Olza (rzeka)

Olza (cz. Olše, niem. Olsa) – rzeka na Śląsku Cieszyńskim, na granicy Polski i Czech, będąca prawym dopływem Odry.
== Przebieg ==
Długość 86,2 km, powierzchnia zlewiska 1117,6 km², z tego 479 km² na terytorium Polski. 49 większych dopływów. Źródła w Koniakowie w gminie Istebna, pod Gańczorką i Karolówką, na zachodnich stokach grzbietu Beskidu Śląskiego, na wysokości 840-880 m n.p.m. Uchodzi do Odry na północ od Bogumina, koło wsi Olza, na wysokości 191 m n.p.m. Średni spadek 0,67%, średni przepływ przy ujściu ok. 10 m³/sA. Dorda, 2009, s. 66..
Pierwsze 16 km biegu na terenie Istebnej, w granicach Polski. W górnym biegu w granicach Czech, od Jabłonkowa po Trzyniec Olza tworzy granicę między Beskidem Śląskim a Beskidem Śląsko-Morawskim. W biegu środkowym, od Cieszyna do Karwiny oraz w dolnym, od Zawady po ujście do Odry, korytem Olzy biegnie granica polsko-czeska.
=== Dopływy Olzy ===
Lista nazwanych cieków wodnych w dorzeczu Olzy:
Olza (ujście do Odry)
 ├───P───Szotkówka
 │ └───P───Lesznica
 ├───P───Pietrówka
 ├───L───Stonawka
 ├───P───Bobrówka
 │ └───L───Młynówka
 ├───P───Puńcówka
 ├───L───Ropiczanka
 ├───L───Tyrka
 ├───P───Głuchówka
 ├───L───Kopytná
 ├───P───Radwanów
 ├───L───Łomna
 ├───L───Bukowiec
 ├───P───Gliniany
 Olza (źródło)
== Przyroda ==
parki krajobrazowe
* Park Krajobrazowy Beskidu Śląskiego
rezerwaty przyrody
* Rezerwat przyrody Velké doly
* Rezerwat przyrody Lasek Miejski nad Olzą
* Rezerwat przyrody Lasek Miejski nad Puńcówką
== Konotacje w kulturze ==
Olza i jej źródła zajmują poczesne miejsce w kulturze duchowej mieszkańców Śląska Cieszyńskiego. Pieśń „Płyniesz Olzo po dolinie”, do której słowa ułożył Jan Kubisz, pochodzący z położonej nad tą rzeką wsi Końska, uznawana jest za nieoficjalny hymn Śląska Cieszyńskiego.
== Hydronimia ==
Nazwa rzeki we współczesnej formie Olza wspominana była już w 1425 r.Henryk Borek: Wśród śląskich nazw (seria: "Encyklopedia wiedzy o Śląsku"), wyd. Instytut Ślaski w Opolu, Opole 1986, s. 23-24 Według polskiego językoznawcy, związanego ze Śląskiem Henryka Borka, etymologia nazwy rzeki „Olza” wywodzi się od praindyjskiej formy *Ali-gā od *ali- 'biały', skąd prasłowiańskie *Olьdza, a więc pierwotnie 'biała rzeka' (podobnie jak Łaba ← *Alba, łac. albus 'biały'),Henryk Borek: Górny Śląsk w świetle nazw miejscowych, wyd. Instytut Śląski w Opolu, Opole 1988, s. 52. Twórca teorii hydronimii staroeuropejskiej, Hans Krahe stwierdził, że rdzeń *el-/*ol-/*al- oznacza „wodę, wilgoć”. Podobną teorię akceptuje (za m. in. J. Rozwadowskim) Robert Mrózek: Olza ← Oldza ← Oliga z pierwotnym znaczeniem 'woda', 'ciecz'Robert Mrózek: Nazwy miejscowe dawnego Śląska Cieszyńskiego, wyd. Uniwersytet Śląski, Katowice 1984 , s. 131. Niemiecki onomasta Jürgen Udolph wywodzi nazwę „Aliga”, przekształconą następnie w „Olbga”, „Oldza”, od staroeuropejskiego *el-g/*ol-g („pachnieć, śmierdzieć, gnić”), stąd „Olza” oznacza „rzekę wydzielającą zapach” (nazwa „Olbga” – „bagno, błoto”).
W niemieckojęzycznych źródłach drukowanych rzeka występuje od 1493 r. pod nazwą „Olsa”. , .
== Miejscowości położone nad Olzą ==
== Galeria ==
Plik:The_source_of_Olza.JPG|Źródło Olzy na Gańczorce
Plik:Olše nad Bukovcem.jpg|Olza w Bukowcu
Plik:Olza grodek.jpg|Olza w Gródku
Olza - Cieszyn.JPG|Olza w Cieszynie
Plik:Olza w Cieszynie.JPG|Olza w Cieszynie, widziana z „Mostu przyjaźni”
Plik:Odra i Olza.jpg|Ujście Olzy do Odry w powiecie wodzisławskim
== Zobacz też ==
* Rzeki Europy
* Rzeki w Polsce
== Przypisy ==
== Bibliografia ==
* 
 
Kategoria:Rzeki w Czechach
Kategoria:Rzeki w Polsce
Kategoria:Śląsk Cieszyński
Kategoria:Wody Beskidu Śląskiego
Kategoria:Rzeki graniczne