nyuuzyou/wikis huggingface dataset:
soweli li kama tan mama li kama ante lon tenpo mute

nasin pi kama sin pi mama moli li nasin pi kama sin ijo kepeken mama, kepeken moli. jan Sa Tawin li jan nanpa wan pi sona pi nasin ni. 
==== nasin ====
nasin pi kama sin pi mama moli li ni: ijo li mama e ijo sin la, ijo sin en ijo nanpa wan li ante lili la, ijo nanpa wan li moli la, ijo li kama sin. ni la, ijo pi tenpo pini en ijo pi tenpo kama li ante. kin la, ijo pi kule tu li lon la, ijo ante li moli e ijo ale pi kule nanpa wan la, ijo pi kule nanpa tu taso li awen lon.
jan en soweli en akesi en kijetesantakalu en waso en kala en pipi en kasi en jaki lili la, nasin pi kama sin pi mama moli. kin la, jan li ken pali e ilo kepeken nasin ni.
nasin ni li kepeken toki lon insa pi ijo pi nasin ni. ijo li mama e ijo sin la, sijelo li pali e ijo sin kepeken toki ni. ijo li mama e ijo sin la, ona li pana e toki insa ijo sin. taso toki ni li ante lili. ni la, ijo sin en ijo nanpa wan li ante.
poka ijo li ken ante mute e nasin pi kama sin pi mama moli ona. poka ona li jo e moku mute pi nasin moku wan la, ijo pi nasin moku ni li kama mute. ijo pi nasin moku ante li kama mute ala.
==== jan Sa Tawin ====
jan Sa Tawin li mama sona pi nasin pi kama sin. ma Kalapako la, ma lili ante li lon insa telo. jan Sa Tawin li tawa ma ni la, ona li lukin e waso ale pi ma lili ante ale li lukin e ni: ona ale li sama li ante lili. jan li ken ala poki e ona lon poki ante li ken ala poki e ona lon poki wan. ni la, ona li toki e ni: "ken la, ona li kama tan ona ante". kin la, ona li kama sona e nasin kasi li toki e ni: "kasi mute li utala lon ma wan li weka wawa e kasi pi kule pona pi poka wan tawa poka ni. kasi lon poka ni li awen li pana e kule ona tawa kasi sin ona. kasi mute li wile e poka ante. kasi pi poka ala li moli."
kulupu:nasin sona
soweli lili pi linja kiwen

soweli lili pi linja kiwen li soweli. ona li moku e kili e pipi.
tenpo lete la soweli lili pi linja kiwen pi ma Elopa li lape suli.
tenpo selo la soweli lili pi linja kiwen pi ma Apika li lape suli.
soweli lili pi linja kiwen li ken kama sike pi linja kiwen.
ona li pilin ike la ona pali e ni. ona li lape suli la ona pali e ni.
jan mute li sona e ni: soweli lili pi linja kiwen li pona lukin li suwi mute.
lili pi linja kiwen
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
soweli pi ko nasa

li soweli wawa pimeja pi ma Mewika. ona li moku e ko nasa mute li moli lon tenpo sike nanpa 1985.
==tenpo pini==
jan Antu Toton nanpa tu li esun e ko nasa. ona li tawa e ko nasa mute tan tomo tawa kon li pana e ko tawa ma kasi. tomo tawa kon li pakala li moli e jan Antu Toton. kulupu alasa lawa pi ma Sosa li lukin e soweli wawa moli. soweli ni li moku e ko nasa pi jan Antu Toton li moli. 
jan sona Kene Alonso li jo e sijelo moli pi soweli ni. ona li pana e sijelo ni tawa kulupu pi telo tawa Katawuti. taso, sijelo ni li lon tomo esun pi ma Kentaki lon tenpo ni. 
==sitelen tawa==
sitelen tawa pi soweli ni li lon tan tenpo sike nanpa 2023. nimi sitelen li Cocaine Bear. mama pi sitelen ni li jan Elisepe Pan. sitelen tawa li ante mute tawa tenpo pini lon. soweli pi sitelen ni li moli e jan mute. taso, soweli lon li moli e jan ala.
kulupu:soweli
soweli pi kute suli

soweli pi kute suli li soweli tan ma Elopa. ona li kama lon ma mute ante kin. ona li jo e kute suli. ona mute li lon lupa ma. jan mute li jo e soweli ni lon tomo ona. ona li unpa mute. 
kulupu:soweli pi nena mama
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
soweli pi lawa sewi

soweli pi lawa sewi li soweli li lon ma Apika. 
mije li utala e mije ante kepeken lawa ona. mije pi lawa sewi suli li kama anpa e mije ante li kama unpa e meli mute li kama pana e soweli lili mute. soweli pi lawa sewi li jo e lawa lili la ona li anpa ala e mije ante li unpa ala e meli li jo ala e soweli lili. nasin ni li jo e nimi ni: soweli en akesi li pona la ona li kama nanpa mute. soweli pi lawa sewi li jo e lawa sewi tan ni.
tenpo la mije li kepeken lawa ona tan ni: mije li olin e mije ante li unpa e mije. ona li pilin suwi e mije ante kepeken lawa ona. tenpo lili lili la meli li unpa e meli ante. 
soweli pi lawa sewi li moku e kasi sewi. palisa uta ona li suli tan ni.
soweli pi lawa sewi li utala e soweli ike kepeken noka ona.
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
soweli pi nena linja

soweli pi nena linja li soweli li suli suli.
soweli pi nena linja li soweli tu. soweli nanpa wan li lon ma Apika.
nanpa tu li lon ma Asija.
soweli pi nena linja li pali e ijo mute kepeken nena ona. ona li moku e kasi e telo kepeken nena ona. ona li pilin suwi e soweli pona ona kepeken nena ona. ona li utala e soweli ike kepeken nena ona. ona li pilin e kon kepeken nena ona. ona li ken kama tawa moku kepeken nasin ni.
soweli pi nena linja li jo e uta walo suli. ona li moku li utala kepeken uta walo ona. 
jan li moli e soweli pi nena linja tan ni: ona li wile kama jo e uta walo ona. nanpa soweli li lili tan ni.
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
soweli pi nena mama

li kulupu soweli. ona li jo e nena mama e linja selo e poki insa mama li jo e palisa sijelo. meli ona li ken pali e telo mama. mute la, soweli ni li jo e linja selo mute. mute mute la, soweli meli ni li ken pana e soweli lili sin. taso, soweli pi nena mama majuna (toki Lasina: Monotremata) li pana e soweli lili sin ala. ona li pana e sike. soweli lili sin kama tan sike ni. 
kulupu soweli ni la, jan li lon. 
sijelo pi soweli ni li ante mute. sijelo li ken tawa ma li ken tawa telo li ken tawa ma anpa li ken tawa kasi li ken tawa kon sewi. soweli ni li ken lon ma ale.
== sona ona ==
soweli ante mute li ken jo e sona lili. taso, kulupu soweli ni li ken jo e sona mute. ni li tan ni: kulupu soweli ni li jo e kipisi suli mute lon lawa. toki Inli la, ni li "neocortex". kipisi lawa ni li lon la, soweli li ken kama jo e sona sin mute. tan ni la, soweli ni li ken pali sin. pali ni li ken ante tan pali ona pi tenpo pini. soweli ante li ken lili ni li ken ala ni.
soweli mute li pilin ala sama jan. taso, soweli ni li ken pilin mute sama jan.
== kulupu ==
insa pi kulupu soweli ni la, kulupu mute li lon. kulupu suli nanpa wan li soweli pi moku lili (toki Lasina: Rodentia). kulupu suli nanpa tu li soweli pi luka waso (toki Lasina: Chiroptera).
== sitelen ==
ijo:Национальная_одежда.JPG|jan
ijo:Platypus.jpg|soweli pi uta waso
ijo:Raccoon climbing in tree - Cropped and color corrected.jpg|kijetesantakalu
ijo:Ours brun parcanimalierpyrenees 1.jpg|soweli wawa pimeja
ijo:Big-eared-townsend-fledermaus.jpg|soweli waso
ijo:Killerwhales jumping.jpg|soweli kala pimeja walo
kulupu:soweli pi nena mama
kulupu:soweli
soweli pi noka tu

soweli pi noka tu li tawa kepeken noka tu. tenpo mute la ona li jo e luka. soweli pi noka tu li wile ala tawa kepeken luka ona. ni la ona li ken pali e ijo ante kepeken luka ona. ona li ken jo e ijo kepeken luka.
jan kin li soweli pi noka tu.
2013.06.24-03.-Woblitzsee-Havelberge-Nebelkraehe.jpg|waso
Walking Man (2).jpg|jan
Young red necked wallaby.jpg|soweli Macropus Rufogriseus
pi tawa lon tu
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
soweli pi telo taso pi monsi lipu

soweli Trichechus anu soweli Likeku anu soweli pi telo taso pi monsi lipu li pona lon telo. ona li moku e kasi telo. ona li lon telo lon poka ma lon ma Amelika lete en ma Amelika seli en ma pi telo suli Kalipi en ma Apika.
kulupu pi soweli Trichechus li tu wan. kulupu wan li kulupu pi ma Apika. kulupu ante li kulupu pi ma Amelika seli. kulupu ante li kulupu pi ma lon telo suli Kawipi. jan li lon li toki e ni: kulupu pi nanpa tu tu li lon. kulupu ni li lon ma Powita. jan ante li toki e ni: kulupu pi ma Powita li sama kulupu pi telo suli Kawipi.
soweli Trichechus li ken suli mute. ona li ken lon telo pi telo suli li ken lon telo pi telo tawa kin.
ilo tawa telo li ken ike tawa soweli. ilo li ken pakala e soweli li ken moli e soweli. soweli mute li jo e pakala sijelo lon monsi tan ilo tawa telo. 
tenpo pini la, jan li moli e soweli tawa ni: ona li wile kama jo e moku e telo pi pali seli. tenpo ni la, kulupu lawa li toki e ni: sina ken ala moli li ken ala pakala e soweli Trichechus. sina moli e soweli la, ona mute li weka e mani mute tan sina.
als -
id -
bg -
zh-min-nan -
ca -
cs -
de -
en -
es -
fr -
ko -
he -
ja -
jbo -
la -
lb -
ms -
pl -
fi -
sv -
th -
tl -
zh -
kulupu:soweli pi nena mama
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
soweli pi uta waso

soweli pi uta waso li soweli pi lupa monsi wan li lon ma Oselija. ona li jo e uta waso.
mama meli li pana e sike mama. soweli ante li pali ala e ni.
soweli meli li pana e telo walo lon selo ona.
soweli pi uta waso li tawa mute lon telo li tawa kin lon ma.
mije li ken pana e telo moli.
kulupu:soweli pi nena mama
kulupu:ma Oselija
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
soweli pona jan

soweli Canis familiaris anu soweli Canis lupus familiaris li soweli tomo. soweli tomo ali la jan li nasin tomo e ona lon tenpo pini open. ni li lon tenpo sike pini nanpa 15,000.
tenpo suli a la jan li ante e ni: soweli seme li unpa e soweli seme. ni la soweli li kama pona tawa wile jan. nasin pi soweli tomo ni li mute li ante a tawa lukin. ona li ken pali e ijo pona mute: ona li ken moli e soweli, li ken tawa e soweli, li ken tawa e ijo, li ken awen e jan, li ken utala e jan ike, li ken pona tawa jan, li ken misikeke e pilin, li ken pali e ijo tawa jan pi ken lili. ona li kama pona mute a tawa jan tan ni: tenpo suli a la jan en soweli tomo ni li lon poka. soweli tomo ante ali la soweli tomo ni li pona nanpa wan tawa jan. ni la jan sona mute li wile kama sona e ijo pi olin soweli tawa jan e olin jan tawa soweli.
kulupu:soweli
soweli suwi

soweli Peli Katu (toki Lasina: Felis catus) li soweli. jan mute li jo e soweli ni lon tomo ona tan ni: ni li pona tawa jan mute.
soweli Peli Katu li kepeken pona e noka ona. tan ni la ona li tawa anpa ala. tan ni la tenpo lili la ona li pakala e ona sama.
soweli ni li ken alasa pona. ona li alasa e soweli lili moku. tenpo pimeja la soweli ni li ken lukin pona e ijo tan ni: ona li jo e oko pona.
== nasin pali ==
soweli Peli Katu li ken pilin wawa lon tenpo mute. taso, lon tenpo suno la, mute la ona li lape. lon tenpo suno open lon tenpo suno pini la ona li ken kama pilin wawa a. taso, soweli ni li ken ante e nasin tenpo lape ona tawa jan tomo ona. tan ni la, ken la, ona li lape lon tenpo sama pi jan ona.
soweli ni li wile lawa e kipisi ma. tan ni la, tenpo mute la, soweli Peli Katu wan li kama lon kipisi ma pi soweli Peli Katu tu la, soweli tu li wile utala e soweli wan. taso soweli ni li ken kama pilin pona lon poka soweli ni ante. sama la, soweli ni li ken kama pilin pona lon poka jan. tenpo mute la, ona li ken olin e jan ona.
kulupu:soweli pi nena mama
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
suno

suno li mun pi suli nanpa wan lon sewi. ona li pana e suno mute tawa ma. kin la, suno li wawa. 
suno li linja lili wawa. sama la suno li pana e suno. jan li ken lukin e suno.
suno ma li tan suno mi. suno la kasi li ken pali e moku. jan li ken pali kin e suno kepeken seli li ken pali e suno kepeken wawa.
== suno lon sewi ==
suno li mun suno lon insa pi . ona li sike pi . li kama wan li pali e wawa mute lon insa suno. mun mute li sike e suno. ni li kulupu suno. ma li mun lon poka nanpa tu wan pi suno. mun en ma la, suno li mama wawa pi suli nanpa wan.
lukin jan lon selo ma la, suno li sike suli lon sewi. selo kon la, suno li ken jelo lukin. tenpo pi open suno pi pini suno la, suno li ken loje lukin. suno li tawa sewi lon open suno li tawa anpa lon pini suno. tenpo suno la, jan li ken lukin e suno. tenpo pimeja la, jan li ken ala lukin e suno. suno li kama li weka la, tenpo suno wan li tawa. tenpo sike li jo e tenpo suno pi mute 365.
== wawa suno ==
suno li . suno li jo e nena mute pi suli sama. nena ni li ante la, jan li lukin e kule ante. ilo pi kalama weka la jan li kepeken e suno. wawa suno li tawa mute lon tenpo lili. ni la, jan li ken toki kepeken ilo tawa jan lon weka mute.
=== ilo suno ===
jan li wile e suno la jan li pali e ilo suno. suno ni li kama tan wawa
=== kule ===
suno wan li walo. jan li mute e suno la suno li kama kule ante. ante kule li tan ante suli pi tawa nena.
kulupu:suno
suno pi toki pona

suno pi toki pona li tenpo musi pi toki pona lon tenpo suno nanpa luka tu wan (8) pi tenpo mun nanpa luka tu wan (8). tenpo suno ni la, jan Sonja li pana open e toki pona lon tenpo sike nanpa 2001. tenpo sike nanpa2021, jan pi toki pona li open e pali musi lon tenpo suno ni. ona li pana e sitelen tawa e kalama e toki lon tenpo suno ali kepeken linluwi. tenpo sike nanpa 2022 la, jan li pali sin e ni kin.
==lipu ante==
*lipu ilo pi suno pi toki pona
kulupu:toki pona
kulupu:tenpo musi
supa lape

supa lape li supa pi lape jan. 
jan li ken awen lon supa lape li lape e sijelo ona. 
supa lape li kiwen ala li pana e pilin pona tawa sijelo sina. 
jan lili mute li jo e supa lape lili. pilin ike ala la, jan lili ken ala tawa tan supa. supa lape pi jan lili li lili li jo e sinpin pini tawa sewi. 
soweli li ken kin lon supa lape. supa lape soweli li lon.
kulupu:supa
suwi

suwi li pilin uta pona. taso, jan li moku e suwi pi mute ike la, jan li ken kama jo e ike sijelo. jan li moku e suwi la, o weka e jaki lon uta lon kiwen uta. 
==ko suwi==
ijo mute li suwi. pipi li pali e ko suwi. tan kasi en tan kili la jan li pali e ijo suwi.
Sucre blanc cassonade complet rapadura.jpg|ko kiwen suwi
Honey (16759909410).jpg|ko suwi tan pipi
==moku suwi==
moku suwi ante mute li lon. jan li pali e pan suwi e lete suwi e moku suwi ante mute. moku li suwi ala la, jan li ken pana e ko suwi. kili mute kin li suwi.
jan li moku e ijo ante la, jan li moku e suwi lon tenpo kama. jan li moku e suwi lon tenpo nanpa wan la, pilin uta jan li wawa lili li pona lili.
Strawberry shortcake.jpg|pan suwi pi kili loje
GreenSoft_icecream.jpg|lete suwi lon poki pan
===suwi lili===
suwi lili. suwi lili li pona mute tawa jan lili.
Ässä Mix.jpg|suwi lili pi pilin uta kili
kulupu:pilin uta
kulupu:moku
kulupu:pona
kulupu:suwi
suwi lete

suwi lete anu lete moku li lete ni: jan li moku e ona. ona li moku suwi. ona li ken tan telo anu kili. ona li ken jo e kili ante lon ona. jan mute li moku e ona lon tenpo seli.
== mi wile pali e lete moku ==
=== tan kili palisa jelo ===
o lili mute e kili palisa jelo e kili ante. (o kepeken e kili ante ni: sina wile moku e ona. sina ken kepeken e kili ante ala.) o pana e moku ni lon poki. o pana e poki ni tawa ilo lete.
kulupu:moku
kulupu:suwi
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
suwi pimeja

suwi pimeja li suwi tan kili Kaka seli. ona li ken telo li ken kiwen li ken ko. tan ona li kulupu Majo Sinkipe (ma ni li kama ma Ekato lon tenpo pi lipu ni). tenpo kama la suwi pimeja li kama tawa ma Elopa. 
== pali ==
kasi pi kili Kaka li jo e kon uta ike o kama ante tan ijo lili. ijo lili li ante e ona la kili ona li kama telo ala li kama jaki ala li kama seli. selo ona li kama weka li kama ko. jan li pana e telo kili e ko suwi tawa ona kin. suwi pimeja pi telo soweli li jo e telo soweli.
== suwi pimeja lon tenpo pini ==
kepeken nanpa wan pi suwi pimeja li telo nasa pi kulupu Ome. kulupu Maja en kulupu Ate la suwi pimeja li pona tan jan sewi suli. kulupu ante la ona li mani. jan Penan Kote li jan nanpa wan pi suwi pimeja lon ma Elopa. suwi pimeja li misikeke lon ma Elopa kin li kama jo e suwi e namako. kulupu pi tenpo sike nanpa 1700 la pali pi suwi pimeja li kama pona. tan ni la jan li pali e suwi pimeja pi telo soweli. suwi pimeja li kama moku li kama telo ala. kulupu pi tenpo sike nanpa 1900 la ike li lon tawa kulupu pali pi suwi pimeja Kapewi tawa kulupu pali Pa tan pali pi ma Apika.
kulupu:moku
kulupu:suwi
tawa

tawa la ijo li kama lon ma ante. sona nanpa la jan li nanpa e tawa kepeken nasin mute. ona li nanpa e weka tan open e suli pi nasin tawa e wawa tawa e ante pi wawa tawa e tenpo tawa. jan li wile sona e tawa ijo la ona li wile lukin e awen pi ijo ante.
== lawa tawa ==
jan Isa Nuton li toki e nasin tu wan:
nasin nanpa wan: 	wawa li kama ala e ante la ijo li awen tawa sama anu tawa ala.
nasin nanpa tu: 	F = ma wawa ale (F) li kama suli la ante pi wawa tawa (a) li kama suli. wawa sama la ijo pi suli (m) mute li ante (a) lili pi wawa tawa.
nasin nanpa tu wan:	ijo li pana e wawa tawa ijo ante la ijo ante li pana sama e wawa sama tawa ijo nanpa wan lon nasin pi ante ale.
kulupu:tawa
tawa anpa

kama tawa ala li tawa e ijo la, ona li tawa anpa.
ma la, ijo ali li tawa anpa. ni li tan ni: suli ale li wile tawa suli ale.
ijo li tawa anpa la, ona li pilin ala e wile tawa.
ijo:Falling apple crop.jpg|thumb|kili li tawa anpa.
ijo:720th_STG.jpg|jan utala li tawa anpa.
==toki pi jan Kalilejo Kalili==
jan Alitotele la, ijo pi suli mute li tawa anpa mute. ijo pi suli lili li tawa anpa lili.
jan Kalilejo Kalili li kama sona e ni: ijo ale li tawa anpa lon tenpo sama. 
ijo pi suli mute li wile tawa mute. taso, ijo pi suli mute li wile awen mute kin. nasin tu ni li weka e nasin ante.
ijo:Pisa experiment.png|jan Kalilejo li pana e sike tu tan tomo nasa pi ma tomo Pisa. sike wan li suli mute. sike ante li suli lili. taso, sike tu li tawa anpa lon tenpo sama.
ijo:Apollo 15 feather and hammer drop.ogv|ijo li tawa anpa lon tenpo sama.
==toki pi jan Isa Nuton==
jan Isa Nuton li toki e nasin pi tawa anpa. jan Isa Nuton li kama sona e ni: tawa mun en tawa anpa pi ijo li nasin sama.
toki pi jan Isa Nuton la, tawa anpa li . suli ale li wile tawa suli ale ante. suli li suli mute la, wawa ni li suli. ni la, ijo li tawa ma. taso, ijo li tawa mute la, ijo li tawa lon sike pi ijo pi suli mute. ma li tawa lon sike suno. mun Luna li tawa lon sike ma.
Newton_Cannon.svg|ilo li weka wawa e sike lon nasin. sike li tawa mute la, ona li tawa lon sike ma.
==toki pi jan Ape Ansan==
jan Isa Nuton la, jan Ape Ansan li toki e nasin ante pi tawa anpa. toki pi jan Ape Asan la, suli li ante e . ijo li lon poka suli la, tenpo li tawa lili. lon poka suli li kama lili. ni la, nasin pi tawa ijo li ante lon poka suli. 
===lupa pimeja===
 li jo e wawa suli pi tawa anpa. suno lon poka mute pi lupa pimeja li ken ala weka. suno li ken ala weka la, ona li pimeja lukin. suno li tawa lon poka pi lupa pimeja la, suno li ante e nasin ona.
lupa pimeja li ante e nasin suno taso ala. ona li ante e tawa tenpo kin. tan weka la, tenpo li pini lon selo pi lupa pimeja.
 la, jan li ken ala lukin e insa. ala li ken weka tan insa pi selo pi lupa pimeja.
Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|sitelen nanpa wan pi lupa pimeja
Black hole details.svg|sitelen sona pi lupa pimeja
kulupu:sona tawa
tawa lon kon Precision Air nanpa 494

Precision Air tawa lon kon 494 (PW494) li lon ma Tansanija la, ona li kama tan li tawa . tenpo sike 2022 la, tenpo mun nanpa 11 la, tenpo suno nanpa 6 la, ona li ken ala lukin tan kon ike li wile tawa anpa lon tomo pi tomo tawa kon lon ma tomo Pukopa la, ona li pakala lon telo suli Witowija. tenpo ni la, jan li sona e ni: jan tawa 39 en jan pali 4 li lon tomo tawa kon la, jan 19 li moli.
tawa musi

tawa musi li nasin pi tawa sijelo. ken la, ona li tawa pi kalama musi.
nasin mute pi tawa musi li lon. ken la, ona li musi taso. taso ken la, tan ona li pana e pilin li nasin sewi li musi utala li awen e pona sijelo. ken la, jan li tawa musi lon poka pi jan mute anu poka pi jan ala. tenpo mute la, jan li tawa musi tan ni: ona li pona tawa toki. kulupu jan mute li jo e nasin mute pi tawa musi. tawa musi li suli mute lon kulupu mute.
kulupu:nasin jan
kulupu:musi
tawa nena

li nasin tawa. ni la ijo li tawa sewi li tawa anpa lon tenpo mute.
ANI Stehende Welle.gif|tawa nena awen
==nena telo==
selo pi telo li li jo e nena mute. telo suli la, kon tawa li kama e nena telo. jan kin li ken pali e nena telo lili. 
2006-01-14_Surface_waves.jpg|nena telo lili
Waves in pacifica 1.jpg|nena telo suli
===jan lon nena telo===
 li musi sijelo. jan li awen lon selo telo kepeken . nena telo li tawa la, jan li awen lon sinpin pi nena telo. ona li musi sijelo suli lon ma Awawi lon ma Kaliponja.
Mavericks_Surf_Contest_2010b.jpg|jan lon nena telo
Surfboard technology.jpg|supa pi nena telo
kulupu:tawa
kulupu:nena
kulupu:telo suli
kulupu:musi sijelo
tawa suli pi jaki Kolona

tenpo sike 2020 la, jaki Kolona li tawa ma ali. jaki Kolona li jaki lili sin. tenpo sike 2019 pini la, ona li kama lon ma tomo Wajan lon ma Sonko. jan mute mute mute li moli tan jaki ni. ona li ike suli lon ma Mewika lon ma Pasila lon ma Palata lon ma Mesiko lon ma Juke lon ma Italija.
kon la, jaki Kolona li tawa. jan li ken jo e ike kon tan jaki ni. pini li tawa pi jaki Kolona la, jan li wile kepeken len uta li wile awen lon tomo ona.
tan jaki Kolona la, esun mani pi ma ale li ike. tenpo mute la, tomo mute li pini. jaki ni la, jan mute li toki e ijo pi lon ala.
kulupu:jaki Kolona pi tenpo sike 2019
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
telo Kasipi

telo suli Kapiki anu telo suli Kasa li telo sike suli lon ma Elasija. ma Elopa en ma Asija la, ona li lon insa.
==nimi==
toki Losi en toki Kasaka en toki Opeki li kepeken nimi Kasipi. ni li kama tan . nimi pi ma tomo Qazvin lon ma Ilan li kama tan kulupu jan Kasipi kin. toki Ilan en toki Asepajan en toki Sikimen la, nimi Kasa li kepeken. nimi Kasa li kama tan kulupu jan Khazar.
kulupu:telo suli
telo Koka Kola

telo Koka Kola li telo suwi tan ma Mewika. jan mute pi ma ali li sona e telo ni. kulupu Koka Kola li pali kin e telo suwi ante e telo lete ante.
== toki tenpo ==
jan pona Son Sisi li pali e insa pi telo Koka Kola. tenpo open la telo ni li wile kama ante pi telo nasa. kasi nasa li lon insa nanpa wan.
tenpo ante la insa nasa li weka. taso jan Son li toki e ni: telo Koka Kola pi insa nanpa wan li pona e unpa e lawa.
tenpo ni la kulupu Koka Kola li utala e kulupu Pesi tan ni: ona li pali e telo suwi sama.
== ike tawa sijelo ==
jan pona mute li toki e ni: telo Koka Kola li ken pakala e insa jan tan ni: ona li jo e suwi mute e sike kon.
kulupu:telo
kulupu:telo suwi
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
telo jelo

telo jelo li kama tan lupa lili pi sinpin anpa. jan anu soweli li moku e telo la, telo ni li ante lon insa sijelo ona li kama telo jelo.
telo jelo pona li kule telo anu kule pi jelo walo anu kule pi jelo pimeja. telo jelo walo li pilin e ni: sijelo pi telo jelo pana li moku e telo mute. ken la telo jelo li kule pimeja mute li ike tan ni: telo loje li lon telo jelo. ni li pilin e ni: sijelo li ike.
soweli mute li kepeken e telo jelo tan ni: soweli li sitelen e ma ona. soweli ante li kama kon e kon pi telo jelo la ona li tawa weka.
sijelo jan en sijelo soweli li lon e ijo pona e ijo ike. ijo ike ni li ken kama telo la soweli li ken weka e ona kepeken telo jelo.
telo ni li lon kon la ona li kama jo e kon ike.
jan li pana e telo tawa telo jelo la ona li ken pana e pona tawa ma e pona tawa kasi.
kulupu:jaki
kulupu:sijelo
kulupu:telo
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
telo linja Sikisu

telo linja Sikisu li telo linja lon ma Mesopotamia. ona li kama tan ma nena pi ma Anatolia tawa ma Ilakija.
==nimi==
nimi ona li kama tan tenpo mute pini. nimi ona li kama tan toki Sumeria. nimi ona pi tenpo pini li Idigna li telo tawa.
==lukin==
telo linja Sikisu li suli li kama tan ma nena Taurus lon ma Tuki li tawa telo linja Euphrates lon ma Ilakija. ma tomo Baghdad li lon poka telo linja Sikisu. tenpo pini la ma tomo mute li poka telo linja Sikisu. ma tomo ni li ma tomo Nineveh li ma tomo Ctesiphon li ma tomo Seleucia li ma tomo Lagash. ma tomo pi jan Saddam Hussein li ma tomo Tikrit li lon poka telo linja Sikisu. tenpo pini la telo linja Sikisu li nasin pi jan mute. taso tenpo ni la jan li kepeken nasin ante.
Sikisu
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
telo linja Tuse

thumb|telo linja Tuse lon ma tomo Taton
telo linja Tuse (toki Inli: Touchet River) li telo linja lon ma Wasinton. ona li tawa lon kipisi ma Kolunpija, lon kipisi ma Walawala. ona li wan e telo linja Walawala lon ma tomo lili Tuse.