Ευθυμένης ο Μασσαλιώτης

Ο καταγόμενος από την Μασσαλία Ευθυμένης υπήρξε θαλασσοπόρος, εξερευνητής και γεωγράφος του 6ου ή 5ου π.Χ. αιώνα σύμφωνα με την επικρατέστερη σήμερα άποψη. Κάποιοι μελετητές ωστόσο τον θεωρούν νεώτερο και τον τοποθετούν στον 4ο π.Χ. αιώνα, στην εποχή περίπου που έζησε και ο επίσης θαλασσοπόρος συμπατριώτης του Πυθέας.

Ο Ευθυμένης ήταν ο δεύτερος γνωστός Έλληνας που, μετά τον Κωλαίο τον Σάμιο, πέρασε τις Ηράκλειες στήλες και ανοίχτηκε στην Έξω Θάλασσα. Εξερεύνησε τις ακτές της βορειοδυτικής Αφρικής φθάνοντας μέχρι τις εκβολές ενός μεγάλου ποταμού, του Νίγηρα ίσως ή πιθανότερα του Σενεγάλη. 

Περιέγραψε το ταξίδι αυτό σ' ένα βιβλίο με τίτλο Περίπλους (όπως μας πληροφορεί ο γεωγράφος Μαρκιανός)
 
από το οποίο διασώθηκε ένα μόνο απόσπασμα που αναφέρεται,  περίπου με τα ίδια λόγια, από τον φιλόσοφο Σενέκα.
 
και τον Πλούταρχο.
 
Σ' αυτό ισχυριζόταν ότι ο Νείλος πηγάζει από τον Ατλαντικό ωκεανό και ότι οι πλημμύρες του οφείλονται στην δύναμη των ετήσιων ανέμων που σπρώχνουν με ορμή τα νερά του ωκεανού μέσα στο ποτάμι. Φαίνεται πως στήριξε την πεποίθησή του αυτή στην παρατήρηση ότι και στον Σενεγάλη υπήρχαν κροκόδειλοι και ιπποπόταμοι (ζώα χαρακτηριστικά του Νείλου) και στο ότι στο σημείο εκείνο τα νερά της θάλασσας ήταν γλυκά (επειδή - όπως ξέρουμε σήμερα - το ρεύμα του Σενεγάλη εισχωρεί βαθειά μέσα στον ωκεανό). 
Η αντίληψη ότι ο Νείλος πηγάζει από τον ωκεανό και αφού διασχίσει ολόκληρη την Αφρική χύνεται στην Μεσόγειο, όσο παράδοξη και αν φαντάζει σήμερα, ήταν απολύτως συμβατή με τι γνώσεις και κυρίως τους μύθους της εποχής του Ευθυμένη.

Ο Ευθυμένης ο Μασσαλιώτης μνημονεύεται επίσης από τον Αθήναιο,
 
τον Ιωάννη τον Λυδό
  
και τον Αίλιο Αριστείδη (που επικαλείται παλαιότερη μαρτυρία του Εφόρου). 
Αντιθέτως, ο αναφερόμενος από τον Κλήμη τον Αλεξανδρέα Ευθυμένης ως συγγραφέας κάποιου Χρονικού εικάζεται πως δεν ήταν ο θαλασσοπόρος Μασσαλιώτης, αλλά κάποιος άλλος συνονόματος του.

Παραπομπές 

Αρχαίοι Έλληνες θαλασσοπόροι
Αρχαίοι Έλληνες γεωγράφοι
Θαλασσοπόροι εξερευνητές
Αρχαία Μασσαλία