Χούμος

Χούμος ονομάζεται το σύνολο της οργανικής ύλης η οποία βρίσκεται στα επιφανειακά στρώματα του εδάφους και η οποία υποβάλεται σε συνεχείς διεργασίες αποσύνθεσης και σύνθεσης νέων ουσιών. Ο χούμος δημιουργείται από τα φύλλα και τις βελόνες που πέφτουν κάθε χρόνο, τα υπολείμματα κλαδιών και ριζών καθώς και από τα απορρίμματα και υπολείμματα των ζωικών οργανισμών. Την αποσύνθεση των υπολειμμάτων αυτών αναλαμβάνουν διάφοροι μικροοργανισμοί και βακτηρίδια.

Κατά το σχηματισμό του χούμου παρατηρούνται δύο κύριες διεργασίες:
α) η διάσπαση της αρχικής οργανικής ουσίας σε ορυκτά συστατικά (ορυκτο γένεση), και
β) η σύνθεση νέων πολύπλοκων χουμικών ενώσεων (χουμοποίηση).

Ο χούμος αποτελεί συνήθως ένα λεπτό μαύρο στρώμα με κολλοειδή υφή. Η χρησιμότητα του χούμου στη φύση είναι πολύ σημαντική αν ληφθεί υπόψη ότι περιβάλλοντας τα μόρια του εδάφους βελτιώνει τη γονιμότητα αυτού, που επιτυγχάνεται ενεργώντας κατά κάποιο τρόπο «στεγανοποιητικά», με συνέπεια αφενός μεν την αποθήκευση οργανικών ουσιών, που έτσι εμποδίζονται να κατέλθουν σε κατώτερα στρώματα, αφετέρου την αύξηση της δυνατότητας του εδάφους για συγκράτηση των υδάτων αλλά και ακόμη τη βελτίωση της μορφολογίας του, αυξάνοντας την καλλιεργητική αποδοτικότητά του. 

Ο χούμος χρησιμοποιείται επίσης και ως φυσικό λίπασμα γιά άλλα εδάφη. 

Στην αρχαιολογία με τον όρο χούμος εννοείται το επιφανειακό υπόστρωμα του εδάφους, που έτσι κι αλλιώς αφαιρείται πριν αρχίσει ουσιαστικά η ανασκαφή.

Βοτανική
Δασική οικολογία
Ορολογία της αρχαιολογίας
Βιώσιμη γεωργία