Νίνο Βιέιρα

Ο Ζοάο Μπερνάρντο Βιέιρα (João Bernardo "Nino" Vieira, 27 Απριλίου 1939 - 2 Μαρτίου 2009), γνωστότερος ως Νίνο Βιέιρα, ήταν στρατιωτικός και πολιτικός από τη Γουινέα-Μπισσάου. Κυβέρνησε από το 1980, οπότε κατέλαβε την εξουσία με πραξικόπημα , ως το 1999, οπότε ο ίδιος ανατράπηκε με πραξικόπημα. Επανήλθε στην εξουσία το 2005, έπειτα από τη διεξαγωγή προεδρικών εκλογών και κυβέρνησε ξανά ως τη δολοφονία του, το 2009. Ο ίδιος κατά την προεκλογική του εκστρατεία το 2005 θεωρούσε τον εαυτό του "δώρο Θεού" για τους κατοίκους της χώρας του, καθώς η επιστροφή του θα σήμαινε , όπως υποστήριζε ο ίδιος, ανάπτυξη και ευημερία.

Βιογραφία

Πρώτα χρόνια και άνοδος στην εξουσία 
Γεννήθηκε στην Μπισσάου της τότε Πορτογαλικής Γουινέας στις 27 Απριλίου του 1939. Αρχικά εκπαιδεύτηκε ως ηλεκτρολόγος. Καταγόταν από την εθνοτική ομάδα των Παπέλ, που αντιστοιχεί στο 5% περίπου του συνολικού πληθυσμού της Γουινέας-Μπισσάου. Αντίθετα, οι περισσότεροι από τους αξιωματικούς του στρατού, με τους οποίους ο Βιέιρα είχε τεταμένες σχέσεις στη διάρκεια της καριέρας του, προέρχονται από την εθνοτική ομάδα των Μπαλάντα, που κυριαρχεί στη χώρα. Εκατοντάδες πρόσφυγες Παπέλ έφυγαν προς τη γειτονική Σενεγάλη, φοβούμενοι ενέργειες αντιποίνων από τους Μπαλάντα, έπειτα από τη δολοφονία του αρχηγού του στρατού.Ξεκίνησε την καριέρα του από στρατιωτικός. Το 1960 έγινε μέλος του Αφρικανικού Κόμματος για την Ανεξαρτησία της Γουινέας (PAIGC). Κατά τον πόλεμο για την ανεξαρτησία, απέκτησε το πολεμικό όνομα "Νίνο", με το οποίο έγινε αργότερα γνωστός.  Μεταξύ άλλων υπηρέτησε ως πρόεδρος της Εθνικής Συνέλευσης και ως πρωθυπουργός, από τις 28 Σεπτεμβρίου του 1978 ως το 1980.  Κατέλαβε την εξουσία με αναίμακτο στρατιωτικό πραξικόπημα όταν ήταν ο ίδιος πρωθυπουργός και ανέτρεψε τον πρόεδρο Λουίς Καμπράλ  στις 14 Νοεμβρίου του 1980. Ως αιτία του πραξικοπήματος αναφέρθηκε ότι ήταν η ανάγκη να παραμείνει ανεξάρτητη η χώρα και να μην ενωθεί με το Πράσινο Ακρωτήριο. Ουσιαστικά έγινε για πρώτη φορά Πρόεδρος το 1984, εξελέγη το 1994 και ανατράπηκε με πραξικόπημα πέντε χρόνια μετά.

Προεδρικές εκλογές 1994, εμφύλιος πόλεμος και ανατροπή 1999 
Στις προεδρικές εκλογές του 1994, που ήταν οι πρώτες με συμμετοχή όλων των κομμάτων στην ιστορία της χώρας, στις 3 Ιουλίου και στις 7 Αυγούστου του 1994, ο Βιέιρα κέρδισε στον δεύτερο γύρο, με 52% έναντι 47,98% για τον Κούμπα Ιαλά. Οι εκλογές αυτές χαρακτηρίστηκαν ελεύθερες από τους διεθνείς παρατηρητές και έτσι στις 29 Σεπτεμβρίου του 1994 ο Βιέιρα ορκίστηκε πρώτος δημοκρατικά εκλεγμένος πρόεδρος στην ιστορία της χώρας. 

Ο Βιέιρα  επανεξελέγη το 1998 στην ηγεσία του PAIGC στο συνέδριο του κόμματος, για 4 ακόμα χρόνια, με 438 ψήφους υπέρ, 8 κατά και 4 αποχές.

Στις 6 Ιουνίου του 1998 απέπεμψε τον αρχηγό του Στρατού, Ανσουμάνε Μανέ, ο οποίος επαναστάτησε μαζί με τους υποστηρικτές του. Έτσι, η χώρα εισήλθε σε εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των δυνάμεων που υποστήριζαν το Βιέιρα και σε εκείνες που ήταν πιστές στο Μανέ. Το Νοέμβριο του 1998 υπογράφηκε συμφωνία και σχηματίστηκε προσωρινή κυβέρνηση, που επέβλεψε τη διεξαγωγή νέων εκλογών το 1999. Στις 27 Νοεμβρίου του 1998 Η Λαϊκή Εθνοσυνέλευση ενέκρινε πρόταση μομφής εναντίον του Βιέιρα, ζητώντας την παραίτησή του, με 69 υπέρ της πρότασης και καμία ψήφο να είναι κατά.

Στις 6 Μαΐου του 1999 αναζωπυρώθηκαν οι συγκρούσεις στην Μπισσάου και την επόμενη ημέρα οι δυνάμεις του Βιέιρα παραδόθηκαν. Ο Βιέιρα κατέφυγε στην πορτογαλική πρεσβεία και εξορίστηκε στην Πορτογαλία τον Ιούνιο. Στις 12 Μαΐου ο άλλοτε πρωθυπουργός Μανουέλ Σατουρνίνο ντα Κόστα ορίστηκε προσωρινός πρόεδρος του PAIGC, σε αντικατάσταση του Βιέιρα. Τον Σεπτέμβριο του 1999 ο Νίνο εκδιώχθηκε από το κόμμα του (PAIGC) κατηγορούμενος για "προδοσία, υποκίνηση σε πόλεμο και ερχόμενος σε αντίθεση διά των πρακτικών του με τα διατάγματα του κόμματος".

Επανεκλογή στην προεδρία 2005 
Επέστρεψε στη χώρα του το 2005 και κέρδισε τις προεδρικές εκλογές της ίδιας χρονιάς, λαμβάνοντας 52,3% στο δεύτερο γύρο, στις 24 Ιουλίου του 2005  με 52,35% των ψήφων και ορκίστηκε Πρόεδρος την 1η Οκτωβρίου του 2005 Στον πρώτο γύρο των εκλογών του 2005, στις 19 Ιουνίου, ο Βιέιρα είχε προηγηθεί με 28,8% των ψήφων συγκριτικά με 35,4% για τον δεύτερο Μαλάμ Μπακάι Σανιά ο οποίος έλαβε 47,65% στον δεύτερο γύρο.

Στις 28 Οκτωβρίου του 2005 ο Βιέιρα διέλυσε την κυβέρνηση του αντιπάλου του πρωθυπουργού Κάρλος Γκόμες, επικαλούμενος την ανάγκη να διατηρηθεί η σταθερότητα στη χώρα. Στις 2 Νοεμβρίου του ιδίου έτους διόρισε τον Αριστίντες Γκόμες στο αξίωμα. Ακολούθησαν αρκετές εναλλαγές πρωθυπουργών στην εξουσία.

Ανταρσία του στρατού 2008 
Μετά τη διεξαγωγή των βουλευτικών εκλογών στις 16 Νοεμβρίου του 2008, το Αφρικανικό Κόμμα για την Ανεξαρτησία της Γουινέας και του Πρασίνου Ακρωτηρίου επέστρεψε στην εξουσία. Ωστόσο, μία εβδομάδα έπειτα από τις εκλογές εκδηλώθηκε ανταρσία του στρατού. Συγκεκριμένα, στις 23 Νοεμβρίου, στασιαστές επιτέθηκαν στην οικία του προέδρου Βιέιρα και άνοιξαν πυρ, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ένας από τους επιτιθέμενους και να τραυματιστούν σε ανταλλαγή πυροβολισμών που επακολούθησε δεκάδες άτομα. Ακολούθησε σωρεία συλλήψεων στρατιωτικών.

Δολοφονία 
Την 1η Μαρτίου του 2009 ο αρχηγός του Στρατού, στρατηγός Ταγκμέ Να Ουαϊέ, ο οποίος  ασκούσε έντονη κριτική στον πρόεδρο Βιέιρα, σκοτώθηκε από έκρηξη χειροβομβίδας στο αρχηγείο του στρατού. Επακολούθησε ανταλλαγή πυροβολισμών γύρω από το Προεδρικό Μέγαρο στην Μπισσάου, σε μία ακόμα πιθανή απόπειρα πραξικοπήματος και επίθεση εναντίον του προέδρου, στις 2 Μαρτίου. Λίγο αργότερα ανακοινώθηκε η δολοφονία του προέδρου. Ο Βιέιρα φερόταν υπεύθυνος για τη δολοφονία του Ουαϊέ και σκοτώθηκε από υποστηρικτές του δολοφονηθέντος αρχηγού του Στρατού την στιγμή που εγκατέλειπε την οικία του. Ο στρατός επίσημα αρνήθηκε τους ισχυρισμούς αυτούς μετά την ανάληψη ευθύνης από αξιωματικούς του στρατού. Ο Βιέιρα δέχτηκε πολλές σφαίρες στο θώρακα και στο πρόσωπο και ξυλοκοπήθηκε άγρια προτού εκτελεστεί με τις σφαίρες, όπως έδειξε μια πρώτη νεκροψία. Τη δολοφονία διέπραξε μια μικρή ομάδα του στρατού, σύμφωνα με ανακοίνωση της κυβέρνησης, η οποία αρνήθηκε ότι η δολοφονία έγινε σε αντίποινα για την εκτέλεση του αρχηγού του Στρατού, λίγο νωρίτερα.  Ο Βρετανός συγγραφέας Φρέντερικ Φόρσαϊθ, ο οποίος βρισκόταν στη Μπισσάου όταν έγινε η επίθεση κατά του Βιέιρα, περιέγραψε πιο αναλυτικά τη δολοφονία του προέδρου. Ισχυρίστηκε ότι στη διάρκεια ενός γεύματος με έναν παθολόγο ιατροδικαστή, ο οποίος ερευνούσε την υπόθεση, πληροφορήθηκε ότι ο Βιέιρα στην πραγματικότητα επέζησε της έκρηξης και κατακρεουργήθηκε από στρατιώτες που κρατούσαν μασέτες στην οικία της πεθεράς του. Σύμφωνα με τη μαρτυρία, ο πρόεδρος τραυματίστηκε από την έκρηξη και την κατάρρευση της στέγης στην πολυτελή του κατοικία. Στη συνέχεια πυροβολήθηκε μόλις ξεπρόβαλε από το κατεστραμμένο κτήριο. Παρ' όλα αυτά ήταν ζωντανός μέχρι που σύρθηκε στην οικία της πεθεράς του όπου τον κατακρεούργησαν. Ο Φορσάιθ απέδωσε τα συμβάντα στο βίαιο χαρακτήρα του Βιέιρα και του αντιπάλου του, Τάγκμε Να Ουαϊέ. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα γίνει έρευνα για να βρεθούν οι υπεύθυνοι για τις δύο δολοφονίες και κήρυξε εθνικό πένθος για το Βιέιρα. Αμφότεροι οι δολοφονηθέντες άνδρες  κηδεύτηκαν με τιμές .

Διαδοχή 
Η Αφρικανική Ένωση καταδίκασε τη δολοφονία, κάνοντας λόγο για "εγκληματική πράξη". Το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών καταδίκασε τις δύο δολοφονίες (του Βιέιρα και του αρχηγού του Στρατού), καλώντας το δυτικοαφρικανικό κράτος να σεβαστεί το Σύνταγμα.
Όπως ανακοινώθηκε στο ραδιόφωνο, ο στρατός τόνισε ότι δεν έγινε νέο πραξικόπημα και ότι θα σεβαστούν το Σύνταγμα. Με βάση αυτό, σε περίπτωση θανάτου του προέδρου θα τον διαδεχόταν ο πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης, Ραϊμούντο Περέιρα. Μία ημέρα μετά τη δολοφονία του Βιέιρα, ο Περέιρα εξελέγη προσωρινός πρόεδρος από το κοινοβούλιο και ορκίστηκε στις 3 Μαρτίου του 2009.

Παραπομπές 

Πρόεδροι της Γουινέας-Μπισσάου
Πραξικοπηματίες
Πρωθυπουργοί της Γουινέας-Μπισσάου