Νομός Αρκαδίας

Η Αρκαδία είναι περιφερειακή ενότητα (Π.Ε.) και πρώην νομός της Ελλάδας, η οποία βρίσκεται στην Πελοπόννησο, στο κέντρο επί το πλείστον του γεωγραφικού διαμερίσματος. Υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Πελοποννήσου, καθώς και στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου.

Μέχρι το 1997, η Αρκαδία χωριζόταν διοικητικά στις τέσσερις επαρχίες Μαντινείας, Μεγαλοπόλεως, Γορτυνίας και Κυνουρίας.

Μεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσα του νομού είναι η Τρίπολη, με πληθυσμό 30.090 κατοίκων, η οποία απλώνεται σε ένα εκτεταμένο οροπέδιο στο κέντρο της Πελοποννήσου, το οποίο βρίσκεται σε ύψος 650 μ. και περιστοιχίζεται από τους ορεινούς όγκους του Αρτεμισίου, του Παρθενίου, του Πάρνωνα και του Μαινάλου. Άλλες σημαντικές πόλεις της Αρκαδίας είναι η Μεγαλόπολη (5.135 κατ.), το Λεωνίδιο (3.249 κατ.), το Άστρος (2.674 κατ.), ο Τυρός ( 1.779 κατ.), το Λεβίδι (1.219 κατ.). Κατά το παρελθόν ιδιαίτερα σημαντικοί οικισμοί υπήρξαν τα κεφαλοχώρια Δημητσάνα, Λαγκάδια, Βυτίνα, Τρόπαια, Πραστός και Καρύταινα.

Οι σημαντικότεροι λιμένες της Αρκαδίας είναι του Παραλίου Άστρους, του Τυρού και της Πλάκας Λεωνιδίου.

Οι Δήμοι Βόρειας και Νότιας Κυνουρίας έχουν ιδιαίτερη σχέση με τη Τρίπολη.

Γεωγραφία 

Η Αρκαδία καταλαμβάνει το κέντρο της Πελοποννήσου καθώς και μέρος του ανατολικού τμήματος της, εκεί που τμήμα του νομού και συγκεκριμένα η περιοχή της Κυνουρίας, έχει έξοδο στη θάλασσα, στον Αργολικό Κόλπο και το Μυρτώο Πέλαγος. Συνορεύει στα βόρεια με την Αχαΐα, στα βορειοανατολικά με την Κορινθία, στα βόρεια και ανατολικά με την Αργολίδα, στα νότια με τη Λακωνία, στα νοτιοδυτικά με τη Μεσσηνία και στα δυτικά με την Ηλεία. 

Έχει έκταση 4.420 τ.χλμ και καταλαμβάνει το 18% της συνολικής έκτασης της Πελοποννήσου, αποτελώντας έτσι τον μεγαλύτερο νομό αυτής.

Το έδαφος της Αρκαδίας είναι κυρίως ορεινό και οι κυριότεροι ορεινοί όγκοι της είναι το Μαίναλο (1.981 μ.), ο Πάρνωνας (1.934 μ.) και το Λύκαιο (1.421 μ.).

Οικονομία 
Η οικονομία της Αρκαδίας βασίζεται κατά κύριο λόγο και ανά τις περισσότερες περιοχές στον πρωτογενή τομέα, ιδιαίτερα στη γεωργία και την κτηνοτροφία, όπως επίσης και στον τουρισμό ανά μέρη. 

Η γεωργική παραγωγή αποτελείται από τα εξής φυσικά προϊόντα και αγαθά: δημητριακά, πατάτες, όσπρια, λαχανικά, μήλα, αχλάδια, αμύγδαλα, καρύδια, βύσσινα, κεράσια, καθώς και κρασί και τσίπουρο. Στο Μαίναλο υπάρχει χιονοδρομικό κέντρο που αποτελεί «πυλώνα ανάπτυξης» μέσω του χειμερινού τουρισμού, για την εκεί όμορη περιοχή, τους δήμους Γορτυνίας και Τρίπολης, και ευρύτερα όλον τον νομό.

Ακόμα, η εμπορική δραστηριότητα λόγω της γεωγραφικής θέσης του νομού, κατέχει σημαντική θέση στην τοπική οικονομία· ενώ στην Αρκαδία εδρεύουν και βιομηχανικές και βιοτεχνικές μονάδες, οι πλειοψηφία των οποίων συγκεντρώνονται στη νέα Βιομηχανική Περιοχή της Τρίπολης. Επίσης η Μεγαλόπολη είναι ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά κέντρα της Ελλάδας.

Ελαιόλαδο Αρκαδίας  
Η Αρκαδία είναι γνωστή από αρχαιοτάτων χρόνων για τα ελαιόδενδρά της και συγκεκριμένα κυρίως για την Κορωναίϊκη ποικιλία. Οι ποικιλίες οι οποίες ευδοκιμούν στην περιοχή είναι η Κορωναίϊκη, η Λαδωλιά, το Μανάκι και λιγότερο η Καλαμών. Βρίσκονται τόσο στο ορεινό όσο και στο παραλιακό μέρος του νομού. Το μάζεμα της ελιάς λαμβάνει χώρα από τον Οκτώβριο μέχρι τον Φεβρουάριο.

Μήλα Πιλαφά Τριπόλεως 
Στο αρκαδικό οροπέδιο καλλιεργείται η ποικιλία μήλων Ντελίσιους Πιλαφά Τριπόλεως. Τα μήλα Ντελίσιους ξεχωρίζουν για την ιδιαίτερη ελαφρά όξυνη γεύση το πλούσιο άρωμα τους που θυμίζει μπανάνα και την υψηλή διατροφική τους αξία. Πήραν το όνομα τους από τον δημιουργό της ποικιλίας αυτής Ηλία Πιλαφά ο οποίος όταν επαναπατρίστηκε από την Αμερική στην Ελλάδα στις αρχές του 20υο αιώνα έφερε  μαζί του τους σπόρους από την ποικιλία Γκόλντεν Ράσεν των οποίων φύτεψε στον κήπο του διασταυρώνοντάς  τα με την ντόπια ποικιλία μήλων. Το 1962 το Υπουργείο Γεωργίας αναγνωρίζει επίσημα τα μήλα του Ηλία Πιλαφά ως νέα αυτοτελή και διακεκριμένη ποικιλία και την ονομάζει ποικιλία μηλιά Τριπόλεως ως Ηλία Πιλαφά. Σήμερα καλλιεργούνται γύρω στα χίλια με χίλια πεντακόσια στρέμματα  και η παραγωγή υπολογίζεται σε χίλιους τόνους ημερησίως. Ωριμάζουν των Οκτώβριο οπότε και αρχίζει η συγκομιδή τους. Είναι διαθέσιμα μέχρι των Ιούνιο. Τα μήλα Ντελίσιους Πιλαφά Τριπόλεως πιστοποιήθηκαν ως προϊόν Π.Ο.Π. το 1997.

Διοικητική διαίρεση Περιφερειακής Ενότητας Αρκαδίας 

Από το 2011 και πλέον, με τη νέα διοικητική διαίρεση της χώρας που διαμορφώθηκε σύμφωνα με το Πρόγραμμα «Καλλικράτης» (Ν. 3852/2010), ο Νομός Αρκαδίας μετατρέπεται σε Περιφερειακή Ενότητα της Περιφέρειας Πελοποννήσου -που ανήκε και πρωτίστως- και οι άλλοτε 22 δήμοι και 1 κοινότητα -του προηγούμενου διοικητικού προγράμματος «Καποδίστριας» (Ν. 2539/97)- συγχωνεύονται σε 5 ευρύτερους, σε έκταση και πληθυσμό, δήμους. 

Σύμφωνα με τη Διοικητική διαίρεση της Περιφερειακής Ενότητας Αρκαδίας, αυτοί οι δήμοι, είναι οι εξής: 

 Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών της περιφερειακής ενότητας, δείτε επίσης Διοικητική διαίρεση Περιφερειακής Ενότητας Αρκαδίας.Για τον ίδιο κατάλογο με το σχέδιο "Καποδίστριας", δείτε Διοικητική διαίρεση νομού Αρκαδίας.

Πληθυσμός 

Η Αρκαδία αποτέλεσε στα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής περιόδου και στα πρώτα χρόνια της νεώτερης Ελλάδος ο πολυπληθέστερος νομός της Πελοποννήσου (και της χώρας όπως είχε διαμορφωθεί το 1834). Η εγχώρια και εξωτερική μετανάστευση ωστόσο συντέλεσαν ώστε ο πληθυσμός της να μειωθεί σε αρκετές απογραφές τον 19ο και στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα - καταφέρνοντας ωστόσο να αυξήσει ελαφρώς τον πληθυσμό της μέχρι και το 1940. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ο πληθυσμός της Αρκαδίας άρχισε να μειώνεται με σημαντικούς ρυθμούς με το 1971 να αποτελεί τη χρονιά με τη μεγαλύτερη μείωση (17,6%). Το 1940 η Αρκαδία είχε καταγράψει τον μεγαλύτερο πληθυσμό της και το 2021 τον μικρότερο. 

Διάγραμμα ιστορικής εξέλιξης πληθυσμού απο το 1856

Οικισμοί 
Η μοναδική πόλη της Αρκαδίας είναι η Τρίπολη ενώ η Μεγαλόπολη, το Λεωνίδιο, το Άστρος ο Τυρός και το Λεβίδι είναι σημαντικοί οικισμοί.

Σημαντικές Μάχες 
 Μάχη του Λεβιδίου
 Μάχη του Βαλτετσίου
 Μάχη των Δολιανών και Βερβένων
 Μάχη της Καρύταινας
 Μάχη της Γράνας
 Άλωση της Τριπολιτσάς

Προσωπικότητες

Πολιτικοί, Στρατιωτικοί, Αγωνιστές 
 Δημήτρης Αβραμόπουλος, πολιτικός, διπλωμάτης, ιδρυτής κόμματος, Δήμαρχος Αθηναίων, Υπουργός (Ελληνικό)
 Παρασκευάς Αυγερινός, ιατρός και πολιτικός (βουλευτής, υπουργός και ευρωβουλευτής με το ΠΑΣΟΚ, καθώς και αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου), συνέλαβε την ιδέα του Ε.Σ.Υ. (Αλωνίσταινα)
 Ευάγγελος Γιαννόπουλος, δικηγόρος, μέλος του ΕΛΑΣ, ιδρυτικό στέλεχος ΠΑΣΟΚ, πολιτικός, βουλευτής, Υπουργός (Μυγδαλιά)
 Δημήτριος Γόντικας, Πρόεδρος της Βουλής, βουλευτής (Μαγούλιανα)
 Κωνσταντίνος Γόντικας, βουλευτής, Υπουργός (Μαγούλιανα)
 Γεώργιος Δασκαλάκης, πολιτικός, Υφυπουργός (Λαγκάδια)
 Επαμεινώνδας Δεληγεώργης, Πρωθυπουργός της Ελλάδας, δικηγόρος (Τρίπολη)
 Θεόδωρος Δηλιγιάννης, Πρωθυπουργός της Ελλάδας (Λαγκάδια)
 Κανέλλος Δεληγιάννης, Αγωνιστής του ΄21, Πρόεδρος της Βουλής (Λαγκάδια)
 Γεώργιος Διαμαντόπουλος, Αγωνιστής του '21, πρόκριτος Τρίπολης, πολιτικός (Τρίπολη)
 Γιάννης Ζέβγος, στέλεχος του ΚΚΕ και του ΕΑΜ (Δόριζας)
Ιωάννης (Τσάκαλος) Θεοφιλόπουλος, Αγωνιστής του '21, πυρπολητής της τουρκικής ναυαρχίδας στη Χίο (Λαγκάδια)
 Γεώργιος Καρατζαφέρης, πολιτικός, ιδρυτής κόμματος (Ποταμιά)
 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Αγωνιστής του 21', στρατιωτικός, πολιτικός απο (Λιμποβίσι και Αλωνίσταινα)
 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης, Αγωνιστής του 21', Πρωθυπουργός της Ελλάδας (Στεμνίτσα)
 Βασίλης Κοντοζαμάνης, ερευνητής, πολιτικός, Υφυπουργός Υγείας (Άστρος)
 Οδυσσέας Κωνσταντινόπουλος, πολιτικός, Υπουργός (Μυγδαλιά)
 Κώστας Λαλιώτης, πολιτικός, Υπουργός (Δολιανά)
 Γρηγόρης Λαμπράκης, πολιτικός, αθλητής και ιατρός (Κερασίτσα)
 Μαρίκα Μητσοτάκη σύζυγος του πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, το γένος Γιαννούκου (Στεμνίτσα)
 Νικηταράς, Αγωνιστής του 21', στρατιωτικός, πολιτικός (Τουρκολέκα)
 Παλαιών Πατρών Γερμανός Αγωνιστής του 21', κληρικός (Δημητσάνα)
 Αλέξανδρος Παπαναστασίου, Πρωθυπουργός της Ελλάδας, κοινωνιολόγος (Λεβίδι)
 Δημήτρης Πλαπούτας, Αγωνιστής του 21', πολιτικός (Παλούμπα)
 Νίκος Πλουμπίδης, στέλεχος του ΚΚΕ (Λαγκάδια)
 Δημήτρης Ρέππας, πολιτικός, Υπουργός (Λεωνίδιο)
 Αντώνης Σαμαράς, Πρωθυπουργός της Ελλάδας, Υπουργός, ιδρυτής κόμματος (η οικογένεια του κατάγεται από τη Στεμνίτσα, όπου και διασώζεται η οικία τους)
 Δημήτριος Σαπουνάκης, Δήμαρχος Πειραιώς (Τυρός)
 Κωνσταντίνος Στεφανόπουλος, Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας (Ζάτουνα)
 Πέτρος Τατούλης, πολιτικός, Υπουργός, Περιφερειάρχης Πελοποννήσου (Καστρί)
 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης, Υπουργός, ιδρυτής κόμματος (Αλωνίσταινα)

Λογοτέχνες 
 Θανάσης Βαλτινός, ποιητής (Του Καράτουλα)
 Νίκος Γκάτσος, ποιητής (Ασέα)
 Ιωάννης Καλοστύπης, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας, φιλόλογος, δημοσιογράφος, εκδότης εφημερίδας και πολιτικός (Δολιανά)
 Κώστας Καρυωτάκης, ποιητής (Τρίπολη)
 Γιάννης Πάνου (Παναγιωτόπουλος), ποιητής και πεζογράφος (Τρίπολη και Δολιανά)
 Ηλίας Σιμόπουλος, ποιητής (Κραμποβός)
 Άγγελος Τερζάκης, λογοτέχνης της «Γενιάς του ’30» και δοκιμιογράφος (Δολιανά)

Καλλιτέχνες 
 Αρκάς, σκιτσογράφος
 Κώστας Γαβράς, σκηνοθέτης (Λουτρά Ηραίας)
 Γιάννης Γαΐτης, ζωγράφος, χαράκτης και γλύπτης (Δολιανά)
 Αντωνία Γιαννούλη, ηθοποιός (Τρίπολη)
 Νάντια Καραγιάννη, τραγουδίστρια (Τρόπαια)
 Νίκος Καρβέλας, συνθέτης, τραγουδιστής (Ασέα)
 Βασίλης Κούκουρας, ηθοποιός (Βέρβενα)
 Μαρία Μενούνος, Ελληνοαμερικανίδα ηθοποιός, τηλεπαρουσιάστρια (Άκοβο)
 Μαίρη Μηλιαρέση, τηλεπαρουσιάστρια (Άγιος Πέτρος)
 Κυριάκος Ντούμος, στιχουργός (Καστρί)
 Δημήτρης Μητρόπουλος, διευθυντής ορχήστρας, μαέστρος, συνθέτης, με καταγωγή από τη Μελισσόπετρα Γορτυνίας
 Τζίμης Πανούσης, συνθέτης, τραγουδιστής, σατυρικός καλλιτέχνης (Σαρακίνι Ηραίας)
 Βασίλης Παπακωνσταντίνου, συνθέτης και τραγουδιστής (Βάστα)
 Κώστας Τουρνάς, συνθέτης, ποιητής και τραγουδιστής (Τρίπολη)
 Κώστας Τριανταφυλλόπουλος, ηθοποιός (Αθήναιο)
 Μπάμπης Τσέρτος, μουσικός, τραγουδιστής (Τρόπαια)
 Σταύρος Τσιώλης, σκηνοθέτης (Τρίπολη)
 Μίμης Φωτόπουλος, ηθοποιός (Ζάτουνα)

Επιστήμονες και Πανεπιστημιακοί 
 Άγγελος Αγγελόπουλος, οικονομολόγος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ακαδημαϊκός (Βλαχορράπτη)
 Γεώργιος Βαλκανάς, χημικός, καθηγητής του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου (Χράνοι)
 Νίκος Βέης, βυζαντινολόγος, νεοελληνιστής, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ακαδημαϊκός (Τρίπολη)
 Θάνος Βερέμης, ιστορικός και πανεπιστημιακός (Δολιανά και Ζευγολατειό)
 Θεόδωρος Βουγιουκλάκης, ιατροδικαστής, καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Τρίπολη)
 Λεωνίδας Ζέρβας, χημικός, καθηγητής οργανικής χημείας του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, ακαδημαϊκός (Μεγαλόπολη)
 Χρήστος Γ. Κωνσταντινόπουλος, ιστορικός, λαογράφος (Μυγδαλιά)
 Ηλίας Μαριολόπουλος, φυσικός, μετεωρολόγος, πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών (Μαγούλιανα)
 Γεώργιος Μερίκας, ιατρός, Ακαδημαϊκός, Υπουργός (Άγιος Ανδρέας)
 Γεώργιος Μιστριώτης, φιλόλογος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (Τρίπολη)
 Βασίλειος Οικονομίδης, νομικός, καθηγητής και πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών (Βυτίνα)
 Χρίστος Παπαδημητρίου, θεωρητικός επιστήμονας και καθηγητής στο τμήμα «Επιστήμης Υπολογιστών» του Πανεπιστημίου Κολούμπια (Ασέα και Τεγέα)
 Κωνσταντίνος Ρωμαίος, αρχαιολόγος, Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών (Βούρβουρα)
 Βασίλειος Σμυρνιώτης, ιατρός, καθηγητής χειρουργικής του Πανεπιστημίου Αθηνών (Λουκάς)
 Παναγιώτης Τρεμπέλας, θεολόγος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (Στεμνίτσα)
 Γκίκας Χαρδούβελης, Υπουργός, οικονομολόγος (Πούλιθρα)

Παράγοντες του αθλητισμού 
 Στάικος Βεργέτης, προπονητής ποδοσφαίρου (Τρίπολη)
 Δημήτριος Θανόπουλος, Ολυμπιονίκης ελληνορωμαϊκής πάλης (Στεμνίτσα)
 Βασίλης Κούβαλης, διεθνής ποδοσφαιριστής (Βέρβενα)
 Δημήτρης Κουρμπέλης, διεθνής ποδοσφαιριστής (Κορακοβούνι) 
 Γιάννης Κούρος, υπερμαραθωνοδρόμος (Τρίπολη)
 Γιάννης Κώτσιρας, διεθνής ποδοσφαιριστής (Μεγαλόπολη) 
 Μιχάλης Μουρούτσος, Χρυσός Ολυμπιονίκης Ταεκβοντό (Λαγκάδια)
 Σταμάτης Σμυρνιώτης, βαλκανιονίκης και πανελληνιονίκης του στίβου, προπονητής (Γαρέα)
 Πολύβιος Χατζόπουλος, διεθνής ποδοσφαιριστής (Τρίπολη)

Δημοσιογράφοι 
 Εύα Αντωνοπούλου, δημοσιογράφος και παρουσιάστρια τηλεοπτικών εκπομπών (Βαλτεσινίκο)
 Αλεξάνδρα Δουβαρά, δημοσιογράφος (Πούλιθρα)
 Σπύρος Λάμπρου, δημοσιογράφος (Δολιανά)
 Γρηγόρης Μιχαλόπουλος, δημοσιογράφος (Τρίπολη Αρκαδίας)
 Πάνος Παναγιωτόπουλος, δημοσιογράφος, δικηγόρος, πολιτικός, πρώην υπουργός και βουλευτής με τη Νέα Δημοκρατία (Ελληνικό)
 Γιώργης Χριστοφιλάκης, δημοσιογράφος, θεατρικός συγγραφέας, σκηνοθέτης (Ελληνίτσα)

Δείτε επίσης 
 Αρχαία Αρκαδία
 Διοικητική διαίρεση Περιφερειακής Ενότητας Αρκαδίας
 Διοικητική διαίρεση νομού Αρκαδίας (πρόγραμμα Καποδίστριας)

Σημείωσεις

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Η ηλεκτρονική πύλη της Αρκαδίας
 Arcadia.ceid.upatras.gr | Η Αρκαδία σήμερα
 Δικτυακός τόπος για την Αρκαδία
 http://www.kalimera-arkadia.gr/ Ηλεκτρονική εφημερίδα της Αρκαδίας
 Arcadia Portal | Η Ηλεκτρονική Πύλη της Αρκαδίας
 Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αρκαδίας 
 Α΄ Παγκόσμιο Παναρκαδικό Διαδικτυακό Συνέδριο
 Πολιτιστικός, Τουριστικός, και Ιστορικός Οδηγός της Περιφέρειας Πελοποννήσου 
 
 Η ιστορία της οικογένειας Παπαγιαννόπουλος - Δεληγιάννη - Λίτινα 
 Η ιστορία της οικογένειας Ορφανού Ιωάννη Δημοδιδάσκαλου
 Η ιστορία του χωριού Κάψια Αρκαδίας 

 
Αρκαδιας