Νάνος Βαλαωρίτης

Ο Νάνος (Ιωάννης) Βαλαωρίτης (5 Ιουλίου 1921 - 12 Σεπτεμβρίου 2019) ήταν Έλληνας ποιητής, πεζογράφος, δοκιμιογράφος και θεωρητικός της λογοτεχνίας.

Βιογραφικά στοιχεία

Γεννήθηκε στην Λωζάννη και ήταν γιος του διπλωμάτη Κωνσταντίνου Βαλαωρίτη και της Κατερίνας Λεωνίδα. Από την πλευρά του πατέρα του καταγόταν από την Οικογένεια Βαλαωρίτη και ήταν εγγονός του Ιωάννη Α. Βαλαωρίτη και δισέγγονος του ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη ενώ από την πλευρά της μητέρας του ήταν εγγονός του εφοπλιστή και πολιτευτή των Σπετσών Ιωάννη Λεωνίδα.

Έγραφε από νέος. Πρωτοδημοσιεύει στα Νέα Γράμματα το 1939, επηρεασμένος από την ποίηση του Κώστα Καβάφη. Το 1944 δραπετεύει από την γερμανοκρατούμενη Ελλάδα μέσω του Αιγαίου στην Τουρκία, από εκεί στη Μέση Ανατολή και τελικά στην Αίγυπτο όπου συναντάει τον Σεφέρη ο οποίος υπηρετούσε την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση ως γραμματέας της ελληνικής πρεσβείας στο Κάιρο. Το 1944 μετά από προτροπή του Σεφέρη ο Βαλαωρίτης ταξιδεύει στο Λονδίνο για να βοηθήσει στην ανάπτυξη λογοτεχνικών δεσμών μεταξύ Ελλάδας και Βρετανίας. Συναντά τους Τ.Σ. Έλιοτ, Γ.Χ. Όντεν, Ντύλαν Τόμας και εργάζεται για τον Λούις ΜακΝις στο BBC. Εκτός από τη μελέτη αγγλικής λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου, κάνει και μεταφράσεις (στα αγγλικά) Ελλήνων μοντερνιστών ποιητών, μεταξύ των οποίων του Ελύτη και του Εμπειρίκου. Το 1947 εκδίδει την Τιμωρία των Μάγων, την πρώτη του ποιητική συλλογή, στο Λονδίνο. Από το 1954 μέχρι το 1960 συμμετέχει στην ομάδα των σουρεαλιστών του Παρισιού. Στο Παρίσι γνώρισε την μελλοντική (1960) σύζυγό του, την Αμερικανίδα Μαρί Γουίλσον (1922-2017).

Το 1960 επιστρέφει στην Ελλάδα, και ανάμεσα 1963 και 1967 είναι ο εκδότης και διευθυντής του λογοτεχνικού περιοδικού Πάλι. Όταν η χούντα έρχεται στην εξουσία το 1967, νιώθει πως δεν έχει άλλη επιλογή παρά να αυτοεξοριστεί, έτσι το 1968 ταξιδεύει στις ΗΠΑ όπου και διδάσκει συγκριτική λογοτεχνία και δημιουργικό γράψιμο στο πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο, μια θέση που κράτησε για 25 χρόνια. Το 1983 βραβεύεται με το Α' Κρατικό Βραβείο Ποίησης για τη συλλογή του Μερικές γυναίκες (ενώ είχε αρνηθεί ανάλογη βράβευση το 1958. Το 1976 είχε επίσης αρνηθεί την πρόταση να γίνει αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών). Το 2006 τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών για το έργο του ως ποιητής (βραβείο Ουράνη) και το ίδιο έτος έλαβε το Χρυσό Σταυρό του Τάγματος Τιμής από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας. Το Δεκέμβριο του 2009 του απονεμήθηκε το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολo του έργου του.

Στις εκλογές του 2007 τέθηκε επικεφαλής του ψηφοδελτίου επικρατείας με το κόμμα των Οικολόγων Πράσινων. Το 2009 προκλήθηκαν αντιδράσεις όταν άφησε να εννοηθεί ότι στηρίζει τον ΣΥΡΙΖΑ , κάτι που αργότερα διέψευσε με δηλώσεις του. Θεατρικά του έργα έχουν παιχτεί σε Παρίσι, Σπολέτο, Ώρχους και Αθήνα. Είχε συνεργαστεί με τα λογοτεχνικά περιοδικά Τετράδιο, Σήμα, Horizon, New Writing και Daylight.

Έργα

Ποίηση
Η Τιμωρία των Μάγων, ιδιωτική έκδοση, Λονδίνο 1947
Κεντρική Στοά, ιδιωτική έκδοση 1958
Terre de Diamant, ιδιωτική έκδοση 1958, 2010
Κάποιος 1963
Hired Hieroglyphs, Kayak 1971
Diplomatic Relations, Panjandrum 1972
Ανώνυμο Ποίημα του Φωτεινού Αηγιάννη, Το καλώδιο, Σαν Φρανσίσκο 1974, Ίκαρος 1977
Εστίες Μικροβίων, Το καλώδιο, Σαν Φρανσίσκο 1977
Ο Ήρωας του Τυχαίου, Τραμ, Θεσσαλονίκη 1979
Flash Bloom, Wire Press, Σαν Φρανσίσκο 1980
Ο Διαμαντένιος Γαληνευτής , Ύψιλον 1981
Η Πουπουλένια Εξομολόγηση, Ίκαρος 1982
Μερικές Γυναίκες, Θεμέλιο, 1982, Α' Κρατικό Βραβείο Ποίησης 1983
Ποιήματα 1 (1944-1964), Ύψιλον, 1983, 2010
Στο Κάτω Κάτω της Γραφής, Νεφέλη 1984
Ο Έγχρωμος Στυλογράφος, Δωδώνη 1986
Ποιήματα 2 (1965-1974), Ύψιλον 1987, 2010
Ανιδεογράμματα, Καστανίωτης 1996
Ήλιος, ο δήμιος μιας πράσινης σκέψης, Καστανιώτης 1996
Αλληγορική Κασσάνδρα, Καστανιώτης 1998
 Η κάθοδος των Μ, Ύψιλον 2002
Μια αλφάβητος κωφαλάλων, Άγκυρα 2003
Άστεγος ο Μέγας, Ύψιλον 2004
Το ξανανοιγμένο κουτί της Πανδώρας, Άγκυρα 2006
Γραμματοκιβώτιον ανεπίδοτων επιστολών, Ύψιλον 2010
Άνθη του θερμοκηπίου, Απόπειρα 2010
Χρίσματα, Κοινωνία των (δε)κάτων 2011
Ουρανός χρώμα βανίλιας, Άγκυρα, 2011
Πικρό καρναβάλι, Ψυχογιός, 2013
Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα, Ψυχογιός 2015

Πεζά
Ο Προδότης του Γραπτού Λόγου, διηγήματα, Ίκαρος 1980
Απ' τα Κόκκαλα Βγαλμένη, μυθιστόρημα, Νεφέλη 1982,1999
Μερικές γυναίκες, Θεμέλιο 1982.
Ο Θησαυρός του Ξέρξη, μυθιστόρημα, Εστία 1984, Άγκυρα 2008
Η Δολοφονία, νουβέλα, Θεμέλιο 1984
Ο Ομιλών Πίθηκος ή Παραμυθολογία, Αιγόκερως 1986
My Afterlife Guaranteed, διηγήματα, City Lights, Σαν Φρανσίσκο 1990
Η Ζωή μου Μετά Θάνατον Εγγυημένη, διηγήματα, Νεφέλη 1995
Παραμυθολογία, Νεφέλη 1996
Ο Σκύλος του Θεού, Καστανιώτης 1998, 2004
Τα Σπασμένα Χέρια της Αφροδίτης της Μήλου, Άγρα 2002
Γνωρίζετε την Ελπινίκη; διηγήματα, Ηλέκτρα 2005
Μα το Δία, Ηλέκτρα, 2009

Δοκίμια
Ανδρέας Εμπειρικός, Ύψιλον 1989
Για μια Θεωρία της Γραφής, Εξάντας 1990
Μοντερνισμός, Πρωτοπορία και Πάλι, Καστανιώτης 1997
Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, Ένας Ρομαντικός 1998
Αλληλογραφία Γ.Σεφέρη – Ν.Βαλαωρίτη 1945-1968 και επιστολές στον Γ. Κατσίμπαλη, Ύψιλον 2004
Για μια θεωρία της γραφής Β’, Ηλέκτρα 2006
Ο Όμηρος και το αλφάβητο, Ελληνοαμερικανική Ένωση 2010
Ή του ύψους ή του βάθους, Ψυχογιός 2013
Για μια θεωρία της γραφής Γ’, Ψυχογιός 2016

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Συλλογικό: Νάνος Βαλαωρίτης-Αφιέρωμα, εκδ. Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών, Αθήνα, 1999.
Ιωάννα Κωνσταντουλάκη-Χάντζου, «Ο υπερρεαλισμός στο έργο του Νάνου Βαλαωρίτη», στο:Πρακτικά Α΄ Διεθνούς Συνεδρίου Συγκριτικής Γραμματολογίας, Σχέσεις της ελληνικής με τις ξένες λογοτεχνίες, 28 Νοεμβρίου - 1 Δεκεμβρίου 1991, Αθήνα, Εκδόσεις Δόμος 1995, σελ.319-328.
Δημήτριος Χ. Σκλαβενίτης, Νάνος Βαλαωρίτης. Χρονολόγιο - Βιβλιογραφία- Ανθολόγιο(από το 1933 ώς το .1999), Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών, εκδ.  Νεφέλη, Αθήνα, 2000.
Πέτρος Γκολίτσης, "Από τις αφετηρίες στην ολοκλήρωση του μοντερνισμού: ο Νάνος Βαλαωρίτης", εκδ. Ρώμη, γ' έκδοση, 2019.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Νάνος Βαλαωρίτης στον Πανδέκτη, του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.
 Βαλαωρίτης, Νάνος, 1921-

Ψηφιακό αρχείο ΕΡΤ 
 
 
 

Νεοέλληνες λογοτέχνες
Νεοέλληνες ποιητές
Υπερρεαλισμός
Νανος
Μέλη της ΕΠΟΝ
Ελβετοί ελληνικής καταγωγής
Β
Βραβευμένοι με Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας