Κόμβος

Ο κόμβος (αγγλ.: knot, ISO: kn) είναι μονάδα μέτρησης ταχύτητας πλοίου γενικά σε υδάτινο χώρο (θάλασσα, λίμνες, ποτάμια), επί και υπό την επιφάνεια, και είναι ίση με 1 ναυτικό μίλι ανά ώρα. Ο κόμβος χρησιμοποιείται ως μονάδα μέτρησης και στα αεροπλάνα.

Μέχρι πριν δύο δεκαετίες με τον κόμβο δεν μετρούνταν απόλυτα αποστάσεις, έστω και αν η ταχύτητα του πλοίου ήταν απόλυτα γνωστή, και αυτό διότι η θάλασσα (και ο αέρας) δεν αποτελεί σταθερό υπόστρωμα, όπως η γη, και ο πλους επηρεάζεται από άλλους παράγοντες (άνεμος, ρεύματα κ.ά) και έτσι το αποτέλεσμα μπορεί να είναι διάφορο, π.χ. ένα πλοίο με ταχύτητα 10 κόμβων, σε μία ώρα μπορεί να έχει διανύσει απόσταση και μεγαλύτερη ή μικρότερη των 10 ναυτικών μιλίων. Με την τεχνολογική όμως εξέλιξη η μέτρηση διανυόμενης απόστασης που δίνεται αυτόματα από τα ηλεκτρονικά όργανα γεωγραφικής θέση (GPS), η σχέση ταχύτητας μετρημένη σε κόμβους και απόστασης αποδίδονται με ακρίβεια.

Επίσης με τη μονάδα αυτή γίνεται και η μέτρηση ταχύτητας των θαλασσίων ρευμάτων.

Προέλευση του όρου 
 
Ο όρος «κόμβος» προέρχεται από το πρώτο σχετικά όργανο μέτρησης της ταχύτητας των πλοίων που ήταν το κοινό δρομόμετρο ή δελτωτό δρομόμετρο (αγγλ.: log) που σήμερα βεβαίως έχει αντικατασταθεί εξελικτικά από το μηχανικό δρομόμετρο, το ηλεκτρικό δρομόμετρο και τελευταία από ηλεκτρονικούς πομποδέκτες.

Το κοινό δρομόμετρο επί ιστιοφόρων και πρώτων μηχανοκίνητων πλοίων αποτελείτο από το δελτωτό, το σχοινί και το συμπληρωματικό εξάρτημα του αμμωτού. 

Το δελτωτό (αγγλ.: log) ήταν μια ξύλινη τριγωνική κατασκευή που έφερε φελλούς και στο κάτω μέρος είχε επένδυση μολύβδου, έτσι ώστε να παραμένει στην επιφάνεια του νερού κάθετο (σαν τσαμαδούρα).

Το σχοινί ήταν αρκετά λεπτό και μακρύ το οποίο έφερε ανά σταθερό μήκος και ένα κόμπο. Αυτό το σταθερό μήκος μεταξύ των κόμπων ήταν ανάλογο με τι αμμωτό γινόταν η δρομομέτρηση (αγγλ.: casting the log).

Το αμμωτό ή αμμοκλεψύδρα (αγγλ.: sandglass) ήταν ένα όργανο από δύο γυάλινες σφαίρες ενωμένες μεταξύ τους με λεπτό άνοιγμα από το οποίο πέρναγε άμμος από τη μία σφαίρα στην άλλη. 
Ανάλογα με το χρόνο που έκανε να περάσει η άμμος το αμμωτό διακρινόταν σε 10-δευτερόλεπτο, 30-δευτερόλεπτο (κοιν. μετζουμινούτο) και 30-λεπτών δηλ. «ημιώριο» (κοιν. μεντζαρόλι).

Έτσι λοιπόν σε 30΄΄ αμμωτό οι κόμποι στο σχοινί ήταν ανά 15,43 μέτρα και σε 10΄΄ ανά (15,43:3) 5,15 μ.  

Ο τρόπος δρομομέτρησης γινόταν ως ακολούθως: ο επί της χρονομέτρησης ναύτης χειριστής του αμμωτού κρατούσε το αμμωτό κατακόρυφα με τη κενή από άμμο φιάλη προς τα επάνω, δηλώνοντας «έτοιμος». Τότε ο επί της δρομομέτρησης ναύτης έριχνε από τη πρύμνη το Δελτωτό στη θάλασσα που ήταν δεμένο με το «πρόμετρο» (αρχικό τμήμα του σχοινιού ίσο με το μήκος του πλοίου) αφήνοντάς το ελεύθερο μέσα από το χέρι του, μόλις πέρναγε ο πρώτος κόμπος έδινε την εντολή «στρέψε!» Τότε ο χειριστής του αμμωτού έστρεφε το όργανο ανάποδα παρακολουθώντας προσεκτικά το άδειασμά της άμμου αναφωνώντας "προσοχή" μόλις πλησίαζε να αδειάσει οπότε στο τέλος φώναζε "κράτει". Τότε ο β΄ ναύτης έκλεινε το χέρι του και σταματούσε την παρέκταση του σχοινιού μετρώντας πόσοι κόμποι πέρασαν από το χέρι του ο αριθμός των οποίων ήταν και η ωριαία ταχύτητα του πλοίου σε μίλια.

Το «αμμωτό τετραωρίας» ή ημιώριο (κοιν. μεντζαρόλι) ήταν πολύ μεγαλύτερο και χρονικής διάρκειας 30΄ (πρώτων λεπτών) ευρισκόμενο πάντα κοντά στη γέφυρα των παλαιών πολεμικών για την κρούση κάθε μισή ώρα του κώδωνα της τετραωρίας (βάρδιας).

Υποσημειώσεις
 Ο υπολογισμός είναι πολύ απλός. Αν το αμμωτό είναι 30΄΄ τότε: 30΄΄ = 1/120 της ώρας, 1/120 Χ 1852 μ (μίλι) = 15,43 μέτρα ή = 47,5 ποδ. Η εν λόγω μέθοδος δίδει μια τιμή κόμβου της τάξεως των 20,25 ιντσών ανά δευτερόλεπτο (20.25 in/s) ή 1851,66 μ/ω (or 1851.66 m/h) δηλ. μια διαφορά με τη πραγματική λιγότερο από το 0,02%.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Μετατροπέας για μονάδες ταχύτητας

Ναυσιπλοΐα
Μονάδες ταχύτητας