Λουκάς Χρυσοβέργης

Ο Λουκάς Χρυσοβέργης διετέλεσε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως μεταξύ των ετών 1156 και 1169 (ή Ιανουάριο του 1170).

Κατά τη διάρκεια της Πατριαρχίας του εμφανίστηκαν διάφορα μείζονα θεολογικά ζητήματα. Το 1156-1157 τέθηκε το ερώτημα εάν ο Χριστός προσέφερε τον εαυτό του ως θυσία για τις αμαρτίες του κόσμου στον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα μόνον, ή και στον Λόγο (δηλαδή τον εαυτό του). Σύνοδος που συνήλθε τελικά στην Κωνσταντινούπολη το 1157 υιοθέτησε μια συμβιβαστική έκφραση, σύμφωνα με την οποία ο Λόγος προσέφερε την σάρκα διπλή θυσία στην Αγία Τριάδα, λύση στην οποία αντιτάχθηκε ο εψηφισμένος Πατριάρχης Αντιοχείας Σωτήριχος Παντεύγενος.

Κατά την διάρκεια της Πατριαρχίας του επίσης εμφανίστηκε για πρώτη φορά το ζήτημα της σχέσης του Υιού προς τον Πατέρα εντός της Αγίας Τριάδας. Το θέμα προέκυψε από ερμηνεία που έδωσε κάποιος Δημήτριος από τη Λάμπη της Φρυγίας στη φράση του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου «» (Ιω. ιδ´ 29). Ο Πατριάρχης Λουκάς συγκάλεσε κατ' εντολήν του Αυτοκράτορα Μανουήλ Κομνηνού μεγάλη Σύνοδο για το θέμα το 1166, η οποία καταδίκασε ως αιρετικές τις ερμηνείες του Δημητρίου και τον κληρικών και λαϊκών που τον ακολούθησαν. Όσοι αρνήθηκαν να δεχτούν τις αποφάσεις της Συνόδου αυτής υπέστησαν δήμευση περιουσίας και εξορία. Οι πολιτικές διαστάσεις της αντιπαράθεσης αυτής γίνονται προφανείς από το γεγονός ότι ένας εκ των ηγετών των διαφωνούντων προς το δόγμα του αυτοκράτορα ήταν ο ανιψιός του, Αλέξιος Κοντοστέφανος.

Άλλες αιρέσεις συνέχισαν να ανθίζουν στις βυζαντινές κτήσεις στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων των Βογομίλων, των Παυλικιανών και των Μονοφυσιτών, που ο Λουκάς και οι διάδοχοί του δυσκολεύονταν να καταπνίξουν.

Ο Λουκάς συμμετείχε επίσης σε μια προσπάθεια της Εκκλησίας να αποτραβηχθεί από την υπερβολικά στενή σχέση που είχε με τη κοσμική ζωή του κράτους. Το 1115, ο Πατριάρχης Ιωάννης Θ΄ είχε επιδιώξει να εμποδίσει τους κληρικούς να δραστηριοποιούνται ως δικηγόροι στα λαϊκά δικαστήρια. Τον Δεκέμβριο του 1157, ο Λουκάς επέκτεινε την απαγόρευση αυτή σε όλα τα «κοσμικά» επαγγέλματα. Σε ένα κανόνα που ισχύει ως σήμερα, έγραφε: «έχουμε παρατηρήσει ότι μερικοί από τους εγγεγραμμένους στο κλήρο έχουν εμπλακεί αντικανονικά σε κοσμικές υποθέσεις. Μερικοί έχουν δεχτεί θέσεις επιμελητών ή επιτηρητών αριστοκρατικών οικιών και κτημάτων· άλλοι έχουν αναλάβει την συλλογή δημοσίων εσόδων... άλλοι έχουν δεχθεί τιμές και αξιώματα προσήκοντα στο αστικό κατεστημένο... υποχρεώνουμε τους ανθρώπους αυτούς να εγκαταλείψουν στο εξής ​​όλες τις ανωτέρω απασχολήσεις και να αφιερωθούν στις εκκλησιαστικές τους υποχρεώσεις....». Αυτός ο διαχωρισμός Εκκλησίας και Κράτους ήταν καθοριστικός για την προστασία της Εκκλησίας από υπερβολική κοσμική επιρροή σε θέματα που αυτή θεωρούσε αυστηρά εκκλησιαστικά. Αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό εκείνο το χρονικό διάστημα, καθώς η βασιλεία του αυτοκράτορα Μανουήλ Κομνηνού χαρακτηριζόταν από αυταρχικό του ύφος και «καισαροπαπισμό» ο οποίος από ιδιοσυγκρασία γενικά οδηγούσε το Πατριαρχείο στο να υποτάσσεται άμεσα στις ανάγκες του Κράτους. Για το θέμα αυτό των σχέσεων Πατριάρχη και Αυτοκράτορα, ο βυζαντινολόγος Lebedev αναφέρει ότι, ενώ συνήθως χαρακτηρίζονταν από αμοιβαίο σεβασμό, μερικές φορές εξέπιπταν σε ασυγχώρητη κολακεία του δεύτερου από τον πρώτο.

Περί το 1160, ο Λουκάς είχε αλληλογραφία με τον Μέγα Πρίγκηπα των Ρώσων, Αντρέι Μπογκολιούμπσκι, ο οποίος του ζητούσε Μητροπολίτη για τα εδάφη του, αίτημα που ο Λουκάς αρνούνταν να ικανοποιήσει.

Τμήματα των έργων του Πατριάρχη Λουκά Χρυσοβέργη διασώζονται στα Decreta Synodalia, De Clericis qui se immiscent saecularibus Negotiis, De indecoris et scenicis Ritibus sanctorum notariorum Festo abrogandis, Ne Clerici turpilucra fiant, aut medici, ενώ σε αυτόν αποδίδεται ένας αριθμός σωζόμενων θρησκευτικών ποιημάτων. Μεταξύ αυτών, το διδακτικό ποίημα με τίτλο «Παρί Δίαιτας», το οποίο περιέχει την ετοιμασία νηστίσιμων εδεσμάτων που ενδείκνυνται για διάφορες μέρες του εκκλησιαστικού ημερολογίου.

Παραπομπές

Πηγές 
 Οικουμενικό Πατριαρχείο
  
 J.M. Hussey. The Orthodox Church in the Byzantine Empire. Oxford: University Press, 1986.
 
 Paul Magdalino. The Empire of Manuel Komnenos. Cambridge: University Press, 1993.
 

Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως
Βυζαντινοί του 12ου αιώνα
Επίσκοποι του 12ου αιώνα