Ekstremofiel

’n Ekstremofiel (van die Latynse extremus, "ekstreem", en die Griekse philiā, "liefde") is ’n organisme wat floreer in fisies of geochemies ekstreme toestande wat skadelik vir die meeste lewensvorme op Aarde is. Daarteenoor word organismes wat in matige omgewings voorkom mesofiele of neutrofiele genoem.

Eienskappe 
In die 1980's en '90's het bioloë ontdek mikrobiese lewe het ’n besondere vermoë om by ekstreme toestande aan te pas – nisse wat buitengewoon warm, droog, koud of suur is en heeltemal onbewoonbaar is vir komplekse organismes. Sommige wetenskaplikes meen selfs lewe op Aarde het begin in hidrotermiese openinge diep onder die oseane se oppervlak. Volgens die astrofisikus dr. Steinn Sigurdsson "is daar lewensvatbare bakteriële spore op Aarde ontdek wat 40 miljoen jaar oud is – en ons weet hulle is uiters bestand teen bestraling".

Op 6 Februarie 2013 het wetenskaplikes aangekondig bakterieë is ontdek in die koue en donkerte van ’n meer sowat ’n kilometer onder die ys in Antarktika. Op 17 Maart 2013 het navorsers data bekend gemaak wat daarop dui mikrobiese lewensvorme floreer in die Marianetrog, die diepste plek op Aarde. Ander navorsers het soortgelyke studies bekend gemaak oor mikrobes aan die kus van die Noordwes-VSA wat voorkom in rotse tot 580 meter onder die seebodem onder 2 590 meter water. Volgens een van die navorsers "kan jy mikrobes oral aantref – hulle is uiters aanpasbaar by toestande en oorleef waar hulle ook al voorkom".

Morfologie 
Die meeste bekende ekstremofiele is mikrobes. Die domein Archaea bevat bekende voorbeelde, maar ekstremofiele kom voor in verskeie en diverse genetiese linies van bakterieë en Archaea. Van laasgenoemde is ook mesofiele. Alle ekstremofiele is ook nie eensellig nie; hulle sluit in die Pompeji-wurm en Antarktiese kril.

Kategorieë 
Daar is baie soorte ekstremofiele wat oral op Aarde voorkom en genoem word na die soort omgewing waarin hulle aangetref word. Dié klassifikasie is nie eksklusief nie; baie ekstremofiele kom in meer as een kategorie voor en staan bekend as poliëkstremofiele. Organismes in rotse diep onder die Aarde se oppervlak, soos Thermococcus barophilus, is byvoorbeeld termofiele én barofiele. Poliëkstremofiele is bekend daarvoor dat hulle in beide hoë en lae pH-vlakke kan oorleef.

Van die soorte ekstremofiele en die toestande waarin hulle voorkom, is:
 Alkalifiele toestande met pH-vlakke van 9 of meer
 Anerobes het nie suurstof nodig om te groei nie
 Asidofiele toestande met pH-vlakke van 3 of minder
 Halofiele het omgewings met konsentrasies sout van minstens  0,2 M nodig om te groei
 Hipertermofiele temperature tussen 80 en 122 °C, soos in hidrotermiese stelsels
 Hipoliete onder rotse in koue woestyne
 Kriptoëndoliete mikroskopiese ruimtes in rotse
 Metallotolerante plekke met hoë vlakke van opgeloste swaar metale
 Osmofiele omgewings met ’n hoë suikerkonsentrasie
 Piësofiele (ook barofiele genoem) plekke met ’n hoë druk soos diep onder in die oseane of ondergronds
 Poliësktremofiele val in meer as een kategorie
 Psigodrofiele of kriofiele temperature laer as -15 °C soos ysgrond, poolys of sneeu
 Termofiele temperature tussen 45 en 122 °C
 Xerofiele uiters droë toestande soos woestyne

In astrobiologie 
Astrobiologie is die terrein wat verskynsels soos panspermia ondersoek, asook die verspreiding, aard en toekoms van lewe in die heelal. Mikrobiese ekoloë, sterrekundiges, geochemici, filosowe en verkenners werk saam in die soeke na lewe op ander planete. Astrobioloë is veral geïnteresseerd in die bestudering van ekstremofiele omdat van hulle sou kon oorleef in die toestande wat op ander planete voorkom.

So het Mars dalk streke in sy diep ysgrond onder die oppervlak waar endoliete sou kon oorleef. Die water onder die oppervlak van Jupiter se maan Europa kan ook dalk lewe huisves, veral in die hipotetiese hidrotermiese openinge op die oseaanbodem.

Verwysings

Eksterne skakels 
 Ekstreme omgewings – Science Education Resource Center
 Navorsing oor ekstremofiele 
 Navorsingsentrum oor ekstremofiele 
 Die Internasionale Vereniging vir Ekstremofiele
  Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia

Bakteriologie
Buiteaardse lewe
Ekologie
Bakterieë