Ατταλίδα φυλή

Με την ονομασία Ατταλίς (αρχαία ελληνικά: Ἀτταλίς) ή Ατταλίδα φυλή (σύγχρονα ελληνικά) για την φυλή και Ατταλίδα (γενική Ατταλίδος) για την περιοχή και με το όνομα (άρθρο: ο) Ατταλεύς ή Ατταλίδης (αρχαία ελληνικά: Ἀτταλεύς) ή  (άρθρο πληθυντικού: οι) Ατταλείς ή Ατταλίδες (αρχαία ελληνικά: Ἀτταλείς ή Ἀτταλίδαι), για τα μέλη της φυλής και τους κατοίκους της περιοχής αυτής, αναφέρεται μια από τις πρόσθετες φυλές της Αρχαίας Ελλάδας και της αρχαίας Αττικής, η οποία ήρθε να συμπληρώσει τις προηγούμενες φυλές της Αρχαίας Αθήνας, οι κάτοικοι της οποίας κατοικούσαν στην ομώνυμη περιοχή της Ατταλίδας, η οποία περιλάμβανε μια σειρά από δήμους της περιοχής της σύγχρονης Ελλάδας που είναι γνωστή ως Αττική.

Ονομασία

Η Ατταλίδα, πήρε το όνομά της σε απόδοση τιμής προς τον βασιλιά της Περγάμου τον Άτταλο A΄ και ιδρύθηκε περί το 200 π.Χ.. Ο Άτταλος Α΄ της Περγάμου ως "επώνυμος ήρωας" και αρχηγέτης φυλής είχε στην Αθήνα μεγάλο ανδριάντα, καθώς και δικό του "ιερόν" με ίδιον λεγόμενο "ατταλίδη ιερέα". Σημειώνεται ότι οι φυλές της Αρχαίας Αθήνας λάμβαναν ονομασίες μεγάλης φήμης ηρώων της αρχαιότητας που εξ αυτού λέγονταν για τις ίδιες τις φυλές ή τους τόπους που τιμώνταν "επώνυμοι ήρωες".  

Ταυτόχρονα με την ίδρυση αυτής της φυλής καταργήθηκαν οι φυλές Αντιγονίς και Δημητριάς και απέμειναν η Πτολεμαΐς και οι αρχικές δέκα που είχε ιδρύσει ο Κλεισθένης, δηλαδή την περίοδο από το 201/200 π.Χ. έως το 126/7 μ.Χ. υπήρχαν συνολικά 12 φυλές.

Στην Ατταλίδα φυλή εκτός από τους δήμους που αποδόθηκαν από τις προγενέστερες φυλές, δημιουργήθηκε ένας ακόμα, ο Δήμος Απολλωνιείων, που ονομάσθηκε έτσι προς τιμή της συζύγου του Αττάλου Α΄, της Απολλωνίδας.

Οι δήμοι Ατταλίδος 
Η φυλή  Ατταλίς, με βάση τη νέα διοικητική διαίρεση που ακολούθησε μετά από αυτήν του Κλεισθένη, είχε κατανεμηθεί σε διάφορες περιοχές, που καταλάμβαναν οι δήμοι, και έφεραν τις ονομασίες: 

 Αγνούς, ο δημότης Αγνούσιος,
 Υπένερθεν Αγρυλή (Κάτω Αγρυλή), τμήμα στην Αγρυλή ή Αγροίλη ή Αγραυλή ή Αγρύλη, ο δημότης Αγρυλεύς.  Αρχικά ήταν, σύμφωνα με επιγραφές,  διαμοιρασμένος σε 2 (δύο) δήμους, τον υπένερθεν, (κοντά στον Υμηττό) και τον καθύπερθεν, (στην αριστερή όχθη του ποταμού Ιλισού): Υπένερθεν Αγρυλή (Κάτω Αγρύλη) και Καθύπερθεν Αγρυλή (Άνω Αγρύλη). 
 Άθμονον ή Αθμονία, ο δημότης Αθμονεύς,
 Απολλωνιείς, ο δημότης Απολλωνιεύς,
 Ατήνη ή Ατηνία, ο δημότης Ατηνεύς ή Ατηνιεύς,
 Ικάριον ή Ικαρία, ο δημότης Ικαριεύς,
 Κορυδαλλός ή Κορύδαλλος ή Κορυδαλός, ο δημότης Κορυδαλλεύς ή Κορυδαλεύς, 
 Οινόη, ο δημότης Οινοαίος. Σήμερα γνωστή ως Νοινόη. 
 Οίον Δεκελεικόν, ο δημότης εξ Οίου (=προέρχεται από το Οίο),
 Προβάλινθος, ο δημότης Προβαλίνθιος ή Προβαλίσιος, 
 Σούνιον, ο δημότης Σουνιεύς,
 Τυρμίδαι, ο δημότης Τυρμίδης,

Η συμμετοχή των δήμων στην αρχαία Βουλή 
Το 201/200 π.Χ., λόγω του θυμού των Αθηναίων κατά του Φιλίππου Ε΄ της Μακεδονίας, οι ”μακεδονικές” φυλές των προγόνων του, Αντιγονίς και Δημητριάς, καταργήθηκαν και διαλύονται, ενώ οι δήμοι των 2 αυτών φυλών (εκτός από δύο δήμους, που εν τω μεταξύ είχαν δοθεί στην Πτολεμαΐδα φυλή), επεστράφηκαν εκ νέου, πίσω στην αρχική τους φυλή. 

Η Ατταλίδα φυλή δημιουργείται, την άνοιξη του 200 π.Χ., με το ίδιο καθεστώς που χρησιμοποιήθηκε προγενέστερα για τη δημιουργία των “μακεδονικών” φυλών και της “αιγυπτιακής” φυλής αντίστοιχα: Κάθε φυλή συνεισφέρει από ένα δήμο και επίσης ένας νέος δήμος, οι Απολλωνιείς, δημιουργείται προς τιμήν της Απολλωνίας, συζύγου του Αττάλου Α΄ της Περγάμου. Συνεπώς υπάρχουν και πάλι 12 φυλές και 600 μέλη της Βουλής. 

Η αντιπροσωπευτική ποσόστωση των εκπροσώπων - βουλευτών των δήμων της Ατταλίδας (στον παρακάτω πίνακα) αποδεικνύει τη συμμετοχή των δήμων της φυλής αυτής, τις δυο πρώτες αλλά κατά τη τρίτη κυρίως περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.), ενώ η έκφραση της φυλής, εμφανίζεται πλέον από την τέταρτη περίοδο (201/200 π.Χ. – 126/127 μ.Χ.) της διακυβέρνησής της, μέσω της αρχαίας αθηναϊκής Βουλής και της Εκκλησίας του δήμου. Από την περίοδο αυτή δεν υπάρχουν περισσότερες ποσοστώσεις στους δήμους που έχουν 50 μέλη της Βουλής, ανά φυλή. Σταδιακά η Αττική από την μακεδονική, περνά στη ρωμαϊκή κατοχή.

 Οι πιο μεγάλοι από τους δήμους της Ατταλίδας ήταν: Άθμονον, Ικάριον, Σούνιον, Αγνούς, Προβάλινθος και Οινόη.

Ἀτταλίς

Δείτε επίσης 
 Αρχαία Αθήνα
Ατταλιστές
Αττάλεια (εορτή)

Παραπομπές - σημειώσεις

Πηγές 
Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Δρανδάκη τ. Στ΄ σ.146
 Δανιήλ ο Μάγνης, "Λεξικόν Ιστορικομυθικόν και Γεωγραφικόν, συντεθέν υπό Δανιήλου Δημητρίου Μάγνητος του εκ του Πηλίου όρους εκ κωμοπόλεως Αγίου Λαυρεντίου, εις χρήσιν της ελληνικής νεολαίας". Εκ της Ελληνικής τυπογραφίας Φραγκίσκου Ανδρεώλα. Εν Βενετία 1834. Lexikon historikomythikon kai geographikon (etc.)(Historisch-mythologisches und geographisches Worterbuch etc.) neograece, Daniel Demetrios Magnes, Andreola, 1834.
 Στέφανος Βυζάντιος, «Εθνικών», Έκδοση 1839: Stephanus (Byzantius), Anton Westermann: “Stephani Byzantii Ethnikōn quae supersunt”, Sumptibus et typis B.G. Teubneri, Λειψία 1839.
 Σκαρλάτος Βυζάντιος, "Λεξικόν Επίτομον των εν τοις Ελλήσι συγγραφεύσιν απαντωμένων κυρίων ονομάτων, συντεθέν μεν υπό Σκαρλάτου Δ. του Βυζαντίου. Εκδοθέν δε στερεοτύπως υπό Ανδρέου Κορομηλά". Εκ της τυπογραφίας Ανδρέου Κορομηλά. Εν Αθήναις 1852.

Ξενόγλωσσες

Fine, John V. A. The Ancient Greeks: A critical history (Harvard University Press, 1983). ISBN 0-674-03314-0.
Hornblower, Simon, and Anthony Spawforth, ed., The Oxford Classical Dictionary (Oxford University Press, 2003). ISBN 0-19-866172-X.
Meritt, B. D. The Athenian Year. Berkeley, 1961.
Suzanne, Bernard (1998).  plato-dialogues.org, "Attic Tribes and Demes". Accessed August 1, 2006.

Φυλές της αρχαίας Αθήνας