Rzeki na Węgrzech

Obecnie wszystkie rzeki na Węgrzech należą do zlewiska Morza Czarnego. Niegdyś na terenie Węgier istniał również duży obszar bezodpływowy (o powierzchni ponad 5 tys. km²), którego wody trafiały do wówczas endoreicznego jeziora Balaton, jednak w wyniku uregulowania górnego biegu rzeki Sió w październiku 1863 roku, stał się on częścią dorzecza Dunaju.
Całe terytorium Węgier znajduje się w dorzeczu Dunaju. Mimo, że jest on jedyną rzeką główną przepływającą przez ten kraj, sieć rzeczna Węgier, składająca się z drugiej pod względem długości rzeki Europy oraz jej dopływów, jest stosunkowo gęsta i dobrze rozwinięta.
== Najdłuższe rzeki Węgier ==
Poniższa tabela przedstawia 10 najdłuższych rzek płynących przez teren Węgier.
Lp.	Rzeka 	Długość w granicach Węgier (km) 	Długość (km)	Komitaty 	Recypient
1. 	Cisa (Tisza) 	597 	966 	, , ,, , , 	Dunaj
2. 	Dunaj (Duna) 	417Dunai országok 	2857 	, , , ,, , ,	Morze Czarne
3. 	Raba (Rába) 	188 	311 	, , 	Dunaj
4. 	Zagyva 	179 	179 	, , , 	Cisa
5. 	Hortobágy-Berettyó	167 	167 	, , , 	Keresz
6. 	Ipola (Ipoly) 	143 	212 	, 	Dunaj
7. 	Drawa (Dráva) 	133 	749 	, 	Dunaj
8. 	Keresz (Körös) 	129 	129 	, , 	Cisa
9. 	Zala 	126Według niektórych źródeł Zala liczy ok. 139 km długości, co plasowałoby ją na 7. miejscu wśród najdłuższych rzek na Węgrzech.	126 	, , 	jezioro Balaton
10.	Sajó 	125 	229 	 	Cisa
== Rzeki Węgier o największej powierzchni zlewni ==
Powierzchnia Węgier liczy około 90 030 km² i w całości znajduje się w dorzeczu Dunaju. W jego obrębie można wyróżnić wiele zlewni dopływów tej rzeki, wśród których mocno wyróżnia się zlewnia Cisy, zajmująca ponad połowę terytorium Węgier (powyżej 46 tys. km²). Ponadto niektóre węgierskie rzeki odprowadzające wodę z rozległych obszarów, jak np. Drawa czy Marusza, nie mają rozbudowanej sieci dopływów na terenie Węgier, a większa część ich zlewni znajduje się często poza granicami tego kraju.
Lp.	Rzeka 	Powierzchnia zlewni (km²)	Powierzchnia zlewni (km²)	Udział węgierskiejpowierzchni zlewniWobec całkowitego obszaru zlewni danej rzeki. (%)
Lp.	Rzeka 	Na Węgrzech 	Całkowita 	Udział węgierskiejpowierzchni zlewniWobec całkowitego obszaru zlewni danej rzeki. (%)
1. 	Dunaj 	90 030 	801 463 	11,6
2. 	Cisa 	46 213 	157 186 	29,4
3. 	Sió 	14 728 	14 728 	100
4. 	Keresz 	12 942 	27 537 	47,0
5. 	Raba 	6847 	11 327 	60,4
6. 	Drawa 	6154 	40 154 	15,3
7. 	Hortobágy-Berettyó	5771 	5771 	100
8. 	Zagyva 	5578 	5578 	100
9. 	Sajó 	5545 	12 708 	43,6
10.	Szybki Keresz 	3248 	9211 	35,3
== Rzeki Węgier o największym przepływie ==
Wiele rzek o dużych wielkościach przepływu na terenie Węgier, przez znaczną część swojego biegu płynie poza granicami tego kraju. Dobrym tego przykładem jest m.in. Marusza, która, choć zajmuje 4. miejsce wśród węgierskich rzek o największym przepływie, liczy na terenie Węgier niecałe 50 km, a wielokrotnie dłuższy jej odcinek znajduje się na obszarze Rumunii.
Lp.	Rzeka 	Średnia wielkośćprzepływu (m³/s)	Miejsce pomiaru
1. 	Dunaj 	2350 	Budapeszt
2. 	Cisa 	820 	Segedyn
3. 	Drawa 	653 	AljmašBrak danych o pomiarach przepływu na granicy węgiersko-chorwackiej.W słoweńskim Mariborze wartość przepływu wynosi około 300 m³/s.
4. 	Marusza (Maros)	155 	Makó
5. 	Mura 	154,8 	Gornja Radgona
6. 	Bodrog 	115 	Streda nad BodrogomNie prowadzono pomiarów przepływu na węgierskim odcinku rzeki.
7. 	Samosz (Szamos)	114 	Satu MarePomiar przeprowadzony ok. 15 km od granicy Rumunii z Węgrami.Przed spiętrzeniem dolnego biegu rzeki, średni jej przepływ wynosił około 210 m³/s.
8. 	Keresz 	100 	Gyomaendrőd
9. 	Sajó 	65,6 	Ónod
10.	Sió 	39 	Siófok
== Charakterystyka ==
Wiele węgierskich rzek meandruje zarówno w środkowym, jak i dolnym biegu, jednak część z nich została uregulowana działalnością człowieka. Po regulacji długość rzek takich jak Cisa została skrócona nawet o kilkaset kilometrów, czego skutkiem jest duża liczba starorzeczy w dolinach Dunaju, Cisy i Drawy. Ponadto pomiędzy największymi rzekami i wzdłuż niektórych płynących przez tereny bagienne, utworzono kanały żeglugowe (), takie jak Keleti-főcsatorna, łączący Cisę z Berettyó, czy Dunavölgyi-főcsatorna, prowadzący wody wzdłuż Dunaju w regionie Międzyrzecza Dunaju i Cisy. Największe zagęszczenie sieci rzecznej występuje na terenach nizinnych Kotliny Panońskiej (Mała i Wielka Nizina Węgierska). W obrębie Karpat i Kraju Zadunajskiego sieć rzeczna jest bardziej skąpa, a ponadto przez obszary te nie płynie wiele rzek o znaczących wielkościach przepływu.
=== Geneza ===
W neogenie niemal na całym obszarze dzisiejszych Węgier rozciągało się zamknięte Morze Panońskie. Największą rzeką uchodzącą do niego był Dunaj, którego ujście znajdowało się wówczas na południu obecnego Kraju Zadunajskiego, a w dolnym biegu jego wody płynęły wzdłuż obecnej doliny Drawy. W późnym pliocenie, w wyniku fałdowań orogenezy alpejskiej Morze Panońskie zaczęło stopniowo zanikać, formując dzisiejszy teren Kotliny Panońskiej, a Dunaj zmienił bieg w północno-zachodnich Węgrzech na zbliżony do obecnego. Powstał wówczas m.in. przełom Dunaju w okolicy Wyszehradu, poza tym na terenie Wielkiej i Małej Niziny Węgierskiej ukształtowały się doliny dużych rzek odprowadzających wodę z Alpidów, jak na przykład najobszerniejsza dolina Cisy czy doliny mniejszych rzek, takich jak Keresz lub Raba. Niektóre fragmenty rzek były modyfikowane tektonicznie jeszcze w czwartorzędzie, czego dobrym przykładem jest odcinek Dunaju przecinający Węgry południkowo, z północy na południe.
=== Ochrona przeciwpowodziowa i energia wodna ===
W celu zapobiegania powodziom, które wielokrotnie w historii występowały na obszarze Kotliny Panońskiej (w przypadku Węgier głównie w dolinach Cisy i Dunaju), w procesie regulacji koryt rzecznych utworzone zostały sztuczne zbiorniki wodne, jak na przykład Tisza-tó. Kolejnym ważnym elementem systemu ochrony powodziowej na Węgrzech są stworzone w wyniku działalności człowieka obszary zalewowe (szczególnie w środkowym biegu Cisy). Łączny obszar wszystkich teras zalewowych na terenie Węgier, powstałych zarówno naturalnie, jak i poprzez działalność ludzką, wynosi około 21 200 km² (niemal 23% powierzchni kraju). Zmiana podejścia do ochrony przeciwpowodziowej nastąpiła wskutek katastrofalnych wezbrań w latach 1997, 1999, 2000 i 2001, po których odstąpiono od hydrotechnicznej regulacji rzek na rzecz zwiększania pojemności retencyjnej dolin i ochrony ich walorów przyrodniczych.
Hydroelektrownie nie mają dużego udziału w produkcji energii na Węgrzech. W 2015 roku całkowita moc wytwarzana przez elektrownie wodne wynosiła około 57 MW, z czego prawie połowa (28 MW) została uzyskana przez elektrownię w Kisköre z zaporą na Cisie. Elektrownią wodną, która generowała wówczas drugą największą moc (12,9 MW) jest tama w Tiszalök, korzystająca z przepływu wód tej samej rzeki. Pozostałe elektrownie, umiejscowione m.in. na Kereszu, Rabie czy Hornadzie, nie przekroczyły 3 MW produkowanej mocy.
=== Żegluga śródlądowa ===
Na obszarze Węgier spławnych jest 1864 km dróg wodnych. Najważniejsze z nich to Dunaj, Cisa, a także Drawa, spośród których największą rolę odgrywa Dunaj, będący częścią VII Paneuropejskiego Korytarza Transportowego. Mimo to, na węgierskich szlakach wodnych niewielki jest udział transportu ładunków (ok. 8–10% na Dunaju i niecałe 2% na Cisie). Najistotniejsze z punktu widzenia transportu towarowego są porty śródlądowe w Dunaújváros i Csepel, gdzie wymiana handlowa w 2019 roku przekroczyła 1 mln ton, a także porty w Baja, Mohaczu, Komárom i port Győr-Gönyű. Dużo większe znaczenie ma transport pasażerski, średnio w ciągu roku w komunikacji śródlądowej na Węgrzech uczestniczy około 7,5 mln pasażerów, spośród których większość korzysta z promów. 
=== Jakość wód ===
Według danych z międzynarodowego planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Dunaju z roku 2015 większość jednolitych części wód rzecznych była w umiarkowanym stanie ekologicznym.
== Obszary źródłowe ==
Większość rzek płynących przez teren Węgier ma swoje źródła w Alpach, Karpatach lub niewysokich wzniesieniach Kotliny Panońskiej. Jedynym wyjątkiem od tej reguły jest Dunaj, którego źródła znajdują się w niemieckim Schwarzwaldzie. Nie licząc tej rzeki oraz Drawy (ze źródłami we Włoszech), a także licznych cieków biorących swój początek na terenie Węgier, wszystkie rzeki przepływające przez ten kraj mają źródła na obszarze 5 państw: Słowacji, Ukrainy i Rumunii na północy i wschodzie, a także Słowenii oraz Austrii na zachodzie Węgier.
=== Wschodnia część kraju ===
W północno-wschodnich Węgrzech dominują rzeki wypływające ze stoków Wewnętrznych i Centralnych Karpat Zachodnich, takie jak Ipola (źródła w Rudawach Weporskich) czy Hornad (źródła w Niżnych Tatrach). Ponadto wiele rzek w zlewni górnego i środkowego biegu Cisy, jak również sama Cisa, ma źródła w Karpatach Wschodnich, czego dobrym przykładem jest Bodrog, który powstaje z połączenia rzek Ondawy (ze źródłami w Beskidzie Niskim) i Latoricy (źródła w Beskidach Połonińskich). W miejscu tym należy również wspomnieć o szczególnym przypadku Maruszy, której źródła zlokalizowane są w Wewnętrznych Karpatach Wschodnich, sama rzeka przepływa przez Siedmiogród, a także tworzy przełom między Górami Zachodniorumuńskimi i Karpatami Południowymi, następnie oddając wody Cisie w jej dolnym biegu, w południowo-wschodnich Węgrzech. Pozostałe rzeki płynące przez obszar Węgier na wschód od Cisy, mają swoje źródła w Górach Zachodniorumuńskich, jak na przykład Berettyó (źródła w górach Seș), lub, w przypadku wielu mniejszych rzek i strumieni, na terenie Wielkiej Niziny Węgierskiej.
=== Środkowa część kraju ===
W przypadku środkowych Węgier, najdłuższe rzeki (skupione na północy regionu), jak przykładowo Zagyva, wypływają z węgierskich Karpat, w szczególności z Czerhatu, Mátry, a także Gór Bukowych. Przez środkową i południową część obszaru, położoną w stosunkowo wąskim Międzyrzeczu Dunaju i Cisy, płynie niewiele rzek, a większość z nich ma bardzo małe wartości przepływu. Jest to spowodowane znaczną płaskością terenu między Cisą i Dunajem oraz niedużą powierzchnią zlewisk cieków, które przepływają przez tamten region.
=== Zachodnia część kraju ===
Najdłuższe rzeki w zachodnich Węgrzech mają źródła w Alpach Wschodnich. Przykładowo, Drawa wypływa z włoskich Dolomitów, a źródła jej najdłuższego dopływu, Mury, znajdują się w masywie Wysokich Taurów. Mimo to, większość rzek w regionie zachodnich Węgier (głównie dopływy Dunaju, Drawy oraz Raby) ma swoje źródła na terenie Średniogórza Zadunajskiego, Wysoczyzn Zadunajskich i Kotliny Zadunajskiej. Rzeki takie jak Marcal (źródła w Lesie Bakońskim) czy Kapos (źródła w Kotlinie Zadunajskiej) cechują się zdecydowanie większą długością i przepływem w porównaniu do cieków wodnych wypływających z obszaru Wielkiej Niziny Węgierskiej.
== Lista większych węgierskich rzek ==
=== Dorzecze Dunaju ===
* Dunaj
** Dunaj Moszoński
*** Litawa
*** Rábca(węg)
**** Répce(węg)
*** Raba
**** Lafnitz
**** Pinka
**** Gyöngyös(węg)
**** Marcal
** Concó(węg)
** Által-ér(węg)
** Ipola
** Szentendrei-Duna(węg)
** Ráckevei-Duna(węg)
** Sió
*** Sárvíz(węg)
**** Séd(węg)
*** Kapos
**** Koppány(węg)
** Drawa
*** Mura
**** Kerka(węg)
***** Cserta(węg)
***** Ledava(węg)
*** Rinya(węg)
*** Fekete-víz(węg)
** Cisa
*** Túr
*** Samosz
*** Kraszna
*** Bodrog
**** Roňava
*** Sajó
**** Szinva(węg)
**** Bodva
**** Hornad
*** Hejő(węg)
*** Eger(węg)
*** Zagyva
**** Tarna(węg)
**** Galga
*** Keresz
**** Biały Keresz
**** Czarny Keresz
**** Szybki Keresz
***** Berettyó
**** Hortobágy-Berettyó
*** Marusza
=== Zlewisko jeziora Balaton ===
* Zala
** Górna Válicka(węg)
** Sárvíz(węg)
** Nádas(węg)
* Eger(węg)
== Zobacz też ==
* Geografia Węgier
== Uwagi ==
== Przypisy ==
== Bibliografia ==
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
 
Kategoria:Listy rzek