Gideon Fagan

Gideon Fagan (Somerset-Wes, Kaapkolonie, 3 November 1904 – Kaapstad, Suid-Afrika, 20 Maart 1980) was ’n Suid-Afrikaanse komponis en dirigent.

Fagan se musiekopvoeding het onder toesig van broer Johannes begin, wat privaat lesse in klavier, teorie en harmonie vir hom gereël het. Van 1916 tot 1920 het hy die Suid-Afrikaanse Musiekkollege in Rosebank, nou deel van die Universiteit van Kaapstad, bygewoon. Hy het nie ’n graadkursus gevolg nie, maar gespesialiseer in kontrapunt, harmonie, komposisie, bladlees en orkestrasie, alles onder leiding van prof. W.H. Bell. Hierna het Fagan nog vier jaar aan die Royal College of Music in Londen studeer. Met dirigeerkunde as sy hoofvak het Fagan die hoogste graad (sewe ster) behaal en was destyds die jongste student wat in die Parry-operateater gedirigeer het en ook die eerste wat beroepsorkeste by die Trinity College of Music se Weldoenersfondskonserte gedirigeer het: die Koninklike Filharmoniese Orkes, die Albert Hall, die Queen’s Hall en die Londense Simfonieorkes. 

Fagan het in 1926 na sy vaderland teruggekeer, maar ’n jaar later weer Londen toe gegaan omdat daar beperkte geleenthede in Suid-Afrika was in sy gekose beroepsrigting. Dié keer het hy tot in 1949 in Engeland gewoon en uiteenlopende werk gedoen: dirigeer, musiekverwerkings, orkestrasie en die komponeer van musiek vir rolprente en teateropvoerings. Musiekuitgewers het graag van Fagan se werk gebruik gemaak. Onder die skuilnaam Albert Diggenhof het hy verwerkings van Afrikaans volksliedjies vir die platemaatskappy His Master’s Voice gemaak asook vir die BBC. Ná 1936 het hy goeie aansien geniet as gasdirigent, as komponis van populêre en geleentheidsmusiek vir rolprente en dokumentêre en as musikale direkteur tydens opnames, ook van sy eie musiek. Van die werke wat onder sy spelleiding uitgevoer is, is The Glass Slipper deur H. en E. Farjeon en die geslaagde Song of Norway. Hierna is hy aangestel as dirigent van die BBC se Noordelike Orkes in Manchester. Uit dié pos het hy drie jaar later bedank.  

In 1949 het ’n kontrak met die Johannesburgse Stadsraad onderteken om die Stadsorkes vir drie jaar te dirigeer as tweede dirigent van Frits Schuurman. Eindelik is dié kontrak tot drie jaar en ses maande verleng. In dié tyd het Fagan konserte, operas, skoolkonserte en toere na afgeleë gebiede gedirigeer. Toe die Voortrekkermonument in Desember 1949 ingewy word, het hy die gekombineerde SAUK- en Stadsorkes gedirigeer asook die massakore wat in die monument se amfiteater opgetree het. Die SAUK het Fagan in 1954 as bestuurder van sy musiekafdeling in Johannesburg aangestel. Hy was agtereenvolgens bestuurder, musiekradgewer en bestuurder van musiekbeplanning, waarnemende hoof van musiek en ná 1964 hoof van musiek. Tydens sy 13-jarige dienstyd by die SAUK het Fagan deurgaans daarna gestreef om Suid-Afrikaanse musiek te bevorder.  Hy het ook baie orkeskonserte in Johannesburg gedirigeer, in die beroemde internationale musici opgetree het. Hierdie kunstenaars is dikwels deur die bemiddeling van Hans Adler en die JMS na Suid-Afrika gekom. Hy het die opdrag gegee vir Suid-Afrika se eerste radio-opera, The Coming of the Butterflies, deur Stephen O’Reilly met die libretto deur Cecil Jubber. Hy het die SAUK se Junior Orkes gestig en het by geleentheid die Nasionale Simfonieorkes en al die ander Suid-Afrikaanse orkeste gedirigeer. 

In 1967 het hy senior dosent aan die SA Musiekkollege geword, hoofsaaklik in orkestrasie en komposisie, en aangebly in dié pos tot einde 1972. Daarna het hy op Bettysbaai afgetree waar hy sy tyd aan sy skeppende werk gewy het. In 1973 en weer in 1976 het die nasionale onderwysdepartement sy driejaarlikse prys vir die beste konsertwerk gekomponeer in Suid-Afrika aan Fagan toegeken. Sy prestasie en sy diens aan musiek is in 1963 erken toe die Switserse Internasionale Instituut vir Kunste en Lettere ’n lewensgenootskap aan hom toegeken het.

Komposisies

Vokaal

Liedere met klavierbegeleiding 
 I had a dove (Keats) (1929) 
 Die nag (Fagan) (1929) 
 Klein sonneskyn (AG Visser) (1930)
 Lied van die Wonderboom (A.G.Visser) (1930) 
 Omdat die dood (A.G.Visser) (1930) 
 Die bergblommetjie (Fagan) (1935) 
 She walks in beauty (Byron) (1935) 
 Elegy (Byron) (1937)
 Slampamperliedjie No. 2: Eis van die vonk (C. Louis Leipoldt) (1941) 
 Ek sal opstaan (W.E.G. Louw) (1972)

Liedere met orkesbegeleiding 
 Wagter op die toring (Fagan) (1926) 
Slampamperliedjie No. 1: Wys my die plek (C.L. Leipoldt) (1941) 
Solo voices, chorus and orchestra: 
Tears (Walt Whitman), ’n simfoniese gedig gegrond op ’n onvoltooide werk deur Johannes Fagan (1954) 
 Een Vaderland, oratorium in opdrag van die nasionale onderwysdepartement (1977–’78)

Instrumentaal

Orkes 
 Nocturne, vir houtblasers en snaarinstrumente (1926) 
 Oerwoudmusiek, pastoraal en leeujag, vir die klankbaan van David Livingstone, later vervang opgevolg met die toongedig Ilala, geskryf op dieselfde tematiese materiaal (1937) 
 Suid-Afrikaans volksmusieksuite, in opdrag van die BBC (1942)

Bronne 
  SAComposers . URL besoek op 29 Julie 2016.

Suid-Afrikaanse komponiste
Geboortes in 1904
Sterftes in 1980