Ιερά Μητρόπολις Ιερισσού, Αγίου Όρους και Αρδαμερίου

Η Ιερά Μητρόπολις Ιερισσού, Αγίου Όρους και Αρδαμερίου είναι μια από τις Μητροπόλεις των λεγομένων «Νέων Χωρών». Έδρα της είναι η Αρναία. Αποτελείται από 51 ενορίες και Μητροπολίτης της είναι από το 2012 ο Θεόκλητος (Αθανασόπουλος).

Ιστορικά στοιχεία
Η παρουσία του Χριστιανισμού στην περιοχή αρχίζει με τη διάβαση του Αποστόλου Παύλου από την Απολλωνία, κατά τη δεύτερη αποστολική περιοδεία του (49-52 μ.Χ), η οποία περιγράφεται στις Πράξεις των Αποστόλων και όπου πιστεύεται πως ο Παύλος κήρυξε.

Δεν υπάρχουν μαρτυρίες για την ύπαρξη χριστιανικών κοινοτήτων παρά μόνο μετά τον 3ο αιώνα. Ο Μέγας Κωνσταντίνος επισκέφτηκε την περιοχή στην αναζήτησή κατάλληλης τοποθεσίας, για το χτίσιμο της Νέας Ρώμης. Εκεί συνάντησε τον Επίσκοπο Ιερισσού Μακάριο, ο οποίος τον απέτρεψε, επειδή στην περιοχή είχε ήδη αρχίσει η ανάπτυξη μοναστικών κοινοτήτων. Οι ιστορικοί του Αγίου Όρους αναφέρουν ότι ο Μέγας Κωνσταντίνος έχτισε τρεις ναούς στη Χερσόνησο του Άθω.

Η επισκοπή Ιερισσού μαρτυρείται πρώτη φορά στις αρχές του 4ου αιώνα, με πρώτο Επίσκοπο τον Άγιο Μακάριο και τον τίτλο «Ιερισσού και Σταγείρων». Μετά τη δημιουργία της Μοναστικής Πολιτείας του Άθω, ο οποίος εντασσόταν στην επισκοπή, η τελευταία παίρνει το όνομα «Ιερισσού και Αγίου Όρους». Η επισκοπή υπαγόταν στο Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης μέχρι τα τέλη του 13ου αιώνα, οπότε ο επίσκοπος της αναβιβάζεται σε Μητροπολίτη.

Το 1313 το Άγιον Όρος υπήχθη ως σταυροπηγιακό στον Οικουμενικό Πατριάρχη και η επισκοπή περιορίστηκε στην βορειοανατολική περιοχή της Χαλκιδικής. Η έδρα της Μητρόπολης μεταφέρεται, τον 17ο αιώνα, στη Στρατονίκη (τότε Ίσβορος) και τον 19ο στην Αρναία (τότε Λιαρίγκοβη). Η Επισκοπή Αρδαμερίου κάνει την εμφάνισή της τον 10ο αιώνα με το όνομα Ερκούλων και έδρα τα Έρκουλα, το σημερινό Αρδαμέρι Θεσσαλονίκης. Το 1638 η έδρα μεταφέρεται στη Γαλάτιστα και η επισκοπή λαμβάνει τον τίτλο «Αρδαμερίου και Γαλατίστης».

Το 1911 εξελέγη Επίσκοπος Αρδαμερίου ο Ιωακείμ Στρουμπής, ο οποίος πρωτοστάτησε στη διαφύλαξη της εθνικής και θρησκευτικής ταυτότητας των ελληνικών πληθυσμών απέναντι στη βουλγαρική και νεοτουρκική προπαγάνδα. Μάλιστα μετά το μαρτύριο του Μητροπολίτη Γρεβενών Αιμιλιανού Λαζαρίδη, που δολοφονήθηκε από αποσπάσματα Νεοτούρκων, ο Ιωακείμ οργάνωσε σε όλη την Επισκοπή Αρδαμερίου μνημόσυνα υπέρ αναπαύσεώς του και εράνους υπέρ της απροστάτευτης οικογένειας του εθνομάρτυρα Αιμιλιανού. Για τη συνολική του εθνική-αντιστασιακή του δράση ο Ιωακείμ εξαναγκάστηκε να απομακρυνθεί από την επισκοπή του το 1922.

Η επισκοπή Αρδαμερίου αναβιβάστηκε το 1924 σε Μητρόπολη. Το έτος 1934 ενώθηκε με τη Μητρόπολη Ιερισσού δημιουργώντας τη σημερινή Μητρόπολη Ιερισσού, Αγίου Όρους και Αρδαμερίου.

Επισκοπικός κατάλογος
Πρώτος επίσκοπος Ιερισσού αναφέρεται ο Άγιος Μακάριος, ο και κτήτορας της Ι.Μ. Κωνσταμονίτου Αγίου Όρους. Πρώτος γνωστός επίσκοπος Ερκούλων είναι ο Ιωάννης του 943 και τελευταίος ο Αρδαμερίου Καλλίνικος. Γνωστοί είναι και οι επίσκοποι που είχαν το αξίωμα κατά την έκρηξη της Επανάστασης. Και οι δύο ονομάζονταν Ιγνάτιος. Ο μεν Ιερισσού μαρτύρησε από τους Τούρκους το 1821 μετά την έκρηξη της Επανάστασης στη Χαλκιδική, ο δε Αρδαμερίου κήρυξε την Επανάσταση στη Γαλάτιστα.

Τοπικοί άγιοι
Άγιος Απόστολος Παύλος, ο οποίος πέρασε και κήρυξε από την Απολλωνία το 52 μ.Χ.
Άγιος Μακάριος επίσκοπος Ιερισσού (346)
Άγιος Μάρκος επίσκοπος Αρεθουσίων (364)
Άγιος Τιμόθεος επίσκοπος Προικονήσου Προποντίδας (6ος αιώνας). Εορτάζεται την 1η Αυγούστου στην Αμμουλιανή από τους απογόνους των Μικρασιατών προσφύγων εκ Προικονήσου.
Άγιος Ευθύμιος επίσκοπος Μαδύτου (996). Εορτάζεται την 5η Μαῒου στη Νέα Μάδυτο από τους απογόνους των προσφύγων εκ Μαδύτου Ανατολικής Θράκης.
Όσιος Ευθύμιος Περιστερών (898)
Όσιος Μητροφάνης ο εκ Στρατονίκης (1570)
Ιερομάρτυς Αγάπιος ο Αγιοταφίτης εκ Γαλατίστης (1752)
Νεομάρτυς Ακυλίνα-Αγγελίνα η Ζαγλιβερινή (1764)
Ιερομάρτυς και ισαπόστολος Κοσμάς ο Αιτωλός (1794 - πέρασε και κήρυξε στην περιοχή το 1775)
Όσιος Αυξέντιος ο εν Κατιρλί Μικράς Ασίας (1752). Εορτάζεται την 14η Φεβρουαρίου. στον Σταυρό από τους απογόνους των Μικρασιατών προσφύγων εκ της πόλεως Κατιρλί της Μικράς Ασίας.
Οσιομάρτυς Ακάκιος εκ Νεοχωρίου (1816)
Οσιομάρτυς Σάββας εκ Σταγείρων (1821)
Οσιομάρτυς Χάϊδω εκ Στανού (1821)
Όσιος Γεώργιος Γοματίου (1845)
Όσιος Γερβάσιος ο Αθωνίτητης, ο εκ Γοματίου
Άγιες έξι νεομάρτυρες του Γεροπλατάνου Χαλκιδικής, οι οποίες μαρτύρησαν δια πυρός το 1854 και τιμώνται την 1η Κυριακή του Μαΐου (1854).

Αρχιερατικές Περιφέρειες
1) Αρχιερατική Περιφέρεια Αρναίας και Σταγείρων - Χωριά
Αρναία - Άγιος Στέφανος (Μητροπολιτικός), Άγιοι Ανάργυροι
Παλαιοχώρι - Παμμέγιστοι Ταξιάρχαι
Νεοχώρι - Άγιος Γεώργιος
Στάγειρα - Γενέσιον της Θεοτόκου
Στρατονίκη - Άγιος Νικόλαος
Βαρβάρα - Άγιος Γεώργιος 
Μεγάλη Παναγία - Άγιος Βασίλειος
Στανός - Εισόδια της Θεοτόκου 

2) Αρχιερατική Περιφέρεια Ιερισσού και Ουρανουπόλεως - Χωριά
Ιερισσός - Γενέσιον της Θεοτόκου (Καθεδρικός), Άγιος Νικόλαος
Νέα Ρόδα - Παναγία
Αμμουλιανή (νήσος) - Άγιος Νικόλαος
Ουρανούπολη - Άγιοι Κωνσταντίνος και Ελένη
Γομάτι - Παναγία
Στρατώνι - Αγία Βαρβάρα 

3) Αρχιερατική Περιφέρεια Αρδαμερίου και Γαλατίστης - Χωριά
Αρδαμέρι - Κοίμησις της Θεοτόκου
Γαλάτιστα - Κοίμησις της Θεοτόκου, Άγιος Γεώργιος
Άγιος Πρόδρομος - Κοίμησις της Θεοτόκου 
Παλαιόκαστρο - Άγιος Αθανάσιος
Περιστερά - Άγιος Ανδρέας
Λειβάδι - Άγιος Αθανάσιος

4) Αρχιερατική Περιφέρεια Ζαγκλιβερίου και Περιχώρων - Χωριά
Ζαγκλιβέρι - Άγιος Γεώργιος, Αγία Ακυλίνα
Σαρακήνα - Μεταμόρφωσις Του Σωτήρος
Μεσόκωμο - Άγιος Γεώργιος
Αδάμ - Αγία Παρασκευή
Άγιος Χαράλαμπος - Όσιος Αθανάσιος
Δουμπιά - Αγία Παρασκευή
Σανά - Παμμέγιστοι Ταξιάρχαι
Καλαμωτό - Ζωοδόχος Πηγή
Πετροκέρασα - Προφήτης Ηλίας

5) Αρχιερατική Περιφέρεια Απολλωνίας και Μαδύτου - Χωριά
Νέα Απολλωνία - Άγιος Παύλος
Απολλωνία - Άγιος Γεώργιος
Νέα Μάδυτος - Τίμιος Πρόδρομος 
Κοκκαλού - Άγιοι Ανάργυροι
Περιστερώνα - Άγιος Σπυρίδων
Πλατεία - Άγιος Αθανάσιος
Μελισσουργός - Άγιος Γεώργιος

6) Αρχιερατική Περιφέρεια Σταυρού και Ολυμπιάδος - Χωριά
Άνω Σταυρός - Άγιος Δημήτριος
Κάτω Σταυρός - Αγία Παρασκευή, Όσιος Αυξέντιος
Μόδι - Αγία Τριάς 
Ολυμπιάδα - Αγία Κυριακή

7) Αρχιερατική Περιφέρεια Παλαιοχώρας και Ζερβοχωρίων - Χωριά
Παλαιοχώρα - Άγιος Γεώργιος
Γεροπλάτανος - Άγιος Δημήτριος
Ριζά - Κοίμησις της Θεοτόκου
Κρήμνη - Άγιος Νικόλαος
Μαραθούσα - Άγιος Γεώργιος
Πλατανοχώρι - Μεταμόρφωσις Του Σωτήρος

Ιερές Μονές

Ανδρώα Μονή Αγίου Χριστοφόρου Αρναίας
Ανδρώα Μονή Αγίου Γενναδίου Λειβαδίου
Γυναικεία Μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου
Γυναικεία Μονή Αγίου Κοσμά του Αιτωλού Αρναίας
Γυναικείο Ησυχαστήριο Παναγίας Φοβεράς Προστασίας Μεγάλης Παναγίας

Ιερά Προσκυνήματα
Ιερό Προσκύνημα Μεγάλης Παναγίας Χαλκιδικής
Ιερό Προσκύνημα Αγίας Μαρίνας Μοδίου Θεσσαλονίκης
Ιερό Προσκύνημα Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Νέας Απολλωνίας
Πνευματικό Ίδρυμα Ζωοδόχου Πηγής Σαρακηνών Χαλκιδικής
Μοναστικός Οίκος και Φιλανθρωπικό Κέντρο «Παναγία η χαρά των θλιβομένων» Παλαιοχωρίου Χαλκιδικής

Υποσημειώσεις και παραπομπές

Υποσημειώσεις

Παραπομπές

Ιερά Μητρόπολις Ιερισσού, Αγίου Όρους και Αρδαμερίου
Ιερισσου