Πάπες στην Αβινιόν

Ο Παπισμός της Αβινιόν ήταν η περίοδος από το 1309 έως το 1376, κατά την οποία επτά διαδοχικοί πάπες διέμεναν στην Αβινιόν (τότε στο Βασίλειο της Αρλ, τμήμα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, στη σημερινή Γαλλία) αντί στη Ρώμη. Η κατάσταση προέκυψε από τη σύγκρουση μεταξύ του παπισμού και του Γαλλικού στέμματος, με αποκορύφωμα τον θάνατο του Πάπα Βονιφάτιου Η' μετά τη σύλληψή του και την κακομεταχείρισή του από τον Φίλιππο Δ' της Γαλλίας. Μετά και τον εν συνεχεία θάνατο του Πάπα Βενέδικτου ΙΑ΄ ο Φίλιππος το 1305 ανάγκασε ένα αδιέξοδο κονκλάβιο να εκλέξει Πάπα τον Γάλλο Κλήμη Ε'. Ο Κλήμης αρνήθηκε να μετακομίσει στη Ρώμη και το 1309 μετέφερε την αυλή του στον παπικό θύλακα στην Αβινιόν, όπου παρέμεινε για τα επόμενα 67 χρόνια. Αυτή η απουσία από τη Ρώμη αναφέρεται μερικές φορές ως «Βαβυλώνια αιχμαλωσία του Παπισμού».

Συνολικά επτά πάπες είχαν έδρα τους στην Αβινιόν, όλοι Γάλλοι, και όλοι υπό την επιρροή του Γαλλικού Στέμματος. Το 1376 ο Γρηγόριος ΙΔ' εγκατέλειψε την Αβινιόν και μετέφερε την αυλή του στη Ρώμη (φθάνοντας στις 17 Ιανουαρίου 1377). Αλλά μετά τον θάνατό του το 1378 η επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ του διαδόχου του Ουρβανού ΣΤ' και μιας φατρίας καρδιναλίων προκάλεσε το Δυτικό Σχίσμα. Αυτό ξεκίνησε μια δεύτερη σειρά παπών της Αβινιόν, που στη συνέχεια θεωρήθηκαν παράνομοι. Ο τελευταίος αντίπαπας της Αβινιόν, ο Βενέδικτος ΙΓ΄, έχασε το μεγαλύτερο μέρος των υποστηρικτών του το 1398, περιλαμβανομένης της Γαλλίας. Μετά από πέντε χρόνια πολιορκίας από τους Γάλλους, κατέφυγε στο Περπινιάν το 1403. Το σχίσμα έληξε το 1417 με τη Σύνοδο της Κωνσταντίας.

Πάπες της Αβινιόν
Από τους πάπες που διέμεναν στην Αβινιόν, η μεταγενέστερη καθολική ιστοριογραφία θεωρεί νόμιμους τούς:

Επτά Πάπες, όλοι Γάλλοι, ανήκουν στην περίοδο αυτή:
 Πάπας Κλήμης Ε΄: 1305-1314 (η κουρία μεταφέρθηκε στην Αβινιόν στις 9 Μαρτίου 1309)
 Πάπας Ιωάννης ΚΒ΄: 1316-1334
 Πάπας Βενέδικτος ΙΒ΄: 1334-1342
 Πάπας Κλήμης ΣΤ΄: 1342-1352
 Πάπας Ιννοκέντιος ΣΤ΄: 1352-1362
 Πάπας Ουρβανός Ε΄: 1362-1370 (στη Ρώμη 1367–1370. επέστρεψε στην Αβινιόν το 1370)
 Πάπας Γρηγόριος ΙΑ΄: 1370-1378 (έφυγε από την Αβινιόν για να επιστρέψει στη Ρώμη στις 13 Σεπτεμβρίου 1376)

Οι δύο αντίπαπες με έδρα την Αβινιόν ήταν:

 Κλήμης Ζ΄: 1378–1394
 Βενέδικτος ΙΓ΄: 1394–1423 (διώχθηκε από την Αβινιόν το 1403)

Τον Βενέδικτο ΙΓ΄ διαδέχθηκαν τρεις αντίπαπες, που είχαν ελάχιστο ή καθόλου κοινό υπερ τους και δεν κατοικούσαν στην Αβινιόν:

 Κλήμης Η΄: 1423–1429 (αναγνωρίστηκε από το Στέμμα της Αραγωνίας και παραιτήθηκε)
 Βενέδικτος ΙΔ΄ (Μπερνάρ Γκαρνιέρ): 1424–1429 ή 1430
 Βενέδικτος ΙΔ΄ (Ζαν Καριέρ): 1430;–1437 

Η περίοδος από το 1378 έως το 1417, όταν υπήρχαν αντίπαλοι διεκδικητές του τίτλου του πάπα, αναφέρεται ως «Δυτικό Σχίσμα» ή «η μεγάλη διαμάχη των αντιπαπών» από ορισμένους Καθολικούς μελετητές και «το δεύτερο μεγάλο σχίσμα» από πολλούς κοσμικούς και προτεστάντες ιστορικούς. Τα κόμματα εντός της Καθολικής Εκκλησίας διχάστηκαν ως προς την πίστη τους μεταξύ των διαφόρων διεκδικητών του αξιώματος του πάπα. Το Συμβούλιο της Κωνσταντίας έλυσε τελικά τη διαμάχη το 1417 όταν η εκλογή του Πάπα Μαρτίνου Ε' έγινε αποδεκτή από όλους.

Η Αβινιόν και ο μικρός θύλακας στα ανατολικά (Comtat Venaissin) παρέμειναν τμήμα των Παπικών Κρατών μέχρι το 1791, όταν, υπό την πίεση των Γάλλων Επαναστατών, απορροφήθηκαν από το βραχύβιο επαναστατικό Βασίλειο της Γαλλίας (1791-92), που με τη σειρά του αντικαταστάθηκε με τηn Πρώτη Γαλλική Δημοκρατία το επόμενο έτος.

Ιστορικό πλαίσιο

Κοσμικός ρόλος της Ρωμαϊκής Εκκλησίας

Ο παπισμός στον Ύστερο Μεσαίωνα έπαιξε σημαντικό κοσμικό ρόλο εκτός από τον πνευματικό της. Η σύγκρουση του Πάπα με τον Αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν ουσιαστικά μια διαμάχη για το ποιος από αυτούς ήταν ο ηγέτης του Χριστιανικού κόσμου στα κοσμικά ζητήματα. Στις αρχές του 14ου αιώνα ο παπισμός βρισκόταν προ πολλού την ακμή της κοσμικής εξουσίας του – η σημασία του είχε κορυφωθεί τον 12ο και τον 13ο αιώνα. Η επιτυχία των πρώτων Σταυροφοριών πρόσθεσε πολύ στο κύρος των Παπών ως κοσμικών ηγετών του Χριστιανικού κόσμου, με μονάρχες όπως εκείνοι της Αγγλίας, της Γαλλίας, ακόμη και της της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, να ενεργούν απλώς ως στρατάρχες των παπών και να ηγούνται των στρατευμάτων τους. Εξαίρεση ήταν ο Φρειδερίκος Β' της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, που αφορίστηκε δύο φορές από τον Πάπα κατά τη διάρκεια μιας Σταυροφορίας. Ο Φρειδερίκος Β' αγνόησε τον αφορισμό και είχε σχετική επιτυχία στους Αγίους Τόπους.

Ο βασιλιάς Φίλιππος Δ΄ της Γαλλίας θέλησε να χρησιμοποιήσει τα οικονομικά της Εκκλησίας για να χρηματοδοτήσει τον πόλεμό του με τους Άγγλους και ο Πάπας Βονιφάτιος Η΄ διαμαρτυρήθηκε, οδηγώντας σε μια βεντέτα.

Αυτή η κατάσταση κορυφώθηκε με την ανεξέλεγκτη διακήρυξη της παπικής υπεροχής, Unam sanctam, τον Νοέμβριο του 1302. Με εκείνη την παπική βούλα ο Πάπας Βονιφάτιος Η΄ όριζε ότι «είναι απαραίτητο για τη σωτηρία του κάθε ανθρώπινο πλάσμα να υποτάσσεται στον Ρωμαίο ποντίφικα». Αυτό απευθυνόταν κυρίως στον βασιλιά Φίλιππο Δ' της Γαλλίας, που απάντησε λέγοντας: "Η σεβασμιότητά σας μπορεί να γνωρίζει ότι δεν είμαστε υποτελείς κανενός σε κοσμικά θέματα." Το 1303 ο Πάπας Βονιφάτιος Η' επανήλθε με μια βούλα που απειλούσε με αφορισμό τον βασιλιά της Γαλλίας και με απαγόρευση σε όλη τη Γαλλία. Πριν οριστικοποιηθεί Ιταλοί σύμμαχοι του βασιλιά της Γαλλίας εισέβαλαν στην παπική κατοικία και χτύπησαν τον Πάπα Βονιφάτιο Η', που λίγο αργότερα πέθανε. Διάδοχός του εξελέγη ο Νικόλα Μποκασίνι και πήρε το όνομα Πάπας Βενέδικτος ΙΔ'. Συγχώρησε τον βασιλιά Φίλιππο Δ' και τους υπηκόους του για τις ενέργειές τους εναντίον του Πάπα Βονιφάτιου Η'. αν και αυτοί που του επιτέθηκαν αφορίστηκαν και διατάχθηκαν να παρουσιαστούν ενώπιον ενός παπικού δικαστηρίου. Ωστόσο ο Βενέδικτος ΙΔ' πέθανε οκτώ μήνες μετά την εκλογή του στο παπικό αξίωμα. Έπειτα από έντεκα μήνες εξελέγη πάπας ο Μπερτράν ντε Γκοτ, Γάλλος και προσωπικός φίλος του βασιλιά Φιλίππου Δ',που πήρε το όνομα Πάπας Κλήμης Ε΄.

Ξεκινώντας με τον Κλήμη Ε', που εξελέγη το 1305, όλοι οι πάπες κατά τη διάρκεια του παπισμού της Αβινιόν ήταν Γάλλοι. Ωστόσο αυτό κάνει τη γαλλική επιρροή να φαίνεται μεγαλύτερη από ό,τι ήταν. Η Νότια Γαλλία (Οξιτανία) εκείνη την εποχή είχε μια κουλτούρα αρκετά ανεξάρτητη από εκείνη της Βόρειας Γαλλίας, όπου βρίσκονταν οι περισσότεροι σύμβουλοι του βασιλιά της Γαλλίας. Το Βασίλειο της Αρλ δεν αποτελούσε ακόμη τμήμα της Γαλλίας εκείνη την εποχή, ανήκοντας τυπικά στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Η λογοτεχνία των τροβαδούρων του Λανγκντόκ είναι μοναδική και έντονα διακριτή από αυτή των βασιλικών κύκλων του βορρά. Ακόμη και όσον αφορά τη θρησκεία ο Νότος παρήγαγε τη δική του εκδοχή Χριστιανισμού, τον Καθαρισμό, που τελικά κηρύχθηκε αιρετικός. Το κίνημα τροφοδοτήθηκε σε μεγάλο βαθμό από την έντονη αίσθηση της ανεξαρτησίας του Νότου, παρόλο που η περιοχή είχε αποδυναμωθεί σοβαρά κατά τη διάρκεια της Σταυροφορίας των Αλβιγηνών πριν από εκατό χρόνια. Μέχρι την εποχή του Παπισμού της Αβινιόν η εξουσία του Γάλλου Βασιλιά στην περιοχή αυτή ήταν αδιαμφισβήτητη, αν και δεν ήταν ακόμη νομικά δεσμευτική.

Ισχυρότερο αντίκτυπο είχε η μετακίνηση της Ρωμαϊκής Κουρίας από τη Ρώμη στο Πουατιέ της Γαλλίας το 1305 και στη συνέχεια στην Αβινιόν το 1309. Μετά το αδιέξοδο κατά το προηγούμενο κονκλάβιο και για να ξεφύγει από τις εσωτερικές διαμάχες των ισχυρών ρωμαϊκών οικογενειών που είχαν δημιουργήσει παλαιότεροι πάπες, όπως οι οικογένειες Κολόνα και Ορσίνι, η Καθολική Εκκλησία αναζήτησε ένα πιο ασφαλές μέρος και το βρήκε στην Αβινιόν, που περιβαλλόταν από τα εδάφη του παπικού φέουδου του Κομτά Βενεσέν, που τυπικά ανήκε στην Αρλ, αλλά στην πραγματικότητα ήταν υπό την επιρροή του Γάλλου βασιλιά. Κατά την παραμονή του στην Αβινιόν ο παπισμός υιοθέτησε πολλά χαρακτηριστικά της βασιλικής αυλής: ο τρόπος ζωής των καρδιναλίων του θύμιζε περισσότερο πρίγκιπες παρά κληρικούς. Όλο και περισσότεροι Γάλλοι καρδινάλιοι, συχνά συγγενείς του κυβερνώντος Πάπα, έπαιρναν θέσεις-κλειδιά και η εγγύτητα των γαλλικών στρατευμάτων ήταν μια συνεχής υπενθύμιση του πού βρισκόταν η κοσμική εξουσία, με τη μνήμη του Πάπα Βονιφάτιου Η' ακόμα νωπή.

Συγκεντρωτισμός της εκκλησιαστικής διοίκησης
Ο κοσμικός ρόλος της Καθολικής Εκκλησίας αύξησε την πίεση στην παπική αυλή να μιμηθεί τις κυβερνητικές πρακτικές και διαδικασίες των κοσμικών αυλών. Η Καθολική Εκκλησία αναδιοργάνωσε επιτυχώς και έκανε συγκεντρωτική τη διοίκησή της υπό τον Κλήμη Ε' και τον Ιωάννη ΚΒ΄. Ο παπισμός έλεγχε πλέον άμεσα τους διορισμούς των εφημερίων εγκαταλείποντας τη συνήθη παραδοσιακά εκλογική διαδικασία για αυτούς με σημαντικό εισόδημα. Πολλές άλλες μορφές εσόδων έφεραν πλούτη στην Αγία Έδρα και στους καρδιναλίους της: η δεκάτη, φόρος δέκα τοις εκατό στην εκκλησιαστική περιουσία, οι ετήσιες, το εισόδημα του πρώτου έτους για την πλήρωση μιας θέσης όπως μια επισκοπή, ειδικοί φόροι για σταυροφορίες που δεν έγιναν ποτέ και πολλές μορφές απαλλαγής για τον διορισμό εφημερίων χωρίς βασικά προσόντα, όπως η παιδεία για τους νεοδιορισμένους ιερείς, μέχρι το αίτημα ενός προσηλυτισμένου Εβραίου να επισκεφτεί τους μη προσηλυτισμένους γονείς του. Πάπες όπως ο Ιωάννης ΚΒ΄, ο Βενέδικτος ΙΒ΄ και ο Κλήμης ΣΤ΄ φέρεται να ξόδεψαν περιουσίες σε ακριβές ντουλάπες και ασημένια και χρυσά πιάτα που χρησιμοποιήθηκαν σε συμπόσια.

Συνολικά η δημόσια ζωή των ηγετικών μελών της εκκλησίας άρχισε να μοιάζει με τη ζωή των πριγκίπων και όχι των μελών του κλήρου. Αυτή η λαμπρότητα και η διαφθορά στην κεφαλή της Εκκλησίας βρήκε τον δρόμο της προς τις κατώτερες τάξεις: όταν ένας επίσκοπος έπρεπε να πληρώσει ως και ενός έτους εισόδημα για να κερδίσει τη θέση, αναζητούσε τρόπους να συγκεντρώσει αυτά τα χρήματα από το νέο του αξίωμα. Αυτό έφτασε στα άκρα από τους συγχωρητές που πουλούσαν άφεση για κάθε είδους αμαρτίες. Ενώ οι συγχωρητές μισούνταν αλλά θεωρούνταν ευρέως ως βοηθητικοί για τη λύτρωση της ψυχής κάποιου, οι μοναχοί, που συνήθως θεωρείτο ότι δεν ακολουθούσαν τις ηθικές εντολές της Εκκλησίας αγνοώντας τους όρκους αγνότητας και φτώχειας τους, περιφρονούνταν. Αυτό το συναίσθημα ενίσχυε τα κινήματα που ζητούσαν επιστροφή στην απόλυτη φτώχεια, εγκατάλειψη όλων των προσωπικών και εκκλησιαστικών περιουσιών και κήρυγμα όπως ο Κύριος και οι μαθητές του.

Πολιτική Εκκλησία
Για την Καθολική Εκκλησία, ένα θεσμό ενσωματωμένο στην κοσμική δομή και την εστίασή της στην ιδιοκτησία, αυτή ήταν μια επικίνδυνη εξέλιξη και ξεκινώντας από τις αρχές του 14ου αιώνα, τα περισσότερα από αυτά τα κινήματα κηρύχθηκαν αιρετικά. Αυτά περιελάμβαναν τα κινήματα των Φρατιτσέλι και των Βαλδένσιων στην Ιταλία και των Χουσιτών στη Βοημία (εμπνευσμένων από τον Τζον Ουίκλφ της Αγγλίας). Επιπλέον η επίδειξη πλούτου από τις ανώτερες τάξεις της εκκλησίας, που ερχόταν σε αντίθεση με την κοινή προσδοκία της φτώχειας και της αυστηρής τήρησης των αρχών, χρησιμοποιήθηκε από τους εχθρούς του παπισμού για να εγείρουν κατηγορίες εναντίον των παπών. Ο βασιλιάς Φίλιππος της Γαλλίας χρησιμοποίησε αυτή την τακτική, όπως και ο Λουδοβίκος Δ' της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Στη σύγκρουσή του με τον τελευταίο ο Πάπας Ιωάννης ΚΒ΄ αφόρισε δύο κορυφαίους φιλοσόφους, τον Μαρσίλιο της Πάδοβας και τον Γουλιέλμο του Όκαμ, που ήταν σφοδροί επικριτές του παπισμού και είχαν βρει καταφύγιο στον Λουδοβίκο Δ' στο Μόναχο. Η απάντηση του Γουλιέλμου ήταν να κατηγορήσει τον πάπα για εβδομήντα λάθη και επτά αιρέσεις.

Οι διαδικασίες κατά των Ναϊτών Ιπποτών στη Σύνοδο της Βιέννης είναι αντιπροσωπευτικές της εποχής, αντανακλώντας τις διάφορες δυνάμεις και τις σχέσεις τους. Το 1314 συγκλήθηκε στη Βιέννη το κονκλάβιο για να εκδώσει απόφαση σχετικά με τους Ναΐτες. Η σύνοδος, γενικά μη πεπεισμένη για την ενοχή του τάγματος στο σύνολό του, ήταν απίθανο να καταδικάσει ολόκληρη το τάγμα με βάση τα ανεπαρκή στοιχεία που παρουσιάστηκαν. Ασκώντας τεράστια πίεση για να κερδίσει μέρος των σημαντικών κεφαλαίων του Τάγματος, ο Βασιλιάς κατάφερε να πάρει την απόφαση που ήθελε και ο Πάπας Κλήμης Ε' εξέδωσε διάταγμα για την κατάργηση του τάγματος. Στον καθεδρικό ναό του Αγίου Μαυρικίου στη Βιέννη ο βασιλιάς της Γαλλίας και ο γιος του, Βασιλιάς της Ναβάρρας, κάθονταν δίπλα του όταν ανακοίνωσε το διάταγμα. Επί ποινή αφορισμού κανείς δεν επιτρεπόταν να μιλήσει σε εκείνη την ανακοίνωση παρά μόνο αν το ζητούσε ο Πάπας. Οι Ναΐτες που εμφανίστηκαν στη Βιέννη για να υπερασπιστούν το τάγμα τους δεν είχαν την άδεια να παρουσιάσουν την υπόθεσή τους - οι καρδινάλιοι του κονκλάβιου αποφάσισαν αρχικά ότι έπρεπε να τους επιτραπεί να υπερασπιστούν εαυτούς, αλλά η άφιξη του βασιλιά της Γαλλίας στη Βιέννη άσκησε πίεση στο κονκλάβιο και η απόφαση αυτή ανακλήθηκε.

Ο Παπισμός τον 14ο αιώνα

Κουρία
Μετά τη σύλληψη του Επισκόπου της Παμιέρ από τον Φίλιππο Δ΄ της Γαλλίας το 1301 ο Πάπας Βονιφάτιος Η΄ εξέδωσε τη βούλα Salvator Mundi, ανακαλώντας όλα τα προνόμια που είχαν παραχωρηθεί στον Γάλλο βασιλιά από προηγούμενους πάπες και λίγες εβδομάδες αργότερα την Ausculta fili με κατηγορίες εναντίον του, καλώντας τον ενώπιον μιας συνόδου στη Ρώμη. Σε μια αλαζονική διακήρυξη της παπικής κυριαρχίας ο Βονιφάτιος δήλωσε ότι «ο Θεός μας έβαλε πάνω από τους Βασιλείς και τα Βασίλεια».

Σε απάντηση ο Φίλιππος έγραψε: «Η σεβασμιότητά σας μπορεί να γνωρίζει, ότι δεν είμαστε υποτελείς κανενός στα κοσμικά ζητήματα» και συγκάλεσε τις Γενικές Τάξεις, ένα συμβούλιο των αρχόντων της Γαλλίας, που είχε υποστηρίξει τη θέση του. Ο βασιλιάς της Γαλλίας απήγγειλε κατηγορίες εναντίον του πάπα για σοδομισμό, σιμωνία, μαγεία και αίρεση και τον κλήτευσε ενώπιον του συμβουλίου. Η απάντηση του Πάπα ήταν η ισχυρότερη μέχρι τότε επιβεβαίωση της παπικής κυριαρχίας. Στο Unam sanctam (18 Νοεμβρίου 1302) διακήρυξε ότι «είναι απαραίτητο για τη σωτηρία του κάθε ανθρώπινο πλάσμα να υποτάσσεται στον Ρωμαίο ποντίφικα». Ετοίμαζε μια βούλα που θα αφόριζε τον βασιλιά της Γαλλίας και θα έθετε σε απαγόρευση τη Γαλλία, όταν τον Σεπτέμβριο του 1303 ο Γκιγιόμ ντε Νογκαρέ, ο ισχυρότερος επικριτής του παπισμού στους γαλλικούς εσωτερικούς κύκλους, οδήγησε μια αντιπροσωπεία στη Ρώμη, με εσκεμμένα χαλαρές εντολές από τον βασιλιά να φέρει τον πάπα, αν χρειαστεί με τη βία, ενώπιον του συμβουλίου για να αποφανθεί για τις κατηγορίες που του απαγγέλθηκαν. Ο Νογκαρέ συνεργάστηκε με τους καρδινάλιους της οικογένειας Κολόνα, μακροχρόνιους αντιπάλους του πάπα, εναντίον των οποίων ο πάπας παλαιότερα είχε κηρύξει ακόμη και μια σταυροφορία. Το 1303 γαλλικά και ιταλικά στρατεύματα επιτέθηκαν στον πάπα στο Aνάνι, την πατρίδα του, και τον συνέλαβαν, αλλά τρεις μέρες αργότερα αφέθηκε ελεύθερος από τους κατοίκους του Aνάνι. Ωστόσο ο Βονιφάτιος Η΄, τότε 68 ετών, ήταν βαθιά συντετριμμένος από αυτή την επίθεση στο πρόσωπό του και πέθανε λίγες εβδομάδες αργότερα.

Συνεργασία

Aντιδρώντας στην αδιαλλαξία των Παπών όπως ο Βονιφάτιος Η', οι Γάλλοι αύξησαν την επιρροή τους επί του παπισμού, περιορίζοντας τελικά τους Πάπες σε μαριονέτες και γεμίζοντας την Παπική αυλή με Γάλλους κληρικούς..

Ο θάνατος του Πάπα Βονιφάτιου Η' στέρησε από τον παπισμό τον ικανότερο πολιτικό του που μπορούσε να αντισταθεί στην κοσμική εξουσία του βασιλιά της Γαλλίας. Μετά τη συμφιλιωτική θητεία του Πάπας Βενέδικτου ΙΑ΄ (1303–04), ο Πάπας Κλήμης Ε΄ (1305–1314) έγινε ο επόμενος ποντίφικας. Είχε γεννηθεί στη Γασκώνη, στη νότια Γαλλία, αλλά δεν συνδεόταν άμεσα με τη γαλλική αυλή. Οφείλει την εκλογή του στους Γάλλους κληρικούς. Αποφάσισε να μη μετακομίσει στη Ρώμη και εγκατέστησε την αυλή του στην Αβινιόν. Σε αυτή την κατάσταση εξάρτησης από τους ισχυρούς γείτονες στη Γαλλία, τρεις αρχές χαρακτήριζαν την πολιτική του Κλήμη Ε΄: η καταστολή των αιρετικών κινημάτων (όπως οι Καθαροί στη νότια Γαλλία), η αναδιοργάνωση της εσωτερικής διοίκησης της εκκλησίας και η διατήρηση της αμόλυντης εικόνας της εκκλησίας ως του μοναδικού οργάνου του θελήματος του Θεού στη γη. Ο τελευταίος αμφισβητήθηκε άμεσα από τον Φίλιππο Δ' όταν απαίτησε τη μεταθανάτια δίκη του πρώην αντιπάλου του, του αείμνηστου Βονιφάτιου Η', για υποτιθέμενη αίρεση. Ο Φίλιππος άσκησε ισχυρή επιρροή στους καρδινάλιους του κονκλαβίου και η συμμόρφωση με το αίτημά του θα μπορούσε να σημαίνει σοβαρό πλήγμα στην εξουσία της εκκλησίας. Μεγάλο μέρος της πολιτικής του Κλήμη σχεδιάστηκε για να αποφύγει ένα τέτοιο χτύπημα, που τελικά έκανε (πείθοντας τον Φίλιππο να στείλει τη δίκη στη Σύνοδο της Βιέννης, όπου και έληξε). Ωστόσο το τίμημα ήταν παραχωρήσεις σε διάφορα μέτωπα: παρά τις έντονες προσωπικές αμφιβολίες του ο Κλήμης υποστήριξε τις διαδικασίες του Φίλιππου εναντίον των Ναϊτών και ο ίδιος αποφάσισε να καταργήσει το τάγμα.

Ένα σημαντικό ζήτημα κατά τη θητεία του Πάπα Ιωάννη ΚΒ΄ (γεννημένου ως Ζακ Ντυέζ στο Καόρ, και προηγουμένως αρχιεπίσκοπου στην Αβινιόν) ήταν η σύγκρουσή του με τον Λουδοβίκο Δ' της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, που αρνήθηκε την αποκλειστική εξουσία του Πάπα να στέψει τον Αυτοκράτορα. Ο Λουδοβίκος ακολούθησε το παράδειγμα του Φιλίππου Δ' και κάλεσε τους ευγενείς της Γερμανίας να υποστηρίξουν τη θέση του. Ο Μαρσίλιος της Πάδοβας υποστήριξε την κοσμική υπεροχή στο έδαφος της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Αυτή η σύγκρουση με τον Αυτοκράτορα, που συχνά κατέληγε σε δαπανηρούς πολέμους, οδήγησε τον παπισμό ακόμη περισσότερο στην αγκαλιά του Γάλλου βασιλιά.

Ο Πάπας Βενέδικτος ΙΒ΄ (1334–1342), γεννημένος ως Ζακ Φουρνιέ στο Παμιέρs, ήταν ενεργός στο παρελθόν στην Ιερά Εξέταση ενάντια στο κίνημα των Καθαρών. Σε αντίθεση με τη μάλλον αιματηρή εικόνα της Ιεράς Εξέτασης γενικά, αναφέρθηκε ότι ήταν πολύ προσεκτικός με τις ψυχές των εξεταζόμενων, αφιερώνοντας πολύ χρόνο στη διαδικασία. Το ενδιαφέρον του να ειρηνεύσει τη νότια Γαλλία ήταν επίσης το κίνητρο για τη μεσολάβηση μεταξύ του Βασιλιά της Γαλλίας και του Βασιλιά της Αγγλίας, πριν από το ξέσπασμα του Εκατονταετούς Πολέμου.

Υποταγή
Επί Πάπα Κλήμη ΣΤ' (1342-1352) τα γαλλικά συμφέροντα άρχισαν να κυριαρχούν στον παπισμό. Ο Κλήμης ΣΤ' ήταν στο παρελθόν Αρχιεπίσκοπος της Ρουέν και σύμβουλος του Φιλίππου Δ', επομένως οι δεσμοί του με τη γαλλική αυλή ήταν πολύ ισχυρότεροι από εκείνους των προκατόχων του. Κάποια στιγμή χρηματοδότησε ακόμη και πολεμικές προσπάθειες της Γαλλίας από την τσέπη του. Σύμφωνα με πληροφορίες αγαπούσε τα πολυτελή ρούχα και υπό την κυριαρχία του ο πολυδάπανος τρόπος ζωής στην Αβινιόν έφτασε σε νέα ύψη.

Ο Κλήμης ΣΤ' ήταν επίσης Πάπας κατά τη διάρκεια της Μαύρης πανώλης, της επιδημίας που σάρωσε την Ευρώπη μεταξύ 1347 και 1350 και πιστεύεται ότι σκότωσε περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού της. Επίσης το 1348 αγόρασε την πόλη της Αβινιόν από τους Ανδεγαυούς.

Ο Πάπας Ιννοκέντιος ΣΤ΄ (1352–1362), γεννημένος ως Eτιέν Ωμπέρ, ήταν λιγότερο φανατικός από τον Κλήμη ΣΤ'. Ήταν πρόθυμος να εδραιώσει την ειρήνη μεταξύ Γαλλίας και Αγγλίας, έχοντας εργαστεί για αυτό τον σκοπό σε παπικές αντιπροσωπείες το 1345 και το 1348. Η λιτή εμφάνιση και οι αυστηροί του τρόποι προκάλεσαν μεγαλύτερο σεβασμό στα μάτια των ευγενών και των δύο πλευρών. Ήταν όμως αναποφάσιστος και εύθικτος, ήδη γέρος όταν εκλέχτηκε Πάπας. Υπό αυτές τις συνθήκες ο βασιλιάς της Γαλλίας κατάφερε να επηρεάσει τον παπισμό, αν και παπικοί λεγάτοι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε διάφορες προσπάθειες να σταματήσει η σύγκρουση. Ιδιαίτερα το 1353 ο επίσκοπος του Πόρτο Γκυ ντε Μπουλόν προσπάθησε να οργανώσει μια διάσκεψη. Μετά τις αρχικές επιτυχημένες συνομιλίες η προσπάθεια απέτυχε, κυρίως λόγω της δυσπιστίας της αγγλικής πλευράς σχετικά με τους ισχυρούς δεσμούς του Γκυ με τη γαλλική. Σε μια επιστολή του ο ίδιος ο Ιννοκέντιος ΣΤ΄ έγραψε στον Δούκα του Λάνκαστερ: «Αν και γεννηθήκαμε στη Γαλλία και παρόλο που για αυτόν και άλλους λόγους περιβάλλουμε το βασίλειο της Γαλλίας με ιδιαίτερη στοργή, εντούτοις εργαζόμαστε για την ειρήνη, παραμερίσαμε τις προσωπικές μας προκαταλήψεις και προσπαθήσαμε να εξυπηρετήσουμε τα συμφέροντα όλων».

Με τον Πάπα Ουρβανό Ε΄ (1362-1370) ο έλεγχος του παπισμού από τον Κάρολο Ε' της Γαλλίας έγινε πιο άμεσος. Ο ίδιος ο Ουρβανός Ε΄ περιγράφεται ως ο πιο αυστηρός από τους πάπες της Αβινιόν μετά τον Βενέδικτο ΙΒ΄ και πιθανώς ο πιο πνευματικός από όλους. Ωστόσο δεν ήταν στρατηγικός και έκανε ουσιαστικές παραχωρήσεις στο γαλλικό στέμμα, ειδικά στα οικονομικά, ένα κρίσιμο ζήτημα κατά τον πόλεμο με την Αγγλία. Το 1369 ο Πάπας Ουρβανός Ε' υποστήριξε τον γάμο του Φίλιππου του Τολμηρού του Δουκάτου της Βουργουνδίας με τη Μαργαρίτα Γ΄, κόμισσα της Φλάνδρας αντί να επιτρέψει κατ' εξαίρεση σε έναν από τους γιους του Εδουάρδου Γ' της Αγγλίας να την παντρευτεί. Αυτό έδειχνε ξεκάθαρα τον κομματισμό του παπισμού και αντίστοιχα μειώθηκε και ο σεβασμός για την εκκλησία.

Σχίσμα

Η σημαντικότερη απόφαση του Πάπας Γρηγόριου ΙΑ΄ (1370–1378) ήταν η επιστροφή στη Ρώμη, που ξεκίνησε στις 13 Σεπτεμβρίου 1376 και έληξε με την άφιξή του στις 17 Ιανουαρίου 1377. Αν και ο Πάπας ήταν γεννημένος Γάλλος και ακόμα υπό την ισχυρή επιρροή του Γάλλου Βασιλιά, η αυξανόμενη σύγκρουση μεταξύ φατριών που ήταν φιλικές ή εχθρικές προς τον Πάπα αποτελούσε απειλή για τα παπικά εδάφη και την υπακοή της ίδιας της Ρώμης. Όταν ο παπισμός καθιέρωσε εμπάργκο κατά των εξαγωγών σιτηρών την εποχή μιας έλλειψης τροφίμων το 1374 και το 1375, η Φλωρεντία οργάνωσε μερικές πόλεις σε μια ένωση κατά του παπισμού: το Μιλάνο, την Μπολόνια, την Περούτζια, την Πίζα, τη Λούκκα και τη Γένοβα. Ο παπικός λεγάτος, Ροβέρτος της Γενεύης, συγγενής του Οίκου της Σαβοΐας, ακολούθησε μια ιδιαίτερα ανελέητη πολιτική εναντίον της ένωσης για να αποκαταστήσει τον έλεγχο αυτών των πόλεων. Έπεισε τον Πάπα Γρηγόριο να προσλάβει Βρετόνους μισθοφόρους. Για να καταπνίξει μια εξέγερση των κατοίκων της Τσεζένα προσέλαβε τον Τζον Χόυοκγουντ και έσφαξε την πλειονότητα των κατοίκων (αναφέρθηκαν 2.500 - 3.500νεκροί). Μετά από τέτοια γεγονότα η αντίθεση κατά του παπισμού ενισχύθηκε. Η Φλωρεντία ήρθε σε ανοιχτή σύγκρουση με τον Πάπα, μια σύγκρουση που ονομάστηκε «ο πόλεμος των οκτώ αγίων» σε σχέση με τους οκτώ Φλωρεντινούς συμβούλους που επιλέχθηκαν για να ενορχηστρώσουν τη σύγκρουση. Ολόκληρη η πόλη της Φλωρεντίας αφορίστηκε και ως απάντηση σταμάτησε η αποστολή των φόρων για τον κλήρο. Το εμπόριο παρεμποδίστηκε σοβαρά και οι δύο πλευρές έπρεπε να βρουν μια λύση. Για την απόφασή του να επιστρέψει στη Ρώμη ο Πάπας επηρεάστηκε επίσης υπό την επιρροή της Αικατερίνης της Σιένα, που αργότερα αγιοποιήθηκε, που κήρυττε την επιστροφή στη Ρώμη.

Αυτή η απόφαση ήταν βραχύβια, ωστόσο, όταν, έχοντας επαναφέρει την παπική αυλή στη Ρώμη, ο Πάπας Γρηγόριος ΙΑ΄ πέθανε. Ένα κονκλάβιο συνήλθε και εξέλεξε έναν Ιταλό πάπα, τον Πάπας Ουρβανός ΣΤ΄. Ο Πάπας Ουρβανός απομάκρυνε τους Γάλλους καρδινάλιους, που διεξήγαγαν ένα δεύτερο κονκλάβιο εκλέγοντας έναν από τους δικούς τους, τον Ροβέρτο της Γενεύης, που πήρε το όνομα Κλήμης Ζ', για να διαδεχθεί τον Γρηγόριο ΙΑ', ξεκινώντας έτσι μια δεύτερη σειρά παπών της Αβινιόν. Ο Κλήμης Ζ' και οι διάδοχοί του δεν θεωρούνται νόμιμοι και αναφέρονται ως αντίπαπες από την Καθολική Εκκλησία. Αυτή η κατάσταση, γνωστή ως Δυτικό Σχίσμα, παρέμεινε από το 1378 έως ότου η Οικουμενική Σύνοδος της Κωνσταντίας (1414–1418) έλυσε το ζήτημα της παπικής διαδοχής και κήρυξε το γαλλικό κονκλάβιο του 1378 άκυρο. Ένας νέος Πάπας, ο Πάπας Μαρτίνος Ε΄, εξελέγη το 1417. Αλλοι διεκδικητές διάδοχοι από τη γραμμή των Παπών της Αβινιόν (αν και δεν κατοικούσαν στην Αβινιόν) συνέχισαν μέχρι το 1437.

Κληρονομιά
Η περίοδος έχει ονομαστεί «Βαβυλωνιακή αιχμαλωσία» των παπών. Το πότε και από πού προήλθε αυτός ο όρος είναι αβέβαιο, αν και μπορεί να προήλθε από τον Πετράρχη, που σε μια επιστολή σε ένα φίλο του (1340–1353) που έγραψε κατά την παραμονή του στην Αβινιόν, περιέγραψε την Αβινιόν εκείνης της εποχής ως τη «Βαβυλώνα της Δύσης», αναφερόμενος στις κοσμικές πρακτικές της εκκλησιαστικής ιεραρχίας. Το προσωνύμιο είναι επικριτικό, αναφερόμενο στον ισχυρισμό των επικριτών της ότι η ευημερία της εκκλησίας εκείνη την εποχή συνοδεύτηκε από έναν βαθύ συμβιβασμό της πνευματικής ακεραιότητας του παπισμού, ειδικά στην υποτιθέμενη υποταγή των εξουσιών της Εκκλησίας στις φιλοδοξίες των Γάλλων βασιλιάδων. Όπως σημειώθηκε, η «αιχμαλωσία» των παπών στην Αβινιόν διήρκεσε περίπου τον ίδιο χρόνο με την εξορία των Εβραίων στη Βαβυλώνα, καθιστώντας την αναλογία βολική και ρητορικά ισχυρή. Ο παπισμός της Αβινιόν απεικονίζεται, συχνά ακόμα και σήμερα, ως πλήρως εξαρτημένος από τους Γάλλους βασιλιάδες και μερικές φορές ακόμη και ως προδοτικός ως προς τον πνευματικό του ρόλο και τη ρωμαϊκή κληρονομιά του.

Σχεδόν ενάμιση αιώνα αργότερα ο προτεστάντης μεταρρυθμιστής Μαρτίνος Λούθηρος έγραψε την πραγματεία του Για τη Βαβυλωνιακή Αιχμαλωσία της Εκκλησίας (1520), αλλά ισχυρίστηκε ότι δεν είχε καμία σχέση με το Δυτικό Σχίσμα ή τον παπισμό στην Αβινιόν.

Επιπτώσεις στον παπισμό
Η σχέση μεταξύ του παπισμού και της Γαλλίας άλλαξε δραστικά κατά τον 14ο αιώνα. Ξεκινώντας από την ανοιχτή σύγκρουση μεταξύ του Πάπα Βονιφάτιου Η' και του βασιλιά Φίλιππου Δ' της Γαλλίας, στράφηκε σε συνεργασία από το 1305 έως το 1342 και τελικά σε έναν παπισμό υπό ισχυρή επιρροή του γαλλικού θρόνου μέχρι το 1378. Ένας τέτοιος φατριασμός του παπισμού ήταν ένας από τους λόγους για την πτώση της εκτίμησης για τον θεσμό, που με τη σειρά του ήταν ένας από τους λόγους για το σχίσμα από το 1378 έως το 1417. Στην περίοδο του Σχίσματος ο αγώνας για την εξουσία στον παπισμό έγινε πεδίο μάχης των μεγάλων δυνάμεων, με τη Γαλλία να υποστηρίζει τους αντιπάπες της Αβινιόν και την Αγγλία τους πάπες της Ρώμης. Στα τέλη του αιώνα, ακόμη σε κατάσταση σχίσματος, ο παπισμός είχε χάσει το μεγαλύτερο μέρος της άμεσης πολιτικής του δύναμης και τα εθνικά κράτη της Γαλλίας και της Αγγλίας καθιερώθηκαν ως δύο από τις κύριες δυνάμεις στην Ευρώπη.

Παραπομπές

Παπες
Καθολική Εκκλησία
Ιστορία της Καθολικής Εκκλησίας
Ιστορία της Γαλλίας
Χριστιανισμός στη Γαλλία
Κατάλογοι που αφορούν τη Γαλλία
Δυτικό Σχίσμα