Rupert Sheldrake

Rupert Sheldrake (28 Junie 1942) is 'n Engelse skrywer wat na sy opleiding in selbiologie veral fokus op pseudo-sielkunde. Sheldrake het die begrip morfiese veld ontwikkel, gebaseer op die ouer begrip morfogenetiese velde. Laasgeneomde begrip was veral gebruik deur Thomas Huxley en die Franse filosoof Henri Bergson via die begrip 'noösfeer' van die paleontoloog/jesuïet Teilhard de Chardin. Sheldrake het ondersoek gedoen na en geskryf oor onder andere die ontwikkeling en die gedrag van diere en plante, telepatie, persepsie en metafisika. Hy het sy fokus veral gerig op die vraagstukke waarvoor daar (nog) geen oplossing gevind kon word nie soos bv. die gedrag en kommunikasie onderling van miere, duiwe en hoe hul navigeer en hul pas na hul hok terugvind, hoe honde vooraf bewus kan wees van die tuiskoms van hul base ens. Hy doen dit deur eksperimente op fundamentele vlak te doen en met 'n baie beperkte begroting.

Sheldrake het gestudeer en gepromoveer aan die Universiteit van Cambridge. Hy het hom in die jare '90 in Nederland gevestig en was in die nuus as een van die deelnemers aan die opspraakwekkende VPRO-program Een Schitterend Ongeluk van Wim Kayzer. Sheldrake se morfiese resonansie postuleer dat "geheue inherent is in die natuur" en dat natuurlike stelsels 'n kollektiewe geheue oorerf van alle vorige dinge van hul soort. Sheldrake stel voor dat dit ook verantwoordelik is vir telepatie-tipe interverbindings tussen organismes. Sy voorspraak van die idee bied idiosinkratiese verduidelikings vir standaard onderwerpe in biologie soos ontwikkeling, oorerflikheid en geheue. Morfiese resonansie word nie deur die wetenskaplike gemeenskap aanvaar nie en Sheldrake se voorstelle wat daarmee in verband staan is wyd gekritiseer. Kritici maak melding van 'n gebrek aan bewyse vir morfiese resonansie en onreëlmatighede tussen die begrip se beginsels en data afkomstig van genetika, embriologie, neurowetenskap, en biochemie. Hulle het hul kommer uitgespreek dat die populêre aandag wat aan Sheldrake se boeke en openbare verskynings spandeer word die publiek se begrip van wetenskap ondermyn. Ander werke deur Sheldrake omvat paranormale onderwerpe soos pre-kognisie, empiriese navorsing oor telepatie en die psigiese staar-effek. Sheldrake se idees het egter in die New Age beweging ondersteuning gekry van individue soos Deepak Chopra.

Biografie

Vroeë jare en opleiding 
Sheldrake is gebore in Newark-on-Trent, Nottinghamshire in 'n gesin van metodiste. Hy het Worksop-kollege, 'n Anglikaanse kosskool, bygewoon en gespesialiseer in wetenskap. Sy vader, 'n amateur in naturalisme en mikroskopie, het sy seun se belangstelling in plante en diere aangemoedig. Sheldrake studeer Biologie en Biochemie in Cambridge, en later Filosofie aan Harvard-universiteit. In 1967 verwerf hy sy PhD in biochemie aan die Universiteit van Cambridge en doseer in 1973 aan Clare-kollege in biochemie en selbiologie.Van 1974 tot 1985 werk hy in Hyderabad, Indië, waar hy hoof was van Plantfisiologie aan die International Crops Research Institute. Hy het 'n half jaar in die ashram van Bede Griffiths ('n Benediktynse monnik) gewoon, waar hy sy eerste boek geskryf het: Een nieuwe levenswetenschap.

Ondersoek

Agtergrond
Die huidige gangbare wyse om die biologie te benader is die 'meganistiese' manier: lewende organismes word beskou as natuur- en skeikundige masjiene en alle lewensverskynsels word in beginsel geag verklaar te kan word in terme van die natuur- en skeikunde. Die meganistiese paradigma is nie nuut nie; dit was gedurende meer as 'n eeu van oorheersende belang gewees. Die belangrikste rede waarom die meeste bioloë daaraan bly vasklou is dat dit werk: dit voorsien die gedagtes van 'n raamwerk waarbinne die vrae oor die natuur en skeikundige meganismes gestel en beantwoord kan word. Die feit dat die benadering tot skouspelagtige sukses gelei het soos die uitvinding van die genetiese kode (DNA) is 'n sterk argument in die denkwyse of teorie se voordeel. Nietemin meen kritici dat hulle goeie rede het om te betwyfel dat alle lewensverskynsels, inklusief die menslike gedrag, ooit volledig meganistiese verklaar sal kan word.

Hierdie filosofie ontken dat alles in die heelal van onder verklaar kan word in terme van atome of selfs die kleinste deeltjies. Aan die ander kant erken dit die bestaan van hiërargies georganiseerde stelsels, wat op elke vlak van samestelling eienskappe besit wat nie ten volle verstaan kan word uit die eienskappe wat hul individuele dele nie; op elke vlak is die geheel meer as die som van die dele. Hierdie heelgetalle kan gesien word as organismes, en hierdie term word doelbewus in die breë sin gebruik om nie net diere en plante, organe, weefsels en selle in te sluit nie, maar ook kristalle, molekules, atome en subatomiese deeltjies.

Morfogenetiese velde
Die teorie van die morfogenetiese velde is gebaseer op die feit dat dit wel 'n meetbare fisiese effek het. Dit stel voor dat morfogenetiese velde verantwoordelik is vir die kenmerkende vorm van, en die organiese stelsels op elke vlak van samestelling, nie net op die gebied van biologie nie, maar ook vir chemie en fisika.
Hierdie velde skep orde in stelsels waarmee hul verbonde is deur gebeurtenisse te beïnvloed, wat vanuit 'n energie gesigspunt gesien, onbepaalbare of toevallige beperkings plaas met 'n sekere patroon op die moontlike energie uitkomste van fisiese prosesse, soos die vorming van proteïene.

Morfogenetiese stelsels 
As morfogenetiese velde verantwoordelik is vir die organisering en vorm van materiële stelsels, moet hulle self kenmerkende strukture hê. Waar kom hierdie veldstrukture vandaan? Die voorgestelde antwoord is dat dit afkomstig is van die morfogenetiese velde wat met die voorafgaande stelsels geassosieer word: die morfogenetiese velde van alle sisteme van die verlede word 'verteenwoordigend' van enige soortgelyke stelsel; die opbou van vroeëre stelsels werk op die volgende en soortgelyke stelsels deur 'n opbouende invloed wat aktief is in ruimte  sowel as in tyd .Volgens hierdie hipotese is stelsels so georganiseer omdat soortgelyke stelsels in die verlede op dieselfde manier georganiseer was. Die molekules van 'n komplekse organiese chemiese verbinding kristalliseer byvoorbeeld in 'n kenmerkende patroon omdat dieselfde stof in die verlede gekristalliseer het; 'n plant neem die vorm aan wat kenmerkend is van sy spesie, omdat vorige lede van die spesie daardie vorm aangeneem het; en 'n dier tree instinktief op 'n sekere manier op, omdat sulke diere vroeër so gedra het.

Aanvaarding

Sheldrake se begrip word nie gedeel deur die oorgrote meerderheid van die wetenskaplike wêreld nie. Sommige beskou Sheldrake se begrip as onweerlegbaar, en om die rede val dit buite die wetenskaplike benadering. Hulle beskou die begrip morfiese velde dus as pseudowetenskap

Weerlegbaarheid 
In Nederland is 'n ondersoek uitgevoer na die bestaan van die morfiese velde waarin duiwe as't ware by wyse van 'n elastiese werking na hul hokke teruggevoer word. Daarvolgens sal hulle altyd terugvlieg na hul hok, selfs indien die hok verplaas word. Indien die hok 80 meter verplaas word en die duif op 'n afstand van 20 kilometer vrygestel word, vlieg 'n groot persentasie eerste na die oorspronklike ligging van die hok. Tydens 'n ander eksperiment waarby die hok 4200 meter verplaas is, het geen duif sy plek na die hok teruggevind nie. Op grond van hierdie resultate kon die elastiekhipotese van Sheldrake dus verwerp word.

Bibliografie
 Een nieuwe levenswetenschap, Rupert Sheldrake, Uitg. Kosmos, Utrecht 1983 ISBN 9021519399
 Trialogen op de rand van het westers denken. Rupert Sheldrake, Ralph Abraham, Terence McKenna, Uitg. Kosmos, Utrecht, 1995 ISBN 9021525240
 De wedergeboorte van de natuur, Rupert Sheldrake, Uitg. Muntinga, Amsterdam, 1997 ISBN 9041700781
 Wetenschap & spiritualiteit, Rupert Sheldrake, Matthew Fox, Uitg. Kosmos, Utrecht, 1997, ISBN 9021592681
 Engelen, Rupert Sheldrake en Matthew Fox, Uitg. Kosmos, 1998, ISBN 9021530945
 Zeven experimenten die de wereld kunnen veranderen, Rupert Sheldrake, Uitg. Muntinga, Amsterdam, 1998, ISBN 9041701249
 Het zevende zintuig, Rupert Sheldrake, 2006, ISBN 9021536706
 Honden weten wanneer hun baas thuiskomt, Rupert Sheldrake, 2006, ISBN 9021583844
 Science Delusion, Rupert Sheldrake, 2012, ISBN 978-1444727920
 Banned TED Talk: The Science Delusion - Rupert Sheldrake at TEDx Whitechapel

Eksterne skakels
  Die webwerf van Rupert Sheldrake
  Blikken die prikken - kritiek op een van de "sewe eksperimente"
  Sheldrake se antwoord op soortgelyke artikel

Notas

Engelse skrywers
Lewende mense
Geboortes in 1942
Britse bioloë
Skynwetenskappe