nyuuzyou/wikis huggingface dataset:
pali nanpa

pali nanpa anu ante nanpa li mute li ante. pali nanpa poka en pali nanpa tenpo li pali nanpa suli.
sitelen pi pali nanpa li ni: y = f(x). "f" li pali nanpa. "x" li nanpa open. "y" li nanpa pini.
sina jo e pali nanpa la sina ken kama lon e ma nanpa sin.
pali nanpa li ken jo e nanpa pi ante ala. sina pali e nanpa pi ante ala e nanpa ijo la sina jo e nanpa ni. pali nanpa poka la nanpa weka li nanpa pi ante ala. pali nanpa tenpo la nanpa wan li nanpa pi ante ala.
==pali nanpa pi toki pona==
tenpo mute la sama jan pona pi tenpo pini mute la jan toki pona li kepeken e nimi "mute" li kepeken ala e nanpa ni: ona li suli
mute e luka.
tan ni la pali nanpa ali pi toki pona li lon anpa.
===pali nanpa "en"===
pali nanpa "en" anu pali nanpa poka li lon. sitelen ona li "+".
wan en wan li tu (1 + 1 = 2).
tu en wan tu li luka (2 + 3 = 5).
awen pi ma ante li ni: pali nanpa pi ijo en ijo ante li pali nanpa pi ijo ante en ijo (f(a, b) = f(b, a)). pali nanpa "en" li jo e awen ni: A + B = B + A.
pali nanpa open pi "en" li weka.
luka weka wan tu li tu (5 - 3 = 2).
===pali nanpa tenpo===
wan pi tenpo wan li sama e wan.
wan pi tenpo tu li sama e tu.
wan pi tenpo tu wan li sama e wan tu.
wan pi tenpo tu tu li sama e tu tu.
wan pi tenpo mute li sama e mute.
wan pi tenpo mute mute li sama e ali ali ali ali.
tu pi tenpo tu li sama e tu tu.
tu pi tenpo tu wan li sama e luka wan.
tu pi tenpo tu tu li sama e luka tu wan.
tu pi tenpo mute li ken sama e mute li ken sama e mute mute.
tu pi tenpo mute mute li sama e mute mute mute mute.
tu wan pi tenpo tu wan li sama e luka tu tu.
tu wan pi tenpo tu tu li sama e luka luka tu.
tu wan pi tenpo mute li ken sama e mute li ken sama e mute mute mute.
tu wan pi tenpo mute mute li sama e ali mute.
tu tu pi tenpo tu tu li sama e luka luka luka wan.
tu tu pi tenpo mute li ken sama e mute li ken sama e mute mute mute mute.
tu tu pi tenpo mute mute li sama e ali mute mute mute.
mute pi tenpo mute li sama e ali ali ali ali.
mute pi tenpo mute mute li sama e ali ali ali ali ali ali ali ali.
mute mute pi tenpo mute mute li sama e ali pi tenpo luka luka luka wan.
ijo pi tenpo ijo ante li sama e ijo ante ante la ijo ante pi tenpo ijo li sama e
ijo ante ante.
ijo pi tenpo e ijo ante li sama e ijo ante ante la jan nasa li toki e ni: ijo
ante ante pi tenpo ala e ijo ante li sama e ijo.
kulupu:sona nanpa
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
palisa

palisa li linja pi kama ante ala.
ni li jo e nimi "Stick" kepeken toki Inli e nimi "bâton" kepeken toki Kanse e toki "棒" kepeken toki Sonko.
== palisa mute ==
palisa utala, palisa mije, palisa lipu, palisa kalama musi, palisa kasi
99 - IMG 20150831 171710.jpg|palisa li ken ilo moku
Dor blad van beuk (Fagus sylvatica) na langdurige motregen in maart 02.jpg|kasi li jo e palisa
== linja palisa ==
linja li sike ala la, ona li linja palisa.
FuncionLineal01.svg
== toki pona ==
nimi "palisa" li nimi kepeken mute ala.
kulupu:selo pi sona selo
kulupu:ijo
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
palisa Wa

palisa Wa (toki Masu pi sin ala: wꜣs) li sitelen lon musi tan ma Masu pi sin ala. nimi wꜣs li jo e kon wawa lawa. sewi ona li jo e lawa soweli pi jan sewi Sete. jan sewi en jan lawa en jan pali sewi li jo e ona lon musi. jan li jo e palisa Wa la ona ken jo e sitelen An. palisa Wa li ilo pi wawa sewi tawa jan moli. jan li pali e ona kepeken kiwen kasi kepeken kiwen laso. palisa ni li sitelen pi ma tomo Wase.
palisa lili

li ijo lon pi poki lili wan. sijelo jan la, ona li suli mute. ona li ken kama e ike sijelo.
EscherichiaColi NIAID.jpg|Escherichia coli
Staphylococcus aureus VISA 2.jpg|Staphylococcus aureus
Coxiella_burnetii,_the_bacteria_that_causes_Q_Fever.jpg|Coxiella burnetii
Lactobacillus sp 01.png|Lactobacillus
kulupu:ijo lon
palisa luka

luka jan li jo e . jan li ken pilin li ken tawa e ijo kepeken palisa luka. ona li sama palisa noka.
ijo:Thumb up.JPG|palisa luka wawa
ijo:Index finger open.JPG|palisa luka nanpa tu
ijo:Middle finger 3.JPG|palisa luka insa
ijo:Ring_finger_3.JPG|palisa luka nanpa tu wan
Little finger 3.JPG|palisa luka lili
kulupu:luka
palisa noka

noka jan li jo e . ona li sama palisa luka. jan en soweli mute li tawa kepeken ale noka. soweli ante li tawa kepeken palisa noka. jan en soweli la, pini pi palisa noka li kiwen. soweli la, palisa noka li ken kiwen suli. 
Foot on white background (cropped).jpg|palisa noka jan
Masai Giraffe right-rear foot.jpg|kiwen suli pi palisa noka
Blue-footed Booby (Sula nebouxii) -feet.jpg|palisa noka pi waso telo ni li wan.
Lagopus lagopus foot.jpg|palisa noka waso
kulupu:noka
palisa unpa

palisa mama anu palisa unpa li ilo unpa. tenpo mute la mije li jo e palisa unpa. palisa unpa ona li palisa mije. taso palisa meli li palisa unpa pi jan meli. jan meli tonsi taso li jo e ni.
mije li wile unpa la palisa ona li kama suli li kama kiwen. mije li wile pana e palisa lon lupa pi jan ante la ona li ken pana e palisa lon insa lupa meli, anu lon insa uta, anu lon insa lupa monsi.
jan unpa li lon ala la mije li ken unpa e luka kin. ni li pana e pilin pona tawa mije.
jan anu soweli li lili la ona li jo e nena lili. nena ni li ken kama palisa mije anu nena unpa meli.
ijo:Penis Hinterbeine und Schwanz asiatischer Elefant.JPG
ijo:'David' by Michelangelo JBU07.JPG
kulupu:sijelo
kulupu:unpa
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
pan

pan li sike lili tan kasi. ona li moku suli lon ma mute. 
jan li suli e kasi pan kepeken telo kepeken suno. kasi pan li suli la jan li ken kama jo e pan mute tan ona. 
jan li pali e pan suli tan ni: jan li seli e ko pan. jan li pali e ko pan tan kasi pan tan telo. 
jan mute pi ma Asija li moku e pan palisa lili. 
jan mute li moku e pan linja. jan mute li sona e pan linja Pakesi e pan linja Makaloni. ona li tan ma Italija. taso pan linja mute li tan ma Asija kin. 
tenpo mute la jan li moku e pan lili lon tenpo suno. jan li wile moku e ona la jan li wile e poki. poki ni li jo e pan lili e telo mama. taso kili li ken lon ona kin. 
ijo:Oatmeal.jpg|ko pan
ijo:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|ko palisa pan
ijo:Wheat close-up.JPG|kasi pan
ijo:Anadama bread (1).jpg|pan
ijo:CSIRO ScienceImage 11385 Pasta made from durum wheat.jpg|pan linja
kulupu:pan
kulupu:moku
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin
pan Mosi

li moku tan ma Nijon. ona li suli tawa jan. jan mute li moku e ona lon tenpo musi mute pi ma Nijon. taso la, tenpo ante kin la, jan li awen moku e ona. 
==sona pali pi tenpo pini==
tenpo pini la jan li wile pali e pan Mosi la ona li ni:
o kepeken ijo ni: poki pakala kiwen en ilo pakala kiwen.
o jo e ijo moku ni: pan palisa lili en telo.
ken la ijo namako ni li pona: ko suwi. 
o telo tawa e pan lili. telo li kama walo ala la o telo tawa ala e pan. 
o lon insa telo e pan lon tenpo suli. (tenpo pimeja suli li tenpo pona)
o weka e telo lon pan. 
o seli e pan lon sewi telo seli. pan li kama ko pona la o weka e ona.
o tawa poki pakala e pan pi kama seli. 
o open pakala e pan seli ni. pan o kama ko mute, o nena ala.
pan li open kama ko mute la o tawa insa ona e ona. tan ni la kon li ken lon insa ona.
pan li pini kama ko mute la o ijo sike lili e ona. ni li pini.
== sona pali pi tenpo sin ==
tenpo ni la jan li wile pali e pan Mosi la ona li ken ni:
o kepeken ijo ni: ilo wawa pali pi pan Mosi. 
o jo e ijo moku sama: pan palisa lili en telo. ko suwi kin li ken.
o lon insa ilo e ijo ale, o open e pali ilo, tenpo poka la ni li pini a.
pan kili pi ma Italija

li moku tan ma Italija. anpa la pan li lon. jan li pana e kili loje e ko pi telo mama lon sewi li ken pana e sijelo soweli e kili ante kin li seli e ona ale lon poki seli. ona li sike. taso ona li ken ante.
pan kili pi tenpo ni li tan ma tomo Napoli. taso ona li suli lon ma mute. ona li suli mute lon ma Elopa lon ma Mewika lon ma Oselija. jan mute li moku e ona tan ni: jan li ken moku e ona kepeken tenpo lili li ken moku e ona lon tawa.
kulupu:moku
kulupu:pan
kulupu:ma Italija
pan suwi

pan suwi la jan li wan e ko pan e telo e ko soweli e suwi li seli e ona. sama la jan li ken kepeken sike mama li ken kepeken telo mama lon ona. tenpo mute la jan li namako e ko suwi anu kili anu ko kapesi lon sewi.
tenpo mute la pan suwi en pan li ante tan ko soweli pi pan suwi. ko soweli li kama e ni: selo li sama lipu. pan suwi pona li jo e kon. taso ona o ken jo wawa e insa.
kulupu:moku
kulupu:pan
pana lipu

ijo:Briefumschlag fcm.jpg|thumb|poki lipu
USPS-Mail-Truck.jpg|tomo tawa pi pana lipu
pana lipu la, jan li ken pana e ijo tawa jan ante lon ma ante.
==tomo pi pana lipu==
ijo:EdithburghPostOffice.JPG|tomo pi pana lipu
ijo:PO Boxes in the East Bay Post Office.JPG|poki lili lon tomo pi pana lipu
US Airmail inverted Jenny 24c 1918 issue.jpg|sitelen lili pi pana lipu
 la jan li pana li kama jo e lipu e ijo ante. tomo pi pana lipu li nasin e lipu mute. poki lili mute li lon. jan li kama jo e ijo e lipu tan poki ni. jan li kama jo e lon tomo pi pana lipu. sitelen lili li lon lipu.
pilin

thumb|200x300px|kiwen pi jan pilin
pilin la jan en ijo lon ante li kama sona e ale. ijo li pilin lon nasin mute. lukin en kute en pilin kon en pilin uta en pilin selo li pilin suli pi ijo poka.
kin la jan li pilin lon insa lawa. pilin ike en pilin pona en pilin wawa en olin en pilin monsuta en pilin utala en pilin meso en pilin sewi en pilin unpa li pilin insa.
kulupu:jan
kulupu:nasin jan
kulupu:pilin
pilin insa

pilin insa anu toki insa li ni: jan li pilin kepeken insa lawa ona. ken la, ni li tan ala e ijo weka tan sijelo. toki insa la, jan li kepeken ala lukin anu kute anu uta anu selo. nasin ante mute pi pilin insa li lon. pilin insa li suli tawa lon jan.
kulupu:jan
kulupu:pali
kulupu:pilin
pilin jan

ijo mute li ken lawa e pilin jan. moku en lape en mani li ken lawa e pilin pi jan mute. (jan li lape lili la ona li pilin ike.) kulupu jan li suli kin. (jan li toki e ike tawa sina la sina pilin ike.)
===pilin mute li lon:===
jan li wile pali e ijo 
jan li wile utala 
jan li pilin pona 
jan li pilin ike lon kulupu 
jan li wile e ijo pi jan ante 
jan li olin
kulupu:jan
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
pilin musi

thumb|sitelen nasa li ken kama e pilin musi
 li nasin pilin. jan li pilin musi la jan li ken pana e kalama uta musi. jan ale en kulupu jan ale li sona e pilin musi. jan ante en kulupu jan ante li pilin musi tawa ijo ante. 
== toki pi pilin musi ==
thumb|waso li tawa lon nasin tan seme? ona li wile tawa poka ante.
toki li ken kama e pilin musi. toki pi pilin musi 
kulupu:pilin musi
kulupu:pilin
kulupu:musi
pilin pi ijo poka

jan en sijelo ante li lon la, jan li ken pilin e sijelo ante ni kepeken sijelo ona. jan li ken luka e sijelo, li ken lukin e ona, li ken kute e ona, li ken pilin e ona kepeken uta. jan li ken pilin e suli pi sijelo ni. jan li ken pilin e ni: sijelo li ken sama kiwen li ken sama ko li ken sama telo li ken sama kon. jan li ken pilin e seli ona e lete ona.
kulupu:nasin jan
kulupu:pilin
pilin pona

jan en soweli en akesi li ken pilin pona. ona pilin pona la moli ona li kama ala mute. jan pilin pona li pali e pali musi e pali pona. pilin pona li suli tawa jan tawa soweli tawa akesi. taso, tenpo ale la jan li wile ala pilin pona tan ni. tenpo ale la jan li pilin pona la jan pali mute ala.
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
pimeja mun

pimeja mun, anu kon mun anu sewi pimeja (ona li sewi tan ma) li ni: ijo pimeja suli. mun mute li lon. ijo li jo ala e mun e ma la, ona li pimeja mun. ijo lili li lon pimeja mun. ona li jo e ko lili li kon lili. taso, nasin ijo nanpa wan lon pimeja mun li kon wawa. jan sona li sona e ni: ijo ante suli li lon pimeja suli. ona li "ijo pimeja nasa". taso, jan li sona lili pi ijo ni. pimeja mun li lete mute mute. lete li nanpa 2.7 K anu −270.45 °C anu −454.81 °F. sona mun la, jan li alasa sona pi pimeja mun.
jan mute li pilin ante tawa toki ni: pimeja mun li open lon seme? linja pi jan Kaman la, pimeja mun li open lon sewi pi nanpa 100 km lon kon ma tawa telo suli. kulupu suli pi tenpo sike nanpa 20 la, jan li open e pana pi ijo tawa lon pimeja mun. ni li tawa kama sona pi pimeja mun. jan mute li kepeken e kon ni. tenpo sike nanpa 1961 la, jan Juli Kakalin li kama jan tawa nanpa wan lon pimeja mun.
kulupu:mun
kulupu:nasin sona
pini ala

nanpa ali la pini ala li suli. ni li ken ala: o pana e nanpa ale pi pini ala. sona nanpa la pini ala li jo e sitelen ∞. pini ala li nimi tan sona nanpa tan sona sona. jan pi sona mun li sona ala e ni: ijo ale li pini ala pini?
kulupu:sona nanpa
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
pini suno pi nasin telo Utun

pini suno pi telo Utun li kipisi wan pi ma Pilisin. pini suno la, ona li lon poka pi ma Isale. open suno la, ma Utun li lon poka ante pi nasin telo Utun. kipisi ante pi ma Pilisin li ma palisa Kasa. ma palisa Kasa en pini suno pi telo Utun li kipisi tan ma Isale. 
tenpo pini la, ma Utun li lawa e ona. taso, tenpo sike 1967 la, kulupu utala pi ma Isale li lanpan e ona. ma Isale li pali e ma tomo sin. taso, ma tomo ni li ike tawa nasin lawa. pini suno pi telo Utun li kipisi. ma Isale li lawa e ma mute. lawa kulupu pi ma Pilisin li lawa e ma ante. kulupu utala pi ma Isale li pini e tawa jan pi kulupu Pilisin.
==sitelen==
sitelen:Israeli West Bank Barrier.jpg|sitelen tomo
kulupu:ma Pilisin
pini unpa

pini unpa li pilin lon pini unpa. ona li tenpo lili li wawa. pini unpa la pilin li tawa mute. en jan li pilin pona. tenpo la ijo lon ante li ken pilin e ni.
jan ale (meli en mije en tonsi) li pilin e ni. nasin mute li ken pana e pini unpa.
==pali pi pini unpa==
pini unpa li ken kama tan unpa. anu la ona li ken kama tan ni: jan li luka li pilin e wan unpa lon sijelo ona. tenpo lili la pini unpa li ken kama tan pilin lon lawa ona. nasin ni la jan li lape li ken jo e pini unpa.
kulupu:unpa
pipi

thumb|pipi telo
pipi li lili. pipi linja ala la ona li jo e selo kiwen e noka mute.
ona li lon ma mute ante. pipi kule li ken tawa lon kon. pipi telo li ken tawa lon selo telo. pipi linja li tawa lon insa ma.
== kulupu ==
kulupu pipi (Insecta) mute li lon:
* kulupu pi suli mute pi pipi Akenata (Archaeognatha)
* kulupu pi suli mute pi pipi pi sama kala (Zygentoma)
* kulupu pi suli mute pi pipi pi tawa kon (Pterygota)
** kulupu suli pipi pi tenpo suno wan (Ephemeroptera)
** kulupu suli pipi Otonata (Odonata)
** kulupu suli pipi Newopela (Neoptera)
*** kulupu pipi kiwen pi tawa kon (Plecoptera)
*** kulupu pipi Enpijotela (Embioptera)
*** kulupu pipi Nototela (Notoptera)
*** kulupu pipi kute (Dermaptera)
*** kulupu pipi alasa (Mantodea)
*** kulupu pipi Patoteja (Blattodea)
*** kulupu pipi pi kasi kiwen (Isoptera)
*** kulupu pipi kasi (Phasmatodea)
*** kulupu pipi Mantopamatodeja (Mantophasmatodea)
*** kulupu pipi Ototela (Orthoptera)
*** kulupu pipi Solatela (Zoraptera)
*** kulupu pipi Pokotela (Psocoptera)
*** kulupu pipi Pilatela pi linja soweli (Phthiraptera)
*** kulupu pipi Tusanotela (Thysanoptera)
*** kulupu pipi Emitela (Hemiptera)
**** kulupu lili pipi Kikatomopa (Cicadomorpha)
**** kulupu lili pipi Pukolomopa (Fulgoromorpha)
**** kulupu lili pipi Wetelotela (Heteroptera)
**** kulupu lili pipi Kolelolunka (Coleorrhyncha)
**** kulupu lili pipi Senolunka (Sternorrhyncha)
*** kulupu pipi Lapisijotela (Raphidioptera)
*** kulupu pipi pi ilo suli pi tawa kon (Megaloptera)
*** kulupu pipi Nelotela (Neuroptera)
*** kulupu pipi meso (Coleoptera)
*** kulupu pipi Sepitela (Strepsiptera)
*** kulupu pipi Umenotela (Hymenoptera)
**** kulupu lili pipi Apokita (Apocrita)
***** kulupu lili lili pipi jelo pimeja pi ko suwi (Apiformes)
*** kulupu pipi Tikotela (Trichoptera)
*** kulupu pipi kule (Lepidoptera)
*** kulupu pipi Mekotela (Mecoptera)
*** kulupu pipi Siponatela pi linja soweli (Siphonaptera)
*** kulupu pipi pi ilo tu pi tawa kon (Diptera)
kulupu:soweli
kulupu:pipi
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin
pipi jelo pimeja pi ko suwi

pipi jelo pimeja pi ko suwi (Apipome (Apiformes) anu Antopila (Anthophila)) li pipi. pipi jelo pimeja pi ko sewi mute li lon. tan ni la, lipu ni li toki e pipi ale jelo pimeja pi ko suwi. 
tenpo mute la, jan li toki e pipi jelo pimeja pi ko suwi la, ona li wile toki e pipi jelo pimeja Api Melipela (Apis Mellifera). jan mute li sona e ona. ona li pana e ko suwi mute.
== sijelo ==
pipi ni li jo e sijelo lili. ona li jo e suli 10mm. ken la, ona li jo e suli 1.5mm. kin la, pipi jelo pimeja Mekakile Puto (Megachile Pluto) li jo e suli 4cm. 
pipi jelo pimeja pi ko suwi li jo e ijo sijelo tu wan. ona li jo e ilo pi tawa kon tu tu. pipi jelo pimeja mute (taso: pipi jelo pimeja ale ala) li jo e palisa utala. 
== moku ==
tenpo mute la, ona li moku e telo kasi suwi. kin la, ona li moku e ko kasi. pipi jelo pimeja mute li poki e moku tawa tenpo kama.
ante la, jan li moku e pipi ni lon ma mute. ona li ken moku e pipi jelo pimeja e pipi jelo pimeja lili. 
== ko suwi ==
pipi jelo pimeja mute li pali e tomo pipi, e kulupu pipi. ona li pali e ko suwi tawa pipi lili ona. taso, tenpo mute la, jan li kepeken e ko suwi. jan li pali e ni la, ona li jan pi pipi pi ko suwi.
kulupu:pipi
pipi kala linja

pipi kala linja li kala,ona li jo e selo kiwen tan awen e ona sama.http://www.360doc.com/content/23/1220/06/78486637_1108162707.shtmlona li jo e insa linja,noka pi tawa kala li anpa insa linja ona.ona la,selo kiwen pi lawa en sewi sijelo li sama sike linja.linja lawa ona li linja mute.
==tan sona==
pipi kule

pipi kule (kulupu Lepitotela (Lepidoptera)) li pipi, li ken tawa lon kon sama waso. pipi ni mute li lon, taso jan li lukin la, kulupu tu li suli: pipi kule pi tenpo pimeja en pipi kule pi tenpo suno.
==kule==
pipi ale ni li ken tawa lon kon. ni la ona li kepeken luka waso. sijelo ona li lili la luka waso ona li selo pi suli mute. ni li suli tawa lukin jan la, kule li suli. pipi kule pi tenpo suno li kule wawa, li ken kule mute. pipi kule pi tenpo pimeja li kule pi wawa ala, li sama kule ma.
==tawa==
pipi ni li tawa lon kon kepeken luka waso. nasin pi tawa kon li ken nasa. pipi pi tenpo suno la nasin ona li sama ala palisa, li tawa mute lon poka mute. pipi pi tenpo pimeja la tawa ona li sama palisa tan suno mun. taso suno ilo mute li lon tenpo ni tan jan la pipi li awen lon ilo suno.
==sin pi pipi kule==
pipi sin li kama lon la ona li ken ala tawa lon kon tan luka waso ala, li sama palisa linja. ona li wile moku mute. ona li kama suli la, ona li pali e poki. poki ni li selo e pipi, li len e ona. pipi li lape lon insa ni, li kama ante mute a. ante li pini la ona li pakala e selo poki, li ante mute. luka waso li lon. taso ona li kama weka sin tan poki ona la ona li wawa ala, li ken ala kepeken luka waso, li wile awen tan ni: wawa en telo sijelo en suli li kama lon insa pi luka waso, li wile e tenpo. soweli li wile moku e ona la wawa ona li ike lon tenpo ni.
==kulupu pi nasin sona==
jan sona li sona e ni: pipi kule mute pi tenpo suno li lon kulupu wan, li kulupu Lopalosela (Rhopalocera). pipi kule pi tenpo pimeja la ona pi mute ala li lon kulupu ni kin. pipi kule ante li kulupu mute, taso nimi Etelosela (Heterocera) li kulupu e ale ni.
kulupu:pipi
pipi len

pipi len (kulupu Ajane (Araneae)) li pipi lon kulupu Ajakita (Arachnida). ona li ken pali e len kepeken nena lili lon monsi ona. pipi len li ken suli li ken lili. ona li moku e pipi ante. mute lili pi pipi len li ken moku e soweli lili e akesi lili e kili. sinpin uta ona li ken pana e telo utala. 
jan mute li pilin monsuta tan pipi len. taso, lili pi pipi len li ken pakala e jan. pipi pi ken pakala li uta e jan la tenpo mute la ona li moli ala li kama pona sin. moli tan pipi len li nasa li lili. pipi len li wile ala uta e jan. ona li moku ala e jan. ona li uta tan ni taso: ona li pilin monsuta tan jan.
pipi len li pana e pona mute tawa kulupu. ona li moku e pipi ike. waso en akesi li ken moku e ona. ijo wawa li ken tan len ona. misikeke li ken tan telo utala ona.
kulupu:pipi
pipi linja

pipi linja li kulupu pipi lon ma ale. pipi linja li ken nimi pipi mute ante. wan kulupu suli pi pipi linja li pipi linja ma (Lumbricidae). kulupu pi pipi selo (Arthropoda) li jo pipi pi noka mute (Myriapoda), pipi kule sin (Lepidoptera), kin ante mute nimi pipi linja. kin ante kulupu li pipi linja lipu (Platyhelminthes) kin pipi linja lili (Nematoda).
sitelen:Regenwurm1.jpg|pipi linja ma (Lumbricus terrestris)
sitelen:Monarch Butterfly Danaus plexippus Vertical Caterpillar 2000px.jpg|pipi kule sin (Danaus plexippus)
sitelen:Lithobius forficatus.jpg|pipi pi noka mute loje (Lithobius forficatus)
sitelen:Anadenobolus monilicornis 03.JPG|pipi pi noka mute pimeja (Anadenobolus monilicornis)
kulupu:pipi
pipi pi ilo sona

pipi pi ilo sona li tan pi ijo ni: ilo sona li ken ala pali pona. jan pi toki ilo li wile ala e ona.
nimi "pipi" li tan ni:
tenpo sike nanpa 1945 la, jan Grace Hopper li pali e ilo sona. taso, ilo sona li ken ala pali. jan ni li alasa e pipi lon ilo sona. ilo sona li kama ike tan pipi ni.
kulupu:ilo sona
poka

poka li nimi pona.
jan li jo e poka suli luka wan. sewi en anpa en sinpin en monsi en open en pini. 
nimi open pini li kama tan nasin sitelen pi toki pona. toki pona la, sitelen li open lon poka open. sitelen li pini lon poka pini.
kulupu:poka
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin
poka open

poka open li poka. poka jasima pi poka open li poka pini. suli la, nasin sitelen pi toki pona li open lon poka open. ni la, ona li poka open. suli la, pilin sijelo lon sijelo jan li lon poka open. ni la, ona li poka pilin kin.
jan pi mute 90% la, luka pi poka pini li jo e wawa e pali. luka pi poka open li jo e wawa lili e pali lili. ni la, poka open li poka ike. nimi "sinister" (toki pona la, ike) la, toki Lasina li kepeken e nasin ni.
kulupu:poka
poka pini

poka pini li poka. poka ante li poka open.
==nasin lawa==
nasin lawa ante la, jan li kepeken nimi poka tu lon toki Inli. ni li tan ante suli pi ma Kanse. kulupu lawa la jan li lon poka pi jan lawa. jan li pilin pona tawa jan lawa la, jan li lon poka pini pi jan lawa. jan li pilin ike tawa jan lawa la, jan li lon poka open pi jan lawa.
nasin lawa pi poka pini la, jan ante o wawa ante. wawa ante pi jan ante li kama tan nasin kulupu ante li kama tan nasin esun. ni la, jan ante o jo e mani pi mute ante e ken ante.
kulupu:poka
poka pini pi open suno

poka pini pi open suno anu poka open pi pini suno li poka suno. poka open pi open suno la, ona li poka jasima.
jan pi mute 800.000.000 li lon kipisi sike pi poka ni. ona li jo e ale pi ma Antasika e ale pi ma Oselija ale. ma Amelika seli en ma Apika la, kipisi li lon ona. ma sike telo mute pi ma Asija li lon ona.
kulupu:poka suno
poka suno

poka suno suli li poka open pi open suno li open suno li poka pini pi open suno li pini suno . 
==nimi lon toki ante==
===poka open pi open suno===
* 北 / 北 (toki Sonko)
* Norda (toki Epelanto)
* North (toki Inli)
===open suno===
* 东 / 東 (toki Sonko)
* Oriente (toki Epelanto)
* East (toki Inli)
===poka pini pi open suno===
* 南 / 南 (toki Sonko)
* Sude (toki Epelanto)
* South (toki Inli)
===pini suno===
* 西 / 西 (toki Sonko)
* Okcidente (toki Epelanto)
* West (toki Inli)
kulupu:poka
kulupu:poka suno
poki

poki li jo e ijo. ijo li lon insa poki la, poki li ken awen e ona. poki li jo e selo. poki li ken jo e lupa. jan li ken pana e ijo kepeken luka lon poki.
ijo:Pots for sale in Kenya.jpg|poki ni li kama tan kili
ijo:Box.agr.jpg|poki leko pi supa lipu
ijo:WalletMpegMan.jpg|poki mani
ijo:Vaso de agua-Hotel.jpg|poki telo
kulupu:poki
poki kalama

poki kalama li ilo pi kalama musi. poki kalama li jo e len e poki. jan li pana e len lon sewi poki. mute la, sewi pi poki kalama li jo e supa sike. luka anu palisa la, jan li ken utala e sewi pi poki kalama li ken pali e kalama. jan li pilin e ni: ona li pali e kalama "Pun".
kulupu:ilo pi kalama musi
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
poki sijelo lili

poki sijelo lili li poki lili lon sijelo pi ijo lon ale. poki li jo e ko insa e ilo lili mute lon insa selo. poki sijelo li lon li pali li ken moli. 
ijo lon li ken jo e poki sijelo wan anu poki sijelo mute. lili mute ona la jan li wile lukin e ona kepeken ilo lukin. 
nasin sona pi tomo lili li toki e ni: "ijo li ken moli la ona li jo e poki sijelo. poki sijelo li lon sijelo pi ijo lon ale. tomo lili ale li kama lon tan poki sijelo ante."
==insa==
poki sijelo lili li ken jo e insa lawa. poki ante li jo ala e insa ni. poki pi kasi mute li jo e insa laso. insa ni la ona li ken kama jo e wawa suno.
kulupu:sona
kulupu:soweli
kulupu:kasi
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin