Język niemiecki

Język niemiecki (niem. , ) – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W lingwistyce traktuje się go jako grupę kilku języków zachodniogermańskich, które bywają określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym z Górnej Saksonii i Turyngii.
== Języki zachodniogermańskie ==
W skład języków zachodniogermańskich, które przede wszystkim ze względów politycznych, a nie lingwistycznych są powszechnie uważane za „jeden język niemiecki” wchodzą:
* alemański (Szwajcaria, Liechtenstein, Alzacja, Szwabia, w tym południowa część landu Badenia-Wirtembergia i Vorarlberg)
* bawarski (Górna Bawaria, Dolna Bawaria, Górny Palatynat, Południowy Vogtland, Austria – oprócz kraju związkowego Vorarlberg, Samnaun w Gryzonii, Prowincja Bolzano, dawniej także część Szumawy i Lasu Czeskiego na terenie Czech i Moraw)
* górnofrankijski (Frankonia),
* środkowofrankijski, zwany też zachodniośrodkowoniemieckim (Hesja, Palatynat, mowa okolic Kolonii i wschodniej Mozeli),
* wschodniośrodkowogórnoniemiecki (do którego można zaliczyć „Standard Hochdeutsch”, oraz gwary z obszaru Górnej Saksonii, Turyngii, Anhaltu, południowej Brandenburgii oraz ze Śląska; dawniej również Prusy Górne, Sudety) oraz
* dolnoniemiecki (Dolna Saksonia, Meklemburgia, północna Brandenburgia, Pomorze – obecnie tylko Przednie, dawniej również Prusy Dolne; historycznie również język niderlandzki (dolnofrankijski), a za nim afrikaans stanowią odmianę języka dolnoniemieckiego).
== Wpływ na inne języki ==
Języki niemieckie (często w kontakcie z innymi językami) odegrały kluczową rolę w kształtowaniu się kilku innych języków. Przykładem jest tu wykształcony w średniowieczu język jidysz. W XIX wieku natomiast z kilku etnolektów niemieckich w Pensylwanii wykształciła się odmiana pensylwańska.
Z języka niemieckiego pochodzą słowa spotykane też w innych językach, takie jak: kindersztuba, weltschmerz, schadenfreude.
== Użytkownicy na świecie ==
Język niemiecki ma swoich użytkowników w wielu krajach, gdzie nie ma statusu oficjalnego. Są to: Stany Zjednoczone, Brazylia, Kanada, Francja, Argentyna, Rosja, Kazachstan, Australia, Holandia, Wielka Brytania, Hiszpania, Chile, Węgry, Południowa Afryka, Meksyk, Izrael, Rumunia i Czechy.
Według raportu „Deutsch als Fremdsprache weltweit. Datenerhebung 2015” w roku 2015 na całym świecie języka niemieckiego jako obcego uczyło się około 15,4 miliona osób. Najwięcej osób uczyło się niemieckiego odpowiednio: w Europie – 9,4 mln, w krajach Wspólnoty Niepodległych Państw – 3,1 mln, w Afryce – 0,85 mln, Azji – 0,79 mln oraz w USA i Kanadzie – 0,53 mln. Na poziomie studiów wyższych niemieckiego jako języka obcego uczyło się w 2015 roku ok. 1,3 mln studentów. Krajem, w którym największa liczba osób uczyła się w 2015 roku języka niemieckiego była Polska – 2,28 mln osób, drugie miejsce zajmowały Wielka Brytania oraz Rosja – po 1,55 mln, a trzecie Francja – 1 mln uczących się. W Polsce nauka języka niemieckiego oraz francuskiego, jako nośników nowoczesnej zagranicznej kultury i nauki, stawała się popularna od czasów Oświecenia. Dotyczyło to również pozostającego poza władzą państw niemieckojęzycznych Królestwa Kongresowego. W dwudziestoleciu międzywojennym języka niemieckiego w polskich szkołach średnich uczyło się 60% uczniów. W PRL-u rola języka niemieckiego w nauczaniu spadła, pod koniec tego okresu dotycząc 12% uczniów szkół podstawowych i ok. 30% uczniów szkół średnich. Na początku XXI wieku (w roku szkolnym 2011/2012) w polskich szkołach różnego typu język niemiecki był obowiązkowym przedmiotem dla 39% uczniów.
thumb|Dialekty niemieckie
== Ortografia ==
Alfabet niemiecki jest odmianą alfabetu łacińskiego i składa się z 30 liter. Oprócz 26 liter klasycznych zawiera także przegłosy ä, ö i ü (tzw. umlauty) oraz ß (tzw. Es-Zett lub scharfes S). Przy braku odpowiednich czcionek muszą one być zastępowane odpowiednimi dwuznakami (ä = ae, ö = oe, ü = ue, ß = ss).
A Ä B C D E F G H I J K L M N O Ö P Q R S ẞ T U Ü V W X Y Z
a ä b c d e f g h i j k l m n o ö p q r s ß t u ü v w x y z
Cechą charakterystyczną niemieckiej ortografii jest pisownia wszystkich rzeczowników wielką literą (występująca współcześnie ponadto jedynie w ortografii jęz. luksemburskiego; do 1948 r. obowiązywała ona również w języku duńskim).
W 1998 r. wprowadzono reformę (potem kilkakrotnie modyfikowaną) niemieckiej ortografii, która polega m.in. na wariantowym zniemczeniu pisowni niektórych wyrazów obcych, zwiększeniu liczby wyrażeń pisanych rozdzielnie oraz wielką literą, jak również zamienieniu ß występującego po krótkiej samogłosce na ss oraz zwiększeniu częstotliwości używania litery ä zamiast e. Nowa pisownia formalnie obowiązuje już w Niemczech i Austrii, jest jednak ignorowana przez największe wydawnictwa prasowe.
Wygląd szkolnego pisma ręcznego w języku niemieckim był ściśle uregulowany. Do 1925 r. było to pismo zwane Kurrentschrift (kurrenta; inaczej Spitzschrift), a w latach 1935–1941 Sütterlinschrift (inaczej Deutsche Schrift). Do dzisiaj widać te wpływy w piśmie ręcznym starszego pokolenia Niemców.
Dla niemieckiego ze Szwajcarii i Liechtensteinu charakterystyczny jest brak litery ß w pisowni, zastępuje się ją podwójnym „s” (ss).
== Akcent wyrazowy ==
* Akcent wyrazowy w języku niemieckim pada w zdecydowanej większości wyrazów na pierwszą sylabę w wyrazie, np. dol·met·schen []W odróżnieniu od języka polskiego, gdzie akcentowana jest zwykle przedostatnia sylaba np. tłumaczyć [}].. W wyrazach złożonych z dwóch samodzielnych wyrazów np. Plat·ten-spie·ler [] wyróżnia się dwa akcenty – główny na pierwszą sylabę pierwszego członu i poboczny na pierwszą sylabę drugiego członu. Wyjątkami są:
** czasowniki i imiesłowy z nieakcentowanym przedrostkiem, np. übersetzen [], gemacht [] oraz utworzone od nich rzeczowniki, np. Übersetzung [], das Gemachte [];
** niektóre wyrazy pochodzenia obcego np. Partei [];
** samogłoski długie są akcentowane.
== Fonetyka i fonologia a pisownia niemiecka ==
* W niemieckiej pisowni występuje wiele wieloznaków, takich jak:
** aeWystępuje tylko w nazwach własnych. – oznacza głoskę /aː/ np. Raesfeld [].
** au – oznacza /aʊ/ np. Haus []
** ch – oznacza w sąsiedztwie fonemów /a/, /o/, /u/ i wieloznaku /au/ głoskę [] tzw. Ach-Laut (przykłady: Nacht [], wach [], Bauch ), po e, i, ä, ö, ü, ei, ai, eu, äu, l, r, m, n, –chen oraz w wyrazach obcego pochodzenia miękkie [], zbliżone do wymowy ch w polskim wyrazie chirurg (przykłady: Pech [], Chemie [], ich [], China [], Nächte [], Eiche [], euch [], Mädchen [] lub []), W wyrazach greckich na początku wyrazu przed fonemami /a/,/o/ oraz przed spółgłoską oznacza głoskę [], np. Charakter [], Cholera [], Chrom []
** chs – oznacza /ks/ (przykłady: wachsen [])
** dsch – oznacza głoskę [] występującą wyłącznie w wyrazach obcego pochodzenia, np. Dschungel []
** Końcówka -er ulega asymilacji do tzw. r zwokalizowanegoPrzekształcenie się półsamogłoski lub samogłoski zredukowanej w samogłoskę. [] np. Mutter [] (zjawisko to nie występuje jednak w niektórych wariantach standardowego niemieckiego (np. u większości Szwajcarów) i jest zastępowane przez [r̩] lub [ər].
** ie – oznacza [] lub []. (przykłady: Knie [], ale Vietnam [], das Viertel [])
** io – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego [] lub [] np. ionisch // lub //
** ig – oznacza w nieakcentowanym wygłosie dwuznak //, a w odmianie //. np.: fleißig [] i der fleißige Student [] [] []
** ng – oznacza zwykle głoskę ([]), np. fangen []. W niektórych wyrazach obcego pochodzenia oznacza [], np. anglikanisch []
** nk – oznacza zbitkę spółgłosekGrupa występujących po sobie spółgłosek o zbliżonej artykulacji. [], np. Enkel []
** oe, oi – oznacza głoskę [] np. Dietrich Bonhoeffer [] lub oznaczają głoskę /oː/ (przykłady: Soest [], Voigt []). Występują tylko w nazwach własnych.
** oey – oznacza głoskę /ø:/ np. Bad Oeynhausen [].
** ou – oznacza w Namibii [] lub [], np. Oukie [] albo []
** Końcówka -ow występujące regionalnie w nazwach miejscowości oznacza długą głoskę /oː/, np. Güstrow [] oraz sporadycznie w niemieckich nazwiskach (gdy występuje w obcojęzycznych nazwiskach czytane jest zgodnie z oryginalną wymową)
** qu – zwykle oznacza /kv/ np. Quelle [].
** rh – oznacza fonem //, realizowany jako [], [] lub [] (występuje wyłącznie w wyrazach obcego pochodzenia – np. Rheumatismus []
** sp – oznacza /ʃp/ z wyjątkiem pozycji wygłosowej, wówczas – sp /sp/ (przykłady: Sport []), także w wyrazach obcego pochodzenia np. Spartakiade [] (ale: Wespe []). Litera s przed dwuznakiem ph oznacza []: Sphäre []. Istnieją też dialekty, w których sp zawsze oznacza [] lub zawsze [].
** st – oznacza /ʃt/ z wyjątkiem pozycji wygłosowej – wówczas /st/. [] wymawiane jest także w nagłosie wyrazów obcego pochodzenia, np. Stratosphäre [] (ale: Bestie [], Vestalin []). Istnieją też dialekty, w których st oznacza zawsze [] lub zawsze [].
** ti – oznacza w śródgłosie przed samogłoską głoskę [] występującą wyłącznie w wyrazach obcego pochodzenia, np. Vegetation [].
** tsch – oznacza /t͡ʃ/ np. Deutsch []
** tz – oznacza t͡s np. w wyrazie Katze []
** ue – oznacza głoskę [] np. Ueckermünde [] lub /uː/ np. Buer []. Występuje w nazwach własnych.
** ui i uy, występujące w pisowni regionalnej, oznaczają głoskę /yː/, np. Duisburg [], Neukirchen- Vluyn [], Huy []. W nielicznych wyrazach, głównie obcego pochodzenia, ui występuje także w pisowni standardowej na oznaczenie dyftongu [] (np. Uigure [], pfui []).
** zig – oznacza [] np. Zwanzig []
** zsch – oznacza głoskę [], np. Zschopau []
** tzsch – oznacza głoski [], np. Friedrich Wilhelm Nietzsche [].
** ai, ay, ei,ey – zwykle oznacza dyftong //, przykłady: Mais [], Bayern [], Leim [], Meyer [].
** äu, eu, oi, oy – zwykle oznacza dyftong //. Przykłady: läuten [], Beutel [], także w wyrazach pochodzenia greckiego np. Euthanasie [], Alois [], Hoyerswerda [].
** Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę (np. bb, dd, ff, gg, kk, ll, mm, nn, pp, rr, ss, tt) i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim. Przykłady: (Ebbe [], Kladde [], Schiff []), Flagge [], zurückkommen [] toll [], kommen [], Sonne [], Treppe [], starre [], essen [], retten []. Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka.
** Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą samogłoskę (aa, oo lub ee) czyta się jako jeden dźwięk (jedną długą samogłoskę), inaczej niż w języku polskim. Przykłady: Saal [], Boot [], Seele []. Podwójne uu występujące na przykład w wyrazie Genugtuung [] czyta się jednak jako dwie samogłoski ze względu na przebiegającą między nimi granicę morfemów. Z podobnych względów podwójne ii w wyrazie assoziieren w wymowie starannej oznacza dwie samogłoski: []. Również podwójne ee w wyrazie beenden nie oznacza z tego powodu jednej długiej samogłoski: [].
** Sąsiadujące litery (np. ck, tz, dt, phWystępujące wyłącznie w wyrazach obcego pochodzenia., sch, ah, äh, eh, ih, ..., th, gh, dh, ..., oraz tylko w nieakcentowanych końcówkach w wymowie potocznej: el, em, en i standardowej: er – oznaczają pojedynczą głoskę wynikającą z ogólnie ustalonej zasady odczytywania kombinacji liter. Przykłady: Zucker [], Schreck [], Katze [], Stadt [], Physik [], Phase [] – także w imionach, np. Sophie, Schaf [], Thema [], Wandel [], kleinem [], Herzen [], Schüler [].
Uwaga: powyższe zbitki liter mogą czasami oznaczać oddzielne głoski, jeśli użyto ich w zapisie oddzielnych morfemów, np.: beurteilen [], beinhalten [], entzückend [], entscheiden [], angeblich [], ankommen [], Häschen [] itp.
* Litera c występuje poza dwuznakami jedynie w nowszych zapożyczeniach (np. Creme [] lub []), Container [], Center [], imionach (np. Claudia []) i nazwach miejscowych. Oznacza głoskę [] przed samogłoskami a, o oraz u, a także przed spółgłoskami, rzadziej [] lub [].
* Litery d, t, n oznaczają głoski apikalne (nie jak w języku polskim koronalne)
* e – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczonej przez literę poprzedzającą – w pisowni standardowej wyłącznie przez literę i (np. viel []) – regionalnie także literę o (np. Soest []). /eː/ i /ɛː wymawiane są w sposób zbliżony do polskiego „ej”, przykłady: leer [], Bär []. Natomiast samodzielne końcowe [] wymawiane jest jako zredukowana samogłoskaSamogłoska niemająca pełnej wartości wokalnej, krótsza od samogłoski krótkiej. szwa np. Mücke [].
* h – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczanej przez literę poprzedzającą, przykłady: Schuh [] i Schuhe []). Ortografia niemiecka nie jest w tym wypadku jednak konsekwentna, ponieważ często długości samogłosek nie oznacza się w piśmie. A więc na przykład chociaż w wyrazie Stühle [] litera h oznacza długość samogłoski oznaczanej przez ü, tj. [], to już przy tej samej samogłosce w wyrazie Schüler [] litera h nie pojawia się w zapisie. Dodatkowo h występuje w części wyrazów również tam, gdzie jej funkcja oznaczania długości jest zbędna, ponieważ rolę tę spełniają inne litery, np. w er sieht) [] litera h jest zbędna z punktu widzenia oddawania w zapisie długości samogłoski [], ponieważ długość oznacza już dwuznak ie. O regułach użycia litery h w ortografii nie decydują więc wyłącznie względy fonetyczne, ale też historyczne oraz korelacja z innymi formami danego wyrazu (por. omówione sieht, bo sehen). Samodzielna litera h oznacza w nagłosie spółgłoskę [], różną od [], przykłady: hin [], występuje także w rzeczownikach złożonych rothaarig []. Przed l, m, n, r i po samogłoskach występuje tzw. h-nieme. Przykłady: Jahr [] i Jahr [], Kuhle [], Kuhle [], Schuhe [], gehen [](dodatkowo długa samogłoska e wymawiana jest w sposób zbliżony do polskiego ej, choć w Austrii wymawia się [].
* i – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczonej przez literę poprzedzającą, ale występuje jedynie regionalnie w stosunku do litery o (np. Troisdorf [])
* Ze względu na dialekty istnieją trzy równoprawne warianty realizacji fonemu /r/ – [], [] i []
* Samodzielne s oznacza [] w nagłosie przed samogłoską np. Sache [], w śródgłosie między dwoma samogłoskami np. Glaser [], natomiast w nagłosie przed spółgłoską, śródgłosie przed spółgłoską, wygłosie oraz w zapożyczeniach z języka angielskiego oznacza [], przykłady: Sphäre [], Mast [], Haus [], Sex [] również [] (zbitki st, sp, sch, ss omówiono powyżej).
* Litera o oznacza /oː/, które wymawia się inaczej niż w języku polskim np. Bote []. [] wymawia się zaś tak samo jak w języku polskim.
* Litera ß oznacza głoskę [] np. weiß [], w odróżnieniu od ss (również oznaczającego [] np. Fass []) występuje w zapisie po samogłoskach długich i dyftongach. Dodatkowo dla zastąpienia litery ß przy braku odpowiedniej czcionki stosuje się sz lub ss.
* Litera t oznacza przed samogłoską w wyrazach obcego pochodzenia []) np. Nation []), zaś w wyrazach rodzimie niemieckich []), np. Tisch []
* Litera x oznacza [] np. Xerographie [].
* Litera v oznacza w nagłosie głoskę [] np. Vater [] z wyjątkiem wyrazów obcego pochodzenia, w których oznacza zazwyczaj głoskę [], np. w wyrazie Virus ['].
* Litera y oznacza w śródgłosie głoskę /yː/ (Lyrik []), [] (Physik []) lub [] (Sylt []), natomiast w wygłosie głoskę [] (Franz Vranitzky [])
* Litera z – oznacza głoskę [], przykłady: Zorn [], Zahn []
* W języku niemieckim występują też tzw. umlauty:
** Litera ä oznacza głoskę [] (Äste []) lub /ɛː/ (spät [) (zastępowana jest najczęściej przez [], np. spät []). Dodatkowo dla zastąpienia litery ä przy braku odpowiedniej czcionki stosuje się ae np. w nazwiskach Lothar Herbert Matthäus → Lothar Herbert Matthaeus
** Litera ö oznacza głoskę [], np. (öffnen []) lub /øː/, np. mögen [], czasem [] np. Föderation [], także [] (Ökonomie []). Dodatkowo dla zastąpienia litery ö przy braku odpowiedniej czcionki stosuje się oe np. w nazwiskach Andreas Widhölzl → Andreas Widhoelzl
** Litera ü oznacza głoskę [] (Flüchtling [] lub /yː/ (fühlen []) także [] (amüsieren ). Dodatkowo dla zastąpienia litery ü przy braku odpowiedniej czcionki stosuje się ue np. w nazwiskach Andreas Küttel → Andreas Kuettel, stronach internetowych Süddeutsche Zeitung → http://www.sueddeutsche.de/, adresach e-mailowych np. Süddeutsche Zeitung → redaktion@sueddeutsche.de
* Przed samogłoską akcentowaną w nagłosie morfemu występuje zwarcie krtaniowe [], nieoznaczane w piśmie.
* Spółgłoski dźwięczne ulegają ubezdźwięcznieniu w wygłosie przykłady: halb [] (b dźwięczna, p bezdźwięczna), Pferd [] (d dźwięczna, t bezdźwięczna), Weg [] (g dźwięczna, k bezdźwięczna). Spółgłoski bezdźwięczne [], [], [] wymawiane są z przydechem. Istnieją też ich nieprzydechowe odpowiedniki powstałe w wyniku ubezdźwięcznienia [], [] i [] w nagłosie morfemu po spółgłosce przydechowej, np. w wyrazie abgeben ['] (częściej notowane jako []) głoska [] w nagłosie morfemu -geben traci dźwięczność, lecz nie zyskuje przydechu po przydechowym [] w wygłosie morfemu ab-.
* Wyrazy i zwroty zapożyczone z języka angielskiego i francuskiego wymawiane są zwykle w sposób jednakowy z wymową obcą, np. Smith [], Niveau [] lub w sposób zbliżony, np. First Lady [] (ang. []), E-Mail [] (ang. []), Sex [] (ang. []), Etui [] (fr. [])
** ea – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego [] np. Easteregg []
** ou – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego Outsourcing []
** ya – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego [] np. Yacht []
** ye – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego [] np. Yeti []
* W sylabach otwartych (kończących się samogłoską) samogłoskę wymawia się długo np.: fra ·gen []); lub krótko np.: mo·ti·viert []
* W sylabach zamkniętych (kończących się spółgłoską) samogłoskę wymawia się krótko, przykłady: kom·men, ler·nen, schmer·zen, Lek·tor, Mor·gen. Wyjątek stanowią samogłoski w wyrazach jednosylabowych, zakończone spółgłoską pojedynczą. Samogłoski w tych wyrazach są długie i należy je odpowiednio dłużej wymawiać. Przykłady: der [], gut [], wir [], Tag [], Weg [], Fuß [], Spaß []. Ponadto należy pamiętać, że nieme „h” jest wskaźnikiem długości poprzedzającej je samogłoski. (Przykłady: Uhr, Stahl, Ohr, ihr, nehmen) Wskaźnikiem zaś krótkości samogłosek poprzedzających są zarówno dwie jednakowe, jak również dwie różne spółgłoski. (Przykłady: kom-men, ler-nen, singen, nicht, Gruppe, Kollege) Podwójne spółgłoski wymawia się w języku niemieckim (w przeciwieństwie do polskiego) tak jak pojedyncze spółgłoski, czyli krótko.
* Samogłoski przed zbitką (parą) spółgłosek należącymi do tego samego morfemu są zawsze krótkie, np. fast [], ale już np. er rast [] z długim [], bo -t należy do innego morfemu (do końcówki fleksyjnej).
* Wieloznaki oznaczające spółgłoski oznaczają też krótkość samogłoski przed tą spółgłoską, np. waschen [] – krótkie [] przed spółgłoską [].
Niemieckie samogłoski opisuje następująca tabela (na podstawie Lagenscheidts Taschenwörterbuch Deutsch)ː
Samogłoski podstawowe 	Samogłoski podstawowe 	Samogłoski podstawowe 	Samogłoski podstawowe 	Samogłoski podstawowe 	Samogłoski podstawowe
  	  	  	  	  	 
  	przednie 	  	centralne 	  	tylne
przymknięte 	• 	  	  	  	
prawie przymknięte 	  	• 	  	 	 
półprzymknięte 	• 	  	  	  	
średnie 	  	  	 	  	 
półotwarte 	• 	  	  	  	
prawie otwarte 	  	  	  	  	 
otwarte 	 	  	  	  	
  	  	  	  	  	 
Uwaga. Jeśli podano dwa symbole rozdzielone kropką, ten który znajduje się po lewej stronie oznacza samogłoskę niezaokrągloną, a po prawej zaokrągloną. Samogłoskom długim (z wyjątkiem ː) odpowiadają samogłoski półdługie.	Uwaga. Jeśli podano dwa symbole rozdzielone kropką, ten który znajduje się po lewej stronie oznacza samogłoskę niezaokrągloną, a po prawej zaokrągloną. Samogłoskom długim (z wyjątkiem ː) odpowiadają samogłoski półdługie.	Uwaga. Jeśli podano dwa symbole rozdzielone kropką, ten który znajduje się po lewej stronie oznacza samogłoskę niezaokrągloną, a po prawej zaokrągloną. Samogłoskom długim (z wyjątkiem ː) odpowiadają samogłoski półdługie.	Uwaga. Jeśli podano dwa symbole rozdzielone kropką, ten który znajduje się po lewej stronie oznacza samogłoskę niezaokrągloną, a po prawej zaokrągloną. Samogłoskom długim (z wyjątkiem ː) odpowiadają samogłoski półdługie.	Uwaga. Jeśli podano dwa symbole rozdzielone kropką, ten który znajduje się po lewej stronie oznacza samogłoskę niezaokrągloną, a po prawej zaokrągloną. Samogłoskom długim (z wyjątkiem ː) odpowiadają samogłoski półdługie.	Uwaga. Jeśli podano dwa symbole rozdzielone kropką, ten który znajduje się po lewej stronie oznacza samogłoskę niezaokrągloną, a po prawej zaokrągloną. Samogłoskom długim (z wyjątkiem ː) odpowiadają samogłoski półdługie.
Istnieją też dwugłoski: //, //, // (rzadko także: //)
Uwagi:
* W wymowie scenicznejStaranna wymowa obowiązująca aktorów na scenie. dyftongi niemieckie realizowane są odpowiednio jako //, // i //
* Samogłoska // zastępowana jest zazwyczaj przez // np. Mädchen lub 
* W nielicznych wyrazach obcego pochodzenia istnieje też krótka samogłoska //, np. w wyrazie Föderation []
* Samogłoski krótkie w wygłosie (z wyjątkiem ) ulegają często wydłużeniu i wymawiane są jako półdługie, np. [] np. w wyrazie Kino [].
* Równolegle do pisowni z wykorzystaniem liter ä, ü, ö występują słowa zawsze pisane przez ae, ue, oe – dotyczy to przede wszystkim niektórych nazw własnych (np. Goethe, Moers).
=== Przykładowy tekst ===
Alle Menschen sind frei und gleich an Würde und Rechten geboren. Sie sind mit Vernunft und Gewissen begabt und sollen einander im Geist der Brüderlichkeit begegnen.
[]
Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.
== Gramatyka ==
Język niemiecki zalicza się zasadniczo do typu języków fleksyjnych, przy czym odmiana rzeczownika jest stosunkowo uboga i do oznaczenia liczby i przypadka używa się przede wszystkim rodzajników.
Język niemiecki ma liczbę pojedynczą z 3 rodzajami – męskim, żeńskim i nijakim, oraz liczbę mnogą bez podziału na rodzaje. Rodzaje męski i nijaki wykazują podobieństwo w odmianie, podobnie rodzaj żeński i liczba mnoga. Są 4 przypadki – mianownik, dopełniacz, celownik i biernik, przy czym najrzadziej używany jest dopełniacz (najczęściej zastępuje się go konstrukcjami z przyimkiem).
Czasowniki mają bogatszą odmianę przez osoby, liczby, czasy i strony. Formy czasowników niemieckich nie rozróżniają natomiast rodzaju gramatycznego. Czasownik zawsze jest drugą częścią zdania, chyba że występuje w zdaniu pytającym szczegółowym. Zawsze znajduje się on obok podmiotu.
== Zobacz też ==
* Europa niemieckojęzyczna
* Legenda Muhlenberga
* Wikipedia niemieckojęzyczna
== Uwagi ==
== Przypisy ==
== Linki zewnętrzne ==
* Wielki słownik niemiecko-polski PONS
* Wielki słownik polsko-niemiecki PONS
* Strona o języku niemieckim, testy, ćwiczenia, zagadnienia gramatyczne
* Słownik niemiecko-polski i polsko-niemiecki
* ozali.org – Słownik niemiecko-polski i polsko-niemiecki
* Prawniczy słownik niemiecko-polski i polsko-niemiecki
* Słownik „Niemiecki jako język obcy” PONS
* Słownik języka niemieckiego Uniwersytet Lipski
* Niemiecki słownik wyrazów obcych Langenscheidt
* Wielki Słownik Języka Niemieckiego Braci Grimm (16 tomów) Projekt Uniwersytetu w Trewirze
* The sounds of German Projekt fonetyki niemieckiej zrealizowany przez University of Iowa]
* Duden Online
* Strona z darmowymi lekcjami języka niemieckiego: słownictwo, gramatyka, śmieszne historie i wolno prezentowane wiadomości
 
Kategoria:Języki zachodniogermańskie
Kategoria:Języki Austrii
Kategoria:Języki Belgii
Kategoria:Języki Danii
 
Kategoria:Języki Węgier
Kategoria:Języki Liechtensteinu
Kategoria:Języki Luksemburga
Kategoria:Języki Namibii
Kategoria:Języki Szwajcarii
Kategoria:Języki Włoch
Kategoria:Języki Chile