Πρωτάθλημα Ελλάδας καλαθοσφαίρισης ανδρών

Το ελληνικό πρωτάθλημα καλαθοσφαίρισης, Α1 Εθνική Κατηγορία, το οποίο αναφέρεται και ως Μπασκετ Λιγκ (Basket League), είναι η ανώτερη διοργάνωση καλαθοσφαίρισης στην Ελλάδα. Από το 2023, το πρωτάθλημα είναι γνωστό και με την ονομασία Stoiximan Basket League λόγω της χορηγίας από την εν λόγω εταιρεία. Διοργανώνεται από τον ΕΣΑΚΕ υπό την εποπτεία της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καλαθοσφαίρισης (ΕΟΚ). 

Εννιά ομάδες συνολικά έχουν κατακτήσει το πρωτάθλημα. Ο Παναθηναϊκός είναι ο πολυνίκης της διοργάνωσης με 39 τίτλους, ενώ διατηρεί και το ρεκόρ συνεχόμενων κατακτήσεων με 9. Τρέχων κάτοχος του πρωταθλήματος για το 2023 είναι ο Ολυμπιακός.

Ιστορία 
Το μπάσκετ πρωτοεμφανίστηκε στην Ελλάδα το 1918 μέσω της ΧΑΝ -κυρίως- και του "Οίκου του Στρατιώτη". Τότε, στο γήπεδο της ΧΑΝ Αθηνών, πρωτοπαίχτηκε μπάσκετ στην Ελλάδα. Μερικά μέλη της, μεταξύ των οποίων και ο Μάικ Στεργιάδης, που υπήρξε μαθητής του Νέισμιθ στο Σπρίνγκφιλντ, πήραν δύο καρέκλες, τις στερέωσαν ανάποδα σε δύο τοίχους και με μία μπάλα ποδοσφαίρου πρωτόπαιξαν μπάσκετ. Η ΧΑΝ φρόντισε να διαδοθεί το άθλημα στα σχολεία και στους συλλόγους, ενώ συγχρόνως άρχισε να διοργανώνει και αγώνες. Μάλιστα, το 1920 έγινε στη Σμύρνη και το πρώτο τουρνουά, με τη συμμετοχή πέντε ομάδων και νικητής ήταν ο Πανιώνιος. Αυτά τα τουρνουά συνεχίστηκαν μέχρι το 1924 και άρχισαν να παίρνουν μέρος φοιτητές και μαθητές. Η ΧΑΝ Αθηνών το 1924 διοργάνωσε ένα πρωτάθλημα, που κέρδισε η ΑΕΚ, η οποία θεωρείται ως η πρώτη πρωταθλήτρια Αθηνών . 

Στη συνέχεια, τη διοργάνωση ανέλαβε ο ΣΕΓΑΣ και το πρώτο πρωτάθλημα υπό την αιγίδα του, διεξήχθη την αγωνιστική περίοδο 1927-28 με νικητή τον Ηρακλή. Τα πρώτα χρόνια το πρωτάθλημα διεξαγόταν σε δύο φάσεις: στην πρώτη φάση διεξάγονταν τα τοπικά πρωταθλήματα Αθηνών και Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια οι πρώτοι των τοπικών πρωταθλημάτων συγκροτούσαν το πανελλήνιο πρωτάθλημα. Το 1963 δημιουργήθηκε εθνική κατηγορία, ενώ από το 1969 την διοργάνωση ανέλαβε η ΕΟΚ. Το 1987 η πρώτη εθνική κατηγορία μετονομάστηκε σε Α1, ενώ από την αγωνιστική περίοδο 1992-93 τα πρωταθλήματα έγιναν επαγγελματικά με διοργανώτρια αρχή τον ΕΣΑΚΕ. Το πρωτάθλημα έλαβε την ονομασία Α1 ΕΣΑΚΕ.

Τη σεζόν 2019-20 το πρωτάθλημα διεκόπη λόγω της πανδημίας του κορονοϊού. Στις 21 Μαΐου 2020, έπειτα από ψηφοφορία του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΣΑΚΕ, αποφασίστηκε πρωταθλήτρια να αναδειχτεί η ομάδα που ήταν πρώτη τη στιγμή που διεκόπη το πρωτάθλημα (Παναθηναϊκός), ενώ οι δυο τελευταίοι της διοργάνωσης με την έως τότε βαθμολογία (ΠΑΟΚ και Άρης) ψηφίστηκε να μην υποβιβαστούν.

Πρωταθλητές

Σύνολο τίτλων

Συμμετοχές ομάδων στην Α' και Α1 Εθνική κατηγορία (1964 - 2024)

Άνα σύλλογο 
Από την καθιέρωση της Α' Εθνικής την περίοδο 1963–64 ως σήμερα (περίοδος 2023–43), μόνο δύο ομάδες συμμετέχουν ανελλιπώς σε όλα τα πρωταθλήματα, ο Άρης και ο Παναθηναϊκός. Μία απουσία έχει ο ΠΑΟΚ ο οποίος δεν αγωνίστηκε στην πρώτη διοργάνωση του 1963–64, ενώ τρεις απουσίες έχει η ΑΕΚ και πέντε ο Ολυμπιακός. Συνολικά 65 ομάδες έχουν μετάσχει στην Α' και Α1 Εθνική, οι εξής:

Ανά γεωγραφική περιφέρεια 
Από τις 65 ομάδες που έχουν αγωνιστεί στην Α' και Α1 Εθνική από την περίοδο 1963-64 και έπειτα, οι 28 προέρχονται από την Αττική, ενώ μαζί με τις 12 προερχόμενες από τη Θεσσαλονίκη ομάδες καταδεικνύεται η «αστική» καταβολή του αθλήματος στην Ελλάδα. Από τις 25 ομάδες της υπόλοιπης Ελλάδας, οι περισσότερες εμφανίστηκαν στη μεγάλη κατηγορία μόλις κατά την τελευταία δεκαπενταετία, ενώ υπάρχουν περιφέρειες όπως η Ήπειρος και η Θράκη οι οποίες δεν έχουν καμία εκπροσώπηση. Η «επαρχιακή» ομάδα με τις περισσότερες παρουσίες (34) καθώς και η πρώτη που συμμετείχε στην Α1 Εθνική (1971–72) είναι ο Απόλλων Πάτρας.

Συμμετοχές ομάδων στο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα (1928 - 1963)

Ανά σύλλογο 
Συνολικά 33 ομάδες έχουν μετάσχει στο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα (1928 - 1963), οι εξής:

Συμμετοχές ομάδων στο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα, την Α' και Α1 Εθνική (1928 - 2022)

Ανά σύλλογο 
Συνολικά 80 ομάδες έχουν μετάσχει σε όλα τα πρωταθλήματα (1928 - 2022), οι εξής:

Γενική βαθμολογία (1964 ως και 2017) 
Οι νίκες και οι ήττες αφορούν τα αποτελέσματα στην κανονική περίοδο, δηλαδή από την περίοδο 1963-64 έως και την περίοδο 2016-17. Για την κατάταξη λαμβάνονται υπόψιν τα αποτελέσματα των πλέι-οφ (play offs). Με έντονα γράμματα οι ομάδες που συμμετέχουν στο πρωτάθλημα της περιόδου 2017-18.

Πρωταθλητές και Φιναλίστ στο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα (1928-1963)

Οι τρεις πρώτοι στην Α' Εθνική (1964-1986)

Αγώνες μπαράζ 
Τέσσερεις φορές χρειάστηκε να διεξαχθεί αγώνας μπαράζ για την ανάδειξη του πρωταθλητή, μεταξύ δύο ομάδων που ισοβάθμισαν στην πρώτη θέση.

Οι τελικοί και μικροί τελικοί των πλέι οφ από την καθιέρωση της Α1 Εθνικής 

 Ο Παναθηναϊκός δεν κατέβηκε να αγωνιστεί στον τέταρτο αγώνα σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την διαιτησία του τρίτου αγώνα.
 Ο τέταρτος αγώνας διακόπηκε σε βάρος του Ολυμπιακού 1'03" πριν τη λήξη κι ενώ το σκορ ήταν 76–69 υπέρ του Παναθηναϊκού.
 Ο τρίτος αγώνας διακόπηκε σε βάρος του Ολυμπιακού 1'27" πριν τη λήξη κι ενώ το σκορ ήταν 76–72 υπέρ του Παναθηναϊκού.
 Ο τέταρτος αγώνας διακόπηκε οριστικά σε βάρος του Παναθηναϊκού 12'42" πριν τη λήξη με το σκορ στο 63–35 υπέρ του Ολυμπιακού.

Οι πρώτοι στην κανονική περίοδο

Οι ομάδες που μετείχαν σε τελικούς

Οι πρώτοι σκόρερ της Α' και Α1 ανά σεζόν 

Περισσότερες φορές πρώτος σκόρερ του Ελληνικού Πρωταθλήματος έχει αναδειχτεί ο Νίκος Γκάλης (11 φορές).

{| class="wikitable prettytable float-right" width="45%"
|- style="background:silver;"
! style="width:20px;"| Θέση
! style="width:180px;"| Παίκτης
! style="width:50px;"| Κλεψίματα
|-
| style="text-align:right;"| 1
|  Δημήτρης Διαμαντίδης
| style="text-align:center;"| 785
|-
| style="text-align:right;"| 2
|  Άγγελος Κορωνιός
| style="text-align:center;"| 583
|-
| style="text-align:right;"| 3
|  Γιώργος Σιγάλας
| style="text-align:center;"| 547
|-
| style="text-align:right;" | 4
|  Βασίλης Ξανθόπουλος
| style="text-align:center;" | 537
|-
| style="text-align:right;" | 5
|  Μανόλης Παπαμακάριος
| style="text-align:center;" | 520
|-
| style="text-align:right;" | 6
|  Νίκος Μπουντούρης
| style="text-align:center;" | 514
|-
| style="text-align:right;" | 7
|  Νίκος Βετούλας
| style="text-align:center;" | 470
|-
| style="text-align:right;" | 8
|  Βασίλης Σπανούλης
| style="text-align:center;" | 436
|-
| style="text-align:right;" | 9
|  Μιχάλης Πελεκάνος
| style="text-align:center;" | 428
|-
| style="text-align:right;"| 10
|  Νίκος Χατζής
| style="text-align:center;"| 415
|}

{| class="wikitable prettytable float-right" width="45%"
|- style="background:silver;"
! style="width:20px;"| Θέση
! style="width:180px;"| Παίκτης
! style="width:50px;"| Κοψίματα
|-
| style="text-align:right;"| 1
|  Παναγιώτης Φασούλας
| style="text-align:center;"| 929
|-
| style="text-align:right;"| 2
|  Στόγιαν Βράνκοβιτς
| style="text-align:center;"| 610
|-
| style="text-align:right;"| 3
| / Ντράγκαν Τάρλατς
| style="text-align:center;"| 256
|-
| style="text-align:right;" | 4
|  Δημήτρης Διαμαντίδης
| style="text-align:center;" | 228
|-
| style="text-align:right;" | 5
|  Ουόλτερ Μπέρι
| style="text-align:center;" | 227
|-
| style="text-align:right;" | 6
|  Κώστας Τσαρτσαρής
| style="text-align:center;" | 224
|-
| style="text-align:right;" | 7
|  Γιάννης Μπουρούσης
| style="text-align:center;" | 221
|-
| style="text-align:right;" | 8
| / Ανατόλι Ζουρπένκο
| style="text-align:center;" | 208
|-
| style="text-align:right;" | 9
|  Τόνι Κόστνερ
| style="text-align:center;" | 193
|-
| style="text-align:right;" | 10
|  Γιάννης Παπαγιάννης
| style="text-align:center;" | 192
|}

{| class="wikitable prettytable float-right" width="45%"
|- style="background:silver;"
! style="width:20px;"| Θέση
! style="width:180px;"| Παίκτης
! style="width:50px;"| Τρίποντα
|-
| style="text-align:right;" | 1.
|  Άγγελος Κορωνιός
| style="text-align:center;" | 828
|-
| style="text-align:right;" | 2.
|  Τζον Κόρφας
| style="text-align:center;" | 686
|-
| style="text-align:right;" | 3.
|  Βασίλης Σπανούλης
| style="text-align:center;" | 634
|-
| style="text-align:right;" | 4.
|  Δημήτρης Διαμαντίδης
| style="text-align:center;" | 624
|-
| style="text-align:right;" | 5.
|  Φραγκίσκος Αλβέρτης
| style="text-align:center;" | 616
|-
| style="text-align:right;" | 6.
|  Νίκος Χατζής
| style="text-align:center;" | 616
|-
| style="text-align:right;" | 7.
| / Μπάνε Πρέλεβιτς
| style="text-align:center;" | 592
|-
| style="text-align:right;" | 8.
|  Πρόδρομος Νικολαΐδης
| style="text-align:center;" | 588
|-
| style="text-align:right;" | 9.
|  Μανόλης Παπαμακάριος
| style="text-align:center;" | 523
|-
| style="text-align:right;" | 10.
|  Φάνης Χριστοδούλου
| style="text-align:center;" | 519
|}

Οι πέντε πρώτοι στις στατιστικές κατηγορίες της Α1 ΕΣΑΚΕ 
 Το πρωτάθλημα Α1 ΕΣΑΚΕ από το 1992 που έγινε επαγγελματική διοργάνωση
 Στατιστικά από 1992-2023
 Τελευταία ενημέρωση: 21/11/2023
 Με έντονο Ενεργοί αθλητές.

Ξένοι παίκτες με τα περισσότερα παιχνίδια στην Α1-Α1 ΕΣΑΚΕ 
 Στατιστικά από 1986-2023
 Κάποιοι παίκτες έχουν διπλή εθνικότητα.
 Τελευταία ενημέρωση: 11/1/2023
Με έντονο Ενεργοί αθλητές.

Προπονητές με τα περισσότερα παιχνίδια σε Α' Εθνική και Α1 ΕΣΑΚΕ
 Στατιστικά από 1963-2023

 Τελευταία ενημέρωση: 11 Ιανουάριος 2023
 Με έντονο Ενεργοί προπονητές.

Δείτε επίσης 
Ελληνικές ομάδες καλαθοσφαίρισης στις διεθνείς διοργανώσεις.
Πορεία των ελληνικών ομάδων στην Ευρωλίγκα
Πορεία των ελληνικών ομάδων στο Ευρωπαϊκό Κύπελλο Καλαθοσφαίρισης
Πορεία των ελληνικών ομάδων στο Κύπελλο Κόρατς
 Βραβεία κορυφαίων καλαθοσφαιριστών πρωταθλήματος ΕΣΑΚΕ

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Α1 ΕΣΑΚΕ
 Ε.Ο.Κ. πρωταθλητές Ελλάδας
 Πρωταθλητές και πρώτοι σκόρερ insports.gr
 Οι πρώτοι των πρώτων όλες τις σεζόν στην Α1 sport24
 «Α1: 28 χρόνια, 40 ομάδες», άρθρο στον ιστότοπο InfoBasket.gr, 12 Ιουνίου 2014.

Πρωταθλημα Ανδρες Α1
 
 
Καλαθοσφαίριση Ανδρων