Trans-Nieu-Guinese tale

Die Trans-Nieu-Guinese tale is ’n uitgebreide familie Papoeastale wat in Nieu-Guinee en naburige eilande gepraat word. Dit is dalk die derde grootste taalfamilie in die wêreld volgens die hoeveelheid tale. Die kern van die familie is vermoedelik vasgestel, maar die grense daarvan en hoeveelheid tale is onbekend. Dit word deur sowat 3 miljoen mense gepraat.

Die tale 

Papoeas is oor die algemeen nie goed gedokumenteer nie en daar was al baie voorstelle vir die interne klassifikasie daarvan.

Die meeste Trans-Nieu-Guinese tale word net deur ’n paar duisend mense gepraat; net sewe het meer as 100 000 sprekers elk. Die taal met die meeste sprekers buite die vasteland van Nieu-Guinee is Makasae van Oos-Timor, met 100 000 sprekers in die ooste van die land. Enga is die taal met die meeste sprekers in Nieu-Guinee (sowat 200 000).

Volgens die Australiese linguis Malcolm Ross se indeling is die oorsprong van die prototaal moontlik die binnelandse hoogland van Papoea-Nieu-Guinee, in die omgewing van die sentraal- tot oostelike bergreeks. Die Indonesiese provinsie Papoea en die Papoease Skiereiland (die "voël se stert") het minder en meer uitgebreide takke van die familie en het moontlik bewoon geraak nadat die prototaal vertak het.

Ross glo die verspreiding van die taalfamilie het gepaard gegaan met die domestisering van taro. Dit het gou gevestig geraak in die hooglandvalleie van die bergreeks, maar stadiger in die malariageteisterde laeland en glad nie in die streek van die Sepikvallei nie, waar mense reeds jams gekweek het en die bevolkings dus groot was. Ross meen die taalfamilie het dalk 4 000 tot 4 500 jaar gelede sy westelike grens, die eilande naby Timor, bereik – voor die verspreiding van die Austronesiese tale na dié gebied.

Die Britse linguis Roger Blench verbind die verspreiding van die Trans-Nieu-Guinese tale met die domestisering van piesangs.

Verwysings

Verdere leesstof

Eksterne skakels 
 TransNewGuinea.org – databasis van die tale van Nieu-Guinee (deur Simon Greenhill)

Taalfamilies
Tale van Indonesië
Tale van Oos-Timor
Tale van Papoea-Nieu-Guinee