nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI FANLAR - O’zbek kimyogar olimlarining kimyo fani rivojiga qo’shgan hissalari to’g’risida...

|
O’zbek kimyogar olimlarining kimyo fani rivojiga qo’shgan hissalari to’g’risida ma’lumotlardan foydalanish
|
bet | 5/7 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 116,5 Kb. | | #109817 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O’zbek kimyogar olimlarining kimyo fani rivojiga qo’shgan hissalari to’g’risida ma’lumotlardan foydalanish O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI FANLAR - O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI FANLAR
- AKADEMIYaSINING MUXBIR A’ZOSI
- ASQAROV MIRHOJI ASQAROVICh
- 1931 yilda tugilgan, o`zbek, oliy ma’lumotli. 1953 yilda Moskva engil sanoat texnologiyasi institutini tamomlagan. 1957 yil kimyo fanlari nomzodi, 1967 yilda kimyo fanlari doktori bulgan. 1974 yilda O`zbekiston SSR Fanlar Akademiyasining muxbir a’zosi etib saylangan.
- Asqarov M.A. O`zbekiston SSR Fanlar Akademiyasi Polimerlar kimyosi institutida polimerlar sintezi laboratoriyasini, Toshkent Politexnika institutida polimerlar laboratoriyasini tashkil qilgan va ularga rahbarlik qilgan.
- 1988 yildan O’zbekiston SSR Fanlar Akademiyasi Polimerlar Kimyosi va fizikasi institutining direktori bulgan.Asqarov M.A. polimerlar kimyosi va texnologiyasi sohasida kuzga ko’ringan yirik olimdir. Uning ilmiy ishlari aromatik diaminlarning alifatik ikki asosli kislotalar bilan polikondensatlanish, yangi monomerlarning polimerlanish reaksiyalarini chuqur va har tomonlama urganishga, tarkibida azot, kislorod va oltingugurt bo’lgan plastmassalar olingan va ularning xossalarini yaxshilashga qaratilgan.
- Asqarov M.A. parda hosil qiluvchi polimerlar xossalarini yog sanoati chiqindilaridan olingan stabilizatorlar ta’sirida yaxshilash asosidagi ishlarni polimer pardalar va linoliumlar ishlab chiqarishga joriy qilgan.
- Asqarov M.A. AQSh, Fransiya, ispaniya, Gollandiya, Vengriya, Hindiston, Turkiya va Belgiya kabi davlatlarda utkazilgan anjumanlarda ilmiy ma’ruzalar qilgan. Buyuk Britaniyaning Manchester universitetida ilmiy tadqiqotlar olib borgan.Asqarov M.A. polimerlar kimyosi va texnologiyasi bo’yicha O’zbekiston ilmiy maktab yaratgan olimdir. Uning rahbarligi ostida 14 ta doktorlik, 30 ta nomzodlik dissertatsiyalari himoya qilingan. U uz shogirdlari bilan 500 dan ortiq ilmiy maqolalar elon qilgan, 12 ta ilmiy monografiya va darsliklar yozgan, ilmiy ixtirolar uchun 115 ta mualliflik guvohnomalarini olgan. Uning "Sintetik polimerlar kimyosi", "Polimerlar fizikasi va kimyosi" kitoblari oliy o’quv yurtlarida darslik sifatida qo’llanilgan.
- Asqarov M.A. Toshkent Politexnika (xozirgi kimyo texnologiya) hamda Toshkent Tekstil va Engil sanoati institutida talabalarga dars bergan.
- Asqarov M.A. O’zbekiston Respublikasi Oliy Attestatsiya komissiyasi rayosati a’zosi, ixtisoslashgan ilmiy Kengash raisi, "O`zbekiston kimyo jurnali" bosh muxarririning urinbosari bulgan.
- Asqarov M.A. kimyo fanini rivojlantirishdagi xizmatlari uchun O`zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Faxriy Yorliqlari bilan mukofotlangan.
|
| |
O’zbek kimyogar olimlarining kimyo fani rivojiga qo’shgan hissalari to’g’risida ma’lumotlardan foydalanish - bet 2

|
O’zbek kimyogar olimlarining kimyo fani rivojiga qo’shgan hissalari to’g’risida ma’lumotlardan foydalanish
|
bet | 2/7 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 116,5 Kb. | | #109817 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O’zbek kimyogar olimlarining kimyo fani rivojiga qo’shgan hissalari to’g’risida ma’lumotlardan foydalanish Kimyo o’qituvchisi Dubovitskiyga yordamchi bo’lib o’tkazgan tajribasi maktabda shov-shuv bo’ladi. Ular elektr plitkasi ustiga astbest to’shalgan patnissimon tunuka qo’yib unga simobning nitrat tuziga aralashtirilgan oltingugurt sepib qo’yishadi. Plitka elektr simiga ulangach, biroz o’tib ilonlar “bosh ko’tara” boshlaydi. Bu tajriba fanda “Fir’avn ajdarhosi” deb nomlanadi. O.Sodiqov maktabda o’qishni kosibchilik hunari bilan qo’shib olib borgani sababli “kosib” degan taxallusi ham bor edi. O’sha davrlarni ustoz shunday eslagan ekanlar:”Ancha yupun yashar edik. Biz bolalarni maktabga qatnashimiz ham ko’pga bormadi.16 yoshimda kosibchilik qildim, chunki otamizga ko’maklashishimiz zarur edi. 3 yildan so’ng o’qishni davom ettirdim”. - Kimyo o’qituvchisi Dubovitskiyga yordamchi bo’lib o’tkazgan tajribasi maktabda shov-shuv bo’ladi. Ular elektr plitkasi ustiga astbest to’shalgan patnissimon tunuka qo’yib unga simobning nitrat tuziga aralashtirilgan oltingugurt sepib qo’yishadi. Plitka elektr simiga ulangach, biroz o’tib ilonlar “bosh ko’tara” boshlaydi. Bu tajriba fanda “Fir’avn ajdarhosi” deb nomlanadi. O.Sodiqov maktabda o’qishni kosibchilik hunari bilan qo’shib olib borgani sababli “kosib” degan taxallusi ham bor edi. O’sha davrlarni ustoz shunday eslagan ekanlar:”Ancha yupun yashar edik. Biz bolalarni maktabga qatnashimiz ham ko’pga bormadi.16 yoshimda kosibchilik qildim, chunki otamizga ko’maklashishimiz zarur edi. 3 yildan so’ng o’qishni davom ettirdim”.
- 1931 yilda O.Sodiqov O’rta Osiyo Davlat universiteti (hozirgi O’zbekiston Milliy universiteti)ning tayyorlov bo’limiga o’qishga kirib, 1932 yilda kimyo fakulteti talabasi bo’ladi. 1937 yilda shu fakultetni imtiyozli diplom bilan tamomlagan O.Sodiqov organik kimyo kafedrasida (1940 yil) nomzodlik dissertatsiyasini yoqlaydi va dotsentlik ilmiy unvonini oladi. 1945 yilda O.S.Sodiqov 32 yoshida kimyo fanlari doktori ilmiy darajasiga erishadi va 1947 yilda O’zbekiston Fanlar akademiyasining akademigi etib saylanadi.
- 1978 yil Toshkent. Nobel mukofoti sovrindorlari bilan.
|
| |
Xulosa: bu olimlarning ishlari haligacha o`z qiymatini yo`qotgani yo`q

|
Xulosa: bu olimlarning ishlari haligacha o`z qiymatini yo`qotgani yo`q
|
bet | 7/7 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 116,5 Kb. | | #109817 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O’zbek kimyogar olimlarining kimyo fani rivojiga qo’shgan hissalari to’g’risida ma’lumotlardan foydalanish Xulosa: bu olimlarning ishlari haligacha o`z qiymatini yo`qotgani yo`q - Xulosa: bu olimlarning ishlari haligacha o`z qiymatini yo`qotgani yo`q
- Foydalanilgan adabiyotlar
- Yangi pedagogik texnologiya. N.Saidaxmedov. Toshkent – 2003 y.
- 2.Ta’lim muassasalarida metodbirlashmalar faoliyati. I.Zokirov, I.Mannopova, U.Asranova. Alisher Navoiy nomidagi O`zbekiston milliy kutubxonasi nashriyoti. Toshkent – 2006 y.
- 3. Qiziqarli ximiya. “O`qituvchi” nashriyoti. Toshkent,2004.
- 4. “Maktabda kimyo”jurnali .2011-2012 yil sonlari.
- 5. “Umumta`lim fanlari metodikasi” jurnali .2012 yil sonlari
- 6. ziyonet.uz-internet sayti.
- 7.Uzviylashtirilgan Davlat ta’lim standartlari va o’quv dasturi «Toshkent» 2010 yil.
- 8. Asqarov I va boshqalar. Kimyo 7 – sinf darslik – Toshkent, 2009
- 9. Ishmuhamedov R.J, Abduqodirov A., Pardaev A. Tarbiyada innovatsion texnologiyalar (ta’lim muassasalari o’qituvchilari, tarbiyachilari, guruh rahbarlari uchun amaliy tavsiyalar).– T.: Iste’dod, 2010.-140 b.
|
| |
AKADEMIK - O’zbek kimyogar olimlarining kimyo fani rivojiga qo’shgan hissalari to’g’risida ma’lumotlardan foydalanish

|
O’zbek kimyogar olimlarining kimyo fani rivojiga qo’shgan hissalari to’g’risida ma’lumotlardan foydalanish
|
bet | 4/7 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 116,5 Kb. | | #109817 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O’zbek kimyogar olimlarining kimyo fani rivojiga qo’shgan hissalari to’g’risida ma’lumotlardan foydalanish AKADEMIK - AKADEMIK
- PARPIYEV NUSRAT A’ZAMOVICh
- 1931 yilda tugilgan, o`zbek, oliy ma’lumotli. 1953 yil O`rta Osiyo Davlat universiteti (xozirgi ToshDU) ning kimyo fakultetini tugatgan. 1958 yil kimyo fanlari nomzodi, 1974 yilda kimyo fanlari doktori bulgan. 1981 yil anorganik kimyo mutaxassisligi buyicha professor unvonini olgan. 1984 yil UzSSR FA muxbir a’zoligiga, 1995 yilda akademiligiga saylangan. UzR FA kimyo institutining direktor muovini, O’rta Osiyo neftni qayta ishlash sanoati ilmiy tadqiqot institutining direktori, Buxoro texnologiya institutining rektori, ToshDU prorektori,1995 yildan Toshkent kimyo-texnologiya institutida rektor hamda UzR FA Prezidium a’zosi va kimyo texnologiya fanlari bulimining raisi vazifasida ishlagan. O’zbekiston Respublikasi "Oliy o’quv yurtlarining xabarlari" jurnaliga bosh muxarrir bulgan
- Parniiv N.A. Anorganik kimyo sohasidagi yirik olimdir. U va u boshqargan ilmiy jamoa faoliyatining asosiy yunalishi oraliq metallarning yangi anorganik birikmalarini olish usullarini ishlab chiqish, tuzilishini aniqlash, fizik-kimyoviy va biologik xossalarini urganishdan iborat bulgan.
- Parpiyev N.A. va uning shogirdlari tomonidan 17 dan ortiq oraliq metallarning azotli, kislorodli va oltingugurtli ligandlar bilan kompleks hosil qilish reaksiyalari urganilgan. Molibden, reniy, volfram, vanadiy, temir va simoblarning kompleks hosil qilish xossalarini izchillik bilan o’rganish natijasida volfram birikmalarini molibdendan ajratishning yangi usuli ishlab chiqilgan, molibden, vanadiy, reniy, temir va simoblarning aniqlashning yangi metodlari topilgan, termik usulda tozalik darajasi yuqori bulgan molibden olish usuli yaratilgan. Bu ishlar amalda-ishlab chiqarishda qo’llanilgan va O`zbekiston qiyin eruvchan va issiqqa chidamli metallar kombinatiga joriy qilingan.
- Parpiyev N.A. metallarning anorganik va kompleks birikmalari sohasida maktab yaratgan olimdir. Uning rahbarligi ostida 7 ta doktorlik va 28 nomzodlik dissertatsiyalari himoya qilingan, 470 dan ortiq maqola, 7 ta monografiya, anorganik, 2 ta darslik nashr qilingan, ilmiy ixtirolar unun 22 ta mualliflik guvohnomalari olingan.
- Parpiyev N.A. oraliq metallarning anorganik birikmalarini urganish buyicha O`zbekiston ilmiy maktabining rahbaridir. U asos solgan bu yunalish UzR FA kimyo instituti laboratoriyalarida, ToshDU, Buxoro texnologiya instituti anorganik kimyo kafedralarida muvaffaqiyat bilan rivojlanmoqda.
|
| |
Relative to Siblings - 10-Mavzu. Elementlarning kengligi va balandligi

android:layout_above: Elementni belgilangan elementning ustiga joylashtiradi
android:layout_below : Elementni belgilangan element ostida joylashtiradi
android:layout_toLeftOf: Elementni belgilangan elementning chap tomoniga joylashtiradi
android:layout_toRightOf: Elementni belgilangan elementning o'ng tomoniga joylashtiradi
"@id/XXXXXX" elementga uning identifikatoriga murojaat qilish uchun ishlatiladi. Esda tutish kerak bo'lgan narsa shundaki, element e'lon qilinishidan oldin unga murojaat qilish xatolikka olib keladi, shuning uchun bunday hollarda @+id/ dan foydalanish kerak.
Boshqa elementlar bilan moslashtirish
android:layout_alignBaseline: Yangi elementning asosiy chizigʻini belgilangan elementning asosiy chizigʻi bilan tekislaydi
android:layout_alignBottom: Yangi elementning pastki qismini belgilangan elementning pastki qismiga tenglashtiradi
View identifikatsiyasi - 10-Mavzu. Elementlarning kengligi va balandligi

Bog'liq 10-Mavzu. Elementlarning kengligi va balandligi
View identifikatsiyasi
XML tegi ichidagi identifikatorning sintaksisi:
Satr boshida joylashgan at-belgisi (@) XML tahlilchisi ID qatorining qolgan qismini tahlil qilishi va kengaytirishi va uni ID resursi sifatida aniqlashi kerakligini bildiradi.
Plyus belgisi (+) bu yangi manba nomi ekanligini uni yaratish va resurslarimizga qo‘shishni bildiradi.
Alyuminiydan tayyorlangan maxsulotlarni payvandlashdagi o`zgaruvchan tokli ta`minlash manbalari

Alyuminiydan tayyorlangan maxsulotlarni payvandlashdagi o`zgaruvchan tokli ta`minlash manbalari
8.1. Maxsus ta'minlash manbalari
8.2. Аluminiy vа uning qоtishmаlаrini pаyvаndlаsh xususiyatlаri
8.3. Аluminiy vа uning qоtishmаlаrini pаyvаndlаsh tеxnоlоgiyasi
8.1. Maxsus ta'minlash manbalari
Himoyalovchi gazlarda aluminiy gotishmalarini payvandlashda bir fazali va uch fazali tokka asoslangan maxsus qurilmalar qo`llanadi. Gaz himoyasida aluminiy qotishmalarini payvandlashda suyuqlanmaydigan elektrodda yonadigan yoy alohida xususiyatlarga ega. U past kuchlanishda yonadi, Ud 10.. .20 V. Uning VAT payvandlash tokining katta diapazonida gorizontal qismiga ega. Qutblari o'zgarganda, kuchlanish nol bo'lganda yoy uzilib qolishi mumkin, uni barqarorlash uchun maxsus choralar ko'rish talab qilinadi. Yoy toki bitta yarim davrda boshqasiga qaraganda katta, uning bir qismi to'g'rilanadi, bu qiyin eriydigan oksidli plyonkaning fizik xususiyatiga bog'liq, aluminiy qotishmalar sirti bunday plyonkalarga ega. Ikkala (tokning doimiy tashkil etuvchisini yo'qotishda) payvandlash zanjiriga transformator chulg'ami bilan ketma-ket kondensator batareyalari ulab ta'minlash manbalarining tez pasayib ketishiga erishiladi (8.1- rasm). VAT qancha katta bo'lsa, yoy uzunligining o'zgarishida tok kuchining o'zgarishi ∆I shuncha kam va yoy shuncha stabil yonadi.
Qalinligi 10 mm dan kichkina aluminiy qotishmalarini payvandlash uchun УДГ qurilmasi eng ko'p tarqalgan (8.1-jadval)
8.1- rasm. Aluminiy qotishmalarini argonda erimaydigan elektrod bilan payvandlashda ta'minlash manbayining (2) va turli uzunlikdagi yoyning (1) volt-amper tavsiflari.
Alyuminiy qotishmalarini payvandlash qurilmalarining
texnik tavsiflari
8.1-jadval
Ular konstruksiyasining asosiy elementi - qiyaligi katta VAT ni ta'minlaydigan elektromagnit shuntli payvandlash transformatoridir. Ularning konstruksiyasida elektrolitik kondensatorlar C ancha katta joyni egallaydi, yoyni yoqish uchun ossillator 1 ko'zda tutilgan, tok noldan o'tayotgan momentda yoy razryadini bar- qarorlash uchun stabilizator 2, payvandlash tokini boshqarish uchun boshqarish bloki 3 ko'zda tutilgan (8.2- rasm).
Yoy yordamida erimaydigan elektrod bilan payvandlashda eriydigan elektrod bilan payvandlashdan farqli o'laroq quyidagi rejimlarni ajratish mumkin: salt ishlash, yoyni uyg'otish, yuklama rejimi
Salt yurish rejimida payvandlash zanjiri ochiq va unda tok yo'q. Salt yurish kuchlanishi 65..75 V, kattasi avtomatik payvandlash uchun yo'l qo'yiladi. Yoyni uyg'otish (hosil qilish) rejimi ikkilamchi konturda yuqori chastotali toklar va yuqori kuchlanish mavjudligi bilan, shuningdek, elektrod va buyum orasida yuqori chastotali uchqunli razryad mavjudligi bilan tavsiflanadi. Payvandlash zanjiri buzilmaganda va ossillator diqqat bilan sozlanganda bu rejim sekundning o'ndan bir ulushlarida davom etadi va yoy razryadi hosil bo'lgandan keyin qurilma yuklama rejimiga o'tadi.
|
R = sprandsym(n, alpha, rcond, kind)

|
R = sprandsym(n, alpha, rcond, kind)
|
bet | 7/8 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 232,03 Kb. | | #255039 |
Bog'liq Matlab tizimida matritsalar ustida arifmetik amallar bajarishR = sprandsym(n, alpha, rcond, kind)
CROSS - vector ko’paytmani hosil qiladi.
Sintaksisi:
c = cross(a, b)
KRON - tenzorli ko’paytmani hosil qilish.
Sintaksisi:
K = kron(X, Y)
LINSPACE -teng munosabatli tugunlar chiziqli massivini hosil qilish.
Sintaksisi:
x = linspace(x1, x2)
x = linspace(x1, x2, n)
LOGSPACE - logarifmik to’rli tugunlarni hosil qiladi.
Sintaksisi:
x = logspace(d1, d2)
x = logspace(d1, d2, n)
MESHGRID - ikki o’lchamli va uch o’lchamli to’rlar tugunlarini hosil qiladi.
Sintaksisi:
[X, Y] = meshgrid(x, y)
[X, Y] = meshgrid(x)
[X, Y, Z] = meshgrid(x, y, z)
Misol. Funksiyani -2 < x < 2, -2 < y < 2 sohada hisoblash uchun quyidagi amallar ketma-ketligi bajariladi:
>> [X, Y] = meshgrid (-2:.2:2, -2:.2:2);
>> Z = X.*exp (-X.^2 - Y.^2);
>> mesh (Z).
Mos keluvchi funksiyalar: SURF, SLICE.
4. Maxsus matritsalar
COMPAN - xarakterestik ko’phadni matrisa ko’rinishida ifodalaydi.
Sintaksisi: C = compan(p).
Misol. (x-1)(x-2)(x-3) = x3 - 7x + 6 polinomi koiffetsentalaridan tuzilgan vektor
p = [1 0 -7 6] yordamchi massiv quyidagicha bo’ladi:
C = compan(p)
C = 0 7 -6
1 0 0
0 1 0
Mos keluvchi funksiyalar: PO LY, POLYVAL, POLYVALM.
HADAMARD - Adamar matritsasini (Hadamard matrix) hosil qiladi.
Sintaksisi: H = hadamard(n).
HANKEL - Hankel matritsasini (Hankel matrix) hosil qiladi.
Sintaksisi: H = hankel(c)
H = hankel(c, r)
Misol: c = [1 2 3];
H = hankel(c)
H = 1 2 3
1 2 0
|
| |
Y = Zeros (size(A)) - Mustaqil ish fan: Amaliy dasturiy paketlar

|
Mustaqil ish fan: Amaliy dasturiy paketlar
|
bet | 6/8 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 232,03 Kb. | | #255039 |
Bog'liq Matlab tizimida matritsalar ustida arifmetik amallar bajarishY = Zeros (size(A))
>> zeros(5)
ans =
0 0 0 0 0
0 0 0 0 0
0 0 0 0 0
0 0 0 0 0
0 0 0 0 0
ONES - masssiv elementlarini birlardan iborat qilib tuzadi.
Sintaksisi:
Y = ones(n)
Y = ones(m, n)
Y = ones(size(A))
>> ones(5,4)
ans =
1 1 1 1
1 1 1 1
1 1 1 1
1 1 1 1
1 1 1 1
RAND - massiv elementlarini teng taqsimot qonuniga ko’ra hosil qiladi.
Sintaksisi:
X = rand(n) rand
X = rand(m, n) rand(‘seed’)
X = rand(size(A)) rand(‘seed’, x0)
Algoritmi: Teng taqsimot qonuniga bo’ysunuvchi ehtimolli sonlar algoritmi chiziqli kongurent metodiga asoslangan. Quyidagi ehtimolli sonni realizatsiyalangan aniq munosabatlar orqali hisoblashni qaraymiz:
seed = (77 x seed) (mod(231 -1).
Misol: Teng taqsimot qonuniga asoslangan ehtimolli sonlar generator quyidagi ko’rinishda realizatsiya qilinadi:
X = rand(3, 4)
X =
0.0579
0.3529
0.8132
0.0099
0.1389
0.2028
0.1987
0.6038
0.2722
0.1988
0.0153
0.7468
Bu natija tizim verisyasiga va ishlash seansiga bog’liq ravishda farq qilishi mumkin.
Mos keluvchi funksiyalar: RANDN, SPRANDN.
SPRANDN - siyrak ehtimolli matritsani hosil qiladi.
Sintaksisi:
R = sprandn(S)
R = sprandn(m, n, alpha)
R = sprandn(m, n, alpha, rcond)
SPRANDSYM - siyrak ehtimolli simmetrik matritsani hosil qiladi.
Sintaksisi:
R = sprandsym(S)
R = sprandsym(n, alpha)
R = sprandsym(n, alpha, rcond)
|
| |
-1 -1  
>> tril (A) - Mustaqil ish fan: Amaliy dasturiy paketlar

|
Mustaqil ish fan: Amaliy dasturiy paketlar
|
bet | 5/8 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 232,03 Kb. | | #255039 |
Bog'liq Matlab tizimida matritsalar ustida arifmetik amallar bajarish1 1 1 -1 -1
>> tril (A)
ans =
0 0 0 0 0
1 0 0 0 0
-2 -1 0 0 0
-2 3 -1 -1 0
Endi shu buyruqni o’zimiz m-faylga yozib yangi yuqori degan buyruq hosil qilamiz.
>> B=yuqori(A)
x = 5
B =
-1 0 0 0 0
-2 1 0 0 0
-2 -1 0 0 0
-2 3 -1 -1 0
1 1 1 -1 -1
triu(A) - buyrug’i esa matritsaning diagonalidan pastki qismini nollarga aylantirishni amalga oshiradi.
Misol. Berilgan matritsaning diagonaildan pastki qismini elementlarini 0 bilan almashtirish:
>> A=[-1 2 4 0 3; -2 1 0 3 4; -2 -1 0 -2 1; -2 3 -1 -1 1; 1 1 1 -1 -1]
A =
-1 2 4 0 3
-2 1 0 3 4
-2 -1 0 -2 1
-2 3 -1 -1 1
1 1 1 -1 -1
>> triu(A)
ans =
-1 2 4 0 3
0 1 0 3 4
0 0 0 -2 1
0 0 0 -1 1
0 0 0 0 -1
Ushbu triu protsedurasini algoritmini o’zimiz tuzib m-faylga yozib chiqamiz va quyidagi natijalarga erishamiz .
>> B=pastki(A)
x = 5
A =
-1 2 4 0 3
0 1 0 3 4
0 0 0 -2 1
0 0 0 -1 1
0 0 0 0 -1
RESHAPE - matrisa o’lchamini o’zgartishni amalga oshirdi.
>> A=[-1 0 2 0; 0 1 2 -1; -1 -2 -3 2]
A =
-1 0 2 0
0 1 2 -1
-1 -2 -3 2
>> reshape(A,2,6) % matritsa elementlarining soniga qarab ixtiyoriy
o`lchamdagi matritsani hosil qiladi.
ans =
-1 -1 1 2 -3 -1
0 0 -2 2 0 2
3 Matritsalarni maxsus ko’rinishda hosil qilish
ZEROS - masssiv elementlarini nollardan iborat qilib tuzadi.
Sintaksisi:
Y = Zeros(n)
Y = Zeros (m, n)
|
| |
-2 1 0 
2 2 1 - Mustaqil ish fan: Amaliy dasturiy paketlar

|
Mustaqil ish fan: Amaliy dasturiy paketlar
|
bet | 4/8 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 232,03 Kb. | | #255039 |
Bog'liq Matlab tizimida matritsalar ustida arifmetik amallar bajarish-2 1 0
2 2 1
Endi shu amalni algoritmi haqida ya’ni o’z qo’limiz yordamida bajaramiz:
>> for i=1:3; for j=1:3; C(i,j)=0; for k=1:3; C(i,j)=C(i,j)+A(i,k)*B(k,j); end; end; end; C
C =
2 -1 1
-2 1 0
2 2 1
diag(A) buyrug’i berilgan matritsaning diagonalida tugan elementlarni ekranga chiqaradi:
>> A=[-1 0 1; 0 -1 0; 1 -1 1]
A =
-1 0 1
0 -1 0
1 -1 1
>> diag(A)
ans =
-1 % A matritsaning dioganal elementlarini ustun ko`rinishida chiqaradi.
-1
1
1
Shu amalni o’zimiz bajarib chqamiz:
>> for i=1:3; D(i)=A(i,i);end; D
D = -1 -1 1
eye(n) buyrug’i birlik matritsani hosil qiladi.
Misol.
>> eye(5)
ans =
1 0 0 0 0
0 1 0 0 0
0 0 1 0 0
0 0 0 1 0
0 0 0 0 1
Endi shu matritsani m-faylga funksiyasini yaratamiz. Ushbu m-faylga birlik matritsa hosil qiladigan protsedura yasadik va uning nomini diagonal.m deb nomladik. Endi bu m-fayl yordamida diagonal(n) buyrug’i hosil bo’ldi.
Endi ushbu buyruq yordamida ham eye(n) buyrug’ining bajargan ishini bajarsa bo’ladi:
>> diagonal(5)
ans =
1 0 0 0 0
0 1 0 0 0
0 0 1 0 0
0 0 0 1 0
0 0 0 0 1
tril (A) - berilgan matritsaning diagonaildan yuqori qismini elementlarini 0 bilan almashtirishni amalga oshiradi.
Misol. Berilgan matritsaning diagonaildan yuqori qismini elementlarini 0 bilan almashtirish:
>> A=[-1 2 4 0 3; -2 1 0 3 4; -2 -1 0 -2 1; -2 3 -1 -1 1; 1 1 1 -1 -1]
A =
-1 2 4 0 3
-2 1 0 3 4
-2 -1 0 -2 1
-2 3 -1 -1 1
|
| |
Matritsalarni almashtirish amallar

|
Matritsalarni almashtirish amallar
|
bet | 2/8 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 232,03 Kb. | | #255039 |
Bog'liq Matlab tizimida matritsalar ustida arifmetik amallar bajarishMatritsalarni almashtirish amallari. MATLABda matritsalar ustida oddiy arifmyetik amallardan tashqari maxsus amallar va almashtirishlar mavjud. Ulardan biri matritsalarni transnponirlashdir. Biror A matritsani transponirlash deganda uni mos qatorlarini ustunlar bilan almashtirish tushuniladi va u A' kabi belgilanadi.
Misol, A= [1 2 3
4 5 6] berilgan. Buni MATLABda A= [1 2 3; 4 5 6] ko’rinishda
kiritamiz. Demak bu (m*n) o’lchovli matritsaga o’tadi.
Bir nechta matritsalarni birlashtirish uchun
V= cat ( A1, A2, ... )
buyruq ishlatiladi. Bu holda A1, A2, ..., matritsalar ko’rsatilgan o’lchov bo’yicha
birlashtiriladi:
cat (2, A, V) = [A, V]
cat (1, A, V) = [A; V]
MATLABda matritsalarni burish uchun fliplr (A), flipud (A) buyruqlaridan
foydalaniladi. fliplr (A) buyrug’i A matritsani chapdan o’ngga ustunlarini
almashtirish yo’nalishida buradi. flipud (A) esa A matritsani pastdan yuqoriga
qatorlarini almashtirish yo’nalishida buradi.
Misol. A quyidagicha bo’lsin:
A= [ 2 3
7 1
9 0]
U holda fliplr (A) = [9 0; 7 1; 2 3] , ya’ni
(A) = [9 0;
7 1;
2 3]
flipud (A) q [3 2 ; 1 7; 0 9] kabi bo’ladi. Byerilgan matritsani soat stryelkasiga qarshi
900 ga buruvchi rot 90 (A) buyrug’idir.
Misol:
B = [1 3 5
7 9 1
2 3 4];
rot 90(B)=[5 1 4 ; 3 9 3 ; 1 7 2]; ya`ni
B=[5 1 4
3 9 3
1 7 2] hosil bo`ladi.
Undan tashqari MATLABda maxsus ko’rinishdagi matritsalarni hosil qilish imkoniyati bor.
Ana shunday matritsalarni hosil qiluvchi buyruqlarni keltirib o’tamiz:
- size (A) - A matritsaning o’lchovi;
- length (A) -A vektor uzunligi (elyemyentlar soni);
- ndims (A) - A matritsa o’lchovlari soni;
- isempty (A) - A matritsa bo’sh bo’lsa 1, aks holda 0 qiymatni byeradi;
- isegual (A, V) - A=V bo’lsa 1 ni byeradi, aks xolda “0” ni byeradi;
- inumeric (A) - A matritsa sonli tipda bo’lsa 1 ni byeradi, aks holda “0” ni beradi;
|
| |
Misol. Berilgan matritsani soat strelkasiga qarshi 900 ga burish uchun ishlatiladigan rot90(A) buyrug’i:  
>> A=[-1 0 1; 0 -1 0; 1 -1 1]

|
Misol. Berilgan matritsani soat strelkasiga qarshi 900 ga burish uchun ishlatiladigan rot90(A) buyrug’i:
>> A=[-1 0 1; 0 -1 0; 1 -1 1]
|
bet | 3/8 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 232,03 Kb. | | #255039 |
Bog'liq Matlab tizimida matritsalar ustida arifmetik amallar bajarishMisol. Berilgan matritsani soat strelkasiga qarshi 900 ga burish uchun ishlatiladigan rot90(A) buyrug’i:
>> A=[-1 0 1; 0 -1 0; 1 -1 1]
A =
-1 0 1
0 -1 0
1 -1 1
>> rot90(A)
ans =
1 0 1
0 -1 -1
-1 0 1
Endi shu amalning bajarilish tartibi ya’ni algoritmini keltiramiz:
>> for i=1:3; for j=1:3; C(i,j)=A(j,3-i+1); end; end; C
C =
1 0 1
0 -1 -1
-1 0 1
Misol. MATLABda matritsalarni chapdan o’ngga burishda fliplr buyrug’idan foydalanish:
>> A=[-1 0 1; 0 -1 0; 1 -1 1]
A =
-1 0 1
0 -1 0
1 -1 1
>> fliplr(A)
ans =
1 0 -1
0 -1 0
1 -1 1
Undan tashqari MATLABda maxsus ko’rinishdagi matritsalarni hosil qilish
imkoniyati bor. Ana shunday matritsalarni hosil qiluvchi buyruqlarni keltirib
o’tamiz:
>> A=[-1 0 1; 0 -1 0; 1 -1 1]
A =
-1 0 1
0 -1 0
1 -1 1
>> size(A)
ans = 3 3 % ya`ni matritsaning o`lchami (3x3) o`lchamga ega bo`ladi.
>> length(A)
ans = 3
>> ndims(A)
ans = % oxirgi hosil bo`lgan matritsaning elemntlari sonini chiqarish.
2
>> isempty(A)
ans = 0 % matritsaning elementlari mavjud bo`lgani uchun 0 qiymat qaytaradi.
Misol: Berilgan A va B matritsalarni bir biriga ko’paytirish:
>> A=[-1 0 1; 0 -1 0; 1 -1 1]
A =
-1 0 1
0 -1 0
1 -1 1
>> B=[1 1 0; 2 -1 0; 3 0 1]
B =
1 1 0
2 -1 0
3 0 1
>> A*B
ans =
2 -1 1
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Misol. Berilgan matritsani soat strelkasiga qarshi 900 ga burish uchun ishlatiladigan rot90(A) buyrug’i:
>> A=[-1 0 1; 0 -1 0; 1 -1 1]
|
c = 1:3; r = 7:10; H = hankel(c, r)

|
c = 1:3; r = 7:10; H = hankel(c, r)
|
bet | 8/8 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 232,03 Kb. | | #255039 |
Bog'liq Matlab tizimida matritsalar ustida arifmetik amallar bajarish3 0 0
c = 1:3; r = 7:10; H = hankel(c, r)
Warning: Column wins anti-diagonal conflict.
HILB, INVHILB - Gelbert matritsasini (Hilbert matrix) hosil qiladi.
Sintaksisi:
H = hilb(n)
H = invhilb(n)
Misol. 4 - taribli Gilbert matritsasi 1.5514e+004 shartli songa ega bo’lsin. Uning teskari matritsasi-butun sonli matritsa ko’rinishi quyidagicha bo’ladi:
invhilb(4)
ans = 16
-120
-120 240
1200 -2700
-2700 6480
1680 -4200
-140
1680
-4200
2800
240
-140
Natijani qo’zg’aluvchi vergulli sonlar ko’rinishida tasvirlasak quiydagi hosil bo’ladi:
format long e,
inv(hilb(4))
1.0e+ 003
MAGIC - Sehirli kvadratni hosil qiladi.
Sintaksisi: M = magic(n)
Ushbu funksiyani qo’llanilishi bilan bog’liq grafiklar :
Mos keluvchi funksiyalar: RAND, ONES.
PASCAL - Paskal matritasasini (Pascal matrix) hosil qiladi.
Sintaksisi:
P = pascal(n)
P = pascal(n, k)
Misol:
>> n=4
n =
4
>> a=pascal(n)
a =
1
1
1
1
1 1
2 3
3 6
4 10
1
4
10
20
>>a=pascal(n,1)
a =
1
1
0
0
0
-1
0
0
0
1
1
-2
1
-3
3
-1
ROSSER - Resser matritsasini (Rosser matrix) hosil qiladi.
Sintaksisi:
R = rosser
Misol.
>> R=rosser R =
TOEPLITZ - Tiplets matritsasini (Toeplitz matrix) hosil qiladi.
Sintaksisi:
T = toeplitz(c);
T = toeplitz(c, r).
Misol.
c=1:4; T = toeplitz(c)
VANDER - Vandermond matritsasini (Vandermonde matrix) hosil qiladi.
Sintaksisi: V = vander(x).
Misol: x = [1 2 3 4]; V = vander(x).
WILKINSON - Uilkenson matritsasini (Wilkinson matrix) hosil qiladi.
Sintaksisi: W = wilkinson(n).
Misol: W = wilkinson(7):
|
| |
Mashqlar
1 - Tastíyiqlayman

|
Tastíyiqlayman
|
bet | 2/4 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 56,92 Kb. | | #140750 |
Bog'liq TASTÍYIQLAYMAN1-2Mashqlar
1. Puls chastotasini tekshirish uchun barmoqlar uchi arteriya tomiri o‘tadigan joyga qo‘yiladi va zarbalarni his qilish uchun shu joy bosiladi.
Madina pulsni o‘lchaganda bir minutda 67 ta zarbani his qildi.
a) Puls chastotasining ma’nosini tushuntiring. U qanday kattalik (belgi)?
b) Har soatda Madinaning yuragi necha marta uradi?
2. Karim uyida 14 bet matn terib, 8 ta imloviy xatoga yo‘l qo‘ydi. Agar 1 betda o‘rtacha 380 ta so‘z bo‘lsa:
a) Karimning matn terish sifatini aniqlang va yuqoridagi misolda olin-яgan natija bilan solishtiring. Karimning matn terish sifati yaxshilandimi?
b) Karim 100 ta so‘z terganda o‘rtacha qancha xato qiladi?
3. Ma’ruf 12 soat ishlab 148 m 20 cm, Murod esa 13 soat ishlab 157 m 95 cm ariq tozaladi. Ularning mehnat unumdorligini solishtiring.
4. Avtomashina yangi shina protektorining chuqurligi 8 mm ni tashkil qiladi. 32178 km yurilganidan so‘ng yemirilish natijasida shina protektorining chuqurligi 2,3 mm bo‘lgani ma’lum bo‘ldi.
a) 1 km masofa yurilganda shina protektori chuqurligi qanday o‘zgaradi?
b) 10000 km masofa yurilganda-chi?
“TASTÍYIQLAYMAN”
Oqıw isleri boyınsha direktorı
orınbasarı_________A.Abdinayimova
“______”______________2023 j
Tema. Geometriyalıq mazmunlı máseleler .
Fizikalıq mazmunlı máseleler.
Ekonomikalıq mazmunlı máseleler
Ámeliy shınıǵıwlarınıń oqıtıw texnologiyası
Toparlar
|
|
|
|
Waqıt: saat 2
|
Qatnasıwshılar sanı: 26-30
|
|
Oqıw predmetiniń forması hám túrı
|
Teoriya Ámeliy
|
|
Oqıw predmetiniń rejesi/ oqıw predmetiniń dúzilisi
|
Geometriyalıq mazmunlı máseleler
Fizikalıq mazmunlı máseleler.
Ekonomikalıq mazmunlı máseleler
|
|
Oqıw predmetiniń maqseti
|
|
|
Pedagogikalıq wazıypalar:
1. Oqiwshilarǵa tema haqqinda tusinilk beriw
2.Taza temaǵa baylanisli maseleler sheshiw
|
Oqıw barısındaǵı nátiyjeler:
1. Oqiwshilarǵa tema haqqinda tusinikke iye boladi
2.Taza temaǵa baylanisli maseleler sheshiw
|
|
Oqıtıw usılları
|
Ámeliy jumısı, shınıǵıwlar
|
|
Oqıtıw forması
|
Toparlarda.
|
|
|
|
| |
Konteks modellar - 11 II. Modulni o’qitishda foydalaniladigan interfaol ta’lim metodlari

III.
NAZARIY MATERIALLAR
32
4.
Dasturiy injiniringni asosiy faoliyatlari nima?
5.
Dasturiy injiniring va kompyuter ilmi o’rtasida qanday farq bor?
6.
Dasturiy injiniring va tizim injiniring o’rtasida qanday farq bor?
7.
Dasturiy injiniringni narxi qancha?
8.
Eng yaxshi dasturiy injiniring usuli va metodi qaysi?
9.
Dasturiy injiniringa veb qanday xilma-xillik olib keldi?
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
“Software Engineering”, by Ian Sommerville, 2015, pages – 790.
2.
Holdener, A. T. (2008). Ajax: The Definitive Guide. Sebastopol, Ca.:
O’Reilly and Associates.
3.
Abrial, J. R. (2005). The B Book: Assigning Programs to Meanings.
Cambridge, UK: Cambridge University Press.
4.
http://www.SoftwareEngineering-9.com
5.
http://www.pearsonhighered.com/sommerville
Dasturiy ta’minot jarayoni - 11 II. Modulni o’qitishda foydalaniladigan interfaol ta’lim metodlari

III. NAZARIY MATERIALLAR
26
1.
Requirements analysis and definition
Tizim foydalanuvchilari bilan
maslahatlashib
tizimning servislari, chegaraklari va maqsadlari
belgilab olinadi
2.
System and software design
Tizim dizayni jarayonida tizim
arxitekturasini tashkil qilish orqali apparat
yoki dasturiy tizimlarga
talablar belgilanadi. Dasturiy ta’minot dizayni fundamental dasturiy
ta’minot tizimlari mavhumliklari
va ularning munosabatlarini
identifikatsiyalash va tasvirlashni o’z ichiga oladi.
3.
Implementation and unit testing
Bu bosqichda dasturiy ta’minot
dizayni dasturlar to’plami yoki dastur bo’limlar ko’rinishda
amalga
oshiriladi. Bo’lim testlash jarayonida har bir bo’lim alohida testlanadi.
4.
Integration and system testing
Individual dastur bo’limlari yoki
dasturlar birlashtiriladi va to’liq tizim ko’rinishida testlanadi.
Testlashdan keyin dasturiy ta’minot
tizimi foydalanuvchiga
yetkaziladi.
5.
Individual 
Guruhiy - 11 II. Modulni o’qitishda foydalaniladigan interfaol ta’lim metodlari

III.
NAZARIY MATERIALLAR
22
III. NAZARIY MATERIALLAR
1 - ma’ruza. Dasturiy injiniringa kirish. Talablarni ishlab chiqish va
modellashtirish
Reja:
1.1. Kirish. Dasturiy ta’minot jarayonlari
1.2. Sifatli va tezkor dasturiy ta’minot ishlab chiqish
1.3. Tizim uchun talablarni shakllantirish
1.4. Dasturiy ta’minotni modellashtirish
Kalit so’zlar:
jarayon, talab, faoliyat, tezkor, hujjat, model, dasturiy ta’minot,
injiniring, mahsulot, faza, professional, metod.
Ushbu ma’ruzaning maqsadi
dasturiy injiniringa kirish, dasturiy ta’minot
jarayonlari va agile metodlar kabi muhim tushunchalar va dasturiy ta’minotni ishlab
chiqish jarayoni ahamiyatini tushuntirishdan iborat.
1.1. Kirish. Dasturiy ta’minot jarayonlari
1
Biz zamonaviy dunyoni dasturiy ta’minotsiz tasavvur qila olmaymiz. Milliy
infrastrukturalar va utilitalar kompyuterga asoslangan
tizimlar tomonidan nazorat
qilinadi va ko’pgina elektrli mahsulotlar o’z ichiga kompyuter va nazorat dasturlarni
oladi. Sanoatda ishlab chiqarish va tarqatish to’liq kompyuterlashtirilgan. Musiqa
sanoati, kompyuter o’yinlari, film va televizorlarda dasturiy ta’minotdan
foydalanishadi. Shu sababli dasturiy injiniring milliy
va xalqaro jamiyatlar
funksionalligi uchun muhimdir. Dasturiy ta’minot tizimlari mavhum va nomoddiy
bo’lib ular materiallarning xususiyatlari yoki fizik qonunlar bilan chegaralanmagan.
Dasturiy ta’minotning potensialiga hech qanday tabiiy cheklanuvlar yo’q.
Talablar hujjatidan foydalanuvchilar

III.
NAZARIY MATERIALLAR
29
Tizim mijozlari
Talablarni
ko’rsatish
va
talablar
bajarilganligiga tekshirish uchun o’qish.
Mijozlar shuningdek talablarni o’zgartirishi
mumkin.
Boshqaruvchilar
Tizimni
narxlash
va
ishlab
chiqishni
rejalashritish
uchun
talablar
hujjatidan
foydalanish.
Tizim injinerlari
Ishlab chiqarilayotgan tizimni tushunish uchun
talablardan foydalanish.
Tizimni testlovchi injinerlar
Tizimni haqiqiylikka
tekshirish uchun tizm
talablaridan foydalanish.
Tizimga xizmat ko’rsatuvchi
injinerlar
Tizim
va
uning
qismlari
munosabatini
tushunish uchun talablardan foydalanadi.
Talablar hujjatining strukturasi
Bo’lim
Tavsifi
Muqaddima
Hujjatni kutilgan o’quvchilarini
aniqlash
lozim
Kirish
Tizim
muhimligini
tasvirlash.
Tizim
funksionalligi qisqacha tasvirlanadi.
Glossariy
Hujjatda foydalanilgan
texnik terminlarni
aniqlash
Foydalanuvchi talablari
Foydalanuvchi uchun taminlangan servislarni
tasvirlash
Tizim arxitekturasi
Kutilgan tizim arxitekturasini
yuqori-darajali
ko’rinishi
III. NAZARIY MATERIALLAR
30
Tizim talablari
Funksional
va
funksional
bo’lmagan
talablarning batafsil ko’rinishi
Tizim modellari
Tizim
componentalari
orasidagi
munosabatlarni grafik tizimini ko’rsatish
Tizim evolutsiyasi
Tizimga asoslanib
fundamental taxminlarni
tasvirlash
Ilova
Ishlab chiqarilayotgan
ilova haqida batafsil
ma’lumotlar; masalan, apparat ta’minot va
ma’lumotlar bazasi
Index
Hujjat indekslari
Ikkinchi qоidа - Pеdаgоgik mahorat haqida tushuncha, uning o’qituvchi faoliyatidagi o’rni va ahamiyati. Pеdаgоgik...

|
Pеdаgоgik mahorat haqida tushuncha, uning o’qituvchi faoliyatidagi o’rni va ahamiyati. Pеdаgоgik fikr tаrixi vа mаktаb аmаliyotidа o’qituvchi mаhоrаti mаsаlаlаri
|
bet | 6/6 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 8,9 Mb. | | #152399 |
Ikkinchi qоidа. O’z хаtti-hаrаkаtlаri bilаn shеrigigа tа’sir ko’rsаtish. Bundа ishtirоkchining yuzini diqqаt bilаn o’rgаnib chiqish yordаm bеrаdi, fikrni jаmlаydi vа uning hоlаtini аniqlаshgа imkоn yarаtаdi. - Uchinchi qоidа. Hаmsuhbаtning хаtti-hаrаkаtlаri mоtivlаrini tushunа оlish. Аqliy tаhlilning ishgа sоlinishi emоtsiоnаl qizishni pаsаytirаdi. Yaхshisi hоlаtning murаkkаbligini tushungаnligini ifоdа etish (Mеn sizning hоlаtingizni tushunib turibmаn...), o’z hоlаtini tushuntirish (Shu mеni o’ylаntiryapti...) Ya’ni hаtti-hаrаkаtni dаrrоv bаhоlаmаng, оldin tug’ilgаn vаziyatgа bo’lgаn munоsаbаtingizni bildirishgа hаrаkаt qiling.
- To’rtinchi qоidа. Mаqsаdni uvоfiqlаshtirish. Tа’lim оluvchi bilаn sizni birlаshtiruvchi nаrsаni tеzrоq аnglаsh vа uni ko’rsаtish.
- Bеshinchi qоidа. Sаmаrаli yеchim bоrligigа ishоnishingizni nаmоyish qiling. Vа nihоyat, kоnflikt hаl qilingаnidаn so’ng uni tаhlil qilib chiqing (sаbаbi vа оldini оlish yo’llаri).
- Pedagog va o’quvchi o’rtasida haqiqatda yuzaga kelgan nizoni uch darajalarda tahlil qilish mumkin:
- Ta’lim muassasasida o’quv–tarbiyaviy ishlarini tashkil qilish ob’ektiv husussiyatlari nuqtai nazaridan;
- guruh, pedagogik jamoa, o’qituvchi va o’quvchining aniq shahslararo munosabatlari ijtimoiy–psihologik hususiyatlari nuqtai nazaridan;
- nizo ishtirokchilari yoshi, jinsi, individual-psihologik hususiyatlari nuqtai nazaridan.
- Agar butun ta’lim jarayonini tashkil qilish va sharoitlarida, jamoali qoidalar va tartiblar tizimida, ushbu jarayonning bir-birlariga nisbatan ijobiy munosabatlari, bo’lajak nizolarda konstruktiv hulqlariga tayyorliklarida haqiqiy ob’ektiv va sub’ektiv o’zgarishlar yaqqol ko’zga tashlansa, nizo samarali hal qilingan hisoblanishi mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Pеdаgоgik mahorat haqida tushuncha, uning o’qituvchi faoliyatidagi o’rni va ahamiyati. Pеdаgоgik fikr tаrixi vа mаktаb аmаliyotidа o’qituvchi mаhоrаti mаsаlаlаri
|
Аmаlgа оshirilаyotgаn - Pеdаgоgik mahorat haqida tushuncha, uning o’qituvchi faoliyatidagi o’rni va ahamiyati. Pеdаgоgik...

|
Pеdаgоgik mahorat haqida tushuncha, uning o’qituvchi faoliyatidagi o’rni va ahamiyati. Pеdаgоgik fikr tаrixi vа mаktаb аmаliyotidа o’qituvchi mаhоrаti mаsаlаlаri
|
bet | 3/6 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 8,9 Mb. | | #152399 |
Аmаlgа оshirilаyotgаn pеdаgоgik mulоqоt tехnоlоgiyasining bоrishi vа nаtijаlаrini tаhlil etish. - Pedagogik muloqot uslublari
- Psiхоlоgiyadа turli tipdаgi bоshqаruvchilаrning ijtimоiy psiхоlоgik pоrtrеti ishlаb chiqilgаn bo’lib, undа ulаrning bоshqаruvidа bo’lgаn jаmоа bilаn mulоqоti tехnikаsi tаhlil qilingаn.
- O’qituvchi hаm pеdаgоgik jаrаyondа mulоqоtning eng kеng tаrqаlgаn uch turidаn fоydаlаnаdi: аvtоritаr, dеmоkrаtik vа libеrаl.
- Аvtоritаr uslub. Tа’lim оluvchilаr fаоliyatigа tеgishli bаrchа mаsаlаlаrni, hаttоki kim qаyеrdа o’tirishigаchа o’qituvchi yakkа o’zi hаl qilаdi, tа’lim оluvchilаr tоmоnidаn ko’rsаtilаdigаn bаrchа tаshаbbusni tаqiqlаydi. Bu uslubni qo’llоvchi o’qituvchining mulоqоt mеtоdlаri sifаtidа buyruq, ko’rsаtmа bеrish vа tаnbеh хizmаt qilаdi.
- Dеmоkrаtik uslub. Bundа o’qituvchi jаmоа fikrigа tаyangаn hоldа ish tutаdi, fаоliyat mаqsаdini bаrchа tа’lim оluvchigа еtkаzishgа hаrаkаt qilаdi, fаоliyatning kеchishini muhоkаmа qilishgа bаrchаni jаlb etаdi; o’z vаzifаsini fаqаt nаzоrаt vа munоfiqlаshtirish dеb bilmаy, tаrbiya bilаn hаm shug’ullаnаdi; bаrchа tа’lim оluvchilаrni rаg’bаtlаntirаdi vа ulаrdа o’z-o’zigа ishоnchni shаkllаntirаdi; jаmоаdа o’z-o’zini bоshqаrish rivоjlаnаdi. Bu uslubni qo’llоvchi o’qituvchi bаrchа jаmоа а’zоlаrining individuаl хususiyatlаrini inоbаtgа оlgаn hоldа ulаr o’rtаsidа vаzifаlаrni tеng bo’lishgа hаrаkаt qilаdi; tаshаbbus vа fаоllikni rаg’bаtlаntirаdi. Bundаy o’qituvchining mulоqоtdа qo’llаydigаn mеtоdlаri – iltimоs, mаslаhаt, ахbоrоt bеrishdir.
- Libеrаl uslub – bоshqаchа qilib аytgаndа, аnаrхik. O’qituvchi jаmоа hаyotigа umumаn аrаlаshmаslikkа hаrаkаt qilаdi, fаоlligi sust, muаmmоlаrni yuzаki ko’rib chiqаdi, bоshqаlаrning tа’sirigа оsоn tushib qоlаdi. Mа’suliyatdаn o’zini оlib qоchаdi vа o’z аvtоritеtini yo’qоtаdi.
- V.А.Kаn-Kаlik pеdаgоgik mulоqоtni munоsаbаtlаr vа o’zаrо tа’sir uslublаri tаshkil etishini tа’kidlаb, ulаrni quyidаgi tаrzdа turkumlаydi:
- 1)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Pеdаgоgik mahorat haqida tushuncha, uning o’qituvchi faoliyatidagi o’rni va ahamiyati. Pеdаgоgik fikr tаrixi vа mаktаb аmаliyotidа o’qituvchi mаhоrаti mаsаlаlаri
|
hаmkоrlikdа оlib bоrilаdigаn ijоdiy ishgа bo’lgаn qiziqishgа аsоslаngаn mulоqоt

|
hаmkоrlikdа оlib bоrilаdigаn ijоdiy ishgа bo’lgаn qiziqishgа аsоslаngаn mulоqоt
|
bet | 4/6 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 8,9 Mb. | | #152399 |
hаmkоrlikdа оlib bоrilаdigаn ijоdiy ishgа bo’lgаn qiziqishgа аsоslаngаn mulоqоt. Hаmkоrlikdа оlib bоrilаdigаn ijоdiy ishgа bo’lgаn qiziqish аsоsidаgi mulоqоtdа pеdаgоg tа’lim оluvchilаr vа ishgа nisbаtаn ijоbiy yondаshаdi; - 2) do’stоnа munоsаbаtlаr аsоsidа qurilgаn mulоqоt. Do’stоnа munоsаbаtlаr аsоsidа qurilgаn mulоqоt yuqоridа ko’rib chiqilgаn mulоqоt turigа yaqindir. Аyrim pеdаgоglаr do’stоnа mulоqоtni nоto’g’ri tushunib, chеgаrаdаn chiqib kеtishаdi. O’qituvchi vа o’quvchi o’rtаsidа mа’lum bir mаsоfа bo’lishi kеrаk. Ushbu mаsоfаni аniqlаshdа o’qituvchining mаdаniyati, pеdаgоgik tаkti muhim rоl o’ynаydi;
- 3) o’qituvchi vа tа’lim оluvchilаrni mа’lum mаsоfаdа ushlаb turuvchi mulоqоt. Mа’lum mаsоfаdа ushlаb turuvchi mulоqоtni hаm sаmаrаrаli dеb bo’lmаydi. Shungа qаrаmаsdаn bu kеng tаrqаlgаn uslubdir. Bundа pеdаgоg vа tаrbiyalаnuvchilаr o’rtаsidа mа’lum chеgаrа mаvjud bo’lib, ulаrni quyidаgichа tа’riflаsh mumkin: “Mеn bilаmаn – sizlаr bilmаysizlаr”; “Mеni аytgаnimni qilinglаr – mеning yoshim kаttаrоq, tаjribаm ko’prоq, bizni tеnglаshtirib bo’lmаydi”. Bu uslub ko’prоq аvtоritаrgа yaqinrоq bo’lib, u tаshqаridаn qаrаgаndа tаrtibli fаоliyatni аmаlgа оshirishgа yordаm bеrgаndаy bo’lаdi, lеkin yuqоri sаmаrаni bеrmаydi;
- 4) qo’rqitishgа аsоslаngаn mulоqоt. O’qituvchi vа tа’lim оluvchilаrni mа’lum mаsоfаdа ushlаb turuvchi mulоqоtning yuqоri dаrаjаdаgi ko’rinishi bu qo’rqitishgа аsоslаngаn mulоqоtdir. U o’zidа tа’lim оluvchilаrgа sаlbiy munоsаbаt vа аvtоritаr bоshqаruvni mаjаssаm etаdi. Ushbu uslubni yorqin ifоdаsi sifаtidа quyidаgi gаplаrni kеltirish mumkin: “Qunt bilаn tinglаnglаr, bo’lmаsа ikki qo’yamаn”, “Hаli kunlаringni ko’rsаtаmаn”. Bundаy uslub mаshg’ulоt pаytidа sаlbiy muhitni yuzаgа kеltirаdi.
- Pedagogik nizo va uning sabablari
- Nizo – istaklari, qiziqishlari, qadriyatlari yoki tushunchalari mos kelmasligi sababli yuzaga keladigan ikki yoki undan ortiq sub’ektlar o’rtasidagi ijtimoiy o’zaro aloqalar shakli (sub’ektlar individ/guruh/o’z o’zi bilan– ichki nizolar holatlarida bo’ladi).
- “Nizo” va “nizoli vaziyat” tushunchalarini ajratishni bilish kerak, ular o’rtasida katta farq bor.
|
| |
A.N.Leontev pedagogik muloqotning tarbiyaviy-didaktik ahami­yatini baholar ekan, quyidagi fikrlarni bildiradi

|
A.N.Leontev pedagogik muloqotning tarbiyaviy-didaktik ahamiyatini baholar ekan, quyidagi fikrlarni bildiradi
|
bet | 2/6 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 8,9 Mb. | | #152399 |
A.N.Leontev pedagogik muloqotning tarbiyaviy-didaktik ahamiyatini baholar ekan, quyidagi fikrlarni bildiradi: faol pedagogik muloqot – o‘qituvchining, umuman olganda pedagogik jamoaning ta’lim-tarbiya jarayonida o‘quvchilarni bilish va o‘rganish kaliti va o‘quv faoliyatining ijodiy xarakteri, o‘quvchi shaxsining shakllanishi uchun eng yaxshi sharoit yaratadigan muhim vositadir. - Pedagogik muloqot ijtimoiy-psixologik jarayon sifatida quyidagi funktsiyalar bilan xarakterlanadi:
- shaxsni o‘rganish (bilish),
- axborot almashish va faoliyatni tashkil etish.
- Muloqotning axborot almashish funktsiyasi ma’naviy boylik va yangiliklar bilan o‘rtoqlashish jarayonini rivojlantirish uchun ijobiy ishtiyoqlar, hamkorlikda ishlash va fikrlash uchun sharoitlar yaratishdan iborat.
- Muloqotning eng muhim funktsiyalaridan biri – hamdard bo‘lishdir.
- U boshqa kishi hissiyotlarini tushunishi, boshqalar nuqtai nazarini ma’qullash qobiliyatini shakllantirishi jarayonida amalga oshadi va jamoadagi munosabatlarni me’yorga keltiradi.
- Bunda o‘quvchiga uning istaklarini tushunish va bular asosida o‘quvchiga ta’sir etish zarurligini anglash o‘qituvchi uchun juda muhimdir.
- Pеdаgоgik mulоqоt pеdаgоgik jаrаyon mаntig’igа mоs kеlаdigаn dinаmik tаvsifgа egа.
- Pеdаgоgik mulоqоtning tuzilishidа quyidаgi bоsqichlаr аlоhidа аjrаtib ko’rsаtilаdi:
- Mоdеllаshtirish (bаshоrаtgа dоir) – pеdаgоgik vаzifаlаrgа mоs o’zаrо hаrаkаtning kоmmunikаtiv tuzilishini o’zigа хоs tаrzdа rеjаlаshtirishni аmаlgа оshirish.
- Bеvоsitа mulоqоtni tаshkil etish (kоmmunikаtiv hujum) – pеdаgоg tаshаbbuskоrlikni o’z qo’ligа оlаdi, guruhni tеzlik bilаn ishgа jаlb etish tехnоlоgiyasi
- 3. Mulоqоtni bоshqаrish – qo’llаnilаdigаn tа’sir ko’rsаtish mеtоdlаrining kоmmunikаtivligini tа’minlаsh (o’quvchilаrning tаshаbbusini qo’llаb-quvvаtlаsh, o’quvchilаrning tаshаbbus ko’rsаtishini tаshkil etish, diаlоgik mulоqоtni yo’lgа qo’yish, o’z mo’ljаlini rеаl shаrоit bilаn uyg’un tаrzdа kоrrеktsiyalаsh.
- 4.
|
| |
Nizoli vaziyat - Pеdаgоgik mahorat haqida tushuncha, uning o’qituvchi faoliyatidagi o’rni va ahamiyati. Pеdаgоgik...

|
Pеdаgоgik mahorat haqida tushuncha, uning o’qituvchi faoliyatidagi o’rni va ahamiyati. Pеdаgоgik fikr tаrixi vа mаktаb аmаliyotidа o’qituvchi mаhоrаti mаsаlаlаri
|
bet | 5/6 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 8,9 Mb. | | #152399 |
Nizoli vaziyat – ijtimoiy sub’ektlar o’rtasida haqiqiy qarama-qarshilikni yuzaga keltiruvchi insonlar manfaatlarining mos kelmasligi.Asosiy belgisi – nizo predmeti yuzaga kelishi, lekin hozircha ochiq faol kurashning yo’qligi. Ya’ni to’qnashuv rivojlanishi jarayonida nizodan oldin har doim nizoli vaziyat yuzaga keladi, uning asosi hisoblanadi. - Nizolarni to’rt turlari ko’rsatiladi:
- ichki shaxsiy,shaxsning kuchi bo’yicha taxminan teng motivlari, qiziqishlari, ishqibozligi, manfaatlarining kurashini aks ettiruvchi;
- shahslararo, o’z hayotiy faoliyatida qarama-qarshi maqsadlarni amalga oshirishga intiluvchi shahslarni ifoda etadi;
- guruhlararo, biri-biriga mos kelmaydigan maqsadlarni ko’zlagan va ularni amalga oshirish yo’lida bir-biriga to’sqinlik qiluvchi ijtimoiy guruhlar nizo tomonlari sifatida ishtirok etishlari bilan ajralib turadi;
- shahsiy-guruhli–shahsning hulqi guruh qoidalari va umidlariga mos kelmasligi holatlarida yuzaga keladi.
- Pedagogik konflikt–pedagogik jarayonda shahslararo munosabatlarning keskinlashuvi natijasi sifatida yuzaga keluvchi muamoli vaziyatdir.
- Pedagogik konfliktlarning quyidagi shakllari yuzaga keladi:
- O’quvchi-o’quvchi
- O’quvchi-o’qituvchi
- O’qituvchi-o’qituvchi
- Pedagogik nizolarning oldini olish yo’llari
- Pеdаgоg vа tа’lim оluvchi pоzitsiyalаrining to’g’ri kеlmаsligi ko’p kоnfliktlаrgа sаbаb bo’lаdi, shuning uchun kоnflikt vаziyatlаrdа qo’llаnilаdigаn sinаlgаn quyidаgi qоidаlаrni bilish kеrаk:
- Birinchi qоidа. Kоnflikt vаziyatini o’z qo’ligа оlish. Bu emоtsiоnаl tаrаnglikni bаrtаrаf etishni аnglаtаdi. Buning uchun оrtiqchа jismоniy zo’riqishdаn, оrtiqchа hаtti-hаrаkаtlаrdаn hаlоs bo’lish kеrаk. Mimikа, pоzа, jеstlаr fаqаtginа оdаmning ichki kеchinmаlаrini ifоdаlаb qоlmаy, ungа tа’sir hаm ko’rsаtаdi. SHundаy qilib, tаshqi vаzminlik vа хоtirjаmlik!
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Pеdаgоgik mahorat haqida tushuncha, uning o’qituvchi faoliyatidagi o’rni va ahamiyati. Pеdаgоgik fikr tаrixi vа mаktаb аmаliyotidа o’qituvchi mаhоrаti mаsаlаlаri
|
Evolutsiya va identifikatsiya o’zgarish jarayonlari

III. NAZARIY MATERIALLAR
42
Agar tezda javob qaytarishni talab qiladigan bizness talablar bo’lsa.
Nazorat savollari
1.
Nima uchun dasturiy ta’minot arxitekturasini loyihalash muhim?
2.
Internetda musiqalar sotuvchi iTunes kabi tizimlarning arxitekturasini
tuzing.
3.
Ob-havo stansiyasi dizaynini ishlab chiqing.
4.
Quyidagi obyekt sinflari uchun UML grafik notatsiyalardan foydalanib
dizayni quring.
5.
Regression testash nima?
6.
Testlashning dastlabki bosqichlarida foydalanuvchilarni jalb qilishning
ahamiyati nimada?
7.
Dasturiy ta’minot evolutsiyasi nima?
8.
Dasturiy ta’minotni mijozlarga yetkazilganidan keyingi hayot sikli fazasi
qanday faoliyatlarni o’z ichiga oladi?
Operation and maintenance - 11 II. Modulni o’qitishda foydalaniladigan interfaol ta’lim metodlari

III. NAZARIY MATERIALLAR
27
Qayta foydalanishga mo’ljallangan dasturiy injiniring
Ko’pgina dasturiy ta’minot loyihalarida bir nechta qayta foydalaniladigan
dasturiy ta’minotlar mavjuv.
Qayta foydalanishga mo’ljallangan jarayonlarda foydalanish mumkin bo’lgan
uch xil turdagi dasturiy ta’minot komponentalari bor:
1.
Veb servislar servis standartlariga ko’ra
ishlab chiqilgan
2.
.NET yoki J2EE kabi componenta freymvorklarga integratsiya
qilinadigan paketlangan obyektlar kolleksiyasi
3.
Maxsus muhitlarda foydalanish uchun
sozlangan autonom dasturiy
ta’minot tizimlari.
1.2. Sifatli va tezkor dasturiy ta’minot ishlab chiqish
2
Tezkor dasturiy ta’minot ishlab chiqish jarayoni foydali dasturiy ta’minotni
tezda tayyorlashga mo’ljallangan.
Tezkor dasturiy ta’minot ishlab chiqishning bir nechta yondashuvlari mavjud
bo’lsada ularning asosiy xarakteristikalari mavjud:
1.
Xususiyatlarni
aniqlash, dizaynlash va amaliy ko’rinishga keltirish
jarayonlari
birlashtirilgan.
Tizimning
xususiyatlari
batafsil
keltirilmaydi va dizayn hujjatlari minimumlashtirilgan. Foydalanuvchi
talablari hujjatlari tizimning muhim xarakteristikasi hisoblanadi.
2.
Tizim bir necha talqinda ishlab chiqariladi.
Foydalanuvchi yangi
talablarini qondirish maqsadida dasturiy ta’minotning novbatdagi
talqini ishlab chiqariladi.
3.
Tizimning foydalanuvchi interfeysini
tezda tayyorlash maqsadida
IDS(integrated development system)
Dasturiy ta’minotni modellashtirish

III.
NAZARIY MATERIALLAR
31
3.
Strukturaviy ko’rinish, tizim tomonidan ishlov berilayotgan ma’lumotlar
strukturasi yoki tizim tashkilotini modellashtirish.
4.
Xatti harakatlar ko’rinishi, tizimning dinamik xatti harakatlari va hodisalarga
qanday javob berishini modellashtirish.
Tizimning turli xil modellarini yaratish
uchun UML bir nechta
diagrammalarga ega.
1.
Faoliyat
diagrammalari, jarayondagi faoliyatlarni ko’rsatadi
2.
Foydalanish
holati diagrammari, tizim va uning muhiti o’rtasidagi
munosabatni ko’rsatadi.
3.
Ketma-ketlik diagrammalari, shaxs va tizim
va tizim komponentalari
orasidagi munosabatlarni ko’rsatadi.
4.
Sinf diagrammalari, tizimdagi obyektlar sinflari va ularning o’zaro
munosabatini ko’rsatadi
5.
Holat diagrammari, tizimning ichki va tashqi hodisalarga ta’sirini ko’rsatadi.
UML(Unified Modeling Language) - birlashgan modellashtirish tili dasturiy
ta’minot tizimlarini modellashda 13 ta turli xil diagramma turlaridan foydalanadi.
UML dasturiy ta’minot tizimlarini modelini yaratishda
standart yondashuv deb
qabul qilingan.