Proxima Centauri b

Proxima Centauri b (ook genoem Proxima b) is ’n eksoplaneet wat voorkom in die bewoonbare sone van die rooidwergster Proxima Centauri, die naaste ster aan die Son. Dit lê sowat 4,2 ligjare (1,3 parsek of 40 biljoen km) van die Aarde af in die sterrebeeld Sentour en is dus die naaste bekende eksoplaneet aan die Sonnestelsel. 

Die ontdekking van die planeet is in Augustus 2016 deur die Europese Suidelike Sterrewag aangekondig. Dit is sowat 1,3 keer so groot soos die Aarde. Aanvanklik is geglo die planeet kan nie bewoonbaar wees nie omdat dit 2 000 keer groter sterwinddruk ondervind as die Aarde van die Son. Volgens ’n nuwe studie in Oktober 2016 het navorsers by Frankryk se CNRS-navorsingsinstituut egter bevind daar is ’n aansienlike kans dat die planeet oppervlak-oseane en ’n dun atmosfeer het – faktore wat op lewe kan dui. Meer inligting oor die fisieke eienskappe is nodig voordat ’n werklike evaluasie gedoen kan word.

Navorsers dink Proxima Centauri b se nabyheid aan die Aarde bied die geleentheid om dit deur robotte te verken as deel van die Starshot-projek, of ten minste "in die komende eeue".

Eienskappe

Massa, radius en temperatuur 

Die skynbare inklinasie van die planeet se wentelbaan is nog nie gemeet nie. Die minimum massa is , wat die massa sou wees as sy wentelbaan reg van die kant af gesien sou word en die Dopplerverskuiwing dus op sy grootste sou wees. Sodra sy wentelinklinasie bekend is, kan die massa bereken word. As die wentelbaan skuinser is van die Aarde af gesien, kan sy massa groter wees; die kans is 90% dat dit kleiner as  is. As dit ’n rotsplaneet soos die Aarde is en dieselfde digtheid het, sal sy radius minstens  wees. Dit sal groter wees as dit ’n kleiner digtheid as die Aarde het, of ’n groter massa as die minimum massa. Die planeet het ’n ewewigstemperatuur van 234 K ().

Moederster 
Die planeet wentel om ’n klas M-rooidwerg met die naam Proxima Centauri (ook net Proxima genoem). Die ster het ’n massa van  en ’n radius van . Dit het ’n oppervlaktemperatuur van 3 042 K en is 4,85 miljard jaar oud. In vergelyking daarmee is die Son 4,6 miljard jaar oud en het dit ’n oppervlaktemperatuur van 5 778 K. Proxima Centauri draai rofweg elke 83 dae om sy as en het ’n ligsterkte van . Nes die ander twee sterre in die driedubbele sterstelsel, bevat Proxima Centauri baie metale in vergelyking met die Son (1,62 keer soveel), iets wat gewoonlik nie aangetref word by sterre met so ’n klein massa soos Proxima nie.

Hoewel Proxima Centauri die naaste ster aan die Son is, is dit nie met die blote oog van die Aarde af sigbaar nie weens sy lae skynbare magnitude van net 11,13.

Proxima Centauri is ’n opvlamster wat soms ’n drastiese toename in helderheid en hoë-energie-uitstralings ondergaan vanweë magnetiese aktiwiteit wat groot sonstorms veroorsaak; dit bestraal moontlik die oppervlak van Proxima Centauri b as die planeet nie ’n sterk magneetveld of beskermende atmosfeer het nie.

Wentelbaan 
Proxima Centauri b wentel elke 11,186 dae om sy moederster op ’n semi-hoofasafstand van sowat 0,05 AE, ’n afstand van ’n 20ste van dié tussen die Aarde en die Son. In vergelyking daarmee het Mercurius, die naaste planeet aan die Son, ’n semi-hoofasafstand van 0,39 AE. Proxima Centauri b kry sowat 65% van die hoeveelheid bestraling van sy moederster as wat die Aarde van die Son kry. Die grootste deel van dié bestraling is in die infrarooispektrum. In die sigbare spektrum kry die eksoplaneet net 2% van die lig wat die Aarde kry; daarom sal dit nêrens op die planeet ooit ligter wees as met skemer op die Aarde nie. Proxima Centauri b kry egter sowat 400 keer meer X-straalbestraling as die Aarde.

Bewoonbaarheid 

Daar word tans geglo dit is onwaarskynlik dat Proxima Centauri b bewoonbaar is omdat die planeet sterwinde ondervind met ’n druk van meer as 2 000 keer dié wat die Aarde van die Son ondervind. Hierdie bestraling en sterwind sal waarskynlik enige atmosfeer wegwaai en enige lewe sal dan net onder die oppervlak moontlik wees. Die bewoonbaarheid van die planeet is egter nog nie vir seker vasgestel nie. 

Die planeet wentel in die bewoonbare sone om die ster – die deel waar vloeibare water op die oppervlak kan voorkom indien die toestande reg is. Die rooidwerg-moederster, wat ’n massa van sowat ’n agtste van die Son het, se bewoonbare sone is tussen 0,0423 en 0,0816 AE.

Hoewel die planeet in sy ster se bewoonbare sone voorkom, word die moontlikheid van lewe bevraagteken weens verskeie moontlik gevaarlike toestande. Die planeet is naby genoeg aan sy moederster dat dit ’n sinchroniese rotasie het. Dan sal die kant wat permanent na die ster wys skroeiend warm wees, terwyl die ander kant gevries en pikdonker is. Wetenskaplikes glo in so ’n geval sal die enigste bewoonbare sones op die planeet, as daar eniges is, op die grens tussen die twee uiterstes wees. Net hier sal toestande reg kan wees vir vloeibare water om voor te kom. Proxima Centauri b se wentelbaan-eksentrisiteit is egter nie vir seker bekend nie, net dat dit onder 0,35 is – groot genoeg sodat dit moontlik in ’n baanresonansie van 3:2 is, nes Mercurius in ons Sonnestelsel. ’n Dag op Proxima b sal dan moontlik so lank wees as sowat 7,5 dae op Aarde. 

’n Groot deel van die planeet kan bewoonbaar wees as dit ’n atmosfeer het wat dik genoeg is om hitte na die kant te versprei wat weg van die ster af wys. Vloeibare water sal dalk net voorkom in die sonnigste dele van die planeet se oppervlak. 

In Oktober 2016 het navorsers van Frankryk se CNRS-navorsingsinstituut gesê daar is ’n aansienlike kans dat die planeet oseane op sy oppervlak en ’n dun atmosfeer het.

Verkenning 
Die ontdekking van Proxima b was belangrik vir Breakthrough Starshot, ’n onlangse projek wat ten doel het om ’n vloot miniatuur-verkenningstuie na die Alpha Centauri-stelsel te stuur. Die projek, onder leiding van Breakthrough Initiatives, ’n navorsingsmaatskappy wat deur die Russiese entrepreneur Joeri Milner befonds word, beplan om ’n vloot onbemande miniatuur-verkenningstuie met die naam StarChips te vervaardig en na Alpha Centauri te stuur. Hulle sal teen tot 20% die spoed van lig kan reis en die stelsel 20 jaar later bereik. Inligting wat hulle terugstuur, sal vier jaar later op die Aarde ontvang word.

Verwysings

Eksterne skakels 
 "A search for Earth-like planets around Proxima Centauri"
 "The habitability of Proxima Centauri b - Pale Red Dot website for future updates"

 Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia

Eksoplanete
Sentour (sterrebeeld)