Steynsburg

Steynsburg is 'n dorp in die Oos-Kaap, Suid-Afrika. Die dorp is genoem na Douw Gerbrand Steyn, 'n oupa (vader van die moeder van president Paul Kruger) wat op die plaas Bulhoek geboer het en waar die latere president van die Zuid-Afrikaansche Republiek op 10 Oktober 1825 gebore is.

Stigting 
Die Gereformeerde Kerk het die dorp in 1872 aangelê en dit na ouderling A.P.J. Steyn, 'n broer van pres. Paul Kruger se moeder, Elsie Steyn, genoem omdat hy die siel van die onderneming was om 'n kerkdorp in die omgewing gestig te kry vir die lidmate van die Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap en Burgersdorp vir wie dit moeilik was om so ver te reis om hul kerklike voorregte te geniet. Destyds was Steynsburg in die distrik Albert geleë. Die lidmate van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die omgewing van Steynsburg het onder die NG gemeente Burgersdorp geressorteer. Deur hulle is, veral vanweë die groot afstande (64 km na Burgersdorp), ook die behoefte aan 'n eie gemeente sterk aangevoel. In 1874 is reeds begin met die bou van 'n eerste kerkgebou, waarvan die hoeksteen in Maart 1875 gelê is. Veral deur die ywer van Johannes C.M.D. du Plessis is die NG gemeente Steynsburg op 26 Januarie 1876 gestig.

Die dorp word in 1892 'n munisipaliteit. Die R56-provinsiale pad loop deur Steynsburg. In 1890 is ’n spoorlyn tussen Rosmead en Stormberg-stasie aangelê. Dit was ’n groot gebeurtenis omdat inwoners hierna nie net verseker was van vervoer na stede in die Kaapkolonie nie, maar plaasprodukte kon ook na en van die dorp vervoer word en na Oos-Londen met die oog op uitvoer. Die spoorvervoer het intussen in onbruik verval en die spoorlyne het tot niet gegaan.

Klimaat 
Steynsburg het 'n koel tot gematigde klimaat. Die gemiddelde temperatuur was 17 °C. Die warmste maand is Januarie, 25 °C, en die koudste Junie, 8 °C. Gemiddelde reënval is 556 millimeter per jaar. Die natste maand is Desember met 100 mm reën, en die droogste September, met 9 mm.

Ekonomie 
Steynsburg is 'n handelsentrum vir 'n woldistrik van 1 000 km2 met verskeie merinostoetplase. Buurdorpe is Hofmeyr (48 km suid), Molteno en Burgersdorp (64 km noordoos). Ongeveer 30 km wes van Steynsburg is Teebus, 'n koppie waar die Oranje-Visrivier tonnel in die Teebusspruit uitmond.

Gesondheid 
Steynsburg beskik oor 'n goed gevestigde provinsiale hospitaal, asook 'n primêre gesondheidskliniek in Khayamnandi.

Onderwys 

Die Gereformeerde Kerk het 'n eie skool vir Christelike Nasionale Onderwys (CNO) hier gestig en ook 'n normaalskool waar onderwysers opgelei is.

Steynsburg se Hoërskool Paul Kruger, waar N.P. van Wyk Louw tydens 1928 Engels en 'n bietjie Duits gegee het, is aan die einde van 1992 weens dalende leerlingetalle gesluit. Die gemeenskap het toe die eiendom van die hoërskool oorgeneem en die Paul Kruger Kollege vir Christelike Onderwys op 19 Januarie 1993 daarin geopen, blykbaar met net meer as 20 leerlinge. Intussen het die Laerskool Unie as 'n staatskool voortbestaan. Die Kaaplandse Onderwysdepartement (KOD) het die stigting van die sekondêre skool goedgekeur. Teen April 1993 het die hele kollege 66 leerlinge gehad, waarvan 22 in die hoërskool-afdeling was omdat die skool in sy stigtingsjaar reeds gedwing is om, weens geldelike oorwegings, laerskoolleerlinge in te neem. Die meeste van dié leerlinge het uit die Laerskool Unie gekom sodat dié skool kort voor lank net sowat 60 leerlinge oorgehad het. Die KOD het toe Paul Kruger-kollege se laerskool-afdeling gesluit. Hierna het op een na die hele bestuur van die plaaslike Nasionale Party-tak uit protes bedank het. Die privaat skool se direksie het toe appèl aangeteken by die onderwysminister.    
 
Die stryd het daardie jaar in die hof gaan draai. Die Burger (Oos-Kaap) het op 18 November 1993 berig die "omstrede" privaat laerskool wat al tot "groot onmin en tweespalt" op die dorp gelei het, was weer in die nuus toe 'n regter van die hooggeregshof in Grahamstad beslis dat die skool se registrasie nie tersyde gestel mag word nie. Regter R.J.W. Jones het op 17 November beslis dat daar geen regsgrond is waarop die besluit van die Minister van Nasionale Opvoeding, Piet Marais, om registrasie van die Paul Kruger-Kollege vir Christelike Onderwys toe te staan, tersyde gestel moet word nie, soos die Laerskool Unie wou hê.

Dit het gekom nadat die Laerskool Unie 'n aansoek by die hooggeregshof ingedien het dat die privaat laerskool se registrasie tersyde gestel moet word. Die privaat skool is in Mei 1993 geregistreer. Luidens die berig in Die Burger het die onmin begin toe die Paul Kruger-kollege uitgebrei is om ook 'n laerskool in te sluit. Daar is beweer dat leerlinge deur die privaatskool by die Laerskool Unie "afgerokkel" is en dat daar te min leerlinge op die dorp vir twee laerskole was.

Ondanks mooi prestasie en goeie matriekuitslae het die ontvolking van die Oos-Kaapse platteland eindelik sy tol op die privaatskool geëis toe dit in 2007 moes sluit.

Tehuis Marais Steyn 
In 1978 is 'n huis vir bejaardes op Steynsburg geopen. Die kleurryke politikus van eers die Verenigde Party en later die Nasionale Party Marais Steyn het persoonlik meegehelp dat die tehuis, wat deur plaaslike kerke begin is en nog deur hulle bestuur word, tot stand kom. Die tehuis, wat voorsiening maak vir 41 verswakte bejaardes, is na hom genoem. Hy het die instelling meermale besoek en met sy opgewekte geaardheid en humorsin saam met die bestuur en inwoners verkeer.

Bekende boorlinge 
 Felix du Plessis, Springbokkaptein en Morné du Plessis se pa
 Pres. Paul Kruger, op die plaas Bulhoek in die distrik<ref>[http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2009/09/21/VB/6/cdreunie.html Matriekklas ná 52 jaar weer byeen] Volksblad, 21 September 2012</ref>
 Prof. Joon van Rooy, akademikus en kultuurleier

 Fotogalery 

 Sien ook 
 Gereformeerde kerk Steynsburg
 NG gemeente Steynsburg
 Dr. Flippie Snyman
 Johannes Cornelis van Rooy
 Lys van dorpe in Suid-Afrika

 Eksterne skakels 
 Steynsburg vier sy 140ste bestaansjaar
  Ryk aan geskiedenis en gees; Steynsburg vier 140 jaar Volksblad, 31 Oktober 2012
 Steynsburg wys ná 140 jr. sy hart bly groot Volksblad, 25 Oktober 2012
 Twee matrieks van Paul Kruger vaar puik  Die Burger'', 28 Desember 1998
  Nadere besonderhede oor die Marais Steyn-tehuis . URL besoek op 6 Junie 2013.

Verwysings 

Nedersettings in Joe Gqabi