Mogolryk

{{Inligtingskas Voormalige land
|inheemse_naam	=گورکانیان (Persies)Gūrkāniyānمغلیہ سلطنت (Oerdoe)Mug̱ẖliyah Salṭanat
|gewone_lang_naam	=Gurkani
|gewone_naam	=Mogolryk
|kontinent	=Asië
|gebied		=Suid-Asië
|land		=Afghanistan, Bangladesj, Indië, Pakistan
|era       	=Nuwe Tyd
|status     	=Ryk
|status_teks	=Ryk
|ryk		=Mogolryk
|bestaanstydperk =1526–1857
|jaar_begin	=1526
|jaar_einde	=1857
|datum_begin	=21 April 1526
|datum_einde	=21 September 1857
|gebeurtenis_begin	=Eerste Slag van Panipat
|gebeurtenis_einde	=Beleg van Delhi
|gebeurtenis1	=Indiese opstand
|datum_gebeurtenis1	=10 Mei 1857
|gebeurtenis2	=
|datum_gebeurtenis2	=
|gebeurtenis3	=
|datum_gebeurtenis3	=
|gebeurtenis4	=
|datum_gebeurtenis4	=
|gebeurtenis_voor	=
|datum_voor	=
|gebeurtenis_na	=
|datum_na	=
|v1		=Timoeriede
|vlag_v1	=
|v2		=Sultanaat Delhi
|vlag_v2	=Delhi Sultanate Flag (catalan atlas).png
|v3		=Adil Shahi-dinastie
|vlag_v3	=
|v4		=Sultanaat Bengaal
|vlag_v4	=
|v5		=Deccan-sultanate
|vlag_v5	=
|n1		=Maratha-ryk
|vlag_n1	=Flag of the Maratha Empire.svg
|n2		=Durrani-ryk
|vlag_n2	=
|n3		=Brits-Indië
|vlag_n3	=British Raj Red Ensign.svg
|n4		=Staat Hyderabad
|vlag_n4	=Asafia flag of Hyderabad State.png
|n5		=Koninkryk Mysore
|vlag_n5	=Flag of Kingdom of Mysore.svg
|beeld_vlag	=Flag of the Mughal Empire (triangular).svg
|vlag = Vlag van Indië
|beeld_wapen	=Imperial Seal of the Mughal Empire.svg
|wapen = Wapen van Indië
|beeld_kaart	=The Mughal Empire.jpg
|beeld_kaart_byskrif	=Die Mogolryk tydens die heerskap van Aurangzeb ca. 1700.
|nasionale_leuse	=
|nasionale_volkslied	=
|wetgewer=
|godsdiens=Islam (1526–1857)Din-e Ilahi (1582–1605)
|hoofstad		=Agra (1526–1571)Fatehpur Sikri (1571–1585)Lahore (1585–1598)Agra (1598–1648)Shahjahanabad/Delhi (1648–1857)
|breedtegraad_grade	=
|breedtegraad_minute	=
|breedtegraad_NS	=
|lengtegraad_grade	=
|lengtegraad_minute	=
|lengtegraad_OW	        =
|algemene_tale	=Persies (amptelike en hoftaal)Tsjagatais (net aanvanklik)Oerdoe (later tydperk)
|regeringstipe	=Monargie
|titel_leier	=Keiser<ref> Volume 34 Publisher Printed for Sir Richard Phillips, 1812 Original from Harvard University</ref>
|leier1		=Babur (eerste)
|jaar_leier1	=1526–1530
|leier2		=Bahadur Shah II (laaste)
|jaar_leier2	=1837–1857
|leier3		=
|jaar_leier3	=
|leier4		=
|jaar_leier4	=
|leier5		=
|jaar_leier5	=
|leier6		=
|jaar_leier6	=
|leier7		=
|jaar_leier7	=
|leier8		=
|jaar_leier8	=
|leier9		=
|jaar_leier9	=
|titel_verteenwoordiger = 
|verteenwoordiger1 = 
|jaar_verteenwoordiger1=
|verteenwoordiger2 =
|jaar_verteenwoordiger2 =
|verteenwoordiger3 =
|jaar_verteenwoordiger3 =
|verteenwoordiger4 =
|jaar_verteenwoordiger4 =
|verteenwoordiger5 =
|jaar_verteenwoordiger5 =
|verteenwoordiger6 =
|jaar_verteenwoordiger6 =
|verteenwoordiger7 =
|jaar_verteenwoordiger7 =
|verteenwoordiger8 =
|jaar_verteenwoordiger8 =
|verteenwoordiger9 =
|jaar_verteenwoordiger9 =
|stat_jaar1	=1700 John F. Richards, The Mughal Empire, (Cambridge University Press, 1995), 1.
|stat_bev1	=150000000
|stat_opp1	=3200000
|bev_digtheid1	=46.9
|stat_jaar2	=
|stat_bev2	=
|stat_opp2	=
|bev_digtheid2	=
|stat_jaar3	=
|stat_bev3	=
|stat_opp3	=
|bev_digtheid3	=
|stat_jaar4	=
|stat_bev4	=
|stat_opp4	=
|bev_digtheid4	=
|geldeenheid	=Roepee
|nota=
}}

Die Mogolryk (Oerdoe: مغلیہ سلطنت, Mug̱ẖliyah Salṭanat; Persies: گورکانیان, Gūrkāniyān) was 'n ryk wat deur die Persiese kultuur beïnvloed is  en oor groot dele van die Indiese subkontinent gestrek het. Dit is deur 'n dinastie van Mongoolse en Tsjagatai-Turkse oorsprong regeer.  Die Mogolryk het tussen 1526 en 1857 bestaan. Die hoofgrondgebied van die ryk was op die Noord-Indiese Indus-Ganges-vlakte rondom die stede Delhi, Agra en Lahore geleë. Op die hoogtepunt van sy mag in die 17de eeu het die Mogolryk byna die hele subkontinent en dele van die hedendaagse Afghanistan beheer. Op 3,2 miljoen vierkante kilometer het tussen 100 en 150 miljoen mense geleef.

Die heerser is grootmogol of Mogolkeiser genoem. In die staats- en hoftaal, Persies, wat die oorspronklike moedertaal van die Mogols – Tsjagatais, 'n Oos-Turkse taal – vervang het, lui die heerserstitel پادشاه pādšāh''. Dit is hoër as die koninklike titel sjah en met 'n keiser vergelykbaar.

Die eerste grootmogol, Baboer (1526–1530), 'n vors van Sentraal-Asiatiese oorsprong van die Timoeriede-dinastie, het vanuit die gebied van die huidige lande Afghanistan en Oesbekistan die Sultanaat Delhi verower. Akbar die Grote (1556–1605) word as die belangrikste Mogol-heerser beskou. Hy het die ryk militaristies, polities en ekonomies gevestig. Onder Aurangzeb (1658–1707) het die Mogolryk sy grootste uitbreiding beleef. Sy territoriale uitbreiding het hom egter finansieel en militêr geknou, waardeur die ryk in die loop van die 18de eeu tot 'n plaaslike mag binne Indië se politiese struktuur gekrimp het. Verskeie swaar militêre nederlae teen die Marathi, Perse en Afghane, asook die intensifisering van godsdienstige botsings in die binneland tussen die Moslemse "regerende kaste" en die onderworpe meerderheid van die bevolking van landelike Hindoes, het verder sy ondergang verhaas. Ná die Indiese opstand van 1857 is Bahadur Shah II, die laaste grootmogol van Delhi, in 1858 deur die Britte veroordeel, van die troon gesit en na Birma verban. Die gebied het vervolgens deel geword van Brits-Indië.

Vir die nageslag het ryke bewyse van 'n argitektuur, skilderkuns en poësie wat deur Persiese en Indiese kunstenaars geïnspireer is, bewaar gebly.

Verwysings

Eksterne skakels 

  
  

Geskiedenis van Afghanistan
Geskiedenis van Bangladesj
Geskiedenis van Indië
Geskiedenis van Mianmar
Geskiedenis van Pakistan