nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
III.BOB. SOTSIAL PSIXOLOGIYA METODOLOGIYASI VA METODLARI 28

|
III.BOB. SOTSIAL PSIXOLOGIYA METODOLOGIYASI VA METODLARI 28
|
bet | 42/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024III.BOB. SOTSIAL PSIXOLOGIYA METODOLOGIYASI VA METODLARI 28
I.1.Sotsial psixologik tadqiqotlar metodologiyasi tushunchasi 28
III.2. Sotsial psixologiyaning asosiy metodlari. Kuzatish metodi 32
III.3. Hujjatlarni o‘rganish metodi 34
III.4.Anketa metodi 35
III.5. Sotsial psixologik testlar 37
III.6. Sotsial psixologik eksperiment 38
III.7. Proyektiv metodlar 40
1.Metodologik muammolarga qiziqish sotsial psixologiyaning kuchsizligi emas, balki uning yetilish davriga kirganligining belgisidir, deb kim yozadi? 41
2.Kim metodologiyani tadqiqot jarayonida ishlatiladigan barcha tadqiqot uslublari va texnik jarayonlar deya tushunadi? 42
3.B.G.Anan’yev, E.S.Kuz’min, V.S. Merlin V.N.Myasishev, L.I.Umanskiylar tomonidan takomillashtirilgan eksperiment? 42
4.«Rorshaxning siyoh dog‘lari» testi qaysi metodga misol bo‘ladi? 42
5.S.Rozentsveygning rasmli assotsiasiyalar usuli qaysi metodga kiradi? 42
6.Hujjatlarni o‘rganish metodi qaysi fandan sotsial psixologiya faniga kirib kelgan? 42
7.Hujjat deganda qanday ma’lumotlar nazarda tutiladi? 42
8.Kontent analiz asoschilari to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni toping 43
9.Anketa metodining tuzilishi necha qismdan iborat? 43
IV BOB. SOTSIAL PSIXOLOGIYANING ASOSIY YO‘NALISHLARI 51
IV.1. Sotsial psixologiyaning eksperimental fan sifatida rivojlanishi 51
IV. 2. Sotsial psixologiyada bixeviorizm 52
VI.3. Sotsial psixologiyada psixoanaliz 53
IV.4. Sotsial psixologiyada kognitivizm 54
IV.5. Sotsial psixologiyada interaksionizm 55
IV 6.Sotsial psixologiyada sotsiometriya 55
IV.7. Sotsial psixologiyada transakt tahlil 56
IV.8. Sotsial psixologiyada ekzistentsial psixologiya 58
1.Sotsial psixologiya taraqqiyotining eksperimental davri qachondan boshlandi? 60
|
| |
XI.3. Attityud tushunchasining mohiyati va attityudning vazifalari 227

|
XI.3. Attityud tushunchasining mohiyati va attityudning vazifalari 227
|
bet | 47/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024XI.3. Attityud tushunchasining mohiyati va attityudning vazifalari 227
XI.4. Ustanovkalarning to‘rt bosqichli tizimi 229
Mavzuni o‘zlashtirish uchun savollar 230
Bilimlarni mustahkamlash uchun test savollari 231
1.Qaysi atamaning ma’nosi inglizcha “Set” so‘zidan olingan bo‘lib, ko‘rsatma berish, anglanilmagan mayllar, yo‘l-yo‘riq ko‘rsatish ma’nosida qo‘llaniladi? 231
2.Qaysi fikr to‘g‘ri? 231
3.Sotsial psixologiyaning birinchi bosqichi - fanga sotsial ustanovka tushunchasi kiritilishi hamda olimlar sotsial ustanovkalarning mazmunini 232
tushunish uchun nazariy va eksperimental tadqiqotlarni boshlab yuborgan davr qachonga tegishli? 232
4.«Polshalik dehqon Yevropa va Amerikada» asari mualliflari kimlar? 232
5.Qaysi yilga kelib faqat Amerika adabiyotlarining o‘zidagina sotsial ustanovkalarning 20 ga yaqin ta’riflari vujudga kelgan edi? 232
6.Sotsial ustanovkaning o‘rganilishida ikkinchi bosqich qaysi yillarni o‘z ichiga oladi? 240
7.Kim «Ehtimol attityud tushunchasi, hozirgi zamon Amerika sotsial psixologiyasi uchun eng zarur va xarakterli tushunchadir», deb ta’kidlagan? 240
8.Inglizchadan o'zbek tiliga yaroqlilik, moslik deb tarjima qilinuvchi atamani toping. 240
9.«Komponentlilik» nazariyasi qaysi olimlar tomonidan taklif etilgan? 240
10.«Attityud - bu atrof-muhitdagi ayrim omillarga mos yoki qarama-qarshi harakat qilish an’anasidir» degan fikr kimga tegishli? 241
XIIBOB. SOTSIAL PSIXOLOGIYADA BOSHQARUV MUAMMOSI 242
XII.l.Boshqaruv psixologiyasining sotsial psixologik jihatlari 242
XII.2. Guruhlarda rahbarlik va liderlik 243
XII.3. Liderlik uslublari haqida tushuncha 245
XII.4. Rahbarlik sifatlari 250
Mavzuni o‘zlashtirish uchun savollar 255
Bilimlarni mustahkamlash uchun test savollari 256
1.Boshqaruvda asosan ma’murchilik yo‘lini nazarda tutadigan jabha qaysi? 256
|
| |
Lazerlarning qishloq xo’jaligida ishlatilishi

|
Lazerlarning qishloq xo’jaligida ishlatilishi
|
bet | 6/9 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 255,01 Kb. | | #257129 |
Bog'liq Do\'stmatov Asomiddin 2.2 Lazerlarning qishloq xo’jaligida ishlatilishi
Lazer nurlanishining xususiyatlaridan qishloq xo‘jaligida ham keng qo’llanilmoqda. Kogerent nurlanish biologik jarayonlami tezlatish xususiyatiga ega ekanligidan foydalanib turli o‘simliklarning uruģlariga ekishdan oldin lazer nurlanishi bilan ta’sir etish yo`lga qo`yildi. Qishloq xo`jaligida lazer nurlanishini qòllash bir necha yo`nalish bo`ylab rivojianmoqda: o`simlik uruģlarini ekishdan oldin lazer nurlanishi bilan ishlash, o`simliklaming o`sish jarayonini, ekilishini aerokosmik usul bilan aniqlab tuzish, tayyor mahsulotlarning sifatini lazer nurlanishi vositasida nazorat qilish, ob - havo sharoitlarini oldindan tadqiq qilish va hokazo. Bug‘doyni ekishdan oldin lazer nurlanishi bilan ishlashning xo‘jaliklarida qo’llanilishi hosildorlikni 10 % dan 21 % gacha oshganini ko‘rsatdi. Bug‘doyni ekishdan oldin lazer nurlanishi bilan ishlash uchun “Lvov - / ” qurilmasidan foydalanildi. Mazkur qurilmada geliy - neon va argon lazerlarining nurlanishidan foydalanilgan. Qurilma bir soatda yetti tonna donni ishlash imkoniyatini beradi va faqat bir kishi tomonidan boshqariladi. Donni lazer nurlanishi bilan ishlash uning biologik faolligini oshirdi. Xuddi shunday tadqiqotlar O’zbekiston Fanlar akademiyasining tajribali biologiya institutida paxta chigiti ustida olib borilib, paxta hosildorligini 10 % - 12 % ga oshishiga olib keldi. O’simliklar ekilgan maydonlami samolyotdan turib lazer nurlanishi vositasida nazorat qilish, o‘simliklardan qaytgan nurlanish xususiyatlariga asoslangan holda, ekinlarning yovvoyi o‘tlar bilan zararlanganini, o‘simlik barglarida xlorofilning miqdorini, o‘simlik massasining yetilish darajasini, suvga muhtojligini, hosildorligini aniqlash imkonini berdi, Bunday tadqiqotlar uchun maxsus qurilmalar - lidarlar yaratildi. Lidar - lazer lokatori bo‘lib, atrof-muhitni lazer nurlanishi vositasi yordamida nazorat qilish imkonini beradi. Lazer uzatuvchi, qabul qiluvchi va informatsiyani ishlovchi va tahlil qiluvchi qismlardan tuzilgan bo‘lib quyidagicha ishlaydi. Impuls maromida ishlovchi lazer nurlanishi kuzatilayotgan maydonga yo‘naltiriladi. Lazer nurlanishini yutgan o‘simlikda fluoresetsensiya hodisasi - o‘simlikning nurlanish ta’sirida qisqa vaqt davomida rivojlanishi ro‘y beradi.
|
| |
О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 43

107
Tashkilot a‘zolari erishishga harakat qiluvchi maqsadning mavjudligi uning
muhim alomati hisoblanadi. Maqsad ularni birlashtiradi va jipslashtiradi, tashkilotni
mavjud bо‗lishiga ma‘no, uning harakatlariga aniqlik, aniq yо‗nalish beradi.
Maqsadsiz tashkilot bо‗lmaydi va bо‗lish ham mumkin emas, chunki odamlar о‗z
faoliyatlari erkinligini oddiygina yо‗qotishni va о‗zlari ichlaridan rozi bо‗lmagan
umumiy talablarga bо‗ysunishga rozi bо‗lmaydilar. Shuni nazarda tutish kerakki,
tashkilotning maqsadlariga faqat kuchlari va qobiliyatlarini birlashtirilishi kerakli
hosillarni beruvchi, ishtirokchilarning ba‘zi bir ―jiddiy‖ soni mavjudligidagina
erishish mumkin.
Ajralib turishlik tashkilotning boshqa alomati bо‗ladi, u ichki jarayonlarning
ba‘zi bir yopiqligida aks ettiradi, buni tashkilotni tashqi muhitdan ajratib turuvchi
chegaralarni mavjudligi ta‘minlaydi. Bu chegaralar ―shaffof‖ yoki ―noshaffof‖
devorlar kо‗rinishidagi materiallardan yoki u yoki bu harakatlarga nisbatan turli
xildagi yozma buyruqlar va cheklashlarga asoslangan ―ideal‖ bо‗lishlari mumkin.
Tashkilot faoliyatini
о‗zini о‗zi boshqarish tamoyili asosida amalga oshirish
uning muhim alomati bо‗ladi, u qо‗yilgan maqsadlarga erishish uchun mavjud
qonunchilik doirasida har qanday qarorlarni mustaqil qabul qilish va amalga oshirish
imkoniyatini kо‗zda tutadi.
―О‗zini о‗zi boshqarish‖ atamasi о‗zini о‗zi
boshqarishning
mustaqilligi
va
shaxsiy
atamashunosligini
aks
ettiradi.
Tashkilotlarning о‗zini о‗zi boshqarishi asosida ularning iqtisodiy va boshqa
manfaatlari yotadi.
Tashkilotning yashash davrini kо‗rib chiqish mumkin. Uning eng keng
tarqalgan varianti 2.1 – rasmda berilgan.
Balog‗at
O‗sish va Tanazzul
riojlanish
Tashkil
qilish
О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 125

317
-
о‗qib-о‗rganish uchun javob beradi;
-
о‗zini о‗rganishga intiladi;
-
rivojlanish uchun vaqt qoldiradi;
-
tо‗siqlarni yaxshi qarshi oladi;
-
teskari aloqani qidiradi;
-
hayol surish uchun vaqt ajratadi;
-
о‗z hissiyotlarini tadqiq etadi;
-
о‗z tajribasini baholaydi;
-
о‗qiydi va keng munozara qiladi;
-
о‗zining salohiyatiga ishonadi;
- ochiqroq bо‗lishga intiladi;
- о‗ziga bо‗lgan ta‘sirni anglab yetadi;
- kasbiy rivojlanishni boshqaradi;
5.
Muammolarni hal etish kо‗nikmalarining yetishmasligi: qarorlar qabul
qilivida zarur bо‗lgan strategiyaning, shuningdek, hozirgi muammolarni hal etish
qobiliyatining mavjud emasligi. Muammolarni hal eta olish qobiliyatiga ega bо‗lgan
rahbar:
- doimiy ravishda kо‗plab muammolarni hal etadi;
- mos keladigan usullarni tanlaydi;
- tizimlashtirilgan yondashuvni qо‗llaydi;
- muammo uchun javobgar shaxslarni aniq belgilaydi;
- har bir xodimning ishidagi maqsadlarni aniq belgilaydi;
- muvaffaqiyatni aniqlash uchun aniq mezonlarni belgilaydi;
- axborotdan mohirona foydalanadi;
- samarali rejalashtiradi;
- guruhning ishini samarali muvofiqlashtiradi.
6.
Cho„zuvchi qurilmanisilindrli ustunini tayyorlash texnologik jarayoni

229
1.
Yuqori tekislikni qiyaligini berilgan burchagini og„ishi 0,00145 rad.
2.
Cho„zuvchi silindrlar uchun tayanchlar o„qlari o„zaro parallel (parallellikdan
ruxsat etilgan og„ish 800mm. uzunlikda ±0,05mm.)
hamda asos tekisligiga ham
parallel bo„lishi kerak. Ruxsat etilgan og„ishi 200mm. uzunlikda ±0,05mm. gacha.
3.
Cho„zuvchi silindrlar bo„yinchalari uchun teshiklarni qo„yi yasovchilari
tekisligi orasidagi masofani chekka og„ishlari ±0,05mm gacha.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - Oliy talim, fan va innovatsiyalar vazirligi. Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti...

|
Oliy talim, fan va innovatsiyalar vazirligi. Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti aniq va tabiiy fanlar
|
bet | 9/9 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 255,01 Kb. | | #257129 |
Bog'liq Do\'stmatov Asomiddin FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. E.N. RASULOV, U.SH.BEGIMQULOV Kvant fizikasi I qism
2. E.Rasuloy, U.Begimqulov. Kvant fizikasi (II qism). -T.: «Fan va texnologiya»
3. Zaxarov V.P., Shaxmatov E.V. Lazer texnologiyasi: darslik. nafaqa. - Samara: Samar nashriyoti. davlat aerokosmik. Universitet, 2016 .-- 278 p.
4. Jukov B.N., Lysov N.A., Bakutskiy V.N., Anisimov V.I. Lazerli tibbiyot bo'yicha ma'ruzalar: qo'llanma. - Samara: OAV, 2013 .-- 52 b.
5. Kanyukov V.N., Teregulov N.G., Vinyarskiy V.F., Osipov VV Tibbiyotda ilmiy-texnik echimlarning rivojlanishi: Darslik. - Orenburg: OSU, 2017.-- 255 p.
6. N.M. Gojayev "Optika", - Moskva: " magistratura", 2015 yil. Myakishev, A.Z.
7. Sinyakov, B.A. Slobodskov. Fizika, optika, - Moskva: "O'rta maktab", 2013
8. A.A. Pinskiy fizikasi, 11 -sinf, - Moskva: "Ta'lim", 2018.
9. Kamolxo‘jayev SH.M., Muhammadjonov М.A. Lazerlar va ularning qo‘llanilishi. TDTU,-Т., 1999,127 b.
10. Qurbonov M. Fizikadan namoyish eksperimentlarini uslubiy funksiyalarini kengaytirishning nazariy asoslari. Monografiya. -Т.: Fan, 2008.
11. Летохов B.C., Устинов Н.Д. Мошные лазери и их применение.-М., 1980.
Foydalanilgan elektron resurslar.
1. www. tdpu. uz
2. www. ziyonet. uz
3. www. edu. uz
4. www.arxiv. uz
5. http://fayllar.org
|
| |
AQSHda qachon «Ijtimoiy muammolarni psixologik tadqiq etish jamiyati» tashkil topdi? 60

|
AQSHda qachon «Ijtimoiy muammolarni psixologik tadqiq etish jamiyati» tashkil topdi? 60
|
bet | 43/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 20242.AQSHda qachon «Ijtimoiy muammolarni psixologik tadqiq etish jamiyati» tashkil topdi? 60
3.D.Dyui, D.Endjell, G.Kerr qaysi qarash tarafdorlari bo‘lgan? 61
4.Qaysi nazariy maktab psixologik fikrlashning sotsiologik tomonini o‘zida aks ettiradi? 61
5.Qaysi psixologiya turi inson va hayvonlar xulq-atvori qonuniyatlari muammolarini o‘rganish bilan shug‘ullanadi? 61
6.Bixeviorizm namoyandalarini belgilang. 61
7.«Anglanmaganlik, bu biologik ichki sezgilar va insonning hayvonlar bilan umumiy bo‘lgan organik ehtiyojlaridan iborat». Ushbu ta’rif nima haqida? 61
8.Psixoanalizning qaysi tarafdori hokimiyatga intilishni ajratib ko‘rsatadi? 62
9.Shaxsning qaysi qismi inson qadriyatlari, uning hayotiy maqsadlari, ideallaridan tashkil topgan? 62
15.Ekzistentsial psixologiya asoschilari kimlar? 63
V BOB. SOTSIAL PSIXOLOGIYADA SHAXS MUAMMOSI 64
V.1. Shaxs - sotsial ta’sirlar mahsuli sifatida 64
V.2. Sotsial normalar, sanksiyalar va shaxs 67
V.3. Sotsial rol tushunchasi va ko‘rinishlari 69
V.5. Sotsial ta’sirlarning shaxs tomonidan anglanishi 73
V.6. Shaxsning «Men» obrazi 75
V.7. «Men» - obrazi va o‘zini-o‘zi baholash 78
Mavzuni o‘zlashtirish uchun savollar 82
5.Qanday sharoitda «noadekvatlik affekti» paydo bo‘ladi? 84
7.Shaxs uchun etalon, ibratli hisoblangan insonlar guruhi nima deb ataladi? 84
8.Sotsial normalardan kelib chiqqan holda o‘zida ma’qul ustanovkalarni shakllantirish nima deb ataladi? 84
9.Ichki dialogning uch darajasini kim ko‘rsatib bergan? 84
10.Shaxs meniga xos 2 aspektni, ya’ni “Men” - anglovchi va “Men” - ob’yektni ajratib ko‘rsatgan olim kim? 85
15.Rasmiy bosqich va yo‘l-yo‘riqlar bilan ko‘rib chiqilmagan jazolar: tanbeh, ustidan kulish. Bu qanday sanksiyaga kiradi? 86
16.... - shaxsga nisbatan shunday tushunchaki, uning konkret hayotiy vaziyatlardagi huquq va burchlaridan iborat harakatlari majmuini bildiradi. 86
|
| |
Sotsial psixologiyada psixologik ta’sirning asosan uch vositasi farqlanadi

|
Sotsial psixologiyada psixologik ta’sirning asosan uch vositasi farqlanadi
|
bet | 49/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024Sotsial psixologiyada psixologik ta’sirning asosan uch vositasi farqlanadi.
Verbal ta’sir - bu so‘z va nutqimiz orqali ko‘rsatadigan ta’sirimizdir. Bundagi asosiy vositalar so‘zlardir. Ma’lumki, nutq - bu so‘zlashuv, o‘zaro muomala jarayoni bo‘lib, uning vositasi - so‘zlar hisoblanadi. Monologik nutqda ham, dialogik nutqda ham odam o‘zidagi barcha so‘zlar zahirasidan foydalanib, eng ta’sirchan so‘zlarni topib, sherigiga ta’sir ko‘rsatishni xohlaydi.
Paralingvistik ta’sir - bu nutqning atrofidagi nutqni bezovchi, uni kuchaytiruvchi yoki susaytiruvchi omillar. Bunga nutqning baland yoki past tovushda ifodalanayotganligi, artikulyasiya, tovushlar, to‘xtashlar, duduqlanish, yo‘tal, til bilan amalga oshiriladigan harakatlar, nidolar kiradi. Shunga qarab, masalan, do‘stimiz bizga biror narsani va’da berayotgan bo‘lsa, biz uning qay darajada samimiyligini bilib olamiz. Kuyib-pishib, ochiq yuz va dadil ovoz bilan «Albatta bajaraman!», desa ishonamiz, albatta.
Noverbal ta’sirning ma’nosi «nutqsiz»dir. Bunga suhbatdoshlarning fazoda bir-birlariga nisbatan tutgan o‘rinlari, holatlari (yaqin, uzoq, intim), qiliqlari, mimika, pantomimika, qarashlar, bir-birini bevosita his qilishlar, tashqi qiyofa, undan chiqayotgan turli signallar (shovqin, hidlar) kiradi. Ularning barchasi muloqot jarayonini yanada kuchaytirib, suhbatdoshlarning bir-birlarini yaxshiroq bilib olishlariga yordam beradi. Masalan, agar uchrashuvning dastlabki daqiqalarida o‘rtog‘ingiz sizga qaramay, atrofga alanglab, «Ko‘rganimdan biram xursandman», desa, ishonasizmi?
Muloqot jarayonidagi xarakterli narsa shundaki, suhbatdoshlar bir-birlariga ta’sir ko‘rsatmoqchi bo‘lishganda, dastavval nima deyish, qanday so‘zlar vositasida ta’sir etishni o‘ylar ekan. Aslida esa, o‘sha so‘zlar va ular atrofidagi harakatlar muhim rol o‘ynarkan. Masalan, mashhur amerikalik olim Albert Megrabyan formulasiga ko‘ra, birinchi marta ko‘rishib turgan suhbatdoshlardagi taassurotlarning ijobiy bo‘lishiga gapirgan gaplari 7%, paralingvistik omillar 38%, va noverbal harakatlar 55% gacha ta’sir qilarkan. Keyinchalik bu munosabat o‘zgarishi mumkin albatta, lekin xalq ichida yurgan bir maqol to‘g‘ri: «Ust-boshga qarab kutib olishadi, aqlga qarab kuzatishadi».
Muloqotning qanday kechishi va kimning ko‘proq ta’sirga ega bo‘lishi sheriklarning rollariga ham bog‘liq. Ta’sirning tashabbuskori - bu shunday sherikki, unda ataylab ta’sir ko‘rsatish maqsadi bo‘ladi va u bu maqsadni amalga oshirish uchun barcha yuqorida ta’kidlangan vositalardan foydalanadi. Agar boshliq ishi tushib, biror xodimni xonasiga taklif etsa, u o‘rnidan turib kutib oladi, iltifot ko‘rsatadi, hol-ahvolni ham quyuqroq so‘raydi va so‘ngra gapning asosiy qismiga o‘tadi.
|
| |
Nazorat savollari - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

309
Menejment amaliyotida samaradorlikning о‗sishi yoki pasayishi dinamikasini
aniqlash va uning asosida asosiy faoliyatni rivojlantirish yoki xususan boshqaruv
faoliyatini yaxshilash yuzasidan tegishli choralarni kо‗rish maqsadida menejmentning
samaradorligini bundan avvalgi davr va turdosh firmalar bilan solishtirishni talab
qiladigan
vaziyat
yuzaga
kelmoqda.
Bunday
holatlarda
menejmeng
samaradorligining mezonlari va kо‗rsatkichlaridan foydalaniladi. Mezon (yunoncha -
mulohaza qilish vositasi) - bu baholashning asosida yotuvchi sifatiy belgi; kо‗rsatkich
- bu menejmentning samaradorligini tavsiflovchi muayyan miqdoriy xususiyatlar
yoki belgilardir.
Firmalar asosiy faoliyatining rejalashtirilgan natijalariga va foydaga erishish
kо‗rsatkichlari eng muhim mezonlar hisoblanadi. Menejmentning samaradorligini
baholash yalpi xususiyatga ega bо‗lishi va resurslardan foydalanish darajasini hamda
firmalarni rivojlantirish, ishlab chiqarish, ijtimoiy va iqtisodiy maqsadlarga erishish
imkoniyatlarini hisobga olishi lozim.
Boshqaruv samaradorligi an‘anaviy tarzda ikkita asosiy usul bilan aniqlanadi.
Аpparat taʼminoti - 1-Mavzu: informatika va raqamli texnologiyalar fanining asosiy rivojlanish yoʼnalishlari

|
1-Mavzu: informatika va raqamli texnologiyalar fanining asosiy rivojlanish yoʼnalishlari
|
bet | 13/15 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 1,34 Mb. | | #114074 |
Bog'liq 1-Mavzu informatika va raqamli texnologiyalar fanining asosiy rАpparat taʼminoti ─ bu, birinchi navbatda kompьyuterning asosiy texnik qismlari va qoʼshimcha (atrof) qurilmalaridir. Yaʼni, kompyuterning asosiy qurilmalariga tizimli blok, monitor, klaviatura va sichqoncha kiradigan boʼlsa, qoʼshimcha qurilmalariga printer, skaner, kalonka, mikrafon, proektor va boshqalarni misol qilishimiz mumkin. Apparat ta’minot - kompyutеrning asosiy tеxnik qismlari va qo’shimcha (atrof) qurilmalaridir. Apparat ta’minot axborotlarni kiritish qurilmalari, chiqarish qurilmalari va saqlash qurilmalariga ajratiladi.
Brainware ─ bu, kompyuterni boshqaradigan odam - miya yoki foydalanuvchi deb nomlangan dastur. Miya dasturisiz, kompyuter ishlamaydi. Shuning uchun foydalanuvchining roli miya dasturlari deb ataladi. Demak yuqoridagilardan kelib chiqib shuni aytishimiz mumkinki Brainware Software va Hardwareni oʼz ichiga oladi. Sababi inson qurilmani ham dasturiy maxsulotni ham ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi.
Pedagogik texnologiya:
Klasterni to’ldiring.
Xotira xaritasini to’ldiring
Apparat ta’minotini guruhlarga ajrating.
Tushirib qoldirilgan so’zlarni o’rniga qo’ying.
1. Informatika sohasining asosiy resursi bu –_____________.
2. Ko’rsatmalar nazorati ostida ma’lumotlarni qabul qiladigan, saqlaydigan va qayta ishlaydigan elektron qurilma ____________.
3. Axboriy ma`lumotni bir ko’rinishdan ikkinchi, sifat jihatidan yangi ko’rinishga keltirish, axborotni yig’ish, qayta ishlash va uzatishning usul va vositalari majmuasidan foydalanish jarayoni _____________________________________.
4. ________________________ kompyutеrning muhim qismi bo’lib, u ma'lumotlarga ishlov bеruvchi dasturlar majmuasini va kompyutеrni ishlatish uchun zarur bo’lgan xujjatlarni o’z ichiga oladi.
5. ___________________________ kompyutеrning asosiy tеxnik qismlari va qo’shimcha (atrof) qurilmalaridir.
|
| |
-rasm. Menejment jarayoni, funksiyalari va tashkiliy tuzilmasining о„zaro

118
1)
joriy etishga moddiy-texnik tayyorgarlik kо‗rish, u alohida binolarni
qurish yoki qayta qurish, loyihada nazarda tutilgan yangi boshqaruv texnik
vositalarini xarid qilish, montaj qilish va sozlashdan iborat;
2)
boshqaruvning yangi tizimi sharoitida personalni ishga ijtimoiy-ruhiy
tayyorlash joriy etilayotgan boshqaruv tizimining butun korxona uchun ham, har bir
alohida xodim uchun ham ustunliklarini tushuntirish maqsadida turli seminarlar,
suhbatlar va treninglar о‗tkazishdan iborat bо‗lib, bunda personal yangi tizimda
ishlashga moslashadi;
3) boshqaruv kadrlarini tayyorlash ularning malakasini oshirish va ularni yangi
boshqaruv tizimi sharoitida ishlash uchun qayta ixtisoslashtirishdan iborat;
4) loyihaning joriy etilishini rag‗batlantirish tizimini ishlab chiqish loyihani
amalga oshirish vaqti uchun maxsus (о‗quv) mukofotlarni joriy etishdan iborat.
Ushbu mukofotlar, bir tomondan, personalni innovatsion faoliyatga undashi, ikkinchi
tomondan esa, yangi sharoitda mehnat unumdorligining pasayishi tufayli ish haqidagi
ehtimoliy yо‗qotishlarning о‗rnini tо‗ldirishi lozim;
5) loyihani bevosita joriy etish;
6) uni joriy etish jarayonini nazorat qilish.
Jamiyatdagi informatika - 1-Mavzu: informatika va raqamli texnologiyalar fanining asosiy rivojlanish yoʼnalishlari

|
1-Mavzu: informatika va raqamli texnologiyalar fanining asosiy rivojlanish yoʼnalishlari
|
bet | 12/15 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 1,34 Mb. | | #114074 |
Bog'liq 1-Mavzu informatika va raqamli texnologiyalar fanining asosiy rJamiyatdagi informatika – bu “axborot jamiyati”ga o’tish muammosi bilan bog’liq umumiy masalalar bilan shug’ullanadigan informatika fanining yangi yo’nalishi. Axborot jamiyati-bu yuqori sifatli ma’lumotlar ko’p bo’lgan, shuningdek uni saqlash, tarqatish va ishlatish uchun barcha zarur vositalarga ega bo’lgan jamiyat.
Zamonaviy informatika tuzilmasi
Informatika keng ma’noda insoniyat faoliyatining barcha sohalarida asosan kompyuterlar hamda telekommunikatsiya aloqa vositalari yordamida axborotni qayta ishlashi bilan bogiiq boigan fan, texnika va ishlab chiqarishning xilma-xil tarmoqlari birligini o’zida namoyon etadi.
Informatikani tor ma’noda o’zaro aloqador uch qism — texnik vositalar (hadware), dasturiy vositalar (software) va algoritmli vositalar (brainware) sifatida tasawur etish mumkin. (15-rasm)
15-rasm. Informatika infratuzilmasi.
Dasturiy ta’minot kompyuteming ikkinchi muhim qismi bo‘lib, u ma’lumotlarga ishlov beruvchi dasturlar, g majmuasini va kompyutemi ishlatish uchun zarur bo‘lgan hujjatlarni o‘z ichiga oladi.
Kompyuteming turli texnik qismlari orasidagi o'zaro bog'lanish — bu, apparat interfeysi, dasturlar orasidagi o'zaro bog'lanish esa — dasturiy inter/eys, apparat qismlari va dasturlar orasidagi o'zaro bog'lanish — apparat-dasturiy interfeys deyiladi.
Shaxsiy kompyuterlar haqida gap ketganda kompyuter tizimi bilan ishlashda uchinchi ishtirokchini, ya’ni insonni (foydalanuvchini) ham nazarda tutish lozim. Inson kompyuteming ham apparat, ham dasturiy vositalari bilan muloqotda bo'ladi. Insonning dastur bilan va dastuming inson bilan o'zaro muloqoti — foydalanuvchi interfeysi deyiladi.
Barcha dasturiy ta’minotlarni uchta kategoriya bo'yicha tasniflash mumkin;
— sistemaviy dasturiy ta’minot;
— amaliy dasturiy ta’minot;
— dasturlash texnologiyasining uskunaviy vositalari. (16-rasm)
16-rasm. Dasturiy ta’minotning turlari.
|
| |
Sunʼiy intellekt - 1-Mavzu: informatika va raqamli texnologiyalar fanining asosiy rivojlanish yoʼnalishlari

|
1-Mavzu: informatika va raqamli texnologiyalar fanining asosiy rivojlanish yoʼnalishlari
|
bet | 11/15 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 1,34 Mb. | | #114074 |
Bog'liq 1-Mavzu informatika va raqamli texnologiyalar fanining asosiy rSunʼiy intellekt yoki sunʼiy idrok – mashinalar tomonidan koʻrsatiladigan ongdir. Yetakchi sunʼiy ong darslik kitoblari bu sohani „ongli agentlar“ni oʻrganish deya taʼriflaydi: oʻz muhitini fahmlaydigan va maqsadlariga muvaffaqiyatli erishish imkoniyatini maksimal darajada oshiradigan amallarni amalga oshiruvchi har qanday sistema. Xalq orasida „sunʼiy ong“ atamasi koʻpincha „oʻrganish“ va „muammolarni yechish“ kabi inson idroki bilan bogʻlaydigan „kognitiv“ funksiyalarni taqlid qiladigan mashinalarni tasvirlashda ishlatiladi, biroq bu taʼrifni koʻpchilik sunʼiy ong tadqiqotchilari rad etishadi.
Axborot tizimi - qo’yilgan maqsadlarga erishish yo’lida axborotni to’plash saqlash ishlov berish va chiqarishda foydalanildigan vositalar, usullar va xodimlarning o’zaro bog’liq majmuyi. Axborot tizimi (AT)— axborotni saqlash, qidirish va qayta ishlash uchun moʻljallangan, axborotni taʼminlovchi va tarqatuvchi hamda tegishli tashkiliy resurslar (inson, texnik, moliyaviy va boshqalar) tizimidir. AT axborotga ehtiyojmand odamlarni oʻz vaqtida toʻgʻri maʼlumot bilan taʼminlash, yaʼni maʼlum bir predmet doirasidagi aniq axborotga boʻlgan ehtiyojni qondirish, axborot tizimlarining faoliyat koʻrsatish natijasi esa axborot mahsulotlari — hujjatlar, axborot massivlari, maʼlumotlar bazalari va axborot xizmatlaridir.
Hisoblash texnikasi – hisoblash jarayonlarini, axborotlarni toʻplash, saqlash va uzatish masalalarini hal qilishni mexanizatsiyalashtirish va avtomatlashtirish vositalari majmui; texnikannng hisoblash mashinalari va qurilmalarini ishlab chiqish, tayyorlash va ishlatish bilan shugʻullanadigan tarmogʻi. Vaqtni hisoblash, yer maydonlarining sathini aniqlash, savdosotiq hisoblari va boshqa yumushlar bilan bogʻliq masalalar qadimdan maʼlum. Hisoblashlarni mexanizatsiyalashtiruvchi dastlabki iol qurilmalar — abak, xitoy choʻti va oddiy hisoblash masalalarini yechish qoidalari miloddan avvalgi vujudga kelgan.
Tabiatdagi informatika iologic tizimlarda sodir bo’ladigan axborot jarayonlarini o’rganish, tabiiy tizimlarni tashkil etish va boshqarishda to’plangan bilimlardan foydalanish va ular asosida texnik tizimlarni yaratish bilan tavsiflanadi.
|
| |
rasm Shaxtali pechning harakatlanuvchi kolosnik panjarali tushirish qurilmasi

10.4 rasm Shaxtali pechning harakatlanuvchi kolosnik panjarali tushirish qurilmasi
1 – shlyuzli zatvor; 2 – ichi bo‘sh havo bilan sovitiluvchi uchburchak kesimli balka; 3 – harakatlanuvchi kolosnik panjara; 4 – yuritma; 5 – ohak bunkeri; 6 – tayanch juva; 7 – rama; 8 – ponasimon kolosniklar;
10.5 - rasm Shaxtali pechning aylanuvchi o‘qlovli tushirish qurilmasi.
1 – shlyuzli zatvor (ochib yopuvchi qurilma); 2 – tayanch balka; 3 – tarqatuvchi balka; 4 – yuritma; 5 – tishli o‘qlovlar; 6 – bunker; 7 – shlyuzli zatvorlarni ketma – ket bog‘lab turuvchi germetik kamera;
10.6-rasmda bo‘shatish mexanizmining gidroyuritmasi ko‘rsatilgan. U rama 11 da mahkamlangan shtok 8 bilan jihozlangan gidrosilindr 10, birlashtiruvchi vtulka 7, gidrosistema, elektromotor 1 va mufta 2 ni o‘z ichiga oladi. O‘z navbatida gidrosistema kurakchali nasos 3, gidrobak 13, muhofazalovchi klapan 4, plastinkali filtr 5, boshqarish krani 6, gidrotaqsimlagich 17, oqim boshqargichi 15, manometr 16 va quvurlar 12 dan tashkil topgan.
Shtokning o‘rtacha tezligi gidrosilindr porshenidagi moy bosimining farqiga teng. Bu farq oqim boshqargich 15 yordamida amalga oshiriladi.
10.6-rasm. Bo‘shatish mexanizmining gidroyuritmasi:
1 – elektromotor, 2 – mufta, 3 – nasos, 4 – klapan, 5 – filtr, 6 – boshqarish krani, 7 – vtulka,8 – shtok, 9 – xomutlar, 10 – gidrosilindr, 11 – rama,
12 – quvurlar, 13 – bak, 14 – drossel richagi, 15 – oqim boshqargich,
16 – manometr, 17 – gidrotaqsimlagich.
Richag 14 ning holatini o‘zgartirib, gidrosilindr shtokining o‘rtacha tezligini keng ravishda o‘zgartirish mumkin.
Uchshlyuzali to‘sqich shaxtali pechning ichqi qismini tashqaridagi sovuq havo kirishidan muhofaza qiladi va kuydirilgan ohakni pechdan tushirishga yordam beradi (10.7-rasm).
Bu to‘sqich klapanlar 9,11,13 bilan jihozlangan ketma-ket mahkamlangan kameralar 6 dan iborat. Pasangilar 10,12 va 14 klapanlarni kameralar bo‘ynilari 7 ga mahkam bostirib turishadi. Klapanlar kayta ulash mexanizmining tirsaklari bilan ulangan tortkichlar 5 yordamida ketma-ket ochiladi. Tortkichlar 5 o‘qlar 4 ga mahkamlangan bo‘lib, o‘z harakatlarini chuvalchangsimon reduktor 15 orqali elektromotor 16 dan oladi.
Qayta ulash mexanizmi shunday sozlanadi-ki, bitta klapan ochiq bo‘lgan holatda qolgan ikkitasi berk bo‘ladi.
|
Nazariy informatika - 1-Mavzu: informatika va raqamli texnologiyalar fanining asosiy rivojlanish yoʼnalishlari

|
1-Mavzu: informatika va raqamli texnologiyalar fanining asosiy rivojlanish yoʼnalishlari
|
bet | 10/15 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 1,34 Mb. | | #114074 |
Bog'liq 1-Mavzu informatika va raqamli texnologiyalar fanining asosiy rNazariy informatika bu hisoblashning mavhum, matematik jihatlariga yo'naltirilgan informatika bo'limi. Bunga quyidagilar kiradi:
algoritmlar
ma'lumotlar tuzilmalari
hisoblash murakkabligi nazariyasi
tarqatilgan hisoblash
parallel hisoblash
hisoblash sonlari nazariyasi
algebra
dastur semantikasi va tekshirish
avtomatlar nazariyasi
kodlash nazariyasi
hisoblash orqali o'rganish
ma'lumotlar bazalari
ma'lumot olish
iqtisodiy nazariya
grafik nazariyasi
kriptografiya
tip nazariyasi
toifalar nazariyasi
hisoblash geometriyasi
kvant hisoblash nazariyasi
tasodifiylik
Kibernetika — texnik, biologik, ijtimoiy va boshqa turli tizimlarda boshqaruvning umumiy tamoyillari haqidagi fandir.
Informatika va kibernetika tushunchalarida ko'pincha chalkashliklar uchrab turadi. Ularning o'xshashligi va farqini tushuntirishga harakat qilamiz.
N.Vinner tomonidan kibernetikaga kiritilgan asosiy fikr inson faoliyatining turli sohalarida murakkab dinamik tizimlarini boshqarish nazariyasini ishlab chiqish bilan bog'liq. Kibernetika kompyuterlar bor yoki yo'qligidan qat’iy nazar mavjuddir.
Informatika yangi axborotni ancha keng, kibernetika kabi turli obyektlami boshqarish vazifalarini amaliy hal etmay, o'zgartirish va barpo etish jarayonlarini o‘rganadi. Shu bois informatika haqida kibernetikadan ancha keng fan sohasi, degan tasawur hosil boiishi mumkin. Biroq, boshqa jihatdan, informatika kompyuter texnikasi bilan bogliq boimagan muammolar yechimi bilan ifodalanmaydi, bu, shubhasiz, uning umumlashtiruvchi xususiyatini cheklaydi.
Informatika kompyuter texnikasi rivojlanishi tufayli yuzaga keldi, unga asoslanadi va usiz mavjud boia olmaydi. Kibernetika kompyuter texnikasining barcha yutuqlaridan unumli foydalansa ham, lekin obyektlami boshqarishning turli modellarini yaratgan holda o‘z-o‘zicha rivojlanaveradi.
Kibernetika va informatika tashqi jihatdan bir-biriga juda o'xshash boisa-da, ammo:
• informatika — axborot va uni qayta ishlovchi texnikaviy, dasturiy vositalarning xususiyatlariga asoslanishi;
• kibernetika esa — obyekt modellarining konsepsiyalarini ishlab chiqish va qurishda xususan axborotlardan keng foydalanishi jihatdan farqlanadi.
Dasturlash - bu turli xil vazifalarni bajarish uchun kompyuterga buyruqlarni yozish san'ati va fani. Bu vazifa, masalan, o'yin o'ynash, hisoblash yoki Internetdagi biror websaytdan foydalanish bo'lishi mumkin.
Dasturlash — bevosita dasturlash va avtomatik dasturlashga boʻlinadi. Bevosita Dasturlashda programmaning umumiy sxemasini ishlab chiqishdan kodlash va mashinaga kiritishgacha boʻlgan barcha ishni programmachi bajaradi. Avtomatik dasturlashda esa programmachi faqat programma sxemasini tuzib, uni qisqartirilgan simvolik kurinishda yozadi, programma tuzish va uni kodlash kabi texnikaviy ishlarni esa mashinaning oʻzi maxsus dasturlash programmasi yordamida bajaradi.
|
| |
-rasm. Unumdorligi 300 t/sutka bo‘lgan «qaynayotgan qatlam» pechi

|
-rasm. Unumdorligi 300 t/sutka bo‘lgan «qaynayotgan qatlam» pechi
|
bet | 45/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)10.8-rasm. Unumdorligi 300 t/sutka bo‘lgan «qaynayotgan qatlam» pechi
1-sovitkich, 2-shaxta, 3,7,8-kameralar, 4-to‘sqich, 5,12,17,20-oqizuvchi moslamalar, 6-lyuk, 9-yuklash quvurchasi, 10-gazlar chiquvchi quvurcha, 11,13,15-panjaralar, 14-siklon, 16-gaz yondiruvchi moslama, 18,19-konveyerlar
Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar
Shaxtali pechning yuklash qurilmasi qanday vazifa bajaradi?
Shaxtali pechning yuklash qurilmasi qanday tuzilgan?
Shaxtali pech yuklash qurilmasining quvvati nimaga sarflanadi?
Aylanadigan kosani aylantirishga quvvat qanday hisoblanadi?
Aylanadigan kosaga qarshiliklar nimadan tashkil topadi?
Shaxtali pechning bo‘shatish qurilmasi qanday vazifa bajaradi?
Bo‘shatish diski nimaga perforatsiyalangan qilinadi?
Shaxtali pech bo‘shatish qurilmasining quvvati nimaga sarflanadi?
«Qaynayotgan qatlam» pechlarida ohak nimaga tez kuyadi?
«Qaynayotgan qatlam» pechlari qanday tuzilgan va qanday ishlaydi?
IV-BO‘LIM. GIPS IShLAB ChIQARISh TEXNOLOGIK KOMPLEKSLARI 11-BOB. Gips ishlab chiqarish texnologik sxemalari va jihozlari 11.1. Umumiy ma’lumotlar
Gips va gips mahsulotlari tabiiy gips toshidan (SaSO4·2N2O) unga issiqlik bilan ishlov berish natijasida olinadi (120-1500S):
SaSO4·2N2O → SaSO4·0,5N2O + 1,5 N2O (11.1)
Qo‘llanishi bo‘yicha gips qurilish (GOST 125-79) va meditsina (OST 20.8-80) gipslariga bo‘linadi. Gips mahsulotlarining mexanik xossalari 11.1-jadvalda keltirilgan.
Gips mahsulotlarining mexanik xossalari
11.1-jadval.
Bog‘lovchi
markasi
|
Mustahkamlik chegarasi, MPa
|
Bog‘lovchi
markasi
|
Mustahkamlik chegarasi, MPa
|
Siqilishga
|
Egilishga
|
Siqilishga
|
Egilishga
|
G-2
|
2
|
1,2
|
G-10
|
10
|
4,5
|
G-3
|
3
|
1,8
|
G-13
|
13
|
5,5
|
G-4
|
4
|
2
|
G-16
|
16
|
6
|
G-5
|
5
|
2,5
|
G-19
|
19
|
6,5
|
G-6
|
6
|
3
|
G-22
|
22
|
7
|
G-7
|
7
|
3,5
|
G-25
|
25
|
8
|
Qurilish gipsi turli to‘siq panellar, gips plitalari, gipsobeton toshlari, gipsokarton gipstolali varaqlar, bezak va ovoz yutuvchi plitalar ishlab chiqarishda qo‘llaniladi.
Meditsina gipsi tibbiyotda xirurgiyada singan suyaklarni vaqtincha ushlab turadigan bog‘lamalar va stomatologiyada vaqtinchalik protezlar tayyorlash uchun ishlatiladi.
Gips ishlab chiqarish quritish barabanlarida, gips pishirish qozonlarida va mavhum («qaynayotgan qatlam») pechlarida amalga oshiriladi.
11.1-rasmda quritish barabanida gips ishlab chiqarish sxemasi keltirilgan.
|
| |
Nazorat savollari - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

120
mahsulotning bir xilligiga, birlashayotgan xо‗jalik yurituvchi subyektlarning hududiy
yaqinligiga,
ixtisoslashtirish,
ishlab
chiqarish,
kooperatsiyalash,
kombinatsiyalashning rivojlanganligiga asoslangan yagona ishlab chiqarish - xо‗jalik
majmuidir. Birlashmalarning ikkita ikkita turi mavjud.
1.
Birinchi turning asosida firmalararo kelishuv yotadi, unga kо‗ra taraflar
birgalikda egalik qiladigan yangi kompaniyani tashkil etmaydi va mavjud korxonalar
aksiyalarini qayta taqsimlamaydi. Ularning munosabatlari shartnoma bilan tartibga
solinadi.
2.
Ikkinchi turning asosida ikki yoki bir necha korxonani birlashtirish yotadi,
buning natijasida mustaqil xо‗jalik yurituvchi subyekt hosil bо‗ladi. Birlashma ikki
yoki bir necha yuridik shaxs, jismoniy shaxs yoki tashkilot tomonidan tashkil etilishi
mumkin. Mulk huquqi birlashtirilgan kapitalga qо‗shilgan hissaga mutanosib
ravishda taqsimlanadi. Birlashmalarning eng keng tarqalgan shakllari jumlasiga
quyidagilar kiradi: konsernlar, korporatsiyalar, xoldinglar, franchayz birlashmalar,
ofshor kompaniyalar, moliya-sanoat guruhlari.
– rasm. SM – 837 markali beton yotqizgichning umumiy ko‘rinishi

|
– rasm. SM – 837 markali beton yotqizgichning umumiy ko‘rinishi
|
bet | 58/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)13.5 – rasm. SM – 837 markali beton yotqizgichning umumiy ko‘rinishi.
1 – rama, 2 – vibronasadka, 3 – plitalar uchun qolip, 4 – poddon,
5 – vibronasadka yuritmasi, 6 – elektrodvigatel, 7 – bunker.
Ushbu turdagi beton yotqizgichlar uzellarining yuqori darajada unifikatsiyalanganligi, qolipga beton aralashmasini teng taqsimlash imkonini beruvchi tasmali ta’minlagichli bunkerlar sonining ko‘pligi bilan hamda vibronasadkada maxsus debalansli vibratorlarga egaligi bilan ajralib turadi. Bu turdagi beton yotqizgichlardan agregat – oqim, stend yoki konveyer usullarida ham samarali foydalanish mumkin.
13.3 Beton zichlagichlar
Beton aralashmasini zichlashda shunday sharoit yaratish kerak – ki, bunday aralashma zarrachalari bir – biriga nisbatan siljiy olmaydigan barqaror holatni egallasin. Buning uchun beton tarkibi to‘g‘ri tanlangan va sifatli zichlangan bo‘lishi kerak.
Beton aralashmasini zichlash usuli va rejimini tanlash kerakli sifatga ega bo‘lgan temir – beton mahsulotlari tayyorlash, mehnat sarfini va boshqa harajatlarni kamaytirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Temir – beton mahsulotlari ishlab chiqarishda beton aralashmasini vibratsiya va markazdan qochma usullardan foydalanib zichlash keng tarqalgan.
Zichlovchi tebranma harakatni beton aralashmasiga uzatish usuliga ko‘ra vibratorlar ichki, yuzaki, osma va boshqa turlarga bo‘linadi.
Titratuvchi maydonlar temir – beton mahsulotlari ishlab chiqarish korxonalarida beton aralashmasini zichlash uchun ishlatiladigan asosiy mashinalardan biri bo‘lib hisoblanadi.
Vibromaydonlar yuk ko‘taruvchanligi, tebratish xarakteri, chastotasi, qolip va poddonlarni biriktirish usullariga ko‘ra bir necha turlarga bo‘linadi.
Sanoatda beton aralashmasini zichlash uchun aylanma harakatli, vertikal yo‘nalgan va gorizontal yo‘nalgan tebranishli vibromaydonlardan foydalaniladi.
Bir valli vibromaydonlar aylanma harakatli tebranishlar hosil qiladi. Ikki, to‘rt va undan ko‘p vibromaydonlar esa vertikal yoki gorizontal yo‘nalgan tebranishlar hosil qiladi.
13.6 – rasmda ikki valli vertikal yo‘nalgan tebranishli vibromaydon sxemasi keltirilgan.
Vibratorning birinchi va ikkinchi qator debalanslari 5, 6 bir xil massaga ega va og‘irlik markazidan bir xil tezlikda bir – biriga qarama – qarshi yo‘nalishda aylanadi. Debalansli vallarning bir xil tezlikda aylanishi sinxronizator yordamida ta’minlanadi.
|
| |
– rasm. Ikki valli vertikal yo‘nalgan tebranishli vibromaydon sxemasi

|
– rasm. Ikki valli vertikal yo‘nalgan tebranishli vibromaydon sxemasi
|
bet | 59/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)13.6 – rasm. Ikki valli vertikal yo‘nalgan tebranishli vibromaydon sxemasi
1 – vibrostol, 2 – kardan val, 3 – sinxronizator, 4 – elektrodvigatel, 5 – birinchi qator debalanslari, 6 – ikkinchi qator debalanslari.
SMJ – 200A, SMJ – 187A, va SMJ – 199A markali vibromaydonlar unifikatsiyalashgan vibrobloklardan, sinxronizatorlardan, kardan vallardan, tayanch prujinalardan va boshqalardan tashkil topgan.
Vibrobloklar ramaga elastik tayanch orqali ikki qator qilib o‘rnatilgan. Vibrobloklarning debalans vallari o‘zaro yetakchi kardan vallar bilan bog‘langan.
Vibromaydon har biri sinxronizator bilan birga alohida ramaga o‘rnatilgan ikki yoki to‘rtta elektrodvigateldan iborat yuritma orqali harakatga keltiriladi. Har bir qatordagi vibrobloklar ham alohida ramaga o‘rnatilgan.
13.7 – rasmda SMJ – 200A markali vertikal tebranma harakat qiluvchi vibromaydon tasvirlangan.
13.7 – rasm. SMJ – 200A markali vertikal tebranma harakat qiluvchi vibromaydon
1 – elektrodvigatel, 2 – kardan val, 3 – vibroblok, 4 – tayanch rama, 5 – shovqin to‘suvchi qobiq, 6 – sinxronizator, 7 – qobiq ramkasi, 8 – ko‘ndalang sinxronlash uchun kardan val.
Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar
Betonyotqizgichlarning qanday turlarini bilasiz va ular qanday tuzilgan?
Temir – beton mahsulotlari ishlab chiqarishda qolip qanday rol o‘ynaydi?
Qolipning turlari va tuzilishi haqida nimalarni bilasiz?
Oldindan zo‘riqtirilgan temir – beton mahsulotlari uchun qoliplar oddiy qoliplardan iborat nimasi bilan farq qiladi?
Betonyotqizgichlar tayanchlari va tuzilishi haqida nimalarni bilasiz ?
Konsol tipdagi beton yotqizgich qayerlarda ishlatiladi?
Beton aralashmalari nima uchun zichlanadi?
Vibratorlar turlarini sharxlab bering?
Vibromaydonlar vazifasi, turlari va tuzilishi haqida nimalarni bilasiz?
|
| |
yetakchi ko‘p joy egallaydi

|
yetakchi ko‘p joy egallaydi
|
bet | 122/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024yetakchi ko‘p joy egallaydi. Bu yetakchi yalpayib o‘tiradi, degani emas. Shunchaki, u o‘z hududini chegaralamaydi, o‘ziga qanday qulay bo‘lsa, shunday harakat qiladi: istagan joyida yuradi, narsa va odamlar joyini o‘zgartiradi (nazokat bilan o‘tib ketishi uchun ozgina surilishlarini so‘raydi). U atrofdagilarga nimalarga e’tibor qaratishlari lozimligini bildiruvchi qo‘l harakatlari bilan atrofida vizual maydon hosil qiladi. Hammadan baland yoki past ovozda gapirishi bilan esa tovush maydonini yaratadi.
yetakchi maqsad ko‘zlaydi. U shunchaki ketayotgan ish haqida gapirmaydi, balki atrofdagilarga qaysi maqsad sari intilayotganini eslatib turadi. Bu bilan u asosiy maqsadni hamisha yodda tutishi va hamsuhbatlariga hamkorlikdagi harakatlari besamar emasligini, bu aniq natijaga intilish ekanligini bildiradi.
yetakchi mas’ul bo‘ladi. Oddiy xodim osongina «Menga nima? Kichkina odam bo‘lsam! Qo‘limdan nima ham kelardi?» deb ayta oladi. Yetakchi - hech qachon! Hatto o‘zi yo‘qligida yuz bergan hodisaga ham o‘zini javobgar sezaveradi.
yetakchi baho beradi. U maqtaydi yoki tanbeh beradi. Yetakchi o‘zini «baho qo‘yishga» haqli hisoblaydi. Va atrofdagilar ham uning bu huquqini tan olishadi.
Albatta, bu belgilar yetakchilik fenomenini mukammal tasvirlay olmaydi. Ammo ular yordamida jamoangizda kim nimaga qodiru nimaga intilishini bilib olish mumkin. Aynan sizni maqtaydigan yoki qoralaydigan, savollar bilan bezovta qiladigan, atrofida mavjud bo‘sh joyni ovozi va harakatlari bilan egallab oladigan, kelajak haqida - amalga oshmas, kulgili tuyulsa-da - o‘y suradigan, javobgarlikni «men aybdorman» deb darhol zimmasiga oladigan xodimni ko‘rganda tushunasiz. Bu odam - yetakchi. Va beixtiyor u taklif etgan ssenariy bo‘yicha ish tuta boshlaysiz. «Shohni a’yonlari yaratadi» deyishadi aktyorlar. Ya’ni bir personaj qirol bo‘lishi uchun qolganlar o‘zini unga tobe qilib tutishadi. Aks holda sahnadagi aktyorlarni «bittasi mansabparastlik xastaligiga chalingan telbalar to‘dasi», deb qabul qilish mumkin.
|
| |
yetakchi qaror qabul qiladi

|
yetakchi qaror qabul qiladi
|
bet | 121/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024yetakchi qaror qabul qiladi - biror harakatning turli variantlarini ko‘rib chiqadi, hatto mutaxassislar bilan maslahatlashadi, ammo so‘nggi qarorni faqat o'zi qabul qiladi.
yetakchi vazifa topshiradi - albatta og‘zaki buyruq yoki yozma murojaat sifatida emas. Hamisha xushmuomalalik bilan, iltimos yoki maslahat ohangida. Muhimi - o‘zini atrofdagilar nima qilishi kerakligini yaxshi biladiganday tutishda.
yetakchi tortinmay «menimcha», «o‘ylaymanki», «nazarimda» deya oladi. U kechayotgan voqea-hodisalar boshqa kuchlar ta’sirida sodir bo‘layotganligini bildirmaydi. Xuddi armiyadagiday: oddiy askar buyruqni generaldan emas, o‘z boshlig‘idan eshitadi. Boshliq hech qachon «bu generalning buyrug‘i» demaydi, chunki bunday hisobot uning askar oldidagi obro‘sini tushiradi.
yetakchi ish tartibini o‘zi belgilaydi: qachon, qancha va aynan nima ustida ishlashni o‘zi hal qiladi. Bu yetakchi boshqalardan kam ishlaydi, degani emas. Jamoa xodimlar intilishini ularning ish kuniga qarab belgilash mumkin. Biror xodim hammadan keyin qolib kechgacha ishlasa, quvonishga shoshilmaslik darkor. Bu - xodim ish kunini, hatto cho‘zayotgan bo‘lsa ham, o‘zi belgilayotganligini, demak, hozirgi ahvolidan ko‘ra yuksakroq amallarni ko‘zlayotganligini bildiradi. Bu esa rahbar uchun xavfli belgi.
yetakchi savol beradi. Hatto zamonaviy qarashlarga umuman rioya etmaydigan kishilar ham axborotga egalik - hukmronlik ekanligini yaxshi bilishadi. Savolga javob berayotgan odam so‘rayotgan kishiga tobe maqomida turadi. Bekorga «Bu yerda savolni men beraman!» iborasi munosabatlar notengligining yorqin namunasi bo‘lib qolmagan.
yetakchi o‘zi kerak deb hisoblagancha sukut saqlaydi. U bemalol atrofdagilar uning javobini kutayotganligini o‘ylamasdan uzoq jim qolishi yoki aksincha, gapirayotgan odamni keskin savol, javob, ibora yoki qo‘l harakati bilan to‘xtatib qo‘yishi mumkin.
|
| |
Sotsial rol tushunchasi qaysi olimlar tomonidan ilmiy atama sifatida taklif etilgan? 86

|
Sotsial rol tushunchasi qaysi olimlar tomonidan ilmiy atama sifatida taklif etilgan? 86
|
bet | 44/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 202417.Sotsial rol tushunchasi qaysi olimlar tomonidan ilmiy atama sifatida taklif etilgan? 86
18.T.Parsons fikricha sotsial rolning asosiy tavsiflari nechta? 86
VI.BOB. MULOQOT SOTSIAL VA SHAXSLARARO 94
MUNOSABATLARNING IFODASI SIFATIDA 94
VI.1. Insoniy munosabatlar psixologiyasi 94
VI.3 Insoniy muomala va muloqotning psixologik vositalari 99
VI.4. Muloqot va uni o‘rganish muammolari 101
VI.5. Muloqotning psixologik tizimi 104
VI.6. Psixologlarning muloqotning kommunikativ tomoni 106
VI.7. Muloqotning interarktiv tomoni 108
VI.8. Muloqotning perseptiv tomoni 110
Mavzuni o‘zlashtirish uchun savollar 115
Bilimlarni mustahkamlash uchun test savollari 115
1.Har qanday muloqotning eng elementar funksiyasi nima? 115
2.So‘z va nutq orqali ko‘rsatadigan ta’sir nima deb ataladi? 115
3.Artikulyatsiya, tovushlar, to‘xtashlar, duduqlanish, yo‘tal, til bilan amalga oshiriladigan harakatlar, nidolar qaysi ta’sir tarkibiga kiradi? 115
5.“Yaxshi suhbatdosh - yaxshi gapirishni biladigan emas, balki yaxshi tinglashni biladigan suhbatdoshdir”. Ushbu fikr kimga tegishli? 116
6.“Odamlarni o‘zingiz to‘g‘ringizda yaxshi fikrga ega bo‘lishlarini xohlasangiz, ularni tinglang” deya kim aytgan? 116
7.Professional tinglash texnikasiga nimalar kiradi? 116
14.Bir-birini idrok qilishda muhim bo‘lgan mexanizmlar sirasiga kirmaydiganini aniqlang. 118
17.Lotincha “sabab” va “in’om etaman” so‘zlari birikmasidan hosil bo‘lgan atama? 119
VIIBOB. SOTSIAL PSIXOLOGIYADA GURUHLAR MUAMMOSI 120
VII.1. Sotsial guruhlar psixologiyasi 120
VII.2. Guruh funksiyalari 121
VII.3. Guruh parametrlari va strukturasi 123
VII.4. Kichik guruhlar psixologiyasi muammosi 125
VII.5. Kichik guruhlar klassifikatsiyasi 127
|
| |
-rasm. Uzluksiz ishlovchi gips pishirish qozoni

11.6-rasm. Uzluksiz ishlovchi gips pishirish qozoni.
Tayyor bo‘lgan gipsning donalari (SaSO4·0,5N2O) hali pishmagan gips donalaridan (SaSO4·2N2O) yengil bo‘lganligi tufayli, ular gips pishirish qozonining yuqori qismida to‘planadi va qozondan chiqadi. Tayyor bo‘lmagan xom ashyo esa sirkulyatsion harakatini davom ettiradi.
Gips 150 0S haroratda pishiriladi, qozonning hajmi 4,4 m3 ni, unumdorligi 1.4-1,7 kg/s ni, aralashtirgich yuritmasining quvvati 7 kVt ni va shnek yuritmasining quvvati 10 kVt ni tashkil etadi.
11.4. Uzluksiz ishlovchi gips pishirish qozoni unumdorligi va yuritmasining quvvatini hisoblash
Shnekning unumdorligi (kg/s):
U = V φ · n · ρ , (11.2),
bu yerda V- shnekning bir o‘ramasini to‘ldirish uchun kerakli gips hajmi; φ = 0,5÷0,8 - to‘ldirish koeffitsienti; n=2,5÷3,2 ayl/s - shnek aylanish tezligi; ρ =1800 kg/m3 – gips kukunining zichligi.
V = S · l1 (11.3)
bu yerda S – shnek bitta chizig‘ining foydali yuzasi, m2 ;
l1 = 0,12÷0,16 m – vint qadami.
S = π ( D2 - d2 ) / 4 (11.4)
Bu yerda D = 0,4-0,5 m – vintning tashqi diametri ;
d=0,12-0,15 m – shnek valining tashqi diametri.
Olinganlar (11.2) tenglamaga qo‘yilsa:
U = [π (D2 - d2 ) / 4] l1 φ · n · ρ, (11.5)
Shnek yuritmasining quvvati gipsni ko‘tarishga sarflanadigan N1, shnek o‘ramlari va quvurga ishqalanish karshiliklarini yengishga sarflanadigan N2 va uzatmalar qarshiliklarini yengishga sarflanadi.
Gipsni ko‘tarishga sarflanadigan quvvat:
N1 = G·H /τ (11.6)
Bu yerda G – τ vaqt davomida surilayotgan gips kukuni vazni, kg ;
N – gipsni ko‘tarish balandligi, m.
Shnek aylanishi natijasida gips kukuni quvurning ichki yuzasiga quyidagi kuch bilan yopishtiriladi:
P=m ω2 Ro‘ (11.7)
m = G1 /g = V · φ · ρ / g , (11.8)
bu yerda m – quvur ichidagi gips massasi; ω – shnekning burchak tezligi , rad/s ; Ro‘ –vintning o‘rta radiusi, m; G1 – quvur ichidagi gips vazni, N ; g=9,8 m/s2 – erkin tushish tezlanishi.
Gips harakatiga qarshilik ko‘rsatuvchi kuch :
T = P f1 (11.9)
Bu yerda f1 = 0,23 – 0,26 – ishqalanish koeffitsienti.
Gipsni ishqalanishlarini yengish uchun sarflanayotgan quvvat :
N = T v = p f v = m ω 2 Ro‘ f v (11.10)
Shnek validagi quvvat :
N = ( N1 + N2 ) / η = tg α / tg (α + β ) (11.11)
bu yerda η – vint FIK i ; α – vint chizig‘ining ko‘tarilish burchagi ; β – ishqalanish burchagi.
Elektromotor validagi quvvat:
Nm = N k / η1 , (11.12)
Bu yerda k = 1,7 – quvvatning zahira koeffitsienti; η1 = 0,9 – 0,94 – yuritmaning FIKi
|