Reg tot ‘n gesonde omgewing

Die reg op 'n gesonde omgewing of die reg op 'n volhoubare en gesonde omgewing is 'n mensereg wat deur menseregte-organisasies en omgewingsorganisasies voorgestaan word om die ekologiese stelsels te beskerm wat menslike gesondheid verskaf.  Die reg is deur die Verenigde Nasies se Menseregteraad tydens sy 48ste sitting in Oktober 2021 in HRC/RES/48/13 en daarna deur die Verenigde Nasies se Algemene Vergadering op 28 Julie 2022 in A/RES/76/300 erken. Die reg is dikwels die basis vir verdediging van menseregte deur omgewingsverdedigers, soos grondbeskermers, waterbeskermers en inheemse regte-aktiviste.

Die reg is onderling verbind met ander gesondheidsgerigte menseregte, soos die reg op water en sanitasie, reg op voedsel en reg op gesondheid. Die reg op 'n gesonde omgewing gebruik 'n menseregtebenadering om omgewingskwaliteit te beskerm; hierdie benadering spreek die impak van omgewingskade op individuele mense aan, in teenstelling met die meer tradisionele benadering van omgewingsregulering wat op impakte op ander state of die omgewing self fokus. Nog 'n benadering tot omgewingsbeskerming is die regte van die natuur wat probeer om die regte wat mense en korporasies geniet ook na die natuur uit te brei.

Rol van die staat 
Die reg skep 'n verpligting van die staat om omgewingswette te reguleer en af te dwing, besoedeling te beheer, en andersins geregtigheid en beskerming te verskaf aan gemeenskappe wat deur omgewingsprobleme benadeel word.  Die reg op 'n gesonde omgewing was 'n belangrike reg vir die skep van omgewingsregspresedente vir litigasie oor klimaatverandering en ander omgewingskwessies.

Internasionale benaderings 

Histories erken groot Verenigde Nasies se menseregte-instrumente, soos die Universele Verklaring oor Menseregte, die Internasionale Verdrag oor Burgerlike en Politieke Regte of Internasionale Verdrag oor Ekonomiese, Sosiale en Kulturele Regte nie die reg op 'n gesonde omgewing nie. Die 1972 Stockholm-verklaring erken die reg, maar is nie 'n wetlik bindende dokument nie. Die Rio-verklaring van 1992 gebruik nie die taal van menseregte nie, alhoewel dit bepaal dat individue toegang sal hê tot inligting rakende omgewingsake, deelname aan besluitneming en toegang tot geregtigheid.  Die huidige voorgestelde VN-resolusie, die Global Pact for the Environment, as dit aanvaar word, sal die eerste VN-menseregte-instrument wees wat die reg op 'n gesonde omgewing insluit.

Meer as 150 state in die VN het onafhanklik die reg in een of ander vorm erken deur middel van wetgewing, litigasie, grondwetlike reg, verdragsreg of ander regsgesag. Die Afrika-handves oor Mense- en Volkeregte, Amerikaanse Konvensie oor Menseregte, Escazu-ooreenkoms, Arabiese Handves oor Menseregte en ASEAN-verklaring oor Menseregte sluit elk 'n reg op 'n gesonde omgewing in. Ander menseregte-raamwerke, soos die Konvensie oor die Regte van die Kind, verwys na omgewingskwessies soos dit verband hou met die raamwerk se fokus, in hierdie geval kinderregte.

VN Spesiale Rapporteurs oor Menseregte en die Omgewing John H. Knox (2012–2018) en David R. Boyd (2018–) het aanbevelings gemaak oor hoe om hierdie regte in internasionale reg te formaliseer. Dit is onderskryf deur 'n aantal komitees op die VN-vlak, sowel as plaaslike regsgemeenskappe soos die New York Stad Balie,  in 2020. 

Die reg op 'n gesonde omgewing is die kern van die internasionale benadering tot menseregte en klimaatsverandering. Die uitwerking van klimaatsverandering op menseregte word deur OHCHR in 'n feiteblad aangebied met die mees algemene vrae oor die onderwerp.

Resolusie van die VN se Menseregteraad  
In 2021 het die Verenigde Nasies se Menseregteraad tydens sy 48ste sitting 'n resolusie aangeneem (voorgelê deur die kerngroep bestaande uit Costa Rica, Marokko, Slowenië, Switserland en die Maledive, met Costa Rica as penhouer), waarin erken word "Die mensereg op 'n skoon, gesonde en volhoubare omgewing", wat die eerste keer merk dat die liggaam 'n mensereg verklaar het. Die resolusie is nie wetlik bindend nie, maar dit "nooi die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies om die saak te oorweeg".

VN se Algemene Vergadering-resolusie 
In 2022 het die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies tydens sy 76ste sitting 'n resolusie aangeneem wat deur 'n kerngroep, insluitend Costa Rica, Marokko, Slowenië, Switserland en die Maledive, voorgestel is, wat weereens die mensereg op 'n skoon, gesonde en volhoubare omgewing erken. Alhoewel besluite van die Algemene Vergadering nie wetlik bindend is nie, is hierdie resolusie verwelkom deur die VN se Hoë Kommissaris vir Menseregte Michelle Bachelet, verskeie spesiale rapporteurs en lede van sommige burgerlike organisasies.

Verwysings 

Menseregte
Regte
Besoedeling