Vygies

Vygies is vetplante van die familie Aizoaceae, wat, veral in die sukkulente Karoo, in baie spesies voorkom. Die ou naam vir hierdie familie is Mesembryanthemaceae en in Engels word hul dikwels Mesembs genoem. Die meeste vygies word in die Wes- en Noord-Kaap gevind, maar daar is ook drie vygiesoorte wat in Gauteng en Noord-Wes deur natuurbewaringsordonansies beskerm word.

Taksonomie 

Vygies is 'n groep plante wat vroeër deur Linnaeus almal onder die genus Mesembryanthemum geplaas is, maar vanaf ongeveer 1921 in ongeveer 125 genera ingedeel is. Sowat 2 500 spesies is reeds beskryf en daar bestaan 'n goeie moontlikheid dat nog meer beskryf kan word. 

Hierdie groep plante word dikwels as die familie Mesembryanthemaceae beskou, maar volgens 'n meer algemeen aanvaarde klassifikasie word die vygies saam met ander plante soos die kraalbos (Galenia) en Hottentotsvye (Carpobrotus) onder die familie Aizoaceae geklassifiseer.

Genera 
Die familie omvat 120 genera:

 Acrodon N.E.Br.
 Acrosanthes Eckl. & Zeyh.
 Aizoanthemopsis Klak
 Aizoanthemum Dinter ex Friedrich
 Aizoon L.
 Aloinopsis Schwantes
 Amphibolia L.Bolus ex Herre
 Antegibbaeum Schwantes ex C.Weber
 Antimima N.E.Br.
 Apatesia N.E.Br.
 Argyroderma N.E.Br.
 Astridia Dinter
 Bergeranthus Schwantes
 Braunsia Schwantes
 Brianhuntleya Chess., S.A.Hammer & I.Oliv.
 Calamophyllum Schwantes
 Carpanthea N.E.Br.
 Carpobrotus N.E.Br.
 × Carruanthophyllum G.D.Rowley
 Carruanthus (Schwantes) Schwantes
 Cephalophyllum (Haw.) N.E.Br.
 Cerochlamys N.E.Br.
 Chasmatophyllum (Schwantes) Dinter & Schwantes
 Cheiridopsis N.E.Br.
 Circandra N.E.Br.
 Cleretum N.E.Br.
 Conicosia N.E.Br.
 Conophytum N.E.Br.
 Cylindrophyllum Schwantes
 Deilanthe N.E.Br.
 Delosperma N.E.Br.
 Dicrocaulon N.E.Br.
 Didymaotus N.E.Br.
 Dinteranthus Schwantes
 Diplosoma Schwantes
 Disphyma N.E.Br.
 Dracophilus (Schwantes) Dinter & Schwantes
 Drosanthemopsis Rauschert
 Drosanthemum Schwantes
 Eberlanzia Schwantes
 Ebracteola Dinter & Schwantes
 Enarganthe N.E.Br.
 Erepsia N.E.Br.
 Esterhuysenia L.Bolus
 Faucaria Schwantes
 Fenestraria N.E.Br.
 Frithia N.E.Br.
 Gibbaeum Haw. ex N.E.Br.
 Glottiphyllum Haw.
 Gunniopsis Pax
 Hallianthus H.E.K.Hartmann
 Hammeria Burgoyne
 Hartmanthus S.A.Hammer
 Hereroa (Schwantes) Dinter & Schwantes
 Hymenogyne Haw.
 Jacobsenia L.Bolus & Schwantes
 Jensenobotrya A.G.J.Herre
 Jordaaniella H.E.K.Hartmann
 Juttadinteria Schwantes
 Khadia N.E.Br.
 Lampranthus N.E.Br.
 Lapidaria Dinter & Schwantes
 Leipoldtia L.Bolus
 Lemonanthemum Klak
 Lithops N.E.Br.
 Machairophyllum Schwantes
 Malephora N.E.Br.
 Malotigena Niederle
 Marlothistella Schwantes
 Mesembryanthemum L.
 Mestoklema N.E.Br. ex Glen
 Meyerophytum Schwantes
 Mitrophyllum Schwantes
 Monilaria Schwantes
 Mossia N.E.Br.
 Muiria N.E.Br.
 Namaquanthus L.Bolus
 Namibia (Schwantes) Dinter & Schwantes
 Nananthus N.E.Br.
 Nelia Schwantes
 Neohenricia L.Bolus
 Octopoma N.E.Br.
 Oophytum N.E.Br.
 Orthopterum L.Bolus
 Oscularia Schwantes
 Ottosonderia L.Bolus
 Peersia L.Bolus
 Phiambolia Klak
 Pleiospilos N.E.Br.
 Prepodesma N.E.Br.
 Psammophora Dinter & Schwantes
 Rabiea N.E.Br.
 Rhinephyllum N.E.Br.
 Rhombophyllum (Schwantes) Schwantes
 Roosia van Jaarsv.
 Ruschia Schwantes
 Ruschianthus L.Bolus
 Ruschiella Klak
 Saphesia N.E.Br.
 Sarcozona J.M.Black
 Schlechteranthus Schwantes
 Schwantesia Dinter
 Scopelogena L.Bolus ex A.G.J.Herre
 Sesuvium L.
 Skiatophytum L.Bolus
 Smicrostigma N.E.Br.
 Stayneria L.Bolus
 Stoeberia Dinter & Schwantes
 Stomatium Schwantes
 Tanquana H.Hartmann & Liede
 Tetragonia L.
 Titanopsis Schwantes
 Trianthema L.
 Tribulocarpus S.Moore
 Trichodiadema Schwantes
 Vanheerdea L.Bolus ex H.E.K.Hartmann
 Vanzijlia L.Bolus
 Vlokia S.A.Hammer
 Wooleya L.Bolus
 Zaleya Burm.f.
 Zeuktophyllum N.E.Br.

Groeiwyse en morfologie 
Vygies is een- of meerjarige vetplante en die plantvorm wissel van klein kruide wat slegs uit twee blare bestaan tot klein struike. 

Die blare is enkelvoudig en teenoorstaande. Vygies soos die Lithops- en ander spesies bestaan uit slegs 2 groot, sukkulente blare wat deels met mekaar vergroei is en waartussen die blom verskyn. Heelwat variasie word in die wortels van vygies aangetref en die wortelstelsel is dikwels oppervlakkig sodat dit die min reën wat in die droë dele val, optimaal kan benut. 

Sommige vygies het 'n wortelstok, terwyl die wortelstelsel by ander tydens droogtetye soms doodgaan. Die blomme van vygies staan alleen en is opvallend helder gekleur. Byna alle kleure behalwe blou word aangetref. Daar is 4 of 5 meer of minder sukkulente kelkblare en ŉ groot aantal "kroonblare" - in werklikheid staminodes (onvrugbare meeldrade).

Voortplanting 
Dikwels word daar ook oorgangsvorme tussen steriele en vrugbare meeldrade aangetref. Die blomme is tweeslagtig. Die vrugte van vygies is gewoonlik kenmerkende doosvrugte wat slegs oopgaan wanneer dit reën. Sodoende word die sade deur reëndruppels uit die vrug geforseer en is die toestande dadelik gunstig vir ontkieming. 

Na die reëns gaan die vrugte weer toe en hulle bly toe totdat hulle weer nat word. Verreweg die meeste vygies word in Suid-Afrika en Namibië aangetref, veral in die Karoo, Boesmanland, Namakwaland en die suidelike deel van die Namibwoestyn.

Verteenwoordigers 
Een van die bekendste vygiegenera is Lampranthus, en heelwat gewilde tuinplante behoort ook tot die genus. Hulle is meerjarig, kruipend en blom hoof- saaklik in die lente. Hierdie genus is endemies in Suid-Afrika. Spesies van die genera Ruschia, Drosanthemum en Cephalophyllum lyk baie soos die van die genus Lampranthus, en baie van hulle is ook gewilde tuinplante. 

Die genus Doreanthus bestaan uit 10 spesies eenjarige vygies wat ongeveer 10 cm hoog word en tot die Wes-Kaap en Namakwaland beperk is. Die bekendste is die Bokbaaivygie (Doreanthus belfidiformis), wat wêreldwyd as ŉ gewilde tuinplant aangeplant word. Ook die Hottentotsvye (genus Carpobrotus) word as vygies beskou. 

Hulle lyk baie soos die ander vygies, behalwe dat sowel hul blare as hul blomme heelwat groter is. Altesaam 23 spesies van hierdie genus word in Suid-Afrika aangetref en 5 spesies elders in die wêreld. Die vrugte van verskeie spesies is eetbaar. Hottentotsvye is geharde plante en word dikwels as grondbedekkings aangeplant. Die genus Mesembryanthemum bestaan vandag slegs uit ongeveer 74 spesies. 

Hulle het almal relatief groot blare wat met watergevulde papille oortrek is. Conophytum, Lithops en 'n paar ander genera is eienaardige vygies wat by baie droë omstandighede aangepas is en gewild is onder vetplantversamelaars. Hulle bestaan meestal uit slegs 2 blare wat baie soos die klippe in hul omgewing lyk. Ook die spesies van die genus Fenestraria is eienaardige vygies met 'n ondergrondse wortelstok en slegs enkele blare wat bo die grond te voorskyn kom. Die genus het sy naam te danke aan die sirkelvormige, deursigtige weefsel aan die bokant van die blare wat soos klein venstertjies lyk.

Tuinbou 
Vygies is baie gewild as pot- of tuinplante. Hulle kan maklik van saad gekweek word. In Engeland is daar 'n vygievereniging gestig met lede oor die hele wêreld. Die vygiefamilie is die grootste vetplantfamilie en 98 persent daarvan kom in Suid-Afrika voor.

Sien ook 
 Rooivygie
 Bokbaaivygie
 Suurvy
 Natalse duinevygie
 Vingervygie
 Bababoudjies
 Bokklootjies
 Lithops hookeri

Bron 
 Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409702, volume 29, bl. 41, 42

Verwysings 

Aizoaceae