Βίκο Ματζιστρέτι

Ο Βίκο Ματζιστρέτι (ιταλ. Vico Magistretti) (6 Οκτωβρίου 1920 - 19 Σεπτεμβρίου 2006) ήταν Ιταλός βιομηχανικός σχεδιαστής, γνωστός ως σχεδιαστής επίπλων και αρχιτέκτονας. Η εργασία και η έρευνα του έχουν συνοδεύσει και σημαδέψει την ιστορία του ιταλικού design, του οποίου είναι ένας απ’ τους κύριους εκπροσώπους. 

Για πάνω από 50 έτη, ο Βίκο Ματζιστρέτι αντιπροσώπευσε το λογικό πρόσωπο του μεταπολεμικού σχεδίου, που επιδιώκει τις γρήγορες λύσεις στα τεχνικά και επίσημα προβλήματα. Ο Ματζιστρέτι ήταν, προ πάντων, σχεδιαστής μεγάλης ακεραιότητας και αγάπης για τον άνθρωπο και άρχισε τη σταδιοδρομία του ως σχεδιαστής που δημιουργεί χαμηλού κόστους έπιπλα για τα φτωχά διαμερίσματα που χτίστηκαν για να στεγάσουν τους αστέγους που είχαν προκύψει κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου. 

Τα σχέδια του Ματζιστρέτι παρήγαγαν απλά, λειτουργικά, φορητά και πρακτικά έπιπλα, ιδιότητες που εμφανίστηκαν επανειλημμένως στην εργασία του κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '50. Οι κομψές λύσεις σχεδίου του ήταν πάντα πραγματοποιημένες υπό το φως των τεχνολογικών, οικονομικών και άλλων πρακτικών εξελίξεων. Σε όλη τη σταδιοδρομία του, ήταν πρεσβευτής του design που δεν διαιωνίζει τον καταναλωτικό πολιτισμό. Ενώ πολλά από τα κομμάτια επίπλων του είναι αληθινές εφευρέσεις (η πτυσσόμενη βιβλιοθήκη Nuvola Rossa, 1977), συχνά συνεπαρμένος από μια αφιέρωση στο απλό προϊόν στόχευσε στη μαζική παραγωγή. 

Ο Ματζιστρέτι ο ίδιος υποβαθμίζει τον ρόλο του designer με ειρωνικές παρατηρήσεις, βεβαιώνοντας ότι είναι ανίκανος να σχεδιάσει: «Εντούτοις, κάνω πολλά σκίτσα που έχουν μια ορισμένη ψυχή». Έχει επηρεάσει τις γενεές των σχεδιαστών με την έμφασή του σε αυτό που καλεί «concept design.» Το concept design, λέει, «αρχίζει από ένα ακριβές εκτελεστικό και λειτουργικό concept και είναι τόσο απλό που προικίζει το αντικείμενο με τον ευκρινή χαρακτήρα του.» Αυτός ο τύπος σχεδίου είναι τόσο απλός που μπορεί να περιγραφεί χωρίς σχέδιο. Απορρίπτει τον αντίθετο τρόπο, τον οποίο καλεί «styling design» και που σημαίνει την άχρηστη ή περιττή διακόσμηση. Συγχρόνως, δεν φαίνεται πάρα πολύ ανήσυχος για τη μελλοντική δόξα, προτιμά να επικεντρωθεί στην καθημερινή ζωή: «Δεν χρωματίζουμε έργα ζωγραφικής… εμείς πρέπει να πουλήσουμε και μάλλον γρήγορα, γιατί αν αποτύχουμε να το πετύχουμε, τα προϊόντα μας παραλείπονται από τους καταλόγους». Ωστόσο, δημιουργεί συχνά αντικείμενα που είναι, υπό μια ορισμένα έννοια, «αθάνατα».

Καθιερώθηκε ως κύριος του απλού, του κομψού και ακόμη του ανθρώπου που έδινε λύσεις design σε οικιακές ανάγκες και επιθυμίες. Η εργασία του οδηγείται από ένα πάθος απέναντι σε αυτό που καλεί «ανώνυμα παραδοσιακά αντικείμενα,» που βρίσκει «ασυνήθιστα για το ίδιο το γεγονός ότι είναι ανώνυμα» και μπορεί να συνεχίσει την επανάληψή τους με μικρές διαφοροποιήσεις, επειδή είναι βασικά ανθεκτικά στην καθημερινή χρήση και φάνηκαν να εξελίσσονται περισσότερο οργανικά παρά να έχουν σχεδιαστεί. «Με έχει προσελκύσει αυτό το είδος επαναχρησιμοποίησης, ειδικά επειδή δεν επιθυμώ την αλλαγή του σχεδίου για να παρουσιάσω πάρα πολλά.» .

Σπουδές και εργασίες
 
Ήταν πτυχιούχος του Πολυτεχνείου του Μιλάνο το 1945 και οπαδός του Ερνέστο Ρότζερς. Εργάστηκε αρχικά στο αστικό σχέδιο και στον εσωτερικό σχεδιασμό στο Μιλάνο, στο γραφείο του πατέρα του. Κατόπιν συμμετέχει από το 1948 σε διάφορες εκδόσεις του Triennale στο Μιλάνο. 

Το 1946 συμμετείχε στην έκθεση "Popular Furnishings" στο Italian Furniture Show Reunion, τμήμα του Milan Triennale. Εδώ επέδειξε μια σεζλόνγκ και μια βιβλιοθήκη χτισμένη από ράφια που τοποθετήθηκαν κατά μήκος δύο στηλών από μεταλλικούς σωλήνες. Το 1949, πήρε μέρος σε επίδειξη που οργανώθηκε από τον Fede Cheti, που περιέλαβε όλους τους εξέχοντες Ιταλούς σχεδιαστές που εργάζονταν τότε. Η συμβολή του Ματζιστρέτι στην επίδειξη ήταν μια βιβλιοθήκη που σχεδιάστηκε όπως μια σκάλα που κλίνει ενάντια στον τοίχο και ένα μικρό, πτυσσόμενο τραπέζι, που τέθηκε στη συνέχεια στην παραγωγή από την ιταλική επιχείρηση Azucena. Ο στόχος της επιχείρησης και του ίδιου του Ματζιστρέτι ήταν να παραχθούν ποιοτικά και σύγχρονα έπιπλα, που θα μπορούσαν να αρχίσουν να συνυπάρχουν παράλληλα με τις αντίκες, γεμίζοντας τα περισσότερα Μιλανέζικα διαμερίσματα. 

Για σχεδόν μια δεκαετία, στη δεκαετία του '50, είναι ενεργός κυρίως στον τομέα της αρχιτεκτονικής. Καθώς η Ιταλία ανέκαμπτε αργά μετά τον πόλεμο, ο Ματζιστρέτι ανέπτυξε μια φήμη ως αρχιτέκτονας αβάν γκαρντ. Τα Κτήρια που σχεδίασε στη δεκαετία του '50, όπως τα γραφεία Corso Europa και the Villa way of Arosio, θεωρήθηκαν αβάν γκαρντ και αμφισβητούμενα. Στο Μιλάνο σχεδίασε την εκκλησία QT8, το Park Tower στη Βία Ρόβερε και στην Πιατσάλε Ακουίλια, το σπίτι στη Βία Σαν Μάρκο, σπίτια στην Πιάτσα San Babila, το Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου της πόλης κ.ά.  

Η επιθυμία του να δώσει στο μοντερνισμό ένα ανθρώπινο πρόσωπο ήταν ίσως εμφανέστερη στο σχεδιασμό των προϊόντων του. Το 1956, συνέβαλε στην ίδρυση της ADI (Associazione per il Disegno Industriale), της Βιομηχανικής Ένωσης Σχεδίου. Η έρευνά του στο σχέδιο και τον πολιτισμό του σχεδίου ήταν συνεχής, με τα καινοτόμα πειράματα στα νέα υλικά και τις τεχνολογίες (πλαστικό και τα παράγωγά του), στις νέες διαστημικές λύσεις (το θέμα συναρμολόγησης των ορόφων ενός πυραύλου και της κίνησης), και στις νέες μορφές και τις λειτουργίες, με μια πειθαρχία μακριά από τις μόδες των τελευταίων εξήντα ετών. 

Το 1959, παράλληλα, του ανατέθηκε απ’ τη δημόσια επιτροπή να σχεδιάσει την επίπλωση για τη λέσχη γκολφ Carimate. Η απλή καρέκλα του «Carimate» έγινε μια δημοφιλής εικόνα του design στη δεκαετία του '60, όντας μια γνωστή θέα στα εστιατόρια και τις καφετέριες σε όλη την Ιταλία και την Ευρώπη. Ο Ματζιστρέτι απόλαυσε πιθανώς αυτήν την εργασία πάρα πολύ, δεδομένου ότι ήταν φανατικός παίκτης γκολφ και ανέπτυξε διάφορα σκίτσα για τις νέες λέσχες και τις τσάντες γκολφ, καμία από τις οποίες όμως δεν τέθηκε στην παραγωγή. Η καρέκλα ήταν ένας επιτυχής γάμος των αγροτικών υλικών, ένα ξύλινο πλαίσιο με ένα ψάθινο κάθισμα, και μια φωτεινή, σύγχρονη εργασία χρωμάτων με γυαλιστερό φινίρισμα. Επίσης, η καρέκλα Cassina που σχεδιάστηκε ως τμήμα αυτού του προγράμματος, άλλαξε την πορεία της σταδιοδρομίας του. 

Στη δεκαετία του '60, άρχισε να εργάζεται με το πλαστικό, που επεκτείνεται στην επικρατούσα δομή των καρεκλών και των τραπεζιών που χτίστηκαν από ένα μονό κομμάτι της ενισχυμένης ρητίνης. Τα έπιπλά του ήταν άνετα και ανεπίσημα, χρωματιστά και παιχνιδιάρικα. Τα πειράματα του Ματζιστρέτι με το πλαστικό άλλαξαν την καταναλωτική αντίληψη για το πλαστικό. Απομάκρυνε τη θεώρησή του ως φτηνό, ψιλό υλικό, και έγινε μοντέρνο, περίπλοκο. Το 1962, η Cassina άρχισε να παράγει την καρέκλα και ανήγγειλε μια μακροχρόνια εποχή συνεργασίας με τον Ματζιστρέτι και πολλά επιτυχή έπιπλα σπιτιού δημιουργήθηκαν στο εξής. Παράλληλα, άρχισε να συνεργάζεται με την Artemide, σχεδιάζοντας λάμπες όπως το Lambda και Omega (1961), έπειτα το Mania (1963), τα Erse και Demetrio (1964), το Eclisse, το Cirene e Dalù (1965), το Chimera (1966), το Teti (1967), το Nemea (1979). Τα projects του στους λαμπτήρες συνεχίστηκαν επίσης με την O' Luce, σχεδιάζοντας το Apollo (1977),  το Pascal (1979), το Slalom (1985), το Ester (1987), και το Nara (1991).

Σχεδίασε  κομμάτια που έγιναν μέρος της καθημερινής ζωής για διάφορους ανθρώπους. Ο επιτραπέζιος λαμπτήρας Eclisse με τη διευθετήσιμη σκιά (1965) είναι μια έξυπνη άσκηση του σχεδίου στο θέμα της σφαίρας. Η καρέκλα Selene (1969) ήταν ένα απλό σχέδιο στο εύρωστο πλαστικό ABS με μια διαμορφωμένη S καμπύλη στο πόδι που ενίσχυσε τη δομή της. Παρήχθη από την Artemide σε τολμηρά, φωτεινά χρώματα και ήρθε γρήγορα η διεθνής επιτυχία.Πρόκειται για μία από τις σημαντικές καινοτομίες του στο πλαστικό, αφού η χρήση των ποδιών σε ελικοειδές σχήμα συμβάλλει στη μέγιστη υποστήριξη χωρίς σπάσιμο της ακεραιότητας του μοναδικού κομματιού, και η τεχνική πάχυνσης του πλαστικού ενισχύει τις περιοχές που λαμβάνουν περισσότερη πίεση. Αυτή είναι η ανάπτυξη μιας διαδικασίας που υιοθετήθηκε ήδη το 1966 για τα πόδια του πλαστικού τραπεζιού Stadio, και στο ίδιο έτος είχε εφαρμοστεί ως επίσημη αρχή, επίσης στη Chimera, που ανήκει στην κατηγορία των επιδαπέδιων λαμπτήρων, που και τα δύο σχεδιάστηκαν για την Artemide. 

Οι ακόλουθες εξελίξεις σε αυτό το θέμα έχουν σχεδιαστεί το 1970: οι πλαστικές πολυθρόνες Gaudì και Vicario, όπου το σχέδιο ποδιών είναι το ίδιο, ενώ η προσθήκη μπράτσων οφείλεται στην ύπαρξη των κενών μερών των πλαισίων. Με το σωρό των καρεκλών Selene και των Vicario και Gaudi πολυθρόνων, ο Ματζιστρέτι εκμεταλλεύτηκε τη δύναμη και τη ρευστότητα του ενισχυμένου πολυεστέρα στην παραγωγή καρεκλών που ήταν σαν γλυπτά, άνετες και, χάρη στη βιομηχανική παραγωγή, προσιτές. 

Αυτές οι καρέκλες ήταν μεταξύ των κυριότερων της έκθεσης του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης «Ιταλία του 1972: Το νέο οικιακό τοπίο», το οποίο έδωσε έμφαση στην αφοσίωση των Ιταλών σχεδιαστών σε ένα ελεύθερο, άτυπο, τρόπο ζωής. Άλλα προϊόντα του Ματζιστρέτι στην επίδειξη ήταν ο λαμπτήρας Eclisse, ο επιδαπέδιος μεταλλικός λαμπτήρας Giunone με τέσσερις περιστρεφόμενες σκιές,  που παρήχθησαν από την Artemide, και η ξύλινη καρέκλα Golem, που παρήχθη από την Poggi. 

Το 1969 σχεδίασε το λαμπτήρα Ciambella για την Fontana Arte, συνεχίζοντας αυτή τη συνεργασία το 2000, όταν σχεδίασε τον λαμπτήρα Margaret. Το 1978, σχεδίασε το κρεβάτι Nathalie για την Flou, το πρώτο υφαντό κρεβάτι που είχε μεγάλη επιτυχία. Το 1979, δημιούργησε τη συλλογή επίπλων Broomstik για την ALIAS, φτιαγμένα από μασίφ ξύλο: την κρεμάστρα Tenorio, το ράφι Bath και την πολυθρόνα Regina d'Africa. 

Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '80, σχεδίασε μια σειρά επίπλων για την de Padova, που δημιουργεί μια πολύ ιδιαίτερη συλλογή προϊόντων που χρησιμοποιούνται και στα σπίτια και στα γραφεία. Η συλλογή άρχισε με τους καναπέδες και τις πολυθρόνες Davis, και συνεχίστηκε με το τραπέζι Vidun (1986), το Marocca (1987) και τις Silver Chairs (του 1989). Το 1994, εργάστηκε για τον Fritz Hansen, μια δανική επιχείρηση, για την οποία σχεδίασε τις καρέκλες Vico, Vicosolo και Vicodue, εξετάζοντας τα προβλήματα που σχετίστηκαν με τις διαδικασίες μαζικής παραγωγής, όπως έκανε επίσης όταν σχεδίασε την καρέκλα Mauna Kea για την Martell. Στα projects του σχεδίου του, ο Βίκο Ματζιστρέτι έχει επαναδιαμορφώσει συχνά τις επίσημες λύσεις σχετικά με το ανώνυμο design και την παράδοση, οι οποίες χρησιμοποιούνται τόσο για την κατασκευή μαζικής παραγωγής, όπως συνέβη για την καρέκλα Carimate ή την πολυθρόνα Marocca. Εντούτοις έδινε πάντα πολλή προσοχή στις ιστορικές ρίζες του σχεδίου, όπως κατά το σχεδιασμό της Silver chair, για την οποία εμπνεύστηκε από το ξύλινο πρότυπο 811 που σχεδιάστηκε από τον Marcel Breuer για την Thonet το 1925, το οποίο εκσυγχρόνισε με την επιλογή  νέων υλικών (αργίλιο και πλαστικό), αποτελώντας ουσιαστικά ένα φόρο τιμής στη Thonet. 

Ο Ματζιστρέτι σχεδίασε επίσης τις «μαλακότερες» πολυθρόνες, όπως η «Maralunga» (1973), που χαρακτηρίζεται από μια ρυθμιζόμενη πλάτη. Τα μαχαιροπίρουνα που σχεδιάζονται για τον Cleto Munari (1980) είναι μια πολύ κομψή επίσημη παραλλαγή στις κλασσικές τυπολογίες, στις οποίες ιδιαίτερη προσοχή έχει δοθεί στις εργονομικές πτυχές. Σε όλη τη σταδιοδρομία του, αυτός ο πλούσιος εσωτερικός κόσμος είναι η πηγή μιας απίστευτης ποικιλίας μοναδικών και καινοτόμων προϊόντων. Ο παιάνας του στο «ανώνυμο αντικείμενο» είναι η πολυθρόνα «Sinbad» και ο καναπές του (1981). Έγραψε ότι, όταν είδε το παραδοσιακό κάλυμμα, σκέφτηκε ότι ήταν «τόσο όμορφο που θα επιθυμούσα να προσθέσω τέσσερα κουμπιά και να καθίσω σ’ αυτό.» 

Είναι επίσης γνωστός για τις εντοιχισμένες μορφές φωτισμού του ,όπως ο επιτραπέζιος «Atollo» λαμπτήρας σε χρωματισμένο αργίλιο, που κέρδισε το βραβείο Compasso d'Oro το 1979 και τοποθετήθηκε στο πεντηκοστό ημερολόγιο επετείου του MoMA. Το χερούλι πόρτας που σχεδιάζεται παράδειγμα από αυτόν για τον Olivari το 1990 είναι ένα σημαντικό παράδειγμα: αρχικά συνελήφθη ως τμήμα του «οργανικού» ύφους και ως είδος πολύ στρογγυλεμένου «κόκαλου» μετασχηματίζεται, με δύο αποφασιστικές περικοπές στην ακρότητα του μοχλού, σε μια πολύ δυναμική και οριστικά αρχική μορφή, χωρίς να θυσιάσει τίποτα από άποψη λειτουργικότητας και ευχαρίστησης στην αφή. 

Το 80% αυτού που σχεδίασε κατασκευάζονται ακόμα. Οι εργασίες του έχουν επιδειχθεί στις πιο σχετικές εκθέσεις σχεδίου στην Ιταλία, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, και είναι μέρος των μόνιμων συλλογών των σημαντικότερων μουσείων παγκοσμίως. Δώδεκα από τα κομμάτια που έχει σχεδιάσει ανήκουν στη μόνιμη συλλογή του ΜοMA στη Νέα Υόρκη (μεταξύ τους, ο λαμπτήρας Apollo). Η Γένοβα αφιέρωσε σ’ αυτόν μια έκθεση το 2003. 

Ευρέως αναγνωρισμένος στον κόσμο του πολιτισμού, του έχουν δοθεί οι προσδίδοντες γόητρο τίτλοι. Από το 1967 είναι μέλος της Accademia di San Luca στη Ρώμη, ενώ διορίστηκε επίσης τιμητικό μέλος του Royal College of Art στο Λονδίνο και της Βασιλικής Ένωσης Αρχιτεκτόνων στη Σκοτία. Ήταν καθηγητής στην Ακαδημία Domus στο Μιλάνο και επίσης τιμητικός επισκέπτης καθηγητής στο Royal College of Art στο Λονδίνο. Έδωσε διαλέξεις στο Μιλάνο, στη Βενετία, στη Ρώμη, στο Λονδίνο, στη Βαρκελώνη, στην Κοπεγχάγη, στο Άσπεν, στο Τόκιο και στο Σάο Πάολο. 

Στον τομέα του βιομηχανικού σχεδίου, έχει συνεργαστεί με τους σημαντικούς κατασκευαστές, μεταξύ τους: Artemide, Cassina, de Padova, Flou, Fontanarte, Fredericia, Fritz Hansen, Kartell, O'Luce, Schiffini, Olivari, Campeggi, Röstrand, Covo. Τιμήθηκε με πολλά σημαντικά βραβεία: το Medaglia d'Oro στην 9η Triennale το 1951, το Compasso d'oro το 1967 για το λαμπτήρα Eclisse, το 1979 για το λαμπτήρα Apollo, το Compasso d'oro το 1995 και δύο χρυσά και ασημένια μετάλλια στο Wiener Möbelsalons International το 1970, το Sedia d'oro στο Möbelsalons στην Κολωνία, το 1982 το χρυσό μετάλλιο S.I.A.D. στο Λονδίνο το 1986 και το χρυσό μετάλλιο Apostolo del Design στο Μιλάνο το 1997.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Beppe Finessi, Vico Magistretti, Corraini Editore, 2003 (ISBN 8887942625)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Νεκρολογία του Βίκο Ματζιστρέτι από την εφημερίδα "The Guardian"
Designboom
Vico Magistretti, design works from the 1950s to the present 

Ιταλοί σχεδιαστές επίπλων
Ιταλοί βιομηχανικοί σχεδιαστές
Ιταλοί αρχιτέκτονες