Rio Grande

Hierdie artikel handel oor die rivier in Noord-Amerika. Vir die gelyknamige deelstate in Brasilië, sien gerus Rio Grande do Norte en Rio Grande do Sul.

Die Rio Grande (Spaans vir "groot Rivier", soos genoem in die Verenigde State), Río Bravo del Norte [ˈri.o ˈβɾaβo ðel ˈnorte] of net Río Bravo ("Wilde rivier van die Noorde", soos genoem in Meksiko), is 'n groot suidoos-vloeiende rivier in Noord-Amerika. Die rivier, met 'n lengte van 3 051 km, is die derde langste rivier in die Verenigde State na die Missouririvier-Mississippirivier en die Yukonrivier asook Meksiko se langste rivier.

Die Rio Grande ontspring in die Rotsgebergte in die Amerikaanse deelstaat Colorado en vloei vir sowat 300 km deur dié deelstaat. Die rivier vloei in 'n suidelike rigting sowat 750 km deur Nieu-Meksiko, bereik dié deelstaat se hoofstad Albuquerque en later die tweede grootste stad Las Cruces. Aansluitend bereik die rivier tussen El Paso en Ciudad Juárez die Meksikaans-Amerikaanse grens en vorm vanaf hier vir sowat 2 000 km die grens tussen Texas en die noordoostelike Meksikaanse deelstate Chihuahua, Coahuila, Nuevo León en Tamaulipas. In die buitenste noorde van die deelstaat Tamaulipas is die stad Nuevo Laredo aan die rivier en aan die Texaanse kant die susterstad Laredo geleë.

Die Rio Grande mond in die Golf van Meksiko uit en vorm sedert die ondertekening van die Verdrag van Guadalupe Hidalgo op 2 Februarie 1848 as gevolg van die Meksikaans-Amerikaanse Oorlog (1846–1848) die grens tussen Meksiko en die Verenigde State.

Boloop 
Die Rio Grande ontspring as 'n smeltwaterstroompie op Windom Peak (3 700 m) in die San Juan-berge in Suidwes-Colorado en vloei via 'n canyon ’n woudgebied binne voordat dit die breë, vrugbare San Luis-vallei bereik.

Hier word sy water vir die eerste keer vir besproeiing aangewend, naamlik vir die San Luis-valleiherwinningsprojek. Vanuit Colorado volg die rivier via die Rio Grande-kloof en die White Rock-kloof 'n roete deur die noorde van Nieu-Meksiko.

Noord van Albuquerque word die riviervallei breër en daarvandaan vloei die Rio Grande oor 'n breë en droë plato met 'n koue steppeklimaat deur die res van Nieu-Meksiko. Die Elephant Butte-dam is in 1916 in die gebied voltooi en twee groot studamme, die Elephant Butte-reservoir en die Caballo-reservoir, gaar water op vir die Rio Grande-herwinningsprojek by die stad Las Cruces in die Mesilla-vallei in die suide van Nieu-Meksiko.

Middelloop 
Die studamme in die boloop van die rivier bring mee dat die Rio Grande by El Paso en Ciudad Juárez (op die ander oewer) drie tot ses maande van die jaar droog lê, te meer omdat die aangrensende warm steppe- en woestyngebied byna geen reën kry nie.

Dit vloei vir nog sowat 350 km in 'n suidoostelike rigting voordat een van sy minder belangrike syriviere, die Rio Conchos (590 km), wat in die Sierra Madre Occidental in Meksiko ontspring, daarby aansluit. By die riviere se samevloeiing is twee spoorwegsentra vir spoorwegverkeer oor die grens tussen die Verenigde State en Meksiko, naamlik die stad Ojinaga (Meksiko) en die dorp Presidio (Texas).

Van hier af kronkel die Rio Grande in ’n noordoostelike rigting deur drie canyons op 'n diepte van tussen 450 en 500 m. Die Big Bend National Park kom in die omgewing aan Texas se kant van die rivier voor.

Benedeloop 
Aan die begin van die benedeloop sluit die Pecosrivier (1 500 km), wat noord van Sante Fe op die Santa Fe Baldy (3 847 m) in die suidelike Rotsgebergte ontspring, by die Rio Grande aan. (Die Amistad-reservoir ontvang water uit albei riviere.)

Die internasionale Amistad-dam, wat by die stede Del Rio in die Verenigde State en Ciudad Acuna in Meksiko geleë is (hulle word met 'n brug verbind), is in 1969 ingevolge 'n ooreenkoms tussen die twee lande in gebruik geneem. Van die dam af vloei die rivier in ’n suidoostelike rigting tot in die kusvlakte in die omgewing van die vernaamste grensposte, Eagle Pass (Verenigde State) en Piedras Negras (Meksiko).

Ondanks die deurgaans droë steppeklimaat is die rivier vanweë die klein syriviere hier dwarsdeur die jaar vol water en word dit selfs breër. Ongeveer 120 km stroom af van die belangrike spooroorgang tussen Laredo (Verenigde State) en Nuevo Lareda (Meksiko) sluit die Rio Salado (600 km lank), wat in die Sierra Madre Oriental ontspring, by die Rio Grande aan en word die Falconreservoir (96 km lank) gevorm. In die omgewing van die Falcon-dam, wat in 1954 voltooi is, is die Rio Grande vir die laaste 200 km bevaarbaar.

Die Benede-Rio Grandevallei is die vernaamste besproeiingslandbougebied en groente, katoen en sitrusvrugte word daar verbou. Aan die deltamonding lê die stede Matamoros (Meksiko) en Brownsville (Verenigde State); laasgenoemde het as 'n hawestad begin ontwikkel nadat 'n kanaal van 27 km in 1936 na die Golf van Meksiko gebou is.

Belangrikheid en probleme 
Benewens die voorsiening van elektrisiteit en die verskaffing van water is die Rio Grande ook 'n vername bron van ontspanning vir inwoners van die omliggende gebiede. Verskeie delfstowwe word in die omgewing van die rivier aangetref, byvoorbeeld olie, gas, steenkool, uraan, goud, silwer, potas en gips. Omdat die Rio Grande 'n grensrivier is, het geskille tussen die Verenigde State en Meksiko soms in die verlede opgeduik, byvoorbeeld wanneer die rivier sy vloei verander het.

Verskeie ooreenkomste moes ook oor waterverdeling aangegaan word nadat die studamme opgerig is. Vanweë die groot verskille in die stand van welvaart tussen die Verenigde State en Meksiko, is die rivier, wat dikwels droog lê, ’n gewilde grensoorgang vir Meksikaanse immigrante.

Verwysings

Bronne 
 Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0-908409-65-6, volume 24, bl. 25, 26

Eksterne skakels 

  

Colorado
Nieu-Meksiko
Riviere in Meksiko
Riviere in die Verenigde State van Amerika
Texas