Hoërskool Sentraal, Bloemfontein

Die Hoërskool Sentraal is 'n Afrikaansmedium hoërskool in Bloemfontein, Vrystaat.

Geskiedenis 
Die regeringspogings om die Afrikanerkind te verengels, lei tot die besluit om eie Christelik-nasionale skole teenoor die suiwer Britse staatskole in die lewe te roep. Een van die skole wat uit hierdie versetbeweging ontstaan het, was Sentraal.

Oom Lokomotief 
Op 26 Augustus 1905 word die Vrije Christelike School onder die afdak van die Gereformeerde Kerk in Zastronstraat in Bloemfontein gestig. Dit was 'n nederige begin, toe 50 leerders deur D.F. du Toit (Oom Lokomotief), in hul moedertaal onderrig is. Om vir die leerders 'n goeie verdienste te verseker, is veral klem gelê op vakke soos hout-, naald-, mandjies-, karton- en kleiwerk. Ook die handelsonderwys is bevorder. Die skool het geleidelik in die rigting van 'n voorbereidende tegniese skool ontwikkel. Die leerdertal het so gegroei dat die kerkgebou en konsistorie van die Gereformeerde Kerk te klein was om almal te huisves. Tog het 'n gebrek aan fondse uitbreiding gestrem en juis die probleem het talle skole laat verkrummel. Die stigters het egter vasgebyt en in 1908, na 'n onderwyswet verseker het dat die Hollandse taal naas Engels gelyke regte sou geniet, is toegegee dat die Vrije Christelike School in 'n staatskool omskep kan word. Vanaf 1 Julie 1908 sou die naam verander word na die Voorbereidende Praktiese Skool. 'n Sinkgebou is ook opgerig waarin die st.4- en 5-leerders gehuisves is. In 1912 het die leerdertal reeds tot 163 gegroei. Ten spyte van verandering en groei, het die skoolbestuur onder voorsitterskap van ds. Willem Postma toegesien dat die Christelike en Afrikaanse karakter behoue gebly het. Na gereelde inspeksie het die Departement hul ingenomenheid met die skool uitgespreek en veral gemeld hoe gelukkig die kinders in die skool was.

Naamverandering 
Die skool het weer 'n naamverandering ondergaan en dit sou tot 1930 as die Voorbereidende Tegniese skool bekend staan. Vanaf April 1916 is die skool se status verhoog tot middelbare skool en kon leerders tot st.8 opgelei word. In dieselfde jaar sou die getal styg tot 300 leerders. Ruimte en klaskamers was 'n ernstige probleem en daar is selfs van die Gereformeerde Kerk se pastorie gebruik gemaak. Reeds in 1912 is 'n eie skoolgebou belowe, maar as gevolg van teenkanting en 'n gesloer met bouplanne, is die eerste fase van die nuwe gebou in 1917 voltooi. Spoedig was die gebou te klein om die 560 leerders en 23 opvoeders te huisves. Weer moes van bykomende lokale gebruik gemaak word.

Ook aandklasse is aangebied aan persone wat tegniese of handelsrigting hul loopbaan wou maak. Afrikaans as vak is ook in hierdie tyd ingevoer. In 1919 het die eerste vyf leerders die Junior Sertifikaat-eksamen met sukses afgelê. Voorts sou leerders die matrikulasie-eksamen, die OVS-Skooleindeksamen en ook die Hoër Taalbondeksamen gereeld met sukses aflê. Die skool het sy tegniese inslag begin verloor en die klem is na die gewone akademiese vakke verskuif. Aan die einde van 1922 was Sentraal 'n Afrikaansmediumskool met 741 leerders.

Eie identiteit 
In die jare wat sou volg, is die stigma van ‘armmanskool’ of ‘spoorwegskool’ vir goed uit die weg geruim. Daar is bewys gelewer dat deur bekwame toewyding die allerbeste kwaliteit uit die minderbevoorregte leerders gehaal kon word. Die Afrikanerkind is van sy minderwaardigheidskompleks gestroop en ware karakter, naam en identiteit is in hierdie jare nodig geag. Aan sy leerders moes die skool geken word. Die skool se akademiese prestasies was toe reeds landwyd bekend. Reeds in 1924 is die skool tot 'n klas II Middelbare Skool verhef. Toe die eerste inlywing van die Voortrekkers deur die Eerste Minister, genl. JBM Hertzog, in 1931 waargeneem is, was die grootste meerderheid van Sentraal afkomstig. Leierskap is ook gekweek deur die instelling van 'n leerderraad in 1926. In die twintigerjare is aan die skool se kleure, leuse en naam aandag gegee. Op 22 November 1929 is finaal besluit om die naam te verander na Sentrale Hoërskool waaronder die laerskool ook sou val. Sentraal het in die moeilike oorlogsjare van 1939–1946 simbool van sy volk se swaarkry, stryd en oorwinnig geword.
Vanaf Julie 1928 is die skool onder die beheer van die skoolraad geplaas – daar sou nie aan die identiteit van die skool verander word nie. Die eerste jaarblad verskyn in 1930 en op die voorblad het die nuwe wapen en leuse gepryk. Werk en wen. Die Skoollied is in 1932 deur 'n personeellid, FJ Eybers, geskryf en deur mnr PJ Lemmer getoonset – dieselfde skoollied wat nog gereeld met saalperiodes geesdriftig deur die leerders gesing word.

Uitbreidings 
Beperkte klaskamerruimte en beknopte skoolgrond was spoedig weer 'n knelpunt. In die loop van 1933 het die Provinsiale Administrasie begin om die hospitaalgebou in Andries Pretoriusstraat in klaskamers, 'n personeelkamer, 'n kantoor vir die hoof en 'n saal te omskep. Die gebou was ver van die ideaal, maar tog 'n groot verbetering. Deur die hulp en toedoen van die NG en Gereformeerde Kerk, is in 1933 begin om 'n koshuis in een van die verpleegstertehuise in te rig.

Sedert 1932 is die skool tot 'n klas I-skool opgegradeer. In 1938 is die hoër- en laerskool twee volwaardige moderne skoolgeboue in die vooruitsig gestel. Tog was die 1 400 leerlinge van die twee skole in 1942 steeds ingehok met haas geen speelterrein nie en slegs een voetbalveld tot hul beskikking. Intussen is met die bou van 'n swembad begin, waaraan seuns en onderwysers fluks gehel het. Daar sou ook aandag aan die bou van 'n afsonderlike dogterskoshuis geskenk word. Die nuwe skoolgebou is in 1944 betrek.

Prestasies 
Aan die begin van 1945 was die skool die grootste Afrikaanse skool in die Vrystaat. Skitterende matriekuitslae het Sentraal se roem tot ver buite die grense van die Vrystaat laat strek. Aandag is ook aan koorsang, debatsvereniging, toneel en die kadetafdeling geskenk. Op sportgebied is mooi hoogtes bereik, maar die akademiese werk was steeds die hoofdoel. Op hierdie prestasies is deur die jare voortgebou. In 1955 is die skoolgebou opgeknap en 'n nuwe seunskoshuis, EIE HAARD, opgerig. In 1974 word 'n spog-gimnastieksaal in gebruik geneem en die swembad tot Olimpiese standaard herbou.

Nuwe Bedeling 
Die stigting van die nuwe hoërskole in snelgroeiende woonbuurtes van die stad, het die leerdertal laat daal. Die groei van die skool sou voor 'n ernstige krisis te staan kom. Om dit te verhoed, is 'n besluit geneem om die skool vanaf die begin van 1981 na die skoolgebou van die Hoërskool Dan Pienaar te laat skuif. Hiermee het Sentraal voor 'n nuwe bedeling te staan gekom, maar aan die tradisies, geskiedenis, gees en karakter van hierdie skool sou dit weinig verskil maak – eerder verrykend inwerk. Sentraal bied steeds 'n tuiste vir Afrikanerseun en –dogter waar hulle 'n Christelike en nasionale opvoeding kan ontvang. Die voltooiing van die nuwe EIE HAARD was vir die Tralies 'n heuglike gebeurtenis. Hierdie unieke koshuiskompleks is iets waarop elke Tralie met reg trots kan wees.

Missie en Visie 
Sentraal se missie is om:

Visie:

Skoollied 
 Ons Hoofstad pryk met sieraad ryk,
 van heuwel, veld en dal,
 en roem sy werk vir staat en kerk
 met skole sonder tal,
 Vir ons alleen is daar maar een
 beminlik bowe al!
 Ons skool “Sentraal” handhaaf ons taal;
 ons bou 'n sterk jong ras.
 Met wakker oog en doelwit hoog
 is werk vir ons geen las.
 Ons seuns is sterk, ons dogters werk,
 soos dit Trekkerkinders pas.
 Ons werk en wen. Elkeen erken
 dat sonlig lewe bring.
 En kennis, kuns, Gods ryke guns
 sal ons altyd besing.
 Selfwerksaamheid – ons eie vlyt
 sal seen en voorspoed bring.

Woorde : FJ Eybers
Toonsetting : PJ Lemmer

Skoolwapen

Noemenswaardige alumni 
 Buks Marais (1949–1953), Springbok-rugbyspeler
 Nelie Smith (1963–1965), Springbok-rugbyspeler
 Piet Goosen (1965), Springbok-rugbyspeler
 Piet Greyling (1967–1972), Springbok-rugbyspeler
 Edrich Krantz (1976–1981), Springbok-rugbyspeler
 Tabu Stegmann, Springbokswemmer
 Piet Koornhof, politikus en minister, oud-hoofseun
 Dr Anna Böeseken, historikus
 Douwlina Grobler, skryfster (mev. Fanus Rautenbach)
 Neil Powell: Springboksewes-rugbyspeler en afrigter
 Brunhilde Gerber (neé Rossouw; 2009–2012), Protea-rolbalspeler
 Elize Cawood, aktrise
 Rina Nienaber, aktrise
 Zola Budd, middel afstand atleet
 Pieter Grobbelaar (“Jumbo”), kultuurhistorikus, Afrikaanse skrywer en digter
 Philip de Vos, Afrikaanse digter en sanger
 Frans Marx, bekende rolprentregiseur en draaiboekskrywer
 Margo Luyt ("Jewels"), radio-omroeper
 Daan Kesting, argitek
 Johan Beukes, argitek 
 Evert Serfontein (“Poetla”), argitek
 Andries "Dries" van Coller, regter (Transvaalse Hooggeregshof)
 Elise Steyn (née Horak), regter (Kaapse Hooggeregshof)
 André Blignault, regter (Kaapse Hoggeregshof)
 Bennie Griessel, regter (Kaapse Hooggeregshof)
 Eben van der Merwe, skilder 
 Hermina Verster, violis
 Niel Immelman, pianis
 Gideon Linde, dirigent
 Daan Reitmann, kernfisikus

Sport 
 Atletiek
 Skaak
 Krieket
 Landloop
 Fietsry
 Golf
 Hokkie
 Netbal
 Potspel
 Rugby
 Swem
 Tafeltennis
 Tennis
 Luggeweerskiet
 Veelkampe
 Lewensredding
 Muurbal

Verwysings

Eksterne skakels 
 Amptelike webwerf 

Skole in die Vrystaat
Geboue en strukture in Bloemfontein