Kraaiagtiges

Corvidae, of die Kraaiagtiges, is ’n wydverspreide familie sangvoëls wat die kraai, raaf, roek, gaai, ekster en neutkraker insluit. Meer as 120 spesies is beskryf. Die genus Corvus, wat kraaie, roeke en rawe insluit, maak meer as ’n derde van die familie uit.

Corvidae toon tekens van noemenswaardige intelligensie vir diere van hul grootte en is van die intelligentste voëls wat tot dusver bestudeer is. Lede van die familie het veral bewys hulle kan hulself in spieëltoetse herken (Eurasiese eksters) en gereedskap maak (kraaie en roeke), vermoëns wat tot onlangs net met die mens en ’n paar ander hoër soogdiere vereenselwig is. Die grootte van hul brein in verhouding tot hul lywe stem ooreen met dié van groot ape en Walvisagtiges, en is net effens laer as dié van mense.

Hulle is middelmatig tot groot, met sterk pote en snawels, haaragtige vere aan die basis van die snawel en ’n enkele ververing per jaar (die meeste sangvoëls verveer twee keer). Corvidae word wêreldwyd aangetref, behalwe aan die suidpunt van Suid-Amerika en die yskappe by die pole. Die meeste spesies kom voor in die tropiese Suid- en Sentraal-Amerika, Suid-Asië en Eurasië, met minder as 10 spesies elk in Afrika en Australasië. Die genus Corvus het na Australië teruggekeer in die relatief onlangse geologiese voorgeskiedenis. Dié land het vyf spesies en een subspesie. Verskeie spesies rawe kom op eilande voor, en van hulle word nou ernstig bedreig of het uitgesterf.

Klassifikasie en evolusie 
Die familie Corvidae is deur die Engelse soöloog William Elford Leach bekendgestel in ’n gids tot die inhoud van die Britse Museum wat in 1820 gepubliseer is. Deur die jare was daar groot onenigheid oor die presiese evolusionêre verhoudings van die familie en verwante spesies. Wat uiteindelik duidelik was, is dat Corvidae afstam van Australasiese voorouers en dat hulle van daar af oor die wêreld heen versprei het.

Fossielrekord 
Die vroegste Corvidae-fossiele dateer van die middel Mioseen, sowat 17 miljoen jaar gelede. Miocorvus en Miopica kon onderskeidelik voorouers van kraaie en sommige van die eksterspesies gewees het, of soortgelyk aan die bestaande vorme vanweë samelopende evolusie. Dit lyk of die bekende prehistoriese Corvidae-genera hoofsaaklik van die Nuwe en Ou Wêreldse gaai- en Holarktiese eksterlyne is:

 Miocorvus (Middel Mioseen van Sansan, Frankryk)
 Miopica (Middel Mioseen van Suidwes-Oekraïne)
 Miocitta (Laat Mioseen van Logan County, VSA)
 Protocitta (Vroeë Pleistoseen van Reddick, VSA)
 Henocitta (Middel Pleistoseen van Williston, VSA)

Daarbenewens is daar talle fossielspesies van bestaande genera sedert die Mioseen en Plioseen, hoofsaaklik Europese Corvus.

Morfologie 
Kraaiagtiges is groot tot baie groot sangvoëls met ’n robuuste bou, sterk bene en haaragtige veertjies aan die basis van die snawel (buiten een gaai). Baie lede van Corvidae in gematigde streke het hoofsaaklik swart of blou vere; sommige is egter swart-en-wit gevlek, ander het ’n bloupers skynsel en baie tropiese spesies is kleurryk. Die mannetjies en wyfies lyk baie eenders. Kraaiagtiges het sterk, stewige snawels en ’n groot vlerkspan. Die familie sluit die grootste spesies van die orde Passeriformes in.

Die kleinste lid van die familie is die witkeeldwerggaai (Aphelocoma nana); dit is 21,5 cm lank en weeg sowat 41 g. Die grootste lid is die gewone raaf (Corvus corax) en die dikbekraaf (Corvus crassirostris); albei is langer as 65 cm en weeg meer as 1,4 kg.

Spesies kan uitgeken word aan hul grootte, vorm en geografie; sommige, veral die Australiese kraai, kan aan hul hees gekras uitgeken word.

Intelligensie 

Die verhouding van Corvidae se brein in verhouding tot sy lyf is onder die grootste van alle voëls; dit vergelyk goed met dié van die groot ape en Walvisagtiges, en is net effens laer as by mense. Hul intelligensie word aangehelp deur die lang groeitydperk van jong voëls. Deur by die ouers te bly, het die kleintjies baie tyd om nodige vaardighede aan te leer.

Toe hulle met katte en honde vergelyk is in ’n eksperiment om hul kossoekvermoë met behulp van driedimensionele leidrade te toets, het die Kraaiagtiges veel beter gevaar. In ’n studie waarin getoets is hoe dikwels voëls nuwe maniere kry om kos in die natuur te vind, is bevind Corvidae is die innoverendste. In ’n oorsig van 2004 is bevind hul kognitiewe prosesse (om te leer en kennis op te doen) is op die vlak van die groot ape s'n. 

Die vindingrykheid van die Kraaiagtiges word geïllustreer deur hul voedingsvaardighede, onthouvermoëns, gebruik van gereedskap en groepsgedrag. Die lewe in groot sosiale groepe word al lank verbind met groot kognitiewe vermoëns, want individue moet ander kan herken en hul sosiale posisie en kossoekmetodes ken. Hulle moet tussen geslagte, ouderdomme en statusse kan onderskei en op die hoogte bly van veranderings in die groep. Die moeilikheidsgraad van die sosiale lewe stem dalk ooreen met hul kognitiewe vermoëns.

Die Eurasiese ekster is die enigste niesoogdierspesie wat homself in ’n spieëltoets kan herken. Eksters is ook al waargeneem waar hulle aan uitgebreide rourituele deelneem wat ooreenstem met menslike begrafnisse, insluitende die neerlê van graskranse.

Daar is getuienis van een swartkraai wat neute gekraak het deur dit op ’n voetoorgang van ’n pad neer te sit sodat die motors wat verbyry, dit stukkend trap. Hy het dan gewag dat die verkeerslig rooi word en die motors stilhou, en dan in veiligheid die inhoud gaan oppik. ’n Groep kraaie in Engeland het beurte gemaak om vullisblikdeksels op te lig sodat hul maats kon kos bymekaarmaak.

Dit is bekend dat lede van Corvidae kyk waar ander voëls hul kos weegsteek en dit later gaan steel. Hulle beweeg ook hul kos rond tussen wegsteekplekke om te keer dat ander dit steel, maar net as hulle al self voorheen kos gesteel het (hulle onthou dus die sosiale verband, gebruik hul eie kennis van steel om ander se gedrag te voorspel en kan stappe doen om te keer dat hul kos gesteel word). Die resultate van studies om dié soort gedrag by ape te toets, was onbeslis.

Wipsnawelkraaie (Corvus moneduloides) is bekend daarvoor dat hulle gereedskap maak. Hulle maak hake uit takkies en blare en gebruik dit om inseklarwes uit gate in bome te hark. Daar was ook al waarnemings van Amerikaanse kraaie, blou- en groengaaie wat gereedskap maak. Groot ape is sover bekend die enigste ander diere wat sulke gereedskap kan maak.

Die ander groep hoogs intelligente voëls van die orde Psittaciformes (wat "ware" papegaaie en kaketoes insluit) is nie naby verwant aan Corvidae nie.

Status en bewaring 
Anders as wat met ander voëlfamilies die geval is, het Corvidae, veral kraaie, se kans op oorlewing verbeter danksy menslike ontwikkelings en hul verhouding met mense. Landbou verskaf nuwe voedselbronne: struiklande ryk aan bessies en insekte. Wanneer die struike nog jonk en dig is, gebruik gaaie en kraaie dit om nes te maak. Rawe verkies gewoonlik groter bome in digter woude.

Hoewel Corvidae nie bedreig word nie en baie se getalle eintlik toeneem danksy menslike bedrywighede, is ’n paar spesies wel in gevaar. Die vernietiging van Suidoos-Asiatiese reënwoude lei daartoe dat gemengde swerms, wat Kraaiagtiges insluit, bedreig word. Ook die Florida-struikgaaie se getalle neem af omdat hul halfdroë struiklandhabitat ’n bedreigde ekostelsel is. ’n Paar eilandspesies, wat erger geraak word deur ingevoerde dierspesies en die verlies van hul habitat, het uitgesterf (soos die Nieu-Seelandse raaf) of word bedreig (soos die Marianakraai).

Genera en spesies 
Van die bekendste genera en spesies is:

Afsonderlike genera
 Genus Platylophus (1 spesie: Maleise kuifgaai)
 Genus Platysmurus (1 spesie: Maleise swartgaai)
 Genus Perisoreus (3 spesies gaaie, waaronder die taigagaai)
Gaaie van die Nuwe Wêreld
 Genus Cyanolyca (9 spesies)
 Genus Cyanocorax (17 spesies)
 Genus Psilorhinus (1 spesie:  bruingaai)
 Genus Calocitta (2 spesies)
 Genus Cyanocitta (2 spesies, waaronder die blougaai)
 Genus Aphelocoma (6 spesies)
 Genus Gymnorhinus (1 spesie:  pinjongaai)
Gaaie van die Ou Wêreld
 Genus Garrulus  (3 spesies, waaronder die “gewone” gaai)
 Genus Podoces (4 spesies steppegaaie)
Afsonderlike genera uit die Indo-Maleisiese gebied
 Genus Cyanopica (2 spesies, waaronder die blou-ekster)
 Genus Urocissa (5 spesies)
 Genus Cissa (4 spesies)
Boomeksters
 Genus Dendrocitta (7 spesies boomeksters)
 Genus Crypsirina (2 spesies)
 Genus Temnurus (1 spesie:  trapstertekster)
Holarktiese eksters
 Genus Pica (3 spesies, waaronder die “gewone” ekster)
 Genus Zavattariornis (1 spesie: akasiagaai)
Neutkrakers
 Genus Nucifraga (3 spesies neutkrakers, waaronder die “gewone” neutkraker)
Alpekerkkraai en alpekraai
 Genus Pyrrhocorax (alpekerkkraai en -kraai)
Piapiak
 Genus Ptilostomus (piapiak)
Kerkkraaie
 Genus Coloeus (2 spesies kerkkraaie, waaronder die “gewone” kerkkraai)
Ware kraaie
 Genus Corvus (meer as 45 spesies, waaronder die swartkraai en witborskraai)

Verwysings

Verdere leesstof 
 Sibley, Charles Gald & Ahlquist, Jon Edward ([1991]: Phylogeny and Classification of Birds: A Study in Molecular Evolution. Yale University Press, New Haven, Connecticut,

Eksterne skakels 
Video's van Corvidae  by die Internet Bird Collection
Klanke van Corvidae by xeno-canto.org
Corvid Corner  ’n Webtuiste oor die Corvidae
"Clever New Caledonian crows can use three tools"
 

 Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia