Vyfde kolonne

'n Vyfde kolonne is enige groep mense wat 'n groter groep van binne ondermyn, gewoonlik ten gunste van 'n vyandelike groep of staat. Die aktiwiteite van 'n vyfde kolonne kan openlik of klandestien wees. Magte wat in die geheim gebou is, kan openlik mobiliseer om 'n eksterne aanval te help. Hierdie term word ook uitgebrei tot georganiseerde optrede deur militêre personeel. Klandestiene aktiwiteite in die vyfde kolonne kan dade van sabotasie, disinformasie of spioenasie behels wat binne verdedigingslyne uitgevoer word deur geheime simpatiseerders van 'n eksterne mag.

Oorsprong 
In 1936, aan die einde van die Spaanse Burgeroorlog staan die nasionalistiese leleier, generaal Emilio Mola, buite Madrid gereed om die stad oor te neem. Toe hy gevra is watter van sy vier kolonnes eerste die stad gaan binneval antwoord hy: "Die vyfde". Hy verwys na 'n groep simpatiseerders in die stad. Hierdie konsep "vyfde kolonne" word sedertdien gebruik vir die beskrywing van 'n verraaier, iemand wat die vyand van binne help. Die term is toe wyd in Spanje gebruik. Ernest Hemingway gebruik dit ook as die titel van sy enigste toneelstuk, wat hy in Madrid geskryf het terwyl die stad in 1938 gebombardeer is en wat in sy boek The Fifth Column and the First Forty-Nine Stories gepubliseer is .

Alhoewel Mola se gebruik in 1936 algemeen beskou word as die oorsprong van die frase, haal die historikus Christopher Clark 'n brief van die Oostenrykse militêre attaché Joseph Pomiankowski uit Februarie 1906 aan, met die frase 'die vyfde kolonne-werk' "van die [Serwiese] Radikale in vredestyd, wat stelselmatig die houding van ons Suid-Slawiese bevolking vergiftig en kan, as die ergste gebeur, baie ernstige probleme vir ons leër skep."
 
Sommige skrywers, met inagneming van die oorsprong van die frase, gebruik dit slegs as verwysing na militêre operasies eerder as die breër en minder gedefinieerde reeks aktiwiteite waaraan simpatiseerders kan deelneem om 'n verwagte aanval te ondersteun.

Tweede Wêreldoorlog 	
Teen die einde van die dertigerjare, namate Amerikaanse betrokkenheid by die Tweede Wêreldoorlog meer waarskynlik geword het, is die konsep vyfde kolonne gereeld gebruik om teen moontlike sedisie en ontrouheid binne die grense van die Verenigde State  te waarsku. Die vrees vir verraad is versterk deur die vinnige inname van Frankryk in 1940, wat sommiges geblameeer het op interne swakheid en 'n pro-Duitse vyfde kolonne. 'n Reeks foto's word in die uitgawe van die tydskrif Life in Junie 1940 gepubliseer en waarsku teen "tekens van die vyfde kolonne van die Nazi's orals." In 'n toespraak in die parlement dieselfde maand het Winston Churchill parlementslede gerusgestel dat 'die parlement ons die magte gegee het om die vyfdekolonne-aktiwiteite met 'n 'sterk hand te beveg'. In Julie 1940 verwys die tydskrif Time na gesprekke oor 'n vyfde kolonne as 'n "nasionale verskynsel".

In Augustus 1940 berig die New York Times oor "...die eerste spasma van vrees wat veroorsaak word deur die sukses van vyfde kolonne in minder bevoorregte lande." Een verslag het deelnemers aan die Nazi-vyfde kolonne as 'partisane van outoritêre regering oral' geïdentifiseer, met verwysing na Pole, Tsjeggo-Slowakye, Noorweë en Nederland. Tydens die Nazi-inval in Noorweë het die hoof van die Noorse fascistiese party, Vidkun Quisling, teen die einde van die eerste gevegsdag die vorming van 'n nuwe fascistiese regering in beheer van Noorweë, met homself as Eerste Minister, verklaar. Die woord "quisling" het gou 'n gonswoord vir "medewerker" of "verraaier" geword.

Die New York Times het op 11 Augustus 1940 drie redaksionele tekenprente met die konsep gebruik.  John Langdon-Davies, 'n Britse joernalis wat die Spaanse burgeroorlog gedek het, het 'n verslag met die naam The Fifth Column geskryf wat dieselfde jaar gepubliseer is. In November 1940 bevraagteken Ralph Thomson, in die New York Times, die ondersoek van Harold Lavine se Vyfde Kolonne in Amerika, 'n studie van kommunistiese en fascistiese groepe in die VSA, oor die keuse van die titel: "die frase is so baie gebruik dat dit nie langer enigiets beteken nie." 

Onmiddellik na die Japannese aanval op Pearl Harbor, het die Amerikaanse sekretaris van die vloot, Frank Knox, 'n verklaring uitgereik dat "... die doeltreffendste werk in die vyfde kolonne van die hele oorlog op Hawaii gedoen is, met die uitsondering van Noorweë."  In 'n rubriek gepubliseer in die Washington Post, op 12 Februarie 1942, skryf die rubriekskrywer Walter Lippmann van die naderende gevaar van optrede wat deur die Japannese Amerikaners geneem kan word. Met die titel "Die vyfde kolonne aan die kus" het hy geskryf oor moontlike aanvalle langs die Weskus van die Verenigde State wat die skade kan vererger wat deur 'n moontlike aanval deur die Japannese vloot- en lugmagte veroorsaak kan word.  Vermoedens oor 'n aktiewe vyfde kolonne aan die kus het uiteindelik tot die internering van Japanese Amerikaners gelei.

Tydens die Japannese inval in die Filippyne, lui 'n artikel in die Pittsburgh Post-Gazette in Desember 1941 dat die inheemse Moro-Moslems 'in staat is om met die vyfdekolonners en die invallers te hanteer'.  'n Ander een in die Vancouver Sun die volgende maand het beskryf hoe die groot bevolking Japannese immigrante in Davao in die Filippyne die inval verwelkom het: "die eerste aanval op Davao is aangehelp deur die getal vyfdekolonners - inwoners van die stad."

Latere gebruik 
 Duitse minderheidsorganisasies in Tsjeggo-Slowakye het die Sudeten Deutsche Freikorps gevorm, wat die Derde Ryk gehelp het. Sommige het beweer dat dit 'formasies vir selfverdediging' is wat na die Eerste Wêreldoorlog ontstaan het en wat twee dekades later nie verband hou met die Duitse inval nie. Dikwels word hul oorsprong verdiskonteer en word hulle gedefinieer deur die rol wat hulle in 1938–39 gespeel het: "Dieselfde patroon is in Tsjeggo-Slowakye herhaal. Henlein se Freikorps het in die land die rol van die vyfde kolonne gespeel."

 In 'n dokument uit 1945 wat deur die Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake geproduseer is, word die vroeëre pogings van Nazi-Duitsland om die steun van simpatiseerders in vreemde lande te mobiliseer met die voortreflike pogings van die internasionale kommunistiese beweging aan die einde van die Tweede Wêreldoorlog vergelyk: "'n kommunistiese party was in werklikheid 'n vyfde kolonne net soveel as enige [Duitse] Bund-groep, behalwe dat laasgenoemde in vergelyking met die Kommuniste ondoeltreffend was."  Arthur M. Schlesinger, jr., skryf in 1949: "die spesiale Sowjet-voordeel — die plofkop — lê in die vyfde kolonne; en die vyfde kolonne is gebaseer op die plaaslike kommunistiese partye".

 Noord-Koreane wat in Japan woon, veral dié verbonde aan die organisasie Chongryun (wat self verbind word met die regering van Noord-Korea) word deur sommige Japannese as 'n 'vyfde kolonne' beskou en is die slagoffer van mondelinge en fisieke aanvalle. Dit het meer gereeld plaasgevind sedert die regering van Kim Jong-il erken het dat hulle mense uit Japan ontvoer het en ballistiese missiele getoets het.

 Sommige Israeliese Jode, waaronder politici, rabbyne, joernaliste en geskiedkundiges, glo dat Israeliese Arabiere meer met die Palestynse saak identifiseer as met die staat Israel of Sionisme. Diegene wat ongeveer 20% van die bevolking van Israel uitmaak, word beskou as 'n vyfde kolonne.

 Die teen-jihad-literatuur het probeer om Westerse Moslems as 'n vyfde kolonne uit te beeld, wat gesamentlik probeer om die identiteit en waardes van Westerse lande te destabiliseer tot voordeel van 'n internasionale Islamitiese beweging met die doel om 'n kalifaat in Westerse lande te vestig. Na die aanval deur Frans-gebore Moslems in 2015 op die kantore van Charlie Hebdo in Parys, het die destydse leier van die Britse onafhanklikheidsparty Nigel Farage gesê dat Europa '''n vyfde kolonne het wat in ons eie lande woon'.  In 2001 het die Nederlandse politikus Pim Fortuyn gepraat van Moslem-immigrante as 'n vyfde kolonne die aand toe hy as leier van Leefbare Nederland ontslaan is. 

 Die term was gereeld in die Russiese media gebruik gedurende die 2014 pro-Russiese onrus in die Oekraïne om enige vorm van kritiek op die Russiese beleid in die Oekraïne te beskryf. Aleksandr Dugin het 'n konsep van "sesde kolonne" voorgestel wat die lede van die Russiese elite beskryf wat nie genoeg entoesiasme toon met die ondersteuning van die amptelike beleid nie en dus die vyand indirek ondersteun.

Verwysings

Verdere leeswerk

Eksterne Skakel 

Politiek