Ψαραντώνης

Ο Αντώνης Ξυλούρης, γνωστός ευρύτερα με το παρατσούκλι Ψαραντώνης (Ανώγεια Ρεθύμνου, 6 Σεπτεμβρίου 1937), είναι Έλληνας μουσικός και ένας από τους πιο γνωστούς Κρητικούς λυράρηδες.

Βιογραφία 
Ο Αντώνιος Ξυλούρης του Γεωργίου και της Ελευθερίας, γεννήθηκε το 1937 στα Ανώγεια Μυλοποτάμου Ρεθύμνου Κρήτης και είναι αδελφός του Νίκου Ξυλούρη και του Γιάννη Ξυλούρη.  Έχει δύο γιους, τον Γιώργο και τον Λάμπη Ξυλούρη και τρεις κόρες, τη Νίκη την Ελευθερία και την Μαρία Ξυλούρη.

Ο ίδιος είναι μια ξεχωριστή μορφή της κρητικής μουσικής, διαθέτει μία φωνή με ιδιαίτερη χροιά και προσωπικό ύφος στο παίξιμο της λύρας και των άλλων παραδοσιακών οργάνων. 

Έμαθε μουσική δίπλα στο μεγαλύτερο αδελφό του τον Νίκο από πολύ μικρός. Για πρώτη φορά έπαιξε σε γάμο σε ηλικία 13 ετών και πολύ γρήγορα απέκτησε φήμη παίζοντας σε γιορτές και πανηγύρια σε διάφορα μέρη και χωριά της Κρήτης. 

Το 1964 ηχογράφησε τον πρώτο του δίσκο 45 στροφών. Μέχρι σήμερα έχει εκπροσωπήσει πολλές φορές την Ελλάδα σε φεστιβάλ του εξωτερικού. Πρώτη φορά πήρε μέρος σε φεστιβάλ το 1982 στην Κολωνία της Δυτικής Γερμανίας σε διοργάνωση του τηλεοπτικού καναλιού WDR. 
Το 1984 έπαιξε στο Βερολίνο, στις εκδηλώσεις για τα 750 χρόνια από την ίδρυση της πόλης, το 1989 στο "Journée des cinq continents" στη Ζυρίχη και το Άμστερνταμ, ενώ τον Ιούνιο του 1999 πάλι ως εκπρόσωπος της Ελλάδας στο φεστιβάλ Η Συνάντηση των Πέντε Ηπείρων στο Μαρτινί στην Ελβετία κερδίζοντας διθυραμβικές κριτικές.

Το 2005 παίζει για τα 20 χρόνια του World Music Institute στο Town Hall της Νέας Υόρκης, το 2007 στο φεστιβάλ ροκ μουσικής "All tomorrow's Parties" στο Μάινχεντ της Αγγλίας, η πρώτη ελληνική συμμετοχή σε αυτό το φεστιβάλ, και το 2009 για δεύτερη φορά στο ίδιο φεστιβάλ στο Σίδνεϊ και στη Μελβούρνη της Αυστραλίας, το οποίο επιμελήθηκε ο Νικ Κέιβ.

Η λύρα του Ψαραντώνη εκτίθεται σήμερα στο "The World's first Global Musical Instrument Museum" στο Φοίνιξ της Αριζόνα των ΗΠΑ, όπου και προβάλλεται video με τον Ψαραντώνη να παίζει λύρα.

Στις βουλευτικές εκλογές του 2019, του Μαΐου και του Ιουνίου 2023 τοποθετήθηκε στην τελευταία τιμητική θέση του ψηφοδελτίου Επικρατείας του ΜέΡΑ25.

Όνομα 
Το όνομα Ψαραντώνης οφείλεται στον παππού του, επειδή έπιανε τους Τούρκους σαν τα ψάρια.

Δισκογραφία 
 1973  Κρητικιά Ξαστεριά
 1976  Πηγές
 1976  Η Μάχη Της Κρήτης (μουσική: Μπάμπης Πραματευτάκης)
 1978  Σαϊτέματα
 1982  Αναστορήματα
 1983  Οι Ρίζες Μου
 1985  Εκτός Εαυτού
 1986  Να Κάμω Θέλω Ταραχή
 1989  Τα Μεράκια Του Ψαραντώνη (Παραπονούμαι Μιας Ψυχής)
 1990  Από Φλόγες Η Κρήτη Ζωσμένη (Όταν Σε Αναστορηθώ)
 1991  30 Χρόνια Ψαραντώνης
 1991  Son Of Psiloritis
 1994  Παλιό Κρασί Είν' Η Σκέψη Μου
 1995  The Way Of Psarantonis
 1996  Από Καρδιάς
 1998  Νογώ
 1999  Ιδαίον Άντρον
 2000  Τέσσερις Δρόμοι Για Τον Ερωτόκριτο (Ψαραντώνης & Λουδοβίκος των Ανωγείων & Νίκος Ξυδάκης & Γιώργος Κουμεντάκης)
 2000  Λεόντιος Μαχαιράς - Χρονικό Της Κύπρου (Ψαραντώνης & Ευαγόρας Καραγιώργης)
 2002  Ριζίτικα
 2004  Όταν Σε Βλέπω Τραγουδώ (Ψαραντώνης & Μαρκογιάννης)
 2004  Στα Πρώτα Του Τραγούδια
 2006  Συναυλία Αρχαίας Ελεύθερνας
 2007  Να 'χεν Η Θάλασσα Βουνά
 2008  Αντάρτες Των Βουνών
 2008  Έκεια Που Θέλω (μουσική: Βασίλης Ξυλούρης)
 2010  Σαν Πυροβάτης
 2012  Ζωντανή Ηχογράφηση
 2014  Πέρα Από Τα Σύνορα (Ψαραντώνης & Χαΐνηδες & Mode Plagal)
 2015  Έχω μια Σκέψη... (Ψαραντώνης & Νίκος Στρατάκης & Γιώργος Νικηφόρου Ζερβάκης)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Προσωπική Ιστοσελίδα
 δισκογραφία

Παραπομπές 

Κρητικοί
Κρητικοί μουσικοί
Έλληνες λυράρηδες κρητικής λύρας
Οικογένεια Ξυλούρη
Έλληνες πολιτευτές