Δήμος Καλαβρύτων

Ο Δήμος Καλαβρύτων είναι δήμος της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, εκτεινόμενος στην ενδοχώρα της Αχαΐας και της βόρειας Πελοποννήσου. Λειτουργεί από το 1944 έχοντας αλλάξει δύο φορές μορφή με την εφαρμογή των διοικητικών μεταρρυθμίσεων «Καποδίστριας» το 1997 και «Καλλικράτης» το 2010. Ο Δήμος Καλαβρύτων υπήρξε και παλιότερα, πριν το 1944, κατά την χρονική περίοδο 1835-1912. Πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους σε έκταση δήμους στην Ελλάδα.

Έδρα του δήμου είναι τα Καλάβρυτα.

Διοικητική Ιστορία

Δήμος Καλαβρύτων (1835-1912)
Ο Δήμος Καλαβρύτων σχηματίσθηκε για πρώτη φορά με το Β.Δ. της 8ης Απριλίου του  1835, ως Δήμος της Επαρχίας Καλαβρύτων. Κατατάχθηκε στη Β΄ τάξη, με πληθυσμό 2.492 κατοίκους και έδρα του ήταν τα Καλάβρυτα.

Οι οικισμοί που τον αποτελούσαν εκτός από τα Καλάβρυτα ήταν οι εξής: Βραχνί, Σούβαρδο, Κραστικοί, Βυσωκά και η Μονή Αγίας Λαύρας. Το 1841 στο Δήμο Καλαβρύτων προσαρτήθηκαν οι οικισμοί που αποτελούσαν τους γειτονικούς Δήμους Καλλιφωνίας και Σουδενών. Οι οικισμοί όμως αυτοί αποσπάστηκαν από το Δήμο Καλαβρύτων το 1870 όταν έγινε ανασύσταση των Δήμων Καλλιφωνίας και Σουδενών. Αργότερα προσαρτήθηκαν στο Δήμο Καλαβρύτων και οι οικισμοί Αυλαίς, Ραλλιά και Πρίμησι. Το 1912 ο Δήμος καταργήθηκε και στη θέση του δημιουργήθηκαν δύο κοινότητες, η Κοινότητα Καλαβρύτων και η Κοινότητα Βυσωκάς.

Δήμος Καλαβρύτων (1944-1997)
Ο Δήμος Καλαβρύτων ανασυστάθηκε το 1944 οπότε και αναβαθμίστηκε η μέχρι τότε Κοινότητα Καλαβρύτων σε δήμο. Ο δήμος περιλάμβανε εκτός από τα Καλάβρυτα τους οικισμούς Αυλώνα, Βραχνί, Κραστικοί, Σούβαρδο και τη Μονή Αγίας Λαύρας.

Πρόγραμμα Καποδίστριας (1997-2010)
Σύμφωνα με το διοικητικό πρόγραμμα «Καποδίστριας», ο δήμος διευρύνθηκε με τη συνένωση 30 παλαιότερων γειτονικών του κοινοτήτων, οι οποίες αποτέλεσαν στη συνέχεια τα υπόλοιπα δημοτικά διαμερίσματα του νέου Δήμου Καλαβρύτων. Είχε έκταση 531.797 στρέμματα και 7.243 κατοίκους (απογραφή 2001) και έδρα του ήταν τα Καλάβρυτα.

Δημοτική αρχή
Δήμαρχοι του Δήμου Καλαβρύτων έχουν διατελέσει τις τελευταίες δεκαετίες οι εξής:

Τάκης Γεωργακόπουλος: 1967 - 197?
 Γρηγ. Μάμαλης: 23/9/1974 - Οκτώβριος 1974
 Παναγιώτης Πόλκας : Οκτώβριος 1974 - 31/12/1990
 Τρύφων Κατσίνης: 1/1/1991 - 31/12/1994
 Παναγιώτης Πόλκας: 1/1/1995 - 31/12/1998

Καποδιστριακός Δήμος Καλαβρύτων (1/1/1999 - 31/12/2010)
 Αθανάσιος Παπαδόπουλος: 1/1/1999 - Σεπτέμβριος 2009
 Μιχάλης Τσιμπρής (1946-2014): Σεπτέμβριος 2009 - 13/10/2009 (υπηρεσιακός)
 Γεώργιος Α. Λαζουράς: 14/10/2009 - 31/12/2010

Καλλικρατικός Δήμος Καλαβρύτων (1/1/2011 - Σήμερα)
 Γεώργιος Α. Λαζουράς: 1/1/2011 - 31/8/2019
 Αθανάσιος Παπαδόπουλος: 1/9/2019 - Σήμερα

Δημοτική Ενότητα Καλαβρύτων
Η «Καλλικρατική» Δημοτική Ενότητα Καλαβρύτων ταυτίζεται γεωγραφικά και διοικητικά με τον «Καποδιστριακό» Δήμο Καλαβρύτων (1998-2010). Έχει έκταση 531,797 τ.χλμ. και περιλαμβάνει συνολικά 31 δημοτικές κοινότητες.

Ο «Καποδιστριακός» δήμος περιλάμβανε τα παρακάτω δημοτικά διαμερίσματα και οικισμούς:
 Δ.δ. Καλαβρύτων [ 1.845 ]
 τα Καλάβρυτα [ 1.679 ]
 ο Αυλώνας [45 ]
 το Βραχνίον [ 14 ]
 οι Κραστικοί [ 70 ]
 η Μονή Αγίας Λαύρας [ 22 ]
 το Σούβαρδον [ 15 ]
 Δ.δ. Άνω Βλασίας -- η Άνω Βλασία [ 307 ]
 Δ.δ. Άνω Λουσών -- οι Άνω Λουσοί [ 141 ]
 Δ.δ. Βάλτας -- η Βάλτα [ 69 ]
 Δ.δ. Βιλιβίνης -- η Βιλιβίνα [ 83 ]
 Δ.δ. Γουμένισσας (Βρυσαρίου) -- η Γουμένισσα (τ. Βρυσάριον) [ 322 ]
 Δ.δ. Δουμενών -- τα Δουμενά [ 110 ]
 Δ.δ. Δροσάτου -- το Δροσάτον [ 133 ]
 Δ.δ. Καλλιφωνίου -- το Καλλιφώνιον [ 111 ]
 Δ.δ. Κάνδαλου -- ο Κάνδαλος [ 28 ]
 Δ.δ. Κάτω Βλασίας [ 259 ]
 η Κάτω Βλασία [ 218 ]
 τα Μενυχταίικα [ 20 ]
 το Μετόχιον [ 21 ]
 η Μονή Αγίου Νικολάου Βλασίας [ 0 ]
 Δ.δ. Κάτω Ζαχλωρούς [ 73 ]
 η Κάτω Ζαχλωρού [ 64 ]
 η Άνω Ζαχλωρού [ 1 ]
 η Μονή Μεγάλου Σπηλαίου [ 8 ]
 Δ.δ. Κάτω Λουσών [ 126 ]
 οι Κάτω Λουσοί [ 110 ]
 το Λουσικόν [ 16 ]
 Δ.δ. Κερπινής -- η Κερπινή [ 177 ]
 Δ.δ. Κέρτεζης -- η Κέρτεζη [ 400 ]
 Δ.δ. Κορφών -- αι Κορφαί [ 112 ]
 Δ.δ. Κούτελης -- η Κούτελη [ 87 ]
 Δ.δ. Κρυονερίου -- το Κρυονέριον [ 66 ]
 Δ.δ. Λαγοβουνίου -- το Λαγοβούνιον [ 74 ]
 Δ.δ. Λαπαναγών -- οι Λαπαναγοί [ 30 ]
 Δ.δ. Μανεσίου Καλαβρύτων [ 363 ]
 το Μανέσιον [ 270 ]
 ο Μπούμπουκας [ 93 ]
 Δ.δ. Μικρού Ποντιά [ 494 ]
 ο Μικρός Ποντιάς [ 137 ]
 το Καρούσιον [ 150 ]
 ο Λομποκάς [ 42 ]
 ο Μεγάλος Ποντιάς [ 165 ]
 Δ.δ. Πετσάκων [ 196 ]
 οι Πετσάκοι [ 169 ]
 το Μπόσι [ 27 ]
 Δ.δ. Πλατανιώτισσας [ 234 ]
 η Πλατανιώτισσα [ 214 ]
 η Δίγελα [ 20 ]
 η Σπαρτινού [ 3 ]
 Δ.δ. Πριόλιθου -- ο Πριόλιθος [ 225 ]
 Δ.δ. Προφήτη Ηλία [ 117 ]
 ο Προφήτης Ηλίας [ 45 ]
 το Μουρίκιον [ 72 ]
 Δ.δ. Ρωγών -- οι Ρωγοί [ 124 ]
 Δ.δ. Σιγουνίου [ 104 ]
 το Σιγούνιον [ 76 ]
 η Λεύκη [ 28 ]
 Δ.δ. Σκεπαστού -- το Σκεπαστόν [ 454 ]
 Δ.δ. Τρεχλού [ 254 ]
 το Τρεχλόν [ 190 ]
 η Λαπάθεια [ 64 ]
 Δ.δ. Φλάμπουρων [ 122 ]
 τα Φλάμπουρα [ 51 ]
 το Νεοχώριον [ 43 ]
 το Ορθολίθιον [ 28 ]

Καλλικρατικός Δήμος Καλαβρύτων
Ο δήμος στη σημερινή του μορφή προέκυψε με εφαρμογή του Προγράμματος «Καλλικράτης» οπότε και συνενώθηκαν με αυτόν οι γειτονικοί του «Καποδιστριακοί» δήμοι Αροανίας, Λευκασίου και Παΐων. 

Είναι αμιγώς ορεινός δήμος και καταλαμβάνει το νοτιότερο και μέρος του ανατολικού και του κεντρικού τμήματος του Νομού Αχαΐας, το οποίο σχεδόν στο σύνολό του συμπίπτει με την παλαιότερη Επαρχία Καλαβρύτων. Συνορεύει με τους δήμους Ερυμάνθου και Αιγιαλείας στην Αχαΐα, Γορτυνίας και Τρίπολης από την πλευρά της Αρκαδίας, Αρχαίας Ολυμπίας από την πλευρά της Ηλείας και Σικυώνιων από την πλευρά της Κορινθίας.

Έχει έκταση 1.065,5 τ.χλμ. όπου αντιστοιχεί στο 32,33% της συνολικής έκτασης του Νόμου Αχαΐας και ο μόνιμος πληθυσμός του είναι 9.223 κάτοικοι σύμφωνα με την απογραφή του 2021, ενώ κατά την απογραφή του 2011 είχε 11.045 κατοίκους. Έδρα του δήμου είναι τα Καλάβρυτα.

 Σημείωση: Αναφέρονται τα δημογραφικά στοιχεία του μόνιμου πληθυσμού τους βάσει της απογραφής του 2011.

Αξιοθέατα
Στην περιοχή του Δήμου Καλαβρύτων βρίσκονται μεταξύ άλλων: οι Μονές Αγίας Λαύρας, η Μεγάλου Σπηλαίου, η Μακελλαριάς, Αγίων Θεοδώρων, καθώς επίσης το Δημοτικό Μουσείο Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος, ο Πύργος των Πετμεζαίων, Το Αρχοντικό της Παλαιολογίνας, το Μνημείο των Εκτελεσθέντων του 1943 και το Μνημείο Ηρώον Αγωνιστών Επανάστασης 1821. Στην κορυφή του Χελμού, εντός των ορίων του δήμου, βρίσκεται το Τηλεσκόπιο Αρίσταρχος ενώ στην πόλη των Καλαβρύτων καταλήγει ο Οδοντωτός Σιδηρόδρομος Διακοπτού-Καλαβρύτων και υπάρχει ο τοπικός σιδηροδρομικός σταθμός. Τα φυσικά αξιοθέατα του δήμου περιλαμβάνουν το Φαράγγι του Βουραϊκού, το Φαράγγι του Σελινούντα, τα Ύδατα της Στυγός, το Σπήλαιο των Λιμνών, τις Πηγές του Λάδωνα, τις Πηγές του Αροάνιου με το πλατανόδασος στην περιοχή Πλανητέρου, το Κλήμα του Παυσανία, τα δάση ελάτης, δρυός, καστανιάς και άλλων δέντρων, καθώς και γενικότερα ορεινούς όγκους, όπως του Χελμού και του Ερυμάνθου. Κοντά στα Καλάβρυτα βρίσκεται και το Χιονοδρομικό Κέντρο Καλαβρύτων.

Αθλητισμός
Στο δήμο εδρεύουν δύο ποδοσφαιρικοί σύλλογοι. Σε παρένθεση αναγράφεται η κατηγορία στην οποία αγωνίζονται κατά την περίοδο 2023-24:

 Καλάβρυτα (Α΄ Αχαΐας)
 Σκεπαστό (Γ΄ Αχαΐας)

Στο δήμο εδρεύουν δύο σύλλογοι καλαθοσφαίρισης. Σε παρένθεση αναγράφεται η κατηγορία στην οποία αγωνίζονταν κατά την περίοδο 2015-2016:

 Καλάβρυτα (Γ1 Ε.Σ.Κ.Α.-Η.)
 Σοπωτό (Γ1 Ε.Σ.Κ.Α.-Η.)

Δείτε επίσης
 Δήμος Βλασσίας
 Δήμος Κερπίνης
 Δήμος Λαπαθών
 Δήμος Λυκουρίας

Παραπομπές και υποσημειώσεις

Πηγές
 Αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού−Κατοικιών 2011 που αφορούν στο Μόνιμο Πληθυσμό της Χώρας, Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, τχ. 2ο, φ. 3465 (28 Δεκεμβρίου 2012).
 Ε.Σ.Υ.Ε. - Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001, Αθήνα 2004. ISBN 960-86704-8-9.
 Χρήστου Π. Κορύλλου, Χωρογραφία της Ελλάδος. Α'. Νομός Αχαΐας, Εκ του Τυπογραφείου των Καταστημάτων «Ανέστη Κωνσταντινίδου», Εν Αθήναις 1903.
 Γεώργιος Παπανδρέου, Καλαβρυτινή επετηρίς: ήτοι πραγματεία περί της ιστορικής των Καλαβρύτων επαρχίας, Εκ του Τυπογραφείου των Καταστημάτων Μιχαήλ Ι. Σαλιβέρου, Εν Αθήναις 1906, σελ. 163-175.
 Απόφαση 45892 του Υπ. Εσωτερικών, Αποκέντρωσης & Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης - ΦΕΚ 1292Β΄ της 11/08/2010.
 Πρόγραμμα Καλλικράτης - ΦΕΚ 87Α΄ της 07/06/2010.
 Υπουργείο Εσωτερικών, Σχέδιο Καλλικράτης

Βιβλιογραφία
 Θεόδωρος Η. Λουλούδης, Αχαΐα. Οικισμοί, οικιστές, αυτοδιοίκηση, Νομαρχιακή Επιχείρηση Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ν.Α. Αχαΐας, Πάτρα 2010.
 Αθανάσιος Δ. Τζώρτζης, Ιστορικό Λεξικό της Επαρχίας Καλαβρύτων. Χωριά, οικισμοί, τοπωνύμια, ιστορία, λαογραφία, Αθήνα 2014-2016. ISBN (SET) 978-618-81562-6-5. (επτάτομο)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Επίσημη ιστοσελίδα Δήμου Καλαβρύτων
 Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Καλαβρύτων. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 28/10/2017.
 Τουριστικός oδηγός Νομού Αχαΐας. nea.gr. Ανακτήθηκε από το αρχειοθετημένο πρωτότυπο: 4 Σεπτεμβρίου 2016.
 Τουριστικός οδηγός Νομού Αχαΐας - Δήμος Καλαβρύτων (καποδιστριακός). nea.gr. Ανακτήθηκε από το αρχειοθετημένο πρωτότυπο: 4 Σεπτεμβρίου 2016.

Κ
Κ