Lys van argaïsmes

Die volgende is voorbeelde van argaïsmes. Die eerste reeks woorde is afkomstig uit die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT), wat bemerk kan word aan "verouderd" of "histories" wat neffens 'n uitdrukking of term aangedui word.

Heelparty woorde word uit woordeboeke weggelaat soos die tyd aanbeweeg. Van die redes sluit in: die opsetlike weglaat van streektaalvorme om standaardiseringsdoeleindes; die wysiging van spelreëls soos bepaal word deur die moderne AWS; die doelbewuste wegdoen van neerhalende, rassistiese, seksistiese of genderleksikon (taalpolitiek); plek wat ingeruim moet word vir neologismes; sowel as 'n verskraling in die gebruik van 'n spesifieke woord in 'n sekere tydgleuf.
Die doel van de tweede lys (Ander voorbeelde) is om as barometer te dien van watter woorde tans uitgedien is. Dit kan as 'n moontlike toekomstige voedingsbron vir nuwe woorde dien (deur herlewing), of dit kan 'n beter geskiedkundige prentjie skets van taalgeskiedenis wat betref die 20ste eeu.

HAT

A 
 aanbel
 aanbelang
 aandien
 aankomde (volgende, eerskomende)
 aapskeloeder
 AB-jab
 absent (afwesig)
 adret
 aftob
 Algemeenbeskaaf(d) (standaardtaal)
 amegtig
 ampsbekleder / ampsbekleër (ampsdraer)
 antimakassar
 asiel (as 'n inrigting vir kranksinniges)
 Avondmaal / Awendmaal
 awend (aand)

B 
 badplaas (strandplek)
 badskamer (badkamer)
 baker
 beatnik
 bedil
 bedilal
 bedillerig
 bedolwe
 bedsermoen
 beeldradio (televisie)
 beeldsend
 beeltenis
 befloers
 behoef
 “dit is dan so beslote”
 besonke
 bestolene
 besuide
 betoorgrootmoeder
 betoorgrootvader
 beurtbly
 beween
 bil
 bloubottel
 boekanier
 boerematriek
 bog (vir draai, buiging, kromming)
 bombarie
 borrie (’n draagbaar om hooi, vrugte ens. te dra)
 bors(t)rok
 braaf (in die Nederlandse sin van goed, deugsaam – ’n Brawe Hendrikkie)
 breekwater (dwangarbeid as vonnis)
 busseltjie

C 
 Chaldeër (in die sin van ’n sterrewiggelaar, of waarsêer)

D 
 daag (dag word)
 daagliks/daeliks
 “voor dag en dou”
 dag (Ek dag jy weet dit)
 dagorde (Neerlandisme vir agenda)
 damesgek
 dandy
 dato
 denk (as ’n werkwoord op sy eie)
 derf/derwe
 des (van die)
 desennium (dekade)
 deser (van hierdie/ van hierdie maand)
 deurheen
 deursig
 dia
 diapositief
 dien (met dien verstande)
 dienaar
 donkiebrekfis
 doopgetuie
 draadloos (vir radio)
 dragonder
 drenk (laat drink)
 dubbeljoe
 dubbeltjie
 duim (maateenheid)
 duit (geldeenheid)
 dukaat
 durabel
 dyn (joune)

E 
 eksempel
 elkaar
 elkers
 elpebeen
 enerlei
 enigerlei
 enquête
 erd
 es (vuurmaakplek)
 estimasie (skatting)
 estimeer (skat, raam)

F 
 faveur
 fidusie (vertroue)
 fiedel
 fonograaf
 fonogram
 fonologie (afdeling in die taalkunde wat handel oor klankveranderinge)
 fornuis (stoof)
 fors
 frank (frank en vry)
 frivoliteit
 frivool

G 
 gaarde
 gading
 gansegaar
 garde (krygsmanne)
 gebroeders
 gedorie(waar)
 geheimskrywer (ou benaming vir sekretaris)
 gekog
 gekrook
 gekurkte (sigaret)
 gelaars(d)
 gelag (is sy letterlike betekenis van gesamentlike koste van ’n geselskap by ’n kroeg of kafee)
 gemak (toilet)
 gemakshuisie
 gemelik
 gener (te ~ tyd)
 generale (~ sinode/vergadering)
 generlei
 genote (~ rus, spyse)
 geslaene
 gesonge
 gestig (inrigting)
 gestreng
 geswind
 gevogelte
 gewend
 gewrog
 ghienie
 gimnasium (benaming van enkele skole aan Suid-Afrika)
 ginds
 glaas-
 goedertieren
 goedlags
 gorletbeker, gorletkan
 gorletkom
 grammofoon
 gramradio
 groothertog
 groos (trots)

H 
 haard
 haarlaat
 haarlemensis, haarlemmerolie
 hak (kap)
 halfkap
 halftentwa
 halsknopie
 halsreg
 haperig (twyfelend)
 hardepad
 harlaboerla
 harmonika (mondfluitjie)
 harpenaar
 “van hawer tot gort”
 hebbe
 heel (hy “heel” met ’n sindikaat)
 heer (menigte of leër)
 heerskaar
 heester
 hefskroefvliegtuig (helikopter)
 heidin
 heler (iemand wat “heel”)
 hendikep
 her (gelede; ook “hierheen”/”herwaarts”)
 herbergier
 herneutermes
 heug
 “heup en skenkel slaan”
 hink-stap-sprong (vir driesprong)
 historie
 hoepelrok
 hof (vir tuin)
 Hooghollands (Nederlands, soos in Suid-Afrika vroeër geskryf en geleer is)
 hostel (koshuis)
 houthakker
 houtjie (tolletjie)
 huik
 huisvrou (as eggenote)
 hyserbediener

I 
 ieder
 iedereen
 imperiaal (papierformaat)
 ingesonke
 innaai (boekbindery, naaldwerk)
 insien (nagaan, deurlees)
 introduksie
 intyds (betyds)

J 
 japon
 jentelman/jintelman
 jingo
 jongedame
 jongedogter
 jongejuffrou
 jongeling
 jongenskool (seunskool)
 jongere
 jongetjie
 jongslede
 juts

K 
 kabaal (verbond, samespanning)
 kabriolet
 kafdoppies
 kalamiteit
 kaper (seerower)
 kapittelstokkie
 kaplaars
 “’n bende van Kardoes”
 karga
 karkis
 karos
 karosserie
 karpet
 kasjet (stempel)
 Kaspaas
 katderm (vioolsnaar)
 katjang ~boontjie, ~ghorrie  (grondboontjie)
 katlagter (kanon)
 katsels
 kavalier
 kaveer
 keldertjie (kissie met likeurflesse)
 kemel
 kin (vir “ken”)
 kenning
 kerkdorp
 kerkhuis
 kerkvers
 keurslyf
 kurang
 kindere (Die kindere Israels)
 kindeke
 kindertuin
 kinds (kens)
 klapbroek
 kleedtafel
 klereklopper
 klipkuil
 kloek (dapper)
 kloekheid
 kloekmoedig
 kloot (koeël)
 kloset (toilet)
 knaap (lessenaar)
 knaks
 kneding
 knee
 knikkebol
 knoet (Russiese gesel)
 knoopstewel
 knuis
 koen (dapper)
 “van Koerland se vleis eet” (lui wees)
 koewertuur
 koffiehuis (nie-alkoholiese eet-en-drinkplek in die openbaar)
 “land van Kokanje” (luilekkerland)
 Kolonialer (vir inwoners in Kaapprovinsie tydens Tweede Vryheidsoorlog)
 komaf (afkoms)
 kommosie
 kompanjie (deesdae word slegs Kie. gebruik)
 kompanjon
 kompleksie
 komplimenteus
 kondee
 konfiture
 konfoor
 konsensie
 konsent
 konserf
 konserveer
 konterfeit (skilder, afbeeld)
 konterfeitsel (portret)
 kontramine
 kontrarie
 kooi (bed)
 koorssiekte (Malaria)
 kop of munt (eerder kruis of munt)
 kopek
 koringharp
 korselet
 kraam (kraambed)
 krawat (ou benaming vir das)
 kryg (oorlog/stryd)
 kryger
 kwerulant
 kwispedoor (spoegbakkie)

L 
 laars
 laken (wolstof)
 lakense
 “Die land aan iets hê”
 landauer
 landheer
 langwylig
 lasaret (hospitaal vir melaatses)
 lasarus (melaatsheid)
 ledekant
 leerjonge
 leërskare
 leesdiens
 leeuin
 lemmie (glasalbaster in limonadebottel)
 lende (bv. uit die lendene van Abraham)
 let (verhinder)
 letterbak
 letterkas
 letterspesie / ~spys
 “van liewerlee” langsamerhand
 limiet
 loes (’n loesing gee, pak gee, tugtig)
 loodsout
 loopjonge
 “te loor gaan” (verlore raak)
 lor
 lui (“mense”, tans nog deel van sakelui)
 luifel
 luuksueus
 lykmaal

M 
 maagskap
 magistraat (landdros)
 magistratuur
 makel (vlek, gebrek)
 mandoor
 mannin
 manuaal (vir handboek)
 margine (kantlyn)
 marskramer
 masjiensetter
 mat (Spaanse mat (munt))
 matesis (wiskunde)
 meester (onderwyser)
 meesteres
 melksalon
 menigwerf
 merg
 metropolis (moederstad, bv. Kaapstad van Suid-Afrika)
 “iemand die mette lees”
 middelkerk
 mikstuur
 millibar
 mirakuleus
 misbakke
 misdui
 mitsgaders
 moede
 moedervlek
 moestas (snor)
 mog
 morrie (nooi van ’n eendstert)
 mouskakel
 mylmeter
 mylpaal (afstandspaal)
 mylwyser
 “gedenk myner” (dink aan my)

N 
 naaister
 naak (nader)
 nael (spyker)
 naelvas (met spykers vasgesit)
 nagee
 nagkabaai
 nagwa
 Nataller
 Natals
 Nederduits (Nederlands)
 neef (as aanspreekvorm vir ’n man jonger of min of meer dieselfde ouderdom as jy)
 negosiant (koopman)
 negosie (handel)
 negosiegoed
 negosiewinkel
 nierknyper (’n soort saal of mansbroek)
 nig (as aanspreekvorm vir ’n vrou jonger of min of meer dieselfde ouderdom as jy)
 node
 noi
 nonna
 noot (neut)
 nopens
 Normaal (verkorting van Normaalkollege)
 nors/noors
 notedop
 “nu en dan” (af en toe, partykeer)
 nuffie
 nummer (nommer)
 nurks
 nutte
 nylperd (seekoei)

O 
 oblaat (misbrood)
 oblietjie
 obsoleet
 oggendty
 olel
 “in die dae van olim”
 “per omgaande pos”
 omnibus (vervoermiddel)
 omroep (uitsaaidiens)
 omsons (tevergeefs)
 onbesuis
 onderseeboot / onderseër (duikboot)
 ongans
 ongewroke
 onnosel (naïef)
 onpassabel
 ontgaan (wangedrag)
 ontketen (van kettings bevry)
 ontstentenis (afwesigheid)
 onverlet
 onverskillig (eenders)
 onvrye
 oorlap (oorlel)
 oorly (sterf)
 oortjie (een kwart van ’n pennie)
 opdat (met die bedoeling, sodat)
 opgaan (gaan aflê)
 opsetting
 opwag (staan en wag totdat iemand opdaag)
 oragie
 orasie
 oulap (pennie)
 ounooi
 oupaaijaan
 outa, outata
 outomobiel

P 
 paai (pa, ou kêrel, sukkelaar)
 Padvinder (Boy Scout)
 page (hofknapie)
 pagter
 pantoen
 papa (pappa)
 paregorie
 parogie
 parool (wagwoord)
 pendule (klok)
 penkop
 pennie
 perdekrag
 peseta
 piano (klavier)
 pint
 pleeg (gewoon wees)
 ploeg (versamelnaam vir ’n werkspan; bv. ’n ploeg arbeiders)
 ploegbaas (voorman of opsigter van ’n ploeg arbeiders)
 plunje
 poliets
 portfisiedeur
 postiljon
 predikaattrein
 prikkel (stok waarmee diere aangedryf word)
 proefsteen
 proewe
 promovenda
 provenier

R 
 ransel (’n rugsak)
 rapallie
 razzia
 rededeel
 referte
 regentes
 regisseuse
 (dag)register
 regulus
 reikhals
 rekel (kwajong)
 “buite die waard reken” (moeilikhede onderskat)
 rekenaar (boek met antwoorde of berekenings of iemand wat knap kan reken)
 rekenliniaal
 rentmeester (tesourier)
 rep (jou haas)
 retikule
 retirade (toilet)
 riempiesvelskoen
 riggel
 robbies
 “soos ’n stem des roepende in die woestyn” (vergelyk Markus 1:3)
 Rooie (Engelsman, jingo, Kommunis)
 rywiel (fiets)

S 
 sabander (weghardloop)
 sakkerloot!/sapperloot! (tussenwerpsel)
 sameet (fluweel)
 sandkoker
 scudo
 seëpraal / segepraal
 seil (as sinekdogee vir ’n skip)
 seilklaar (seeklaar)
 sekreet (toilet)
 sekse (geslag)
 selfbevlekking
 seminaris
 sentenaar
 sermoen
 sesponder
 sesvoeter
 sethaak
 setmasjien
 settery
 seur
 siekehuis (hospitaal)
 sieltogend (sterwend)
 sieltoog
 sier (baie klein, uiters min)
 sig (voornaamwoord wat “hom”, “haar” of “jou” vervang)
 “by my siks” (by my siel!)
 silisium (silikon)
 siltig
 silwerkollekte
 sinds
 sinjeur
 sipier
 sjofel
 skaak (’n jong vrou ontvoer)
 skaftyd (uitskeityd, etenstyd)
 skafuur (etensuur)
 “skalt en walt” (rondslenter)
 skamelbord
 skarminkel (lang, skraal mens)
 skeet (’n wind laat)
 skier (byna, amper)
 skooier (rondloper, bedelaar)
 skoolkomitee (“skoolbeheerliggaam”)
 skoolmeester (onderwyser)
 skort (voorskoot)
 skryfburo (skryftafel)
 skryn (kissie)
 slaapmus / nagmus
 “So maer/sleg lyk soos die dood in Sluiters”
 “Met snaar en stramboel (tamboer) reis” (te voetreis)
 snee
 sneef/snewe
 snood (gemeen, slegs, misdadig)
 soas (soos)
 so-effe (so-ewe)
 sokophouer
 sollisitant
 sollisitasie
 sollisitasiebrief
 sollisiteer
 sosiëteit
 sottin
 spaaider
 vroeë en (spade) reëns
 Spanjool (vuilsiekte)
 spatbord (modderskerm)
 speelster (toneelspeelster)
 spesie (muntgeld)
 spoelkloset (toilet)
 spraakkuns (grammatika)
 spraakleer (grammatika)
 spreekfilm, spreekrolprent
 spreekgestoelte
 spreekhoring (vroeër gebruik vir hardhorendes om beter te luister; ook alternatiewe benaming vir megafoon)
 springbron, springfontein (natuurlik waterbron waar water uit die grond uitspuit)
 springriem (springtou)
 spuitvliegtuig (straalvliegtuig)
 spys (kos, voedsel)
 staak (lang, dun stok; ook ’n tak van ’n familie die gesamentlike afstammelinge van een gemeenskaplike voorouer)
 stadhuiswoord; ~term
 stede, stee (as wisselvorm vir plek)
 stibium (antimoon)
 stof (spog)
 stonde (uur)
 stoornis (steurnis)
 stout (dapper)
 straatgerug (straatrumoer)
 strapasie
 strapats
 strawasie
 streepbroek
 striem (dik sweephoustreep oor die vel; ’n haal)
 strykriem
 stuiwer (halfpennie)
 stukadoor
 subiet (dadelik, onmiddellik)
 suffrajet
 sulks (dit, so iets)
 suurkanol (suurknol)
 swaelhoutjie (vuurhoutjie)
 swagtel
 swartlakense
 swartmerrie (lokomotief)
 sweepkoker
 te syner tyd (op die regte, die bestemde tyd)
 synsgelyke

T 
 tafellaken
 taggentig (80)
 taverne (herberg)
 teder (vir “teer”)
 teekamer (klein restaurant)
 teesuiker
 tegnikon / technikon
 telg
 tentkar
 tessie
 tiekie
 tienponder
 toemotor (sedan)
 tonteldroog (baie droog)
 toorts
 towerlantern
 tramas
 tribuut (skatting, belasting)
 trippens
 trofee (enige buit in ’n oorlog was as oorwinningsteken opgerig word)
 twaalfponder
 tweeponder
 tweewerf
 twintigponder

U 
 U-boot
 uitbrand (berispe)
 uitgedag (uitgedink)
 “om uwentwil” (om u ontwil, ter wille van u)

V 
 vagevuur (vaevuur)
 valreeptrap
 vanslewe
 vedel (viool)
 veertigponder
 vereers (“vir eers”)
 vergaar, vergader (versamel, insamel)
 “tot jou vaders vergader word” (sterf)
 vergange (verlede; nou die dag, onlangs)
 vergif (gif)
 vergood
 vergote
 vergrowwing
 “die kans is verkeke” die kans is verlore
 verlaas (“vir laas”)
 “iets sonder “verlet” (uitstel) doen”
 “na verluid”
 vermaagskap
 vermeester
 verordineer
 veroulaas (“vir oulaas”)
 verskote (verbleikte)
 versover (“vir sover”)
 verstoor
 verswind (verdwyn)
 veste (vesting, fort)
 viktorie
 vervas (“vir vas” – ongetwyfeld)
 vleël
 vliegmasjien (vliegtuig)
 voetbalie
 voetpond
 voetwreef
 volbrag
 voordese (voorheen)
 voorkamer (vir voorhuis)
 voorkis
 vrind (vriend)
 vroegstuk (ontbyt)
 “’n Oue vryster” (oujongnooi)
 vuurslag
 vuurtessie
 vyfduimspyp
 vyfponder

W 
 waard (herbergier, hotelbaas)
 waterfiskaal (iemand wat toesig hou oor leiwatergebruik)
 wederdoper (anabaptis)
 weesheer
 wei (weiveld)
 werwaarts (waarheen)
 wet (skerpmaak)
 wetsteen (slypsteen)
 win (verkry, toeneem in)
 winde (klimop)
 wis (het geweet)
 witwandband

Ander voorbeelde

A 
 aanbot
 aanneme
 aantig
 Aktinosart
 almaskie
 alras  (baie gou)
 ambrosyn (Ambrosia)

B 
 balorig (balhorig)
 beesrin! (uitroep om beeste in byvoorbeeld 'n kraal te ja)
 beesruit! (uitroep om beeste uit byvoorbeeld 'n kraal te ja)
 begraaf (begrawe)
 belief (behaag)
 betjoeana (Tswana)
 bevrind (bevriend)
 bleek (bleik)
 bloudruk
 boomgaard (boord)
 bordynevol (boordensvol)
 boud (vol vertroue, stoutmoedig)
 bundu (ouer skryfwyse vir boendoe)

C 
 camouflage
 caries
 centaur
 cerebellum
 cerebrum
 chic (sjiek)
 conservatoire (konservatorium)
 cornea
 corona

D 
 derf (mis, ontbeer, skade ly)
 deursnede (deursnee)
 dewyl (omdat, aangesien, daar)
 dikwerf (dikwels)
 Diluvium (grond gevorm in die Pleistoseen soos sand en leem)
 dispens (spens)
 ditsy (hetsy)
 diwan (divan)
 diwidend (dividend)
 dog (maar)
 doofstomme-inrigting
 doofstommeskool
 draadberig (telegram)
 draadgesprek (telefoongesprek)
 draadloosstasie (radiostasie)
 draadloostoestel (radio)
 dreef (breë pad)
 drempel (drumpel)
 driewerf (drie maal)
 dubbeltjiesroman (goedkoop sensasieverhaal)
 dug (bang wees vir, vrees)
 duimkruid (omkoopgeld)

F 
 faamrower (persoon wat iemand anders se reputasie aantas)
 fabuleer (fabels maak, leuens vertel)
 faëton (ligte rytuig met sitplekke wat vorentoe kyk)
 fakties (gegrond op feite, deur feite bewys, feitlik, in werklikheid)
 faktitief  (kousatief, oorsaaklike werkwoord, oorsaaklik)
 faktoor (persoon wat namens 'n ander optree of sake doen; agent wat goedere koop en verkoop teen kommissie; saakgelastigde   > vervang met faktor)
 faktoriseer (as faktoor optree)
 faktorisering (aankoop van uitstaande rekeninge van 'n saak deur 'n faktoor wat daardeur die risiko van verlies aanvaar inruil vir 'n ooreengekome afslag)
 falbala (geplooide strook soom aan 'n vrouerok uit die 17de en 18de eeu)
 faliekant (verkeerd, mis: Dit kom faliekant uit. Dit is faliekant verkeerd totaal verkeerd)
 faling (mislukking, dwaling)
 faljiet (bankrot, faljiet gaan)
 falsifikasie (daad van vervalsing, vervalste artikel)
 familieswak (gebrek aan familie, blindheid vir gebreke van verwante)
 fantasieartikel (snuistery, modeartikel)
 fantomig (soos fantomig; spookagtig)
 fardegalyn (raamwerk om 'n rok te laat uitstaan; hoepelrok; opgestopte kussinkie om 'n vrou se middel vasgeheg; heupkussing)
 farmaseut (apteker)
 federaliseer (tot 'n federasie verenig, federeer)
 federatief (van, wat betrekking het op 'n federasie ( 'n federatiewe bond)
 federeer (tot 'n federasie verenig)
 feil (vryflap, vloerlap; skrop, opvrywe)
 felbewoë (hewig ontroer –  'n felbewoë bestaan agter die rug hê)
 felrooi (helder rooi)
 Fenicies (vervang deur Fenisies)
 ferie (nooi)
 ferwelerig (fluweelagtig, soos ferweel)
 festyn (fees(maal))
 feudaal (feodaal)
 feuilleton (vervolgverhaal of ligte leesstof in 'n koerant)
 fielt (skurk)
 fielterig (skurkagtig, gemeen)
 figuurwerk (werk met figure as vername motief)
 fiksatief (fikseermiddel)
 filippika (hewige strafrede)
 filister (iemand met bekrompe, kleingeestige opvattinge)
 finansieë (finansies)
 fisiokraat (volgeling van die 18de-eeuse ekonoom, Francois Cluesnay, wat geleer het dat die natuurkragte die bron van nasionale voorspoed is en die regte bron van openbare inkomste)
 flaarsie (opgeskote meisie; bakvissie)
 flatteer (mooier maak, voorstel as wat iets werklik is. Hierdie portret flatteer jou. )
 flenterdorper (bewoner van 'n agterbuurt)
 flierefluiter (rondloper, niksnuts, boemelaar)
 florissant (florerend, voorspoedig, welvarend)
 floristies (betreffende plante)
 floukop (perd wat maklik flou of pootuit raak)
 flousvry (wat fout- en steuringsloos werk – flousvrye masjiene – word tans gebruik vir foolproof)
 fluisteraarster (vroulike vorm van fluisteraar)
 fluitskip (outydse soort wagskip met 'n smal, ronde romp en drie maste)
 foedraal (houer vir iets, waarin dit presies pas.  'n foedraal vir tafelsilwer)
 foeliesel (stof waarmee iets gefoelie word, soos tin of kwik)
 foksia (fuchsia)
 folmink (flamink)
 foment (warm omslag, kompres, pap waarmee 'n siektetoestand behandel word)
 fomentasie (behandeling van siektetoestand deur die oplê van fomente)
 fomenteer (met warm omslae of pappe behandel)
 fonastenie (swakte van die stem)
 fondeer (fundeer)
 fontenel (fontanel)
 fopper (iemand of iets wat fop)
 foproom (nagemaakte room; bv. berei deur botter saam met gekondenseerde melk te klop)
 fopsloop (sierkleedjie wat soos 'n sloop lyk en oor 'n kussing gegooi word)
 forelwater (water waarin forelle hou)
 fossilisasie (proses of resultaat van fossiliseer, verstening)
 fossiliseer (tot fossiel word, versteen)
 fototelegram (telegram oorgesend deur middel van fototelegrafie)
 foutspeuring (vasstelling van foute by masjinerie en tegniese toerusting; word tans gebruik in rekenaartaal vir trouble shooting)
 frappeer ('n sterk indruk maak)
 fraseur (persoon met 'n voorliefde vir niksseggende frases)
 fratsryer (ryer wat kunstige toertjies met sy ryding uithaal)
 fratsvlieër (vlieër wat kunstige toertjies met sy vliegtuig uithaal)
 freser (iemand wat met 'n freesmasjien werk; freeswerker)
 freule (Nederlandse titel van en aanspreekvorm vir 'n ongetroude dame van die adelstand)
 Friesin (vroulik van Fries)
 frikkadelbroodjie (klein, ronde broodjie met gemaalde vleis binne-in.)
 friseerlamp (lamp waarmee 'n friseertang warm gemaak word)
 friseertang (tang waarmee gefriseer word; krulyster)
 friseur (iemand wie se ambag dit is om (veral hare) te friseer)
 frisuur (haarkapsel)
 frommeloor (oorskulp van bv. 'n rugbyspeler wat a.g.v. bepaalde besering geplooi en inmekaar gekrimp is)
 frontignac(druif) (fronteljak(druif))
 frugaal (spaarsaam, suinig, matig)
 fruktivoor (plantetende dier)
 fuiwer (iemand wat [dikwels] fuif, pretmaker)
 fumarole (gat in die aarde waar rook of damp uitkom)
 fynbrood (witbrood, met fynbrood onder die arm kla klae terwyl dit heeltemal goed gaan)
 fynklerasie (damesonderklere van fynmateriaal; lingerie)
 fynskut (iemand wat besonder sekuur skiet)

J 
 jaagbaan (baan waarop resies gejaag word)
 jaagfiets (resiesfiets)
 jaaglokval (spoedlokval, snelstrik)
 jaagmotor  (renmotor)
 jaagpoort (poort in die boeg van 'n skip waardeur geskut afgevuur word)
 jaagstrik (spoedlokval, snelstrik)
 jaagtitel (titel wat 'n kampioenjaer verwerf)
 jaapsnoet (japsnoet)
 jaardag (dag waarop 'n gebeurtenis herdenk word)
 jaargemiddelde (gemiddelde vir 'n jaar)
 jaargetal (syfer van 'n jaartal)
 jaarletter (letterteken vasgestel vir die (her)yk van 'n sekere jaar)
 jaarweek (tyd van 7 jaar, sabbatsjaar)
 jagbuit (buit op die jag gemaak, bv. vleis, tande, horings, velle van wild)
 jaggebied (gebied, streek waar gejag word)
 jaggees (lus om te jag)
 jaggeluk (geluk tydens die jag ondervind)
 jagkoors (baie sterk lus om te jag)
 jagpad (pad deur jagters gebaan of gebruik)
 jagperd (perd afgerig vir die jag, skietperd)
 jagterig (haastig, gejaag, senuweeagtig)
 jagterm (term i.v.m. die jag)
 jagterslatyn (vaktaal van jagters; oordrewe jagterstaal; fantastiese jagtersverhale)
 jagtig (haastig, gejag, jagterig – die jagtige lewe)
 jagvermaak (vermaak op, tydens 'n jagtog)
 jagvliegtuig (vinnige vegvliegtuig)
 Jakarta (Djakarta; so oud soos die pad na (van) Jakarta stokoud)
 jakkalsvanger (persoon of hond wat opgelei is om jakkalse te vang)
 jakkalsvry (sonder jakkalse, voorsien van 'n heining wat jakkalse uithou)
 jakket (swaelstert)
 jammerhart (hart vol medelye, jammerte – die ryk man het 'n jammerhart)
 jammerpoel (plek of toestand van groot ellende)
 janknaphand (faktotum, nutsman)
 janmaat (matroos)
 Jannie (Jannie se baadjie aanhê – jaloers wees)
 jarowisasie (behandeling wat ontkiemende saad tot vinniger bloei laat kom)
 jarowiseer (jarowisasie toepas op)
 Jas (ou Jas – die duiwel)
 jasbeskermer (bekleding oor raamwerk van 'n fiets se agterwiel)
 ja-sêer (persoon wat op alles ja sê)
 javelyn (ouderwetse werpspies)
 jegens (jeens)
 jelei, selei, sjelei (jellie)
 jenewermoed (moed van 'n dronkaard)
 jesebeldosie (poeierdosie)
 jesebelsakkie; jesebeltassie (kleinerige vrouehandsakkie vir skoonheidsmiddels ; smuktassie)
 jilletjie (grap, gekskeerdery)
 jô (uitroep van verbasing, ongeloof, skrik)
 Jodemeisie (Jodin)
 Jodeneus (haakneus wat dikwels by Jode voorkom)
 Joderig (soos 'n Jood)
 Jodestreek (bedrieglike, listige streek)
 Jodetaal (taal deur die Jode gepraat, bv. Hebreeus of Aramees. Jiddisj)
 joelblok (houtblok wat op Kersaand feestelik verbrand word)
 joggiebaas (persoon wat beheer uitoefen oor gholfjoggies)
 joljantjie (darteldawie)
 jonge (seun)
 jongeliede (jongmense, die jeug)
 jongelingskap (tydperk van die jongelingsjare; al die jongelinge)
 jongelui (jongmense, jongeliede)
 jongenskool (skool vir seuns; seunskool)
 jongetjieskind (manlike kind, seun)
 jongetjiesklere (seunsklere)
 jongetjiesmens (mansmens, man, seun)
 jongling (wisselvorm van jongeling)
 jongmeid (ongetroude gekleurde vrou)
 jongperd (perd wat nog nie uitgegroei is nie)
 jongvolk (ongetroude gekleurdes)
 jonkas (aanspreekvorm teenoor 'n seun of man. Kêrel, ou maat: Kom jonkas, ons moet nou loop)
 Joodsheid (eienskap, toestand van Joods te wees; geaardheid van die Jode)
 jors (onopgevoede, agterlike persoon)
 josefsbeleid (beleid soos dié van Josef in die Bybel om gedurende die vet jare vir die maer jare te spaar)
 jubilee (jubeljaar)
 judaswerk (verraad)
 juffer (aanspreekvorm vir 'n getroude vrou; juffrou)
 jugleer (sterk, waterdigte leersoort, gemaak van die vel van jong beeste)
 Junker (Jong Duitse edelman. Lid van die grondbesitters van Oos-Pruise; ook, lid van 'n politieke party wat uit die Pruisiese aristokrasie voortgekom het)
 junksie (verbindingspunt; vereniging. Knooppunt van spoorlyne, spoorwegaansluiting)
 jurie (joerie)
 juwelig (soos 'n juweel; kostelik)

Q 
 quart (twee pinte, vervang deur kwart)
 quiëtis  (vervang deur kwiëtis)
 quiëtisme (vervang deur kwiëtis)

T 
 tier (luiperd)

V 
 vlaktetier (jagluiperd)

W 
 waaggeld – (geld vir spekulasie)
 waakhond – (waghond)
 waangeloof – (bygeloof)
 waardeleer – (leer van die waarde van goedere)
 waardigheidsbekleder – (hoogwaardigheidsbekleder/-kleër)
 waarmaker – (persoon wat sy woord, belofte gestand doen)
 wae – (ww. gewae, waag)
 waggelaartjie – (kindjie wat nog leer loop, wat val-val voortstrompel)
 wagskip – (verouderde oorlogskip gebruik as opleidingskip)
 Wanganella – (Merinoskaapras in Australië geteel)
 wapenfeit – (oorlogsdaad, krygsverrigting)
 wapenpraal – (spoggery met oorlogstuig)
 waringin – (Groot Indiese vyeboom met lugwortels, 'n sierboom met oneetbare vrugte)
 warklomp – (verwarde massa; deurmekaar bondel)
 wartlemoen – (waatlemoen)
 wasmous – (smous wat met 'n wa op die platteland handel gedryf het)
 waterlander – (traan, bv. toe kom die waterlanders)
 waterlemoen – (waatlemoen)
 waterplek – (urinaal)
 waterproef – (Godsoordeel waarby die verdagte in die water gegooi is en skuldig verklaar is as hy bo dryf)
 watertog – (uitstappie op die water van 'n rivier, meer)
 waterwerktuigkunde – (hidromeganika)
 wederparty – (teenparty, opponent)
 weduvrou – (weduwee)
 weefster – (vroulik van wewer)
 weekse – (vir weeksdae: my weekse klere)
 weektenk – (tenk waarin iets geweek word)
 weerkeer (terugkeer, -kom: Na 'n maand het hy weergekeer )
 weerkry (ww. terugontvang)
 weeromslag (terugslag: van die weeromslag lag: lag omdat 'n ander lag)
 weerplig (diensplig)
 weersyds (wedersyds)
 weerwag (plek waar gegewens omtrent die weer ingesamel en verwerk word)
 weesmoeder (vrou wat toesig hou oor 'n weeshuis)
 wegbêresertifikaat (sertifikaat deur die Weesheer uitgereik wanneer 'n boedel afgehandel is)
 weghaas (haastig weggaan)
 weide (grasland, wei)
 weking (handeling van te week)
 weldadigheidsgenootskap (genootskap wat fondse insamel vir weldadigheid en dit uitdeel)
 welgebore (titel van 'n adellike persoon)
 welvaar (voorspoedig, gesond wees: By die onderneming het ons welgevaar)
 welversnede (in die uitdrukking  'n welversnede pen : 'n baie goeie styl.)
 winkbrou (wenkbrou)
 wentelbom (kernbom wat in 'n wentelbaan om die aarde geplaas en voor die voltooiing van die wentelbaan op 'n doelwit afgevuur kan word)
 werkeloos (wat niks uitvoer nie, leeglê: werkeloos staan en aankyk)
 werkgemeenskap (afdeling, studiegroep van 'n vereniging wat take onderneem)
 werkploeg  (groep werksmense wat saamwerk)
 werkvolk (nie-blanke werkers wat in diens is, bv. op 'n plaas)
 werkwillige (persoon wat nie by 'n staking deelneem nie)
 wewenaarsbeentjie (einabeentjie, kieliebeentjie)
 wewenaarspyn (skerp, kortstondige pyn – soos dié wanneer die wewenaarsbeentjie gestamp word)
 whê (uitroep om iemand te vermaak, verleë te laat voel, vervang met wê)
 wieling (draaikolk, maalstroom)
 wielryer (fietser, fietsryer)
 Wiking (uit woordeboek vervang met Viking)
 wikkelwa (wa wat 'n mens rondskommel – Ounooi se wikkelwa: die trein)
 wildekapok (tontelbos)
 wildeman (barbaar, woeste mens)
 windam (wendam)
 windhandel (spekulasie wat net daarop gemik is om voordeel te trek uit prysverskille)
 windklep (lugklep)
 windkussing (lugkussing)
 windmaak (grootpraat)
 windpasteitjie (pasteitjie van blaartert met vleis gevul; vol-au-vent)
 windruk  (skielike en kragtige windbeweging; windstoot)
 windskoot (gholf – mishou, hou in die lug sonder dat die bal geraak word)
 wingerdluis (filloksera)
 wingewes (verowerde gebied)
 winkelruik (ruik van iets wat nuut is)
 winner (wenner)
 winpaal (wenpaal)
 wintergesig (landskap met sneeu, ys; ook afbeelding daarvan)
 winterlaars (stewels van binne uitgevoer en van buite opgeryg met veters of met 'n rits vasgemaak)
 wipbal (kombinasie van vlugbal en korfbal wat op 'n trampolien gespeel word deur spanne van bv. 8 spelers van wie twee op 'n keer teen mekaar optree)
 wipbrug  (ophaalbrug)
 wiplig (lig wat op- en neergeslaan kan word)
 wipper (toestel wat deur te wip sy vrag kan aflaai)
 wisselkind (omgeruilde kind)
 witboek (witskrif)
 witkaffer (albino)
 witklei (kaolien)
 Witman  (blanke, Europeaan)
 Witmens (wit man)
 witter (iemand wat afwit)
 witvoet (dier met 'n wit poot of pote)
 woelsiek (onrustig, rusteloos; oproerig)
 woelsug (onrustigheid, rusteloosheid; oproerigheid)
 wolfent (wolwe-ent)
 wolfhok (hok om 'n wolf in te vang)
 wolfshond (wolfhond)
 wolfskuil (kuil om 'n wolf in te vang)
 wolfsvel (vel van 'n wolf)
 Woltoon (Bewoner van die Kaapprovinsie)
 wolvin (vroulik van wolf)
 wonderdoener (persoon wat wondere verrig)
 wonderlamp (toorlamp)
 wonderolie (kasterolie)
 wonderpeper (jamaikapeper, piment)
 woonplaas (plaas/boerdery waarop gewoon word, woonplek)
 woordaksent (klemtoon van 'n woord)
 woordekraam (baie woorde met min inhoud)
 woordvoeging (sintaksis, sinsleer)
 woudduiwel (mandril)
 wrake (wraak: Die wrake Gods)
 wurgberowing (vervang deur wurgroof)
 wurmartseny (middel wat ingewandswurms afdryf)
 wyders (verder, bowendien, owerigens: Dit doen my leed, maar wyders kan ek hieraan niks toevoeg nie)
 wyebekgat: (gat met 'n wye opening, bek)
 wyngaard (wingerd Kom werk in die wyngaard : verkondig die Evangelie)
 wynkaart (vervang met wynlys)
 wynroeier (apparaat of persoon wat die inhoud van vol wynvate opmeet)
 wynstokbladluis (druifluis, filloksera)
 wynvomitief (braakwyn)
 wysheidskies (verstandtand)
 wysigingsontwerp (vervang met wysigingswetsontwerp)
 wywebeul  (vrouebeul)

Y 
 ykwese – (alles wat saamhang met die werk en administrasie van yk)
 ysboot – (boot wat oor die ys gly)
 yskarretjie – ((stoot)karretjie van 'n roomysverkoper)

Z 
 zeboe – (Oosterse os met vetbult op die skouer, wat in Oos-Afrika en Suid-Asië voorkom; bultbees.)
 zecchino – (Ou goue muntstuk wat teen die end van die 13de eeu in Venesië geslaan is)

Leksikologie