nyuuzyou/soloby huggingface dataset:
Вопрос: Раскажыце пра сацыяльна-палітычныя падзеі пачатку ХХ ст., што непасрэдна ўплывалі на развіццё літаратуры Беларусі.
Категория: школьный раздел
Ответы:
Пачатк ХХ стагоддзя адзначаны двума самыми страшнымі ў гісторыі чалавецтва сусветнымі войнамі — Першай (1914—1918) і Другой (1939—1945), якія прайшлі праз ўсю без выключэння тэрыторыю Беларусі. На яе землях разгортваліся драматычныя падзеі трох рускіх рэвалюцый (1905—1907 гг., Лютаўскай і Кастрычніцкай 1917 г.), грамадзянскай і савецка-польскай войнаў (1918—1920). Амаль два дзесяцігоддзі (пасля Рыжскай мірнай дамовы 1921 г. і да 1939 г.) беларускі народ быў этнічна і палітычна раз’яднаны савецка-польскай дзяржаўнай мяжой. У той жа час, нягледзячы ні на што, у ХХ стагоддзі беларусы з найбольшай сілай і паўнатой выявілі сваю жыццяздольнасць, таленавітасць, свае творчыя і арганізатарскія магчымасці. З былога дэнацыяналізаванага насельніцтва «Северо-Западного края России» сфарміравалася беларуская нацыя. Нацыянальная ідэя, што заявіла пра сябе яшчэ ў ХІХ стагоддзі (В. Дунін-Марцінкевіч, К. Каліноўскі, Ф. Багушэвіч і інш.), на пачатку стагоддзя ўвасобілася ў стварэнні беларускай дзяржаўнасці ў форме БССР (1 студзе-ня 1919 года), а ў канцы стагоддзя — і ў абвяшчэнні дзяржаўнай незалежнасці Рэспублікі Беларусь (27 ліпеня 1990 года).
Вопрос: Якія сацыякультурныя з’явы садзейнічалі фарміраванню класічных асноў беларускай літаратуры?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Беларускія пісьменнікі ва ўсе перыяды, у самыя цяжкія часы былі з родным народам, становячыся — па меры неабходнасці — не толькі летапісцамі яго жыцця, уладарамі народных дум, але і воі-намі, дзяржаўнымі і палітычнымі дзеячамі, вучонымі. У пачатку ХХ стагоддзя, выкарыстаўшы заваёвы буржуазна-дэмакратычнай рэвалюцыі 1905—1907 гадоў, маладая, нацыянальна свядомая беларуская інтэлігенцыя па прыкладзе суседзяў, найперш украінцаў, актыўна ўзялася за адраджэнне нацыянальнай культуры, гістарычнай памяці, стварэнне духоўных каштоўнасцей. 1905 — закладзены асновы беларускага музея, узнік беларускі тэатр, зроблены першыя крокі для распрацоўкі беларускай музыкі, танца, для вывучэння нацыянальнай архітэктуры і арнаменту. Вядзецца этнаграфічная праца (галоўным чынам збор матэрыялаў для беларускага слоўніка), праводзяцца пошукі па гістарычным мінулым беларускай літаратуры і г. д., і г. д., і г. д.» Ва ўсім гэтым ініцыятарамі, арганізатарамі, а найчасцей і выканаўцамі былі майстры мастацкага слова. Так, згаданы Максімам Багдановічам беларускі музей арганізоўвалі публіцысты браты Іван і Антон Луцкевічы (пазней ён афіцыйна называўся Віленскі беларускі гісторыка-этнаграфічны музей імя Івана Луцкевіча; Вільня, 1921—1945). Максім Гарэцкі не толькі пісаў і друкаваў апавяданні і аповесці, але і даследаваў гісторыю беларускай літаратуры, выдаў першую «Гісторыю беларускае літаратуры» (Вільня, 1920). Браніслаў Тарашкевіч, адгукаючыся на надзённую патрэбу ўнармавання тагачаснай беларускай арфаграфіі і арфаэпіі, распрацаваў першую «Беларускую граматыку для школ» (Вільня, 1918). Вацлаў Ластоўскі надрукаваў першы, напісаны на беларускай мове і з беларускіх пазіцый, сістэматызаваны нарыс гістарычнага жыцця беларусаў — «Кароткую гісторыю Беларусі» (Вільня, 1910). Алаіза Пашкевіч (Цётка) і Якуб Колас, дбаючы пра нацыянальную асвету, не толькі закладалі падмурак дзіцячай літаратуры, але ўзяліся за стварэнне падручніка для пачатковага навучання беларускіх дзяцей, выдалі адпаведна «Першае чытанне для дзетак беларусаў» (Пецярбург, 1906) і «Другое чытанне для дзяцей беларусаў» (Пецярбург, 1909).
Вопрос: Што неабходна для існавання літаратурнага працэсу?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Літаратурны працэс — складанае, гістарычна абумоўленае развіццё літаратуры ў выглядзе комплексу ўзаемазвязаных фактаў і з’яў, узнікае толькі пры дастатковай колькасці стваральнікаў літаратуры (паэтаў, пра-заікаў, драматургаў, публіцыстаў, крытыкаў, перакладчыкаў) і іх належным ідэйна-творчым узаемадзеянні, пры наяўнасці літаратурных друкаваных органаў (перыёдыка, выдавецтвы). Ён уключае як здабыткі асобных пісьменнікаў, так і літаратурных суполак, цэлых літаратурных напрамкаў і плыняў. Для літаратурнага працэсу характэрны такія прыкметы, як масавасць і бесперапыннасць літаратурных з’яў і фактаў, пісьменніцкія ўзаемасувязі і ўзаемаўплывы, пераемнасць у развіцці літаратурна-мастацкіх традыцый. 

Найбольшае значэнне для развіцця літаратурнага працэсу маюць нацыянальны тэатр і друк. Яшчэ ў 1913 годзе ў артыкуле «Наш тэатр» Максім Гарэцкі сцвердзіў неаспрэчны пастулат: «Тэатр — сіла непамерная, а ў адраджэнні беларусаў, пры іх псіхіцы, пры іх дэмакратызме, ён можа сыграць вялікую ролю». Гэтак яно і здарылася. Самадзейныя тэатральныя гурткі (Мінск, Вільня, Пецярбург, Гродна, Полацк, Радашковічы і інш.), асабліва — Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні (1911—1916), Першая беларуская трупа Ігната Буйніцкага (1907—1913), вандроўны тэатр Уладзіслава Галубка (1920—1932) — ажывілі драматургічную спадчыну(В. Дунін-Марцінкевіч, Карусь Каганец), звярнуліся — асабліва пры недахопе нацыянальнага рэпертуару на пачатку стагоддзя — да перакладных п’ес («Па рэвізіі» М. Крапіўніцкага, «У зімовы вечар» і «Хам» Э. Ажэшкі, «Сватанне» і «Мядз-ведзь» А. Чэхава і інш.). Галоўнае ж — яны актуалізавалі беларускую драму як род літаратуры, паспрыялі станаўленню выдатных беларускіх драматургаў.
Вопрос: Вызначце ролю асобных выдавецтваў і перыядычных выданняў, найперш «Нашай нівы», у гісторыі айчыннай культуры і мастацтва слова.
Категория: школьный раздел
Ответы:
Нацыянальны друк як аснова літаратурна-мастацкай творчасці адыгрываў важную ролю ў грамдстве і развіццім беларускай літаратуры і мовы. Развіццё друку звязана з узнікненнем легальнай перыёдыкі на беларускай мове — газеты «Наша доля» (1906), «Беларус» (1913—1915), «Гоман» (1916), «Дзянніца» (1916), часопісы «Саха» (1912—1915), «Лучынка» (1914); літаратурны альманах «Маладая Беларусь» (1912—1913) і інш. Асаблівую ролю ў нацыянальным адраджэнні, развіцці літаратуры і мастацтва, арганізацыі літаратурнага працэсу адыграла штотыднёвая газета «Наша ніва» (Вільня, снежань 1906 — жнівень 1915 г.), сталымі супрацоўнікамі якой былі Янка Купала (у 1913—1915 гг. — яе рэдактар), Якуб Колас, Вацлаў Ластоўскі, Змітрок Бядуля, Сяргей Палуян, Антон Луцкевіч, Ядвігін Ш. і інш. Па сутнасці, усё лепшае з беларускай дарэвалюцыйнай літаратуры (творы названых аўтараў, а таксама Максіма Багдановіча, Цёткі, Максіма Гарэцкага, Канстанцыі Буйло, Уладзіславы Станкевіч — будучай жонкі Янкі Купалы і інш.) знайшло месца на старонках выдання. Так, толькі ў 1910 годзе газета змясціла, па падліках Максіма Багдановіча, «666 карэспандэнцый з 320 месцаў, 69 апавяданняў 30 розных аўтараў, 112 вершаў 24 паэтаў і шэраг публіцыстычных артыкулаў, якія належаць, апрача прадстаўнікоў самой рэдакцыі, 32 асобам». «Наша ніва» стала своеасаблівым штабам беларускага літаратурнага і культурнага руху.
Вопрос: Явное определение имеет форму неравенства двух понятий:
 (*ответ*) неверно
 верно
Атрибутивные - простые суждения:
 (*ответ*) верно
 неверно
В логическом квадрате функциональными являются все элементы:
 (*ответ*) верно
 неверно
В суждениях вида SaP субъект распределен, а предикат не распределен:
 (*ответ*) истинно
 ложно
В суждениях вида SiP субъект и предикат распределены:
 (*ответ*) неверно
 верно
В суждениях вида SoP субъект не распределен, а предикат распределен:
 (*ответ*) да
 нет
Для доказательства субконтрарности нельзя подобрать пример:
 (*ответ*) ложно
 истинно
Дополнительные виды категорических суждений отражают реальную ситуацию мышления:
 (*ответ*) да
 нет
Единичные суждения не имеют кванторного слова:
 (*ответ*) истинно
 ложно
Единичные суждения приравниваются к общим суждениям:
 (*ответ*) верно
 неверно
Каждое категорическое суждение устанавливает соотношение между субъектом и предикатом:
 (*ответ*) да
 нет
Качественная характеристика задается связкой суждений:
 (*ответ*) да
 нет
Качественных характеристик существует:
 (*ответ*) две
 три
 одна
 пять
Кванторное слово указывает на:
 (*ответ*) количество суждений
 качество суждений
 совместимость суждений
 несовместимость суждений
Контрарность - отношение между общими суждениями:
 (*ответ*) истинно
 ложно
Контрарные суждения могут быть одновременно истинными:
 (*ответ*) неверно
 верно
Логический квадрат - универсальная графическая схема соотношений между категорическими суждениями:
 (*ответ*) верно
 неверно
Логический квадрат построил Михаил Пселл в:
 (*ответ*) XI веке
 XVI веке
 XII веке
 XVIII веке
Категория: гуманитарные
Ответы:
Правильные ответы помечены по тексту
тест  прошел проверку
пользуемся)
Вопрос: Уважліва разгледзьце рэпрадукцыю карціны М. Савіцкага «Віленскія сустрэчы», змешчаную на форзацы вучэбнага дапаможніка. Паразважайце, пра што маглі б гаварыць паміж сабой намаляваныя на ёй М. Чурлёніс, Цётка, С. Шымкус, Л. Гіра, Янка Купала, В. Брусаў, У. Станкевіч, Змітрок Бядуля, Ядвігін Ш.
Категория: школьный раздел
Ответы:
На нашу думку пісьменнікі абмяркоўвалі развіццё беларускай літаратуры і мовы, яе будучае, станаўленне нацыянальнай культуры, марылі пра росківт беларускай нацыі, ставілі праблемы, абмяркоўвалі, шукалі шляхі іх вырашэння.
Вопрос: Якія мастацкія напрамкі і плыні панавалі ў еўрапейскай і рускай літаратуры ў пачатку ХХ ст.? Ці паўплывалі на беларускае прыгожае пісьменства сімвалізм, імажынізм, імпрэсіянізм?
Категория: школьный раздел
Ответы:
У самым пачатку ХХ стагоддзя рускую літаратуру, найперш паэзію, паглынулі хвалі заходнееўрапейскага мадэрнізму: сімвалізм, імажынізм, імпрэсіянізм, футурызм і інш. Далёка не «простай» была беларуская літаратура і ў той час, і ў пазнейшыя дзесяцігоддзі. Скажам, Янка Купала паказаў свае магчымасці не толькі ў рэалістычнай манеры пісьма, але і ў неарамантызме («Курган», «Бандароўна», «Магіла льва», «Яна і я»), сімвалізме («Раскіданае гняздо», «Сон на кургане», «Адвечная песня»). Да народнай міфалогіі звярнуліся М. Багдановіч («Лясун», «Вадзянік», «Падвей» і інш.), Якуб Колас («Казкі жыцця»), імпрэсіяністычныя ўплывыадчуваюцца ў «Абразках» Змітрака Бядулі і г. д. Аднак відавочна і тое, што традыцыі рэалістычнага выяўлення матэрыяльнага і духоўнага жыцця беларусаў пераважалі ва ўсёй тагачаснай беларускай літаратуры — пры ўсім яе наватарстве і «тэхнічных» эксперыментах.
Вопрос: Як вы разумееце словы Максіма Горкага, сказаныя ім у дачыненні да творчасці Янкі Купалы і Якуба Коласа: «Проста, задушэўна і, відаць, па-сапраўднаму народна… Нашым бы трошкі та-кіх якасцей»?
Категория: школьный раздел
Ответы:
У 1910 годзе Максім Горкі, прачытаўшы — дзякуючы «Нашай ніве» — асобныя творы Янкі Купалы і Якуба Коласа, з радасцю паведамляў выдаўцу А. Чарамному пра беларускіх пісьменнікаў: «Я нядаўна пазнаёміўся з імі — падабаецца! Проста, задушэўна і, відаць, па-сапраўднаму народна». А ў лісце да ўкраінскага пісьменніка М. Кацюбінскага са своеасаблівай «белай» зайздрасцю ўсклікаў: «Нашым бы трошкі такіх якасцей. О Божа! Вось бы добра было б!». Знакамімы расійскі пісьменнік выказвае сваё захапленне нашымі выдатнымі песнярамі, творчасць якіх — наш нацыянальны гонар. Блізкія, душэўныя, спеўныя — творы нашых класікаў не могуць пакінць раўнадушным нікога, мгчама таму, што пісаліся з вялікай любоўю не толькі да каріны, але і да свайго шматпакутнага народа.
Вопрос: Раскажыце пра станаўленне ў пачатку ХХ ст. беларускага прафесійнага тэатра.
Категория: школьный раздел
Ответы:
У 1913 годзе ў артыкуле «Наш тэатр» Максім Гарэцкі сцвердзіў неаспрэчны пастулат: «Тэатр — сіла непамерная, а ў адраджэнні беларусаў, пры іх псіхіцы, пры іх дэмакратызме, ён можа сыграць вялікую ролю». Гэтак яно і здарылася. Самадзейныя тэатральныя гурткі (Мінск, Вільня, Пецярбург, Гродна, Полацк, Радашковічы і інш.), асабліва — Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні (1911—1916), Першая беларуская трупа Ігната Буйніцкага (1907—1913), вандроўны тэатр Уладзіслава Галубка (1920—1932) — ажывілі драматургічную спадчыну(В. Дунін-Марцінкевіч, Карусь Каганец), звярнуліся — асабліва пры недахопе нацыянальнага рэпертуару на пачатку стагоддзя — да перакладных п’ес («Па рэвізіі» М. Крапіўніцкага, «У зімовы вечар» і «Хам» Э. Ажэшкі, «Сватанне» і «Мядзведзь» А. Чэхава і інш.). Галоўнае ж — яны актуалізавалі беларускую драму як род літаратуры, паспрыялі станаўленню выдатных беларускіх драматургаў.
Вопрос: Якія, на вашу думку, літаратурна-мастацкія традыцыі, закладзеныя ў пачатку ХХ ст., маглі знайсці працяг у развіцці беларускай нацыянальнай культуры на працягу ўсяго ХХ ст.?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Выхванне нацыянальнага адраджэння і свядомасці беларусаў, гістарычанай памяці народа, у тым ліку падезі дзвюх Сусветных войнаў, стварэнне духоўных каштоўнасцей, развіццё дзіцячай літаратуры, тэатра, крытычнай дзейнасці і г.д.
Вопрос: Раскажыце коратка пра сям’ю, вучобу, працу Цёткі.
Категория: школьный раздел
Ответы:
Нарадзілася Алаіза Пашкевіч 15 ліпеня 1876 года ў вёсцы Пяшчына Шчучынскага раёна (Гродзеншчына) у шматдзетнай шляхецкай сям’і. Пасля дамашняга навучання ў 1884 годзе паступіла адразу ў 4-ы клас прыватнай гімназіі Прозаравай у Вільні. У 1901 годзе нейкі час працавала ў вёсцы хатняй настаўніцай. Але У 1902 годзе ў Пецярбургу трапляе на курсы выхавацелек і кіраўніц фізічнай адукацыі вядомага ў той час педагога, прагрэсіўнага грамадскага дзеяча прафесара П. Ф. Лесгафта 

У час вучобы А. Пашкевіч у Пецярбургу аформіўся і дзейнічаў студэнцкі «Круг беларускай народнай прасветы і культуры» А. Пашкевіч была адной з яго ўдзельнікаў. Тады ж пачалася і яе літаратурная творчасць У 1904 А. Пашкевіч пераехала ў Вільню, дзе распачала актыўную прапагандысцкую работу, адначасова працавала фэльчаркай у Нова-Віленскай бальніцы. У 1904—1905 — дзяячка Беларускай сацыялістычнай грамады. Пад пагрозай арышту была вымушана ў 1905 на нейкі час пакінуць Вільню, але хутка вярнулася і прыняла ўдзел у выпуску першай беларускай газэты «Наша доля». Потым вымушаная эміграваць, едзе ў Галіцыю, дзе паступае (1905) на філасоўскі факультэтЛьвоўскага ўніверсытэту. Займаецца вывучэннем беларускага тэатра і фальклёру. Матэрыяльная незабяспечанасць, напружаная творчая праца абвастраюць хваробу лёгкіх. У 1908—1909 А. Пашкевіч жыве ў Кракаве, вучыцца ў Ягелонскім унівэрсытэце (да1911), пад чужым пашпартам наведвае Расейскую імпэрыю. У 1914 яна пачынае выдаваць у Мінску часопіс для моладзі «Лучынка». Каб паправіць здароўе, на некаторы час зноў выяжджае ў Фінляндыю і Швэцыю. У 1915 А. Пашкевіч прыкладае шмат намаганьняў для арганізацыі беларускіх школаў і настаўніцкіх курсаў у Вільні, дапамагае ў стварэнні прытулкаў, як сястра міласэрнасці даглядае хворых у тыфозным бараку. У 1916 у Лідзкім павеце лютавала эпідэмія тыфу. А. Пашкевіч засталася, каб дапамагчы хворым, але сама заразілася і памерла. Пахаваная ў Старым Двары пад Лідай.
Вопрос: Ахарактарызуйце Цётку як пісьменніцу, грамадскага дзеяча, жанчыну.
Категория: школьный раздел
Ответы:
Сучаснікі Алаізы прыгадвалі шчырасць, адкрытасць у яе паводзінах, манеры трымацца, апранацца і г. д. У Пецярбургу аформіўся і дзейнічаў студэнцкі «Круг беларускай народнай прасветы і культуры» А. Пашкевіч Некаторыя ў ёй бачылі нават своеасаблівы тып «курсісткі-нігілісткі». Асяроддзе гэтага гуртка шмат у чым вызначыла яе грамадзянскую пазыцыю — актыўная барацьба з царызмам, сацыяльнае вызваленьне працоўных, нацыянальнае вызваленне беларусаў
Вопрос: Як паўплывала на ўсё далейшае жыццё і творчасць Цёткі пабыўка ў Пецярбургу, навучанне на курсах Лесгафта?
Категория: школьный раздел
Ответы:
У 1902 годзе ў Пецярбургу тут на курсы выхавацелек і кіраўніц фізічнай адукацыі вядомага ў той час педагога, прагрэсіўнага грамадскага дзеяча прафесара П. Ф. Лесгафта (сёння Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры носіць яго імя). На курсы прымалі незалежна ад маёмаснага стану, веравызнання, адукацыі і 

ўзросту. Курсы давалі веды, неабходныя для працы масажысткамі і медыцынскімі сёстрамі, настаўнікамі фізкультуры. Нядоўгая пецярбургская пабыўка (уключна па 1904 г.) стала для пісьменніцы своеасаблівым універсітэтам як прафесійнага, так і маральнага, эстэтычнага і нават палітычнага выхавання, паклала адбітак на ўсё яе далейшае жыццё. 

На курсах, апрача тэорыі рухаў, фізічных практыкаванняў, выкладалі анатомію, гігіену, матэматыку, педагогіку, псіхалогію, гісторыю, геаграфію, хімію, чарчэнне, маляванне, спевы і інш. Несумненна, веды, атрыманыя на курсах, дапамаглі Алаізе Пашкевіч лёгка здаць у маі 1904 года экстэрнам экзамены за поўны курс Пецярбургскай Аляксандраўскай жаночай гімназіі. І тады ж — экзамен па лацінскай мове ў аб’ёме гімназічнага курса (ужо пры пецярбургскай Першай гімназіі). Слухачкі курсаў наведвалі шпіталі для душэўнахворых, прытулкі для калек. Курсы Лесгафта, дзякуючы свабодалюбству і дэмакратызму іх арганізатара, уплывалі і на маральны воблік навучэнцаў. Прастата і натуральнасць у адзенні, знешнім вобліку, жэстах, рухах — вось што патрабаваў Лесгафт ад сваіх слухачак. Была яшчэ адна важная задача курсаў, якую добра адчувалі навучэнцы. У прыватнасці, у 1903 годзе слухачкі першага года навучання, а сярод іх была і Алаіза, пісалі свайму любімаму прафесару Лесгафту: «Мы павінны выпрацаваць тут пэўны светапогляд, павінны развіць у сабе адцягненае мысленне, павінны выпрацаваць у сабе чалавека-грамадзяніна, непахісна-стойкага ў сваіх перакананнях, які кіруецца ва ўсіх сваіх учынках праўдай, ненавідзіць насілле і свавол». Менавіта такім чалавекам, у вялікай ступені дзякуючы курсам Лесгафта, стала Алаіза Пашкевіч
Вопрос: Прааналізуйце вершы «Мае думкі», «Мора», раскрыйце сутнасць іх рамантычна-сімвалічнай вобразнасці і алегарычнасці.
Категория: школьный раздел
Ответы:
Не толькі ўздым, але і ўтаймаванне рэвалюцыйнай хвалі выявіліся ў лірыцы Цёткі, пра што сведчыць верш «Мае думкі». Пачаты ён быў у 1905 годзе, закончаны — у 1906 годзе. Гэта выразна патрыятычны верш, пра што сведчаць радкі: «Думаць ўсюды аб народзе, // Родны край усюды сніць». Лірычны герой паэтэсы хацеў бы стаць то «зярном пшаніцы», то «рэчкай быстрай», то «ветрам буйным». І ўсё — дзеля людзей, каб іх накарміць, напаіць. Урэшце, каб разбудзіць іх, бо «ад цямноты людзі спяць». 
Заканчваецца верш даволі песімістычным прызнаннем «ветра»: 
Я там біўся, я там віўся, 
Я ім хаты паламаў, 
А ўсё ж такі не дабіўся, 
Каб народ свой голас даў!.. 
Тады, у 1905 годзе, «народ свой голас» не «даў», рэвалюцыя не перамагла (гэта здарылася толькі ў 1917 г.). Адсюль — песімізм. Але гэта — аптымістычны песімізм (пра што сведчыць у цэлым «бадзёрая» інтанацыя твора). 
Раз'юшанай марской стыхіяй здаецца ёй рэвалюцыя ў вершы "Мора" (яго падзагаловак — "Рэвалюцыя народная"). Шырокае, неабсяжнае мора становіцца неспакойным. Грыміць гром — і хвалі ўспененага мора ўздымаюцца да неба, рвуць берагі, змываюць векавыя горы і скалы. 
Мора вуглем цяпер стала, 
Мора з дна цяпер гарыць, 
Мора скалы пазрывала, 
Мора хоча горы змыць. 
Раз'юшаная стыхія на моры — гэта барацьба паўстаўшых мас супраць самаўладства. І ніхто не можа стаць папярок народнаму гневу, які, як мора, крышыць і змятае на сваім шляху ўсё гнілое, старое, струхлелае. У такой бясстрашнай барацьбе нараджаюцца героі-гіганты, для якіх лепш загінуць, чым адступіць, здацца. 
Такі бой вякамі жджэцца, 
Такі бой гігантаў дасць, 
У такім бою толькі грэцца, 
У такім бою толькі пасць. 
Паэзія Цёткі, якую можна ўпэўнена назваць летапісам рэвалюцыі 1905 г., уздымала рэвалюцыйны дух народа, паказвала сілу і моц працоўнага чалавека, які яшчэ так нядаўна пакорліва цярпеў прыніжэнне і прыгнёт.
Вопрос: Общеотрицательное суждение утверждает ни один субъект S ни есть предикат Р:
 (*ответ*) истинно
 ложно
Общеутвердительное суждение:
 (*ответ*) SaP
 SoP
 SiP
 SeP
Сверху логического квадрата находятся частные суждения:
 (*ответ*) неверно
 верно
Связка суждений имеет лексическое значение:
 (*ответ*) неверно
 верно
Справа от логического квадрата находятся отрицательные суждения:
 (*ответ*) да
 нет
Стороны и диагонали логического квадрата представляют собой отношения между видами категорических суждений:
 (*ответ*) истинно
 ложно
Субконтрарность - отношения между частными суждениями:
 (*ответ*) верно
 неверно
Субконтрарные суждения могут быть одновременно истинными:
 (*ответ*) да
 нет
Существуют виды категорических суждений, которые являются не основными видами категорических суждений:
 (*ответ*) верно
 неверно
Термин считается распределенным, если он мыслится во всем объеме:
 (*ответ*) верно
 неверно
Характеристики класса субъекта присущи:
 (*ответ*) общим суждениям
 единичным суждениям
 частным суждениям
 простым суждениям
Частноисключающее суждение нельзя разделить на ряд категорических суждений:
 (*ответ*) ложно
 истинно
Частноотрицательное суждение утверждает, что некоторые элементы класса субъекта являются элементами класса предиката:
 (*ответ*) нет
 да
Бессмысленным является высказывание:
 (*ответ*) законы логики не плавают в воде
 законы логики просты и очевидны
 высшая математика описывает таблицу умножения
 после всякого написанного предложения ставится точка
Высказывание, не отвечающее правилам синтаксиса, семантики или прагматики языка, относится к бессмысленным:
 (*ответ*) да
 нет
Высказывание, не содержащее других высказываний в качестве своих частей, есть простое высказывание:
 (*ответ*) да
 нет
Высказывание, описывающее действительность и являющееся истинным или ложным, есть описательное высказывание:
 (*ответ*) верно
 неверно
Категория: гуманитарные
Ответы:
Правильные ответы помечены по тексту
тест  прошел проверку
пользуемся)
Вопрос: Што характэрна для рытма-інтанацыйнага ладу вершаў Цёткі «Вера беларуса» і «Суседзям у няволі»?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Цётка сама была ў ліку першых барацьбітоў-адраджэнцаў, і яе паэтычны зрок хацеў бачыць не млявага, пакорнага і забітага беларуса, а цвёрдай волі нязломнага змагара за вызваленне сябе і свайго краю. Несумненна, ведаючы такіх людзей сярод паплечнікаў-грамадоўцаў, яна стварае ў вершы «Вера беларуса» суцэльны «гранітны» вобраз народа-змагара, - такога, якім хацела яго заўсёды бачыць. Вкарыстаны ў вершы прыём градацыі, узмоцнены паўторамі, надае яму асаблівую экспрэсіўнасць: 
Цяпер, братцы, мы з граніту, 
Душа наша з дынаміту, 
Рука цвёрда, грудзь акута, 
Пара, братцы, парваць пута! 
«Суседзям у няволі» (1906), звернуты да ўкраінцаў, якія ў той час таксама, як і беларусы, пакутавалі ад сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту, толькі ўжо ад іншага рэжыму — аўстра-венгерскага. У вершы пасля змрочнага малюнка тагачаснай беларускай рэчаіснасці, пададзенага з дапамогай яскравых мастацкіх дэталей («нагаек царскіх звон», «у нас там ноч», «мы ацямнелі з страшных мук» і г. д.), гучыць просьба-заклік да «суседзяў у няволі»: 
Нас катуюць! Чуйце, людзі! 
Чуйце, чуйце, руку дайце! 
Мы вам родны! Праўду знайце: 
Ці у долі, ці ў нядолі — 
З вамі станем ў адным полі, 
Рука ў руку з вашым братам 
За свабоду перад катам.
Вопрос: Якія фігуры паэтычнага сінтаксісу часта сустракаюцца ў вершах паэтэсы і з якой мэтай яны ўжываюцца?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Асноўныя фігуры паэтычнага сінтаксісу часта сустракаюцца: паўторы (“Чуйце, чуйце, руку дайце!”), анафары “Мора вуглем цяпер стала,// Мора з дна цяпер гарыць”), градацыя (верш “Вера беларуса”), шматзлучнікавасць, шматпрыназоўнікавасць), градацыі, паралелізм, рытарычныя воклічы, пытанні і г. д. Так як гэта –вершы-заклікі, вершы-лістоўкі, гэтыя прыёмы дазваляюць стварыць аратарскую інтанацыю гэтага верша.
Вопрос: Раскажыце пра галоўныя вехі жыццёвага і творчага шляху Ядвігіна Ш.
Категория: школьный раздел
Ответы:
Антон Іванавіч ЛЯВІЦКІ (4 студзеня 1869, маёнт. Добасна, цяпер в. Старая Добасна Кіраўскага р-на Магілёўскай вобл. — 24 лютага 1922, Вільня) — беларускі празаік, публіцыст, фельетаніст,драматург, паэт і літаратуразнавец. 

Нарадзіўся ў сям'і ўпраўляючага маёнткам. Скончыў Мінскую губернскую гімназію. Вучыўся на медыцынскім факультэцеМаскоўскага ўніверсітэта, за ўдзел у студэнцкіх хваляваннях у 1890 г. быў арыштаваны і выключаны з універсітэта. Сядзеў уБутырскай турме. Пасля вызвалення вярнуўся на радзіму, працаваў памочнікам правізара ў Радашковічах, потым у краме-кааперацыі. Па стану здароўя пакінуў працу і пераехаў з сям'ёй у бацькоўскі фальварак Карпілаўка пад Радашковічамі, дзе правёў значную частку астатняга жыцця. У 1894 годзе Антон Лявіцкі ажаніўся з Люцыяй Аляксандраўнай Гнатоўскай. Па ўспамінах дачкі, Ванды Лявіцкай, Люцыя была маладзейшая за свайго мужа на пяць гадоў. У шлюбе нарадзілася чацвёра дзяцей: Ванда, Лявон, Вацлаў і Казімір. 

У 1909—1910 г. жыў у Вільні, працаваў сакратаром, а затым загадчыкам літаратурнага аддзела «Нашай нівы». У 1913 г. працаваў у рэдакцыі газеты «Беларус». З лістапада 1913 да студзень 1915 г. — тэхнічны рэдактар беларускага сельскагаспадарчага часопіса «Саха» і беларускага часопіса для дзяцей і моладзі «Лучынка» ў Мінску. 

Літаратурную дзейнасць пачаў у турме: пераклаў на беларускую мову апавяданне У. Гаршына «Сігнал» (выдадзена ў Маскве ў 1891). У 1892 напісаў камедыю «Злодзей» (пастаноўка забаронена паліцыяй, рукапіс згубіўся). Першае апавяданне на беларускай мове «Суд» апублікаваў у 1906 («Наша доля»). Аўтар зборнікаў апавяданняў «Бярозка» (Вільня, 1912, 1923), «Васількі» (Вільня, 1914), «Апавяданні» (1940, 1946), падарожнага нарыса «Дзед Завала» (Вільня, 1910), кнігі «Успаміны» (Вільня, 1921), няскончанага рамана «Золата». Таксама аўтар шэрага рэцэнзій і літаратурна-крытычных артыкулаў. У 1976 г. выйшлі Выбраныя творы. 

Падчас Першай сусветнай вайны ў Карпілаўцы працаваў прытулак для дзяцей бежанцаў, дзе ўся праца з дзецьмі вялася па-беларуску. 

У апошнія гады жыцця пісьменнік цяжка хварэў. Памёр Ядвігін Ш. 24 лютага 1922 года ў адным са шпіталяў Вільні, у поўнай адзіноце, удалечыні ад дома і сям’і. На старым віленскім могільніку Роса ўстаноўлены надмагільны помнік пісьменніку, аднаму з тых, хто набліжаў ідэю незалежнасці Беларусі, прагнуў краю асветы, культуры, як мог, памнажаў наш духоўны скарб.
Вопрос: Да якіх жанраў звяртаўся Ядвігін Ш. на працягу сваёй літаратурнай творчасці?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Ядвігін Ш. увайшоў у беларускую літаратуру як навеліст, нарысіст, фельетаніст, перакладчык, аўтар аднаго з першых беларускіх раманаў. Пісаў ён на беларускай, польскай і рускай мовах. Першыя апавяданні пісьменніка лічацца мастацкімі апрацоўкамі, інтэрпрэтацыямі народных жартаў, анекдотаў, гутарак, казак, нагадваюць байкі ў прозе і характарызуюцца вострай сатырычнай скіраванасцю. У іх выкрываюцца зайздрасць, сквапнасць, празмерная цікаўнасць, забабоннасць і іншыя заганы чалавечай натуры. Героямі іх у большасці выпадкаў з'яўляюцца простыя людзі, сяляне, якім аўтар спачувае і якіх павучае з пазіцый народнай маралі. Так у серыі гумарыстычных навел «Вучоны бык», «З маленькім білецікам», «Пазыка», «Заморскі звер», «Цырк» сяляне трапляюць у даволі кур'ёзныя сітуацыі гарадскога жыцця, дзе паводзяць сябе па-дзіцячы наіўна, даверліва, неразважліва, часам без усякай логікі. Апавяданне «Рабы» з'яўляецца вострай крытыкай на людское хамства, блізарукае жыццё, «Падласенькі» — сатырай на тых прадстаўнікоў інтэлігенцыі, якія, вывучыўшыся на бацькоўскія грошы, адракаліся ад іх, «Важная фіга» — высмейваннем злых і сварлівых свякрух, «Дачэсныя» — выкрыццём сквапнасці, несумленнасці, няўдзячнасці, ашуканства. 

Пазнейшыя творы пісьменніка характарызуюцца большай рэалістычнасцю, сацыяльнай завостранасцю. Цяжкая доля вясковай жанчыны паказваецца ў апавяданнях «Гаротная» (пра шматпакутнае жыццё Тамачыхі), «Бярозка» (аб нялюбым замужжы і горкім лёсе Марыські), «Шчаслівая» (аб сквапнай жонцы, якая, падманутая мужам, памірае з думкай аб золаце ў гаршчку, дзе на самай справе знаходзілася ўсялякае смецце). У цэнтры алегарычнага апавядання «Дуб-Дзядуля» вобраз мужыка, які ў сне шукае ваду старому дубу. Пошукі прыводзяць селяніна да трох азёр, ля якіх ён сустракае трох бабуль — Працу, Бяду і Цярпенне. Бабулі хочуць дапамагчы людзям, але іх вялікія намаганні не могуць пазбавіць чалавека поту, слёз і крыві. У апавяданні паказваецца цяжкі лёс беларускага селяніна, выказваецца шчырае спачуванне народу, мара аб яго лепшым будучым.
Вопрос: Назавіце вызначальныя рысы празаічнага стылю Ядвігіна Ш.
Категория: школьный раздел
Ответы:
З прыходам у беларускую літаратуру таленавітага самабытнага празаіка Ядвігіна Ш. крытыкамі адразу былі заўважаны адметнасці мастацкага стылю пісьменніка. Пісьменнік меў схільнасць да выбару і адлюстравання вострых сацыяльных праблем, якія ўзнікалі на пераломе стагоддзяў і неслі ў сабе драматычныя і трагічныя наступствы для асобы. Выкарыстаныя пісьменнікам вобразна-выяўленчыя сродкі мовы, такія, як метафара, алегорыя, іронія, персаніфікацыя, робяць яе сціслай, трапнай, яскравай, як мова народных паданняў, казак, анекдотаў. Кожны таленавіты пісьменнік мае свой стыль, які абумоўлены яго своеасаблівым светабачаннем і светаадчуваннем, што звязана з арыгінальнасцю і непаўторнасцю яго асобы. Максім Багдановіч пісаў: «Няма спрэчкі, што ў асобе Ядвігіна Ш. мы маем аднаго з найлепшых баечнікаў нашых часоў». Вацлаў Ластоўскі звярнуў увагу на яшчэ адну асаблівасць таленту Ядвігіна Ш.: «У яго творчасці я бачу два моманты: творчасць для масы і крык уласнай душы. Ні ў гумарыстычных апавяданнях, ні ў казках, легендах, ні ў сатырычных алегорыях, каторыя прыбліжаюць нашага аўтара да такіх пісьменнікаў, як Шчадрын і Горкі ў Расіі або Леманскі ў Польшчы, Ядві-гін Ш. не праявіў сваёй глыбокай і трагічнай душы. Душа гэта праглянулася праз апавяданні (“З бальнічнага жыцця”, “Зарабляюць”) і ў паэзіі прозай (“Раны”, “Васількі”)».
Вопрос: Што паўплывала на мастацкую адметнасць твораў пісьменніка?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Мастацкі талент пісьменніка фарміраваўся пад непасрэдным уплывам беларускай вусна-паэтычнай творчасці, якую ён увабраў, як і родную мову, з малаком маці. Думку пра тое, што жывая беларуская мова «гладкая, пявучая, лірычная, багатая ў словы і звароты, каторых хватае выказаць нават такія чароўныя творы, як Міцкевіча», пацвердзіў сваёй арыгінальнай мастацкай творчасцю Ядвігін Ш
Вопрос: Як вырашаецца ў апавяданні «Дуб-дзядуля» праблема сэнсу і каштоўнасці чалавечага існавання? У якім моманце твора гэта праблема выяўлена ў прытчавай форме?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Цэнтральная праблема твора — праблема сэнсу і каштоўнасці чалавечага існавання — сфармулявана праз маналог Дуба-дзядулі, а пазіцыя аўтара выяўляецца зноў жа праз прытчавую форму. Алегарычны (іншасказальны) сэнс маналога дуба можна патлумачыць наступным чынам: дуб «з тутэйшых — даўнейшых застаўся адзін», бо захоўваў тра-дыцыі свайго краю, навучыўся змагацца з нягодамі. Яго суседзі-сваякі загінулі і не пакінулі новае пакаленне. Тая змена, што вырасла з чужога насення, была слабая — «гніль нейкая, дый толькі» — і фізічна, і маральна. У пачатку твора дуб выглядае магутным, а ў канцы — бездапаможным: «пакалечаны, веку дажываю, а ніводзін жалудок мой не ўзрос...». Дуб хацеў, каб традыцыі не загінулі, каб справа бацькоў і дзядоў была прадоўжана. «Каб хоць два, хоць год далі вы мне засілку — вадзіцы чыстай, здаровай, — можа б, вам памятку пакінуў: новае пакаленне...» Маналог Дуба-дзядулі напоўнены пісьменніцкім клопатам і пачуццём трывогі за найвялікшую каштоўнасць, якая перадаецца ў спад-чыну новаму пакаленню і дзеля якой трэба шукаць жывой вады, — за Бацькаўшчыну. Апавяданне заканчваецца сімвалічна: дуб загінуў, але «з-пад яго вылезлі тры, хоць яшчэ цененькія, але гладкія, роўныя дубочкі...». Канцоўка твора сцвярджае перамогу дабра над злом, новага над старым.
Вопрос: Якія вобразы ў апавяданні «Дуб-дзядуля» можна лічыць сімвалічнымі?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Ядвігін Ш. выкарыстаў у творы вобраз-сімвал Жывой вады. Гэты вобраз часта сустракаецца ў казачных творах і сімвалізуе перамогу дабра над злом, аднаўленне з мёртвых. Даволі часта ў фальклоры сустракаецца вобраз дуба, які ўвасоблівае магутнасць, моц, здароўе, упэўненасць. Гэты вобраз традыцыйны ў фальклоры. У Ядвігіна Ш. — дуб ужо стары, яму патрэбна маладая змена. Жывая вада можа дапамагчы ў гэтым. 

Сімвал (з грэч. мовы — умоўны знак) — умоўнае абазначэнне з'явы праз прадмет, які нечым яе нагад-вае, намякае на яе. 

Пісьменнік стварыў вобразы-сімвалы Працы, Бяды і Цярпення. Яны івыступаюць адвечнымі ма-ральнымі катэгорыямі горкай долі, паднявольнага жыцця народа.
Вопрос: Раскрыйце алегорыю вобразаў Працы, Бяды, Цярпення. Што сцвярджае пісьменнік гэтымі вобразамі?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Праца, Бяда, Цярпенне — вобразы-сімвалы беларускай прасторы таго часу, у якіх увасоблены сацыяльна значныя з'явы сялянскага жыцця. Яны сведчылі пра гаротны лёс паднявольнага селяніна
Вопрос: Вызначце з дапамогай слоўніка літаратуразнаўчых тэрмінаў агульнае і адметнае паміж такімі фальклорнымі жанрамі, як байка, казка, легенда, паданне, прытча. Знайдзіце тлумачэнне па-няццяў «алегорыя», «метафара», «персаніфікацыя», «сімвал» і раскрыйце іх сутнасць.
Категория: школьный раздел
Ответы:
Байка —невялікі звычайна вершаваны, алегарычны твор павучальна-гумарыстычнага ці са-тырычнага характару. 2. (перан.) апавяданне, выду-маная гісторыя з фантастычнымі элементамі. 

Казка — жанр вуснай народнай творчасці, звы-чайна празаічнае апавяданне фантастычнага або сацыяльна-бытавога зместу з выкарыстаннем вымыслу (выдумкі). Казка вылучаецца сярод іншых празаіч-ных твораў сваёй паэтычнай мовай, незвычайнай пабудовай, для якой характэрны зачын і канцоўка. 

Легенда (лац. legenda — вартае прачытання) — невялікае фальклорнае або літаратурнае фантастычнае апавяданне, у аснове якога ляжыць расказ пра нейкую незвычайную падзею або геройскі ўчынак выдатнага чалавека, успрынятыя як цуд. Дзеянне легенды праецыруецца адначасова на мінулае, цяперашняе і будучае. 

Гэтым легенду часам адрозніваюць ад блізкага да яе падання, якое захоўвае памяць пра розныя з’явы і падзеі нацыянальнай гісторыі (бітвы з ворагамі, будаўніцтва храмаў, узнікненне тапанімічных назваў і інш.). 

Прытча — невялікі алегарычны аповед павучальнага характару. Яна блізкая да байкі, але, у адрозненне ад апошняй, не мае традыцыйных умоўных персанажаў. У прытчы, паводле Ф. Скарыны, схавана «мудрасць, як моц у дарагім камені, і золата ў пяску, і ядро ў арэху». 

Алегорыя (ад стар.-грэч.) — іншасказанне, ўвасабленне ў канкрэтным мастацкім вобразе абстрактнага паняцця, выраз якой-небудзь адцягненай ідэі. 

Метафара — троп, ужыванне слова ці выраза ў пераносным значэньні праз супастаўленьне пэўнай з’явы ці прадмета зь іншай з’явай ці прадметам на аснове агульных для іх адзнак і ўласьцівасцей. 

Персаніфікацыя (ад лац. persona — асоба і facio — раб-лю) — наданне чалавечых уласцівасцей асобным рэчам, прадметам, з’явам прыроды. Так, прыроду нярэдка «ачалавечвае» Янка Купала («Шэпчуцца явар з калінаю…»). У драматычнай паэме «Адвечная песня» ўласцівасці чалавека нададзены нават такім абстрактным паняццям і з’явам, як жыццё, бяда, голад, холад, асобным порам года (вясна, лета, восень, зіма). Часам у гэтым значэнні ўжываецца тэрмін «увасабленне». 

Сімвал — гэта знак, выява якой-небудзь рэчы або жывёлы для абазначэння сутнасці прадмета; умоўны знак якіх-небудзь паняццяў, ідэй, з'яў. 

Паняцце сімвала цесна звязана з такімі катэгорыямі як мастацкі вобраз, алегорыя і параўнанне.
Вопрос: Высказывание, устанавливающее абсолютную или сравнительную ценность какого-то объекта, является оценочным высказыванием:
 (*ответ*) верно
 неверно
Грамматически правильное предложение, взятое вместе с его содержанием, есть высказывание:
 (*ответ*) да
 нет
Дизъюнкция истинна, когда хотя бы одно из входящих в нее высказываний истинно:
 (*ответ*) да
 нет
Импликацией называется связка:
 (*ответ*) "если, то"
 "и"
 "или"
 "неверно, что"
 "если и только если"
Импликация является ложной, когда оба входящих в нее высказывания ложны:
 (*ответ*) неверно
 верно
К модальным не относится высказывание:
 (*ответ*) платина является металлом
 истинно, что платина металл
 доказано, что платина металл
 в силу законов природы платина является металлом
К нормативным модальным понятиям относятся понятия "хорошо", "обязательно", "плохо" и "запрещено":
 (*ответ*) неверно
 верно
К нормативным модальным понятиям относятся:
 (*ответ*) "обязательно", "разрешено", "запрещено"
 "хорошо", "плохо", "безразлично"
 "раньше", "одновременно", "позже"
 "знает". "сомневается", "отрицает"
К оценочным модальным понятиям относятся понятия:
 (*ответ*) "хорошо", "плохо", "безразлично", "лучше", "хуже", "равноценно"
 "знает", "сомневается", "полагает", "утверждает"
 "логически необходимо", "логически возможно", "логически случайно"
 "обязательно", "разрешено", "запрещено"
Категорическое высказывание включает субъект, предикат и связку:
 (*ответ*) верно
 неверно
Конъюнкция истинна, только если оба входящих в нее высказывания истинны:
 (*ответ*) верно
 неверно
Логический квадрат представляет отношения между категорическими высказываниями:
 (*ответ*) да
 нет
Логическое противоречие представляет собой конъюнкцию высказывания и его отрицания:
 (*ответ*) верно
 неверно
Модальная логика изучает:
 (*ответ*) логические связи модальных высказываний
 основные принципы модальных оценок
 отношения между оценочными и нормативными модальностями
 отношения между логическими и онтологическими модальными понятиями
Модальные понятия характеризуют устанавливаемую в высказывании связь с той или иной точки зрения:
 (*ответ*) верно
 неверно
Неопределенным является высказывание:
 (*ответ*) Нью-Йорк больше Парижа
 9 больше 5
 некоторые люди являются художниками
 Лев Толстой написал несколько романов
Категория: гуманитарные
Ответы:
Правильные ответы помечены по тексту
тест  прошел проверку
пользуемся)
Вопрос: Чаму Янка Купала — «першая з вяршынь беларускага Эльбруса паэзіі» (П. Тычына)?
Категория: школьный раздел
Ответы:
У кожнага народа сярод класікаў нацыянальнага пісьменства вылучаюцца постаці найгалоўнейшыя, якія ўнеслі асаблівы ўклад у развіццё роднай літаратуры, мовы і культуры, сталі своеасаблівымі сімваламі самога народа. У англічан гэта Уільям Шэкспір, у рускіх — Аляксандр Пушкін, ва ўкраінцаў — Тарас Шаўчэнка… У беларусаў такой постаццю з’яўляецца Янка Купала (Іван Дамінікавіч Луцэвіч). 

Зразумела, Янка Купала не зрабіў бы для літаратуры, культуры беларускага народа ўсяго таго, што ён здзейсніў за свае шэсцьдзясят гадоў, каб не было побач з ім яго паплечнікаў, аднадумцаў-падзвіжнікаў. Гэта найперш другі волат беларускага слова Якуб Колас, а таксама Максім Багдановіч, Цётка, Максім Гарэцкі, Змітрок Бядуля, Алесь Гарун, Цішка Гартны, Вацлаў Ластоўскі, Антон Луцкевіч… Аднак несумненна і тое, што сярод гэтай слаўнай плеяды таленавітых і самаахвярных беларускіх пісьменнікаў-адраджэнцаў (і ўвогуле сярод дзеячаў беларускай культуры ўсяго ХХ стагоддзя) Янка Купала стаў самай прыкметнай фігурай — і па моцы літаратурнага таленту, і па творчай выніковасці рэалізацыі гэтага таленту. 

Выдатны ўкраінскі паэт Паўло Тычына вобразна назваў Янку Купалу «першай вяршыняй беларускага Эльбруса паэзіі». Творчы патэнцыял Янкі Купалы выявіўся не толькі больш магутна, выразна, але і раней, чым у іншых беларускіх творцаў пачатку ХХ стагоддзя. У прыватнасці, раней за яго аднагодка — Якуба Коласа.
Вопрос: Што вы можаце сказаць пра разнастайнасць таленту Янкі Купалы? Якія тры галоўныя крыніцы яго творчасці можна вызначыць?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Творчасць Янкі Купалы называюць летапісам жыцця, працы і барацьбы беларускага народа, квітнеючым садам, у якім сабраны самыя дарагія каштоўнасці мастацкага слова. Купала адкрыў вобраз беларускага селяніна як першаасновы народнага жыцця, маралі, духоўнай моцы народа. Першы народны паэт Беларусі, драматург, перакладчык, палымяны публіцыст, грамадскі дзеяч, Янка Купала пакінуў нам багатую спадчыну, якая ўвабрала ў сябе народныя паданні, песні, казкі, легенды, а таксама традыцыі дэмакратычнай літаратуры XIX ст. 

Можна вылучыць тры галоўны крыніцы яго творчасці: 

Па-першае, самаадукацыя і кнігі. Менавіта яны дапамаглі маладому паэту атрымаць веды і пра асобныя правілы вершаванай творчасці. «Пісаць пачаў я з 1904 года, — расказваў Янка Купала пра свае першыя вершаваныя спробы, — але спачатку нічога добрага не выходзіла, паколькі я не меў тады яшчэ нават самага малога ўяўлення пра тэорыю вершавання. Пазней трапілася мне ў рукі стылістыка, і справа пачала наладжвацца». 

Другой крыніцай, з якой Янка Купала наталяў прагу ведаў, што абуджала яго мастакоўскую фантазію, стала народная вусна-паэтычная творчасць. Ён любіў слухаць народныя казкі, легенды, песні. «Больш за ўсё, я думаю, аказалі ўплыў на мяне беларускія народныя казкі, якія я чуў у дзяцінстве, — прыгадваў ужо ў сталыя гады паэт. — Калі мы жылі ў Прудзішчы… у нас служыў парабак Песляк… Ён быў надзвычайны майстра расказваць казкі. Помню, што я яму не даваў праходу. Ці пойдзе ён у поле араць, ці едзе на начлег, я заўсёды з ім і заўсёды вымольваю ў яго казкі. Расказваў ён цудоўна… Можаце сабе ўявіць: чалавек ходзіць за сахой, а следам за ім, як варона, хаджу я і слухаю». 

Трэцяй крыніцай творчасці паэта быў навакольны свет. Беларуская прырода з яе лясамі, рэкамі і азёрамі, багатай фаў най і флорай. Назіранні над жыццём працоўнага сялянства, рабочых — з аднаго боку, і пануючых класаў (паноў, чыноўнікаў, фабрыкантаў) — з другога. Таксама — сустрэчы з многімі цікавымі людзьмі і грамадуімі дзеячамі.
Вопрос: Чаму Іван Луцэвіч выбраў для сваёй творчасці псеўданім Янка Купала?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Нарадзіўся Іван Луцэвіч у 1882 годзе, 7 ліпеня — якраз на Купалле. Як вядома, у ноч на Івана Купалу шукаюць у лесе папараць-кветку — кветку шчасця. Згодна з народным павер’ем, хто знойдзе яе — таму адкрыюцца многія таямніцы жыцця, той зможа разумець мову жывёл і раслін, дасягнуць усяго, чаго захоча. Паэт таксама хацеў здабыць шчасце — і не столькі для сябе, колькі для роднага народа. Таму і псеўданім такі сабе выбраў.
Вопрос: Што ўяўляла сабой «цыганскае жыццё» сям’і Луцэвічаў? Чым яно было выклікана?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Бацькі будучага паэта Дамінік Ануфрыевіч і Бянігна Іванаўна не мелі сваёй зямлі, арандавалі яе ў буйных памешчыкаў. Памешчыкі ж доўга не тры-малі арандатараў — каб тыя не «ўрасталі» ў гаспадарку, не мелі да яе залішніх прэтэнзій. Так, ажаніўшыся, Луцэвічы амаль тры гады, да самага нараджэння Яся, арандавалі кавалак зямлі ў Паморшчыне (невялікая вёска, цяпер злілася з мястэчкам Ракаў Валожынскага раёна). Не паспеў Ясь у Вязынцы і хадзіць пачаць, як адтуль яны пераехалі ў Юзафова, затым былі Косіна, Сенніца, Прудзішча, Селішча… Частыя пераезды не дазвалялі сям’і Луцэвічаў абжыцца, даць дзецям належную па тым часе адукацыю. Хаця, з другога боку, такое «цыганскае жыццё» ўзбагачала іх усё новымі і новымі ўражаннямі, дарыла сустрэчы з многімі цікавымі людзьмі.
Вопрос: Дзе і як атрымаў літаратурную адукацыю Янка Купала? Што сведчыць пра яе грунтоўнасць?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Жывучы ў Селішчы, Янка пазнаёміўся з панам Сігізмундам Чаховічам, які, адбыўшы пакаранне за ўдзел у паўстанні 1863 года, вярнуўся ў суседнюю вёску Бясяды. У Чаховіча была агромністая бібліятэка. Кніг для Яся, які вольна чытаў на рускай і польскай мовах, ён не шкадаваў, і перад хлопчыкам адкрыўся цэлы кніжны свет… Кнігі дапамаглі маладому паэту атрымаць веды і пра асобныя правілы вершаванай творчасці. «Пісаць пачаў я з 1904 года, — расказваў Янка Купала пра свае першыя верша-ваныя спробы, — але спачатку нічога добрага не выходзіла, паколькі я не меў тады яшчэ нават самага малога ўяўлення пра тэорыю вершавання. Пазней трапілася мне ў рукі стылістыка, і справа пачала наладжвацца».
Вопрос: Калі і дзе быў надрукаваны першы верш Янкі Купалы? Як ён называўся? Хто пасадзейнічаў яго публікацыі?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Беларускі публіцыст, літаратурны крытык, філосафУладзімір Самойла разгледзеў у юнаку незвычайны талент і дапамог апублікаваць яго першы твор. Гэтым творам аказаўся верш «Мужык», які быў змешчаны ў мінскай прагрэсіўнай рускамоўнай газеце «Северо-Западный край» 15 мая 1905 года.
Вопрос: Ахарактарызуйце першы зборнік вершаў Янкі Купалы, назавіце месца і год яго выдання. Хто яго рэдагаваў? Якія іншыя кнігі песняра вы ведаеце?
Категория: школьный раздел
Ответы:
З’яўленне ў Пецярбургу беларускага выдавецтва «Загляне сонца і ў наша ваконца» паспрыяла выхаду ў свет і першага зборніка паэта «Жалейка» (1908). Рэдактарам зборніка стаў беларус па паходжанні, кіраўнік выдавецкай суполкі «Загляне сонца і ў наша ваконца» прафесар Браніслава Эпімах-Шыпіла. 

«Жалейка» Янкі Купалы стала цэлай з’явай у новай беларускай літаратуры. Чытачы ўбачылі ў ёй своеасаблівае люстэрка сваіх дум і перажыванняў, надзей і мар, крыніцу эстэтычнай асалоды. Крытыкі адразу канстатавалі: у беларускай літаратуры з’явіўся творца, пасля якога ні літаратура, ні сама беларуская мова не патрабуюць ніякіх паблажлівых скідак на маладосць.
Вопрос: Якую ролю ў жыцці і станаўленні творчай асобы беларускіх пісьменнікаў адыграў Пецярбург?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Пецярбург у значнай ступені паўплываў на станаўленне Янкі Купалы як вялікага нацыянальнага пісьменніка еўрапейскага маштабу. Тут канчаткова сфарміраваўся яго дэмакратычны светапогляд, акрэсліўся выразны гуманізм і патрыятызм творчасці. Увогуле, Пецярбург займае асаблівае месца ў гісторыі беларускай літаратуры. Згадаем хаця б, што тут у свой час жылі (вучыліся, працавалі) Ян Баршчэўскі, Кастусь Каліноўскі, Францішак Багушэвіч, Янка Лучына, Адам Гурыновіч… Янка Купала, ходзячы пецярбургскімі праспектамі і завулкамі, безумоўна, памятаў пра іх, як і пра выдатных рускіх, украінскіх пісьменнікаў, жыццё і творчасць якіх былі звязаны з гэтым горадам. Пецярбург праз курсы А. Чарняева значна паглыбіў веды аўтара «Жалейкі» па гісторыі сусветнай літаратуры, тэорыі літаратуры, у прыватнасці па тэорыі вершаскладання, паспрыяў шырокаму знаёмству яго з тагачаснай рускай літаратурай, асабістым кантактам (а ў асобных выпадках — і дружбе) з асобнымі расійскімі літаратарамі. У Пецярбургу Янка Купала падрыхтаваў і выдаў яшчэ два зборнікі вершаў — «Гусляр» (1910) і «Шляхам жыцця» (1913), драматыч-ную паэму «Адвечная песня» (1910). Тут, наведваючы спектаклі пецярбургскіх тэатраў, у яго выспела ідэя напісання сваіх драматычных твораў — драматычнай паэмы «Сон на кургане» (1910), п’ес «Паўлінка» (1912) і «Раскіданае гняздо» (1913).
Вопрос: Янка Купала і «Наша ніва». Раскажыце пра сувязь паэта з гэтай газетай.
Категория: школьный раздел
Ответы:
Калі ў Вільні пачала выходзіць штотыднёвая газета «Наша ніва», паэт стаў друкавацца ў ёй ледзь не ў кожным нумары, апублікаваўшы там каля 150 вершаў, паэмы «У піліпаўку» (1908), «За што?» (1909), «Курган» (1912), «Бандароўна» (1913) і інш. Пасля выхаду “Жалейкі” паэта запрашаюць на працу ў Вільню. Ён пачынае працаваць бібліятэкарам і адначасова — супрацоўнікам «Нашай нівы». Знаёміцца асабіста з Якубам Коласам, Сяргеем Палуянам, Цішкам Гартным, Іванам і Антонам Луцкевічамі, іншымі дзеячамі беларускай літаратуры. І — піша, піша ўсё новыя творы.
Вопрос: Што вы ведаеце пра літаратурную і грамадскую працу Янкі Купалы ў савецкі час?
Категория: школьный раздел
Ответы:
Пры савецкай уладзе Янка Купала амаль бязвыезна жыў у Мінску, займаўся актыўнай літаратурнай і грамадскай працай, разам з усім савецкім народам раздзяляў радасці і беды, поспехі і складанасці пабудовы новага жыцця. Выдаваў кнігі («Спадчына», 1922 г.; «Безназоўнае», 1925 г.; «Ад сэрца», 1940 г. і інш.), прымаў удзел у стварэнні Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, Акадэміі навук Беларусі, Саюза пісьменнікаў СССР, выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР, сустракаўся з чытачамі ў розных мясцінах Беларусі і ўсяго СССР і інш. Напад гітлераўскай Германіі паэт сустрэў палкімі словамі закліку няшчадна знішчаць «гітлерцаў шалёных» — вершам «Беларускім партызанам».