Inboekstelsel

Die inboekstelsel was 'n stelsel van ingeboekte kinderarbeid wat in die 18de en 19de eeu deur Blankes in Suider-Afrika ingestel is.   Die woord is afgelei van die Nederlandse werkwoord inboeken (inboek), met verwysing na die vereiste om die name en besonderhede van die inboekeling (ook gespel inboekselling) of vakleerlinge in die Landdros-register aan te teken.

Die stelsel het sy oorsprong in die Kaapse Noordgrens gedurende die tweede helfte van die 18de eeu, toe setlaars Khoi en San-kinders sou gevange neem en hulle as ingeboektes tot volwassenheid gedwing het om as arbeiders te werk.

Toe Boeretrekkers gedurende die 1840's na Transvaal migreer, het hulle die inboekstelsel met hulle saamgebring. Inboekelinge was kinders wat tydens togte gevang is of deur hul ouers oorhandig in ruil vir grond of goedere.  In sommige gevalle is sodaniges aan ander burgers verkoop, wat bekend gestaan het as die handel in "swart ivoor". 

In die Transvaal was die inboekelingse in 1866 ongeveer 4 000 individue, byna een uit elke tien setlaars.  In 1869 het die sinode van die NG Kerk 'n resolusie aanvaar wat die praktyk veroordeel, maar dit twee jaar later herroep op grond daarvan dat die stelsel nie meer bestaan nie.  In Transvaal het wetgewing vereis dat mans op 25-jarige ouderdom vrygelaat moet word, terwyl vrouens op 21 vrygelaat is, maar die wet is nie altyd in afgeleë grensgebiede nagekom nie.
Britse houding teenoor die Inboekstelsel-stelsel was ambivalent. Die Britse administrasie van Transvaal tussen 1877 en 1881 het dit nie beïnvloed nie.

Verwysings

Eksterne skakels 
 Slavery in the South African Interior During the 19th Century

Geskiedenis van Suid-Afrika
Zuid-Afrikaansche Republiek