nyuuzyou/wikis huggingface dataset:
jan Okusi

li jan pi sitelen kule tan ma Nijon tan tenpo Eto. ona li pali sitelen pi . ona li jan suli pi nasin sitelen ni.
jan mute li sona e sitelen ona pi lukin pi nena ma Pusi. kulupu ni li jo e sitelen "anpa pi nena tawa telo lon ma Kanakawa". jan mute li sona la, ona li sitelen ona nanpa wan.
pali ona li pana sona mute tawa jan pi sitelen kule lon ma Nijon lon ma Elopa lon ma ante.
==sitelen ona==
ijo:Great Wave off Kanagawa2.jpg|sitelen "anpa pi nena tawa telo lon ma Kanakawa"
ijo:「富嶽三十六景 凱風快晴」-South Wind, Clear Sky (Gaifū kaisei), also known as Red Fuji, from the series Thirty-six Views of Mount Fuji (Fugaku sanjūrokkei) MET DP141062.jpg
ijo:Katsushika Hokusai, tempesta sotto la vetta, dalla serie delle 36 vedute del monte fuji, 1831 ca.jpg
ijo:Kajikazawa in Kai Province (Koshu Kajikazawa).jpg
ijo:Hokusai Sarayashiki.jpg
ijo:Katsushika Hokusai - The Lantern Ghost, Iwa - Google Art Project.jpg
ijo:Katsushika Hokusai Travellers passing through village.jpg
ijo:Katsushika Hokusai (1760-1849), Veld in de Owari provincie (1829-33).jpg
ijo:Tako to ama retouched.jpg
ijo:Hokusai, Tiger in the Snow.jpg
ijo:Femenine wave.jpg
kulupu:jan pi sitelen kule
jan Omelo

li jan sitelen li sitelen e toki musi tan ma Elena . ona li pana e lipu Ilija e lipu Otesija. lipu ni li suli mute tawa sitelen toki pi ma Elena li open e tenpo pi sitelen toki musi tan ma Elena. awen lon tenpo sin ni la, ona li lipu musi nanpa wan tan ma Elena. pali ona li suli mute tawa sitelen toki pi tenpo ali kin.
taso, jan li sona lili e lon pi jan Omelo. jan mute li toki e ni: lipu Ilija en lipu Otesija li kama tan jan sitelen ante.
kulupu:jan pi sitelen toki
jan On Sijokan

li mama pi ma sewi Tapin (太平天囯) li jan lawa utala lon utala Tapin. ona li toki e ni: jan Jesu li sama ona, mama sewi li mama ona kin. 
jan On Sijokan li wile e ni: ma Sonko ale li ma pi nasin sewi pi jan Jesu. tan ni la, ona li mama e kulupu utala suli li utala e ma Takin lon tenpo sike nanpa 1851. utala ni li moli e jan 30,000,000. utala ni li pini lon tenpo sike nanpa 1864. ma Takin li anpa e ma sewi Tapin.
jan On Sijokan li moli lon tenpo sike nanpa 1864. jan lawa pi ma Takin li pakala seli e sijelo moli pi jan On Sijokan li pana e ko pi sijelo moli tan ilo utala suli.
kulupu:jan pi ma Sonko
jan Onta Esa Tonsan

jan Onta Esa Tonsan li jan sitelen lipu pi ma Mewika. ona li mama lon ma tomo Luwipili pi ma Kentaki. nasin sitelen ona li kepeken e ilo nasa mute. ona li moli e ona lon tenpo sike 2005.
kulupu:jan
kulupu:jan pi ma Mewika
kulupu:jan pi sitelen toki
jan Ota Jukijo

li jan sitelen tan ma Nijon. jan mute li sona ona tan ni: ona li mama pi sitelen pi weka tomo pi kulupu ISO. ona li pali e toki Lokoso kin.
ijo:PublicInformationSymbol EmergencyExit.svg|sitelen pi weka tomo pi kulupu ISO
kulupu:mama pi toki sin
kulupu:jan sitelen
jan Oto Tome

li jan pi sona kasi li jan sitelen li jan pona.
==sona pi lon en pali ona==
tenpo sike 1862 la jan Oto li jo e sona lawa tan kasi pi namako moli. tenpo 1872 la ona li jo e sike kiwen tan ni: ona li awen e jan pakala pi utala pi ma Kanse en ma Pusija (Prussia). 1876 la ona li kama jan lawa pi tomo sona. 1880 la ona li kama jan lawa pi tomo sona lawa. 1882 la ona li kama jan sona.
1887 la ona li pali e tomo sona kasi. 1912 la kasi mute mute mute mute (1'400'000) li lon tomo ni. ni li pona tawa jan, tawa tomo sona. 1910 la tomo ni li kama lili. 1914 la ona li open lon tomo Pola (Flora).
jan li sona pona e ona kepeken lipu ona pi sona kasi pi kasi pi ma Tosi en ma Esalasi en ma Suwasi pi kepeken nimi en sitelen pi kepeken tomo sona en tomo sina (Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz in Wort und Bild für Schule und Haus). lipu ni li kama lon tenpo sike pi 1885.
kulupu:jan
kulupu:jan sona
kulupu:sona kasi
kulupu:jan pi sitelen toki
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
jan Pane Sasu

li mama pi toki ilo Sipupu li jan sona pi ilo sona li jan pi pana sona lon tomo sona Texas A&M. tenpo 1950-12-30 la ona li kama lon ma tomo . jan li sona e ona tan ni: ona li pali e toki pi ilo sona toki pali C++.
tenpo 1979 la jan Sasu li pali e toki C++. ona li toki ni: mi pali e toki C++ li sitelen e nasin ni pi tenpo pini mute li pali e lon ni pi nanpa wan. jan Sasu li sitelen kin e lipu mute Toki Ilo Sipupu(toki Inli:The C++ Programming Language). jan mute li pilin e ni: lipu mute ni li lipu mute sewi tawa toki ni.
jan Sasu li jo e lipu cand. scient. tawa sona nanpa en sona pi ilo sona tan tomo sona lon . ona li jo kin e lipu Ph.D. tawa sona pi ilo sona tan tomo sona lon . tenpo pini tawa tenpo 2002 la ona li jan lawa pi kama sona kulupu pi ilo sona pi kulupu AT&T Lab. tenpo 2004 la jan li ken e ni: jan Stroustrup li jan kulupu pi kulupu The National Academy of Engineering. jan Stroustrup li jan kulupu pi kulupu ACM li jan kulupu pi kulupu IEEE.
Bjarne Stroustrup
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
jan Pansiko Koja

li jan pi sitelen kule tan ma Epanja. ona li jan suli pi nasin sitelen. ona li pana e sitelen mute pi pali suli pi tenpo ona - ona li pana e sitelen mute pi . sitelen mute ona li pana lukin pi ijo monsuta pi pilin ike pi ijo pi wawa nasa.Francisco Goya - lipu sona PitanikaFrancisco Goya - lipu TheArtStory
==tan sona==
kulupu:jan pi sitelen kule
jan Papo Pikaso

jan Papo Pikaso li jan pi sitelen kule li jan pi musi lukin tan ma Epanja. ona li suli mute tawa musi lon tenpo suli nanpa 20. ona li mama pi nasin musi Kupi li pana sona mute tawa pali pi sitelen kule kepeken sitelen ante. sitelen suli ona li sitelen pi meli tan ma Avignon (tenpo sike 1907) li sitelen pi ilo kalama pi mama sewi Pan (tenpo sike 1923) li sitelen pi ma tomo Guernica (tenpo sike 1937) li sitelen pi moli suli lon ma Anku (tenpo sike 1951). jan mute mute li kama sona e ona tan sitelen ona.
tenpo mute la, ona li lon ma Kanse.
kulupu:jan pi sitelen kule
kulupu:jan musi
jan Pasa Alasa

jan Pasa Alasa (toki Alapi:بشار الأسد‎,Baššār al-ʾAsad,kalama pi toki Alapi lon ma Lunpan: [baʃˈʃaːr elˈʔasad]) li jan lawa sinpin pi ma Sulija.tenpo ni la,ona li lon ma Lusi tan alasa e awen.https://www.aljazeera.com/news/2024/12/16/bashar-al-assad-releases-first-statement-since-he-fled-syria
== tan sona ==
jan Paton

li jan sona suli tan ma tomo Asina lon ma Elena pi tenpo pini suli. ona li suli mute tawa tenpo open pi sona sona. sitelen pali suli ona li lipu Polisija (Politeia), li lipu Apolosija (Apología Sokrátous), li lipu Temejo (Timaios), li lipu Peton (Phaidōn), li lipu Sinposijon (Sympósion).
jan Sokasi li pana sona tawa ona. jan Paton li pana sona tawa jan Alitotele.
kulupu:jan pi ma Elena
kulupu:jan sona
kulupu:tenpo pini
kulupu:ma Elena pi tenpo pini
jan Pawa Opama

li jan lawa nanpa 44 pi ma Mewika. pini lon tenpo sike 2017 la, ona li kama jan lawa lon tenpo sike 2009. jan Sosi Waka Pusi li jan lawa lon tenpo pini. jan Tana Tun li jan lawa lon tenpo kama. jan lawa nanpa tu ona li jan So Piten.
tenpo sike 1961 lon ma tomo Onolulu pi ma Awawi. mama mije ona li kama lon ma Kenja. mama meli ona li kama lon ma tomo Wisito pi ma Kansa. ona li jan lawa pi ma Mewika pi mama pi ma Apika nanpa wan.
ona li lon kulupu Temokasi. tenpo sike 2009 la, ona li utala e jan Son Miken pi kulupu Lepulikan, li kama jan lawa. tenpo sike 2012 la, ona li utala e jan Mitu Woni pi kulupu Lepulikan, li awen jan lawa.
kulupu:jan lawa pi ma Mewika
jan Pen-Kulijon

jan Tawi Pen-Kulijon li jan nanpa wan pi lawa ma pi ma Isale lon tenpo nanpa wan. ona li jan mama pi ma Isale.
jan Pen-Kulijon li kama lon tenpo sike 1886 lon ma Posuka. ona en jan ante li wile e ma mama pi kulupu Jejuta. ona li tawa ma Palasin lon tenpo sike 1906. ona li kama lon kulupu utala pi ma Juke tenpo sike 1918. utala suli nanpa tu li pini la, kulupu pi ma mute wan li toki e ni: ma Palesin o kipisi tawa ma lawa tu. tenpo sike 1948 la, jan Pen-Kulijon li toki e lawa sin pi ma Isale. 
ona li jan lawa la, ma Isale en jan Palasin en ma lon poka ma Isale li utala. jan Jejuta li weka e ma Alapi li tawa ma Isale.
jan Pen-Kulijon li moli lon tenpo sike 1973. ona li nimi e jan tomo pi tomo tawa kon pi suli nanpa wan. 
kulupu:jan lawa
kulupu:ma Isale
jan Pensamin Pankin

jan Pensamin Pankin (jan Pen Pankin) li jan mama pi ma Mewika. ona li jan sona li jan mama ilo li jan toki pi ma ante li jan lawa. jan sona la, ona li kama sona e ni: wawa linja sewi li wawa linja. jan mama ilo la, ona li pali e palisa pi wawa linja sewi. tenpo pini la, ona li jan lawa pi ma Pensiwenija. utala pi ante suli pi ma Mewika la, ona li jan toki pi ma Kanse.
kulupu:jan pi kulupu lawa
kulupu:jan sona
jan Petopen

jan Petopen li jan sitelen pi kalama musi Kelasise li jan pi ilo nena kalama tan ma Tosi. jan Petopen li suli mute tawa tenpo pini pi kalama musi li pona tawa jan mute. jan mute mute li pali e sitelen kalama ona. sitelen ona li lon tenpo pi tawa tan tenpo Kelasise tawa tenpo pi kalama musi Lomansi.
jan Petopen li jan lili la, jan li pana e sona pi kalama musi tawa ona. jan Petopen li kama e wawa pona lon kalama musi. jan Petopen li pana e sitelen mute pi kalama musi. taso, jan suli la, jan Petopen li weka e ken kute ona. jan Petopen li pilin ike mute. taso, ona li pana e sitelen kalama kin. ona li kama moli lon tenpo sike nanpa 1827. tenpo mute la, jan li kipisi e tenpo pi kalama musi tawa tenpo lili pi nanpa tu wan: tenpo open en tenpo meso en tenpo pini.
kulupu:jan pi kalama musi
jan Pi Kasen

li jan lawa pi ma tomo Pilewe tan tenpo sike nanpa 2009. ona li lon kulupu SPD.
== kulupu mama ==
jan mama pi jan Pi Kasen li li . jan sama pi jan Pi Kasen li .
== pali ==
jan Pi Kasen li kama sona e nasin lawa kepeken tomo sona suli Uniwesite Pilewe.
tenpo sike nanpa 2009 la, jan pi ma tomo Pilewe li pana lawa e jan ona tan kulupu SPD.
jan Pije

jan Pije li jan pi toki pona. ona li pali e "lipu pi jan Pije." 
tenpo pini la, jan mute li kama sona e toki pona kepeken lipu ni. taso, ona li weka e lipu ona lon tenpo suno 2020. tan seme la, ona li pali lon tenpo pini. ona li ken ala e ante ona tan ni: ona li ike tawa pali. tenpo ni la, ona li lipu sona ante pi toki pona.
kulupu:jan pi toki pona
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
jan Pijoke

li jan pi kalama musi tan ma Isilan. ona li pana e kalama musi lon nasin mute. ni mute li nasin kalama musi ilo li nasin kalama musi Pope li nasin kalama musi nasa li nasin kalama musi Lipope li nasin kalama musi Kelasike li ante kin.
jan lili la, ona li open e pali ona pi kalama musi. tenpo nanpa wan la, jan pi ma mute li kama sona e ona tan ni: ona li toki lon kalama lon . kalama toki ona li wawa. kulupu ni li pana e lon tenpo sike 1987. ona li pona tawa jan mute lon ma Juke lon ma Mewika. kulupu Sekumolane li pini lon tenpo sike 1992. jan Pijoke li open e pali pi kalama musi pi ona wan taso. ona li pali e kalama mute e kulupu kalama mute. ona li pali e kalama musi lon poka pi jan suli mute ante.
jan li esun mute e kalama pi jan Pijoke. ma mute la kalama mute ona li kama suli lon lipu pi sona ni: kalama seme li suli seme lon esun. tenpo mute la, jan li pana e ijo pona tawa jan Pijoke tan pali pona ona.
tenpo lili la, jan Pijoke li jan musi lon sitelen tawa. ona li lon e sitelen tawa lon tenpo sike 2000. 
==kalama==
===kulupu kalama===
*Debut (tenpo sike 1993)
*Post (tenpo sike 1995)
*Homogenic (tenpo sike 1998)
*Vespertine (tenpo sike 2001)
*Medúlla (tenpo sike 2004)
*Volta (tenpo sike 2007)
*Biophillia (tenpo sike 2011)
*Vulnicura (tenpo sike 2015)
*Utopia (tenpo sike 2017)
kulupu:jan pi kalama musi
jan Piki Nise

tenpo pini la jan Nise (Nietzsche) li awen lon ma tomo Röcken lon ma Tosi.
ona li kama sona e toki Elena e toki kulupu pi ma tomo Loma. kalama musi en sona ali li pona tawa ona.
jan Nise li pilin e ni : nasin sewi Kolisu li wawa ala. nasin sewi Kolisu li wile e ma ante taso. sewi li pona tawa jan pi nasin sewi Kolisu. ona li weka e ijo ike : ni li ike.
mi mute li wile ala wile e ijo ike?. 
jan li wawa ala. jan li wile ala e ijo ike.
	
tenpo ni li pona li ike li pakala!. ijo ike li ali. ijo pona li ali kin. 
ijo ike li kama e ni : mi mute li pali mute. ijo pona kin li kama e ni.
	
ijo ike en ijo pona li pona tawa jan.
kulupu:jan
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
jan Pile Ke

li jan esun pi ilo sona tan ma Mewika. ona li mama e kulupu Mikoso lon tenpo sike 1975. ona li kama e kulupu esun nanpa wan pi ilo kon pi ma ale. nanpa mani la, ona li jan nanpa wan lon ma ale lon tenpo sike 1995 tawa tenpo sike 2010, lon tenpo sike 2013 tawa tenpo sike 2017. tenpo ni la ona li jan nanpa luka wan pi nanpa mani.Billionaires - Bill Gates Forbes
==tan sona==
kulupu:jan esun
jan Puta

li mama pi nasin sewi Puta. ona li jan lili pi jan lawa pi ma Kapilatu. tenpo open la, nimi ona li .
tenpo pi jan Puta li lon sinpin insa pi mama ona la mama ona li toki e ni tawa jan sona Asita : tenpo kama la jan lili mi li sama seme? jan sona Asita li toki e ni tawa ona: jan lili pi sina li jan sona suli anu jan lawa suli. ona li lukin e pilin ike la ona li jan sona suli. ona li lukin ala e ni la ona li jan lawa suli. mama pi jan Puta wile e ni: jan lili mi li jan lawa suli. taso ni li kama ala. jan Puta li kama lukin e pilin ike. jan Puta li kama lukin e ni: ale lon li ike.
ona li tawa tan tomo mama. ni li tan ni: ona li wile kama sona e nasin pi weka pilin ike . 
jan Puta li kama lukin e nasin pi weka pilin ike. tenpo kama lili la jan Puta li kama lukin e sona pi nasin pi weka pilin ike. jan Puta open sona pana. sona pana lawa pi jan Puta li "sona lon suli tu tu" li "nasin sona Puta".
kulupu:jan
kulupu:jan pi nasin sewi
kulupu:jan pi ma Palata
kulupu:nasin sewi Puta
kulupu:lipu ni li tan lipu Panton la o lukin
jan Salo Penton Pi

jan Salo Penton Pi li jan pali. ona li pali e ilo kalama kon pi tomo sewi. ona li tan ma Mewika li pali e kulupu esun CB Fisk. kulupu CB Fisk li pali e ilo kalama kon pi tomo sewi. ona li kama sin lon tenpo sike nanpa 1925. jan Pi li moli lon tenpo sike nanpa 1983 tan ni: poki sijelo lili ona li utala e sijelo ona.
jan Saman Lusi

li jan pi sitelen toki. ona li kama lon ma tomo Munpi lon ma Palata, taso ona li kama tawa ma Juke.
tenpo sike nanpa 1981 la, jan li pana e ijo pona Puke tawa ona tan ona. tenpo sike nanpa 1988 la, ona li pana e . ni li ike tawa jan mute pi nasin sewi Isilan. tan ni la, jan lawa pi ma Ilan li toki e ni: jan li ken moli e ona.
kulupu:jan pi sitelen toki
kulupu:jan pi ma Palata
jan Sameno

li mama pi toki Epelanto.
ona li jan pi kulupu Jejuta li kama lon ma Posuka lon . tenpo mute la ona li lon ma tomo Wasawa. tenpo pi jan Sameno la ma Losi li lawa lon wan ni pi ma Posuka.
jan pi kulupu Jejuta en jan pi ma Tosi en jan pi ma Posuka en jan pi ma Losi li lon ma tomo Pijawiso li toki e toki mute. jan li utala e jan pi toki ante. jan Sameno li pilin e ni: jan li toki e toki ante la jan li utala. jan Sameno li wile pali e toki tawa jan ale tan ni: ona li wile weka e utala.
kulupu:mama pi toki sin
kulupu:jan pi sona toki
kulupu:jan pi toki Epelanto
kulupu:toki Epelanto
jan Santepu

tenpo pini la, jan Santepu li jan utala e jan lawa suli pi ma Sipe. ona li sin la, jan lawa pi ma Osuman li lanpan e ma Sipe. jan Santepu li lon kulupu utala pi ma Osuman. utala pi ma tomo Nis la, jan Santepu li weka tan kulupu utala pi ma Osuman. ma Sipe la, jan Santepu li pali e kulupu utala lili, li utala e ma Osuman. ona li wan e ma lili mute pi ma Sipe. jan Santepu li lon la, jan lawa pi ma Osuman li anpa ala e ma Sipe. jan Santepu li moli la, ma Osuman li anpa e jan lawa lili pi ma Sipe.
kulupu:jan lawa
kulupu:ma Sipe
jan Sekoja

li jan sona pi kulupu jan Salaki. ona li mama pi sitelen pi toki Salaki. tan ni la ona li kama jan suli pi kulupu Salaki.Sequoyah The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture jan mute pi kulupu Salaki li kama sona e sona pi sitelen toki.
pilin lawa open ona pi sitelen Salaki li kama tan ni: jan walo li kama lawa e ma Mewika la, ona li jo e sitelen Lasina.
==tan sona==
kulupu:jan sona
kulupu:jan pi sona toki
kulupu:jan pi ma Mewika
jan Seli Sapin

li jan pi pali musi lon sitelen tawa li mama pi sitelen tawa tan ma Inli. jan mute mute li kama sona e ona lon tenpo pi sitelen tawa pi kalama ala. ona li pali lon sitelen tawa lon tenpo mute.
jan Seli Sapin li jan suli mute lon tenpo pini pi sitelen tawa.
kulupu:mama pi sitelen tawa
jan Sen Ku

li jan pi tomo tawa lon telo li jan tawa tan ma Juke. ona li lawa e tawa tu wan lon telo (tawa nanpa wan en nanpa tu en nanpa tu wan). ona li sitelen lon sitelen ma e ni: ma Nupaulen; ma lon poka telo pi open suno pi ma Kanata en ma Oselija en ma Nusilan; ma poka telo pi pini suno pi ma Amelika lete en telo suli Palata en telo suli Pasipi en telo suli Alansi.
jan li nimi e telo Ku e ma Ku tan ona.
==lon==
jan Sen Ku li kama sin lon tenpo sike nanpa 1728 lon ma tomo Maton. tenpo sike nanpa 1736 la, kulupu mama ona li kama tawa ma tomo lili Ket Aton. tomo tawa lon telo ona nanpa wan li . tenpo sike nanpa 1755 la, ona li pali lon . 
meli olin ona li jan Elisepe Pa. jan lili ona li mute: jan Sen en jan Natanije en jan Elisepe en jan Josepe en jan So en jan Ju.
==tawa==
===tawa nanpa wan===
jan Sen li tawa lon . tenpo sike nanpa 1768 la, ona li kama lon telo. ona li lon e ma Awisi lon tenpo sike nanpa 1769. ona li lon ma Nusilan. ona en jan pi ma Nusilan li utala. tenpo sike nanpa 1770 la, ona li lon ma lon telo pi open suno pi ma Oselija. tenpo sike nanpa 1771 la, ona li lon ma Juke.
===tawa nanpa tu===
jan Sen li lawa e . tenpo sike nanpa 1772 la, ona li kama lon telo. ona li kama lon telo suli Pasipi. tenpo sike nanpa 1773 la, ona li kama tawa ma lon telo mute pi telo suli Pasipi. tenpo sike 1774 la, ona li kama sin tawa ma Juke.
===tawa nanpa tu wan===
jan Sen li lawa e tomo tawa lon telo Lesolusen. tenpo sike nanpa 1776 la, ona li kama lon telo. ona li kama tawa ma lon telo mute pi telo suli Pasipi en telo suli Palata. tenpo sike 1778 la, ona li kama tawa ma Awawi. ona li kama tawa pi ma lon poka telo pi pini suno pi ma Amelika lete. ona li kama tawa ma Awawi tan ni: tomo tawa lon telo li pakala. ona li ike tawa jan pi ma Awawi. jan pi ma Awawi en jan pi kulupu pi jan Jemu li utala. jan pi ma Awawi li moli e jan Jemu e jan ona tu tu. jan Tails Klelk li lawa e tawa. tenpo sike nanpa 1780 la, tawa li kama tawa ma Jeku.
==sitelen==
ijo:Elizabeth Batts Cook.jpg|sitelen pi jan Elisepe Pa
ijo:James Cook's portrait by William Hodges.jpg|sitelen pi jan Sen Ku
ijo:John Cleveley the Younger, Views of the South Seas (No. 3 of 4).jpg|tomo tawa lon telo Lesolusen en tomo tawa lon telo Tiskaweli lon ma Awisi
ijo:Hodges, Resolution and Adventure in Matavai Bay.jpg|tomo tawa lon telo Lesolusen lon ma Awisi
kulupu:ma Juke
kulupu:jan tawa
kulupu:jan pi tomo tawa lon telo
kulupu:lipu pona
jan Sesi Siwe

jan Sesi Siwe (toki Inli: J.G. Thirlwell) li jan pi kalama musi pi ma Oselija. ona li pali e kalama musi pali. kalama musi ona li monsuta li suli kalama li nasa. jan li pana e nimi pi jan lili insa (toki Inli: Foetus) tawa ona. ona li pali e kalama musi pi sitelen pi jan Wensa (toki Inli: The Venture Bros.) e kalama musi pi sitelen pi jan Asa (toki Inli: Archer).
kulupu:jan pi kalama musi
kulupu:jan pi ma Oselija
jan Simon Oloja

li jan lawa pi kulupu nasin Posuka 2050 lon ma Posuka, li jan pi sitelen nimi. tenpo sike nanpa 2020 la ona li weka lon utala tawa jan lawa. tenpo sike nanpa 2020 la ona li tawa kulupu nasin Posuka 2050.
jan Oloja li jan pali pi kulupu pona Kasisi (2013) li jan pali pi kulupu pona Tomo Pali Pona (2014).
kulupu:jan
__INDEX__
jan Sin Pene-Li

li jan sona pi ilo sona tan ma Inli. ona li mama pi kulupu lipu ilo pi ma ale (anu ). ona kin li mama pi toki ilo HTML li mama pi ilo HTTP. 
ilo WWW li namako tawa kulupu pi ilo sona: ona li pana e lipu ilo tawa ilo sona. toki ilo HTML li sitelen e lipu ilo. ilo HTTP li lawa nasin e ni: lipu ilo li tawa e ilo sona.
pali pi jan Sin Pene-Li la, kulupu pi ilo sona li kama suli. pali ona li ken e ni: jan mute li pali kepeken kulupu pi ilo sona. o pali kepeken kulupu pi ilo sona la, jan li wile sona lili.
jan Sin Se Jun

li jan lawa nanpa wan pi ma wan Sonko. tenpo pini la, ona li ma lawa mute lon ma Sonko. ma lawa ni li utala e ona ante. jan Sin Se Jun li anpa e ma lawa ante li wan e ona. tenpo sike 221 BCE la, ona li kama jan lawa suli pi ma Sonko. ona li kepeken e nimi "Huángdì" (皇帝), anu "jan lawa sewi". jan lawa kama pi ma Sonko li kepeken e nimi ni. ona li open e kulupu mama pi jan lawa .
jan Sin Se Jun li pali mute tawa wan e ma Sonko. ona li wan e tomo sinpin suli pi ma Sonko li pana e nasin suli. jan mute li toki e ni: ona li pakala e lipu sitelen mute li moli e jan sona. taso, jan ante pi sona tenpo li pilin ante tawa lon pi toki ni.
kulupu:jan lawa
jan So Paten

li jan lawa nanpa 46 pi ma Mewika. ona li jan pi kulupu Temokasi. ona li open lawa lon sike nanpa 2021 li pini lon sike nanpa 2025. tenpo pini la ona li jan lawa nanpa tu pi jan Pawa Opama. ni li open lon sike nanpa 2009 li pini lon sike nanpa 2017.
ona li open lon ma tomo Kenton pi ma Pensiwenja. ona li lili la ona li lon ma ma Telawe. ona li pini e kama sona lon tomo sona suli pi ma Telawe lon sike nanpa 1965. ona li pini e kama sona pi nasin lawa lon tomo sona pi ma Siwaku lon ma lili Nujo lon sike nanpa 1968.
sike nanpa 1972 la ona li anpa e jan Kele Pa li kama jan pi pali lawa lon ma Telawe. ni li open lon sike nanpa 1973 li awen tawa sike nanpa 2009. ona li alasa kama jan lawa pi ma Mewika lon sike nanpa 1988 lon sike nanpa 2008. taso ona li kama ala ni. tenpo pi alasa ni pini la jan Pawa Opama li wile e ni: jan Paten li kama lawa lon poka ona. jan Paten li lawa lon poka pi jan Opama lon sike lawa tu. 
sike nanpa 2020 la jan Paten li kama alasa sin e ni: ona li kama jan lawa pi ma Mewika. ona li alasa ni lon poka pi jan Kamala Ewi. ona li anpa e jan lawa Tana Tan li kama jan lawa sin.
sike mun nanpa tu tu pi tenpo sike 2023 la jan Paten li open sin e alasa ni: ona li kama jan lawa sin pi ma Mewika lon tenpo sike 2024. jan mute pi kulupu Temokasi li wile e ona. taso mute pi tenpo sike 2024 la jan li kama toki mute wawa e ike ona. wile ona la jan Paten o weka tan wile lawa sin. jan Paten li kute e jan mute ni li toki e ni: ona li kama ala alasa sin e wawa lawa. toki ona sin la jan ale o wile e jan Kamala Ewi. jan Ewi o kama jan lawa sin.
==kulupu mama==
tenpo pini la ona li olin e jan Nelija Anta Paten. ona tu li kama wan lon olin li mama e jan Po e jan Anta e jan Najomi. pakala pi tomo tawa la jan Nelija en jan Najomi li moli. tenpo ni la meli olin pi jan Paten li jan Si Paten. ona tu li mama e jan Ali.
kulupu:jan lawa pi ma Mewika
jan So Wasinton

li jan lawa pi ma Mewika nanpa wan, li jan lawa pi kulupu utala. jan mute li toki e ni: ona li mama pi ma Mewika. nimi pi ma Wasinton en nimi pi ma tomo Wasinton li tan jan ni. ona li tan ma Wesinja li tan tenpo sike nanpa 1732.
kulupu:jan lawa pi ma Mewika
jan Son Li Ja

jan Son Li Ja li jan pi kulupu Mon li mama pi sitelen Pa A Mon. sitelen ni li nasin sitelen pi toki Mon. jan pi kulupu Mon li pana e nimi tawa ona.
==lon ona==
sike suno 1929 lon ma Wije la ona li kama lon. ona li lili la ona li kama ala sona e nasin sitelen. tenpo mute la ona li kama e kasi li pali e poki. 
taso lon sike suno 1959 pali ni li pini. toki ona la ona li lukin e ijo tan jan sewi. ona li pana e sona pi sitelen Pa A Mon tawa ona. ona li toki e ni: "o pana e sona pi sitelen ni tawa jan ante pi kulupu Mon." ona li pilin e ni: nasin sitelen li pona e jan li wawa e jan. ni la ona li kama pana e sona pi nasin sitelen ni lon ma Lajo. 
open la pana sona ona li pona. taso tenpo kama la ona li ike tawa lawa ma. lawa li toki e ni: "sina moli e jan Son Li Ja la mi pana e mani tawa sina." ni la jan li moli e ona lon sike suno 1971. taso lawa li pana ala e mani tawa jan moli ni li moli e ona.
sitelen Pa A Mon li awen suli lon tenpo ni.
kulupu:jan