nyuuzyou/wikis huggingface dataset:
utala pi ante suli pi ma Mewika

utala li open lon ma tomo Lexington. jan Paul Revere li lukin e jan utala Piten kama. jan Revere li tawa jan mute li toki e ni: "jan Piten li kama! jan Piten li kama!" ma tomo Concord li poka ma tomo Lexington. jan pi ma tomo Concord li jo e ilo moli li moli e jan utala Piten mute.
ni li ike tawa jan lawa pi ma Piten. ona li pana e jan utala Piten sin mute.
jan utala Piten li pakala mute e jan utala Mewika. jan George Washington li lawa e kulupu utala Mewika. ona li sona mute li lawa pona e kulupu utala Mewika. taso kulupu utala Piten li wawa mute. jan Mewika li ken ala anpa e ona.
tenpo lete li kama. jan utala Mewika li jo ala e moku e len. kulupu utala Mewika li awen lon ma ante li utala e jan Piten. jan utala Mewika li pilin ike.
jan Thomas Paine li wile mute e ni: ma Mewika li anpa e jan Piten. toki pi jan Thomas Paine li kama e ni: jan utala Mewika li pilin pona.
tenpo pimeja la jan utala Mewika li tawa jan utala Tosi. (jan utala Tosi li utala tan ni: jan lawa pi ma Piten li pana e mani tawa ona.) jan Tosi ni li nasa. jan utala Mewika li anpa e ona.
ni li pona mute tawa jan Mewika. jan Mewika li pilin e ni: "ken la mi mute li ken anpa e jan Piten." jan Mewika mute sin li wile utala.
jan utala Kanse li tawa ma Mewika. jan Piten li ike tawa jan Kanse. jan Kanse li utala lon ma Mewika tan ni. jan utala Kanse li pana e sona utala mute tawa jan utala Mewika. kulupu utala Mewika li kama wawa.
jan Cornwallis li lawa e kulupu utala Piten lon ma tomo Yorktown. jan utala Mewika mute li kama tawa ma ni. jan utala Piten li ken ala anpa e jan Mewika ni. jan Cornwallis li wile e ni: jan utala Piten li tawa weka tan jan utala Mewika. ona li tawa telo li lukin e ni: tomo tawa telo utala Kanse li awen lon telo. jan Cornwallis li ken ala tawa.
jan Mewika li anpa e kulupu utala Piten. ni li pini e utala pi lawa Mewika.
kulupu:utala
kulupu:ma Mewika
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
utala pi ma Pokulan

utala pi ma Pokulan la ma Juke en ma Asensina li utala e ona ante lon ma Pokulan lon kulupu ma Sosa Sanwi pi anpa pi sitelen ma. ma Alensina li wile lawa e ma Pokulan la ona li pana e kulupu utala Alensina tawa ma ni lon tenpo sike nanpa LLLTTAMMMMT. nasin pi mute weka pi ma ale la ma Alensina li lon linja MMMMLTWAA lon weka tawa ma Pokulan lon telo Alansi pi anpa pi sitelen ma.
tenpo suli la ma Juke en ma Alensina li utala tan ma Pokulan. ma Juke li pali e ma tomo pi poka telo pi nimi Emon lon tenpo sike nanpa LLLTAMMML. ma Epanja pi tenpo pini li pali e ma tomo Luwi lon ma Pokulan. pali Epanja li lon tenpo pini tawa pali Juke la pali Juke li ike tawa ma Epanja. ma Epanja li wile utala e ma Juke, taso ni li kama ala. tenpo sike nanpa LLLTWALLLT la ma Alensina li weka e lawa pi ma Epanja la ma Alensina li lawa e ona sama. ma Alensina li pali e tomo lon ma Pokulan lon tenpo sike nanpa LLLTWAM. ona li pana e nimi Mawina (toki Epanja: Malvinas). taso la tomo tawa telo utala pi ma Mewika li pakala li weka e ma tomo ni la ma Juke li kama lawa sin e ma Pokulan lon tenpo sike nanpa LLLTWAMLLTW.
== utala pi tenpo sike nanpa LLLTTAMMMMT ==
ale insa pi tenpo sike nanpa LLLTWAMLLTW pi tenpo sike nanpa LLLTTAMMMMT la ma Juke li lawa e ma Pokulan. taso la ma Alesina li pana e kulupu utala pi pali wawa tawa ma Pokulan lon suno nanpa tu pi mun nanpa tu tu pi tenpo sike ni. ona li kama lawa e ma Pokulan.
kulupu pi utala ala pi ma kulupu wan li toki e ni tawa ma Alensina: ona li wile pini utala li wile toki tawa ma Juke. ni li kama e pona. taso la ma Alensina li awen lon ma Pokulan lon tenpo esun LT la kulupu utala pi ma Juke li tawa lon linja LLTAAA tawa ma Pokulan. ona tu li utala lon kon lon telo. pini ni la ma Juke li kama lon ma li utala lon suno nanpa MW pi mun nanpa luka. ma Alensina li pini wile utala lon suno nanpa LLTT pi mun nanpa LW.
kulupu utala Juke li poki e jan utala Alensina WALLTWALLTW li moli e ona LWAMMLL. jan wan pi jan tu pi ona LWAMMLL li moli lon tomo tawa telo ARA General Belgrano. tomo telo HMS Conqueror pi ma Juke li pakala e tomo ni la ona li tawa anpa telo. jan utala TAMMLLLTW pi ma Juke li moli.
== pini utala ==
pini utala la ma Juke en ma Alensina li pini pona tawa ona ante, taso tenpo sike nanpa LLLTTAMMMMLL la ni li kama pona sin.
kulupu:utala
kulupu:ma Pokulan
kulupu:ma Juke
kulupu:ma Alensina
utala pi ma Wije

li open lon tenpo sike nanpa 1955 li pini lon tenpo sike nanpa 1975. kulupu utala pi ma Mewika en ma Wije anpa li utala e kulupu Wije Kon li utala e ma Wije sewi. utala ni li suli tawa utala lete. utala ni li lon tan ni: nasin mani pi ma Mewika li utala e nasin pi pali kulupu pi ma Sesesele. ma Wije li kipisi tan pakala pi ma Intosino Kanse lon tenpo sike nanpa 1954. jan O Si Min li jan lawa pi ma Wije sewi en jan No Si Sijen li jan lawa pi ma Wije anpa. ma Wije sewi li ma pi nasin pi pali kulupu en ma Wije anpa li ma pi nasin mani. 
utala ni li moli e jan mute. lawa pakala utala li lon utala ni. utala unpa en utala monsuta li lon. jan mute li pilin monsuta pi tenpo pini ike tan utala ni.
ma Wije sewi li anpa e ma Wije anpa.
kulupu:utala
kulupu:ma Mewika
utala pi toki Iwisi

utala pi toki Iwisi la jan li sin e toki Iwisi li wile e ni: jan mute pi kulupu Jejusi li toki lon ona. jan mute pi kulupu Jejusi li toki mute. jan pi utala toki li toki e ni: o toki lon toki Iwisi taso tawa jan lili sina! o pali ala e musi toki lon toki ante! toki Isisi li ike! o pali e ala lon ona!
kulupu:ma Isale
kulupu:toki pi kulupu Jejusi
utala pi waso Imu

utala pi waso Imu (toki Inli: Emu War) li utala pi ma Oselija. 
== open ==
utala ni li lon tan ni: waso Imu li pakala e pan mute. ni la, jan pi ma Oselija li pilin ike mute li wile moli e waso Imu. jan utala li wile alasa e waso mute.
== utala ==
jan utala li alasa e waso Imu kepeken ilo utala pi kiwen lili mute. taso, waso Imu mute li moli ala. jan pi ma Oselija li wile ala awen e utala ni la, jan utala li weka utala.
kulupu:utala
kulupu:tenpo pini
kulupu:ma Oselija
utala suli nanpa tu

thumb
utala suli nanpa tu li utala pi ma mute. ona li kama lon tenpo sike nanpa 1939 li pini lon tenpo sike nanpa 1945. ma Tosi en ma Italija en ma Nijon en ma ante li ma mute Akije. ma Juke en ma Kanse en ma Sesesele en ma Mewika en ma Sonko en ma ante li ma mute Alije. tenpo sike nanpa 1939 la, ma mute Akije li toki e open utala tawa ma mute Alije. utala ni li utala suli nanpa tu. ma mute Akije li kama jo e ma Kanse e ma Posuka. taso, tenpo suno D li kama. ni li tan e ni: ma Tosi en ma Akije li kama lon ala. pini pi utala ona li kama e utala lete.
==open pi utala suli nanpa tu==
tenpo suno nanpa wan lon tenpo mun nanpa luka tu tu lon tenpo sike nanpa 1939 la, ma Tosi li tawa insa li utala e ma Posuka. tenpo suno kama tu la, ma Juke en ma Kanse li toki e open utala tawa ma Tosi. ni la, utala suli nanpa tu li open. taso, utala ante li kama lon tenpo pini.
ma Elopa la, utala insa pi ma Epanja li open lon tenpo sike nanpa 1936. utala insa pi ma Epanja la, ma Tosi en ma Italija li pana e ilo utala e kulupu utala. 
ma Asija la, ma Nijon li lanpan e ma Mansu lon tenpo sike nanpa 1931. utala nanpa tu pi ma Sonko pi ma Nijon li open lon tenpo sike nanpa 1937. 
ma Italija li tawa insa li utala e ma Itejopija lon tenpo sike nanpa 1935. 
==tan==
kulupu:utala
kulupu:utala suli
utala suli nanpa wan

ma pi ma Elopa li suli e kulupu utala ona. jan li pali e tomo utala telo mute e ilo utala mute. wile utala li suli lon ma Elopa. ike lili la, utala li kama.
ma Kanse en ma Juke en ma Losi li toki e ni: "mi mute li jan pona." ma Tosi en ma Esalasi Mosijo li toki e ni: "mi mute li jan pona." ma Losi en ma Sopisi li toki e ni: "mi mute li jan pona."
 li kama tan ma Esalasi Mosijo. ona li tawa ma tomo Salajepo lon ma Posan. jan Kawilo Pinsi li moli e jan Pan Petanan. ni li ike mute tawa jan pi ma Esalasi Mosijo. ni la, ma Esalasi Mosijo li toki e utala tawa ma Sopisi. ma Lusi li toki e ni: "ma Sopisi li ma pona mi. ma Sopisi li utala la, mi utala." ma Tosi en ma Esalasi Mosijo la, ijo li sama tawa ma Tosi. ma Kanse la, ijo li sama tawa ma Losi.
ma Tosi li toki e ni: "mi wile utala e ma Kanse. mi utala kepeken nasin utala Silipen. nasin utala Silipen la, mi wile utala e ma Pesije." tawa ma Juke la, ma Pesije li ma pona. ni la, ma Juke utala e ma Tosi e ma Esalasi Mosijo.
kulupu:utala
kulupu:utala suli
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
walo

walo li kule li kule pi kule ala. kule ale li lon la, walo li lon. suno la, loje en laso en jelo li lon walo. 
==sitelen pona==
sitelen pona la, sitelen pi nimi walo li sama sitelen pi nimi kule. sina weka e insa sitelen pi nimi kule la, sina jo e sitelen pi nimi walo. kin la, palisa tu li ante.
==tan==
toki Sumi: , "walo"lipu "nimi ale pona" pi jan Inwin 
== kon tawa jan ==
jan pi ma Elopa en jan pi ma Amelika la, walo li kule pi pilin pona. kin la, walo li kule pi jaki ala pi apeja ala.
nasin sewi Kolisu en nasin sewi Jejuta la, kule walo li kule sewi.
==sona ni li lon tan lipu ni==
kulupu:kule
wan esun pi ma Elasija

wan esun pi ma Elasija (anu esun poka pi ma Elasija) li wan esun pi ma luka. ona li lon ma Elopa li lon ma Asija. ona la ma Losi en ma Pelalusi en ma Aja en ma Kasatan en ma Kilisitan li kama wan lon esun. ma ale li toki ante la toki Losi li toki suli lawa.
kulupu:kulupu ma
kulupu:ma Asija
kulupu:ma Elopa
wan olin

wan olin la, jan ante li ken kama kulupu. tenpo mute la, ni li tan olin li tan unpa.
jan mute li wile wan. jan li ken ona lon tomo pi nasin sewi anu tomo ante. nasin sewi mute la, wan olin li suli. nasin jan ante la, kulupu olin li ken unpa li ken mama. kulupu olin li ken pali e kulupu mama. ma mute la, jan tu li pali e wan olin. ma ante la, jan mute li ken pali e kulupu olin. 
==nasin==
ma mute pi ma Amelika en ma mute pi ma Elopa en ma ante pi nanpa lili la, meli tu en mije tu li kama wan. ma ante la, jan pi olin wan li mije li meli taso.
kulupu:olin
kulupu:nasin jan
wan pi lili ale

li ijo lili. ona li sijelo pi ijo ale. sijelo ale, en wawa ale, en tawa ale, en ante ale la, kipisi ale li wan ni.
sina wile awen kipisi e ijo la, sina ken ala pini ala. tenpo la, kipisi li lili nanpa wan, la sina ken ala kipisi e ona. ala li ken kipisi e wan pi lili ale.
kulupu wawa wan li jo e kulupu wan wan. linja pi wawa wan li ante mute kepeken tenpo lili la, wan pi wawa ni li suli. linja li ante lili la, wan li lili.
wan sijelo pi wawa ike li lon sijelo lili. sijelo lili la, lon mute li lon. taso wan li ken ala lon ale. wan li ken lon selo lili tasojan Kalo Loweli lon tenpo sike nanpa 2017. lipu nanpa 978-0-7352-1392-0 lon nasin ISBN. sona ni li open lon lipu nanpa 109 li pini lon lipu nanpa 130.. wan sijelo li awen lon selo la, sijelo lili li awen wan. wan sijelo li ken lon ale la, wan sijelo li ken tawa ante, la sijelo lili li kama pakala, la sijelo suli li ken ala lon. ijo li lon tan ni: wan li ken ala kama kipisi.
jan li sona ala e nasin pi wan wawa la, jan li ken ala sona e nasin pi ijo ale.
==tan nimi==
toki Lasina la, nimi Quantum li nasin ante pi nimi Quantus. nimi Quantus li pana e sona pi toki "mute seme". wan li tu li mute la, nimi li Quanta.
tenpo sike nanpa 1902 la, jan Pili Etuta Anton Pon Lena li kepeken nimi "wan Quanta pi wawa ike". jan Lena li toki e ni: jan Keman Lupi Pesinan Pon Kenko li toki e wawa ike kepeken nimi ni. taso, jan li kepeken nimi Quantum lon tenpo pini. wan la, jan Eka Alan Po li kepeken ona lon lipu "Loss of Breath". jan pi sona sijelo li kepeken nimi Quantum lon toki ni: ona li nasin lili pi nimi "quantum satis", li pana e sona ni: mute ni li pona li lili tawa mute pona ante ale. jan Kenko li jan pi sona sijelo, li toki e wan Quantum selitomo sona suli Katepe, ilo Wayback Machine pi sona awen.
tenpo sike nanpa 1901 la, jan Max Planck li toki e wan Quanta ni: wan sijelo, en wan pi wawa ikelipu Zenodo, lipu Wayback Machine pi sona awen, en wan kon, en wan selilipu Zenodo, lipu Wayback Machine pi sona awen. tenpo sike nanpa 1905 la, jan Ape Ansan li lukin e ni li toki e ni: pana wawa li lon kipisi lili pi lon wan taso, pana wawa ni li toki Tosi la: tomo sona suli Akupu, ilo Wayback Machine pi sona awen.
toki Inli la: lipu Wikisosi, ilo Wayback Machine pi sona awen..
==kama sona ==
tenpo sike nanpa 1900 la, jan Max Planck li kama sona e wan wawa lon tenpo ni: ona li wile kama sona e ni: ijo seli li pana e seli kepeken nasin seme. nimi ona la, wan li sama pokihttps://web.archive.org/web/20080418002757/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Planck-1901/Planck-1901.html. nasin sona ni la, sona ni li nasa ala: seli li ken ante e kule ijonasin ISBN la, lipu nanpa 0-13-600617-5. tenpo mun nanpa 12 la, tenpo suno nanpa 14 la, jan Planck li toki e ni tawa , li kepeken sona ni lon lipu pi sona pi pana selinasin Doi la, lipu nanpa 10.1007/BF00327765
nasin S2CID la, lipu nanpa 121189755.
alasa sona ni la, jan Planck li kama sona e nanpa h, e wan pi wawa ike, e nanpa Apokato Lonsi. jan li kama sona e pona pi sona ona, la tenpo sike nanpa 1918 la, jan li toki Nobel e pona ona.
==tan sona==
kulupu:nasin sona
wan pi ma Kama

tenpo pini la ma Tansi en ma Nosiki en ma Sensa li kama wan lon jan lawa sama. ni li . ona li awen ma ante. taso jan lawa ona li sama. ni li open lon sike suno nanpa 1397 lon ma tomo Kama pi ma Sensa li pini lon ona nanpa 1523 lon kama lawa pi jan Kusa Wasa.
tenpo pini ni la ma Sensa li lawa e mute pi ma Sumi. kin la ma Nosiki li lawa e ma Isilan e ma Kalasi e ma Pewija. ni la lawa pi wan ni li lawa e ma pi suli mute.
waso

waso li lon ma li lon kon li lon mun ala li lon poka mun ala. waso li ijo lon. mute suli waso li ken tawa lon kon kepeken luka ona. ona en soweli li sama mute. ona en kasi li sama lili. ona en kiwen li ante. 
sitelen:Sitta carolinensis CT.jpg|waso lili walo pimeja
sitelen:Buteo swainsoni (Calibas).jpg|waso alasa
sitelen:Paradise shelduck portrait, New Zealand.jpg|waso telo
sitelen:Himantopus himantopus, Sète cf26.jpg|waso telo
sitelen:Giant Kingfisher-002.jpg|waso telo
sitelen:Ara ararauna (Linnaeus 1758).jpg|waso kule
sitelen:Some useful minnesota birds plate 3.jpg|waso mute pi ma Minisota
== sijelo ==
lawa en noka tu en oko tu en en luka waso en uta kiwen en lipu linja lili mute pi tawa kon li lon sijelo waso. kiwen ona li lon insa pi sijelo ona. waso tu li mama e waso sin la, ona li unpa li mama e selo sike mama. selo sike mama li jo e waso sin lili. waso sin lili ni li kama suli la, selo sike mama ni li pakala la, waso sin li kama lon ma. waso mute li pali e tomo lili waso li mama e waso sin lon insa ona.
Ciconia ciconia - 01.jpg|waso
Ardea purpurea, Tarn, France, 2012.jpg| waso li alasa li moku e kala kepeken uta kiwen ona
A single white feather closeup.jpg|lipu linja wan (1) pi tawa kon
Nest & eggs (Tyrannidae).jpg|selo sike mama tu (2) lon tomo lili waso
== tawa kon / tawa waso ==
waso ale li ken ala tawa kon. taso ona mute li ken tawa kon. ona li tawa kon la, ona li tawa e luka ona. luka ona li tawa e kon. kon li tawa e sijelo ona li sewi e ona. ni la, ona li tawa kon. waso mute li tawa kon lon sewi. waso mute ante li tawa ala sewi li awen lon poka pi selo ma. 
Sandhill Cranes in flight 7960.jpg|waso li tawa kon
Bird-in-flight.gif|sitelen tawa pi tawa kon waso
== tenpo pini ==
tenpo pini mute la, waso ala en jan ala li lon. soweli en akesi ike li lon. soweli li kama jan. mute suli pi akesi suli li moli. akesi suli pi mute lili li kama lili li kama ken pi tawa kon li kama kiwen uta li kama waso kepeken nasin pi kama sin pi mama moli. tenpo ni la, waso mute li lili. jan la, waso pi mute lili taso li suli. taso akesi suli mute la, waso ale li lili.
Alectrosaurus dinosaur.svg| akesi alasa suli mute a
Feathered Dinosaur Model 03.jpg|lawa pi akesi alasa suli
Nanyangosaurus dinosaur.png|akesi suli mute
Nanshiungosaurus dinosaur.png|akesi suli pi luka kipisi
Velociraptor Restoration.png|akesi Velociraptor
kulupu:waso
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin
waso Kiwi

li waso lon ma Nusilan. waso luka li luka e kulupu waso:
*. ona li lon ma seli. waso tu li tu e kulupu ni:
**Apteryx australis australis
**Apteryx australis lowryi
*. ona li lon ma lete.
*. ona li lon ma seli.
*. ona li lon ma Kapiti.
*Apteryx rowi. ona li lon ma seli.
jan li pana e nimi tawa kili Kiwi tan ona.
kulupu:waso
waso alasa

waso alasa li waso li alasa li moli li moku e soweli. 
ona li jo e oko wawa. ona li tawa lon kon la ona li ken lukin e moku lon nasin suli.
ona li ken moli e soweli kepeken palisa luka kepeken uta
toki Inli la, ona li jo e nimi "Bird of prey" e nimi "Raptor"
ijo:Bald.eagle.closeup.arp-sh.750pix.jpg|waso alasa pi lawa walo
ijo:Athene noctua (cropped).jpg|waso sona
ijo:Buitre Leonado (98727731).jpeg|waso pi moku moli
kulupu:waso
waso alasa pi lawa walo

waso alasa pi lawa walo li waso suli. nimi nasin sona li Haliaeetus leucocephalus. ona li moli e soweli lili li moku e ona. sina ken sona e ona tan ni: sina lukin e ona, la lawa ona li walo. waso ni li waso pi ma Mewika.
== sijelo ona ==
waso ni li jo e lawa walo. waso ni li wawa mute. kin la, kule ona li kule ma. lawa ona en linja anpa ona li walo.
lukin ona li lukin pi wawa mute, kin la ona li ken kama lukin pona e soweli. ona li jo e luka suli.
== moku ==
ona li moku e kala mute mute.
kulupu:waso
waso kule

waso kule, anu waso toki anu waso Psittacidae. ona li waso.
== sona ==
waso ni li kule mute tawa lukin. ona li jo e uta wawa pimeja. ona li sona mute, tan ni la ona li toki.
ona mute li lon ma Pasila, taso ona li lon ma ale. 
ona li toki mute li kalama mute.
kulupu:waso
waso pimeja

waso pimeja li waso suli pi kulupu Kopu (Corvus). poka pi waso ante la, waso pimeja ni li sona mute. ona li ken kepeken ilo. 
== sona ona ==
waso ni li ken kepeken ilo. ni la, ona li sona mute. tan ni la ona li lanpan e pipi tan lupa kasi.
waso pimeja walo

== ma Oselija ==
ma Oselija la kulupu ante pi waso pimeja walo mute li lon. 
=== waso pi awen ma ===
waso ni li awen e ma ona, li awen lon ma ona. ijo pi ike tawa waso ni li lon ma ona la ken la ona li utala e jan e soweli ante tan ni. 
==== sijelo ====
sijelo la waso li pimeja li walo lili li ken pimeja walo lili. lukin li loje. uta kiwen li walo. selo ko pi lawa monsi ona la walo li lon.
sijelo pi waso sin la selo li pimeja li pimeja walo. suli ona li sama suli pi waso mama. https://www.environment.nsw.gov.au/topics/animals-and-plants/native-animals/native-animal-facts/australian-magpie
==== moku ====
ona li moku mute e pipi e soweli lili. 
==== kulupu ====
waso li ken kulupu kepeken nasin tu: kulupu mama en kulupu suli. kulupu suli la waso sin mute en waso pi kulupu mama ala li lon. 
==== ma lon ====
waso ni li lon ma mute pi ma Oselija. taso la jan li kama e waso tawa ma Nusilan kin. 
sitelen:Magpie samcem05.jpg|waso pi awen ma. 
sitelen:Australian Magpie feeding.jpg|waso sin li kalama pi wile moku tan waso mama.
sitelen:Magpie chasing Brown Goshawk (Immature).jpg|waso li alasa utala e waso ante suli.
=== waso pi lawa suli ===
lawa pi waso ni la sijelo ona la lawa li suli. ona la waso pi awen ma la ona li lili. lukin la ona li sama lili waso pi awen ma.
==== sijelo ====
sijelo la waso li walo li pimeja lili. lukin li pimeja. uta kiwen li walo. selo pi sinpin ona la walo li lon. selo pi lawa ona la pimeja taso li lon.
sijelo pi waso sin la selo li pimeja pi kule ma li walo.
==== moku ====
ona li moku e pipi e soweli lili e waso ante lili. 
sitelen:Pied Butcherbird - Male (Cracticus nigrogularis) 03.JPG|waso pi lawa suli.
sitelen:Piedbutcherbird.jpg|waso sin li alasa e pipi.
sitelen:Pied butcherbird (Cracticus nigrogularis) on a tree stump at Bomen Lagoon.jpg|waso li awen lon kasi.
=== waso pi uta suli ===
====== sijelo ======
selo ko la ona li walo. sijelo waso li suli li pimeja len. lukin ona li pimeja. noka palisa li suli. 
==== moku ====
ona li moku e kala e pipi e akesi. taso la tenpo pi jan mute la ona li kama moku e moku jaki jan kepeken uta suli ona.
==== ma lon ====
waso ni li lon ma pi poka pi telo mute tan ni: kala li suli wile tawa ona. 
sitelen:White Ibis June09 03.jpg|waso pi uta suli li tawa. 
sitelen:Australian white ibis 2022 - Werrington 3.jpg|waso mute li alasa e pipi.
== ma Elopa en ma Asija ==
=== waso laso ===
waso ni li moku e pipi e kili e pan e soweli lili e sike mama pi waso ante. sona pi waso ante la sona ona li ken wawa. 
====== sijelo ======
sinpin anpa ona la walo li lon. luka ona la laso suno li lon. lukin ona li pimeja. sijelo ale ante la pimeja li lon.
sitelen:Elster wikipedia2.jpg|waso laso li tawa. 
sitelen:Speed (91381665).jpeg|waso li kama jo e kili kiwen. 
kulupu:waso
kulupu:pini ala
wawa

li ken e pali. wawa li ken pana e seli e tawa e suno. nasin wawa li ante li mute. ijo lon li wile e wawa tawa awen lon tawa moli ala. wawa kasi li tan suno. taso, wawa soweli li tan moku.
==nasin wawa==
* wawa tawa 
* wawa seli 
* wawa wile 
* wawa linja 
* wawa suno
kulupu:wawa
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
weka

weka la, ijo li kama lon poka ala. jan li weka e ijo la, jan li jo ala e ijo ni.
Throwing rocks (3843366278).jpg|jan li weka e kiwen
==ilo weka==
ilo li tawa weka e ijo la, ijo li tawa ken. tawa anpa en kon taso li ante e nasin tawa ona.
155fire.jpg|ilo utala li weka e ijo.
kulupu:weka
weka pi kiwen wawa

jan li kepeken kiwen wawa tawa pali e wawa. kiwen li kama kiwen pi wawa lili la, jan li weka e ona. ona li kama weka pi kiwen wawa. jan li ken ala kepeken kiwen la, jan li weka e ona. taso, wawa lili li awen monsuta, li ken pakala e jan. jan li ken ala ala e ona, li wile weka e ona. jan li wile alasa e ma li wile pali e tomo lon ma ni. weka pi kiwen wawa li lon tomo ni.
== weka li seme? ==
ijo lili mute li kama tan kiwen wawa. jan li ken ala lukin e ona. ona li lili mute. taso, ona li tawa linja pi wawa mute. ona li tawa ala e ijo, li ken pakala lili e sijelo jan, e sijelo soweli, e sijelo ale. ijo lili mute li pakala e jan la, ona li sona ala tan ni: jan li ken ala lukin e ijo lili lili lili. taso, jan ni li kama moli. pakala lili mute la, sijelo li kama moli.
jan li kepeken kiwen wawa ni. kiwen wawa li seli e ona sama. kiwen wawa li ken seli e telo. jan li seli e telo kepeken kiwen wawa la, ona li ken pali e wawa linja. telo li seli, li kama ko la, ko ni li tawa sike e ilo suli. ilo li kepeken tawa, li pana e wawa linja.
kepeken pi kiwen wawa li lili e wawa ona. wawa ona li kama lili la, ilo li pana e wawa linja lili. jan li wile e wawa linja mute. ni la, ona li alasa kiwen wawa sin, li weka e kiwen pi wawa lili. weka ni li weka pi kiwen wawa.
kiwen pi wawa lili li awen wawa. weka pi kiwen wawa li awen wawa. ijo lili ike li kama tan ona. ni la, weka ni li ike, li monsuta.
== lawa weka ==
jan mute li pilin e ni: wawa pi kiwen wawa li pona. jan li kepeken ona la, jan li ken pona e ma, li ken pona e kulupu ona, li ken ala e ante suli pi kon ma. taso, jan li kepeken kiwen wawa la, weka ona li lon. weka li ike la, jan li wile alasa nasin ni: jan li kepeken nasin ni, ike weka li pakala ala e jan.
== ike weka lon tenpo kama ==
weka li awen wawa, li awen ike. tenpo kama la, ona li awen ike. kulupu ale pi tenpo ni li lon ala la, ona li awen ike. ni la, jan li wile alasa toki e ike pi weka ni tawa jan ante pi tenpo kama. mi sona ala e ni: jan pi tenpo kama li toki seme? mi sona ala e ni: jan pi tenpo kama li pali e seme, li wile e seme, li sona e seme, li pilin e seme? jan li ken ala toki tawa ona kepeken toki pona, li ken ala kepeken toki uta ante, li ken ala kepeken toki sitelen ante. jan sona li alasa kepeken sitelen pona.
kulupu wan pi jan sona li pali e toki ni. ona la, jan li wile toki e ijo ni tawa jan pi tenpo kama:lon ni li toki. lon ni li lon wan pi kulupu toki. o kute!
mi wile mute toki e ni. kulupu mi li pilin e ni: kulupu mi li kulupu suli.
lon ni li lon pi pona wawa ala. lon ni li toki ala e pali wawa suli. ijo pona ala li lon ni.
mi pilin e ni: ijo ike jaki li lon ni. toki ni li toki pi ijo ike a!
ike li lon ni... insa la, ike li suli. selo la, ike li lili. insa li lon ni... sijelo ike li sama ni. ike li noka sina.
ike li awen. tenpo mi la, ike li lon. tenpo sina la, ike li lon.
ike li pakala e sijelo sina. ike li ken moli e sina.
sijelo ike li wawa. ona li kon ala, li ko ala, li kiwen ala, li telo ala. ona li wawa taso.
sina pali e ala la, ike li awen, li pakala ala e sina. sina ante e ma ni la, ike li kama, li pakala e sina. o weka e ma ni. o lon ala ma ni.