Kalifornië

Kalifornië (Engels en Spaans: California) is 'n deelstaat aan die suidelike weskus van die Verenigde State van Amerika (VSA). Dit is die grootste deelstaat ten opsigte van sy bevolking van sowat 39,3 miljoen (soos op 1 Januarie 2016) en die derde grootste ten opsigte van sy oppervlak (410 000 vierkante kilometer), na Alaska en Texas. Die staat grens in die ooste aan Nevada, in die noorde aan Oregon, en in die suidooste aan Arizona. Die Kaliforniese Kanaaleilande maak ook deel uit van die deelstaat.

Die gebied is deur stamme van die Eerste Nasies bewoon toe Europese ontdekkers die gebied in die 16de eeu geleidelik begin verken het. Die Spaanse navigator Juan Rodríguez Cabrillo was die eerste seevaarder wat in 1542 langs die Kaliforniese kus geseil het. Die eerste Spaanse sendingstasie in die gebied van die huidige San Diego is egter eers in 1769 gevestig. Dekades later het Kalifornië met die Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog in 1821 die juk van kolonialisme afgeskud en deel van die Eerste Meksikaanse Keiserryk geword. 

In die Meksikaans-Amerikaanse Oorlog tussen 1846 en 1848 het die Meksikane 'n verpletterende neerlaag teen Amerikaanse magte gely. Volgens die Verdrag van Guadalupe Hidalgo is uitgestrekte gebiede in Noord-Meksiko aan die Verenigde State afgestaan. Kalifornië is reeds in 1847 aan Amerikaanse magte onder die bevel van John C. Frémont oorhandig. Op 24 Januarie 1848 het James W. Marshall naby Sutter's Mill goud ontdek. Gedurende die goudstormloop, wat hy ontketen het, het sowat 90 000 setlaars na die gebied gestroom. In 1850 het Kalifornië as 31ste deelstaat by die Verenigde State aangesluit.

Kalifornië was sedertdien een van die vernaamste bestemmings vir immigrante. In 1964 het Kalifornië New York verbygesteek om die mees bevolkte Amerikaanse deelstaat te word. In die 20ste en 21ste eeu het Kalifornië veral nuwe aankomelinge uit Asië, Meksiko en die Stille Oseaangebied ontvang.

Kalifornië het 'n hoogs-ontwikkelde ekonomie, en dit sou as 'n onafhanklike staat met sy bruto geografiese produk die sesde grootste ekonomie ter wêreld wees (die elfde grootste volgens koopkragpariteite

Kultuur

Rolprente en televisie 

Kalifornië se rolprent- en televisiebedrywe, wat oorspronklik hoofsaaklik in Hollywood gesetel was, maar hul ateljees en ander geriewe intussen grotendeels na ander liggings in en buite Los Angeles soos Burbank en Culver City verskuif het, is rolspelers en uitvoerders van wêreldformaat. Vir die rolprentbedryf se vroeë 20ste eeuse baanbrekers het Suid-Kalifornië in die belangrikste behoeftes voorsien - 'n maksimum van daglig en sonskynure, gematigde temperature, gevarieerde terrein en dramatiese landskappe, historiese en moderne boukuns en goed opgeleide mannekrag.

Die rolprentbedryf het sy eerste bloeitydperk tussen die 1920's en 1940's beleef, in 'n tyd toe mense die realiteit van twee wêreldoorloë, die prohibisie en Groot Depressie in die droomwêreld van rolprentteaters probeer ontvlug het, maar was ná die Tweede Wêreldoorlog heeltemal onvoorbereid vir die uitdaging en strawwe mededinging wat televisie-uitsendings gebied het. Gehore het die voorkeur begin gee aan enige televisievermaak wat tuis geniet kon word. Terselfdertyd het geregshowe ferm teen die rolprentbedryf se vertikale integrasie begin optree - 'n organisasievorm waarvolgens groot rolprentmaatskappye nie net die vervaardiging van films beheer het nie, maar ook hul bemarking, verspreiding en vertoning. Die bedryf se grootste rolspelers is deur regters as trusts bestempel.

Rolprentateljees het die uitdagings met tegnologiese innovasies die hoof probeer bied. Wyeskermvertonings in rolprentteaters, ryker kleure, nuwe gesofistikeerde kameralense en stereofoniese klank is ingevoer, maar desondanks het die ateljees steeds groot finansiële verliese gely en begin om hul rolprentargiewe te verkoop en hul ateljeefasiliteite aan televisie-ondernemings te verhuur of te verkoop. Sommige rolprentateljees soos Universal het self begin om televisieprogramme te vervaardig. Gedurende die 1990's het die rolprentbedryf sy ateljeestelsel met sukses begin herorganiseer en op uitvoermarkte gefokus.

Musiek 

Die meeste ondernemings van Kalifornië se musiekbedryf is in Los Angeles saamgetrek wat in die 1960's New York as spilpunt van die Amerikaanse musieksektor vervang het. Die eerste groot etiket in die deelstaat (en aan die hele Amerikaanse weskus), Capitol Records, is in 1942 gestig, en vanaf die 1950's het onafhanklike etikette soos Specialty en Modern grootliks bygedra tot die ontwikkeling en gewildheid van musiekstyle soos rhythm and blues en rock and roll. Reeds in die laat 1940's het Kaliforniese musici hul invloed op jazzmusiek laat geld en hul eie styl gevestig waarna as Cool Jazz of West Coast Jazz verwys is.

Kalifornië se strand- en jeugkultuur is weerspieël in die sukses wat 'n plaaslike groep, die Beach Boys, met hul ontspanne musiekstyl behaal het wat as surf music, surfing harmony sounds of sunshine pop gekategoriseer is. Ander kunstenaars uit Suid-Kalifornië het uitgeblink in 'n verskeidenheid musiekgenres soos folk rock, country rock, punk en gangsta rap, terwyl San Francisco met psigedeliese rockmusiek en Bakersfield met country rock geassosieer word - die sogenaamde Bakersfield Sound waarin country- en rockmusiek tot 'n unieke styl versmelt. Country-sanger Buck Owens het een van sy grootste treffers, The Streets of Bakersfield, aan die stad gewy.

Sport 

 Amerikaanse voetbal: Oakland Raiders, San Francisco 49ers, en San Diego Chargers.
 Yshokkie: Anaheim Mighty Ducks, Los Angeles Kings, en San Jose Sharks.
 Bofbal: Los Angeles Angels of Anaheim, Los Angeles Dodgers, Oakland Athletics, San Diego Padres, en San Francisco Giants.
 Basketbal: Golden State Warriors, Los Angeles Clippers, Los Angeles Lakers, en Sacramento Kings.
 Sokker: Los Angeles Galaxy, San Jose Earthquakes, en Club Deportivo Chivas USA.

Bibliografie
Kevin Starr, voormalige professor in geskiedenis en Kalifornië se staatsbibliotekaris het baie hoogaangeskrewe boeke oor die geskiedenis van Kalifornië geskryf, insluitend die multi-volume Americans & the California Dream Series wat 'n aansienlike hoeveelheid geskiedenis bevat oor Los Angeles en die omliggende gebiede.

California: A History. New York: Modern Library. (2007). 416 pp. Single Volume History of California.
Coast of Dreams: California on the Edge, 1990–2003. New York: Knopf. (2004).

Americans & the California Dream Series by Kevin Starr
Americans and the California Dream, 1850–1915. New York: Oxford University Press. (1973).
Inventing the Dream: California through the Progressive Era. New York: Oxford University Press. (1985).
Material Dreams: Southern California through the 1920s. New York: Oxford University Press. (1990).
Endangered Dreams: The Great Depression in California. New York: Oxford University Press. (1996).
The Dream Endures: California Enters the 1940s. New York: Oxford University Press. (1997).
Embattled Dreams: California in War and Peace, 1940–1950. New York: Oxford University Press. (2003).
Golden Dreams: California in an Age of Abundance, 1950–1963. New York: Oxford University Press. (2011).

Verwysings

Eksterne skakels 

Amptelike webtuistes

 State of California 
Toerisme

 Visit California
Geskiedenis

 California Historical Society
 Online Archive of California
Wynbou

 Discover California Wines
Argitektuur

 The Economist | 1843 Magazine: The story of California’s bizarre novelty architecture
 Rethinking the Future: Architects in California | 75 Top Architecture Firms in California