Greta Thunberg

Greta Tintin Eleonora Ernman Thunberg (Sweeds: [ˈɡrêːta ˈtʉ̂ːnbærj]; gebore op 3 Januarie 2003) is 'n Sweedse omgewingsaktivis wat bekend is daarvoor dat sy wêreldleiers uitdaag om onmiddellik op te tree vir die versagting van klimaatsverandering.

Sy het bekend geword toe sy besluit het om elke skooldag na die somervakansie tot die Sweedse parlementsverkiesing op 9 September 2018 van die skool weg te bly en te betoog, met 'n banier buite die Sweedse parlement, om aandag te vestig op die dreigende klimaatsverandering. Na die verkiesing het sy elke Vrydag van die skool weggebly en betoog. In November 2018 het sy in 'n rubriek in The Guardian gesê dat sy sal aanhou totdat politici die Parys-ooreenkoms nakom.

Oorsig 

Thunberg se aktivisme het begin toe sy haar ouers oorreed het om lewenstylkeuses aan te neem wat hul eie koolstofvoetspoor verminder. In Augustus 2018, op die ouderdom van 15, het sy haar Vrydae buite die Sweedse parlement begin deurbring om te vra vir sterker optrede teen klimaatsverandering deur 'n bord op te hou wat lees Skolstrejk för klimatet (Skolestaking vir klimaat). 

Thunberg het aanvanklik bekend geraak vir haar jeug en reguit en bot spreekwyse, beide in die openbaar en aan politieke leiers en vergaderings, waarin sy wêreldleiers kritiseer vir hul versuim om standpunt in te neem, wat sy as voldoende aksie beskou om die klimaatkrisis aan te spreek.

Kort voor lank het ander studente by soortgelyke betogings in hul eie gemeenskappe betrokke geraak. Hulle het saam 'n skoolklimaatstakingsbeweging onder die naam Fridays for Future georganiseer. Nadat Thunberg die 2018 die Verenigde Nasies se klimaatsveranderingkonferensie toegespreek het, het studentestakings elke week iewers in die wêreld plaasgevind. In 2019 was daar veelvuldige gekoördineerde multistad-betogings waarby meer as 'n miljoen studente elk betrokke was. 

Om koolstofintensiewe vlieg te vermy, het Thunberg met 'n seiljag na Noord-Amerika gevaar, waar sy die 2019 VN se Klimaataksieberaad bygewoon het. Haar toespraak daar, waarin sy uitgeroep het        "Hoe durf julle?", is wyd deur die pers opgeneem en self in musiek geïnkorporeer. Sy praat vlot Engels, en die meeste van haar openbare interaksies is in Engels.

Haar skielike opkoms tot wêreldroem het haar sowel 'n leier in die aktivistiese gemeenskap as 'n teiken van kritici gemaak, veral as gevolg van haar jeug. Haar invloed op die wêreldtoneel is deur The Guardian en ander koerante as die "Greta-effek" beskryf. 

Sy het talle eerbewyse en toekennings ontvang, insluitend 'n eregenootskap van die Royal Scottish Geographical Society, insluiting in Time se 100 mees invloedryke mense, synde die jongste Time Persoon van die Jaar, insluiting in die Forbes-lys van die wêreld se 100 mees invloedryke mense, asook  benoemings vir die Nobelprys vir Vrede in 2019, 2020, 2021 en 2022.

Inspirasie 
In 'n onderhoud met Amy Goodman van Democracy Now! en later op haar Facebook-blad, het Thunberg gesê dat die idee van 'n skoolstaking eers na vore gekom het ná die skietery in die Hoërskool Stoneman Douglas in Parkland (Florida) op 14 Februarie 2018, toe verskeie jeugdiges geweier het om skool toe te gaan. Kort nadat hy in Mei 2018 'n skryfkompetisie van Svenska Dagbladet gewen het, het Bo Thorén van die omgewingsgroep Fossil Free Dalsland die moontlikheid van 'n skoolstaking as aksiemodel voorgestel. Greta het gedink dit is 'n goeie idee, maar het min ondersteuning van ander lede van die omgewingsgroep en ook nie van haar ouers ontvang nie. Toe besluit sy om die staking alleen te hou.

Greta Thunberg is reeds op 20 Augustus 2018, die eerste dag van haar protes, ontdek deur We Don't Have Time, 'n Sweedse tegnologiese beginonderneming onder leiding van Ingmar Rentzhog, uitvoerende hoof,  'n kennis van haar moeder Malena Ernman.  Die stigting / maatskappy is daartoe verbind om maatskaplike klimaatsteun te verleen vir groot klimaatsbeleggings (Green New Deal). Greta Thunberg het as spesiale jeugadviseur kortliks by die stigting aangesluit. In Februarie 2019 het die organisasie We Don't Have Time erken dat hulle haar naam sonder die medewete van Greta Thunberg en haar gesin gebruik het.

Aktivisme 

Greta Thunberg was gereeld in die pers vanweë haar skerp uitsprake tydens klimaatvergaderings. Tydens 'n optrede van burgerlike ongehoorsaamheid aan die Britse parlement op 31 Oktober 2018, gereël deur die uitwissing-rebellie (Extinction Rebellion), het Thunberg gepraat van "'n buitengewone en dringende krisis wat nog nooit as sodanig erken is nie, en ons leiers tree almal op soos klein kindertjies." Op die TED-konferensie op 24 November 2018 in Stockholm het Thunberg gesê: "Ons het dertig jaar al pep-praatjies en positiewe praatjies gehoor. En jammer, maar dit is nutteloos. As dit gehelp het, sou die emissies al gedaal het – en dit is nie die geval nie ”.

Op die Katowice-klimaatkonferensie in 2018 het Thunberg verskeie kere met die deelnemers gepraat en die huidige wêreldleiers daarvan beskuldig dat hulle "die toekoms [van hul kinders] voor hulle gesteel het" en "julle is nie volwasse genoeg om die waarheid te vertel nie. Julle laat selfs die las vir ons, kinders oor.”

Op 23 Desember 2018 word 'n onderhoud met haar gevoer deur Fareed Zakaria in die CNN GPS-program, wat gewoonlik op politici, regeringsowerhede en diplomate fokus. Op 23 Januarie 2019 arriveer sy in Davos, waar sy genooi is om op die World Economic Forum te praat. Terwyl Thunberg gekies het vir 'n 32-uur treinreis, kom 1 500 deelnemers per privaatvliegtuig in Davos aan.

Greta Thunberg het ook in Januarie 2019 as 'n rolmodel opgetree vir die klimaataksies van skoliere (Skoolstaking vir die Klimaat) in België, Duitsland en Switserland.

Op 21 Februarie 2019 het Greta Thunberg  na Brussel gekom om aan die sewende klimaatoptog deel te neem met Anuna De Wever, Kyra Gantois en Adélaïde Charlier, die Belgiese leierfigure van Youth for Climate. As gevolg van die groot persbelangstelling, moes die polisie ingryp om die jong mense te beskerm. In die oggend het Thunberg die Europese Kommissie in Brussel met president Jean-Claude Juncker toegespreek. Op Vrydag 22 Februarie 2019 was Thunberg teenwoordig tydens die klimaatoptog in Parys met onder andere Anuna De Wever, Kyra Gantois en Adélaïde Charlier, en is daarna deur die Franse president Emmanuel Macron saam met die Belgiese en Duitse afvaardigings ontvang. Tydens 'n week se skoolvakansie in Swede het Thunberg op 28 Februarie 2019 aan die klimaatoptogte in Antwerpen en Hamburg op 1 Maart 2019 deelgeneem. Omdat Thunberg na die Goldene Kamera-gala in Berlyn genooi is, was sy ook op Vrydag 29 Maart teenwoordig tydens  die protes Fridays for Future waar hulle die ongeveer 20 000 deelnemers onder die Brandenburgse Poort toegespreek het.

Op Dinsdag 16 April 2019 het Thunberg die omgewingskomitee van die Europese Parlement in Straatsburg toegespreek.  In die Vlierwijk in die middel van Brussel is 'n muurskildery van Thunberg gemaak deur kunstenaar Encq, ook bekend as Henk De Ruddere.  Op Woensdag, 17 April 2019, het Thunberg 'n kort vergadering met Pous Franciskus op die Sint Pietersplein in Rome gehad, wat haar aangemoedig het om voort te gaan met haar aktiwiteite. Thunberg is Donderdag saam met ander organiseerders van die klimaatskoolstakings (waaronder Anuna De Wever) genooi om voor die Italiaanse parlement te praat. en het sy Vrydag die klimaatskoolstaking in Rome bygewoon waar sy in Piazza del Popolo die 25 000 deelnemers toegespreek het. Daarna het Thunberg voortgegaan om per trein na Londen te reis, waar sy op Sondag 21 April die aktiviste van die Extinction Rebellion-beweging toegespreek het, wat agt dae lank in Londen aksies geloods het.  Op 23 April 2019 het Thunberg 'n toespraak in die Britse parlement gelewer.

In die somer van 2019 het Thunberg aangekondig dat sy 'n jaar van die skool af gaan neem (in Swede is die skoolbywoning tot sestien) en in Augustus 2019 vaar Thunberg oor die Atlantiese Oseaan van die Engelse hawestad Plymouth na New York in die Malizia II, 'n agtien meter lange seiljag, tipe IMOCA 60-enkel-romp, toegerus met sonpanele en onderwaterturbines. Die reis word bekend gemaak as 'n koolstofneutrale transatlantiese kruising as 'n demonstrasie van Thunberg se oortuigings oor die belangrikheid van die vermindering van emissies. Daar was egter kritiek, want die reis het uiteindelik CO2-emissies veroorsaak: om die boot terug te laat keer, is bemanningslede van Europa ingevlieg; die vlugte wel CO2-vergoed.  Die reis duur 15 dae, van 14 tot 28 Augustus 2019. Thunberg het op 23 September 2019 die VN se klimaatberaad in New York bygewoon en sou  ook op die COP 25-klimaatkonferensie in Santiago, Chili (2 tot 13 Desember 2019) praat. By haar aankoms in New York is sy ontmoet deur honderde aanhangers en klimaataktiviste, waaronder die veertien-jarige Alexandria Villaseñor (mede-stigter van US Youth Climate Strike en stigter van Earth Uprising) en die sewentien-jarige Xiye Bastida (een van die organiseerders van die Fridays for Future New York City ). Etlike weke lank was die reis en die bespreking daaroor daagliks in die nuus. Op Vrydag 30 Augustus en Vrydag 6 September was sy by die skoolstakings in New York vir die klimaat.  Op Vrydag 13 September het Thunberg, saam met etlike honderde aktiviste, die klimaatstaking in Washington, D.C. voor die Withuis  bygewoon. en is daar op 14 September 'n onderhoud met Trevor Noah op The Daily Show.

Op die Klimaatberaad in New York op 23 September 2019, onmiddellik nadat die sekretaris-generaal António Guterres in die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies  gepraat het, het Thunberg 'n skerp  beroep op wêreldleiers en verteenwoordigers van die wêreldstate gedoen om verantwoording te doen oor hul nalatigheid om beslissend teen die klimaatkrisis op te tree.  Sy word heftig aangeval deur 'n reeks dinkskrums en politici wat gekant is teen 'n ingrypende klimaatbeleid. Volgens 'n peiling van Maurice de Hond het dit geblyk dat ongeveer 'n derde van die Nederlanders negatief is oor Thunberg se uitlatings tydens hierdie klimaatberaad.

In 'n ope brief, het Thunberg saam met Adélaïde Charlier en Anuna De Wever op 1 Desember 2019, het hulle aangekondig dat verdere stappe gedoen sal word om politici te oortuig om te reageer op die duidelike vrae uit die wetenskaplike wêreld.

Erkenning en toekennings 
Begin Maart 2019 is Thunberg in Swede aangewys as "Vrou van die Jaar" na 'n opname in opdrag van die Sweedse koerant Aftonbladet. Expressen, 'n ander Sweedse koerant, het ook Thunberg aangwys as "Vrou van die Jaar". Op 13 Maart 2019 is Greta Thunberg genomineer vir die Nobelprys vir Vrede deur drie Noorse parlementslede, Freddy André Øvstegård en twee ander lede van die Sosialistiese Linksparty, nadat sy in Februarie ook deur die Duitse politikus Lisa Badum benoem is.  Op 30 Maart 2019 ontvang Thunberg die Sonderpreis Klimaschutz  op die Goldene Kamera-gala in Berlyn en is dieselfde dag as Sweedse vrou van die jaar vereer deur die Sweedse Women's Education Association (of SWEA International, Inc.).

Op 2 April 2019 is aangekondig dat Thunberg die wenner van die Prix Liberté van die Franse streek Normandië is, 'n toekenning wat toegeken is aan jongmense wat toegewy is aan vryheid en vrede. Op 12 April het Thunberg, saam met die Noorse omgewingsvereniging Natur og Ungdom, die Noorse Fritt Ords Pris gewen.

In Augustus 2019 ontvang Thunberg die Game Changer of The Year-toekenning van die Britse tydskrif GQ.  Op 16 September ontvang Thunberg (saam met Fridays for Future) in Washington die Amnesty International Ambassador of Conscience Award van Kumi Naidoo, sekretaris-generaal van die organisasie vir menseregte.

In 2019 is 'n kewer na haar vernoem, die Nelloptodes gretae. In 2020 het 'n slak ook 'n verwysing na Thunberg in die naam: Craspedotropis gretathunbergae ontvang.

In 2019 ontvang sy ook die jaarlikse omgewingsprys van die Nordiese Raad, wat samewerking tussen die Deense, Finse en Sweedse parlement bevorder. Sy weier die kontantprys van 350 000 Deense kroner (ongeveer 46 800 euro) en gee dit onmiddellik aan dat die Noordelike streek, ondanks goeie pogings vir klimaat en omgewing, energie verbruik.

Op 20 November 2019 ontvang Thunberg die Internasionale Kindervredes-prys saam met Divina Maloum. Sy kon nie die toekenning self ontvang nie, aangesien sy op 'n seilboot-kruising van die Verenigde State na Europa onderweg was na die Madrid-klimaatkonferensie in 2019.

Op 11 Desember 2019 word Thunberg aangewys as Persoon van die Jaar 2019 deur die tydskrif Time.

Gesins- en privaatlewe 
Thunberg se ma is Malena Ernman, 'n Sweedse operasangeres en deelnemer aan die Eurovision-sangfees 2009. Haar vader is Svante Thunberg, 'n akteur vernoem na Svante Arrhenius, die neef van sy oumagrootjie.  Arrhenius het in 1903 die Nobelprys vir Chemie gewen vir sy teorie van elektrolitiese dissosiasie.

Greta Thunberg was op 'n vroeë ouderdom baie geïnteresseerd in die omgewing en wetenskap. Om die koolstofvoetspoor te verminder, het sy haar familielede oortuig om vegan te eet en op te hou met vliegtuie te reis.

Op die TEDx-konferensie in Stockholm in November 2018 het sy gesê dat sy gediagnoseer is met obsessiewe-kompulsiewe versteuring, selektiewe mutisme en Aspergersindroom. Sy verduidelik die verbetenheid  van haar toewyding deels van haar outisme.

Publikasies 
 Scener ur Hjärtat, Polaris, 2018; (Ons huis is aan die brand, 2019) – met Malena Ernman, Svante Thunberg en Beata Ernman.
 No one is too small to make a difference, Penguin, 2019; (Niemand is te klein om 'n verskil te maak nie).
 Claus Hecking, Charlotte Schönberger en Ilka Sokolowski – Unsere Zukunft Ist Jetzt: Kämpfe mit Greta Thunberg fürs Klima!, Oetinger, 2019; (Ons toekoms is nou!: Stryd met Greta Thunberg vir die klimaat).

Verwysings

Eksterne skakels 

Swede (nasionaliteit)
Klimaataktiviste
Geboortes in 2003
Lewende mense