Вопрос: Якія асноўныя падзеі на тэрыторыі Беларусі адбываліся ў ХVIII — пачатку ХІХ ст.? Чым характарызуецца развіццё беларускай літаратуры ў ХІХ ст.?
Категория: школьный раздел
Ответы:
У XVIII стагоддзі Беларусь уваходзіла ў склад Рэчы Паспалітай. Названая краіна была на той час самай дэмакратычнай у Еўропе, але аказалася падзеленай на часткі краінамі-суседкамі: Прусіяй, Аўстрыяй і Расіяй. (1772, 1793, 1795) тэрыторыя Беларусі была далучана да Расіі. Эпоха Асветніцтва – перыяд вялікага росквіту літаратуры. Яна ў гэты час найбольш унутрана хрысціянская, бо ўся прасякнута любоўю да чалавека. Калі раней героямі твораў былі ў асноўным цары, каралі, міфалагічныя персанажы, прадстаўнікі арыстакратыі, то цяпер літаратура сцвярджае ін-шага героя — «маленькага чалавека» (у тым ліку селяніна). 

Аднак, на жаль, беларуская літаратура выглядала ў параўнанні з суседнімі, асабліва рускай і польскай, дастаткова бедна. На тое былі свае прычыны. У старажытны перыяд і ў эпоху Адраджэння беларуская літаратура мела значныя набыткі, але сувязі з гэтым перыядам былі аслабленыя, ды і традыцыі старажытнасці ў ХІХ стагоддзі — неактуальныя, бо гэта стагоддзе навукі, рацыяналізму, тэхнічных, матэрыяльных дасягненняў, а літаратура папярэдніх этапаў мела рэлігійную, значыць, духоўную накіраванасць. Не было з чаго вырастаць непасрэдна: народ, яго мова адмаўляліся. Але зусім знішчыць слова немагчыма. Вельмі павольна, на першы погляд незаўважна, літаратура на беларускай мове, спачатку дыялектнай, адваёўвала свае правы, адначасова сцвярджаючы рэалістычныя прынцыпы паказу рэчаіснасці. Узнік так званы асветніцкі рэалізм, які заявіў пра сябе спачатку ў тэатральным мастацтве, найперш у інтэрмедыях. Інтэрмедыі — яшчэ не камедыі ў нашым разуменні, інакш кажучы, не паўнацэнныя п’есы, а невялікія сцэнкі, якія, як мы ўжо ведаем, разыгрываліся ў перапынках паміж дзеяннямі драматычнага спектакля. Тэатральнае мастацтва было найбольш папулярным у XVIII стагоддзі. Буйныя прыватныя тэатры існавалі пры дварах знакамітых магнатаў, багатых памешчыкаў (Радзівіла ў Нясвіжы, Сапегі ў Ружанах, Агінскага ў Слоніме і інш.), але шырыліся і школьныя тэатры, звычайна адкрытыя езуіцкім каталіцкім ордэнам або праваслаўнымі брацтвамі. 

Школьнікі ігралі драмы на рэлігійныя тэмы (гэта была добрая магчымасць для засваення біблейскіх сюжэтаў), а ў перапынках — у кантраст да высокіх тэм і вобразаў — пацяшаліся ў інтэрмедыях з сялян і некаторых прадстаўнікоў мяшчанскага саслоўя. З’яўляліся інтэрмедыі з дэмакратычнымі, на наша сённяшняе разуменне, сюжэтамі. 

У канцы XVIII стагоддзя набылі вядомасць і драматургі — стваральнікі не проста інтэрмедый, а сапраўднага тэатра, што атрымаў назву школьнага. Школьны тэатр прывучаў насельніцтва да героя — простага чалавека, адначасова ўкараняў хрысціянскую мараль і асветніцкія ідэі. 

У беларускай літаратуры XIX стагоддзя адначасова суіснуюць розныя літаратурныя напрамкі. Гэта было абумоўлена грамадска-палітычнымі прычынамі (двухмоўнасць - паколькі на беларускай мове забараняліся публікацыі, то развівалася літаратура на польскай мове). У той жа час тварылі пісьменнікі на польскай мове(Адам Міцкевіч і інш.) і пісьменнікі, якія пісалі адначасова на дзвюх мовах (Ян Чачот, В. Дунін-Марцінкевіч і інш.). Спалучэнне розных мастацкіх метадаў магчымым нават у творчасці аднаго і таго пісьменніка. Увогуле, для беларускай літаратуры уласціва выразнае размежаванне сентыменталізму і рэалізму. 

Беларуская літаратура ХІХ стагоддзя вылучаецца сваім гуманізмам, дэмакратызмам, праўдзівасцю, актуальнасцю тэматыкі, актыўнай зацікаўленасцю жыццём народа, даходлівасцю формы.