Εχετλαίος

Εχετλαίος ή Έχετλος ήταν το όνομα ενός αγνώστου ως τότε ήρωα που εμφανίστηκε στη μάχη του Μαραθώνα και βοήθησε να αναχαιτιστεί η Περσική εισβολή στην Ελλάδα. Το όνομά του συνδέεται πιθανώς με την εχέτλη (= λαβή αρότρου) που λέγεται ότι κρατούσε για να πολεμά με τους Πέρσες. Για αυτό άλλωστε
αναφέρεται ενίοτε ως αγρότης. 

Προσδιορίζεται από τον Pfister ως επιφάνεια της μεταβατικής περιόδου από την ομηρική ηρωολατρεία στους νέους θεούς της κλασικής περιόδου. Στην εικόνα του Πάναινου, αδελφού του Φειδία που βρισκόταν στην Ποικίλη Στοά απεικονιζόταν και ο Έχετλος ανάμεσα στους ήρωες της μάχης του Μαραθώνα, δείγμα της υψηλής πίστης των Ελλήνων της περιόδου στους ήρωες, την επιφάνεια των οποίων έβλεπαν συχνά στη μάχη (βλ. Θησέας για παράδειγμα) ή τους επικαλούνταν πριν τη μάχη (βλ Αίας ο Τελαμώνιος και Τελαμών) στη ναυμαχία της Σαλαμίνας. Οι ήρωες θεωρούνταν ικανοί να επανέρχονται στη ζωή όχι μόνον εσχατολογικά, στις άχρονες παραδείσιες κατοικίες τους, αλλά και στον παρόντα χρόνο. Τέτοιες σποραδικές εμφανίσεις θεωρούνταν επιφάνειες

Στις μέρες μας, υπάρχει μια επιστημονική εξήγηση επί του φαινομένου. Πολλές φορές, στρατιώτες κατά τη διάρκεια του πολέμου φαντάζονται άτομα που έχουν ήδη πεθάνει ή άτομα που θα ήθελαν να είναι εκεί με την παρουσία τους. Πρόκειται για σύμπτωμα ψυχοτραυματικού στρες που είναι ικανό να οδηγήσει στην έλλειψη βασικών αισθήσεων και αποτελεί το πρώιμο στάδιο της διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD), που πρωτοαναλύθηκε στους στρατιώτες του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και μετέπειτα.

Παυσανίας

Η περιγραφή του Παυσανία έχει ως εξής:

[...]«Λέγουν επίσης πως έτυχε να είναι παρών στη μάχη ένας άνδρας με παλαιική εμφάνιση κι ενδύματα. Σκοτώνοντας πολλούς από τους ξένους με την εχέτλη, εξαφανίστηκε μετά τη μάχη. Σαν ρώτησαν οι Αθηναίοι το μαντείο, ο θεός απλά τους έδωσε την εντολή να τιμήσουν τον Εχετλαίο ως ήρωα. Ανήγειραν και μνημείο μάλιστα με λευκό μάρμαρο. Αν και οι Αθηναίοι βεβαιώνουν πως έθαψαν τους Πέρσες, γιατί σε κάθε περίσταση ο θείος νόμος εντέλει πως το νεκρό σώμα θα πρέπει να θάβεται κάτω από τη γη, ωστόσο τάφο δεν βρήκα. Μήτε υπήρχε τύμβος ή άλλο χνάρι φανερό, καθώς οι νεκροί όπως να 'ναι πετάχτηκαν σε κάποιο χαντάκι»[...].

Ηρόδοτος
Ο Ηρόδοτος δίνει μια άλλη διάσταση στον άγνωστο αυτόν πολεμιστή και το όπλο του  , περιγράφει λοιπόν ότι στην μάχη του Μαραθώνα σκοτώθηκαν 6.400 Πέρσες και 192 Αθηναίοι. Κατά την διάρκεια της συγκρούσεως συνέβη κάτι πολύ παράξενο, ένας Αθηναίος στρατιώτης, ο Επίζηλος, γιος του Κουφαγόρα, ενώ πολεμούσε γενναία στήθος με στήθος ξαφνικά έχασε την όραση του και στα δύο του μάτια, παρόλο που δεν τον είχε ακουμπήσει τίποτα, ούτε δόρυ ούτε ξίφος ούτε βέλος τόξου. Συνεχίζοντας ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι ο Επίζηλος διηγείται ότι είδε έναν μεγαλόσωμο οπλίτη που η γενειάδα του κάλυπτε ολόκληρη την ασπίδα του, και ότι αυτό το φάντασμα κρατούσε στα χέρια του ένα πολύ φωτεινό όπλο! Πέρασε ακριβώς δίπλα του, σκοτώνοντας Πέρσες αντιπάλους και αυτή η σκηνή ήταν η τελευταία που είδε ο Επίζηλος γιατί από κάποια υπερβολική λάμψη, τυφλώθηκε!
Οι Αθηναίοι ρώτησαν το Μαντείο των Δελφών να μάθουν ποιος ήταν ο άγνωστος ήρωας που πολέμησε μαζί τους και το Μαντείο τους έδωσε την απάντηση πως έπρεπε να τιμούν τον ήρωα Εχετλαίο.

Σύγχρονες επιστημονικές μελέτες, υποστηρίζουν ότι ο Επίζηλος κατά την διάρκεια του πολέμου έπαθε ψυχοτραγματικό στρες που είναι ικανό να οδηγήσει στην έλλειψη βασικών αισθήσεων, όπως της όρασης. Πρόκειται για το πρώιμο στάδιο της μετατραυματικής αγχώδους διαταραχής (PTSD) που πρωτοαναλύθηκε στους στρατιώτες του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και μετέπειτα. Ωστόσο, οι πρώτοι καταγεγραμμένοι ως πάσχοντες από μεταφράσεις από τη Μεσοποταμία του 1300 π.Χ, περιέχουν αφηγήσεις στρατιωτών που είδαν φαντάσματα ανθρώπων τους οποίους είχαν σκοτώσει στη μάχη. Έτσι σε άλλες πρώιμες περιγραφές της PTSD, περιλαμβάνεται η αφήγηση του Ηροδότου το 490 π.Χ. για τον Επίζηλο που τυφλώθηκε όταν είδε ανθρώπους  να σκοτώνονται, αν και ο ίδιος δεν είχε υποστεί κάποιο σωματικό τραύμα. Το Μαντείο των Δελφών το δικαιολογείσαι μέσω της εξωπραγματικής παρουσίας του Εχετλαίου, μόνον που οι στρατιώτες είχαν πραγματικές φαντασιώσεις και ότι έβλεπαν το πίστευαν, πράγμα που δικαιολογείται σήμερα λόγω της συγκεκριμένης ασθένειας.

Παραπομπές σημειώσεις

Πρόσωπα της ελληνικής μυθολογίας
Αγρότες