nyuuzyou/wikis huggingface dataset:
ma tomo Jelusalawin

anu li ma tomo pi tenpo pini mute. nasin sewi Jejuta en nasin sewi Kolisu en nasin sewi Isilan la, ona li ma tomo pi sewi mute. ma Isale en ma Pilisin la, ona li ma tomo lawa. kulupu lawa pi ma Isale li lon ma Jelusalen.
tenpo pini la, jan Jejuta li pali e tomo sewi lon . jan pi ma Papili li pakala e tomo sewi nanpa wan lon tenpo sike 587 BCE. jan pi ma Loma li pakala e tomo sewi nanpa tu lon tenpo sike 70 CE. jan Isilan li pali e . jan Jesu li moli li kama lon tan moli la, jan Kolisu li pali e 
==tenpo pini==
lipu Pipija la, jan Tawi li lanpan e ma tomo Jelusalen lon tenpo sike 1010 BCE. ma tomo Jelusalen li kama ma tomo lawa. jan Solomon li pali e tomo sewi nanpa wan lon ma Jelusalen.
kulupu:ma tomo lawa
ma tomo Kajela

ma tomo Kajela li ma tomo lawa li ma tomo suli nanpa wan pi ma Masu. nanpa jan la, ona li ma tomo nanpa wan lon kulupu ma Alapi. kon mute la, ona li ma tomo suli nanpa wan lon ma Apika kin (kon ante la, ona li ma tomo Leko). ma tomo Kajela li lon poka pi ma tomo Kise li lon poka pi tomo leko pi ma tomo Kise. tawa jan mute la, tomo ni li sitelen pi ma Masu majuna.
tenpo ni la, ma tomo Kajela li ma tomo suli mute tawa ma Alapi. esun mute en kulupu suli mute en musi mute li lon ma tomo ni. tomo lawa pi kulupu ma Alapi li lon ma tomo ni.
ma tomo Kalama lon ma Wasinton

ma tomo Kalama li lon kipisi ma Koli pi ma Wasinton li lon ma pi mute jan pi ma tomo Longview lon ma Wasinton. sike MAM la mute jan pi ma tomo Kalama li MLTTAMMLLLTT. 
== tan nimi ==
jan li sona pi pona ala e tan pi nimi pi ma tomo Kalama, taso ken tu wan li lon. nanpa wan la toki pi jan James W. Phillips la ona li tan toki pi suli tenpo pi ma Mewika li tan nimi calama. kon nimi li meli pi pona lukin. nanpa tu la toki pi jan Lewis en toki pi jan Clark la ona li tan nimi pi nasin telo Kalama. nanpa tu wan la toki pi jan Gabriel Franchère la ona li tan nimi pi ma tomo Thlakalamah.
== tenpo pini ==
tenpo pini weka la poki ma pi ma tomo Kalama li sama ona pi kulupu jan pi tenpo suli lon ma Mewika. nimi ona li kulupu Cowlitz. jan mute tan ma Awaje li kama lon ma ni. sike LLLTWAMMLLTW la jan pi telo loje sama ma Elopa li kama. pini ni la tomo tawa linja li kama suli tawa ma tomo Kalama.
== sona ma ==
mute suli pi poki ma li ni: nasin pi ma Mewika la linja suli leko tu wan lili mute mute mute mute tu wan. nasin pi ma ante la linja luka luka ale leko luka tu tu lili luka tu tu.
=== mute seli ===
ma ni li seli lili, taso seli a ala. tenpo mun pi seli nanpa wan la mute seli nasin li MMMLLW lili luka wan. nasin pi mute seli pi ma ante la ni li mute tu.
== mute jan ==
sike mute ale luka luka la jan MTWAMMTT en tomo LTTAMMMLT en kulupu mama LWAMMML li lon ma tomo Kalama. mute pi suli tenpo jan li tenpo sike mute mute wan lili tu tu.
== jan suli ==
jan Jackson Gillis li jan pi sitelen tawa pi tenpo lon tan kon li kama lon lon ma tomo Kalama.
ma tomo Kanpela

li ma tomo lawa pi ma Oselija li ma tomo lawa pi kipisi ma Asete. ma tomo Kanpala li kama lon tan ni: ma tomo Sini en ma tomo Melupin li toki utala. utala li pini la jan li kama pali e ma tomo Kanpala. tenpo sike nanpa 1913 la, ma tomo ni li kama lon.
lon insa pi ma tomo ni la tomo suli pi ma Oselija li lon. ijo pi pana sona la, tomo li lawa e ma Oselija li awen sona e utala suli. tan ni la, ma tomo ni li suli mute.
== kon ma ==
tenpo sike la, kon pi ma tomo ni li ante. tenpo seli la, kon li sama seli 28° C (82° F). taso, tenpo lete la, kon li sama seli 11° C (52° F). tenpo lete la, sewi li ken pana e lete telo tawa ma.
ma tomo Kape

ma Setapika li jo e ma tomo lawa tu wan la, ma tomo Kape li ma tomo lawa pi tomo kulupu lawa. tenpo la, ona li ma tomo suli nanpa wan lon ma ni. ona li lon poka pi telo suli Alansi pi telo suli Palata. tan ni la, ona li suli mute tawa esun. ona li lon poka pi nena ma supa.
ma tomo Kape li jo e kulupu jan mute pi tan mute. jan mute li kama tawa lukin lon ma tomo ni.
ma tomo Kasi

ma tomo Kasi li ma tomo lawa pi ma Kinla. toki Inli la, nimi ona li Cardiff. toki Kinla la, nimi ona li Caerdydd. ona li lon seli pi ma Kinla li lon poka pi telo suli.
ma tomo anpa li lili. ma tomo Kasi li suli. telo tawa tu wan li lon ma tomo Kasi. ona li nimi Rhymney, Ely en Taff. telo tawa Taff li telo tawa lawa suli lon ma tomo Kasi.
tomo pi jan lawa pi ma Kinla li lon ma tomo Kasi.
jan mute lili lon Kasi li ken toki e toki Kinla.
Kasi
kulupu:ma Kinli
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
ma tomo Ken

ma tomo Ken li ma tomo pi kipisi ma Kin lon ma Wasinton lon ma Mewika. ona li lon poka meso tawa ma tomo Sijate, tawa ma tomo Takoma. ona li jo e tomo pali pi tomo tawa sewi mute. ona li jo kin e tomo pali kiwen mute.
kulupu:ma tomo pi kipisi ma Wasinton
kulupu:ma tomo pi kipisi ma Kin
ma tomo Kenta

anu ma tomo Ken li lon ma Pantelen lon ma Pesije. tomo sona suli li lon ma Kenta. li tawa lon ma Kenta. kin li open lon ona li pini lon ma Tenesen pi poka telo. tomo telo mute li kama lon nasin ni li tawa ma Kenta. tan ni la nasin ni li suli tawa mani pi ma Kenta.
kulupu:ma Elopa
kulupu:ma Pesije
kulupu:ma tomo
kulupu:ma Pantelen
ma tomo Kolanpa

ma tomo Kolanpa li ma tomo lon ma Mewika lon ma Owajo. ona li ma tomo suli pi ma Owajo. ona li jo e jan 905,748 lon tenpo 2020. ma tomo lawa li jo e 2,138,926 jan lon tenpo 2020. jan pi ma suli Amelika nanpa wan li open e ma tomo Kolanpa lon nasin telo Sajoto. jan pi ma suli Elopa li kama lon tenpo 1797. jan li open e ma tomo Kolanpa lon tenpo 1812. nimi pi ma tomo Kolanpa li nimi pi jan Kisopo. jan mute pi ma tomo Kolanpa li weli kama e nimi pi ma tomo. ona li ken kama e Pewotan. ma tomo li kama suli mute lon tenpo 1950.
ma tomo Kulalunpa

ma Kulalunpa (toki Malasija:Kuala Lumpur.toki Sonko:吉隆坡 ji2 long2 po1.toki Tami:கோலாலம்பூர்) li ma tomo pi ma Malasija.
==tenpo pini==
tenpo ni la,jan ala li sona e ni,jan seme li pana e nimi ona tawa ona.https://books.google.com.my/books?id=rRCJAAAAQBAJ&pg=PA18&redir_esc=y#v=onepage&q&f=falsetenpo pini mute la,esun lili en tomo lili li lon taso.tenpo ni la,ona li suli mute.
== tan sona ==
ma tomo Kunte

li ma tomo lawa pi ma Tawi. toki Tawi la, nimi lili ona li "กรุงเทพฯ" (Krung Thep). tenpo mute la, jan li kepeken nimi ni taso.
toki Tawi la, ma tomo Kunte li jo e nimi suli kin. suli la, ona li nimi nanpa wan pi ma tomo lawa lon ma ali. ona li jo e sitelen nanpa 168. ona li nimi .
ma tomo Kutowe

ma tomo Kutowe li ma tomo lili lon ma lili Peseko lon ma Losi. lon toki Losi la nimi pi ma tomo ni li Гдов (Gdov). ona li lon poka telo Pepisi en ma Esi.
kulupu:ma tomo pi ma Losi
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
ma tomo Lekenpu

li ma tomo lon ma Tosi lon ma Pajan lon poka open pi open suno pi nasin telo Tona. ona li jo e nasin kiwen lon sewi pi nasin telo e tomo sewi pi sewi Peta. 
ma tomo Lekenpu li sin ala. lon la kulupu Loma li pali e ma tomo awen lon tenpo sike 179. tenpo open la ona li jo e nimi ni: .
ma tomo Lete

li ma tomo lili lon ma Pantelen lon ma Pesije. ona li lon poka pi ma tomo Aloseta li open lon sike nanpa 1977. nasin telo tu li tawa lon poka ona. ona tu la nimi li .
kulupu:ma Elopa
kulupu:ma Pesije
kulupu:ma Pantelen
kulupu:ma tomo
ma tomo Liju

anu li ma tomo suli lon ma Pasila li ma tomo lawa pi ma lili Liju. nanpa jan la, ona li ma tomo nanpa tu lon ma Pasila li ma tomo nanpa luka wan lon ma Amelika ale. tenpo pini la, ona li ma tomo lawa pi ma Pasila. taso, ona li tawa ma tomo Pasilija lon tenpo sike 1960.
==sona lawa==
ma tomo Liju li ma tomo lawa pi ma lili Liju. ona li jo e 8 pi ma tomo.
kipisi lawa pi ma tomo Liju li ni:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
kulupu:ma tomo
kulupu:ma Pasila
ma tomo Lika

ma tomo Lika li ma tomo lawa lon ma Lawi. toki Lawi la nomi ona li Rīga. ma tomo Lika li lon tenpo mute.
ma tomo Lika li lon linja telo Takawa. linja telo Takawa li tu e ona.
ma tomo Lika li poka telo suli Pati.
kulupu:ma tomo
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
ma tomo Litowe

ma tomo Litowe li ma tomo li lon ma Seki li lon ma Molawa. toki Seki la nimi ona li Litovel. toki Tosi la nimi ona li Littau. telo linja Molawa li lon ma tomo ni.
tomo pi jan lawa pi ma tomo Litowe li sewi pi telo linja Molawa.
ma tomo Litowe li jo e ma tomo lili mute.
== tenpo pini pi ma tomo Litowe ==
jan Jan Opletal li kama sona lon tomo sona suli. tomo sona ni li lon ma tomo Litowe li jo e nimi ni: tomo sona suli pi jan Jan Opletal. jan Jan Opletal li jan suli tawa jan Seki tan ni: ona li kama sona lon ma tomo Praha. tenpo sike 1939 la ona li moli tan ni: jan mute pi kama sona li utala kepeken toki tawa jan Tosi ike. jan Tosi ike li moli e jan Jan Opletal.
tenpo sike 1997 la telo mute mute li lon ma tomo Litowe ale. tomo mute li pakala.
== lipu ante ==
* lipu pi ma tomo Litowe
* sitelen mute pi ma tomo Litowe
kulupu:ma Seki
kulupu:ma tomo
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
ma tomo Loma

li ma tomo lawa pi ma Italija. mute jan la, ona li suli nanpa wan lon ma Italija. nimi ante la ona li . 
==tenpo pini==
tenpo pini suli la, ma Loma li open lon ma tomo ni. jan pi ma mute li kama tawa ona. tenpo mute la ma Loma li wawa mute. taso ma li kama wawa ala. tenpo sike nanpa 496 la li kama lawa li weka e lawa pi ma Loma tan ma tomo Loma.
jan mute pi ma mute li lawa e ma tomo Loma. jan lawa sewi pi nasin sewi Katolika li kama suli. ona li pana e mani mute tawa pali pi sitelen musi. ni la ma Loma li kama suli mute tawa musi pi ma Elopa. jan mute li pali e sitelen kule e tomo e kiwen musi e ijo ante.
tenpo sike nanpa 1861 la ma Italija li kama lon. tenpo sike nanpa 1871 la ma tomo Loma li kama ma lawa ona. ona li awen ni tawa tenpo lon.
== sona ma ==
ma tomo Loma li lon poka ale pi ma Wasikano. ona li lon poka pi linja telo Tewele. nasin telo ni li pini lon telo suli Mesitewane. ona li lon nena ma lili luka tu.
kulupu:ma tomo pi ma Italija
kulupu:ma tomo lawa
ma tomo Lontan

li ma tomo lawa pi ma Juke en ma Inli. ma tomo ante pi ma Piten la ona li jo e jan mute mute. telo linja Tensu li lon ma ni. tenpo mute pini la jan pi ma suli Loma li kama lon ma tomo ni.
==tenpo pini nimi==
nimi Lunten li kama tan nimi "London" lon toki Inli. nimi ni li tan nimi "Londinium" lon toki Lasina. mi mute li sona ala e tan pi nimi ni.
==kulupu lawa==
kulupu lawa pi ma Piten li lon ma tomo Lontan. jan lawa ma li lon tomo pi nanpa luka luka pi nasin Tanin. ma tomo Lontan li jo e tomo suli pi jan lawa. tenpo ni la jan lawa pi kulupu mama lawa li jan mije lawa Sa nanpa tu wan. tomo pi kulupu lawa li lon ma tomo Lontan.
kulupu:ma tomo
kulupu:ma Inli
kulupu:ma Juke
ma tomo Makasa

li lon ma Intonesija. toki pi ma ni la toki Makasa en toki Intonesija li suli. toki Makasa li toki pi kulupu jan pi nanpa wan pi ma Makasa. 
== tenpo pini ==
=== tawa ma Oselija ===
tenpo pini suli la jan pi alasa kala li tawa lon telo, li kama sona e ma poka pi ma Oselija, li kama lon ma poka ni. tenpo ni la nimi pi ma ni li ma Nosan Tewitowi en ma Wesan Oselija. kulupu jan mute pi ma Oselija en jan pi ma Makasa li esun. 
kala en pipi palisa telo en ilo en kasi uta kon la jan pi ma Makasa li pana. selo kiwen pi akesi poki en ijo ante la jan pi kulupu Junu pi ma Oselija.
=== kama pi jan pi ma Elopa ===
kulupu esun pi ma Netalanhttps://en.wikipedia.org/wiki/Dutch_East_Indies li utala e jan pi ma Makasa, li kama lawa e ma ni.
kulupu:ma tomo
kulupu:ma Intonesija
ma tomo Manila

ma tomo Manila li ma tomo lawa pi ma Pilipina. ni li ma tomo suli Pilipina pi nanpa tu. ni li nanpa wan ni kin: nanpa jan lon ma lili lon ma sike 2019. linja esun pi ma tomo ni li tawa telo suli Pasipi lon tenpo pi nanpa wan la, ma Asija li linja e ma Amelika Epanja la, ma tomo Manila (en ma tomo Mesiko en ma tomo Mateli) li ma tomo pi wawa esun lon tenpo open.
kulupu:ma tomo
kulupu:ma Pilipina
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
ma tomo Masu Pisu

li tomo awen lon ma Ansi pi ma Pelu. ona li lon sewi kulupu pi nena ma. jan li lon tenpo sike 1420. jan li pali e ona lon tenpo sike 1450. jan sona la, jan Pasakusi Inka Jupanki li toki lawa e pali ona. jan Pasakusi li jan lawa nanpa wan pi ma Tawansinsuju. ma tomo Masu Pisu la, jan li weka lon tenpo sike 1572.
ijo:Machu Picchu, Peru.jpg
ijo:Karta_MachuPicchu.PNG|sitelen ma
kulupu:ma Pelu
kulupu:ma tomo
ma tomo Mesiko

li ma tomo lawa pi ma Mesiko. nanpa jan la, ona li ma tomo nanpa wan lon ma Amelika lete.
tenpo pini la, li lon ma pi ma tomo ni. ona li ma tomo lawa pi ma suli wan Nawa. ma Epanja li lanpan e ma Mesiko la, ona li pali ma tomo Mesiko lon ma pi ma tomo Tenosilan. ma Mesiko li weka lawa pi ma Epanja la, ma tomo Mesiko li kama e ma tomo lawa ona.
ma tomo Minsen

li ma tomo lon ma Tosi. ona li ma tomo lawa pi ma Pajan. toki Tosi la nimi ona li München.
ma tomo Minsen li ma tomo lawa lili. 
kulupu Mecer li toki e ni: ma tomo Minsen li ma tomo nanpa tu wan pi awen pona. ona li jo e jan ike pi mute ala. 
kulupu:ma tomo
ma tomo Monkela

li ma tomo lon ma Kepeke lon ma Kanata. nanpa jan la, ona li ma tomo nanpa wan lon ma Kepeke li ma tomo nanpa tu lon ma Kanata. toki nanpa wan li toki Kanse, taso jan mute li toki e toki Inli.
ma tomo Monkela li lon ma sama pi . ni li ma tomo pi tenpo pini li ma tomo pi kulupu jan nanpa wan pi ma Amelika.
ma tomo Munpi

anu li ma tomo suli lon ma Palata. ona li ma tomo lawa pi ma lili Mateli. pali nanpa jan pi kulupu lawa pi ma Palata la, ma tomo Munpi li ma tomo nanpa wan lon nanpa jan lon ma Palata lon tenpo sike nanpa 2011.https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf taso tenpo sike nanpa 2018 la, kulupu pi ma mute wan li toki e ni: ona li ma tomo suli nanpa lon nanpa jan.https://www.un.org/en/events/citiesday/assets/pdf/the_worlds_cities_in_2018_data_booklet.pdf ma tomo Munpi li suli mute tawa esun tawa musi pi ma Palata.
tenpo pini mute la, kulupu jan Koli li lon e kulupu pi ma sike telo li kama mama e ma tomo Munpi. ma ni kama suli tawa jan lawa tan ma poka. tenpo pi lanpan ma la, ma tomo Munpi li kama e ma tomo suli pi telo esun. ma tomo li kama e ma pi pali ilo mute. tenpo sike nanpa 1845, ma sike telo ona li kama wan tan pali ma tan telo.
==tan sona==
ma tomo Nala

la tenpo pi kulupu lawa Nala la, ona li ma tomo lawa lon ma Nijon. tomo pi mute suli li lon. ma la ona li supa. kulupu lawa la ona li tan kulupu mama.
== tenpo pini ==
ona li ma tomo lawa lon tenpo pi kulupu lawa Nala taso. 
jan pi nasin sewi Puta li kama lawa mute e ma Nijon lon tenpo ni. tan ni la tomo sewi mute li kama lon ma mute pi ma Nijon. kulupu lawa Nala li pilin pona tawa nasin sewi Puta, li pana e nasin sewi Puta tawa jan pi ma mute lon ma Nijon. 
kulupu:ma tomo
kulupu:ma tomo pi ma Nijon
kulupu:ma Nijon
ma tomo Nujo

li ma tomo suli lon ma Mewika. ma Mewika la ona li ma tomo pi suli nanpa wan. jan pi ma tomo Nujo li lon poka mute. tomo suli palisa pi jan mute li lon ma tomo Nujo. ona li lon ma Nujo suli. 
ma kipisi luka li lon ma tomo Nujo. ona li li li li li . suli ma la ma kipisi Kinsi li suli nanpa wan. mute jan la ma kipisi Panka li nanpa wan. ma kipisi Manatan li mani mute. 
== nimi ==
nimi Nujo li tan . 
== tenpo pini ==
tenpo pini mute la kulupu mute li lon. ona li tan ma ni. ona li tan kulupu Akonkin. jan mute tan ma Elopa li kama. jan tan ma Netelan li kama lawa e ma tomo Nujo. nimi pi ma tomo Nujo li ma tomo Nuwanpatan. jan tan ma Inli li kama jo e lawa tan jan Netelan li ante e nimi. 
jan mute li kama tawa ma Mewika tan ma Elopa. ona li kama sin tawa lon poka pi ma tomo Nujo. tan ni la ma telo Eli li suli tawa jan mute pi ma Mewika.
ma tomo Nukolo

li ma tomo lon ma Italija. ona li lon supa ma sewi. telo suli la, sewi ona li suli Meton LAMMLL. ona li lon poka pi nena ma Otopene; nena ma Otopene li suli Meton LTTAMMLLL. ona li lon poka pi nena ma lili ni kin: nena Ukolijo, en nena Pikolasi, en nena Kukulijo, en nena Tanka Mana, en nena Sikolopowe, en nena Kuteje, en nena Santonopijo.
ma Italija la, ma tomo lawa pi kipisi ma la, ma tomo LW taso li lon sewi tawa ma tomo Nukolo. ona li ni: ma Ena, en ma Potensa, en ma Lakuwila, en ma Kanpopaso, en ma Asota, en ma Kataniseta.
kulupu:ma tomo
kulupu:ma tomo pi ma Sasinja
kulupu:ma Sasinja
kulupu:ma Italija
kulupu:ma tomo pi ma Italija
ma tomo Opija

nimi Olbia lon lipu kalama pi toki Italija, tan jan Lusano Kanepali, anu , anu lipu "Olbia e la sua storia: arrivata la cartellonistica con i toponimi storici" tan jan Ansela Kalipesi li ma tomo lon kipisi ma Sasali, lon ma Satenja, lon ma lawa Italija. jan LWALLLAMMLLLW li lon ma tomo nikulupu ISTAT pi nanpa jan.
tenpo sike nanpa 2005 la, ma tomo Opija en ma tomo Tenpijo Pasanja li ma tomo lawa pi kipisi ma Opija Tenpijo. ni li pini lon tenpo sike nanpa 2016. tenpo kama la, ona tu li ma tomo lawa pi kipisi ma Kalula Note Satenja. tenpo pini la, ma tomo ni li jo e li ma tomo lawa pi ma lawa Katula.
ma ona pi tomo tawa telo li suli tawa jan mute.
== tan sona ==
ma tomo Paja

ma tomo Paja (toki Seki: Praha, toki Tosi: Prag, toki Inli: Prague) li ma tomo lawa pi ma Seki. kin la ona li ma tomo pi suli nanpa wan lon ma Seki. kulupu ma Elopa la ona li ma tomo pi suli nanpa luka luka luka. telo linja Watawa li lon ona. jan 1.400.000 anu sama li lon ona.
==open pi ma tomo Paja==
toki pi tenpo pini la ma tomo Paja li open sama ni: jan Lipuse li ken alasa e sona pi tenpo kama. ona li tawa nena suli li toki e ni:"mi lukin e ma tomo suli. suli ona li sewi sama suno. ma kasi pi weka ala la telo linja Watawa li lon poka mute. poka la telo linja Punise li lon ma lupa. poka ante la nena kiwen li lon poka pi ma kasi Sajo. sina kama la jan li lon ma kasi li pali e anpa pi lupa tomo. o pali e tomo kiwen suli. nimi ona o tomo Paja. jan li anpa lon anpa pi lupa tomo la jan o pilin anpa lon tomo mi. ona o suli. jan pi ma ale o sona e ona." anpa pi lupa tomo en ma Paja li nimi sama lon toki Seki.
== ma pi pona lukin==
ma tomo Paja li pona tawa jan pi ma ante. ma mute pi pona lukin li lon ona.
==nasin tawa==
tomo tawa mute pi jan ale li lon ma Paja. tomo tawa sike en tomo tawa linja en tomo tawa pi anpa ma en tomo tawa telo li lon. ona ale li pona tawa jan pi ma Paja. nasin linja tu wan pi tomo tawa li lon anpa ma. nimi ona li linja A li linja B li linja C. tenpo ni la lawa li pali e linja nanpa tu tu. nimi ona li linja D.
kulupu:ma tomo
ma tomo Paketa

li ma tomo lawa pi ma Ilakija. nanpa jan la, ona li ma tomo nanpa wan lon kulupu ma Alapi. tenpo pini la, ma tomo Paketa li suli tawa pana sona. mute jan la ona li nanpa tu lon kulupu ma Alapi. ma tomo Kajela li suli tawa ona. 
kulupu:ma Ilakija
ma tomo Paki

li ma tomo lawa pi ma Kanse. 
ma tomo Paki li ma tomo pi jan mute mute pi ma Kanse, li jo e mute 2.000.000 pi jan li lon ma tomo Paki. tenpo tan sike suno 1600 la, ma tomo Paki li insa mani en esun en len en moku en nasin sona en sitelen pi ma Elopa. ma tomo Paki li insa pi lawa pi ma lili lawa Il-a-Kanse. 
tenpo 2017 la mani pi ma lili lawa Il-a-Kanse li 709,000,000,000 mani Elopa. tenpo 2018 la lipu pi pilin kulupu pi mani lon pi ma pi kulupu sona pi lipu sona sin Ekonomisi li toki e ni: ma tomo Paki li nanpa tu tan ma tomo pi mani mute lon ma. ma Sinkapo li nanpa wan. tenpo 2018 la ante lipu li toki e ni: ma tomo Paki li nanpa wan tan ma tomo pi mani mute lon ma. ma Sinkapo en ma Enkon li nanpa wan kin.
ma tomo Paki li insa pi tomo tawa linja li insa pi tomo tawa nasin suli li insa pi tomo tawa kon nasin. tu insa ma pi tomo tawa kon lon ma tomo Paki li insa ma pi tomo tawa kon Paki–Sa ta Kolo li insa ma pi tomo tawa kon Paki–Oli. tomo tawa linja pi ma tomo Paki li tomo tawa linja Paki. tenpo 1900 la tomo tawa linja Paki open. tenpo suno wan la tomo tawa linja Paki li jo e 5.230.000 pi jan. tomo tawa linja Paki li nanpa tu tan tomo tawa linja pi jan mute. tomo tawa linja Makuwa li nanpa wan. insa pi tomo tawa linja Kale tu Noto li nanpa mute tu tu tan tomo tawa linja pi jan mute. insa pi tomo tawa linja Kale tu Noto li nanpa wan tan tomo tawa linja pi jan mute lon ma Nijon ike. tenpo 2015 la insa pi tomo tawa linja Kale tu Noto li jo e 262.000.000 pi jan. jan li sona e ma tomo Paki tan tomo pi sitelen e ma tomo Paki tan tomo pona. tenpo 2019 la tomo pi sitelen Lupa li nanpa wan tan tomo pi sitelen jan mute. tenpo 2019 la tomo pi sitelen Lupa li jo e 9.600.000 pi jan. tenpo 2020 la tomo pi sitelen Lupa li nanpa wan kin lon tenpo jaki Kolona nanpa 19. jan li sona e tomo pi sitelen Muke Toke e tomo pi sitelen Muse Mamotan Mone e tomo pi sitelen Muse ta Lolanki tan kulupu sitelen pi sitelen Inpesonisi pi ma Kanse. tomo pi sitelen Ponpitu Santa Muse Nasona Tali Moten li jo e kulupu sitelen sin mute pi ma Elopa. jan li lukin e sitelen pi tu jan pi ma tomo Paki lon ni: tomo pi sitelen Muse Loten en tomo pi sitelen Muse Pikaso. ma lili lawa sin ala lon insa pi ma tomo li ma pi wan ma sin pi ma ale pi kulupu UNEKO.
kulupu:ma Elopa kulupu:ma Kanse kulupu:ma tomo lawa
ma tomo Paku

li ma tomo lawa pi ma Asepajan. ona li ma tomo suli nanpa wan lon ma Asepajan lon ma Kakasi lon poka pi telo suli Kapiki. weka Metu pi mute 28 la, ona li lon anpa pi supa telo. ona li ma tomo lawa lon anpa nanpa wan.
kon tawa wawa li lon ma tomo Paku. ni la, ma Paku li jo e nimi namako ni: .
ma tomo Panpu

li ma tomo suli lon ma Tosi.
== tomo ==
tomo sewi mute li lon ma tomo Panpu. ona pi mute nanpa wan li lon poka lon tomo lawa pi tomo tawa linja.
ma tomo lili mute li wan lon ma tomo Panpu. lon ni la tomo tan tenpo pi sike mute pini li lon kin. kipisi insa pi ma tomo la, mute mute li pakala tan utala suli nanpa tu. tenpo poka sike nanpa 1960 kin la, jan li weka e mute tawa nasin pi tomo tawa. taso tenpo ni pini la, jan li pali e tomo mute ni: tomo pakala li lukin sama.
== pali ==
tomo mani mute li lon ma tomo Panpu.
== tawa ==
jan li tawa lon ma Tosi anu tawa ma Tosi la, jan mute li kama tawa ma tomo Panpu:
* ma pi tomo tawa kon li suli nanpa wan pi ma Tosi.
* tomo suli mute pi tomo tawa linja li lon.
* nasin suli pi tomo tawa li lon ma tomo Panpu. nasin suli A3 en nasin suli A5 la, wan li kama tawa ante. nasin tu ni li suli mute.
ma tomo Papasi Pon

tenpo pini mute mute mute la, ma tomo Papasi Pon li ma tomo. tenpo ni la, jan ala li lon. ma tomo Papasi Pon li sin ala. ma tomo ali pi ma Mewika li sin. ma tomo Papasi Pon li lon ma Luwisijana pi ma Mewika. toki Inli la, nimi li Poverty Point.
jan pi ma tomo Papasi Pon li pali e nena mute. nena wan li lukin sama waso li suli. nena mute li seki. jan li pali e tomo ona lon nena seki.
jan li lon ma tomo Papasi Pon la, telo tawa Misisipi li poka ma tomo. jan li tawa weka mute lon telo tawa Misisipi kepeken ilo tawa telo. Ona li kama jo e ijo mute tan weka mute. tenpo ni la, telo tawa Misisipi li weka. telo tawa lili taso li poka ma tomo.
kulupu:ma Luwisijana
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
ma tomo Papilin

tenpo pini mute la ma tomo Papilin li ma tomo suli lon ma Mesopotamija. ma Papilin en ma Papilin sin en ma Sasa la ona li ma tomo lawa. tenpo ni la ma tomo Papilin li moli li lon ma Ilakija. nasin telo Pula li kipisi e ma tomo. 
tomo kasi suli pi ma tomo Papilin li lon ma tomo ni.
== tenpo pini ==
tenpo pini suli suli la ma tomo Papilin li ma tomo lili. tenpo lawa pi jan lawa Sakon suli la toki nanpa wan pi ma tomo Papilin li open. tenpo poka la kulupu Amulun li tawa ma pi ma tomo Papilin. jan lawa Amulapi li lawa e ma tomo Papilin li utala e ma ale pi ma Mesoptomija. ona li pali e ma Papilin e lipu lawa pi jan Amulapi.
tenpo kama la kulupu Kajatusa en kulupu Kasi li utala e ma tomo ni. tenpo suli la kulupu Kasi li lawa e ma tomo Papilin. ma Asu sin li utala li kama lawa e ma tomo ni. ma Papilin sin li utala li kama anpa e ma Asu sin. jan lawa Napukutulijusu nanpa tu li lawa e ma Papilin e ma tomo Papilin. jan lawa Napukutulijusu nanpa tu li lanpan e kulupu jan Jejuta tawa ma tomo Papilin.
jan lawa Kulu suli pi ma Sasa li utala li kama anpa e ma Papilon sin li kama lawa e ma tomo Papilon. ma tomo Papilon li kama ma tomo lawa pi ma Sasa. jan Alekanto pi ma Maketonija li utala li kama lawa e ma tomo Papilon. ona li moli lon ma tomo Papilon la jan lawa utala ale ona li wile lawa e ma ona e ma tomo Papilon li utala mute tan ni.
ma Pasija en ma Loma en ma Elansa li utala li kama lawa e ma tomo ni. kulupu nasin Isilan li utala li kama lawa li kama moli e ma tomo Papilon. ma tomo ni li kama moli.
kulupu:ma pi tenpo pini
ma tomo Pasisanke

ma tomo Pasisanke li ma tomo lon ma Lowenki. toki Lowenki la nimi ona li Partizánske.
tomo lawa E@I li lon ma tomo ni.
== lipu ante ==
* lipu lawa pi ma tomo Pasisanke
kulupu:ma tomo
kulupu:ma Lowenki
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin