Chrisotiel

Chrisotiel of wit asbes is die vorm van asbes wat die meeste voorkom, wat ongeveer 95% van die asbes in die Verenigde State uitmaak en 'n soortgelyke verhouding in ander lande. Dit is 'n sagte, veselagtige silikaatmineraal in die serpentyn-subgroep van filosilikate; as sodanig word dit onderskei van ander asbestiforme minerale in die amfiboolgroep. Sy geïdealiseerde chemiese formule is Mg(SiO)(OH). Die materiaal het fisiese eienskappe wat dit wenslik maak om dit in boumateriaal in te sluit, maar hou ernstige gesondheidsrisiko's in wanneer dit in lug versprei word en ingeasem word.

Fisiese eienskappe 

Grootmaat chrisotiel het 'n hardheid soortgelyk aan 'n menslike vingernael en word maklik verkrummel tot veselagtige stringe wat uit kleiner bondels fibrille bestaan. Natuurlik-voorkomende veselbundels wissel in lengte van etlike millimeter tot meer as tien sentimeter, hoewel industrieel-verwerkte chrisotiel gewoonlik korter veselbundels het. Die deursnee van die veselbundels is 0,1–1 µm, en die individuele fibrille is selfs fyner, 0,02–0,03 µm, elke veselbondel wat tiene of honderde fibrille bevat.

Chrisotielvesels het aansienlike treksterkte en kan in draad gespin en in lap geweef word. Hulle is ook bestand teen hitte en is uitstekende termiese, elektriese en akoestiese isoleerders.

Chemiese eienskappe 
Die geïdealiseerde chemiese formule van chrisotiel is Mg(SiO)( OH), hoewel sommige van die magnesiumione deur yster of ander katione vervang kan word . Vervanging van die hidroksiedione vir fluoried, oksied of chloried is ook bekend, maar skaarser.  'n Verwante, maar baie skaarser, mineraal is pekoraiet, waarin al die magnesiumkatione van chrisotiel deur nikkelkatione vervang word.

Chrisotiel is bestand teen selfs sterk basisse (asbes is dus stabiel in hoë pH-poriewater van Portland sement), maar wanneer die vesels deur sure aangeval word, word die magnesiumione selektief opgelos, wat 'n silika-skelet agterlaat. Dit is termies stabiel tot ongeveer 550 °C, teen hierdie temperatuur begin dit dehidreer. Dehidrasie is voltooi by ongeveer 750 °C, met die finale produkte forsteriet (magnesiumsilikaat), silika en water.

Toepassings 
Voorheen is dit in die 1990's in asbes-sementprodukte (soos pype en dakplate) gebruik.

Magnesiumsulfaat (MgSO4) kan geproduseer word deur chrisotiel met swaelsuur (H2SO4) te behandel.

Veiligheidskwessies 

Chrisotiel is by ander vorme van asbes ingesluit omdat dit as 'n menslike karsinogeen geklassifiseer word deur die Internasionale Agentskap vir Kankernavorsing (IARC) en deur die Amerikaanse Departement van Gesondheid en Menslike Dienste. Dit verklaar dat "Blootstelling aan asbes geassosieer word met parenchimale asbestose, asbesverwante pleurale abnormaliteite, peritoneale mesothelioom en longkanker, en dit kan geassosieer word met kanker van sommige buite-torakale plekke". In ander wetenskaplike publikasies het epidemioloë eweknie-geëvalueerde wetenskaplike artikels gepubliseer wat vasstel dat chrisotiel die hoofoorsaak van pleurale mesothelioom is.

Volgens EU-regulasie 1907/2006 (REACH) word die bemarking en gebruik van chrisotiel, en van produkte wat chrisotiel bevat, verbied.

Verwysings

Eksterne skakels 
 Asbes - regeringsadvies (in Afrikaans)
 Die Chrysotile Instituut
 International Chemical Safety Card 0014
 "Asbes-bevattende vloerteëls en mastiekverlaging: Is daar genoeg blootstelling om asbesverwante siektes te veroorsaak?"
 Deer William Alexander, Howie Robert Andrew, Zussman Jack, An introduction to the rock-forming minerals ,, OCLC 183009096 pp. 344–352, 1992
 Ledoux, RL (red), Kortkursus in mineralogiese tegnieke van asbesbepaling, Mineralogical Association of Canada, pp. 35–73, 185, 1979.
 http://www.microlabgallery.com/ChrysotileFile.aspx Mikrofoto's van parachrisotiel en klinochrisotiel
 Nolan, RP, Langer AM, Ross M, Wicks FJ, Martin RF (eds), "Die gesondheidseffekte van chrisotiel asbes", The Canadian Mineralogist, Spesiale Publikasie 5, 2001.

Minerale