nyuuzyou/wikis huggingface dataset:
ma Ilan

anu ma Pasi li ma lon ma Asija. ma Ilakija en ma Tuki en ma Aja en ma Asepajan en ma Sikimen en ma Akanisan en ma Pakisan li lon poka ona. telo Kapiki li lon poka ona. telo suli Pasi pi telo suli Palata li lon poka ante ona.
tenpo pini mute la, ma Ilan li lon. tenpo lon poka pi tenpo sike 3000 BCE la, ma Elan li kama lon ma Ilan. tenpo lon poka pi tenpo sike 700 BCE la, kulupu jan Mete li wan e ma Ilan. ma Ilan li wan la, ni li tenpo nanpa wan. tenpo sike 550 BCE la, jan lawa Kulu nanpa tu li open e ma lawa suli Akemeni. ni li kama e ma lawa suli suli. tenpo sike 334 BCE la, jan Alekanto suli li anpa li pakala e ma Akemeni.
tenpo ni la kulupu lawa pi ma Ilan li jo e nasin lawa kepeken nasin sewi Isilan. ona li jo e jan lawa nanpa tu: jan lawa pi kulupu lawa en jan lawa sewi nanpa wan. lawa pi jan lawa sewi nanpa wan li open la, tenpo pi lawa ona li lon ali ona.
kulupu:ma Asija pi pini suno
ma Insijena

anu ma Insijana anu ma Usali li ma lili pi ma Mewika. ma tomo lawa ona li ma tomo Insijenapoli. ma Insijena li lon poka pi ma Misikan, li lon poka pi ma Ilino, li lon poka pi ma Kentaki, li lon poka pi ma Owajo, li lon poka pi telo Misikan.
==nimi==
=== tan pi nimi Insijena===
nimi Insijena li tan nimi Inli "Indiana." toki Inli la nimi "Indiana" li sama "ma pi jan tan" anu "ma "Indian."" 
===tan pi nimi Usali===
toki Inli la nimi Usali li "Hoosier." toki Inli la jan pi ma Insijena li jan Usali. jan ala li sona e tan pi nimi Usali. nimi Usali la kulupu pi tenpo pini pi ma Insijena (Indiana Historical Bureau) li toki e ni: nimi Usali li tan ma Wesinja, li tan ma Kentaki, li tan ma Nokewalana, li tan ma Sakewalana, li tan ma Tenesi. ante la, tenpo sike 1833 la, lipu The Pittsburgh Statesman li toki e ni: nimi Usali li tan nimi "Who's here?"
ken la nimi Usali li ike, li pana tawa jan nena.
==tenpo pini==
===jan tan===
tenpo pi kiwen pi telo lete li pini la, ijo lon li ken tawa ma ale. tenpo sike pini 10,000 la kulupu jan nanpa wan li tawa ma Insijena nimi. kulupu ni li pali ala e ma tomo. kulupu ni li alasa e soweli suli, e kili pi jan ala, e kasi pi jan ala. kulupu ni li pali e ilo kepeken kiwen pakala.
tenpo sike pini 6,000 la kulupu lon ma ni li kama pali e nena ma tan ni: kulupu li tawa nena e moli ona. kin la kulupu li tawa nena ante e ijo pakala, e wan mute pi soweli moli, e ilo pakala. kulupu li pali e tomo awen, e ma tomo.
tenpo sike pini 3,000 la kulupu li kama pali e poki kepeken ko ma. kulupu li kama suli e kasi sama ni: kasi ni li palisa nena jelo. kin la kasi ante li sike pi jelo loje pi insa ko.
===jan Elopa li kama===
tenpo sike nanpa 1679 la jan Kanse li kama lon ma Insijena nimi. tenpo ni la ma pi kama Kanse li kulupu tomo Sapen lon telo linja Senjose.
tenpo sike nanpa 1715 la jan Kanse li pali e tomo pi awen utala Mijami lon kulupu tomo Kekijonka. tenpo ni la tomo Kekijonka li tomo Powejen.
==ma li sama ni==
===telo linja===
telo linja mute li lon ma Insijena. 
telo linja ni li tawa telo Iwi:
*telo Mami
**telo Senjose (tawa telo lili suli Iwi)
**telo Senamawi
telo linja ni li tawa telo Misikan:
*telo Senjose (tawa telo Misikan)
telo linja ni li tawa telo linja Misisipi:
*telo Owajo
**telo Wapasi 
***telo walo
****telo Wapawani
****telo Ankasaka
===kulupu tomo===
kulupu tomo mute li lon ma Insijena.
*tomo Insi
*tomo Powejen
*tomo Epanwi
*tomo Sapen
*tomo Kamele
*tomo Pisasa
*tomo Pulominton
*tomo Amon
*tomo Lapaje
*tomo Nopeli
*tomo Kewi
* tomo Munsi
*tomo Kinwa
* tomo Kokomo
*tomo Tewajo
*tomo Wesopejo
*tomo Elo
==musi==
===musi sijelo===
kulupu pi musi sijelo li musi tan mani lon ma Insijena.
kulupu musi 	wan musi 	kulupu pi kulupu musi
kulupu Kota 	sike palisa	kulupu pi kulupu musi pi sike palisa pi ma lawa
kulupu Pesa 	sike poki 	kulupu pi kulupu musi pi sike poki pi ma lawa
kulupu Pipa 	sike poki 	kulupu pi kulupu musi meli pi sike poki pi ma lawa
kulupu Insijan	lipu tu tu 	
kulupu Matanta	sike poki 	
kulupu Elewen 	sike noka
ma Intonesija

ma Intonesija li kulupu ma pi poka ale telo li lon ma Asija li lon ma Osejanija. poka pi suno kama la telo suli Pasipi li lon. poka pi suno weka la telo suli Palata li lon. ma pi poka ona li ma Malasija li ma Papuwanijukini li ma Simolete li ma Sinkapo li ma Pilipina li ma Wije li ma Pala li ma Oselija.
== ma ==
kulupu ma tu ni li lon: kulupu ma Sunta suli en kulupu ma Sunta lili. kulupu ma Sunta suli la ma Sumatela en ma Sawa en ma Kalimantan en ma Sulawesi li lon. kulupu ma Sunta lili la ma Papuwa en ma Maluku en ma Komoto en ma ante mute pi poka ale telo li lon. ma tomo lawa ona li ma tomo Sakata lon ma Sawa. 
nena seli mute li lon ma Intonesija. tenpo mute la ma li ken tawa wawa.
== jan pi ma Intonesija ==
tenpo sike 2022 la jan 277,749,853 li lon ma IntonesijaWolters, Oliver W. ; McDivitt, James F. ; Leinbach, Thomas R. ; Adam, Asvi Warman ; Legge, John David ; Mohamad, Goenawan Susatyo; "Indonesia". Encyclopedia Britannica, ni li tan lipu https://www.britannica.com/place/Indonesia lon tenpo suno 2021-05-27.. kulupu jan en toki en nasin sewi en nasin musi li mute. jan li ken sona e jan ante ale kepeken toki Intonesija. toki ni en toki Malasija li sama mute tan toki Malasija li jo e ante lili taso.
== tenpo pini ==
tenpo pini la kulupu lawa mute li lon ma ni. tenpo sike 1319 la kulupu lawa pi li lon wawa. tenpo sike 1815 la kulupu pi ma Netelan li lawa. tenpo sike 1942 la kulupu pi ma Nijon li lawa. tenpo sike 1945 la jan pi ma Intonesija li lawa kepeken wile ona. tenpo ni la ma Intonesija li kama lon sama ma wan. tenpo sike 2002 la ma Simolete li weka tan ma Intonesija li kama ma sin.
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin
ma Ipelija

ma Ipelija li ma palisa lon poka telo lon ma Elopa. ma Epanja en ma Potuke en ma Kanse en ma Antola en ma Sipata li lon ona. telo suli Alansi en telo suli Mesitelane li lon poka ona. kulupu nena mute li lon ona.
==nimi mama==
* toki Epanja: Península Ibérica
* toki Potuke: Península Ibérica
* toki Alakon: Peninsula Iberica
* toki Atulija: Península Ibérica
* toki Etematula: Península Ibérica
* toki Esuka: Iberiar Penintsula
* toki Inli: Iberian Peninsula
* toki Kalisi: Península Ibérica
* toki Kanse: Péninsule Ibérique
* toki Katala: Península Ibèrica
* toki Milanta: Península Eibérica
* toki Okitan: Peninsula Iberica
kulupu:ma palisa lon poka telo
kulupu:ma Antola
kulupu:ma Epanja
kulupu:ma Kanse
kulupu:ma Potuke
kulupu:ma Sipata
ma Isale en ma Pilisin li utala

ma Isale en ma Pilisin li open utala lon tenpo sike 1948. taso, utala ni li tan tenpo pini mute. nasin Sijon la, jan mute pi kulupu jan Jejuta li tawa lon ma Pilisin pi ma Osuman. utala suli nanpa wan la, ma Juke li toki e ni: ma Pilisin li ma mama pi kulupu jan Jejuta. kulupu jan Alapi pi ma Pilisin li pilin ike tawa nasin ni. taso, jan mute li awen tawa lon ma Pilisin. tenpo 1936 la, jan mute pi kulupu jan Alapi li utala li wile weka e lawa pi ma Juke. taso, ma Juke li anpa e wile ni. utala suli nanpa tu en moli Sowa la, jan mute li tawa weka tan ma Elopa. tenpo sike 1947 la, ma mute wan li toki e ni: ma Pilisin o ma tu. ma tu ni li ma pi kulupu jan Jejuta li ma pi kulupu jan Alapi. taso, nasin ni li kama ala. lawa pi ma Juke li weka lon tenpo sike 1938, ma Isale li toki e lawa sin. utala li open. kulupu utala pi ma Sulija en ma Utun en ma Masu li utala e ma Isale. ma Isale li anpa e kulupu utala pi ma ante li weka e jan mute tan ma ona.
ma Isale li utala e ma ante lon poka lon tenpo mute. tenpo sike 1967 la, ma Isale li kama jo e ma ale pi ma Pilisin e ma Sawina e ma sewi Kolan. tenpo kama la, pini utala li kama lon insa pi ma Isale pi ma Masu. ma Isale en ma Utun kin li pini utala. taso, ma Isale li awen lawa e ma palisa Kasa e pini suno pi telo Utun li pali e ma tomo sin lon ma ni. taso, ma mute li pilin ike tawa ni tan ni: nasin lawa pi ma ale li toki e ni: o pali ala e ma tomo sin lon ma lanpan.
tenpo sike 1993 la, jan Yitzhak Rabin en jan Yasser Arafat li sitelen e pilin sama pi ma tomo ma tomo Usilu. taso, pini utala li awen ala. tenpo sike 2000 la, utala pi tomo sewi Al-Aqsa (Al-Aqsa Intifada) li open. tan ni la, kulupu utala pi ma Isale li tawa weka pi ma palisa Kasa.
tenpo lon la, utala suli lon lon ma palisa Kasa. kulupu Hamas li kama lawa lon ma palisa Kasa la, ma Isale li pini e tawa ijo tawa insa pi ma palisa Kasa. kulupu Hamas li pana e ilo pakala lon sewi tawa ma Isale. ma Isale li pana e ilo pakala tawa ma palisa Kasa. tenpo sike 6-10-23 la, kulupu Hamas li pakala e sinpin lon poka pi ma Isale, li tawa insa pi ma Isale, li moli li lanpan e jan mute. ma Isale li li pana e ijo pakala li moli e jan mute li tawa insa lon ma palisa Kasa.
jan mute li wile e ni: ma Pilisin en ma Isale li kama ma lawa ante. taso, jan mute pi ma Isale en jan Pinjamin Netanjaku kin li pilin ike tan ni: ona li pilin monsuta tan utala tan ma Pilisin. jan mute pi Pilisin li pilin ike tan ni: ma Isale li lanpan e tomo mute e ma mute lon ma Pilisin. ma Isale li weka e jan pi kulupu Pilisin la, jan ni li ken ala tawa lon tomo ona pi tenpo pini. kin la, ma tu li pilin e ni: ma tomo Jelusalawin o ma tomo lawa mi. 
==lipu ante==
*Conflict in Israel and Palestine through 2015: Crash Course World History #223 (toki Inli) sitelen tawa lon tomo CrashCourse lon ilo Jutu
kulupu:utala
kulupu:ma Isale
kulupu:ma Pilisin
kulupu:kulupu jan Jejuta
ma Isilan

li ma pi poka ale telo lon ma Elopa. nimi ona li Ísland ("ma pi telo lete kiwen") pi toki Isilan. ma tomo lawa ona li ma tomo Lekawi (toki Isilan: Reykjavík). toki lawa li toki Isilan li toki luka.
ma tomo Akuleli (toki Isilan: Akureyri) li ma tomo suli ante
telo li lon poka ale pi ma Isilan. ma Isilan li ma suli tawa nasin pi ken jan li ma suli tawa nasin pi lawa jan.
kulupu:ma lon telo
Isilan
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
ma Italija

li ma pi ma Elopa. ona li lon poka pi kulupu nena Alepi li lon poka pi telo suli Mesitelanejun.
ma Italija pi ma tomo lawa li ma tomo Loma. ma tomo ni li ma tomo nanpa wan.
ma ni li poka e ma luka wan: ma Kanse, ma Suwasi, ma Esalasi, ma Lowensina, ma Sanmalino, en ma Wasikano. ma Sanmalino en ma Wasikano li lon insa pi ma Italija. ma Suwasi insa la ma Italija li jo e wan. wan ni li ma Kanpijone.
ma Italija li jo e kipisi mute.
== tenpo pini ==
tenpo pini la kulupu jan mute li lon ma Italija. kulupu jan ni li jan Rasena, jan Elina, jan Lasina en jan mute ante kin. jan pi ma tomo Loma li kama e ma Loma pi tenpo pini.
ma Italija li ma pi nasin pi palisa mute tan tenpo pi utala suli nanpa tu. jan Penito Musolini li jan lawa pi ma Italija tan tenpo ni.
== sona ma ==
ma lili mute li lon ma Italija. ma lili ni ale li jo e ma tomo lawa.
ma lili 	ma lili 	ma tomo lawa 	ma tomo lawa	sona
nimi pi toki pona 	nimi mama 	nimi pi toki pona	nimi mama 	sona
ma Waletasota 	Valle d'Aosta
Valleé d'Aoste	ma tomo Asota 	Aosta
Aoste 	lon ni la jan li toki e toki Kanse kin.
ma Pijemonte 	Piemonte 	ma tomo Tolino 	Torino 	
ma Likulija 	Liguria 	ma tomo Senowa 	Genova 	
ma Lonpasija 	Lombardia 	ma tomo Milano 	Milano 	
ma Tensino Ato Atise 	Trentino-Alto Adige
Trentino-Südtirol	ma tomo Tento 	Trento 	lon ni la jan li toki e toki Tosi kin.
ma Weneto 	Veneto 	ma tomo Wenesija 	Venezia 	
ma Pijuli Wenesija Sulija	Friuli-Venezia Giulia	ma tomo Silete 	Trieste 	lon ni la jan li toki e toki Lowensina kin.
ma Emilija Lomanja 	Emilia-Romagna 	ma tomo Polonja 	Bologna 	
ma Tokana 	Toscana 	ma tomo Pilense 	Firenze 	
ma Unpija 	Umbria 	ma tomo Pelusa 	Perugia 	
ma Make 	Marche 	ma tomo Ankona 	Ancona 	
ma Lasijo 	Lazio 	ma tomo Loma 	Roma 	
ma Apuso 	Abruzzo 	ma tomo Lakuwila 	L'Aquila 	
ma Kanpanja 	Campania 	ma tomo Napoli 	Napoli 	
ma Molise 	Molise 	ma tomo Kanpopaso	Campobasso 	
ma Puja 	Puglia 	ma tomo Pali 	Bari 	
ma Pasilikata 	Basilicata 	ma tomo Potensa 	Potenza 	
ma Kalapija 	Calabria 	ma tomo Katansalo	Catanzaro 	
ma Sisilija 	Sicilia 	ma tomo Palemo 	Palermo 	ona li ma lon telo.
ma Satenja 	Sardegna 	ma tomo Kajali 	Cagliari 	ona li ma lon telo. lon ni la jan li toki e toki Satu kin.
== moku ==
ma Italija li tan e moku mute:
* pan kili pi ma Italija li tan lon ma tomo Napoli.
* jan Italija li pali e telo mute pi telo wawa pimeja.
* ma Italija li tan pi pan mute.
* suwi lete pi ma Italija.
kulupu:ma Italija
kulupu:ma Elopa
kulupu:ma palisa lon poka telo
ma Itejopija

ma Itejopija anu ma Itopija li ma lon ma Apika pi suno kama. 
jan mute la, ona li nanpa tu lon ma Apika. ona li jo e jan mute pi nasin sewi Kolisu en nasin sewi Isilan. tenpo pini la, ona li jo e kulupu mama lawa.
tenpo sike 2020 la, utala insa li open lon ma Itejopija. jan pi kulupu Tikinja li utala e kulupu lawa ma.
kulupu:ma
kulupu:ma Apika
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
ma Jakuja

anu li ma lili pi ma Lusi. suli pi ma lili la, ma Jakuja li suli nanpa wan lon ma lili ali. ma tomo lawa ona li ma tomo Jakuja. ma tomo Jakuja en ma tomo Nululi en ma tomo Milnij li ma tomo suli li lon ona. jan pi nanpa 992 115 li lon ona. toki pi ma Jakuja li toki Lusi li toki Jakuja. ona li tu e ni: wan ma tomo en ulus (wan ma) 34. lete li lon ona.
nasin telo pi nanpa 700 000 en sike telo pi nanpa >800 000 li lon ona. nasin telo suli ona li nasin telo Lena. sike telo suli ona li sike telo Pusta.
ma Jeloson

ijo:OldFaithful1948.jpg|lupa pi pana telo seli
ijo:Grand Prismatic Spring 2013.jpg| telo kule suli 
 li ma kasi li ma awen lon ma Wajomin, lon ma Montana, lon ma Etajo. li lon ona. ma seli pi kiwen jelo li ma seli pi suli nanpa wan lon ma Amelika.
kulupu:ma
kulupu:ma Mewika
ma Jewipe

ma Jewipe (toki Inli: Jervis Bay Territory) li ma lili pi ma Oselija. tenpo sike nanpa 1915 la, ona li weka tan ma Niju Sato Weli. ni la, ma Asete li ken kama lon poka pi telo suli. 
tenpo ni la, ma Asete li lawa e ona. taso, kulupu lawa Komonwesu li toki e ni: ona li sama ala ma Asete. lon tenpo sike nanpa 2016 la, mute jan li ~400 lon ma ni.
ma Jukatan

li ma palisa lon poka telo lon ma Amelika lete (ma Amelika insa). ona li tu e telo suli Kapiki e telo suli Mesiko. ma Ukata en ma Kanpete en ma Kintana-Lo (ma lili pi ma Mesiko) li lon poka open pi open suno. ma Katemala en ma Peli li lon poka pini pi open suno. kulupu jan Maja li lon ona.
==nimi==
nimi ona li tan toki Ukata:
*Ma’anaatik ka t’ann — mi sona ala e toki sina
*Uh yu ka t’ann — o kute e toki pi ona mute
*Ci u t’ann — mi sona ala
*Yuk’al-tan mayab — jan ali li toki kepeken toki Maja
kulupu:ma Mesiko
kulupu:ma palisa lon poka telo
ma Jukolawija

tenpo pini la, li kulupu ma lon ma Elopa. tan pini pi utala suli nanpa wan la ona li open lon tenpo sike 1918. jan mute li pilin e ni: jan pi kulupu toki Lowan seli o lon ma lawa wan. tenpo sike 1941 la kulupu ma Akije li utala li lanpan e ma Jukolawija. jan mute li utala e kulupu ma Akije. jan Josi Po Sito li jan lawa lon kulupu utala len pi ma Jukolawija. tenpo sike 1953 la jan Sito li kama jan lawa pi tenpo ale. tenpo sike 1980 la jan Sito li moli. tenpo sike 1992 la ona li pakala. tenpo ni la, ma Jukolawija li ma lawa ante mute:
*ma Lowensina
*ma Lowasi
*ma Posan
*ma Sopisi
*ma Kosowa (ken)
*ma Sinakola
*ma Maketonija
kulupu:kulupu ma
kulupu:ma Elopa
kulupu:ma pi tenpo pini
ma Juta

li ma lili pi ma Mewika. li ma tomo lawa ona li ma tomo pi suli nanpa wan. ma Juta li open lon tenpo sike 1896. 
ma Etajo en ma Wajomin en ma Kolowato en ma Ewisona en ma Niwata li lon poka pi ma Juta. telo suli Sale li lon insa pi ma Juta.
ma Kajana

ma Kajana li lon ma Amelika seli. toki Epanja la nimi ona li "Guyana". ma Kijana li lon ma Amelika seli. toki lawa pi ma Kijana li toki Inli. toki Inli la nimi ona li "Guyana". ma Kijana li lon poka e ma Pasila e ma Suliname e ma Penesuwela.
tenpo pini la ma Piten li lawa e ma Kijana.
da -
de -
en -
eo -
es -
fi -
fr -
it -
ja -
la -
nl -
no -
pt -
ru -
sl -
sv -
Kijana
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
ma Kalapako

thumb|200px|akesi poki suli pi ma Kalapako
 li kulupu ma lon telo suli Pasipi lon pini suno pi ma Amelika seli. ma Ekuwato la ona li lon. jan Sa Tawin li tawa ma ni, li kama sona e nasin pi ante soweli e nasin pi ante kasi tan waso pi ma Kalapako.
nimi Galápagos li kama tan toki Epanja.
kulupu:kulupu ma lon telo
kulupu:ma Amelika seli
kulupu:ma Ekuwato
ma Kalasi

anu li ma lon telo suli Alansi lon ma Amelika lete. ma lon telo la, ona li suli nanpa wan. ma Kalasi li lon ma Tansi. ma Kalasi li ma pi lawa tu. 
toki lawa taso pi ma Kalasi li toki Kalasi. jan li kepeken toki Tansi kin.
kulupu:ma lon telo
kulupu:ma Tansi
kulupu:ma Amelika lete
ma Kaletoni sin

ma Kaletoni sin anu ma Kaletonja sin li ma lon telo suli Pasipi. pini suno la, ma Oselija li lon. ona li lon ma Melanisija. ma Kanse li lawa e ona. 
kulupu jan Kanaka li kulupu jan nanpa wan pi ma Kaletonja sin. jan pi ma Elopa en jan pi ma Walisi en ma Putuna li lon ma Kaletoni sin.
jan James Cook li toki e nimi pi ma Kaletonja sin. nimi Kaletonja li nimi pi toki Lasina pi ma Sukosi. jan pi ma Elopa la, jan James Cook li alasa e ma Kaletoni sin lon tenpo nanpa wan. tenpo sike 1853 la, ma Kanse li lanpan e ma Kaletoni sin. tenpo sike 1864, jan li alasa e kiwen Nikolun lon ma Kaletoni sin. jan mute tan ma ante li tawa ma Kaletoni sin. 
tenpo sike 1976 tawa tenpo sike 1988 la, jan mute li utala. jan mute li wile e ni: ma Kaletoni sin o anpa ala. tenpo sike la, jan li toki e utala ala.
kulupu:ma Osejanija
ma Kaliponja

ma Kaliponja li ma lon ma Mewika. ona li lon poka e telo Pasipi. mute jan la ona li ma lili nanpa wan lon ma Mewika. mute jan la ma tomo Losansele li ma tomo suli nanpa wan lon ma Kaliponja. jan pi sitelen tawa li lon ma tomo ni. ma tomo San Pansiko li ma tomo suli nanpa tu. jan lawa pi ma Kaliponja li jan Kawin Nuson.
ma Kamelun

ma Kamelun li ma lon ma Apika insa pi suno pini.
jan pi ma Kamelun li toki e nasin toki mute. tenpo pini la, mute pi ma ni li lawa tan ma Kanse. jan lon ma ni li kepeken toki Kanse tawa toki tawa jan pi toki ante. taso, kipisi lili pi ma ni li lawa tan ma Juke. jan lon ma ni li kepeken toki Inli tawa toki tawa jan pi toki ante.
kulupu:ma Apika
ma Kana

ma Kana li ma lon ma Apika pi pini suno. toki Inli la nimi ona li Ghana. ma Kana li wawa mute tawa ma ali.
toki lawa pi ma Kana li toki Inli. jan mute lon ma Kana li kepeken e toki ante. toki Akan li toki suli pi ma Kana.
ma Kosiwa en ma Pukinapaso en ma Toko li lon poka pi ma Kana. telo suli Alansi li lon poka ona.
kulupu:ma Apika pi pini suno
ma Kanata

ma Kanata li ma lon ma Amelika lete. toki Inli en toki Kanse la nimi ona li Canada. ona li lon poka pi ma Mewika pi telo suli Pasipi pi telo suli Alansi. ma suli la, ona li ma lawa nanpa tu lon ma ale. toki lawa pi ma Kanata li toki Inli li toki Kanse.
tenpo pini suli la, jan nanpa wan pi ma Kanata li lon. kulupu pi tenpo sike mute nanpa 16 la, jan pi ma Juke en jan pi ma Kanse li kama tawa ma Kanata. pini pi utala mute la, ma Juke li kama jo e ma pi ma Kanse lon ma Kanata. ma pi ma Juke lon ma Kanata li kama wan lon tenpo sike nanpa 1867. tenpo mute la, ma Kanata li kama ma lawa sin. tenpo ni la, ma Kanata li jo e jan mute tan kulupu mute tan ma mute.
ma tomo suli pi ma Kanata li ma tomo Towano li ma tomo Monkela li ma tomo Wankuwa.
==ma lili==
*ma Antewijo (ON)
*ma Apeta (AB)
*ma Jukan (YT)
*ma Kepeke (QC)
*ma Manitopa (MB)
*ma Nowasosa (NS)
*ma Nowetewitowi (NT)
*ma Nunanu (NU)
*ma Nupenlan Lapeto (NL)
*ma Nupansuwi (NB)
*ma Pinsetewa (PE)
*ma Pisi (BC)
*ma Sakasuwan (SK)
kulupu:ma Kanata
kulupu:ma Amelika lete
ma Kanpija

ma Kanpija li ma lon ma Apika pi pini suno. ona li ma pi lili nanpa wan pi ma suli pi ma Apika. linja telo Kanpija li suli tawa ma Kanpija. linja telo Kanpija li tawa lon insa pi ma Kanpija. ma Kanpija li lon poka tu pi linja telo Kanpija. ma Seneka li ma taso lon poka pi ma Kanpija. pini suno la, ma Kanpija li lon poka pi telo suli Alansi.
kulupu:ma Apika pi pini suno
kulupu:ma Apika
ma Kansa

ma Kansa li ma lili lon insa pi ma Mewika. ma tomo lawa ona li ma tomo Topika. nimi ona li tan telo linja Kense tan nimi pi kulupu Kansa. ona li lon poka pi ma Nepaka, li lon poka pi ma Kolowato, li lon poka pi ma Okajoma, li lon poka pi ma Misuwi.
ma Kanse

li ma lon ma Elopa. ona li lon selo pi ma Pesije pi ma Lusenpu pi ma Tosi pi ma Suwasi pi ma Italija pi ma Epanja pi ma Antola pi ma Monako. nanpa jan la ona li ma nanpa tu wan lon ma Elopa. 
toki suli ona li . tenpo pini la ona li jo e ma lawa suli lon kipisi ma ante.
==tenpo pini==
lon ma Kanse la, kulupu kama pi nanpa wan li alasa e soweli, li kama jo e moku. tenpo sike pini 1800000 la ona la kama. tenpo mute pi lete mute li kama lon jan ni. tenpo ni la ma Kanse li jo e ma mute pi kulupu nanpa wan.
lon 600 BCE la, kulupu Elena Ijonije (toki Elena: Ἰωνίη, Iōníē) en kulupu Keto (toki Lasin: Galli; toki Elena: Κελτοί, Keltoí) li kama lon ma Kanse. kulupu Ijonije li pali e ma tomo Masalija (Massalia). tenpo ni la, ona li jo e nimi ni: ma Maseje (Marseille). kulupu Keto li kasi li pali e ma Kali (toki Kanse: Gaule). ma Kanse pi tenpo ni li jo e poka sama ma Kali.
== ma ==
===ma tomo suli===
nanpa jan lon tenpo sike 2019 la ma tomo suli pi ma Kanse li ni:"Population municipale 2019 - France par aire d'attraction des villes - Tableau" Insee
#ma tomo Paki (Paris) 13 114 718
#ma tomo Lijon (Lyon) 2 280 845
#ma tomo Maseje (Marseille) 1 873 270
#ma tomo Lile (Lille) 1 510 079
#ma tomo Tuluse (Toulouse) 1 454 158
#ma tomo Poto (Bordeaux) 1 363 711 
#ma tomo Note (Nantes) 1 011 020
#ma tomo Tasepu (Strasbourg) 853 110
#ma tomo Monpelije (Montpellier) 801 595
#ma tomo Len (Rennes) 755 668
kulupu:ma Kanse
kulupu:ma Elopa
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin
ma Kansi

ma Kansi (toki Inli:Conch Republic) li ma wan poka ma Mewika.ma tomo lawa ona li ma tomo Kiwe(toki Inli:Key West).tenpo suno 23 pi tenpo mun 4 pi tenpo sike 1982 la,https://www.cmemeeting.org/articles/a-brief-history-of-the-conch-republicona li ma wan tan jan li pilin ike tawa ni: kulupu alasa pi ma Mewika lon linja selo ma (toki Inli: United States Border Patrol, USBP）ma li pali e tomo alasa .https://www.cmemeeting.org/articles/a-brief-history-of-the-conch-republicjan mute la, ona li musi pi jan li pilin ike.taso,ma tomo Kiwe li awen e nimi Conch Republic.tenpo suno 23 pi tenpo mun 4 pi tenpo sike ale la, tenpo suno pi wan pi ma Kansi li lon tan mute e jan kama tan mani.https://conchrepublic.com/
== tenpo pini ==
wan ona
tan
tenpo sike 1982 la,kulupu alasa pi ma Mewika li pali e ilo pini.ona li pini e tomo tawa ale tan ma Lowita tan alasa e misikeke pi ken ala en jan kama pi ken ala.tenpo mute mute la.kulupu lawa pi ma tomo Kiwe li pilin ike tan ni:ilo pini ni li ike e jan weka pj ma tomo Kiwe en esun pi jan kama.tenpo mute mute la,jan Teni Walo li toki tawa kulupu lawa,ona li pana e toki tawa tomo lawa pi ma tomo Majami(toki Inli:Miami),taso tomo lawa li kama jo ala e pana ona,tan ma Mewika li ken pali e ilo pini tan alasa tan lawa ma.https://conchrepublic.com/our-founding-in-1982/
kama wan
tenpo suno 23 pi tenpo mun 4 pi tenpo sike 1982 lahttps://conchrepublic.com/our-founding-in-1982/,jan Teni Walo en kulupu lawa pi ma tomo Kiweli toki e ni:ma ni li ma wan,nimi ona li ma Kansi.ona li toki e ni:kama utala e ma Mewika.(pana e pan wan tawa jan pi len pi kulupu utala telo pi ma Mewika.)kama wan li pini la,ona li toki e ni:ma ni li anpa.ona li wile e mani Mewika 1000000000 tan tawa ike anpa ma Mewika.musi ni li toki e ike pi ma ni.pini la,ilo pini li lon ala.https://web.archive.org/web/20160625083654/http://www.letu.life/b5/185615/%E5%9B%A0%E5%A0%B5%E8%BB%8A%EF%BC%8C%E7%BE%8E%E5%9C%8B%E4%B8%80%E5%B3%B6%E5%AE%A3%E5%B8%83%E7%8D%A8%E7%AB%8B%EF%BC%8C%E5%A0%85%E6%8C%81%E5%85%AD%E5%8D%81%E7%A7%92%E5%BE%8C%E6%8A%95%E9%99%8D%EF%BC%8C
== tan sona ==
ma Kantun

ma Kantun li ma lili pi ma Sonko. toki Kantun la nimi ona li 廣東 anu 广东. jan pi ma Kantun li toki e toki Kantun. ma Kantun li lon poka ma Enkon.
kulupu:ma
kulupu:ma Sonko
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin