Antoni Małecki (uczony)

Antoni Małecki (ur. 16 lipca 1821 w Objezierzu, zm. 7 października 1913 we Lwowie) – polski historyk literatury, historyk-mediewista, językoznawca, filolog klasyczny, heraldyk, dramaturg, slawista, rektor Uniwersytetu Lwowskiego, profesor uniwersytetów: Jagiellońskiego, Lwowskiego, oraz w Innsbrucku, poseł na Sejm Krajowy Galicji.
== Życiorys ==
W 1841, po ukończeniu Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu, wstąpił na uniwersytet w Berlinie, gdzie w owym czasie licznie kształciła się młodzież polska. Studiował filologię klasyczną, germanistykę, slawistykę, filozofię (m.in. pod kierunkiem K.L. Micheleta) i historię (u Leopolda Rankego)).
Fryderyk Henryk Lewestam napisał w „Tygodniku Ilustrowanym” z 12 grudnia 1863 o studentach polskich kształcących się na uniwersytecie berlińskim:
W grudniu 1844 obronił doktorat z filologii na podstawie rozprawy o szkole Platona. W lutym 1845 złożył w Berlinie egzamin na nauczyciela gimnazjalnego. W tym też roku rozpoczął pracę w poznańskim Gimnazjum św. Marii Magdaleny jako wykładowca języka polskiego, łaciny, greki oraz historii.
W latach 1850–1852 był profesorem nadzwyczajnym filologii klasycznej na Uniwersytecie Krakowskim.
W grudniu 1852 został usunięty z uniwersytetu za „brak politycznej lojalności” – sprzeciwiał się wprowadzeniu języka niemieckiego jako wykładowego do szkół średnich. W czerwcu 1853 na polecenie policji musiał opuścić Kraków.
Udał się do Poznania, gdzie otrzymał pracę w miejskiej szkole realnej jako wykładowca języka polskiego. Od 1854 do 1856 był profesorem filologii klasycznej na Uniwersytecie w Innsbrucku. Od 1856 był profesorem zwyczajnym na Uniwersytecie Lwowskim w katedrze literatury i języka polskiego; prowadził także wykłady z historii. Od 1864 był członkiem austriackiej Rady Szkolnej (Unterichtsrat) w Wiedniu. Współorganizował i był członkiem galicyjskiej Rady Szkolnej Krajowej. W latach 1872–1873 był rektorem Uniwersytetu Lwowskiego. W grudniu 1874 przeszedł na emeryturę.
Związany z Ossolineum – w latach 1869–1872 i 1882–1913 pełnił funkcję zastępcy kuratora Zakładu. Od 1871 był członkiem Rady Miejskiej Lwowa. W 1872 został członkiem Akademii Umiejętności; był także członkiem korespondentem Serbskiego Towarzystwa Naukowego w Belgradzie. Długoletni poseł na sejm krajowy galicyjski (1876–1889), a w 1881 został dożywotnim członkiem austriackiej Izby Panów. Był współzałożycielem Macierzy Polskiej we Lwowie, od 1888 na czele jej Rady Wykonawczej.
W latach 1873–1893 był współwydawcą serii „Monumenta Poloniae Historica”. W 1869 otrzymał tytuł członka honorowego Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego we Lwowie. Był członkiem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół NaukBolesław Erzepki, Spis członków Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Poznań 1896, s. 3.. W 1901 został prezesem nowo założonego we Lwowie Towarzystwa dla Popierania Nauki PolskiejSprawozdanie Wydziału Towarzystwa dla Popierania Nauki Polskiej za rok 1901, Lwów 1902 Nakładem Towarzystwa, s. 24., stanowisko to piastował prawie 12 lat, do dnia swojej śmierciSprawozdanie Wydziału Towarzystwa dla Popierania Nauki Polskiej za rok 1913, Lwów 1913 Nakładem Towarzystwa, s. 30.. W 1905 został wybrany członkiem komisji mającej zbadać gospodarkę w fabryce wagonów w Sanoku celem rozpoznania jej nierentowności.
Antoni Małecki zmarł 7 października 1913 we Lwowie. Został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim. Był żonaty z Wincentyną z domu Kierską.
== Twórczość ==
=== Beletrystyka ===
* Dramaty:
** List żelazny, 1854,
** Grochowy wieniec, czyli Mazury w Krakowie, 1855,
=== Działalność naukowa ===
* Prace filologiczne:
** Juliusz Słowacki jego życie i dzieła w stosunku do współczesnej epoki, t. 1-2, 1866–1867,
** Jana Kochanowskiego młodość, 1883,
** Gramatyka języka polskiego,
** Gramatyka historyczno-porównawcza języka polskiego, 1879
* Prace historyczne:
** Co rozumieć o runach słowiańskich i autentyczności napisów na mikorzyńskich kamieniach, 1872,
** Panowanie Bolesława Krzywoustego, 1873,
** Biskupstwa w pierwotnej epoce Polski oraz klasztory w Polsce w obrębie wieków średnich, 1875,
** Wewnętrzny ustrój w pierwotnej Polsce (Przewodnik naukowy i literacki, Lwów 1875),
** Z przeszłości dziejowej pomniejsze pisma Tom 1., Tom 2., Kraków 1897 (pierwodruk 1875),
** Studia heraldyczne Tom 1., Tom 2., 1890,
** Lechici w świetle historycznej krytyki, 1897, wyd. 2, przejrzane przez autora (1907)
** W kwestii fałszerstw dokumentów, 1904,
** Wybór mów staropolskich świeckich sejmowych i innych,
* Redakcje naukowe:
** 
== Wyróżnienia ==
* 21 stycznia 1892 został honorowym obywatelem Lwowa.
* W 1892 otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.
* Przed 1899 został wyróżniony Odznaką Honorową za Dzieła Sztuki i Umiejętności.
* W 1901 został wybity medal upamiętniający Antoniego Małeckiego, wydany przez Uniwersytet Lwowski, a zaprojektowany przez Stanisława Romana Lewandowskiego.
* Jeszcze za jego życia nadano jednej z ulic Lwowa imię Antoniego Małeckiego.
* Imieniem Antoni Małeckiego nazwano ulice w Poznaniu (Ulica Antoniego Małeckiego w Poznaniu), Olsztynie, Sanoku (obecnie ulica gen. W. Sikorskiego w Sanoku).
* Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy w Obornikach nosi imię Antoniego Małeckiego.
== Przypisy ==
== Bibliografia ==
* 
* 
* 
* 
* Pogrzeb św. p. A. Małeckiego. „Nowości Illustrowane”. 42, s. 2–3, 18 października 1913.
== Linki zewnętrzne ==
* Juliusz Kleiner – „Antoni Małecki” w: „Sztychy” (fragmenty), 1913,
* Piotr Czartoryski-Sziler – Antoni Małecki – legendarny strażnik polszczyzny,
* .
* Prace Antoniego Małeckiego w serwisie polona.pl
Kategoria:Członkowie Akademii Umiejętności
Kategoria:Członkowie honorowi Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego we Lwowie
Kategoria:Członkowie Izby Panów Rady Państwa w Wiedniu
Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie
Kategoria:Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk
Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego
Kategoria:Honorowi obywatele Lwowa (zabór austriacki)
Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie
Kategoria:Polacy odznaczeni Odznaką Honorową za Dzieła Sztuki i Umiejętności
Kategoria:Polscy mediewiści
Kategoria:Polscy filolodzy klasyczni
Kategoria:Polscy heraldycy
Kategoria:Polscy dramaturdzy
Kategoria:Polscy slawiści
Kategoria:Polscy posłowie do Rady Państwa w Wiedniu
Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji III kadencji
Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji IV kadencji
Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji V kadencji
Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie
Kategoria:Wykładowcy Uniwersytetu Lwowskiego
Kategoria:Urodzeni w 1821
Kategoria:Zmarli w 1913