Καυκαλήθρα

Η καυκαλήθρα (επιστ. ονόμ: Tordylium apulum – Τορδύλιον το Άπουλον) είναι ετήσιο ποώδες φυτό (forb) και βότανο. Κατατάσσεται στην οικογένεια των Απιίδων (Apiaceae) ή Σκιαδοφόρων (Umbelliferae), την οικογένεια του καρότου. Εκτείνεται σε μια περιοχή από την Ευρώπη έως τη δυτική Ασία, εισήχθη επίσης στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου τώρα βρίσκεται μόνο στην Αριζόνα.

Άλλες ονομασίες
Εκτός από καυκαλήθρα, ονομάζεται επίσης και καυκαλίδα. Στην Κρήτη αποκαλείται «αγριοκουτσουνάδα» και στην Κάσο «μοσχοπιδιά».

Περιγραφή
Η καυκαλήθρα αναπτύσσεται συνήθως σε ύψος 20-50 εκατοστών. Έχει ένα στέλεχος που είναι όρθιο διακλαδισμένο με μαλακές, τρίχες που εξαπλώνονται στη βάση και διάσπαρτες τρίχες κατά μήκος του υπόλοιπου στελέχους. Τα φύλλα είναι μαλακά τριχωτά και πτεροειδή, με τα χαμηλότερα φύλλα να είναι ωοειδή με οδοντωτά τμήματα και τα ανώτερα φύλλα να έχουν γραμμικά τμήματα. Έχει 2-8 πρωτογενείς ακτίνες. Τα οριακά άνθη διαθέτουν 1 λευκό πέταλο, διευρυμένα και ομοιόμορφου βάθους 2-λοβωτά. Τα βράκτια (bracts) και τα βρακτίδια είναι γραμμικά, μακρά, αιχμηρά με απλωμένες τρίχες. Ο καρπός είναι στρογγυλός, πεπλατυσμένος και συνήθως έχει μέγεθος 5-8 χιλιοστά.

Βιότοπος
Οι καυκαλήθρες, βρίσκονται να καλλιεργούνται σε παρτέρια, χέρσα εδάφη και κράσπεδα. Το φυτό προτιμά αμμώδη, αργιλούχα και πηλώδη εδάφη. Οι καυκαλίδες προτιμούν επίσης τα όξινα, ουδέτερα και αλκαλικά εδάφη. Δεν μπορούν να αναπτυχθούν στη σκιά.

Αναπαραγωγή
Τα άνθη είναι ερμαφρόδιτα και γονιμοποιούνται από έντομα. Το φυτό είναι αυτογονιμοποιούμενο.

Χρήσεις
Η καυκαλίδα είναι άγριο χόρτο εξαιρετικής ποιότητας, με ευχάριστο άρωμα. Χρησιμοποιείται περισσότερο στην παρασκευή χορτοπιτών και ως μυρωδικό αλλά τρώγεται και μόνο του ή βρασμένο μαζί με άλλα άγρια χόρτα όπως σκατζίκια, αλευρίδες, ζοχούς κ.ά.

Τελευταία, άρχισε να χρησιμοποιείται και στη γαστρονομία και για το λόγο αυτό, μπορεί κανείς να το βρει να πωλείται σε ματσάκια, στις λαϊκές αγορές ή μανάβικα.

Οι μεσογειακές καυκαλήθρες έχουν βρώσιμα φύλλα. Στην Ιταλία χρησιμοποιούνται ως καρύκευμα. Σε ανάλυση της σύνθεσης του αιθέριου ελαίου των υπέργειων μερών  καυκαλήθρας από την Ιταλία  ταυτοποιήθηκαν εξήντα επτά ενώσεις που αντιπροσώπευαν το 96,5% του ελαίου. Οι πιο άφθονες ενώσεις ήταν (Ε)-β-οκιμένιο (ocimene) (17,3), α-humulene (11,4%) και οκτύλιο οκτανοϊκό (octyl octanoate) (8,8%). Αιθέριο έλαιο από υπέργεια μέρη του Τ. του Άπουλου από την Ελλάδα έχει αναφερθεί ότι περιέχει α-humulene (28,7%) και οκτύλιο εξανοϊκό (octyl hexanoate) (11,7%) ως  κύρια συστατικά. Δεν υπάρχουν γνωστές θεραπευτικές χρήσεις για το φυτό.

Τέχνες
Έχει προταθεί ότι οι καρποί του φυτού έχουν χρησιμοποιηθεί ως το φυτικό μοντέλο στο Χρυσό Κόσμημα των Μαλίων για τα τρία στρογγυλά κρεμαστά δισκία του κοσμήματος .

Σημειώσεις

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Σελινοειδή
Σκιαδοφόρα
Ελληνική κουζίνα
Λαχανικά
Μπαχαρικά
Χόρτα
Βότανα
Ελληνική χλωρίδα