50000 Quaoar

50000 Quaoar (Engels uitspraak: ), met die voorlopige naam , is ’n trans-Neptunus-voorwerp sonder resonansie en moontlike dwergplaneet in die Kuipergordel, wat anderkant al die planete in die Sonnestelsel voorkom. Sy deursnee is sowat 1 110 km, of die helfte so groot soos Pluto. Dit is op 6 Junie 2002 by die Palomar-sterreweg ontdek deur die Amerikaanse sterrekundiges Chad Trujillo en Michael Brown.

Tekens van waterys is gevind, wat dui op die moontlikheid van kriovulkanisme. ’n Klein hoeveelheid metaan is op die oppervlak teenwoordig, wat net moontlik is by die grootste Kuipergordelvoorwerpe (KGV's).

In Februarie 2007 is Weywot, ’n sinchroniese maan met ’n deursnee van 80 km, deur Michael Brown in ’n wentelbaan om Quaoar ontdek. Albei voorwerpe is na mitologiese figure van die Suid-Kaliforniese Tongvavolk genoem. Quaoar is hul skeppergod en Weywot sy seun.

Ontdekking 
Quaoar is amptelik op 6 Junie 2002 deur die sterrekundiges Chad Trujillo en Michael Brown by die Kaliforniese Instituut vir tegnologie ontdek vanaf beelde deur die Samuel Oschin-teleskoop van die Palomar-sterrewag. Die eintlike ontdekkingsfoto is op 4 Junie al geneem en op 5 Junie ontleed. Die ontdekking van die voorwerp, met ’n skynbare magnitude van 18,5 en wat in dié stadium in die sterrebeeld Slangdraer geleë was, is op 7 Oktober 2002 aangekondig.

Naam 
Quaoar is genoem na die skeppergod van die Tongvavolk van Suid-Kalifornië, waar Quaoar ontdek is. Brown et al. het ’n naam met ’n meer intuïtiewe spelling, "Kwawar", gekies, maar die spelling "Quaoar" is deur die Tongva verkies. Die naam was volgens die voorskrifte van die Internasionale Astronomiese Unie (IAU). 

Voordat die IAU die naam goedgekeur het, het die voorwerp die voorlopige naam  gehad. Die kleinplaneetnommer 50000 was nie toeval nie, maar is gekies om die ontdekking te vier van ’n besonder groot voorwerp te midde van die soeke na ’n Pluto-grootte-voorwerp in die Kuipergordel, net soos met die naam 20000 Varuna. Ander voorwerpe van min of meer dieselfde grootte, soos 136199 Eris, het egter nommers gekry bloot volgens die volgorde waarin hul wentelbane bevestig is.

Grootte 
In 2004 is geraam Quaoar het ’n deursnee van , maar dit is intussen afgebring. Tydens sy ontdekking in 2002 was dit egter  die grootste voorwerp wat ná Pluto in die Sonnestelsel ontdek is. Intussen is ander, groter voorwerpe ontdek soos , ,  en , hoewel later ontdek is Sedna is effens kleiner as Quaoar. Quaoar het omtrent dieselfde massa as Pluto se maan Charon, wat sowat  keer so groot as die massa van  is. Quaoar se deursnee is rofweg ’n 12de van die Aarde s’n, ’n derde van die Maan s’n en die helfte van Pluto s'n.

Quaoar was die eerste TNV wat "direk" van foto's van die Hubble-ruimteteleskoop af gemeet is danksy ’n nuwe, gesofistikeerde metode (sien Brown se webblad vir ’n nietegniese beskrywing en sy verslag). 

Die ongekorrigeerde Hubble-raming van 2004 verskil van die Spitzer-ruimteteleskoop se 2007-raming dat die albedo hoër (0,19) en die deursnee dus kleiner () is.

Tydens die Hubble-waarnemings van 2004 was min bekend oor die oppervlakeienskappe van KGV's, maar ons weet nou Quaoar se oppervlak stem in baie opsigte ooreen met die yssatelliete van Uranus en Neptunus. Geskoei op metings van ’n Uranus-satelliet was Hubble se raming vir Quaoar sowat 40% te hoog en is sowat 900 km ’n beter raming. Volgens ’n gemiddeld van Spitzer se raming en Hubble se gekorrigeerde raming, is Quaoar se deursnee in 2010 op sowat  geraam.

Op 4 Mei 2011 het Quaoar voor ’n ster met ’n magnitude van 16 verbybeweeg. Metings tydens die okkultasie het gedui op ’n langwerpige vorm. Volgens nuwe metings van die Herschel-ruimtesterrewag met hersiene data van Spitzer het Quaoar ’n deursnee van  en sy satelliet, Weywot, ’n deursnee van .

Wentelbaan 

Quaoar se wentelbaan is sowat 43,3 AE van die Son af, met ’n wentelperiode van 284,5 jaar. Sy wentelbaan is feitlik rond en het ’n klein helling (sowat 8°). Dit is tipies van die kleiner KGV's, maar buitengewoon vir ’n groot KGV. Pluto, Makemake, Haumea, Orcus, Varuna en Salacia se wentelbane het ’n groot helling en eksentrisiteit.

Quaoar is die grootste liggaam wat as ’n cubewano geklassifiseer word.

Op die illustrasie regs bo kan die feitlik ronde wentelbaan van Quaoar gesien word in vergelyking met dié van Pluto. Op 43 AE in ’n feitlik ronde wentelbaan word Quaoar nie baie deur Neptunus versteur nie – anders as Pluto, wat in ’n 2:3-resonansie met Neptunus is. Die onderste illustrasie regs wys die relatiewe baanhellings van Quaoar en Pluto. Neptunus se wentelbaan is in grys en dui die sonnebaan aan.

In 2008 was Quaoar net 14 AE van Pluto af. Dit is dus die naaste groot liggaam aan die Pluto-Charon-stelsel. In Kuipergordelterme is dit baie naby.

Satelliet 
Quaoar het een bekende natuurlike satelliet, (50000) Quaoar I Weywot", of Weywot vir kort. Die ontdekking daarvan deur Michael Brown is op 22 Februarie 2007 aangekondig. Dit is ontdek op ’n beeld wat op 14 Februarie 2006 geneem is. Dit was toe sowat 0,35 boogsekondes van Quaoar met ’n verskil in skynbare magnitude van 5,6.

Twee moontlike wentelbane is uit waarnemings bepaal: Die eerste is ’n prograde wentelbaan met ’n helling van 14°, en die tweede ’n retrograde wentelbaan met ’n helling van 30° (150°). Die ander parameters tussen die twee wentelbane stem baie ooreen.

Die maan wentel elke 12,5 dae om Quaoar op ’n afstand van 14 500 km en het ’n eksentrisiteit van sowat 0,14. Ramings is dat die maan se deursnee sowat 74 km is,  van Quaoar s’n, en dat dit ’n massa van net  van Quaoar s’n het.

Verwysings

Eksterne skakels 
 
 Webblad van Quaoar se ontdekkers 
 Data by Johnston's Archive
 "Chilly Quaoar had a warmer past" – Artikel by Nature.com

 Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia

Trans-Neptunus-voorwerpe
Kuipergordel
Dubbele Trans-Neptunus-voorwerpe
Moontlike dwergplanete