Stalsprys

Die Stalspryse is ’n prys deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vir ’n hoogstaande publikasie of ’n reeks van hoogstaande publikasies by voorkeur in Afrikaans, asook vir indiwiduele of gesamentlike produkte van hoogstaande gehalte waardeur buitengewone bydraes tot die wetenskapsbeoefening gemaak word. Sedert 1969 kan dit net een maal aan ’n persoon toegeken word. Die Stalspryse se ontstaan kan teruggevoer word tot Jaarvergaderings in die dertigerjare waar die behoefte uitgespreek is aan ’n prys, soortgelyk aan die Hertzogprys, vir hoogstaande wetenskaplike prosa in die geesteswetenskappe in Afrikaans. In 1942 het die Akademieraad besluit dat die Hertzogprys om die helfte verdeel word tussen bellettrie en sulke “wetenskaplike prosageskrifte”. So kry prof. J. du P. Scholtz in 1943 die Hertzogprys vir Wetenskaplike Prosa vir Die Afrikaner en sy taal, en dr. Coenraad Beyers in 1944 vir Die Kaapse Patriotte. (In 1942 is die Fakulteit Natuurwetenskap en Tegniek tot die Akademie toegevoeg en versoeke is deur dié Fakulteitsraad gerig dat ook natuurwetenskaplike werke vir die Hertzogprys in aanmerking moes kom.)

Hierdie reëling was onbevredigend en in 1946 besluit die Akademieraad om ’n aparte “Akademieprys vir Geesteswetenskappe” in te stel. In 1955 word die naam verander na Stalsprys vir Geesteswetenskappe, genoem na wyle dr. A.J. Stals, Minister van Onderwys en Gesondheid in die eerste Malan-kabinet.

Sommige vakgebiede wat vroeër by die Stalsprys geressorteer het, het intussen ’n eie tuiste gevind: Regswetenskap (die Toon van den Heeverprys), Taalwetenskap (die C.J. Langenhovenprys) en Literatuurwetenskap (die Gustav Prellerprys). In 1980 is die Stalsprys vir Teologie vervang deur die Totiusprys.

Lys van wenners 
 1947 – Taal- en Literatuurwetenskap: Prof. G.S. Nienaber (Die Afrikaanse beweging, Honderd jaar Hollands in Natal, Gedenkalbum van die Natalse N.G. Kerk, Klaas Waarzegger se Zamenspraak en brieve uit 1861, Afrikaans tot 1860, Die Afrikaanse geskrifte van Samuel Zwaartman)
 1948 – Geskiedenis: Prof. P.J. van der Merwe (Die noordwaartse beweging van die Boere voor die Groot Trek (1770–1842), Die trekboer in die geskiedenis van die Kaapkoloni (1657–1842), Trek: studies oor die mobiliteit van die pioniersbevolking van die Kaap)
 1950 – Regswetenskap: Dr. L.C. Steyn (Die uitleg van wette)
 1951 – Taal- en Literatuurwetenskap: Prof. P.J. Nienaber (Bibliografie van Afrikaanse boeke, Deel II, Bronnegids by die studie van Afrikaanse taal- en letterkunde, Die geskiedenis van die Afrikaanse Bybelvertaling, Deel II, Die Vrystaatse taalbeweging)
 1952 – Geskiedeniswetenskap: Prof. H.B. Thom (Die lewe van Gert Maritz), dr. G.D. Scholtz (Oorsake van die Tweede Vryheidsoorlog)
 1955 – Taalwetenskap: Prof. J.L.M. Franken (Taalhistoriese bydraes, Tentatiewe etimologieë, Die Afrikaanse van Boniface)
 1957 – Opvoedkunde: Prof. J.Chr. Coetzee
 1958 – Regswetenskap: Prof. J.P. ver Loren van Themaat (Staatsreg); Staatswetenskap: Dr. G.D. Scholtz (Hoe die wêreldpolitiek gevoer word)
 1959 – Taalwetenskap: Prof. S.P.E. Boshoff, prof. T.H. le Roux, prof. D.F. Malherbe; Literatuurwetenskap: Prof. G. Dekker, prof. F.E.J. Malherbe
 1961 – Teologie: Prof. G.B.A. Gerdener (Recent developments in the South African mission field, Die Afrikaner en die sending)
 1962 – Regswetenskap: Prof. J.C. de Wet en prof. H.L. Swanepoel (Die Suid-Afrikaanse strafreg); Sosiologie: Prof. G. Cronjé
 1963 – Literatuurwetenskap: Prof. A.P. Grové
 1964 – Wysbegeerte: Prof. H.G. Stoker
 1965 – Kultuurgeskiedenis: Prof. A.J. Böeseken (Simon van der Stel en sy kinders); Sielkunde: Prof. F.W. Blignaut (Die invloed van langdurige oormatige gebruik van alkohol op tien generasies van die witmuis (Mus musculus) – ’n eksperimentele ondersoek na die uitwerking van etielalkohol op funksionele prosesse); Opvoedkunde: Prof. B.F. Nel (Grondslae van die psigologie en Pedagogiese verwaarlosing)
 1967 – Kultuurgeskiedenis: Dr. J. Bouws; Taalwetenskap: Prof. S.P.E. Boshoff en prof. G.S. Nienaber (Afrikaanse etimologieë)
 1968 – Ekonomie: Prof. H.J.J. Reynders; Wysbegeerte: Prof. C.K. Oberholzer
 1969 – Aardrykskunde: Prof. A. Nel
 1970 – Teologie: Prof. E.P. Groenewald
 1971 – Ekonomie: Prof. J.L. Sadie; Geskiedenis: Dr. W.J. de Kock (postuum); Staatswetenskap: Prof. A.H. Murray
 1972 – Aardrykskunde: Prof. P. Smit; Afrikanistiek: Prof. G.M.E. Leistner; Opvoedkunde: Prof. C.F.G. Gunter
 1973 – Kultuurgeskiedenis: Prof. F.A. van Jaarsveld (Die Afrikaner en sy geskiedenis, Lewende verlede)
 1974 – Geskiedenis: Prof. D.J. Kotzé (sy reeks boeke oor Nasionalisme as historiese faktor); Kunsgeskiedenis: Prof. J. du P. Scholtz (Strat Caldecott en D.C. Boonzaaier en Pieter Wenning: verslag van ’n vriendskap); Ekonomie: Prof. W.F.J. Steenkamp (sy publikasies oor arbeidsvraagstukke en koöperasies); Wysbegeerte: Prof. H.J. de Vleeschauwer (sy geskrifte oor die geskiedenis van die Wysbegeerte)
 1975 – Opvoedkunde: Prof. J.G. Garbers, prof. M.C.H. Sonnekus
 1976 – Teologie: Prof. A. van Selms
 1977 – Wysbegeerte: Prof. M. Versfeld; Geskiedenis: Prof. C.F.J. Muller; Ekonomie: Prof. J.A. Lombard
 1978 – Afrikanistiek: Prof. D. Ziervogel (postuum); Sielkunde: Prof. H.P. Langenhoven
 1979 – Teologie: Prof. T.N. Hanekom
 1980 – Ekonomie: Prof. P.J. van der Merwe; Staatswetenskap: Prof. J.J.N. Cloete
 1981 – Opvoedkunde: Prof. J. van der Stoep; Afrikanistiek: Prof. P.J. Coertze; Sosiologie: Prof. S.P. Cilliers
 1982 – Musiek: Prof. Jacques Malan; Sielkunde: Prof. A.B. van der Merwe
 1983 – Ekonomie: Dr. Gerhard de Kock
 1984 – Wysbegeerte: Prof. J.J. Degenaar, prof. W.P. Esterhuyse; Aardrykskunde: Dr. I.J. van der Merwe; Opvoedkunde: Prof. W.A. Landman
 1985 – Kultuurgeskiedenis: Prof. Bun Booyens; Sielkunde: Prof. E.M. Nel; Sosiologie: Prof. A.F. Steyn
 1986 – Ekonomie: Dr. S.S. Brand
 1987 – Kriminologie: Prof. P.J. van der Walt
 1988 – Sielkunde: Prof. W.J. Schoeman
 1989 – Staatswetenskap en Ontwikkelingsadministrasie: Prof. J.H. Coetzee; Wysbegeerte: Prof. D.F.M. Strauss; Geskiedenis: Prof. F.A. van Jaarsveld; Ekonomie: Prof. J.A. Groenewald
 1990 – Opvoedkunde: Prof. T.R. Botha; Afrikatale: Prof. E.B. van Wyk; Aardrykskunde: Prof. W.S. Barnard; Sosiologie: Prof. D.D. Joubert
 1991 – Sielkunde: Prof. D.A. Louw; Kultuurgeskiedenis: Prof. C.F.J. Muller
 1992 – Ekonomie: Prof. J.J. Stadler, prof. S.J. Terblanche; Wysbegeerte: Prof. M.E. Botha
 1993 – Volkekunde: Prof. R.D. Coertze; Sosiologie: Prof. H.C.J. van Rensburg; Aardrykskunde: Prof. P.S. Hattingh
 1994 – Sielkunde: Prof. J.M. Schepers
 1995 – Geskiedenis: Prof. D.J. van Zyl; Staatswetenskap en Ontwikkelingsadministrasie: Prof. Christopher Thornhill; Ekonomie: Prof. S. Marx; Wysbegeerte: Prof. A.A. van Niekerk
 1996 – Afrikatale: Prof. P.S. Groenewald; Opvoedkunde: Prof. P.C. van der Westhuizen
 1997 – Sielkunde: Prof. I. van W. Raubenheimer; Kultuurgeskiedenis: Mnr. Karel Schoeman; Kunsgeskiedenis: Prof. G.M. Ballot
 1998 – Ekonomie: Prof. G.L. de Wet (postuum); Filosofie: Prof. H.W. Rossouw; Sosiologie: Prof. J.B. du Toit; Geskiedwetenskappe (Kultuurgeskiedenis): Prof. F. Pretorius
 1999 – Verpleegkunde: Prof. M.J. Viljoen; Bestuur: Dr. H.J.J. Reynders; Bewegingskunde: Dr. F.J.G. van der Merwe
 2000 – Multi- en Interdissiplinêre spanwerk: Prof. J. Mouton; Kommunikasiekunde en joernalistiek: Prof. A.S. de Beer; Sielkunde: Prof. D.J.W. Strümpfer; Kunstegeskiedenis: Prof. D.J. van den Berg
 2001 – Geskiedwetenskappe: Prof. J.C. Steyn; Filosofie: Prof. A.B. du Toit; Politieke wetenskappe: Prof. H.B. Giliomee
 2002 – Menslike bewegingskunde: Prof. J.H. de Ridder; Verpleegkunde: Prof. Marie Poggenpoel
 2003 – Kommunikasie: Prof. P.J. Fourie; Kunstewetenskappe: Prof. E.A. Maré; Sielkunde: Prof. M.P. Wissing
 2004 – Filosofie: Prof. G. Olivier; Geskiedetenskappe: Prof. H.B. Giliomee
 2005 – Maatskaplike werk: Prof. H. Strydom; Geografie: H.L. Zietsman
 2006 – Multi- en Interdissiplinêre navorsing: Prof. F.P. Retief, prof. Louise Cilliers; Kunstegeskiedenis: Dr. Frieda Harmsen-Van Proosdij
 2007 – Ekonomiese en bestuurswetenskappe: Prof. D.S. Lubbe; Politieke wetenskap: Prof. P. du Toit; Algemene wetenskapsleer en Algemene navorsingsmetodologie: Prof. J. Mouton; Geskiedwetenskappe: Prof. G.J. Schutte
 2008 – Omgewingswetenskappe: Prof. J.H. Giliomee
 2009 – Multi- en Interdissiplinêre navorsing: Dr. H.C. Marais; Kunstegeskiedenis: Prof. A.E. Duffey; Sielkunde: Prof. J.G. Maree; Biblioteek- en inligtingkunde: Prof. C.S. de Beer
 2010 – Geskiedwetenskappe: Prof. P.H. Kapp; Filosofie: Prof. B.J. van der Walt; Politieke wetenskappe: Samestellers van die Nuwerwetse Politieke Woordeboek; Ekonomie: Prof. P. Styger
 2011 – Opvoedkunde: Prof. J.L. van der Walt; Maatskaplike werk: Prof. Sulina Green
 2012 – Multi- en Interdissiplinêre spanwerk: Prof. A. Kruger; Kunstewetenskappe: Prof. K.H. Dietrich
 2013 – Geskiedwetenskappe: Prof. Albert Grundlingh; Filosofie en etiek: Prof. P.H. Spies; Politieke wetenskap: Prof. G.C. Olivier; Ekonomie: Prof. P.J. Mohr
 2014 – Opvoedkunde: Prof. J.G. Maree; Verpleegkunde: Prof. Minrie Greeff; Geografie: Prof. E.C. Liebenberg
 2015 – Multi- en Interdissiplinêre spanwerk: Prof. G.B. van Huyssteen; Kommunikasiekunde en joernalistiek: Prof. Lizette Rabe; Sielkunde: Prof. L.P. Swartz
 2016 – Geskiedwetenskappe: Prof. E.L.P. Stals; Politieke wetenskap: Prof. D.J. Geldenhuys; Ekonomie: Prof. Estian Calitz
 2017 – Maatskaplike werk: Prof. L.K. Engelbrecht
 2018 – Kommunikasiekunde en joernalistiek: Prof. Herman Wasserman; Sielkunde: Prof. L.M. Richter
 2019 – Geskiedeniswetenskappe: Prof. André Wessels; Ekonomie: Prof. Jannie J. Rossouw; Filosofie en Etiek: Prof. Johan Snyman
 2020 – Maatskaplike werk: Prof. Antoinette Lombaard; Opvoedkunde: Prof. Bettie Wiecers; Stads- en Streeksbeplanning: Prof. J.J. (Das) Steÿn
 2021 – Sieklunde: Prof. W.J. (Wilhelm) Jordaan; Multi- en interdissiplinêre spanwerk: Prof. Juanita Bornman; Kunstewetenskappe: Prof. Janine Allen-Spies

Bron 
 Verwerk vanaf Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns – Akademiepryse sedert 1909

Verwysings 

SA Akademie vir Wetenskap en Kuns