nyuuzyou/wikis huggingface dataset:
ilo kalama kon pi tomo sewi

thumb|sitelen pi kalama anpa
 li ilo kalama kon lon tomo sewi. 
==ijo==
ona li jo e ilo kalama supa mute, e ilo kalama supa noka. ilo kalama supa noka li jo e nena mute luka luka tu. ilo kalama supa noka li ken jo e lili sin e sin.
==kalama==
toki Inli, la kalama lon ilo kalama kon pi tomo sewi li jo e nimi "Stop". kalama mute pi ilo kalama kon pi tomo sewi li lon. kalama pi ilo kalama kon pi tomo sewi li: kalama Diapason, li kalama Bourdon, li kalama Trumpet, li kalama Violin, li kalama Flute, li kalama Clarinet, li kalama Piccolo, li sin. 
==ma==
thumb|sitelen pi kalama sewi
ilo kalama kon pi tomo sewi li kama lukin pi nasa ala lon tomo sewi, tan ni: ona li suli. nasin wawa li ken kama lukin kin lon tomo.
== nasin ante==
nasin ante li: ilo kalama kon tomo pi tomo sewi, li ilo kalama kon wawa pi tomo sewi.
==jan pali pi kalama musi==
jan pali pi kalama musi tawa ilo kalama kon pi tomo sewi li: jan Bach, li jan Handel, li jan Messiaen https://en.wikipedia.org/wiki/Olivier_Messiaen, li jan Mendelssohnhttps://en.wikipedia.org/wiki/Felix_Mendelssohn, en sin. nasin mute pi kalama musi li pali tawa ilo kalama kon pi tomo sewi. nasin ni li: nasin Barouqe pi kalama musi, li nasin Classical pi kalama musi.
== nasin pi linja luka ==
kalama musi pi ilo kalama kon pi tomo sewi li sitelen lon kulupu tu wan pi linja luka. linja luka sewi li kepeken e sitelen pi kalama sewi. linja luka insa li kepeken e sitelen pi kalama anpa. linja luka anpa li kepeken e sitelen pi kalama anpa. sitelen pi kalama musi pi linja luka anpa li jo e kalama pi anpa tan kalama luka luka tu tawa sitelen. linja luka sewi en linja luka insa li wan.
==lipu==
kulupu:ilo pi kalama musi
ilo kalama pi linja luka wan

ilo kalama pi linja luka wan li ilo pi kalama musi. jan li pali e kalama musi kepeken ilo ni. kalama pi ilo ni li pona tawa jan mute. kalama ona li tan linja.
== ijo ==
sijelo pi ilo kalama ni li jo e sike tu pi kiwen kasi e palisa. sike nanpa wan li sike lili, sike nanpa tu li sike suli. sike lili li lon sewi pi sike suli. palisa li lon sewi pi sike lili. sike tu li jo e lupa; ni li suli e kalama linja.
linja luka wan li lon. open ona li lon sewi palisa. pini ona li lon sike suli.
== kepeken ==
jan li kepeken luka lon linja la linja li kalama. jan li pana ala e luka tawa palisa la linja ante li pali e kalama pi kule ante. jan li ken ante e sewi kalama tan sewi linja kepeken luka. jan li kepeken luka lon palisa la kule kalama en sewi linja li ante; sewi luka li ante e ante ni.
kulupu:ilo pi kalama musi
ilo kalama supa pi nena walo pimeja

li ilo kalama pi luka wawa linja. ona li jo e nena mute mute mute mute luka tu wan. ilo kalama supa pi nena walo pimeja li ken jo e nena pi mute ante kin, taso, ilo ni pi mute ala li lon. ona li kalama tan utala linja pi ilo tawa lili. lipu pi kalama musi tawa ona li sitelen lon kulupu tu pi linja luka. linja luka sewi li jo e sitelen pi kalama sewi. linja luka anpa li jo e sitelen pi kalama anpa. ona li kalama tan luka.
kalama musi mute li pali tawa ilo kalama supa nena pi pimeja en walo. jan pali suli pi kalama musi tawa ilo kalama supa nena pi pimeja en walo li jan Petopen li jan Mosata li jan Sopen li jan Lise li jan Lakemanino li jan ante.
kalama musi ni li jo e kalama musi Für Elise e kalama musi Moonlight Sonata e kalama musi Turkish March e kalama musi Minute Waltz e kalama musi Nocturne in E-flat major, Op. 9, No. 2 e kalama musi La campanella e kalama musi Prelude in C-sharp minor; e kalama musi ante.
kulupu:ilo pi kalama musi
ilo kon

ilo kon anu ilo ko (toki Inli:Software) li sona ni: jan anu ilo li pali e ijo lon nasin seme?
kama mute la, jan li toki e "ilo kon" la, jan li toki e ilo kon pi ilo sona anu ilo toki sona. taso, ijo ante li ken ilo kon.
= ilo kon jan =
jan li wile awen sona e ni: mi pali seme e ijo? jan li ken pali e ni: o sitelen e pali ale lili pi pali suli lon lipu. jan li wile pali e ona la, ona li lukin e lipu, li pali e pali ale sitelen. lipu ni li ilo kon.
= ilo kon pi ilo sona =
ilo sona la, ilo kon li sona ni: ilo, o pali e ijo seme? o toki tawa jan kepeken nasin seme? o lukin, o ante, o awen e sona seme?
== kulupu ante pi ilo kon ==
=== ilo kon lawa ===
ilo kon lawa li ilo kon ni: ona li lawa e ilo sona, li pali e ijo mute ni:
* ilo kon ante li ken pali.
* jan li wile pali e ilo kon, ona li ken kepeken e pali ona.
* (ken) jan mute li ken kepeken e ilo sona wan. taso, ona li ken ala lukin e sona pi ona ante.
* (ken) ilo kon li ken ala lukin e sona pi ona ante. ilo kon wan li ike la, ona li ken ala pakala e ale.
 la, ilo kon lawa mute li lon. ilo kon lawa tu wan ni li suli nanpa wan:
* 
* 
* 
=== ilo kon pi pali ijo ===
ilo kon ni li pona tawa ni: jan li wile pali e ijo kon. ijo ni li ken lipu, li ken sitelen, li ken kalama, li ken ijo ante. jan li ken pali e ijo kon kepeken lipu ni.
=== ilo kon pi lukin ijo ===
ilo kon ni li pona tawa ni: jan li wile lukin e ijo kon.
ilo kon pi pali ijo mute li ken pana lukin e ijo sama. taso, ilo kon ante li ken ala pali e ijo, li ken pana lukin taso e ijo.
ilo kon pi lukin ijo li ken kama jo e ijo tan poki sona, li ken kama jo e ona tan kulupu pi ilo sona.
=== ilo kon musi ===
ilo kon musi, anu musi ilo li ilo kon li pali tawa pana musi taso. musi ni li ken musi pi sitelen tawa, li ken musi pi sitelen toki.
=== ilo kon pi pona ilo sona ===
ilo kon ni li pona tawa ni: jan li wile ante e nasin pi ilo sona, e nasin pi ilo kon ante.
ken la, ilo sona li jo e ilo kon jaki mute. jan li wile weka e ona tan ilo sona.
ken la, ilo sona li kama pali ike. jan li wile pona e pali ona.
ante la, ilo kon pi pona ilo sona li ken wan pi ilo kon lawa. ilo kon Plasma en ilo kon pi supa pali ante li pana e "supa pali" tawa ilo kon lawa. jan li ken pali e ijo mute, li ken open e ilo kon ante, li ken lawa e ilo kon lawa kepeken ilo kon ni.
=== ilo kon pi pali ilo kon ===
ilo kon ni li pona tawa ni: jan li wile pali e ilo kon sin.
kama mute la, jan li wile pali e ilo kon sin la, jan li wile sona e toki ilo.
kulupu: ilo sona
ilo kon lawa

li ilo kon lawa pi ilo sona. ilo kon lawa li pali lon ilo sona li pana ken tawa ilo kon lili ante. ilo kon lili li kepeken ilo kon lawa tawa pali.
tenpo pini la ilo kon lawa li jo ala e ilo kon pi supa pali. tan ni la, jan li kepeken anu pali lon ilo sona kepeken sitelen nasin(toki Inli:command line).
tenpo ni la, ilo sona mute li kepeken ilo kon lawa ni:
*
*
*
** 
*** 
**** 
**** 
*** 
**** 
** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** (tan jan Pawi Kola(Barry Kauler) lon ma Oselija)
ilo toki li kepeken ilo kon lawa ni:
* (tan ilo Linu)
* ilo iOS (tan ilo Tawin)
* (ilo toki Nokija li kepeken e ni)
kulupu:ilo kon
kulupu:ilo sona
ilo kon pi supa pali

ilo kon pi supa pali li ilo kon ni: jan li wile kepeken e ilo sona la, ona li pona tawa ni.
ilo kon ni li pali e ni: ona li pana e sitelen lili pi lipu ilo, e nena pi pali suli tawa ilo lipu. ona la, jan li ken open e ilo kon ante, li ken ante e nasin pi ilo kon, li ken pini e pali pi ilo sona.
 en li jo e ilo kon wan pi supa pali.
 li ken jo e ilo kon mute pi supa pali. ona li ante lukin, li ante pali. taso, ona ale li ken open e ilo kon sama, li ken pali e ijo mute sama.
ilo kon "GNOME" en ilo kon "Plasma" en ilo kon XFCE li ilo kon suli pi supa pali pi ilo Linu.
kulupu:ilo kon
kulupu:ilo sona
ilo kon pi tawa anpa

jan Tepan Pani /Štefan Banič/ li pali e ilo kon pi tawa anpa. jan lawa ali pi tomo tawa kon li jo e ilo ni. jan Tepan Pani li kama tan ma Lowenki.
tenpo 1907 la jan Tepan Pani tawa ma Mewika. tenpo 1921 ona li tawa ma Lowenki.
kulupu:ilo
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
ilo lukin

ilo lukin li ilo mute. ilo lukin li ante e suno la, jan li lukin pona. 
ijo:BiconvexLens.jpg|ilo lukin li ante e suno kepeken sike pi kiwen kon.
ijo:Enhanced aluminum coated first surface mirror on an optical flat.JPG|ilo lukin li jo e jasima. jasima li tawa e suno tawa mama ona.
ijo:Paris, Eiffelturm -- 2014 -- 1272.jpg|jan li lukin e ijo lon weka mute kepeken ilo lukin.
ijo:Szemüveg - 1920-as évek.JPG|lawa jan la ilo lukin li ken lon. jan li lukin pona kepeken ilo lukin.
kulupu:ilo
kulupu:lukin
ilo mun

ilo mun li tawa lon insa pi sewi pimeja, li weka tan ma. ona li sike e mun. jan li kepeken ona tan ni: ona li ken pana e sona mute. ona li ken lukin e kon sewi ma, li ken pana e nasin tawa jan, li ken kama sona e sona sin, li ken pali e ijo ante. kulupu pi ilo sona li kepeken ilo mun. ilo mun nanpa wan li . tenpo sike nanpa 1957 la, ma Sesesele li pana e ona tawa sewi.
kulupu:ilo mun
ilo musi

thumb|ilo musi mute tan ma Palata
ilo musi li ijo pali lili li ken e musi. tenpo mute la, jan lili li kepeken ona, taso ona li ken pona tawa jan suli kin. ilo musi li ken pana e sona tawa jan lili.
nasin mute pi ilo musi li lon. ona li ken sama jan li ken sama tomo li ken sama ilo tawa li ken ijo mute a. tenpo ni la, ilo musi mute li kepeken wawa linja, taso ilo musi li lon tenpo weka kin.
ilo musi
ilo musi Epa

li ilo sona pi musi ilo tan kulupu Mikoso. ilo Epa open li kama lon sike nanpa 2001.
==ilo==
*ilo Xbox (kama lon tenpo 2001)
*ilo Xbox 360 (kama lon tenpo 2005)
*ilo Xbox One (kama lon tenpo 2013)
*ilo Xbox Series X en ilo Xbox Series S (kama lon tenpo 2020)
kulupu:musi ilo
kulupu:ilo sona
ilo musi Pamikon

kulupu Nintento li pali e lon sike nanpa 1983 li pana e ona lon ma Nijon. ona li kama lon ma Juwese lon sike nanpa 1985, taso selo ona li ante. esun pi musi ilo li moli wawa lon tenpo poka la kulupu Nintento li wile ala e ni: ilo ona li sama ilo musi pini tawa lukin. ni la ona li kama sama ilo sitelen tawa lukin li kama .
kulupu:ilo musi pi kulupu Nintento
ilo musi sike

ilo musi sike li ilo mute. ilo sike li wawa tawa tenpo mute pi jan ale. 
==kalama musi==
sike li pona tawa kalama musi tan ni: kalama musi li jo tenpo tan pali. kalama li tu li kepeken tenpo lili. sike li pona tawa jan kalama musi mute la kalama kulupu pona tawa jan kute li ni: lon li sike. kalama pona sin li kama pini. 
sike kalama pimeja li pona lon tenpo sike suno 1912 tawa 1991. 
== sitelen musi ==
sike supa li linja selo pi nena ala.lipu Open Lipawi (Open Library, "tomo lipu sona open") nanpa 7227282M
jan sitelen musi kepeken ilo sike la wan lon sitelen.http://www.the-art-of-composition.com/circular-composition.html 
== ilo musi tawa jan lili ==
ijo ni: https://en.wikipedia.org/wiki/Spirograph
kulupu:ilo musi
ilo nanpa

ilo nanpa la jan li ken nanpa e ijo li ken pali kepeken nanpa. jan li pana e nanpa tawa ilo nanpa la ilo li kepeken nanpa li pana e nanpa sin.
tenpo pini la jan li kepeken ilo nanpa pi wawa ala. tenpo mute la ona li jo e palisa e sike lili. jan li tawa e sike lili lon palisa la ona li ken pali e nanpa.
ilo nanpa sin li kepeken wawa. jan li ken luka e nena. sinpin ilo li pana e nanpa. ilo sona li ilo nanpa pi wawa mute. ilo nanpa ante la ona li ken pali e ijo mute.
ijo:Ilo nanpa.png|ilo nanpa pi toki pona
ijo:Boulier1.JPG|ilo nanpa pi tenpo pini
ijo:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|ilo sona
kulupu:ilo
kulupu:ilo nanpa
ilo nanpa pi jan Sate

ilo nanpa li ilo pi nasin nanpa pi toki pona. jan Sate li pali e ona.https://ilonanpa.sadale.net/
== musi ==
jan Sate li pali e sitelen tawa li toki e pona pi ilo nanpa.https://www.youtube.com/watch?v=NgWCLg4H_4U sitelen tawa ni li musi mute tawa jan mute lon kulupu mute pi toki pona.
kulupu:ilo
ilo nasa

ilo nasa li nasa e lawa sina. tenpo musi la jan mute li kepeken e ona.
sina kepeken ilo nasa la sina ken pilin nasa pona, li ken pilin nasa ike.
sina kepeken lili ilo nasa la ni li ken pona. sina kepeken mute ike ona la ni li ike mute tawa lawa sina tawa sijelo sina.
ilo nasa mute li lon.
*telo nasa
*kasi nasa anu kasi sona
*ilo lape soweli
*lipu nasa anu ilo LSD
*soko sewi anu ilo Silosipe
*telo seli kasi linja kon anu telo Ajawasa
*lipu pi kon nasa
*kiwen kon nasa
*
jan mute li pilin e ni: ilo nasa li ilo sona.
jan mute li pilin e ni: ilo nasa li ilo ike.
nasa
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
ilo pali en ilo pan

ilo pali en ilo pan (ilo sitelen Uniko: U+262D ☭) li sitelen suli pi nasin pi pali kulupu. ona li sitelen pi jan pali. ona li lon tan len ma pi ma Sesesele li lon tan tenpo pi utala insa pi ma Lusi. sitelen pi ilo pali pi ilo pan li sitelen suli tan ma ni: ma Sonko en ma Kupa en ma Soson en ma Wije en ma Ankola. mama pi sitelen ni li jan Jekeni Iwanowi Kansokin (toki Lusi: Евгений Иванович Камзолкин). sitelen pi ilo pali pi ilo pan en sitelen mun loje li sama tawa len loje li sama. sitelen ni li ike lawa ala tawa ma mute.
kulupu:sitelen
ilo pi kalama musi

ilo pi kalama musi li ilo pi pana kalama. jan li ken pali e kalama musi kepeken ilo ni.
ilo kalama mute li lon. jan li kalama e ilo kalama ante kepeken nasin ante mute:
nanpa wan: ona li kalama tan linja. 
nanpa tu: ona li kalama tan kon.
nanpa tu wan: ona li kalama tan tawa lili uta pi tenpo lili.
nanpa tu tu: ona li kalama tan pakala.
kulupu:ilo
kulupu:kalama musi
ilo pi kalama weka

li pana e kalama kepeken kon. jan li ken kepeken e ilo pi kalama weka tawa pana e kalama musi e toki pi kama sin e ijo ante mute.
pana kalama la, ilo pi kalama weka li kepeken . ilo pi kalama weka la, ilo pi sitelen weka li kepeken nasin sama mute. tenpo nanpa wan la, jan li pana e kalama weka lon tenpo poka pi tenpo sike 1900. jan mute li kama jo e ilo pi kalama weka la, kalama weka li ken kama tawa jan mute. kulupu pi tenpo sike 1920s la, nasin mute pi kalama weka li open li pana e kalama tawa jan mute.
kulupu:ilo
kulupu:kalama
ilo pi sitelen weka

li ken pana e sitelen tawa kepeken kon. ken la, sitelen tawa ni li jo e walo en pimeja taso anu kule ali. ona li pana e kalama kin. jan li kepeken e ilo pi sitelen weka tawa pana e toki pi kama sin e musi e sona.
ilo pi kalama weka la, ilo pi sitelen weka kepeken e tawa nena sama e ilo sama mute. tenpo open la, ilo pi sitelen weka li kama lon e kulupu pi tenpo sike 1920s. taso, jan nanpa lili li jo e ilo ni lon tenpo open. ilo ni li tawa e jan mute lon tenpo 1950s. tenpo open la, sitelen weka li lon pimeja lon walo taso. taso ilo li kama ante sin la, jan li open e pana pi sitelen kule. ilo pi sitelen weka li kama suli mute tawa nasin jan.
kulupu:ilo
kulupu:sitelen tawa
ilo pi weka jaki

jan li weka e jaki kepeken ilo pi weka jaki. ona li ken kepeken telo anu kon anu linja.
"Arya" sapu biasa.jpg|palisa pi weka jaki
Vacuum cleaner.jpg|ilo kon pi moku jaki
== lupa pi weka jaki ==
lupa pi weka jaki li ilo pi weka jaki ni: ona li weka e jaki tan sijelo. ona li ken walo anu kule mute. ona li ken kepeken telo. ona li pana e kon suwi. taso jan li ken ala moku e ona. ona li ken sama telo anu sike kiwen. jan li kepeken e ona lon tenpo mute la jan li kama pana e ko jaki.
Urinal with urinal cake gsu cit 2004.jpg
Toilet 370x580.jpg|thumb|lupa telo pi weka jaki
kulupu:ilo
kulupu:jaki
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
ilo sona

ilo sona li ken pali e ijo. ona li ken awen e sona li ken pana e ona. 
ona li sona kepeken nanpa. jan li toki tawa ilo sona kepeken toki ilo.
jan pali mute li kepeken ilo sona. tenpo lili la jan li ken pali kepeken ilo sona.
jan li toki tawa kulupu pi ilo sona la ona li kepeken ilo sona.
== ilo en ilo kon ==
ilo sona li ken pali e ijo mute. taso, ona taso li sona ala e ni: mi wile pali e seme? ilo kon li pona tawa ni. ilo kon li sona nanpa, li lon insa poki sona, li toki e ni: ilo sona li pali e seme?
tenpo pini la, ilo sona li jo e ilo kon wan, li pali e ijo wan. tenpo ni la, ilo kon mute li ken pali lon tenpo sama tan ni: ilo kon lawa li lawa e ilo sona, li pana e ken pali tawa ilo kon ante, li pali e ni: ilo kon ike li ken ala lukin e sona pi ilo kon ante.
== nasin ante pi ilo sona ==
ilo sona supa li suli, li kama jo e wawa ilo tan linja pi wawa ilo.
ilo sona pi ken tawa li ken kama jo e wawa ilo tan poki wawa insa. jan li ken tawa e ona tawa ma ante, li ken kepeken e ona.
ilo sona weka li suli mute, li wile pali lon tenpo ale, li pali tawa jan ante kepeken linluwi anu nasin ante. tenpo mute la, ona li jo ala e ilo lipu, e ilo sitelen pi nena mute.
== wan suli pi ilo sona ==
=== wan insa ===
* ilo pi pali nanpa. ona li lukin e ni: ilo li wile pali e seme, li pali e pali ale, li pana e pali tawa ilo ante.
* poki sona pi tenpo lili. ilo sona li pali la, poki sona pi tenpo lili li awen e pali ale. ilo sona li pini pali, sona ale li weka tan ona. ilo pi pali nanpa li ken toki tawa ona kepeken tenpo lili.
* poki sona pi tenpo suli. sona suli ale en ilo kon ale li lon ona. ilo sona li open pali la, ona li kama jo e sona ale tan poki ni. taso, ilo sona li lukin e ona kepeken tenpo suli. tan ni la, poki sona pi tenpo lili li lon.
* ilo pi pana wawa. ilo ni li kama jo e wawa ilo, li pana e ona tawa ilo ante ale.
=== wan insa sin ===
* ilo pi pali nanpa sitelen. ona li sama ilo pi pali nanpa. taso, ona li pona tawa pali sitelen, tan ni: ilo ante li kepeken nasin wan tawa nanpa wan lon tenpo wan; taso ilo ni li kepeken nasin wan tawa nanpa mute a lon tenpo wan. taso, ona li ken ala awen e nanpa ni tan ilo kon ante, tan jan ike. tan ona la, ilo sona li ken pana e sitelen tawa, e musi pi sitelen tawa.
* ilo pi toki kulupu. ilo li ken toki tawa ilo ante lon kulupu pi ilo sona kepeken ilo ni.
* poki pi ilo sin. poki ni li jo ala e ilo. taso, jan li ken sin e ilo ante kepeken ona.
=== wan sin ===
* ilo lipu. ona li pana e sitelen tawa jan.
* ilo sitelen pi nena mute. jan li ken pana e sitelen tawa ilo sona kepeken ona. nena ona li jo e sitelen. jan li pilin e nena la, ona li pana e sitelen pi nena ni tawa ilo sona.
* ilo nasin. ilo mute la, jan li ken nasin e ilo sona tawa ma pi ilo lipu kepeken ona.
* ilo kalama. ilo sona li ken kalama kepeken ona.
* ilo kute. ilo sona li ken kute e jan kepeken ona.
* ilo lukin. ilo sona li ken lukin e jan e poka kepeken ona.
kulupu:ilo sona
kulupu:ilo
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin
ilo tawa

ilo tawa li ken tawa. ilo tawa li ken suli li ken lili. noka li ken ilo tawa. ilo tawa mute li tomo tawa. ken la, jan li ken lawa e ilo tawa.
ilo tawa mute li kepeken e telo wawa. sike tu li kepeken wawa jan.
==ilo pi pali tawa==
4StrokeEngine Ortho 3D Small.gif|ilo tawa pi seli insa
JamesWattEngine.jpg|ilo tawa pi kon telo
Engelskirchen Bickenbach - Oelchensweg - Oelchenshammer 04 (1) ies.gif|sike telo
Horse Gin in use.jpg|ilo tawa soweli
RS-68 rocket engine test.jpg|ilo tawa mun
ilo mute li ante e wawa. wawa ante li kama e wawa tawa. ken la, ona li kepeken e wawa telo e wawa linja e wawa ante.
==ilo tawa ante==
Globe Skateboard.jpg|ilo tawa supa
(1)Horserider 181.jpg|jan li tawa kepeken soweli
Motorboat at Kankaria lake.JPG|ilo tawa telo
Antonov An-2 in Vitebsk.jpg|ilo tawa kon
ilo tawa li ken tawa e jan anu ijo.
*ilo tawa pi sike tu
*ilo tawa wawa pi sike tu
*ilo tawa soweli
*ilo tawa supa
*tomo tawa linja
*poki tawa
*tomo tawa telo
*tomo tawa kon
kulupu:ilo tawa
ilo tawa supa telo

jan li ken tawa lon sewi telo kepeken ilo ni. telo nena li tawa e jan pi tawa supa lon sinpin nena.tenpo sike 2023 (MAMTW) la, jan li tawa lon nena telo pi suli nanpa wan.Pilastro, E. (2022, May 25). _Sebastian Steudtner surfs giant wave and smashes world record_. Guinness World Records. https://www.guinnessworldrecords.com/news/2022/5/sebastian-steudtner-surfs-giant-wave-and-smashes-world-record-705874
=ilo supa=
ilo supa li ken lili li ken suli. lili la, jan li ken tawa poka kepeken tenpo lili. suli la, jan tawa li ken ni ala. taso suli la, jan li ken tawa noka lon supa. ken pi jan tawa li lili, supa suli li pona.Pinto, L. M. (n.d.). _The 10 best beginner surfboards for 2025_. Surfertoday. https://www.surfertoday.com/surfing/the-best-surfboards-for-beginners sewi supa li jo e ko. ko li weka e telo la, noka jan li awen lon supa. anpa supa li jo e lipu lon monsi tan ni: nasin tawa li kama ala nasa. supa li ken jo e linja pi awen noka kin. jan li tawa weka tan supa la, supa li tawa ala pi weka suli.
=nasin pi tawa supa=
==tawa supa sijelo==
nasin tawa supa sijelo la, jan li awen lon supa kepeken noka ala li awen lon supa kepeken sijelo. tenpo mute la, jan tawa li jo e len noka lipu lon noka ona la, ona li ken tawa poka pona. tenpo mute la, ilo pi tawa supa sijelo li lili.Pinto, L. M. (n.d.-b). _What is bodyboarding?_. Surfertoday. https://www.surfertoday.com/bodyboarding/what-is-bodyboarding
==tawa supa pi nasin telo==
nasin telo li ken jo e nena telo lili. jan li ken tawa supa lon ona. tawa supa pi nasin telo li open lon nasin telo lon ma tomo Minsen.Pinto, L. M. (n.d.-a). _Eisbach: The mother of all river waves_. Surfertoday. https://www.surfertoday.com/surfing/eisbach-the-mother-of-all-river-waves
==tawa supa kepeken linja==
linja li ken tawa e jan pi tawa supa. pini linja li jo e palisa. jan li awen luka e palisa. linja li ken lon ilo linja sewi li ken lon monsi pi tomo tawa telo. supa tawa ni li jo e ilo pi awen noka._Wakeboarding_. Seen.de. (n.d.). https://www.seen.de/ratgeber/wakeboarding.html
==tawa supa lon nena pi monsi tomo tawa telo==
tomo tawa telo li tawa la, telo li nena lon monsi ona. jan li ken tawa supa lon nena ni kepeken linja ala._How to Wakesurf: Step-by-step guide for beginners: Tips & tricks_. WakeMAKERS. (n.d.). https://www.wakemakers.com/blogs/resources/how-to-wakesurf
==tawa supa awen==
supa ni li suli a. ni la ona li ken awen lon sewi telo li tawa ala insa telo. jan li tawa kepeken ilo palisa. ilo palisa li jo e lipu lon pini anpa ona.Dakin, D. (2024, October 15). _How to standup paddleboard_. Paddling Magazine. https://paddlingmag.com/skills/how-to-standup-paddleboard/
ilo telo

ilo telo li ilo li pana e telo tawa jan. selo jan anu ijo li jaki la, jan li ken telo e ona kepeken ilo telo. jan li ken kama jo e telo tan ilo telo.
ijo:Stainless_Steel_Sink.jpg|ilo telo lupa
ijo:Providing_clean_water_and_flood-resistant_shelter_in_Sindh_(5950788649).jpg|ilo pi telo ma
ijo:Showerhead.JPG|lawa pi ilo telo
Category:ilo
ilo tenpo

ilo tenpo li ken awen li ken pana e tenpo. ona li ken kepeken e tenpo Sekon e tenpo Minute e tenpo Ola
==nasin==
===suno===
ilo tenpo li ken kepeken suno. suno li tawa palisa ilo la, pimeja palisa li lon supa ilo. tenpo li tawa e suno, e pimeja. ni la ilo li ken nanpa e tenpo.
===ko===
ilo tenpo li ken kepeken ko. ilo ni li poki tu. lupa lili la, ko li ken tawa poki ante. jan li ken lukin e ko lon insa ilo.
open la, ko ale o lon anpa. tawa sike li esun e sewi poki. ko li tawa anpa. lupa li lili la, ko lili li ken lon lupa lon tenpo wan. tenpo suli la, ko ale li lon sin anpa la, ilo li pini.
===luka===
ilo tenpo li ken kepeken luka. luka li tawa sike. pini luka li lon poka nanpa.
===nanpa===
tenpo ni la, ilo li ken sitelen e tenpo kepeken nanpa taso. nasin pana li ken sama sitelen .
==sitelen==
E._Mathey-Tissot_minute-repeater,_c._1909.jpg|ilo tenpo luka
Garden sundial MN 2007.JPG|ilo tenpo suno
Half-hour sand glass MET ES268.jpg|ilo tenpo ko
kulupu:ilo
kulupu:tenpo
ilo toki

ilo toki li ilo li kepeken tan ni: jan wile toki tan ma weka.
tenpo sike nanpa 1876 la jan Alesante Kan Pe li kama jo nanpa wan e lipu pi ken pali tan kulupu lawa pi ma Mewika.
tenpo pini la ilo toki li kepeken kulupu pi linja wawa li tawa ala. taso ilo toki luka li lon la, ona li pali sama ilo pi kalama weka. 
kulupu:lili ike
kulupu:ilo
kulupu:ilo toki
ilo utala

ilo utala li ken pakala e jan e ijo. alasa la jan li ken kepeken ilo utala.
ken la, ijo ale li ilo utala. jan li pali e ilo utala pona.
jan li pali e ilo utala ni:
*ilo utala wawa
*palisa utala
*tomo tawa utala
*ilo kipisi
kulupu:ilo utala
ilo utala Pola

ilo utala Pola li ilo utala. ona li jo e sike tu lon linja. sike ni li kiwen.
jan li wile alasa e ijo la, ona li ken pali e sike kepeken ilo utala Pola sewi lawa ona. jan li lukin e ijo li pini jo e ilo utala Pola lon luka ona. ilo utala Pola li ken ala e tawa pi ijo.
kulupu:ilo utala
ilo utala kipisi

ilo utala kipisi li ilo utala.ilo utala kipisi li ken kipisi e ijo,ilo kipisi la,ilo utala kipisi li suli lon tenpo mute.tenpo mite la,ilo utala kipisi li jo e palisa lon anpa e ilo kipisi lon sewi.tenpo mute la,poki pi ilo kipisi li lon ilo kipisi.