Rooikat

Die Rooikat (Caracal caracal) is 'n soogdier en 'n karnivoor en lid van die katfamilie (Felidae - Felinae). Daar is 36 wildekatspesies in die wêreld. Daar is drie hoofgroepe in die katfamilie: die groot katte (Panthera), die jagluiperd (Acinonyx) en die klein katte (Felis). Die rooikat is lid van die felis-groep.

Verwarring bestaan oor die naam van die rooikat weens verwarring met ander katte soos die los (Engels: lynx) en die Bobcat omdat die rooikat ook al bekend gestaan het as die Lynx caracal. Die rooikat deel 'n paar unieke eienskap met die los. Hulle het albei 30 tande waar die meeste katte 28 tande het. Die rooikat is nader verwant aan die Felis Serval (tierboskat) as aan die Felis Lynx of die Felis Rufus (die Engelse "Bobcat", ook bekend as die rooilos).

Voorkoms 
Die rooikat kom algemeen in Suid-Afrika voor asook in die res van Afrika en Anatolië.

 In Noord-Afrika kom die rooikat in lande soos Marokko, Algerië, Tunisië, Egipte, Libië voor asook in die suide van Soedan.
 In Afrika suid van die Sahara kom die rooikat voor in lande soos Mauritanië, Senegal, Ethiopië, Somalië, Uganda, Kenia, Tanzanië, Angola, Zambië en Malawi.
 In Suider-Afrika kom die rooikat in lande soos Suid-Afrika, Namibië, Botswana, Zimbabwe en Mosambiek voor.

Die rooikat verkies 'n droë en warm klimaat en kan gevind word in die bosveldsavanne, ongelyke veld en bergagtige gebiede waar hy in lang gras en ruigtes kan skuil.

Volgens skatting gebaseer op digtheid en geografiese gebied word die totale effektiewe populasie bereken op 50 000 volwasse rooikatte (Nowell en Jackson 1996). In 2003 was die jag van rooikatte verbied in tien Afrikalande en handel beperk in ses.

Beskrywing 
Die rooikat word beskou as een van die mooiste wildekatte. Die rooikat word herken aan sy rooibruin (taankleurige) pels en lang swart haartossels aan die punte van sy gepunte ore en kort dik stert. Die gesig van die rooikat word belyn deur 'n swart streep wat vertikaal deur elke oog loop en deur sy wit ken en swart bolip. Daar is wit merke op sy keel, ken en maag. Die agterpote is heelwat langer as die voorpote. Die rooikat is 'n mediumgrootte grasieuse kat, wat groter as die wildekat en kleiner as die luiperd is. Die rooikat se skouerhoogte is tussen 40 en 45 cm. Die volwasse mannetjie weeg 17 kg en die wyfie 11,5 kg. Die rooikat is soepel en kragtig gebou met lang bobene en skerp intrekbare kloue.

Gedrag 
Rooikatte is alleenlopende diere wat slegs vir paardoeleindes bymekaarkom in pare. Elke rooikat sal vir homself 'n jaggebied afbaken wat hy sal probeer oorheers met sy teenwoordigheid.

Die rooikat is 'n skugter dier wat in skeure, boomstompe en ou erdvarkgate wegkruip gedurende die dag, en meestal aktief is in die nag wanneer hy jag. 'n Wye verskeidenheid prooi word gejag deur die rooikat: van klein diere (soos klein wildsbokke, ape, bobbejane, dassies en hase), reptiele en voëls (soos tarentale en poue). Wildsbokke wat gejag word sluit in: bosbokke, rooibokke en rietbokke. Hulle jag meestal voëls wat op die grond nesmaak, terwyl die voël sit en slaap. Die rooikat is egter ook bekend daarvoor dat hy baie hoog kan spring om voëls, in vlug, met sy skerp kloue uit die lug te kan vang. Groter prooi, wat tot dubbel die gewig kan wees van die rooikat, word bekruip, bespring en met 'n nekbyt gedood.

Rooikatte kan goed boom klim om groter roofdiere te ontduik en om 'n beter perspektief te kry oor die jagveld. 'n Jong mannetjie kan tot 95 km ver beweeg om sy eie gebied af te baken deur te urineer. Wyfies bly naby aan hul geboorteplek en hul gebiede sal soms oorvleuel met dié van hul moeder. Die rooikat kan vir lang tye sonder water oorleef aangesien hy die meeste van sy vloeistof kan verkry uit die vog in die vesels van sy prooi.

Lewensiklus 
Die rooikat is geslagsryp na ongeveer 20 maande. Paring kan in enige tyd van die jaar plaasvind, maar geskied hoofsaaklik in die wintermaande; Mei en Junie in Suid-Afrika. Paring vind gewoonlik plaas oor 'n tydperk van ses dae. Die wyfie se dratyd is ongeveer twee maande waarna sy 2 tot 3 klein katjies (met 'n maksimum van 5 klein katjies) baar. 'n Klein katjie weeg ongeveer 300 gram by geboorte en tel ongeveer 21 gram per dag op na geboorte. Die kleintjies het reeds by geboorte die kenmerkende kleureienskappe van 'n volwasse rooikat. Die kleintjies is hulpeloos en kwesbaar en moet deur die moeder versorg word. Die wyfie dra byna daagliks haar kleintjies in haar bek na 'n nuwe veilige bestemming om te verhoed dat ander roofdiere die kleintjies opspoor en opvreet. Die mannetjie dra nie by tot die grootmaak van die klein katjies nie. Die kleintjies word blind gebore en hul oë gaan eers na ongeveer 'n week oop. Hulle begin vleis eet as hul ongeveer 45 dae oud is en bereik onafhanklikheid binne 9 tot 12 maande. Die lewensverwagting van 'n wilde rooikat is 15 jaar terwyl 'n rooikat in aanhouding tot 17 jaar oud kan word.

Interaksie met die mens 
Groot dele van die rooikat se natuurlike jaggebied en prooi is van hom ontneem deur veeboere. Die rooikat word geklassifiseer as 'n probleemdier en word stelselmatig uitgewis deur veeboere. 'n Rooikat kan groot skade aanrig onder 'n trop skape of bokke en sal meer vee doodmaak as wat hy op een slag kan eet. Baie boere beskou die rooikat as 'n pes wat uitgewis moet word, maar ander meer natuurbewuste boere beperk die rooikatgetalle deur hulle reukafskeiding te gebruik om gebiede af te baken. Hulle vang die rooikatte ook in spesiale vanghokke waarmee hulle die rooikatte kan vervoer na minder bewoonde gebiede.

Die geheimsinnige en nagtelike lewenswyse van die rooikat ontmoedig navorsers om die rooikat te bestudeer en min is gedokumenteer oor die kat se lewenswyse.

Interessante feite 
 Die voormalige Tygerberg Dieretuin naby Kaapstad het die rooikat as embleem gebruik.
 Twintig rooikatvelle is nodig om een pels te maak.
 Rooikatte kan maklik mak gemaak word maar is moeilik om aan te hou in huise.
 In Iran en Indië is rooikatte gebruik om jagters te help jag.

Subspesies 
 Caracal caracal algira (Wagner, 1841), Noord-Afrika
 Caracal caracal caracal (Schreber, 1776), Oos-, Sentraal- en Suid-Afrika
 Caracal caracal damarensis (Roberts, 1926), Namibië
 Caracal caracal limpopoensis (Roberts, 1926), Botswana
 Caracal caracal lucani (Rochebrune, 1885), Gaboen
 Caracal caracal nubica (J. B. Fischer, 1829), Ethiopië, Soedan
 Caracal caracal poecilotis (Thomas en Hinton, 1921), Wes-Afrika
 Caracal caracal schmitzi (Matschie, 1912), Israel, Wes-Asië, Iran, Arabië, Pakistan, Indië, Jordanië

Sien ook 
 Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens alfabet
 Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
 Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes

Fotogalery

Verwysings

Bronne 
 Huisgenoot - 11 Sep 1997 bl77
 G. De Graaf, 1987, Diere van die Nasionale Krugerwildtuin, bl. 34
 Ensiklopidie van die Wêreld, vol 8, C.F. Albertyns (EDMS.) Beperk, 1976, bl. 530
 Rothmann, Anna: Klaasneus-hulle. Kaapstad: Tafelberg, 1975. ISBN 0-624-00479-1

Eksterne skakels 

 Blueplanetbiomes.org
 Boundless Journeys 
 Lioncrusher Domain
 The Makalali Private Game reserve 
 IUCN redlist of threatened species 
 Cat Survival Trust 

Katagtiges