Parlementsgebou (Kaapstad)

Die parlementsgebou van Suid-Afrika is in Kaapstad geleë. Die gebou bestaan uit drie hoofafdelings: die oorspronklike gebou, wat in 1884 voltooi is, en aanbouings wat in die 1920's en 1980's bygevoeg is. Die nuwer toevoegings huisves die Nasionale Vergadering (die laerhuis van die tweekamerparlement van Suid-Afrika), en die oorspronklike gebou huisves die Nasionale Raad van Provinsies (die hoërhuis van die Parlement).
Die oorspronklike parlementsgebou is in 'n neoklassieke styl ontwerp, met kenmerke van die Kaaps-Hollandse argitektuur. Die latere toevoegings is so ontwerp dat dit met die oorspronklike gebou saamsmelt. Die parlementsgebou is deur die Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap (SAEHA) tot 'n  Nasionale Erfenisterrein verklaar en het graad 1 nasionale erfenisstatus gegee, die hoogste graad wat deur SAEHA vasgestel is. 

Op 2 Januarie 2022 het 'n groot brand in die parlementsgebou uitgebreek.

Geskiedenis

Koningin Victoria het toestemming verleen vir die stigting van 'n parlement in die Kaapkolonie in 1853. Die eerste sittings is in die Goewerneurswoning, die Tuynhuys, gehou, waarna sittings in die Goede Hoop Vrymesselaarslosie gehou is. Hierdie gebou is deur die Suid-Afrikaanse Vrymesselaars gebruik  (Hulle Losie is de Goede Hoop genoem). Die destydse hoër huis was gehuisves in die ou hooggeregshofgebou, wat self die slawelosie onder VOC-bewind was.

Die oorspronklike parlementsgebou
LP's het opgemerk dat die Vrymesselaarslosiegebou onopvallend was en geen respek afgedwing het nie.

Alhoewel dit weens finansiële oorwegings deur die destydse Kaapkolonie  eerste minister John Molteno gekant is, is 'n komitee saamgestel om ontwerpe vir 'n nuwe parlementsgebou te ontvang. Die komitee het 'n uitgebreide ontwerp deur argitek Charles Freeman gekies, en bouwerk het op 12 Mei 1875 begin, met die destydse Goewerneur van die Kaapkolonie, Henry Barkly, wat die hoeksteen gelê het.

Byna dadelik is ontdek dat Freeman se planne foutief was. Freeman se foute is vererger deur die teenwoordigheid van grondwater, en 'n herberekening van die begroting het aan die lig gebring dat die werklike koste baie meer as die oorspronklike syfer sou wees waarvoor die regering toegelaat het. Vir sy onbevoegdheid is Freeman afgedank, en Henry Greaves is in 1876 as argitek aangestel. Freeman se planne is verander om oënskynlik onnodig duur kenmerke soos 'n sentrale koepel, standbeelde, borswerings en fonteine uit te sluit.

Bouwerk het weer begin, maar is vertraag – hierdie keer deur die Britse omverwerping van die Kaapse regering in 1878, die daaropvolgende Konfederasie-oorloë, en uiteindelik deur die boumaatskappy wat in 1883 bankrot gegaan het. Greaves het die taak egter volhardend voltooi, en die groot, statige , maar relatief onpretensieuse gebou is uiteindelik in 1884 geopen. 

Kaapse premier Thomas Scanlen, en die Britse goewerneur Henry Robinson het die openingseremonie in die gebou gelei, wat uiteindelik as waardig verklaar is vir die land se wetgewer.

Latere toevoegings
In die 1920's het die Parlement sir Herbert Baker opdrag gegee om 'n uitbreiding aan die gebou te bou, insluitend 'n nuwe kamer vir die Volksraad. Die ou Vergaderingskamer het die Parlementêre Eetkamer geword, wat deur die spysenieringsafdeling van Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens bestuur word. 'n Verdere uitbreiding is in die 1980's geskep, toe die 1910-grondwet vervang is met die ongemaklike en nuwe driekamerparlement wat elk 'n parlementêre huis vir Blankes, Kleurlinge en Indiërs voorsien het. Verdere grondwetlike veranderings het die magsentrum wegbeweeg van die ou gebou en na die nuwer vleuel.

2022 brand

 
Gedurende die oggend van 2 Januarie 2022 het 'n brand in kantore op die derde verdieping in die parlementêre gebied uitgebreek en na die onder- en boonste huise versprei Meer as 35 brandbestryders het dit aanvanklik gereageer.Teen die middel van die oggend was brandweermanne nog besig om die brand te beheer Die geboue is erg beskadig. Daar is berig dat die sprinkelstelsel nie reg gefunksioneer het nie en beskermingsdienstepersoneel was nie aan diens nie.

Die polisie het bevestig dat 'n 49-jarige man, Zandile Christmas Mafe vir ondervraging aangehou is. Hy is daarna deur die Valke se prioriteitsmisdaadeenheid gearresteer. Hy is aangekla van brandstigting, huisbraak en diefstal ingevolge die Wet op Nasionale Sleutelpunte.

Op 29 Januarie 2022 het die staat beweer dat Mafe beken het dat hy 'n brand in die parlementêre gebou gestig het. Luidens ’n beëdigde verklaring wat ná sy arrestasie aan ondersoekers gegee is en aan die hof voorgelees is, het Mafe gesê dit is “die regte ding” om die parlement aan die brand te steek aangesien hy President Cyril Ramaphosa wil verhoed om sy jaarlikse staatsrede te lewer. Hy het ook Ramaphosa se bedanking geëis, die vrylating van Janusz Waluś asook R1 500 vir werklose Suid-Afrikaners.

Verwysings

Eksterne skakels 

Erfenishulpbronne in Suid-Afrika
Geboue en strukture in Kaapstad