Προσφυγή στις επιπτώσεις

Η προσφυγή στις επιπτώσεις, επίσης γνωστή και ως argumentum ad consequentiam (Λατινικά: επιχείρημα προς επιπτώσεις) είναι ένα επιχείρημα το οποίο οδηγεί στο συμπέρασμα ότι μία πρόταση (συνήθως κάποιο πιστεύω ή πεποίθηση) είναι είτε αληθής είτε ψευδής, ανάλογα με το εάν η πρόταση έχει επιθυμητές ή ανεπιθύμητες επιπτώσεις. Με την σειρά της, η κίνηση αυτή βασίζεται σε επίκληση στα συναισθήματα και θεωρείται λογική πλάνη, διότι η εν λόγω επίκληση δεν απασχολείται με την τιμή αλήθειας της πρότασης. Επιπλέον, επιχειρήματα αυτού του είδους κατηγοριοποιούν τις επιπτώσεις ως επιθυμητές ή ανεπιθύμητες, με αναπόφευκτο αποτέλεσμα να εμπεριέχουν υποκειμενικές απόψεις. 

Στην λογική, η προσφυγή στις επιπτώσεις περιλαμβάνει μόνον επιχειρήματα τα οποία αποφαίνονται για την τιμή αλήθειας μίας πρότασης (δηλαδή, για το εάν είναι αληθής ή ψευδής) μόνον μέσω των επιπτώσεών της. Η προσφυγή στις επιπτώσεις δεν περιλαμβάνει επιχειρήματα τα οποία απασχολούνται με την ίδια ελκυστικότητα της πρότασης (ως καλή ή κακή, ορθη ή εσφαλμένη, κλπ) χωρίς να αναφέρονται στην τιμή αλήθειας της.

Γενική Δομή 

Μία προσφυγή στις επιπτώσεις έχει την ακόλουθη γενικότερη δομή:

Εάν Ρ, τότε θα συμβεί το Q.
Το Q είναι επιθυμητό/ανεπιθύμητο.
Άρα το Ρ είναι αληθές/ψευδές.

Η παραλλαγή προσφυγή στις επιπτώσεις ενός πιστεύω έχει την εξής δομή:
Το πιστεύω Ρ οδηγεί στο Q.
Το Q είναι επιθυμητό/ανεπιθύμητο.
Άρα το Ρ είναι αληθές/ψευδές.

Πέρα από την πλανερή δομή της, μία ιδιαίτερα ευτελής προσφυγή στις επιπτώσεις είναι δυνατόν να περιέχει και άκυρες προτάσεις. Δηλαδή, το Ρ μπορεί να μην οδηγεί καν στο Q. Με άλλα λόγια, η υποτιθέμενη και προτεινόμενη σχέση αιτιότητας μεταξύ Ρ και Q πιθανόν να μην υφίσταται ή να μην αποδεικνύεται πουθενά.

Θετική δομή  
Εάν Ρ, τότε θα συμβεί το Q.
Το Q είναι επιθυμητό.
Άρα, το Ρ είναι αληθές.

Η παραπάνω δομή είναι παρόμοια με ευσεβείς πόθους.

Παραδείγματα
 «Ο π είναι μάλλον ρητός αριθμός, γιατί έτσι φαίνεται πιο κομψός.»
 «Οι άνθρωποι θα κατακτήσουν ταχύτητες μεγαλύτερες του φωτός, ώστε να γίνουν εφικτά να διαστημικά ταξίδια.»

Αρνητική δομή 
Εάν Ρ, τότε θα συμβεί το Q.
Το Q είναι ανεπιθύμητο.
Άρα, το Ρ είναι ψευδές.

Το επιχείρημα ad baculum αποτελεί ειδική περίπτωση αυτής της δομής.

Αυτή η δομή είναι παρόμοια με τον modus tollens (άρνηση του επομένου), αλλά έχει σημαντικές διαφορές και άλλωστε αποτελεί πλάνη, εφόσον η πρόταση «το Q είναι ανεπιθύμητο» δεν είναι ίδια με την πρόταση «το Q είναι ψευδές».

Παραδείγματα
 «Η Βικιπαίδεια σπάνια κάνει λάθος: εάν είχε πληθώρα λαθών, δεν θα αποτελούσε αξιόπιστη πηγή.»
 «Ο αθεϊσμός είναι εσφαλμένος διότι διώχνει τον κόσμο από την εκκλησία.»
 «Η θρησκεία είναι το όπιο του λαού, γιατί αν επαληθευόταν, τότε κανείς δεν θα είχε ελεύθερη βούληση.»

Υποσημειώσεις

Παραπομπές
ESGS.org - Appeal to Consequences

Δείτε επίσης 
 Προσφυγή στον φόβο
 Ευσεβείς πόθοι
 Ad hominem
 Το Στοίχημα του Πασκαλ
 Το σύνδρομο της αγέλης

Λατινικές φράσεις
Λογική πλάνη
Συνεπειοκρατία