Rolik - ‘z b e k ist 0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

14
Rolik
o
=
15
Q o id a harakatga keltirish
— 1 = 1
VOKi
16
O yoqda harakatga keltirish
—
\^ =
yOKI
Boshqa harakatga keltiruvchi manbalar:
m exanik energiya beruvchi akkumulator
- О
О
yoni
elektrom agnitli
Ф
Ф =
' у
OKI *
17
pnevm atik yoki gidravlik
ш - Ш =
уок/
elektrom ashinali
0 - - 0 =
yofti
issiqlik dvigateli
O
O
у
OKI
menbranali
ф -
ф
=
yoHl
361
12.2-jadval
Quvuro‘tkazgich armaturalarining shartli grafik belgilanishi
№
S h artli grafik belgilarning nom i
Belgisi
Boshqarilmaydigan ventil, klapanlar:
DX
1
burchakli
uch yo ‘nalishli
Boshqariladigan ventil, klapanlar:
2
o ‘tkazuvchi
oki
burchakli
3
Saqlagichli o ‘tkazuvchi klapan
t>ki
4
Drosselli klapan
ю
5
Zadvijka
X I
Kran:
o ‘tkazuvchi
X I
f.
burchakli
0
uch yo ‘nalishli
to 'rt yo‘nalishli
>
362
Aralashtirilgan kran:
7
umumiy belgilanishi
< ?
dush setkali
Tindirgich (otstoynik):
basseynli
^ lS+-
8
bir kamerali
r
ko‘p kamerali
t e
Filtr (suzgich):
qumli
Ы
9
barabanli
1 ^ 1
tasmali
( o
r V
363
3-§. Kinematik sxemalar ( 0 ‘zDSt 2.702:2003)
Kinematik sxemalar asosiy vazifasiga ko'ra prinsipial, strukturali va
funksional turlarga bo'linadi.
Prinsipial sxemada barcha kinematk elementlaming yo‘nalishi va
ulaning bog‘lanishi, boshqarilishi, sozlanishi va harakatlarining nazorat
qilinishi ko‘rsatiladi. Sxemada mexanik va mexanik bo‘lmagan juftlar,
zanjirlar, guruhlar orasidagi bogManishlar ko ‘rsatiladi.
Sxemada vallar, o ‘qlar, sterjenlar, shatun kabilar
s y o ‘g ‘onlikdagi
asosiy yo ‘g ‘on tutash chiziq bilan chiziladi, sxema elementlari
s/2 yo‘-
g ‘onlikdagi ingichka tutash chiziq bilan, buyum konturi ichiga chizilgan
sxema
s/3 y o ‘g ‘onlikdagi ingichka tutash chiziq bilan chiziladi. Tutash
zvenolar orasidagi kinematik bogManishlar
s/2 yo‘g ‘onlikdagi shtrix
chiziqlarda, elementlar orasidagi yoki ulaming harakat manbayi
bilan mexanik bo‘lmagan (energetikali) kinematik bog‘lanishlari
s/2
yo ‘g ‘onlikda ikki qatorli o ‘zaro parallel shtrix chiziqda, elementlar
orasidagi hisob-kitob bog'lanishlari
s/2 yo‘g ‘onlikdagi uch qatorli o ‘zaro
parallel shtrix chiziqlarda chiziladi.
Sxemada mashina va mexanizmlaming qismlari orasidagi harakat-
laming o'zaro bog‘liqligini ko‘rsatish bilan birga vallaming aylanma
harakat soni, shkiv diametrlari, tishli g ‘ildiraklartishlam ing soni, moduli,
dvigatelining quvvati va boshqa texnik ko'rsatkichlar beriladi.
Sxemada kinematik guruhlar va elementlar vazifasini chiqarilgan
chiziq tokchasi ostiga yozib qo‘yish mumkin. Vallar rim raqami bilan,
qolgan elementlari arab raqamlar bilan nomerlanadi.
Eng ko ‘p tarqalgan sxema elementlariga harfiy belgilar qo'yiladi.
Standartga muvofiq umumiy mexanizmlar -
A, vallar - B, Kulochokli
mexanizm elementlari (kulachok, itargich) - C, turli elementlar -
E,
bukiladigan mexanizm elementlari (tasma, zanjir) -
K, xrapovikli
mexanizm elementlari -
P, tishli va friksion mexanizm elementlari - T,
harakat manbayi (motor) -
M, muftalar, tormozlar - X, U harflari bilan
ko‘rsatiladi.
Strukturali sxemada asosiy funksional qismlar (elementlar, moslama)
va ular orasidagi o ‘zaro bog‘lanishlar tasvirlanadi.
Funksional sxemada funksional qismlami oddiy geometrik shakl
tarzida va ular orasidagi funksional bog‘lanishlar ko ‘rsatiladi. Barcha
tasvirlangan funksional qismlaming nomlari ko‘rsatilgan bo'lishi lozim.
364
Kinematik sxemalar standart tomonidan tasdiqlangan shartli grafik
belgilar bilan tasvirlanadi ( 12.3-jadval).
12.3-jadval
|