Έσελον

Το ΕΣΕΛΟΝ, αρχικά μυστικό κυβερνητικό πρόγραμμά, είναι ένα πρόγραμμα παρακολούθησης και κατασκοπείας (signals intelligence/SIGINT, κατασκοπεία σημάτων, δίκτυο συλλογής και ανάλυσης) που λειτουργεί εκ μέρους των πέντε κρατών που έχουν υπογράψει την Συμφωνία Ασφαλείας Ηνωμένου Βασιλείου – Ηνωμένων Πολιτειών (UKUSA Security Agreement)—Αυστραλίας, Καναδά, Νέας Ζηλανδίας, Ηνωμένου Βασιλείου και Η.Π.Α., γνωστό επίσης ως τα Πέντε Μάτια.

Το πρόγραμμα ΕΣΕΛΟΝ δημιουργήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1960 για την παρακολούθηση τις στρατιωτικές και διπλωματικές επικοινωνίες της Σοβιετικής Ένωσης και τους συμμάχους της του Ανατολικού μπλοκ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, και ιδρύθηκε επίσημα το 1971.

Μέχρι το τέλος του 20ου αιώνα, το σύστημα που αναφερόταν ως "ΕΣΕΛΟΝ" φέρεται να είχε ήδη εξελιχθεί πέρα από τη στρατιωτική και διπλωματική του σκοπιμότητα, για να γίνει "ένα παγκόσμιο σύστημα κατασκοπίας ιδιωτικών και εμπορικών επικοινωνιών".

Όνομα 
Η Προσωρινή Επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το Κατασκοπευτικό Σύστημα ΕΣΕΛΟΝ δήλωσε ότι, "Φαίνεται πιθανό, δεδομένων των ενδείξεων και τη ομοιομορφία των δηλώσεων από μια μεγάλη γκάμα ατόμων και οργανισμών, περιλαμβανομένων και Αμερικανικών πηγών, ότι το όνομά του είναι όντως ΕΣΕΛΟΝ, αν και αυτό αποτελεί σχετικά μικρή λεπτομέρεια".   

Η πρώην υπάλληλος της NSA Margaret Newsham ισχυρίζεται ότι εργάστηκε στην εγκατάσταση και ρύθμιση του λογισμικού που αποτελεί το σύστημα ΕΣΕΛΟΝ όταν εργαζόταν στην εταιρεία Lockheed Martin, από το 1974 ως το 1984, στο Σάνιβέϊλ της Καλιφόρνια στις ΗΠΑ, και στο Μένγουιθ Χιλ στην Αγγλία. Τότε, σύμφωνα με τη Newsham, το κωδικό όνομα ΕΣΕΛΟΝ ήταν ο όρος της NSA για το ίδιο το δίκτυο υπολογιστών. Η Lockheed το αποκαλούσε P415. Τα προγράμματα του λογισμικού ονομαζόταν SILKWORTH και SIRE. Ένας δορυφόρος που ονομαζόταν VORTEX υπέκλεπτε επικοινωνίες. Μια εικόνα που υπάρχει στο ίντερνετ από ένα κομμάτι σχισμένο προφανώς από μια περιγραφή εργασίας εμφανίζει το Έσελον ανάμεσα σε πολλά άλλα κωδικά ονόματα.

Η Αγγλική εφημερίδα The Guardian συνόψισε τις δυνατότητες του συστήματος ΕΣΕΛΟΝ ως εξής:  

«Ένα παγκόσμιο δίκτυο ηλεκτρονικών κατασκοπευτικών σταθμών που μπορούν να κρυφακούν τηλέφωνα, φαξ, και υπολογιστές. Μπορεί να παρακολουθεί τραπεζικούς λογαριασμούς. Οι πληροφορίες αυτές αποθηκεύονται στους υπολογιστές του Έσελον, που μπορούν να τηρούν εκατομμύρια καταγραφές για άτομα.  

Επίσημα όμως, το Έσελον δεν υπάρχει.»

Αναφορές και αποκαλύψεις

Δημόσιες αποκαλύψεις (1988–2000) 
Η πρώτη αποκάλυψη για το σύστημα παρακολούθησης του ΕΣΕΛΟΝ προήλθε το 1988 από τη Margaret Newsham, υπάλληλο της εταιρείας Lockheed. Η Newsham είπε σε μέλος του Αμερικανικού Κογκρέσου ότι τα τηλεφωνήματα του Ρεπουμπλικανικού γερουσιαστή Strom Thurmond παρακολουθούνταν από την NSA. Οι έρευνες του Κογκρέσου καθόρισαν ότι, "η στόχευση Αμερικανών πολιτικών προσώπων δεν μπορεί να είχε προκύψει τυχαία, αλλά ήταν ενσωματωμένη εξ αρχής στο σύστημα. 

Το 1996 δόθηκε μια λεπτομερείς περιγραφή του ΕΣΕΛΟΝ από τον Νεοζηλανδό δημοσιογράφο Nicky Hagerστο βιβλίο του του 1996 Secret Power – New Zealand's Role in the International Spy Network (Μυστική Δύναμη – Ο ρόλος της Νέας Ζηλανδίας στο Διεθνές Κατασκοπευτικό Δίκτυο). Δύο χρόνια αργότερα, το βιβλίο αυτό αναφέρθηκε στην αναφορά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τίτλο "Μια αποτίμηση του Τεχνολογικού και Πολιτικού Ελέγχου" (An Appraisal of the Technology of Political Control) (PE 168.184).

Το Μάρτιο του 1999, για πρώτη φορά στην ιστορία, η κυβέρνηση της Αυστραλίας παραδέχτηκε ότι ειδήσεις για την άκρως απόρρητη Συμφωνία Ασφαλείας των UKUSA ήταν αλήθεια. Ο Martin Brady, ο διευθυντής της DSD (Defence Signals Directorate, η υπηρεσία αντικατασκοπίας της Αυστραλίας) είπε στο κανάλι Nine Network ότι η DSD "συνεργάζεται με αντίστοιχες υπηρεσίες αντικατασκοπίας στο εξωτερικό στο πλαίσιο της Συμφωνίας Ασφάλειας UKUSA". 

Το 2000, ο James Woolsey, ο πρώην διευθυντής της CIA, επιβεβαίωσε ότι η Αμερικανική αντικατασκοπία χρησιμοποιεί συστήματα υποκλοπών και αναζητήσεις βάσει λέξεων κλειδιών για την παρακολούθηση Ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

Έρευνες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (2000–2001)

Οι δυνατότητες του προγράμματος και οι πολιτικές επιπτώσεις ερευνηθήκαν από επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατά το 2000 και 2001 (με την αναφορά να δημοσιεύεται το 2001), με τη δημιουργία τον Ιούλιο του 2000 της Προσωρινής Επιτροπής για το Κατασκοπευτικό Σύστημα ΕΣΕΛΟΝ. Πρόεδρος ήταν ο Πορτογάλος πολιτικός Carlos Coelho, που είχε την ευθύνη των ερευνών στο παραπάνω διάστημα.  

Το Μάιο του 2001 καθώς η επιτροπή οριστικοποίησε την αναφορά της για το σύστημα ΕΣΕΛΟΝ, μια αντιπροσωπία ταξίδεψε στην Ουάσιγκτον σε μια προσπάθεια να συναντηθεί με Αμερικανούς αξιωματούχος από τις υπηρεσίες CIA, DOC(Αμερικανικό Υπουργείο Εμπορίου), και NSA. Όλες οι συναντήσεις ματαιώθηκαν από την Αμερικανική κυβέρνηση, και η επιτροπή αναγκάστηκε να τερματίσει πρόωρα το ταξίδι της. Σύμφωνα με ανταποκριτή το BBC το Μάιο του 2001 "Η Αμερικανική Κυβέρνηση ακόμα αρνείται να παραδεχτεί καν την ύπαρξη του Έσελον".

Τον Ιούλιο του 2001 η Προσωρινή Επιτροπή δημοσίευσε την τελική της αναφορά. Στις 5 Σεπτεμβρίου 2001, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε την αποδοχή της αναφοράς της επιτροπής.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δήλωσε στην αναφορά του ότι ο όρος ΕΣΕΛΟΝ χρησιμοποιείται σε μια σειρά πλαισίων, αλλά τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν υποδεικνύουν ότι ήταν το όνομα για αντικατασκοπευτικό σύστημα συλλογής πληροφοριών. Η αναφορά καταλήγει ότι, βάσει των πληροφοριών που παρουσιάστηκαν, το ΕΣΕΛΟΝ είναι ικανό για την υποκλοπή και έλεγχο του περιεχομένου τηλεφωνικών συνομιλιών, φαξ, e-mail και άλλων δεδομένων που κυκλοφορούν παγκοσμίως, μέσω τις υποκλοπής από τους μεταφορείς επικοινωνιών, συμπεριλαμβανομένων τις μεταδόσεις δορυφόρων, το PSTN, και μεταδόσεις μέσω μικροκυμάτων.

Επιβεβαίωση του ΕΣΕΛΟΝ (2015) 
Δύο εσωτερικά δελτία της NSA από τον Ιανουάριο του 2011 και τον Ιούλιο του 2012, που δημοσιεύτηκαν ως μέρος των αποκαλύψεων Σνόουντεν από τον ιστότοπο The Intercept στις 3 Αυγούστου 2015, για πρώτη φορά επιβεβαίωσαν ότι η NSA χρησιμοποιούσε το κωδικό όνομα ΕΣΕΛΟΝ και παρείχε κάποιες λεπτομέρειες για τη σκοπό του προγράμματος: το ΕΣΕΛΟΝ ήταν μέρος ενός ευρύτερου προγράμματος με το κωδικό όνομα FROSTING, το οποίο δημιουργήθηκε από την NSA το 1966 για να συλλέγει να επεξεργάζεται δεδομένα από τηλεπικοινωνιακούς δορυφόρους. Το FROSTING είχε δύο υπό-προγράμματα:
 TRANSIENT: για την υποκλοπή των μεταδόσεων από δορυφόρους της Σοβιετικής Ένωσης   
 ECHELON: για την υποκλοπή των μεταδόσεων από δορυφόρους Intelsat

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
 Aldrich, Richard J.; GCHQ: The Uncensored Story of Britain's Most Secret Intelligence Agency, HarperCollins, July 2010. ISBN 978-0-00-727847-3
 Bamford, James; The Puzzle Palace, Penguin, ISBN 0-14-006748-5; 1983
 Bamford, James; The Shadow Factory: The Ultra-Secret NSA from 9/11 to the Eavesdropping on America, Doubleday, ISBN 0-385-52132-4; 2008
 Hager, Nicky; Secret Power: New Zealand's Role in the International Spy Network; Craig Potton Publishing, Nelson, NZ; ISBN 0-908802-35-8; 1996
 Keefe, Patrick Radden Chatter: Dispatches from the Secret World of Global Eavesdropping; Random House Publishing, New York, NY; ISBN 1-4000-6034-6; 2005

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 GCHQ and Me, My Life Unmasking British Eavesdroppers (2015)
 Paper 1: Echelon and its role in COMINT (2001)

Ηλεκτρονικός πόλεμος
Κατασκοπεία
Κυβερνοπόλεμος