Νουκλεοτίδιο

Τα νουκλεοτίδια είναι οργανικές ενώσεις, σύνθετα οργανικά μόρια, που σχηματίζουν τη βασική μονάδα των νουκλεϊκών οξέων (DNA και RNA). Αυτά αποτελούνται από 3 διαφορετικά επιμέρους μόρια που συνδέονται μεταξύ τους με ομοιοπολικό δεσμό: συχνότερα μιας πεντόζης, σάκχαρο με πέντε άτομα άνθρακα, (ριβόζη ή δεσοξυριβόζη με ένα άτομο οξυγόνου λιγότερο), ενός μορίου φωσφορικού οξέος και μιας οργανικής αζωτούχου βάσης του τύπου πουρίνης ή τύπου πυριμιδίνης. Τα τρία αυτά μέρη ενώνονται με δύο αντιδράσεις συμπύκνωσης ανάμεσα στον 1 άνθρακα σακχάρου και μιας βάσης σχηματίζοντας έτσι ένα νουκλεοσίδιο και δύο 5-άνθρακα σακχάρου και φωσφορικής ομάδας. (Σημειώνεται πως κάθε άτομο άνθρακα αριθμείται: 1, 2, κ.λπ.).

Στα πιο συχνα απαντώμενα νουκλεοτίδια η βάση είναι ένα παράγωγο της πουρίνης ή της πυριμιδίνης. Τα νουκλεοτίδια αποτελούν τις δομικές μονάδες των νουκλεϊκών οξέων (DNA και RNA), όταν 3 ή περισσότερα ενώνονται μεταξύ τους για να σχηματίσουν ένα νουκλεϊκό οξύ. 

Τα νουκλεϊκά οξέα που έχουν ως βάση την πεντόζη δεσοξυριβόζη ή δεοξυριβόζη (εξ ου και δε(σ)οξυριβονουκλεοτίδια), ονομάζονται DNA, και αυτά που έχουν ως βάση την πεντόζη ριβόζη, (τα ριβονουκλεοτίδια), ονομάζονται RNA. Συνεπώς δύο είναι τα κύρια είδη νουκλεοτιδίων: τα δε(σ)οξυριβονουκλεοτίδια και τα ριβονουκλεοτίδια.

 Στα δε(σ)οξυριβονουκλεοτίδια σταθερό τμήμα τους είναι η πεντόζη δε(σ)οξυριβόζη και το μόριο του φωσφορικού οξέος, ενώ το μεταβλητό μέρος είναι μια από τις αζωτούχες βάσεις (αδενίνη, θυμίνη, κυτοσίνη, ή γουανίνη). Στα ριβονουκλεοτίδια σταθερό τμήμα τους είναι η πεντόζη ριβόζη και το μόριο του φωσφορικού οξέος, ενώ το μεταβλητό μέρος τους είναι μία από τις 4 αζωτούχες βάσεις: Αδενίνη, Ουρακίλη, Γουανίνη, Κυτοσίνη (Α-U-G-C).
 Η δομική διαφορά μεταξύ των δε(σ)οξυριβονουκλεοτιδίων και ριβονουκλεοτιδίων συνοψίζεται αφενός στη πεντόζη που περιέχουν, τα πρώτα τη δεσοξυριβόζη και τα δεύτερα τη ριβόζη, και αφετέρου ότι η αζωτούχος βάση θυμίνη βρίσκεται στα πρώτα ενώ η ουρακίλη στα δεύτερα. Οι υπόλοιπες αζωτούχες βάσεις είναι κοινές.

Οι αζωτούχες βάσεις των νουκλεοτιδίων: η αδενίνη και η γουανίνη ανήκουν στις πουρίνες, και η θυμίνη ή κυτοσίνη και η ουρακίλη ανήκουν στις πυριμιδίνες. Εξ αυτών η αδενίνη, η γουανίνη και η κυτοσίνη απαντώνται και στα δύο είδη νουκλεϊνικών οξέων (DNA και RNA). Ενώ αντίθετα η θυμίνη υπάρχει μόνο στο DNA, και η ουρακίλη μόνο στο RNA.
Τέλος τα μόρια του φωσφορικού οξέος είναι ίδια σε όλα τα νουκλεοτίδια. Βέβαια στο σχηματισμό των νουκλεϊκών οξέων λαμβάνουν μέρος και άλλοι παράγοντες όπως το συνένζυμο-Α, το FAD και το NADP (nicotinamide adenine dinucleotide phosphate).
 Τα νουκλεοτίδια σχηματίζουν τις αλυσίδες πολυνουκλεοτιδίων. 

Στη Βιολογία τα νουκλεοτίδια κατέχουν πολύ σημαντικό ρόλο, ειδικά στον μεταβολισμό, καθώς και στην κυτταρική επικοινωνία.

Νουκλεοτίδια

Δεοξυνουκλεοτίδια

Δείτε επίσης 

 Γονίδιο
 Γενετική

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Abbreviations and Symbols for Nucleic Acids, Polynucleotides and their Constituents (IUPAC)
 Provisional Recommendations 2004 (IUPAC)
 Chemistry explanation of nucleotide structure