Παλαίκαστρο Λασιθίου

Το Παλαίκαστρο (επίσημο: το Παλαίκαστρον) είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του δήμου Σητείας, στην Περιφεριακή Ενότητα Λασιθίου της Κρήτης. Από το 1999 έως το 2010 ήταν έδρα του τότε Δήμου Ιτάνου. Βρίσκεται 18 χιλιόμετρα ανατολικά της Σητείας κοντά στον όρμο Γράντες σε υψόμετρο 35 μέτρα. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει 953 κατοίκους. Στην ευρύτερη περιοχή του Παλαικάστρου βρίσκονται αρχαιολογικά και ιστορικά μνημεία. Ιδιαίτερα γνωστό είναι το σπάνιο φοινικόδασος Βάι, που απέχει 7 χιλιόμετρα από τον οικισμό και η Μονή Τοπλού στα 6 χιλιόμετρα.

Ιστορικά στοιχεία 

Στην περιοχή Ρουσολάκκος, 2 χιλιόμετρα από το χωριό, στην παραλία Χιόνα, αποκαλύφθηκε από τις ανασκαφές που πραγματοποίησαν ο Άγγλοι αρχαιολόγοι R. C. Bosanquet και R. M. Dawkinns στις αρχές του 20ού αιώνα μια μινωική πόλη, η οποία άκμασε την υστερομινωική περίοδο, μέχρι τον 15ο αιώνα π.Χ.. Εδώ βρέθηκαν οι Μινωικές μήτρες του Παλαικάστρου και ο Κούρος Παλαικάστρου. Επίσης βρέθηκαν τάφοι της πρωτομινωικής και μεσομινωικής περιόδου. Το όνομα της πόλης δεν είναι γνωστό. Ο Paul Faure την ταύτισε με την αρχαία πόλη Δραγμό που αναφέρει ο Στέφανος ο Βυζάντιος. Στην πόλη αυτή βρισκόταν το ιερό του Δικταίου Δία, ένα από τα γνωστότερα της ανατολικής Κρήτης. Η λατρεία στο ιερό συνεχίστηκε μέχρι τους ρωμαϊκούς χρόνους. Στο ύψωμα Πετσοφάς, νοτιοανατολικά του Παλαίκαστρου, βρισκόταν σημαντικό ιερό κορυφής, στο οποίο βρέθηκαν ειδώλια λατρευτών.

Κοντά στο φοινικόδασος του Βάι, βόρεια από το Παλαίκαστρο, βρίσκεται η αρχαία πόλη Ίτανος ή Ερημούπολη. Η ίδρυση της πόλης ανάγεται στα προϊστορικά χρόνια και αναφέρεται στα ομηρικά έπη. Η πόλη ήταν σημαντικό κέντρο διαμετακομιστικού εμπορίου και εξήγαγε πορφύρα, σπόγγους, γυαλί και αλιεύματα, ενώ η πόλη είχε έσοδα και από το ιερό του Δικταίου Δία. Η Ίτανος ήταν σε διαμάχη με την Πραισό και αργότερα με την Ιεράπυτνα. Η Ίτανος συνέχισε να είναι σημαντική πόλη κατά την ρωμαϊκή εποχή, μέχρι που καταστράφηκε τη βυζαντινή εποχή. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η Ίτανος κατοικήθηκε και την ενετική εποχή. 

Επίσης, στο απομονωμένο ύψωμα Καστρί, κοντά στη θάλασσα, έχουν ανασκαφεί οικήματα της γεωμετρικής και ελληνιστικής εποχής. Στο ύψωμα Καστρί οι Ενετοί κατασκεύασαν οχυρό, το οποίο ονόμασαν Paleo Castro, για την προστασία των πλοίων που ελλιμενίζονταν στην περιοχή. Το φρούριο όμως εγκαταλείφθηκε και ο Εβλιγιά Τσελεμπή το 1688 αναφέρει ότι ήταν ερειπωμένο.

Το χωριό του Παλαίκαστρου δεν υπήρχε κατά την ενετοκρατία. Αναφέρεται για πρώτη φορά στην απογραφή του 1881, με 143 χριστιανούς κατοίκους. Η πορεία του πληθυσμού σύμφωνα με τις απογραφές:

Διοικητικά στοιχεία 

Το Παλαίκαστρο αναφέρεται επίσημα το 1925 στο ΦΕΚ 27Α - 31/01/1925 να ορίζεται έδρα της ομώνυμης νεοϊδρυθείσας κοινότητας. Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης και την τροποποίηση του Κλεισθένης Ι, μαζί με τους οικισμούς Αγκάθια, Βίγλα, Κουρεμένος, Κυριαμάδι, Λύδια, Μερτύδια, Τοπλού, Χιώνα και Χοχλακιές αποτελούν την κοινότητα Παλαικάστρου αποτελούν που υπάγεται στη δημοτική ενότητα Ιτάνου του δήμου Σητείας ενώ σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει 953 κατοίκους.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Οδηγός της ανατολικής Κρήτης
Δήμος Ιτάνου

Χωριά του νομού Λασιθίου
Δήμος Σητείας