Xinjiang

Xinjiang (Oeigoers: شىنجاڭ, Shinjang; Chinees: 新疆, Pinyin: Xīnjiāng), amptelik die Xinjiang Oeigoer Outonome Gewes, is 'n outonome gewes in die noordweste van die Volksrepubliek China. Die bevolking is in 2021 op 25 890 000 geskat. Die administratiewe gebied van die gewes strek beslaan 'n oppervlakte van 1 664 897km². Die hoofstad en grootste stad is Ürümqi.

Xinjiang grens in die suidooste aan die outonome gewes Tibet, in die ooste aan die provinsies Qinghai en Gansu, in die noordooste aan Mongolië, in die noorde aan Rusland, in die noordweste aan Kasakstan en Kirgisië, in die weste aan Tadjikistan en Afghanistan asook in die suidweste aan Pakistan en Indië. Die gebergtes Karakoram, Kunlun en Tiensjan vorm die grense in die weste en suide.

Die gebied is die tuiste van die Oeigoere, 'n Turkse volk in Sentraal-Asië. Hulle is aan ander Turkse volke soos Azerbeidjanners, Kasakke, Kirgisiërs, Oesbeke, Turke en Turkmene verwant. Daar word derhalwe soms na die gebied as Oos-Turkestan, Oos-Turkmenistan of Oeigoeristan verwys. Die Oeigoere vorm met 46,4% die grootste etniese groep van die streek, gevolg deur Han-Chinese met 39%, Kasakke met 7% en Hui-Chinese met 4,5%. Die Oeigoere ervaar die Chinese bewind as verdrukkend. Massale immigrasie van etniese Han-Chinese is egter besig om die inheemse bevolking te verdring en hulle kultuur te vernietig.

Argeologie 
In Xinjiang is tientalle goed bewaarde Tarim-mummies gevind wat ongeveer 3000 jaar oud kan wees. Hulle is waarskynlik op 'n natuurlike manier bewaar, in teenstelling met die mummifikasie soos dit in Antieke Egipte gebruik word. In die streekmuseum van Ürümqi kan sulke mummies gesien word, sowel as argeologiese vondste wat te doen het met die Syroete.

Vondse in ou grafte wys dit in die 2de millennium v.C. mense van 'n Europese afkoms het in Hami binnegedring, waar hulle by die oorspronklike Oos-Asiatiese bevolking aangesluit het. Hierdie immigrante toon ooreenkomste met die bevindinge van die 3de millennium v.C. van Xemirxek (Qiemu'erqieke, Chemurchek of Shamirshak) naby Altay en word geassosieer met die Indo-Europese Tochare.

Kruispunt van handelsvloei en kulture 
Xinjiang, voorheen ook bekend as Oos-Turkestan of Chinees-Turkestan, het sedert die antieke tye 'n rol gespeel in Oos-Asië en Europa-Wes-Asië, beide op godsdienstige-kulturele vlak (Boeddhisme, Islam, Nestorianse Christendom en later sendelinge) en op kommersiële vlak (die beroemde Syroete). Hierdie kontakte verloop vir 'n belangrike deel via 'n reeks oasestaate, wat van tyd tot tyd deur China onderwerp is en tydens die Han-dinastie bekendstaan as die Ses-en-dertig Ryke van die Westelike-gebiede.

Selfstandig en Chinees 
Tydens die Han-dinastie het China geleidelik begin om sy invloed in Tarimbekken uit te brei en sommige plaaslike heersers in tribuutbetalings te dwing. Dit het egter tot die Tang-dinastie geduur voordat die huidige Xinjiang deur China in omstreeks 640 verower is.

Ná die Slag van Talas in 751 het China sy greep op Sentraal-Asië verloor. Uiteindelik het die gebied onder die Oeigoerse Ryk se beheer gekom en die bevolking is tot Islam bekeer.

In die 13de eeu is die gebied verower deur die Mongoolse leier Djengis Khan. Daarna was dit deel van Tsjagatai-khanaat, die Timoeriede en Moghulistan. Vanaf ongeveer 1400 het die noorde van Xinjiang die tuiste van die stamfederasie van die Oirat-Mongole geword. Vanaf die tweede helfte van die sewentiende eeu is dele van die suide van die gebied – die Tarimbekken – met ryk oases soos Hami en Turpan ook oorheers deur die destydse dominante stam binne die federasie, die Dzjoengare.

Na die val  van die Maya Yaduriyat in die middel van die 18de eeu het die Qing-dinastie die gebied vir China herwin. In 1875–1880 is die gebied tydelik van die Chinese gesag onttrek weens 'n Islamitiese opstand. Ten slotte het Xinjiang in 1884 'n provinsie van China geword; die naam beteken ook nuwe grens.

Verwysings

Eksterne skakels 

  Amptelike webwerf van die Outonome Gewes Xinjiang 
   Algemene atlas van Xinjiang
  

Outonome Gewes van die Volksrepubliek China