Μπέρτραντ Ράσελ

Ο Μπέρτραντ Άρθουρ Γουίλιαμ Ράσελ (Bertrand Arthur William Russell, 18 Μαΐου 1872 – 2 Φεβρουαρίου 1970) ήταν Βρετανός άθεος φιλόσοφος, μαθηματικός και ειρηνιστής, ο οποίος βραβεύτηκε με το νόμπελ λογοτεχνίας το 1950 για τη συνεισφορά του στον ανθρωπισμό και την ελευθερία της σκέψης. Φυλακίστηκε για τη φιλειρηνική του δράση στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ αντιτάχθηκε στον Χίτλερ, στον ολοκληρωτισμό του Στάλιν, στον πόλεμο του Βιετνάμ και στην εξάπλωση των πυρηνικών όπλων.

Η σκέψη του ήταν λογική και δομημένη και η προσφορά του στις επιστήμες θεωρείται κρίσιμη αφού ασχολήθηκε ενεργά με τη μαθηματική λογική, τη φιλοσοφία των μαθηματικών, την αναλυτική φιλοσοφία, τη γλωσσολογία, την τεχνητή νοημοσύνη, τη φιλοσοφία της γλώσσας, τη μεταφυσική, τα εφαρμοσμένα μαθηματικά, τη διπλωματία και την κοινωνιολογία. 

Αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της επιρροής του στην Εκστρατεία Πυρηνικού Αφοπλισμού, ξεκινώντας από τον ρόλο του στη Κρίση της Κούβας, μέχρι και την ίδρυση της Επιτροπής των 100 σε προχωρημένη ηλικία.

Τα πρώτα χρόνια 
Γεννήθηκε στις 18 Μαΐου 1872 στο Τρέλεκ (Trellech) του Μονμαουθσάιρ (Monmouthshire), καταγόμενος από αριστοκρατική οικογένεια. Οι γονείς του, ο Λόρδος και η Λαίδη Άμπερλυ θεωρούταν ριζοσπάστες για την εποχή. Ο παππους του, Lord John Russell ο 1ος, υπήρξε δις πρωθυπουργός της Βικτωρίας, το 1840 και το 1860. Πριν ακόμα ο Μπέρτραντ κλείσει τα 4 του χρόνια, πέθανε η μητέρα του, η αδερφή, και ο πατέρας του. Την ανατροφή του και του αδερφού του Φρανκ, ανέλαβαν οι παππούδες τους, Λόρδος Τζων Ράσσελ και η Κοντέσα Ράσσελ. Η αυστηρή τους παιδεία, βασιζόμενη στον Πρεσβυτεριανισμό, και τα γραπτά του “νονού” του, φιλόσοφου Τζον Στιούαρτ Μιλ, διαδραμάτισαν πρωταρχικό ρόλο στις Ουμανιστικές θεωρείες του Ράσσελ, στην μετέπειτα ζωή του.
Ο πρόωρος θάνατος των γονέων, και οι περιορισμοί στο σπίτι, τον οδήγησαν να βρει διέξοδο στα γραπτά, στην ανάγνωση βιβλίων και στην γνωριμία του με τα μαθηματικά, παρόλο που, όπως αναφέρει ο ίδιος στο βιβλίο "Πορτρέτα από μνήμης", δυσκολεύτηκε αρκετά με την Άλγεβρα, μια γνωριμία που ενισχύθηκε και από τη διδασκαλία του μεγαλύτερου αδερφού του, Φρανκ, στις θεωρίες του Ευκλείδη, στα 11 του χρόνια, σε συνδυασμό και με τους εκάστοτε κατ’οίκον εκπαιδευτές του, παρόλο που το νεαρό της ηλικίας δεν του επέτρεπε να απορροφήσει όλη την προσφερόμενη γνώση τους. Με τον  J.F. Ewen ήρθε σε επαφή με τις Μη ευκλείδειες γεωμετρίες και τον Μαρξισμός, από τον J. Stuart, μαθητή του Lord Kelvin, (Ουίλιαμ Τόμσον), πήρε τις πρώτες γνώσεις για την αριθμητική λογική. Στα 16, παρακολούθησε για ενάμιση χρόνο μαθήματα προετοιμασίας εξετάσεων υποτροφίας, σε ειδικό κολλέγιο στο Southgate, που τον οδήγησαν σε υποτροφεία στο Trinity College, παρόλο που στην αυτοβιογραφία του θεωρεί αυτό το διάστημα εκτός οικίας, απόσπαση από τις μελέτες.

Στην εφηβεία, άρχισε ήδη να αναθεωρεί τις απόψεις του για τον Χριστιανισμός και στην ενηλικίωση, η προσοχή του στράφηκε προς τον Αθεϊσμός, τον οποίο θα ανέλυε αργότερα σε πολλά έργα και δοκίμια.

Οι πρώτες σπουδές 
Ξεκίνησε τις σπουδές, κερδίζοντας υποτροφία στο Κολλέγιο Τρίνιτι Trinity College,  Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ το 1890. Στα πρώτα χρόνια, όπως συμπεραίνουν οι ειδικοί και οι σύγχρονοί του, διαβάζοντας το ημερολόγιο του, οι απαιτήσεις του Πανεπιστημίου τον έφτασαν σε σημείο να αντιπαθήσει τα μαθηματικά, παρόλο που ολοκλήρωσε τον κύκλο σπουδών 7ος στην κατάταξη, από τους 106 σπουδαστές. Το ενδιαφέρον του για τα μαθηματικά επανήλθε μέσω της σχέσης που ανέπτυξε με τον καθηγητή φιλοσοφίας James Ward για μια εργασία πάνω στην Επιστημιολογική Μεταγεωμετρία κάτι που ολοκλήρωσε το 1897 στο βιβλίο του An Essay on the Foundations of Geometry. 
Σε γενικές γραμμές, κατά την φοίτηση του στο Trinity, αμφισβήτησε πολλές φορές την σπουδαιότητα των μαθηματικών, περισσότερο επειδή, από μικρός, απομακρυνόμενος σταδιακά από την Θρησκεία και την Πίστη, ήλπιζε ότι πατώντας σε μαθηματικά μοντέλα θα μπορούσε, με τη χρήση του Σκεπτικισμός, να συμπεράνει σε ποιο βαθμό θα μπορούσε να φθάσει η ανθρώπινη Γνώση και με ποια βεβαιότητα. Το τελευταίο έτος των σπουδών, επέλεξε τα μαθήματα της Ηθικής, Moral Science. Εμπλούτισε τις μαθηματικές του γνώσεις στα επόμενα έτη, με αποκορύφωμα την συγγραφή, του ακόμα αξεπέραστου έργου, Principia Mathematica, το 1910 μέχρι το 1913 σε τρείς τόμους, σε συνεργασία με τον δάσκαλο του, Άλφρεντ Νορθ Γουάιτχεντ, το οποίο συμπεριλάμβανε φιλοσοφικές προεκτάσεις. Στο Trinity γνώρισε και τον μαθητή του, Λούντβιχ Βιτγκενστάιν, με τον οποίον συνεργάστηκαν αρκετά χρόνια, φιλικά και ακαδημαικά, μέχρι την οριστική ρήξη τους.

Αντιπολεμική δράση 

Μπορεί το Μανιφέστο Ράσελ - Αϊνστάιν, μια προειδοποίηση για τους κινδύνους της χρήσης πυρηνικών όπλων και απαίτηση από τις μεγάλες δυνάμεις να πάψουν την κατασκευή τους, το οποίο συντάχθηκε από τον Ράσσελ το 1955 και παρουσιάστηκε στο Pugwash του Καναδάς, το οποίο υπογράφηκε από κορυφαίους επιστήμονες, μεταξύ αυτών και ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, λίγες μέρες πριν τον θάνατό του, να είναι το πιο γνωστό αντιπολεμικό εγχείρημα του Ράσσελ αλλά είναι άλλο ένα κομμάτι του γενικότερου παζλ της εναντίωσης του στην κρατική βία και τους πολέμους.
Στην Κρίση της Κούβας, το 1962, σε ένα επείγον τηλεγράφημα με αποδέκτη τον Πρόεδρο Τζον Φιτζέραλντ Κέννεντυ, ο Ράσελ έγραφε σε αυστηρό τόνο: ‘’Η δράση σας είναι απογοητευτική. Απειλή στην ανθρώπινη επιβίωση. Καμία δικαιολογημένη αιτιολόγηση. Ο πολιτισμένος κόσμος την καταδικάζει. Δεν θα επιτρέψουμε μαζική δολοφονία. Το τελεσίγραφο σημαίνει πόλεμος… Δώστε τέλος σε αυτή την τρέλα.”. Η προεδρία των ΗΠΑ δεν απάντησε στο τηλεγράφημα, κάτι που έπραξε ο ηγέτης της Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, Νικίτα Χρουστσόφ, σε ραδιομετάδοση, αναφέροντας ότι “κάνουν ότι μπορούνε για να αποφύγουν το ξέσπασμα του πολέμου.”.

Δικαστικές διαμάχες και φυλακίσεις 

Αρχής γενομένης από τον Ιούνιο του 1916 και την επιβολή προστίμου 110 pounds για την συγγραφή μπροσούρας άρνησης κατάταξης στο στρατό, την εποχή της επιστράτευσης για τις ανάγκες του Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, και της συνεχιζόμενης άρνησης και απαξίωσης εκ μέρους του της διαδικασίας του υπουργείου πολέμου, καταδικάστηκε σε πεντάμηνη φυλάκιση και φυλακίστηκε τον Φεβρουάριο 1918 με την κατηγορία της δημόσιας υποστήριξης διαπραγματευτικής ειρήνης με τη Γερμανία. Σε επιστολή προς τον αδερφό του, Φρανκ, εκφέρει ως βασικό παράπονο την αδυναμία του να εργαστεί παραγωγικά, υπό τις συνθήκες της φυλακής, παρόλο που, έγκλειστος, έγραψε το βιβλίο Εισαγωγή στη μαθηματική φιλοσοφία, το οποίο εκδόθηκε το 1919.

Το 1940, έχοντας ήδη μετακομίσει στις ΗΠΑ με τη σύζυγό του Πατρίτσια Ράσσελ και τα παιδιά τους, και κατέχοντας διάφορες έδρες στα εκεί πανεπιστήμια, του προσφέρθηκε μια έδρα στο City College of New York, με αντικείμενο τα μαθηματικά, τη λογική και τη μεταφυσική. Εκεί, κατηγορήθηκε από τον Επίσκοπο της Νέας Γιόρκης, William Thomas Manning, ότι τα γραπτά και οι προσεγγίσεις του Ράσσελ περί της θρησκείας και το σεξ, αντιβαίνουν τις Χριστιανικές διδαχές στην Αμερικάνικη εκπαίδευση. Ακολούθησε δίκη, με αποτέλεσμα, ο Ράσσελ να μποϊκοταριστεί παντού στις Ηπα, η χρηματοδότηση του να ανασταλεί κι έτσι η οικογένεια, έκεινο το διάστημα, έμεινε χωρίς οικονομικούς πόρους.

Μετά την αποπομπή του από το City College of New York, η πρώτη πρόταση συνεργασίας ήρθε από τον dr. Albert C. Barnes για θέση εργασίας στο Barnes Foundation, την οποία ο Ράσσελ αποδέχθηκε. Η συνεργασία τους κατέληξε σε δικαστική διαμάχη, όπου ο Μπαρνές κατηγόρισε τον Ράσσελ για κατάχρηση της θέσης του, καθώς υποστήριξε ότι ο φιλόσοφος, κατά την διάρκεια των μαθημάτων, χρησιμοποιούσε ως διδακτέα ύλη κατά δύο τρίτα, τα κείμενα από τα βιβλία που είχε εκδόσει. Ο Ράσσελ κέρδισε αυτή τη δίκη.

Το 1961, κι ενώ είχε προβλέψει από το 1923 στο βιβλίο “Το Αλφαβητάριο των ατόμων” την ατομική βόμβα, και 16 χρόνια μετά την ιστορική του ομιλία στο House of Lords συνελήφθη στο Λονδίνο, με τη σύζυγο του Edith Finch για καθιστική διαμαρτυρία, υπέρ του πυρηνικού αφοπλισμού. Η συγκεκριμένη Εκστρατεία για τον Πυρηνικό Αφοπλισμό του πλανήτη, μετρούσε ήδη 3 χρόνια και πλέον πρωτοστατούσε στις διαμαρτυρίες μέσω της Επιτροπής των 100, Committee of 100, παρά το προχωρημένο της ηλικίας του, σχεδόν 90 ετών.

Προσωπική ζωή 
Παντρεύτηκε 4 φορές. 
Την Άλυς Πίρσαλ Σμιθ το 1894 μέχρι το 1921
Την Ντόρα Μπλακ το 1921 μέχρι το 1935
Την Πατρίσια Σπενς το 1936 μέχρι το 1951
Την Εντίθ Φίντς το 1952 μέχρι τον θάνατο του.

Έργα: Βιβλία και δοκίμια, έργα που συμμετείχε

Η Γερμανική Σοσιαλοδημοκρατία, 1896
Δοκίμιο για τις βάσεις της Γεωμετρίας, 1897
Η φιλοσοφία του Λάιμπνιτς, 1900
Οι αρχές των μαθηματικών, 1903
Φιλοσοφικά δοκίμια, 1910
Προβλήματα φιλοσοφίας, 1912
Principia Mathematica, 1910 - 1913 και αναθεώρηση το 1926
Η γνώση μας για τον εξωτερικό κόσμο, 1914
Η δικαιοσύνη σε καιρό πολέμου, 1916
Αρχές κοινωνικής ανοικοδόμησης, 1916
Πολιτικά ιδεώδη, 1917
Οι δρόμοι προς την ελευθερία, 1918
Μυστικισμός και λογική, 1918
Εισαγωγή στη μαθηματική φιλοσοφία, 1919
Η πράξη και η θεωρία του Μπολσεβικισμού, 1920
Η ανάλυση του νου, 1921
Το πρόβλημα της Κίνας, 1922
Προοπτικές του βιομηχανικού πολιτισμού, 1923
Ο Ίκαρος ή το μέλλον της επιστήμης, 1924
Το αλφαβητάριο των ατόμων, 1925
Τι πιστεύω, 1925
Για την εκπαίδευση, 1926
Γενικές γραμμές της φιλοσοφίας, 1927
Η ανάλυση της ύλης, 1927
Σκεπτικιστικά δοκίμια, 1928
Γάμος και ηθική, 1929
Η κατάκτηση της ευτυχίας, 1930
Η φιλοσοφική θεώρηση, 1931
Η εκπαίδευση και η κοινωνική τάξη, 1932
Ελευθερία και οργάνωση: 1814-1914, 1934
Ύμνος στην τεμπελιά, 1935
Θρησκεία και επιστήμη, 1935
Ποιός είναι ο δρόμος για την ειρήνη;, 1936
Τα έγγραφα των Αμπερλέυ, 1937
Εξουσία, 1938
Μια έρευνα για τη σημασία και την αλήθεια, 1940
Ιστορία της Δυτικής Φιλοσοφίας, 1945
Ανθρώπινη γνώση: Οι στόχοι και τα όρια της, 1948
Αυθεντία και άτομο, 1949
Τα μη δημοφιλή δοκίμια, 1950
Καινούριες ελπίδες για ένα μεταβαλλόμενο κόσμο, 1951
Ο αντίκτυπος της επιστήμης στην κοινωνία, 1952
Το αλφαβητάριο του καλού πολίτη, 1953
Ο Σατανάς στα περίχωρα, 1953
Η ανθρώπινη κοινωνία στην ηθική και στην πολιτική, 1954
Λογική και γνώση, 1956
Γιατί δεν είμαι Χριστιανός, 1956
Η κατανόηση της ιστορίας κι άλλα δοκίμια, 1957
Επιστολές ζωτικής σημασίας του Ράσσελ, του Χρουστσόφ και του Ντάλλες, 1958
Οτι καλύτερο έδωσε ο Μπέρτραντ Ράσσελ, 1958
Κοινή λογική και πυρηνικός πόλεμος, 1959
Η σοφία της Δύσης, 1959
Η φιλοσοφική μου ανάπτυξη, 1959
Ο Μπέρτραντ Ράσσελ λέει τις σκέψεις του, 1960
Γεγονός και φαντασία, 1961
Έχει μέλλον ο άνθρωπος;, 1961
Τα βασικά έργα του Μπέρτραντ Ράσσελ, 1961
Νίκη δίχως όπλα, 1963
Τα εγκλήματα πολέμου στο Βιετνάμ, 1967
Τα αρχεία του Μπέρτραντ Ράσσελ, 1967
Αυτοβιογραφία: 1872-1914, 1967
Αυτοβιογραφία: 1914-1944, 1968
Αυτοβιογραφία: 1944-1967, 1969
Αγαπητέ Μπέρτραντ Ράσσελ, 1969

Εργογραφία στα Ελληνικά 
 Η ιστορία της δυτικής φιλοσοφίας, εκδ. Αρσενίδης
 Στις συμπληγάδες των ιδεών, εκδ. Αρσενίδης, 1963
 Η επιστήμη και ο άνθρωπος, εκδ. Αρσενίδης, 1963
 Έχει μέλλον ο άνθρωπος;, εκδ. Αρσενίδης, 1963
 Η αξία της ελεύθερης σκέψης, εκδ. Αρσενίδης, 1963
 Το μέλλον της ανθρωπότητας, εκδ. Αρσενίδης, 1963
 Μετά τη Γνώση, εκδ. Αρσενίδης, 1963 (συμπεριλαμβάνεται το Γιατί Δεν Είμαι Χριστιανός)
 Το αλφάβητο της Θεωρίας της Σχετικότητας, εκδ. Επιμόρφωση και Κοροντζή. Έκδοση πρωτότυπου 1966. 
 Η κατάκτηση της ευτυχίας, εκδ. Επίκουρος, 1975
 Η εκπαίδευση του παιδιού, εκδ. Ζαχαρόπουλος Σ.Ι., 1977
 Εκπαίδευση και κοινωνική τάξη, εκδ. Ζαχαρόπουλος Σ.Ι.,1980
 Αντιδημοφιλή δοκίμια, εκδ. Ζαχαρόπουλος Σ.Ι., 1980
 Αντιρρήσεις στην Αστρολογία (συμμετοχή), εκδ. Σύναλμα, 1998
 Η θεωρία των τύπων, εκδ. Στάχυ, 2000
 Ισχύς, Μια νέα κοινωνική ανάλυση, εκδ. Ευρασία, 2001
 Κείμενα για τη Θρησκεία, εκδ. Scripta, 2006
 Η φιλοσοφική μου εξέλιξη, εκδ. Αρσενίδης, 2007
 Τα προβλήματα της Φιλοσοφίας, εκδ. Αρσενίδης, 2008

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
 Hook, Sidney, «Bertrand Russell (Ένα πορτραίτο από μνήμης)», μετάφρ. Ζηνοβία Δρακοπούλου. Εποπτεία, 95 (1984), 963-982.

Αναλυτικοί φιλόσοφοι
Βρετανοί φιλόσοφοι
Επιστημολόγοι
Λογικολόγοι
Ουαλοί μαθηματικοί
Ουαλοί ιστορικοί
Ουαλοί επιστήμονες
Φιλόσοφοι της γλώσσας
Φιλόσοφοι της επιστήμης
Φιλόσοφοι των μαθηματικών
Φιλόσοφοι του 20ού αιώνα
Άγγλοι άθεοι
Βρετανοί ουμανιστές
Βραβευμένοι με Νόμπελ Λογοτεχνίας
Βρετανοί νομπελίστες
Εταίροι της Βασιλικής Εταιρείας
Αθεϊστές φιλόσοφοι
Απόφοιτοι του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ
Φιλόσοφοι της ιστορίας
Επικριτές του Χριστιανισμού