Purana

Die term Purana (Sanskrit: पुराण purāṇa; letterlik "antiek, oud") verwys na ’n uitgebreide genre van Indiese letterkunde oor ’n groot reeks onderwerpe, veral mites, legendes en ander tradisionele verhale. Dit is hoofsaaklik in Sanskrit geskryf, maar ook in streekstale. 

Verskeie van hierdie geskrifte is genoem na belangrike Hindoegode soos Vishnu, Shiva en Devi. Die Purana-letterkundegenre word in beide Hindoeïsme en Djainisme aangetref.

Die Puranas is ensiklopedies en sluit uiteenlopende onderwerpe in soos die skeppingsleer, kosmologie, stamboeke van gode, godinne, konings, helde en halfgode, volksverhale, pelgrimstogte, tempels, medisyne, sterrekunde, grammatika, mineralogie, humor, liefdesverhale, teologie en filosofie. Die inhoud is geensins eenvormig nie en daar is verskeie manuskripte van elke Purana wat onderling verskil. Dit is anonieme tekste en waarskynlik die werk van baie skrywers oor die eeue heen; in teenstelling daarmee het die meeste Djaina-puranas ’n datum en die naam van ’n skrywer by.

Daar is 18 Mahapuranas (Groot Puranas) en 18 Upapuranas (Klein Puranas), met meer as 400 000 verse. Die eerste weergawes van die onderskeie Puranas is waarskynlik tussen die 3de en 10de eeu saamgestel. Die Puranas word beskou as smriti, werke waarvan aangeneem word dit berus op ’n goddelike openbaring maar is deur mense saamgestel en oorvertel.

Die Puranas was invloedryk in die Hindoekultuur en het groot jaarlikse nasionale en streeksfeeste geïnspireer. Hul rol en waarde as sektariese godsdienstekste en historiese tekste is omstrede, want baie gode en godinne word geprys en dit is nie duidelik presies hoe sektaries hulle is nie, volgens Ludo Rocher. Die godsdienspraktyke wat daarin vervat is, word beskou as Vaidika (in ooreenstemming met Vediese letterkunde). 

Die Bhagavatapurana word beskou as een van die gewildste tekste in die genre.

Geskrifte

Mahapuranas
Die belangrikste van die baie tekste wat Puranas genoem word, is die Mahāpurāṇas, of Groot Puranas. Daar is altesaam 18, wat dikwels in drie groepe van ses elk verdeel word. Elke groep word met 'n ander godheid verbind. 

Vishnupuranas

Brahmapuranas

Shivapuranas

Upapuranas 

Die verskil tussen die Mahapuranas en Upapuranas is volgens Rajendra Hazra as volg: "’n Mahapurana is bekend, en dié wat minder bekend is, is ’n Upapurana." Rocher sê die onderskeid is niehistories; dit kom selde in die Puranas voor en is waarskynlik "van onlangse oorsprong".

Daar is 18 Upapuranas, maar die titels wat op dié lys hoort, word betwis. Hulle sluit in die Sanatkumara-, Narasimha-, Brihannaradiya-, Shivarahasya-, Durvasa-, Kapila-, Bhargava-, Kalika-, Samba-, Nandi-, Surya-, Parasara-, Vasishtha-, Devibhagavata- en Ganeshapurana. Net ’n paar van hulle is met ’n kritiese oog versorg.

Beide die Ganesha- en Mudgalapurana is aan Ganesha gewy. Die Devibhagavatapurana, oor die godin Durga, het (saam met die Devi Mahatmya van die Markandeyapurana) ’n basiese teks geword vir Devi-aanbidders.

Inhoud 
Verskeie Puranas, soos die Matysapurana, noem "vyf eienskappe" of "vyf tekens" van ’n Purana:
Sarga: kosmogonie
Pratisarga: kosmogonie en kosmologie
Vamśa: die genealogie van die gode, wysgeers en konings
Manvañtara: kosmiese siklusse, die geskiedenis van die wêreld tydens die bewind van een patriarg
Vamśānucaritam: legendes in die tyd van verskeie konings.

’n Paar Puranas, soos die gewilde Bhagavatapurana, voeg nog vyf eienskappe by:
Utaya: karma-skakels tussen die gode, wysgeers, konings en die verskillende lewende wesens
Ishanukatha: verhale oor ’n god
Nirodha: ’n einde
Mukti: moksja, spirituele bevryding
Ashraya: ’n toevlug

Hierdie vyf of tien afdelings sluit in onderwerpe soos biografieë, mites, geografie, medisyne, astronomie, Hindoetempels, pelgrimstogte, mondigwording, welsyn, etiek, pligte, regte, dharma, goddelike ingryping in kosmiese en menslike sake, liefdesverhale, feeste en filosofie. 

Die Puranas het mans en gode met mekaar verbind, in ’n godsdiens- én ’n algemene sin. Die Puranas volg hier ’n sekere patroon. Dit begin met ’n inleiding: ’n Toekomstige volgeling word beskryf as onkundig oor die god, maar tog nuuskierig. Die volgeling kom meer oor die god te wete en dit begin die spirituele bewuswording. Daarna word beskryf hoe die god se genade die persoon begin oorreed en bekeer, die volgeling betoon dan verering, die god beloon hom daarvoor en uit dankbaarheid betoon die volgeling verdere verering.

Mettertyd is hoofstukke en verse van een Purana opgeneem in die teks van ’n ander. Net so is inhoud uit Vediese geskrifte, smriti's en soetras oorgeneem, ouer verse is met nuwes vervang en so is manuskripte geskep met dieselfde naam, maar teenstrydige inhoud. Die inhoud oor konings, wysgeers en ander mense is deels histories, deels hagiografies, en soms is dit selfs opgemaak. Die baie teenstrydigheide en verkeerde feite het veral van die 12de eeu af voorgekom, en dit kan afgelei word uit kruisverwysings in die geskrifte; die Kurmapurana het byvoorbeeld volgens die Matsyapurana 18 000 verse, volgens die Agnipurana 8 000 en volgens die Naradiyapurana 17 000.

Ondanks die teenstrydighede is daar ooreenkomste in die tekste van die hele korpus, maar dit is onmoontlik om vas te stel in watter mate die Puranas mekaar beïnvloed het. Die korpus moet dus liefs as ’n sinchroniese geheel gelees word. ’n Voorbeeld van ’n mite wat algemeen voorkom, is die lingabhava – die "verskyning van die linga". Die verhaal gaan oor die drie hoofgode, Brahma, Vishnu en Shiva, wat byeenkom en debatteer. Ná verskillende weergawes van die daaropvolgende gebeure, word Shiva se glorie eindelik gevestig deur die verskyning van die linga. Dié mite kom in die Vayu-, Brahmanda-, Shiva-, Skanda- en ander Puranas voor.

Die geskrifte is in Sanskrit sowel as streektale geskryf, en feitlik geheel en al in koepletvorm.

Betekenis van die Puranas 
Die inhoud van die Puranas is volgens Max Muller onafhanklik, het dikwels in die loop van die geskiedenis verander en hou min verband met geskrifte van die Vediese religie. Sommige geleerdes meen daar is ’n verband, ten minste in spirituele temas en teologie. Die Puranas probeer die Vediese geskrifte aanvul en interpreteer.

Ondanks die baie uiteenlopende manuskripte uit die antieke en Middeleeuse Indië wat bewaar gebly het, is daar ’n gebrek aan historiese data in hulle. Nie die naam van die skrywer of die datum van hul samestelling is bekend nie, want hulle is van een geslag tot die volgende gekopieer. Hierdie gebrek het 19de-eeuse geleerdes in die versoeking gebring om die Puranas as ’n bron van chronologiese en historiese inligting oor Indië en Hindoeïsme te gebruik. Dit is óf vinnig verwerp deur ander geleerdes óf dit het omstrede geword, want die Puranas sluit fabels en fiksie in en die inhoud oor die korpus heen is teenstrydig.

Die Puranas is volgens Kees Bolle "groot, dikwels ensiklopediese werke" uit die antieke en Middeleeuse Indië. Van hulle, soos die Agnipurana en Matsyapurana, dek alle soorte onderwerpe en behandel volgens Rocher alles van fiksie tot feite, van praktiese resepte tot abstrakte filosofie, van geografiese reisgidse tot grimeermiddels, van feeste tot astronomie. Nes ensiklopedieë is die Puranas gereeld bygewerk en aangepas om aktueel te bly. 

Sommige van die 36 groot en klein Puranas is egter handboeke met ’n meer gespesifiseerde fokus. So behandel die Skandapurana, Padmapurana en Bhavishyapurana hoofsaaklik pelgrimsreise, terwyl die Vayupurana en Brahmandapurana meer op geskiedenis, mitologie en legendes fokus.

Verwysings

Nog bronne

Eksterne skakels 

 Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia

Hindoegeskrifte