-jadval Slanets smolasidan olingan sintetik motor yonilg'ilarining asosiy xossalari

|
-jadval Slanets smolasidan olingan sintetik motor yonilg'ilarining asosiy xossalari
|
bet | 8/48 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 388,07 Kb. | | #148167 |
Bog'liq 1 mavzu Neft xom ashyosi, uning kimyoviy tarkibi va uglevodorod1.11-jadval Slanets smolasidan olingan sintetik motor yonilg'ilarining asosiy xossalari
Ko’rsatkichlar
|
Benzin
|
Dizel yoqilg’isi
|
1-D
|
2-D
|
4-D
|
Fraksion tarkibi:
10 % bug’lanish harorati, 0С
|
54,4
|
204,4
|
227,8
|
232,2
|
20 %bug’lanish harorati, 0С
|
64,4
|
209,4
|
234,4
|
242,2
|
50 %bug’lanish harorati, 0С
|
101,7
|
216,7
|
251,1
|
263,9
|
90 %bug’lanish harorati, 0С
|
163,3
|
242,8
|
280,6
|
318,3
|
Qaynashning oxiridagi harorat,0C
|
196,1
|
269,4
|
290,0
|
331,1
|
Qoldiq , % Oktan soni:
|
1,0
|
2,0
|
1,0
|
1,0
|
Tadqiqot usulida
|
82
|
—
|
—
|
—
|
Motor usulida
|
91
|
—
|
—
|
—
|
Haqiqiy smolalar miqdori,mg/100 ml
|
2,8
|
—
|
—
|
—
|
Oltingugrt miqdori, %
|
0,003
|
0,010
|
0,020
|
0,020
|
Azot miqdori .
Chaqnash harorati, 0С
|
—
—
|
0,014
186 ,7
|
0,0166
100
|
0,0202
129,4
|
Qotish harorati, 0С
|
—
|
-17,8
|
-17,8
|
-6,7
|
zichligi, kg/m3
|
—
|
816
|
826
|
829,9
|
kokslanishi, 10 %qoldiqningkonradsonbo’yicha
|
—
|
0,14
|
0,16
|
0,36
|
Kul , %
|
—
|
0,001
|
0,001
|
0,001
|
Kinematic qovushqoqligi,mm2/s,37,80Сda
|
—
|
1,66
|
2,40
|
2,96
|
Tsetan soni
|
—
|
48
|
54
|
56
|
Ko'mirdan olinadigan yonilg'ilar. Muqobil energetik resurslarning ichida yonilg'i ishlab chiqarish uchun real xom ashyo ko'mir xisoblanadi. Ko'mirning yonish issiqligi neft bilan gazning birgalikdagi yonish issiqligidan 2,8 marta yuqori. 1.6-jadval ko'mirdan olingan benzinning asosiy xossalari keltirilgan.
1.12-jadval. Ko'mirdan olingan benzinning asosiy xossalari
Nomlanishi
|
Ko’rsatkishlar
|
Tarkibi : butan riformat alkillat ligroin
15,5 0Сdagi zichligi, kg/l
Smola miqdoriАSTMbo’yicha, g/ml
Brom soni
Fraksiya tarkibi , 0С:
Boshlang’ich qaynash harorati
10 % bug’lanish harorati, 0С
50 % bug’lanish harorati, 0С
90 % bug’lanish harorati, 0С Qaynash haroratining oxiri Oktan soni (tadqiqot usulida):
Toza yoqilg’i
0,5 mlTEQ/kgantidetonator qo'shilganda 3,0 mlTEQ/kg antidetonator qo'shilganda Motor usulida:
тоза ёнилғи
0,5 mlTEQ/kg antidetonator qo'shilganda
3,0 mlTEQ/kg antidetonator qo'shilganda
|
6
30
20
44
0,775
-
14
32,2
65,6
127,8
183,9
215,0
95,6
98,5
102,6
86,2
89,0
93,2
|
Ko'mirni gidrogenizatsiya usulida qayta ishlab, suyuq yonilg'i olish 70 yildan ortiqroq vaqtdan beri ma'lum. Lekin XX asrning boshida ishlab chiqilgan bu texnologiya hozirgi paytda yaroqsiz xisoblanadi. Neftdan farqli ko'mir tarkibida ko'proq (20% gacha) kislorod, oltingugurt va azot, minerallar moddalar (kul) tashkil qiladi. Ko'mirni qayta ishlash jarayoni vodorod bilan tuyintirish, azot, oltingugurt, kislorod, kullardan ajratish va molekulyar massasi odatdagi suyuq yonilg'ilarnikiday bo'lguncha uglevodorodlarning tuzilmasi o'zgartiriladi. Ko'mirdan suyuq yonilg'i olish juda murakkab jarayon, lekin buning ham yechimi bor. Hozirgi paytda ko'mirdan 85 % gacha suyuq yonilg'i olish texnologiyasi ishlab chiqilgan.Istiqbolli yonilg'ilarga qo'yiladigan asosiy talablardan biri zaxirasining ko'pligi, ishlab chiqarishga keng joriy qilish mumkinligi, transport qurilmasining iqtisodiy va texnologik ko'rsatkichlariga mos kelishi va h.k.Benzol — aromatik uglevodorod bo'lib, toshko'mirni qayta ishlash yo'li bilan olinadi. Yuqori antidetonatsion sifatlarga ega va shu sababli benzinlarga oktan sonini oshirish uchun qo'shimcha sifatida qo'shiladi. Qaynash boshlanishi va muzlash haroratlari yuqori bo'lganligi uchun sof holda kam ishlatiladi, chunki IYODning ishga tushishini yomonlashtirishi mumkin.Metanol (metil spirt) — neft yonilg'ilari o'rniga ishlatilishi mumkin bo'lgan yonilg'i. U past sifatli toshko'mir va yogochdan kam xarajatlar evaziga ko'plab miqdorda olinishi mumkin. Yuqori antidetonatsion xossalarga ega va uchqun bilan yondiriladigan IYODlari uchun ko'prok mos keladi. Bunda siqish darajasini, binobarin issiqliqdan foydalanish samaradorligini oshirish imkoni vujudga keladi. Lekin u zaharli moddadir. Hozirgi kunda metanol neftdan olinadigan yonilg'ilarga qo'shimcha sifatida (10-20 %) qo'llaniladi, bu o'z navbatida YYOD konstruktsiyasini va rostlashlarini deyarli o'zgartirmagan holda benzin sarfini kamaytiradi.
O'simliklardan olinadigan yonilg'ilar. Etanol (etil spirt) — asosan o'simliklardan olinadi. U metanol kabi yuqori antidetonatsion xossalarga ega va uchqun bilan yondiriladigan IYODlari uchun ko'proq mos keladi. Past molekulali spirtlar — metanol va etanol kelajakda muqobil yonilg'i sifatida foydalanishda real yonilg'ilardan xisoblanadi. Ularni yonilg'ilarga qo'shib yoki aloxida o'zini ham qo'llash mumkin. Spirt zaxirasi tugamasdir, metanolni ko'mirdan, tabiiy gazdan, ohakdan, maishiy chiqindilardan, o'rmon xo'jaligi chiqindilaridan va boshqa ashyolardan ham olish mumkin. Metanolni yonish to'liqligi benzinnikiga nisbatan yuqori, to'la yonadi. Metanolda dvigatelning quvvati benzinga nisbatan 10-15 % ga oshadi. Etanol gazlardan, shakar qamishdan va boshqa o'simliklardan olinadi.Spirtlarning kamchiliklariga yonish issiqligi pastligi (benzinga nisbatan 2 marta kam), uchuvchanligi, detallarni korroziyalashga moyilligi yuqori. Metanol toksikligi benzinnikiga nis¬batan yuqori va odam organizmida to'planib boradi.
Efirlar — uglevodorodli birikmalarning katta turkumi bo'lib, toshko'mir, yog'och va o'simliklardan olinadi. Xom ashyo va tayyorlash texnologiyasiga bog'liq xolda ham karbyuratorli IYODlarida, ham dizellarda foydalanish uchun o'zaro uyg'un xossalarga ega bo'lgan efirlar olish mumkin. Spirtlarga nisbatan bir qator afzalliklarga ega, biroq, ishlab chiqarishda qimmatroq. Efirlarni neft yonilg'ilari o'rnida ishlatiladigan istiqbolli yonilg'i sifatida qarash mumkin. 12jadvalda suyuq yoqilg'ilarning ba'zi xususiyatlari keltirilgan.
Vodorod yonilg'ilari. Vodorodni yonilg'i sifatida qo'llashda qator muammolarni yechish zarur bo'ladi. Xususan, vodorodni saqlash va avtomobilga joylashtirish. 15—40 MPa bosimga chidam beruvchi ballonlar juda katta hajmni egallaydi va massasi katta bo'ladi. Vodorod juda tez yonadi, buning natijasida dvigatel detallari zo'riqishi mumkin. Bundan tashqari, vodorod o'ga portlovchi moddadir. 1.13-jadvalda suyuq yonilg'ilarning ba'zi xususiyatlari keltirilgan.
|
| |