυτή τη φορά στην Ιταλία, ακολουθώντας για μια ακόμη φορά τς συστάσεις του Ρούμπενς: Πρώτος σταθμός του ήταν η Γένοβα, όπου αμέσως τέθηκε υπό την προστασία των ίδιων πλούσιων οικογενειών που είχαν αναλάβει και τον Ρούμπενς δεκατέσσερα χρόνια πριν. Στην Ιταλία παρέμεινε επί έξι χρόνια, ταξιδεύοντας και γνωρίζοντας το έργο των Ιταλών δημιουργών, ενώ παράλληλα απέκτησε φήμη ως δημιουργός πορτρέτων. Το 1627 επέστρεψε πάλι στην Αμβέρσα, όπου ζωγράφισε πορτρέτα, στα οποία οι Φλαμανδοί αριστοκράτες που του τα παράγγελλαν εμφανίζονται ιδιαίτερα κομψοί. Φαίνεται πως ήταν, όπως και ο Ρούμπενς, ιδιαίτερα ικανός στις συναναστροφές του με ευγενείς και βασιλικές αυλές, γεγονός που του εξασφάλιζε σημαντικές παραγγελίες. Ήδη το 1630 αναφέρεται ως ο επίσημος ζωγράφος της αυλής της Αρχιδουκίσσης Ισαβέλλας των Αψβούργων, που ασκούσε τη διακυβέρνηση της Φλάνδρας. Ανάμεσα στα έργα εκείνης της περιόδου συγκαταλέγεται ένα πορτρέτο των 24 δημοτικών συμβούλων της πόλης των Βρυξελλών σε φυσικό μέγεθος, έργο το οποίο δυστυχώς καταστράφηκε το 1695.

Ο βαν Ντάικ δεν είχε χάσει, επίσης, την επαφή του με τον βασιλέα Κάρολο τον Α' της Αγγλίας, ο οποίος ήταν ο πλέον φιλότεχνος μονάρχης της εποχής και συνέλεγε έργα τέχνης. Ο βαν Ντάικ βοηθούσε τον πράκτορά του να εντοπίσει και να αποκτήσει σημαντικούς πίνακες, ενώ έστειλε και δικά του έργα στη βρετανική Αυλή. Το 1632 ο βαν Ντάικ εγκαταστάθηκε στην Αγγλία, όπου ο Κάρολος τον ονόμασε επίσημο ζωγράφο της Αυλής του και τον έχρισε ιππότη. Τού έδωσε επιχορήγηση, ο βαν Ντάικ έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής και νυμφεύτηκε την κόρη ενός Λόρδου, ενώ είχε και ερωμένη.

Ο καλλιτέχνης ταξίδευε επίσης συχνά στο εξωτερικό. Σε ένα ταξίδι του στο Παρίσι το 1641 ασθένησε βαριά και διακόπτοντας το ταξίδι του επέστρεψε στο Λονδίνο, όπου απεβίωσε στις 9 Δεκεμβρίου του 1641.

Έργα 

 Η μετανοούσα Μαγδαληνή , Άμστερνταμ, Ρέικσμουζεουμ
 Ο πρίγκιπας Γουλιέλμος και η πριγκίπισσα Μαρία Στούαρτ , Άμστερνταμ, Ρέικσμουζεουμ
 Ο Κάρολος Α΄ της Αγγλίας έφιππος , Εθνική Πινακοθήκη Λονδίνου
 Η λαίδη Θίμπελμπυ και η υποκόμισσα Αντόβερ , Εθνική Πινακοθήκη Λονδίνου
 Ο αββάς Σκάλια προσκυνά Παρθένο και Βρέφος, Εθνική Πινακοθήκη Λονδίνου
 Ο Άγιος Αμβρόσιος απαγορεύει στον Θεοδόσιο την είσοδο στον ναό,  Εθνική Πινακοθήκη Λονδίνου
 Ο Κάρολος Ε' έφιππος , Φλωρεντία, Ουφίτσι
 Γιαν βαν Μόνφορτ, Φλωρεντία, Ουφίτσι
 Προσωπογραφία ανδρός, περ.1638 (Sala dell'educazione di Giove), Φλωρεντία, Παλάτσο Πίττι
 Προσωπογραφία του καρδινάλιου Μπεντιβόλιο, 1622-1623  (Sala di Marte), Φλωρεντία, Παλάτσο Πίττι
 Σταύρωση, Νάπολη, Εθνικό Μουσείο Καποντιμόντε
 Προσωπογραφία κυρίας, Μιλάνο, Πινακοθήκη Μπρέρα
 Riposo nella fuga in Egitto – Ανάπαυση κατά τη φυγή στην Αίγυπτο (Sala di Flora), Φλωρεντία, Παλάτσο Πίττι
 Ο ακάνθινος στέφανος,  1618-20, Μαδρίτη, Μουσείο ντελ Πράδο
 Ο μυστικός γάμος της Αγίας Αικατερίνης, 1618-20, Μαδρίτη, Μουσείο ντελ Πράδο
 Ο σερ Ενδυμίων Πόρτερ και ο καλλιτέχνης,  1632-41, Μαδρίτη, Μουσείο ντελ Πράδο
 Προσωπογραφία του Μάρτιν Ρύκαρτ, 1627-32, Μαδρίτη, Μουσείο ντελ Πράδο
 Το φιλί του Ιούδα,  1618-20, Μαδρίτη, Μουσείο ντελ Πράδο
 Ο Κάρολος Α’ στο κυνήγι, 1635-38 , Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου
 Ο πρίγκηπας Ρούπερτ του Παλατινάτου,  Βιέννη, Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης
 Προσωπογραφία του Νίκολας Λάνιερ,  Βιέννη, Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης
 Σαμψών και Δαλιδά , Βιέννη, Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης
 Η Σωσάννα και οι γέροι,  1622-23, Μόναχο, Παλαιά Πινακοθήκη
 Αυτοπροσωπογραφία,  1620-22, Μόναχο, Παλαιά Πινακοθήκη
 Πιετά,  1634, Μόναχο, Παλαιά Πινακοθήκη
 Προσωπογραφία του Φιλίπ ντε Γκοντίν,  1627-1632, Μόναχο, Παλαιά Πινακοθήκη
 Γενοβέζα κυρία , Πινακοθήκη του Βερολίνου
 Γενοβέζος ευγενής , Πινακοθήκη του Βερολίνου
 Η μαρκησία Ιερώνυμα Σπίνολα , Πινακοθήκη του Βερολίνου
 Πιετά , Πινακοθήκη του Βερολίνου
 Κυρία στα μαύρα , Πινακοθήκη της Δρέσδης
 Μεθυσμένος Σειληνός , Πινακοθήκη της Δρέσδης
 Προσωπογραφία θωρακοφόρου με κόκκινο μαντήλι , Πινακοθήκη της Δρέσδης
 Οικογενειακό πορτραίτο , Αγία Πετρούπολη, Ερμιτάζ
 Αυτοπροσωπογραφία , Αγία Πετρούπολη, Ερμιτάζ

Φωτοθήκη

Δείτε επίσης 
 Κατάλογος Φλαμανδών ζωγράφων

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 

Φλαμανδοί ζωγράφοι
Ζωγράφοι του Μπαρόκ