Tadeusz Stanisław Grabowski

Tadeusz Stanisław Grabowski, ps. T. Barg, Ziemowit Buława, Władysław Dobromilski, Stanko Karadżow, Tau-Gama (ur. 15 stycznia 1881 w Dobromilu„Kto był kim w II Rzeczypospolitej”, pod red. prof. Jacka. M. Majchrowskiego, Warszawa 1994, wyd I, zm. 22 stycznia 1975 w Krakowie) – polski historyk literatury słowiańskiej, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Wrocławskiego, dyplomata.
== Życiorys ==
Był synem Władysława (adwokata) i Katarzyny Adeli z Hauserów; uczęszczał do gimnazjum humanistycznego w Jarosławiu (do 1901), następnie studiował na uniwersytetach w Krakowie, Pradze, Zagrzebiu i Wiedniu (1903–1907). Uzupełniał studia na uniwersytetach w Belgradzie, Sofii, Petersburgu, Moskwie, Kazaniu i Kijowie (1907–1908). Wśród jego wykładowców byli m.in. Tomasz Garrigue Masaryk, Jan Łoś, Wiktor Czermak, Jan Michał Rozwadowski. W 1910 obronił na uniwersytecie w Wiedniu doktorat na podstawie pracy Silvije Kranjčevic und seine Dichtung. W latach 1908–1915 był lektorem języków słowiańskich na Uniwersytecie Jagiellońskim, a 1910–1918 uczył języków rosyjskiego i polskiego w II gimnazjum w Krakowie.
W kolejnych latach był zaangażowany w działalność polityczną i dyplomatyczną. Pracował m.in. jako referent prasy słowiańskiej w Departamencie Wojskowym Naczelnego Komitetu Narodowego (1915–1916), w 1916 organizował polskie biuro prasowe w Konstantynopolu. W latach 1916–1918 był delegatem Departamentu Stanu Królestwa Polskiego w Sofii, a w latach 1918–1925 ministrem pełnomocnym i posłem nadzwyczajnym w Sofii. Po powrocie do Polski kierował Wydziałem Nauki Ministerstwa Spraw Zagranicznych (1925–1927); ze względu na zaangażowanie publiczne nie przyjął Katedry Literatur Słowiańskich na UJ. W 1927 wyjechał ponownie na placówkę dyplomatyczną – został ministrem pełnomocnym i posłem nadzwyczajnym w Rio de Janeiro; w 1938 odszedł z dyplomacji po konflikcie z ministrem spraw zagranicznych Józefem Beckiem. Przez pewien czas prowadził wykłady z historii kultury narodów słowiańskich na uniwersytecie w Rio de Janeiro (1935–1936). W 1939 był dyrektorem Polskiego Instytutu Współpracy z Zagranicą w Warszawie.
W czasie okupacji niemieckiej uczestniczył w tajnym nauczaniu w Krakowie i Warszawie, zarówno na poziomie licealnym, jak i akademickim (na tajnym Uniwersytecie Warszawskim). Po wojnie został profesorem nadzwyczajnym (1945) i zwyczajnym (1946) Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz kierownikiem Katedry Nowszych Literatur Słowiańskich (do 1955); w latach 1955–1960 pozostawał pracownikiem naukowym Katedry Filologii Słowiańskiej. Był również związany z Uniwersytetem Wrocławskim (1946–1947 pracownik naukowy Katedry Filologii Słowiańskiej) i Uniwersytetem Warszawskim (1951–1953 wykładowca). Prowadził wykłady z historii współczesnych literatur bułgarskiej, czeskiej i serbsko-chorwackiej, zaangażowany w prace oraz przewodniczący Komitetu Słowiańskiego w Polsce.
Od 1936 był członkiem korespondentem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego; w latach 1961–1963 przewodniczył Komisji Słowianoznawstwa Oddziału PAN w Krakowie. Brał również udział w pracach m.in. Towarzystwa Słowiańskiego w Sofii, Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Czesko-Słowackiej, Towarzystwa Polsko-Łużyckiego, Towarzystwa Polsko-Bułgarskiego, Polskiego Towarzystwa Filologicznego, Polskiego Towarzystwa Historycznego, Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
W badaniach naukowych zajmował się historią literatur południowosłowiańskich, historią literatury i kultury łużyckiej. Przedstawił szerokie uzasadnienie związków kulturowych i ideowych, łączących narody polski i bułgarski; przyczynił się do wydania przekładów wielu dzieł literatury polskiej na język bułgarski, dokonanych przez Dorę Gabe. Analizował twórczość Zygmunta Krasińskiego na tle literatur słowiańskich, badał także wykłady Mickiewicza w Paryżu, poświęcone kulturze i literaturze Słowian południowych, wschodnich i zachodnich. Interesował się współczesną literaturą chorwacką, łużycką i słowacką. Badał sprawę grobu Władysława Warneńczyka. Opracował dla potrzeb edytorskich nieznane wcześniej Pamiętniki Władysława Gawrońskiego (członka Oddziału Kozaków Sułtańskich Michała Czajkowskiego – Sadyka Paszy). Badał związki wybitnego slawisty i językoznawcy łużyckiego Karola Muki z krakowską Akademią Umiejętności. Współpracował z czasopismami „Świat Słowiański” (1905–1914) oraz „Pamiętnik Słowiański” (1949–1952). W młodości nawiązał przyjaźń ze znanym pisarzem Ivo Andriciem.
Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera XIXA-zach).
== Ordery i odznaczenia ==
* Złoty Krzyż Zasługi
* Krzyż Wielki Orderu Zasługi Cywilnej (Bułgaria, 1932)
* Krzyż Wielki Order Świętego Sawy (Jugosławia)
* Krzyż Wielki Order Krzyża Południa (Brazylia, 1938)
* Wielki Oficer Order Krzyża Południa (Brazylia, 1934)
* Wielki Oficer Order Gwiazdy Rumunii (Rumunia, 1932)
* Wielki Oficer Order Lwa Białego (Czechosłowacja)Odznaczenia. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 9, s. 143, 1932
* Order Cyryla i Metodego III klasy (Bułgaria, 1963)Wiktor Krzysztof Cygan: Oficerowie Legionów Polskich1914–1917: G-K. Warszawa: Barwa i Broń, 2007, s. 57
* Krzyż Oficerski Orderu Legii Honorowej (Francja)
== Publikacje ==
* Współczesna Chorwacja (1905–1908, 2 tomy)
* Anton Ażkerc, poeta słoweński (1906)
* Liryka Mihovila Nikolića (1906)
* Orzeszkowa (1906)
* Lucjan Siemieński jako krytyk i historyk literatury (1907)
* Najnowsza historia literatur południowo-słowiańskich (1909)
* S. S. Bobczew (1910)
* Romantyzm polski wśród Słowian (1910)
* Ślady wpływów Schopenhauera i Hartmanna na poezję S. Kranjčevica (1910)
* Silvije Kranjčevic und seine Dichtung (1911)
* Sprawa szczątków grobu Warneńczyka (1911)
* Komisariat królewski Chorwacji (1912)
* Dzieło rosyjskie o Skardze (1913)
* Zygmunt Krasiński w literaturach słowiańskich (1914)
* Balgari i Poljaci (1916)
* Polska a Słowiańszczyzna. Historyczny rzut oka na polskie słowianofilstwo (1927)
* Łużyczanie, ich walka, klęski i... triumf (1947)
* Kultura i literatura Łużyczan (1948)
* Z badań nad macedońską twórczością ludową (1960)
* Józef Dobrowski, twórca slawistyki naukowej (1963)
* Ivo conte Vojnović i in.
== Przypisy ==
== Bibliografia ==
* Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983.
Kategoria:Kierownicy Wydziałów MSZ II Rzeczypospolitej
Kategoria:Ludzie urodzeni w Dobromilu
Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)
Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie
Kategoria:Polacy – Oficerowie Legii Honorowej
Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Cyryla i Metodego
Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Gwiazdy Rumunii
Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Krzyża Południa
Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Lwa Białego
Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem św. Sawy
Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Cywilnej
Kategoria:Polscy dyplomaci doby zaborów
Kategoria:Polscy historycy literatury
Kategoria:Polscy slawiści
Kategoria:Polscy teoretycy kultury
Kategoria:Posłowie II Rzeczypospolitej
Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni II Rzeczypospolitej w Bułgarii
Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni Polski w Brazylii
Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego 1917–1918
Kategoria:Urodzeni w 1881
Kategoria:Zmarli w 1975