Ystersulfaat

Ystersulfaat (Engels: iron(II) sulphate of ferrous sulphate) is 'n anorganiese chemiese verbinding met die formule FeSO4.

Dit word medies gebruik om 'n ystertekort in die liggaam te behandel, en het ook enkele nywerheidstoepassings. Dit is eeue lank reeds bekend as koperas of groenvitrioel; die blougroen heptahidraat (·7HO)  is die algemeenste vorm van hierdie stof. 

Alle ystersulfate los in water op om dieselfde akwakompleks [Fe(H2O)6]2+ te vorm, wat 'n oktahedrale molekule en half-magneties is.

Gebruike

Mediese gebruike 
Ystersulfaat word saam met ander ysterverbindings gebruik as voedingsaanvulling en om bloedarmoede te voorkom.

Kleurstof 
Ystersulfaat is gebruik om ink te vervaardig vanaf die middeleeue tot aan die einde van die agtiende eeu. Dit is ook gebruik in die proses om idigokleurstof op klere en ander lappe aan te wend.

Soms word dit as kunsmatige kleurstof in geblikte swart olywe gebruik en dit word gebruik om kalksteen en sandsteen 'n geel-roeskleur te vlek. Dit word ook gebruik om esdoornhout 'n silwer kleur te gee.

Tuine 
In tuine word dit gebruik om die pH van grond te verlaag. Dit kan gebruik word om ysterchlorose te behandel (waar plante nie genoeg chlorofil produseer nie) en word as 'n mosdoder gebruik.

Ander gebruike 
In die 1850's is dit gebruik om foto's te ontwikkel.

Dit word by water bygevoeg wat deur turbinekondensators vloei om 'n korrosiebestande beskermende laag te vorm.

Groen vitriool word gebruik vir die identifisering van sampioene.

Dit word gebruik om afvalwater te oksideer as deel van die Fenton se reagens. Die reaksie behels die skepping van vrye radikale as neweprodukte.

Fe + HO → Fe + HO• + OH
Fe + HO → Fe + HOO• + H
2HO → HO• + HOO• + HO

Produksie 
Dit kan geproduseer word deur metale wat minder reaktief is as yster uit die oplossings van hul sulfaat te verplaas: CuSO + Fe → FeSO + Cu

In die afwerking van staal voordat dit geplateer of bedek word, word die staalplaat of -staaf in swaelsuur gedoop. Hierdie behandeling lewer groot hoeveelhede yster(II)sulfaat as 'n neweproduk.

Fe + HSO → FeSO + H

Dit word ook kommersieel voorberei deur oksidasie van piriet:

2FeS + 7O + 2HO → 2FeSO + 2HSO

Reaksies 
Verhitting veroorsaak dat yster(II)sulfaat eers sy kristaleeringswater verloor en word die oorspronklike groen kristalle in 'n witkleurige, watervrye vaste stof omgeskakel. As dit verder verhit word, stel die watervrye materiaal swaeldioksied (SO) en wit dampe van swaeltrioksied (SO) vry, wat 'n rooibruin yster(III)oksied agterlaat. Ontbinding van ystersulfaat begin teen ongeveer 680 °C.

2FeSO → FeO + SO + SO

Yster(II)sulfaat is 'n reduseermiddel. Byvoorbeeld, salpetersuur word deur dit gereduseer tot stikstofmonoksied, 

6FeSO + 3HSO + 2HNO → 3Fe(SO) + 4HO + 2NO

en chloor tot chloried:
6FeSO + 3Cl → 2Fe(SO) + 2FeCl

Blootstelling aan lug oksideer yster(II)sulfaat tot 'n korrosiewe bruingeel laag van "basiese ystersulfaat", wat 'n addukt is van yster(III)oksied en yster(III)sulfaat:

12FeSO + 3O → 4Fe(SO) + 2FeO

Hidrate 
Yster(II)sulfaat kom natuurlik in verskeie hidrate voor:
 FeSO4·H2O (mineraal: Szomolnokiet, relatief skaars)
 FeSO4·4H2O (mineraal: Rozeniet, wit, relatief algemeen)
 FeSO4·5H2O (mineraal: Siderotil, relatief skaars)
 FeSO4·6H2O (mineraal: Ferroheksahidriet, relatief skaars)
 FeSO4·7H2O (mineraal: Melanteriet, blougroen, relatief algemeen)

Verwysings 

Anorganiese verbindings