Γρηγόριος Νεοκαισαρείας

Ο Γρηγόριος Νεοκαισαρείας, γνωστός και ως Γρηγόριος ο Θαυματουργός (περ. 213 – περ. 270 μ.Χ.) ήταν Χριστιανός επίσκοπος του 3ου αιώνα. Θεωρείται Πατέρας της Εκκλησίας και άγιος από την Ορθόδοξη και την Καθολική Εκκλησία.

Βιογραφία
Ο Θεόδωρος, όπως ονομαζόταν αρχικά ο Γρηγόριος, γεννήθηκε στη Νεοκαισάρεια του Πόντου (γνωστή στην αρχαιότητα και ως Καβηρία, Διάσπολις και Σεβαστή, το σημερινό Νικσάρ) και προερχόταν από εύπορη και εξέχουσα οικογένεια παγανιστών. Ο πατέρας του πέθανε όταν ήταν 14 χρονών, ενώ ο γαμπρός του ήταν Ρωμαίος κυβερνήτης της Παλαιστίνης.

Αρχικά σκόπευε να σπουδάσει στην περίφημη νομική σχολή της Βηρυτού αλλά όταν γνώρισε τον Ωριγένη αποφάσισε, όπως και ο αδελφός του Αθηνόδωρος, να εγκαταλείψει την ιδέα της νομικής σχολής, να μεταστραφεί στον Χριστιανισμό και να γίνει μαθητής του στην Κατηχητική Σχολή της Αλεξάνδρειας. Τότε ο Θεόδωρος άλλαξε το όνομά του σε Γρηγόριος, καθώς το «Θεόδωρος» δεν θεωρούνταν αποκλειστικά χριστιανικό όνομα. Σπούδασε αρχικά φιλοσοφία και αργότερα θεολογία, πάντοτε όμως έκλινε προς τις φιλοσοφικές μελέτες τόσο πολύ ώστε είχε την διακαή επιθυμία να αποδείξει ότι η χριστιανική θρησκεία ήταν η μόνη αληθινή και καλή φιλοσοφία. Οι σπουδές του κοντά στον Ωριγένη διήρκεσαν εφτά χρόνια.

Κατόπιν επέστρεψε στον Πόντο γύρω στο 238, όπου και χειροτονήθηκε ως επίσκοπος. Αν και λέγεται ότι το εκκλησίασμά του αποτελείτο από μόνο 17 Χριστιανούς αρχικά, ο ιεραποστολικός του ζήλος είχε ως αποτέλεσμα τη μεταστροφή της πλειονότητας των παγανιστών της πόλης στον Χριστιανισμό, σε βαθμό που παρέμειναν μόνο 17 παγανιστές όταν πέθανε. Θεωρείται ότι εκτέλεσε πολλά θαύματα και για αυτό το λόγο του δόθηκε η προσωνυμία «Θαυματουργός». Σύμφωνα με τον Γρηγόριο Νύσσης, ο οποίος αποτελεί την πιο αξιόπιστη βιογραφική πηγή εν μέσω ασαφειών και θρύλων, θεωρείται ότι ήταν το πρώτο άτομο που είναι γνωστό ότι έλαβε όραμα της Παναγίας (μαζί με τον Ιωάννη τον Βαπτιστή), βάσει του οποίου κατέγραψε μια ομολογία σχετικά με το δόγμα της Αγίας Τριάδας. Ο Βασίλειος Καισαρείας καταγράφει σε έναν λόγο του ότι για τα πνευματικά του χαρίσματα και τη χάρη των θαυμάτων του Γρηγορίου «». Αναφέρεται ότι η αγία Μακρίνα η Πρεσβυτέρα άκουσε πολλά από τα κηρύγματα του Γρηγορίου όταν ήταν νέα, με συνέπεια να τα μεταδώσει στους εγγονούς της Βασίλειο Καισαρείας και Γρηγόριο Νύσσης.

Στον Γρηγόριο αποδίδεται η καθιέρωση εορτασμών προς τιμήν των μαρτύρων, των διδασκαλιών σχετικά με τους αγίους και η τήρηση εορτών για τους αγίους, που αποτέλεσε επίσης μέσο για να προσελκύσει παγανιστές στην Εκκλησία. Κατά τη διάρκεια των διωγμών του αυτοκράτορα Δέκιου, διέφυγε μαζί με τους άλλους Χριστιανούς στην έρημο.

Πέθανε από φυσικά αίτια, σε ηλικία 57 ετών περίπου. Τα λείψανά του έχουν μεταφερθεί στην Καλαβρία. Η μνήμη του εορτάζεται και τιμάται από την Ορθόδοξη και την Καθολική εκκλησία στις 17 Νοεμβρίου.

Έργα 
Τα έργα του Γρηγόριου έχουν διασωθεί σε ιδιαίτερα αποσπασματική κατάσταση. Ονομαστός παραμένει ο αποχαιρετιστήριος λόγος του Εις Ωριγένην Προσφωνητικός μετά το πέρας των σπουδών του, όπου εξυμνείται η διδακτική δεινότητα του Ωριγένη. Άλλα έργα του που σώζονται είναι η Επιστολή Κανονική Περί των εν τη Καταδρομή των Βαρβάρων Ειδωλόθυτα Φαγόντων ή και Έτερα τινά Πλημμελησάντων, Προς Τατιανόν Περί Ψυχής Λόγος Κεφαλαιώδης, Λόγοι Εις τον Ευαγγελισμόν της Παναγίας Θεοτόκου και Αεί Παρθένου της Μαρίας, Λόγος εις τους Αγίους Πάντας, Ομιλία Εις τον Εκκλησιαστήν, αποσπάσματα από σχολιολόγια στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου, στον Ιερεμία και στον Ιώβ. Ο Γρηγόριος μετέφρασε σε απλούστερα ελληνικά το βιβλίο του Εκκλησιαστή με βάση τη Μετάφραση των Εβδομήκοντα.

Υμνολογία & Ιερά Λείψανα 
Ἀπολυτίκιον

Ἦχος πλ. δ’.

Ἐν προσευχαῖς γρηγορῶν, ταῖς τῶν θαυμάτων ἐργασίαις ἐγκαρτερῶν, ἐπωνυμίαν ἐκτήσω τὰ κατορθώματα, ἀλλὰ πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ, Πάτερ Γρηγόριε, φωτίσαι τὰς ψυχὰς ἡμῶν, μὴ ποτὲ ὑπνώσωμεν, ἐν ἁμαρτίαις εἰς θάνατον.

Κοντάκιον

Ἦχος β’. Τὰ ἄνω ζητῶν.

Θαυμάτων πολλῶν, δεξάμενος ἐνέργειαν, σημείοις φρικτοῖς, τοὺς δαίμονας ἐπτόησας, καὶ τὰς νόσους ἤλασας τῶν ἀνθρώπων, πάνσοφε Γρηγόριε· διὸ καλῇ θαυματουργός, τὴν κλῆσιν ἐξ ἔργων κομισάμενος.

Ἕτερον Κοντάκιον

Ἦχος πλ. δ’. Τῇ ὑπερμάχῳ.

Ὡς εὐσεβείας ὑποφήτην καὶ διδάσκαλον καὶ τῶν θαυμάτων ποταμόν σε ἀνεξάντλητον μακαρίζομεν οἱ δοῦλοί σου Ἱεράρχα. Ἀλλ’ ὡς ἔχων παρρησίαν πρὸς τὸν Κύριον Ἐκ παντοίων ἀπολύτρωσαι κακώσεων τοὺς βοῶντάς σοι, χαίροις Πάτερ Γρηγόριε.

Κάθισμα

Ἦχος γ’. Θείας πίστεως.

Νέος γέγονας Μωσῆς τοῖς ἔργοις, πλάκας πίστεως ἐπὶ τοῦ ὄρους, τῆς μυστικῆς θεοφανείας δεξάμενος, νομοθετήσας λαοῖς τὴν εὐσέβειαν, τοῦ τῆς Τριάδος μυστηρίου Γρηγόριε· ὅθεν ἅπαντες, τιμῶμεν πιστοὶ τὴν μνήμην σου, αἰτοῦντες διὰ σοῦ τὸ μέγα ἔλεος.

Ὁ Οἶκος

Πόθεν ἀπάρξομαι τοὺς ἐπαίνους ἐξυφαίνειν ὁ τάλας, καθορῶν τὰ πολλὰ καὶ ὑπερθαύμαστα πράγματα; Ἐὰν ἀπὸ τοῦ βίου τοῦ Ὁσίου ἐγχειρήσω, τὸ σύνολον οὐκ ἰσχύω· πάντα γὰρ νοῦν ὑπερβαίνει ὁ ἔνθεος βίος αὐτοῦ. Ἐὰν ἀπὸ τῶν θαυμάτων, καὶ ἐν τούτῳ λοιπὸν αἰσχυνθήσομαι, ὑπὲρ τὴν ψάμμον γὰρ ὑπάρχουσι· διὰ τοῦτο ἀκούει θαυματουργός, τὴν κλῆσιν ἐξ ἔργων κομισάμενος.

Μεγαλυνάριον

Τῇ φιλοσοφίᾳ πρὸς ἀληθῆ, γνῶσιν κεχρημένος, οἷα κλίμακι νοητῇ, πρὸς θεολογίας, ἀνέδραμες τὸ ὕψος, Γρηγόριε θαυμάτων, καινῶν διάκονε.

Ιερά Λείψανα

Μέρος της Κάρας του Αγίου βρίσκεται στη Μονή Οσίου Διονυσίου Λιτοχώρου Πιερίας.

Μέρος χειρός του Αγίου βρίσκεται στη Μονή Μεγάλου Μετεώρου.

Αποτμήματα του Ιερού Λειψάνου του Αγίου βρίσκονται στις Μονές Παναγίας Σουμελά Βερμίου και Καστρίτσης Ιωαννίνων.

Παραπομπές

Πηγές και βιβλιογραφία 
 Καθολική Εγκυκλοπαίδεια, λήμμα St. Gregory of Neocaesarea .
 Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης: 17 Νοεμβρίου, άγιος Γρηγόριος, Επίσκοπος Νεοκαισαρείας ο θαυματουργός.
 Butler's Lives of the Saints: "Άγ. Γρηγόριος ο Θαυματουργός, Επίσκοπος Νεοκαισαρείας" .
 Vita, opere e storia del culto di San Gregorio Taumaturgo, Padre della Chiesa d'Oriente e d'Occidente

Έργα του 
 Έργα του Γρηγορίου, στον ιστότοπο patrologia.ct.aegean.gr .
 Αναγνωρισμένα έργα  του Γρηγόριου Θαυματουργού σε αγγλική μετάφραση των Αιδ. Alexander Roberts και James Donaldson (Πρώτη έκδ. T&T Clark, Εδιμβούργο, 1867/1886), στον ιστότοπο mb-soft.com  .
 Αμφιλεγόμενα και Νόθα έργα  του Γρηγόριου Θαυματουργού σε αγγλική μετάφραση των Αιδ. Alexander Roberts και James Donaldson (Πρώτη έκδ. T&T Clark, Εδιμβούργο, 1867/1886), στον ιστότοπο mb-soft.com  .

Εκκλησιαστικοί Πατέρες
Εκκλησιαστικοί συγγραφείς
Άγιοι της Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας
Χριστιανοί άγιοι του 3ου αιώνα
Επίσκοποι του 3ου αιώνα
Μητροπολίτες Νεοκαισαρείας