Άλμα εις ύψος

Το άλμα εις ύψος είναι ένα από τα αγωνίσματα του στίβου. Οι αγωνιζόμενοι πρέπει να πάρουν φόρα και να περάσουν πάνω από τον πήχη χωρίς να τον ρίξουν κάτω. Το αγώνισμα είναι, μαζί με το άλμα επί κοντώ, ένα από τα δύο κάθετα αγωνίσματα άλματος στο Ολυμπιακό πρόγραμμα στίβου. Από την αρχαιότητα, οι αγωνιζόμενοι έχουν εισαγάγει όλο και πιο αποτελεσματικές τεχνικές για να φτάσουν στις σύγχρονες μορφές.

Κανόνες 

Οι άλτες πρέπει να απογειώνονται από το ένα πόδι. Ένα άλμα θεωρείται αποτυχημένο εάν ο αθλητής ρίξει τον πήχη, αγγίξει το έδαφος ή χτυπήσει το επίπεδο του πλησιέστερου άκρου του πήχη πριν από την εκτίναξη.

Οι αγωνιζόμενοι μπορούν να αρχίσουν να πηδούν σε οποιοδήποτε ύψος ανακοινωθεί από τον επικεφαλής κριτή ή μπορούν να περάσουν κατά την κρίση τους. Οι περισσότεροι αγώνες αναφέρουν ότι τρία διαδοχικά χαμένα άλματα, σε οποιοδήποτε ύψος ή συνδυασμό υψών, θα αποκλείσουν τον άλτη από τη διοργάνωση. Η νίκη πηγαίνει στον άλτη που ξεπερνά το μεγαλύτερο ύψος στον αγώνα. Εάν δύο ή περισσότεροι άλτες έρθουν ισόπαλοι σε τελικό αποτέλεσμα τότε λαμβάνονται υπόψη: 1) οι λιγότερες αποτυχίες στο ύψος στο οποίο σημειώθηκε η ισοπαλία και 2) οι λιγότερες αποτυχίες σε όλη τη διάρκεια του αγώνα. Εάν το αγώνισμα παραμένει ισόπαλο για την πρώτη θέση, οι άλτες έχουν ένα άλμα, ξεκινώντας από το επόμενο ύψος πάνω από την υψηλότερη επιτυχία τους. Οι άλτες έχουν μία προσπάθεια σε κάθε ύψος. Εάν μόνο ένας πετύχει, αυτός ή αυτή κερδίζει. Αν το κάνουν περισσότεροι από ένας, αυτοί δοκιμάζουν με τον πήχη σε μεγαλύτερο ύψος. Εάν κανένας δεν  κατάφερει να περάσει, όλοι συνεχίζουν με τον πήχη σε χαμηλότερο ύψος.

Η περιοχή άλματος περιλαμβάνει ένα διάδρομο μήκους τουλάχιστον 15 μέτρων, μία εγκάρσια ράβδο (πήχη) μήκους τεσσάρων μέτρων και ένα στρώμα πρόσκρουσης. Για να ολοκληρώσουν το άλμα εις ύψος οι άλτες τρέχουν προς τον πήχη επιχειρώντας να τον περάσουν. Τα παπούτσια για άλτες στους Ολυμπιακούς Αγώνες μπορούν να έχουν μέγιστο πάχος 13 χιλιοστών στη σόλα και 19 χιλιοστών στη φτέρνα.

Ιστορία και τεχνικές του αγωνίσματος 

Ως πρώτος αθλητής στην ιστορία του αγωνίσματος αναφέρεται ο Άγγλος Δ. Γουόκερ, ο οποίος το 1834 πήδησε τα 1,68 μέτρα στους αγώνες "Μπρίτσι Μάιλ Εξερσάιζ". Η επόμενη αναφορά του αγωνίσματος είναι το 1864 στην αθλητική αναμέτρηση των Πανεπιστημίων Κέϊμπριτζ - Οξφόρδης, στην οποία νικητής αναδείχθηκε ο Γκόουκ με 1,65 μέτρα. Το 1866 στο πρώτο Αγγλικό πρωτάθλημα στίβου επικράτησαν οι Ρούπελ και Λιτλ με την ίδια επίδοση 1,755 μ. Το επόμενο ρεκόρ ήταν του Μπροκς που πήδησε 1,80 μ. το 1875. Το 1912 ο Αμερικανός Τζορτζ Χόριν πέρασε πρώτος τα δύο μέτρα με 2,006 μ.

Οι πρώτοι άλτες χρησιμοποιούσαν είτε μια περίτεχνη προσέγγιση ευθεία είτε μια τεχνική ψαλιδιού. Στα μετέπειτα χρόνια, ο πήχης προσεγγιζόταν διαγώνια και ο άλτης πέταξε πρώτα το εσωτερικό πόδι και μετά το άλλο πάνω από τη μπάρα με μία ψαλιδωτή κίνηση
Γύρω στις αρχές του 20ού αιώνα, οι τεχνικές άρχισαν να αλλάζουν, ξεκινώντας με το Eastern cut-off του Ιρλανδοαμερικανού Μάικλ Σουίνι ως παραλλαγή της τεχνικής του ψαλιδιού. Αύξησε το παγκόσμιο ρεκόρ στα 1,97 μέτρα το 1895. Η τεχνική διατηρήθηκε για τουλάχιστον μισό αιώνα και η πιο επιτυχημένη του άλματος εις ύψος, Γιολάντα Μπάλας από τη Ρουμανία, χρησιμοποίησε αυτή την τεχνική για να κυριαρχήσει στο άλμα εις ύψος γυναικών για περίπου 10 χρόνια μέχρι την αποχώρησή της το 1967.

 

Οι Αμερικανοί και οι Σοβιετικοί άλτες ήταν οι πιο επιτυχημένοι για τις επόμενες τέσσερις δεκαετίες και πρωτοστάτησαν στην τεχνική δρασκελισμού (straddle technique, τεχνική στραντλ). Οι άλτες περιέστρεψαν τον κορμό τους, την κοιλιά προς τα κάτω, γύρω από τον πήχη, επιτυγχάνοντας την πιο αποτελεσματική και υψηλότερη απόσταση μέχρι εκείνη τη στιγμή. Ο Βαλέρι Μπρούμελ της Σοβιετικής Ένωσης υπήρξε ο πιο επιτυχημένος φτάνοντας το ρεκόρ κόσμου στα 2,28 μέτρα και κέρδισε το χρυσό μετάλλιο των Ολυμπιακών Αγώνων του Τόκιο το 1964.

Το 1968 ο Αμερικανός Ντικ Φόσμπερι χρησιμοποιώντας μία νέα τεχνική (Παλμός του Φόσμπερι), κέρδισε το χρυσό μετάλλιο των Ολυμπιακών Αγώνων του Μεξικού του 1968. Η τεχνική  εξαπλώθηκε γρήγορα και σύντομα οι άλτες που τη χρησιμοποιούσαν επικράτησαν. Ο πρώτος αθλητής που τη χρησιμοποίησε και σημείωσε παγκόσμιο ρεκόρ ήταν ο Αμερικανός Ντουάιτ Στόουνς, ο οποίος πέρασε τα 2,30 μέτρα το 1973. Στην πλευρά των γυναικών, η 16χρονη Ούλρικε Μάιφαρτ από τη Δυτική Γερμανία με την τεχνική αυτή, κέρδισε το χρυσό μετάλλιο των Ολυμπιακών Αγώνων του Μονάχου το 1972 με 1,92 μέτρα, που ισοφάριζε το παγκόσμιο ρεκόρ γυναικών εκείνη την εποχή.

Παρόλα αυτά, η τεχνική στραντλ δεν εξαφανίστηκε αμέσως. Το 1977, ο 18χρονος Σοβιετικός αθλητής Βλαντίμιρ Γιατσένκο σημείωσε νέο παγκόσμιο ρεκόρ με 2,33 μέτρα και το 1978, αύξησε το ρεκόρ στα 2,34 μέτρα και στα 2,35 μέτρα σε κλειστό στίβο, λίγο πριν ένας τραυματισμός στο γόνατο τερματίσει οριστικά την καριέρα του όταν ήταν μόλις 20 ετών. Στη γυναικεία πλευρά, η Ρόζμαρι Άκερμαν από την Ανατολική Γερμανία, η οποία ήταν η πρώτη γυναίκα άλτης που πέρασε τα 2 μέτρα αύξησε το παγκόσμιο ρεκόρ από 1,95 μέτρα έως 2,00 μέτρα  από το 1974 έως το 1977. Η Άκερμαν κέρδισε επίσης το χρυσό μετάλλιο των Ολυμπιακών Αγώνων του Μόντρεαλ το 1976, που ήταν η τελευταία φορά που ένας άλτης με την τεχνική στραντλ (άνδρας ή γυναίκα) κέρδισε Ολυμπιακό μετάλλιο. Το 1980, ο Πολωνός Γιάτσεκ Φσόουα, ο χρυσός Ολυμπιονίκης του 1976, κατέρριψε το παγκόσμιο ρεκόρ με άλμα στα 2,35 μέτρα. Δύο χρόνια πριν, η Ιταλίδα Σάρα Σιμεόνι κατέρριψε το ρεκόρ της Άκερμαν  στα 2,01 μέτρα. Έκτοτε όλα τα ρεκόρ σημειώθηκαν με τον παλμό του Φόσμπερι.

Στην τεχνική άλματος με τον παλμό Φόσμπερι, ανάλογα με το πόδι άλματος του αθλητή, η εκκίνηση γίνεται δεξιά ή αριστερά του στρώματος του άλματος, τοποθετώντας το πόδι του άλματος πιο μακριά από το έδαφος. Ακολουθούν οκτώ έως δέκα βήματα, με τα πρώτα τρία έως πέντε βήματα να είναι σε ευθεία γραμμή και τα τελευταία πέντε σε καμπύλη. Οι αθλητές γενικά επισημαίνουν την προσέγγισή τους προκειμένου να βρουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ακρίβεια. Η διαδρομή προσέγγισης μπορεί να είναι πιο σημαντική ακόμα και από την απογείωση. Εάν ένας άλτης του ύψους τρέχει με κακό χρονισμό ή χωρίς αρκετή δύναμη, το πέρασμα του πήχη γίνεται περισσότερο πρόκληση. Η προσέγγιση απαιτεί ένα συγκεκριμένο σχήμα ή καμπύλη, τη σωστή ταχύτητα και τον σωστό αριθμό βημάτων. Η γωνία προσέγγισης είναι επίσης κρίσιμη για το βέλτιστο ύψος: οι 50 μοίρες για το προτελευταίο βήμα και οι 40 μοίρες για το τελευταίο βήμα θεωρούνται οι καλύτερες επιλογές.

Το τρέξιμο δημιουργεί την ορμή και δίνει τον τόνο για ένα άλμα. Ο αθλητής ξεκινά σπρώχνοντας το πόδι της απογείωσης με αργά, δυνατά βήματα και μετά αρχίζει να επιταχύνει. Το πόδι απογείωσης του αθλητή θα προσγειωθεί στο πρώτο σκαλοπάτι της καμπύλης και θα συνεχίσει να επιταχύνει, εστιάζοντας το σώμα του προς την αντίθετη πίσω γωνία του στρώματος. Ενώ μένει όρθιος, ο αθλητής κάνει τα δύο τελευταία του βήματα με έμφαση στο πλήρες πάτημα του ποδιού.

Οι περισσότεροι μεγάλοι άλτες της τεχνικής στραντλ έτρεχαν σε γωνίες περίπου 30 έως 40 μοιρών. Το μήκος της διαδρομής καθορίζεται από την ταχύτητα της προσέγγισης. Πιο αργό τρέξιμο απαιτεί περίπου οκτώ βήματα, αλλά ένα πιο γρήγορο άλμα εις ύψος μπορεί να χρειαστεί περίπου 13 διασκελισμούς. Η μεγαλύτερη ταχύτητα επιτρέπει σε μεγαλύτερο μέρος της πρόσθιας ορμής του σώματος να ωθωθεί προς τα επάνω.

Η προσέγγιση στο στρώμα σε διαδρομή σχήματος J που ευνοείται στην τεχνική Φόσμπερι επιτρέπει την ταχύτητα, την ικανότητα στροφής στον αέρα (κεντρομόλος δύναμη) και  καλή θέση απογείωσης, η οποία βοηθά στη μετατροπή της οριζόντιας ορμής σε κάθετη ορμή. Οι αθλητές πρέπει να γέρνουν στην καμπύλη από τους αστραγάλους τους, όχι από τους γοφούς τους. Αυτό επιτρέπει στους γοφούς τους να περιστρέφονται κατά την απογείωση, κάτι που με τη σειρά του επιτρέπει στο κέντρο βάρους τους να περάσει κάτω από τον πήχη.

Η απογείωση μπορεί να είναι με ένα ή και τα δύο χέρια διπλής. Και στις δύο περιπτώσεις, το πόδι του  θα πρέπει να είναι το πιο απομακρυσμένο από τον πήχη, με γωνία προς την αντίθετη πίσω γωνία του εδάφους, καθώς ανεβαίνει το γόνατο στο πόδι που δεν απογειώνεται. Αυτό συνοδεύεται από κίνηση του ενός ή και των δύο χεριών.

Σε αντίθεση με την τεχνική στραντλ, όπου το πόδι απογείωσης "στερεώνεται" στο ίδιο σημείο ανεξάρτητα από το ύψος της ράβδου, οι άλτες παλμού Φόσμπερι πρέπει να προσαρμόσουν την πορεία προσέγγισής τους καθώς ο πήχης ανυψώνεται, έτσι ώστε το σημείο απογείωσης να είναι λίγο πιο μακριά από αυτόν. Οι άλτες που προσπαθούν να φτάσουν σε ύψη ρεκόρ συνήθως αποτυγχάνουν όταν το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς τους κατευθύνεται στην κατακόρυφη προσπάθεια και χτυπούν τον πήχη με το πίσω μέρος των ποδιών τους.

Το γόνατο στο πόδι της μη απογείωσης του αθλητή στρέφει το σώμα του, τοποθετώντας τον στον αέρα με την πλάτη στον πήχη. Στη συνέχεια, ο αθλητής οδηγεί τους ώμους του προς το πίσω μέρος των ποδιών του, καμπυλώνοντας το σώμα του πάνω από τον πήχη. Οι αθλητές μπορούν να δουν πάνω από τον ώμο τους για να κρίνουν πότε πρέπει να ωθήσουν και τα δύο πόδια πάνω από το κεφάλι τους, με αποτέλεσμα το σώμα τους να περάσει τον πήχη και να προσγειωθεί στο στρώμα.

Εξέλιξη παγκοσμίου ρεκόρ 

Το 2009 η IAAF αναγνώρισε 40 παγκόσμια ρεκόρ ανδρών στην ιστορία του αγωνίσματος και 56 ρεκόρ γυναικών.

Άνδρες

Γυναίκες

Οι 11 καλύτεροι αθλητές όλων των εποχών (ανοικτός στίβος) 

Πηγή: World Athletics

Οι 9 καλύτερες αθλήτριες όλων των εποχών (ανοικτός στίβος) 

Πηγή: World Athletics

Παραπομπές

Δείτε επίσης

Άλμα εις ύψος στις Ολυμπιάδες

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Κανόνες του αγωνίσματος από την IAAF 
 World Athletics : High Jump Men 
 World Athletics : High Jump Women 

 
Αγωνίσματα του στίβου