nyuuzyou/wikis huggingface dataset:
ko walo pi weka seli suno

thumb|165px|poki pi ko walo sina tawa lon anpa suno la o pana e ko walo pi weka seli suno tawa selo sina. sina pali ala e ni la selo sina li seli. sina ken kama jo e ona lon esun ilo pi pona sijelo.
kulupu:ko
kulupu:poka telo
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
kon

kon li nasin ijo wan. nasin ijo ante li kiwen li telo li kon suno. jan li ken ala lukin e kon mute. kiwen en telo la ona li jo e suli lili.
Purplesmoke.jpg|kon pimeja tan kon seli suno
==kon lon selo ma==
kon li len e ma. tenpo suno la, ona li lukin laso. tenpo pimeja la, ona li lukin pimeja. tenpo pi suno pini en tenpo pi suno kama la, ona li lukin loje.
ken la, ona li jo e ko sewi. ken la, linja kule li lon.
tomo tawa kon li ken tawa lon selo kon.
ijo:Top of Atmosphere.jpg|selo kon ma
ijo:Mars atmosphere.jpg|selo kon pi mun Masi
ijo:Titan-Complex 'Anti-greenhouse'.jpg|selo kon pi mun Sitan.
kulupu:kon
kon Itosen

li ijo nasin pi wan Atomo. ona li jo e sitelen lili H e nanpa Atomo 1. kulupu Molekula Itosen li jo e wan Atomo nanpa tu. mute la, ona li nasin pi wan Atomo nanpa wan lon ali. nanpa 75% pi ijo lon ali li ijo Itosen.
kon Itosen li kama telo lon lete nanpa −252.879 °C ona li kama kiwen lon lete nanpa −259.16 °C.
kulupu:kon
kulupu:nasin sona
kon pi pali ala

kon pi pali ala li seli ala e ijo. kon pi pali ala e ijo ante. tenpo mute la ona li wan ala e ijo ante. 
== kon Nopu ==
kon pi pali ala e jo li kon Nopu. 
== lipu kin ==
* https://en.wikipedia.org/wiki/Inert_gas (toki Inli)
kon sewi jan

tawa nasin sewi mute la jan li jo e kon sewi. kon ni li tawa e sijelo. jan li moli la, kon sewi li weka tan sijelo.
tawa nasin sewi mute la jan li moli la, kon sewi li tawa ale moli.
tawa jan pi nasin pi jan sewi ala la kon sewi jan li ken, li ken ala. tawa jan pi nasin pi sewi ala la, ona li ala.
kon telo

tenpo mute la, kon telo li seli. kon telo li tan telo pi seli mute. lete la, kon telo li kama telo.
ilo li ken tawa kepeken kon telo. ni la, ona li ken tawa e ijo. ilo ante li pali e wawa kepeken kon telo.
jan li ken pona e len kepeken ilo seli kon. 
jan li ken seli e kili kepeken kon telo. pali ni li ko li pona e kili.
kulupu:telo
kule

kule li pilin lukin tan suno. linja nena pi wawa suno li ante la ona li ante kule tawa lukin. loje en jelo en laso li kule suli.
kule li ante tawa soweli ante. sama la jan li kulupu ante e kule lon toki ona.
== wawa suno ==
jan sona li kulupu e wawa suno kepeken suli pi nena ona. ante pi suli nena li tan ante pi wawa ona. nena li suli mute anu lili mute la jan li ken ala lukin e ona. suno mute li pana e linja suno mute pi suli nena ante.
suno walo li jo e kule ale. jan li wan e suno kule ale la suno walo li kama lon. ko kule li ante. ko pimeja li jo e ko kule ale. jan li wan e ko kule ale la ko pimeja li kama lon.
=== kule ijo ===
sijelo ijo li ante la ijo li ante kule tawa lukin. kule ijo li tan kule suno lon selo ona. ijo li awen lili e suno li pana e suno ante pi kule ona. suno awen li kama seli.
== sona kule ==
jan sona mute li sitelen e ijo kule. taso tenpo nanpa wan la li kama sona e ni: kule li tan suno.
kulupu:kule
kulupu:sona kule
kulupu:nasin sona
==nimi kule==
kama sona pi tenpo sike 1969 "Basic Color Terms: Their Universality and Evolution" la, jan Pen Pelin en jan Palu Ke li toki e ni: lon nasin pi kule lawa seme la nimi kule li kama nimi lon tenpo seme.
toki ali li jo e nimi tawa walo, e nimi tawa pimeja.
tenpo kama la, toki li jo e nimi tawa loje. tenpo kama la, nimi li tawa jelo anu peta/laso kasi.
 
toki li jo e nimi 6 pi kule lawa la ni li nimi kule: pimeja, walo, laso, peta/laso kasi, laso telo, jelo.
toki li jo e nimi 12 pi kule lawa la ni li nimi kule: pimeja, pimeja walo, unu loje/loje walo, loje, loje jelo, jelo, peta/laso kasi, laso telo, unu/laso loje, kapesi ma/kule ma, laso sewi.
toki Inli la "laso telo" en "laso sewi" li kule sama, taso toki Italija en toki Lusi la kule ni li ante.
kule pi open wawa

kule pi open wawa (toki Sonko:烟花 yan1 hua1,toki Inli:firework) li ilo musi .ona li lukin pona mute.tenpo mute la,jan li musi e ona lon tenpo pimeja.https://m.cs.bendibao.com/xiuxian/118026.shtm
==tan sona==
kulupu

kulupu la, ijo mute li lon wan, li sama kepeken nasin. kulupu wan li jo e ijo mute. kulupu li suli tawa nasin jan. kulupu jan li lon la, jan mute li lon kepeken nasin kulupu. kin la, sona nanpa la, kulupu li suli. kulupu mute li jo e nasin. jan pi kulupu pi nasin wan li toki sama e jan ante pi kulupu ona. 
kulupu:kulupu
kulupu (sona nanpa)

kulupu li ijo lon sona nanpa. kulupu li jo e ijo mute. ijo li lon kulupu la, ona li ijo. ale li ken lon kulupu. sona ni li sona nanpa kulupu.
ijo A li lon kulupu B la, A ∈ B. ijo A li lon ala kulupu B la, A ∉ B.
ijo ale pi kulupu A li sama ijo ale pi kulupu B la, kulupu tu ni li sama. ni la, A = B. 
ijo ale pi kulupu A li lon kulupu B la, kulupu B li kulupu suli pi kulupu A, anu kulupu A li kulupu lili pi kulupu B. ni la, B ⊇ A anu A ⊆ B. 
kulupu A li kulupu lili pi kulupu B, taso kulupu A li kulupu B ala la, kulupu B li kulupu suli lon pi kulupu A, anu kulupu A li kulupu lili lon pi kulupu B. ni la, B ⊋ A anu A ⊊ B.
kulupu li jo e ala la, ona li kulupu weka. sitelen ni li ∅.
==== sitelen pi kulupu sin ====
ijo ale pi kulupu A ∪ B li lon kulupu A anu li lon kulupu B. o lukin e ni: kulupu P = {1, 2, 3} en kulupu T = {2, 3, 4}, la kulupu P ∪ T = {1, 2, 3, 4}.
ijo ale pi kulupu A ∩ B li lon kulupu A li lon kulupu B. o lukin e ni: kulupu M = {kili, kala, telo} en kulupu N = {kasi, telo, kala}, la kulupu M ∩ N = {kala, telo}.
ijo ale pi kulupu A \ B li lon kulupu A, taso li lon ala kulupu B. o lukin e ni: kulupu S = {3, 4}, en kulupu L = {3, 5}, la kulupu S \ L = {4}.
kulupu:sona nanpa
kulupu Alcoholics Anonymous

jan mute pi ike sijelo tan telo nasa pi nimi ala li kulupu ilo tawa moku ala pi telo nasa. jan "Bill W" en jan pi pona sijelo "Bob" li open e kulupu ni. ona tu li pali e nasin tawa ni: jan li moku ala e telo nasa li wile ala moku e ni li kama sona e nasin sin. nimi pi nasin ni li nasin pi tawa mute.
nasin pi tawa mute
# mi mute li kama sona e ni: mi mute li jo e wawa ala tawa ni: mi mute li utala e telo nasa. mi mute li kama sona e ni kin: mi mute li ken ala lawa e ali.
# mi mute li kama sona e ni: ijo suli li ken pona e lawa pi mi mute lili.
# mi mute li kama wile e ni: jan sewi pi mi mute li kama lawa e ali pi mi mute.
# mi mute li pilin ike ala li pali e sitelen tawa ni: mi mute li lukin e mi mute.
# mi mute li toki tawa jan sewi li toki tawa mi mute li toki tawa jan pi sama ala e ma pi ijo ike pi mi mute.
# mi mute li wile e ni: jan sewi li pona e ijo ike ali ni.
# mi mute li toki tawa jan sewi e ni: o pona e ijo ike pi mi mute.
# mi mute li pali e sitelen pi jan mute li kama wile pona e ni: tenpo pini la mi mute li pali ike tawa jan ni.
# mi mute li pona tawa jan ni ali li ike ala tawa jan ni ali.
# mi mute li pali kin e sitelen pi mi mute. mi mute li ike la mi mute li toki e ni.
# mi mute li toki sewi li pilin sewi tawa kama sona e jan sewi pi mi mute. mi mute li toki tawa jan sewi e ni taso: mi mute o kama sona e wile pi jan sewi o kama ken pali e ni.
# mi mute li lon tan nasin ni la mi mute li wile pana e nasin tawa jan mute pi ike sijelo tan telo nasa la mi mute li wile pali e nasin ni tawa ali.
kulupu:kulupu
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
kulupu Amason

li kulupu esun pi ilo sona pi linluwi. ona li kama tan ma Mewika. mama en jan lawa ona li . lipu ilo la jan li ken esun e ijo ante mute. jan pali pi lipu Amason li pana e ijo tawa tomo jan kepeken tenpo lili. kin la, kulupu Amason li jo e ijo ante kin. ona li pana e sitelen tawa kepeken e kalama musi kepeken . ona li pali e ilo pi lukin e lipu toki. ni li .
kin la, kulupu Amason li kama jo e kulupu ante. ona li esun e e e e lipu IMDb.
lipu Amason la jan mute li pilin ike. ni li tan nasin esun pi lipu Amason.
kulupu:esun
kulupu:kulupu esun
kulupu:lipu ilo
kulupu Ato Sowani Sakomo

en en li jan musi li tan ma Italija, li pali e sitelen tawa musi. ona li kulupu la, nimi kulupu li nimi pi ona tu wan li nimi ni: . musi pi sitelen ona li tan ni: jan pi ma Italija lete en jan pi ma Italija seli li jo e nasin ante. lipu li awen lon ilo Internet Archive pi awen sona.
== tenpo pini ==
=== open kulupu ===
lon pi jan Ato li open lon ma tomo Palemo, taso ona li awen lon ona lon tenpo lili. ona li tawa ma tomo Milano, li kama sona e jan Sowani. jan Sowani li tan ma tomo Milano. ona tu li kama sona e tawa musi. ona li kama sona e toki musi pi kalama musi lon . ona tu li kama jo e lipu suli ni: ona li toki e ni: jan tu ni li sona suli e toki musi pi kalama musi. jan Sowani li kama jo e ona lon tenpo sike nanpa 1977, jan Ato li kama jo lon tenpo nanpa 1978. ona tu li pana e pilin musi tawa jan kepeken toki, li kama jo e mani kepeken nasin ni. ona tu li kama lon kulupu ni: kulupu li pali e sitelen tawa .
jan Sakomo kin li lon kulupu ni, li jo e lipu sona pi tomo Asenale. kin la, ona li jan pi sona sijelo. ona li pali tu ni lon tenpo sama. lipu li awen lon ilo Internet Archive pi awen sona.
== tan sona ==
kulupu:ma Italija
kulupu:jan
kulupu:jan pi ma Italija
kulupu:kulupu jan
kulupu:jan pi sitelen tawa
kulupu Crowdstrike

kulupu Crowdstrike li kulupu pi toki pi ilo sona. ona li pali e ilo. ilo ni li awen tan ilo ike.
==tenpo pakala==
tenpo sike nanpa 2024 la, kulupu Crowdstrike li pana e sin pakala tawa insa lawa ilo, li pakala e ilo sama mute 8,500,000. sin pakala la, ilo Winto li ken ala open. ilo lukin mute li pana e taso, li toki e ni: "ilo sina li kama pakala li wile open sin."
ni li pakala e esun suli: e tawa jan, e tomo mani, e tomo lape, e tomo misikeke, e pana sitelen, e pana moku pi ilo tawa, e mute ante. ma ale la, suli pakala li ken sama mani Tala US$10,000,000,000, li ken nanpa suli tawa ni.
tenpo poka la, kulupu Crowdstrike li pana e nasin ni: jan li ken pona e ilo pakala. taso, ni li wile e pali mute la, ilo mute li awen pini lon suno mute.
kulupu E@I

kulupu E@I (toki pona la nimi ona li nimi Esewi) li kulupu pi toki Epelanto li pali e ijo mute pi toki mute lon ma Elopa. ona li wan ala pi kulupu lawa ma li kama jo ala e mani kepeken pali ona.
ona li jo e tomo lawa lon ma tomo Pasisanke lon ma Lowenki.
== lipu ante ==
* lipu pi E@I
* kulupu sitelen pi E@I lon lipu Komon
kulupu:kulupu
kulupu:toki Epelanto
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
kulupu Jejusi

li kulupu jan tan kulupu Isale tan kulupu Iwisi. nasin sewi kulupu li nasin sewi Jejuta. jan pi kulupu ni li kute mute e nasin ni. jan ante li kute ala e ona.
kulupu mute li lon kulupu Isale li kama wan lon kulupu Jejusi. nimi kulupu li tan nimi pi ma Jejuta lon ma Isale. 
jan pi kulupu Jejusi li lon ma mute. ona li mute lon ma Isale lon ma Mewika.
kulupu Jejusi li ike tawa jan mute. jan ni li ike e ona li pakala e ona li moli e ona.
kulupu jan Jejuta li kepeken toki ante mute. toki Iwisi en toki Alamaja li toki pi lipu Tanaka. tenpo pini la, toki Iwisi li kama toki moli. taso toki Iwisi li kama suli sin lon ma Isale. toki ante pi kulupu jan Jejuta li toki Isisi, li toki Lasino, li toki ante mute.
== jan Jejuta suli ==
* jan Ape Ansan
* jan Jesu
* jan Sameno
Jejuta
kulupu Jelo Masikokesa

anu kulupu YMO li kulupu pi kalama musi pi wawa linja tan ma Nijon. kon pi nimi ona li "kulupu pi kalama musi pi wawa nasa jelo". ona li kama lon ma tomo Tokijo lon tenpo sike 1978. jan ona li jan Osono Alujomi li jan Sakamoto Lijusi li jan Takajasi Jukijilo. ona li suli mute tawa pana pi kalama musi pi wawa linja tawa jan mute. ona li kepeken e ilo sin mute.
kulupu Jelo Masikokesa li kama tan ni: jan Osono Alujomi li wile tawa pana kalama musi Esotika li lanpan lukin tan pilin pi jan lon ma Elopa en ma Amelika tawa ma Asija. tenpo pini tawa kama pi kulupu ni la, jan ni li pana kalama musi mute kin. ona li pana kalama mute tawa kalama musi pi musi ilo.
==sitelen kalama==
===kulupu pi sitelen kalama===
*Yellow Magic Orchestra (tenpo sike 1978)
*Solid State Survivor (tenpo sike 1979)
*×∞ Multiplies (tenpo sike 1980)
*BGM (tenpo sike 1981)
*Technodelic (tenpo sike 1983)
*Service (tenpo sike 1983)
*Technodon (tenpo sike 1993)
kulupu:kulupu pi kalama musi
kulupu KDE

kulupu KDE li kulupu pi pana ilo kon.
ona li kulupu pi jan mute tan ma mute.
ona li pali e ilo Plasma e ilo Krita e ilo kdenlive e ilo mute ante.
== open ==
open la, jan Matthias Erich tan ma Tosi li pali e ilo. ona li jo e nimi "Kool Desktop Environment" anu KDE. ("ma ilo pona" lon toki pona).
== tenpo ni ==
tenpo ni la, ona li kulupu KDE li ilo KDE ala.
kulupu:ilo sona
kulupu:kulupu
kulupu Kana

anu kulupu Kawinakusu li kulupu pi pali pi sitelen musi tawa. tenpo pi sike suno 1984http://www.gainax.co.jp/wp/company/history/ la, kulupu li kama lon. ma Nijon la, ona li open lon. 
== pali ==
kulupu Kana li pali e sitelen tawa musi mute. jan mute li sona e kulupu Kana tan sitelen tawa mute. taso la, sitelen tawa Nijan Senesi Ewankelijan li sona suli nanpa wan. pali ante pi kulupu Kana la, li lon kin.
kulupu Katolika

li kulupu pi suli nanpa wan lon nasin sewi Kolisu. tenpo open la, ona li lawa kulupu pi nasin sewi Kolisu pi ma ale nanpa wan. ona li kama lon tenpo pi ma suli Loma. nasin sewi Katolika li jo e jan lawa wan. jan lawa lon tenpo nanpa wan li jan Petu; ona li jan alasa pi jan Jesu. tenpo ni la, jan lawa pi nasin sewi Katolika li jan lawa Pansisu. ma tomo lawa pi kulupu Katolika li lon ma tomo Wasikano lon ma tomo Loma. ma Italija la, ma Wasikano li ma lawa ante.
nasin sewi Katolika li jo e tomo suli mute mute lon ma mute mute.
Katolika
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
kulupu Komintan

li kulupu pi nasin lawa lon ma Tawan. tenpo pini la, ona li lawa e ma suli pi ma Sonko. jan Sun Sunsan li jan mama ona. utala insa pi ma Sonko la ona li utala e kulupu Konsantan. ona li tawa ma Tawan lon tenpo sike 1949.
kulupu:kulupu pi nasin lawa
kulupu Lamusitan

kulupu Lamusitan (toki Tosi: Rammstein) li kulupu pi kalama musi kiwen. ona li tan ma Tosi. jan mute li sona e ona tan ni: ona li kalama tawa jan ante la ona li jo e seli mute. ona li jo e seli tawa ni: seli li musi mute. nimi Rammstein li tan ni: ma tomo Ramstein-Miesenbach. tomo tawa kon li lon ma tomo ni li pali e ni: jan mute li moli.
==jan pi kulupu ni==
jan Till Lindemann li pali e kalama uta. jan pi ilo kalama pi linja tu tu tu li jan Richard Z. Kruspe li jan Paul H. Landers. jan pi ilo pi kalama anpa pi linja tu tu li jan Oliver Riedel. jan Christian Lorenz li jan pi ilo kalama musi pi nena mute pi linja ala. jan Cristoph Schneider li jan pi poki kalama.
 
==sitelen ona==
tenpo mute la sitelen ona li lon toki Tosi. jan Oliver Schneider li toki e ni: "toki kanse li toki olin la toki Tosi li toki pi pilin moli." sitelen ona li musi pimeja. ona li pilin e ni: unpa li musi mute. taso ken la jan li ken ala sona e musi ni.
kulupu:kulupu pi kalama musi
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
kulupu Lepewa Temoka pi ma Juke

anu li kulupu pi nasin lawa lon ma Juke. jan Ewa Tewi li lawa e ona. kulupu lawa Komon la, ona li jo e jan 72. tenpo sike 2021 li pini la, ona li jo e jan kulupu 73 544.
ona li kulupu suli nanpa tu wan lon nasin lawa pi ma Juke: kulupu Lepa en kulupu Konsewasi li suli mute. ma Ele lete la, kulupu li pona tawa kulupu Alajan.
kulupu Lepewa en kulupu SDP li kama wan lon tenpo sike 1988, kulupu Lepewa Temoka li open.
nasin lawa pi ken sama li pona tawa kulupu Leten. 
== tenpo pini ==
tenpo sike tu wan ale la, ma Juke li jo e kulupu tan nasin lawa pi ken sama. ona li open kepeken kulupu Wika lon poka tenpo sike 1680. tenpo sike 1859 la, kulupu pi nasin ni li kama wan: kulupu Lepewa li open.
utala suli nanpa tu li pini la, kulupu Lepewa li kama anpa tan ni: kulupu Lepa li kama suli. tenpo sike 1951 la, kulupu Lepewa li lon anpa mute: jan pi kipisi nanpa 2.5% li wile e ona; kulupu Komon la, ona li jo e jan luka wan.
== wile ona ==
kulupu Leten li wile ante e lipu lawa pi ma Juke. ona li wile e ni: jan li wile e jan lawa kepeken jan kulupu tan kipisi pi wile ale. 
kulupu ma Elopa li pona tawa ona. ma Juke li weka lon kulupu ma Elopa la, kulupu Leten li wile ala e ni.
== jan li wile la nanpa ==
=== kulupu Komon ===
tenpo sike	jan lawa kulupu	jan wile 	jan wile	jan kulupu	jan kulupu	jan kulupu	suli kulupu	kulupu li lawa 	sona
tenpo sike	jan lawa kulupu	nanpa 	kipisi 	nanpa 	ante nanpa	kipisi 	suli kulupu	kulupu li lawa 	sona
1992 	jan Pasi Atan 	5 999 606	17.8 	20 / 650 	weka 2 	3.1 	nanpa 3 	kulupu Konsewasi 	
1997 	jan Pasi Atan 	5 242 947	16.8 	46 / 659 	pana 28 	7.0 	nanpa 3 	kulupu Lepa 	
2001 	jan Sa Kenesi 	4 814 321	18.3 	52 / 659 	pana 6 	7.9 	nanpa 3 	kulupu Lepa 	
2005 	jan Sa Kenesi 	5 985 454	22.0 	62 / 646 	pana 11 	9.6 	nanpa 3 	kulupu Lepa 	
2010 	jan Ni Ke 	6 836 248	23.0 	57 / 650 	weka 5 	8.8 	nanpa 3 	kulupu Konsewasi en kulupu Leten	
2015 	jan Ni Ke 	2 415 862	7.9 	8 / 650 	weka 49 	1.2 	nanpa 4 	kulupu Konsewasi 	
2017 	jan Tin Pewon 	2 371 861	7.4 	12 / 650 	pana 4 	1.8 	nanpa 4 	kulupu Konsewasi 	
2019 	jan So Sinson 	3 696 419	11.5 	11 / 650 	weka 1 	1.7 	nanpa 4 	kulupu Konsewasi 	
2024 	jan Ewa Tewi 	3 519 143	12.2 	72 / 650 	pana 61 	11.1 	nanpa 3 	kulupu Lepa 	
== jan lawa ==
sona li tan ni:''
Paddy_Ashdown_(2005)_(cropped).jpg|jan Pasi Atan, tenpo 1988-1999
Charles_Kennedy_MP_(cropped).jpg|jan Sa Kenesi, tenpo 1999-2006
Official portrait of Lord Campbell of Pittenweem crop 2.jpg|jan Min Kanpa, tenpo 2006-2007
Nick_Clegg_(2011)_(cropped).jpg|jan Ni Ke, tenpo 2007-2015
Official_portrait_of_Tim_Farron_MP_crop_2.jpg|jan Tin Pewon, tenpo 2015-2017
Official_portrait_of_Sir_Vince_Cable_crop_2.jpg|jan Win Kepe, tenpo 2017-2019
Official_portrait_of_Jo_Swinson_crop_2.jpg|jan So Sinson, tenpo 2019-2020
Official_portrait_of_Ed_Davey_MP_crop_3,_2024.jpg|jan Ewa Tewi, tenpo 2020-ni
== tan sona ==
kulupu:kulupu pi nasin lawa
kulupu Mikoso

li kulupu esun suli tan ma Mewika. ona li pali e ilo sona e ilo ante. ilo suli ona li li li ilo li li li .
 en li mama e kulupu ni lon tenpo sike 1975. tenpo ni la, jan lawa ona li li .
==nimi tawa==
*lipu ilo lawa pi kulupu Mikoso
kulupu:kulupu esun
kulupu Mosan

li kulupu pi pana musi pi ilo nanpa. jan mute li sona e ona tan ni: ona li pali e musi Manka.
== tenpo pini ==
tenpo sike nanpa 2009 la, li pali e musi pi ilo nanpa sin: musi Manka. ni la ona li wile pali e kulupu sin: kulupu Mojang.
== musi tan kulupu Mojang ==
* - tenpo sike nanpa 2011
* - tenpo sike nanpa 2014
* - tenpo sike nanpa 2016
* - tenpo sike nanpa 2020
* musi Manka Leken (Minecraft Legends) - tenpo sike nanpa 2023
== tan sona ==
kulupu:kulupu esun
kulupu Nintento

li kulupu esun tan ma Nijon. ona li pana e musi ilo e ilo pi musi ilo. tenpo ni la, jan lawa ona li .
kulupu Nintento li kama lon tenpo sike nanpa 1889. mama ona li . tenpo open la, ona li pali e lipu musi. tenpo 1960s la, ona li open e esun pi ijo sin. tenpo sike nanpa 1977 la, ona li pana e ilo musi . ilo ni li esun mute. tan ni la, kulupu Nintento li kama kulupu esun pi musi ilo.
tenpo ni la, kulupu Nintento li kulupu suli mute pi musi ilo. ona li pana e kulupu suli mute pi musi ilo: musi Malijo en musi "toki sewi pi jan Seta" en musi Pokemon en musi Topusu No Moli en musi Kapi en musi ante mute.
kulupu:kulupu esun
kulupu Osinonsoni

li kulupu pi kulupu jan mute. tenpo open la, ona li jo e kulupu Mohawk, e kulupu Oneida, e kulupu Onondaga, e kulupu Cayuga, e kulupu Seneca. tenpo kama la, kulupu Tuscarora li kama. kulupu Osinonsoni li lon kulupu jan nanpa wan pi ma Amelika.
tenpo sin la, jan pi kulupu Osinonsoni li lon ma Kanata, lon ma Mewika.
kulupu:kulupu jan
kulupu:ma Mewika
kulupu:ma Kanata
kulupu Peketalijan en kulupu Pekan

kulupu jan Peketalian en kulupu jan Pekan li kulupu pi moku ala e soweli (en waso, en kala, en pipi..)
jan pi kulupu Peketalian li ken moku e ilo pali pi soweli mani. jan pi kulupu Pekan li moku e kasi taso, li esun ala e ilo pi soweli pali.
tenpo pini mute la, kulupu pi moku ala e soweli li lon. lon ma Palata la, jan pi nasin sewi Puta li ken moku e kasi e telo walo taso. lon ma Elena la, jan mute pi sona mute li moku e soweli ala tan ona li pilin e ni: jan moli li ken kama soweli sin.
tenpo sike 1847 la, kulupu Peketalijan (toki inli: Vegetarian Society) li lon ma Juke. Ona li toki e ni: "soweli en jan li sama, moku soweli li sama e ni: moli e jan." kulupu ni li moku e ilo pali pi soweli mani (telo walo pi soweli mama, sike pi waso mama, ko jelo pi pipi pimeja jelo...).
taso, kulupu lili lon kulupu Peketalijan li lon. ona li toki e ni: "moku pali pi soweli mani li ike tan e ni: soweli li esun, li lanpan e ilo pali ona. tenpo soweli li ken pali ala la, jan li moli e ona. ni la, jan pi moku ala e soweli li moli e ona kin". 
tenpo sike 1944 la, kulupu tu li toki utala, li tu e kulupu. kulupu sin li kama e kulupu Pekan. kulupu Pekan li moku e kasi taso, li esun ala e len soweli e selo soweli, li jo ala e soweli tawa.
tenpo ni la, jan mute li jan pi kulupu Peketalijan tan e ni:
• nasin sewi ona li toki e ni: jan ken ala e ni.
• ona li ike tawa sijelo jan.
• ona li jaki, li ike tawa ma wawa pi jan ale.
jan pi kulupu Pekan li jan pi nasin Pekan, ona li wile pakala e ike tawa soweli ale, li wile e ni: soweli li mani ala, li ilo ala, li sama e jan.
kulupu Pijete

thumb
kulupu Pijete (toki Inli: The Beatles) li kulupu pi kalama musi tan ma tomo Liwepu lon ma Inli. ona li kama wan lon tenpo suno 1960. jan suli pi kulupu ni li jan Son Lenon li jan Po Makateni li jan So Awison li jan Linko Sa. kulupu Pijete li suli tawa kalama musi li pona tawa jan mute. tenpo open la, ona li kama jo e kalama tan kalama musi Rock 'n Roll tan kalama musi Skiffle. tenpo pini la, kalama ona li kama jo e ante tan nasin ante pi kalama musi. kulupu Pijete li kipisi lon tenpo suno 1970.
sitelen kalama mute mute pi kulupu Pijete li esun lon ma ali. ona pi pana mute tawa nasin pi kalama musi Pope.
==sitelen kalama==
===kulupu pi sitelen kalama===
*Please Please Me (o pana pona tawa mi) (tenpo sike 1963)
*With the Beatles (lon poka e kulupu Pijete) (tenpo sike 1963)
*A Hard Day's Night (tenpo pimeja pi tenpo suno ike) (tenpo sike 1964)
*Beatles for Sale (kulupu Pijete li esun) (tenpo sike 1964)
*Help! (o pana pona a!) (tenpo sike 1965)
*Rubber Soul (kon ko) (tenpo sike 1965)
*Revolver (ilo utala wawa) (tenpo sike 1966)
*Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (kulupu pi kalama musi pi kulupu pi jan utala Pepa pi jan pi jo ala e jan olin) (tenpo sike 1967)
*Magical Mystery Tour (tawa nasa pi sona ala) (tenpo sike 1967)
*The Beatles (kulupu Pijete, jan mute li toki e ni: "sitelen walo") (tenpo sike 1968)
*Yellow Submarine (tomo tawa telo jelo) (tenpo sike 1969)
*Abbey Road (nasin Api) (tenpo sike 1969)
*Let It Be (o pana e ken awen tawa ona) (tenpo sike 1970)
kulupu:kulupu pi kalama musi
kulupu SCP

kulupu SCP anu kulupu Esipi li kulupu lon ala li lipu lon linluwi. jan li pali e toki musi e toki monsuta. 
toki pi kulupu SCP la, anu ijo SCP li lon. nasin sona li ken ala kama sona li toki sona e nasin pi ijo SCP. kulupu SCP la, jan o sona ala e ijo SCP. kulupu SCP li len e ijo SCP.
ijo SCP ale li jo e . kulupu Safe en kulupu Euclid en kulupu Keter li kulupu ijo suli.
==nimi tawa==
*lipu pi kulupu SCP
kulupu:kulupu pi ilo sona