nyuuzyou/wikis huggingface dataset:
nasin sewi Omalo

nasin sewi Omalo anu nasin sewi (pi) jan (ale) li nasin sewi li nasin sona. 
toki Epelanto la nimi ni li "Homaranismo". 
toki Epelanto la nimi "Homaranismo" li "nasin sewi pi jan ale". 
toki Epelanto la nimi "homaro" li "jan ale". 
jan Sameno li open e nasin sewi Omalo. 
ona li open e nasin ni, tan nasin pi jan majuna Ile. 
nasin pi jan majuna Ile li tan nasin sewi Juta. 
==nasin==
jan pi nasin sewi Omalo li toki e ni: 
* jan ale li pata. jan ale li jan sama. 
* kule selo li lili. ma li lili. toki li lili. pali jan li suli. 
* jan li wile ala jo e toki pi mama ona e nasin pi mama ona la jan li ken jo e toki ante e nasin ante. 
* jan li sewi lon ale. 
* toki ale li ilo taso. 
* jan li toki tawa jan pi toki ante la jan li toki e toki pi ma ala (toki Epelanto anu toki pona anu ante). 
* o utala ala e jan pi nasin ante. 
==toki lawa pi nasin sewi Omalo==
* toki pi nanpa wan: mi jan taso. tan ni la sona mi li sona jan taso.
* toki pi nanpa tu: ma ale li sama.
* toki pi nanpa tuli: ma li ijo jo pi jan ale lon ma ni.
* toki pi nanpa po: jan li ken jo e nasin ante e toki ante kulupu mama ona.
* toki pi nanpa luka: o kepeken ala e nimi ni tawa ma: nimi ni ken kama e utala.
* toki pi nanpa luka wan: o kepeken ala e nimi "nasin pi ma mama" tawa nasin sewi anu kulupu.
* toki pi nanpa luka tu: jan mute li ken ala li lon jan pi mute lili.
* toki pi nanpa luka tuli: ma li poki e jan ante. o kepeken ala e nimi "jan pi ma X". o kepeken e nimi "jan pi nasin (sewi) Omalo pi ma X".
* toki pi nanpa luka po: o kepeken ala e nimi "toki ma". o kepeken e nimi "toki pi kulupu mama".
* toki pi nanpa luka luka: jan sewi li jo e ma taso anu toki taso anu kulupu jan taso. jan ale li wile e ni la jan ale li ken jo e jan sewi.
* toki pi nanpa luka luka wan: tomo pi nasin sewi Omalo li jo e pali mute. lon tomo ni la jan ken toki sewi li kama sona li kute e toki tan jan lawa.
* toki pi nanpa luka luka tu: jan pi nasin sewi Omalo li jan ni: toki lawa pi nasin sewi Omalo li pona mute tawa jan ni.
kulupu:nasin sewi
kulupu:nasin
kulupu:toki Epelanto
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
nasin sewi Otun

nasin sewi Otun anu nasin sewi Otu anu nasin sewi Utu (toki Pon: Vodun; toki Kejo: Vodou; toki Inli: Voodoo, Hoodoo) li nasin sewi tan ma Apika pi pini suno. kulupu Ewe en kulupu Jolupa en kulupu Pon li pilin wawa e nasin sewi ni lon ma Awisi lon ma Kana lon ma Naselija lon ma Penen lon ma Toko. nimi ona li jo e kon pi jan sewi.
ona li jo e nimi mute. ma Penen la ona li jo e nimi Nuputo e nimi Nukonkon e nimi Nusiju e nimi Jewe e nimi Un. nimi Nuputo (toki Pon: Nubudo) li kon. jan li ken ala toki pona e ona. nimi Nukonkon (toki Pon: Nugongon) li kon suli. nimi Nusiju (toki Pon: Nujiwu) li kon pi kon monsuta sewi. nimi Jewe (toki Pon: Yèhwé) li nasin sewi pona. nimi Un (toki Pon: Hun) li telo sijelo loje. nasin sewi ni li sama nasin sewi Jolupa sama nasin sewi Kantonpe sama nasin sewi Santelija.
ona li sewi e jan sewi mute. jan pali sewi li kama jan sewi lon sijelo ona. jan mute li pilin e ni: nasin sewi Otun li ike mute. ona li toki e ni: monsuta li kama lon jan pali sewi.
== lon ma Awisi ==
jan Kanse li kama jo e jan pimeja pi ma Apika. ona li tawa e jan ni tawa ma Amelika. jan Kanse li toki e ni: nasin sewi sina li ike mute; o kama jan Katolika. ona li awen pilin wawa e nasin sewi Otun. taso ona li len e nasin sewi Otun kepeken nasin sewi Katolika. ona li toki e ni: mi mute li olin sewi ala e jan sewi ona pi sin ala; mi mute li olin sewi e jan pona pi nasin sewi Katolika. taso ona li kama pilin wawa e ijo pi mute lili tan nasin sewi Katolika. ma Apika la jan sewi Nana Puluku li lon e ma ale e jan sewi Maju e jan sewi Lisa. ma Awisi la sewi Ponte (toki Keyo: Bondyé; toki Kanse: Bon dieu; toki pona: sewi pona) li mama pi ma ale. jan sewi mute li selo ante pi jan sewi wan.
jan pali anpa pi ma Awisi li toki e ni tawa jan sewi mute ona: o weka e mi mute tan jo pi jan Kanse; o pana e wawa tawa mi mute. jan pimeja li kama utala e jan Kanse li anpa e jan Kanse li kama lawa e ma Awisi.
ma Awisi la jan pali sewi li sitelen lon ma tan wile ni: jan sewi li kama. sitelen ni li jo e nimi Wewe. sitelen Wewe en nimi ona li kama tan ma Apika. kin la ona li kama tan kulupu Tawino li kama tan kulupu Alawa tan ma Amelika.
kulupu:nasin sewi
kulupu:ma Apika
kulupu:ma Apika pi pini suno
nasin sewi Pakano

nasin sewi Pakano (toki Lasina: pāgānus) li lon kulupu pi nasin sewi majuna. ona li jo e jan sewi mute. nasin sewi Pakano sin (toki Inli: neopaganism) li lon. jan Pakano sin li pana e olin tawa jan sewi majuna mute.
nasin sewi Pakano mute li lon:
* nasin sewi Asatu (Asatru)
* nasin sewi Elenisin (Hellenism)
* nasin sewi Kemetesin (Kemetism)
* nasin sewi Tuwili (Druidry)
* nasin sewi Wika (Wicca)
kulupu:nasin sewi
nasin sewi Pawa

li nasin pi mama sewi wan. mama pi nasin sewi Pawa li jan sewi Pawa Ula. jan Pawa Ula li toki e ni: nasin sewi ale (nasin sewi Isilan en Jejuta en Puta en Kolisu) li wan. ona li kama lon ma Ilan lon tenpo sike 1863. tenpo ni la jan pi nasin sewi ni li lon ma mute.
kulupu:nasin sewi
nasin sewi Potesu

li kulupu pi nasin sewi lili mute pi nasin sewi Kolisu. ona li kipisi suli pi nasin Kolisu. nasin sewi Potesu li kipisi tan nasin sewi Katolika lon tenpo poka pi tenpo sike nanpa 1500. ona li kipisi tan ni: jan mute lon ma Elopa li pilin ike tawa pali pi kulupu Katolika. toki pi tenpo ni la, jan li kepeken nimi ni: ante Potesu.
ante Potesu li open lon tenpo sike nanpa 1517. tenpo ni la, li pana e lipu sitelen. lipu ni li jo e sitelen pi wile ante ona tawa kulupu Katolika. lipu ni li tawa mute. tan ni la, kulupu Katolika li weka e ona tan kulupu ona. ni li open pi nasin sewi Lute. en li pilin ike li wile ante e nasin Katolika kin. taso moka sewi la ona li jo e pilin ante tan jan Lute. tan ni la, nasin sewi lili ante li kama: nasin sewi Suwinli en nasin sewi Kawin. ona tu li sama mute. tan ni la ona li jo e nimi wan kin: . kulupu pi nasin sewi ni li nasin sewi Potesu. nimi Potesu li kama tan lon tenpo sike 1529. jan lawa lili pi alasa pi nasin Lute li pana e lipu ni tawa kulupu lawa pi ma suli pi ma Loma sewi tan ni: jan Masin Lute li ike tawa lipu lawa pi ma suli Loma sewi. jan Lute en jan Suwinli en jan Kawin li kepeken e nimi ante: "evangelisch" ("pi toki pona pi jan Jesu"). toki ni li suli tawa ona. toki Tosi la tenpo ni kin la jan mute li kepeken e nimi ni. taso toki mute la toki pona kin la nasin sewi Ewanseli li kulupu wan pi nasin sewi Potesu taso.
jan Lute en jan ante li kulupu e ijo suli pi nasin sewi Potesu kepeken nimi "taso": pilin sewi taso, pali olin taso, lipu sitelen (lipu Pipija taso, jan Jesu taso." jan li lanpan e pona sewi kepeken ijo ni taso.
jan ante li pilin e ni: nasin sewi Potesu lon li pali ale ala e ni: pilin sewi en pali olin en lipu Pipija en jan Jesu li suli nanpa wan. tan ni la ona li pali e nasin sewi Potesu ante. mute la ona wile e ni: kulupu jan pi lon wan o lawa. jan lawa lon sewi o lon ala. ken la tan ni la nasin sewi mute pi sama mute li kama lon. mute la ona li pali kulupu pona. kulupu suli tu li lon:
*nasin sewi Ewanseli anu kulupu lon nasin pi lipu Pipija. ona li toki e ni: jan li sitelen e lipu Pipija tan kon sewi. ni la ale lon ona li lon. ijo suli ante li ni: jan pi ona sama li toki: mi wile lon poka sewi. nasin sewi Papisa en nasin sewi Metosi li suli nasin ni. jan ni ale ala li lon nasin sewi sin ni. kulupu Ewanseli li lon insa nasin sewi Lute kin.
*nasin sewi Kalisma. ona la pana (toki Eleni: χάρισμα) tan kon sewi li suli.
nasin sewi Anapapisa li kulupu nasin sewi kin. en li nasin ni. ona li sama mute pi nasin sewi Ewanseli. taso ona li sin ala li lon tan tenpo pi ante Potesu.
nasin sewi Anlikan li jo e tan ante: jan lawa pi ma Inli li wile weka tan jan lawa pi nasin sewi Katolika li pali e nasin sin tan kipisi pi nasin sewi Katolika pi nasin sewi Lute.
nasin sewi Puwitan en kulupu sewi Kuweka kin li nasin sewi Potesu.
kulupu:nasin sewi Kolisu
nasin sewi Puta

nasin sewi Puta li nasin sewi tan jan Sitata Katama (jan Puta, anu jan Tatakata). nasin sewi Puta li weka e pilin ike. jan pi nasin Puta li toki e ni: pilin ike li tan pilin wile, li jo ala. nimi ni li pilin Tuka (toki Sanki: Dukkha). tenpo pi wile pini la, mi mute li pini e sike Sansala (toki Sanki: Samsara), li kama moli ala, li kama lon ala.
== ma Sansala==
ma Sansala (toki Sanki: Saṃsāra) li sike pi kama moli pi kama lon. jan ale li ken kama lon ma mute ni. taso, jan pi nasin Tatakata li pilin e ni: kon pi pini ala li lon ala. ale li ken pini. sewi Tatakata li weka tan ni, li weka e jan ante tan ni. mi mute li lon ma Sansala. ni tan la mi mute li pilin ike Tuka (Dukkha). kon Kanma (toki Sanki: Karma, toki Tanti: Kamma) li ante e ma pi jan li kama lon.
kon lon li ken kama lon:
* ma pi sewi Tewa (Deva)
sewi Tewa li olin e lon. ona li jo e ale pi ona wile, li pilin pona mute. taso, ni li kama ike. tenpo pi ona li pini la, ona li kama anpa ma Sansala. sewi Tewa ken pana pona e jan, taso ona li ken ala pana e pini Nipana (Nirvana, Nibbana) tawa jan.
* ma jan 
jan taso li jo e lawa pona tawa ken kama sona e nasin Tama (Dharma). ni li kama lon pona mute a!
* ma pi sewi Asula (Asura)
sewi Asula li jan sewi pi pilin ike mute, li pilin seli, li wile utala e jan ante, li wile e mani e pona taso.
* ma soweli 
soweli ken ala lawa e ona. jan lon sijelo ni li taso weka e kon ike Kanma.
* ma pi kon pi wile moku
kon ni li wile moku, taso ona ken ala moku e ijo. tan ni la ona li pilin ike mute a. ona li ken utala e jan, taso kon mute li taso wile e jan li pali pona.
* ma pi pilin ike mute
taso jan pi ike mute li lon ni. jan pi moli e ante li lon ni. jan pi unpa e jan pi wile ala li lon ni. tenpo mute la ona li lon ni. kon seli mute en kon lete mute li utala e jan lon ni.
== ijo tu tu pi nasin sewi Tatakata ==
sina wile sona e ijo tu tu pi nasin sewi Tatakata:
* ale li jo e pilin ike
* pilin ike li tan wile 
* pini pi pilin ike li lon
* pini pi pilin ike li lon nasin pona pi nasin sewi Puta.
kulupu:nasin sewi
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin
nasin sewi Sinto

li nasin sewi tan ma Nijon. 
tenpo la, ona li nasin sewi nanpa wan lon ma Nijon. jan pi nasin sewi Sinto li pilin e ni: ona li kon sewi lon ijo ali. nimi pi kon ni li "Kami". jan pi nasin sewi Sinto li alasa e kon Kami li anpa tawa ona kepeken supa sewi kepeken tomo sewi. jan li pana e ijo pona tawa kon sewi. ona li jo e pali mute li jo e tenpo musi mute. ona li kulupu suli wan ala pi nasin sewi Sinto.
ma Nijon la, jan mute li wan e pali pi nasin sewi Puta e pali pi nasin sewi Sinto.
kulupu:nasin sewi
kulupu:ma Nijon
nasin sewi Tesu

nasin sewi Tesu li nasin sona. nasin sona ni en nasin sewi ante li sama ala.
toki Epelanto la nimi ni li "diismo" . toki Inli la nimi ni li "deism" . toki Kanse la nimi ni li "déisme" .
nimi ni li tan nimi "Deus" tan toki Loma. "Deus" li "jan sewi", kepeken toki Loma.
jan pi nasin sewi Tesu li sona li pilin ante. taso la jan pi nasin sewi Tesu li toki e ni:
*jan sewi li lon.
*jan sewi li pali e ale: jan, soweli, kala, akesi, pipi, kasi, telo, kiwen... 
*pali pi jan sewi li sitelen e ale tawa jan.
*jan sewi pi nasin sewi li lon ala.
*jan sewi li pana e sona tawa jan ale.
*sina ken pilin e jan sewi, kepeken sona taso.
*sina ken ala pilin e jan sewi kepeken nasin sewi.
*nasin sewi li powe.
*nasin sewi li ike li monsuta li pakala li lawa li pake e jan.
*pona li suli. nasin sewi li lili.
*jan ale o pali e pona, tawa ale.
jan pi nasin sewi Tesu li mute li sona ante li pilin ante.
jan ni ken pilin e ni: tenpo ni la jan sewi li pali e ala.
jan ni ken pilin e ni kin: tenpo ni la jan sewi li pali e ali.
kulupu:nasin sewi
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
nasin sewi Watapawi

li nasin sewi pi jan Alawan. ona li kama tan ma Sameka lon tenpo sike 1930. ona li jo ala e lawa kulupu wan. lipu Pipija li lipu sewi. sewi wan li lon. jan li kepeken tawa sewi. 
jan Haile Selassie li suli mute. ona li kama jan lawa pi ma Itejopija lon tenpo sike 1930 li pini lon tenpo sike 1974. 
jan pi nasin sewi Rastafari li kipisi ala e linja lawa ona. jan mute li kepeken kasi nasa.
jan Bob Marley li kama jan pi nasin sewi Watapawi.
kulupu:ma Sameka
kulupu:nasin sewi
nasin sewi pi jan Alawan

nasin sewi pi jan Alawan li kulupu pi nasin sewi. nasin sewi ona li kama tan jan Alawan. nasin sewi suli ona li nasin sewi Jejuta, li nasin sewi Kolisu, li nasin sewi Isilan. nasin sewi ante ona li nasin sewi Pawaji, li nasin sewi Samewi, li nasin sewi Tusi, li nasin sewi Watapawi.
kulupu:nasin sewi
kulupu:nasin
nasin sewi pi jan Jesu

::lipu ni li toki e ni: jan Jesu li open e nasin sewi ni. ona li jan pi nasin sewi Jejuta.
nasin sewi pi jan Jesu anu li nasin sewi pi jan Alawan li nasin pi sewi wan tan toki sona pi jan Jesu. ona li nasin sewi pi suli nanpa wan lon ma ale. jan pi nasin sewi li pilin e ni: jan Jesu li jan lili pi mama sewi li kama lawa sama toki pi jan sewi lon nasin sewi Jejuta. lipu sewi pi nasin sewi pi jan Jesu li lipu Pipija. 
nasin sewi pi jan Jesu li kama tan nasin sewi Jejuta lon tenpo pi tomo sewi nanpa tu lon ma Juteja pi ma Loma. jan Jesu en jan poka ona li pana e toki pi jan Jesu lon ma poka. jan mute pi nasin sewi Jejuta ala li kama la ona li kama nasin sewi ante. 
jan pi kulupu ante mute li lon nasin sewi pi jan Jesu. sama la kulupu ante li pilin e ijo ante. taso ona mute li pilin e ni: sewi li pana e jan lili ona Jesu tawa ma. ona li pana e sona tawa jan li kama pakala li moli lon palisa moli. taso nasin sewi la ona li kama lon sin tan moli li kama awen e jan ale tan ike. lipu pi jan Matejo en lipu pi jan Mako en lipu pi jan Luka en lipu pi jan Jowanan li toki e lon pi jan Jesu e pana sona ona. 
==pilin==
*jan Jesu pi ma tomo Nala li lawa li sewi.
*mama sewi li mama pi jan Jesu.
**jan mute pi nasin sewi li toki e ni: sewi li jan tu wan. ona li mama li jan lili li kon. jan tu wan ni li sewi lawa.
* jan meli Malan li mama meli pi jan Jesu.
** jan meli Malan li mama meli pi jan Jesu tan ni: sewi li pana e jan lili tawa jan Malan kepeken kon ona (jan Luka 1:35)
*tenpo pini mute la jan Jesu li lon ma Juteja. ona li pana e sona sewi. jan mute pi kulupu Jejuta li kute e ona. jan Jejuta ni li kama tawa nasin sewi sin. jan Jesu li ike tawa jan lawa pi nasin sewi Jejuta tan ni. ona mute li kama e ni: jan pi ma Loma li moli e jan Jesu. taso jan Jesuwa li pakala e moli. ona li kama tawa jan mute pi nasin sewi sin. jan Jesu li toki e ni: tenpo kama la mi kama tawa ma kin. jan Jesu li toki pini li kama tawa mama sewi ona.
taso pilin ante mute li lon kulupu ante pi nasin sewi ni.
==kipisi pi nasin sewi Kolisu==
tenpo la kulupu lili ante li kama. ni suli mute li lon:
*nasin sewi Katolika
**nasin sewi Katolika pi suno kama
*nasin sewi Ototo Olijen
*nasin sewi Ototo pi kama suno
*nasin sewi Potesu (anu nasin sewi Potetan)
**kulupu sewi Kuweka
**nasin sewi Anapapisa
**nasin sewi Anlikan
**nasin sewi Ewanseli
**nasin sewi Kalin
**nasin sewi Lute
kulupu lili ale li toki e lipu toki Nikija.
== sitelen ==
sitelen:Jesus-Christ-from-Hagia-Sophia.jpg|sitelen pi jan Jesu lon tomo Ajasopija
sitelen:Jerusalem Holy Sepulchre BW 19.JPG|tomo sewi pi lupa awen pi jan Jesu lon ma tomo Jelusalawin
sitelen:Chrzest gdansk.png|pana telo
sitelen:Lord's cup and Bread.JPG|pan sewi en telo kili sewi
kulupu:nasin sewi Kolisu
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin
nasin sewi pi ma Loma pi tenpo pini

tenpo pini la jan pi ma Loma li sewi e jan sewi mute lon nasin sewi ona. ona li pana e moku tawa jan sewi mute ni li pali e kiwen musi jan tawa ona. mije sewi Jowi en meli sewi Juno li mama pi jan sewi ante. jan sewi ante li jan Masi, li jan Minewa, li jan Netunu, li jan ante mute. tan toki pi tenpo pini, jan lawa Lomulu en jan lawa Numa Popilu li open e nasin pi nasin sewi pi ma Loma mute.
kulupu:nasin sewi pi ma Loma pi tenpo pini
nasin sitelen Anku

nasin sitelen Anku (한글 - nimi pi ma Anku lete: 조선글 soson-kulu) li nasin sitelen pi toki Anku.
==tan seme?==
sike suno 1400 la jan Seson (tawa e toki Anku e ni: 세종) li jan lawa pi ma Anku li jan sona. ona li wile pali e nasin sitelen pona tawa toki Anku: ona li wile e ni kin: jan pi ma Anku li kepeken e sitelen ni.
ona li kepeken e nimi ni: 훈민정음 Uminsonun (nasin sitelen Ansa - nasin sitelen pi toki Sonko pi toki Anku: 訓民正音 - kalama pona pi jan pi pana sona). nimi 'Anku (nasin sitelen suli pi toki Anku)' li pana tan jan Sikijon(tawa e toki Anku e ni: 주시경). ona li jan sona pi toki Anku. tenpo mun pi nanpa luka luka tenpo suno 9 li tenpo suno pi nasin sitelen Anku lon ma Anku.
==nasin==
tenpo ni la ona li jo e nimi pi nanpa 14 en 10. ma Anku seli en ma Anku lete li ilo kepeken nasin ante.
ㄴ(n)+ㅏ(a)=나(na)
ㄱ(k)+ㅏ(a)+ㄱ(k)=각(kak ka)
ㅇ(n - ona li lon nimi sinpin la ona li kalama ala)+ㅕ(jo)+ㄹ(l)+ㅁ(m)=엶(jolm jon)
ㅌ(t)+ㅘ(o+a=wa)+ㅅ(s)=퇏
==lipu ante==
*toki pona kepeken nasin sitelen Anku http://www.tobareinne.com/misc/llengua/tokipona/hangul-Vkbd.html
Anku
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
nasin sitelen Tenwa

nasin sitelen Tenwa li nasin sitelen sin. jan J. R. R. Tolkien li pali e ona. toki Kuwenja en toki Telelin en toki Sintalin en toki Mordor li kepeken e ona. jan Pije li pali e nasin sitelen ni tawa toki pona.
jan J. R. R. Tolkien li sitelen e nimi mute pi toki Inli kin kepeken nasin sitelen ni. jan ante mute li pali e nasin sitelen ni tawa toki ante.
== lipu ante ==
* ilo sitelen ni: ona li sitelen kepeken nasin sitelen Tenwa
* sitelen lon lipu Komon
Tenwa
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
nasin sitelen Tuki

nasin sitelen Tuki.
ona li jo e sitelen suli ni: A, B, C, Ç, D, E, F, G, Ğ, H, I, İ, J, K, L, M, N, O, Ö, P, R, S, Ş, T, U, Ü, V, Y, Z 
en sitelen lili ni: a, b, c, ç, d, e, f, g, ğ, h, ı, i, j, k, l, m, n, o, ö, p, r, s, ş, t, u, ü, v, y, z.
== mama sona ==
* nasin sitelen Tuki
* lipu pi nasin sitelen Tuki
kulupu:nasin pi sitelen toki
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
nasin sitelen kalama pi ma ale

anu sitelen IPA li nasin sitelen pi kalama toki. sitelen mute li tan sitelen Lasina. kulupu kalama pi ma ale li pali e ona tawa ni: jan li ken sitelen e kalama toki kepeken nasin wan. jan pi sona toki en jan pi pali toki en jan pi pana sona en jan pi kalama musi li kepeken ona.
==sitelen==
=== kalama pini ===
kalama pini pi insa kon
poka→ 	sinpin 	sinpin 	sinpin 	sinpin 	sinpin meso	sinpin meso	sinpin meso 	sinpin meso 	sinpin meso	sinpin meso	sinpin meso 	sinpin meso 	sinpin meso 	sewi monsi 	sewi monsi 	sewi monsi 	sewi monsi 	sewi monsi 	anpa 	anpa 	anpa 	anpa
nasin↓ 	sinpin uta	sinpin uta	kiwen uta pi sinpin uta	kiwen uta pi sinpin uta	kiwen uta 	kiwen uta 	monsi pi kiwen uta	monsi pi kiwen uta	poka uta 	poka uta 	poka uta monsi	poka uta monsi	supa sewi uta	supa sewi uta	nena monsi uta	nena monsi uta	ko sewi monsi uta	ko sewi monsi uta	ko anpa monsi uta	ko anpa monsi uta	anpa uta	anpa uta
nena 	m̥ 	m 	ɱ̊ 	ɱ 	n̪̥ 	n̪ 	n̥ 	n 	n̠̥ 	n̠ 	ɳ̥ 	ɳ 	ɲ̥ 	ɲ 	ŋ̥ 	ŋ 	ɴ̥ 	ɴ 	ɴ̠̥ 	ɴ̠ 	ʔ˔ 	ʔ̬˔
pini ale 	p 	b 	p̪ 	b̪ 	t̪ 	d̪ 	t 	d 	t̠ 	d̠ 	ʈ 	ɖ 	c 	ɟ 	k 	ɡ 	q 	ɢ 	ʡ 	ɢ̠ 	ʔ 	ʔ̬
pini pana wawa 	p˕ 	b˕ 	p̪˕ 	b̪˕ 	t̪͡s̪ 	d̪͡z̪ 	ts 	dz 	tʃ 	dʒ 	ʈʂ 	ɖʐ 	tɕ 	dʑ 	tɕ̠ 	dʑ̠ 	qχ˔ 	ɢʁ˔ 	ʡʜ˔ 	ʡʢ˔ 	ʔh˔ 	ʔ̬˕
pini pana pi wawa ala	pɸ 	bβ 	p̪f 	b̪v 	t̪θ 	d̪ð 	tɹ̝̊ 	dɹ̝ 	t̠ɹ̠̊˔ 	d̠ɹ̠˔ 	ʂ˔ 	ʐ˔ 	cç 	ɟʝ 	kx 	ɡɣ 	qχ 	ɢʁ 	ʡʜ 	ʡʢ 	ʔh 	ʔh̬
kon tawa wawa 	ɸ˔ 	β˔ 	f˔ 	v˔ 	s̪ 	z̪ 	s 	z 	ʃ 	ʒ 	ʂ 	ʐ 	ɕ 	ʑ 	ɕ̠ 	ʑ̠ 	χ˔ 	ʁ˔ 	ħ˔ 	ʕ˔ 	h˔ 	ɦ˔
kon tawa pi wawa ala 	ɸ 	β 	f 	v 	θ 	ð 	θ̠ 	ð̠ 	ɹ̠̊˔ 	ɹ̠˔ 	ɻ̊˔ 	ɻ˔ 	ç 	ʝ 	x 	ɣ 	χ 	ʁ 	ħ 	ʕ 	h 	ɦ
sijelo poka 	ɸ˕ 	β˕ 	ʋ̥ 	ʋ 	 	 	ɹ̥ 	ɹ 	 	 	ɻ̥ 	ɻ 	j̥ 	j 	ɰ̥ 	ɰ 	ɰ̥̠ 	ɰ̠ 	ħ˕ 	ʕ˕ 	h˕ 	ɦ˕
pini lili 	ʙ̥˔ 	ʙ˔ 	ⱱ̥ 	ⱱ 	 	 	ɾ̥ 	ɾ 	 	 	ɽ̥ 	ɽ 	ɽ̥̠ 	ɽ̠ 	ɰ̥˕ 	ɰ˕ 	ʀ̥˔ 	ʀ˔ 	ʜ˔ 	ʢ˔ 	ʜ̠˔ 	ʢ̠˔
sijelo tawa 	ʙ̥ 	ʙ 	ʙ̥̠ 	ʙ̠ 	 	 	r̥ 	r 	 	 	ɽ͡r̥ 	ɽ͢r 	ɽ̥̠˕ 	ɽ̠˕ 	ʀ̥̟ 	ʀ̟ 	ʀ̥ 	ʀ 	ʜ 	ʢ 	ʜ̠ 	ʢ̠
pini pana poka 	ʙ̥˕ 	ʙ˕ 	ʙ̥̠˕ 	ʙ̠˕ 	 	 	tɬ 	dɮ 	 	 	ʈꞎ 	ɖɭ˔ 	cʎ̥˔ 	ɟʎ̝ 	ʀ̥̟˕ 	ʀ̟˕ 	ʀ̥˕ 	ʀ˕ 	ʜ˕ 	ʢ˕ 	ʜ̠˕ 	ʢ̠˕
kon tawa poka 	ɬ̪̟ 	ɮ̪̟ 	ɬ̪ 	ɮ̪ 	 	 	ɬ 	ɮ 	 	 	ɭ̥˔ 	ɭ˔ 	ʎ̥˔ 	ʎ˔ 	ʟ̥˔ 	ʟ˔ 	ʟ̥̠˔ 	ʟ̠˔ 	ʟ̥̠˔ˤ 	ʟ̠˔ˤ 	ʟ̥̠˔ˀ 	ʟ̠˔ˀ
kon poka 	l̥̪̟ 	l̪̟ 	l̥̪ 	l̪ 	 	 	l̥ 	l 	 	 	ɭ̥ 	ɭ 	ʎ̥ 	ʎ 	ʟ̥ 	ʟ 	ʟ̥̠ 	ʟ̠ 	ʟ̥̠ˤ 	ʟ̠ˤ 	ʟ̥̠ˀ 	ʟ̠ˀ
pini lili poka 	ɺ̥̪̟ 	ɺ̪̟ 	ɺ̥̪ 	ɺ̪ 	 	 	ɺ̥ 	ɺ 	 	 	ɭ̥˕ 	ɭ˕ 	ʎ̥˕ 	ʎ˕ 	ʟ̥˕ 	ʟ˕ 	ʟ̥̠˕ 	ʟ̠˕ 	ʟ̥̠˕ˤ 	ʟ̠˕ˤ 	ʟ̥̠˕ˀ 	ʟ̠˕ˀ
===kalama open===
kalama open
 	 	 	
{| class="nowrap" style="margin: auto; font-size: initial; background: #f8f9fa;"	 	 	
 	sinpin	meso	monsi
sewisewi lilimeso sewimesomeso anpaanpa lilianpa	
i
y
ɨ
ʉ
ɯ
u
ɪ
ʏ
ʊ̹
ʊ
e
ø
ɘ
ɵ
ɤ
o
e̞
ø̞
ə
ɤ̞
o̞
ɛ
œ
ɜ
ɞ
ʌ
ɔ
æ
œ̞
ɐ
a
ɶ
ɑ
ɒ	
i
y
ɨ
ʉ
ɯ
u
ɪ
ʏ
ʊ̹
ʊ
e
ø
ɘ
ɵ
ɤ
o
e̞
ø̞
ə
ɤ̞
o̞
ɛ
œ
ɜ
ɞ
ʌ
ɔ
æ
œ̞
ɐ
a
ɶ
ɑ
ɒ	
i
y
ɨ
ʉ
ɯ
u
ɪ
ʏ
ʊ̹
ʊ
e
ø
ɘ
ɵ
ɤ
o
e̞
ø̞
ə
ɤ̞
o̞
ɛ
œ
ɜ
ɞ
ʌ
ɔ
æ
œ̞
ɐ
a
ɶ
ɑ
ɒ
kulupu:sona toki
kulupu:nasin pi sitelen toki
nasin sitelen pi toki Nijon

nasin sitelen pi toki Nijon (toki Nijon: 日本語の表記体系) anu sitelen Nijon li sitelen nasin pi toki Nijon. tenpo ni la jan li kepeken nasin tu wan suli. nanpa wan li sitelen Kansi li ken sama nasin ni: nimi wan li sitelen wan. nanpa tu li sitelen Kana li sama nasin ni: kulupu kalama wan li sitelen wan. nanpa tu wan li sitelen Lomansi li kepeken sitelen Lasina li sama nasin ni: kalama wan li sitelen wan. nasin tu ante li lon sitelen Kana. nanpa wan li sitelen Ilakana. nanpa tu li sitelen Katakana. tenpo la jan li toki e ni: kama sona pi sitelen Nijon li wile e wawa pi suli nanpa wan. tan li ni: kama sona pi nasin mute li wile.
jan li sitelen Nijon la jan li ken open sitelen lon sewi lipu li ken pini sitelen lon anpa lipu. ni li kama e linja sitelen wan. linja li open lon poka pini lipu li pini lon poka open lipu. tenpo pini la jan li kepeken nasin ni lon mute, taso utala suli nanpa tu li pini la nasin ni ante li kama suli: jan li open sitelen lon poka open li pini sitelen lon poka pini. linja sitelen li open lon sewi li pini lon anpa lipu. tenpo ni la jan li sitelen lon lipu kasi la jan li kepeken nasin pi tenpo pini lon tenpo mute. lipu ilo la nasin pi tenpo ni.
==nasin lukin==
toki ni li tan sona Asaje Sinpun li tan suno nanpa LLLTT pi mun nanpa TT pi sike nanpa MATT. sitelen Kansi en sitelen tu Kana en sitelen Lomansi li lon ona. 
:2=ラドクリフ、マラソン五輪代表に 1万m出場にも含み
:Radokurifu, Marason gorin daihyō ni, ichi-man mētoru shutsujō ni mo fukumi
:"jan Pola Waki li lon utala pi tawa suli pi ma ale. ona kin li wile lon utala pi tawa lili wawa (linja WAA pi nasin pi mute weka pi ma ale)"
nimi pi toki Nijon li seme lukin lon nasin sitelen ale:
sitelen Kansi	sitelen Ilakana	sitelen Katakana	sitelen Lomansi	kon nimi
私 	わたし 	ワタシ 	watashi 	mi
金魚 	きんぎょ 	キンギョ 	kingyo 	kala lili jelo
煙草 	たばこ 	タバコ 	tabako 	palisa lili ni: jan li uta e ona la jan li insa e kon pi pona pilin pi ike sijelo
東京 	とうきょう 	トウキョウ 	tōkyō 	ma Tokijo ("lawa pi ma pi kama suno")
kulupu:nasin pi sitelen toki
kulupu:ma Nijon
nasin sona

li kepeken tan jan tawa kama jo e sona pi ali lon mi. ona li kepeken e lukin e pali.
nasin sona li open lon tenpo pini suli. jan li kama jo e nasin sona mute:
*sona nanpa
*sona mun
*sona sijelo
*sona sona
* sona ma
* sona kama
*sona esun 
tenpo la, nasin sona li ante mute. tenpo ni la, jan li jo e sona lon mute.
tenpo ni la, jan li kipisi e nasin sona tawa kulupu nanpa tu wan. ona li kulupu sona pi sona lon li kulupu sona pi sona kulupu li kulupu sona pi sona nanpa.
jan pi nasin sona li wile kama jo e sona sin. tenpo mute la, kulupu suli li pali e alasa sona. ken la, sona sin ken ante e nasin jan e nasin lawa.
kulupu:sona
nasin telo

nasin telo anu telo linja li telo tawa li linja. ona li lon selo ma, anu lon selo ma insa. ona li tawa anpa tan kama tawa suli. tan ni la, telo linja li kama tan sewi li tawa pini anpa.
== tawa ==
tenpo mute la, telo linja li tawa pini telo suli. ona li tawa tan telo lili anu telo kiwen lon nena sewi.
== kepeken jan ==
jan li tawa lon nasin telo kepeken tomo tawa telo. tan telo linja la, jan li kama jo e wawa linja kepeken tomo pi wawa telo, e moku tan kala. kasi pan en soweli la poki linja telo li pona tawa ona. tan ale ni la, jan pali e ma tomo mute lon poki telo linja.
== nasin telo suli ==
nanpa	nimi
1 	nasin telo Amasona
2 	nasin telo Nile
3 	nasin telo Misisipi-Misuwi
4 	nasin telo Jansi
5 	nasin telo Kuwanke
6 	nasin telo Opi-Isi
7 	nasin telo Enise
8 	nasin telo Lena
9 	nasin telo Amu-Akun
10 	nasin telo La-Pata-Palana
kulupu:nasin telo
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin