nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi

|
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasiBog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi.
Faoliyat
bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchi
Ta’lim
oluvchilar
1-O‘quv
mashg‘ulot
iga kirish
(10
daqiqa.)
Tashkiliy boshlanishi
1.1. Ta’lim oluvchilar bilan salomlashadi, ularni
mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshiradi.
1-ilova
1.2.O‘quv faniga olib kirish
Fan bo‘yicha o‘tiladigan mavzular bilan tanishtiradi,
ularning uzviyligi haqida ma’lumot beradi
1.3. Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalar bilan va
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati bilan
tanishtiradi. Fan yakunida qo‘yiladigan baholash
mezonlari bilan tanishtiradi
1.4. Birinchi o‘quv mashg‘ulotning mavzusi, rejasi,
maqsadi va o‘quv faoliyat natijalariga qo‘yiladigan
baholash mezoni bilan tanishtiradi2-ilova
Darsga
tayyorgarlik
Ko‘radilar.
Tinglaydilar,
yozib oladilar.
Yozib oladilar
Tinglaydilar
2-bosqich.
Asosiy
(60
daqiqa.)
II. Ta’lim oluvchilar bilimini
faollashtirish(10daqiqa)
2.1. Ta’lim oluvchilar bilimini tezkor-so‘rov/ savol-
javob/ aqliy xujum/pinbord/o‘ylang va juftlikda fikr
almashing/orqali faollashtiradi. Javoblarni qabul
qiladi, ular asosida yangi o‘quv materialni uzviyligi
bo‘yicha ma’lumotlar berishga o‘tadi.3-ilova
III.Yangi o‘quv materialiga kirish (50daqiqa)
2.2. Namoyish va sharxlash orqali mavzu bo‘yicha
asosiy nazariy xolatlarni bayon qiladi.
2.3. Har bir rejani mustahkamlash uchun savollar
beradi
2.4. Mavzuning har bir qismi bo‘yicha xulosalar qiladi.
2.5. Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
2.6. Yangi o‘quv materialini o‘zlashtirish darajasini
tekshirish bo‘yicha tezkor-so‘rov o‘tkazadi 5-ilova
|
| |
Oqiwshilardin` a`dep-ikramliq ko`z-qaraslari xa`m olarg`a beriletug`in etikaliq

|
Oqiwshilardin` a`dep-ikramliq ko`z-qaraslari xa`m olarg`a beriletug`in etikaliq
|
bet | 77/97 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 450,29 Kb. | | #136582 |
Bog'liq Uliwma pedagogika-fayllar.orgOqiwshilardin` a`dep-ikramliq ko`z-qaraslari xa`m olarg`a beriletug`in etikaliq
bilimler. Etikaliq bilimler-bul a`dep-ikramliq printsipler, norma xa`m qag`iydalarg`a ja`mlenip
ja`miyettegi adamlardin` minez-qulqin ta`rtipke salip turatug`in ken` tarqalg`an tu`sinikler
sistemasi. Etikaliq bilimler-adamlardin` a`dep-ikramliq sana-seziminin` rawajlaniwina,
o`zgeriwine qarap o`zgerip turadi.
Ta`rbiyalaw xa`m qayta ta`rbiyalawdin` o`zinde turmisliq ta`jiriybelerden toplang`an bir
neshe a`dep-ikramliq tu`sinikler, ko`z-qaraslar ya unamli yamasa unamsiz ta`repke qarap
o`zgertiliwi mu`mkin. Adam minez-qulqi menen onin` etikaliq bilimi arasindag`i sa`ykes
kelmewshilik payda boladi. Buni ro`llerge bo`lingen qarama-qarsiliq deydi. Ka`siplik,
pedagogikaliq xizmette bunday «ro`llerge bo`lingen qarama-qarsiliq» azda bolsa ushirasip turadi.
Mug`allimnin` bag`darlaniwi xa`m xa`reketi sol karama-karsiliktin` iykemleskenligine qarap
ma`lim boladi. Mug`allimnin` a`dep-ikramliq ko`z-qarasi a`dep-ikramliq da`rejesinin`
qanaatlandirarli da`rejede boliwina xa`m turaqli boliwina baylanisli boladi.
Pedagogikaliq ka`sipti iyeleyin dep atirganlar esap-sani joq tayar norma xa`m qag`iydalar
menen tanistiriladi. Usi norma xa`m qag`iydalardi o`zlestiriw oqiw, ta`rbiya xa`m miynet
xizmeti protsesinde a`melge asiriladi. Uliwma ta`lim xa`m ka`siplik ta`limnin` bir neshe tayarliq
basqishlarinan o`tken mug`allimlerge qa`legen bir formada ja`miyetlik a`dep-ikramliq
qatnaslarg`a jeke ko`z-qarasi payda boladi xa`m ol ka`siplik moraldan o`zine ta`n bolg`an
talaplarin o`zinshe orinlay baslaydi. A`dep-ikramliq ko`z-qaraslari payda bolip oni ka`siplik
pedagogikaliq xizmettin` negizi sipatinda aliw mug`allimnen a`dep-ikramliqtin` talaplarina
juwap beretug`in boliwdi talap etedi.
Xa`mmege ma`lim ja`miyette barliq norma xa`m qag`iydalar o`z o`lshemin tapqan. Xa`r
bir mug`allim bala ayipker bolsa da og`an baqirmay, jaman so`z aytpaw kerekligin xa`m bunday
na`rselerdin` pedagogikaliq etika normalarina jatpaytug`inlig`in biledi. Biraq bile tura buzip
aladi. Bul tek mug`allimlerge g`ana emes, al basqa adamlarda da ushirasadi.
Pedagogikaliq xizmettin` o`zine ta`n ayirmashilig`i ol xa`r bir mug`allimnen, a`dep-ikram
ma`selelerine baylanisli sorawlarg`a aniq, o`z betinshe juwap beriwdi xa`m o`z pikirinde turiwdi
talap etedi. Uliwmalastirip aytatug`in bolsaq bilimler barliq waqitta praktikaliq is-xa`reket
qa`desi bola bermeydi. Sonliqtan a`dep-ikram ta`rbiyasinin` maqsetinde a`dep-ikramliliq
xaqqindag`i bilimlerdi balalardin` isenimine aylandiriwdan ibarat.
|
| |
Mashqalali oqitiw metodlari -

|
Mashqalali oqitiw metodlari -
|
bet | 36/97 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 450,29 Kb. | | #136582 |
Bog'liq Uliwma pedagogika-fayllar.orgMashqalali oqitiw metodlari - mashqalali bayan etiw, bilimdi izlep taptiriw, izertlew
metodlari bolip bo`linedi. Mashqalali bayan etiw. Mug`allim da`stu`riy monologiyaliq
(a`n`gime, tu`sindiriw, lektsiya) xa`m dialogiyaliq (gu`rrin`, sa`wbetlesiw) oqitiw metodlarin
qollap materialdi mashqa-lali bayan etedi. Bayan etiw barisinda oqiwshilar aldina mashqalali
soraw, ma`sele, waziypa qoyadi, boljawdi aniq-laydi, pikirde xa`m a`melde ta`jiriybe o`tkeredi,
juwmaqlar shig`aradi, oqiwshilardi a`ste-aqirin mashqalani sheshiwge alip baradi xa`m sheship
ko`rsetedi. Mashqalag`a oqiwshilardi qiziqtiradi, mashqalanin` mazmuni menen tanlandiradi,
jedelli pikirlewge xa`m mashqalanin` sirin xa`rta`repleme oylap ko`riwge u`yretedi. Oqiwshilar
bolsa mashqalani sheshiw-din` jollarin qatan` tu`rde baqlap, boljaw, da`lillew xa`m
juwmaqtin` durislig`in izbe-iz tekserip baradi. Bilimdi izlep taptiriw. Mug`allim basshilig`inda
mash-qalanin` ayirim ta`replerin, oqiwshilardin` izlep tabiwg`a qatnasin bilimdi izlep taptiriw
metodi dep ataymiz. Geypara pedagog alimlar oni Evristikaliq metod depte ataydi. Izertlew.
Eski mekteplerde qollanilg`an quri yadlap aliw metodinin` ornina 1920-1930 jillari izertlew
metodi ken` qollanila basladi. Sol da`wirlerde ayirim pedagoglar izertlew metodin oqitiwdin`
bas, xa`tte universal metodi dep esapladi. Didaktikanin` rawajlaniwi, ta`jiriybenin` topla-niwi
menen xesh bir oqitiw metodi o`z orninda, za`ru`rli waqtinda, kerek jerinde qollanilg`anda g`ana
jaqsi na`tiyje beriwi, bir oqitiw metodi ekinshi oqitiw metodinin` ornin basa almaytug`inlig`i,
xizmetin atqara almawi ta`n alindi.
Induktiv xa`m deduktiv oqitiw metodlari. Oqiwshilarg`a temani, oqiw materiallarinin`
logikaliq mazmunin jekeden uliwmag`a, uliwmadan jekege qaray aship, juwmaq shig`arip
u`yretiwde induktiv xa`m deduktiv oqitiw metodlari qollaniladi. Induktiv oqitiw metodi menen
oqiw materialin o`tkende misallardi, faktlardi tallaw, ta`jiriybelerdi ko`rsetiw, shinig`iwlardi
orinlaw, mashqalali sorawlarg`a juwap tabiw arqali oqiwshilar qag`iydani oylap tabiwg`a,
tu`sinik, teorema, nizamnin` ma`nisin ashiwg`a xa`m juwmaq shig`ariwg`a alip bariladi.
Deduktiv metodin qollap oqiw materialin o`tkende uliwma qag`iyda, reje, formula, teorema
xa`m nizamdi tu`sindiriw arqali oqiwshilar jeke jag`daylarg`a, aniq ma`selelerge alip bariladi.
Oqiwshilar uliwma qag`iydalardi, formulalardi, nizamlardi u`yrenip, olardan kelip shig`atug`in
juwmaqlardi o`zlestirip aladi. Deduktiv oqitiw metodi oqiwshilarda abstrakt oylawdi
rawajlandiriwg`a, oqiw materialin tezirek o`tiwge xa`m waqitti u`nemlewge ja`rdem beredi.
|
| |
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 81

Tashkiliy qism
(1-ilova)
O‘quv fan bo‘yicha o‘quvchilar o‘zlashtirishlarining baholash me’zonlari
Baholashko‘rsatkichlari va me’zonlari
T/R Mezonlar
Baho
1
Olgan bilimlarini ishlab chikarishda qo’llay oladigan, ushbu
fanni boshqa fanlar bilan bog’lay oladigan, mustaqil ish va
vazifalarni to’liq bajargan va yangilik kiritishga intilgan, har
jihatdan boshqa o’quvchilarga o’rnak bo’ladigan.
5
2
O’quv ko’rgazmali qurollardan foydalana oladigan, olgan
bilimlarini xalq xo’jaligidagi o’rnini to’g’ri tushungan,
mustaqil fikrlay oladigan, olgan bilimlarini tushuntirib bera
oladigan.
4
3
Darslarda 95% gacha qatnashgan, ma’ruza matnini yozgan,
o’quv qurollari to’lik bo’lgan, adabiyotlardan foydalanishni
bilgan.
3
4
Ta’lim standartlarida belgilangan bilim va ko’nikmalarni
55%dan kam o’zlashtirgan o’quvchilar.
2
Interaktiv oqitiw metodi - Uliwma pedagogika

|
Uliwma pedagogika
|
bet | 37/97 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 450,29 Kb. | | #136582 |
Bog'liq Uliwma pedagogika-fayllar.orgInteraktiv oqitiw metodi. «Interaktiv» so`zi angli÷an tilinen kelip shiqqan «Interast»,
«Inter» birgelikte, «ast» xa`reket etiw degen ma`nisti an`latadi. Interaktiv –birgelikte xa`reket
etiw metodi mag`analarinda qollaniladi. Interaktiv oqitiw dialogiyaliq xarakterde alip bariladi,
mug`allim oqiwshi, oqiwshi-mug`allim, oqiwshi-komp`yuter menen qarim-qatnasiqqa tu`sedi.
Interaktiv oqitiw-biliw xizmetin sho`lkemlestiriwdin` ayriqsha tu`ri. Ol bes elementten turadi;
o`z-ara paydali g`a`rezlilik, jeke juwapkershilik, o`z-ara xa`rekette ja`rdem beriw, birgelikte
jumis islew ko`nlikpesi, toparda islew. Oqitiwdin` interaktiv metodlarin qollawg`a mina
talaplar qoyiladi; Sabaqqa barliq oqiwshilardi jedelli qatnastiriw; Oqiwshilardi sabaqqa
psixologiyaliq jaqtan tayarlawg`a, o`zligin xa`rta`repleme ju`zege shig`ariwg`a en` qolayli
sharayat jaratiw; Interaktiv texnologiyasina u`yreniwshilerdi 25-30 oqiwshidan asirmaw;
Klasstin` xa`mme ta`repten talapqa juwap beretug`in da`rejede tayarlaniwi, xa`mmenin` sabaqti
alip bariwshini ko`riwge mu`mkinshiliginin` boliwi; Sabaqti o`tkeriw ta`rtibine xa`m waqtina
ayriqsha a`xmiyet beriw; Sabaq qatnasiwshilarin toparlarg`a bo`liwge u`lken kewil bo`liw.
5. Oqitiw protsesinde metodikaliq qurallardan paydalaniw
Oqitiwdin` xa`r bir texnikaliq qurali o`zine ta`n o`zgesheliklerge xa`m
mu`mkinshiliklerge iye. MS; Diafil`m, Kino, Televidenie, Videomagnitofon, Komp`yuter,
Internet
6. Oqiwshilardin` o`z betinshe jumislari
O`z betinshe jumislar oqiwshilar ja`ma`a`ti, topar, jeke tu`rde sho`lkemlestirilip sabaqta,
sabaqtan xa`m mektepten tista, u`y waziypalarin orinlawda alip bariladi. Ol awizsha xa`m
jazba, a`meliy xa`m do`retiwshilik sipattag`i jumis tu`rlerine bo`linedi. Ma`selen, grafikler
du`ziw, sxema xa`m diagramma, siziw, kesteler du`ziw, pishiw xa`m tigiw, baqlaw ju`rgiziw,
ta`jiriybe o`tkeriw, u`y tapsirmasin orinlaw, t.b. O`z betinshe jumislar jan`a materiallardi
tanistiriw, bilimlerdi bekkemlew, tekseriw xa`m baxalawda da qollaniladi.
Oqiwshilardin` o`z betinshe jumis tu`rlerinen sabaqliq xa`m kitap penen islegende,
laboratoriyaliq, a`meliy, grafika-liq jumislar o`tkergende, baqlaw xa`m Eksperiment ju`rgizgen-
de, misal xa`m ma`seleler sheshkende, ga`pler du`zgende, shinig`iw-lardi bejergende, bayan
xa`m shig`armalar jazg`anda, referat tayarlag`anda, zat xa`m buyimlardi islegende xa`m basqa
jumis-lardi orinlawda ken` paydalaniw mu`mkin.
|
| |
(7-ilova) 
Kichik guruhda ishlash qoidasi

(7-ilova)
Kichik guruhda ishlash qoidasi:
Guruhlarda ishlash qoidasi
Sherigingizni diqqat bilan tinglang.
Guruh ishlarida o’zaro faol ishtirok eting, berilgan
topshiriqlarga javobgarlik bilan yondashing.
Agar yordam kerak bo’lsa, albatta murojaat qiling.
Agar sizdan yordam so’rashsa, albatta yordam bering.
Guruhlar faoliyatining natijalarini baholashda hamma
ishtirok etishi shart.
Quyidagilarni aniq tushunishimiz lozim:
Boshqalarga o’rgatish orқali o’zimiz o’rganamiz!
Biz bitta kemadamiz: yoki birgalikda suzib chiqamiz, yoki
6- ilova
Mashg’ulot yakuni.
1. Faol ishtirok etgan o'quvchilarni baholash va
rag'batlantirish.
Uyga vazifa:
Kelgusi mashg'ulotga vazifava uni bajarish yuzasidan yo'riqnoma berish.
14-Mavzu: Buхgаltеriya hisоbi
O’quv mashg’ulotida ta’lim texnalogiyasi modeli
O’quv soati: 80 daqiqa
O’quvchilar soni:_____ ta
O’quv mashg’uloti shakli va turi Nazariy – bilimlarni mustahkamlash,
ko’nikma va malakalarni shakllantirish
O’quv mashg’ulot rejasi
1.Hisоb turlаri vа undа qo‘llаnilаdigаn o‘lchоv
birliklаri.Оpеrаtiv hisоb, stаtistik hisоb,
buхgаltеriya hisоbi.
2. Buхgаltеriya hisоbining mоhiyati vа
аhаmiyati. 3.Buхgаltеriya hisоbоtining turlаri
vа ulаrning аhаmiyati
O’quv mashg’ulotining maqsadi: o’quvchilarga Buхgаltеriya hisоbi haqida
ma’lumot beradi
O’qitish natijalari: Buхgаltеriya hisоbi haqida bilim va malakaga ega
bo’ladilar
Pedagogik vazifalar:
1.Hisоb turlаri vа undа qo‘llаnilаdigаn
o‘lchоv birliklаri.Оpеrаtiv hisоb,
stаtistik hisоb, buхgаltеriya hisоbi
haqida ma’lumot beradi
2. Buхgаltеriya hisоbining mоhiyati vа
аhаmiyatini tushuntiradi
3.Buхgаltеriya hisоbоtining turlаri vа
ulаrning аhаmiyati aytib beradi
O’quv faoliyat natijalari:
1.Hisоb turlаri vа undа qo‘llаnilаdigаn
o‘lchоv birliklаri.Оpеrаtiv hisоb, stаtistik
hisоb, buхgаltеriya hisоbi haqida
ma’lumotga ega bo’ladilar
2. Buхgаltеriya hisоbining mоhiyati vа
аhаmiyatini tushunib oladilar.
3.Buхgаltеriya hisоbоtining turlаri vа
ulаrning аhаmiyatini bilib oladilar
O’qitish metodlari
Axborotli-ko’rgazmali ma’ruza, suhbat,
aqliy hujum,kitob bilan ishlash
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, kompyuter
O’qitish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-
javob,munozara,test,amaliy topshiriq
|
Tema: Orta arnawli ha`m ka`sip-o`ner oqitiw mazmuni

Jan`a demokratiyaliq ja`miyet qurip atirg`an bizin` ma`mleketimizde ta`limnin` mazmunin
to`mendegi jollar menen jetilistiriw ko`zde tutiladi:
-ilim ha`m ta`jiriybedegi en` jaqsi jetiskenliklerdi na`zerge aliw;
-ekinshi da`rejeli ha`m artiqsha quramallastirilg`an materiallardan qutiliw;
-u`yrenilip atirg`an pa`nler dizimin ha`m materiallar ko`lemin aniqlaw, oqiwshi-jaslardin`
o`zlestirip aliwi kerek bolg`an ta`jiriybe ha`m ko`nlikpelerdin` ko`lemin belgilew;
-oqiw pa`nlerine tiyisli tiykarg`i tu`siniklerdi ha`m jetekshi ideyalardi ju`da` aniq etip
bayan etiw;
-oqiwshilardin` pedagogikaliq texnologiyalar komp`yuter, kserks, elektronli pochta ha`m
t.b. boyinsha bilimler menen qurallandiriw ha`m olardi bull texnologiyalardan paydalaniwg`a
u`yretiw.
-rasm.
 Xizmat ko‘rsatishning

11.5-rasm.
Xizmat ko‘rsatish darajasining miqdoriga xarajatlar va
yo'qotishlarning bog'liqligi.
larini konseptual ravishda belgilaydi.
Qayd etilganlarning eng
muhimlarini alohida tartibda ajratib ko‘rsatamiz:
1. Manbaga uzviy bog4iqligi.
M anbaga b o g ‘liq b o ‘lm agan h o ld a m avjud b o ‘lish im -
koniyatiga ega b o ‘lgan m oddiy tovardan farqli ravishda logistik
xizm atlar faoliyat shakli sifatida o ‘z m anbasidan ajralm as hisob
lanadi.
2. Sifatning doimiy ravishda emasligi.
Logistik xizm atlar sifati logistik
tizim ning m ukam m allik
darajasidan, mijozlar talabidan, bir qator tasodifiy omillar ta ’siri-
dan kelib chiqqan holda o ‘zgaruvchanlik xususiyatiga ega bo‘ladi.
Sifat darajasidagi o ‘zgaruvchaniik logistik
xizmatlar param etrlar
majmuyi bo ‘yicha standartlashtirilgan holatda ham m a’lum bir
miqdorda yuz berishi mumkin.
3. Maqsadli y o ‘naltirilgan (adresli) xizmatlar.
Logistik xizmatlar bevosita buyurtmachiga ko‘rsatiladi. Aynan
ushbu xususiyatiga ko‘ra qayd etilgan xizmatlar maqsadli bozordagi
umumiy talabga mos ravishda ishlab chiqarilgan
moddiy shakldagi
tovardan farqlanadi.
197
4. Takrorlanmasiik.
Н аг b ir k o 'rsatilay o tg an logistik xizm at ushbu xizm atni
oluvchi uchun takrorlanm as tartibda ko ‘rsatiladi.
Boshqa shu
kabi xizmat turi avvalgisidan yoki keyingisidan param etriga, m ud-
datiga,
sifatiga, ishlab chiqarish ham da iste’mol shartlariga ko4ra
farqlanadi.
5.
Reyting tekseriw xa`m baxalaw sistemasinin` atqaratug`in xizmeti

Tekseriw xa`m baxalawdin` atqaratug`in bul to`rt xizmeti milliy ta`lim-ta`rbiyanin`
maqsetine, oqiwshilardin` bilimdi iyelew basqishlarina AB, KB, JB, sirtqi xa`m ishki tekseriw
tu`rlerine baylanisli xa`r tu`rli ju`zege shig`adi, geypara jag`daylarda ayriminin` xizmeti basimda
keledi.
Reyting sistemasinin`
tekseriwshi xizmeti xa`r bir oqiwshinin` xa`m klass ja`ma`a`tinin`
ma`mleketlik bilimlendiriw standarti talaplarin orinlawinin` xa`m onin` tiykarinda du`zilgen
oqiw bag`darlamasi materiallarin o`zlestiriwinin` sapasin, aldag`i waqitta bilim, eplilik,
ko`nlikpelerdi iyelewdegi mu`mkinshiliklerdi aniqlawdan ibarat. Al,
bilim beriwshi xizmeti
bilim, eplilik, ko`nlikpelerdi tekseriw xa`m baxalawdin` barliq oqiwshilar ushin paydali boliwin
talap etedi.
Ta`rbiyalawshi xizmeti oqiwshilarda joqari insaniyliq paziyletlerdi qa`liplestiriwdi
maqset etedi.
Rawajlandiriwshi xizmeti bilim beriwshi xa`m ta`rbiyalawshi xizmetleri menen
tig`iz baylanista oqiwshilardin` psixikaliq sipatlarin, biliw ku`shleri menen biliw uqipliqlarin,
o`z betinshe erkin pikirlewin, do`retiw-shilik aqil-oyin, xarakter qa`siyetleri menen erk sipatlarin
jetilistiriwdi ko`zde tutadi.
3. Reyting tekseriw xa`m baxalaw sistemasina qoyilatug`in tiykarg`i pedagogikaliq
Boshqa xizm a t turlari kabi logistik x izm a tla m i ham

|
Boshqa xizm a t turlari kabi logistik x izm a tla m i ham Pdf ko'rish
|
bet | 131/172 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 8,11 Mb. | | #229141 |
Bog'liq LOGISTIKA. Umarova D.MBoshqa xizm a t turlari kabi logistik x izm a tla m i ham
«ehtiyotdan» tarzida amalga oshirish mumkin emas (imkoniyatsiz).
Logistik xizm atlam i g‘amlab-joylash imkoniyatining mavjud
emasligi m azkur turdagi m ahsulotlam ing har qandav shakldagi
zaxiralarini g'am lab borish vazifasidan ozod etadi.
6. Talabning moslashuvchanligi (elastikligi).
Moddiy shakldagi tovarlar logistik xizmat turlari bilan solish-
tirilganda ushbu xizmatlarning bozor talablariga moslashuvchanlik
bilan ustunlik qilishi ko‘rinadi. Mutaxassislar tom onidan qiziqarli
tartibdagi qonuniyat qayd etilgan.
U shbu qonuniyatga k o ‘ra, odatdagi iqtisodiy sharoitlarda
logistik xizmalarga b o ‘lgan talab m azkur xizm atlar narxining
pasayishiga h a m d a is te ’m o lc h i-k o rx o n a la rn in g d a ro m a d lari
hajm ining ortishiga m uvofiq ravishda tezkor sur’atlarda ortib
boradi. Shu bilan birga, logistik xizmatlarga bo ‘lgan talabning
o ‘sish sur’atlari moddiy shakldagi tovarlarga b o ‘lgan talabning
o ‘zgaruvchan tarzdagi rivojlanish sur’atlariga nisbatan birm uncha
yuqori darajani tashkil etadi.
7.
Tezkorlik darajasi.
Belgilangan ishlarni amalga oshirishda mavjud tezkorlik hamda
jadallik sur’atlari har doim ham yakuniy natijaga nisbatan ijobiy
ta’sirga ega bo‘lmagan moddiy shakldagi tovarlar ham da boshqa
faoliyat turlaridan farqli ravishda logistik xizmatlar ushbu xizmat-
larni k o ‘rsatishni am alga oshirishdagi tezkorlik darajasining
o ‘sishiga m u tan o sib ravishda m azkur xizm atlar keltiradigan
iqtisodiy samaradorlik darajasini ta ’minlaydi. Ko‘p hollarda aynan
logistik xizmatlar ko‘rsatishda mavjud tezkorlik darajasi potensial
buyurtm achilam i o ‘ziga jalb etadi.
198
11.3. Logistik servis tizirni
|
| |
Korxonada moddiy oqimlarni tashkil etish bilan bogMiq

7
.
1-jadvalning davomi
Omborxona xarajatlari
16,9
15,6
Qadoqlash
11,9
12,5
Buyunnalami qayta ishlash
5,5
5,2
Boshqaruv xarajatlari
11,0
12,5
Mahsulotni sotish jarayonlarini amalga oshirish bilan bogliq
b oigan xarajatlar.
M ahsulotni sotish bilan b o g iiq xarajatlar
guruhiga xarajatlarning quyidagi turlari kiradi:
• m ahsulotni iste’m olchigacha yetkazib berish xarajatlari;
• yuklash-tushirish ishlariga ketadigan xarajatlar;
• tovam ing yoldagi harakati bilan b o g liq xarajatlar;
• yuklarni sug‘urtalash bilan b o g liq xarajatlar;
• savdo-sotiq tashkilotlarida zaxiralarni shakllantirish va saq
lashga ketadigan xarajatlar;
• defitsit natijasidagi yo‘qotishlar;
• transport-ekspeditorlik funksiyalari bilan b o g liq xarajatlar;
• boshqaruv xarajatlari, yuk to lo v la ri va boshqa turdagi
yo‘qotishlar.
Aloqa xizmatlari va ilovalarning tuzilishi

|
Aloqa xizmatlari va ilovalarning tuzilishi
|
bet | 72/118 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 8,17 Mb. | | #240348 |
Bog'liq R. I. Isayev, D. X. Ibatova multimеdiali aloqa tarmoqlari toshkeAloqa xizmatlari va ilovalarning tuzilishi
Agar xizmat, xizmatlar bozorining turli ishtirokchilarining javobgarligini ham o‘z zimmasiga olgan yuridik shaxslar o‘rtasida taqdim etilayotgan bo‘lsa, u holda xizmat ko‘rsatish bitim konteksida taklif etiladi va bitimni bajarilishi va tekshirilishi mumkinligi kafolatlanishi uchun yetarli to‘plamdagi parametrlarga ega bo‘lishi kerak.
Foydalanuvchilar bevosita GII xizmatlariga buyurtma berishlari yoki shaxsiy ilovalardan foydalanishlari mumkin, ularni qo‘llab-quvvatlash uchun GII xizmatlari zarur. Bundan tashqari, foydalanuvchi ilovasining komponentlari GII tomonidan taqdim etilishi va qo‘llab-quvvatlanishi mumkin.
GII taqdim etadigan xizmatlar va ilovalar, servisli va amaliy komponentlar shaklida yaratiladi.
Global axborot arxitekturasi quyidagi resurslarni birlashtiradi (8.6 rasm):
- inratuzilmaviy;
- tarmoq (network resources);
- axborotga ishlov berish va saqlash (processing and storage resources);
- telekommunikatsiya dasturiy ta’minoti (middle ware resources).
8 .6- rasm. GII tomonidan taqdim etiladigan va qo‘llab-quvvatlanadigan xizmatlar va ilovalar:
TBN- Teristrial Broadcast Network – yerusti radioeshittirish tarmog‘i;
DBSN – Direct Broadcast Satellite Network - yuldoshli radioeshittirish tarmog‘i.
Konvergentli GII da xizmatlar va ilovalar o‘rtasidagi farq shuning uchun ham muhimki, u ikkita turli xil tijorat sxemalari (biznes – sxemalar) ga mos keladi. Bu farq telekommunikatsiya tarmoqlari operatorlarining an’anaviy ravishda xizmatlar taklif etishlari, ayni vaqtda axborot texnologiyalari (AT) an’anaviy ravishda ilovalarni taklif etishlari holatini ham aks ettiradi. “Konvergentli GII” atamasi axborot infratuzilmasini ifodalab, unda trafikning xilma-xil turlari yagona texnologik platformada integratsiyalanadi (qo‘shiladi) va turli xil xizmatlar va ilovalar taqdim etiladi.
GII tomonidan foydalaniladigan umumiy ilovalar quyidagilar hisoblanadi:
- masofadan o‘qitish / elektron kutubxonalar;
- teletibbiyot;
- axborotga taqsimlangan holda ishlov berish;
- elektron savdo;
- elektron nashr;
- o‘yinlar.
|
| |
n
va 
N — - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

servis sifalining yomonlashuvi natijasidagi yo‘qotishlarga olib keiadi
(1 1.4-rasm).
Logistik xizmatning m aqsadi xizm at ko ‘rsatish darajasining
optim al miqdorini qidirishdan iborat. Grafik tarzda servis daraja
sining optim al m iqdorini xizmat darajasi o'zgarganda xarajatlar
va yo'qotishlam ing o ‘zgarishini aks ettiruvchi F sum m ar chizig‘ini
k o ‘rish orqali aniqlash m um kin (11.5-rasm).
Demak, logistik xizmat ko‘rsatishning eng muvofiq-optimal
darajasini aniqlash m aqsadida, ja ’m i sarflar (xarajatlar), foyda
ham da darom adlarni muvofiq tarzda muvozanatlashtirish ishlari
amalga oshiriladi. Izlash jarayonida m urosalik yechim prinsipi
amalga tatbiq etilishi zarur.
M azkur tartibda qabul qilingan qaror o ‘zida logistik xizmatlar
qiymati va tegishli xizmat ko‘rsatishn.ing darajasi oVrtasida hamda
jam i xarajatlar va darom adlar o'rtasida mavjud maqsadga muvofiq
tarzdagi nisbatni ifodalashi zarur.
Logistik xizmatlarning eng m uhim tavsiflari obyektiv ekanligi
bilan bir qatorda logistik faoliyatning shartlari ham da param etr-
c
70
80 90
Xizmat k o ‘rsatish
darajasi %
‘v
193 - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

3 — eng
к а ш
— m inim al darajadagi
transport xarajatlari;
4 — tizimning moslashuvchanligi;
5 — yuklarning bu saqlanishini ta ’minlash ham da yuklaming
buzilish holatlariga yo‘l qo ‘ymaslik;
6 — buyurtm alar bo'yicha axborotlarni qayta ishlash jarayoni-
ning
tezkorligi;
7 — yukni joylashtirish bo'yicha eng kam — m inim al m iqdorda
amalga oshiriladigan xarajatlar;
8 — yukni yetkazib berish jarayonida sug‘urtalash maqsadida
amalga oshiriladigan xarajatlaming eng kam m iqdorda ekanligi1.
Logistik xizm at ko'rsatishning m uhim sifat belgilari (para-
metrlari) tarkibiga quyidagilar kiritilgan:
1) mol yetkazib beruvchidan buyurtm a olingan vaqtdan boshlab
m ahsulotni iste’m olchi (buyurtmachi)ga
yetkazib berilgungacha
b o ‘lgan oraliq davr;
2) yetkazib berishning amalga oshirilishining h ar qanday
sharoitda kafolatlanganligi;
3) buyurtm achining birinchi talabi bo ‘yicha yetkazib berishning
amalga oshirilishining
amaliy imkoniyati;
4) logistik tizim da zaruriy zaxiralarning mavjudligi;
5) mijozlar m oddiy-texnik ta ’m inotining barqarorligi;
6) buyurtm alar bajarilishining mijozlar talablariga muvofiqligi
ko‘rsatkichining eng yuqori-m aksim al
darajada ekanligi;
7) buyurtm ani logistik tizimda har qanday vaqtda joylashtirish
imkoniyatidan iborat qulaylik;
9) m ol yetkazib beruvchi tom onidan ijroga qabul qilingan
buyurtm aning
tezkor tartibda tasdiqlanishi;
10) logistik xizmatlarga bo ‘lgan narxlam ing haqqoniyligi;
11) mijozlaming logistik xizmat ko‘rsatish maqsadida amalga
oshiriladigan xarajatlar darajasi ham da tarkibi to ‘g‘risida m untazam
ravishda xabardor qilib turish;
12) tovar kreditlari berish ham da bepul
koTsatiladigan logistik
xizmatlar shaklida yashirin tartibdagi chegirmalami amalga oshirish
kabi imkoniyatlaming logistik tizim da mavjudligi;
1
M.A. Буранова.
Логистика. М аърузалар матни. — Т.: ТГТУ, 2011.
194
13) omborlarda hamda logistik tizim ning boshqa o ‘zgaruvchan
transformatsion obyektlarida yuklarga qayta ishlov berish bilan
bog'liq texnologiyalarning yuqori darajadagi samaradorligi;
14) tovar mahsuloti o ‘ramining yuqori sifatini ta ’minlash;
15) konteynerlik ham da paketlik
yuk tashishlarni am alga
oshirishning yuksalib boruvchi imkoniyati.
M ijozlarning so ‘rovnom alariga tezk o r tartib d a m unosabat
bildirish, servis xizm at k o ‘rsatishning m a ’lum b ir turini an iq -
lash h a m d a ta n la sh im k o n iy a tin i b e ra d ig an servis x izm at-
larining m a ’lum b ir standartlari ja h o n
savdo am aliyotida ishlab
chiqilgan.
Logistik xizmatlami yetkazib berish jarayonida ko'rsatiladigan
xizmatlami bajarishga ketadigan vaqtni xuddi shu yetkazib berish
jarayonida ko‘rsatilishi m umkin boMgan xizmatlarning um um iy
kompleksiga ketadigan vaqt bilan taqqoslash y o ‘li bilan ham
baholash m um kin. H isobot quyidagi
fo rm u la orqali am alga
oshiriladi:
bunda
yorug‘lik nurlanishini bevosita qabul qilish sxemasi

|
yorug‘lik nurlanishini bevosita qabul qilish sxemasi
|
bet | 89/160 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #136728 |
Bog'liq Optik aloqa asoslari (N.Yusupov, R.Isayev)yorug‘lik nurlanishini bevosita qabul qilish sxemasi.
Fotodetektor va kuchaytirgich orasida, shuningdek, kuchaytirgich qurilmasida signal spektri tashkil etuvchilarini shovqinlardan ajratib beruvchi filtrlardan foydalanish mumkin.
Fotodetektorga intensivlik quyidagi qonuniyat bo'yicha modulyatsiyalangan signal tushayotgan bo'lsin:
P(f)=P0[l+m 5(r)], (6.23)
bunda Po — qabul qilinayotgan yorug'lik nurlanishining o'rtacha quwati; s(t) — modulyatsiyalovchi analog signal, m — modulyatsiya chuqurligi.
Ushbu hoi uchun S-Sh nisbatini ko'rib chiqaylik.
Ko'chkili fotodiod qo'llanilgan holda, uning chiqishidagi, ya’ni kuchaytirgich kirishidagi tokning. o'zgaruvchan tashkil, etuvchisi quyidagi munosabat
Im=mIM (6.24)
bilan aniqlanishini e’tiborga olsak, S-Sh nisbati uchun quyidagi munosabatga kelamiz:
S-Sh =
m2\2M2
+ 4kTBFth / 7? ] '
(6.25)
p-i-n fotodiodidan foydalanilganida (M=V) sezgirlik issiqlik va kuchaytirgich shovqinlari bilan chegaralanadi, yorug'lik quwati
206
■www.ziyaui.iamjiulubianiii
modulyatsiyasining minimal amplitudasi esa quyidagi munosabat bilan aniqlanadi:
^min =(mP)min =
2hv(2kTBSFsh -1/7?)1/2
nq
(6.26)
(6.26) ifodadan ko'rinadiki, modulyatsiya chuqurligi m ning ortishi bilan S-Sh nisbati ham ortadi. Bu ifoda, shuningdek, talab ctiladigan S-Sh nisbatini ta’minlovchi parametrlarning qiymatlarini aniqlash imkonini beradi.
|
| |
oksid qatlami kremniy qatlami

|
oksid qatlami kremniy qatlami
|
bet | 87/160 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #136728 |
Bog'liq Optik aloqa asoslari (N.Yusupov, R.Isayev)oksid qatlami kremniy qatlami
oksid qatlami
n-turdagi kremniy
polikristalli
6.12- rasm. Kremniyli fazaviy optik mo duly a
torning tuzilishi
induksiyalanadi va bunda to‘lqin uzatkich (p-turdagi kremniy polikristalli qatlami) tomonida kovaklar, л-turdagi kremniy tomonida esa erkin elektronlar hosil bo‘ladi.
Erkin zaryad tashuvchilarning mavjudligi kremniy sindirish ko‘rsatkichining o‘zgarishiga olib keladi. Sindirish kohsatkichining o'zgarishi o‘z navbatida bu qatlamdan o‘tuvchi yorug‘lik to'lqini fazasining siljishiga olib keladi.
6.3.5. Spektr bo‘yicha zichlashtirilgan optik aloqa tizimlarida
modulyatsiyalash jarayoni
Optik eltuvchini bevosita modulyatsiyalash - uni ulash va uzish mumkin. Biroq yorug‘lik oqimini modulyatsiyalash uchun 107 — 10’° MHz diapazonidagi oraliq eltuvchidan foydalanish yanada samaraliroqdir.
Bunday yondoshuvning afzalligi turli diapazonlar uchun ishlab chiqilgan standart usullardan va amplitudaviy, chastotaviy va fazaviy hamda kombinatsiyalashgan modulyatsiya qurilmalaridan foydalanish imkoniyatining mavjudligi bilan bog‘liq. WDM tizimlarida ko‘p kanalli modulyatsilash jarayonida har bir alohida oqimi o‘z eltuvchisini modulyatsiyalaydi va ular optik signalni modulya- tsiyalovchi bitta eltuvchiga zichlashtiriladi.
202
www.ziyouz.com kutubxonasi
I
I
|
| |
Optik aloqa asoslari - bet 84

|
Optik aloqa asoslari
|
bet | 84/160 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #136728 |
Bog'liq Optik aloqa asoslari (N.Yusupov, R.Isayev)M Лпах. I I min’ (6.11)
Kiij- = 0 da samaradorlik m nolga intiladi (6.6-a rasm).
Agar modulyatorga o‘zgarmas kuchlanish berilsa, (£4iij- = Uyz) (6.6-b rasm) kuchlanish o‘zgaruvchan tashkil etuvchisining amp- litudasi va modulyatsiya chuqurligi muhim tarzda ortadi. Modulator boshqarish xarakteristikasining tik bo‘lagida ishlaydi.
6.6-rasm. Elektrooptik modulyatorningboshqarish xarakteristikalari:
a — siljitish kuchlanishi qo‘yilmagan hoi;
b — siljitish kuchlanishi qo'yilgan hoi
Modulyatorning sifati ba’zi hollarda asllik deb nomlangan kattalik bilan ham tavsiflanadi. Bu parametr modulyator chegaraviy chastotaSining boshqarish quvVatiga nisbati bilan aniqlanadi:
boshq’
(6.12)
194
www.ziyouz.com kutubxonasi
Elektrooptik modulyatorlar uchun asllikning qiymati 10 MHz/ mW ga yaqin.
Tezkorlik darajasi optik modulyatorlarning eng muhim para- metrlaridan biri hisoblanadi.
Elektrooptik modulyatorlar yordamida modulyatsiyalovchi signal chastotasining 10 GHz va undan yuqori, modulyatsiya chuqurli- gining esa 99,9 foizgacha qiymatlariga erishish mumkin. Bu turdagi modulyatorlardan, asosan, diskret optika elementlari sifatida foydalaniladi. Integral optikada ko‘pincha boshqariluvchi yo‘nalgan tarmoqlagichlar va Max-Tsender interferometri sxemasidan foydalanishga asoslangan elektrooptik modulyatorlar qohlaniladi.
Bunday modulyator Max-Tsender interferometri sxemasiga muvofiq ikkita bir xil yelkalardan tarkib topadi (6.7-rasm).
Kirishdagi
optik tola
Yuguruvchi to'lqinni Siljish kuchlanish qo'zg'atuvchi elektrodlar elektrodlari
6.7-rasm. Max-Tsender interferometri turidagi elektrooptik
modulyatorning tuzilish sxemasi.
I
I
Ular bo‘yicha tarqalayotgan modalar ta’sirlashuvchi modalar fazosidagi elektrodlarga qo‘yilgan kuchlanish U ning kattaligi va to‘lqin uzatkichning uzunligi L ga qarab, quyidagi faza farqiga ega bo‘ladi:
М> = К An L,
' mm’
(6.13)
bunda A«m — nm3r E/2 — moda effektiv sindirish ko‘rsatkichi o‘zgarishining amplitudasi nm ga proporsional kattalik, r — ishchi optik muhitning elektrooptik koeffitsiyenti, Km — modaning to‘lqin vektori.
195
www.ziyouz.com kutubxonasi
Max-Tsender interferometri chiqishida ungacha yetib kelgan modalarning interferensiyasi tufayli kirish yorug‘lik oqimining modulyatsiyasi ro‘y beradi (6.8-rasm).
Max-Tsender interferometrining uzatish funksiyasi sinusoida ko‘rinishiga ega bo‘lib, modulyatsiya jarayonini boshqarish uchun undan yarimto‘lqinlarning biri olinadi. Buning uchun boshqa elektrodlar tizimiga muayyan qiymatli siljitish kuchlanishi beriladi. Bunday kuchlanish qiymati uzatish funksiyasining chiziqli yoki kvadratik sohalarida ishlanadigan qilib tanlab olinadi.
s
5
a-
1.
0,9 0,8 0,70,60,50,40,30,2 fl,/
US.=5B
l%foiz
chiziqlikka
ega bo'lgan
ruxsat etilgan
|
| |
Tormoz suyuqliklarining asosiy xususiyatlari

186
7. 1- jadvalning davomi
oq tunuka
po‘lat
aluminiy qotishmalari
cho‘yan
latun
mis
0,2
0,2
0,1
0,2
0,4
0,4
0,1
0,1
0,1
0,1
0,4
0,4
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,2
0,1
0,1
0,1
0,1
0,4
0,4
7. 7. Amortizator suyuqliklari
Avtomobillarning gidravlik amortizatorlarida, odatda, amortiza-
tor suyuqliklaridan foydalaniladi.
Avtomobilning amortizatorlari turli harorat oralig‘ida ham ishga
layoqatli bo‘lishi uchun ularga quyiladigan suyuqlik past harorat-
da (minus 40°C dan yuqori emas) qotadigan bo‘lishi, qovushoqligi
yuqori bo‘lmasligi (20°C da 30–60 mm
2
/s; 50°C da 10–16 mm
2
/s;
100°C da 2,5–6 mm
2
/s), harorat o‘zgarishi bilan juda kam o‘zgara-
digan darajada bo‘lishi kerak. Bundan tashqari, amortizator suyuq-
liklarining moylash va korroziyaga qarshi xususiyatlari yuqo‘ri
bo‘lishi lozim. Shuningdek, amortizator suyuqliklarining qovu-
shoqligi yilning sovuq davrida uchraydigan ixtiyoriy haroratlarida
2000 mm
2
/s dan ortmasligi lozim. Amortizatorlar uchun suyuqlik
sifatida yo qovushoqligi kichik bo‘lgan neft moyidan (masalan,
АУ – urchuq moyi), yoki ularning kremniyorganik birikmalari
hamda oksidlanishga va yeyilishga qarshilik ko‘rsatuvchi qo‘shil-
malar (masalan, АЖ–12Т yoki МГП–10 suyuqligi) bilan aralash-
malari ishlatiladi.
Nazorat savollari - R. I. Isayev, D. X. Ibatova multimеdiali aloqa tarmoqlari toshkent 2018 udk: 621. 391 Bbk 32. 94 G95

|
R. I. Isayev, D. X. Ibatova multimеdiali aloqa tarmoqlari toshkent 2018 udk: 621. 391 Bbk 32. 94 G95
|
bet | 73/118 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 8,17 Mb. | | #240348 |
Bog'liq R. I. Isayev, D. X. Ibatova multimеdiali aloqa tarmoqlari toshkeNazorat savollari
Aloqa tarmoqlarini konvergensiyasi deganda nimani tushunasiz?
Multimediali aloqa tarmoqlarini qurishda qanday texnologiyalar qo‘llaniladi?
Zamonaviy transport tarmoqlarida ATM va MPLS texnologiyalarining vazifasi nimadan iborat?
Magistral tarmoqlarda IP/MPLS texnologiyalarining vazifasi nimadan iborat?
IP/MPLS va ATM texnologiyalari qo‘llanilgan tarmoq tuzilishini tushuntiring.
Nima sababli O‘zbekistonda ATM texnologiyasi qo‘llanilmaydi?
Yangi avlod tarmog‘i arxitekturasi qanday sathlardan iborat?
Infokommunikatsiya xizmatlariga qanday talablar qo‘yilgan?
Istiqbolli aloqa tarmoqlariga qanday talablar qo‘yilgan?
Infokommunikatsiya xizmatlariga tushuncha bering.
GIIni asosiy elementlari nimalardan iborat?
Konvergensiyaning yo‘nalishlari nimalarni o‘z ichiga oladi?
Global axborot infratuzilmasi deganda nimani tushunasiz?
GII tomonidan qanday xizmatlar va ilovalar taqdim etiladi?
IP - GA YO‘NALTIRILGAN MULTIMEDIALI TIZIM OSTI – IMS
IP Multimedia Subsystem konsensiyasi
Telekommunikatsiya qurilmalari va tizimlari, protokollar va ilovalarning doimiy ravishda murakkabligining ortib borishiga qaramay, universal tarmoq infratuzilmasini yaratish yo‘nalishidagi ishlar, integral xizmat ko‘rsatishli tor polosali raqamli tarmoqlar (ISDN tarmoqlari), keng polosali ISDN (V-ISDN) tarmoqlari, keyingi avlod tarmoqlari (KAT) bosqichlarini ketma-ket bosib o‘tib davom etmoqda. Nihoyat, IP-ga yo‘naltirilgan multimediali tizim osti – IMS konsepsiyasini yaratilishi, qurilma ishlab chiqaruvchilar, operatorlar va standartlashtirish tashkilotlarining fikriga ko‘ra shunday universal tarmoq infratuzilmasini qurishga yo‘l ochadi.
|
| |
Nazorat savollari - R. I. Isayev, D. X. Ibatova multimеdiali aloqa tarmoqlari toshkent 2018 udk: 621. 391 Bbk 32. 94 G95

|
R. I. Isayev, D. X. Ibatova multimеdiali aloqa tarmoqlari toshkent 2018 udk: 621. 391 Bbk 32. 94 G95
|
bet | 85/118 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 8,17 Mb. | | #240348 |
Bog'liq R. I. Isayev, D. X. Ibatova multimеdiali aloqa tarmoqlari toshkeNazorat savollari
Telekommunikatsiya tarmoqlarini loyihalashtirish uchun qanday loyihalashtirish xujjatlar tarkibi kerak?
Paketli tarmoqlarda multimedia li axborotlarni yetkazishni qanday asosiy sifat ko‘rsatkichlari bor?
Multimedia li tarmoqni loyihalashtirish nechta bosqichdan iborat?
Loyihalashtirilayotgan tarmoq uzellariga xizmat ko‘rsatish uchun zarur bo‘lgan yuklamani baholash uchun qanday ma’lumotlar kerak bo‘ladi?
Transport tarmoqni loyihalashtirishni tushuntiring.
Transport tarmog‘i yadrosi sathini vazifasi nimadan iborat?
Multimedia li tarmoqni loyihalashtirishning 2-bosqichida qanday ishlar amalga oshiriladi?
Multimedia li tarmoqni loyihalashtirishning 3-bosqichida qanday ishlar amalga oshiriladi?
Softswitch nima?
Ulanish tarmog‘ini loyihalashtirish bosqichlarini tushuntiring.
MULTISERVISLI ALOQA TARMOQLARINING AXBOROT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH
Zamonaviy multiservisli aloqa tarmoqlarini rivojlanishi, birinchi navbatda ularni inson xayot faoliyatini barcha jabhalariga kirishi va globallashishi bilan tavsiflanadi. Bunga misol sifatida – Internet. Biroq, Internet tarmoqlari noyob yangilik va “butun dunyo axborotini tashuvchi” hisoblanib, shaxsga, davlatga va jamiyatga alohida va o‘ziga xos tahdidlarning yangi to‘plamini o‘zining foydalanuvchilariga (axborot xizmatlaridan foydalanuvchilarga) taqdim etdi. Jarayonni bunday rivojlanishi multiservisli aloqa tarmoqlarida, shuningdek Internet tarmoqlarida axborotni himoyalash muammolarini keskinlashtirdi. Bundan tashqari, multiservisli aloqa tarmoqlarining axborot xavfsizligini (AX) ta’minlash bo‘yicha vositalar va takliflarning ko‘pligi, ishlab chiqaruvchilarni axborot xavfsizligi arxitekturasini yaratishga olib keldi.
|
| |
Useful Resources - Learning Kali Linux

CHAPTER 3
Reconnaissance
When you are performing any penetration testing, ethical hacking, or security assess‐
ment work, that work typically has parameters. These may include a complete scope
of targets, but often, they don’t. You will need to determine what your targets are—
including systems and human targets. To do that, you will need to perform something
called
reconnaissance
. Using tools provided by Kali Linux, you can gather a lot of
information about a company and its employees.
Attacks can target not only systems and the applications that run on them, but also
people. You may not necessarily be asked to perform social engineering attacks, but
it’s a possibility. After all, social engineering attacks are the most common forms of
compromise and infiltration these days—by far. Some estimates, including Verizon
and FireEye, suggest that 80–90% or maybe more of the data breaches that happen in
companies today are happening because of social engineering.
In this chapter, we’ll start looking for company information at a distance to keep your
activities quiet. At some point, though, you need to engage with the company, so we’ll
start moving closer and closer to the systems owned by the business. We’ll wrap up
with a pretty substantial concept: port scanning. While this will give you a lot of
details, the information you can gather from the other tools and techniques can really
help you determine who your port scan targets are and help to narrow what you are
looking at.
| Chapter 3: Reconnaissance

Google Hacking
Search engines existed well before Google started. However,
Google changed the way
search engines worked, and as a result overtook the existing popular search sites like
Altavista, InfoSeek,
and Inktomi, all of which have since been acquired or been put
out of business. Many other search engines have become defunct. Google was not
only able to create a search engine that was useful but also find a unique way to mon‐
etize that search engine, allowing the company to remain profitable and stay in busi‐
ness.
One feature that Google introduced is a set of keywords
that users can use to modify
their search requests, resulting in a tighter set of pages to look at. Searches that use
these keywords are sometimes called
Google Dorks
, and
the entire process of using
keywords to identify highly specific pages is called
Google Hacking
. This can be an
especially powerful set of knowledge to have when you are trying to gather informa‐
tion about your target.
One of the most important keywords when it comes to isolating information related
to
a specific target is the
site:
keyword. When you use this, you are telling Google that
you want only results that match a specific site or domain. If I were to use
site:oreilly.com
, I would be indicating that I want to only
look for pages that belonged
to any site that ended in
oreilly.com
. This could include sites like
blogs.oreilly.com
or
www.oreilly.com
. This allows you to essentially act as though every organization has a
Google search engine embedded
in their own site architecture, except that you can
use Google to search across multiple sites that belong to a domain.
Although you can act as though an organization has its own search
engine, it’s important to note that when using this sort of techni‐
que, you will find only pages and sites that have reachability from
the internet. You also won’t get sites that
have internet reachability
but are not referenced anywhere else on the internet: you won’t get
any intranet sites or pages. Typically, you would have to be inside
an organization to be able to reach those sites.
You may want to limit yourself to specific file types. You may be looking for a spread‐
sheet or a PDF document. You can use the
filetype:
keyword
to limit your results to
only those that are that file type. As an example, we could use two keywords together
to get detailed results. You can see in
Figure 3-1
that
the search is for
site:oreilly.com
filetype:pdf
. This will get us PDF documents that Google has identified on all sites that
end in
oreilly.com
, and you can see two websites listed in the first two results.
The Scope of Wireless - Learning Kali Linux

the various protocols that are commonly used with computing devices for communi‐
cation. We’re going to skip Code Division Multiple Access (CDMA) and Global Sys‐
tem for Mobiles (GSM). While your smartphones and tablets use them to
communicate
with carrier networks, they are really carrier protocols, and not proto‐
cols used for direct system-to-system communication.
802.11
The most common protocol you’ll run across is really a set of protocols. You probably
know it as
WiFi
or maybe even just
wireless
.
In reality, it’s a set of protocols managed
by the Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE, commonly called
I
Triple
E
). The IEEE manages standards, though they are not the only organization to
do so. It happens, however, that IEEE created and maintains
the standards related to
wireless local area networks (WLANs). This standard is referred to collectively as
802.11
.
802.11 has specifications that cover different frequency spectra and, along with them,
different throughput capabilities. These are commonly named with letters after
802.11. One of the first was 802.11a, which was followed by 802.11b. Currently, the
release specification is 802.11ac, though specifications through 802.11ay are in devel‐
opment.
Ultimately, the throughput is restricted by the frequency ranges in use,
though later versions of 802.11 have used multiple communications channels simul‐
taneously to increase throughput.
802.11 is commonly referred to as
WiFi
, though WiFi is a trade‐
mark of the WiFi Alliance, a group of companies involved in wire‐
less networking. WiFi is just another way of referring to the IEEE
wireless networking standards and is not separate from them.
802.11 is a set of specifications
for the physical layer, to include MAC. We still need a
data link protocol. Ethernet, a common data link protocol that also specifies physical
and MAC elements, is layered over the top of 802.11
to provide system-to-system
communications over a local area network.
One of the early challenges with 802.11 is that wireless signals are not bounded physi‐
cally. Think about listening to radio stations, since that’s really what we are talking
about here—radio waves, just at a different set of frequencies. When you listen to
radio stations, it doesn’t matter whether
you are inside or outside; the signal passes
through walls, ceilings, and floors so you can pick up the signal with your receiver.
We have the same challenge with the radio signals that are used for wireless LANs.
They will pass through walls, floors, windows, and ceilings. Since our LANs carry
sensitive
information, this is a problem.
| Chapter 6: Owning Metasploit

• Built-in modules as well as vulnerabilities external to Metasploit can be used to
escalate privileges.
• Using Meterpreter’s ability to set routes through sessions
created allows you to
pivot to other networks.
• Injecting shell code into running processes as well as using post-exploitation
modules can be used to create backdoors.
• Kali has many ways to research vulnerabilities and exploits, including
searchs‐
ploit
.
Useful Resources
• Offensive Security’s free ethical hacking course,
“Metasploit Unleashed”
• Ric Messier’s
“Penetration Testing with the Metasploit Framework” video
(Infin‐
ite Skills, 2016)
Useful Resources | 203
CHAPTER 7
Wireless Security Testing
To paraphrase Irwin M. Fletcher, it’s
all wireless today, fellas. It really is. Nearly all of
my computers don’t have a way to connect a physical cable anymore. The 8-wire RJ45
jacks used for wired Ethernet are gone because the form factor of the jack was just too
large to be accommodated in today’s narrow laptop designs. In the old,
old days when
we relied on PCMCIA cards for extending the capabilities of our laptops, cards had
click-out connectors that could accept the Ethernet cables. The problem was that they
were typically thin and easy to snap off.
Desktop computers, of course, should you
still have one, will generally have the RJ45
jack for your Ethernet cable, but increas‐
ingly even those have the ability to do Wireless Fidelity (WiFi) directly on the moth‐
erboard.
All of this is to say the future is in wireless in one form or another. Your car and your
phone talk wirelessly. Your car may even talk to your home network wirelessly. Ther‐
mostats, door locks, televisions,
light bulbs, toasters, refrigerators, Crock-Pots, you
name it—versions of all of these products probably have
wireless capability of some
sort. This is why wireless testing is so important and why a fair number of tools will
cover a range of wireless protocols. Over the course of this chapter, we will cover the
wireless protocols that Kali Linux supports with testing tools.