Lech (postać legendarna)

mały|Lech z braćmi: Czechem i Rusem
Lech – legendarny protoplasta Polaków, jeden z trzech braci-założycieli państw słowiańskich. Twórca państwa Polan oraz jego pierwszej stolicy – Gniezna. Brat Czecha i Rusa. Tradycja przypisuje mu stworzenie nazwy pierwszej stolicy Polski i określenie godła państwa – Orła Białego. Legenda o nim pojawiła się m.in. w Kronice wielkopolskiej. Od jego imienia pochodzi nazwa Wzgórza Lecha w Gnieźnie.
== Legenda ==
Lech w źródłach pojawia się po raz pierwszy w legendzie o Lechu, Czechu i Rusie, która spisana została w Kronice Wielkopolskiej, napisanej po łacinie w II połowie XIII wieku. Według anonimowego kronikarza bracia pochodzili z Panonii i po przybyciu na północ założyli państwa nazwane ich imionamiJerzy Strzelczyk, Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian, Poznań 2007, s. 105-106.. Legendy czeskie podają, że Czech osiedlił się na górze Říp, a Lech ruszył dalej i założył GnieznoAlojzy Jirasek. "Stare Podania Czeskie", można rozważyć hipotezę, że wyruszyli w VII wieku z Moraw, podczas słowiańskiej rewolty przeciw panowaniu Awarów (dla porównania: czeska historiografia podawała tradycyjnie datę śmierci Praojca Czecha na 661 rok).
Według późniejszej legendy Lech podczas postoju na terenach dzisiejszej Wielkopolski ujrzał pod wieczór sporych rozmiarów gniazdo na drzewie. Znajdował się w nim biały orzeł z dwoma pisklętami. Gdy Lech przyglądał się jemu, orzeł rozpostarł skrzydła na tle nieba czerwonego od zachodzącego słońca. Lech zachwycił się i postanowił osiąść w tym miejscu. Na pamiątkę w swoim herbie umieścił białego orła na czerwonym tle, a miejsce nazwał Gnieznem od słowa gniazdo. Legenda ta występuje w kilku wersjachjedna z wersji legendy umieszczona została na stronie internetowej Urzędu Miejskiego w Gnieźnie, różniących się szczegółami i dokładnością opisu. Obecnie opowieść o Lechu, Czechu i Rusie jest traktowana głównie jako legenda dla dzieci i jest nieobowiązkową lektury dla uczniów szkoły podstawowejzgodnie z punktem drugim listy proponowanych lektur w podstawie programowej dla szkoły podstawowej.
Błędnie uważa się, że najstarsza wzmianka o Lechu pochodzi z czeskiej kroniki Dalimila z początku XIV wieku, gdzie rzekomo został on przedstawiony w towarzystwie Czecha, legendarnego praojca narodu czeskiegoza: Jerzy Nalepa, Polska, s. 243. Faktycznie odnośny fragment brzmi następująco:
: V srbském jazyku jest země
: jiežto Charvaty jest jmě.
: V tej zemi bieše Lech,
: jemužto jmě bieše Čech.
: Ten mužobojstva se dočini,
: pro něž svú zemiu provini.
: Ten Čech jmějieše bratróv šesť,
: pro něž jmějieše moc i česť,
: a ot nich mnoho čeledi,
: juž jedné noci Čech osledi.
U Dalimila po prostu Czech był lechem (chodzi więc o pozycję społeczną; w języku czeskim używanym w XIV wieku lech znaczyło „mąż, mężczyzna”). Lech w czeskich źródłach pojawił się dopiero około 1374, w Kronice czeskiej do roku 1330, Přibika z Radenina zwanego Pulkawą, wybrane rozdziały w wersji tekstowej znajdziemy tu.
Istnieje hipoteza łącząca legendarnego Lecha z czeskim księciem Lechem, który zginął w 805 roku w walce z wojskami Karola WielkiegoGerard Labuda, Organizacje państwowe Słowian zachodnich w okresie kształtowania się państwa polskiego (od VI do połowy X wieku), [w:] Początki Państwa Polskiego. Księga Tysiąclecia, t. 1, Poznań 1962, s. 49.
== Pochodzenie imienia ==
Imię protoplasty Polaków pochodzi zapewne od nazwy plemienia Lędzian – Lechici, która pojawiła się m.in. w Geografie Bawarskim w formie Lendizi. W późniejszym czasie określenie Lechici zostało przyporządkowane wszystkim mieszkańcom państwa polskiego. Do dziś funkcjonuje w tym znaczeniu w wielu językach wschodnich wraz z rzeczownikiem określającym samo państwo – Lechia. Nazwa ta w zgrubiałej formie Ljachowie została użyta m.in. w ruskiej Powieści minionych lat: Slověne że ovi prišedše i sědoša na Vislě i prozvaša sja Ljachově. A od tech Ljachov prozvaša sja Poljane. Nazwę tę zastosował także Wincenty Kadłubek w zlatynizowanych formach Lechitae (Lechici) i lechiticus (lechicki). Jednokrotnie w jego kronice polskiej pojawia się także Lechia na określenie Polski. W kronice brakuje natomiast wzmianki o samym Lechu. Legenda ta nie pojawia się także we wcześniejszej kronice Galla Anonima.
== Poezja ==
Baśń o Lechu już w średniowieczu pobudzała pisarzy do poetyckiego przedstawiania pradziejów polskich tak, jak to czyniła literatura rzymska. Podjęto próby napisania eposu Lechiada wzorując się na Eneidzie, opisującej baśniową historię narodzin Rzymu. Maciej Kazimierz Sarbiewski, piszący w I poł. XVII wieku, przygotował Lechiadę obliczoną na 12 tomów. Eposu tego poeta nigdy nie dokończył. Zachował się tylko fragment księgi jedenastejza: Jasnogórski poczet królów i książąt polskich, Warszawa 1990, s. 13 – 14.
== Zobacz też ==
* Historia Polski (do 1138)
* języki lechickie
* Kamień Lecha
* Lech, Czech i Rus
* Lech (imię)
* legendarni władcy Polski
* plemiona lechickie
* Wzgórze Lecha
== Przypisy ==
== Bibliografia ==
* 
== Linki zewnętrzne ==
* Materiały związane z Lechem w bibliotece Polona
Kategoria:Legendarni władcy Polski
Kategoria:Postacie z polskich legend
Kategoria:Polacy upamiętnieni nazwami obiektów fizjograficznych na Ziemi
Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii