Belém

Belém is 'n stad in die noorde van Brasilië en die hoofstad van die deelstaat Pará. Die stad het 'n bevolking van 1 402 056 in 2011 gehad en het 'n oppervlakte van 1 059 km². Die stad is net wes van die Amasonedelta, die Marajó-eiland en die monding van die Rio Tocantins in die Atlantiese Oseaan geleë.

Die woord Belém ([beˈlẽj] is die Portugees vir Betlehem; aanvanklik genoem Nossa Senhora de Belém do Grão-Pará), dikwels genoem Belém van Pará.

Dit is die poort na die Amasonerivier met 'n besige hawe, lughawe en bus-/koetsrystasie. Belém lê ongeveer 100 km rivierop vanaf die Atlantiese Oseaan, aan die Parárivier, wat deel is van die groter Amasonerivierstelsel, geskei van die groter deel van die Amasonedelta deur die Marajó-eiland). Met 'n geskatte bevolking van 1 499 641 – of 2 491 052, met inagneming van sy metropolitaanse gebied – is dit die elfde mees bevolkte stad in Brasilië, sowel as die 16de volgens ekonomiese relevansie. Dit is die tweede grootste in die Noordstreek, net tweede na Manaus, in die deelstaat Amazonas.

Belém is in 1616 deur die Koninkryk Portugal gestig. Dit was die eerste Europese kolonie aan die Amasone, maar het eers in 1775 deel van Brasilië geword.

Die nuwer deel van die stad het moderne geboue en wolkekrabbers. Die koloniale gedeelte behou die bekoring van boomgevulde pleine, kerke en tradisionele blou teëls. Die stad het 'n ryk geskiedenis en argitektuur uit die koloniale tyd. Onlangs het dit 'n wolkekrabberoplewing gesien.

Belém is ook bekend as die Metropool van die Brasiliaanse Amasonestreek of die Cidade das Mangueiras (Stad van Mangobome) as gevolg van die groot aantal van daardie bome wat in die stad gevind word. Brasiliane verwys dikwels na die stad as Belém do Pará ("Belém van Pará") eerder as net Belém, 'n verwysing na 'n vroeëre naam vir die stad, Santa Maria de Belém do Grão Pará ("Sint Maria van Betlehem van Groot Pará"), en ook om dit te onderskei van 'n aantal ander dorpe genaamd Belém in Brasilië, sowel as die stad Betlehem in die Wesoewer van Palestina. Dit is vernoem na Santa Maria de Belém in Lissabon, ook beter bekend onder sy verkorte naam, Belém.

Belém word bedien deur Val de Cans Internasionale Lughawe, wat die stad met die res van Brasilië en ander stede in Suid-Amerika, Noord-Amerika (Verenigde State) en Europa (Lissabon) verbind. Die stad is ook die tuiste van die Federale Universiteit van Pará en die Pará Staatsuniversiteit.

Etimologie 
Die naam Belém het sy oorsprong in Arabies wat "die huis van vleis" beteken. Aanvanklik is die stad "St. Maria van Belém van Pará" (Portugees: Santa Maria de Belém do Pará) of "Ons Liewe Vrou van Betlehem van Grão-Pará" (Portugees: Nossa Senhora de Belém do Grão Pará), genoem, uiteindelik verkort tot Belém do Pará (naam gegee deur Filips III van Spanje), met verwysing na Kersfees; die dag toe kaptein Francisco Caldeira Castelo Branco in 1615 uit die stad São Luís vertrek het om die lande van Pará te verower.

Geskiedenis 
In 1615 het die Portugese kaptein-generaal Francisco Caldeira Castelo Branco van die kapteinskap van Bahia 'n militêre ekspedisie beveel wat deur die goewerneur-generaal van Brasilië gestuur is om die handelsuitstappies van buitelanders (Franse, Nederlanders, Engelse) teen die rivier (Amazon) vanaf Cabo do Norte in Grão Pará na te gaan.

Op 12 Januarie 1616 het hy geanker in wat nou bekend staan as Guajarábaai, gevorm deur die samevloeiing van die Para- en Guamá-riviere, wat deur die Tupinambás, "Guaçu Paraná" genoem word. Caldeira het die baai as die hoofkanaal beskou, en 178 km stroomop het hy 'n houtfort gebou, bedek met strooi, wat hy "Presépio" (geboortetoneel) genoem het, nou bekend as "Forte do Castelo". Die kolonie wat deur die fort gevorm is, het die naam Feliz Lusitânia, "Gelukkige Lusitania", gegee. Dit was die embrio van die toekomstige stad Belém. Die fort kon nie die Nederlandse en Franse handel onderdruk nie, maar het wel kolonisasie afgeweer.

Feliz Lusitânia is later Nossa Senhora de Belém do Grão Pará (Ons Dame van Betlehem van Grao-Para) en Santa Maria de Belém (St. Maria van Betlehem) genoem. Belém het in 1655 stadstatus gekry en is die hoofstad van die deelstaat gemaak toe die deelstaat Pará in 1772 van Maranhão afgeskei is.

Die vroeë dekades van die 19de eeu is gekenmerk deur politieke onstabiliteit. Opstande en onderlinge twis het uiteindelik in 1836 geëindig, na aansienlike lewensverlies.

Die suikerhandel in die Belém-streek was belangrik tot aan die einde van die 17de eeu. Daarna het die stad se ekonomiese belang afwisselend gestyg en gedaal. Beesboerdery het suiker verdring tot in die 18de eeu, toe die verbouing van rys, katoen en koffie winsgewend geword het. Met die nedersetting van suidelike Brasilië, waar sulke gewasse meer doeltreffend geproduseer kon word, het Belém weer geweier. Die stad het daarna die vernaamste uitvoersentrum van die Amasone-rubberbedryf geword, en teen 1866 is sy posisie verder versterk deur die opening van die Amasone-, Tocantins- en Tapajós-riviere vir navigasie. Die rubber-era het geëindig ná die oplewing van 1910–12, maar Belém was steeds die belangrikste kommersiële sentrum van Noord-Brasilië en die handelsentrum vir die Amasone-vallei.

Geografie 
Die munisipaliteit sluit die eilande van Mosqueiro in, omring deur 14 varswaterstrande, en Caratateua wat 'n groot aantal besoekers in die somer ontvang. Benewens hierdie en ook naby Belém, is die eiland Tatuoca wat die ligging is van een van die sewe geofisiese stasies in die wêreld, en die enigste stasie in Latyns-Amerika.

Klimaat 
Belém het 'n tropiese reënwoudklimaat meer onderhewig aan die Intertropiese Konvergensiesone as die maritieme passaatwinde, en met geen siklone nie, het dit 'n ware ekwatoriale klimaat. In al die twaalf maande van die jaar sien die stad gemiddeld meer as 60 mm reënval, dus het die stad geen ware droë seisoen maand nie. Belém het egter merkbaar natter en droër seisoene. Die natter seisoen strek van Desember tot Mei, terwyl die droër seisoen die oorblywende ses maande van die jaar dek. Soos baie stede met 'n tropiese reënwoudklimaat, wissel die gemiddelde temperature min deur die loop van die jaar, gewoonlik rond 26,5 grade Celsius. Soos 'n mens sou verwag, is tropiese reënwoud die natuurlike plantegroei in en om die stad.

Plantegroei 
Die Amasone verteenwoordig meer as die helfte van die planeet se oorblywende reënwoude en bestaan uit die grootste en mees spesieryke deel van tropiese reënwoude ter wêreld. Nat tropiese woude is die mees spesieryke bioom, en tropiese woude in die Amerikas is deurgaans meer spesieryk as die nat woude in Afrika en Asië. As die grootste deel van die tropiese reënwoud in die Amerikas, het die Amasone-reënwoude ongeëwenaarde biodiversiteit. Meer as een derde van alle spesies in die wêreld woon in die Amasone-reënwoud.

Ekonomie 
Baie waardevolle produkte wat nou vanaf die Amasone uitgevoer word deur middel van Belém is aluminium, ystererts en ander metale, neute (hoofsaaklik Brasiliaanse neute), pynappels, maniok, jute, houtfineer en hardehout. Japannese immigrasie ná die 1930's was 'n belangrike faktor in die ontwikkeling van jute en swartpeper, veral by Tomé-Açu, net suid van Belém, en naby Santarém. Marajó-eiland, die grootste fluweiland in die wêreld, wat net oorkant die Rio Pará van Belém af lê, het 'n mate van vee wat wei. Elektrisiteit word verskaf deur die massiewe Tucuruí-dam, sowat 300 km suidwes van die stad aan die Tocantinsrivier.

Verwysings

Verdere leesstof

Eksterne skakels 

  
  Amptelike webwerf

Pará
Hoofstede in Brasilië