nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tеskаri dеvоrli ustun - Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya

|
Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya
|
bet | 97/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docxTеskаri dеvоrli ustun – jismigа kо‘рrik о‘qigа раrаllеl tо‘g‘ri burchаk оstidа jоylаshgаngаn ustun. Kо‘tаrmа jismigа kirаdigаn vа роydеvоrgа tаyаngаn, ustun bаlаndligigа tеng bо‘lgаn dоimiy bаlаndlikli ikkitа tеskаri dеvоrlаr tutаshаdi.
Tirаlib turаdigаn tаyаnch – роydеvоr yuzаsidаn yuqоri qismi sаrrоv bilаn birlаshtirilgаn ustunlаrdаn ibоrаt tаyаnch.
Tirgаk – ро‘lаtli yuk kо‘tаruvchi kоnstruksiyа (tо‘sin) lаri qаtnоv qismining tеmirbеtоn рlitаsi bilаn birgаlikdаgi ishini tа’minlаshgа mо‘ljаllаngаn ро‘lаttеmirbеtоnli оrаliq qurilmаning kоnstruktiv еlеmеnti. Qаttiq (bikr) vа еlаstik tirgаklаrgа bо‘linаdi.
Tirgаkli ustun – nаsаdkа yоki shkаf dеvоri vа qаytаrmа qаnоtlаri bilаn nаsаdkаdаn tаshkil tорgаn, роydеvоrgа yоki раst qоziqli rоstvеrkkа tаyаngаn ustun.
Tirgоvuch dеvоr – tеmirbеtоn, хаrsаngtоsh, mеtаlll yоki yоg‘оch kоnstruksiyа. Tirgоvuch dеvоr undа jоylаshgаn grunt mаssivining kо‘chib tushishidаn sаqlаb turаdi.
Tishlаshish qаtlаmi – qорlаmаni tо‘shаmа listlаri bilаn birgаlikdаgi ishini tа’minlоvchi mеtаlll kо‘рriklаrning qаtnоv роlоtnоsi qорlаmаsining еlеmеnti.
Tоrkrеt-bеtоn (tоrkrеtlаsh) – bеtоnlаsh usuli, undа bеtоnli qоrishmа qаtlаm-qаtlаm qilib bеtоnlаnаyоtgаn yuzаgа siqilgаn hаvо bоsimi оstidа “sеmеnt-рushkа” аsbоbi yоrdаmidа yоtqizilаdi.
Tоrtgich аrkаli оrаliq qurilmа – аrkа bоsimi tоrtgich tоmоnidаn qаbul qilinаdigаn оrаliq qurilmа.
Tоshli kоnstruksiyаlаr – оdаtgа kо‘rа binо vа inshооtlаrning mаhаlliy хоm аshyоdаn tаyyоrlаngаn qismlаri.
Trоtuаr blоki – оldindаn tаyyоrlаngаn tеmirbеtоn еlеmеnt bо‘lib, kо‘рrikdа trоtuаr о‘rnаtish uchun mо‘ljаllаngаn.
Tuynukli ustun – kо‘рrik fаsаdi bо‘yichа tuynukkа еgа bо‘lgаn ustun.
Tо‘yingаn bеtоn – sеmеnti yеtаrli bо‘lgаn bеtоn.
Tо‘kmа (uyulmа) ustun – kо‘р qismi ustоy оld dеvоri оrtidа chiqib turаdigаn kо‘tаrmа kоnusi gruntidа jоylаshаdigаn ustun.
Tо‘siq dеvоrli ustun – ustunlаr vа kо‘tаrmа grunti оrаsi tеmirbеtоn рlitа yоki yоg‘оch еlеmеntlаr bilаn tо‘ldirilgаn bir qаtоr qоziqlаrdаn tаshkil tораdi.
Tо‘sin – ikki yоki undаn kо‘р tаyаnch nuqtаsigа еgа bо‘lgаn binо vа inshооtning yuk kо‘tаruvchi kоnstruksiyаsi. Bir оrаliqni yорuvchi vа ikki tаyаnchgа еgа bо‘lgаn tо‘singа uzlukli tо‘sin dеyilаdi. Bir nеchtа оrаliqni yорuvchi vа ikkitаdаn kо‘р tаyаnchgа еgа bо‘lgаn tо‘singа uzluksiz vа kо‘р оrаliqli tо‘sin dеyilаdi.
|
| |
Tаjоvuzkоr ( - Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya

|
Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya
|
bet | 95/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docxTаjоvuzkоr (аgrеssiv) muhit – qurilishdа: kоrrоziyаni kеltirib chiqаrаdigаn muhit, mаhsulоt yоki kоnstruksiyаdаgi qurilish mаtеriаlining yеmirilishigа оlib kеlаdi. U suyuq, gаzsimоn yоki qаttiq bо‘lishi mumkin.
Tаngеnsiаl tаyаnch qism – еgri chiziqqа urinmа chiziq bо‘yichа yо‘nаlgаn еlеmеntlаr yuzаsining kоntаktlаri chizig‘i bо‘ylаb bоsimni uzаtuvchi, hаmdа bо‘ylаmа siljishlаrni sirраnish hisоbigа, burchаk bо‘yichа siljishlаrni еsа yuqоri tаyаnch рlitаsini оg‘ishi hisоbigа yоki fаqаt burchаkli siljishlаrni tа’minlаydigаn, hаmdа yuqоrigi yаssi раstki silindrsimоn yuzаli tаyаnch рlitаlаrdаn ibоrаt mеtаllli tаyаnch qism.
Tаyаnch аsоsi – tаbiiy grunt yоki kо‘рrik tаyаnch роydеvоri оstini sun’iy tаyyоrlаnishi.
Tаyаnch jinsi (tаnаsi) – sаrrоv vа роydеvоr оrаsidаgi sаlmоqli tаyаnch yоki qirg‘оq ustunining qismi.
Tаyаnch kаllаgi – tаyаnch qismlаrini о‘rnаtishgа хizmаt qilаdigаn vа bеvоsitа оrаliq qurilmаlаrning tаyаnch bоsimini qаbul qilаdigаn еng yuqоri kеngаytirilgаn, qоidаgа kо‘rа, kо‘рrik tаyаnchining аrmаturаlаngаn qismi.
Tаyаnch qismi – оrаliq qurilmаning tаyаnch bоsimlаrini tаyаnchgа о‘tkаzib bеruvchi, hаmdа оrаliq qurilmаni burchаkli vа chiziqli yоki fаqаt burchаkli siljishlаrini tа’minlаydigаn kо‘рrik еlеmеnti.
Tаyаnch рlitаsi – fеrmа оsti рlitаsigа tаyаnch bоsimini tеng tаqsimlаshgа хizmаt qilаdigаn рlitа kо‘rinishidаgi tаyаnch qismning ро‘lаt еlеmеnti.
Tаyаnch роydеvоri – оrаliq qurilmа vа tаyаnch jismidаn tushаdigаn yukni zаmingа uzаtаdigаn tаyаnchning оstki qismi.
Tаyаnch rigеli – ustunsimоn tаyаnchning tеmirbеtоn kаllаgi.
Tаyаnch о‘qi – оrаliq qurilmаni tаyаnаdigаn nuqtаsini оrаliq vа chеtki tаyаnchlаrgа bоg‘lаydigаn chiziq.
Tеkislоvchi qаtlаm – qаtnоv qismi роlоtnоsining оstki qаtlаmi bо‘lib, tеmirbеtоnli рlitа ustidаgi qаtnоv qismining qорlаmаsi vа, shu bilаn birgа, nаmtо‘sgich (gidrоizоlyаtsiyа) tаgidа tеkis аsоs bо‘lishini tа’minlаb, ungа lоyihаviy kеsimni bеrаdi. Qum-sеmеnt qоrishmаsi, sеmеntbеtоn, аsfаltbеtоndаn tаyyоrlаnаdi. Nаmtо‘sgich qаtlаmisiz kо‘рriklаrdа еsа аrmаturаlаngаn sеmеnt-bеtоndаn tаyyоrlаngаn tеkislоvchi kаtlаm bir vаqtning о‘zidа qорlаmа vаzifаsini hаm bаjаrаdi vа u bо‘ylаb bеvоsitа hаrаkаt аmаlgа оshirilаdi.
|
| |
Suv qоchirgich nаychаlаri

|
Suv qоchirgich nаychаlаri
|
bet | 94/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docxSuv qоchirgich nаychаlаri – qаtnоv qismi vа trоtuаrlаrdаn, hаmdа izоlyаtsiyа qаtlаmi bо‘ylаb оqib kеlаdigаn yuzа suvlаrini tushirish uchun suv qоchirgichning kоnstruktiv еlеmеnti. Ulаr kо‘рrik kо‘ndаlаng kеsimining раsаytirilgаn jоylаridа jоylаshtirilаdi.
Suv о‘tkаzuvchаnlik – fizik tаvsif. Suv о‘tkаzuvchаnlik filtrаtsiyа kоеffitsiyеnti оrqаli о‘lchаnаdi (m3), yа’ni bеrilgаn mаtеriаl uchun stаndаrt bо‘yichа о‘rnаtilgаn bоsimlаr аyirmаsidа 1 sоаt dаvоmidа 1 kub mеtr hаjmdаn о‘tgаn suv miqdоri.
Suvgа bоtib turuvchi kо‘рrik (раst suv sаthli) – yuqоri sаthdа suv о‘tgаndа suvgа bоtuvchi kо‘рrik
Suvni qаytishi – tаyаnch jismidаn suvni оqib kеtishini tа’minlаydigаn nimfеrmа mаydоnchаsi, hаmdа tаyаnchlаr bоshkа еlеmеntlаrining qiyа jоylаshgаn yuzаsi.
Suvоq – bоg‘lоvchi mоddа (sеmеnt, оhаk, giрs vа sh.о‘.)lаr, qum vа suvning mа’lum nisbаti (рrороrsiyаsi) dа qоrishtirish оrqаli оlinаdigаn, kоnstruktiv еlеmеntlаr, binо vа inshооtlаr qismlаri yuzаlаridа qurilish (suvоq) qоrishmаlаrini qоtishidаn vujudgа kеlgаn раrdоzlаsh yоki himоyа qаtlаmi. Ulаr suvоq rаstvоrini yuzаgа surtish bilаn аmаlgа оshirilаdigаn mоnоlit (nаm)li suvоq, hаmdа zаvоddа tаyyоrlаngаn tаyyоr yirik о‘lchаmli list (рlitа) lаr bilаn qорlаngаndаgi quruq suvоqlаrgа fаrqlаnаdi. Suvоqlаr quyidаgilаrgа хizmаt qilаdi: ulаrni kеyingi раrdоzgа tаyyоrlаsh uchun; аtmоsfеrа tа’sirlаridаn himоyаlаsh; bоshqа zаrаrli оmillаrdаn himоyаlаsh.
Suzuvchi kо‘рrik – suzuvchi tаyаnchdаgi kо‘рrik.
Suzuvchi tаyаnch – suvning о‘zi аsоs vаzifаsini о‘tаydigаn vаqtinchа kо‘рrikning tаyаnchi.
Surilish о‘lchаgichlаr – surilish dеfоrmаsiyаlаrini о‘lchоvchi аsbоblаr surilish о‘lchаgichlаr dеb nоmlаnаdi. Аbоblаrning ushbu guruhi ichidаn аistоv surilish о‘lchаgich-tеnzоmеtr kеng tаrqаlgаn.
Tаgsinch tаyаnch – kо‘tаrmа tаnаsidа yоki zаmin gruntigа yоtqizilgаn, оrаliq qurilmа yоki о‘tish рlitаlаrigа tаyаnish uchun mо‘ljаllаngаn gоrizоntаl brus kо‘rinishidаgi sоddа (оddiy) tаyаnch.
|
| |
kanallar - So’z boshi

|
So’z boshiBog'liq Kommutatsiya-tizimlari.A.M.EshmurodovA.F.Xaytbayev128
kanallar
5.14- rasm. VKB da kanallar sonini oshirishning 1- usuli
Buferli AXQ
1
ning har bir bloki 32 ta sakkiz simvoli XQ
1
dan tashkil
topgan. Buferli AXQ
2
ning har bir bloki bitta sakkiz simvolli XQ ega.
AXQ
1
va AXQ
2
bloklari o‘rtasida kodli guruhlarni uzatish bitta 128 ta
kanalli ulanish trakti bo‘yicha amalga oshiriladi. VKB ning
o‘tkazuvchanlik qobiliyatini yanada oshirish 2- usulni qo‘llash hisobiga
erishilishi mumkin, ya’ni har bir kanalning kodli guruhlaridagi
(belgilarini) simvollarni ketma - ket uzatishdan parallel uzatishga o‘tish
yo‘li bilan amalga oshiriladi. Simvollarni ketma - ketlikdan parallel
uzatishga o‘tish tamoyili 5.15- rasmda ko‘rsatilgan.
Liniyaviy traktdan 8 bitli buferli AXQ
1
ga
axborotlarni kiritib,
kiruvchi kanalga kodli guruhning har bir simvolini sig‘imi 1 bit bo‘lgan
AXQ
2
ning alohida xotira yacheykasiga (5.15a - rasm) yoki sig‘imi 8 bit
bo‘lgan parallel yozish hamda alohida simvollarni o‘qish mumkin bo‘lgan
AXQ
2
ning alohida xotira yacheykasiga yozish mumkin. Bunday usulda
IKM - 30 traktidan ixtiyoriy kanal bo‘yicha kelayotgan axborotlar parallel
yozish va alohida simvollarni o‘qish bilan 32 ta 8 bitli AXQ
2
ga yozilishi
mumkin. Bunday VKB ning kirish tomonidagi AXQ
2
ning xotira
yacheykalaridan VKB ning chiquvchi tomonidagi AXQ
3
ning buferli
xotira yacheykalariga alohida simvollarni ajratib uzatishni amalga oshirish
imkonini beradi (5.15a- rasmda ko‘rsatilmagan).
0 7
0 7
0
31
0 7
0 7
0
31
0
|
| |
vatorlar va m axsus o ‘lchamdagi elaklardan ketma-ket tartibda

|
vatorlar va m axsus o ‘lchamdagi elaklardan ketma-ket tartibdaBog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.vatorlar va m axsus o ‘lchamdagi elaklardan ketma-ket tartibda
o'tkaziladi. B egona aralashmalardan tozalash, separatorlardan o ‘t-
kazish, mineral aralashmalardan tozalash, sulini ajratish, begona o ‘t
urug‘laridan ajratish, donni ustki qism i tozalanadi.
Gidrotermik ishlov berish - bunda korxonalarga keltirilgan
donlar tozalangandan s o ‘ng yuviladi, dimlanadi.
D on tozalash b o iim id a g i texnologik jarayonning faoliyatiga
donning tarkibidagi begona aralashmalardan tozalash kiradi. Bir-
biridan geometrik belgilari va fizikaviy xossalari bilan farq qiladigan
Don tozalash ho‘Iimi
117
sepiluvchi materiallami guruhlarga b o iis h jarayoni ajratish jara
yoni deyiladi.
B u jarayonni amalga oshirishda ishlatiladigan mashinalarga
g ‘alvirli ajratgichlar deb ataladi.
D onni saqlash va qayta ishlash korxonalarida asosiy tur dondan
aerodinamik xossalari bilan farq qiladigan aralashmalar havoli
ajratgichlar yordamida ajratiladi. H avoli ajratgichlar asosan un
tortish, yorma va om uxta-yem zavodlarida donni chang va yengil
aralashmalardan tozalashda ishlatilsa, shu bilan birga ular yorma
zavodlarida qobig‘i sidirilgan donlar (sholi, grechixa, suli arpa
yormalari)ni p o ‘stlo g ‘idan tozalashda, hamda yorma va chiqindini
nazorat qilishda ham ishlatiladi. D onga qarshi havo oqim ining
bosim i donning m assasiga, uning o ich a m ig a , shakliga, yuzasining
holatiga, donning havoda turish vaziyatiga, harakatning nisbiy
tezligiga b o g iiq . H avoli ajratgich turlari, ularning tuzilishi, tuzilish
qismlarining funksiyalari va texnologik sxemalari bilan donni havo
oqim i yordamida ajratishini nazariy asoslab berilgan.
|
| |
yormani boshqa sifat k o ‘rsatkichlarini avtomatik uslubda tahlil

|
yormani boshqa sifat k o ‘rsatkichlarini avtomatik uslubda tahlilBog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.yormani boshqa sifat k o ‘rsatkichlarini avtomatik uslubda tahlil
qilish hali ishlab chiqilmagan.
O ptim allikm ezonlarioperatsiyalarining vazifalari vam ohiyatidan
kelib chiqib tanlanadi. Aniqlangan texnologik samaradorlik m ezoni
butun texnologik jarayon uchun umumiy m ezon hisoblanadi. Agar
don partiyasi sifat va texnologik xususiyatlari b o ‘yicha bir xil b o ‘lsa
texn ologik k o ‘rsatkichlardan foydalanish mumkin.
T exnologik parametrlar barqarorligi texnologik sxemani sodda-
lashtirishga yordam beradi, uni qisqartiradi. Yana shuni takidlash
lozim ki, A B Tning barcha texnologik operatsiyalarini t o ‘liq ta ’min-
lash iqtisodiy nuqtai nazardan dargumondir. Shubhasiz, k o ‘p hollar
da maslahat rejimida kompyuterlashtirilgan EHM dan foydalanish
yaxshi variant hisoblanadi. Bu variantda texnolog hamma vaqt yu
zaga kelgan holatga o ‘z vaqtida ta’sir k o ‘rsatishi va texnologik ja-
rayonni borishi haqida axborot olishi mumkin. Donning texnologik
xususiyatlarini tayyorlash va qayta ishlash jarayonida uning holatini
belgilovch i om illam i turli xilligi barcha jihatlarini hisobga oladigan
A B T ni yaratishga im kon bermaydi.
116
4-B O B . D O N L A R N I H A R X IL B E G O N A
A R A L A S H M A L A R D A N T O Z A L A S H T E X N O L O G IY A S I
Donni saqlash va qayta ishlash korxonalaridagi asosiy jara-
yonlurdan biri bu don tozalash b o ‘lim i hisoblanadi. B u texnologik
jurayonlarning afzalligi donlarni saqlashga tayyorlash va tarkibidagi
begona aralashmalardan tozalash kiradi.
6- sxenta. Donni tozalash bo ‘limidagi texnologik jarayon
Donni tozalash - bunda korxonalarga keltirilgan donlar ele-
|
| |
O 'zbekistonda yetishtirilgan bug‘doy navlarining strukturaviy-

|
O 'zbekistonda yetishtirilgan bug‘doy navlarining strukturaviy-Bog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.O 'zbekistonda yetishtirilgan bug‘doy navlarining strukturaviy-
mexanik xususiyatlarini va tuproq-iqlim sharoitlarini hisobga olgan
holda don yu/asini tozalash jarayoni bir necha bosqichlardan tashkil
lopadi. Donlarning ustki qatlamlarini quruq va h o‘l holda ishlov
berishda ularning kul moddalarini kamaytirishdan tashqari donlarda
joylashib olgan turli mikroorganizmlardan tozalashdir. Bujarayonda
don yuvadigan uskanadan yuqori samara bilan foydalanish mumkin.
D on korxonalariga keltirilgan donlar ichidagi m etallom agnit
chiqindilar donlarni o ‘rayotganda, transportirovka qilish va bir
maydondan ikkinchi jo yga k o ‘chirayotgan vaqtda tushib qolishi
mumkin. Bundan tashqari, don tozalash sexidagi uskunalarning
nosozligi natijasida, tegirmonda esa valetsli stanok riflilarining
yeyilishi va sexlarda uskunalarni ta ’mirlash vaqtida tushib qolishi
mumkin. M etallom agnit chiqindilar, ayniqsa, g va tozalash
mashinalariga tushib qolsa, turli xavfli hodisalarga (y o n g ‘inga)
sabab bo‘ladi. Donni magnit chiqindilardan tozalash uchun magnit
separatoridan foydalaniladi.
Donni saqlash va qayta ishlash uchun davlat tomonidan meyorlar
belgilangan. Ushbu meyorlarga asoslanib saqlash va qayta ishlash
jarayonlari tashkillashtiriladi.
Donning sifat k o ‘rsatkichlari GOST b o ‘yicha: normasi quyi-
dagichadir.
N am lik - 14,5% k o ‘p emas;
119
Kuldorlik toza bug‘doy uchun - 1,97%;
B egona aralashmalar - 2%, (sh.b. birga mineral aralashmalar -
0,1%, zararli aralashmalar - 0,01 %);
B u g ‘doyli aralashmalar - 5 %;
Tabiiy o g ‘irligi (natura) - 750 gr/l.dan (k.e.);
|
| |
Moslashish tamoyillari - So’z boshi

218
yilning yozida Network World jurnali tomonidan o‘tkazilgan so‘rov
natijasi bo‘yicha 40 foiz qatnashchilar tarmoqning
unumdorligi bilan
bog‘liq muammo sababli yangi ilovalarni tadbiq etishni keyinga
qoldirilishi, tahminan 65 foizi mavjud bo‘lgan
tarmoqli va hisoblash
resurslaridan qoniqmaganligi to‘g‘risida xabar berdi.
Oxirgi 2 - 3 yilda ko‘pgina kompaniyalarda (xorijiy, Rossiya, shu
jumladan MHD mamlakatlari) korporativ uskuna va dasturiy ta’minotning
miqdori muhim massaga etdi va murakkab boshqariladigan ob’ektga
o‘zgardi. Shu bilan birga, kompaniyalarning biznesi to‘xtamasligi
kerak
bo‘lgan muhim ilovalardan foydalanish bilan bog‘liqdir. Tashqi muhit
biznes uchun negativ oqibatlarga olib kelish
imkoniyati bilan tahdidni
keltirib chiqaruvchi agressiya bo‘ldi.
Bunday sharoitlarda muhim aktuallikka infratuzilmani adaptiv
boshqarish konsepsiyasi ega bo‘ladi. Forrester
Research bashorotiga
asosan yaqin vaqtlarda IT rivojlanishining shu yo‘nalishi umumiy
konsepsiyani rivojlantiruvchi kompaniyalar uchun bo‘lgani kabi, ularning
elementlarini rivojlantiradigan kompaniyalar
uchun ham belgilovchi
bo‘ladi, adaptiv boshqarish texnologiyasiga 2006 yildan keyin o‘tiladi.
Axborot tizimning adatipligi, xususan
uning infratuzilma qismiga
qo‘yiladigan asosiy talablarni bir nechta tamoyillar ko‘rinishida
shakllantirish mumkin.
Maksimal samarali foydalanish tamoyili
sifatli
va miqdoriy
masshtablash imkoniyati (faqat oshish tomoniga emas,
balki kamayish
tomoniga), barcha resurslar va servislardan to‘liq foydalanish, ishonchlilik,
qulaylik, xavfsizlik nazarda tutiladi.
Oraliq qurilmalarni osma usulda yig‘ish

|
Oraliq qurilmalarni osma usulda yig‘ish
|
bet | 23/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docxOraliq qurilmalarni osma usulda yig‘ish.
Oraliq qurilmalarni osma usulda yig‘ish oraliq qurilmalarni ketma-ket o‘stirish ya’ni tayanchlar oralig‘ida yoki vaqtinchalik tayanchlar oralig‘ida montaj qilish bilan olib boriladi.
Osma usulda yig‘ish ko‘pgina hollarda mahalliy sharoitlar holatlari xovonlar yoki boshqa elementlarni qurish imkoniyati yo‘q bo‘lgan hollarda ya’ni ko‘prik balandligi suv satxidan katta bo‘lsa, kema o‘tishi intensivligi katta bo‘lgan paytlarda va muz yurishi vas el ketishi bilan bog‘liq hollarda qo‘llash mumkin.
1-sxema. Uzlukli oraliq qurilmani yig‘ilayotgan konsol qismi avval yig‘ilgan vaqtinchalik biriktiriladigan elementlar bilan ankerlanadi.
2-sxema. Anker sifatida ko‘tarma ustida yig‘ilgan vaqtinchalik rezerv oraliq qurilmalar ishlatiladi.
3-sxema. Anker tortkichlari polat kanatlardan tashkil topgan va qattiq gruntlarga qirg‘oqlarda mahkamlanadi.
4-sxema. Oraliq qurilmalarni yig‘ish o‘rta oraliq tayanchlardan 2 tarafga simmetrik ravishda yig‘ib boriladi.
5-sxema. Chekka tayanchdan yig‘ib oraliqni o‘rta qismigacha. Bunda osma usulda ishlatiladigan kranlar, yarim osma usulda ishlatiladigan kranlar bilan bir shaklda bo‘lishi mumkin.
Panjara fermani oraliq qurilmalarni bo‘ylama siljitish
Avval oraliq qurilma qirg‘oqda quriladi, seksiyalari yoki aralashgan usullarda. So‘ng bo‘ylama siljitish amalga oshiriladi.
Qalqib turgan kranlar yordamida panjara fermali oraliq qurilmalarni o‘rnatish.
Oraliq qurilmalarni yig‘ish qirg‘oqlarda turib yilning yaxshi faslida bajarilishi mumkin. Hamma ishlar 3ta stadiyaga bo‘linadi.
Stadiya 1. Oraliq qurilma qig‘oqda turib yig‘iladi. Qirg‘oqda yig‘ish butunlasi xovonlarda yig‘ishga mos keladi.
Stadiya 2. Qalqib turgan tayanchlarga ortish. Kayalima tayanchlar plashkoutlar KC-63 poitonlardan iborat o‘lchovi 7,2x3,6x1,8m bo‘ladi. Dengiz barjalaridan ham foydalanishi mumkin.
Stadiya 3. Tayanchlarga o‘rnatish. Tayanchlarga tushirish qalqima tayanchlar ballast holatiga keltirilgandan so‘ng olib boriladi. Oraliq qurilma vaqtinchalik kletkalarga domkratlar yordamida doimiy tayanchlarga o‘rnatiladi.
4.3. Arkali, osma va vantli ko‘priklarni qurish
|
| |
Metall va qotishmalaring kristallanishi

|
Metall va qotishmalaring kristallanishi
|
bet | 4/6 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 15,45 Kb. | | #154051 |
Bog'liq Metallarning tuzilishi va xossalari-kompy.infoMetall va qotishmalaring kristallanishi
Metall va qotishmalaming suyuq holatdan qattiq holatga o‘tish jarayoni kristallanish deb ataladi. Kristallanish bilan bog‘liq boigan o‘zgarishlar ko‘p jihatdan metallarning xossalarini belgilab beradi. Kristallanish jarayonlari dastawal rus olimi D.K.Chemov tomonidan o‘rganilgan edi. Kristallanishning mohiyati quyidagicha: suyuq metallda atomlar uzluksiz harakatlanadi, temperatura pasayishi bilan harakat se- kinlashadi, atomlar o‘zaro yaqinlashadi va kristallanish markazlari deb ataladigan kristallarga guruhlanadi.
Shundan so‘ng bu markazlarga yangi hosil bo‘lgan kristallar birika- di. Bir vaqtda yangi markazlar ham paydo bo‘ladi. Shunday qilib, kristallanish ikkita kristallanish markazlari paydo bo‘lishi va bu markaz lar atrofida kristallaming o‘sish bosqichidan tashkil topadi. Metallarning kristallanish jarayonini sxemasi 1.5-rasmda ko‘rsatilgan. Bu sxemani tahlil qilib chiqamiz. Avvaliga kristallar hech qanday to‘siqsiz o‘sadi (1.5 a - rasm), ular panjaraning to‘g‘ri tuzilishini saqlaydi. Kristallaming keyingi harakati vaqtida, ular o‘zaro to‘qnashadi va kristallaming hosil boTgan guruhlari noto‘g‘ri shaklga kiradi, lekin har bir kristallning o‘z ichki shakli to‘g‘riligicha qoladi. Kristallaming bunday guruhlariga, donachalar deyiladi
Shundan so‘ng bu markazlarga yangi hosil bo‘lgan kristallar birika- di. Bir vaqtda yangi markazlar ham paydo bo‘ladi. Shunday qilib, kristallanish ikkita kristallanish markazlari paydo bo‘lishi va bu markaz lar atrofida kristallaming o‘sish bosqichidan tashkil topadi. Metallarning kristallanish jarayonini sxemasi 1.5-rasmda ko‘rsatilgan. Bu sxemani tahlil qilib chiqamiz. Avvaliga kristallar hech qanday to‘siqsiz o‘sadi (1.5 a - rasm), ular panjaraning to‘g‘ri tuzilishini saqlaydi. Kristallaming keyingi harakati vaqtida, ular o‘zaro to‘qnashadi va kristallaming hosil boTgan guruhlari noto‘g‘ri shaklga kiradi, lekin har bir kristallning o‘z ichki shakli to‘g‘riligicha qoladi. Kristallaming bunday guruhlariga, donachalar deyiladi
|
| |
Metall va qotishmalarning kristallanishi

|
Metall va qotishmalarning kristallanishi
|
bet | 5/6 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 15,45 Kb. | | #154051 |
Bog'liq Metallarning tuzilishi va xossalari-kompy.infoMetall va qotishmalarning kristallanishi METALLAR TUZILISHINI 0‘RGANISH USULLARI VA ULARNING XOSSALARI
Metall va qotishmalarning tuzilishini makro va mikrotahlil, rentgen, shuningdek, defektoskopiya (rentgen, magnit, ultratovush va boshqa) usullari bilan tadqiq qilinadi. Makrotahlil (makroanaliz) usuli bilan makrostruktura, ya’ni oddiy ko‘z bilan yoki lupa yordamida ko‘rinadigan struktura o‘rganiladi. Bun day yirik nuqsonlar, ya’ni darzlar, cho‘kish chuqurchalari, gaz pufak- chalari va boshqalar, shuningdek, aralashmalaming metallda notekis taqsimlanganligi aniqlanadi. Makrostruktura yordamida metallning sin- gan joyi makroshlifi bo‘yicha o‘rganiladi. Makroshlif metall va qotish ma namunasi boMib, uning bir tomoni jilvirlangan, yaxshilab moydan tozalangan, maxsus reaktivlar ta’sir ettirilgan boiadi va 5-10 marta kat- talashtiriladigan lupa ostida kuzatiladi
Mikrotahlil (mikroanaliz) yordamida metall yoki qotishmalarning strukturasi mikroshliflar bo‘yicha aniqlanadi. Mikroshliflar makro- tahlilga tayyorlangani kabi tayyorlanadi, lekin u oyna kabi qo‘shimcha jilolanadi. Shliflar 2000 marta kattalashtiriladigan optik mikroskop ostida qaytgan yorugMikda ko‘riladi. Qotishmada struktura hosil qiluv- chilar ham reaktiv ta’sirdan turlicha yeyiladi. Elektron mikroskopda juda mayin strukturaga ega boigan bloklar, fragmentlar, dislokatsiyalar rep- lika-nusxalar 100 000 marta kattalashtirilib tadqiqot qilinadi. Bu muhim tahlil (analiz) bilan donalaming o‘lchamlari va shakli, strukturani tashkil etuvchilar, metall bo‘lmagan aralashmalar va ularning xarakterlari, ter mik ishlov berish sifati aniqlanadi.
Mikrotahlil (mikroanaliz) yordamida metall yoki qotishmalarning strukturasi mikroshliflar bo‘yicha aniqlanadi. Mikroshliflar makro- tahlilga tayyorlangani kabi tayyorlanadi, lekin u oyna kabi qo‘shimcha jilolanadi. Shliflar 2000 marta kattalashtiriladigan optik mikroskop ostida qaytgan yorugMikda ko‘riladi. Qotishmada struktura hosil qiluv- chilar ham reaktiv ta’sirdan turlicha yeyiladi. Elektron mikroskopda juda mayin strukturaga ega boigan bloklar, fragmentlar, dislokatsiyalar rep- lika-nusxalar 100 000 marta kattalashtirilib tadqiqot qilinadi. Bu muhim tahlil (analiz) bilan donalaming o‘lchamlari va shakli, strukturani tashkil etuvchilar, metall bo‘lmagan aralashmalar va ularning xarakterlari, ter mik ishlov berish sifati aniqlanadi.
|
| |
Metallarning tuzilishi va xossalari - bet 3

|
Metallarning tuzilishi va xossalari
|
bet | 3/6 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 15,45 Kb. | | #154051 |
Bog'liq Metallarning tuzilishi va xossalari-kompy.infoModdalaming kristall panjara tugunlarida joylashgan donachalarning turiga hamda ularni o‘zaro bog‘lovchi kuchlarga ko‘ra molekular, atom, ion va metall bog‘lanishlarga ajratiladi. Molekular bog‘lanishda kristall panjara tugunlaridagi molekulalar o‘zaro molekular kuchlar hisobiga bogManadi. Bu bog‘lanish moddalarga asosan nometall materiallar, organik va bir qancha anorganik moddalar kiradi. Bu moddalar molekulalarini o‘zaro bogMovchi kuchlari kichikligi sababli, ular unchalik puxta va qattiq boMmaydi, oson suyuqlanadi. Atom bogManishda kristall panjara tugunlarida joylashgan atomlar o‘zaro tortishish kuchlar hisobiga bogManadi. Bu bogManishdagi mod dalarga asosan olmos, kremniy va ba’zi neorganik birikmalar kirib, ular juda qattiq, suyuqlanish temperaturasi yuqori boMib, amalda hech qan day eritmalarda erimaydi. Ion bogManishda kristall panjara tugunlarida musbat va manfiy zar- yadli ionlar ketma-ket tartibda joylashib, o‘zaro elektrostatik tortishish kuchlari hisobiga bogManadi. Ion bogManishli moddalarga ko‘pchilik tuzlar va ba’zi oksidlar misol boMadi. Bu moddalar molekular bogMa nishdagi moddalarga nisbatan puxtaroq boMib, suyuqlanish temperatu rasi yuqoridir
Moddalaming kristall panjara tugunlarida joylashgan donachalarning turiga hamda ularni o‘zaro bog‘lovchi kuchlarga ko‘ra molekular, atom, ion va metall bog‘lanishlarga ajratiladi. Molekular bog‘lanishda kristall panjara tugunlaridagi molekulalar o‘zaro molekular kuchlar hisobiga bogManadi. Bu bog‘lanish moddalarga asosan nometall materiallar, organik va bir qancha anorganik moddalar kiradi. Bu moddalar molekulalarini o‘zaro bogMovchi kuchlari kichikligi sababli, ular unchalik puxta va qattiq boMmaydi, oson suyuqlanadi. Atom bogManishda kristall panjara tugunlarida joylashgan atomlar o‘zaro tortishish kuchlar hisobiga bogManadi. Bu bogManishdagi mod dalarga asosan olmos, kremniy va ba’zi neorganik birikmalar kirib, ular juda qattiq, suyuqlanish temperaturasi yuqori boMib, amalda hech qan day eritmalarda erimaydi. Ion bogManishda kristall panjara tugunlarida musbat va manfiy zar- yadli ionlar ketma-ket tartibda joylashib, o‘zaro elektrostatik tortishish kuchlari hisobiga bogManadi. Ion bogManishli moddalarga ko‘pchilik tuzlar va ba’zi oksidlar misol boMadi. Bu moddalar molekular bogMa nishdagi moddalarga nisbatan puxtaroq boMib, suyuqlanish temperatu rasi yuqoridir
|
| |
Metallarning tuzilishi va xossalari - bet 2

|
Metallarning tuzilishi va xossalari
|
bet | 2/6 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 15,45 Kb. | | #154051 |
Bog'liq Metallarning tuzilishi va xossalari-kompy.infoSanoatda va metallurgiyada turli xil zagotovka, detallar tayyorlash uchun metall tanlashda, uning kimyoviy tarkibi, tuzilishi, mexanik, fizik-kimyoviy va texnologik xossalarini bilishi, shuningdek, ulardan foydalanish sharoitlarini hisobga olishi zarur. Metall va qotishmalaming tarkibi, tuzilishi bilan xossalari o‘zaro bogMangan holda o‘rganiladi. Bunda metallarning kristall tuzilishi mu him ahamiyat kasb etadi. Umuman olganda, atomlaming o‘zaro joylashishiga qarab amorf va qattiq jismlar boMadi. Kristall jismlar qizdirilganda ma’lum temperaturagacha (suyuqlanish temperaturasigacha) qattiq kristall holatda qoladi, bu temperaturadan ozgina koMarilganda esa ular suyuq holatga o‘tishi mumkin. Amorf jismlar qizdirilganda katta temperatura oraligMda yumshaydi: aw al ular qovushqoq boMib qoladi, so‘ngra suyuq holatga o‘tadi. Barcha metallar va ulaming qotishmalari kristall jismlar hisoblanadi. Metallarning kristall strukturasini bayon qilish uchun kristall panjara tu- shunchasidan foydalaniladi. Kristall panjara bu xayoliy fazoviy to‘r boMib, uning tugunlarida metall hosil qiluvchi atomlar (ionlar) joylashadi. Kristallni hosil qiluvchi modda donalari (ionlar, atomlar) fazoda davriy ravishda takrorlanib turadigan ma’lum geometrik tartibda joylashgan boMadi. Amorf jismlarda atomlar fazoda betartib, xaotik tarzda joylashgan. Bunday jismlarga shisha, smola,'kanifol, yelim kabilar kiradi
Sanoatda va metallurgiyada turli xil zagotovka, detallar tayyorlash uchun metall tanlashda, uning kimyoviy tarkibi, tuzilishi, mexanik, fizik-kimyoviy va texnologik xossalarini bilishi, shuningdek, ulardan foydalanish sharoitlarini hisobga olishi zarur. Metall va qotishmalaming tarkibi, tuzilishi bilan xossalari o‘zaro bogMangan holda o‘rganiladi. Bunda metallarning kristall tuzilishi mu him ahamiyat kasb etadi. Umuman olganda, atomlaming o‘zaro joylashishiga qarab amorf va qattiq jismlar boMadi. Kristall jismlar qizdirilganda ma’lum temperaturagacha (suyuqlanish temperaturasigacha) qattiq kristall holatda qoladi, bu temperaturadan ozgina koMarilganda esa ular suyuq holatga o‘tishi mumkin. Amorf jismlar qizdirilganda katta temperatura oraligMda yumshaydi: aw al ular qovushqoq boMib qoladi, so‘ngra suyuq holatga o‘tadi. Barcha metallar va ulaming qotishmalari kristall jismlar hisoblanadi. Metallarning kristall strukturasini bayon qilish uchun kristall panjara tu- shunchasidan foydalaniladi. Kristall panjara bu xayoliy fazoviy to‘r boMib, uning tugunlarida metall hosil qiluvchi atomlar (ionlar) joylashadi. Kristallni hosil qiluvchi modda donalari (ionlar, atomlar) fazoda davriy ravishda takrorlanib turadigan ma’lum geometrik tartibda joylashgan boMadi. Amorf jismlarda atomlar fazoda betartib, xaotik tarzda joylashgan. Bunday jismlarga shisha, smola,'kanifol, yelim kabilar kiradi
|
| |
Metall va qotishmalarning fizik xossalari

|
Metall va qotishmalarning fizik xossalari
|
bet | 6/6 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 15,45 Kb. | | #154051 |
Bog'liq Metallarning tuzilishi va xossalari-kompy.infoMetall va qotishmalarning fizik xossalari
Metallning fizik xossalariga uning rangi, zichligi, suyuqlanish tempera turasi, issiqlik o‘tkazuvchanligi, issiqlikdan kengayuvchanligi, issiqlik sig‘imi, elektr o‘tkazuvchanligi, magnit xossalari va boshqalar kiradi. Metallning rangi deb, metallning unga tushgan yomg‘lik nurlarini qaytara olish xususiyatiga aytiladi. Masalan, mis qizg‘ish ranglami, aluminiy kumushsimon oq ranglami qaytaradi. Metallning zichligi hajm birligida joylashgan massa bilan xarakterla- nadi. Zichligiga ko‘ra barcha metallar yengil va og‘ir turlarga boiinadi. Turli buyumlar yaratishda metall zichligi muhim rol o‘ynaydi. Masalan, samolyot va raketasozlikda juda yengil metall va qotishmalardan (aluminiy, berilliy, magniy, titan qotishmalardan) foydalanishga harakat qilinadi. Bu buyum massasim kamaytirish imkonini beradi.
Metall va qotishmalarning kimyoviy xossalari
Metall va qotishmalarning kimyoviy xossalari, bu ulaming oksidla- nishga, tashqi muhit, havo namligi, kislota va boshqalaming ta’siridan yemirilishga qarshi tura olish xossalaridir. Aytib o‘tilgan omillar ta’siri dan kimyoviy yemirilishga metallarning korroziyasi deyiladi. Kimyoviy va elektrokimyoviy korroziya boMadi. Kimyoviy korroziya elektr toki o‘tmaydigan muhitda, masalan, quruq gaz, benzinda ro‘y beradi. Dvigatellar chiqarish klapanlarining, termik ishlov berish pechlari ichki ar- maturasining oksidlanishi shunday korroziya hisoblanadi. Elektrokimyoviy tok o‘tkazuvchi muhitning (namlik, nam havo, kislota, ishqorlar va bosh qalar) metallga ta’siri oqibatida yuz beradi. Metall va qotishmaning tarkibi bir xil emasligi tufayli bunday korroziya hosil boMadi. Turli jinsli elementlar elektrolit bilan kontaktda boMganda galvanik tok paydo bo’ladi
Metall va qotishmalarning mexanik xossalari
Metall va qotishmalarning mexanik xossalari, ulaming tashqi kuch- larga qarshilik ko‘rsata olish xususiyatini belgilaydi. Mexanik xossalar metallarning kimyoviy tarkibi, strukturasi, texnologik ishlov berish usuli va boshqa omillarga bogMiq boMadi. Mexanik xossalari ma’lum boMsa, metallarga ishlov berish vaqtida hamda konstruksiya va mexanizmlar- ning ish jarayonida, ulaming o‘zini qanday tutishi haqida hukm yuritish mumkin. Metallarga ta’sir etish xarakteriga ko‘ra uch xil tashqi yukla- nish boMadi: statik yuklanish - doimiy yo‘sinda yoki juda sekin o‘sib boruvchi kuch ko'rinishida ta’sir qiladi; dinamik yuklanish - zarb xarak teriga ega boMib, bir onda ta’sir qiladi; siklik yoki o‘zgaruvcharr ishorali yuklanish - qiymati yoki yo‘nalishi, yoxud ham qiymati, ham yo‘nalishi bir yoMa o‘zgaruvchan kuchlardir
MAVZU:METALL VA ULARNING ASOSIY XOSSALARI Jumayev Turgʻun 109-20 MT guruh
http://kompy.info
|
| |
dagi kul inoddasini kamaytirish (0 ,0 3 -0 ,0 4 %) hisoblanadi. Bunda

dagi kul inoddasini kamaytirish (0 ,0 3 -0 ,0 4 %) hisoblanadi. Bunda
don yuzasini tozalash uchun gorizontal ishlov beruvchi mashinada
am alga oshiriladi.
51-rasnu Don yuzasini tozalash uchun gorizontal ishlov beruvchi
mashina
130
Ikkinchi hosqich
- donga sovuq suv bilan ishlov berilib donning
niynligini suniy ko‘tarish (GTO)
ho‘l ishlov berish deb
ata ladi.
I In v« yorma zavodlarida donlarning boshlang‘ich tarkibi o ‘z-
yurlirilib, ular texnologik talablarga m os b o ‘lishi uchun sovuq va
i
ns
ic| suv, bilan (GTO) ishlov beriladi. Korxonalarga keltirilgan
donning namligi o ‘rtachabo‘lib, endosperm va qobig‘i turli m exanik
tu/iliKhga ega, agar ularga suv bilan ishlov berilmasdan mahsulot
ishlab chiqarilsa, uning sifati past b o ‘ladi. Bu bosqich intensiv
nam lovchi, yuvuvchi mashinalarda amalga oshiriladi.
52-rasm. Don yuvish uskunasi
Yuvish mashina bir necha funksiyani bajaradi: donni yuvish,
yengil va mineral aralashmalarni ajratib, GTI jarayoni ta’sirida
donning tarkibi tubdan o ‘zgarib, uning nam ligi ortadi. D onga sovuq
konditsion usulda ishlov berilganda uning hajmi tez kattalashib
ketadi, ayniqsa, uning nam ligi 1 4 -1 6 % b o ‘lganda texn olog donni
namlash jarayonini tartibga solish bilan uning hamma xususiyatlarini
o ‘zgartirib, m aksim al miqdorda un va yorma mahsulotlari ishlab
chiqarishda texnologik va iqtisodiy samaradorlikka erishadi.
131
8-sxema. Donga sovuq suv bilan konditsion ishlov berishning
|
grafik formatlarni - 1-mavzu. Kirish. Kompyuter grafikasi asoslari. Kompyuter grafikasi haqida tushuncha Reja

1-mavzu. Kirish. Kompyuter grafikasi asoslari. Kompyuter grafikasi haqida tushuncha Reja
1 mavzu Kompyuter grafikasi, turlari va rang modellari Kompyuter
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 1-mavzu. Kirish. Kompyuter grafikasi asoslari. Kompyuter grafikasi haqida tushuncha Reja
|
1-mavzu. Kirish. Kompyuter grafikasi asoslari. Kompyuter grafikasi haqida tushuncha Reja

1-mavzu. Kirish. Kompyuter grafikasi asoslari. Kompyuter grafikasi haqida tushuncha Reja
Download
211,3 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/12
Sana
24.05.2024
Hajmi
211,3 Kb.
#252519
Download
211,3 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1-mavzu. Kirish. Kompyuter grafikasi asoslari. Kompyuter grafikasi haqida tushuncha Reja
Download
211,3 Kb.
Matnni ko'rish
Talabalar mustaqil ishini baxolash

O‟quv materiallari
IV-semestr: Ma‟ruza
1-Mavzu: Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun asosiy harakatlar.
Mavzu rejasi:
1. Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun asosiy harakatlar.
2. Yurish,yugurish,tirmashish,sakrashlar ,uloqtirish,yugurib kelib
uloqtirish,muvozanat saqlash qobilyati.
3.Maktabgacha yoshdagi bolalarni harakatlarga o‘rgatish metodikasi
Maktabgacha yoshdagi bolalarning asosiy harakat turlarini rivojlantirishning o‘ziga
xos xususiyatlari mavjud. O‘rgatishning ushbu bosqichida harakat malakalari va
ko‘nikmalari ko‘lamining kengayishi, jismoniy fazilatlar (tezlik, chidamlilik,
tezkorlik va boshqalar)ning rivojlanishi bilan bog‘lik holda ham mashqlarni yaxlit,
ham
harakat
texnikasi elementlarini alohida-alohida muvaffakiyatliroq o‘zlashtirish imkoniyati
yuzaga keladi. Besh-olti yoshli bolalarda o‘z oldilariga qo‘yilgan vazifalarni ongli
tushunib etish, vaziyatni baholash, o‘z harakatlarini boshqara bilishga muayyan
tayyorgarlik bo‘ladi, shuning uchun og‘zaki ko‘rsatma berish va tushuntirish
yordamida maktabgacha yoshdagi bolalarning harakat faoliyatida mustahkam bilim
va ko‘nikma shakllantirish mumkin bo‘ladi.Maktabgacha ta‘lim muassaslari uchun
yaratilgan ta‘lim-tarbiya dasturi, Maktabgacha ta‘limga qo‘yiladigan Davlat
talbalariga muvofiq barcha guruhda bolalar yurish, yugurish, muvozanat saqlash,
sakrash, uloqtirish, tirmashib chiqishga o‘rganib, uni takomillashtirib boradilar, sport
o‘yinlari: bastketbol, futbol, sport elementlari va hokazolarni egallaydilar.
Talabalar mustaqil ishini samarali tashkil etishda

tayyorgarlik saviyasi va uy vazifalarining bajarilish sifatini tekshirish maqsadida,
odatda, nazorat ishlari olish, savol-javob, suxbat, munozara, amaliy topshiriqlarni
bajartirib ko‗rish x.k. usullarda asosan amaliy darslarda nazorat (joriy nazorat)
qilinadi.
Joriy nazoratda talabaning dars paytida o‗tilgan materiallarni o‗zlashtirishi va
uyga berilgan topshiriqlarni bajarishdagi faolligi, bajarish saviyasi va o‗zlashtirish
darajasi e‘tiborga olinadi.
Ikkinchi tur ishlar fanning ishchi o‗quv dasturida auditoriyadan tashqari
o‗zlashtirilishi belgilangan mavzu bo‗yicha ma‘lumot va axborotlarni mustaqil
ravishda izlab topish, tahlil qilish, konspektlashtirish (yoki referat tarzida
rasmiylashtirish) o‗zlashtirish, ijodiy yondashishni talab qiladigan amaliy
topshiriqlarni bajarish ko‗rinishda amalga oshiriladi. Bu turdagi ishlarni bajarish
jarayoni va o‗zlashtirish sifatining nazorati darsdan tashqari paytlarda, maxsus
belgilangan konsultatsiyalarda amalga oshiriladi.
Mavzu bo„yicha testlar, munoazarali savollar va topshiriqlar tayyorlash

Tayorlangan maqola, tezis yoki ma‘ruza kafedrada ximoya qilinadi.
Amaliy mazmundagi nostandart masalalarni echish va ijodiy ishlash
. Bir
mavzu yoki bo‗lim bo‗yicha nostandart, alohida yondashish talab qilinadigan, nazariy
axamiyatga ega bo‗lgan amaliy topshiriqlar, ijodiy yondashish talab qilinadigan
ilmiy-ijodiy vazifalar, modellar, maketlar, namunalar yaratish vazifasi topshirilishi
mumkin. Amaliy topshiriqlar masalani xal qilishning optimal variantlarini izlashga va
topishga qaratilgan bo‗lishi kerak.
Talabaning qiziqishi va qobiliyatiga qarab, unga ilmiy xarakterdagi topshiriqlar
berish, o‗qituvchi bilan xamkorlikda ilmiy maqolalar tayyorlash va chop ettirish
mumkin.
Saflanish mashqlari - Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari

Saflanish mashqlari. Saflanish mashqlari – saflanishlar (davra, kolonna,
sherenga
… ) qayta saflanishlar (bittadan kolonna bo‗lib saflanishdan ikkita, uchta,
to‗rttadan, sherenga bo‗lib saflanish…) turli tomonlarga burilishlar (o‗ngga, chapga,
orqaga), tarqalish va yig‗ilish, fazodagi barcha harakatlardan (turli saflanishlar va
tarqalishlar)
turli
jismoniy
mashqlarni
bajarishda
foydalaniladi
(mashg‗ulotlarda,
ertalabki gimnastikada
, harakatli o‗yinlarda, bayram tantanalarida
sayrlarda, ekskursiyalarda). Bolalarda bu mashqlarni bajarish jarayonida jamoada
harakatning muvofiqligi (turli mashqlarni birgalikda va o‗zaro aloqadorlikda
bajarish) tarbiyalanadi. Saflanish mashqlari bolalarda to‗g‗ri qad-qomatning
shakllanishiga xizmat qiladi. Ular turli buyumlar bilan, qo‗shiq, musiqa yoki zarbli
asboblar (doira, nog‗ora) jo‗rligida bajarilishi mumkin. Shunday qilib, gimnastika
mashqlarining barcha guruhi – asosiy harakatlar, umumrivojlantiruvchi va saflanish
mashqlari bola organizmida kechadigan funksional jarayonlarni kuchaytiradi,
jismoniy
va
har
tomonlama
rivojlanishga
ta‘sir
ko‗rsatadi.
Asosiy adabiyotlar 1.Tulenova. X., Xo‗jaev.P, Xo‗jaeva. Meliev.H Jismoniy tarbiya nazariyasi va
metodikasi. T; Iqtisod-Moliya 2012y o‗quv qollanma.
2.Makamjonov.K, Salomov.R, Ikromov.I Jismoniy madaniyat nazariyasi va
metdikasi. Darslik T; Iqtisod-Moliya 2008yil
3.Xujaev I-. Raximkulov K.D, Nigmanov B.B «Xarakatli o‘yinlar va uni o‘qitish
mctodikasi» Cho'lpon nashriyoti Toshkent 2011 y
3- Mavzu: Harakatli o‟yinlar bolalarda jismoniy madaniyatni tarbiyalashning asosiy metodi va vositasi sifatida. Mavzu rejasi: 1. Harakatli o‘yinlar haqida tushuncha va uning o‘ziga xosligi.
2. Harakatli o‘yinlarni bolalarni tarbiyalashdagi ahamiyati .
3. Harakatli oyin jismoniy tarbiyaning metodi va vositasi sifatida
Birinchi guruhdagi - Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari

cho‗qqayish
…
).Umumrivojlantiruvchi mashqlar bola organizmiga har tomonlama
mustahkamlovchi ta‘sir yetadi. Mashqdagi har bir harakat dastlabki holatdan
gavdaning to‗g‗ri holati (tik turgan), o‗tirgan, yotgan holatlardan hamda oyoq va
qo‗llarning muayyan mashq uchun zarur holatidan boshlanadi. Dastlabki holatlar
turlicha
bo‗ladi:
1.tik turgan holatda oyoqlar uchun dastlabki holat;
2.tik turganda qo‗llarning dastlabki holatlari;
3.o‗tirgandagi dastlabki holatlar;
4.yotgandagi dastlabki holatlar.
Jismoniy mashqlar ko‗krak qafasi harakatchanligining kuchayishiga, nafas olishning
chuqurlashishiga, o‗pka hayot ko‗lamining kengayishiga, qonning kislorod bilan
to‗yinishiga yordam beradi.
Mashqlar
davomida
buyumlardan
foydalanish.
Bolalar
bajaradigan
umumrivojlantiruvchi mashqlarning katta qismi buyumlar: tayoqchalar, bayroqchalar,
chambaraklar, lentalar,shnurlar, langarcho‗plar, sharlar bilan; predmetlarda –
gimnastika devori, skameyka, stullar, xodada amalga oshiriladi. Bolalar buyumlar
bilan bajariladigan mashqlarni qiziqish bilan bajaradilar, mashqlarni takrorlash to‗g‗ri
muskul tonusini hosil qilishga yordam beradi.
Nimrang tasvir - 1-mavzu. Kirish. Kompyuter grafikasi asoslari. Kompyuter grafikasi haqida tushuncha Reja

Nimrang tasvir.
Nimrang (grayscale) tasvir pikseli 8 bit bilan kodlanadi,
ya’ni uning rang ko`lami 8 bit. Tasvirning har bir pikseli 256 xil qiymat qabul
qilishi
mumkin.
Bu qiymatlar
kulrang shkala
deyiladi. Bu shkala kulrangning 256
gradatsiyasiga ega bo`lib, ularning har biri 0 (qora) dan 255 (oq) gacha oraliqdagi
yorug`lik qiymati bilan ifodalanadi. Bu oq-qora fotosuratni
aniq tasvirlash uchun
etarlidir.
Hozirgi kunda tasvirni 16 bitli kodlash imkoniga ega dasturlar mavjud
bo`lib, ular
yordamida kulrangning
256 xil
emas, balki
65536 xil
tusi ishtirok etgan
tasvirlar hosil qilish mumkin. Ammo bunday tasvirlarni saqlashda fayl hajmi 8
bitliga nisbatan 2 marta katta bo`ladi.
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
1. Kompyuter grafikasi qanday turlarga bo`linadi ?
2.
Animatsion,
namoyish,
bezatilgan, kommertsiya, injener
va ilmiy grafikalarni
xarakterlovchi xususiyatlari nimalardan iborat ?
3.
Grafik tasvirning asosiy turlari qanaqa ?
4.
Grafiklarning asosiy ko`rinishlari qanaqa ?
5.
Kompyuter grafikasining asosiy qo`llanish sohalari qanaqa?
6.
Rastrli tasvirlar qanday asosiy xarakteristikalariga ega?
7.
Tasvir shaklda taqdim etilgan malumotlarning qanday turlarini bilasiz?
Asosiy adabiyotlar - Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari

|
Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalariBog'liq MAJMUA BOLALAR JISMONIY TARBIYASI Н.ХусеновAsosiy adabiyotlar
1.Tulenova. X., Xo‗jaev.P, Xo‗jaeva. Meliev.H Jismoniy tarbiya nazariyasi va
metodikasi. T; Iqtisod-Moliya 2012y o‗quv qollanma.
2.Makamjonov.K, Salomov.R, Ikromov.I Jismoniy madaniyat nazariyasi va
metdikasi. Darslik T; Iqtisod-Moliya 2008yil
3.Xujaev I-. Raximkulov K.D, Nigmanov B.B «Xarakatli o‘yinlar va uni o‘qitish
mctodikasi» Cho'lpon nashriyoti Toshkent 2011 y
4.Cтепаненкова Е.Я. Теория и методика физического воспитания и развития
ребенка.Учебное пособия.М..Академия 2001г.
2- Mavzu: Umumrivojlantiruvchi mashqlar va ularning guruhlari.
Mavzu rejasi:
1. Umumrivojlantiruvchi mshqalar va ularning guruhlari.Mashg‘ulotlarda
umumrivojlantiruvchi mashqlardan foydalanish.
2. Dastlabki holatlar.
3.Saflanish mashqlari
Umumrivojlantiruvchi mashqlar bu maxsus mashqlardir. Ular butun
organizmning rivojlanishi va sog‘lomlashishida muhim rol o‘yneydi
va yelka kamari
,
gavda, oyoq kabi yirik muskul guruhlarining rivojlanishi va mustahkamlanishiga,
bo‘g‘imlarning harakatchan bo‘lishiga muskullar taranglashuvi va bo‘shashuvi
jarayonini normallashtirishga yordam beradi.Umumrivojlantiruvchi mashqlarning
vazifasi to‘g‘ri
qad-qomatni shakllantirish
, butun tayanch harakat apparatini
mustahkamlanish va qon aylanish,
nafas olish
, almashinish jarayonlari,asab tizimi
faoliyatini yaxshilahdan iboratdir. Umumrivojlantiruvchi mashqlar harakatlarni idora
qiluvchi oliy motorv markazlari
ishini faollashtiradi
;tezkorlik;chaqqonlik;kuchlar
nisbati;chidamlilik;egiluvchanlilik kabi jismoniy sifatlarni namoyon qilishga yordam
beradi,ijobiy-emotsional kayfiyat uyg‘otadi.
Umumrivojlantiruvchi
mashqlar
bir
necha
guruhga
bo‘linadi:
1.Yelka kamari va qo‘l mushaklarini rivojlantirish va mustahkamlash uchun
mashqlar.
2.Gavda, orqa mushaklarini rivojlantirish va mustahkamlash uchun mashqlar.
3.Oyoq va qorin mushaklarini rivojlantirish va mustahkamlash uchun mashqlar.
|
| |
Yurish va yugurish mashqlari

Sakrash mashqlari
.
Katta
maktabgacha
yoshida sakrashga oid
mashqlar
anchagina ko‘payadi. Erdan anchagina kuchli itarilish, ko‘lni shiddat bilan silkish,
yuqoriga, uzunlikka va hokazolarga sakrashni bajarishning barcha bosqichlarida juda
yaxshi harakat muvofiqligi kuzatiladi.Katta guruh bolalari beriladigan yuklamalarni
bemalol uddalaydilar, bu o‘rinda mashqlar miqdorini ham oshirish mumkin, biroq
mashqlarning bajarilish sifatiga e‘tiborni ko‘proq qaratish lozim. Joyida turib yoki
oldinga siljib ikki oyoqda sakrashni takrorlash bilan birga yugurib kelib
uzunlikka va
balandlikka
sakrash,
kalta
arg‘amchadan
joyida
turib
uzunlikka
sakrash
ham
o‘rgatilib
boriladi.
Bolalarning oyin faoilaiyatini tashkil etish

kapitanlari, sudya va uning yordamchilarini saylash mumkin. Mazmunli o‗yinlarni
tushuntirish: tarbiyachining vazifasi bolalar ko‗zi o‗ngida o‗yin vaziyatining
ko‗rgazmali manzarasini gavdalantirishdan, o‗yin obrazlarini yorqin tasvirlashdan,
bolalar tasavvuri va hislariga ta‘sir etishdan, ularning ijodiy tashabbusni
faollashtirishdan iboratdir. Buning uchun kichik guruhlarda o‗yinchoq va hikoyadan
foydalanishi mumkin. O‗rta guruhlarda – tinish o‗yinni taklif etib, qoidalarini eslatib
o‗tish bilan cheklanishi kifoya. Katta guruhlarda o‗yin mazmuni eslashni bolalarning
o‗zlariga taklif etish maqsadga muvofiqdir. Ulardan biri fazo terminalogiyasidan
foydalangan holda o‗yinchilarning joylashish o‗rnini belgilaydi, o‗yin harakatlarining
borishini bayon qiladi, ikkinchisi qoidalarni sanab beradi. Keyinchalik bolalar o‗zlari
tarbiyachining yordamisiz o‗yinni tashkil eta boshlaydilar.
Kompyuter grafikasi tushunchasi - 1-mavzu. Kirish. Kompyuter grafikasi asoslari. Kompyuter grafikasi haqida tushuncha Reja

|
1-mavzu. Kirish. Kompyuter grafikasi asoslari. Kompyuter grafikasi haqida tushuncha RejaBog'liq 1 mavzu Kompyuter grafikasi, turlari va rang modellari Kompyuter
1. Kompyuter grafikasi tushunchasi
Kompyuter grafikasi
— grafik displey (
monitor
) ekranida tasviriy
informatsiyani vizuallash (ko`rinadigan qilish) jarayonidir. Tasvirni qog`ozda,
fotoplyonkada, kinolenta va boshqalarda aks ettirish usulidan farqli ravishda
kompyuter grafikasida kompyuterda hosil qilingan tasvirni darhol o`chirib tashlash,
unga tuzatish kiritish, istalgan yo`nalishda toraytirish yoki cho`zish, yaqinlashtirish
va uzoqlashtirish, burish, harakatlantirish, rangini o`zgartirish va boshqa amallarni
bajarish mumkin. Kitoblarni bezash, rasm va chizmalarni tayyorlashda buyumlarni
loyihalash va modellarini yasashda, telereklamalar yaratishda, multfilmlarni
yaratishda, kinofilmlarda qiziqarli kadrlar hosil qilish va boshqa ko`p sohalarda
qo`llaniladi.
Kompyuter grafikasi bilan ishlovchi dasturlar qatoriga bir qancha dasturlarni
sanab o`tish mumkin. Jumladan, Microsoft Paint, Adobe Photoshop, Adobe
Illustrator, Corel Draw, Adobe Freehand, Adobe InDesign, Adobe ImageReady,
Adobe Flash, Discreet, Cinema 4d, Alias, Autodesk Maya, LightWave, Adobe
Brush va hokazolardir. Ushbu dasturlarda kompyuter grafikasiga oid ishlarni amalga
oshirish mumkin. Ba’zilarida oddiy rasm chizish mumkin bo`lsa, ba’zilarida uylar
proyektlari, ba’zilarida esa uch o`lchamli modellashtirish va hattoki to`rt o`lchamli
modellashtirish mumkin bo`ladi. Inson tashqi dunyo haqidagi axborotning asosiy
qismini ko`zlari yordamida qabul qiladi. Ko`rish tizimi turli obyektlarning tasvirini
qabul qilib oladi. Ular yordamida insonda tashqi muhit va undagi obyektlar haqida
tasavvur paydo bo`ladi. Obyektlarning tasvirini yaratish, ularni saqlash, qayta
ishlash va tasvirlash qurilmalarida tasvirlab berish kompyuterning eng qiyin va
asosiy masalalaridan biridir. Kompyuterga hech qanday topshiriq berilmaganda,
ya’ni bekor turganida ham ekranida ko`rinishi kerak bo`lgan tasvirni sekundiga
o`nlab marta qayta ishlab ko`rsatadi. Kompyuterning ekranida paydo bo`ladigan
tasvirlar uning
videokarta
deb ataluvchi qurilmasi yordamida yaratiladi va ekranga
chiqariladi. Videokartalar uchun maxsus
videoprotsessorlar
ishlab chiqariladi.
Videoprotsessorlar kompyuterning asosiy protsessorini murakkabligi va
hisoblash ishlarini bajarish tezligi bo`yicha ortda qoldirib ketgan.
Kompyuterning ma’lumotlarni elektron ko`rinishda tasvirlash qurilmasi
monitor (
monitor
-
|
| |