Κίνηση πλανητών

Η Κίνηση των Πλανητών είναι μία σημαντική ιδιότητα στην αστρονομική παρατήρηση μετά τον προσδιορισμό και την αναγνώριση των πλανητών. Η επιστημονική εξήγηση της κίνησης των πλανητών διέπεται από τους Νόμους του Κέπλερ. Τεκμηριώνεται βάσει του ηλιοκεντρικού μοντέλου. Πριν την αναβίωση της  ηλιοκεντρικής θεωρίας του Αριστάρχου και των Πυθαγορείων  από τον Κοπέρνικο το 1543, η επικρατούσα θεωρία ήταν η γεωκεντρική θεωρία, η οποία είναι βολική, αφού παρατηρούμε τον ουρανό από την Γη.

Τύπος περιφοράς πλανητών του Ηλιακού Συστήματος κατά Κέπλερ

T2/R3 =c                          
T: χρόνος περιφοράς

R: μήκος του μεγάλου ημιάξονα της τροχιάς

c: σταθερό (=1)

π.χ.  Ερμής: 0,39 AU   TΕ2/RΕ3 = 1 → TΕ2=RΕ3 → ΤΕ2= 0,393 → ΤΕ2= 0,059 → ΤΕ= 0,24 y

Η επιστημονική θεωρία και η παλαιότερη
Κατά την παλαιότερη απ΄ αυτές τόσο ο Ήλιος όσο και οι Πλανήτες πιστεύονταν πως κινούνταν γύρω από τη Γη η οποία και αποτελούσε το κέντρο του κόσμου (του σύμπαντος), εξ ου και η θεωρία αυτή ονομάσθηκε, (Γη + κέντρο), γεωκεντρικό σύστημα του κόσμου. Βασικοί εκπρόσωποι αυτής της θεωρίας είναι οι Έλληνες φιλόσοφοι με εξαίρεση τους Πυθαγορίους και ειδικότερα το Αρίσταρχο που εισάγει την ηλιοκεντρική θεωρία. ήταν ο Κλαύδιος Πτολεμαίος.
Κατά τη σύγχρονη επιστημονική θεωρία οι Πλανήτες μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και η Γη, κινούνται περί τον Ήλιο, ο οποίος και αποτελεί το κέντρο του πλανητικού συστήματος, εξ ου και η θεωρία αυτή  ονομάσθηκε,  (Ήλιος + κέντρο), ηλιοκεντρικό σύστημα του κόσμου. Πιθανώς ο πρώτος που υπέθεσε το ηλιοκεντρικό σύστημα ήταν ο Αρίσταρχος ο Σάμιος (αν και υπάρχουν μόνο έμμεσες αναφορές ότι κάτι τέτοιο ειπώθηκε από τον αρχαίο μαθηματικό).

Τo 1543 ο Πολωνός αστρονόμος Κοπέρνικος (1473-1543), τεκμηρίωσε και επανέφερε το ηλιοκεντρικό σύτημα του Αριστάρχου και εδραίωσε επιστημονικά το ηλιοκεντρικό σύστημα.

Οι κινήσεις σύμφωνα με τη σχετικότητα
Αξίζει να αναφερθεί ότι για τη Θεωρία της σχετικότητας δεν υπάρχει απόλυτη κίνηση, συνεπώς οι δηλώσεις: "η γη περιστρέφεται γύρω από τον ήλιο μια φορά την ημέρα" και "οι ουρανοί περιστρέφονται γύρω από τη γη μια φορά την ημέρα" σημαίνουν ακριβώς το ίδιο πράγμα. Η επιλογή της ηλιοκεντρικής θεωρίας είναι περισσότερο κατάλληλη και όχι περισσότερο ορθή. Εν τέλει όλες οι κινήσεις είναι σχετικές και είναι απλά και μόνο θέμα σύμβασης το να δεχτούμε ένα σώμα ακίνητο.

Οι κινήσεις των πλανητών
Οι κινήσεις όλων των πλανητών είναι δύο: η περιστροφή τους, γύρω από τον άξονά τους και η κίνησή τους γύρω από τον Ήλιο, καλούμενη περιφορά, όπου και ακολουθούν την κίνηση αυτού πλέον ως "σύστημα" μέσα στον Γαλαξία, (Ηλιακή μεταβατική περιφορά και Γαλαξιακή μεταβατική περιφορά).

Περιστροφή πλανητών περί άξονα
Όλοι οι Πλανήτες περιστρέφονται γύρω από τον άξονά τους. Περισσότερο βραδυκίνητοι είναι ο Ερμής και η Αφροδίτη των οποίων η περιστροφή γύρω από τον άξονά τους διαρκεί πολλές δεκάδες ημερών. Αντίθετα η Γη και ο Άρης περιστρέφονται σε 24 ώρες. Όλοι  οι γίγαντες αέριοι πλανήτες παρά το τεράστιο μέγεθός τους περιστρέφονται ταχύτατα σε διάστημα μόλις 15 έως 10 ωρών. 
Εκτός της Αφροδίτης και του Ουρανού, που περιστρέφονται εξ Α. προς Δ. (ανάδρομος φορά), όλοι οι άλλοι κινούνται περί του άξονά τους εκ Δ. προς Α. (ορθή φορά), όπως επίσης και περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο.
Ένεκα της ταχύτητας περιστροφής τους, οι πλανήτες παρουσιάζουν τους πόλους του άξονα περιστροφής τους πεπιεσμένους και αντίθετα φαίνονται εξογκωμένοι στον ισημερινό τους προσδίδοντας έτσι την εικόνα μιας ελαφράς ελλειψοειδούς σφαίρας, (σχετ. πλάτυνση πλανητών).
Οι άξονες περιστροφής των πλανητών παρουσιάζουν διάφορες κλίσεις, ως προς το επίπεδο της ακολουθούμενης τροχιάς τους γύρω από τον Ήλιο. Η κλίση αυτή έχει μεγάλη σπουδαιότητα διότι απ΄ αυτήν εξαρτώνται ο σχηματισμός και το εύρος των  ζωνών (διακεκαυμένης ζώνης, εύκρατων και πολικών) στην επιφάνεια των πλανητών, οι διάφορες εποχές του έτους, καθώς και η διάρκεια της ημέρας στα διάφορα γεωγραφικά πλάτη, ιδιαίτερα της Γης, ανάλογα της εποχής του έτους.
Η περιστροφή αυτή των πλανητών, εκτός της Γης, δεν είναι ουσιώδης στην Αστρονομική ναυτιλία.

Περιφορά πλανητών
Όλοι οι Πλανήτες εκτός της περιστροφής τους γύρω από τον άξονά τους περιφέρονται και γύρω από τον Ήλιο σε ελλειπτικές τροχιές, κατά ορθή φορά και σύμφωνα με τους νόμους του Κέπλερ όπως αυτοί έχουν διατυπωθεί. Κάθε τέτοια πλήρης κίνηση ονομάζεται περίοδος πλανήτη. Παρατηρoύμενοι κυρίως οι εσωτερικοί Πλανήτες, από τη Γη, κατά την κίνησή τους αυτή, παρουσιάζουν διάφορες όψεις, άλλοτε φωτιζόμενο ολόκληρο και άλλοτε μέρος του δίσκου τους, ανάλογα με την γωνία που σχηματίζουν με τον Ήλιο,   που χαρακτηρίζονται φάσεις πλανητών. 
Για την βασική αυτή αληθή κίνηση των Πλανητών  δείτε κινήσεις της Γης και κινήσεις Σελήνης που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Φαινομενική κίνηση
Η λεγόμενη φαινομενική κίνηση των πλανητών είναι αυτή που παρατηρείται από τη Γη, έχοντας έτσι σχέση με την γεωκεντρική θεωρία. Λόγω της λεγόμενης πραγματικής κίνησης των πλανητών γύρω από τον Ήλιο, παρατηρούμενοι από τη Γη που και αυτή περιστρέφεται, με διαφορετική όμως ταχύτητα, δημιουργείται το φαινόμενο διπλής κίνησης με ανάδρομη φορά, δηλαδή άλλοτε να προτρέχει η Γη και άλλοτε ο πλανήτης. 
Στη πρώτη περίπτωση ο πλανήτης έχει φαινόμενη κίνηση προς δυσμάς, ενώ στη δεύτερη περίπτωση  έχει κίνηση προς ανατολάς. Λόγω της διπλής αυτής κίνησης των πλανητών ο χρόνος μεταξύ δύο διαδοχικών μεσουρανήσεων εκάστου πλανήτη είναι άλλοτε μεγαλύτερος και άλλοτε μικρότερος των 24 ωρών. Έτσι η διάρκεια της πλανητικής ημέρας είναι 24 ώρες ± 4 λεπτά. Συνηθέστερα, η προς ανατολάς κίνηση ενός πλανήτη είναι μεγαλύτερης διάρκειας. Πριν ο παρατηρούμενος πλανήτης αλλάξει κατεύθυνση κίνησης δίνει την εντύπωση της στάσης (να σταματά) στο αυτό σημείο, το οποίο και ονομάζεται στηριγμός της πλανητικής τροχιάς.

Συνέπεια αυτών είναι κάθε πλανήτης να διαγράφει στην ουράνια σφαίρα διαδοχικά μεγάλα τόξα εκ Δυσμών προς Ανατολάς καλούμενα ορθοδρομικά, που χωρίζονται από άλλα μικρότερα εξ ανατολών προς δυσμάς καλούμενα αναδρομικά μεταξύ των οποίων λαμβάνουν χώρα οι καλούμενες στάσεις.
Έτσι μια πλήρη περιφορά οποιουδήποτε πλανήτη, (παρατηρούμενου από τη Γη), γύρω από τον Ήλιο αποτελείται από ένα πλήθος ορθοδρομικών και αναδρομικών τόξων που χωρίζονται από τις στάσεις.

Σημειώσεις

Παραπομπές

Δείτε επίσης 

Νόμοι Πλανητικού Συστήματος
Ναυτιλιακοί πλανήτες
Αποχή (αστρονομία)

Πηγές 
 "Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια" τομ.Κ΄, σελ.263-264.
 Δ. Κωστάκης - Κ. Χασάπης "Κοσμογραφία" Αθήναι 1969, σελ.91 κ.έ.
 Χρ. Ντούνης - Α. Δημαράκης "Ναυτιλία - Ναυτικοί υπολογισμοί" Πειραιεύς 1967, σελ.349-350.
 "Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larousse Britannica" τομ.49ος, σελ.272.
 Το αλφάβητο της θεωρίας της σχετικότητας, Μπ. Ράσελ. Εκδόσεις: Επιμόρφωση.

Πλανήτες
Αστρομετρία