nyuuzyou/wikis huggingface dataset:
kute ala

kute ala anu kute ike anu kute weka anu kute lili li ijo ike pi sijelo jan.
jan pi kute ala anu jan pi kute ike li ken ala kute anu ken kute ike e kalama.
jan ni li wile toki la ona li ken kepeken toki luka. taso jan ante li sona ala e toki ni la ona li ken ala toki tawa ona.
jan pi kute ala li ken pilin taso tan ni: ona li ken ala toki tawa jan ante.
== tan ==
tan pi kute ala li mute.
jan li kama suli la kute ona li ken kama ike. jan ni li ken kama jo e ilo pi pona kute .
jan li ken pakala anu weka e kute ona tan ni: kalama pi suli ike li lon.
jan lili li ken kute ala tan ni: ona li lon mama la ijo ike li lon.
ijo ike ante li ken pakala e kute jan.
== nasin pona ==
jan pi kute ike li ken kepeken e ilo pi pona kute. ilo ni li pona lili e kute ona kepeken ni: kalama li kama wawa.
ilo sona li ken pali e ni: ona li kute e toki la ona li sitelen e toki ni. ni li pona tawa jan pi kute ala tan ni: ona li ken lukin e sitelen ni.
jan pi kute ala li ken lukin. tan ni la ona li wile toki la ona li ken kepeken toki luka.
jan pi kute ala li ken kama sona e ni: ona li lukin e uta pi jan toki la ona li sona e toki ona. taso ni li ike: jan li kalama e nimi la nimi mute li lukin sama lon uta ona.
kulupu:kute
kulupu:jan
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
lanpan

lanpan la jan li kama jo kepeken wawa. esun en lanpan li ante. jan li lanpan e ijo la, jan ante li kama jo e ala. jan li wile e ijo la, ona li ken lanpan e ona. jan mute li wile lanpan e mani e ijo pi mani mute. lanpan li ken ike lawa. jan li lanpan la, lawa kulupu li ken ike e ona.
kulupu:nasin jan
lanpan lawa

lanpan lawa la, jan anu kulupu li kama lawa kepeken wawa pi nasin ala. ni li ante tan pana wile tawa jan lawa.
jan li utala e tomo lawa pi ma Mewika lon tenpo sike 2021 la, kulupu li wile pini e ni: wile pi ma lili tawa jan lawa pi ma Mewika li nanpa. taso, kulupu utala li pali ala. 
kulupu:nasin lawa
lanpan ma

lanpan ma la kulupu li e ma tan kulupu ante, li jan e ona. tenpo mute la ona li pali e ma lawa suli
tenpo pi majuna mute la ma Elena majuna en ma Loma li lanpan e ma. tenpo pi majuna lili la ma mute pi ma Elopa li lanpan e ma. ma Juke, en ma Kanse, en ma Epanja, en ma Netelan, en ma Pesije, en ma Losi, en ma Italija, en ma Osuman li lanpan e ma lon ma Elopa, lon ma Apika, lon ma Amelika, lon ma Asija, lon ma Osejanija. ona li pali e ma lawa suli. kin ma Mewika en ma Sesesele li lanpan e ma. taso ona li toki ala lon ma lawa suli.
tenpo mute la jan pi ma lanpan li wile weka e kulupu lanpan. tenpo ante la kulupu lanpan li kama pilin ante tan kulupu pi ma lanpan. ma Mewika la ni li lon. kulupu li wile anpa ala la, ona li pali e lawa pi anpa ala. tenpo mute la utala li tan ni.
ma Kanse, en ma Juke, en ma Mewika li awen lawa e ma lili mute tan lanpan pini. tawa ona la ni li ma lawa suli ala. ma Netelan en ma Tansi la ma lanpan li kama .
ma lanpan mute la jan pi kulupu majuna li wile e ken, li wile anpa ala. ma mute la ona li jo e wawa lawa . taso kin kulupu lawa li ike tawa ona. ona li pana e ken, li lili e ona.
kulupu:nasin lawa
lape

jan li lape la sijelo ona li tawa ala anu tawa lili. ona li sona ala pi ijo lon poka ona. tenpo lape la, sijelo jan li kama wawa sin. 
lape la, jan li lukin ala li kute ala e ijo lon. taso jan li ken lukin e sitelen lape. jan li lape ala la sijelo ona en pilin ona li kama ike. suno wawa anu kalama wawa anu pilin wawa la jan li ken ala lape.
soweli li lape lon tenpo pimeja la ona li soweli pi tenpo suno. jan li soweli pi tenpo suno. soweli li lape lon tenpo suno la soweli ni li soweli pi tenpo pimeja. kijetesantakalu en soweli Felis Catus li soweli pi tenpo pimeja.
kulupu:lape
kulupu:nasin jan
kulupu:soweli
laso

laso li kule lawa. ona li kule telo li kule sewi li kule kasi li kule pi ijo ante mute.
==sitelen laso==
ijo:Champ de blé Côte-d'Or Bourgogne avril 2014.jpg|kasi laso en sewi laso
ijo:Blue sky and ocean at beach (Unsplash).jpg|telo laso en sewi laso
ijo:Neptune - Voyager 2 (29347980845) flatten crop.jpg|mun Netunu
ijo:Turquoise.pebble.700pix.jpg|kiwen laso
ijo:Green treefrog.jpg|akesi pi noka wawa
kulupu:laso
kulupu:kule
kulupu:kule lawa
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
laso wawa

laso wawa anu laso suli anu laso lili li lon tan pimeja laso pi sitelen ni pi lon anpa. ona li lon ni tan ni: jan li ken ala lukin e ona. soweli lili en pipi mute en akesi lili en waso lili li ken lukin e laso wawa.
==ike ona==
laso wawa pi wawa mute li ken moli e soweli. ike la suno li pana mute e laso wawa. taso, pona la sewi pi ma ale li pini e suno pi laso wawa. kin la jan li ken kepeken e ko pi weka pi seli suno tan ni: ona li wile seli ala.
==pona ona==
laso wawa li ken pona tawa jan tan ni: ilo pi laso wawa li ken suno e telo sijelo pi loje en jelo en unpa , e ijo mute ante. kin la ijo sona mute li ken suno tan laso wawa.
kulupu:kule
kulupu:sona
kulupu:sona kule
kulupu:laso
kulupu:laso wawa
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
lawa

lawa li wan pi sijelo jan. lawa la lukin en nena kon en nena kute en linja en uta li lon. kepeken lawa la jan li ken lukin li ken moku. jan li pali e ale tan lawa. jan la lawa li lon ala la jan li moli.
soweli en akesi en waso en pipi la lawa li lon kin. pipi taso la lawa li lon ala la ona li ken moli ala li awen tawa.
lawa la sinpin jan li suli tawa jan mute. jan mute li pilin e ni: sinpin lawa mi li lukin pona ala la jan ante li pilin ike tawa mi. taso jan li sona mute e kon la selo lawa li lili.
kulupu jan la jan wan li ken pilin e ni: mi wile pali sama lawa. jan ni li jan lawa. jan lawa li toki e jan ante: o pali sama toki mi. jan lawa li sona li pona la kupulu jan li ken pona e mute. taso jan lawa li ike la kulupu jan li pakala mute mute.
lawa li lawa e ale.
kulupu:lawa
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
lawa kule

anu lawa ASD li nasin pi lawa ante tan kama lon.
lawa kule li pali e ni: kama jo e jan pona li pasila ala, toki en pali li nasa tawa jan ante, pali mute e pali sama, pilin nasa tawa pilin.
ni li jo e nimi "lawa pi jan Kana" e "lawa pi jan Asupaka" taso tenpo ni la nimi ni li kepeken ala.
kulupu:sona pi insa lawa
lawa kulupu

thumb|tomo pi kulupu lawa pilin nanpa wan lon ma Mewika
 li ken lawa e kulupu jan. ona li lawa e jan e ma. jan lawa en kulupu lawa en lawa ma li lawa kulupu. lawa ma li ken jo e lawa kulupu mute. ma Mewika li jo e jan lawa suli e kulupu lawa pi lipu lawa e kulupu lawa pilin.
Category:nasin lawa
kulupu:lawa kulupu
lawa ma

lawa ma la jan li lawa e ma. jan pi lawa ma li kama e nasin lawa.
ma mute la jan ale li wile pana e mani tawa lawa ma. jan lawa li ken lawa e ma kepeken mani ni. jan lawa li ken pali e nasin e tomo. ma mute li utala e ma ante kepeken mani ni.
lawa ma li ken ike. ni, la lawa ma li pali ala e ijo pona tawa jan ale.
== nasin ante ==
nasin ante pi lawa ma li ante mute lon nasin ni:
=== kulupu lawa li lawa tan seme? ===
* la, jan wan li lawa e ma. ma mute la, ona li moli la, jan lili ona li kama jan lawa. ma mute pi nasin ni la, jan lawa li toki e ni: lawa sewi li pana e lawa tawa mi. tenpo pini la, nasin pi lawa wan li nasin pi lawa ma lon ma mute. taso, tenpo ni la, jan lili li wile e nasin ni pi lawa ma.
* la, kulupu lawa li kama tan jan. ma mute la, kulupu ni li jan ma pi mani mute.
* la, jan li ken ante e ni: jan seme li lon kulupu lawa? jan mute li ken ante e kulupu lawa, lawa ma li nasin pi lawa jan. jan lili li ken ante e kulupu lawa, lawa ma li nasin pi ijo jan. jan lili li toki insa e ni: nasin lon pi lawa jan la, jan ale li ken ante e lawa kepeken ala kulupu lawa. jan mute li toki insa e ni: nasin pi ijo jan en nasin pi lawa jan li sama.
* la, jan ala en kulupu ala li lawa e ma. jan ala li anpa tawa jan ante. jan li ken pali e kulupu. taso, kulupu ni li ken ala lawa e jan ante. nasin pi lawa ala li lawa ma suli ala. jan li toki e ni: nasin pi lawa ala la, kulupu mani li lawa e jan. jan ante li toki e ni: nasin pi lawa ala la li pona mute tawa kulupu pali. nasin pi lawa ala li monsuta tawa jan mute. ona li wile anpa tawa lawa ma. (o kama sona mute)
=== kulupu lawa li jo e wan seme? ===
ma mute pi nasin "ijo jan" la, kulupu lawa li jo e wan 3:
* kulupu pi pali nasin li pali e nasin lawa. nasin lawa li toki e ni: jan li ken ala pali e seme? jan li pali e ona la, ike seme li kama tawa ona? kulupu lawa li pali e seme tawa jan?
* kulupu pi toki nasin li sona e nasin lawa, li lawa e tomo toki pi nasin lawa. jan li pali e ijo ike tawa nasin lawa la, kulupu ni li lukin e pali ona, li toki e ni: pali ni li ike ala ike? kulupu lawa o, pali e seme tawa jan ni? sin la, jan mute li ken toki e ijo ni tawa kulupu ni: "jan ante li pali e ike tawa mi." ni la, kulupu ni li ken lukin e ijo, li ken toki e ni: jan seme li pali pona? kama mute la, kulupu pi toki nasin li ken ante e nasin lawa.
* kulupu pi pali lawa li pali e ijo ante, li jo e wan mute.
** jan lawa li lawa e kulupu ni. ma mute la, ona li lawa e ma ni ale. ma ante la, nasin lawa pi poki e wawa ona.
** kulupu jan pi jan lawa li jan anpa pi jan lawa. ona li lawa e nasin ante pi kulupu lawa.
** kulupu utala pi nasin lawa li pali e ni: ona li lukin e ma, li kama sona e ni: jan seme li pali ike tawa nasin lawa?, li utala anu poki e jan ni.
ma mute la, kulupu pi pali lawa li wile pali e ijo tan kulupu tu ante taso.
=== sona sin ===
ma mute la, kulupu lawa li ken toki e ijo ni: "ma ni li ma pi nasin wan". taso, lon la, nasin ona li sama nasin ante. ken la, nasin lawa pi ma li pali ike. ken la, kulupu lawa li kute ala e nasin lawa.
kulupu:nasin lawa
kulupu:lawa ma
kulupu:lawa kulupu
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
lawa nasa

#REDIRECT lawa ante
== nimi ni li sin ala. ==
lawa ante li ante e lawa. lawa ante li alasa e toki lili e kepeken sama mute e pali ante pi lukin anu kute.
lawa ante li lawa ante mute. lawa ante li ko ante e jan. jan pi lawa ante li toki ala li toki mute.
== alasa li mute ==
* toki lili
* kepeken sama mute
* olin ala li ante
* lukin mute ala
* toki lili anu toki ala li jan lili
* toki sama mute
* pilin ike li jan pi lawa nasa
== ken la tan ==
=== palisa jan li ante ===
palisa jan pi lawa ante li ike. jan li sona ala e lon ni.
lawa nimi pi toki Tosi

toki Tosi li jo e nimi wan tu, ona li nimi ijo li nimi pali li nimi seme.
== nimi ijo ==
nimi ijo li pana e sona ijo. ona li ken meli li ken mije li ken pi meli en mije ala. (toki Tosi la weiblich, männlich, neutral). nimi ijo li jo e kulupu nimi tu tu (toki Tosi la ni li die vier Fälle). ona li ni: 
* kulupu 'e' (Akkusativ) 
* kulupu 'pi' (Genetiv)
* kulupu lawa (Nominativ) 
* kulupu 'tawa' anu 'lon' (Dativ)
nimi ijo lon toki Tosi li wan ona mute. toki pi ijo wan taso la o kepeken e "der, die, das". toki pi ijo wan taso ona li ijo taso ala la o kepeken e "ein, eine".
== nimi pali ==
== nimi seme ==
kulupu:toki Tosi
kulupu:sona toki
lawa pi anpa ala

lawa pi anpa ala li lon insa ala pi lawa ante.
==toki pi lawa sin==
ma lili li wile kama anpa ala la, ona li pana e toki pi lawa sin. toki pi lawa sin la, ma mute li kama. toki pi lawa sin la, utala li ken kama.
United States Declaration of Independence.jpg|toki pi lawa sin pi ma Mewika.
=== toki ante mute ===
*ma Netelan - tenpo sike 1581
*ma Mewika - tenpo sike 1776
*ma Mesiko - tenpo sike 1821
*ma Ele - tenpo sike 1919
*ma Intonesija - tenpo sike 1945
*ma Panla - tenpo sike 1971
*ma Kinepisa - tenpo sike 1973 
*ma Kosowa - tenpo sike 2008
kulupu:nasin lawa
lawa pi jan pali

lawa pi jan pali li sona pi jan Lenina. ona li pali e ni. sona li wan ala, jan li kute ante mute. seme jan Lenina li wile toki, jan li sona ala. jan li sona ala e ni: tenpo ni la, jan Lenina li toki e seme tawa jan Jose Satalin? jan Lenina li pilin pona tawa jan Satalin?
==sona lawa pi jan pali==
jan mute li kute e ni lon sona lawa pi jan pali: jan pali li pali e kulupu. kulupu ni li lawa, en jan ante li pilin ike.
jan ante li kute e ni: jan ale li lon kulupu pi jan pali, tan ni: jan ale li pali.
kulupu:nasin
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
lawa pi kulupu utala lon ma Anku lon tenpo sike 2024

tenpo Owa(toki Inli:hour) nanpa 22 pi tenpo suno 3 pi tenpo mun nanpa 12 pi tenpo sike 2024 la,jan Jun Sanjo li open e toki suli lon ilo pisitelen tawa li toki e ni :kulupu pi jasima kulupu lawa pi lawa pi kulupu Topulominsitan(toki Anku:더불어민주당) li kulupu pona pi ma Soson li wile ike e kulupu lawa kepeken tenpo pi jasima ma.ona li open e lawa pi kulupu utala lon ma Anku lon tenpo sike 2024(toki Anku:12.3 사태／12.3事態)https://www.dw.com/en/south-korea-ends-martial-law-after-parliamentary-rejection/a-70947817
== tan sona ==
leko Lupiko

leko Lupiko li ilo musi leko tan . jan Lupiko li kama tan ma Mosijo li pali e ilo musi ni lon tenpo sike nanpa 1974. taso jan li ken esun e ona lon tenpo sike nanpa 1980.
tenpo open la, nimi pi leko Lupiko li ‘leko nasa’. jan 450 000 000 li esun e ilo musi ni! ilo musi ni li wile e ni: lawa jan li pali mute. ni la, leko Lupiko li jo e nasin [252 003 274 489|43 252 003 274 489] 856 000! nasin pali li ni: sina ken ante e sijelo ona. jan li wile e ni: sinpin ale ona li jo e kule wan. ken la, pilin sina li ni: ona li wile ala e lawa suli. taso jan Lupiko li wile pini e musi ni la ona li wile e tenpo mun wan. 
tenpo ni la, jan li ken kepeken musi ni kepeken tenpo lili a. li kepeken ona kepeken tenpo lili 3.13! toki pini la, leko Lupiko li wile e ni: lawa jan li pali mute. taso jan ale li ken kama sona nasin e ona. lipu Jutu li jo e sitelen tawa mute pi kama sona pona. tenpo ni la, leko Lupiko li ken leko ante. leko Lupiko li ken jo e sinpin mute e kule mute. jan li ken utala lon tenpo utala pi leko Lupiko lon ma ale.
kulupu:ilo musi
kulupu:musi
len

len li sama lipu. len li lon selo ijo la jan li ken ala lukin e ona. len li ken selo sijelo soweli li ken linja soweli li ken kasi li ken ijo pi pali jan. jan li pali e len kepeken nasin mute. nasin mute la jan li pali e ni: wan la jan li pali e linja. tu la jan li pali e lipu len tan linja ni. lipu len la jan li ken kipisi e ona li ken pali e ijo mute tan ona. ijo ni li ken: len jan, poki len, selo supa, ilo pi weka telo, ilo pi weka jaki.
Karachi - Pakistan-market.jpg|len pi kule ante mute lon ma Pakisan
==len jan==
Clothes.jpg
jan li jo e len lon sijelo ona. jan li jo e len tan ni: len li awen e jan tan lete tan suno tan jaki. kin la jan li ken jo e len tan ni: jan li wile pona lukin la ona li wile jo e len pi pona lukin. ni la len li ken kule. jan li len ala la, jan li ken pilin apeja. nasin len mute li lon. nasin len li ante lon ma ante lon tenpo ante.
len mute li ken len e sijelo jan:
*len lawa
*len sijelo
*len luka
*len noka
*len noka anpa
kulupu:len
==pali len==
jan li pali e len kepeken nasin ante mute. nasin pali li ken: pali len kepeken palisa tu
kasi suli pi pana len li kasi len ko walo.
kulupu:len
len kute

len kute li len e kute jan. kalama en lete la, ona li ken awen e kute. jan li kepeken ala e len kute lon kalama suli la, jan li ken pakala e kute ona
Elderly_couple_with_ear_muffs.jpg|lete la, jan li jo e len kute
Ear muff white bg.jpg|kalama suli la, len kute li ken awen e kute
Ohrenstöpsel.JPG|len kute lili
kulupu:kute
kulupu:len jan
len noka anpa

len noka anpa li len e pini noka jan. tenpo mute a la, jan li jo e noka tu la, len noka anpa li kulupu pi nanpa tu. tenpo lili la, sina ken esun e len noka anpa wan taso.
=ijo pi len noka anpa=
len noka li ken jo e ijo ni:
==selo==
tenpo mute la, selo pi len noka anpa li selo sijelo soweli. kin la, ona li ken len kasi li ken len tan kiwen pali.
==linja==
len anpa noka mute li jo e linja lon sewi pi selo ona. jan li wile insa e noka ona lon len la, ona o open e sike linja. linja li jo e sike linja la, noka li awen lon insa len. jan li wile pali e sike linja la, nasin mute li lon.
ken la, len noka anpa li jo ala e linja. ona li ken jo e ilo pi linja kiwen lili e len pi awen len ante.
==supa==
supa li lon anpa pi len noka anpa. ona li ken kiwen li ken ko. tenpo mute la, ona li jo e nena lili anu linja lili tan ni: telo anu jaki li lon ma, jan li wile awen lon noka, li wile ala tawa anpa.
=kulupu pi len noka anpa=
==len noka anpa sewi==
len noka anpa sewi li jo e selo suli. noka anpa la, len noka anpa sewi li tawa noka sewi. pona ona li ni: ona li awen pona e noka jan tan pakala. kin la, telo mute li ken lon ma la, ona li awen e noka ja tan telo. jan mute li kepeken ona tan pali anu tawa nena.
==len noka anpa palisa==
len noka anpa li ken jo e palisa lon supa ona. jan li kepeken len noka anpa palisa la, ona li kama sewi. tenpo mute la, jan meli li kepeken len ni, taso jan ale li ken. tawa noka kepeken len noka anpa palisa li ken ike la, jan li ken pakala e noka ona. tawa la, len noka anpa palisa li kalama.
thumb|len noka anpa palisa
==len noka anpa supa==
len noka anpa supa li jo ala e selo. ona li supa li linja taso. tenpo li seli la, jan mute li wile kepeken ona.
==len noka anpa tawa==
nasin tawa mute li lon la, len mute li lon kin
===len noka anpa pi tawa wawa===
jan li wile tawa wawa anu tawa pi weka suli la, ona li ken kepeken len ni. tenpo mute la, supa pi len noka anpa ni li ko li kiwen ala. kin la, jan tawa li wile e ni: wawa ona li kama ala weka. ni la, len o lili.
===len noka anpa pi tawa nena===
len ni li len noka anpa sewi. jan li tawa nena la, ona li wile e ni: noka ona li awen lon ma. kin la, ma nena li ken lete. ni la, selo pi len noka anpa o suli.
===len noka anpa pi tawa musi===
jan li wile tawa musi pi kalama musi la, ona li ken kepeken len noka anpa ni. len noka anpa pi tawa musi li jo ala e nena lili lon anpa supa ona.
===len noka anpa pi tawa supa lon ko walo lete===
len noka anpa ni li sewi. ilo tawa supa lon ko walo lete li jo e ilo awen pi len noka. nasin tu li lon:
*jan li tawa kepeken supa wan: tenpo mute la, len noka anpa ni li kiwen lili.
*jan li tawa kepeken supa tu: len noka anpa ni li kiwen a li jo e supa suli. ilo awen pi len noka li wile e supa ni.
===len noka anpa pi sike noka===
jan li wile musi e musi pi sike noka la, ona li ken kepeken len noka anpa pi sike noka. ona li sama len noka anpa pi tawa wawa li jo e nena lili lon anpa supa ona. jan li ante wawa e poka tawa ona la, ona li ken awen lon noka, li tawa anpa ala.
===len noka anpa pi tawa sike===
len noka anpa ni li jo e sike. jan li ken tawa wawa kepeken ona.
kepeken ona la, jan li ken tawa musi li ken musi e musi pi sike palisa.
len sinpin

len uta anu len sinpin li len e uta e nena. ona li ken pini e ijo ike lon kon.
jan li kepeken e len uta tan ni: jan li wile ala kama jo li wile ala pana e ike sijelo.
jaki Kolona nanpa 19 la, jan mute mute li kepeken e len uta.
kulupu:len jan
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin
lete

seli li weka la, lete li lon. selo ma la, ma Antasika li lete nanpa wan. tenpo sike 1983 la, li pilin e lete −89.2 °C (−128.6 °F; 184.0 K).
==kiwen lete==
telo li kama lete mute la, ona li kama . ko lete li kama tan sewi la ona li ken kiwen lete e telo. kiwen lete li lon ma suli lili. ma pi kiwen lete li lon ma pini pi open suno li lon ma open pi open suno li lon nena ma suli. kiwen lete li lon mun Masi li lon mun Mekuliju li lon mun ante mute. 
kulupu:lete
linja

linja li suli sewi, li lili poka la, linja en palisa li sama. linja li ken ante e nasin ona la, linja en palisa li ante.
==linja pi selo jan==
jan li ken jo e kule linja pi ante ni: 
*linja pi kule walo
*linja pi kule pimeja
*linja pi kule loje
*linja pi kule loje pimeja
*linja pi kule insa pi pimeja en insa
*linja pi kule walo walo
kin la jan li ken ante e kule ona kepeken kule.
==linja pi ilo kalama==
linja pi ilo kalama li lon ilo kalama tan ni: kepeken e ona la kalama li kama lon.
==linja pi pana e telo==
linja ni li ken pana e telo tawa tomo sina, tawa tomo kasi sina.
==linja kiwen==
linja kiwen li ni: sike lili pi mute li kama wan li kama linja. ona li kiwen.
==linja wawa==
linja wawa li ken pana e wawa tawa ilo sona sina.
==linja len==
linja len li mute lon len. jan li ken pali e len kepeken linja ni.
kulupu:selo pi sona selo
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
linja pi mute weka pi ma ale

linja pi mute weka pi ma ale la jan li nanpa e ni: ijo tu li lon weka tawa ona ante la weka li suli seme. nasin ni li lon ala nasin pi nanpa ijo pi ma Mewika, taso ona li lon nasin pi nanpa ijo pi ma ale. tenpo pi weka lawa pi ma Kanse la jan li pali e linja pi mute weka pi ma ale la ona li kepeken selo ma. nasin li ni: jan li tawa sewi ma lete tan linja sike pi ma seli la suli tawa li linja LLAAA. taso la tenpo ni la jan sona li toki e linja ni lon nasin ante. nasin li ni tu: nanpa wan la suno li tawa lon insa pi poki pi kon ala. nanpa tu la jan li nanpa e ni: suno li tawa pi suli seme. jan sona li nanpa e tawa ijo la ona li wile pana e tenpo pi suli sama tawa nanpa pi tawa ijo. tenpo li suli sama la jan sona li ken sona e ni: ijo li tawa pi suli seme. ni la jan sona li pana e tenpo lili tawa nanpa pi tawa suno. tenpo kepeken li sama tenpo wan la tenpo ilo pi lili mute li sama tenpo TAMMMMLLLTTAMMMLLLTTAMTTAMMLLLTW.
tenpo sike nanpa LLLTTAMMLLLTT la jan pi ma mute li kulupu li lukin sona e ni: nasin pi nanpa ijo li ante seme. ni la nasin pi nanpa ijo pi ma Inli pi tenpo pini la linja noka tu wan li linja XMMMMLLWAMMTT lon nasin pi nanpa ijo pi ma ale. linja wan pi mute weka pi ma ale li sama linja lili MLLLTTXMLLLT sama linja noka TWXTAMMMMW.
kulupu:nasin pi nanpa ijo pi ma ale
kulupu:nasin pi mute weka
linja pona

linja pona li nasin pi sitelen pona lon ilo sona. ona li tan jan Same. jan mute li kepeken linja pona. linja pona li jo e sitelen sin tawa sitelen ante.
kulupu:ilo sona
kulupu:nasin pi sitelen toki
kulupu:toki pona
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
lipu

thumb|ijo lipu
lipu li ijo kama tan kasi. jan li kepeken ona tawa sitelen. ona li kepeken tan ni: ona li wile pana sona anu musi. ona li ken kepeken tan ijo ante mute kin. ni mute li mani anu poki anu tomo anu weka e jaki. 
==lipu toki==
lipu toki li suli tawa musi tawa sona. jan li sitelen e sona lon lipu kepeken sitelen. sitelen toki lon lipu li lipu toki. sina ken lukin e lipu toki li kama sona e sona pi jan sitelen. lipu sona Wikipesija kin li lipu toki sona lon ilo sona.
nasin pi lipu toki li toki musi. taso, toki musi li ken kepeken e lipu ala.
Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg|lipu toki
Chromium_on_Ubuntu.png|lipu toki pi ilo sona
kulupu:lipu
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
lipu 1984

li lipu pi tenpo kama ken tan . tenpo sike nanpa 1948 la ona li lon e lipu 1984. ona li toki e ni: tenpo sike nanpa 1984 la, lawa li lawa e ale, li lukin e ale pi jan ale.
jan lipu nanpa wan li . kulupu lawa la ona li pali, taso len la, ona li wile pakala e kulupu lawa. ona li olin e jan poka pali, e . lawa li ike tawa jan Julija kin. 
pini pi lipu 1984 la kulupu lawa Insake (Ingsoc) li pakala e jan Winson e jan Julija la jan Winson li toki e ni: "kulupu lawa Insake li pona a!" ni la jan Winson li ken ala lawa e jan Winson. kulupu lawa Insake li lawa e jan Winson.
== toki Tokisin ==
lipu la, lawa li pali e . ona li weka e nimi mute tawa pona toki. jan li ken wan e nimi mute. toki Inli la, nimi mute tawa ijo wan li lon: "pona mute a" la, "" en "" en "" en nimi ante li lon. toki Tokisin li weka e ona, li pana e nimi "" ("pona namako tu").
suli la, ona li weka e ken toki pi wile pi pakala lawa, tawa ni: nasin ken Sapi-Wa la, jan li ken ala toki insa e wile la, ona li ken ala wile e ona. nimi "ken" li kama . ona li ante e toki insa kepeken nasin ante kin: li unpa tawa pali pi jan lili taso, li tawa ala pilin pona.
jan mute li toki e ni: toki pona li sama toki Tokisin. toki pona li toki sin kin, taso lawa li pana ala e ona tawa jan. ona li ante e lawa sina kin, taso ona li wile pona taso e toki insa.
kulupu:lipu
kulupu:toki musi
lipu Anale

"jan sona li toki e ni: sina kama sona li lukin e sona la, ni li pona anu seme? jan pona li kama tan ma weka la, ni li musi anu seme? jan li sona ala e sina, taso sina pilin ike ala la, ni li jan pi pali pona anu seme?" - toki nanpa wan pi lipu Anale
 li lipu tan jan Konpusi. jan sona pi jan Konpusi li sitelen e ni.
kulupu:lipu
kulupu:lipu ni li lon lipu Panton kin la o lukin