Język francuski

mały|Języki i dialekty Francji
Język francuski (fr. lub ) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 67 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Około 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.
Język francuski jest używany także w Stanach Zjednoczonych przez potomków osadników z Francji (ok. 2 mln), głównie w stanach Luizjana (Cajunowie) i Maine. We Włoszech francuskim posługuje się ok. 100 tys. osób. Ponadto jest to język powszechnie znany w dawnych koloniach francuskich w Azji (Wietnam, Laos, Kambodża) oraz w byłych terytoriach zależnych na Bliskim Wschodzie (Liban i Syria).
Obecnie francuski jest oficjalnym językiem Europejskiej Agencji Kosmicznej, Europejskiej Unii Nadawczej, FIA, FIFA, FINA, Interpolu, Międzynarodowego Biura Miar i Wag, Międzynarodowej Organizacji Hydrograficznej, Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, Międzynarodowego Towarzystwa Nauk Politycznych, Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, NATO, Organizacji Narodów Zjednoczonych, OECDConvention relative à l'Organisation de Coopération et de Développement Economiques, Światowej Agencji Antydopingowej, Światowej Organizacji Handlu, UCI, Unii Afrykańskiej oraz Unii Europejskiej. Francuski do końca XX wieku był drugim po języku angielskim najczęściej studiowanym i nauczanym językiem obcym, zaś z początkiem nadejścia XXI wieku został wyparty przez język hiszpański i stał się trzecim językiem na świecie pod względem popularności nauczania, jak też trzecim językiem w komunikacji międzynarodowejThe worldwide decline of french (ang.)The decline and fall french language (ang.).
== Pochodzenie i historia ==
Francuski wywodzi się z łaciny. Na język ten wpłynęły także, zwłaszcza w warstwie leksykalnej i w mniejszym stopniu gramatycznej, celtycki język galijski i germański język frankijski.
Francuski od XVIII wieku był językiem międzynarodowym, przede wszystkim dyplomacji i kultury. Międzynarodową karierę języka francuskiego potwierdziła już w r. 1789 Akademia Berlińska, przyznając nagrodę dziełu Antoine’a de Rivarola De l'Universalité de la langue française (O uniwersalizmie języka francuskiego). Po francusku pisali m.in. niemiecki filozof Gottfried Wilhelm Leibniz i polski, Jan Nepomucen Potocki (Rękopis znaleziony w Saragossie). W powieściach Lwa Tołstoja, Tomasza Manna, bardzo wiele dialogów napisanych jest po francusku, również Fryderyk Nietzsche w swoich pismach posługiwał się terminami francuskimi. Francuski był bardzo popularny w Polsce, szczególnie wśród arystokracji. W całej Europie wykształceni ludzie posługiwali się na co dzień francuskim, na przykład arystokracja rosyjska. Przykładowo w języku polskim do niedawna bardzo popularne było jeszcze francuskie „par excellence” (w całym tego słowa znaczeniu). Dzięki temu dziedzictwu oraz nieustającej promocji języka przez rząd francuski nadal posiada on ogromne znaczenie, mimo wyparcia go w wielu sytuacjach przez język angielski.
W średniowieczu francuski był językiem dworu angielskiego. Dzisiejsze motto brytyjskie (Dieu et mon droit) nadal jest zdaniem francuskim, podobnie jak dewiza Holandii (Je maintiendrai).
Dużą rolę w promowaniu języka francuskiego jako uniwersalnego języka całej Francji miała rewolucja francuska. Okólnik Komitetu Ocalenia Publicznego z 16 czerwca 1794 roku wskazywał, że „w jednej i niepodzielnej Republice język musi być jeden. Zróżnicowanie dialektów to federalizm”.
== Akademia Francuska ==
Od 1665 roku nad czystością francuskiego standardu językowego czuwa Akademia Francuska, która promuje używanie terminów pochodzenia francuskiego i systematycznie tworzy neologizmy zastępujące nazewnictwo anglojęzyczne. Zjawisko to odnosi się również do skrótowców, które urabia się na podstawie francuskiego ekwiwalentu danego terminu, np.:
* SIDA, a nie AIDS ();
* OTAN, a nie NATO ();
* ADN, a nie DNA ();
* ordinateur, a nie computer = 'komputer';
* courriel, a nie e-mail.
Promowaniem języka francuskiego w świecie zajmuje się Międzynarodowa Organizacja Frankofonii.
== Alfabet ==
Alfabet składa się z 26 podstawowych liter: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z.
We francuskim istnieją dwie ligatury: œ, æ
Istnieje też 14 liter ze znakami diakrytycznymi: à, â, ç, é, è, ê, ë, î, ï, ô, û, ù, ü, ÿ.
=== Wymowa w języku francuskim ===
Do przedstawiania wymowy stosuje się znaki transkrypcji według międzynarodowego alfabetu fonetycznego (polski skrót MAF, angielski IPA, francuski API).
== Gramatyka języka francuskiego ==
Jedną z cech charakterystycznych gramatyki języka francuskiego, odróżniającą ją od niektórych innych języków nowożytnych, jest różnorodność czasów i trybów. W trybie orzekającym istnieje osiem czasów, ale dwa z nich nie są używane w mowie: passé simple (czas przeszły prosty) i passé antérieur (czas przeszły złożony). Występują one wyłącznie w narracji literackiej. Także nie wszystkie formy czasów w innych trybach używane są w języku mówionym, np. subjonctif imparfait (tryb łączny czasu przeszłego niedokonanego) i subjonctif plus-que-parfait (tryb łączny czasu pozaprzeszłego) czy wreszcie druga forma trybu warunkowegoClaude Hagège, Combat pour le français: Au nom de la diversité des langues et des cultures, wyd. Odile Jacob, 2006.
Cechą wyróżniającą francuski jest też zjawisko nieodróżniania w mowie wielu form gramatycznych, które występują w piśmie (np. większość wyróżników liczby mnogiej rzeczowników i czasowników, większość form rodzaju żeńskiego w odmianie czasowników).
Gramatyka francuska została opracowana w sposób całościowy w pierwszej połowie XVII w. przez Claude’a Favre’a de Vaugelas. Maurice Grevisse (1895–1980), belgijski gramatyk, jest autorem książki do dziś funkcjonującej jako dzieło referencyjne: Le Bon Usage (pierwsze wydanie z roku 1936, systematycznie uaktualniane, ostatnio w 2016).
== Oficjalny status we Francji ==
Według konstytucji Francji język francuski jest od 1992 roku urzędowym językiem tego kraju. Francuszczyzna jest używana w oficjalnych publikacjach rządowych i publicznych szkołach. Reklamy telewizyjne i prasowe zawierające zwroty obcojęzyczne muszą zawierać tłumaczenie na francuski. Wszystkie filmy w kinach również muszą być dubbingowane (fr. ) na język francuski.
Oprócz francuskiego w kraju używa się również innych języków, jednak nie są one oficjalnie uznane przez rząd francuski.
== Zobacz też ==
* romanistyka
* langues d’oïl
* język oksytański
* język franko-prowansalski
* verlan, louchebem
* Frankofonia, Frankofoni
* język piemoncki w porównaniu z włoskim i francuskim
* Wikipedia francuskojęzyczna
== Przypisy ==
== Linki zewnętrzne ==
* leconjugueur.lefigaro.fr – Odmiana wszystkich czasowników
* Portal Onet: – Słownik polsko-francuski i francusko-polski
* Słownik francuski-polski, zawiera słownictwo podstawowe
 
Kategoria:Langues d’oïl
Kategoria:Języki Francji
Kategoria:Języki Algierii
Kategoria:Języki Belgii
Kategoria:Języki Beninu
Kategoria:Języki Burkiny Faso
Kategoria:Języki Burundi
Kategoria:Języki Kambodży
Kategoria:Języki Kamerunu
Kategoria:Języki Kanady
Kategoria:Języki Czadu
Kategoria:Języki Komorów
Kategoria:Języki Dżibuti
Kategoria:Języki Gujany Francuskiej
Kategoria:Języki Polinezji Francuskiej
Kategoria:Języki Gabonu
Kategoria:Języki Gwinei
Kategoria:Języki Haiti
Kategoria:Języki Wybrzeża Kości Słoniowej
Kategoria:Języki Laosu
Kategoria:Języki Luksemburga
Kategoria:Języki Madagaskaru
Kategoria:Języki Mali
Kategoria:Języki Mauretanii
Kategoria:Języki Mauritiusa
Kategoria:Języki Monako
Kategoria:Języki Maroka
Kategoria:Języki Nigru
Kategoria:Języki Reunionu
Kategoria:Języki Rwandy
Kategoria:Języki Senegalu
Kategoria:Języki Seszeli
Kategoria:Języki Szwajcarii
Kategoria:Języki Republiki Środkowoafrykańskiej
Kategoria:Języki Demokratycznej Republiki Konga
Kategoria:Języki Konga
Kategoria:Języki Stanów Zjednoczonych
Kategoria:Języki Togo
Kategoria:Języki Tunezji
Kategoria:Języki Vanuatu
Kategoria:Języki Wietnamu
Kategoria:Języki Majotty
Kategoria:Języki Gwadelupy
Kategoria:Języki Martyniki
Kategoria:Języki Włoch
Kategoria:Języki Gwinei Równikowej
Kategoria:Języki Nowej Kaledonii
Kategoria:Języki Wallis i Futuny