Mekong

Die Mekongrivier (Birmaans: မဲခေါင်မြစ်, Khmer: ទន្លេមេគង្គ, Lao: ແມ່ນ້ຳຂອງ, Thai: แม่น้ำโขง, Viëtnamees: Mê Kông, Chinees: 湄公河) is een van die wêreld se groot riviere. Dit is die wêreld se tiende langste rivier en die sewende langste in Asië. Die beraamde lengte is 4 350 km en die opvangsgebied beslaan 795 000 km². Vanaf die Hoogland van Tibet vloei die rivier deur die Volksrepubliek China se Yunnanprovinsie, Mianmar, Thailand, Laos, Kambodja en Viëtnam.

Die uiterste seisoenale veranderinge in die vloei van die rivier en die teenwoordigheid van stroomversnellings en watervalle in die rivier maak dit moeilik om die rivier te bevaar.

Van Kratie in Kambodja stroomopwaarts is net sekere dele van die rivier bevaarbaar en is daar maar net 'n paar klein geïsoleerde vlaktes wat vir rysverbouing geskik is. Suid van Phnom Penh vorm die Mekong ’n groot delta, wat een van die belangrikste rysverbouingsgebiede van Suidoos-Asië uitmaak.

Die Mekong ontspring in die Tanglha-gebergte (6 000 m hoog), 'n bergketting noordoos van die Transhimalaja, in die Hoogland van Tibet.

Die bo-en middelloop 
Van sy oorsprong tot naby Luang Prabang vloei die rivier deur nou dale tussen hoë bergreekse in 'n baie dun bevolkte gebied. Die klimaat is tipies vir hooggebergtes en die reënval laag. Hierdie deel van die rivier is nie bevaarbaar nie van wee stroomversnellings.

By Luang Prabang, op 'n hoogte van 350 m, waar die rivier vir die eerste keer 'n klein alluviale vlakte vorm, begin die middelloop. Luang Prabang is die noordelikste plek wat per skip bereik kan word en is in ’n geïsoleerde rysgebied geleë. Suid van die stad tot by Vientiane, 160 m bo seespieël, vloei die rivier weer deur 'n nou vallei. Tussen Luang Prabang en Vientiane daal die rivier met 1 m/km.

Van Vientiane 270 km suidwaarts tot by Savannakhet, wat 140 m bo seespieël is, is daar 'n geringe daling van 7 tot 8 cm/km. Hier eindig die bevaarbare deel van die middelloop van die rivier. Oos van Savannakhet is Laos se enigste belangrike rysvlakte.

Ongeveer 200 km suid van Savannakhet, 90 m bo seespieël by Pakse, is 'n studam in die rivier gebou. Die daling tussen die twee stede is 25 cm/km. Naby Pakse vloei die Mekong langs die Plato van Bolovens verby. Een van die belangrikste syriviere van die Mekong is die Mae Nam Mun, wat in die Koratplato in die noordooste van Thailand ontspring en op die grens tussen Laos en Kambodja in die Mekong uitmond.

In Laos vloei baie riviere van die oostelike bergland na die Mekong. Die belangrikste is die Nam Theun, Se Noi, Se San en Se Kong. Die Mekong se waterstand kan aansienlike verskille toon in die droë seisoen rondom Februarie en Maart en sy hoogste vlak in die nat moesonperiode, wat in Laos in Augustus en in Kambodja ongeveer 'n maand later begin.

Die benedeloop en die delta 
Suid van Laos se grens met Kambodja is die Khone-waterval, wat ’n belemmering vir skeepvaart vorm, maar van groot belang is vir energievoorsiening. Hier daal die rivier 22 m oor 'n afstand van 10 km. Tot by Kratie vloei die rivier nog deur 'n baie nou vallei, wat by Kompong Cham in 'n alluviale vlakte oorgaan.

By Phnom Penh sluit die belangrikste syrivier van die benedeloop, die Tonie Sap, hom by die Mekong aan. Hierdie rivier mond uit in die Tonie Sap-meer, wat ’n baie belangrike regulerende werking op die waterstand van die Mekong het en daardeur ’n natuurlike beskerming teen oorstromings in die delta van die rivier vorm.

Die delta begin suid van Phnom Penh. Vanweë hierdie natuurlike regulering is die rivier tot by Phnom Penh (550 km van die monding af) die hele jaar bevaarbaar. In die reënseisoen – van Augustus tot November – vloei water van die Mekong deur 'n kanaal wat die rivier met die Tonie Sap, net bokant Phnom Penh, verbind, waardeur die gevaar van oorstroming verminder word.

Wanneer die Mekong se watervlak in die droë seisoen, van Januarie tot Mei, daal, vloei water uit die Tonie Sap na die rivier terug. Suid van Phnom Penh, 300 km van die monding af, begin die Mekong-delta, wat 'n oppervlakte van 70 000 km² beslaan. Tot hier toe was die vrugbare alluviale vlakte langs die rivier relatief klein, maar die delta vorm een van die belangrikste rysverbouingsgebiede van Suidoos-Asië.

In die middel en in die ooste van die delta is die bevolkingsdigtheid baie hoog. Die moerassige noordooste is egter dun bevolk, terwyl vestiging in toenemende mate in die westelike en suidelike dele geskied. 'n Studiegroep waaraan 18 lande in samewerking met die VVO deelneem, werk aan die Laer-Mekong-projek, waarmee beoog word om die energievoorsienings- en besproeiingsmoontlikhede en die bevaarbaarheid van die rivier te verbeter.

Fauna 
Die Mekong-kom is een van die gebiede van die wêreld met die rykste biodiversiteit. Meer as 1 200 visspesies is geïdentifiseer en daar kan moontlik soveel as 1 700 wees.  Visvang is een van die belangrike ekonomiese aktiwiteite in die gebied en 'n noodsaaklike bron van proteïene in die plaaslike dieet. Daar word beraam dat daar met soveel as 120 visspesies handel gedryf word maar die meeste van die handel word oorheers deur sowat 10–20 spesies.

Verwysings

Bronne 
 Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0-908409-59-1, volume 18, bl. 106

Eksterne skakels 

  

Geografie van Kambodja
Geografie van Laos
Riviere in Mianmar
Riviere in Thailand
Riviere in Viëtnam
Riviere in die Volksrepubliek van China