Deens

Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Dene.

Deens (dansk [d̥anˀsɡ̊]  of dansk sprog [ˈd̥anˀsɡ̊ ˈsb̥ʁɔʊ̯ˀ]) is 'n Noord-Germaanse of Skandinawiese taal met ongeveer 5,5 miljoen sprekers. Dit is de facto die amptelike taal van Denemarke en een van die amptelike tale van Groenland en die Faroëreilande (waar meestal die Gøtudanskt-variant van Deens gebruik word). Daar woon ook in die Noord-Duitse gebied Sleeswyk-Holstein 'n klein Deenssprekende minderheid van ongeveer 50 000 mense, terwyl Deens ook as 'n taalvak in hierdie deelstaat se skole aangebied word. Deens speel nog steeds 'n belangrike rol as tweede verpligte vreemde taal (naas Engels) in Ysland se onderwysstelsel. In die voormalige Karibiese kolonies van Deens-Wes-Indië het Deens in die loop van die 20ste eeu as omgangstaal verdwyn.

Deens is nou verwant aan die ander twee vastelandse Skandinawiese tale, Noors en Sweeds, en tot by die vroeë 11de eeu het Oud-Nordies as die gemeenskaplike Skandinawiese taal gedien. Daarna het twee Nordiese taalgroepe begin ontwikkel – Wes- en Oos-Nordies. Deens maak saam met Sweeds deel uit van die Oos-Nordiese groep.

Deens het in die volgende eeue 'n groot aantal woorde uit ander tale ontleen: Nederduits het die Deense taal onder meer met terme uit die ambags- en handelswêreld, gereedskappe, stowwe en tekstiele en kos, Nederlands met seevaartterme en Romaanse tale met terme uit die mode-, kuns- en bankbedryf verryk. Rundstück, 'n Nederduitse variant van die Duitse woord Brötchen ("rolletjie") wat nog steeds in Hamburg, Sleeswyk-Holstein en dele van Nedersakse gebruiklik is, is byvoorbeeld ook as die Deense en Noorse woord (rundstykke) ontleen.

Alhoewel die Deense woordeskat sterk deur die Nederduitse taal beïnvloed is, kan daar nie sprake van 'n dialekkontinuüm in Sleeswyk-Holstein en Denemarke wees nie; daar het dus 'n harde taalgrens bestaan wat vroeër langs die lyn Eider-Treene-Eckernförde geloop het. Sedert die Hoë Middeleeue het die Duitse taalgebied egter ook noord van die Eiderrivier uitgebrei. Vandag fungeer die Deens-Duitse grens ook as die taalgrens tussen Deens en Duits.

Die Nordiese tale Deens, Sweeds en Noors is onderling redelik verstaanbaar. Dene, Noorweërs en Swede gebruik onderling dan ook dikwels 'n soort 'interskandinawies', waarby veral Dene dikwels hulle uitspraak aanpas omdat die uitspraak van Deens sterk verskil van die geskrewe vorm. Vervaardigers van produkte wat dwarsoor die Europese Unie en Noorweë versprei word, gebruik vanweë die nou verwantskap tussen Deens en Noors dikwels die Deense gebruiksaanwysing ook vir die Noorse taalgebied.

Deens word geskryf met die Latynse alfabet, waaraan na die z drie tekens toegevoeg is: Æ/æ, Ø/ø en Å/å. Hierdie word as aparte letters gesien. Die letters q, w, x en z word byna nooit gebruik nie.

In teenstelling met Noors en Sweeds is Deens nie 'singerig' nie, dit is geen toontaal nie. Kenmerkend van  Deens is die betekenisonderskeidende glottisslag (glottal stop, in Deens stød).

Verwysings

Eksterne skakels 

 
Faroëreilande
Groenland
Tale van Duitsland
Tale van Noorweë
Tale van Swede
Tale van Ysland