Idiomotoriese effek

Die idiomotoriese effek is 'n sielkundige verskynsel waarin 'n onderwerp onbewustelik bewegings maak.

Die ideomotoriese reaksie (of ideomotoriese refleks), dikwels afgekort tot IMR, is 'n konsep in hipnose en sielkundige navorsing. Dit is afgelei van die terme "ideo" (idee, of geestelike voorstelling) en "motories" (spieraksie). Die frase word meestal gebruik as verwysing na die proses waardeur 'n denke of geestesbeeld 'n skynbaar "refleksiewe" of outomatiese spierreaksie bewerkstellig, dikwels van min mate, en moontlik buite die bewustheid van die onderwerp. Soos in refleksiewe reaksies op pyn, reageer die liggaam soms refleksief met 'n ideomotoriese effek op idees alleen sonder dat die persoon bewustelik besluit om op te tree. Die gevolge van outomatiese skryfwerk, waterwiggelary, gefasiliteerde kommunikasie en Ouija-borde is aan die verskynsel toegeskryf.

Die geassosieerde term "ideo-dinamiese reaksie" (of "refleks") is van toepassing op 'n groter domein en strek tot die beskrywing van alle liggaamlike reaksies (insluitend ideo-motoriese en ideo-sensoriese reaksies) wat op soortgelyke wyse deur sekere idees veroorsaak word, byvoorbeeld die speeksel wat dikwels veroorsaak word deur die verbeelding van 'n suurlemoen, wat 'n sekretoriese reaksie is. Die idee van 'n ideo-dinamiese reaksie het bygedra tot James Braid se eerste neuro-sielkundige verklaring van die beginsel waardeur die hipnotiese voorstelle in hipnose werk.

Geskiedenis van wetenskaplike ondersoek 
Met die opkoms van Spiritualisme in die 1840's het mediums 'n verskeidenheid tegnieke bedink en verfyn om oënskynlik met die geesteswêreld te kommunikeer, insluitend tafeldraaiboeke en planchette-skryfborde (die voorloper van latere Ouija-borde). Hierdie verskynsels en toestelle het vinnig die onderwerp van wetenskaplike ondersoek geword.

Die term Ideomotor is die eerste keer in 'n wetenskaplike referaat gebruik wat die metode waardeur hierdie spiritualistiese verskynsels tot gevolg gehad het, bespreek deur William Benjamin Carpenter in 1852, vandaar die alternatiewe term Carpenter-effek. (Carpenter het die woord "ideomotor" afgelei). In die artikel verduidelik Carpenter sy teorie dat spierbeweging onafhanklik van bewuste begeertes of emosies kan wees.

Wetenskaplike toetse deur die Engelse wetenskaplike Michael Faraday, Manchester chirurg James Braid, die Franse chemikus Michel Eugène Chevreul, en die Amerikaanse sielkundiges William James en Ray Hyman het getoon dat baie verskynsels toegeskryf word aan geestelike of paranormale kragte, of aan geheimsinnige "energieë" eintlik te wyte is aan ideomotoriese optrede. Verder demonstreer hierdie toetse dat "eerlike, intelligente mense onbewustelik aan spieraktiwiteite kan deelneem wat ooreenstem met hul verwagtinge." Hulle toon ook aan dat voorstelle wat gedrag kan lei deur subtiele leidrade gegee kan word.

Sommige operateurs beweer dat hulle ideomotoriese reaksies gebruik om met die onderwerp se "onbewuste verstand" te kommunikeer met behulp van 'n stelsel van fisiese seine (soos vingerbewegings) vir die onbewuste om "ja", "nee", "ek weet nie", of "Ek is nie gereed om dit bewustelik te weet nie".

'n Eenvoudige eksperiment om die ideomotoriese effek te demonstreer, is om 'n handslinger oor 'n vel papier (met woorde soos JA, NEE en MISKIEN daarop gedruk) te laat swaai. Klein bewegings in die hand, in antwoord op vrae, kan veroorsaak dat die slinger in die rigting van sleutelwoorde op die papier beweeg. Hierdie tegniek is gebruik vir eksperimente in buitenaardse persepsie, leuenopsporing en ouija-borde. Hierdie soort eksperiment is deur die Amerikaanse kulkunstenaar Kreskin gebruik en ook deur illusie-makers soos Derren Brown.

'n Studie van 2019 oor outomatiese slingerbewegings met behulp van 'n bewegingsopneemstelsel het getoon dat slinger-illusie geproduseer word wanneer die vingers wat die slinger vashou 'n ossillerende frekwensie genereer naby die resonante frekwensie van die slinger. Met 'n gepaste frekwensie is baie klein bewegings van die arm voldoende om 'n relatiewe groot beweging van die slinger te lewer.

Verwysings 

Sielkunde
Fisiologie
Skynwetenskappe