San

San ( Sian) – rzeka w południowo-wschodniej Polsce, prawobrzeżny dopływ Wisły. Długość – 457,76 km. Na odcinku 54 km jest rzeką graniczną między Polską a Ukrainą. Powierzchnia zlewni – 16 861 km² (14 390 km² w Polsce, 2471 km² na Ukrainie).
== Przebieg ==
Źródło Sanu znajduje się na terenie Ukrainy, na wysokości około 925 m n.p.m., na południowo-wschodnich stokach Piniaszkowego w Bieszczadach Zachodnich, w pobliżu miejscowości Sianki. Na granicy Polski i Ukrainy, przy monolicie granicznym 224, znajduje się źródło jego pierwszego lewego dopływu. Na tym znaku granicznym strona ukraińska w 1996 roku zawiesiła tablicę błędnie informującą, że jest to (źródło rzeki San). Rzeczywiste główne źródło Sanu znajduje się wyżej, około 300 m na południowy zachód od obelisku w centrum śródleśnej polany ok. 30 m od granicy z Polską.
San w górnym biegu płynie na północny zachód, przepływa przez Bieszczady, gdzie tworzy malowniczy przełom pomiędzy Otrytem a Tołstą. Na odcinku bieszczadzkim utworzono dwa sztuczne zbiorniki wodne: Jezioro Solińskie i Jezioro Myczkowskie. Następnie w okolicach Sanoka skręca na północ i przepływa przez Pogórze Środkowobeskidzkie, oddzielając od siebie Pogórze Przemyskie i Pogórze Dynowskie. W okolicach Dynowa skręca na wschód i, meandrując, dociera do Przemyśla. Na odcinku od źródła do Przemyśla San jest rzeką górską. Na wschód od Przemyśla, na terenie tzw. Bramy Przemyskiej, zatacza łuk na północ i ponownie, tym razem już ostatecznie, przyjmuje kierunek północno-zachodni. Na tym odcinku rzeka płynie Doliną Dolnego Sanu, stanowiącą część Kotliny Sandomierskiej. San zbiera liczne niewielkie dopływy z Pogórza Dynowskiego i Płaskowyżu Kolbuszowskiego na zachodzie oraz z Płaskowyżu Tarnogrodzkiego i Równiny Biłgorajskiej na wschodzie. Dolina Sanu jest na tym odcinku szeroka (do 10 km), pełna starorzeczy, wypełniona łąkami i lasami łęgowymi. San uchodzi do Wisły na północny wschód od Sandomierza.
Na odcinku 54 km rzeką prowadzi granica polsko-ukraińska – od miejsca położonego kilkaset metrów od źródeł, do wielkiego zakola wokół Łysani koło Smolnika nad Sanem.
== Dolina Sanu ==
Dolina Sanu od Trześni do Przemyśla, a także od Sieniawy do Szówska stanowi korytarz komunikacyjny, którym biegną droga krajowa nr 77, droga wojewódzka nr 870 i linia kolejowa Przemyśl – Rozwadów. W dolinie dolnego Sanu leżą miasta: Jarosław, Radymno, Sieniawa, Leżajsk, Ulanów, Rudnik nad Sanem, Nisko i Stalowa Wola. W dolinie górnego Sanu leżą Lesko, Zagórz, Sanok, Dynów, Dubiecko i Przemyśl.
Ta część doliny charakteryzuje się dużym udziałem łąk kośnych, lasów łęgowych, olsów bagiennych, a także starorzeczy, szuwarów i turzycowisk. Charakterystyczne gatunki zwierząt kręgowców to różanka, boleń, kumak nizinny, różne gatunki żab zielonych (np. jeziorkowa), derkacz, tracz nurogęś, brodziec piskliwy, gąsiorek, srokosz, czajka, rycyk, wydra, łoś, chomik.
thumb|250px|Widok z zapory na bieg Sanu
== Dopływy ==
* w górnym biegu (do Przemyśla):
** Potok Niedźwiedzi,
** Niegryłów,
** Wołosaty,
** Solinka,
** Hoczewka,
** Osława,
** Sanoczek,
** Tyrawka,
** Baryczka,
** Stupnica,
** Olszanka,	
* w dolnym biegu (od Przemyśla):
** Wiar
** Wisznia
** Rada
** Łęg Rokietnicki
** Szkło
** Lubaczówka
** Lubienia
** Wisłok
** Trzebośnica
** Tanew
** Bukowa
== Fauna ==
=== Ryby i minogi ===
W Sanie występuje lub występowało w czasach historycznych 48 gatunków ryb i minogów, z czego 7 to gatunki obce lub inwazyjne. Budowa zapory we Włocławku spowodowała wymarcie wędrownych, dwuśrodowiskowych gatunków ryb w dorzeczu Sanu: troci wędrownej, łososia atlantyckiego, węgorza europejskiego, certy, a także minoga rzecznego. Budowa zapór w Solinie i Myczkowcach, a także mniejszych progów na Sanie i jego dopływach uniemożliwiła także migrację ryb w dorzeczu górnego Sanu, przez co nastąpił silny spadek liczebności np. świnki.
Gatunki ryb stwierdzone w Sanie i wybranych dopływach
nazwa łacińska 	nazwa polska 	gatunek obcy	San	Tanew	Bukowa	Łukawica
Esox lucius 	szczupak 	 	+ 	+ 	+ 	+
Rutilus rutilus 	płoć 	 	+ 	+ 	+ 	+
Barbatula barbatula 	śliz 	 	+ 	+ 	+ 	+
Gobio gobio 	kiełb pospolity 	 	+ 	+ 	+ 	+
Leuciscus leuciscus 	jelec pospolity 	 	+ 	+ 	+ 	+
Perca fluviatilis 	okoń pospolity 	 	+ 	+ 	+ 	+
Alburnus alburnus 	ukleja pospolita 	 	+ 	+ 	+ 	
Ameiurus nebulosus 	sumik karłowaty 	+ 	+ 	 	 	+
Alburnoides bipunctatus 	piekielnica 	 	+ 	+ 	+ 	
Carassius gibelio 	karaś srebrzysty 	+ 	+ 	+ 	 	
Leuciscus idus 	jaź 	 	+ 	+ 	 	+
Squalius cephalus 	kleń 	 	+ 	+ 	+ 	
Lota lota 	miętus pospolity 	 	+ 	+ 	 	
Misgurnus fossilis 	piskorz 	 	+ 	+ 	 	
Rhodeus amarus 	różanka europejska 	 	+ 	+ 	 	
Abramis bjoerkna 	krąp 	 	+ 	 	 	
Carassius carassius 	karaś pospolity 	 	+ 	+ 	 	
Cobitis taenia 	koza 	 	+ 	+ 	 	
Gasterosteus aculeatus 	ciernik 	 	 	+ 	 	
Leucaspius delineatus 	słonecznica pospolita	 	 	+ 	+ 	
Pseudorasbora parva 	czebaczek amurski 	+ 	+ 	 	 	
Sabanejewia aurata 	koza złotawa 	 	+ 	 	 	
Sander lucioperca 	sandacz pospolity 	 	+ 	 	 	
Abramis brama 	leszcz 	 	+ 	+ 	 	
Barbus barbus 	brzana pospolita 	 	+ 	+ 	 	
Chondrostoma nasus 	świnka 	 	+ 	+ 	 	
Cottus gobio 	głowacz białopłetwy 	 	+ 	+ 	 	
Cottus poecilopus 	głowacz pręgopłetwy 	 	+ 	+ 	 	
Cyprinus carpio 	karp 	+ 	+ 	 	 	
Eudontomyzon mariae 	minóg ukraiński 	 	 	 	+ 	
Gymnocephalus cernua 	jazgarz 	 	+ 	 	 	
Leuciscus aspius 	boleń pospolity 	 	+ 	 	 	
Salmo trutta fario 	pstrąg potokowy 	 	+ 	+ 	 	
Thymallus thymallus 	lipień 	 	+ 	+ 	 	
Tinca tinca 	lin 	 	+ 	 	 	
Vimba vimba 	certa 	 	+ 	+ 	 	
Salmo trutta 	troć wędrowna 	 	+ 	+ 	 	
Anguilla anguilla 	węgorz europejski 	 	+ 	 	 	
Barbus meridionalis 	brzanka 	 	+ 	 	 	
Barbus peloponnesius 	brzana peloponeska 	+ 	+ 	 	+ 	
Hucho hucho 	głowacica 	+ 	+ 	 	 	
Lampetra fluviatilis 	minóg rzeczny 	 	+ 	+ 	 	
Lampetra planeri 	minóg strumieniowy 	 	+ 	 	 	
Oncorhynchus mykiss 	pstrąg tęczowy 	+ 	+ 	+ 	 	
Perccottus glenii 	trawianka 	+ 	 	 	 	
Phoxinus phoxinus 	strzebla potokowa 	 	+ 	 	 	
Romanogobio kesslerii 	kiełb Kesslera 	 	+ 	 	 	
Scardinius erythrophthalmus	wzdręga 	 	+ 	 	 	
Silurus glanis 	sum pospolity 	 	+ 	 	 	
Abramis sapa 	sapa 	+ 	 	 	 	
Babka gymnotrachelus 	babka łysa 	+ 	 	 	 	
Barbus carpathicus 	brzanka 	 	+ 	 	 	
Barbus waleckii 	brzana karpacka 	 	+ 	 	 	
Ctenopharyngodon idella 	amur biały 	+ 	 	 	+ 	
Neogobius fluviatilis 	babka rzeczna 	+ 	 	 	 	
Neogobius melanostomus 	babka śniadogłowa 	+ 	 	 	 	
Proterorhinus semilunaris 	babka marmurkowa 	+ 	 	 	 	
Romanogobio albipinnatus 	kiełb białopłetwy 	 	+ 	 	 	
Liczba gatunków: 	 	11 	48 	29 	13 	8
=== Ptaki ===
Plik:Black Stork Ciconia nigra at the San River, Sanok, Poland..jpg|Bocian czarny nad Sanem w Sanoku
Plik:Female Mallard (San River, Sanok).jpg|Kaczki krzyżówki nad Sanem, Sanok, 2008
Plik:Sanok San Łabędzie 2009 31 stycznia.jpg|Łabędzie nad Sanem, Sanok, 31 stycznia 2009
== Powodzie i regulacja rzeki ==
=== 1913 ===
Miało miejsce kilka wylewów Sanu: pierwszy: 3-4 lipca, drugi: 17-18 lipcaWylewy i powodzie Czas 1913 nr 362 z 7 sierpnia s.3 . Największy w sierpniu gdy zostały zalane niżej położone dzielnice Przemyśla i elektrownia miejska. Zalany został też Jarosław i okoliczne wsiePowodzie Czas nr 358 z 5 sierpnia s. 3 Katastrofalny wylew Sanu Nowości Illustrowane 1913 nr 32 s. 15-16 (zdjęcia) .
=== 1980 ===
W ostatniej dekadzie lipca 1980, obok zdjęcia 2 była najpotężniejsza z powodzi, 2 akapit, 15 wers. Do zbiornika Zalewu Solińskiego wpływało 1500 m³ wody na sekundę. Przeciętny dopływ nie przekracza 19 m³ na sekundę, ost. akapit.
=== 2008 ===
Z 24 na 25 lipca 2008 wzdłuż głównej zlewni Sanu w jego górnym i środkowym biegu miała miejsce powódź. W 12 powiatach województwa podkarpackiego przekroczone zostały stany alarmowe, w kolejnych 9 powiatach ogłoszono pogotowie przeciwpowodziowe. Z czwartku na piątek w południowo-wschodniej części województwa po kilku dniach deszczu spadło jednego dnia ponad 80 mm (dm³/m²). Z brzegów wystąpiły m.in. wody Sanu, Pielnicy, Sanoczka, Wisłoka i Stobnicy. Stobnica, której normalny stan utrzymuje się na poziomie 30 cm w ciągu kilku godzin osiągnął w Brzozowie poziom 3 metrów. Zalane zostały między innymi miejscowości Nadolany, Hłomcza, Mrzygłód, Haczów, Ulucz, Rakowa, Tyrawa Wołoska i Tokarnia, w której górski dopływ Sanoczka zniszczył most, odcinając wieś od jedynej drogi. W pierwszym dniu powodzi zniszczonych zostało na całym Podkarpaciu pięć mostów, 70 km dróg, 100 ha upraw oraz zalanych zostało 70 gospodarstwPowódź. Groźne wody Wisłoka i Sanu, „Gazeta Wyborcza”, Rzeszów, 26–27 lipca 2008, s. 1–3.„Tygodnik Sanocki” nr 31 (873)..
=== 2010 ===
Po kilkudniowych opadach deszczu (16 maja – 19 maja 2010; powódź 2010) nieznacznie podniósł się stan rzek w dorzeczu środkowego i górnego Sanu w tym znacząco wzrósł poziom dopływów Pielnicy i Osławy. Poziom rzek zgodnie z monitoringiem powodziowym Starostwa Powiatowego w Sanoku wynosił w dniu 19 maja 2010 o godz. 8.00: San – 322 cm, stan ostrzegawczy – 280 cm; Osława – 162 cm, stan ostrzegawczy – 170 cm, Pielnica – 278 cm, stan ostrzegawczy – 240 cm. 18 maja wieczorem fala powodziowa dotarła do drogi krajowej nr 28 w Sanoku Olchowcach. Podtopione zostały piwnice i poziom parteru w kilku budynkach mieszkalnych w tej dzielnicy miasta Sanoka.
=== 2020 ===
Nadmierne opady sprawiły, że rzeka San wezbrała i przekroczyła stan alarmowy. Nadbrzeża rzeki na terenie Sanoka i okolic zostały zalaneSanok. Stan alarmowy na rzece San przekroczony na str. Korsosanockie.pl"Rozlany" San 23.06.2020r..
== Urbanizacja ==
Miasta położone nad Sanem:
== Historia ==
Początki osadnictwa celtyckiego na terenie dorzecza Sanu sięgają IV wieku p.n.e. Celtowie osiedlili się w południowej części dorzecza, nad górnym i środkowym Sanem, w okolicach dzisiejszego Sanoka. Na terenie tym do chwili obecnej zlokalizowano 26 stanowisk archeologicznych z materiałami, które należy przypisać kulturze celtyckiej. Do najlepiej przebadanych należą osady w miejscowościach Pakoszówka, Sanok-Biała Góra oraz Trepcza. Na stanowisku w miejscowości Trepcza jeszcze w latach 60. ubiegłego wieku znaleziono m.in. złotego statera celtyckiego.
Przed okresem wędrówek ludów tereny znajdujące się w dorzeczu Sanu należały do związku plemiennego Lugiów. W pierwszych dziesięcioleciach IX wieku obszar ten był siedzibą Lędzian, którzy następnie dostali się pod panowanie koczowniczych Madziarów. W późnym średniowieczu dolne dorzecze Sanu zostało skolonizowane przez polskich Mazurów„ Mazowsze zasługuje na uwagę ze względu uzdolnień kolonizacyjnych ludności, które to plemię zapędzały na Ruś Czerwoną, w ziemię bialską, więc w sadyby dawnych Jaćwingów, na Podole. Wszędzie jednakże swoje plemienne cechy, a chociażby nazwę Mazurzy. Do dziś dnia (Tatomir, Geografija Galicji, 1876, s. 59) między Rabą a lewym brzegiem Sanu ludność miejscowa nosi nazwę Mazurów, z których część pod nazwą Grębowiaków (Lisowiaków al. Borowców) siedzi między Wisłą, dolnym Sanem po Mielec, i Leżajsk. Mamy zaś ślady, że w 1373 w Sanockiem nad Sanem, z daru księcia Władysława Opolczyka, a wówczas pana Rusi (lwowskiej) otrzymał wieś Jabłonicę Przybysław syn Fala z ziemi łęczyckiej (AGZ t. VII, s. 15–16)...”, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VI. III. Etnografia i stosunki społeczne, s. 191. oraz Niemców ze Śląska i Saksonii – „Cały obszar Podgórza od Dołów Sanockich po Gorlice, Szymbark i Pilzno, skolonizowany był przez Sasów i do dziś jeszcze lud nazywa tę okolicę „Na Głuchoniemcach”.
Do kolonizacji ziem w górnym dorzeczu Sanu głównie na prawie wołoskim prowadzonej przez rody Balów, Kmitów i Herburtów, doszło dopiero na przełomie XIV i XV wieku. Osadnictwo wołoskie dało początek zamieszkującym te tereny grupom etnicznym wschodniosłowiańskiej proweniencji: Łemkom i Bojkom. W wyniku powojennych przesiedleń oraz akcji „Wisła” górne i środkowe dorzecze Sanu opuściła ludność tych ziem pochodzenia ukraińsko-ruskiego. Rozproszone enklawy tej grupy pozostały w dorzeczu Osławy. Obecni mieszkańcy tego regionu to ludność polska pochodząca z województwa podkarpackiego, okolic Nowego Targu, Śląska Cieszyńskiego oraz przybysze z dużych miast Polski.
Najstarszymi miejscowościami położonymi nad Sanem i odnotowanymi w źródłach historycznych przed rokiem 1340 są: Przemyśl, Trepcza i Sanok, a w "wiekach przed Chrystusem" w Leżajsku znajdowało się starożytne stanowisko żeglugi, str. 93.
W latach 70. XX wieku opracowano projekt budowy kaskady górnego Sanu, w skład której miały wchodzić (oprócz dwóch istniejących zbiorników): zapora i zbiornik wodny w Niewistce, zbiornik wyrównawczy w Dynowie oraz stopnie wodne w Wybrzeżu, Kupnej i Tarnawcach. Projekt ten został jednak zarzucony.
== Hydronimia ==
Nazwa rzeki ma etymologię prawdopodobnie praindoeuropejską, w znaczeniu ‛wartki, bystry strumień’ (taki San właśnie jest na odcinku aż do Przemyśla). W języku Gallów san znaczyło ‛rzeka’. Nazwy rzek Shannon (), Saona, Seine i San mają wspólny źródłosłów„celtyckie nazwy rzek, głównie dopływów Wisły, jak Raba, Ropa, San i inne”. „Światowit. Rocznik poświęcony archeologii i badaniom pierwotnej kultury polskiej i słowiańskiej”. Państwowe Wyd. Naukowe. 1962. 254.; „[...] cytowane w literaturze, a więc: San, Raba, Ropa oraz braha albo bryja, sługa, hak, szczęka (patrz prace Mikołaja Rudnickiego, Jana Rozwadowskiego: Nazwy Wisły i jej dorzecza. Monografia Wisły. 2; Studia nad nazwami rzek słowiańskich, I. Rozprawa. PAU. XLIII; przypisy tamże)”, [w:] Janina Rosen-Przeworska: Tradycje celtyckie w obrzędowości Protosłowian. Ossolineum. 1964, s. 117. „Pierwiastek celtycki sań, sen, od którego wywodzi się nazwa rzeki San (tak samo jak i Sekwany)” – „Kultura”. Instytut Literacki (Paris, France) 1987. s. 175.; „[...] na linii na wschód po rzekę San, i dalej wznosząc łańcuch imponujących fortec położonych na wzgórzach. [...] W okolicach Krakowa celtyckie nazwy miejscowości i rzek – takie jak Tyniec czy Soła [...]”, [w:] Norman Davies, Elżbieta Tabakowska, Boże igrzysko, Znak, 1989, s. 77; „[...]San (lateinische Graphie wie bei Sandomierz, Santok usw.). Vgl. altind. sindhu- 'Fluß', den irischen GN 'Shannon' und den Maizzufluß 'Sinn'”, [w:] Irena Kwilecka: Etnolingwistyczne i kulturowe związki Słowian z Germanami. Instytut Słowianoznawstwa PAN. 1987. s. 64.„Puisqu’il est impossible de les enumerer tous citons moins: Brda, Brenna, Bzura, Drwęca, , Nida, Raba, San etc. Bzura selon Jan Michał Rozwadowski correspond avec Brigulos, Drwęca aves Druentia, Durance, Nida avec Nidder, Raba avec Raab, San avec Sadne et Sein.” „Ethnologia Polona”. Instytut Historii Kultury Materialnej (Polska Akademia Nauk). 1981. p. 49.„An adouci en san, eau, rivière; stach, sinueux, qui tourne. Allusion au cours sinueux de la Charente”. op. cit. Antiq. de France. [in:] Revue des ëtudes historiques. Société des études historiques. 1835, s. 242.; Senne, nom propre de rivière. – Scène, ». L liou on l’on joue. – Seine, sf, sorte de «lot. 17. Cen», sm, impôt. – San, np Sen», sm, jugement [...]”. [in:] Dictionnaire de pédagogie et d’instruction primaire. Ferdinand Edouard Buisson. 1883. p. 980.„Le terme sawn « cleft, gully » est rapproché du breton san, saon s.f. « aqueduct, san-dour ».” Études celtiques. Société d'Éditions „Les Belles Lettres”, 1985, s. 337.„La racine san est à la base des patronymes: Sangnier, Sagne, Sagnolle, Lassassaigne et Delassassaigne dont un ancentre a habitè près d’un marais.” [in:] Paul Bailly. „Toponymie en Seine-et-Marne: noms de lieux”. Editions Amatteis, 1989, s. 77..
Według Witolda Taszyckiego nazwa rzeki ma swoje źródło w języku gockim podobnie jak pobliskie rzeki Wiar i Strwiąż. Nazwami górskimi pochodzenia gockiego są według tego autora również Beskid, Beskidy i Bieszczady gdzie swój początek bierze rzeka San.
Według różnych interpretacji dzieła Ptolomeusza Geografia dorzecze Sanu we wczesnym średniowieczu II / III w. n.e. mogło być siedzibami celtyckich plemion Anartów i Saboków”Sa-boki, San-boki (Sanianie, mieszkańcy rzeki San) [Ptolomeusz. Geogr. 1. II. s. 11.] „Časopis Českého Museum”, 1835, s. 309; „als Sa-boki statt San-boki (die am Flusse San Wohnenden). „Jahrbücher für Wissenschaftliche Kritik”, 1843; „Saboki pour Sanboki (les riverains de la San); Nouvelles annales des voyages. LES PAPES GÉOGRAPHES et la Cartographie du Vatican. (Ptolémée), 1852, ser. v. 136. Pt. 32, s. 238.; „Właśnie też Szafarzyk kładzie nawet według Ptolomeusza w tych stronach bo nad Sanem, naród mniejszy i mało znany Saboków. Saboci – Sabokoi (Σαβοχοι); mieniąc, że nazwa ta z dwóch jest wyrazów złożona; Sa (zamiast San) i boki – jak Naliboki, Wisłoboki, i podobne. Słówko więc: bok znaczące tyle co brzeg (ripa) w złączeniu z Sa (San) nadawało wtedy nazwę Żupie czyli ziemi nad Sanem – którą cudzoziemcy obrócili na lud tego nazwiska. (Sz. I. P. 10.9) „Czas. Dodatek miesięczny”, 1856, s. 526.; Pavel Josef Šafařík: Slovanské starožitnosti. Oddíl dějepisný. Okres 1,2, 1862, s. 501.; „Südlich von den Avareni (in Galizien) setz Ptolom. die Anartophracti (südlich von den Ombrones). Auf die Burgiones folgen die Arsiaetae, dann die Saboki (am San), die Piengitae [...]”. „Zeitschrift für Ethnologie”. Berliner Gesellschaft für Anthropologie, Ethnologie und Urgeschichte, Deutsche Gesellschaft für Anthropologie, Ethnologie und Urgeschichte, Deutsche Gesellschaft für Völkerkunde. V. 3, 1871, s. 481.. W źródłach nazwę rzeki podawano jako Sanъ, reku Sanъ, k Sanovi, nad Sanomъ (1152), Sanu (1287), San (1339), Szan (1406), Sanok (1438), Saan (1439), Sayn (1445), San (1467), Szan (1517), Schan (1526)Wszystkie zapisy nazw rzeki potwierdzają, jak wykazuje historyk, profesor Jerzy Nalepa, dawne pierwotnie zachodniosłowiańskie pochodzenie osadnictwa nad tą rzeką. w: Jerzy Nalepa, Polacy nie przejęli od Ukraińców nazwy rzeki San: ze studiów nad najdawniejszym pograniczem polsko-ruskim. „Język Polski” 1997, z. 2/3 s. 150–162..
== San w sztuce i kulturze ==
* Gyóni Géza – „Tylko jedna noc” () poemat
* Pawło Czubynski – Hymn Ukrainy, 1862
* Kalman Segal. A shṭeṭl baym San. 1965. (opowiadanie)
* Marian Pankowski. U starszego brata na przyzbie. 2005 (opowiadanie)
* KSU – „Moje Bieszczady”, utwór muzyczny
== Zobacz też ==
* Rzeki w Polsce
* Błękitny San
== Przypisy ==
== Bibliografia ==
* 
* 
* 
* 
* 
== Linki zewnętrzne ==
* Źródło Sanu – gdzie jest naprawdę?
* Słowacki atak na linię Mołotowa nad rzeką San koło Sanoka, zdjęcia umocnień
* San w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego
 
Kategoria:Rzeki w Polsce
Kategoria:Rzeki na Ukrainie
Kategoria:Wody Bieszczadów Zachodnich
Kategoria:Wody Pogórza Przemyskiego
Kategoria:Wody Pogórza Bukowskiego
Kategoria:Rzeki i potoki w Bieszczadzkim Parku Narodowym
Kategoria:Rzeki graniczne
Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii