Ιερεμίας Β΄ Τρανός

Ο Ιερεμίας Β΄ (1536 - Σεπτέμβριος 1595), ο επιλεγόμενος Τρανός, ανέλαβε Οικουμενικός Πατριάρχης τρεις φορές.

Βιογραφικά στοιχεία 
Γεννήθηκε περί το 1530 (κατ'άλλους το 1536) στην Αγχίαλο. Εκπαιδεύτηκε έχοντας ως δασκάλους τους Ιερόθεο Μονεμβασίας, Αρσένιο Τορνόβου, Δαμιανό Στουδίτη, Ματθαίο Κρητικό και Δαμασκηνό Ναυπάκτου.

Με τη στήριξη του Μιχαήλ Καντακουζηνού εξελέγη Μητροπολίτης Λαρίσης περί το 1568. Όταν ο Καντακουζηνός πέτυχε την εκθρόνιση του Πατριάρχη Μητροφάνη Γ’, ο Ιερεμίας εξελέγη διάδοχός του στις 5 Μαΐου 1572 και παρέμεινε στον Θρόνο μέχρι τις 29 Νοεμβρίου 1579, οπότε καθαιρέθηκε και επανήλθε στον Θρόνο ο Μητροφάνης. Πατριάρχευσε για δεύτερη φορά μετά τον θάνατο του Μητροφάνη, από τον Αύγουστο του 1580. Κατά τη διάρκειά της, ο μητροπολίτης Φιλιππουπόλεως Θεόληπτος, ανιψιός του Μητροφάνη, εποφθαλμιώντας τον θρόνο, συνέχισε να τον διαβάλλει σε συνεργασία με τον εκλεγέντα Καισαρείας Παχώμιο. Τον κατηγόρησαν ότι έκανε γενίτσαρους καλόγερους και Τουρκάλες χριστιανές και πως στέλνει επιστολές στον Πάπα κατά των Τούρκων. Τελικά, και με τη βοήθεια ενός δωροδοκημένου αρνησίθρησκου Λεσβίου κατόρθωσε την σύλληψη και φυλάκιση του Ιερεμία. Αμέσως διαδόθηκαν φήμες περί φονεύσεως του Πατριάρχη, ότι βρήκε τον θάνατο από στραγγαλισμό στην φυλακή. Τον Μάρτιο του 1584 καθαιρέθηκε και εξορίστηκε στη Ρόδο.

Τελευταία φορά πατριάρχευσε το 1586 ή 1588 μέχρι του θανάτου του το 1595. Κατά την τρίτη αυτή Πατριαρχία του περιόδευσε επί διετία στη Ρωσία (1588-1590) για εκκλησιαστικές υποθέσεις και επέστρεψε με πολυτιμότατα δώρα. Υπό την αφόρητη πίεση του Τσάρου Θεόδωρου, αναγνώρισε στις 26 Ιανουαρίου 1589 με χρυσόβουλο την πατριαρχική αξία στον μητροπολίτη Μόσχας Ιώβ με βασικό όρο ότι «πάντοτε θα αναγνωρίζει ως κεφαλή της Ορθοδοξίας το Οικουμενικό Πατριαρχείο». Το νέο Πατριαρχείο Ρωσίας αναγνωρίσθηκε από ειδική Σύνοδο που συνήλθε στη Κωνσταντινούπολη το Φεβρουάριο του 1591 και με απόφαση άλλης Συνόδου, στις 12 Φεβρουαρίου 1593 κατατάχθηκε στα Δίπτυχα της Ορθόδοξης Εκκλησίας ως πέμπτο τη τάξει.

Πέθανε μεταξύ Σεπτεμβρίου και Δεκεμβρίου 1595 στην Κωνσταντινούπολη, αφήνοντας πλούσιο συγγραφικό έργο.

Το έργο του 
Ο Ιερεμίας Β΄ είχε φύση μεγαλοπρεπή και ήταν υπέρμαχος της ορθοδοξίας. Κατείχε μεγάλη θεολογική μόρφωση και επιχείρησε να αναδείξει μορφωμένους επισκόπους. Περιγράφεται όμως και ως αυστηρός και ισχυρογνώμων. Μόλις ανέβηκε στον οικουμενικό θρόνο συγκάλεσε Σύνοδο, η οποία αποφάσισε την απαραιτήτως τήρηση των κανόνων, οι οποίοι πρότινος δεν εφαρμόζoνταν όπως έπρεπε. Απαγόρευσε δια ποινής καθαιρέσεως τις πληρωμένες χειροτονίες. Με συνοδική απόφαση προσπάθησε να αναδιοργανώσει την διδασκαλία των «θείων και ιερών γραμμάτων».

Αλληλογράφησε με τον Πάπα Γρηγόριο ΙΓ΄ και με την ελληνική κοινότητα της Βενετίας για το θέμα του Γρηγοριανού ημερολογίου, προς το οποίο φαίνεται ότι δεν διάκειτο αρνητικά, αλλά ήταν κατά της άμεσης εφαρμογής του. Δέχθηκε μάλιστα το 1583 απεσταλμένο του Πάπα στην Κωνσταντινούπολη, για να συζητήσει μαζί του το θέμα της αποδοχής του ημερολογίου από την Ορθόδοξη Εκκλησία. Λόγω της στάσης του αυτής, μετά τη δεύτερη Πατριαρχία του εξορίστηκε από τον διάδοχό του, Παχώμιο Β΄, στη Ρόδο.

Από το 1576 έως το 1581 πραγματοποίησε τις πρώτες σημαντικές θεολογικές ανταλλαγές μεταξύ Ορθοδοξίας και Προτεσταντών (Διαμαρτυρομένων) για πιθανή ένωση. Απάντησε για πρώτη φορά στους Προτεστάντες θεολόγους της Τυβίγγης με την «Έκθεση της Ορθοδόξου Πίστεως». Με αυτήν αναίρεσε τις κακοδοξίες της «Αυγουσταίας ομολογίας», μεταφρασμένο αντίγραφο της οποίας του παρουσίασαν στις 24 Μαΐου 1575 οι Λουθηρανοί Μαρτίνος Κρούσιος και Jakob Andreae. Οι επιστολές αυτές έχουν σωθεί, όπως και κάποιες ακόμη πραγματείες του επί θεολογικών θεμάτων. Σε αυτές καθιστά σαφές ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν έχει πρόθεση να υποστεί Μεταρρύθμιση και διέκοψε τις σχετικές διαπραγματεύσεις μαζί τους όταν διαπίστωσε ότι δεν επρόκειτο να δεχτούν την ορθόδοξη διδασκαλία.

Ανακαίνισε την Μονή Παμμακάριστου, που τότε ήταν η έδρα του Πατριαρχείου και ευπρέπισε και καθωράισε το πατριαρχείο με μεγαλοπρεπείς οικοδομές και πολυτελείς ανακαινίσεις, εσωτερικές και εξωτερικές. Πέτυχε επίσης ορισμένα προνόμια για τις ελληνικές κοινότητες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ένα από τα οποία ήταν η ίδρυση σχολείων. Μέχρι την εποχή του, το μόνο ελληνικό σχολείο στην Αυτοκρατορία ήταν η «Μεγάλη του Γένους Σχολή». Με την επιρροή του Πατριάρχη Ιερεμία άνοιξαν επτά σχολεία στα τέλη του 16ου αιώνα, σε Αθήνα, Λιβαδειά, Χίο, Σμύρνη, Κυδωνιές, Πάτμο και Ιωάννινα. Στη συνέχεια, άνοιξαν άλλα 40 σχολεία σε όλη την Ελλάδα και τη Μικρά Ασία.

Παραπομπές

Πηγές

Περαιτέρω ανάγνωση 
 Κωνσταντίνου Σάθα, Βιογραφικόν σχεδίασμα περί του πατριάρχου Ιερεμία Β΄ (1870)
 
 Acta et scripta theologorum Wirtembergensium et Patriarchae Constantinopolitani D. Hieremiae : quae vtriq(ue) ab anno M.D.LXXVI. vsque ad annum M.D.LXXXI. de Augustana Confessione inter se miserunt / Graecè & Latinè ab ijsdem theologis edita , University of Essex

Έλληνες λόγιοι του 16ου αιώνα
Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως
Αγχίαλος
Ορθόδοξοι λόγιοι
Μητροπολίτες Λαρίσης
Έλληνες της Βουλγαρίας
Επίσκοποι του 16ου αιώνα