Trappe van vergelyking

Trappe van vergelyking is vorme van byvoeglike naamwoorde of bywoorde. 'n Byvoeglike naamwoord in Afrikaans kan drie vorme aanneem om die sterkte van die naamwoord aan te dui. As voorbeeld kan 'n voorwerp as groot, nog groter (meer as net groot) of as die heel grootste beskryf word. Soortgelyk kan 'n partytjie as lekker, nog lekkerder of as die heel lekkerste beskryf word.

Die middelste trap word die vergrotende trap genoem en die laaste trap die oortreffende trap. Die eerste trap is die basiswoord. Die vergrotende (tweede) trap is gewoonlik die basiswoord + die agtervoegsel 'er'. Die oortreffende (derde) trap is gewoonlik die basiswoord + 'ste'.

Voorbeelde

Afrikaans

Een klinker 
 afgemat – afgematter – afgematste
 dik – dikker – dikste
 dom – dommer – domste
 dun – dunner – dunste
 krom – krommer – kromste
 knus – knusser – knusste
 mak – makker – makste
 slim – slimmer – slimste
 snel – sneller – snelste
 stil – stiller – stilste
 vet – vetter – vetste
 vol – voller – volste
 wit – witter – witste

LW:
 abrup – abrupter – abrupste (uit Nederlands: abrupt)
 abstrak – abstrakter – abstrakste (uit Nederlands: abstract)
 stip – stipter – stipste (uit Nederlands: stipt)

Een klinker + g 
Waarskynlik kan by "g" gekyk word na watter adjektief oorgeskakel word: daardie man is berug, dus is hy 'n berugte man. By berugte kan nou slegs 'n "r" toegevoeg word. Maar hierdie meneer is berugter as daardie man. So ook kan 'n vrou besadig wees; dus, 'n besadigde vrou. Hierby kan ook "r" toegevoeg word: Maar hierdie mejuffrou is besadigder as daardie vrou.

 aaklig – aakliger – aakligste
 aamborstig – aamborstiger – aamborstigste
 aandagtig – aandagtiger – aandagtigste
 aanbevelenswaardig – aanbevelenswaardiger – aanbevelenswaardigste
 aanhalerig – aanhaleriger – aanhalerigste
 aanstellerig – aanstelleriger – aanstellerigste
 aanvallig – aanvalliger – aanvalligste
 aardig – aardiger – aardigste
 afgunstig – afgunstiger – afgunstigste
 afkeurenswaardig – afkeurenswaardiger – afkeurenswaardigste
 afskeperig – afskeperiger – afskeperigste
 afsydig – afsydiger – afsydigste
 afvallig – afvalliger – afvalligste
 agtelosig – agtelosiger – agtelosigste
 agterdogtig – agterdogtiger – agterdogtigste
 amegtig – amegtiger – amegtigste
 angstig – angstiger – angstigste
 angsvallig – angsvalliger – angsvalligste
 arglistig – arglistiger – arglistigste
 arig – ariger – arigste
 armoedig – armoediger – armoedigste
 armsalig – armsaliger – armsaligste
 berug – berugter – berugste (uit Nederlands, stellende trap: berucht)
 besadig – besadigder – besadigste (uit Nederlands, stellende trap: bezadigd)
 dig – digter – digste (uit Nederlands, stellende trap: dicht)
 eg – egter – egste (uit Nederlands, stellende trap: echt)
 gelukkig – gelukkiger – gelukkigste
 lig – ligter – ligste (uit Nederlands, stellende trap: licht)
 matig – matiger – matigste
 nodig – nodiger – nodigste
 sag – sagter – sagste (uit Nederlands, stellende trap: zacht)
 salig – saliger – saligste
 sleg – slegter – slegste (uit Nederlands, stellende trap: slecht)
 stug – stugger- stugste (uit Nederlands, stellende trap: stug)

Meer as een klinker (aa, ee, oo, uu) 
 aangenaam – aangenamer – aangenaamste
 abnormaal – abnormaler – abnormaalste
 absoluut – absoluter – absoluutste
 adekwaat – adekwater – adekwaatste
 agteloos – agteloser – agteloosste
 akkuraat – akkurater – akkuraatste
 aktueel – aktueler – aktueelste
 akuut – akuter – akuutste
 algemeen – algemener – algemeenste
 amikaal – amikaler – amikaalste
 arbeidsaam – arbeidsamer – arbeidsaamste
 asemloos – asemloser – asemloosste
 asosiaal – asosialer – asosiaalste
 bleek – bleker – bleekste
 geel – geler – geelste
 groot – groter – grootste
 hopeloos – hopeloser – hopeloosste
 kaal – kaler – kaalste
 laat – later – laatste 
 loom – lomer – loomste
 skoon – skoner – skoonste

LW:
 liggeraak – liggeraakter – liggeraakste (vergelyk Nederlands, stellende trap: lichtgeraakt)

Dubbele klinkers + g 
Hier word die "g" by die vergrotende trap weggelaat, vergeleke met die Nederlands. Moeg is een van die uitsonderings.

 droog – droër – droogste (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: droger)
 hoog – hoër – hoogste (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: hoger)
 laag – laer – laagste (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: lager)
 leeg – leër – leegste (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: leger)
 moeg – moeër – moegste (in Standaardnederlands is moe die stellende trap, en moeër reeds die vergrotende trap. Moeg is egter wel te vinde in gewestelike Nederlands, net soos muug, meug, moede, moei en moej)
 ruig – ruier – ruigste (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: ruiger)
 traag – traer – traagste (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: trager)
 vaag – vaer – vaagste (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: vager)
 vroeg – vroeër – vroegste (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: vroeger)

Dubbele klinkers of konsonante 
 vuil – vuiler – vuilste
 koel – koeler – koelste

Dubbele klinkers + d 
Hier word die "d" by die vergrotende trap weggelaat, vergeleke met die Nederlands. Wreed is een van die uitsonderings.

 breed – breër – breedste (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: breder)
 koud – kouer – koudste (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: kouder)
 oud -	ouer – oudste (vergelyk die Nederlands, vergrotende trap: ouder)

LW: Sekere woorde behou die "d" (sien ook Uitsonderings onder)
 benoud – benouder – benoudste
 wreed – wreder – wreedste

Woorde wat op -nd of -nt eindig 
 (-nd)
 aangrypend – aangrypender – aangrypendste
 aanmatigend – aanmatigender – aanmatigendste
 aanvallend – aanvallender – aanvallendste
 afmattend – afmattender – afmattendste
 afskrikwekkend – afskrikwekkender – afskrikwekkendste
 afskuwekkend – afskuwekkender – afskuwekkendste
 afwisselend – afwisselender – afwisselendste
 angswekkend – angswekkender – angswekkendste
 argwanend – argwanender – argwanendste
 bekend – bekender – bekendste

 (-nt)
 amusant – amusanter – amusantste
 arrogant – arroganter – arrogantste
 astrant – astranter – astrantste
 attent – attenter – attentste

Woorde wat op 'n '-e' (as adjektiewe of verlede/voltooide deelwoorde) eindig 
In Engels kry byvoeglike naamwoorde (adjektiewe) met meer as twee lettergrepe meer (more) by die vergrotende trap en mees (most) by die oortreffende trap, bv. more interesting.
In Afrikaans werk dit anders: dit het niks met die aantal lettergrepe te make nie. In die reël kry byvoeglike naamwoorde wat op -e en verlede deelwoorde wat as byvoeglike naamwoorde gebruik word, meer by die vergrotende trap en mees by die oortreffende trap.
Daar moet gewaak word teen die foutiewe gebruik van dubbele vergrotende en oortreffende trappe, soos *meer interessanter en *mees interessantste. Vroeër is dit ook as 'n Anglisisme beskou om mees interessante in plaas van interessantste te gebruik.

By sommige woorde, soos welkom, in welkome brief, word 'n -e toegevoeg. Vergelyk ook:

 belangrik(e) – meer belangrik(e) – mees belangrik(e)

 afgeleë – meer afgeleë – (die) mees(te) afgeleë
 belese – meer belese – mees belese
 beskadig – meer beskadig – mees beskadig
 beskeie – meer beskeie – mees beskeie
 besope – meer besope – mees besope
 bewoë – meer bewoë – mees bewoë
 ekomonies – meer ekonomies – mees ekonomies
 ervare – meer ervare – mees ervare
 gedwee / gedweë – meer gedwee / meer gedweë – mees gedwee / mees gedweë
 geëerd – meer geëerd – mees geëerd
 geslaag – meer geslaag – mees geslaag
 geslepe – meer geslepe – mees geslepe
 geveins – meer geveins – mees geveins
 opgewonde – meer opgewonde – mees opgewonde
 opgeruim – meer opgeruim – mees opgeruimd(e)
 opwindend – meer opwindend – mees opwindend(e)
 romanties – meer romanties – mees romanties
 verlate – meer verlate – (die) mees(te) verlate
 verafgeleë – meer verafgeleë – mees verafgeleë
 verleë – meer verleë – mees verleë
 tevrede – meer tevrede – mees tevrede
 tragies – meer tragies – mees tragies(e)
 welkom – meer welkom – mees welkom

LW: Soms kry van die woorde ook die uitgange -(n)er en -(n)ste:
 afgeleë – afgeleëner – afgeleënste  -- (Nederlands: afgelegen)
 afgetrokke – afgetrokkener – afgetrokkenste
 beskeie – beskeidener – beskeidenste
 bewoë – bewoëner – bewoënste
 gedwee / gedweë – gedweër / gedweëner – gedweeste / gedweënste
 geslepe – geslepener – geslepenste
 ervare – ervarener – ervarenste
 tevrede – tevredener – tevredenste
 verlate – verlatener – verlatenste
 verleë – verleëner – verleënste

LW: Soms kry van die woorde ook die uitgange -(d)er en -(d)ste:
 opgeruim – opgeruimder – opgeruimdste -- (Nederlands: opgeruimd)

Woorde wat op 'n '-lik' of '-rik' of '-ryk' eindig 
 aandagtiglik – aandagtigliker – aandagtiglikste
 aanbiddelik – aanbiddeliker – aanbiddelikste
 aandoenlik – aandoenliker – aandoenlikste
 aanhanklik – aanhankliker – aanhanklikste
 aanloklik – aanlokliker – aanloklikste
 aanmerklik – aanmerkliker – aanmerklikste
 aanneemlik – aanneemliker – aanneemlikste
 aansienlik – aansienliker – aansienlikste
 aanskoulik – aanskouliker – aanskoulikste
 aansteeklik – aansteekliker – aansteeklikste
 aanstootlik – aanstootliker – aanstootlikste
 aantreklik – aantrekliker – aantreklikste
 afgryslik – afgrysliker – afgryslikste
 afhanklik – afhankliker – afhanklikste
 afsigtelik – afsigteliker – afsigtelikste
 afskuwelik – afskuweliker – afskuwelikste
 afstootlik – afstootliker – afstootlikste
 agterlik – agterliker – agterlikste
 avontuurlik – avontuurliker – avontuurlikste
 belangrik – belangriker – belangrikste
 kleurryk – kleurryker – kleurrykste
 lelik – leliker – lelikste
 maklik – makliker – maklikste
 onafhanklik – onafhankliker – onafhanklikste
 ryk – ryker – rykste
 wonderlik – wonderliker – wonderlikste

Woorde wat op 'n 'r' eindig 
 aantoonbaar – aantoonbaarder – aantoonbaarste
 aanvaarbaar – aanvaarbaarder – aanvaarbaarste
 aanvegbaar – aanvegbaarder – aanvegbaarste
 aanwendbaar – aanwendbaarder – aanwendbaarste
 afwendbaar – afwendbaarder – afwendbaarste
 agterstevoor – agterstevoorder – agterstevoorste
 arbitrêr – arbitrêrder – arbitrêrste
 baar – baarder – baarste
 bitter – bitterder – bitterste
 dapper – dapperder – dapperste
 donker – donkerder – donkerste
 dor – dorder – dorste
 duur – duurder – duurste
 goor – goorder – goorste
 helder – helderder – helderste
 honger – hongerder – hongerste
 lekker – lekkerder – lekkerste
 maer – maerder – maerste
 naar – naarder – naarste
 raar – raarder – raarste
 seer – seerder – seerste
 skor – skorder – skorste
 suur – suurder – suurste
 swaar – swaarder – swaarste
 teer – teerder – teerste 
 ver – verder – verste

Woorde wat op 'n 'r' + '(x)' eindig 
Hierdie patroon volg gewoonlik die reël : -er, -ste.

 absurd – absurder – absurdste
 arm – armer – armste
 hard – harder – hardste
 skerp – skerper – skerpste
 sterk – sterker – sterkste
 swart – swarter – swartste
 warm – warmer – warmste

LW: let ook op vars, in die volgende afdeling, wat ook 'n -ste bykry, as varsste.

Woorde wat op 'n 's' eindig 
 agterbaks – agterbakser – agterbaksste
 alledaags – alledaagser – alledaagsste
 ambisieus – ambisieuser – ambisieusste
 anders – anderster – andersste
 argeloos – argeloser – argeloosste
 argloos – argloser – argloosste
 artisties – artistieser – artistiesste
 atleties – atletieser – atletiesste
 bedees – bedeesder – bedeesste
 blas – blasser – blasste
 boos – boser – boosste
 dwaas – dwaser – dwaasste
 ekonomies – ekonomieser – ekonomiesste
 fiks – fikser – fiksste
 fluks – flukser – fluksste
 fris – frisser – frisste
 gerus – geruster – gerusste
 geveins – geveinsder – geveinsste
 hees – heser – heesste
 hulpeloos – hulpeloser – hulpeloosste
 juis – juister – juisste
 komies – komieser – komiesste
 los – losser – losste
 nors – norser – norsste
 rats – ratser – ratsste
 romanties – romantieser – romantiesste
 skaars – skaarser – skaarsste
 snaaks – snaakser – snaaksste
 stuurs – stuurser – stuursste
 tragies – tragieser – tragiesste
 trots – trotser – trotsste
 vars – varser – varsste
 vas – vaster – vasste
 vies – vieser – viesste
 voos, voser, voosste
 woes – woester – woesste

Woorde wat op 'n 'y' eindig 
 bly – blyer – blyste

Een klinker + 'f' 
 dof – dowwer – dofste
 grof – growwer – grofste
 laf – lawwer – lafste
 muf – muwwer – mufste
 rof – rowwer – rofste
 saf – sawwer – safste
 suf – suwwer – sufste

LW, ook:
 saf – safter – safste (uit ouer Hollands, stellende trap: zaft, Nederlands zacht)
 styf – stywer – styfste (uit Nederlands stellende trap stijf, sien dubbelklinkers onder).

Een klinker + 'ng' 
 bang – banger – bangste
 jong – jonger – jongste
 lang – langer – langste

Een klinker + 'nk' 
 jonk – jonger – jongste
 lank – langer – langste

Dubbele klinker + 'f' 
 aggressief – aggressiewer – aggressiefste
 aktief – aktiewer – aktiefste
 braaf – brawer – braafste
 doof – dower – doofste
 gaaf – gawer – gaafste
 lief – liewer – liefste
 positief – positiewer – positiefste
 skeef – skewer – skeefste

LW: party woorde se herkoms uit Nederlands beïnvloed die vergrotende trap:
 bedroef – bedroefder – bedroefste (uit Nederlands, stellende trap: bedroefd)
 (on)beskaaf – (on)beskaafder – (on)beskaafste (uit Nederlands, stellende trap: (on)beschaafd)
 beleef – beleefder – beleefste (uit Nederlands, stellende trap: beleefd)
 styf – stywer – styfste (uit Nederlands, stellende trap stijf)

Uitsonderings 
 afgeleë – meer afgeleë – afgeleënste
 bek-af – meer bek-af – bek-afste
 baie – meer – meeste
 bietjie – minder – minste
 dikwels – meermaal (-male) – meeste
 dood – dood – dood 
 goed/goeie – beter – beste
 graag – liewer – graagste
 graag – liewer(s) – liefste, liewerste
 ideaal – meer ideaal – ideaalste
 kwaai – kwaaier – kwaaiste
 kwaad – kwater – kwaadste
 min – minder – minste
 na/naby – nader – naaste
 nuut/nuwe – nuwer – nuutste
 pootuit – meer pootuit – pootuitste
 ru / rue / ruwe – ruer/ruwer – ruuste
 selde – minder – minste
 sku / skue / skuwe – skuer / skuwer – skuuste
 slu / slue / sluwe – sluer / sluwer – sluuste
 veel – meer – meeste
 veraf – verder (af) – verste (af)
 vrek – vrek – vrek 
 vroeg – eerder – eerste (argaïese gebruik)
 wel – beter – beste
 weinig – minder – minste
 wreed – wreder – wreedste

Gebruik van 'aller-' 
Soms word die oortreffende trap nog verder versterk deur aller- as voorvoegsel te gebruik:

 goed – beter – beste – allerbeste
 groot – groter – grootste – allergrootste
 vroeg – vroeër – vroegste – allervroegste

Latyn

-ius, -issime 
 late (wyd) – latius (wyer) – latissime (wydste)
 fortiter (sterk) – fortius (sterker) – fortissime (sterkste)
 audacter (dapper/vermetel) – audacius (dapperder/vermeteler) – audacissime (dapperste/vermetelste)

Uitsonderings 
 bene (goed) – melius (beter) – optime (beste)
 male (sleg) – peius (slegter) – pessime (slegste)
 magnopere (groot) – magis (groter) – maxime (grootste)
 parum (min) – minus (minder) – minime (minste)
 multum (baie) – plus (meer) – plurimum (meeste)

Sien ook 
 Vergelykings (Taalkunde)
 Intensiewe

Verwysings 

Morfologie (taalkunde)
Taalkunde