Toksikologie

Toksikologie is ’n dissipline wat die nadelige uitwerking van chemiese stowwe op lewende organismes bestudeer en die praktyk om blootstelling aan giftige stowwe te diagnoseer en behandel. Dit oorvleuel met biologie, chemie, farmakologie en medisyne. Faktore wat chemiese giftigheid beïnvloed, sluit in die dosis, manier van blootstelling, spesie, ouderdom, geslag en omgewing. Toksikoloë is kenners op die gebied van gif en vergifting.

Geskiedenis

Dioscorides, ’n Griekse geneeskundige aan die hof van die Romeinse keiser Nero, het die eerste poging aangewend om plante volgens hul giftige en terapeutiese waarde te klassifiseer. Ibn Wahshiyya, ’n Arabiese alchemis en toksiloog, het in die 9de of 10de eeu die Boek oor Gifstowwe geskryf. Dit is in 1360 opgevolg deur die geskrif Khagendra Mani Darpana.

Die Spaanse toksikoloog Mathieu Orfila word beskou as die moderne vader van toksikologie; hy het die vakgebied in 1813 die eerste keer formeel benader in sy Traité des poisons, ook genoem Toxicologie générale.

Die Belgiese chemis Jean Stas was in 1850 die eerste persoon wat plantgifstowwe suksesvol van menslike weefsel geïsoleer het. So het hy nikotien as ’n gifstof geïdentifiseer in die bekende Bocarmé-moordsaak en daarmee getuienis verskaf wat gelei het tot die skuldigbevinding van graaf Hippolyte Visart de Bocarmé aan die moord op sy swaer.

Theophrastus Phillipus Auroleus Bombastus von Hohenheim (1493-1541; ook bekend as Paracelsus vanweë sy geloof dat hy die gelyke of meerdere was van Celsus, ’n Romeinse geneeskundige uit die 1ste eeu) word ook beskou as ’n vader van toksikologie. Hy kry krediet vir die klassieke toksikologiese spreekwoord Alle Dinge sind Gift und nichts ist ohne Gift; allein die Dosis macht, dass ein Ding kein Gift ist. Dit kan vertaal word as "Alle dinge is gif en niks is sonder gif nie; net die dosis maak dat iets nie giftig is nie." Dit word dikwels verkort tot "Die dosis maak die gif", of in Latyn: "Sola dosis facit venenum."

Basiese beginsels
Die doel van die bepaling van giftigheid is om die nadelige uitwerking van ’n stof te identifiseer. Faktore wat chemiese giftigheid bepaal, is:

Dosis
Beide enkele, lang blootstellings en aanhoudende, kort blootstellings word bestudeer.
Roete van blootstelling
Ingestie, inaseming of velabsorpsie
Ander faktore
Spesie
Ouderdom
Geslag
Gesondheid
Omgewing
Individuele eienskappe

Verwysings

Eksterne skakels
 National Library of Medicine se "Toxicology Tutor"  verskaf basiese inligting oor toksikologie.
 Toxipedia
 Information Toxicology International
 Society of Toxicology

 Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia

Gespesialiseerde geneeskunde