Nobelprys vir Letterkunde

Die Nobelprys vir Letterkunde (Sweeds: Nobelpriset i litteratur) is ’n jaarlikse prys wat deur die Sweedse Akademie toegeken word aan mense wat wêreldwyd die uitmuntendste bydraes op die gebied van letterkunde gelewer het. Dit is een van vyf pryse waarvoor Alfred Nobel in sy testament voorsiening gemaak en sedert 1901 toegeken word; die ander is die Nobelpryse vir chemie, fisika, fisiologie of geneeskunde en vrede.

Die akademie kondig die naam van die Nobelpryswenners jaarliks vroeg in Oktober aan, met die Nobelprys vir Letterkunde tradisioneel vierde en op 'n Donderdag. Die prys word jaarliks in Stockholm, Swede, toegeken op 10 Desember, die herdenking van Nobel se dood. Tot en met 2023 is die prys aan altesaam 120 individue toegeken. Nog 17 vroue het dit gekry.

Toe die 1958-Nobelprys vir Letterkunde aan hom toegeken is, is die Russiesgebore Boris Pasternak onder druk van die regering van die Sowjetunie gedwing om die toekenning in die openbaar te verwerp. In 1964 het die Franse Jean-Paul Sartre bekendgemaak dat hy die Nobelprys vir Letterkunde nie wou aanvaar nie, aangesien hy al die amptelike eerbewyse in die verlede konsekwent geweier het. Die Nobelpryskomitee erken egter nie weiering nie, en sluit Pasternak en Sartre in sy lys van Nobelpryswenners in.

Die 2023-Nobelprys vir Letterkunde is toegeken aan Jon Fosse "vir sy vernuwende dramas en prosa wat 'n stem gee aan die onsêbare".

Die pryse, wat 'n bedrag geld (SEK9 miljoen, omtrent VSA$1 miljoen per pryskategorie, wat dan gelykop onder die Bekroondes verdeel word), 'n goue medalje en 'n diploma insluit, word op 10 Desember, die herdenking van Nobel se sterfdag in 1896, tydens 'n seremonie deur die Sweedse koning, tans Carl XVI Gustaf van Swede, in die Stockholmse Konsertsaal uitgedeel.

Hieronder volg 'n lys van die ontvangers van die Nobelprys vir Letterkunde vanaf 1901 tot op hede. In 1914, 1918, 1935 en 1940–1943 is die prys nie toegeken nie; die toekennings van 1915, 1919, 1925–1927, 1936, 1949 en 2018 is in die volgende jaar toegeken.


1900's – 1910's – 1920's – 1930's – 1940's – 1950's – 1960's – 1970's – 1980's – 1990's – 2000's – 2010's – 2020's – Vroue – Nooit dié prys ontvang nie

1900's

1910's

1920's

1930's

1940's

1950's

1960's

1970's

1980's

1990's

2000's

2010's

2020's

Notas

Vroue 
Die vroue wat die Nobelprys vir Letterkunde ontvang het, is:
 Selma Lagerlöf
 Grazia Deledda
 Sigrid Undset
 Pearl S. Buck
 Gabriela Mistral
 Nelly Sachs
 Nadine Gordimer
 Toni Morrison
 Wisława Szymborska
 Elfriede Jelinek
 Herta Müller
 Doris Lessing
 Alice Munro
 Swetlana Alexijewitsj
 Olga Tokarczuk
 Louise Glück
 Annie Ernaux

Nooit dié prys ontvang nie 
Die Nobelprys is nie die enigste maatstaf van literêre uitmuntendheid en volgehoue waarde nie. Om dit te illustreer, het die volgende persone byvoorbeeld nooit dié prys ontvang nie:

 Suid-Afrikaanse/Afrikaanse skrywers
 Breyten Breytenbach
 André P. Brink
 T.T. Cloete
 Elisabeth Eybers
 Etienne van Heerden
 Etienne Leroux
 N.P. van Wyk Louw
 D.J. Opperman
 Karel Schoeman
 Wilma Stockenström

 Ander skrywers
 Jorge Luis Borges
 Bertolt Brecht
 Anton Tsjechof
 Jacques Derrida
 Graham Greene
 Aldous Huxley
 Henrik Ibsen
 James Joyce
 Franz Kafka
 Alberto Moravia
 Vladimir Nabokov
 George Orwell
 Marcel Proust
 Oswald Spengler
 Leo Tolstoi
 Arnold J. Toynbee
 Jules Supervielle (Hy is drie keer benoem vir die prys)
 Fernando Pessoa
 Jorge Amado
 Julio Cortázar
 Lion Feuchtwanger

Sien ook 
 Nobelprys vir Chemie
 Nobelprys vir Ekonomiese Wetenskappe
 Nobelprys vir fisika
 Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde
 Nobelprys vir Vrede

Verwysings

Eksterne skakels 

  
  
  Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia

Letterkundige toekennings
Letterkunde