Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα

Το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα «Βασίλειος Παπαντωνίου» (ΠΛΙ) είναι νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, με έδρα το Ναύπλιο. Ιδρύθηκε το 1974 από την Ιωάννα Παπαντωνίου στη μνήμη του πατέρα της Βασιλείου Παπαντωνίου και διοικείται από επταμελές διοικητικό συμβούλιο.

Με την οργάνωση ενός Εθνογραφικού Μουσείου και ενός Ερευνητικού Κέντρου, το ΠΛΙ έθεσε ως στόχους: (α) Τη συμβολή του στην καταγραφή και μελέτη του νεότερου ελληνικού πολιτισμού. (β) Τη δημοσίευση-προβολή των αποτελεσμάτων κάθε έρευνας με εκθέσεις, εκδόσεις και επιστημονικές ανακοινώσεις. (γ) Την οργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και εκδηλώσεων για την εξοικείωση των παιδιών με τις ποικίλες δραστηριότητες του μουσείου, συνδυάζοντας τη μάθηση με το παιχνίδι. (δ) Την επιμόρφωση-μετεκπαίδευση ειδικών στους τομείς που ενδιαφέρουν το ίδρυμα.

Βραβεύσεις 

Το 1981 το ΠΛΙ βραβεύθηκε με τον τίτλο του Ευρωπαϊκού Μουσείου της Χρονιάς για την έκθεσή του «Παραγωγή, επεξεργασία και εφαρμογή φυσικών υφαντικών υλών», η οποία αποτέλεσε την αφετηρία για μουσειολογικό προβληματισμό όλων των μικρών και πολλών μεγάλων μουσείων στην Ελλάδα, αλλά και για την προσφορά του στη μελέτη του νεότερου ελληνικού πολιτισμού, το μέγεθος και την ποιότητα των συλλογών του, την εκπαιδευτική και καινοτόμο -από αισθητικής πλευράς- έκθεση και την πρωτοτυπία των εκπαιδευτικών του προγραμμάτων. Είναι το μοναδικό ελληνικό μουσείο που του έχει απονεμηθεί αυτό το βραβείο μέχρι σήμερα.

Το 2013 το ΠΛΙ βραβεύθηκε από την Ακαδημία Αθηνών για την προσφορά του στον ελληνικό πολιτισμό.

Συλλογές 
Οι συλλογές του Ιδρύματος συγκροτούνται το 1974 με την αρχική δωρεά 6.000 αντικειμένων από την Ιωάννα Παπαντωνίου και σήμερα αριθμούν 45.000 αντικείμενα άμεσα συνδεδεμένα με τον λαϊκό και τον νεότερο ελληνικό πολιτισμό. Τα περισσότερα αντικείμενα χρονολογούνται στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού, ενώ υπάρχουν και αρκετά παλαιότερα, όπως για παράδειγμα τα "κοπτικά", με «σημεία» και «κλαβία» από αιγυπτιακές τουνίκες του 6ου μ.Χ. αιώνα. Η ενδυματολογική συλλογή, η συλλογή παιχνιδιών από όλο τον κόσμο, τα κοσμήματα, η ζωγραφική, τα σχέδια και τα χαρακτικά ξεχωρίζουν, ενώ σημαντική διαμορφώνεται και η συλλογή των ενδυμάτων μόδας και των εξαρτημάτων τους.

Για την καλύτερη διαχείριση των συλλογών δημιουργήθηκε το πρόγραμμα ηλεκτρονικής καταγραφής μουσειακών συλλογών «ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ», το οποίο σχεδιάστηκε εξ αρχής με βάση την τεχνοχνωσία του ΠΛΙ, λαμβάνοντας υπόψη τα βασικά διεθνή πρότυπα για την τεκμηρίωση των εθνογραφικών αντικειμένων.

Μουσείο "Βασίλειος Παπαντωνίου" - Μόνιμες εκθέσεις 

Το Μουσείο «Β. Παπαντωνίου» στεγάζεται σ’ ένα ανακαινισμένο και κατάλληλα τροποποιημένο νεοκλασικό κτίριο των αρχών του 20ού αιώνα, που βρίσκεται στην οδό Β. Αλεξάνδρου 1 και Σοφρώνη, στο Ναύπλιο.

Το 1974 η πρώτη έκθεση είχε θέμα τις αγροτικές και αστικές φορεσιές της Πελοποννήσου.

Το 1981 διαμορφώθηκε ο χώρος του ισογείου, προκειμένου να στεγάσει την έκθεση με θέμα τις φυσικές υφαντικές ύλες στην Ελλάδα: την παραγωγή, την επεξεργασία και την εφαρμογή τους στα τοπικά ενδύματα και στην οικιακή χρήση, με αναφορές σε τεχνικές, επαγγέλματα κλπ., καλύπτοντας την περίοδο από το 1835 έως το 1945. Οι ενότητες της έκθεσης αφορούσαν το βαμβάκι, το λινάρι, το καννάβι, το σπάρτο, το μετάξι, το μαλλί, το τραγόμαλλο, το γνέσιμο και το βάψιμο των νημάτων, τις υφαντικές λουρίδες, το ντύσιμο του αργαλειού και τους διάφορους τύπους αργαλειών, τις νεροτριβές και τα μαντάνια, τη βαφική, τη ραπτική, τον γάμο και την προίκα, την κεντητική, τις ποδιές, τα πλεκτά, τις δαντέλες και τα σταμπάτα.

Το 1986 αναμορφώνεται ο πρώτος όροφος με τη διαμόρφωση αιθουσών έκθεσης, πωλητηρίου και βοηθητικών χώρων για να στεγάσει την έκθεση "Ελληνικές Φορεσιές", έτσι όπως διαμορφώθηκαν τα τελευταία 150 χρόνια στον ελλαδικό χώρο.

Το 1999, στις 11 Αυγούστου, με την ευκαιρία του εορτασμού των 25 χρόνων λειτουργίας του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος, σε συνδυασμό με την έλευση της νέας χιλιετίας, στον πρώτο και δεύτερο όροφο του Λαογραφικού Μουσείου φιλοξενήθηκε η έκθεση «Τα καλύτερα του ΠΛΙ», με στόχο να παρουσιαστεί το εύρος και η ποικιλία των μουσειακών του συλλογών, που τότε αριθμούσαν τα 25.000 αντικείμενα από 22 διαφορετικές κατηγορίες.

Από το 2006, στο ήδη αναμορφωμένο εσωτερικά κτίριο, παρουσιάστηκε η έκθεση με θέμα «Ελληνικόν Άστυ: Ναύπλιον 1822-1922».

Η νέα μόνιμη έκθεση “Συλλογές: ταξίδι στον χώρο και στον χρόνο” είναι αφιερωμένη στις συλλογές του Ιδρύματος. Σε μια ελεύθερη και τολμηρή εγκατάσταση διαγράφεται η πορεία από τον 19ο στον 21ο αιώνα. Επιλεγμένα αντικείμενα σε θεματικές ενότητες μας ταξιδεύουν στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον του ελληνικού ιστορικού χώρου και χρόνου.

Στο ισόγειο λειτουργεί το πωλητήριο του μουσείου όπου διατίθενται οι εκδόσεις του ΠΛΙ (βιβλία, δίσκοι, αφίσες, κάρτες), καθώς και είδη δώρων.

"Σταθμός" - Μουσείο παιδικής ηλικίας

Το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα από την ίδρυσή του είχε με ιδιαίτερη ευαισθησία προβληματιστεί πάνω στο θέμα «Παιδί-Μουσείο». Είναι το πρώτο μουσείο στην Ελλάδα που ξεκίνησε προγράμματα πάνω στο αντικείμενο αυτό, τα οποία και είχαν πανελλαδική εμβέλεια. Το 1982 οργάνωσε στο Ναύπλιο την πρώτη συνάντηση εκπαιδευτικών, με σκοπό την ευαισθητοποίηση στον χώρο και τη δημιουργία προγραμμάτων εκπαίδευσης για παιδιά στο μουσείο, τα οποία είχαν ιδιαίτερη επιτυχία. Το ίδρυμα, στην ιδέα για μια νέα προσέγγιση αυτού του θέματος προγραμμάτισε τη δημιουργία ενός «Μουσείου του Παιδιού», σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση.

Το 1989, και μετά από έρευνα σε μουσεία παιδικής ηλικίας της Ευρώπης, άνοιξε στο Ναύπλιο το Μουσείο Παιδικής Ηλικίας "Ο Σταθμός", με αντικείμενο «Το παιδί και ο κύκλος της παιδικής ηλικίας» από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, ενώ είχε ήδη προηγηθεί η περιοδική έκθεση «Το παιδί και το παιχνίδι» στην Αθήνα και στο Ναύπλιο. Ο κύριος στόχος ήταν να προβληθεί μια νέα αντίληψη, ένας άλλος τρόπος ιδεολογικής προσέγγισης της σχέσης του παιδιού με το μουσείο, με τρεις κύριες κατευθύνσεις: την αισθητική, την ψυχολογική και την κοινωνιολογική. Ο χώρος, που περιλαμβάνει το κτίριο της παλιάς αποθήκης του σιδηροδρομικού σταθμού Ναυπλίου με την πλατφόρμα της, παραχωρήθηκε στο ΠΛΙ από τον Δήμο Ναυπλιέων.

Η πρώτη έκθεση «Το Παιδί και το Παιχνίδι» είχε ως επίκεντρο τις συλλογές του ΠΛΙ με παιχνίδια του χωριού και της πόλης, διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων, κατασκευασμένα στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, καθώς και κάποια φτιαγμένα από τα ίδια τα παιδιά. Τα περισσότερα ανήκουν στην εποχή του μεσοπόλεμου και στη δεκαετία του 1950. Οι συλλογές διαθέτουν επίσης εκμαγεία από παιδικά παιχνίδια της αρχαιότητας που δένουν το χθες με το σήμερα και εκφράζουν τη συνέχεια στη μορφή του παιδικού παιχνιδιού. Μέσα από αυτά διαφαίνεται η πορεία που ακολούθησαν οι κοινωνικοοικονομικές δομές της ελληνικής κοινωνίας: από τον πηλό στη λαμαρίνα και ύστερα στο πλαστικό.

Ο «Σταθμός» ανανεώθηκε και πάλι το 2008 με «Μια έκθεση για τη Μαργαρίτα», που αφιερώθηκε σε όλα τα παιδιά που χάθηκαν άκαιρα. Η έκθεση απευθύνεται σε παιδιά όλων των ηλικιών αλλά και στους μεγάλους, γιατί μπορεί ν’ ανακαλέσει στη μνήμη τωρινές ή καταχωνιασμένες χαρές, στιγμές που όλοι τις ζήσαμε ή και τις ζούμε στη θέα ενός παιδικού παιχνιδιού. Ανάμεσα στα εκθέματα οι εικαστικές εγκαταστάσεις του προγράμματος «Παιδιά και Καλλιτέχνες προτείνουν στο Σταθμό», οι σημαντικές συλλογές «Κούκλες με ελληνικές τοπικές φορεσιές» της Φανής Καζές, οι φιγούρες του θεάτρου Σκιών και του Κουκλοθέατρου κ.ά.

Περιοδικές εκθέσεις 

Το ΠΛΙ έχει οργανώσει και έχει λάβει μέρος σε πολλές εκθέσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, με πιο σημαντικές:

Ευρωπάλια, Τρεις Κύκλοι Της Ζωής, Βρυξέλλες, Οκτώβριος 1985 
Η έκθεση φιλοξενήθηκε στο δημαρχείο των Βρυξελλών, σε σχέδιο του Βέλγου σχεδιαστή Daniel Serveitens de Merk, και περιλάμβανε αντικείμενα κυρίως από τις συλλογές του ΠΛΙ για τους τρεις κύκλους της ζωής και μέρος της συλλογής του από φιγούρες θεάτρου σκιών.

Αθήνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, Η Ελληνική Φορεσιά και το Κόσμημα άλλοτε και τώρα, Αθήνα 1985 
Η έκθεση έγινε στην αίθουσα Athenaeum και αφορούσε τη διαχρονική εξέλιξη της ελληνικής γυναικείας φορεσιάς και του ελληνικού κοσμήματος, μετά από πολλές και ποικίλες επιδράσεις, καταλήγοντας στην παρουσίαση εμπνεύσεων (ενδυμάτων και κοσμημάτων) σύγχρονων σχεδιαστών (π.χ., Γιάννης Ντεσσές, Γιάννης Ευαγγελίδης, Γιάννης Τσεκλένης, Βασίλης Κουρκουμέλης, Μιχάλης Ασλάνης, Λουκία Μπέικου, Ηλίας Λαλαούνης κλπ.). Οργάνωση: ΠΛΙ, ΥΠ.ΠΟ.

Salute to Greece (ελληνική χρονιά), Η Ελληνική Φορεσιά, Οδοιπορικό στην πόλη μας, Ντάλας (Τέξας) 1990 
Το ΠΛΙ συμμετείχε στην έκθεση που έγινε στο Ντάλας, στο πλαίσιο εκδηλώσεων με τον γενικό τίτλο "Salute to Greece" με δύο εκθέσεις, η μία με τοπικές ελληνικές φορεσιές και η δεύτερη με έργα ζωγραφικής των παιδιών που συμμετείχαν στα εκπαιδευτικά του προγράμματα.

Αθήνα 2004 - Πολιτιστική Ολυμπιάδα, Πτυχώσεις. Από το αρχαίο ελληνικό ένδυμα στη μόδα του 21ού αιώνα, Αθήνα, 21.6-17.10.2004 
Μεγάλη έκθεση για την ενδυματολογική πρακτική των πτυχώσεων στην αρχαιότητα, την επίδρασή τους σε άλλους πολιτισμούς και τη σύγχρονη μόδα του 21ου αιώνα.

Λεμεσός 2007, Αθήνα 2010, "Ενδύεσθαι". Για ένα Μουσείο Πολιτισμού του Ενδύματος 
Η έκθεση βασίστηκε στην ενδυματολογική συλλογή του ΠΛΙ, προϊόν της συλλεκτικής φιλοσοφίας της προέδρου Ιωάννας Παπαντωνίου και κάλυπτε όλη την εξέλιξη της μόδας στην Ευρώπη από τον 18ο έως τον 21ο αιώνα. Φιλοδοξία της έκθεσης αυτής ήταν να αναδείξει την ανάγκη δημιουργίας ενός Μουσείου Πολιτισμού του Ενδύματος στην Ελλάδα.

Λονδίνο 2012, «6 ‘Παγκόσμιοι’ Έλληνες σχεδιαστές μόδας» και «3 σύγχρονοι Έλληνες σχεδιαστές» 
Στην έκθεση παρουσιάστηκαν δημιουργίες των Γιάννη Ντεσσέ, Γιάννη Ευαγγελίδη, Τζέιμς Γκαλάνο, Τζορτζ Σταυρόπουλου, Ντίμη Κρίτσα και Γιάννη Τσεκλένη, που συνδυάστηκαν με δημιουργίες γνωστών σύγχρονων Ελλήνων σχεδιαστών, όπως οι Μαίρη Κατράντζου, Σοφία Κοκοσαλάκη και Marios Schwab. 

Το 1999, στο πλαίσιο του εορτασμού των 25 χρόνων του, το ΠΛΙ παρουσίασε τις εκθέσεις:

"Άμφια – Το ένδυμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας" Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα, 1-30.9.1999 
Στην έκθεση παρουσιάστηκαν μεταξωτά και χρυσοκέντητα άμφια από τις συλλογές του Μουσείου Μπενάκη, του Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, του Βυζαντινού Μουσείου, του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου και του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος, που χρονικά κάλυπταν την περίοδο από τον 16ο έως και τον 20ό αιώνα. Τα ενδύματα εκτέθηκαν μεμονωμένα και ως ενδυματολογικά σύνολα, που αντιστοιχούσαν στους τρεις βαθμούς της ιεροσύνης, το διακονικό, τον ιερατικό και τον επισκοπικό βαθμό. Το σκεπτικό της παρουσίασης ήταν να αναδειχθούν, παράλληλα με τα πολυτελή χρυσοκέντητα ιερατικά ενδύματα, και διαφορετικές, λιγότερο γνωστές μορφές αμφίων, που διαμορφώνονται από υφάσματα ή κεντήματα προορισμένα για τον στολισμό του σπιτιού ή του κοσμικού ενδύματος. Ένας από τους στόχους της έκθεσης ήταν να φέρει στο φως παρόμοιο υλικό, που ως τώρα δεν έχει μελετηθεί και να ευαισθητοποιήσει κοινό και ειδικούς προς αυτή την κατεύθυνση.

Κρόσσια, Χιτώνες, Ντουλαμάδες, Βελάδες Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, Ταύρος, 1999-2000 
Μια έκθεση για την εξέλιξη της ελληνικής ενδυμασίας από το 3000 π.Χ. μέχρι το 1992, με παράλληλες αναφορές σε ιστορικά γεγονότα.

Γιάννης Τσεκλένης - Ένας Έλληνας σχεδιαστής μόδας Θέατρο Θησείο, Αθήνα, 1-20.10.1999  
Έκθεση με δημιουργίες του γνωστού Έλληνα σχεδιαστή μόδας Γιάννη Τσεκλένη, που εκτός των άλλων επί πολλά έτη πάλεψε για τη δημιουργία μονάδας παραγωγής στην Ελλάδα με στόχο τις επώνυμες ελληνικές εξαγωγές και το 1972 τα είδη του έφταναν σε 32 χώρες σε όλο τον κόσμο. Ο Γιάννης Τσεκλένης δώρισε το σύνολο των συλλογών του στο ΠΛΙ.

Jean Dessès – Ένας Έλληνας σχεδιαστής μόδας Κτίριο Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, Αθήνα, 1-20.10.1999 
Η έκθεση παρουσίασε για πρώτη φορά στο κοινό συγκεντρωμένες δημιουργίες του μεγάλου μόδιστρου Γιάννη Ντεσσέ, που εργάστηκε κυρίως στο Παρίσι μέχρι την εγκατάστασή του στην Ελλάδα το 1963.

Οι ελληνικές φορεσιές του Λυκείου των Ελληνίδων στο έργο του Τσαρούχη, σε συνεργασία με το Ίδρυμα Τσαρούχη Μουσείο Λυκείου των Ελληνίδων, Αθήνα, Οκτώβριος 1999-Οκτώβριος 2000 
Στην έκθεση παρουσιάστηκαν δώδεκα τέμπερες του Γιάννη Τσαρούχη με θέμα τις ελληνικές τοπικές φορεσιές και η αναπαράστασή τους σε τρεις διαστάσεις, με αυθεντικές φορεσιές από τη συλλογή του Λυκείου των Ελληνίδων.

Τέλος, το 2014, για τον εορτασμό των 40 χρόνων από την ίδρυση του ΠΛΙ έγιναν οι ακόλουθες εκθέσεις:

Νύφες. Παράδοση και μόδα στην Ελλάδα Μουσείο Μπενάκη, νέο κτίριο, Αθήνα, 23.1-25.5.2014, Φουγάρο, Ναύπλιο, 6.9-9.11.2014 
Με επίκεντρο τον γάμο, τη σημαντική αυτή στιγμή στη ζωή της γυναίκας, στην έκθεση παρουσιάστηκε μια μεγάλη γκάμα νυφικών ενδυμάτων από τις συλλογές του ΠΛΙ, από τα κομψά και περίτεχνα νυφικά του τέλους του 19ου αιώνα έως τις πρωτοποριακές δημιουργίες των σύγχρονων σχεδιαστών και τις εκκεντρικές εμφανίσεις των νυφών του 21ου αι. Στην πρώτη έκθεση εκτέθηκαν 65 νυφικά, ενώ η δεύτερη εμπλουτίστηκε με νέες δωρεές, φτάνοντας τα 103 εκθέματα.

Αχνάρια μεγαλοπρέπειας. Μια νέα ματιά στην παράδοση της ελληνικής γυναικείας φορεσιάς Ελληνικό Κέντρο Λονδίνου, Λονδίνο, 4.2-2.3.2014, Ελληνικός Κόσμος, Ταύρος, 8.5-28.9.2014, Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο, Λευκωσία, 30.10.2014-19.4.2015 
Στην έκθεση παρουσιάστηκαν πάνω από 40 αυθεντικά χαρακτηριστικά ελληνικά ενδύματα των συλλογών του ΠΛΙ από τον 18ο έως τις αρχές του 20ού αιώνα και ήταν αφιερωμένη στη μνήμη της Κούλας Λαιμού.

Νίκος Χρονόπουλος- Γιώργος Μπουζιάνης, Μαθητής και Δάσκαλος

Πολιτιστικό Κέντρο Δάφνης - Μουσείο Γ. Μπουζιάνη, 6.3.-30.9.2014

Έκθεση με δημιουργίες του σημαντικού ζωγράφου Νίκου Χρονόπουλου μαζί δυο έργα του δασκάλου και φίλου του Γιώργου Μπουζιάνη από τις συλλογές του ΠΛΙ.

Κτιριακές εγκαταστάσεις 

Οι υπηρεσίες του ΠΛΙ στεγάζονται στα:
 Μουσείο "Β. Παπαντωνίου" - Πωλητήριο (Βασ. Αλεξάνδρου 1 & Σοφρώνη, Τηλ. ++30 27752028379). Δωρεά: Ιωάννα και Αναστασία Παπαντωνίου (1974). Το κτίριο ανακαινίστηκε το 1999 με χορηγία του Λάζαρου Εφραίμογλου.
 Κέντρο Έρευνας, Διοικητικές υπηρεσίες, Βιβλιοθήκη (Βασ. Αλεξάνδρου 6, Τηλ. ++30 27752028947)
 Παιδικό Μουσείο «Σταθμός» - Εκπαιδευτικά Προγράμματα (Παλαιός σιδηροδρομικός σταθμός Ναυπλίου, Τηλ. ++30 27752028947 - παραχώρηση από τον δήμο Ναυπλιέων).
 Αποθήκες μουσειακών αντικειμένων: Σοφρώνη 13. Το κτίριο διαμορφώθηκε με χορηγία της Αναστασίας Παπαντωνίου και ο ηλεκτρομηχανολογικός εξοπλισμός του πραγματοποιήθηκε με χορηγία του Ιδρύματος «Ι. Κωστοπούλου».

Έρευνα 

 Ένδυμα. Στον τομέα του ενδύματος ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μελέτη της τοπικής φορεσιάς. Η έρευνα, επιτόπια και βιβλιογραφική, εξετάζει την ιστορική εξέλιξη της φορεσιάς, από τον 15ο αιώνα έως τις μέρες μας, καθώς και την κοινωνική και οικονομική διάστασή της. Τα υλικά, οι τεχνικές κατασκευής και η κοπή αποτελούν, επίσης, αντικείμενα μελέτης. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Ιωάννα Παπαντωνίου.
 Μουσική, χορός. Η έρευνα για τη μουσική και τον χορό είναι κυρίως επιτόπια. Μέχρι τώρα έχει συγκεντρωθεί υλικό από την Πελοπόννησο, τη Μακεδονία, τη Θράκη, την Κύπρο και από τα ελληνόφωνα και αλβανόφωνα χωριά της Κάτω Ιταλίας και Σικελίας. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Φοίβος Ανωγειανάκης.
 Προβιομηχανική τεχνολογία. Ιδιαίτερη έμφαση στον τομέα αυτό δόθηκε κατά τη διετία 1984 1985 με τη σύσταση της Ομάδας Προβιομηχανικής Τεχνολογίας, που σκοπό είχε την καταγραφή και μελέτη των τεχνικών της φωτιάς. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Στέλιος Παπαδόπουλος
 Παιδί και παιχνίδι. Τα τελευταία χρόνια, στο πλαίσιο της οργάνωσης του Μουσείου Παιδικής Ηλικίας, ξεκινούν οι πρώτες έρευνες για το παιδί και ιδιαίτερα για το παιχνίδι.

Το ΠΛΙ έχει εκπονήσει τρία πιλοτικά μουσειολογικά προγράμματα:
 Πρόγραμμα ηλεκτρονικής καταγραφής μουσειακών αντικειμένων: Ένταξη του προγράμματος στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και χρηματοδότηση από το ΥΠ.ΠΟ.
 Εθνικό Αρχείο Ενδυμασίας: Πρόγραμμα ηλεκτρονικής αποδελτίωσης πληροφοριών. Το πρόγραμμα χρηματοδοτήθηκε από το ΥΠ.ΠΟ.
 Πρόγραμμα μηχανοργάνωσης των δραστηριοτήτων του ΠΛΙ, που εντάχθηκε στο πρόγραμμα ΜΟΠ-Πληροφορικής.

Ειδικά προγράμματα

Εθνικό Αρχείο Ενδυμασίας 
Το πρόγραμμα του Εθνικού Αρχείου Ενδυμασίας, που άρχισε να πραγματοποιείται το 1988 σε συνεργασία με το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης (ΜΕΛΤ) και το Λύκειο των Ελληνίδων Αθηνών, είχε σκοπό την καταγραφή της παραδοσιακής φορεσιάς σ' ολόκληρη την Ελλάδα πριν χαθούν οι αυθεντικές ζωντανές πηγές. Σ’ αυτό το πρόγραμμα συμμετείχαν επίσης το Εθνολογικό και Λαογραφικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, το τμήμα Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και το Λαογραφικό Ιστορικό Μουσείο Ηρακλείου.

Πρόγραμμα Καταγραφής Συλλογών 
Το πρόγραμμα καταγραφής των μουσειακών αντικειμένων μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή ξεκίνησε έχοντας ως βάση το ΠΛΙ και την υποστήριξη του Κοινωνικού Ταμείου της ΕΟΚ, μέσω του ΥΠ.ΠΟ. Εφαρμόστηκε το 1986 σε τέσσερα περιφερειακά λαογραφικά μουσεία και στο Μ.Ε.Λ.Τ , με σκοπό να επεκταθεί και στα υπόλοιπα. Το πρόγραμμα στόχευε στην πλήρη καταγραφή των συλλογών των λαογραφικών μουσείων και τη σύνδεσή τους μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, για την ευκολότερη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ερευνητών.

ETHNOMUSEUM NET 
Από το 1996 το ΠΛΙ συμμετέχει στο «Δίκτυο για τη διάχυση της τεχνογνωσίας για την τεκμηρίωση των εθνογραφικών αντικειμένων» (Ethnomuseum net), που χρηματοδοτείται από το ΕΠΕΤ ΙΙ, σε συνεργασία με την Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου Πατρών - Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Τεχνολογίας Υπολογιστών, το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, το ICOM-Ελληνικό Τμήμα και άλλα εθνογραφικά μουσεία της Ελλάδας.

Στόχοι του προγράμματος:
 	Να δώσει συνολικές λύσεις στα προβλήματα τεκμηρίωσης των εθνογραφικών μουσείων.
 	Να αναπτύξει και να μελετήσει νέες τεχνικές για την καταγραφή κατά ψηφιακό τρόπο της εμπλεκόμενης πληροφορίας που καλύπτουν ένα μεγάλο αριθμό πραγματικών εφαρμογών και
 	Να φέρει κοντά σχεδόν το σύνολο των ερευνητών και των στελεχών που βρίσκονται σε όλη την επικράτεια και δραστηριοποιούνται στον τομέα της τεκμηρίωσης των εθνογραφικών αντικειμένων και του σχεδιασμού πληροφοριακών συστημάτων για εθνογραφικά μουσεία.

Πρόγραμμα «ΜΕΛΙΝΑ» 

Το πειραματικό πρόγραμμα «ΜΕΛΙΝΑ - Εκπαίδευση και Πολιτισμός» προωθήθηκε από τα υπουργεία Παιδείας και Πολιτισμού, σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Λαϊκής Επιμόρφωσης. Κατά το πρώτο έτος (1995-1996) οργανώθηκαν εκπαιδευτικά προγράμματα σε λαογραφικά μουσεία, νεοκλασικά κτίρια και παραδοσιακούς οικισμούς σε 35 περιοχές της χώρας, με συντονιστή το Μουσείο Μπενάκη και με τη συμμετοχή πολλών λαογραφικών μουσείων.

Το ΠΛΙ συμμετείχε με το εκπαιδευτικό πρόγραμμα ‘’Φτιάχνοντας το Πουκάμισο’’, σε συνεργασία με το 3ο Δημοτικό Σχολείο Ναυπλίου. Τα παιδιά μαθαίνουν τη σημασία της ενδυμασίας από τους προϊστορικούς χρόνους και τη διαχρονική εξέλιξή της και στη συνέχεια δημιουργούν το πουκάμισο, το νεοελληνικό "πουκάμισο", που αποτελεί απαραίτητο τμήμα για όλες τις τοπικές μας φορεσιές. Κατά το δεύτερο έτος (1996-97) εντάχθηκαν στο πρόγραμμα 35 επιπλέον σχολεία και αποφασίστηκε το ΠΛΙ να αναλάβει τον σχεδιασμό και υλοποίηση παραπάνω εκπαιδευτικών προγραμμάτων

TEXtile and apparel EuroMEDiterranean heritage for Innovation (TEXMEDIN)

Το TEXMEDIN ήταν ένα διακρατικό έργο που συγχρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας του προγράμματος MED , με στόχο να ενισχύσει τη σημαντική κληρονομιά της κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης της ευρωμεσογειακής περιοχής και να προωθήσει τη χρήση της ως πηγή έμπνευσης για σχεδιαστές νέων συλλογών και προϊόντων ανταγωνιστικών με υψηλή ποιότητα και αισθητική. Το έργο άρχισε τον Απρίλιο του 2009 και ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 2012. Χρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ σε ποσοστό 75%, ενώ το υπόλοιπο συμπληρώθηκε από εθνικούς πόρους.

Συμμετείχαν εννιά εταίροι από έξι ευρωπαϊκές χώρες που ανήκουν στην περιοχή της Μεσογείου, όλες με μακρά παράδοση στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας και της ένδυσης, καθώς και στον σχεδιασμό και τη δημιουργικότητα. 

Δημιουργήθηκε μια βάση δεδομένων που εμπλουτίστηκε με 800 αντικείμενα από τα τρία μουσεία και το Carpiformazione (200 από τον καθένα). Τα αντικείμενα αυτά αποτελούσαν τα αντιπροσωπευτικά δείγματα του αποθέματος της πολιτιστικής κληρονομιάς στον τομέα υφάσματος-ένδυσης και ο στόχος ήταν (α) να φτιαχτεί ένα εργαλείο για την παρουσίαση και την παροχή πληροφοριών σε οποιανδήποτε ενδιαφέρεται για την πολιτιστική κληρονομιά στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας και του ενδύματος και (β) να προσφέρει μια ελκυστική πηγή έμπνευσης και ενημέρωσης στους νέους σχεδιαστές, στυλίστες, σχολές μόδας και κλωστοϋφαντουργίας, καθώς και στις εταιρίες ένδυσης. Το ΠΛΙ συμμετείχε εμπλουτίζοντας τη βάση με ελληνικές τοπικές ενδυμασίες και εξαρτήματά τους.

Στη συνέχεια αναπτύχθηκε ένα διακρατικό δίκτυο εργαστηρίων (Inspiring Labs) και προκηρύχθηκε διαγωνισμός σχεδίου (TEXMEDIN Design Challenge). Τα Inspiring Labs έδιναν τη δυνατότητα σε νέους σχεδιαστές ή στελέχη σχεδιασμού επιχειρήσεων να αποκτήσουν πρόσβαση στα αρχεία των μουσείων, να περιηγηθούν σε κέντρα τεκμηρίωσης που περιέχουν βιβλία και περιοδικά μόδας και να συνδεθούν διαδικτυακά με την ψηφιακή βιβλιοθήκη του έργου. Ο διαγωνισμός σχεδίου έδωσε τη δυνατότητα στις νέες γενιές των σχεδιαστών από την ευρωμεσογειακή περιοχή να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους δυναμικά και να αναβαθμίσουν τη δημιουργικότητά τους, χρησιμοποιώντας την κληρονομιά της κλωστοϋφαντουργίας και της ένδυσης. Η πρωτοβουλία αυτή προσέφερε ευκαιρίες για νέα ταλέντα στον ευρωμεσογειακό χώρο και ενθάρρυνε τις επιχειρήσεις του κλάδου στο να επενδύσουν στον σχεδιασμό ως ένα στρατηγικό μέσο ανταγωνιστικότητας. Μέσω της διεξαγωγής του διακρατικού διαγωνισμού, επιλέχθηκε μια ομάδα 60 νέων σχεδιαστών με βάση τις εργασίες τους. Οι επιλεγμένοι σχεδιαστές είχαν την ευκαιρία να εκπαιδευτούν στις εγκαταστάσεις των Inspiring Labs, όπου τους παρασχέθηκε νέα τεχνογνωσία και ενισχύθηκε η δημιουργικότητά τους. Με την ολοκλήρωση της κατάρτισης, οι καλύτερες εργασίες παρουσιάστηκαν στο κοινό στην Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία και Ελλάδα. Οι σχεδιαστές υλοποίησαν μία πρωτότυπη εργασία, σχεδιάζοντας νέα προϊόντα (υφάσματα, ενδύματα, αξεσουάρ ή προϊόντα εσωτερικού χώρου). Τα σχέδια βασίστηκαν στη σύγχρονη ερμηνεία ενός ή περισσοτέρων αντικειμένων του υλικού της ψηφιακής βιβλιοθήκης του έργου TEXMEDIN.

Στις 21 και 22 Ιουνίου 2011 πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο της Λυών η πρώτη έκθεση των πρωτοτύπων και ανακηρύχθηκαν τα αποτελέσματα του διαγωνισμού.

Europeana Fashion

Το ΠΛΙ συμμετείχε στο project Europeana Fashion, σε συνεργασία με 22 εταίρους από 7 χώρες της Ευρώπης, και δημοσίευσε στην ψηφιακή βιβλιοθήκη Europeana 10.000 ενδύματα και αξεσουάρ μόδας.

Αρχεία 

Τα αρχεία του ΠΛΙ περιέχουν σπάνιο υλικό, κυρίως από επιτόπιες έρευνες για την ενδυμασία, τον χορό, το τραγούδι κλπ.:

 Το φωτογραφικό αρχείο περιέχει διαφάνειες και φωτογραφίες από τις επιτόπιες έρευνες σε όλο τον ελλαδικό χώρο από το 1955 μέχρι το 1985 περίπου.
 Το ίδιο ισχύει για το ηχητικό και το κινηματογραφικό αρχείο, που καλύπτει έθιμα, ένδυμα, μουσική, χορό και ομαδικό παιχνίδι.
 Το Εθνικό Αρχείο Ελληνικής Παραδοσιακής Ενδυμασίας περιλαμβάνει πληροφοριακό υλικό με στοιχεία από επιτόπιες έρευνες, διάφορες φωτογραφίες, ενδυματολογικά αχνάρια, αποκόμματα εφημερίδων, αρθρογραφία και γλωσσάρια σχετικά με το θέμα.
 Το αρχείο επιτόπιας έρευνας περιλαμβάνει συμπληρωματικά χειρόγραφα στοιχεία του φωνητικού, ηχητικού και κινηματογραφικού αρχείου.

Σχέσεις με άλλα μουσεία 
Το ΠΛΙ συνεργάζεται σταθερά με πολλά μουσεία και φορείς της Ελλάδας και του εξωτερικού, όπως το Μουσείο Μπενάκη, το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, το Μουσείο Κοσμήματος Η. Λαλαούνη, το Λύκειο των Ελληνίδων Αθηνών, το Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών στη Θεσσαλονίκη, το Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας και το Ίδρυμα Λανίτη στη Λεμεσό, το Ελληνικό Κέντρο Λονδίνου, το παράρτημα του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, το παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης και τον πολιτιστικό χώρο Φουγάρο στο Ναύπλιο.

Στα πλαίσια της επιστημονικής συνεργασίας με άλλα μουσεία και φορείς, το ΠΛΙ, εκτός των άλλων, συνέβαλε στη δημιουργία και οργάνωση του Λασκαρίδειου Λαογραφικού Μουσείου στη Νέα Κίο Αργολίδας (1980), καθώς και στη δημιουργία του Μουσείου Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων και Κέντρο Εθνομουσικολογίας (Μ.Ε.Λ.Μ.Ο.Κ.Ε.) στην Αθήνα.

Σεμινάρια - Συνέδρια 
Το ΠΛΙ, στοχεύοντας στην επιμόρφωση του προσωπικού του και στην ανταλλαγή απόψεων, έχει οργανώσει τοπικές και διεθνείς συναντήσεις στο Ναύπλιο. Οι τελευταίες είναι συναντήσεις των επιτροπών που λειτουργούν στα πλαίσια του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM) και του Διεθνούς Συμβουλίου για την Παραδοσιακή Μουσική (ICTM), των οποίων το ΠΛΙ είναι ενεργό μέλος.

Στις σπουδαιότερες συναντήσεις συγκαταλέγονται: 
 Της Ομάδας Εργασίας της Επιτροπής Ενδυματολόγων του ICOM (1981)
 "Το Μουσείο και το Σχολείο" (1981)
 Της Επιτροπής Ενδυματολόγων του ICOM στα πλαίσια του εορτασμού των δέκα χρόνων από την ίδρυσή του ΠΛΙ (1984). Τα πρακτικά της συνάντησης δημοσιεύονται στο επιστημονικό περιοδικό του ΠΛΙ "Εθνογραφικά" 1983-85 (4-5): σελ. 4-50	
 Της Διεθνούς Επιτροπής για την Εκπαίδευση και την Πoλιτιστική Δράση στα Μουσεία (CECA) του ICOM (1988), συνδιοργάνωση: ICOM Ελληνικό Τμήμα. Τα πρακτικά της συνάντησης δημοσιεύτηκαν σε ειδικό τόμο από το Ελληνικό Τμήμα του ICOM
 Τριήμερο σεμινάριο με θέμα "Μουσείο και Σχολείο" για τους εκπαιδευτικούς της Αργολίδας (Απρίλιος 1990), συνδιοργάνωση: υπουργείο Παιδείας, ICOM Ελληνικό Τμήμα, Βρετανικό Συμβούλιο
 Της Διεθνούς Επιτροπής Τεκμηρίωσης (CIDOC) του ICOM (ετήσια συνάντηση)(Οκτώβριος 1990, συνδιοργανωτής: ICOM Ελληνικό Τμήμα)
 17ο συμπόσιο της Ομάδας Εργασίας των Εθνοχορολόγων του ICTM (Ιούλιος 1992), συνδιοργανωτής Διεθνής Ομάδα Εργασίας Εθνοχορολόγων του ICTM. Τα πρακτικά της συνάντησης εκδόθηκαν σε ειδικό τόμο από το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα
 53η Ετήσια Συνάντηση Διεθνούς Επιτροπής ICOM Costume (6-12 Σεπτεμβρίου 1999)
 68η Ετήσια Συνάντηση Διεθνούς Επιτροπής ICOM Costume (Σεπτέμβριος 2014)

Βιβλιοθήκη 
Η βιβλιοθήκη είναι μοναδική στο είδος της για την εξειδίκευσή της στη μουσειολογία-εθνολογία, τη λαογραφία, την ενδυματολογία, την κοινωνιολογία, την ιστορία, τις τέχνες και τεχνικές, το θέατρο, τον χορό, τη μουσική, το παιδικό βιβλίο και στόχο έχει την εξυπηρέτηση του ερευνητικού προσωπικού του ΠΛΙ, της επιστημονικής κοινότητας και των παιδιών του σχολείου. Σήμερα περιλαμβάνει 12.000 τίτλους βιβλίων και 250 τίτλους περιοδικών.

Από το 1993 χρησιμοποιείται το ηλεκτρονικό βιβλιοθηκονομικό σύστημα ΑΒΕΚΤ (Σύστημα Αυτοματισμού Βιβλιοθηκών Εθνικού Κεντρου Τεκμηρίωσης του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών).

Η βιβλιοθήκη δεν είναι δανειστική για το κοινό. Για την εξυπηρέτησή του λειτουργεί μικρό αναγνωστήριο και παρέχεται η δυνατότητα φωτοτύπησης των βιβλίων.

Εκδόσεις 
Το ΠΛΙ πραγματοποιεί διάφορες εκδόσεις (βιβλία, δίσκους, κάρτες, αφίσες) που απευθύνονται είτε στο ευρύ είτε στο ειδικό επιστημονικό κοινό. Οι εκδόσεις του προωθούν τη μελέτη του νεοελληνικού πολιτισμού, εμπλουτίζοντας την ελληνική βιβλιογραφία και δισκογραφία. Ανάμεσά τους, σημαντική η σειρά της ενδυματολογίας που επιμελείται η πρόεδρος του ΠΛΙ, ενδυματολόγος Ιωάννα Παπαντωνίου.

Στις επιστημονικές εκδόσεις συγκαταλέγονται οι επιστημονικές επετηρίδες ‘’Εθνογραφικά’’, που αριθμεί 14 τόμους και «Ενδυματολογικά» με 4 τόμους.

Το 1983, το βιβλίο της Αγγελικής Αμαντρύ ‘Η Ελληνική Επανάσταση σε γαλλικά κεραμικά του 19ου αιώνα’ και το 1987 το βιβλίο της Μπέτυς Ψαροπούλου ‘Οι τελευταίοι τσουκαλάδες του Ανατολικού Αιγαίου’, εκδόσεις του ΠΛΙ, απέσπασαν βραβεία της Ακαδημίας Αθηνών (βλ. πλήρη κατάλογο εκδόσεων του ΠΛΙ στο τέλος του άρθρου).

Φίλοι του ΠΛΙ 
Το Σωματείο «Φίλοι του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος» ιδρύθηκε το 1989 με σκοπούς:
 Την ηθική και υλική συμπαράσταση προς ενίσχυση των σκοπών του ΠΛΙ.
 Τη συμβολή στη διάδοση στο ευρύ κοινό των σκοπών και της σημασίας του έργου του ΠΛΙ.
 Τη συμβολή στην έρευνα, διάσωση, μελέτη και προβολή του παραδοσιακού πολιτισμού της Πελοποννήσου και ευρύτερα όλης της Ελλάδας.   
Σήμερα, αριθμώντας 500 μέλη, ανταποκρίνεται πλήρως στους σκοπούς της ίδρυσής του. Ως αρωγό προς το Ίδρυμα σωματείο, συμμετέχει με ειδικές ομάδες μελών του σε εκπαιδευτικά προγράμματα (π.χ., «Το Ναύπλιο στον 19ο αιώνα», «Καραγκιόζης» κλπ.), διαθέτει σώμα εθελοντών ξεναγών (για τους εκθεσιακούς χώρους του Ιδρύματος και για την πόλη του Ναυπλίου -σε σχέση με το πρόγραμμα «Το Ναύπλιο στον 19ο αιώνα»)- και προσφέρει διττά στο ΠΛΙ και στην πόλη του Ναυπλίου.

Παράλληλα, λειτουργεί τμήμα διδασκαλίας και παρουσίασης ελληνικών τοπικών χορών από τη χορευτική του ομάδα. Σκοπός της ίδρυσης της χορευτικής ομάδας ήταν αφενός μεν να εμπνεύσει στα παιδιά και τους νέους την αγάπη για τον δημοτικό χορό και το τραγούδι και αφετέρου να γνωρίσει σ’ αυτό το ζωντανό κοινό στοιχεία του λαϊκού μας πολιτισμού.

Αντικείμενα συλλογών

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
Συλλογικό(2002), Θεσσαλονίκη: Σταυροδρόμο ιδεών και ανθρώπων: Η πόλη στο μουσείο και στο χώρο. Θεσσαλονίκη 1997. Πρακτικά. Το αποκεντρωμένο μουσείο και η συμβολή του στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και στη σύγχρονη πολιτισμική ανάπτυξη: Το παράδειγμα του ΠΛΙ, ICOM - Ελληνικό Τμήμα, Αθήνα 2002.
 Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, «Πτυχώσεις», Αθήνα, 2004.
 Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, «6 Παγκόσμιοι Έλληνες Σχεδιαστές», Ναύπλιο 2006
 Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα,"Ενδύεσθαι. Για ένα Μουσείο Πολιτισμού του Ενδύματος", Ναύπλιο 2010
 Κώτσου, Μαρία - Παπαντωνίου, Ιωάννα (1988): "Λαογραφικό Μουσείο Ναυπλίου", Ναύπλιο

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Η επίσημη ιστοσελίδα του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος
 Πληροφορίες στη σελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού 

Πελοποννησιακο
Ναύπλιο
Ελληνικά κοινωφελή ιδρύματα