nyuuzyou/wikis huggingface dataset:
jan Lita Kalo

li jan pi sitelen kule tan ma Mesiko. nasin pi ma Mesiko li pana e pilin tawa sitelen ona. sitelen ona li toki e kule jan e poki jan e ante mute. ona li alasa e nasin pi pali kulupu.
ona li lon la, jan pi mute lili li sona e pali ona. taso, ona li moli la, jan mute li kama sona e ona. tenpo ni la, jan li pilin e ni: pali ona li sitelen pi nasin pi ma Mesiko. jan pi wawa meli li pilin pona tawa ona.
kulupu:jan pi sitelen kule
jan Lula

anu jan Lula li jan lawa nanpa 39 pi ma Pasila li jan lawa nanpa 35. tenpo pini la ona li jan lawa lon sike suno nanpa 2003 tawa sike suno nanpa 2011. taso, ona li kama jan lawa lon sike suno nanpa 2023.
==tenpo pini==
tenpo pini la ona li jan pali pi kiwen mani li kama jan lawa pi kulupu pi jan pali. ona li sike suno 19 la palisa luka lili ona li pakala. tenpo ni la ona li jo e palisa luka tu tu taso.
sike suno nanpa 2017 la jan pi lipu lawa li awen wawa e ona lon tomo awen tan ni: toki ona la, jan Lula li pali e pali ike mani lon tenpo lawa ona. taso, sike suno nanpa 2021 la jan ante pi lipu lawa li toki e ni: ona li pali ike ala. tan ni la, ona li weka tan tomo awen. kin la, ona li ken kama jan lawa lon tenpo sin.
kulupu:jan lawa
jan Make Sakeson

jan Make Sose Sakeson li jan pi kalama musi en tawa musi tan ma Mewika. sitelen pi kalama musi ona li pona mute tawa jan mute. sitelen pi kalama musi pi jan ante li pona lili tawa jan mute. 
jan mute tan kulupu mama sama pi jan Make li jan pi kalama musi. 
tenpo sike suno 2009 la jan Make Sakeson li moli tan ni: jan sona sijelo ona li pana e ilo lape wawa tawa ona.
kulupu:jan
kulupu:jan pi kalama musi
jan Mako Polo

li jan tawa li jan esun tan ma tomo Wenesija. ona li tawa lon nasin pi len mani lon poka pi mama mije ona lon poka pi mije sama pi mama mije ona. ona li kama tawa ma mute lon ma Asija lon nasin ni. ona li kama tawa ma lon poka pi sike kipisi kasi tawa ma Ilan tawa ma Asija insa tawa ma Sonko. ona li toki tawa li pali toki tan ona. tenpo mute li tawa la, ona li kama sin tawa ma Elopa. ona li toki pi tawa ona la, jan sitelen li sitelen pi toki tawa ona. nimi pi lipu sitelen ona li lipu "Livres des Merveilles du Monde" (toki sona pi ma ali) anu lipu "Il Milione" (nanpa suli). taso tenpo ni la, jan mute li kepeken e nimi ni: "lipu pi tawa pi jan Mako Polo".
tenpo pini ni la, jan pi nanpa lili tan ma Elopa li kama tawa ma Sonko. sitelen toki ona li pana e sona mute pi ma Asija tawa jan pi ma Elopa. tawa ona li suli tawa jan tawa pi tenpo kama. The Journeys of Marco Polo and Their Impact Encyclopedia.com
==tawa ona==
tenpo sike nanpa 1271 la, mama mije ona (jan Nikolo Polo) en mije sama pi mama mije ona (jan Mapejo Polo) li weka e ma tomo Wenesija lon poka jan Mako Polo. tenpo ni la, ona li lon e tenpo sike pi nanpa . ona li kepeken e tomo tawa telo la, ona li kama tawa ma tomo Ake lon ma Pilisin. ma ni la, ona li toki tawa jan Tejopalo Wikonsi. jan ni li kama jan lawa sin pi kulupu Katolika. nimi lawa ona li jan lawa Kekoliju nanpa luka luka. jan Nikolo en jan Mapejo li lon ma Sonko lon tenpo pini. jan lawa Kupi li pana e lipu sitelen tawa ona tan ni: ona li wile pana e lipu ni tawa jan lawa pi kulupu Katolika. ona li pana e lipu tawa jan lawa Kekoliju. jan lawa Kekoliju li lukin e lipu. ona li pana e lipu sin tawa jan Nikolo en jan Mapejo en jan Mako tan ni: ona li wile pana e lipu tawa jan lawa Kupi. tan ni la, ona li weka e ma tomo Ake li tawa e ma Sonko lon open suno.
==tan sona==
kulupu:jan tawa
jan Mako Sotan

li jan pi tan ma Mewika. ona li jan pi musi sijelo ni: jan li pana e sike tawa poki kepeken luka. musi sijelo ni la, ona li lon .
musi sijelo ona li pona tawa jan mute tan jan Sotan. ni li open lon kulupu tenpo 1980Markovits and Rensman, la lipu nanpa 89. lipu ilo pi kulupu Enpije li toki e ni: "musi sijelo pi sike poki la, jan Mako Sotan li nanpa wan tawa jan mute"tenpo sike nanpa 2021 la, tenpo mun nanpa 9 la, tenpo suno nanpa 14 la, lipu NBA.com la, lipu pi jan Mako Sotan. ni li awen lon lipu Internet Archive pi awen sona..
== tan sona ==
kulupu:jan
kulupu:jan pi ma Mewika
jan Mali Kuki

jan Mali Kuli li jan sona suli. sona ona li sona tawa pi wan lili. pali ona li ken e ni : jan pi pona sijelo li ken pona e sijelo nasa kepeken pana wawa tan wan lili nasa.
sike suno nanpa 1867 la ma Posuka la ona li kama lon.
ona li meli pi wile sona. taso tenpo ni la meli li ken ala kama sona mute lon ma Posuka. tan ni la ona li tawa ma Kanse. ona li kama sona e sona tawa e sona nanpa lon ma tomo Paki lon tomo sona suli Sopon.
ona en jan sona suli Pije Kuli li kama wan lon tenpo sike nanpa 1895.
jan Mali Kuli en mije ona li pali lon tomo pi mani ala. ona li pali kepeken kiwen pi pana wawa. kiwen ni li jo e ijo Uwanijon mute. jan tu li alasa e tan pi pana pi wawa kon. pona la ona li kama lukin nanpa wan e ijo tu sin : ijo Polonijun en ijo Lasijun.
tenpo sike nanpa 1903 la jan Mali Kuli li kama jo e pona Nope pi sona tawa tan pali pona ona.
mije ona li moli la jan Mali Kuli li kama jo e pali ona li kama jan pi pana sona lon tomo sona Sopon.
tenpo sike nanpa 1911 la ona li kama jo e pona Nope sin pi sona pi ijo lili. tan ni la ona li meli wan taso pi pona Nope tu.
ona li tan pi tomo pali pi ijo Lasijun. tomo ni la jan sona li wile sona e ijo Lasijun.
utala suli nanpa tu la ona li pali mute li pana e sona pona tawa jan pi pona sijelo lon ma utala.
wawa kon tan wan lili nasa pi pali ona li pakala lili e sijelo ona lon tenpo mute. ona li kama jo e ike sijelo : sike lili loje lon telo loje ona li kama weka. tan ni la jan Mali Kuli li moli lon sike suno nanpa 1967 lon ma Kanse.
pini la sike suno nanpa 1995 la jan lawa pi ma Kanse en jan lawa pi ma Posuka li tawa e ko pi sijelo moli seli pi jan Mali Kuli tawa tomo suli Potejo.
kulupu:jan sona
jan Mana Kalosen

li jan pali pi musi pi jan lawa moli tan ma Nosiki. ona li nanpa wan lon kulupu FIDE pi nanpa pi musi pi jan lawa moli lon tenpo sike nanpa 2011 lon tenpo mun nanpa 6 lon tenpo suno nanpa wan. nanpa ona li 2882 li nanpa wan. 
== tenpo pi jan lili ==
ona li kama lon lon ma Nosiki, lon tenpo sike nanpa 1990 lon tenpo mun nanpa 11 lon tenpo suno nanpa 30. mama mute ona li jan Sijun Owen li jan Enwi Apa Kalosen. tenpo sike wan la kulupu mama li lon ma tomo Epo lon ma Sumi, kama la ona mute li lon ma tomo Piwaso lon ma Pesije, tenpo sike nanpa 1998 la, ona mute li kama tawa ma Nosiki, li lon ma tomo Lometalen lon ma tomo Belun. kama la ona mute li kama tawa ma tomo Halun li lon ni. 
 
ona li pini e kama sona, tenpo sike la jan Kalosen li kama tawa tomo pi utala musi mute. tomo ni la ona li utala musi lon musi pi jan lawa moli, li utala musi e jan pi ma ale lon ma Elopa lon tenpo pi loje jelo lon tenpo sike nanpa 2003. ona li kama tawa tomo sona pi jan lili suli lon tomo sona pi musi utala.
jan Masin Lute

li jan suli pi nasin sewi Kolisu tan ma Tosi. toki ona li open e nasin sewi Lute li suli tawa open pi nasin sewi Potesu.
tenpo sike 1507 la, ona li kama jan suli pi kulupu Katolika. taso, ona li kama pilin ike tawa pali mute pi kulupu Katolika. tan ni la, ona li pana e lipu sitelen pi wile ante ona lon lupa pi tomo sewi lon tenpo sike 1517. tan ni la, kulupu Katolika li weka e ona. ni li open pi nasin sewi Lute.
kulupu:jan suli pi nasin sewi
jan Matalena Anteson

li jan pi nasin lawa lon ma Sensa. ona li lawa e kulupu pi nasin lawa Socialdemokraterna. kulupu ni li kulupu nanpa wan pi nasin lawa pi jan pali lon ma Sensa. sike suno 2021-2022 la jan Matalena Anteson li jan lawa pi ma Sensa. ona li jan lawa meli nanpa wan pi ma Sensa.
sike suno 2014-2021 la ona li jan lawa mani pi ma Sensa. jan Matalena Anteson li jan pi sona esun.
tenpo mute la jan Anteson li pali e nasin lawa lon kulupu Socialdemokraterna. tenpo pi jan lili la ona kama jan pi kulupu pi jan lili pi kulupu Socialdemokraterna, li kama jo e pali suli lon kulupu ni.
kulupu:jan lawa
jan Maten Lute Kin lili

li jan lawa pi nasin sewi Pasi li jan utala ala li jan lawa lon kulupu pimeja pi ma Mewika. tenpo pini moli la ona li jan lawa suli li nasin pi jan ken. ona li jan lawa kin pi kulupu sewi jan lawa pi nasin sewi Kolisu.
tenpo sike suno nanpa 1968 la jan alasa moli li moli e jan Maten Luta Kin lili. ni la utala suli li kama lon ma Mewika ale.
kulupu:jan pi nasin lawa
jan Melani Masine

li jan pi kalama musi. tenpo suno 28 pi tenpo mun 4 pi tenpo sike 1995 la ona li kama lon. tenpo ni la ona li kin lon. linja lawa ona li jo e kule pi tu ante. 
==sona pi pali ona==
tenpo sike 2012 la jan Melani li lon . sitelen tawa ni li musi utala pi kalama musi toki. ni la jan Melani li kalama e kalama musi Toxic pi . kalama ona la jan pilin nanpa tu wan li kepeken e nena pona. jan pona pi jan Melani li . taso tenpo kama mute la ona li weka e esun musi.
tenpo pi weka ona la jan Melani li pali e kalama ona. tenpo sike 2014 la ona li pali e . tenpo kama la jan Masine li pali e poki pi kalama musi .
==kalama musi ona==
jan Melani li pali e kalama mute. ona li pali e poki kalama tu.
poki kalama "Cry Baby" li kama lon pi tenpo sike 2015 li jo e kalama ni:
#Alphabet boy
#Cake
#Carousel
#Cry Baby
#Dollhouse
#Gingerbread Man
#Mad Hatter
#Milk & Cookies
#Mrs. Potato Head
#Pacify Her
#Pity Party
#Play Date
#Sippy Cup
#Soap
#Tag, You're it
#Teddy Bear
#Training Wheels
tenpo sike 2019 la jan Melani li pana e poki kalama "K-12' li pana e sitelen tawa pi poki kalama ni. poki ni li jo e kalama ni:
#Wheels on the Bus
#Class Fight
#The Principal
#Show & Tell
#Nurse's Office
#Drama Club
#Strawberry Shortcake
#Lunchbox Friends
#Orange Juice
#Detention
#Teacher's Pet
#High School Sweethearts
#Recess
kin la jan Masine li pali kalama pi poki ala. ona li ni:
*Bittersweet tragedy
*Piggyback
*Dead to Me
*Firedrill
kulupu:jan
kulupu:jan pi kalama musi
jan Mi Pen

li jan lawa nanpa tu pi ma Mewika lon tenpo pini. tenpo lawa ona la jan lawa nanpa wan pi ma Mewika li jan Tana Tun. tenpo pini la jan Mi Pen li jan lawa kin pi ma Insijena.
ona li jan pi nasin sewi Kolisu. jan Mi Pen li pali e lipu lawa ike tawa jan kule.
jan Mike Te Sewante

li jan sitelen tan ma Epanja. ona li kama sin lon tenpo sike nanpa 1547, li moli lon tenpo sike nanpa 1616. 
ona li sitelen e lipu pi jan Kikote pi ma La Mansa.
kulupu:jan pi toki musi
kulupu:jan pi sitelen toki
kulupu:jan sitelen tan ma Epanja
jan Mili Sotakowi

li jan pali wawa pi kalama musi. ona li tan ma Lusi, taso tenpo mute pi tenpo ona la ni li ma Sesesele. 
== nasin jan ==
===jan Sotakowi en jan Talin===
jan Sotakowi li jan lili la, ona li jo e wawa mute pi nasin pi kalama musilipu ni: https://archive.org/details/shostakovichlife00fayl. ona li kama suli la, ona li pali e kalama musi suli nanpa wan. ni la jan mute li sona e kalama musi pi jan Sotakowi. jan Talin kin li kute. ni la, lipu li toki e ni: kalama musi pi jan Sotakowi li ike a! ken suli la jan Talin li pali e lipu ni. jan Talin li moli e jan mute la, jan Sotakowi li pilin monsuta. taso, jan Talin li moli e jan pona pi jan Sotakowi taso. jan Sotakowi li pali e kalama musi suli nanpa luka la, jan mute li olin e ni, li toki e ni: "jan Sotakowi li jan lon pi kalama musi pi ma Sesesele!".
===utala suli nanpa tu===
utala suli nanpa tu la, ma Tosi li pana e kulupu utala mute tawa ma Sesesele. kulupu utala li tawa wawa la ma tomo Leninka li lon insa kulupu utala. jan Sotakowi li lon ma tomo Leninka la, ona li open e pali pi kalama musi suli nanpa luka tu. ona li pali e mute pi kalama musi ni la, ona li weka tan ma tomo Leninka, li pini e pali nilipu ni: ISBN 978-1-4766-7056-0. ma tomo Leninka la moku li lon ala la jan mute li moli. jan pi sona pi kalama musi la, luka luka tu tu taso li lonlipu ni: https://archive.org/details/musicofdmitrisho0000blok. taso, ma Sesesele li musi e kalama musi ni lon ma tomo Leninka. ni la jan Sesesele li pilin olin tawa ma Sesesele. jan Tosi li pilin monsuta tawa ma Sesesele. ma Sesesele li anpa e ma Tosi.
== ma ==
ma Sotakowi (en ma Petopen en ma ante mute pi jan pi kalama musi) li lon ma Antasikalipu ni: https://web.archive.org/web/20180813175041/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:0::NO::P5_ANTAR_ID:13773.
== lipu mama ==
kulupu:jan pi kalama musi
kulupu:jan
kulupu:jan pi ma Losi
kulupu:jan pi ma Sesesele
jan Mimoku

jan Mimoku li jan pi toki pona li jan pi toki Epelanto li jan pi ma Netelan. toki Netelan la nimi ona li Joop Kiefte anu Abel Johannes Kiefte. nimi ante pi jan Mimoku li LaPingvino lon toki Epelanto. tenpo sike 1989 la ona li kama lon.
ona li sona pona e toki Epelanto. toki pona li pona tawa jan Mimoku. tenpo pini la jan Mimoku li lawa e kulupu pi toki pona lon lipu Jaju. ona li mama pi kulupu suli "toki pona" lon lipu Pepu.
jan Mimoku li pali e nasin sitelen sin pi toki pona lon tenpo sike 2006 li pana e nimi "sitelen pona" tawa nasin sitelen ni. jan Sonja li pali e nasin sitelen ona la ona li toki e ni tawa jan Mimoku: mi ken ala ken kepeken nimi "sitelen pona"? jan Mimoku li toki e ni: sina ken.
== lipu ante ==
* lipu "Joop Kiefte" lon lipu Wikipesija pi toki Epelanto
Mimoku
jan Misali

li jan pi toki pona li jan pi sitelen tawa. ona li tan ma Mewika. ona li tonsi (kon pi nasin tu ala). ona li wile ala e unpa. ona li wile ala e jan olin. ona li jo e lawa kule (ASD).
ona li pana e sitelen tawa lon ilo Jutu. ona li pali e sitelen tawa pi toki sin. sitelen mute li lon la nimi pi kulupu sitelen ni li "Conlang Critic". ona la ona li toki e pona pi toki sin e ike ona. ona la toki pona li toki sin nanpa wan.
ona li pali e sitelen tawa 12 Days of sona pi toki pona. jan mute li kama sona e toki pona kepeken ona.
ona li pali e sitelen tawa pi ijo ante kin. ijo ni wan li musi Hangman.
ona li toki e ni: nasin nanpa pi nanpa luka wan li pona mute.
== lipu ante ==
* sitelen tawa pi jan Misali (pi)
* kalama musi pi jan Misali
kulupu:jan pi toki pona
kulupu:jan pi ilo Jutu
jan Misapi

anu li jan pi lipu Jutu li jan pana tan ma Mewika. sitelen tawa ona la ona li pana e mani mute. ona li pali e tomo MrBeast Burger e moku Feastables.
==tenpo pini==
suno sike nanpa 1998 la tenpo mun luka la tenpo suno luka tu la jan Misapi li kama lon tan ma tomo Wisita lon ma Kansa. ona li kama suli lon ma Nokewalana.
==pana mani==
===kama jo mani Team Trees===
sike suno nanpa 2019 la jan Misapi en jan Ma Wopa li pali e kama jo mani Team Trees. kulupu Arbor Day Foundation li wile e mani tan ni: jan li pana e mani Mewika tawa kulupu ni la kulupu li pana e kasi. jan mute li pana e mani tawa ona. ona li kama jo e mani Mewika 24 300 000 li pana e kasi pi mute sama.
kulupu:jan pi ilo Jutu
jan Misima Jukijo

li jan suli pi sitelen toki tan ma Nijon. ona li pali e toki musi e sitelen pi kalama pona e toki pi pali musi.
ona li jan pi nasin pi wawa pi ma Nijon. ona li wile e ni: jan pi ma Nijon li anpa tawa jan lawa mama pi ma Nijon. kin la, ona li wile awen e nasin kulupu pi ma Nijon. tan ni la, ona li open e kulupu utala ona. ni li , anu "kulupu pi ilo awen utala". tenpo suno nanpa 25 pi tenpo mun nanpa 10 pi tenpo sike nanpa 1970 la, kulupu ona li tawa tomo pi kulupu utala lawa, li lanpan e jan lawa ona. ni li tan ni: jan Misima li wile lawa e jan utala li wile weka e kulupu lawa pi ma Nijon lon poka ona. taso jan utala li pilin e ni: ona li ike nasa. ona li toki ike tawa ona. tan ni la, jan Misima li weka li moli e ona sama.
kulupu:jan pi sitelen toki
jan Mosa

anu jan Pokan Amadeju Mosa li jan suli pi kalama musi li kama lon ma suli Loma sewi. jan mute li toki e ni: kalama musi ona li pona mute.
jan Mosata li jan lili la, ona li open e pana pi kalama musi. tenpo lon ona la, jan mute li kama sona e ona. taso la, ona li jo e mani lili. tenpo lon ona li lili. taso la ona li pana e sitelen kalama mute. 
jan ante mute li pali tan jan Mosata. jan Petopen la ona li kama jo e ijo lawa mute tan pali pi jan Mosata.Jahn, Otto; Townsend, Pauline D.; Grove, George (1882). Life of Mozart. London, Novello, Ewer & Co.
==tan sona==
kulupu:jan pi kalama musi
kulupu:jan
jan Mose

li jan sewi. ona li jan sona pi nasin sewi Juta. ona li kama e tawa pi jan Jejuta tan ma Masu. ona li jan suli lon nasin sewi Juta. nimi ona ante li موسىٰ (toki Alapi), li Mωυσής (toki Elina), li Moyses (toki Lasina).
== lon ==
lon ona li lon lipu Tola. ona li jan Lewi. ona li kama sin lon ma Masu pi tenpo pini. jan lawa pi ma Masu li toki e ni: o pana e jan lili Jejuta tawa nasin telo Nile. jan Jokawete (mama meli pi jan Mose) li pali ala e ni. ona li pana e ona lon ma lon poka telo pi nasin telo Nile. jan lili meli pi jan lawa li kama jo e ona. ona li pana e ona tawa jan Jokawete ona. jan lili pi jan lawa li nimi e ona "Mose" (jan kama jo tan telo). jan Mose kama tawa jan lili pi jan lawa.jan Mose li moli e jan Jute pi ma Masu. ni li kama tawa jan lawa. jan Mose li kama tan ma Masu. ona li kama tawa jan sewi Jopo. jan Mose li olin e jan Sepola (jan lili meli pi jan sewi). ona mute li pali e jan lili: jan Kilsan en jan Elijese.
jan sewi Akwe li toki tawa ona e ni: "o open e kulupu jan sina". jan sewi li pana e palisa tawa ona. jan Mose en jan Alon (mije sama ona) li kama tawa jan lawa. ona li toki e ni: "o open e kulupu jan Jejuta". jan lawa li pali ala e ni. ike luka luka li lon ma Masu: telo loje lon nasin telo Nile; akesi mute; pipi mute tu wan; soweli li moli; jaki lili lon jan en soweli; lete en seli tan sewi; pimeja ali; jan lili pi jan en soweli li moli. jan lawa li open e kulupu jan Jejuta tan ni.
jan sewi li lawa e ona e kulupu jan Jejuta. jan sewi li tu e telo suli loje. jan li kama tawa ma lon poka telo ante pi telo suli. jan utala pi jan lawa pi ma Masi li kama tawa ona mute. taso ona li moli. jan Mose li lawa e jan. ona li kama tawa ma Isale. ona li lon poka ma Isale la, jan sewi li toki tawa jan Mose e ni: "o tawa kama kulupu nena Alawin". jan Mose li kama tawa kulupu nena Nepo en moli.
kulupu:nasin sewi Jejuta
kulupu:jan pi lipu Pipija
kulupu:jan Lewi
kulupu:lipu pona
jan Muwama

li jan suli pi nasin sewi Isilan. jan pi nasin sewi li pilin e ni: ona li jan toki pini pi jan sewi. ona li kama lon tenpo sike 570 lon ma tomo Meka. ona li kama moli lon tenpo sike 632. ona li wan e ma palisa Alapi kepeken nasin sewi Silami.
kulupu:jan
kulupu:nasin sewi Isilan
jan Nalpi

jan Nalpi (o pona: jan Nalupi, anu: jan Nali, toki Inli: Narpy) li kalama e toki en pali e tawa-sitelen musi (sina kama la: suno 10, tenpo pi 2002 [tenpo pi 23]) li tan ma Mewika,
lipu musi en toki pi jan Nalpi li wile pana e pilin nasa pi olin en pona.
=== musi ===
jan Nalpi li pali musi, ona e kulupu musi:
* kalama musi: ala lon (elsewhere, 2023)
* kalama musi: moku telo e esun (café, 2024)
* kalama musi: tenpo seli li pini (summer's end, 2024)
jan Nasi

li jan pi kalama musi li jan pi toki pona.
ona li pali e kalama musi kepeken toki.
== kalama musi ==
=== kepeken toki pona ===
* mi pilin e ni (tenpo sike 2021)
* wile soweli (tenpo sike 2021)
* pakala (tenpo sike 2021)
* o walo (tenpo sike 2021)
kulupu:jan
kulupu:jan pi toki pona
kulupu:jan pi kalama musi
jan Neson Mantela

li jan lawa pi ma Setapika lon tenpo sike nanpa 1994 tawa tenpo sike nanpa 1999. pini tawa ni la, ona li wile ante e nasin lawa li utala e . nasin Apate la, jan walo taso (mama ona li kama tan ma Elopa) li lawa e ma Setapika. lipu lawa la, jan pimeja o lon ma ante tan jan walo. ni li ike mute tawa jan pimeja. pali ona la, kulupu lawa pi ma Setapika pi tenpo ni li awen wawa e jan Neson Mantela lon tomo awen lon tenpo sike nanpa 1962.
tenpo sike nanpa 1990 la, kulupu lawa li weka e ona tan tomo awen. kulupu lawa li open toki tawa kulupu pi wile ante lawa. tenpo sike nanpa 1994 la, jan pimeja li ken pana e wile ona pi kulupu lawa sin. tan ni la, jan Neson Mantela li kama jan lawa sin li kama jan lawa pimeja nanpa wan lon ma Setapika.
kulupu:jan lawa
jan Nije Anson

jan Nije Anson (toki Inli: Neil Armstrong) li jan pi tawa mun tan ma Mewika. tenpo sike nanpa 1969 la, ona li jan nanpa wan lon mun Luna. ona en jan Pa Alaten en jan Mike Kolin li jan pi kulupu mun Apolo nanpa 11. kulupu ni li tawa mun Luna kepeken tomo tawa mun Satun nanpa luka.
kulupu:jan tawa
jan Nije Sisiweka

) li jan musi li jan pi sitelen tawa pi kalama musi. ona li suli tan ni: ona li pali e kalama musi Lemon Temon. kin ona li suli tan ni: ona li pali e sitelen tawa Pota Popa Pa lon kulupu pi ilo sona. pali ni li pona tawa jan mute.
kulupu:mama pi sitelen tawa
kulupu:jan pi kalama musi
kulupu:jan pi ilo Jutu
jan Nikola Tesa

li jan pi pali ilo, li jan suli pi sona pi nasin ijo. pali ona la sona pi ilo wawa li kama lon. 
== lon ==
jan Nikola Tesa li kama lon ma Lowasi. ona li open kama sona lon ma ni. ona li kama jan suli la ona li tawa ma tomo Putape pi ma Mosijo, li tawa ma mute pi ma Mewika. https://www.britannica.com/biography/Nikola-Tesla
jan Tama Esisan li kama jan poka pi jan Nikola Tesa. taso la ona li weka lon tenpo lili tan ni: sona pi ona tu li ante suli la pali li wile e wawa mute.
tenpo kama la ona li open kepeken tomo pali sin. tomo ni la ona li pali e sona wawa e ilo wawa. pali la, ilo pi linja kon wawa li kama lon.
kulupu:lili ike
kulupu:jan
jan Nikolo Makijaweli

li jan sona pi nasin lawa lon ma tomo Filense. ona li pali e toki pi jan lawa (Il Principe) lon tenpo sike 1513. jan Makijaweli li pilin e ni: jan lawa li wile pali e pona la jan lawa li wile pali e ijo ale.
kulupu:jan pi ma Italija
kulupu:jan pi nasin lawa
jan No Mujon

jan No Mujon li mije li jan lawa nanpa luka luka luka wan pi ma Anku. toki ona la nimi ona li 노무현. awen lon sike suno 1946 ma tomo Kime lon ma Kijensan Nanto. tawa lon kulupu Uli. nasin sewi Kolisu nimi li Iustinus. ona li moli lon sike suno 2009.
==ante==
*jan Simin : 유시민
*jan Esan : 이해찬
*jan Mijonsu : 한명숙
*jan Jansu : 권양숙
*jan Jonsan : 김영삼
*jan Tesun : 김대중
*jan Sewin : 문재인
*jan Tonjon : 정동영
*jan Sekijun : 정세균
Mujon
kulupu:jan lawa
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
jan Non Sonki

li jan sona li jan pi sona toki. ona li jan pi wile ante la ona li wile e nasin lawa tan ma Mewika. sona ona li suli mute tawa sona toki pi tenpo ni. ona li jan pi pana sona lon . tenpo pini la, ona li pana e sona lon . ona li pana e sona pi nasin lawa nimi pi tenpo ali la ona li pana e .
kin la, jan mute li sona e ona tan ni: toki ona pi nasin lawa. ona li jan pi nasin pi jo kulupu li toki ike e lawa pi ma Mewika.
kulupu:jan pi sona toki
jan Nowa

thumb|jan Nowa
nasin sewi pi jan Alawan la jan Nowa li jan suli. toki pi jan Kikamesi en toki pi jan Nowa li sama mute. telo pakala suli la, jan Nowa en jan Kikamesi li pali e tomo awen.
==toki pi jan Nowa==
sewi li toki la, jan Nowa li pali e tomo tawa lon telo. jan li ike la, sewi li wile telo li wile pakala e ma. taso, sewi li wile e ni: jan Nowa o awen e jan e soweli. soweli ale li tawa tomo telo pi jan Nowa. telo li kama. tenpo pimeja mute mute en tenpo suno mute mute la sewi li pana e telo. telo li moli e jan ale e soweli. taso, jan Nowa en jan lili en soweli lon tomo telo li awen. 
telo li weka la, jan Nowa li pali e tomo sewi. sewi li toki e ni: tenpo kama la, sewi li pakala ala e ma.
Noahs Ark.jpg|tomo telo pi jan Nowa
kulupu:jan pi lipu Pipija
jan O Si Min

anu li jan lawa suli pi ma Wije. tenpo lon ona la, ona li kepeken nimi mute. utala suli nanpa tu la, ona li kama jo e nimi O Si Min. ma ante li lawa e ma Wije la, ona li utala e ona. jan O Simin li pali li lawa e kulupu ICP e kulupu CPV e kulupu PCF e ma lawa Wije pi tenpo ni e kulupu utala pi ma Wije. jan O Si Min li jan lawa pi ma Wije sewi tan tenpo pi utala pi ma Wije.
jan O Si Min li pana e ante suli sin tawa ma Wije.
kulupu:jan lawa
jan Okuse

li jan lawa sewi nanpa wan pi . ona li kama jan lawa sewi lon tenpo sike nanpa 24 lon nasin tenpo BCE. ona li moli lon tenpo sike nanpa 14 la, tenpo pi lawa ona li pini. nimi mama ona li . ona li suli mute tawa tenpo pini pi ma Loma. ona li anpa e ma mute li ante mute e nasin lawa. tenpo lawa pi jan Okuse li open e tenpo pi utala lili lon ma Loma. nimi ona li tenpo "Pax Romana".
ona li tan kulupu mama sama pi jan Juliju Kesali. jan Kesali li toki e ni: jan Otewijen li kama jo e wawa ona lon tenpo kama. jan li moli e jan Kesali la, jan Otewijen li kama jo e jan alasa pi jan Kesali. ona en jan Maku Antoniju en jan Maku Lepite li anpa e jan ni: jan li moli e jan Kesali. jan ike pi jan Kesali li anpa la, jan Otewijen en jan Maku Antoniju en jan Maku Lepite li kipisi e ma li kama jan lawa mute. taso, ona li open utala. jan Otewijen li anpa e jan lawa ante. tenpo la 14 CE la jan Okuse li moli.
kulupu:jan lawa pi ma Loma pi tenpo pini