Xavfsizlik kasbidagi shartlar va tushunchalar

Professional xavfsizlik lavozimining qo’llanish sohalari va vazifalari
Mehnat muhofaza qilish bo’yicha Amerika muhandislik jamiyati
Professional vazifalarini bajarish uchun xavfsizlik bo’yicha mutaxassislarda ma’lumot, bilimlarning umumiy ko’lami doirasida tayyorgarlik va tajriba bo’lishi kerak. Xavfsizlik bo’yicha mutaxassislarda fizika, kimyo, biologiya, fiziologiya, statistika, matematika, informatika, muhandislik mexanikasi, ishlab chiqrish jarayonlari, biznes, aloqa va psixologiya sohalrining fundamental bilimi bo’lishi kerak. Xavfsizlikni professional tadqiq etish sanoat gigiyenasi va toksikologiyani, xavfsizlikni boshqarish texnik vositalarining dizaynini, yong’inga qarshi himoyani, ergnomikani, tizim va jarayonlarning xavfsizligini, xavfsizlik va sog’liqni saqlash dasturlarini boshqarishni, baxtsiz hodisani tekshirishni va tahlil qilishni, mahsulotning xavfsizligini, qurilish xavfsizligini, ta’lim va tayyorgarlik uslublarini, xavfsizlik ko’rsatkich o’lchamini, inson xulqini, ekologik xavfsizlik va sog’liqni saqlashni, xavfsizlik, sog’liq va tabiatni muhofaza qilish qonunchiligini, me’yoriy –huquqiy hujjat va standartlarni o’z ichiga oladi. Ko’pchilik xavfsizlik mutaxassislari boshqaruv va biznes, boshqaruvchilik, muhandislik, ta’lim, fizika va ijtimoiy fanlar hamda boshqa sohalardan umumiy va chuqurlashtirilgan bilimga egadirlar. Boshqalari esa maxsus xavfsizlik ta’limiga ega. Bu ularning xavfsizlik kasbi asoslaridan tashqari ekspert bilimlarini kengaytiradi.
Modomiki, xavfsizlik butun insoniy intilishlarda asosiy element hisoblanar ekan, xavfsizlik bo’yicha mutaxassislar ko’pchilik jamoatchilik va xususiy sektorlarda o’zlarining maxsus bilim va ko’nikmalaridan foydalangan holda vazifalarini bajaradilar. O’ziga xos(tipik) qamrab olish (oxvativaniye) – bu ishlab chiqarish, sug’urta, xatarlarni boshqarish, hukumat, ta’lim, maslahat, qurilish, sog’liqni saqlash, loyihalash va dizayn, chiqindilarni yo’qotish, neft, boshqarishni yengillashtirish, chakana savdo, transportirovka va kommunal to’lovlar.Bu vaziyatlarda xavfsizlik mutaxassislari ish beruvchining topshiriqlari, operatsiyalari va kayfiyatiga mos holda o’z vazifalarini moslashtirishi kerak. Bundan tashqari, xavfsizlik mutaxassislari bandlik holatlarida o’zlarining vazifalarini bajarish uchun bilim va ko’nikmalarga ega bo’lishlari kerak hamda kelajakdagi bilim va ta’lim olishlari natijasida ular yangi texnologiyalar bilan, qonun va qarorlardagi, mehnat resurslaridagi o’zgarishlar bilan, ish joyi, jahon biznesi, siyosiy va ijtimoiy muhit bilan hamqadam bo’ladilar.
Vazifalarining bir qismi sifatida xavfsizlik mutaxassislari resurs va fondlarni rejalashtirishlari va boshqarishlari shart. Ular professionallarning turli xodimlarini (shtat) kuzatish uchun ham mas’ul bo’lishlari mumkin.
O’zgarishlardan ortda qolmaslik uchun bandlik vaziyatida mas’uliyat bilan harakat qilish uchun bilim va ko’nikmalarni egallagan, aql va tafakkuri rivojlangan xavfsizlik mutaxassislari o’z oldilariga qo’yilgan vazifalarni ishonch bilan, chuqur bilimga asoslanganlik asosida sidqidildan bajaradilar.
Xavfsizlik bo’yicha mutaxassis lavozimining funksiyalari
Insonlarni, mol-mulk va atrof-muhitni himoya qilishga taalluqli asosiy sohalar:
Xavfli sharoitlarni oldindan ko’rish, aniqlash va baholash, usublar.
1. Quyidagilar uchun uslublarni rivojlantirish:
a. tajriba, tarixiy ma’lumotlar va axborotning boshqa manbalari asosida xavf-xatarlarni tahmin qilish va identifikatsiyalash.
b. mavjud yoki bo’lajak tizimlarda, asbob-uskunalarda, mahsulotlarda, dasturiy ta’minotda, inshootda, jarayonlarda, operatsiyalarda va taomillarda ularning kutilayotgan muddati paytida xavflarni aniqlash va tanib bilish.
c. haqiqiy yoki yuzaga chiqishi mumkin bo’lgan xavflardan kelib chiqishi mumkin bo’lgan yo’qotish hodisalar va baxtsiz hodisalar ehtimoli va jiddiyligini baholash.
2. Ushbu uslublarni qo’llash va tavakkalni tahlil qilish hamda natijalarni sharhlash.
3. Zarur bo’lsa mutaxassislar yordamida barcha tizimlar, jarayonlar va operatsiyalarni vayron bo’lish rejimlari uchun ko’rib chiqish; butun tizim, jarayon yoki operatsiyaning; va istalgan kichik tizimlar yoki komponentlarning qiyudagilar tufayli sabablari va oqibatlari:
a. tizim, kichik tizim yoki ularning tarkibiy qismlaridagi buzilishlar
b. odamlarning xatolari.
c. qarorlar, mulohazali yoki ma’muriy harakatlarning to’liq emasligi yoki noto’g’ri qabul qilinishi.
d. taklif etilgan yoki mavjud ko’rsatmalar, direktivalar, maqsadlar yoki tajribadagi asossizlik.
4. baxtsiz hodisa va hodisalrni yo’qotish hisobotlaridan va boshqa manbalardan jarohatlar, xastaliklar, moddiy zarar, atrof-muhitga yoki jamoatchilikka ta’sirlar borasidagi ma’lumotlarni ko’rib chiqish, tuzish va tahlil qilish, bular oxir-oqibatda quyidagilarga olib kelishi kerak:
a. sabablar, yo’nalishlar va munosabatlarni aniqlash.
b. tugallanganlik, aniqlik va qonuniylik kafolati yoki so’ralgan axborot.
c. ma’lumotlarni to’plash uslublarining va tasniflash tizimlarining samaradorligini baholash.
d. tergovni boshlash.
5. Sog’liq va atrof-muhit uchun xavfsizlik bo’yicha qonunlar, kodekslar, ustavlar va standartlarga muvofiqlik to’g’risida maslahatlar va tavsiyalar taqdim etish.
6. Xavfsizlik va sog’liqqa oid mavjud yoki yuzaga chiqishi mumkin muammolar tadqiqotini o’tkazish.
7. Xavfsizlik va sog’liqqa oid shartlar yoki uslublarni aniqlashga yordam beradigan ko’zdan kechirishlar va baholashlarga bo’lgan ehtiyojni aniqlash, shifokorlar, fiziklar, sanoat gigiyenachilari, yong’inga qarshi himoya muhandislari, muhandis-konstruktorlar va muhandis-texnologlar, ergonomistlar, tavakkallar bo’yicha menejerlar, atrof-munit bo’yicha mutaxassislar, psixologlar va boshqalar kabi mutaxassislarning xizmatlarni talab etadiganlarini ham qo’shgan holda.
8. Fiziologik va psixologik imkoniyatlar (ishlab chiqarish unumdorligi), ishlash qobiliyati va insonlar limiti oshirib yuborilmaganligini kafolatlash uchun atrof-muhitni, vazifalarni va boshqa elementlarni baholash.
Xavfni nazorat qilish loyihalari, uslublari, taomillari va dasturlarini ishlab chiqish.
Ta’sirlar, baxtsiz hodisalar va yo’qotish hodisalarining oldini olish uchun quyidagilarni amalga oshirishga qaratilgan ishlanma yoki ma’muriy nazorat formulirovkasi va buyrug’i:
a. ta’sirlar, baxtsiz hodisalar va yo’qotishlar xavfi va sabalarini bartaraf etish.
b. xavflarni bartaraf etishning iloji bo’lmaganda yuzaga chiqishi mumkin bo’lgan ta’sirlar, baxtsiz hodisalar va yo’qotish hodisalaridan jarohatlanishlar, kasbiy kasalliklar, hastaliklar, yo’qotishlar yoki atrof-muhitning ziyon ko’rish ehtimoli va jiddiyligini kamaytirish.
2. Xavfsizlik ko’rsatkichlarini maqsadlarga, operatsiyalarga va tashkilotlarning ishlab chiqarish unumdorligiga va ilarni boshqarishga va tizimlarga, jarayonlarga va operatsiyalarga yoki ularning komponentlariga tatbiq etadigan uslublarni ishlab chiqish.
3. Tashkilotlarning foydalanish siyosatiga, operatsiyalar blokiga, haridlarga va kontraktlar tuzishga tatbiq etish uchun xavfsizlik, sog’iq va atrof-muhit bo’yicha ko’rsatmalar, taomillar, kodekslar va standartlarni rivojlantirish.
4. Alohida shaxslar va tashkilotlarda quyidagilar bilan mashg’ul shaxslar bilan maslahatlashishlar:
a. Rejalashtirish, dizayn, rivojlantirish, shuningdek xavfni boshqarish vositalarini o’z ichiga oladigan tizimlar yoki dasturlarni o’rnatish yoinki joriy etish bilan mashg’ul shaxslar.
b. Texnika xavfsizligi talablariga nisbatan va Tovar (mol) xavfsizligini maksimallashtiradigan (oshiradigan) xavfsizlik prinsiplarini qo’llash orqali rejalashtirish, dizayn, rivojlantirish, tayyorlash, test qilish, joylash, mahsulotlarni taqsimlash bilan mashg’ul shaxslar.
5. Xodimlarning imkoniyatlari va cheklanishlari bilan ish ko’rgan holda xodimlar bo’yicha mutaxassislarga maslahat va yordam berish.
6. Xavfni boshqarish vazifalari bilan bog’liq bo’lgan texnikaviy ishlanmalar, qonunlar, qarorlar, standartlar, kodekslar, mahsulotlar, uslublar va tajribalar bilan hamqadam yurmoq.
Xavf-xatarni boshqarish vositalari va xavf-xatarni boshqarish dasturlari savollari bo’yicha ularni bajarish, boshqarish va maslahat berish.
Baxtsiz hodisa, ta’sir o’tkazish, yo’qotishlar hodisasi va boshqa ma’lumotlarni tahlil qilish va sharhlashga asoslangan hamda xavf-xatarni boshqarish vositalari uchun haqiqiy va har tomonlama tavsiyalar haqida xabar beruvchi dokladlarni tayyorlash.
Xavf-xatarni boshqarish vositalari va xavf-xatarni boshqarish qonunlari, taomillarni va dasturlarni xodimlarga tavsiya qilish uchun yozma va grafik materiallarni, taqdimotlar va boshqa ommaviy kommunikatsiya (aloqa yo’li) vositalarni qo’llash.
Ta’limga oid va o’quv materiallari va kurslarni rejalashtirish va rivojlantirishda yo’nalish yoki yordam berish. Xavfni va nazoratni aniqlashni o’z ichiga olgan loyihalar, siyosat, ish tartibi va dasturlar bilan bog’liq kurslarni o’tkazish yoki yordam berish.
Ular SMI, uyushma, jamoatchilik bilan muloqotda bo’lganlarida xavfsizlik bilan bog’liq bo’lgan xavf-xatar, xavfni boshqarish vositalari, nisbiy xavf-xatar va savollar haqida boshqalarga maslahat berish.
Xavfsizlik bo’yicha mutaxassis lavozimining insoniylik majburiyatlari hisoblangan xavfni boshqarish vositalari va xavfni boshqarish dasturlarini boshqarish va amalga oshirish.
D. Xavfni boshqarish vositalari va xavfni boshqarish dasturlarining natijasini o’lchash, hisobotni tekshirish va baholash.
1. Xavf-xatar darajasining tahlilini, qiymatini, rentabellik tahlilini, ishni tanlab olishni, yo’qotishlar koeffitsiyenti va shunga o’xshash uslubiyatni o’z ichiga olgan uslublarni tuzish va amalga oshirish. Xavfni boshqarish va xavfni nazorat qilishni boshqarish dasturining natijasini vaqti vaqti bilan va muntazam baholash uchun.
2. To’liq samaradorlik uchun xavfni boshqarish vositalari va dasturlari samaradorligi hamda sarflarni baholash va tizim, tashkilot, ishlab chiqarish va operatsiya xissasini o’lchash uchun uslublarni rivojlantirish.
3. Boshqarilishi va ularning joriy qilinishiga mas’ul bo’lgan insonlarga va tashkilotlarga xavfni boshqarish vositalari yoki xavfni boshqarish dasturlariga kiritilgan tavsiya qilingan saralash va o’zgartirishlarni o’z ichiga olgan baho sifatini aniqlash natijasini ta’minlash.
4. Barcha tizimlar, tashkilotlar, jarayonlar va operatsiyalar yoki ularning komponentlarining ko’rsatkichlarini baholaydigan boshqarish va nazorat dasturlarining hisob-kitobini yo’naltirish, rivojlantirish yoki yordam berish.
|