nyuuzyou/wikis huggingface dataset:
ilo utala wawa

ilo utala wawa kepeken lon utala mute. 
tempo tan:
tenpo pini suli la jan Sonko li pali e ko pimeja wawa.https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources?isbn=978-0-691-13597-7
tenpo pini la jan Inli pi lawa pali li pali e poki lili tawa wawa.
tenpo utala pini la jan Juke en jan Mewika en jan Kanse en jan Kanata pi sona ale li pali e ilo utala wawa wawa.
tenpo kepeken:
tenpo kepeken pi kiwen lili tawa wawa:
utala suli nanpa wan
utala suli nanpa tu
utala Wije Mewika
tenpo kepeken pi ilo utala wawa wawa:
utala suli nanpa tu
lukin sona pi ilo utala wawa wawahttps://en.wikipedia.org/wiki/Nuclear_weapons_testing
Category:ilo utala
Category:ilo
insa lawa

insa lawa anu ko lawa li ilo sijelo lon insa lawa. soweli poka ali li jo e ona. ona li ilo suli nanpa wan lon soweli pi kiwen monsi. insa lawa li lawa e pali pi sijelo soweli e pali pi sijelo jan li lawa pi linja wawa sijelo. ona li pana e toki kepeken nasin sijelo tawa kipisi ante lon sijelo.
insa lawa jan li pana e pilin suli mute. ona li pali suli tawa sona e ona. pali pi insa lawa ona la, jan li sona ala e ijo mute kin.
kulupu:sijelo
jaki

jaki li ijo ike. jan li wile weka e jaki. ona li ken ko anu telo anu kon. ken la, ijo jaki li ike tawa pona sijelo. ni li tan ni: lili jaki anu palisa lili li ken lon jaki. jaki li ken kama tan jan. jaki li ken kama tan ijo ante mute. weka jaki li suli mute lon ma tomo lon ma pi jan mute.
jan li pilin jaki la, jan li pilin ike tan ijo jaki. taso, jan ante li ken pilin ante tawa ijo ni.
Dusty-dirty PC.jpg|insa pi ilo sona li ken jaki.
Haze_in_Kuala_Lumpur.jpg|kon jaki
Discharge pipe.jpg|telo jaki
Reverse graffiti.jpg|tomo tawa li ken jaki
kulupu:jaki
jaki Antasi

jaki Antasi li jaki lili tan soweli. ona li ken moli e jan. jaki Antasi selo anu jaki Antasi kon anu jaki Antasi moku anu jaki Antasi ilo li lon. jaki Antasi selo li pali e nena ike lili e selo pimeja. jaki Antasi kon li pali e seli sijelo ike e pilin ike e kon ike. jaki Antasi moku li pali e jaki moku e ko telo jaki e pilin ike. jan Antasi ilo li pali e seli sijelo ike e nena ike.
kulupu:jaki lili
jaki Kolona pi tenpo sike 2019

li lili jaki ike e sijelo kon jan li ken moli e jan. ona li tawa mute e sijelo ante kepeken kon uta pi jan poka jaki. jaki ona li ike mute e jan pi suli mute li ike lili e jan lili. tenpo sike 2020 la, ona li tawa sike e ma sike mi.
==tenpo pini==
==== open ====
tenpo sike nanpa 2019 la, jan sona li kama sona e jaki ona lon lon ma Sonko. jan li pana e nimi "nanpa 19" tan, tenpo open ona li tenpo sike nanpa 2019. jan li sona ala e tan pi jaki ona. taso, jaki ona li ken tan soweli.
==== o awen lon tomo jan ====
tenpo open pi tenpo sike nanpa 2020 la, jaki ona li tawa e ma ale. tan ona la, jan mute li ken ala weka e tomo ona. kin la, tomo pali mute en tomo sona mute en tomo esun mute li pini anu kama e ni: ona li lon kulupu pi ilo sona taso. kin la, tenpo weka la jan mute li wile jo e len uta tan, jaki ona li tawa kepeken kon uta. pali pi kulupu lawa li ike tawa jan. tenpo seli la, jan li weka e tomo ona. taso, tenpo sama la, jaki ona li kama ike mute a.
==== ilo li pini e jaki (misikeke pi jaki Kolona nanpa 19) ====
kulupu esun mute li pali e ilo ni: ona li pini e jaki. ilo li pali pi tenpo sike 2020. taso, jan mute li kama jo e ona lon tenpo sike 2021 tan ni: tenpo pini la jan li sona ala e ni: ilo li pona.
tenpo ni la jan mute li jo ala e ilo ni. jaki Kolona nanpa 19 li awen ike.
==ike sijelo==
ken la, jan ante li jo e ike ante tan jaki ni. tenpo mute la, jan li pilin ike lon lawa lon linja lawa lon ilo sijelo kon. ken la, ona li ike tawa pali kon. jan li ken jo e ko jaki telo.
ike suli la, ona li ken pana e telo sijelo loje lon uta li ken pakala e ilo sijelo.
ken la, ona li pakala e sijelo lon tenpo mute. ni li pini e weka jaki. jan li pana e nimi tawa ona: "jaki Kolona linja".
==ante==
tenpo ni la, jaki Kolona li jo e ante mute. ante ona li nimi kepeken wan sitelen pi toki Elina.
kulupu:ike sijelo
kulupu:jaki lili
kulupu:jaki Kolona pi tenpo sike 2019
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin
jan

jan li ijo lon li ijo sona. jan ma la nimi ona pi nasin sona li jan sona . ona li tawa kepeken noka tu li kama tan kulupu suli pi soweli jan. jan li ken toki li ken pali e ilo e sona li ken open e kulupu suli. nasin jan li suli mute. jan li jo e tu oko.
== tenpo pini ==
mama pi jan sona pi tenpo ni li jan ante pi kulupu Homo. jan sona li kama lon ma Apika lon tenpo pini suli. ni li tenpo sike nanpa 300 000 lon tenpo pini. tan ni la, jan li tawa ma ante mute. jan pi tenpo pini la, jan sona li sona mute.
== nimi ==
kepeken tu pi nimi jan li lon: ijo nimi anu nimi lawa. sina wile toki e jan kepeken toki pona la, sina pana e nimi jan lon sinpin nimi pi jan ni.
sina ken ala toki e nimi taso.jan Sonja li mama pi toki pona.
*Sonja li mama pi toki pona.
nimi pi toki ante la, sitelen nanpa wan li suli. nimi pi sitelen nanpa wan suli li wile nimi ante lon sinpin ona. sina toki e ni: jan Sonja la, toki sina li sama ni: jan pi jo pi nimi Sonja. sama la sina toki e ni: ma Kanse la, sina toki sama ni: ma pi jo pi nimi Kanse. nimi pi toki ante li jo ala e nimi ante lon sinpin ona la, sona ona li lon ala.
== o lukin kin ==
* nimi:jan
* jan lili
kulupu:jan
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin
jan Alan Tuwin

li jan sona li jan pi sona nanpa tan ma Inli lon ma Juke. ona li suli mute tawa nasin sona pi ilo sona tawa kama pi ilo sona. ona li pana sona e pali nanpa Akolisen pi ilo sona.
utala suli nanpa tu la, ma Tosi en kulupu ma Akije li pana e toki mute kepeken nasin sitelen len. jan Alan Tuwin li pali tawa ni: ona li ken weka e len li ken sona e toki lon sitelen len ni. pali ona li suli tawa ni: kulupu ma Akije li kama anpa lon utala.
sike suno nanpa 1952 la, kulupu lawa li ike e ona tan ni: ona li unpa e mije ante. ni li ike tawa lipu lawa pi ma Juke lon tenpo ona. jan Alan Tuwin li moli e ona sama lon tenpo sike 1954.
kulupu:ilo sona
kulupu:jan sona
jan Alekanto suli

jan Alekanto nanpa tu wan pi ma Maketonija (toki Elena: Αλέξανδρος, Aléxandros) anu jan Alekanto suli li jan lawa pi ma Maketonija lon tenpo pini mute. mama mije ona li jan lawa Pilipo nanpa tu. mama meli ona li jan lawa Olinpija. jan Alekanto li pilin e ni: jan sewi Seju li mama mije ona. jan ona pi pana sona li jan Alitotele.
jan Alekanto li jan lawa utala li olin e utala li utala e ma Elena e ma Tuki e ma Ilan e ma Lunpan e ma Masu e ma Palata e ma ante mute. li lon ma Palata la ona toki e ni: mi wile tawa pini ma. taso jan utala ona li wile ala e ni. ona mute li pilin e ni: ma Palata li ike tan ni: telo mute li kama tan sewi. ona mute li tawa tomo. tenpo ni la jan utala mute li moli.
tenpo kama la tan ni li jan Alekanto li lon ma tomo Papilon. ona li wile tawa ma Tunisi taso ona li pilin ike li moli. jan Alekanto li moli la ma ona li suli mute. taso jan ala li sona e ni: tenpo ni la jan seme li lawa e ma pi jan Alekanto? jan utala suli mute li wile lawa e ma. ona mute li moli e kulupu mama pi jan Alekanto.
kulupu:jan lawa
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
jan Alesante Pusin

li jan pi sitelen toki tan ma Lusi. ona li suli mute tawa sitelen toki lon toki Lusi. sitelen suli ona li li .
==lon==
tenpo sike nanpa 1799 la, jan Alesante li kama lon ma tomo Makuwa. ona li kama tan kulupu mama Pusin. tenpo sike nanpa 1811 la, ona li tawa kama tomo sona. li pana e sona tawa ona. tenpo sike nanpa 1813 la, ona li pali e . ni li lipu ona nanpa wan. tenpo sike nanpa 1814 la, sitelen ona li pana lon . tenpo sike nanpa 1817 la, ona li pini e tomo sona. tenpo sike nanpa 1820 la, ona li pali e . 
tenpo sike nanpa 1837 la, jan Alesanta en li utala. jan Tante li anpa e ona. tan ni la, jan Alesante li moli lon ma tomo Sanpetepu.
lon sitelen toki ona lipu Ekeni Onekin la, jan Alesante li toki e ni: ona li olin e noka.
ijo:Pushkin rod.png|kulupu mama pi jan Alesanta
ijo:Pushkin Alexander, self portret, 1820s.jpg|sitelen pi jan Alesanta tan ona sama
ijo:Duel of Pushkin and d'Anthes (19th century).jpg| utala pi jan Alesante en jan Tante 
kulupu:jan pi sitelen toki
kulupu:kulupu mama Pusin
kulupu:lipu pona
jan Alesante Tatarnikow (DiezelSun)

Alesante Tatarnikow - li jan pi sitelen kule li jan pi musi lukinhttps://yola-poisk.ru/news/kultura/diezelsun-i-tvorcheskaya-kreativnaya-tendentsiya-v-izobrazitelnom-iskusstve-ufolizm .
== lipu ante ==
*
jan Alitotele

li jan sona pi ma Elena pi tenpo pini suli. ona li sitelen e lipu mute. taso tenpo ni la lipu pi mute ala li awen. jan Alitotele li pana e sona tawa jan Alekanto pi ma Maketonija. jan Alitotele li kama sona mute e sijelo kala e sijelo waso. ona li lukin e kala lon telo suli lon poka pi . ona li lukin e insa pi sike mama kin. nasin ni la ona li kama sona e kama lon pi insa sijelo.
tenpo ona la, jan pi ma Elopa li sona ala e ma Antasika. taso, jan Alitotele li pilin e ni: ma weka li lon ni, ona li ken jo e . ni la, jan pi tenpo poka li kama sona e ma ni la, ona li pana e nimi Antasika tawa ona. kin la, nena ma Alitote li lon ma Antasika.kulupu SCAR pi sona pi ma Antasika
== tenpo ==
tenpo sike nanpa 384 pi sewi Jesu ala la, la, jan Alitotele li kama lon«Aristotle was born in 384 B.C. in the little town of Stagira, the modern Stravró, on the north-east coast of the peninsula of Chalcidice.»
(jan Wijan Tewi Lo la, lipu Aristotele la, kipisi nanpa wan la, lipu nanpa wan. ona li awen lon ilo Internet Archive.).
ma tomo Atena la, jan li ken nasin tu ni: jan kulupu en jan kulupu ala. jan li ken kama jan kulupu, taso jan Alitotele li kama ala jan kulupu. jan pi kulupu ala li wile awen lon ma tomo Atena la, ona li wile e ni: jan kulupu li ken e awen ona.
jan Paton li pana e sona tawa ona lon tomo sona suli Akatemija. jan Paton li kama moli la jan Alitotele li weka tan tomo Akatemija, li tawa ma Maketonija li pana e sona tawa jan Alekanto suli.
tenpo sike nanpa 335 la jan Alitotele li tawa ma tomo Atena li open e tomo sona suli ona. ona li tomo sona suli Likejon Pelipato.
jan Alitotele li moli lon tenpo sike nanpa 322.
== tan sona ==
kulupu:jan pi tenpo pini
kulupu:ma Elena pi tenpo pini
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin
kulupu:jan pi sona sona
jan Alonola

li jan pi ilo Jutu, li jan sitelen pi lipu tenpo. lipu Jutu la, ona li pali e sitelen tawa mute pi toki pona, pi toki ma, pi toki sin, pi toki ante. kin la, ona li pali e kulupu pi sona sin kepeken toki pona taso.
==tan sona==
==lipu ante==
* lipu Aronora lon ilo Jutu
kulupu:jan pi toki pona
kulupu:jan pi ilo Jutu
jan An Ketan Anasan

li jan sitelen tan ma Tansi.ona li kama lon tenpo sike nanpa 1805 li moli lon tenpo sike nanpa 1875. jan mute li sona e ona tan ni: ona li pali e lipu "len sin pi jan lawa" e lipu "meli kala lili" e lipu "waso pi lukin ike" e lipu "meli lawa pi ko lete" e lipu ante mute.
kulupu:jan
kulupu:jan sitelen
jan Ansani Makasi

li jan pi toki Epelanto. jan Ansani Makasi li utala e jan Misali e jan pi toki pona ante lon ilo Jutu lon tenpo sike nanpa 2017.
== utala ==
jan Ansani Makasi en jan Misali en jan ante li utala lon kipisi tawa toki pi sitelen tawa Jan Suli Pi Toki Sin nanpa 14: toki Ido. jan Ansani Makasi li nimi e jan Misali: jan pi toki lon ala taso suwi lon utala. jan Ansani Makasi li toki e ni: toki pona li toki pi lon ala li musi taso sama toki Lasina soweli. tenpo suli la ona li utala.
jan Ape Ansan

jan Ape Ansan li jan sona suli tan ma Tosi. jan mute li sona e ona tan ni: ona li pana e sona pi sama lon. sona pi sama lon li jo e kipisi tu. ni li sona pi sama lon nasa (tenpo suno 1905) li sona pi sama lon tawa ali (tenpo suno 1915).
jan Ape Ansan li jan pi kulupu Juta. ona li tawa weka tan ma Tosi lon tenpo suno 1933 tan ni: kulupu Nasi li kama lawa. kulupu Nasi li ike mute tawa jan Juta. ona li kama tawa ma Mewika.
kulupu:jan sona
kulupu:kulupu jan Jejuta
jan Ape Sinso

li jan pi nasin lawa tan ma Nijon. ona li kama jan lawa pi ma Nijon li kama jan lawa pi kulupu Siminto lon tenpo sike nanpa 2006 li pini e lawa ona lon tenpo sike nanpa 2007. tenpo nanpa tu la, ona li kama jan lawa lon tenpo sike nanpa 2012, li pini e lawa lon tenpo sike nanpa 2020. tenpo sike nanpa 2022 la, ona li moli tan ni: jan li moli ona kepeken ilo utala.
kulupu mama pi jan Ape Sinso li suli lon nasin lawa pi ma Nijon. mama mije pi mama meli ona, li jan lawa pi tenpo pini. jan Ape Sinso li alasa e nasin ma e nasin awen. ona li toki e ni: ijo ike pi pali tan ma Nijon lon tenpo pini li kama ala.How Shinzo Abe Sought to Rewrite Japanese History The New Yorker ona li wile tawa ante e lipu lawa nanpa wan pi ma Nijon tan ni: ona li weka e ken pi ma Nijon tawa open utala.Abe explicit in call for amendment to Constitution's Article 9 The Japan Times ona li pali tawa suli e esun pi ma Nijon. 
 li moli e ona lon tenpo sike nanpa 2022 lon ma tomo Nala.
==tan sona==
kulupu:jan lawa
jan Apensen en jan Mu

jan Apensen en jan Mu li sitelen e lipu pi toki kama Nosiki. toki ni li lon ala. toki Nosiki la nimi pi jan tu ni li Peter Christen Asbjørnsen en Jørgen Moe. tan ni la nimi "jan Apensen en jan Mu" li ken nimi pi lipu ona.
jan Apensen en jan Mu li jan pona lon tenpo suli. tenpo sike 1841 la ona li pana e kulupu nanpa wan pi toki kama . tenpo ni la ma Nosiki li sin (tenpo pini la ma Tansi li lawa e ona). tan ni la toki Nosiki li jo ala e nasin sitelen; jan Nosiki li sitelen kepeken toki Tansi .
jan Apensen en jan Mu li pilin e ni: toki Tansi li ike tawa toki kama Nosiki. ona li kepeken e nimi Nosiki mute lon insa pi lipu ona tan ni.
kulupu:lipu
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
jan Apike Son

li jan pi lipu Jutu li jan musi tan ma Inli. lipu Jutu ona li lipu Philosophy Tube. lipu ni la ona li toki e sona sona. ona li meli tonsi.
sike suno nanpa 2013 la lipu Philosophy Tube li kama lon tan ni: ma Juke la tomo sona suli li wile e mani mute a. tan sike suno nanpa 2018 tawa tenpo ni la sitelen tawa ona li musi mute. sitelen tawa ona nanpa wan li toki e jan Kene Teka.
kulupu:jan pi ilo Jutu
jan Asune Miku

li jan lon ala pi toki musi li ilo Pokalo. ona li tan ma Nijon. li mama pi jan Asune Miku. jan Asune Miku li kama lon tenpo sike nanpa 2007. jan Asune Miku li toki musi lon kulupu musi pi ilo kalama uta. ona li pali tan kulupu Crypton Future Media.
nimi ona li tan nimi ni: "初" (hatsu, "nanpa wan"), "音" (ne, "kalama"), "ミク" (miku, "tenpo kama"). nimi ona li kon e ni: kalama nanpa wan pi tenpo kama.
==lukin==
jan Asune Miku li jo e linja pi linja laso suli tu e palisa laso pi anpa lawa wan.
===sitelen===
jan Asune Miku li jo pi tenpo mute e sinpin len walo e len anpa pimeja pi lupa wan. ona li jo pi tenpo lili e kili pi selo mute pi ma Kinli lon luka ona. kili pi selo mute pi ma Kinli li ijo tawa kalama musi Ievan Polkka.
 lukin pi jan Asune Miku
sijelo 	meli
sike suno 	sike suno 15
tenpo pi kama lon	sike #2007, mun #8, suno #31
suli sewi 	158 cm / 5 ft 2 in
suli pi tawa anpa	42 kg / 93 lbs
len nasin 	tenpo mute la: ona li len e sinpin len walo e len meli lili pimeja
===toki musi===
jan Asune Miku ken toki musi lon nasin mute. jan Asune Miku ken toki musi e kalama musi pi open wawa anu kalama musi pi kiwen anu kalama musi pi tawa musi anu kalama musi pi tomo. jan Asune Miku ken toki musi lon toki tu wan. jan Asune Miku ken toki musi lon toki Nijon anu toki Inli anu toki Sonko.
==esun==
jan Asune Miku li lon sitelen esun mute. sitelen esun ni li pona tawa kulupu sina. jan Asune Miku li pona tawa jan mute lon ma tomo Sapolo. 
===kulupu Good Smile Racing===
kulupu Good Smile Racing li pali kepeken jan Asune Miku. kulupu Good Smile Racing li pali e ijo mute pi jan Asune Miku. kulupu Good Smile Racing li pali e tomo tawa tawa jan Asune Miku.
===kulupu musi pi tenpo lete===
kulupu musi pi tenpo lete lon ma tomo Sapolo li ma esun tawa jan Asune Miku. kulupu Crypton Future Media li lawa e kulupu musi. sitelen mute pi jan Asune Miku li pana lon ma tawa. jan Asune Miku li kama lon ante. ona li kama jo e nimi: "Snow Miku" insa kulupu musi pi tenpo lete. jan kiwen luka tu pi jan Asune Miku li kama pali lon ma tomo Sapolo lon tenpo suno sike nanpa 2012. jan kiwen wan li kama pakala la kiwen li utala e meli wan. ni la jan li pali sin e jan kiwen lon ma ante.
kulupu:ilo kon
kulupu:kalama musi
kulupu:jan pi ma Nijon
jan Atatu

li jan lawa nanpa wan pi ma Tuki pi tenpo sin. ma Osuman li pakala lon tenpo pini pi utala suli nanpa wan la, ona li lawa e utala tawa weka e lawa pi ma ante tan ma Tuki. kulupu utala ona li anpa e ma ante la, ona li kama jan lawa pi ma lawa Tuki sin.
jan Atatu li pana e ante suli sin tawa ma Tuki.
kulupu:jan lawa
jan Aten Si

li jan suli pi sona esun tan ma Sukosi. ona li pana e lipu suli ni: en .
sitelen ona li suli tawa sona pi nasin mani. jan mute li pana e nimi "mama pi sona esun" e nimi "mama pi nasin mani" tawa ona.
==lipu ante==
*jan Ka Maku
kulupu:jan pi nasin lawa
kulupu:jan sona
jan Atoje Ite

jan Atoje Ite (toki Tosi: Adolf Hitler) li jan lawa pi ma Tosi lon 1933 tawa 1945. ona li lawa e ma Tosi tawa utala suli nanpa tu, li pali e nasin Nasi. ona li moli e jan Jejuta mute, e jan kule mute, e jan Loma mute, e jan mute tan kulupu mute. kulupu lawa pi ma ante li kama pakala e ona la, jan Atoje Ite li moli e ona sama.
== tan ken pi moli jan Jejuta ==
ken la ,ona li moli e jan Jejuta tan ni:ona li pilin e ni tawa jan Jejuta :ona mute li ike e ma Tosi lon utala suli nanpa wan,ma Tosi li anpa,mute li tan ona mute.mani pi ma Tosi li lili tan ona mute.lon la ,jan li wile esun e pan wan la,ona li wile e mani Mako mute mute kulupu ale ale.https://www.britannica.com/place/Germany/Years-of-crisis-1920-23
== lipu ona ==
lipu suli ona li lipu .
== tan sona ==
kulupu:jan lawa
jan Awitopane

jan Awitopane (toki Elena Ἀριστοφάνης, Aristophanes) li jan pi toki musi lon ma Elena majuna.
== pali lon pi jan Awitopane == 
* jan pi ma tomo Akani 425 BC
* jan utala 424 BC
* ko sewi 423 BC
* pipi utala 422 BC
* pona 421 BC
* waso 414 BC
* meli Lisituwata (weka e kulupu utala) 411 BC
* meli li musi lon tenpo musi Temopolija 411 BC
* akesi 405 BC
* meli pi kulupu toki lawa 392 BC
* mani 388 BC
kulupu:jan pi toki musi
kulupu:ma Elena pi tenpo pini
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
jan David J. Peterson

jan David J. Peterson li pali e toki sin. ona li tan ma Mewika.
tawa sitelen tawa mute la, ona li pali e toki sin mute. sitelen tawa Game of Thrones la, ona li pali e toki Dothraki (Lekh Dothraki), e toki Valyrio Udrir (High Valyrian).
== nimi tawa ==
*lipu ona
*ilo Youtube ona
kulupu:mama pi toki sin
jan Enwi Kisinsa

li jan pi kulupu lawa, li jan toki pi ma ante. jan Wika Nison en jan Kewa Po la, ona li jan lawa pi lawa ma (Secretary of State). ona li suli mute tawa nasin lawa pi ma ante pi ma Mewika. 
jan Kisinsa la, ma Mewika en ma Sonko li open e toki. utala pi ma Wije la, jan Kisinsa li toki e pini utala. taso, kin la, ma Mewika li pana e ilo pakala lon ma Kanpusi. ma Sile la, jan Kisinsa li pilin pona tawa ni: kulupu utala pi ma Sile li weka e lawa pi jan Sawato Ajente li moli e ona. kin la, ona li pilin pona tawa ni: kulupu utala pi ma Pakisan li utala li moli e jan pi ma Panla. tan ni la, jan mute li toki e ni: jan Enwi Kisinsa li jan pi ike utala. 
kulupu:jan pi kulupu lawa
jan Epajan Linkon

li jan lawa nanpa 16 pi ma Mewika. utala kipisi pi ma Mewika la, ona li jan lawa. ona li kama lon ma Kentaki.
==utala kipisi pi ma Mewika==
tenpo pini la, ma lili pi ma Mewika seli li wile e ni: jan li ken jo e jan pimeja. taso, ma lili pi ma Mewika lete li wile ala e ni. kulupu lawa pi ma Mewika li kipisi tan ni. jan lawa la, jan pi ma lili lete li anu e jan Linkon. jan Linkon li wile ala e ma tu. tenpo sike nanpa 1861 la, ma lili pi ma Mewika seli li kipisi e ma, li mama e ma lawa sin. ma tu li utala.
tenpo utala la, jan Linkon li pali e . tenpo sike kama nanpa tu tu la, utala li pini. ma tu li kama wan. tan ni la, li moli e jan Linkon lon tenpo sike nanpa 1865.
kulupu:jan lawa pi ma Mewika
jan Ewi Peseli

jan Ewi Aon Peseli (toki Inli: Elvis Presley) li jan pi kalama musi en sitelen tawa tan ma Amelika. ona li kama lon tenpo sike suno nanpa 1935 li moli tan pakala pilin lon tenpo sike suno nanpa 1977.
== jan Ewi lili ==
mama pi jan Ewi li jan pi mani lili. ona mute li lon ma tomo Tupelo. mama mije sona li tan ma Sukosi. mama meli sona li tan ma Amelika.
jan Ewi lili li olin mute e mama ona. mama pi jan Ewi li jan nasin sewi li tawa ma nasin sewi lon tenpo ale. jan Ewi lili li kama sona e kalama musi lon ma nasin sewi.
tenpo sike suno nanpa luka tu wan pi jan Ewi, la mama li pana tawa jan Ewi e ilo kalama musi lili. jan Ewi lili li musi mute kepeken ilo kalama musi.
ma tomo mama li ike tawa mama. tan ni ona ale li tawa ma tomo Menpi.
== jan Ewi li kama suli ==
tenpo ni: jan Ewi li kama sona lon ma sona, la ona li kute e kalama musi pi jan pimeja li tawa kulupu pi jan pimeja. ni li ike tawa jan mute tan ni: jan walo en jan pimeja li awen tu lon Amelika lon tenpo ni.
jan sona lawa li toki tawa jan Ewi e ni: jan Ewi li ken ala kalama musi. taso jan Ewi li kalama musi lon kalama musi utala pi jan pi kama sona. jan Ewi li utala pona.
== jan pi kalama musi ==
jan Ewi li kalama musi kepeken toki kalama en ilo kalama musi pi poki linja. kalama musi ona li pona tawa jan pi mute suli. jan mute pi kalama musi li sona e kalama musi pi jan Ewi li musi sama. kalama musi pi jan Ewi li kama e kalama musi nimi kiwen. sike pi kalama musi li kama e mani mute. tan ni ale, jan mute li nimi e ona sama ni: "jan lawa pi kalama musi kiwen".
jan Ewi li kalama musi, la ona li tawa musi sama ni: ona li tawa sike e poka li tawa nasa e noka. ni li pona tawa jan pi mute suli. taso ni li ike tawa jan ijo tan ni: ona li sama unpa.
len musi pi jan Ewi li lukin kule en nasa. linja lawa ona li lukin nasa sin. ni li pona tawa jan pi mute suli. taso ni li ike tawa jan ijo. ona li toki e ni: jan Ewi li nasa ike e jan lili.
== jan pi sitelen tawa ==
thumb|220x220px|jan Ewi lon sitelen tawa
ni li pona tawa jan lawa pi sitelen tawa: kalama musi pi Jan Ewi li tawa jan mute. sitelen tawa pi jan Ewi li ken pali e mani mute. ona mute li toki tawa jan Ewi e ni: o kalama musi lon sitelen tawa. jan Ewi li kama jan pi sitelen tawa li pona tawa jan mute.
jan lawa mute Amelika li pilin e ni: wawa pi jan Ewi li suli. Tan ni, jan Ewi li toki lon sitelen tawa e ni: Amelika li pona li suli.
== pini ==
jan Ewi li jan pi mani mute. ona en meli ona li lon tomo suli. jan Ewi li tawa tomo telo, taso li kama ala. meli pi jan Ewi li tawa tomo telo li lukin e ni: jan Ewi li moli. jan pi pona sijelo li toki e ni: jan Ewi li moli tan pakala pilin.
== jan Ewi li moli ala moli? ==
jan ijo li pilin e ni: jan Ewi li moli ala, taso li lon ma pi sona ala. jan ijo li toki e ni: mi lukin e jan Ewi! jan mute li pilin e ni: toki ni li nasa.
kulupu:jan pi kalama musi
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
jan Ilan Ma

li jan esun li mama pi kulupu esun. ona li jo e mani Tala pi ma Mewika nanpa 224 000 000 000.
ona li pali e e , li jan lawa pi , li mama e e lon poka pi mama ante.
tenpo pini lili la, ona li kama jo e . kulupu ni la, ona li ante e nimi ona. ona li pana e nimi X tawa ilo ni.
wile pi jan lawa pi tenpo sike 2024 la, ona li pilin pona tawa jan Tana Tan, li pana e mani mute tawa ona.
kulupu:jan
kulupu:jan esun
kulupu:jan pi ma Setapika
kulupu:jan pi ma Kanata
kulupu:jan pi ma Mewika
jan Ileka pi ma Pinken

li meli li jan pi nasin sewi tan ma suli Loma sewi (tenpo ni la ma ona li ma Tosi). kin la, ona li jan pi sona mute. ona li pana e sitelen toki e kalama musi. ona li mama pi toki Inota.
kulupu:jan pi kalama musi
kulupu:jan pi sitelen toki
kulupu:jan pi nasin sewi
kulupu:jan sona
kulupu:mama pi toki sin
jan Isa Asimo

li jan pi toki musi. ilo pi tenpo kama li lon musi ona. ona li open lon ma Losi lon tenpo sike 1920. kulupu mama ona li tawa ma Pukilin pi ma tomo Nujo lon tenpo sike 1923. 
 la, jan Isa li toki e lawa ilo tu wan: 
*ala la ilo o pakala e jan o ken e pakala jan tan pali ala. 
*lawa nanpa wan ala la ilo o kute e jan.
*lawa tu ante ala la ilo o awen e lon ona.
kulupu:jan pi sitelen toki
kulupu:jan pi toki musi
jan Isa Nuton

jan Isa Nuton li jan sona suli tan ma Inli. ona li sona mute e nanpa e mun e lon e nasin sewi. ona li pana e sona tawa e sona pi kama tawa suli e sona kule. ona li pali e lipu Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica. lipu ni li suli mute mute tawa tenpo pini pi nasin sona.
ona li pana sona lon tomo sona suli Kenpi.
kulupu:jan sona