Система преподавания татарского языка русскоязычным учащимся
Автор: Ибрагимова Альмира хамзаевна (учитель татарского языка и татарской литературы, Республика Татарстан, Зеленодольский район, пгт Васильево, школа №2)
Тип документа: Статья. Аудитория: методисты. Дата публикации: 02.06.2014
Описание: Представлен опыт работы учителя.

Ибрагимова Альмира Хамзаевна
Республика Татарстан, Зеленодольский район. пгт Васильево, школа №2
Учитель татарского языка и татарской литературы

Система
работы   учителя   татарского  языка
и татарской литературы
  
           Проработав  учителем  начальных   классов   с   1985  года, в    1998  году    я    перешла   на  обучение   татарского  языка    и татарской   литературы.      Для   меня    встал   главный   вопрос:
Как  заинтересовать,  а  быть  более  точным: заставить учащихся     другой     национальности    изучать  неродной    для   них   язык?    Причём    слыша    слова,   что     данный   язык   им   не    нужен. 
           Во - первых, дети  не желали  писать  на уроке. С    целью   заинтересовать   постоянно    выполнять     работу   в  тетради:   и     классную     работу,    и     выполнять      домашнее   задание,    мне   пришлось    продумать    такой      вариант.     За  работу    в    тетради     каждый    ученик       получал      среднюю  оценку    в     журнал.      Данная      работа      занимает     много  времени,  но    дало   результат:    дети   начали   выполнять  всю
работу.   Далее   я   заметила,   что  у  данных   детей  существует
психологический  страх   перед   выражением:   пишем   диктант.
С   целью  решить  данную   проблему,   мне    пришлось  начать
 включать   диктанты каждый  день по  несколько  предложений. 
Вновь   возник   вопрос,    что   делать?   Детей,   независимо   от
возраста,   пугает    плохая   оценка. 
       Чтобы      не     запугивать     детей     плохими         оценками,
каждый     третий      урок     решила     включать      контрольное   списывание.   Для  начала   подбирала    материал,   подходящий
по  теме,    из   учебников.    Был    период,    когда       подбирала
материал   с    целью     знакомства    с    именами       знаменитых
людей.      В   последние   годы,  обговорив  с   каждым   классом,
учащиеся   сами  с   этим   согласились. Решили,  что  списываем
правила   на   татарском   языке  в  отдельную   тетрадь.  
      Но    также   увидела,    что   без    единой   системы   работы
учащиеся   бывают  не    очень   внимательны.    И      вспомнила
ещё   одно    выражение      педагога,    проработавшего   на   тот    момент,   когда    я    только    начинала     работать    ( учителем  начальных  классов),  что  если  детям   произносить  слова,   что   данное  необязательно  запоминать,  то  у  них   это  обязательно  сохраняется   в   памяти.    Я    решила    попробовать    внедрить
в   свою   практику: и  фонетический    разбор   слова,   и  разбор  предложения,   и    разбор    слова,    как   часть   речи,  и  разбор  слова  по  составу.  
        Разбор    слова   по   составу   я    начала   включать    перед
тем,   как   начала    оформлять    свою   дипломную   работу  по  теме:     ,,Преподавание     татарского     языка    русскоязычным  учащимся   в   пятом   классе.”    Я    заметила   такую    картину,
что   чем   младше   дети,    тем    легче   и    быстрее   усваивают
и   запоминают    незнакомые   для   них   слова.     На     сегодня
многие   учащиеся   3 –го  класса  (   я  их     обучаю         только 
полгода)        уже     свободно   употребляют     в     своей    речи  выражения:  сузык   авазлар  һәм   хәрефләр  (гласные   звуки  и  буквы),   тартык  авазлар   һәм   хәрефләр   (согласные   звуки  и  буквы),  сүз   ясагыч  кушымчалары  ( аффиксы,     образующие
новые      части     речи),    тамыр,      бәйләгеч      кушымчалары,  модальлек    кушымчалары  (  части  слова),   также   главные  и  второстепенные    члены    предложения,     части     речи        на  татарском   языке.  Но    всё  приходится  объяснять  на  русском   языке    и    давать   переводы     на   татарский    язык.    Всё   это  приходится   объяснять    в    сопоставлении   с    правилами    на  русском    языке.     Дети    не   за     один   урок,   а  постепенно  запоминают   эти   трудные   для    них    слова    без    проблем.
Сначала  запоминают более способные  учащиеся,  постепенно  начинают   запоминать  и  дети  слабее.
              На  уроках  татарской  литературы     я   также  старюсь   использовать     свои   нюансы.   Здесь    я     также,    как  и   на 
уроках    татарского    языка,     задаю     несколько     вариантов  домашнего    задания,    один    из    которых     бывает     самым  простым,     чтобы     ребёнок   не   мог   сказать,   что  не  сумел    выполнить     работу.      На       уроках    татарской   литературы обязательно  прослушиваю   каждого   учащегося.   На  сегодня
учащиеся   знают, что   если   они   готовят   реферат,   они    на 
оценку     отлично       должны         несколько       предложений   пересказывать  на   татарском  языке. При   попытке   составить
свои  рассказы и  свои  предложения,   ошибки    исправляю,  но  оценку  за  ошибки  не  снижаю.   Уже  и  учащиеся   повторяют  мои   слова:  на   ошибках    учатся.    Они   не    боятся    делать  ошибки.         Вот     немного    о     моей     методике      работы.  Возможно,   есть  и   ошибки   с  моей  стороны,   но  я   нахожу
и     результаты.   Учащиеся     восьмого   класса    без   проблем
могут     писать     диктант    в     большом     объёме.         Дети   предпочитают       выбирать      более       сложные       варианты    заданий   без    страха.
5 ,,  Г”  сыйныф   укучылары   өчен (рус  төркеме)  
Ибраһимова   Альмира   Хәмзә   кызы    төзегән  татар  теленнән   (еллык)    контроль   эше.
1.  Диктант. ,,  Яз  -  матур  ел  фасылы.”
         Матур   яз   килеп  җитте.    Карлар    эреде,  тамчылар  тамды.    Көннәр   җылынды.  Табигать   матурлана.  Җылы  яклардан    кошлар     кайттылар.   Балалар    кошлар    өчен    оялар   ясадылар    һәм   агачка   элделәр.    Кошлар    матур   сайрыйлар.   Яз   -  күңелле     һәм    матур   вакыт.
2. Исемнәрне   килешләр  белән  төрләндерегез:
I  вариант:   җәй,  агач.
II вариант:   яз,   көрәш.
3. Текстны      күчереп   языгыз     һәм    исемнәр     өстенә килешләрен   языгыз.
                                 Җәй.
          Ямьле      җылы     җәй     җитә.       Укучыларның   каникуллары     башлана.    Алар   дачаларда,   лагерьдә             ял       итәләр.          Балалар     су     керәләр,       кояшта   кызыналар.    Җәен    алар      урманда    җиләк,    гөмбә,   чәчәк     җыялар.                                                            
           Балалар     җәйне    яраталар.  
     6  ,,Б”  сыйныф  укучылары   өчен   ( рус  төркеме)
       Ибраһимова       Альмира      Хәмзә   кызы   төзегән  татар    теленнән     конроль    диктант. 
  1. Диктант.                
                         Җәйге   каникул.
        Җәйге   каникул   башланды.   Света   әбиләренә     кайтты.   Ул  әбисенә   дә,  күрше апага  да  булышты.   Яшелчәләргә  су  сипте,   бәбкәләр   ашатты.   Эшчән  кызны   әбисе   дә,   бабасы  да,    күршеләре   дә   бик  яратты.
        Света   кызлар  белән   дуслашты.   Алар  бергә   уйнадылар,     китап    укыдылар,      урманга    йөрделәр.    Кызлар    урманда   җиләк,   чикләвек   җыйдылар.
        Җәйге   каникул  бик   күңелле!

2.  Бирем:    Тексттан     исемнәрне    һәм     сыйфатларны     күчереп   языгыз,    исемнәрнең    килешләрен  күрсәтегез.     
                        
                     Язгы    урман.

              Яз     көне      урман     матур.      Менә     ике    каен.    Каеннарның    яфраклары    яшел.    Менә   усак.    Усакның    да     яфраклары     яшел.     Менә    чыршы    белән     нарат.     Алар      җәен    дә,      кышын   да    яшел.    Менә   умырзая.   Умырзая  -  яз   чәчәге.                 
        7  ,,Б”     сыйныф       укучылары     өчен                Ибраһимова    Альмира    Хәмзә  кызы     төзегән 
татар   теленнән  (еллык)  контроль     диктант.
   
                       I.  Диктант.
                    ,,Яз.”  
           Яз   март   аеннан  башлана.
           Инде   көн   урталарында  кояш  шактый   җылыта   башлый.   Кояш   инде  күктә,   кыштагы   кеби   күренеп   кенә   китмичә,    озак   тора   башлый.    Шунлыктан   көннәр    озая,    төннәр   кыскара.
           Карлар,   бозлар   эриләр.    Су   өстендә   көймәләр,  пароходлар,   ак   фаруслар   пәйда  була.
          Кышның          озынлыгыннан,       салкынлыгыннан    алыккан     кошлар,       хайваннар      инде    җанланалар.
          Әкрен  -  әкрен    чебеннәр,     черкиләр,   күбәләкләр     күренә   башлыйлар. 
         Кыйбла       якка     вакытлыча     киткән        канатлы   кунаклар   үземезгә   кайталар.    Кырларда,    болыннарда    яшеллекләр     күренеп,     агач     башларында       кошлар   чырылдаша     башлыйлар.
          Агачлар,   куаклар   яфрак    ярып    зиннәтләнәләр.
          Һәр   җирдә   тереклек,    хәят,    күңеллелек  башлана.
(  Габдулла   Тукайдан.)       

Ибраһимова      Альмира     Хәмзә     кызы      төзегән
8 ,,В”  сыйныф   укучылары   өчен   татар   теленнән              ( еллык)     контроль   эше.
I.                        Диктант.   ,,   Яз    һәм   җәй.”
           Яз     үтеп    бара.    Язын    көннәр    озын,    төннәр   кыска.  Җылы   яклардан   кошлар   кайтты.   Алар   матур   итеп   сайрыйлар.    Табигатьтәге    үзгәрешләр     шактый. Агачларда   яшел   яфраклар   күренә.
          Матур     яздан    соң,     җылы   җәй    килеп   җитә.  Җәен   укучыларның    каникуллары   башлана.    Укучы-ларның    күбесе     авылга   кайта.    Анда   алар      матур аланнарны,    елгаларны    күрәләр.       Авыл    халкының  тормышын    күрәләр.   
         Яз   белән   җәй  -  балаларның   көтеп    алынган    ел   фасыллары.                   
II. Татарча   языгыз.
              Дима   и    Ваня    встали    рано.    Мальчики    с   бабушкой   пошли  в   лес.   В   лесу   много   цветов.     В    лесу   много   ягод.
III. 1) Тезмә   кушма   җөмләне    табыгыз.
 а)  Дуслары     күп   кеше   бәхетле  булыр.
 б)  Күл  буенда   кечкенә   балалар  уйнап  йөри.
 в)  Әтәч   кычкырды,   әмма  ул  уянмады.

          Татарстан        Республикасы
 Я ш е л            Ү з ә н          районы
В а с и л ь е в о               бистәсенең
2  нче   номерлы   урта  мәктәбенең
3  нче  ,,А”     сыйныф        укучысы
З о т о в        Д а н и и л.
                   язган     эше:
Укытучы:    Ибраһимова   Альмира  Хамзаевна
              ,,   М и н е м         ә н и е м.”
         Минем     әниемнең       исеме   -   А н я.    
Аңа     егерме    сигез     яшь.
         Минем    әнием   сатучы    булып   эшли.   Минем      әнием    дөньяда   иң   матур   кеше.
Аның      күзләре     зәңгәр      төстән,       озын   керфекләре   белән   сызылган.   Чәчләре   бик
матур,    коңгырт   төсле. 
       Мин      әниемне     бик     яратам,   чөнки    минем   өчен   аннан    да    кадерлерәк   кеше   юк.
       
                 Васильево      бистәсенең    тарихы
              белән     укучылар     таныштыра.
      Эшнең   авторы:        Татарстан   республикасы,       
       Яшел  Үзән  районы,     Васильево   бистәсенең
       2  нче  номерлы  мәктәбенең    3 ,,А"   сыйныф 
      укучысы-    Гатауллин     Ильяс     Рамиль   улы. 
      Укытучы:   ИбраҺимова    Альмира   Хәмзә  кызы.

       Васильево    бистәсе    XYII     гасырда      нигезләнгән. 
1693 нче   елда   Васильво  авылы   Раифа   пустынесының  -   вотчинасына,   1764  нче  елда - Икътисади  Коллегиясенә  бирелә.
       Васильевода     яши     торган    халык    игенчелек    һәм   терлек    үрчетүдән   тыш,    балта    эше   һәм   умартачылык      белән   шөгыльләнү,  көймә   ясау һәм     кәрзин  үрү,  балык    тоту   бик  зур  урын   ала.  1892  нче   елда    Васильево  аша    тимер  юл   уза,   шунлыктан    халык   саны    шактый   арта.
      XX  нче   йөз   башында    Крестовоздвиженск    чиркәве, земство      мәктәбе,   җил   тегәрмәне   барлыкка  килә.   
       Шулай  ук  П. И.  Богданов пыяла    фабрикасы     ачыла,     
тимерче   алачыгы, трактир,  8   кибет     эшли.     Бу     чорда
авыл   җәмәгатенә   имана   җире  була.
 1920  нче  елына   кадәр   Васильево   Казан   губернасының
Казан   өязе   Ильинский  волостена   керә.1927   нче   елдан- 
Казан  авыл  районына, 1928нче  елның 4  нче  августыннан-    Юдинога,  1958   нче  елның   16    июленнән    Яшел     Үзән     районына  керә.