Warta

mały|250px|Źródła Warty w Kromołowie-Kaplica św. Jana Nepomucena
mały|250px|Warta w okolicach Częstochowy
mały|250px|Warta w Poznaniu (Most św. Rocha, a w głębi Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła)
mały|250px|Warta w okolicach Międzychodu
mały|250px|Warta w Kostrzynie nad Odrą z mostem kolejowym na linii kolejowej nr 203 w tle
Warta – trzecia pod względem długości rzeka Polski, druga w pełni w jej granicach; główny, prawy dopływ Odry.
== Przebieg rzeki ==
=== Odcinek górny ===
Źródła Warty znajdują się na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej w Kromołowie (w kaplicy św. Jana Nepomucena), dawnym mieście, obecnie przyłączonym do Zawiercia. Płynie tektonicznym Obniżeniem Górnej Warty wzdłuż krawędzi Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. W Częstochowie rzeka zmienia kierunek biegu na wschodni, by za miastem spotkać się z Wyżyną Wieluńską (miejsce styku z Wyżyną Częstochowską), przełamując się przez nią głęboką na 70 m doliną – jest to Mirowski Przełom Warty. Pokonawszy go, łagodnie skręca na północ, a w okolicach Radomska na zachód. Następnie ponownie przełamuje się przez Wyżynę Wieluńską poprzez Działoszyński Przełom Warty, by nieco dalej przełamać się przez nią po raz trzeci, pokonując rozległy Łuk Załęczański i zawracając na krótko bieg o 180 stopni (na wschód). Pomiędzy miastem Warta a Skęczniewem tworzy zbiornik wodny Jeziorsko. Opuszczając ostatecznie wyżynę, obiera kierunek północny, niezmienny do wysokości miasta Koło, gdzie skręca na zachód, mija Konin i wpływa w Pradolinę Warciańsko-Odrzańską, tym samym kończąc swój górny bieg.
=== Odcinek środkowy ===
W pobliżu Śremu Warta wpływa w Poznański Przełom Warty. Po przepłynięciu przez Poznań, rzeka natrafia w okolicy Obornik na przeszkodę w postaci wyższego obszaru Pojezierza Południowopomorskiego i ponownie zmienia kierunek na zachodni wpływając w Pradolinę Toruńsko-Eberswaldzką.
=== Odcinek dolny ===
Na początku dolnego biegu rzeki, w miejscowości Santok, do Warty uchodzi jej największy dopływ – Noteć. Po przepłynięciu przez Gorzów Wielkopolski Warta wpływa w obszar, na którym został utworzony Park Narodowy Ujście Warty, po czym w Kostrzynie nad Odrą uchodzi do Odry.
=== Zbiorniki na Warcie ===
* Zbiornik Jeziorsko
* Jezioro Porajskie
== Warta w sieci międzynarodowych dróg wodnych ==
Warta Dolna (68,2 km, od Santoka do ujścia do Odry) jest elementem międzynarodowej drogi wodnej E70, ustalonej w 1996 r. w porozumieniu AGN (European Agreement on Main Inland Waterways of International Importance)https://web.archive.org/web/20160305173809/http://bip.transport.gov.pl/pl/bip/raporty_i_analizy/transport_morski/analiza_potrzeb/px_analiza_potrzeb_inwestycyjnych....pdf Analiza potrzeb inwestycyjnych w zakresie żeglugi śródladowej na rzece Odrze w latach 2007–2013. Akademia Morska w Szczecinie. Instytut Inżynierii Transportu. Zakład Żeglugi Sródladowej i Gospodarki Wodnej. Szczecin 2006, s. 25..
Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 2002 r. ws. klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych, Warta ma następujące klasy żeglowne:
* kl. Ia – od Kanału Ślesińskiego do miejscowości Luboń,
* kl. Ib – od miejscowości Luboń do ujścia rzeki Noteci,
* kl. II – od ujścia rzeki Noteci do ujścia do rzeki Odry
== Dorzecze Warty ==
Dopływy w kolejności od źródeł
Nazwa rzeki 	Dopływ	Źródło 	Ujście 	Długość(km)	Pow. zlewni(km²)
Stradomka 	L 	Herby 	Częstochowa 	19,5 	256,8
Radomka 	P 	Blok Dobryszyce 	Bobry 	15,0 	51,4
Liswarta 	L 	Mzyki 	Kule 	93,0 	1558
Oleśnica 	L 	Wieluń 	Niechmirów 	37,8 	608
Widawka 	P 	Wzgórza Radomszczańskiegm. Kodrąb 	Jeziorko 	95,8 	2385
Żeglina 	L 	Złoczew 	Sieradz 	30,0 	
Pichna 	P 	Zduńska Wola 	zb. Jeziorsko (2 niezależne koryta)	28,8 	
Ner 	P 	Łódź 	Majdany 	134,0 	1866
Rgielewka 	P 	Józefowo 	Powiercie 	35,0 	
Kiełbaska 	L 	Żdżenice 	Koło 	45,0 	490,9
Powa 	L 	Smaszew 	Rumin 	44,2 	369,5
Warcica 	P 	Koło 	Pogorzałki 	20,5 	
Czarna Struga 	L 	Żelazków 	Zagórów 	52,0 	
Meszna 	P 	jez. Powidzkie 	Policko 	37,0 	705
Wrześnica 	P 	Gniezno 	Samarzewo 	49,0 	355
Prosna 	L 	Wolęcin 	Modlica 	216,8 	4924,7
Lutynia 	L 	Korytnica 	Orzechowo 	60,0 	
Maskawa 	P 	Józefowo 	Jaszkowo 	56,4 	620,8
Samica Stęszewska 	L 	Grzebienisko 	Rogalinek 	37,8 	182,7
Wirynka 	L 	Palędzie 	Łęczyca 	17,0 	
Kopel 	P 	między miejscowościami Sokolniki Gwiazdowskie a Puszczykowo-Zaborze	Czapury 	34,0 	388
Strumień Junikowski	L 	Ławica 	Luboń 	11,7 	48,4
Bogdanka 	L 	jez. Strzeszyńskie 	Poznań 	9,0 	
Cybina 	P 	Iwno 	Poznań 	41,0 	213
Główna 	P 	Lednica 	Poznań 	45,6 	247
Trojanka 	P 	Puszcza Zielonka 	Mściszewo 	20,0 	147,6
Wełna 	P 	Osiniec 	Oborniki 	118,0 	2621
Samica Obornicka 	L 	jez. Kierskie 	Kiszewo 	36,5 	224,1
Sama 	L 	Batorowo 	Obrzycko 	44,2 	448,4
Oszczynica 	L 	jez. Lubocześnickie 	Sieraków 	37,5 	293,7
Obra 	L 	Stara Obra 	Skwierzyna 	254,0 	4022
Noteć 	P 	Szczecin 	Santok 	391,3 	17300
Kłodawka 	P 	jez. Karskie Wielkie 	Gorzów Wielkopolski 	27,3 	
Witna 	P 	jez. Wielkie, okolice 	Białczyk 	15,0 	
Postomia 	L 	jez. Postomsko 	Kostrzyn nad Odrą 	67,0 	425
== Urbanizacja ==
Miasta położone nad Wartą
* Zawiercie
* Myszków
* Częstochowa
* Działoszyn
* Sieradz
* Warta
* Uniejów
* Koło
* Konin
* Pyzdry
* Śrem
* Puszczykowo
* Luboń
* Poznań
* Oborniki
* Obrzycko
* Wronki
* Sieraków
* Międzychód
* Skwierzyna
* Gorzów Wielkopolski
* Kostrzyn nad Odrą
== Ciekawostki ==
* odległość od źródeł Warty do spotkania z Odrą jest większa niż Odry od jej źródeł do tego samego miejsca.
* jeśli uwzględnić tylko długość rzeki znajdującej się na terytorium kraju, to Warta jest drugą co do długości rzeką w Polsce zaraz po Wiśle.
* jest drugą rzeką wymienianą w hymnie Polski:
:: Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę
* pod Gorzowem Wlkp. z Wartą krzyżuje się rurociąg „Przyjaźń”.
* nazwa miasta, w którym Warta ma swoje źródła – Zawiercie wzięła się właśnie od nazwy rzeki i określenia „za Wartą”.
* „Warta” jest nazwą szeregu klubów sportowych
== Zobacz też ==
* Szlak Warty 783,0 km – odznaka turystyczno-krajoznawcza
* Nadwarciański Park Krajobrazowy
* Żerkowsko-Czeszewski Park Krajobrazowy
* Wielkopolski Park Narodowy
* Park Krajobrazowy Międzyrzecza Warty i Widawki
* Park Krajobrazowy Ujście Warty
* Park Narodowy Ujście Warty
* Załęczański Park Krajobrazowy
* zbiornik Jeziorsko
* Wielka Pętla Wielkopolski
* Sierakowski Park Krajobrazowy
* Rzeki Polski
== Przypisy ==
== Linki zewnętrzne ==
* Opis drogi wodnej Warty
* 
* 
* Film dokumentalny o przyrodzie, zabytkach i atrakcjach nadwarciańskich w województwie łódzkim
* Rzeka Warta na Portalu Turystyki Aktywnej Ziemi Wieluńskiej
Kategoria:Wielkopolska
Kategoria:Ziemia lubuska
 
Kategoria:Rzeki w Polsce
Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii