Mongoolse inval in Europa

Die Mongoolse inval in Europa in die 13de eeu was die verowering van Europa deur die Mongoolse Ryk deur middel van die verwoesting van die Oos-Slawiese vorstedomme soos Kiëf en Wladimir. Ook Sentraal-Europa is binnegeval, en dit het gelei tot oorlog in Pole en Hongarye.

Die operasies is deur generaal Soeboetai gelei, en was onder bevel van Batoe Khan en Kadan. Albei laasgenoemde mans was kleinseuns van Djengis Khan; met hul verowerings het hulle groot dele van Europa by die ryk van die Goue Horde gevoeg. Europese vorste wat in oorloë betrokke was, het gou besef hulle sal moet saamstaan teen die Mongole, en dus is plaaslike oorloë en konflik in dele van Sentraal-Europa beëindig – dit is hervat nadat die Mongole teruggeval het.

Inval in Roes-grondgebied

Ögedei Khan het Batoe Khan in 1235 gelas om Kiëf-Roes te verower. Die hoofmag, wat deur Djotsji se seuns en hulle neefs Möngke Khan en Güyük Khan aangevoer is, het in Desember 1237 in Rjazan aangekom. Die stad het geweier om oor te gee en die Mongole het dit verwoes. Hulle het daarna na Soezdal opgeruk. Baie Russiese leërs is verslaan, en grootvors Joeri is in die Slag van die Sitrivier (4 Maart 1238) gedood. Groot stede soos Wladimir, Torzjok en Kozelsk is verower.

Daarna het die Mongole hulle na die steppe gewend, die Kiptsjakke en Alane verower en die Krim verwoes. Batoe het in 1239 in Kiëf-Roes aangekom en Perejaslawl en Tsjernigof verwoes. Die meeste van die prinse van Roes het gevlug toe dit duidelik word hulle kan geen weerstand bied nie. Die Mongole het Kiëf op 6 Desember 1240 verwoes en Galitsj en Wladimir-Wolinski verower.

Inval in Sentraal-Europa
Die Mongole het Chinese buskruit gebruik en groot sukses daarmee behaal in gevegte in Europa. Die aanval op Europa is deur Soeboetai beplan en uitgevoer, en sy oorwinnings daar het hom dalk sy grootste roem besorg. Nadat hy die Roes-vorstedomme verwoes het, het hy spioene na Pole, Hongarye en so ver oos as Oostenryk gestuur in voorbereiding op ’n aanval op die hartland van Europa. Hy het ’n duidelike prentjie van die Europese koninkryke gehad en het opdrag gegee vir ’n aanval deur Batoe Khan en twee ander verwante prinse. Batoe Khan was die algehele leier, maar Soeboetai was die strateeg en aanvoerder op die veld, en was dus teenwoordig in die noordelike én suidelike veldtogte teen Roes-vorstedomme. Hy het ook die sentrale kolonnade aangevoer wat teen Hongarye opgeruk het. Terwyl Kadan se noordelike mag die Slag van Legnica gewen en Güyük  se leër in Transilvanië geseëvier het, het Soeboetai vir hulle op die Hongaarse vlakte gewag. Die verenigde leër het na die Sajórivier opgetrek, waar hulle ’n beslissende oorwinning oor koning Béla IV van Hongarye behaal het by die Slag van Mohi. Soeboetai was weer eens aan die hoof, en dit sou later blyk een van sy grootste oorwinnings te wees.

Die Mongole het Sentraal-Europa met drie leërs binnegeval. Een leër het die magte van Pole en sy bondgenootskappe onder Hendrik II van Pole by Legnica verslaan. ’n Tweede leër het die Karpate oorgesteek en ’n derde een het die Donau gevolg. Die leërs het hergroepeer en Hongarye op 11 April 1241 by die Slag van Mohi oorrompel. Die invallende Mongola het die helfte van Hongarye se bevolking vermoor. Die leërs het in die Europese somer oor die vlaktes van Hongarye geswiep en hulle beheer in die lente van 1242 na Dalmasië, Morawië, Kroasië en Wallachye uitgebrei.

Intussen het koning Wenceslaus I van Boheme versterkings probeer kry om sy koninkryk te beskerm. Hy het sy troepe in die bergstreke van Boheme gestasioneer waar die Mongole nie hulle ruiters doeltreffend sou kon gebruik nie. Toe die Mongole Boheme aanval, het hulle voor die verdediging gestuit en teruggetrek na Othmachau. ’n Klein mag het Kłodzko en Olomouc aangeval, maar die Boheemse ruiters onder Wenceslaus het hulle afgeweer. Boheme was een van ’n paar koninkryke in Sentraal-Europa wat nooit verower is nie. 

Hongarye se oorgawe het beteken die Mongole het ’n pad gehad waarlangs hulle Wene kon binneval. Hulle het eers geïsoleerde nedersettings aan die stad se buitewyke met klein leërs aangeval in ’n poging om vrees en paniek onder die bevolking te saai. Frederick II, Hertog van Oostenryk, het voorheen by Olomouc slaags geraak met die Mongole. Anders as in Hongarye het die hertog en sy bondgenote vinnig ’n verdediging opgebou en ’n klein Mongoolse leër verslaan. Oostenrykse ridders het daarna die Mongole ook in Theben verslaan. 

In Desember 1241 het die hoofkhan, Ögedei, gesterf, en teen Soeboetai se wens in het die "bloedprinse" glo na hul hoofstad, Karakoroem, teruggekeer om ’n nuwe khan te kies. So het Wes-Europa die Mongoolse invalle vrygespring, volgens Winston Churchill.

Terwyl Batoe Khan aan Oostenryk onttrek het, het ’n deel van sy leër Bulgarye binnegeval, maar hulle is deur die Bulgare onder tsaar Iwan Asen II verslaan. 

Daar word gedebatteer of Ogedei se dood die ware rede vir die Mongole se onttrekking was. Rashid Al-Din, ’n Mongoolse historikus, verklaar dat die Mongole nie bewus was van Ogedei se dood toe hulle begin onttrek het nie. In werklikheid het Batoe besluit om nie die verkiesing van ’n nuwe leier by te woon nie, en dit het daartoe gelei dat die seremonie met ’n paar jaar uitgestel is.

’n Ander moontlike rede is dat die droë warm somers in 1242 plek gemaak het vir ’n koeler klimaat met ’n groter reënval en dat dit nie ideaal was vir die Mongoolse ruitery nie. Daarom het hulle onttrek vervroeg. Dit word ook betwis, want die Mongole het China in ’n tropiese klimaat met meer reënval en ’n hoër humiditeit as in Europa verower.

Wat ook al die rede was, die Mongole het teen die einde ’n klompie duur verowerings gehad, met min buit en sterk weerstand. Hulle het ook baie soldate verloor. Eindelik was hulle dun gesaai in Europa, terwyl die Kumane en die Kaukasus in opstand gekom het. Batoe het teruggekeer om dit te stuit, en dit het hom omtrent ’n jaar geneem. 

Teen middel 1242 het die Mongola heeltemal aan Sentraal-Europa onttrek.

Verwysings

Eksterne skakels

 Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia

Mongoolse Ryk
Geskiedenis van Europa