Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes

Die Suider-Afrikaanse soogdiere is in 14 ordes verdeelbaar, wat tot drie van die vier groot superordes van die soogdiere behoort. Daarvan is die Afrotheria in Afrika ontstaan. Hulle kom almal in die Suid-Afrikaanse subgebied voor. Hierdie soogdiere, veral die Groot Vyf, is 'n groot toeristeaantreklikheid in die streek, en sommige van die groot wild genereer ook inkomste op vendusies.

Die afdelings hieronder is in alfabetiese volgorde volgens wetenskaplike naam.

Afrotheria

Afrosoricida (Afrikaanse insekvreters) 

 Vroeër is hierdie groep saam met die skeerbekmuise en krimpvarkies tot een orde Insectivora gereken, maar navorsing het bewys dat hulle glad nie naverwant is nie.
 Hierdie groep diere leef van insekte en ander geleedpotige diere, soos die spinnekop en duisendpoot
 In Suider-Afrika is daar een familie.
 Die Chrysochloridae of gouemolle, bestaan uit 18 spesies in die streek. (Sommige is so lank gelede as 45 jaar laas gesien)
 Hierdie familie lewe uitsluitlik ondergronds

Hyracoidea (dassies) 

 Die dassie word dikwels met die haasfamilie verwar, maar is fileties glad nie verwant nie. Die naaste verwante dier is die olifant.
 Die dassie behoort aan die familie Procaviidae en daar is drie spesies in Suider-Afrika:
 Die klipdassie
 Die geelkoldas
 Die boomdas

Macroscelidae (klaasneuse) 

 Hierdie orde soogdier kom slegs in Afrika voor
 Hul agterpote is baie langer as hul voorpote, met 'n baie groot agterpoot
 Hulle het lang beweegbare snoete, en het sodoende die foutiewe Engelse beskrywingsnaam van olifantskeerbekmuis gekry
 Hulle kleintjies word geweldig aktief gebore, ogies oop en aan die gang
 Alhoewel hulle lyk na die muis, die rot, en die skeerbek, is hulle nie daaraan verwant nie
 Daar is een familie in Suider-Afrika:
 Die Macroscelididae met agt spesies klaasneuse

Proboscidea (slurpeters) 

 Daar is tans slegs twee spesies van hierdie orde in die wêreld oor
 Albei se voortbestaan is op die spel, hoofsaaklik weens die groeiende wêreldbevolking wat op hul lewensruimte inbreuk maak
 Suider-Afrika het slegs een spesie, onder die familie
 Elephantidae; die Afrikaanse olifant

Tubilidentata (buistandige) 

 Daar is slegs een spesie van hierdie soogdierorde in die wêreld
 Die erdvark is van die familie Orycteropodidae
 Hierdie dier is oorspronklik in dieselfde orde geplaas as die miereter
 In teenstelling met die miereterorde, het die erdvark wel tande, 20 in totaal
 Die tande het nie emalje en word gebruik om die termiete wat gevreet is, te vergruis voordat die afgesluk word

Euarchontoglires

Lagomorpha (haasvormiges) 

 Die orde word onderskei van ander soogdiere deur die pote wat ten volle met pels bedek is, en deur twee pare boonste voortande
 Die haasspesies verskil van die konynspesies deurdat eersgenoemde
 baie vinnig kan hardloop
 se kleintjies gebore word ten volle pelsbedek en gereed om vinnig te beweeg
 Daar is net een familie in Suider-Afrika:
 Die Leporidae waaronder
 twee spesies haas
 vyf spesies rooiklipkonyn
 en 'n oewerkonyn

Primates (primate) 

 Hierdie orde word gekenmerk deur die ontwikkeling van gespesialiseerde funksie van die pote, 'n verkorte snoet en 'n groot brein
 Twee families kom voor:
 die Lorisidae met drie spesies nagape:
 die bosnagaap
 die nagapie en
 Grant se nagapie
 die Cercopithecidae ook met slegs drie spesies:
 die Kaapse bobbejaan
 die blouaap en
 die Samango-aap

Rodentia (knaagdiere) 

 Die orde is die mees getalryk in die soogdierstamboom
 Knaagdiere het twee snytande in die bo- en onderkaak
 Nege families kom voor in Suider-Afrika:
 die Bathyergidae, met ses spesies mol(rot)te
 die Cricetidae en Muridae, met 80 spesies rotte, muise en nagmuise
 die Gliridae, met vier spesies waaiermuise; die gemsbokmuis, die klipwaaiermuis, die boswaaierstertmuis en die kleiner graslandwaaiermuis
 die Hystricidae, met 'n enkele spesie, die ystervark
 die Pedetidae, met een spesie, die springhaas
 die Petromuridae, met net een spesie, die dassierot
 die Sciuridae, met ses spesies eekhorings; en
 die Thryonomidae, met twee spesies rietrotte; die Grootrietrot en die klein rietrot

Laurasiatheria

Carnivora (vleisvreters) 

 Toe dié groep soogdiere as orde benoem is, is dit geglo dat hulle uitsluitlik vleisvreters was. Sommige van die diere vreet egter ook plante en een dier in die groep vreet ook groot hoeveelhede vrugte.
 Daar is ses families in hierdie orde. Hulle is die
 Canidae, met vyf spesies, waaronder die wildehond, jakkalse en vosse
 Felidae, wat die katfamilie is; met sewe spesies in die substreek
 Hyaenidae, met die hiëna as die enigste lid
 Mustelidae, die weselfamilie, met vyf spesies
 Protelidae, met die aardwolf as die enigste lid
 Viverridae, waaronder die sivetkat, muskeljaatkat en 14 muishondspesies

 Daar is ook seesoogdiere wat tot hierdie orde behoort.
 Daar is slegs een spesie rob wat aan die Kaap teel. Ander spesies duik dan en wan op as weglopers van sub-Antarktika af.
 Daar is dus net een familie in Suider-Afrika:
 die Otariidae of pelsrobbe
 Die spesie Kaapse pelsrob

Cetartiodactyla (gelykhoewiges en walvisse) 

 Die groep soogdiere wat onder die gelykhoeviges val, het hoewe aan hulle pote, maar staan met al hul gewig eweredig op die punt van 'n paar tone, meestal die derde en vierde tone.
 Vier families kom hieronder voor. Hulle is die
 Bovidae, waaronder 33 wildsbokspesies en die buffel voorkom
 Giraffidae waarvan die kameelperd die enigste soort is
 Suidae, waaronder twee spesies varke val; die bosvark en die vlakvark
 Hippopotamidae waarvan die seekoei die enigste voorbeeld is

 Walvisse: Hierdie seesoogdiere wat vroeër tot hul eie orde Cetaceae gereken is, blyk verwant aan die seekoeie te wees
 Drie families kom in Suider-Afrikaanse waters voor:
 Die Balaenidae, met die enigste lid die suidelike noorkapper
 Die Balaenopteridae, met twee walvissoorte in die familie, Bryde se walvis, en die boggelrugwalvis of boggelwalvis
 Die Delphinidae wat uit die vier dolfynspesies van hierdie gebied bestaan, naamlik die Gewone dolfyn, die boggelrugdolfyn, die stompneusdolfyn en die Heaviside-dolfyn

Chiroptera (vlermuise) 

 Hierdie orde is die enigste soogdiere wat kan vlieg. Hulle voorpote is na vlerke toe aangepas, en die pootbeentjies is enorm verleng.
 Die vlermuis orde word in twee subordes verdeel:
 Megachiroptera of die vrugtevlermuise
 Drie van hierdie suborde se spesies kom in Suider-Afrika voor, al drie in dieselfde familie Pteropodidae, naamlik Peters-witkolvrugtevlermuis, die geel vrugtevlermuis en die Egiptiese vrugtevlermuis
 Microchiropteraof die insekvretende vlermuise
 Daar is vyf families:
 Die Emballonuridae, met die skedestertvlermuis, die witlyfvlermuis en die Egiptiese witlyfvlermuis
 Die Hipposideridae, of die bladneusvlermuise het vier verskillende spesies
 Die Molossidae, of losstertvlermuis met 14 spesies in hierdie gebied
 Die Nycteridae, of spleetgesigvlermuise het ses spesies in die gebied
 Die Rhinolophidae, of die perdeskoenvlermuise spog met tien spesies oor die area
 Die Vespertilionidae, oftewel die aandvlermuise is die streek se grootse vlermuisfamilie, met 29 spesies

Eulipotyphla (Ware insekvreters) 

 Hierdie groep diere leef van insekte en ander geleedpotige diere, soos die spinnekop en duisendpoot
 Vroeër is hierdie groep saam met die gouemolle tot een orde Insectivora gereken, maar navorsing het bewys dat hulle glad nie naverwant is nie.
 Die Erinaceidae het net een spesie, die krimpvarkie
 Die Soricidae of skeerbekmuise, met 16 spesies

Perissodactyla (ongelykhoewiges) 

 Hierdie soogdiere is groot grasvreters
 Die groep soogdiere wat hieronder val, het ook hoewe aan hulle pote, maar meeste van hul liggaamsgewig word gedra op die derde toon van hul pote
 Daar is twee families in die substreek:
 die Equidae, met twee spesies, die bontkwagga en die bergsebra wat op sy beurt twee subspesies het
 die Kaapse bergsebra en
 Hartmann se bergsebra
 die Rhinocerotidae, waaronder twee renosterspesies voorkom, die witrenoster en die swartrenoster

Pholidota (gepantserde miereters) 

 Hierdie orde soogdiere het kenmerkende lang sterte en hulle liggame is bedek met horingagtige skubbe wat soos dakteëls oor die liggaam lê
 Hulle het kenmerkende lang snoete
 Hulle het lang, dun, taai tonge, waarmee hulle miere en termiete vang en vreet
 Daar is net sewe oorlewende spesies in die wêreld
 Daar is een familie in Suider Afrika:
 die Manidae, met 'n enkele spesie, die ietermagô

Sien ook 
 Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens alfabet
 Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name

Bronne 
 Smither's Mammals of Southern Africa. A field guide. Redakteur Peter Apps. Derde uitgawe, 2000.

Soogdiere
Soogdiere