Wapen van Transvaal

Die wapen van Transvaal was die amptelike heraldiese simbool van die Transvaal as republiek vanaf 1866 tot 1877 en weer vanaf 1881 tot 1902, en as provinsie vanaf 1954 tot 1994.  Die wapen word nie meer amptelik gebruik nie.

Die amptelike wapenbeskrywing is:

'n  Ovaalskild  deursny,  die  boonste   helfte gedeel;   regs   in   rooi,  'n  natuurlike  omgewende, liggende, aansiende leeu van goud; links  in  blou,  'n gebaarde  man  in  die  landskleding  wat 'n hoed en 'n bandolier dra en in die linkerhand 'n geweer hou wat op die  grond  rus;  die  onderste  helfte  in  groen,  'n Voortrekkerwa    van    natuurlike    kleur.    Op   'n silwerhartskild 'n swart anker met rooi kabel.  Op  die skild  'n staande goue adelaar met uitgespreide vlerke.  Agter die skild en daaronder gedrapeer aan  elke  kant, drie  vlae  van  die  Suid-Afrikaanse Republiek, groen, rooi, wit en blou.

Geskiedenis 
Die Volksraad van die Suid-Afrikaanse Republiek het op 18 Februarie 1858 die inhoud van die staatswapen bepaal.  Volgens dié besluit moes dit 'n anker en 'n ossewa toon, met 'n adelaar daarbo, 'n leeu aan die linkerkant, en 'n gewapende man in 'nasionale kostuum' aan die regterkant.  Dit was eers agt jaar later, in 1866, dat die eerste interpretasie hiervan verskyn het, op die banknote wat in daardie jaar uitgereik is.   Dit was 'n ietwat kru en onheraldiese interpretasie, bestaande uit 'n skild met 'n leeu, 'n anker, 'n gewapende man, en 'n ossewa daarop, en die leuse 'Eendragt maakt magt' op 'n krul bo die skild.

'n Beter weergawe is vanaf 1869 op die republiek se posseëls vertoon, en dié het die definitiewe weergawe geword.  Die 1866-interpretasie is wel tot 1872 op banknote en die Staatscourant gebruik.  Deur die jare is verskeie afbeeldings van die verbeterde wapen, o.a. 'n paar deur Anton van Wouw, gebruik.

In 1881 het die Nederduitsch Hervormde Kerk, wat destyds die amptelike staatskerk was, die wapen op sy seël begin toon.  Toe die wapen as ampswapen in 1902 verval, het die NHK opgehou om dit in die openbaar te vertoon, maar nadat die Nasionale Party in 1924 aan bewind gekom het, het die kerk weer die wapenseël openlik gebruik.
  'n Gedifferensieërde weergawe van die wapen is in 1929 deur die Transvaalse Rugbyunie aangeneem, en in 1936 geregistreer.

Wat amptelike gebruik betref was dit eers in 1951 dat die Transvaalse provinsiale administrasie besluit het om die ou wapen as provinsiale wapen aan te neem.  Dit is vanaf 1954 só gebruik, in 'n nuwe afbeelding deur Willem Coetzer.  Die wapen is in 1955 by die College of Arms in Engeland op rekord geplaas, en in 1967 by die Buro vir Heraldiek geregistreer. 
  As provinsiale wapen het dit in 1994 verval, maar die NHK vertoon dit nog op sy seël.

Sien ook 
 Wapen van Kaapland
 Wapen van Natal
 Wapen van die Oranje-Vrystaat
 Wapen van Suid-Afrika
 Wapens van provinsies van Suid-Afrika
 Suid-Afrikaanse heraldiek

Verwysings 
 Beyers, C. (1950).  'Die Wapen van Die Suid-Afrikaanse Republiek' in Argief-Jaarboek (1950)
 Brownell, F.G. (1993).  Nasionale en Provinsiale Simbole.
 Engelbrecht, C.L. (1987).  Geld in Suid-Afrika
 Pama, C. (1965).  Lions and Virgins.

Eksterne skakels 
 South African Heraldry Website 

Suid-Afrikaanse heraldiek