Kgosientso Ramokgopa

Kgosientso "Sputla" Ramokgopa (gebore 25 Januarie 1975) is 'n Suid-Afrikaanse politikus en die Minister in die Presidensie verantwoordelik vir Elektrisiteit. Hy was die burgemeester van Tshwane van 2010 tot 2016. Hy was ook 'n lid van die Uitvoerende Raad in die Gautengse provinsiale regering in 2019 en het van 2019 tot 2023 in die Presidensie van Suid-Afrika gewerk as hoof van infrastruktuur.

Ramokgopa, 'n siviele ingenieur van opleiding, het tussen 2000 en 2005 die formele politiek betree as 'n wyksraadslid vir die African National Congress (ANC) in Tshwane. Na 'n paar jaar aan die bestuur van openbare en private entiteite, het hy in November 2010 teruggekeer na die politiek toe hy tot burgemeester verkies is van Tshwane. Teen daardie tyd was hy ook die streeksvoorsitter van die ANC se tak in Tshwane, 'n pos wat hy tot 2018 beklee het. In Junie 2016 is Ramokgopa oorgeplaas vir heraanstelling as die ANC se burgemeesterskandidaat in die 2016 plaaslike regeringsverkiesing, wat die ANC uiteindelik verloor het. Die ANC se keuse van Thoko Didiza as sy burgemeesterskandidaat het gelei tot gewelddadige betogings waarin vyf mense dood is. Ná die verkiesing het Ramokgopa geweier om as ’n gewone plaaslike raadslid te dien en het hy van die frontlinie-politiek teruggetrek.

Na aanleiding van die 2019 algemene verkiesing het Ramokgopa 'n kort tydjie in die Gautengse provinsiale wetgewer gedien en as LUR vir ekonomiese ontwikkeling, landbou en omgewing onder premier David Makhura. Hy was slegs vier-en-'n-half maande lank LUR, tussen Mei en Oktober 2019; hy het bedank sodat ’n vrou sy posisie kan inneem in ooreenstemming met die ANC se interne reëls oor geslagsgelykheid in regeringstrukture. Kort nadat Ramokgopa uit die provinsiale regering bedank het, het president Cyril Ramaphosa hom aangestel as hoof van die beleggings- en infrastruktuureenheid in die Presidensie. Boonop was Ramokgopa tot Julie 2022 lid van die Provinsiale Uitvoerende Komitee van die Gautengse ANC, en in Desember 2022 is hy tot 'n termyn van vyf jaar op die party se Nasionale Uitvoerende Komitee verkies.

Vroeë lewe en opvoeding 
Kgosientso David Ramokgopa is op 25 Januarie 1975 gebore. Sy familie is oorspronklik van Ga-Ramokgopa-dorpie in wat nou Limpopo-provinsie is. Hy het sewe broers en susters gehad en matrikuleer in 1991 in Atteridgeville, 'n township wes van Pretoria, nou deel van die Gauteng-provinsie. Terwyl hy 'n kind was, het hy die bynaam "Sputla" gekry vir sy sokkervernuf. 

Hy het 'n baccalaureusgraad in siviele ingenieurswese, meestersgrade in openbare administrasie en sakeleierskap, en 'n PhD in openbare aangeleenthede. Terwyl hy siviele ingenieurswese aan die Universiteit van Durban-Westville studeer het, het hy by die politiek betrokke geraak deur die South African Student Congress (SASCO) en die ANC-jeugliga.

Politieke loopbaan 
Ramokgopa se formele politieke loopbaan toe hy verkies is om die ANC as 'n plaaslike raadslid in Tshwane se wyk 51 te verteenwoordig, waar hy van 2000 tot 2005 gedien het terwyl hy ook as 'n vervoeringenieur gewerk het. Vir die half dekade ná sy bedanking as 'n openbare verteenwoordiger in 2005, het hy 'n reeks poste in openbare en private entiteite beklee, eers as hoof uitvoerende beampte van die Metropolitan Trading Company, 'n openbare entiteit onder die Stad Johannesburg-munisipaliteit, van 2004 tot 2006. Hy was ook adjunkvoorsitter van die Limpopo Raad van Handel en Belegging en, van 2006 tot 2010, hoof uitvoerende beampte van Johannesburg Market. In laasgenoemde posisie is hy as 2008 Baas van die Jaar aangewys.

Terselfdertyd was Ramokgopa aktief in die provinsiale ANC, en was teen 2010 voorsitter van die party se groot streekstak in Tshwane. Sy kandidatuur vir die pos van Streekvoorsitter in 2009 het die steun van die streekstak van die ANC-jeugliga ontvang. Volgens die Mail & Guardian het Ramokgopa 'n belangrike rol gespeel by die Gautengse ANC se provinsiale verkiesingskonferensie in Mei 2010, en het saam met Nat Kekana gewerk om steun te werf vir Paul Mashatile se suksesvolle veldtog om as ANC Provinsiale Voorsitter herkies te word in 'n tweestryd met Gautengse Premier Nomvula Mokonyane. In Julie 2010 het bronne aan die koerant gesê dat Ramokgopa, deels vanweë sy steun aan Mashatile, 'n leidende kandidaat vir bevordering tot 'n burgemeestersposisie was, hoewel sommige ANC-streekleiers glo aangevoer het dat hy te jonk is vir die pos.

Burgemeester van Tshwane: 2010–2016 

Op 2 November 2010 het die Tshwane-raad Ramokgopa as burgemeester van Tshwane verkies; hy het die opposisie-kandidaat, Gerhardus Pretorius van die Demokratiese Alliansie, met 92 stemme teenoor Pretorius se 49 geklop. Hy het sy tante, Gwen Ramokgopa, opgevolg wat die pos verlaat het om as adjunkminister van gesondheid onder president Jacob Zuma te dien. Ten spyte van voorspellings dat die ANC sy meerderheid in Tshwane in die 2011 plaaslike regeringsverkiesing sou verloor, het Ramokgopa sy posisie in 2011 behou; ná sy herverkiesing in Mei, het hy 'n groot herskommeling van sy Burgemeesterskomitee aangekondig. 

Die Business Day het gesê dat "die grootste knou op sy nalatenskap" as burgemeester 'n projek was om slim voorafbetaalde elektrisiteitsmeters regoor die stad in te stel onder die Sekuriteit van Inkomste-projek, wat in Oktober 2013 van stapel gestuur is. Die kontrak om die meters te installeer, wat aan PEU Capital Partners toegeken is, is in die howe betwis en opposisiepartye het gesê dat dit onreëlmatig toegeken is en die stad miljarde rande aan onnodige uitgawes gekos het.

ANC-streekvoorsitter 
Terwyl hy burgemeester was, het Ramokgopa sy pos as ANC-streekvoorsitter in Tshwane behou en herverkiesing in 2011 en 2014 gewen. In 2011 het 'n lobbygroep – bestaande uit elemente van die vakbonde, die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) en die ANC-jeugliga – onsuksesvol probeer om hom te vervang met Lucky Montana, die uitvoerende hoof van die Passasierspooragentskap van Suid-Afrika. In 2014 het hy teenstand gekry van 'n groter groepering, insluitend verskeie plaaslike sakeforums en streekstrukture van die SAKP, sy Jong Kommunistiese Liga, die ANC Jeugliga en Kongres van Suid-Afrikaanse Vakbonde. Die streeks-SAKP het gesê dat hy die 2014 provinsiale keusekonferensie sal boikot en eerder 'n optog na die Uniegebou gereël, waarin gevra word dat die Tshwane-munisipaliteit onder administrasie deur die nasionale regering geplaas word.

Opvolging 
Voor die 2016 plaaslike regeringsverkiesings was Ramokgopa tweede op die ANC se streekslys van genomineerdes om vir verkiesing as raadslid te staan, maar hy is nie genomineer vir herverkiesing as burgemeester nie. Berigte het voorgestel dat hy verbygegaan is weens "intense faksiegevegte" tussen sy ondersteuners en ondersteuners van die ANC se adjunk-streekvoorsitter Mapiti Matsena, asook weens kommer oor sy bestuurstyl en die slimmeterkontrak. Boonop het bronne aan die Mail & Guardian gesê dat Ramokgopa met Paul Mashatile en ander provinsiale ANC-leiers uitgeval het oor vrae oor nasionale leierskapsopvolging in die ANC: hy het blykbaar nie saamgestem met hul reaksie op 'n onlangse konstitusionele hof wat bevind het dat president Jacob Zuma homself wangedra het ten opsigte van die Nkandla-skandaal en het die provinsiale leierskap in die openbaar aangemoedig om Zuma se verskoning te aanvaar. Mashatile het ontken dat sulke verdeeldheid bestaan. 

In Junie 2016 het spanning oor die Tshwane-burgemeesterskandidaat 'n hoogtepunt bereik toe die nasionale ANC aangekondig het dat hy die nasionale politikus Thoko Didiza voorgestel het as die party se kandidaat om Ramokgopa op te volg. Gedurende die week ná die aankondiging het minstens vyf mense in gewelddadige betogings in Tshwane gesterf. Ramokgopa self was rustig oor sy naderende vertrek uit die burgemeesterskantoor en het sy steun vir Didiza uitgespreek en het 'n beroep op kalmte in die stad gedoen. Op politieke vergaderings het plaaslike ANC-lede wat teen Didiza gekant was, egter na bewering sy herverkiesing geëis en "Geen Sputla, geen stemme" gesing. 'n Vooraanstaande plaaslike koerant, die Pretoria News, en die Mail & Guardian het albei berig dat die geweld na bewering deel was van 'n veldtog deur Ramokgopa se ondersteuners om Tshwane "onregeerbaar" te maak ná Didiza se benoeming.

Nasleep 
Die ANC het uiteindelik sy meerderheid in Tshwane in die 2016-verkiesing verloor, vir die eerste keer sedert die einde van apartheid, en Ramokgopa is as burgemeester opgevolg deur 'n kandidaat van die Demokratiese Alliansie, Solly Msimanga, eerder as deur Didiza. Terwyl die stemme in die verkiesing nog getel word, het Ramokgopa gesê dat hy nie 'n setel as 'n gewone raadslid sal opneem nie – ondanks vorige aankondigings van die teendeel – maar eerder op sy PhD-proefskrif en sy partywerk sal fokus. Hy het gesê dat hy 'n "blaaskans" wil hê en om [Didiza] ruimte te gee, aangesien "dit 'n ongemaklike situasie sal wees" met Didiza wat die munisipaliteit lei terwyl hy die streeks-ANC gelei het.

Ramokgopa het voortgegaan om die Tshwane ANC te lei, maar as 'n aangestelde Streeksameroeper eerder as 'n verkose Streeksvoorsitter nadat sy driejaartermyn in 2017 verstryk het. In Julie 2018 het hy hom nie vir herverkiesing as ANC-streekvoorsitter gestel nie en Kgoši Maepa is verkies om hom op te volg. Teen daardie tyd is Ramokgopa voorgehou as 'n moontlike kandidaat om Paul Mashatile as ANC-provinsiale voorsitter in Gauteng op te volg; een groep binne die party, na bewering gelei deur Lebogang Maile, was gerugte om Ramokgopa te ondersteun bo die voorloper, David Makhura. By die ANC se provinsiale verkiesingskonferensie later in Julie is Ramokgopa genomineer om vir die voorsitterskap te staan, maar het van die hand gewys en Makhura gewen om onbestrede verkies te word. Ramokgopa is egter verkies tot 'n termyn van vier jaar op die Provinsiale Uitvoerende Komitee van die Gautengse ANC en was daarna voorsitter van sy subkomitee oor ekonomiese transformasie.

Gauteng Uitvoerende Raad: 2019 
In die algemene verkiesing van 2019 is Ramokgopa tot 'n setel in die Gautengse provinsiale wetgewer verkies; hy was 10de op die partylys van die ANC, wat die meerderheidsparty in Gauteng gebly het. Kort na die verkiesing, op 29 Mei, het Makhura, as premier van Gauteng, Ramokgopa in sy Uitvoerende Raad aangestel; hy het gedien as lid van die Uitvoerende Raad (LUR) vir Ekonomiese Ontwikkeling, Landbou en Omgewing. 

Ramokgopa het egter net vier-en-'n-half maande in hierdie pos deurgebring; hy het op 11 Oktober bedank en is deur Morakane Mosupyoe vervang. Sy bedanking en vervanging was grootliks verwant aan 'n opdrag van die ANC nasionale leierskap wat Makhura verplig het om een van sy ses manlike LUR'e te vervang om geslagsverteenwoordiging in die Uitvoerende Raad te verbeter: die party het besluit dat 60% van die provinsiale uitvoerende gesag vroulik moet word in provinsies waar die Premier manlik was. Die provinsiale sekretaris van die Gautengse ANC, Jacob Khawe, het dit bevestig en gesê dat ander provinsiale leiers Ramokgopa bewonder het omdat hy vrywillig bedank het, 'n besluit wat die Gautengse ANC beskou as "'n daad van revolusionêre bewussyn wat 'n les vir ander kan wees".

Die Presidensie: 2019–2022 
In die weke nadat Ramokgopa uit die Uitvoerende Raad bedank het, het City Press en News24 berig dat die ANC Ramokgopa oorweeg vir ontplooiing na 'n reeks openbare kantore, insluitend moontlik in Premier Makhura se kantoor, by 'n staatsonderneming soos Eskom of Transnet, of as Adjunkminister van Minerale Hulpbronne en Energie na die dood van die posbekleër Bavelile Hlongwa. Op 4 November 2019, minder as 'n maand ná Ramokgopa se bedanking as LUR, het die Presidensie aangekondig dat Ramokgopa as hoof van die nuwe Beleggings- en Infrastruktuurkantoor onder president Cyril Ramaphosa aangestel is. Die kantoor is gestig om Suid-Afrika se beleggingstrategie te ontwikkel en te koördineer, en Ramokgopa het direk aan die President verslag gedoen. Hy het die posisie vanaf 2022 behou en Investec het hom as "gerespekteerd en bekwaam" beskryf.

Ramokgopa het ook aktief in die ANC gebly, hoewel hy nie by die volgende provinsiale verkiesingskonferensie in Julie 2022 herverkies is tot die Gauteng Provinsiale Uitvoerende Komitee nie. Toe die ANC sy 55ste Nasionale Konferensie in Desember 2022 gehou het, is Ramokgopa vir die eerste keer tot die party se Nasionale Uitvoerende Komitee verkies; volgens die aantal stemme wat ontvang is, was hy 49ste van die 80 verkose kandidate, en het 1 229 stemme ontvang uit die totaal van 4 029 stemme wat uitgebring is.

Minister van Elektrisiteit: 2023 – hede 
Op 6 Maart 2023 is Ramokgopa deur president Cyril Ramaphosa as Minister in die Presidensie verantwoordelik vir Elektrisiteit aangestel. Hy is die volgende dag in die amp beëdig.

Persoonlike lewe 
Op sy 40ste verjaardag in Januarie 2015, trou Ramokgopa met Georgia Shekeshe, na aanleiding van 'n tradisionele huwelikseremonie in Atteridgeville aan die einde van 2014. Hulle het vroeg in Ramokgopa se burgemeesterstermyn ontmoet, toe Shekeshe as persoonlike assistent in sy kantoor gedien het. Ten tyde van hul troue het hulle 'n tweejarige seun gehad.

Verwysings 

Suid-Afrikaanse burgemeesters
Suid-Afrikaanse ministers
Lewende mense
Geboortes in 1975