Musieksimbole

Musieksimbole is die merke en simbole wat vanaf omtrent die 13de eeu gebruik word in musieknotasie van bladmusiek om toonhoogte, ritme, tempo – en in sekere mate die artikulasie (bv. ’n komposisie in sy grondvorm) weer te gee. Sedert die 13de eeu het die notasie egter talle veranderings deurgemaak. Hieronder word die huidige eindproduk, die moderne notasie beskryf.

Lyne 
{| style="vertical-align: middle; margin-bottom: 10px;"
| width="12.5%" | 
|Balk
Die balk is die grondslag van musieknotasie waarop simbole geplaas word. Die vyf balklyne en vier spasies tussenin stem ooreen met toonhoogtes op die diatoniese toonleer – die toonhoogte wat aangedui word deur ’n spesifieke lyn of ruimte word bepaal deur die sleutel.
|-
| width="12.5%" |

|Hulplyne
Hulle vergroot die balk tot toonhoogtes wat daarbo of daaronder val. Hierdie hulplyne word agter die kop van die noot geplaas en steek ’n klein entjie aan weerskante uit. Etlike hulplyne kan wanneer nodig gebruik word om toonhoogtes wat ver bo of onder die balk lê, te noteer.
|-
| width="12.5%" |

|Maatstreep, maatlyn
Hulle skei mate (sien tydmaattekens hieronder vir ’n verduideliking van mate). Word ook gebruik vir veranderinge in tydmaatteken. Maatstrepe word in sekere soorte musiek, soos in klawerbord-, harp en dirigentpartiture, verleng om etlike balke te verbind, maar word in ander soorte musiek soos in musiek vir stem, uitgelaat.
|-
| width="12.5%" | 
|Dubbelmaatlyn, dubbelmaatstreepHulle skei twee dele musiek word of voor ’n verandering in toonaard geplaas.
|-
| width="12.5%" |

|Vet dubbelmaatlyn, vet dubbelmaatstreep
Dit dui die einde van ’n beweging of ’n hele komposisie aan.
|-
| width="12.5%" |

|Stippelmaatlyn, stippelmaatstreep
Onderverdeel lang mate met komplekse metrum in korter segmente vir leesgemak, gewoonlik volgens natuurlike ritmiese onderverdelings.
|-
| width="12.5%" |

|Hakie
Verbind twee of meer reëls musiek wat gelyktydig gespeel word. In algemene kontemporêre gebruik verbind die hakie gewoonlik die balke van afsonderlike instrumente (bv. fluit en klarinet; 2 trompette; ens.) of etlike stempartye in ’n koor of ensemble, terwyl die balkhakie etlike dele vir ’n enkele instrument (bv. die regter- en linkerhandbalk vir klavier- of harpmusiek) verbind.
|-
| width="12.5%" |

|Balkhakie
Verbind twee of meer reëls musiek wat gelyktydig gespeel word in musiek vir klawerbord, harp of party slaginstrumente met toonhoogte. Afhangende van die instrumente wat bespeel word, wissel die balkhakie (soms ook ’n "akkolade" genoem) in voorkoms.
|}

Sleutels 
Sleutels bepaal die omvang van toonhoogte, of tessituur, van die balk waarop dit geplaas is. ’n Sleutel verskyn gewoonlik heel links op die balk. Bykomende sleutels kan in die middel van ’n balk verskyn om ’n verandering in register vir instrumente met ’n groot omvang aan te dui. In vroeë musiek kon sleutels op enige lyn op die balk geplaas word.

Note en rustekens 
Musieknoot- en rustekenwaardes word nie in die absolute sin gedefinieer nie, maar is in verhouding tot alle ander noot- en rustekenwaardes. Die heelnoot is ’n verwysingswaarde, en die ander note word in vergelyking daarmee benoem; bv. ’n kwartnoot is ’n kwart van die duur van ’n heelnoot.

Note wat korter as 64ste note is, is seldsaam maar nie onmoontlik nie. 128ste-note word deur baie komponiste gebruik, onder andere Mozart en Beethoven; 256ste-note kom in werke deur Vivaldi, Mozart en Beethoven voor. ’n Uiterste geval is die Toccata Grande Cromatica deur die vroeg-19de-eeuse Amerikaanse komponis Anthony Philip Heinrich, wat nootwaardes van tot 2 048stes gebruik. Die konteks toon egter duidelik dat hierdie note een dwarsbalkie meer het as wat bedoel is, hulle moes dus in werklikheid 1 024ste-note gewees het.

Pouses

Toevallige tekens en toonsoorttekens

Algemene toevallige tekens  
Toevallige tekens wysig die toonhoogte van die note wat op dieselfde balk in ’n maat daarop volg, tensy dit deur ’n bykomende toevallige teken gekanselleer word.

Toonsoorttekens 
Toonsoorttekens definieer die heersende toonsoort van die musiek wat volg, en vermy so die gebruik van toevallige tekens by baie note. Indien daar geen toonsoortteken is nie, word daar aangeneem dat die toonsoort C-majeur/A-mineur is, maar dit kan ook ’n neutrale toonsoort aandui, waartydens individuele toevallige tekens gebruik word soos nodig vir elke noot. Die voorbeelde van toonsoorttekens word hier beskryf soos hulle op die diskantsleutel sou verskyn.

Kwarttone 
Die oorgrote meerderheid van Westerse musiek word geskryf en gespeel in 12 gelykswewende stemming; daar is dus as sodanig geen universeel aanvaarde notasie vir mikrotonale musiek nie en verskillende stelsels word gebruik, na gelang van die situasie. ’n Algemene notasie vir kwarttone is om die breuk 1/4 langs ’n pyltjie wat na bo of onder wys, te skryf. Hieronder is ander notasievorme:

In 19 gelykswewende stemming, waar ’n heeltoon in drie stappe in plaas van twee verdeel word, word musiek tipies genoteer op ’n manier waar molle en kruise nie gewoonlik enharmonies is nie (C♯ verteenwoordig dus ’n derde van ’n stap laer as D♭). Die voordeel hiervan is dat dit geen niestandaarnotasie vereis nie.

Tydmaattekens 
Tydmaattekens dui die maat van die musiek aan. Musiek word "afgemerk" in eenvormige dele wat mate genoem word, en tydmaattekens dui aan hoeveel maatslae in elkeen is. Dit dui egter nie noodwendig aan watter maatslae beklemtoon moet word nie. ’n Tydmaatteken wat inligting oordra oor hoe die stuk moet klink, word dus gekies. Tydmaattekens gee ’n aanduiding, maar net ’n aanduiding, van saamgegroepeerde maatslae.

Nootverhoudings

Dinamiek 
Dinamiek is aanduidings van die relatiewe toonsterkte van ’n musikale figuur.
{| style="vertical-align: middle; margin-bottom: 10px;"
| style="text-align: center;" width="12.5%" | 
|Pianississimo1
Besonder sag. Aanduidings sagter as dié word baie selde gesien, en word met bykomende ps aangedui.
|-
| style="text-align: center;" width="12.5%" | 
|PianissimoBaie sag. Gewoonlik die sagste aanduiding in ’n stuk musiek, hoewel sagter toonsterkte soms aangedui word deur ekstra ps.
|-
| style="text-align: center;" width="12.5%" | 
|PianoSag; harder as pianissimo.
|-
| style="text-align: center;" width="12.5%" | 
|Mezzo pianoRedelik sag; harder as piano.
|-
| style="text-align: center;" width="12.5%" | 
|Mezzo forteRedelik hard; sagter as forte. As geen dinamiek verskyn nie, word aangeneem dat mezzo-forte die huidige vlak van toonsterkte is.
|-
| style="text-align: center;" width="12.5%" | 
|ForteHard. Word so dikwels as piano gebruik om kontras aan te dui.
|-
| style="text-align: center;" width="12.5%" | 
|FortissimoBaie hard. Gewoonlik die hardste aanduiding in ’n stuk, hoewel harder toonsterkte dikwels aangedui word deur ekstra fs te gebruik (soos fortississimo – sien hieronder).
|-
| style="text-align: center;" width="12.5%" | 
|Fortississimo1Besonder hard. Aanduidings harder as dié word baie selde gesien, en word dan met ekstra fs aangedui.
|-
| style="text-align: center;" width="12.5%" | 
|SforzandoLetterlik "geforseerd", dui op ’n skielike, hewige aksent op ’n enkele noot of akkoord. Wanneer dit voluit geskryf word, is dit van toepassing op die opeenvolging van klanke of akkoorde waaroor of -onder dit geplaas word.
|-
| style="text-align: center;" width="12.5%" | 
|Crescendo’n Geleidelike toename in toonsterkte.
Kan onder baie note geskryf word om aan te dui dat die toonsterkte geleidelik deur die passasie toeneem.
|-
| style="text-align: center;" width="12.5%" | 
|Diminuendoook decrescendo’n Geleidelike afname in toonsterkte. Kan op dieselfde manier as crescendo aangedui word.
|}
Ander algemene dinamiek bou op hierdie waardes voort. Byvoorbeeld, "pianississimo" (wat aangedui word as 'ppp' en amper onhoorbaar sag beteken, en fortississimo, ('fff') wat besonder hard beteken. In party Europese lande word die gebruik van die hardste dinamiektekens ten sterkste afgeraai omdat dit ie gehoor van die kunstenaar in gevaar kan stel. ’n Klein "s" voor die dinamieknotasie beteken "subito", en beteken dat die dinamiek vinnig na die nuwe notasie moet verander. Subito word dikwels saam met sforzando gebruik, maar ook saam met ander notasies meestal as "sff" (subitofortissimo) of "spp" (subitopianissimo).

’n Ander waardes wat selde voorkom, is niente, wat "niks" beteken. Dit kan aan die einde van ’n diminuendo gebruik word om aan te dui dat die musiek "tot niks wegsterf".
 1 Dinamiektekens met 3 letters (bv., ppp & fff) word dikwels gevorm deur ’n ekstra "iss" by die naam te voeg (pianissimo tot pianississimo). Dit is nie korrekte Italiaans nie en sou letterlik as "sagterter" in Afrikaasn vertaal word, maar dit is aanvaarbaar as ’n musiekterm; hierdie dinamiek kan ook in ietwat korrekter Italiaans beskryf word as molto pianissimo of molto fortissimo.

Artikulasietekens 
Artikulasietekens (of aksente) dui aan hoe individuele note in ’n frase of passasie gespeel moet word. Hulle kan verfyn word deur meer as een van dié simbole bo of onder ’n noot. Hulle kan ook saam met fraseermerke soos hierbo genoem, verskyn.

Versiering 
Versiering wysig die toonhoogtepatroon van individuele note.

Oktaaftekens 

8va en 15ma word soms verder afgekort tot 8 en 15. Wanneer dit onder die balk verskyn, word die woord bassa soms bygevoeg.

Herhaling en codas

Instrumentspesifieke notasie

Kitaar 
Die kitaar het ’n vingerpluknotasiestelsel wat afgelei is van die Spaanse of Latynse name vir die vingers. Dit word bo, onder of langs die noot geskryf waaraan dit gekoppel word. Dit is soos volg:

Klavier

Pedaaltekens 
Pedaalteken kom in musiek voor vir instrumente met ’n aanhoupedaal, soos die klavier, vibrafoon en klokke.

Ander klaviernotasie 

Ou leerboeke (voor 1940) wat in die VK gepubliseer is, gebruik moontlik "Engelse vingernotasie", naamlik + vir die duim, dan 1 (wysvinger), 2 (middelvinger), 3 (ringvinger) en 4 (pinkie).

Snaarinstrumente 
(Met die uitsondering van die harp)

Vierslanerslaginstrumente

Sesslanerslaginstrumente 

Die syfers vir sesslanerslaginstrumente kan ook omgekeer word.

Sien ook 
 Grafiese notasie
 Musiekteorie
 Woordelys van musiekterme

Verwysings 

Musiek