Βονιφάτιος ο Μομφερρατικός

Ο Βονιφάτιος ο Μομφερρατικός (Bonifacio I del Monferrato, 1150 - 4 Σεπτεμβρίου 1207) ήταν Μαρκήσιος του Μομφερράτου (1192-1207), Βασιλιάς της Θεσσαλονίκης (1204-1207). Ο Βονιφάτιος ήταν τρίτος γιος του Γουλιέλμου Ε΄ του Μομφερράτου και της Ιουδήθ του Μπάμπενμπερκ, νεότερος αδελφός του Γουλιέλμου του Μομφερράτου και του Κορράδου του Μομφερράτου. Γεννήθηκε μετά την επιστροφή του πατέρα του από τη Β΄ Σταυροφορία.

Ιπποτικά κατορθώματα 

Τα νεανικά του κατορθώματα υμνήθηκαν από τον τροβαδούρο Ρεμπώ ντε Βακουέιρα στο ποίημα "Χαίρε Μαρκήσιε, Κύριε του Μομφερράτου. Έσωσε την Ιακωβίνα ντι Βεντιμίλια από τον θείο της Όθωνα, που ήθελε να της στερήσει την κληρονομιά της και την έστειλε στη Σαρδηνία κανονίζοντας τον γάμο της.
Όταν ο Αλβέρτος Μαλασπίνα, σύζυγος μίας από τις αδελφές του, απήγαγε τη Γενοβέζα Σαλντίνα ντε Μαρ ο Βονφάτιος την έσωσε και την παρέδωσε στον αγαπημένο της Πονσέ ντ'Αγκιλάρ. Υποστήριζε τον εξάδελφό του Φρειδερίκο Α΄ Χοενστάουφεν στους πολέμους του κατά της Λομβαρδικής Ένωσης.

Ο μεγάλος αδελφός του Γουλιέλμος πέθανε (1177) αμέσως μετά το γάμο του με τη Σιβύλλα της Ιερουσαλήμ. Ο Αυτοκράτορας Μανουήλ Α΄ Κομνηνός πρόσφερε την κόρη του Μαρία Κομνηνή σε έναν από τους αδελφούς του· ο μόνος ελεύθερος ήταν ο μικρότερος Ρενιέ του Μομφερράτου, που τελικά δολοφονήθηκε στην εξέγερση του Ανδρόνικου Α΄ Κομνηνού.
Ο ανιψιός του Βαλδουίνος Ε΄ της Ιερουσαλήμ στέφθηκε συμβασιλέας των Ιεροσολύμων (1183). Ο πατέρας του πήγε ως κηδεμόνας αφήνοντας το Μομφερράτο στους γιους του Κορράδο και Βονιφάτιο. Ο Κορράδος αναχώρησε για την Ανατολή (1187) και ο Αυτοκράτορας Ισαάκιος Β΄ Άγγελος προσέφερε την αδελφή του Θεοδώρα Αγγελίνα σύζυγο στον Βονιφάτιο, ο Βονιφάτιος είχε παντρευτεί δεύτερη φορά και ο Κορράδος ήταν πρόσφατα χήρος.

Μαρκήσιος του Μομφερράτου

Διορίστηκε κηδεμόνας του ανήλικου Θωμά Α΄ της Σαβοΐας γιου του εξαδέλφου του Ουμβέρτου Γ΄ της Σαβοΐας (1189 - 1191). Ο Ερρίκος ΣΤ΄ της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας τον έχρισε κόμη της Ίνκιζα, και ξέσπασε δεκαπενταετής πόλεμος με τις γειτονικές πόλεις Άστι και Αλεσάντρια. Ο Βονιφάτιος συμμάχησε με την Κρεμόνα και οι δύο πόλεις με το Μιλάνο, ο Βονιφάτιος νίκησε στο Μοντίλιο τον Ιούνιο του ίδιου έτους. Στο Κουάρτο έσωσε τον κουνιάδο του Αλμπέρτο του Μαλασπίνα όταν έπεσε από το άλογο του. Διαδέχθηκε στη Μαρκιωνία του Μομφερράτου τον πατέρα του (1191).
Τον Ιούνιο του 1194 διορίστηκε από τον Ερρίκο ΣΤ΄ στρατιωτικός αρχηγός στη Σικελία, προστάτευσε τον αυτοκράτορα με την ασπίδα του και υμνήθηκε σημαντικά από τους τροβαδούρους μετά από την επιτυχή λήξη της εκστρατείας και όλη τη δεκαετία του 1190.

Δ΄ Σταυροφορία

Όταν ο εκλεγμένος αρχηγός της Δ΄ Σταυροφορίας Θεοβάλδος Γ΄ της Καμπανίας πέθανε πολύ πρόωρα (1201) ο Βονιφάτιος εξελέγη νέος αρχηγός σαν ικανός και έμπειρος, ήταν η καλύτερη ευκαιρία να αποκαταστήσει το κύρος του μετά τις αποτυχίες του στην Ιταλία. Η οικογένειά του είχε αναδείξει δύο βασιλείς στα Ιεροσόλυμα, τον αδελφό του Κορράδο και τον ανιψιό του Βαλδουίνο.
Ο ξάδελφος του Βονιφάτιου Φίλιππος της Σουαβίας παντρεύτηκε την Ειρήνη Αγγελίνα κόρη του Ισαάκιου Β΄ Άγγελου. Τα Χριστούγεννα του 1201 συναντήθηκε με τον Αλέξιο Άγγελο γιο του Ισαάκιου Β΄ που είχε εκθρονίσει ο αδελφός του Αλέξιος Γ´ Άγγελος, συζήτησαν την πιθανότητα χρήσης του Σταυροφορικού στρατού για να ανατρέψει ο Αλέξιος τον θείο του.
Ο Βονιφάτιος ζήτησε την άδεια του πάπα Ιννοκέντιου Γ΄ αλλά του απάντησε να μην ασχοληθεί καθόλου με τις εσωτερικές υποθέσεις των Βυζαντινών.

Ο Σταυροφορικός στρατός είχε χρέη στον υπέργηρο δόγη της Βενετίας Ερρίκο Δάνδολο που είχε εξοπλίσει τον στόλο τους. Ο δόγης τους ζήτησε πριν πλεύσουν στο Κάιρο να χτυπήσουν τις χριστιανικές πόλεις Τεργέστη, Μόλι και Ζαντάρ που είχαν εξοργίσει τον πάπα, ο πάπας ενθουσιασμένος έδωσε στον γηραιό δόγη την αρχηγία της Σταυροφορίας.
Ο Αλέξιος Δ΄ Άγγελος εξήγησε στον δόγη τα αιτήματά του να ανατρέψει τον σφετεριστή θείο του με αντάλλαγμα πλούσια δώρα και στρατό και του ζήτησε να πείσει τον πάπα. Ο Ερρίκος Δάνδολος προσπάθησε να αλλάξει γνώμη στον πάπα λέγοντας ότι ο νέος αυτοκράτορας θα στρέψει τη Βυζαντινή θρησκεία στον Καθολικισμό επιτυγχάνοντας την ένωση των δύο εκκλησιών (1203), ο πάπας ενθουσιασμένος συμφώνησε.

Βασιλιάς της Θεσσαλονίκης

Οι Σταυροφόροι είχαν βεβαιώσει τον Βονιφάτιο ότι θα είναι ο πρώτος Λατίνος Αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης αλλά οι Βενετοί και ο δόγης έβαλαν βέτο και πρώτος αυτοκράτορας εξελέγη ο Βαλδουίνος Α΄. Ο Βονιφάτιος εξοργίστηκε και για να τον εξευμενίσουν του έδωσαν το Βασίλειο της Θεσσαλονίκης και περιοχές της Κρήτης. Η πρόφαση ήταν ότι ο μικρότερος αδελφός του Βονιφάτιου Ρενιέ είχε αποκτήσει χάρη στο γάμο του με τη Μαρία Κομνηνή (1180) τον τίτλο του καίσαρα και την περιοχή της Θεσσαλονίκης, τα δικαιώματα του κληρονόμησε ο Βονιφάτιος. 

Οι Θεσσαλονικείς μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης παραδόθηκαν χωρίς αντίσταση, ζήτησαν μονάχα διατήρηση των προνομίων τους και ο Βονιφάτιος δέχτηκε. Το βασίλειο της Θεσσαλονίκης με ιδρυτή τον Βονιφάτιο διατηρήθηκε 20 χρόνια, οι κάτοικοι αρχικά τον υποδέχτηκαν ευνοϊκά αλλά όταν σφετερίστηκε τις κατοικίες των αρχόντων για να τις μοιράσει στους ιππότες του ο πληθυσμός στράφηκε εναντίον του.

Τον Αυγούστο του 1204, στην Αδριανούπολη της Θράκης, ο Βονιφάτιος υπέγραψε την εκχώρηση της Κρήτης στον δόγη της Βενετίας Ερρίκο Δάνδολο έναντι 1000 αργυρών μάρκων, ή 5000 χρυσών δουκάτων.

Κατάληψη της νότιας Ελλάδας

Με τη "Διανομή των εδαφών της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας" (1204) το βασίλειο της Θεσσαλονίκης περιελάμβανε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα και την περιοχή των Αθηνών, στα τέλη του 1204 ο Βονιφάτιος πορεύθηκε νότια για να ολοκληρώσει την κατάκτηση. Συνοδευόταν από τη σύζυγό του Μαργαρίτα και τον Μανουήλ γιο του πρώην αυτοκράτορα Ισαάκιου Β΄ ντυμένο με αυτοκρατορική πορφύρα για να προσεγγίσει τους υπηκόους του. Ο άρχοντας Λέων Σγουρός επιχείρησε να αντισταθεί στη Θεσσαλία αλλά απέτυχε. Ο Βονιφάτιος κατέλαβε τη Στερεά Ελλάδα, συνέλαβε αιχμάλωτο τον πρώην αυτοκράτορα Αλέξιο Γ΄ Άγγελο και μοίρασε τα εδάφη του σε υποτελείς του. Η πορεία του ήταν θριαμβευτική, η Θήβα έπεσε, η Αθήνα και η Ακρόπολη Αθηνών έπεσαν χωρίς αντίσταση. Η πόλη είχε παραμεληθεί τελείως από τους Βυζαντινούς και είχε μείνει χωρίς διοίκηση. Η «θρυλούμενη και χρυσή πόλη των Αθηνών», η «πάλαι μεν μήτηρ σοφίας παντοδαπής και πάσης καθηγεμών αρετής», στις παραμονές της Δ΄ Σταυροφορίας καταπιεσμένη από τους φόρους και την απληστία των αρχόντων και λησμονημένη είχε χάσει σύμφωνα με τον Μιχαήλ Χωνιάτη την παλαιά της δόξα και είχε μεταβληθεί σε μικρό και «αοίκητο» χωριό. Εξουθενωμένη και από τους πολέμους κατά του Λέοντα Σγουρού παραδόθηκε στους Φράγκους χωρίς αντίσταση.

Θάνατος σε μάχη με τους Βούλγαρους

Με την επιστροφή του στη Θεσσαλονίκη ο Βονιφάτιος βρέθηκε στο επίκεντρο σφοδρού πολέμου ανάμεσα στους Λατίνους της Κωνσταντινούπολης και τους Βούλγαρους, οι Σταυροφόροι συνετρίβησαν στη μάχη της Αδριανούπολης (1205) και ο Βαλδουΐνος Α΄ συνελήφθη αιχμάλωτος. Ο νικητής τσάρος Καλογιάν της Βουλγαρίας κατέλαβε εύκολα κατόπιν τη Φιλιππούπολη και τις Σέρρες. Ο Βουλγαρικός στρατός συνέτριψε ξανά τους Φράγκους στη μάχη του Ρυσίου (1206) και κατέλαβε ή λεηλάτησε πόλεις της Θράκης όπως η Ραιδεστός. Ο Καλογιάννης συμμάχησε με τον Θεόδωρο Α΄ Λάσκαρη εναντίον των Λατίνων (1207), σε επιδρομή των Βουλγάρων στη Θεσσαλονίκη ο Βονιφάτιος έπεσε στη μάχη της Μοσυνούπολης και η κεφαλή του στάλθηκε στον τσάρο.

Οικογένεια
Με την πρώτη σύζυγο του Έλενα ντελ Μπόσκο παιδιά του ήταν:
 Γουλιέλμος ΣΤ΄ 1173-1226, μαρκήσιος του Μομφερράτου.
 Βεατρίκη, παντρεύτηκε τον Ερρίκο ντελ Καρέτο μαρκήσιο της Σαβόνα.
 Αγνή 1187-1208, παντρεύτηκε τον Ερρίκο του Οίκου της Φλάνδρας Λατίνο αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης.

Ο Βονιφάτιος έκανε δεύτερο γάμο με τη Μαργαρίτα των Άρπαντ (1204), κόρη του Μπέλα Γ΄ της Ουγγαρίας (χήρα του Ισαάκιου Β΄ Άγγελου) και απέκτησε τέκνα:
 Δημήτριος 1205-1230, βασιλιάς της Θεσσαλονίκης.

Παραπομπές

Πηγές

̽̇̽Brand, Charles M. (1968). Byzantium Confronts the West. 
Cognasso, Francesco (1968). Il Piemonte nell’Età Sveva. Turin.
Goria, Axel (1970). "Bonifacio di Monferrato". Dizionario Biografico degli Italiani, vol. XII. Rome.
Haberstumpf, Walter (1995), Dinastie europee nel Mediterraneo orientale. I Monferrato e i Savoia nei secoli XII–XV, Torino
Linskill, Joseph (1964). The Poems of the Troubadour Raimbaut de Vaqueiras.
Magoulias, Harry J. (transl.) (1984). Ο City of Byzantium, Annals of Niketas Choniates. 
Queller, Donald E.; Thomas F. Madden (1999). The Fourth Crusade: The Conquest of Constantinople'.
Runciman, Steven (1951–1954), A history of the Crusades, Cambridge: Cambridge University Press
Savignac, David. "The Medieval Russian Account of the Fourth Crusade - A New Annotated Translation".
Usseglio, Leopoldo (1926). I Marchesi di Monferrato in Italia ed in Oriente durante i secoli XII e XIII.
Vaqueiras, Raimbaut de. The Epic Letter (external link to bilingual text)
Villehardouin, Geoffrey de (1963). "The Conquest of Constantinople". Chronicles of the Crusades. 

|-

Ιταλοί Σταυροφόροι
Λατινική Αυτοκρατορία
Βονιφατιος
Δ΄ Σταυροφορία
Μαρκήσιοι του Μομφερράτου