Ξύλινη γλώσσα

Ξύλινη γλώσσα ονομάζεται ο τρόπος εκφοράς του λόγου που είναι βασισμένος σε κωδικοποιημένες και τυποποιημένες εκφράσεις κοινοτοπιών, και χρησιμοποιείται κυρίως για να καυτηριάσει τον τρόπο ομιλίας των πολιτικών. Στην ελληνική εισήχθη ως «δάνειο» από τη γαλλική έκφραση  «langue de bois».  Με τη σειρά της η γαλλική έκφραση υποστηρίζεται ότι προήλθε από την αντίστοιχη πολωνική έκφραση.

Προέλευση και χρήση του όρου
Η προέλευσή της έκφρασης προέρχεται  από την έκφραση «δρύινη γλώσσα» που χρησιμοποιούσαν στη τσαρική Ρωσία, μέχρι τις αρχές, δηλαδή, του 20ού αιώνα, όταν αναφέρονταν στην άκαμπτη και πομπώδη γλώσσα του κρατικού γραφειοκρατικού μηχανισμού. Ο όρος συνέχισε να χρησιμοποιείται και στο διάδοχο καθεστώς της Σοβιετικής Ένωσης. Ο Τσέχος φιλόσοφος Μάρτιν Χύμπλερ (Μartin Hybler) χαρακτήρισε δε την ξύλινη γλώσσα ως ένα από τα τρία στάδια του απολυταρχισμού στη Σοβιετική Ένωση Από εκεί άρχισε να χρησιμοποιείται στην Πολωνία (και πάλι αναφερόμενο στη γλώσσα του καθεστώτος) και από στις αρχές της δεκαετίας του 1980 εμφανίστηκε στη Γαλλία ως langue de bois (γλώσσα από ξύλο). Ήδη το 1978 ο Κορνήλιος Καστοριάδης δημοσιεύει στη Γαλλία εργασία για τον μαρξιστή φιλόσοφο Λουί Αλτουσέρ, «Les crises d'Althusser: De la langue de bois à la langue de caoutchouc» («από τη γλώσσα του ξύλου στη γλώσσα του καουτσούκ»). Στην Ελλάδα, το 1985, ο πολιτικός Βασίλης Μαγγίνας μιλούσε ήδη για την ξύλινη γλώσσα σε βιβλίο του, ως μια διαφθορά της γλώσσας, αναφέροντας ότι στο 1955 οι Πολωνοί τη χρησιμοποιούσαν για να περιγράψουν την επίσημη γλώσσα του κομμουνιστικού καθεστώτος..

Ορισμός και δομή
Για τη χρήση της στη Ρωσική γλώσσα, αναφέρεται ότι η επέμβαση των πολιτικών είχε σαν αποτέλεσμα την ξύλινη γλώσσα, η οποία αναφέρεται ως «φτωχή και πρωτόγονη γραφειοκρατική γλώσσα», μέρος της ρητορικής του καθεστώτος κατά τον 20ό αιώνα. Στη γαλλική γλώσσα, η έκφραση αυτή παρουσιάζεται και αναλύεται σε αρκετά λεξικά αλλά και σε πολλές εργασίες και βιβλία. Εκεί αναφέρεται ως μια γλώσσα κωδικοποιημένη, με στερεότυπα και καθορισμένες μορφές, που χρησιμοποιείται κυρίως στην πολιτική, ως μέσο άσκησης προπαγάνδας, Ο Γ. Μπαμπινιώτης, το 2000, ανέφερε ότι το γλωσσικό ύφος που χαρακτηρίζουμε ξύλινη γλώσσα ως «άκαμπτο, ξηρό, απαρέγκλιτο και υποταγμένο λόγο» και σημείωσε ότι αυτό που τη χαρακτηρίζει δεν είναι η μορφή, όπως το λεξιλόγιο και η σύνταξή της, αλλά οι προθέσεις του πολιτικού λόγου, που εκφέρεται μέσα από προδιαγεγραμμένα οχήματα. Σε ένα σύντομο ορισμό ως επίλογο στους διάφορους ορισμούς που κατέγραψε, ο Ζιλ Γκουιγερόν (Gilles Guilleron) αναφέρει για την ξύλινη γλώσσα ότι είναι «στρατηγήματα για να πει κανείς χωρίς να πει ή, καλύτερα, να πει για να μην πει τίποτα», ενώ ο Ζαν-Εντέρν Χαλλιέρ (Jean-Edern Hallier) χαρακτηρίζει την ξύλινη γλώσσα των αριστερών, ένα ακατανόητο, ελιτίστικο ιδίωμα (συμπληρώνοντας ότι και ο ίδιος την έχει χρησιμοποιήσει)

Εξέλιξη στον χρόνο
Από γλώσσα των αριστερών κομμάτων και των καθεστώτων του Ανατολικού μπλοκ του 20ού αιώνα (η «ξύλινη γλώσσα της Αριστεράς»), ο χαρακτηρισμός «ξύλινη γλώσσα» χρησιμοποιείται στη συνέχεια και σε άλλες περιπτώσεις έκφρασης με τυποποιημένη μορφή όπως γενικότερα η γλώσσα των πολιτικών, για χαρακτηριστικά της γλώσσας των διαφημίσεων και γενικά των τεχνοκρατών

Βιβλιογραφία
Langue de bois, Au pied de la Lettre, Gilles Guilleron, Εκδ. First, EDI8, 2012, ISBN 2754043187, ISBN 9782754043182, εισαγωγή

 Ξύλινη Γλώσσα

 Η ξύλινη γλώσσα: Πως να μιλάτε χωρίς να λέτε τίποτα

Αναφορές

Εκφράσεις
Πολιτική ορθότητα
Ρητορική