Słowianie zachodni

Słowianie zachodni – jedna z grup Słowian, indoeuropejska grupa ludnościowa Europy, zamieszkująca wschodnią i środkową część tego kontynentu. 
Do Słowian zachodnich zalicza się: Czechów, Polaków, Serbołużyczan, Ślązaków i Słowaków. Przy zastosowaniu trójpodziału grupy lechickiej obok Polaków i Połabian wyróżnia się Pomorzan (Kaszubi). 
Łącznie około 77 milionów wraz z diasporą.
== Historia ==
W okresie migracji i ekspansji Słowian (VI-VII wiek) ludność ta zachowywała jedność kulturową i zapewne także w znacznej mierze językową.|Kroniki staroruskie, PIW, Warszawa 1987, , str. 13 „Możemy... być pewni, że w tamtych czasach język polski był bardzo zbliżony do ruskiego, w dużo większym stopniu niż dzisiejszy język polski, rosyjski, ukraiński lub białoruski, bowiem języki słowiańskie, wywodzące się ze wspólnego języka prasłowiańskiego, w miarę swego rozwoju oddalały się od siebie... komunikowanie się między „Rusami” czy „Lachami” nie stanowiło najmniejszego problemu, nigdzie bowiem nie ma wzmianki o posługiwaniu się tłumaczami we wzajemnych, bardzo częstych kontaktach”. Dopiero usadowienie się Węgrów na Nizinie Węgierskiej u schyłku IX w. przerwało intensywne kontakty między Słowianami zamieszkującymi na północ od Karpat i Sudetów a Słowianami naddunajskimi i bałkańskimi. Spowodowało to powstanie coraz większego zróżnicowania między Słowianami Zachodnimi a Południowymi. w X w., kiedy powstały konkurujące ze sobą państwa Rusi Kijowskiej i Polski. Proces różnicowania pogłębiony został faktem przyjęcia chrześcijaństwa w innym obrządku, co po schizmie w 1054 r. stało się czynnikiem tworzącym zasadnicze odmienności. W ten sposób – dopiero w X w. – wykształciły się 3 grupy Słowian, m.in. Słowian zachodnich.
Pisanym świadectwem wczesnego osadnictwa Słowian na ziemiach polskich jest wzmianka w „Historii wojen” Prokopiusza z Cezarei dotycząca roku 512, mówiąca o plemieniu germańskich Helurów, które przeszło ze swoich siedzib nad środkowym Dunajem przez ziemie Sklawinów, a następnie przez wyludnione obszary aż do siedzib Warnów na Połabszczyźnie. Prawdopodobnie Herulowie migrowali wzdłuż Odry i nad górnym i częściowo środkowym jej biegiem przechodzili przez ziemie Słowian, a następnie skręcili na zachód, przez wyludnione obszary do ziemi Warnów. Może to być jeden z najstarszych pisanych dowodów obecności Słowian nad Odrą i Wisłą w początkach VI stulecia.
Ruski kronikarz Nestor z Kijowa dał jedno z wczesnych świadectw obecności Słowian na terenie obecnej Polski w kronice napisanej ok. 1113 Powieść minionych lat. Wszystkich Słowian zachodnich mieszkających zarówno w rejonie Warty (Polanie), dolnej Odry (Lutycy), jak i środkowej Wisły (Mazowszanie) i dolnej Wisły (Pomorzanie) wywodził od ludu Lachów (Lechitów)"Islandowie znali też Polaków, ale tylko pod nazwą ruską: Laesir, Lesir = Ljachen. [w:] Slavia occidentalis. Poznań, 1938 str. 250.; "anonimowy utwór (Heimskringla) o królu norweskim Haraldzie Hardrade, który wspomina, że Harald walczył w młodości w służbie księcia kijowskiego Jarosława Wielkiego przeciw ludowi zwanemu Laesir" [w:] Kazimierz Ślaski. Millennium of Polish-Scandinavian cultural relations. str. 36; istnieje przekonanie, iż pod tą tajemniczą nazwą ukrywają się Lachowie latopisów ruskich [...]. Z tzw. Powieści dorocznej wiadomo o wojnie „polsko-ruskiej” w roku 1031 [w:] Gerard Labuda . Fragments of the history of Western Slavs. 2002. str. 472. .), staroruskie Лѧх (Lęch/LjachMały jus, czyli Ѧ, odpowiadał samogłosce nosowej ę, w języku rosyjskim przeszedł w „ja”, Я./Lach) (1115)Normańskie określenia Lachów nadsańskich z okresu wyprawy Haralda III, 1031 - znajdujące się w Sadze o Haraldzie Hardrada. [w:] Kwartalnik historyczny. t. 108, wyd. 1-3. Towarzystwo Historyczne 2001. Nazwa „Lachy” jeszcze do dnia dzisiejszego zachowała się w językach wschodnich Słowian - Ukraińców, Białorusinów i Rosjan, którzy czasem potocznie nazywają tak PolakówHenryk Paszkiewicz, Początki Rusi, Kraków 1996, s. 403-404.
sowieni że owi priszedsze siedosza na Wisle, i prozwaszasja lachowie, a ot tiech lachow prozwaszasja polanie, lachowie druzii luticzi, ini mazowszanie, ini pomorianie
Pełny fragment kroniki Nestora w przełożeniu na język polski brzmi: 
Gdy bowiem Włosi naszli na Słowian naddunajskich i osiadłszy pośród nich ciemiężyli ich, to Słowianie ci przyszedłszy, siedli nad Wisłą i przezwali się Lachami, a od tych Lachów przezwali się jedni Polanami, drudzy Lachowie Lutyczami, inni Mazowszanami, inni - Pomorzanami. - Nestor z Kijowa - Powieść minionych lat kronika napisana ok. 1113Powieść minionych lat Nestor, przeł. Franciszek Sielicki, Kraków 1968, PAN s. 212
Na ziemiach polskich początkowo podstawową komórką społeczną była rodzina wraz z krewnymi. Grupa rodzin z danego terytorium tworzyła małą społeczność zwaną opolemPraca zbiorowa Kultura Polski średniowiecznej X-XIII w., PIW, Warszawa 1985. Opola z poszczególnych terenów (zazwyczaj oddzielonych od siebie barierami naturalnymi jak rzeki, góry czy bory) tworzyły plemiona (np. Polanie, Wiślanie, Bobrzanie, Goplanie itp.). Na co dzień opolem zarządzał wiec plemienny, który w razie zagrożenia wybierał dowódcę (księcia lub wojewodę). Z czasem jednak tymczasowi wodzowie chcieli utrzymać władzę nad coraz liczniejszymi wspólnotami. Właśnie ich ambicje przyczyniły się do jednoczenia całych plemion we wspólnoty.
Na terenach Polski mieszkało wiele plemion słowiańskich, z których największe to Wiślanie (nad górną Wisłą), Polanie (nad Wartą), liczne plemiona śląskie, plemiona pomorskie, Mazowszanie (nad środkową Wisłą), Goplanie (na Kujawach), czy Lędzianie (nad Sanem i Wieprzem). Wiele z nich zapewne zaczęło się jednoczyć, lecz największy sukces odnieśli Polanie. Pierwszym udokumentowanym władcą państwa Polan był Mieszko I. Zgodnie z przekazem Galla Anonima przed Mieszkiem państwem Polan rządził „król” Popiel a po nim kolejni potomkowie Piasta: Siemowit, Lestek i Siemomysł.
== Pierwsze państwa zachodniosłowiańskie ==
* Państwo Samona (pierwsza połowa VII w.): założone przez kupca frankijskiego Samona około 624 r. Prawdopodobnie miało charakter związku plemion. Samon dał się poznać jako waleczny władca Słowian, który toczył wojny z Awarami i Frankami. Po jego śmierci państwo rozpadło się.
* Państwo wielkomorawskie: powstało ok. 830 r. na ziemiach Moraw i Słowacji. Jego pierwszy władca to Mojmir I. Upadło ok. 906 roku w wyniku najazdu Madziarów.
== Wierzenia religijne ==
* Trzygłów – bóstwo pomorskie o trzech twarzach, z ośrodkami kultu w Szczecinie, Wolinie i Brennie.
* Świętowit – prawdopodobnie bóg wojny, wróżb i urodzaju, czczony przez Słowian połabskich zwanych Wieletami lub Lutykami. Główny ośrodek kultu w Arkonie na wyspie Rugii, gdzie znajdowała się świątynia z posągiem o czterech twarzach i z rogiem obfitości w dłoniach. Świętowitowi był poświęcony biały koń, z którego zachowania się kapłani odczytywali wolę boga.
* Radogost – naczelne bóstwo Redarów, jednego z plemion wieleckiej grupy Słowian połabskich. Ośrodek kultu znajdował się w grodzie Radogoszcz, zburzonym w roku 1068.
== Plemiona zachodniosłowiańskie ==
Słowianie zachodni aż do XI wieku zachowali jedność językową, w późniejszym okresie nastąpiło zróżnicowanie:
* Serbołużyczanie
** plemiona polskie – Polanie, Wiślanie itp.
** Słowianie połabscy – Drzewianie
** Pomorzanie, dziś KaszubiW literaturze często zaliczani do plemion polskich.
* Czesi i Słowacy
Plemiona o dyskusyjnej przynależności do zarówno Słowian zachodnich, jak i Słowian wschodnich, z powodu mieszkania na pograniczu:
*Bużanie - nad rzeką Bug
* Dulebowie - nad rzeką Bug
* Wołynianie - nad rzeką Bug i Styr
=== Plemiona zachodniosłowiańskie na obszarze Polski ===
*Mazowszanie
* Lubuszanie – Leubuzzi, ok. X wieku
* Trzebowianie – ok. X wieku
* Bobrzanie – Pobarane nad rzeką Pober, 1086
Plemiona zachodniosłowiańskie i inne, występujące na obecnym obszarze Polski wspomniane w Geografie Bawarskim z roku 845:
poz.:	nazwa 	naz. polska 	liczba grodów
7, 	Hehfeldi 	Hawelanie 	8
15, 	Miloxi 	 	67
17, 	Thadesi 	 	200
18, 	Glopeani 	Goplanie 	400
33, 	Lendizi 	Lędzianie 	98
34, 	Thafnezi 	 	257
36, 	Prissani 	Pyrzyczanie 	70
37, 	Uelunzani	Wolinianie 	70
38, 	Bruzi 	Prusowie 	
47, 	Ungare 	Węgrzy 	
48, 	Uuislane 	Wiślanie 	
49, 	Sleenzane	Ślężanie 	15
50, 	Lunsizi 	Łużyczanie 	30
52, 	Milzane 	Milczanie 	30
56, 	 	Głupczanie 	30
57, 	Opolini 	Opolanie 	20
58, 	Golensizi	Golęszycy 	5
53, 	Besunzane	Bieżuńczanie	2
51, 	Diadesisi	Dziadoszanie	20
 
== Języki zachodniosłowiańskie ==
polski 	dolnołużycki	górnołużycki	czeski	słowacki	kaszubski 	połabski drzewiański	etnolekt śląski
człowiek	cłowjek 	čłowjek 	člověk	človek 	czôłwiek, człowiek	clawak, clôwak 	czowjek
wieczór 	wjacor 	wječor 	večer 	večer 	wieczór 	vicer 	wjeczůr
brat 	bratš 	bratr 	bratr 	brat 	bracyna, brat(ina)	brot 	braćik
dzień 	źeń 	dźeń 	den 	deň 	dzéń 	dôn 	dźyń
ręka 	ruka 	ruka 	ruka 	ruka 	rãka, paja 	ręka 	rynka
jesień 	nazymje 	nazyma 	podzim	jeseň 	jeséń 	prenja zaima, jisin 	podzimek, jeśyń
śnieg 	sněg 	sneh 	sníh 	sneh 	śniég 	sneg 	śńyg
lato 	lěśe 	lěćo 	léto 	leto 	lato 	lato 	lato
siostra 	sotša 	sotra 	sestra	sestra 	sostra 	sestra 	śostra, szwestka
ryba 	ryba 	ryba 	ryba 	ryba 	rëba 	ryba 	ryba
ogień 	wogeń 	woheń 	oheň 	oheň 	òdżin 	widin 	łogyń
woda 	woda 	woda 	voda 	voda 	wòda 	wôda 	woda
wiatr 	wětš 	wětřik, wětr	vítr 	vietor 	wiater 	wjôter 	wjater
zima 	zymje 	zyma 	zima 	zima 	zëma 	zaima 	źima
== Źródła opisujące początki państw zachodniosłowiańskich ==
* Historia Francorum – ok. 660
* Geograf Bawarski – ok. 845
* Kronika Reginona z Prüm – ok. 915
* Kronika Thietmara – ok. 975
* Dagome Iudex – ok. 992
* Księga dróg i królestw - ok. 1068
* Dokument praski – ok. 1086
* Powieść minionych lat – 1113Nestor, Powieść minionych lat, przeł. Franciszek Sielicki, Kraków 1968, PAN
* Księga Rogera – 1154Tadeusz Lewicki, Polska i kraje sąsiednie w świetle „Księgi Rogera” geografa arabskiego z XII w. Al Indrisi`ego, cz.I, Kraków 1945, s. 142-143
* Kronika Słowian – ok. 1177
== Zobacz też ==
* kultura praska, kultura Sukow-Dziedzice, kultura pieńkowska
* Hobolin
* Brenna
* Kopanica
* Wenedowie
* plemiona polskie
* Bavaria Slavica
== Przypisy ==
!