Sirkoon

Sirkoon is 'n mineraal wat deel uitmaak van die groep van nesosilikate. Die chemiese naam is sirkoniumsilikaat en sy ooreenstemmende chemiese formule is ZrSiO4. 'n Algemene empiriese formule wat die omvang van die vervanging in sirkoon weergee, is (Zr1-y, Lny)(SiO4)1-x(OH)4x-y. Sirkoon word in silikaatsmelte gevorm wat 'n hoë gehalte ione met hoë ladings bevat, soos , , ,  en ander lantaniede. Byvoorbeeld, hafnium is byna altyd teenwoordig in hoeveelhede wat wissel van 1% tot 4%. Die kristalstruktuur van sirkoon behoort tot 'n tetragonale kristalstelsel. Die natuurlike kleur van sirkoon wissel tussen kleurloos, geel-goue, rooi, bruin, blou en groen. Kleurlose monsters wat juweelkwaliteit wys is 'n gewilde plaasvervanger vir diamant en staan ook bekend as "Matura-diamant".

Die naam is afgelei van die Persiese "zargun" wat goue-gekleurde beteken. Hierdie woord is beskadig in "jargoon", 'n term wat gebruik word om liggekleurde sirkone aan te dui. Die Engelse woord "zircon" is afgelei van "Zirkon," wat die Duitse aanpassing van hierdie woord is. Rooi sirkoon staan bekend as "hiasint", uit die blom Hyacinthus, wat se naam van antieke Griekse oorsprong is.

Sirkoon is alomteenwoordig in die kors van die aarde. Dit kom voor as 'n gemeenskaplike bykomstige mineraal in stollingsgesteentes (as produkte van primêre kristallisasie), in metamorfiese gesteentes en as detrale korrels in sedimentêre gesteentes. Groot sirkoonkristalle is skaars. Hul gemiddelde grootte in granietrotse is ongeveer 0,1 mm tot 0,3 mm, maar hulle kan ook groei tot groottes van verskeie sentimeter, veral in mafiese pegmatiete en karbonatiete. Sirkoon is ook baie bestand teen hitte en roes.

As gevolg van sirkoon se uraan- en toriuminhoud, ondergaan sommige sirkone metamiktisasie. Gekoppel aan interne stralingskade, word die kristalstruktuur gedeeltelik ontwrig deur hierdie prosesse en verduidelik deels die hoogs veranderlike eienskappe van sirkoon. Soos sirkoon meer en meer verander word deur interne stralingskade, verlaag die digtheid, die kristalstruktuur kom in gedrang, en die kleur verander.

Struktuur 
Die sirkoonstruktuur is die argetipe van die S1-struktuur van die strukturbericht-klassifikasie.

Sien ook 
 Lys van minerale

Verwysings 

Minerale