T.H. Blok

Thomas Blok (* 7 Mei 1879, Sint Maarten, Nederland -† 27 Junie 1964, Bloemfontein, Suid-Afrika) was ’n Nederlandse onderwyser wat in 1913 na Suid-Afrika kom en hier diep spore in die onderwys trap. Hy was hoof van Sentraal Hoërskool in Bloemfontein en voorsitter van die Vrystaatse Onderwysvereniging. Sy talle kinderversies en leesboekies voorsien aan ’n groot behoefte vir geskikte leesstof vir Afrikaanse leerlinge.

Lewe en werk 

Thomas Blok is op 7 Mei 1879 in Sint Maarten in die provinsie Noord-Holland in Nederland gebore, waar hy as onderwyser kwalifiseer en ’n tyd lank onderwys gee. Hy trou met Johanna Weijerman, ook ’n onderwyser. In 1913 kom hulle na Suid-Afrika en hy gee aanvanklik skool aan ’n plaasskool in die distrik Kroonstad. Hierna gaan hy na die Voorbereidende Tegniese Skool in Bloemfontein (later Sentraal Hoërskool) en lê hom toe op die onderrig van Afrikaans en Geskiedenis. In 1918 word hy hoof van die skool en speel ’n groot rol in die stigting van die Voortrekkerbeweging by die skool. In Bloemfontein sluit hy aan by die vereniging Onze Taal, waar Oom Lokomotief en Dr. O’Kulis ook lede was.

Hy speel ’n groot rol in die ontwikkeling van onderwys in die Vrystaat. Vanaf 1922 tot 1939 is hy dosent in Godsdiensleer, Geskiedenis en Aardrykskunde aan die Bloemfonteinse Normaalkollege, waar hy ook huisvader is van die manskoshuis in Douglasstraat. Gedurende die twintigerjare is hy prominent in die Vrystaatse Onderwysersvereniging en word as voorsitter van hierdie vereniging verkies vir die periode 1929 tot 1931. Hierna word hy hoofsekretaris van die vereniging, eers deeltyds vanaf 1934 tot 1939, en daarna voltyds totdat hy in 1955 op 76-jarige leeftyd aftree. Hy is ook vir lank redakteur van Die Skoolblad. Na sy aftrede doen hy steeds navorsing oor die geskiedenis van onderwys in die Oranje-Vrystaat.

Hy is een van die aandeelhouers van Utolo Beperk, ’n filmmaatskappy wat in 1940 gestig is om plaaslik rolprente van gehalte te vervaardig, te vertoon en ook uit te voer na ander lande. Die Tweede Wêreldoorlog veroorsaak egter dat hulle nie die nodige kwaliteit tegniese toerusting van oorsee in die hande kan kry nie en die rolprente wat gemaak word, is dus tegnies nie van ’n goeie gehalte nie, wat tot die maatskappy se ondergang lei. In 1944 is hy saam met J.F. Marais (die latere regter Kowie Marais) verantwoordelik vir die regie van die rolprent Donker spore, gebaseer op die roman van C.J. Langenhoven. Hy is op 27 Junie 1964 in Bloemfontein oorlede.

Skryfwerk 
Saam met W.G. Wessels skryf hy twee bundels kinderversies om aan die vraag na oorspronklike versies vir gebruik op skool te voldoen. Hierdie bundels is  Versies en liedjies vir ons kleintjies en Vegkop-versies vir die volkskool. Van hierdie gedigte word opgeneem in Gerrit Komrij se bloemlesing Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte.

Vir skoolgebruik skryf hy ’n hele reeks leesboeke in die Ons eie taal-reeks, insluitende  Oom en Koos, In die dorp, Van dorp en veld, Bij meester, Klein Jannie, Oom Willem, Hendrik Afbeen en Willem Kruger. 

Hy skryf ook Handleiding vir die aardrykskunde-onderwys vir onderwysers in die laerskool en Aardrykskunde van die Oranje-Vrystaat vir die laerskool. Verder stel hy Die Afrikanerkind:Resitasieboekie vir laer standerds saam.

Grensboere (met ’n voorwoord deur D.F. Malherbe) is ’n roman uit die tyd van president Hoffman en gee agtergrond oor die toestande wat geheers het op die grens van Basoetoland, wat aanleiding gegee het tot die Basoeto-oorloë. Die storie is hier duidelik bysaak, aangesien dit hoofsaaklik gaan om die geskiedenis wat hy aan die jeug wil oordra. D.F. Malherbe neem die fragment Die toordokter uit hierdie roman op in die versamelbundel Afrikaanse letterkunde. 

Suiwer geskiedkundig is sy relaas oor  Die Adendorff-trek.

Eerbewyse 
Die Universiteit van die Oranje-Vrystaat ken in 1952 ’n eredoktorsgraad in die Opvoedkunde aan hom toe. Blokstraat in die Bloemfontein voorstad Universitas word na hom vernoem.

Publikasies

Verwysings

Boeke 
 Antonissen, Rob. Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede. Nasou Beperk Derde hersiene uitgawe Tweede druk 1964
 Dekker, G. Afrikaanse Literatuurgeskiedenis. Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970
 Kannemeyer, J.C. Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1. Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984
 Nienaber, P.J. et al. Perspektief en Profiel. Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969
 Schoonees, P.C. Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging. J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch-Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk)
 Van Coller, H.P. (red.) Perspektief en Profiel Deel I. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998

Tydskrifte en koerante 
 Loubser, J.W. In memoriam dr. Thos. Blok (1879–1964). Die Skoolblad, September 1964

Ander verwysings 

Suid-Afrikaanse skrywers
Geboortes in 1897
Sterftes in 1964