Σλαβομακεδονική γλώσσα

Η σλαβομακεδονική, που αποκαλείται από τους ομιλητές της και σχεδόν όλους τους γλωσσολόγους απλώς «μακεδονική» (σλαβομακεδονικά: македонски јазик, ), είναι ινδοευρωπαϊκή γλώσσα της ομάδας των νότιων σλαβικών γλωσσών. Είναι η επίσημη γλώσσα της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας. Αν και κατά την πλειονότητα των γλωσσολόγων θεωρείται διακριτή γλώσσα, υφίσταται επίσης η άποψη πως πρόκειται για διάλεκτο της βουλγαρικής. Η κατηγοριοποίησή της, όμως, αποτελεί περισσότερο πολιτικό παρά γλωσσολογικό ζήτημα, καθώς οι δύο γλώσσες, μαζί με τις σερβοκροατικές διαλέκτους, αποτελούν διαλεκτικό συνεχές.

Δεν έχει κάποια σχέση με την αρχαιοελληνική Μακεδονική γλώσσα που χρησιμοποιούταν στην αρχαία Μακεδονία, πέρα του ότι ανήκουν και οι δύο στην ινδοευρωπαϊκή οικογένεια.

Από το 2019 και με την εφαρμογή της Συμφωνίας των Πρεσπών, μετά από μία πολύχρονη διαμάχη η Ελληνική Δημοκρατία αναγνωρίζει ως επίσημη γλώσσα της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας τη μακεδονική, με τις δύο χώρες να σημειώνουν ότι η γλώσσα ανήκει στην ομάδα των νότιων σλαβικών γλωσσών.

Ταξινόμηση 
Η σλαβομακεδονική ανήκει στον βαλκανικό γλωσσικό δεσμό και τις νότιες σλαβικές γλώσσες, μαζί με τη βουλγαρική, τη σερβική, την κροατική, τη βοσνιακή, τη μαυροβουνιακή και τη σλοβενική. Πλησιέστερη σε αυτή θεωρείται η βουλγαρική με την οποία η μακεδονική είναι αμοιβαία κατανοητή.

Η μεγάλη πλειοψηφία των γλωσσολόγων, μεταξύ των οποίων οι Βίκτορ Φρίντμαν (Victor Friedman) και Όλγα Τόμιτς (Olga Mišeska Tomić) θεωρούν τη μακεδονική διακριτή γλώσσα, στενό συγγενή της βουλγαρικής, και τη σχέση της με την τελευταία παρόμοια, τηρουμένων των αναλογιών, με αυτή μεταξύ των ολλανδικών και των γερμανικών. Σε δημοσίευσή της, η γλωσσολόγος της σλαβικής, Α. Ιωαννίδου, αναφέρει ότι στην Ελλάδα συνήθως εκφράζονται και από επίσημα πρόσωπα παράλογες απόψεις για το ζήτημα της ύπαρξης της μακεδονικής ως χωριστής γλώσσας λόγω της σχετικά πρόσφατης γλωσσικής κανονικοποίησης της (δεκαετία 1950), μεταξύ των οποίων ο διαδεδομένος μύθος ότι πρόκειται απλώς για μια διάλεκτο και όχι για πρότυπη γλώσσα, θέση που είχαν εκφράσει παλαιότερα Έλληνες γλωσσολόγοι, όπως ο Νικόλαος Ανδριώτης, και εξακολουθεί να αναπαράγεται κυρίως από πολιτικούς. Με ανάλογο τρόπο χαρακτηρίζουν και τη θέση της Βουλγαρικής Ακαδημίας Επιστημών πως η σλαβομακεδονική αποτελεί απλώς γραπτή κανονικοποίηση μιας τοπικής βουλγαρικής διαλέκτου.

Άλλοι διακεκριμένοι γλωσσολόγοι όπως οι Ότο Κρονστάινερ (Otto Kronsteiner), Βιτόρε Πιζάνι, Μάικλ Κλάιν (Michael Clyne), πιστεύουν ότι η σλαβομακεδονική αποτελεί διάλεκτο της βουλγαρικής η οποία αναδείχθηκε ως γλώσσα κυρίως για να εξυπηρετηθούν πολιτικές σκοπιμότητες, με την εισαγωγή σερβικών στοιχείων και την κωδικοποίησή της μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στα πλαίσια της κομμουνιστικής Γιουγκοσλαβίας. Άλλοι, όπως οι Πίτερ Τράτζιλ (Peter Trudgil), Ρίτσαρντ Χάντσον (Richard A. Hudson), Έρικ Χόμπσμπαουμ, διατείνονται πως γενικά το πρόβλημα της διάκρισης μεταξύ εθνικών γλωσσών και διαλέκτων δεν μπορεί να λυθεί με γλωσσολογικά κριτήρια. Ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης έχει χαρακτηρίσει τη μακεδονική ως ψευδώνυμη γλώσσα.

Ιστορία 

Η περιοχή της Μακεδονίας και η Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας βρίσκονται στη Βαλκανική Χερσόνησο. Οι Σλάβοι ήρθαν στη Βαλκανική Χερσόνησο τον 6ο και 7ο αιώνα μ.Χ. Στον 9ο αιώνα, οι Βυζαντινοί Κύριλλος και Μεθόδιος ανέπτυξαν το πρώτο σύστημα γραφής για τις σλαβικές γλώσσες. Αυτήν τη στιγμή, οι σλαβικές διαλέκτοι ήταν τόσο όμοιες ώστε να καταστεί δυνατόν να αναπτυχθεί η γραπτή γλώσσα στη διάλεκτο μιας μόνο περιοχής. Η λογοτεχνική Σχολή της Οχρίδας ιδρύθηκε στην Οχρίδα το 886 από τον Άγιο Κλήμη της Οχρίδας, με εντολή του Βόριδος Α΄. Τον 14ο αιώνα, οι Οθωμανοί Τούρκοι εισέβαλαν και κατέκτησαν το μεγαλύτερο μέρος των Βαλκανίων, ενσωματώνοντας τη Μακεδονία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Παρόλο που η παλαιά εκκλησιαστική σλαβονική γλώσσα παρέμεινε στάσιμη, ο προφορικός λόγος εξελίχθηκε.

Τα πρώτα λεξικογραφικά στοιχεία των σλαβομακεδονικών διαλέκτων, που περιγράφονται ως βουλγαρικά, μπορούν να βρεθούν σε ένα λεξικό του 16ου αιώνα, γραμμένο στο ελληνικό αλφάβητο. Η έννοια των διάφορων σλαβομακεδονικών διαλέκτων, που εννοούνται ως ιδιώματα της βουλγαρικής γλώσσας, μπορούν να βρεθούν στο λεξικό τεσσάρων γλωσσών του Δανιήλ Μοσχοπολίτη, στα έργα του Κιρίλ Πεΐτσνοβιτς και του Ιωακείμ Καρτσόφσκι και σε κάποια Ευαγγέλια, γραμμένα στα ελληνικά. Αυτά τα γραπτά που επηρεάστηκαν ή ήταν πλήρως γραμμένα στην τοπική σλαβική γλώσσα, εμφανίστηκαν στη Μακεδονία τον 18ο και τις αρχές του 19ου αιώνα και οι συγγραφείς τους αναφέρθηκαν στη γλώσσα ως βουλγαρική ή ιδίωμα της βουλγαρικής.

Το 1845 ο Ρώσος μελετητής Βίκτορ Γκριγκόροβιτς ταξίδεψε στα Βαλκάνια για να μελετήσει τις νότιες σλαβικές διαλέκτους της Μακεδονίας. Στο έργο του διαμόρφωσε για πρώτη φορά δύο ομάδες βουλγαρικών διαλέκτων: Ανατολική και Δυτική (που μιλιέται σήμερα στη Δυτική Βουλγαρία και τη Βόρεια Μακεδονία). Σύμφωνα με τα ευρήματά του, ένα μέρος της δυτικής βουλγαρικής ομάδας, που μιλιέται στη Βόρεια Μακεδονία, χαρακτηρίζεται από ίχνη παλαιών φρασεοφωνικών φωνηέντων. Κατά τη διάρκεια της αύξησης της εθνικής συνείδησης στα Βαλκάνια, δημιουργήθηκαν πρότυπα για τις γλώσσες της Σλοβενίας, της σερβοκροατικής και της βουλγαρικής. Καθώς εξασθενούσε η τουρκική επιρροή στη Μακεδονία, σε περιοχές με σημαντικό βουλγαρικό πληθυσμό ιδρύθηκαν σχολεία που δίδασκαν τη βουλγαρική γλώσσα.

Ωστόσο, ο Ρώσος γλωσσολόγος βουλγαρικής καταγωγής, Πετάρ Ντράγκανοφ (1857-1928), μετά την επίσκεψή του στη Μακεδονία, διαφώνησε με τη λογική της «βουλγαρικής προέλευσης των σλαβομακεδονικών διαλέκτων» και ισχυρίστηκε ότι η Μακεδονία είναι ξεχωριστή εθνογεωγραφική μονάδα των Βαλκανίων και ότι οι μακεδονικές διάλεκτοι αποτελούν ξεχωριστή γλώσσα. Παρόμοιες ιδέες προτάθηκαν στα έργα του Κρίστε Μισίρκωφ. Ο Μισίρκωφ γεννήθηκε σε χωριό κοντά στην Πέλλα. Αν και λογοτεχνία είχε ήδη γραφτεί στις σλαβικές διαλέκτους της Μακεδονίας, αναμφίβολα το σημαντικότερο βιβλίο που δημοσιεύθηκε σχετικά με τη σλαβομακεδονική γλώσσα ήταν το Μακεδονικές Υποθέσεις του Μισίρκωφ, που δημοσιεύθηκε το 1903. Στο βιβλίο αυτό υποστήριζε τη δημιουργία μιας λογοτεχνικής σλαβομακεδονικής γλώσσας που θα χρησιμοποιούσε φωνητική ορθογραφία.

Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, η νεώτερη περιοχή της Μακεδονίας μοιράστηκε μεταξύ Ελλάδας, Βουλγαρίας, Σερβίας και Αλβανίας. Η Σερβία κατέλαβε την περιοχή που σήμερα είναι η Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας, ενσωματώνοντάς την στο Βασίλειο ως «Νότια Σερβία». Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Γιουγκοσλαβική Μακεδονία έγινε γνωστή ως Μπανόβινα του Βαρδάρη και η γλώσσα της δημόσιας ζωής, της εκπαίδευσης και της εκκλησίας ήταν η σερβοκροατική. Στη Βουλγαρική Μακεδονία (του Πιρίν), οι τοπικές διάλεκτοι συνέχισαν να περιγράφονται ως διάλεκτοι της βουλγαρικής. 

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, το μεγαλύτερο μέρος της Γιουγκοσλαβικής Μακεδονίας καταλήφθηκε από τον βουλγαρικό στρατό, ο οποίος ήταν σύμμαχος του Άξονα. Η τυποποιημένη βουλγαρική γλώσσα επανεισήχθη στα σχολεία και τις εκκλησίες. Οι Βούλγαροι χαιρετίστηκαν αρχικά ως απελευθερωτές από τη σερβική κυριαρχία μέχρις ότου γίνουν συνδέσεις μεταξύ της επιβολής της βουλγαρικής γλώσσας και των μισητών σερβικών πολιτικών αφομοίωσης. Ακόμη και οι Σλαβομακεδόνες κομμουνιστές ήταν τότε φιλοβούλγαροι, αλλά αργότερα οι Βούλγαροι θεωρούνταν κατακτητές από το κομμουνιστικό κίνημα. Ωστόσο, υπήρχαν φιλοβουλγαρικές ομάδες που υποστήριζαν την ανεξαρτησία ως ένα δεύτερο βουλγαρικό κράτος, και άλλοι που υποστήριζαν την ένωση με τη Βουλγαρία.

Το τελικό συμπέρασμα ήταν σχεδόν όλη η Μπανόβινα του Βαρδάρη (οι περιοχές που έγιναν γεωγραφικά γνωστές ως Μακεδονία του Βαρδάρη) να ενσωματωθεί στη Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας ως η Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας να έχει επίσημη γλώσσα τη σλαβομακεδονική. Η σλαβομακεδονική γλώσσα κηρύχτηκε επίσημη γλώσσα της Δημοκρατίας της «Μακεδονίας» κατά την πρώτη σύνοδο της «Συνέλευσης για την Εθνική Απελευθέρωση της Μακεδονίας» που πραγματοποιήθηκε στις 2 Αυγούστου 1944. Η πρώτη επίσημη σλαβομακεδονική γραμματική αναπτύχθηκε από τον Κρούμε Κεπέσκι. Ένας από τους σημαντικότερους συντελεστές στην τυποποίηση της σλαβομακεδονικής λογοτεχνικής γλώσσας ήταν ο Μπλάζε Κόνεσκι. Το πρώτο έγγραφο που είναι γραμμένο στην τυποποιημένη λογοτεχνική γλώσσα είναι το πρώτο τεύχος της εφημερίδας Nova Makedonija το 1944.

Παραπομπές

Πηγές

Επιπλέον ανάγνωση 

 Ανδριώτης, Νικόλαος (1990), Το Ομόσπονδο Κράτος των Σκοπίων και η γλώσσα του, Τροχαλία, Αθήνα.
 Ιωαννίδου, Αλεξάνδρα (1997), «Τα σλαβικά ιδιώματα στην Ελλάδα. Γλωσσολογικές προσεγγίσεις και πολιτικές αποκλίσεις», στο: Αγγελόπουλος Γ., Γούναρης Βασίλης, Κ., Μιχαηλίδης Ιάκωβος, Δ., Ταυτότητες στη Μακεδονία, Παπαζήσης, Αθήνα.
 Κωστόπουλος, Τάσος (2002), Η απαγορευμένη γλώσσα. Κρατική καταστολή των σλαβικών διαλέκτων στην ελληνική Μακεδονία, Μαύρη Λίστα, Αθήνα.
 Λιθοξόου, Δημήτρης (1-3/2003), «Η μητρική γλώσσα των κατοίκων του ελληνικού τμήματος της Μακεδονίας πριν και μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών», Θέσεις 38.
 Σκορδύλης, Κώστας (1994), «Μειονότητες και προπαγάνδα στη Βόρειο Ελλάδα κατά το Μεσοπόλεμο. Μια έκθεση του Γ. Θ. Φεσσόπουλου», Ίστωρ 7.
 Χοτζίδης, Άγγελος (1997), «Άρθρωση και δομή του μειονοτικού λόγου: Το παράδειγμα των Μογλενών και της Ζάρα», στο: Αγγελόπουλος Γ., Γούναρης Βασίλης, Κ. Μιχαηλίδης Ιάκωβος, Δ., Ταυτότητες στη Μακεδονία, Παπαζήσης, Αθήνα.
 Horace Lunt,  Grammar of the Macedonian Literary Language, Horace Lunt – 1952
 Danforth, L.M. (1995). The Macedonian Conflict: Ethnic Nationalism in a Transnational World. Princeton, NJ: Princeton University Press, ISBN 0691043566
 Friedman, V.A. (2006). Macedonian. В: Brown, K., & Ogilvie, S. (Eds.). (2009). Concise Encyclopedia of Languages of The World. Oxford: Elsevier Ltd. ISBN 9780080877747

 Shea, J. (2008). Macedonia and Greece: The Struggle to Define a New Balkan Nation. Jefferson, NC: McFarland & Company, Inc. ISBN 0786437677

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Ägaist-Macedonien ist eine historiche Region Griechenlnds... του πανεπιστημίου του Klagenfurt. 
Λεξικό σε τρεις γλώσσες, Γκεόργκι Πούλεφσκι πρωτότυπο:  Речник на три јазика, Ѓорѓија Пулевски – 1875
Για τις μακεδονικές υποθέσεις, Κρίστε Πέτκοφ Μισίρκωφ πρωτότυπο: За македонцките работи, Крсте Петков Мисирков – 1903
Μακεδονική ορθογραφία πρωτότυπο:  Македонски правопис 1945
Μακεδονική γραμματική, Krume Kepeski πρωτότυπο:  Македонска граматика, Круме Кепески – 1946
Μακεδονική Ορθογραφία με Ορθογραφικό Λεξικό, Μπλάζε Κόνεσκι και Krum Toshev πρωτότυπο: Македонски правопис со правописен речник, Блаже Конески и Крум Тошев – 1950
Ιστορία της μακεδονικής γλώσσας, Μπλάζε Κόνεσκι πρωτότυπο: Историја на македонскиот јазик ,(1986), Блаже Конески
 Διαλέξεις της μακεδονικής γλώσσας  - Bozhidar Vidoski πρωτότυπο: Дијалекти на македонскиот јазик – Божидар Видоески – МАНУ Скопје 1999, ISBN 9989649634 Том , Том

Λεξιλόγιο της μακεδονικής γλώσσας, πρωτότυπο: Провопис на македонскиот јазик – 2017
Έγγραφα, ιστορίες και σλαβικά τραγούδια της Νότιας Αλβανίας, Andre Mazon πρωτότυπο: Documents, Contes et Chansons Slaves de l'Albanie du Sud, Andre Mazon – 1936

Νοτιοσλαβικές γλώσσες
Γλώσσες της Βόρειας Μακεδονίας
Γλώσσες της Σερβίας
Γλώσσες της Ελλάδας