Woiwodskap Groot-Pole

Die Woiwodskap Groot-Pole, Pools Województwo wielkopolskie, met Poznań as sy administratiewe sentrum, is een van 16 woiwodskappe in die Republiek van Pole. Dit is met die administratiewe hervorming van 1999 deur die samesmelting van die vroeëre woiwodskappe Poznań (1975–1998), Kalisz, Konin, Piła en Leszno geskep. Met 'n oppervlakte van byna 30 000 km² is dit die tweede grootste woiwodskap ná Masowië en met 'n bevolking van meer as 3,3 miljoen ook een van die mees bevolktes.

Na die westelike deel van Pole rondom Poznań word sedert die 13de eeu as Polonia maior (Latyns, "Groot-Pole"; Pools Wielkopolska) verwys. Dit het sentraal gestaan in die Wes-Slawiese Polane-stam se suksesvolle vereniging van verskillende stamme in 'n gemeenskaplike Poolse staat – 'n proses wat hom in die 10de eeu afgespeel het.

Die platteland van Groot-Pole word van oudsher vir landboudoeleindes gebruik. Die historiese streek het geen presiese natuurlike grense nie, maar word rofweg deur die rivierlope van die Drawa (Duits: Drage), Obra en Barycz (Bartsch) van Pommere, Neumark, Brandenburg en Silesië geskei.

Geskiedenis 
Die huidige woiwodskap behels die gebied van die historiese Groot-Pole en word sodoende as die bakermat van Pole beskou. Dit was die stamgebied van die Wes-Slawiese Polane, en navorsers neem aan dat die antieke Barnsteenroete deur die streek geloop het. Teen die einde van die 10de eeu het hertog Mieszko I die Slawiese stamme in die streek tot 'n gemeenskaplike ryk verenig en in 966 Gniezno (Duits: Gnesen) as sy hoofstad gevestig.

Toe die Poolse konings hul regeringsetel na Krakau verskuif het, het Gniezno die meeste van sy oorspronklike funksies ingeboet. Poznań het vervolgens tot die belangrikste stedelike nedersetting van Groot-Pole ontwikkel en ook as gewestelike setel van die eerste Poolse heersers gedien. Dit is nog steeds 'n beduidende handelstad – die Nasionale Handelskou (sedert 1921) en die Internasionale Handelskou van Poznań het hulle oorsprong in Middeleeuse handelsbeurse.

Ná die Poolse Delinge het Groot-Pole onder Pruisiese bewind gestaan. Die Pruisiese owerhede het destyds pogings onderneem om die plaaslike landbou met belasting en ander maatreëls geleidelik in Duitse hande te laat oorgaan – 'n beleid wat felle verset van Poolse landbesitters uitgelok het. Die Poolse boere het alles onderneem om hul land te behou en onder meer moderne landboumetodes ingevoer om opbrengste en inkomste te verhoog. Die gebied is nog steeds een van die voorste landboustreke in Pole.

Die kulturele en argitektoniese erfenis van Groot-Pole sluit talle landgoede en kastele van Pole se ou adellike magnateklas in, soos die kasteel en tuin van Kórnik, die Rokoko-paleis van Rogalin en die kasteel van Rydzyna. Bekende sakrale geboue in die gebied is die groot Sistersiënser-klooster in Ląd en die pelgrimsoord Licheń Stary met sy Neogotiese kerk. Hier is intussen ook 'n nuwe Rooms-Katolieke heiligdom, die grootste basiliek van Pole opgerig.

Net buite Poznań het die Nasionale Wielkopolska-park ontstaan.

Administratiewe indeling 
Die Woiwodskap Groot-Pole is in 31 landelike munisipaliteite verdeel, terwyl Poznań, Kalisz, Konin en Leszno die status van selfregerende stede het. Hulle maak dus nie deel uit van die gelyknamige landelike munisipaliteite nie.

Selfregerende stede 
Die oorspronklike Duitse name en huidige bevolking word tussen hakies aangedui.

 Poznań (Posen) (566 546)
 Kalisz (Kalisch) (108 575)
 Konin (Konin/Warthe) (80 618)
 Leszno (Lissa) (64 079)

Landelike munisipaliteite 
 Chodzież (Colmar, Kolmar) (46 967)
 Czarnków  (Czarnikau) (86 134)
 Gniezno (Gnesen) (140 333)
 Gostyń  (Gostyn) (75 683)
 Grodzisk Wielkopolski (Grätz) (49 444)
 Jarocin  (Jarotschin) (70 390)
 Kalisz  (Kalisch) (80 369)
 Kępno (Kempen) (55 335)
 Koło (1941–1945 Warthbrücken) (88 601)
 Konin (Konin/Warthe) (123 646)
 Kościan (Kosten) (77 760)
 Krotoszyn (Krotoschin) (77 092)
 Leszno  (Lissa) (50 024)
 Międzychód (Birnbaum) (36 329)
 Nowy Tomyśl (Neutomischl) (71 817)
 Oborniki (Obernigk) (55 976)
 Ostrów Wielkopolski (Ostrowo)(158 407)
 Ostrzeszów (Schildberg) (54 490)
 Piła  (Schneidemühl) (137 099)
 Pleszew  (Pleschen) (61 951)
 Poznań  (Posen) (291 562)
 Rawicz (Rawitsch) (59 375)
 Slupca (58 725)
 Szamotuły (Samter) (85 849)
 Środa (Schroda) (54 568)
 Śrem (Schrimm) (58 646)
 Turek (Turek) (83 635)
 Wągrowiec (Wongrowitz) (67 606)
 Wolsztyn (Wollstein) (54 718)
 Września (Wreschen) (73 778)
 Złotów (Flatow) (68 526)

Geografie

Grootste stede 
Die administratiewe hoofstad Poznań en Kalisz (die oudste stad in Pole) is die enigste stedelike nedersettings in die Woiwodskap Groot-Pole met 'n bevolking van meer as 100 000.

Riviere 
 Warta (Duits: Warthe)
 Noteć (Netze)

Bergpieke 
Die bergpiek Kobyla Góra – noordwes van Kepno naby Parzynow – is die hoogste punt van Groot-Pole (284 meter).

Ekonomie

Nywerhede 

Groot-Pole se nywerhede vervaardig onder meer elektriese masjiene, voertuie en voertuigonderdele, meubels, glas en keramiek, elektriese verbruikersgoedere, gloeilampe en batterye. Die maatskappy Solaris Bus & Coach S.A., wat sy hoofkwartier naby Poznań het, is een van die belangrikste Europese vervaardigers van busse wat sy produkte na 18 Europese lande uitvoer en ook oorsese markte soos die Verenigde Arabiese Emirate gevestig het.

Die Groot-Poolse voedselverwerkingsbedryf steun op die hoogs ontwikkelde plaaslike landbousektor en vervaardig vleis- en suiwelprodukte, suiker, snoeperye, sjokolade, vrugte- en groenteprodukte, alkohol en bier.

Ekonomiese syfers 
In vergelyking met die Europese Unie se bruto binnelandse produk (BBP, in koopkragpariteite) het die Woiwodskap Groot-Pole in 2006 'n indeks van 55,1 bereik (EU-27 = 100).

Die werkloosheidsyfer het in 2005 nog op 17,2 persent gestaan en het in die tydperk tot Desember 2009 gedaal tot 9,1 persent. Sodoende het slegs  Masowië 'n laer werkloosheidsyfer (9,0 persent).

Bronne 
 Christian Parma en Renata Grunwald-Kopeć: La voïvodie de la Grande Pologne. In: Pologne. Warskou: Wydawnictwo Parma Press 2003, bl. 58-67

Verwysings

Eksterne skakels 

 Webtuiste van die woiwodskapsmaarskalk 
 Wielkopolska

Groot-Pole