Λουίτζι Πιραντέλλο

Ο Λουίτζι Πιραντέλλο (ιταλ.: Luigi Pirandello, 28 Ιουνίου 1867 – 10 Δεκεμβρίου 1936), ήταν Ιταλός δραματουργός, μυθιστοριογράφος και δοκιμιογράφος, στον οποίο απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1934.

Βιογραφία
Γεννήθηκε στο Αγκριτζέντο της Σικελίας, τον αρχαίο Ακράγαντα. Προερχόταν από αστική οικογένεια που ήταν ιδιοκτήτρια κτημάτων και ορυχείων θείου. Αρχικά, ήθελε να ακολουθήσει σταδιοδρομία φιλολόγου και διαλεκτολόγου (υποστηρίζει στη Βόννη μια διατριβή για τη φωνητική και τη μορφολογία του ιδιώματος της γενέτειράς του πόλης). Τα πρώτα του δημοσιεύματα είναι μικροί τόμοι λυρικών ποιημάτων που κλίνουν προς την ευαισθησία του λυκόφωτος και του ρομαντισμού, όπως τα Mal giocondo (Χαρούμενο κακό, 1889), Pasqua di Gea (Πάσχα της Γης, 1891) και Elegia renane (Ελεγεία του Ρήνου, 1895)- που έχουν συντεθεί λίγο πολύ πάνω στο πρότυπο των Ρωμαϊκών ελεγείων του Γκαίτε τα οποία μετέφρασε τον επόμενο χρόνο. Ο ίδιος ο συγγραφέας έλεγε πως ήταν ελληνικής καταγωγής και πως το επίθετό του είναι παραφθορά του ελληνικού Πυράγγελος. Σπούδασε φιλολογία στο Παρίσι και στη Βόννη και δίδαξε ως καθηγητής της ιταλικής φιλολογίας στο ανώτατο ινστιτούτο της ιταλικής πρωτεύουσας. Στη Ρώμη ο Πιραντέλο συνεργάστηκε με πολλά λογοτεχνικά περιοδικά. δημοσιεύοντας ποιήματα και πεζογραφήματά του. Έγινε γνωστός στο ευρύτερο κοινό με το μυθιστόρημά του Ο μακαρίτης Ματία Πασκάλ. Εκείνο όμως που τον έκανε παγκοσμίως γνωστό ήταν το θεατρικό του έργο. Το πρώτο μέρος του συνολικού θεατρικού του έργου ο Πιραντέλο το έγραψε σε μια ιδιαίτερα οδυνηρή εποχή γι' αυτόν, εξαιτίας του θανάτου της μητέρας του και της διανοητικής αρρώστιας της συζύγου του. Από τα πολλά έργα του Πιραντέλο αναφέρουμε τα : Όπως με θέλεις, Να ντύσουμε τους γυμνούς, Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα, Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε, Απόψε αυτοσχεδιαζουμε.

Εργογραφία (και ελληνικές μεταφράσεις) 
Θέατρο  
(Οι χρονολογίες είναι της πρώτης παράστασης)

πρώτη φάση : Teatro Siciliano (Σικελικό θέατρο)
 Lumìe di Sicilia, 1910 (Νεράντζια Σικελίας)
 Il dovere del medico  (1912) — μτφρ. Ελίνα Νταρακλίτσα (εκδ. Αιγόκερως 2008)
Cecè (1913) — μτφρ. Ελίνα Νταρακλίτσα (εκδ. Αιγόκερως 2008)
 La ragione degli altri, 1915 (Το δίκιο των άλλων)
 Cecè, 1915 (Τετσέ)
 Pensaci, Giacomino, 1916 (Σκέψου το, Τζακομίνο)
 Liolà, 1916 (Λιολά)
—μτφ. Πάρις Θεοφανίδης (εκδ. "Δωδώνη")

δεύτερη φάση : Il teatro umoristico/grottesco (Το χιουμοριστικό/γκροτέσκο θέατρο)
 Così è (se vi pare), 1916 (Έτσι είναι, αν έτσι νομίζετε)
—μτφ. Μάριος Πλωρίτης (εκδ. "Γκόνη")
 Il berretto a sonagli, 1917 (Το καπέλλο με τα κουδούνια)
 La giara, 1917 (Το πιθάρι)
Il piacere dell'onestà, 1917 (Η ηδονή της τιμιότητος)
—μτφ. Μάριος Πλωρίτης (εκδ. "Γκόνη")
La patente , 1918 (Η πατέντα)
—μτφ. Μάνθος Κρίσπης ("Νέα Εστία", 1961 Β΄)
 Ma non è una cosa seria, 1918 (Μα δεν είναι κάτι το σοβαρό)
 Il giuoco delle parti, 1918
 L'innesto, 1919 
 L'uomo, la bestia e la virtù, 1919 (Ο άνθρωπος, το κτήνος και η αρετή)
—μτφ. Ερρίκος Μπελιές (εκδ. "Ηριδανός")
 Tutto per bene, 1920 (Όλα για καλό)
 Come prima, meglio di prima, 1920 (Όπως πριν, καλύτερα από πριν)
 La signora Morli, una e due, 1920 (Η κυρία Μόρλι, μία και δύο)

τρίτη φάση : Il teatro nel teatro (Το θέατρο μέσα στο θέατρο)
Sei personaggi in cerca d'autore, 1921 (Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα)
—μτφ. Αλέξης Σολομός (εκδ. "Δωδώνη")
Enrico IV, 1922 (Ερρίκος Δ΄)
—μτφ. Στέφανος Κατσαμπής (1950) / μτφ. Γ.Ρούσος (εκδ. "Γκόνη") / μτφ. Ερρίκος Μπελιές (εκδ. 'Ηριδανός")

 All'uscita, 1922 (Στην έξοδο)

— μτφρ. Ελίνα Νταρακλίτσα (εκδ. Αιγόκερως 2008)
—μτφ. Ιάνης Λο Σκόκκο (ἐκδ. Μαρή)
 L'imbecille, 1922 (Ο ηλίθιος)
—μτφ. Μάριος Πλωρίτης (εκδ. "Δωδώνη")
Vestire gli ignudi, 1922 (Να ντύνουμε τους γυμνούς)
—μτφ.Μάριος Πλωρίτης (εκδ. "Γνώση")
L'uomo dal fiore in bocca, 1923 (Ο άνθρωπος με το λουλούδι στο στόμα)
—μτφ. Λάμπης Μυριβήλης (εκδ. "Γκόνη"

 La sagra del signore della nave, 1924 

— μτφρ. Ελίνα Νταρακλίτσα (εκδ. Αιγόκερως 2008)

 La vita che ti diedi,1923 (Η ζωή που σου έχω δώσει)
 L'altro figlio, 1923 (Ο άλλος γιος)
 Ciascuno a suo modo, 1924 (Καθένας με τον τρόπο του)
 Sagra del Signore della Nave, 1925 (Η γιορτή του Χριστού του Πλοίου)
 Diana e la Tuda, 1927
 L'amica delle mogli, 1927 (Η φίλη των κυριών)
 Bellavita, 1927
 Ο di uno ο di nessuno, 1929 (Ένας ή κανένας)
—μτφ. Ιάνης Λο Σκόκκο (ἐκδ. Μαρή)
Come tu me vuoi, 1930 (Όπως με θέλεις)
—μτφ. Μάριος Πλωρίτης (εκδ. "Δωδώνη")
Questa sera si recita a soggetto, 1930 (Απόψε αυτοσχεδιάζουμε)
—μτφ. Δημήτρης Μυράτ (εκδ. "Δωδώνη")
 Trovarsi, 1932
 Quando si è qualcuno, 1933 (Όταν κάποιος είναι κάτι)
 La favola del figlio cambiato, 1934 (Ο μύθος του αλλαγμένου γιου)
 Non si sa come, 1935 (Δεν ξέρει κανείς πώς)
—μτφ. Άννα Βαρβαρέτσου-Τζόγια (εκδ. "Δωδώνη")
 Sogno, ma forse no, 1931 (Όνειρο, μα ίσως όχι)

τέταρτη φάση : Il teatro dei miti (Το θέατρο των μύθων)
 La nuova colonia (Η νέα αποικία)
 Lazzaro (Λάζαρος)
 I giganti della montagna, 1933 (Οι γίγαντες του βουνού)
—μτφ. Χρίστος Κρεμνιώτης (εκδ. "Ηριδανός")

Δεκατρία μονόπρακτα του Πιραντέλλο έχει μεταφράσει ο Ερρίκος Μπελιές ("Ηριδανός", 2007)

Τέσσερα μονόπρακτα του Πιραντέλλο έχει μεταφράσει η Ελίνα Νταρακλίτσα ("Αιγόκερως", 2008)

Πεζογραφία
Μυθιστορήματα
L’ esclusa , 1901 (Η αποδιωγμένη) 
—μτφ. Κατερίνα Γλυκοφρύδη ως «Στο περιθώριο» (εκδ. "Ζαχαρόπουλος", 1989)
—μτφ. Πάνος Ράμμος (εκδ. "Παρατηρητής", 1990)
—μτφ. Νίκος Χ. Αλιβιζάτος ως «Η αποκλεισμένη» (εκδ. "Κασταλία", 2008)
 Il turno, 1902 (Η σειρά)
 Il fu Mattia Pascal, 1904 (Ο μακαρίτης Ματία Πασκάλ)
—μτφ. Γεράσιμος Σπαταλάς (εκδ. "Κωνσταντινόπουλος – Μαγγανιάς", 1953)
—μτφ. Μανώλης Γιαλουράκης (εκδ. "Φοντάνα", 1973)
—μτφ. Βιολέττα Σωτηροπούλου - Καρύδη (εκδ. "Δωδώνη", 1979)
—μτφ. Αρχοντία Κυπριώτου (εκδ. "Ίνδικτος", 2004)
—μτφ. Δήμητρα Δότση (εκδ. "Μεταίχμιο", 2018)
 Suo marito ο Giustino Roncella nato Boggiolo), 1911 (Ο άντρας της ή Τζουστίνο Ροντσέλλα το γένος Μποτζόλο) 
—μτφ. Κατερίνα Γλυκοφρύδη ως «Άντρας της γυναίκας του» (εκδ. "Ζαχαρόπουλος", 1990)
 I vecchi e i giovani, 1913 (Οι γέροι και οι νέοι)
 Quaderni di Serafino Gubbio operatore, 1925 (Τετράδια του Σεραφίνο Γκούμπιο, κινηματογραφιστή)
—μτφ. Γιάννης Λαμπιδώνης, ως «Η γυναίκα και η τίγρη» (εκδ. "Αστάρτη", 1986)
—μτφ. Κατερίνα Γλυκοφρύδη ως «Ο κινηματογραφιστής» (εκδ. "Ζαχαρόπουλος", 1989)
 Uno, nessuno e centomila, 1926 ('Ενας, κανένας και εκατό χιλιάδες)
—μτφ. Γιώργος Μπόλλας (εκδ. "Φοντάνα", 1971)
—μτφ. Αγνή Σπηλιώτη - Αγγέλου (εκδ. "Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος", 1981)
—μτφ. Αρχοντία Κυπριώτου (εκδ. "Ίνδικτος", 2005)

Διηγήματα και νουβέλες
Για ένα διάστημα στα διηγήματα και στις νουβέλες του Πιραντέλλο αποδιδόταν μεγαλύτερη σημασία απ’ ό,τι στα θεατρικά του έργα. Ο Πιραντέλλο φιλοδοξούσε να γράψει "novelle per un anno", δηλαδή 365 διηγήματα, ένα για κάθε μέρα του χρόνου. Έφτασε τελικά τα 256.

Πολλά διηγήματα του Πιραντέλλο έχουν μεταφραστεί σε περιοδικά και ανθολογίες. Τρίτομη επιλογή διαφόρων μεταφραστών εκδόθηκε (τόμος α' / 1967, τόμος β' / 1968 και τόμος γ' / 1969) από τις εκδόσεις "Δίφρος" και μεταφράσεις της Κατερίνας Γλυκοφρύδη και του Σωτήρη Τριβιζά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

 Ποιητικές συλλογές 
 Mal giocondo, 1889
 Pasqua di Gea, 1891 
 Pier Gudrò, 1809-1892, 1894
 Elegie renane, 1889-90, 1895, κατά το υπόδειγμα των Römische Elegien του Γκαίτε 
 Zampogna, 1901 
 Scamandro, 1909
 Fuori di chiave'', 1912

Ελληνικές θεατρικές παραστάσεις 
Κατάλογος ελληνικών θεατρικών παραστάσεων έργων του Λ. Πιραντέλλο.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι  

Ιταλοί θεατρικοί συγγραφείς
Ιταλοί δοκιμιογράφοι
Βραβευμένοι με Νόμπελ Λογοτεχνίας
Ιταλοί Νομπελίστες
Σικελοί
Απόφοιτοι του Πανεπιστημίου της Βόννης