nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-savol.Diskretlashning qo‘llanilish sohalari

|
-savol.Diskretlashning qo‘llanilish sohalari
|
bet | 10/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YN12-savol.Diskretlashning qo‘llanilish sohalari
Diskretlash namunani ko'rsatish uchun ishlatiladigan mumkin bo'lgan raqamli qiymatlar sonini tavsiflaydi. Diskretlash juda muhim, chunki u uzatish yo'qolishi paytida har qanday ma'lumot yo'qolishining oldini oladi. Bundan tashqari, tizimning aniqligini oshiradi. Diskretlash PAM, PCM va TDM kabi turli jarayonlarda qo'llaniladi.
Diskretlashning qo‘llanilish sohalari. PAM (Pulse Amplitude Modulation)
Pulse amplitudasini modulyatsiya qilishda impulsning amplitudasi xabar signalining namunaviy qiymatiga qarab o'zgaradi. Impuls modulyatsiyasi usullari raqamli uzatishda keng qo'llaniladi, bu erda asosiy tarmoqli bo'lmagan ilovalar PPM (Pulse Position Modulation) bilan almashtiriladi. PAM modulyatsiyasi usuli Ethernet, televizor va LED yoritgichlari kabi turli xil qurilmalarda qo'llaniladi.
Diskretlashning qo‘llanilish sohalari. PCM (Pulse Code Modulation)
Diskretlash PCM aloqa tizimining muhim qismi bo'lib, analog signalni 0 va 1 ikkilik raqamlari ko'rinishida ko'rsatilgan raqamli kodlangan signalga aylantiradi. U Analogdan raqamliga o'zgartiruvchi sifatida ishlaydigan kvantizator bilan birgalikda ishlatiladi. PCM telefon tarmog'ida audio signal ko'rinishidagi analog signalni raqamli signalga aylantirish uchun ishlatiladi, bu uzoq masofalarga samarali uzatish uchun afzal qilingan signaldir. Qabul qiluvchi uchidagi raqamli signal yana chiqishda bir xil audio signal sifatida paydo bo'ladigan audio signalga aylantiriladi.
Diskretlashning qo‘llanilish sohalari. TDM (Time Division Multiplexing)
TDMda turli xil signallar bir xil chastotada bir xil tezlikda, lekin har xil vaqtlarda diskretlanadi. Multiplekslash - bir xil aloqa kanalida bir nechta signallarni uzatish usuli. TDMdagi signallar har qanday o'zaro suhbat yoki shovqinni oldini olish uchun turli vaqt oralig'ida uzatiladi. Diskretlash tezligi boshqacha, chunki u signalning tarmoqli kengligiga bog'liq. TDMda uzatiladigan signallar ketma-ketlikda joylashtiriladi, chunki u qabul qiluvchi tomonda uni oson tiklashga yordam beradi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.27
ЗАНЖИРЛИ УЗАТМА ЕТАКЛОВЧИ ТАРМОҒИ ТАРАНГЛИГИНИ ТАРКИБИЙ ТАРАНГЛАШ
РОЛИГИ БИКРЛИГИГА ТАЪСИРИ
А.Мамахонов, Э.Алиев, И.Хикматиллаев
Наманган муҳандислик-технология институти
Аннотация. Мақолада занжирли узатма салқи тармоғини таранглаш қурилмасининг
янги конструкцияси таклиф этилган. Тарангловчи қурилма таркибидаги қайишқоқ элемент
бикирлигини салқи тармоқ таранглигига таъсири ўрганилган. Олинган аналитик
боғланишларга асосланган ҳолда қайишқоқ втулка бикирлигини салқилик қийматига
таъсирини ифодаловчи боғланиш графиклари олинган.
Калит сўзлар. Занжир, етакчи юлдузча, етакланувчи юлдузча, тарангловчи қурилма,
ролик, қайишқоқ втулка, бикирлик, қаров бурчаги, ишқаланиш коэффициенти.
Занжирли узатмаларда етакланувчи тармоқнинг эгилиши ҳисобига ейилишни кўпайиши
ва узатма ФИКни камайишига олиб келади. Шунинг учун занжирли узатмаларда таранглаш
қурилмалари қўлланилади.
Тавсия қилинган занжирли узатма етакловчи 1 ва етакланувчи 2 юлдузчалар, 3 занжир,
5 қайишқоқ втулкали 4 таранглаш ролигидан иборатдир. Ишлаш вақтида қайишқоқ втулка 5
деформацияланиб 3 занжирни тебранишидаги юкланишларни бир мунча текислайди. Ушбу
меъёрлаш даражаси асосан 5 қайишқоқ втулка қайишқоқлик коэффициентига боғлиқ бўлади.
Лекин 5 қайишқоқ втулканинг деформацияланишини ортиши, таянчларни ишдан чиқаришга,
ҳамда 3 занжир элементларини ва қайишқоқ
втулка орасидаги ишқаланишни кўпайтиради, бу эса узатма чидамлилигини камайишига
олиб
келади.
Ўрта
чизиқли
тезликлар
учун
(
10
v
м/с),
қайишқоқ
втулкани
деформацияланиши 2,0÷3,0 мм дан ошмаслиги тавсия этилади.
M-ary ASK - Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba

|
Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba
|
bet | 33/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YNM-ary ASK
Bu usul M-ary Amplitude Shift Keying (M−ASK) yoki M-ary Pulse Amplitude Modulation (PAM) deb ataladi.
Tashuvchi signalning amplitudasi M turli darajalarni oladi.
M-ary ASK ifodalanishi
M-ary ASK ning ba’zi xususiyatlari quyidagicha:
Ushbu usul Pulse-amplitude modulation (PAM) da ham qo‘llaniladi.
Bu usulni amalga oshirish oddiy.
M-ary ASK shovqin va buzilishlarga sezgir hisoblanadi.
M-ary FSK
Bu usul M-ary Frequency Shift Keying (M−ary FSK) deb ataladi.
Tashuvchi signalining chastotasi M turli darajalarni oladi.
M-ary FSK ifodalanishi
Bunda baʼzi oʻzgarmas n sonlar uchun.
M-ary FSK ning ba’zi xususiyatlari quyidagicha:
Bu usul ASK kabi shovqinga sezgir emas.
Uzatilgan M signallar soni energiya va davomiyligi bo‘yicha teng bo‘ladi.
Signallar Hz chastotasi bilan ajratilib, signallarni bir-biriga ortogonal qiladi.
M signallari ortogonal bo‘lgani uchun signal maydonida to‘planish yo‘q bo‘ladi.
M-ary FSK ning polosa kengligi samaradorligi pasayadi va quvvat samaradorligi M o‘sishi bilan ortadi.
M-ary PSK
Bu usul M-ary Phase Shift Keying (M−ary PSK) deb ataladi.
Tashuvchi signalning fazasi M turli darajalarni oladi.
M-ary PSK ifodalanishi
M-ary PSK ning ba’zi xususiyatlari quyidagicha:
Bu usul kosmik aloqaning dastlabki vaqtlarida qo‘llanilgan.
ASK va FSKga qaraganda yaxshiroq ishlash qobiliyatiga ega.
Qabul qilishda minimal fazani baholash xatoligiga ega.
M-ary PSK ning polosa kengligi samaradorligi pasayadi va quvvat samaradorligi M o‘sishi bilan ortadi.
M-ary Quadrature Amplitude Modulation (M-ary QAM)
M-ary QAM - bu amplituda va faza modulyatsiyasining kombinatsiyasi. Raqamli belgilarni ifodalash uchun amplituda va faza o‘zgarishlaridan foydalanadi. Ushbu usulda amplituda darajalari va faza siljishlarining kombinatsiyasi har bir belgi uchun bir nechta bitni kodlash uchun ishlatiladi. Masalan, 16-QAM har bir belgi uchun 4 bitni ifodalash uchun amplituda va fazaning 16 xil kombinatsiyasidan foydalanadi.
|
| |
M-ary Orthogonal Frequency Division Multiplexing (M-ary OFDM)

|
M-ary Orthogonal Frequency Division Multiplexing (M-ary OFDM)
|
bet | 34/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YNM-ary Orthogonal Frequency Division Multiplexing (M-ary OFDM)
M-ary OFDM mavjud spektrni bir nechta ortogonal pastki tashuvchilarga ajratadi, ularning har biri M-ary modulyatsiya sxemalari (masalan, QAM yoki PSK) yordamida modulyatsiyalanadi. OFDM ko‘p yo‘nalishli shovqinlarning ta’sirini kamaytirish orqali yuqori tezlikdagi aloqa tizimlarida ma’lumotlarni samarali uzatish imkonini beradi.
M-ary usulining turlari (Types of M-ary Techniques)
M-ary kodlash usullarining ushbu asosiy turlari raqamli ma’lumotlarni bir nechta belgilarga kodlashning turli usullarini ta’minlaydi, bu esa yuqori ma’lumotlar tezligi, yaxshilangan spektral samaradorlik va turli aloqa kanali xususiyatlariga moslashishda moslashuvchanlikni ta’minlaydi. Muayyan M-ary modulyatsiya usulini tanlash mavjud tarmoqli kengligi, shovqin xususiyatlari va ma’lum bir aloqa tizimidagi kerakli ma’lumotlar tezligi kabi omillarga bog‘liq.
M-ary kodlashining qo‘llanilish sohalari
Ma'lumotlarni saqlash: M-ary kodlash usullari qattiq disklar, optik disklar (DVD va Blu-raylar kabi) va flesh xotira qurilmalari kabi raqamli ma'lumotlarni saqlash tizimlarida qo'llaniladi. Ko'p darajadagi kuchlanish yoki magnit maydon kuchi turli bitlarni ifodalaydi, bu esa yuqori ma'lumotlarni saqlash zichligini ta'minlaydi.
Modemlar va dial-up aloqasi: An'anaviy dial-up modemlarida raqamli signallarni analog to'lqin shakllariga modulyatsiya qilish va demodulyatsiya qilish orqali telefon liniyalari orqali ma'lumotlarni uzatish uchun M-ary modulyatsiya sxemalari ishlatilgan.
Raqamli eshittirish: Televideniye va radioeshittirish tizimlari ko'pincha raqamli ma'lumotlarni uzatish uchun M-ary kodlash usullaridan foydalanadi. DVB-T, ATSC va boshqa raqamli televidenie standartlari yuqori sifatli video va audioni yetkazib berish uchun QAM kabi modulyatsiya sxemalaridan foydalanadi.
Optik tolali aloqa: Optik aloqa tizimlarida, QAM kabi M-ary kodlash usullari yorug'lik signallarini modulyatsiya qilish uchun ishlatiladi, bu optik tolalar orqali yuqori ma'lumotlar tezligini ta'minlaydi, bu yuqori tezlikdagi internet ulanishlari va shaharlararo ma'lumotlarni uzatish uchun zarurdir.
|
| |
Karimov I. A. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. //Asarlar. 3-t - bet 2

|
Karimov I. A. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. //Asarlar. 3-t
|
bet | 2/6 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 4,53 Mb. | | #103420 |
Bog'liq Lecture - 2Markaziy Osiyo – Yevrosiyo materigining O`rta qismidan, g`arbda Kaspiy dengizi qirg`oqlaridan sharqdan Xitoygacha , shimoldan G`arbiy Sibir tekisligidan janubda Nishopur, Safedkoh va Hindikush tog`larigacha cho`zilgan yirik tabiiy-geografik o`lkadir. - Markaziy Osiyo – Yevrosiyo materigining O`rta qismidan, g`arbda Kaspiy dengizi qirg`oqlaridan sharqdan Xitoygacha , shimoldan G`arbiy Sibir tekisligidan janubda Nishopur, Safedkoh va Hindikush tog`larigacha cho`zilgan yirik tabiiy-geografik o`lkadir.
- Markaziy Osiyoning serhosil vodiysi, cho'l va dashti, tog'larida yashovchi aholining turmush sharoitidagi farqlar turli xo'jaliklarning ertaroq paydo bo'lishi o'ziga xos madaniyatlar shakllanishiga olib keldi. Eng qadimgi davrlardan dehqonchilik, chorvachilik va tog' ovchi qabilalari o'rtasidagi mahsulot ayirboshlash Markaziy Osiyo xalqlari iqtisodiyotida katta ahamiyatga ega bo'lib, keyingi davrlarda ham u uzoq saqlanib qoldi.
1.Tarixiy taraqqiyot, ishlab chiqarish yanada taraqqiy etib bordi; 2 Insoniyat tomonidan yangi hududlar o’zlashtirilishi davom etdi; 3.Xo’jalikda mis va toshdan qilingan qurollarishlatildi; 4.Sug’orish inshootlari qurildi; 5.Shu asosda dexqonchilik maxsulotlari insonlar ehtiyojini qondira boshladi; 6.Aholi soni oshib bordi; 7.Loy me’morchiligi va qurilish tehnikasi bilimlari o’sib bordi; 8.Me’morchilik,rejalashtirish va qurilish bilimlari jamiyatda mustahkam o’rin olishi; 9.Shu bilimlar asosida ibtidoiy mudofa inshootlari vujudga keldi; 10.Mudofa inshootlar, uy qurilishida to’g’riburchakli xom g’isht ishlatildi; 11.Qabilalar o’rtasidagi to’qnashuvlar vujudga keldi; 12.O’rta Osiyo hududida notekis darajada taraqqiy etgan ikki xo’jalik usuli mavjud edi; 13.Qo’shni qabilalar bilan iqtisodiy va madaniy sohada o’zaro munosabatlar vujudga keldi; 14.Markaziy Osiyo mudofaa maktabi shakllandi. - 1.Tarixiy taraqqiyot, ishlab chiqarish yanada taraqqiy etib bordi; 2 Insoniyat tomonidan yangi hududlar o’zlashtirilishi davom etdi; 3.Xo’jalikda mis va toshdan qilingan qurollarishlatildi; 4.Sug’orish inshootlari qurildi; 5.Shu asosda dexqonchilik maxsulotlari insonlar ehtiyojini qondira boshladi; 6.Aholi soni oshib bordi; 7.Loy me’morchiligi va qurilish tehnikasi bilimlari o’sib bordi; 8.Me’morchilik,rejalashtirish va qurilish bilimlari jamiyatda mustahkam o’rin olishi; 9.Shu bilimlar asosida ibtidoiy mudofa inshootlari vujudga keldi; 10.Mudofa inshootlar, uy qurilishida to’g’riburchakli xom g’isht ishlatildi; 11.Qabilalar o’rtasidagi to’qnashuvlar vujudga keldi; 12.O’rta Osiyo hududida notekis darajada taraqqiy etgan ikki xo’jalik usuli mavjud edi; 13.Qo’shni qabilalar bilan iqtisodiy va madaniy sohada o’zaro munosabatlar vujudga keldi; 14.Markaziy Osiyo mudofaa maktabi shakllandi.
|
| |
Karimov I. A. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. //Asarlar. 3-t - bet 6

|
Karimov I. A. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. //Asarlar. 3-t
|
bet | 6/6 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 4,53 Mb. | | #103420 |
Bog'liq Lecture - 2Oliy o`quv yurtlarida “Etnologiya” fanini o`qitilishini sifat jihatdan takomillashtirish va bu sohada tadqiqot olib borayotgan nazariyotchi olimlar bilan amaliyotchi pedagoglar o`zaro hamkorlikda yangicha ruhdagi darsliklar yaratishlari lozim. - Oliy o`quv yurtlarida “Etnologiya” fanini o`qitilishini sifat jihatdan takomillashtirish va bu sohada tadqiqot olib borayotgan nazariyotchi olimlar bilan amaliyotchi pedagoglar o`zaro hamkorlikda yangicha ruhdagi darsliklar yaratishlari lozim.
- Eng muhim ishlardan yana biri mazkur soha uchun universitetlar o`quv dasturlaridagi dars soatlarini ko`paytirish va ijtimoiy fanlarga ixtisoslashtirilgan «Etnologiya» kafedralari yoki ilmiy markazlarini tashkil etish va etnik antropologiya, etnik sotsiologiya, etnodemografiya, etnoiqtisodiyot, etnogeografiya, etnopedagogika, etnopsixologiya, etnolingvistika kabi yo`nalishlarda kurslar tashkil etish zarur.
- 1. “MarkaziyOsiyo” atamasi qaysi hududlarni o’z ichiga oladi
- 2. Markaziy Osiyoning eng qadimgi aholisi qanday mashg’ulotlar bilan shug’ullanganlar?
- 3. Mil.avv. III-II ming yilliklarda O’rta Osiyo jamiyatida tarixiy jarayon, ijtimoiy-iqyisodiy va etnomadaniy sohadagi yuz bergan o’zgarishlarni qanday tasavvur qilish mumkin?
- 4. Markaziy Osiyo xalqlari qadimda qanday alifbeli yozuvlar yaratishgan va foydalanishgan?
- 5.Zamonaviy etnogiyaning qaysi fanlar bilan o’zaro bog’liqligi bor?
- 6.Qaysi akademik olimlar tomonidan o`zbek xalqining shakllanish jarayoni va uning nazariy-metodologik muammolariga oid qator fundamental tadqiqotlar e’lon qilindi?
- 7. Zamonaviy o`zbek “Etnologiya”si oldidagi muammolar nimalardan iborat?
- E’tiboringiz uchun rahmat
|
| |
Karimov I. A. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. //Asarlar. 3-t - bet 4

|
Karimov I. A. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. //Asarlar. 3-t
|
bet | 4/6 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 4,53 Mb. | | #103420 |
Bog'liq Lecture - 2 Hozir etnologik yo`nalishda bajarilayotgan tadqiqotlarda an’anaviy madaniyatni tadqiq qilishgagina emas, balki zamonaviy polietnik jamiyatni o’rganish, ayniqsa an’anaviy mahalla institutini zamonaviy jamiyatda tutgan o’rni, mahalla tizimida zamonaviy etnomadaniy jarayonlarning roliga katta e’tibor qaratilmoqda - Hozir etnologik yo`nalishda bajarilayotgan tadqiqotlarda an’anaviy madaniyatni tadqiq qilishgagina emas, balki zamonaviy polietnik jamiyatni o’rganish, ayniqsa an’anaviy mahalla institutini zamonaviy jamiyatda tutgan o’rni, mahalla tizimida zamonaviy etnomadaniy jarayonlarning roliga katta e’tibor qaratilmoqda
Respublikamizda “Etnologiya”ning dolzarb mavzulariga bag`ishlangan ilmiy anjumanlar hamda festivallarni o`tkazish yaxshi bir an’anaga aylanib ulgurdi. Bu borada «Akademik Karim Shoniyozov o`qishlari» turkumida doimiy faoliyat ko’rsatuvchi ilmiy anjumanning tashkil etilganligi va mazkur konferensiya materiallarini muntazam nashr etib borilayotganligi ham amalga oshirilayotgan ijobiy ishlarning natijasi deb aytish mumkin. - Respublikamizda “Etnologiya”ning dolzarb mavzulariga bag`ishlangan ilmiy anjumanlar hamda festivallarni o`tkazish yaxshi bir an’anaga aylanib ulgurdi. Bu borada «Akademik Karim Shoniyozov o`qishlari» turkumida doimiy faoliyat ko’rsatuvchi ilmiy anjumanning tashkil etilganligi va mazkur konferensiya materiallarini muntazam nashr etib borilayotganligi ham amalga oshirilayotgan ijobiy ishlarning natijasi deb aytish mumkin.
“Etnologiya” sohasida tadqiqotlar olib borayotgan mutaxassislar o`zaro hamkorlikda fanning kelgusidagi istiqbolli yo`nalishlarini belgilab olishlari zarur. - “Etnologiya” sohasida tadqiqotlar olib borayotgan mutaxassislar o`zaro hamkorlikda fanning kelgusidagi istiqbolli yo`nalishlarini belgilab olishlari zarur.
- Bunda o`zbek “Etnologiya”si rivojlangan mamlakatlar fani bilan hamohang rivojlanishi va o`z navbatida o`zining maktablari va konsepsiyasiga ega bo`lmog`i kerak. Metodologik muammolarga sifat jihatdan yangicha yondashuvni tashkil etish barobarida an’anaviy usullar bilan birga noan’anaviy usullardan ham foydalanish zarur.
|
| |
Karimov I. A. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. //Asarlar. 3-t - bet 5

|
Karimov I. A. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. //Asarlar. 3-t
|
bet | 5/6 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 4,53 Mb. | | #103420 |
Bog'liq Lecture - 2 Respublikamizda mazkur yo`nalishda ilmiy tadqiqotlar olib borayotgan mutaxassislar tomonidan etnos nazariyasi, etnogenez va etnik tarixga bag`ishlangan sifat jihatidan yuqori ilmiy xulosalarga asoslangan tadqiqotlarni yaratish zarur. Bu borada birinchi qadam sifatida mamlakatimizda va chet ellarda etnogenez bo`yicha mavjud barcha adabiyotlarni imkon qadar o’rganib chiqish, maxsus tahlil etish va bu tahlilga eng yangi arxeologik, antropologik, tilshunoslik, etnografik va boshqa ma’lumotlarni qo`shish lozim. - Respublikamizda mazkur yo`nalishda ilmiy tadqiqotlar olib borayotgan mutaxassislar tomonidan etnos nazariyasi, etnogenez va etnik tarixga bag`ishlangan sifat jihatidan yuqori ilmiy xulosalarga asoslangan tadqiqotlarni yaratish zarur. Bu borada birinchi qadam sifatida mamlakatimizda va chet ellarda etnogenez bo`yicha mavjud barcha adabiyotlarni imkon qadar o’rganib chiqish, maxsus tahlil etish va bu tahlilga eng yangi arxeologik, antropologik, tilshunoslik, etnografik va boshqa ma’lumotlarni qo`shish lozim.
“Etnologiya”da asosiy tadqiqot obyektlaridan biri bo`lgan moddiy va ma’naviy madaniyat ko’rinishlari, xalqning an’anaviy turmush tarzi bilan bog`liq marosimlar va urf-odatlarni tavsifiy etnografik tarzda yoritishdan chekingan holda ma’lum bir nazariy-metodologik konsepsiyaga asoslangan holda ularning genezisi, o`ziga xos xususiyatlari, tub mohiyatiga e’tibor bergan holda etnologik nuqtai nazardan tadqiq etish zarur. - “Etnologiya”da asosiy tadqiqot obyektlaridan biri bo`lgan moddiy va ma’naviy madaniyat ko’rinishlari, xalqning an’anaviy turmush tarzi bilan bog`liq marosimlar va urf-odatlarni tavsifiy etnografik tarzda yoritishdan chekingan holda ma’lum bir nazariy-metodologik konsepsiyaga asoslangan holda ularning genezisi, o`ziga xos xususiyatlari, tub mohiyatiga e’tibor bergan holda etnologik nuqtai nazardan tadqiq etish zarur.
- Dunyo miqyosida ulkan globalizatsiya jarayoni va yangi texnologik davr bo`lgan bugungi kunda etnosning o’rni va ahamiyati, zamonaviy etnomadaniy jarayonlarni, etnoslararo kommunikatsiyani va globalizatsion jarayonlarda milliy xususiyatlarni saqlanib qolish omillarini o’rganish muhim ahamiyat kasb etadi.
|
| |
A.A.Yoqubbayev, A.A.Abdukarimov, A.I.Sharapatov

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.621
Kie Hyuk Shin, Pogatsnik Monika.
Integration of mechatronic systems in the
management of power plants
289
А.А.Ботиров, Э.Ю.Шарибаев.
Инновации в системах мехатронного
управления производственными линиями
290
D.I.Kovalev.
Software reliability of a telecommunication complex for implementing
uav transport and technological cycles
Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz - bet 680

|
Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz Pdf ko'rish
|
bet | 680/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq Тўплам
291
A.O.Dedaxanov.
Paxta xоm ashyosini quritish jarayonida, uning namligi
taqsimlanishini ahamiyati
294
A.O.Dedaxanov.
Quritishning
texnologik jarayoniga ta`sir etuvchi asоsiy оmillar
296
N.Y.Sharibayev, B.M.Maxmudov, N.N.Ahmadjonov.
Pillaga dastlabki ishlov
berish jarayonlarining ahamiyatliligi
299
B.M.Maxmudov, A.T.Ibragimov, N.N.Ahmadjonov.
Pillaga dastlabki ishlov
berishning optimal usullari
300
R.F.Yunusov, N.N.Ahmadjonov, B.M.Maxmudov.
Tut ipak qurti g’umbaklarini
elektrotexnologik jarayonlari orqali jonsizlantirish
302
R.A.Sultonov, M.I.Mamadaliyev.
Artificial intelligence for
сcontrolling and
stabilizing power grid frequency
305
A.A.Qosimov, S.B.Axmadjanov, Sh.E.Boltaboyev.
Energiya resurslaridan
foydalanishda xalqaro iso 50001 standartining ahamiyati
308
B.M.Adashev.
Pishitilgan ip tayyorlash texnologiyalarining qiyosiy tahlili
310
B.M.Adashev.
Murakkab tuzilishdagi pishitilgan ip tayyorlash texnikanikasining
qiyosiy tahlili
314
S.B.Axmadjanov, Sh.E.Boltaboyev, O.M.Zaripov.
Xalqaro ISO 50001 standarti
asosida audit tahlili va nazoratlarni o’tkazish tadqiqi
317
О.З.Турсунов,_А.А.Туракулов._Поведенческий_аудит_безопасности_на_производстве_как_эффективный_метод_улучшения_качества_охраны_труда__321'>О.З.Турсунов,
А.А.Туракулов.
Поведенческий аудит безопасности на
производстве как эффективный метод улучшения качества охраны труда
321
О.З.Турсунов,
А.А.Туракулов.
Сравнительный анализ актуальной ситуации
по коммерческому учету нефти в россии и германии
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz - bet 678

|
Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz Pdf ko'rish
|
bet | 678/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq Тўплам
243
R.G.Rakhimov.
Influence of a quantizing magnetic field on the fermi energy
oscillations in two-dimensional semiconductors
246
R.G.Rakhimov.
Effect of temperature on the fan diagram of the
magnetoabsorption spectrum in semiconductors with a nonparabolic dispersion
249
R.G.Rakhimov.
Dependence of the band gap and the frequency of absorbed light
on a strong magnetic field with a nonparabolic dispersion law
252
A.I.Xalmatov, A.A.Xalmatova, S.T.G’ofurov.
B
ir o’lchovli cheksiz chuqur
potensial o’ra
256
A.I.Xalmatov, A.A.Xalmatova, S.T.G’ofurov.
Bir o’lchovli chekli potensial o’ra
259
Sh.U.O‘raqov, A.J.Ergashev.
Tibbiyot oliy ta’lim muassasalarida yadro
texnologiya fanini o‘qitish samaradorligini oshirishda elektron ta’lim resurslarning
didaktik imkoniyatlari
262
M.S.Nadirbekov,
O.A.Bozarov,
S.N.Kudiratov
.Triaxiality
in
quadrupole
deformed heavy even-even nuclei
265
P.N.Usmanov, E.K.Yusupov.
Properties of collective states of
156,158,160
Gd
isotopes
267
P.N.Usmanov, E.K.Yusupov.
Study of electromagnetic properties of excited
states isotopes
156,158,160
Gd
269
R.G.Ikramov, M.A.Nuriddinova, Kh.A.Muminov, D.M.Mukimjonov.
Spectral
characteristics of the absorption coefficient and energy position of defects
271
A.I.Xalmatov, A.A.Xalmatova, D.M.Muqimjonov.
Kvant o'radagi minizonalararo
elektron o'tish energiyasini baholash
274
|
| |
-rasm: Dunyoda energiya yetkazib berish sxemasi

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.34
tashqari, ular yomg
ʻ
ir suvlari bilan qo
ʻ
shilib, kislota birikmalariga aylanadi hamda yomg
ʻ
ir tarkibida
yerga tushib, o
ʻ
simliklarga, tuproqqa salbiy ta’sir ko
ʻ
rsatadi.
Bugungi kunda energiya tejamkorligini oshirish, ekologik toza va qayta tiklanuvchan energiya
manbalaridan foydalanish ko‘lamini yanada kengaytirish tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
Chunki qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan unumli foydalanish yer osti boyliklari zahiralarini
tejash barobarida ekologiyaga chiqarilayotgan zararli gazlarning miqdorini kamaytirish imkonini
beradi. Shu bois butun dunyoda iqtisodiyotning turli sohalarida muqobil energiya manbalaridan
foydalanishga katta e
ʼ
tibor qaratilyapti.
Qayta tiklanuvchi energiya manbalardan foydalanish yildan yilga ortib bormoqda va bu
ko
ʻ
rsatkishlar yillar o
ʻ
tkan sari o
ʻ
sib boradi. Respublikamiz iqlimidan kelib chiqqan holda qayta
tiklanuvchi energiya manbalarining biri quyosh energetikasi istiqbolli ko
ʻ
rilmoqda. Bundan tashqari
boshqa qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish imkoniyatlarimiz ham ormoqda.
Xulosa qilib aytadigan bo
ʻ
lsak, bugungi kunda energetika soxasida yuzaga kelayotgan
moummolar va ularning yechimin topishda biz qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan
foydalanamiz. Energiya manbalaridagi yetishmovchilikni hisobga olgan holda respublikamizda qayta
tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish bo
ʻ
yicha bir nechta qarorlar qabul qilingan va uni
rivojlantirishda keng ko
ʻ
lamli ishlar olib borilmoqda. Energiya samaradorlikka erishish uchun
energiyani tejaydigan qurilmalardan foydalanish istemolchilarning quvvatlarini hisobga olgan holda
uy-joylarga, hukumat idoralariga va boshqada energiya manbasiga ulanishi kerak bo
ʻ
lgan
istemolchilarga kerakli energiyani yetkazib beruvchi quyosh stansiyalarini o
ʻ
rnatish zarurdir.
Bulutli texnologiyalarni turli sohalarda amalga oshirish tamoyillari

|
Bulutli texnologiyalarni turli sohalarda amalga oshirish tamoyillari
|
bet | 3/4 | Sana | 28.12.2023 | Hajmi | 89,09 Mb. | | #128786 |
Bog'liq 12-mavzu IAKT-202312.3. Bulutli texnologiyalarni turli sohalarda amalga oshirish tamoyillari. - Hozir biz paradigma almashinuvi bosqichida turibmiz: kompaniya ichida IT-ni yaratishdan tortib, bulutdan kompaniyaning deyarli har qanday ehtiyojlarini qondirish uchun barcha turdagi xizmatlarni iste'mol qilishgacha.
- Bugungi kunda korporativ bulutlarda qo'ng'iroq markazlari, pochta xizmatlari, veb-saytlar, buyurtma shakllari, shuningdek, elektron hujjat aylanishi, ishlab chiqarishni avtomatlashtirish, logistika va savdo, kompaniyaning buxgalteriya hisobi va soliq tizimlari, hattoki xodimlarning masofaviy ishlashi uchun ish stoli dasturiy mahsulotlar mavjud. (VDI).
- Fresh bulut quyi tizimi sizga xizmat ko'rsatish modelida 1C: Enterprise dastur yechimlari bilan ishlashni tashkil qilish imkonini beradi. Xizmat modeli iste'molchilar qo'llaniladigan echimlarni o'zlari sotib olmasliklarini nazarda tutadi. Ular faqat Internet orqali dastur yechimidan foydalanish uchun to'laydilar. Amaliy yechimlar xizmat ko'rsatuvchi provayderda, uning jihozlarida barcha foydalanuvchilar ishlaydigan yagona tizim (xizmat, infratuzilma) sifatida joylashtiriladi. Xizmat ko'rsatish va dasturiy ta'minotni yangilash xizmat ko'rsatuvchi provayder tomonidan markazlashtirilgan holda amalga oshiriladi.
12.4. Bulutli texnologiyalarda axborotlar xavfsizligini ta’minlash. - Bulutda ma'lumotlarni saqlash bu ma'lumotlarning umumiy serverlarda saqlanishini anglatadi. Agar kompaniya kutilmagan oqibatlarni hisobga olmasdan bulutga o'tsa, mijozlar ma'lumotlari yoki intellektual mulk kabi muhim korporativ ma'lumotlar xavf ostida bo'ladi.
Bulutdagi ma'lumotlarni himoya qilish bilan bog'liq yana bir asosiy muammo - bu bulut xizmati mijozining xavfsizlik hodisalarini mustaqil ravishda tekshirish va nazorat qilish imkoniyati yo'qligi, masalan, jurnal fayllarini tekshirish, bu xavfsizlik hodisalarini topish qobiliyatini jiddiy cheklashi mumkin. - Bulutdagi ma'lumotlarni himoya qilish bilan bog'liq yana bir asosiy muammo - bu bulut xizmati mijozining xavfsizlik hodisalarini mustaqil ravishda tekshirish va nazorat qilish imkoniyati yo'qligi, masalan, jurnal fayllarini tekshirish, bu xavfsizlik hodisalarini topish qobiliyatini jiddiy cheklashi mumkin.
|
| |
Fodalanilgan adabiyotlar - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.23
2.
Панкратов Г.П. Сборник задач по теплотехнике. – М.: Высшая школа. 1986_г
3.
Шляхин П. Н. «Паровые и газовые турбины». – Госэнергоиздат, 1986 г.
4.
Цанев С.В., Буров В.Д., Ремезов А. Газотурбинные и парогазовые установки
тепловых электростанций. Москва, МЭИ, 2002 г.
5.
Щегляев А. В. «Паровые турбины». – Госэнергоиздат.1985 г.
6.
Манушин
Э.А.
Газовые
турбины:
проблемы
и
перспективы.
Москва,
«Энергоатомиздат», 1986 г.
7.
Шляхин П.Н. Особые режимы паровой турбины. Госэнергоиздат, 1981 г.
8.
Канаев А. А., Корнеев М. И. «Парогазовые установки» – М.: Машиностроение. 1987
г. 8. Веллер В.Н. Регулирование паровых турбин, ГЭИ, 1985 г. 9. Банник В.Н. Монтаж паровых
турбин, Госэнергоиздат, 1984 г.
9.
Блюдов В.П. Конденсационные устройства паровых турбин, Госэнергоиздат,1981 г.
10.
Рыжкин В. Я. «Тепловые электрические станции».-М.:Энергия. 1988 г.
11.
Александров С. С. Вуколович А. С. «Термодинамические свойства воды и водяного
пара». - М.: Энергоатомиздат. 1988 г. Internet saytlari: http://www.03_ts.ru, www.energy.com,
www.info.moluch.ru, www.abok.ru, www.tps.ru.
ELEKTRODVIGATELINI ELEKTR SAMARADORLIGINI OSHIRISH PAXTANI DASTLABKI QAYTA
ISHLASH KORXONALARIGA TADBIQI
M.E.Shamshitdinov, N.Sh.Sharipov
Namangan muhandislik-texnologiya instituti
Annotatsiya: Elektr energiyaning energiya tejamkor usullar bilan oshirish hamda paxta
sanoatida avtomatlashtirish usullarining tez joriy etilishi jarayonni yaxshiroq boshqarish talabini
oshirdi. Bu boshqariladigan mexanizmlarning tezligi va momentini boshqarish uchun o'zgaruvchan
tezlik drayverlari invertor uchun ko'plab yangi ilovalarga olib keldi. O'zgaruvchan tezlikli drayverlar
invertor shuningdek, muayyan ishga tushirish va to'xtatish talablarini qondirish uchun ishlatiladi.
R.R.Abdukarimov - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.620
R.G.Rakhimov.
Comparison of the distributions of the lorentz, gaussian functions
and the derivative of the fermi-dirac function with respect to energy at different
temperatures
240
R.G.Rakhimov.
Determining the forbidden band gap of quantum well
heterostructured materials under the influence of a strong magnetic field and high
temperature
Axborot xavfsizligi tuzilmasidagi xususiy bulutlarning asosiy xususiyatlari

|
Axborot xavfsizligi tuzilmasidagi xususiy bulutlarning asosiy xususiyatlari
|
bet | 4/4 | Sana | 28.12.2023 | Hajmi | 89,09 Mb. | | #128786 |
Bog'liq 12-mavzu IAKT-2023Axborot xavfsizligi tuzilmasidagi xususiy bulutlarning asosiy xususiyatlari:
mijozning infratuzilma uchun javobgarligi;
xavfsizlik boshqaruvini nozik sozlash qobiliyati;
kun ichidagi operatsiyalarning yaxshi ko'rinishi;
tizim jurnallari va siyosatlariga oson kirish;
ilovalar va ma'lumotlar xavfsizlik devori ichida qoladi.
Axborot xavfsizligi tizimidagi ommaviy bulutlarning asosiy xususiyatlari:
provayder infratuzilma uchun javobgardir;
xavfsizlikni boshqarishning kamroq moslashtirilganligi;
kun ichidagi operatsiyalarning ko'rinmasligi;
jurnallar va siyosatlarga qiyin kirish;
ilovalar va ma'lumotlar ommaviy foydalaniladi.
- Asosiy adabiyotlar
- Laudon J. Laudon K. Management Information Systems. Managing the Digital Firm. 15th Edition, 2018. (Ushbu kitob universitet ARMda PDF variantda mavjud).
- Dadabaeva R.A. Axborot tizimlarini boshqarish. Toshkent, 2016 yil. 248 b. (Ushbu kitob universitet ARMda PDF variantda mavjud).
- Qo‘shimcha adabiyotlar
- Stair Ralph Stair George Reynolds. Principles of Information Systems. 13th Edition, 2020. (Ushbu kitob universitet ARMda PDF variantda mavjud).
- Kenneth J.Sousa. Management Information Systems. 7th Edition. 2015. (Ushbu kitob universitet ARMda PDF variantda mavjud).
- Willcocks, L. Global Business Management Foundations. 2018. Brookes Publishing, Stratford, Second/Third edition (Kindle, White Plume publishing and Steve Brookes Publishing versions (Ushbu kitob universitet ARMda PDF variantda mavjud).
- Keri E. Pearlson. Managing and Using: A Strategic Approach. 7th Edition https://media.wiley.com/product_data/excerpt/6X/11195605/111956056X-27.pdf (Ushbu kitob universitet ARMda PDF variantda mavjud).
- 5. Laudon J. Laudon K. Essential of Management Information Systems. (Ushbu kitob universitet ARMda PDF variantda mavjud).
Eʼtiboringiz uchun rahmat!
|
| |
-расм. Таркибли тарангловчи қурилмали занжирли узатма

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.28
радиуси;
3
- қамров бурчагининг ½ қисми,
q
занжирнинг узунлик бирлигига тўғри келган
оғирлиги,
Н/м.
Таранглаш ролигини қайишқоқ втулкаси бикрлигини ҳисоблаш формуласи қуйидагича
бўлади:
)
4
(
2
cos
1
2
cos
2
3
3
3
3
э
u
т
Т
l
qr
f
С
(2)
бу ерда,
m
таранглаш ролиги қайишқоқ (резинали) втулкасини деформацияси
қиймати.
Изланишлар натижасида қайишқоқ втулка бикрлигини таранглаш ролиги радиусига ва
занжир билан ишқаланиш коэффициентига боғлиқлик графиклари олинди (2-расмга қаранг).
Олинган графиклар таҳлили шуни кўрсатдики, таранглаш ролиги радиусини ортиши билан
қайишқоқ втулка қайишқоқлик коэффициенти чизиқсиз қонуниятда ортиб боради. Жумладан
таранглаш ролиги радиуси
м
3
10
0
,
2
дан
м
3
10
5
гача кўпайганда бикрлик
м
Н
/
10
0
,
1
3
дан
м
Н
/
10
6
,
5
3
гача ортиб боради. Буни шу билан изохлаш мумкинки, таранглаш ролиги
радиусини ортиши билан занжирни қайишқоқ втулкага таъсири ҳам ортади, унинг
деформацияланиши кўпаяди.
Ишқаланиш коэффициенти
0,10 бўлганида ва
рад
425
,
0
3
ҳолатида, қайишқоқ втулка
бикрлиги
м
Н
/
10
85
,
1
3
бўлади. Агарда ишқаланиш коэффициенти
0,16 бўлса,
рад
34
,
0
3
ҳолатида қайишқоқ втулка бикрлиги
м
Н
/
10
95
,
7
3
бўлади. Юқорида
таъкидланганидек, занжирни тебранишлари
мм
0
,
3
0
,
2
дан ошмаслиги инобатга олинса,
қамров бурчагини кўпайтириш, ишқаланиш коэффициентини камайтириш ва кичик радиусда
таранглаш ролигини тайёрлаш керак бўлади. Шунинг учун кўрилаётган занжирли узатма учун
тавсия қилинган параметрлари қуйидаги оралиқда бўлиши муҳим ҳисобланади:
м
r
рад
f
2
3
3
10
)
0
,
4
5
,
2
(
,
45
,
0
3
,
0
;
13
,
0
1
,
0
.
Ўзбекистон Республикасида булутли технологиялардан фойдаланиш

|
Ўзбекистон Республикасида булутли технологиялардан фойдаланиш
|
bet | 2/4 | Sana | 28.12.2023 | Hajmi | 89,09 Mb. | | #128786 |
Bog'liq 12-mavzu IAKT-2023Ўзбекистон Республикасида булутли технологиялардан фойдаланиш
https://filecloud.uz/
Ўзбекистон Республикасида булутли технологиялардан фойдаланиш
https://vclouds.biz/
Rossiyaning “Selectel” bulutli xizmatlar va ma’lumotlar markazlari xizmatlarini provayderi O‘zbekistonda “Selectel” bulut platformasini mahalliylashtirdi, xususan, Selectel Office ofis dasturlari to‘plami va Selectel Chat ko‘p funksiyali messenjeri, samarali mehnatni tashkil etish uchun biznes ilovalari mavjud bo‘ldi va xuddi shu nomdagi bulut platformasi ham ishga tushiriladi. Bu sizga har qanday murakkablik va miqyosdagi raqamli mahsulotlar uchun infratuzilmani tez va arzon yaratish imkonini beradi. - Rossiyaning “Selectel” bulutli xizmatlar va ma’lumotlar markazlari xizmatlarini provayderi O‘zbekistonda “Selectel” bulut platformasini mahalliylashtirdi, xususan, Selectel Office ofis dasturlari to‘plami va Selectel Chat ko‘p funksiyali messenjeri, samarali mehnatni tashkil etish uchun biznes ilovalari mavjud bo‘ldi va xuddi shu nomdagi bulut platformasi ham ishga tushiriladi. Bu sizga har qanday murakkablik va miqyosdagi raqamli mahsulotlar uchun infratuzilmani tez va arzon yaratish imkonini beradi.
Bulutli texnologiyalarning afzalliklari
harakatchanlik: agar Internetga ulanish bo'lsa, foydalanuvchi ma'lumotlarga kirish joyiga biriktirilmaydi
yuqori mahsuldorlik: foydalanuvchi ma'lumotlarni saqlash, tahlil qilish va qayta ishlash uchun katta hisoblash quvvatiga ega
tejamkorlik: foydalanuvchi qimmat hisoblash uskunalarini, dasturiy ta'minotni sotib olish va umuman tizimga texnik xizmat ko'rsatish bilan bog'liq xarajatlarni o'z zimmasiga olmaydi
xavfsizlik: ma'lumotlarning xavfsizligi va yaxlitligi kriptografik vositalar va ma'lumotlar uzatiladigan xavfsiz protokollar yordamida ta'minlanadi
Булутли сақлаш ва хизматларнинг афзалликлари қуйидагилардан иборат:
Булутли сақлаш ва хизматларнинг камчиликлари қуйидагиларни ўз ичига олади
Bulutli texnologiyalarning kamchiliklari
bulutni yaratgan kompaniyaga foydalanuvchining ma'lumotlarning saqlashning qaramligi
bulutli texnologiyalar bo'yicha monopoliyalarning hosil bo'lishi
serverga xakerlar hujumi xavfi
resursdan keyinchalik pul ishlash
|
| |
Matritsali printer — - Информационные технологии в образовании

|
Информационные технологии в образовании
|
bet | 8/8 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 16,48 Mb. | | #104869 |
Bog'liq 1 - ma\'ruza. TAT predmet vazifasipptxMatritsali printer — bu zarbli printerlardir. Qog‘ozdagi rasm siyoh tasmasini urgan kichik tayoqchalar (odatda 9 yoki 24) izlaridan hosil bo‘ladi.
Purkagichli printer - bu siyoh purkovichidan foydalanadigan printerlar. Bunday purkovichning ishlash printsipi quyidagicha: siyohning mikro-tomchilari bosim ostida qog‘ozga chiqariladi, bu esa bug‘lanish tufayli amalga oshadi.
lazеrli printеr –bu maxsus baraban yordamida sifatli va tez chop qiladi.
Termik printerlar – bu har qanday ta’minot zanjiri yoki tarqatish muhitida ishlash uchun mustahkam va ishonchli. Ushbu printerlar deyarli har qanday mahsulot yoki tovarlarga shtrix kod yorliqlarini osongina va samarali qo’llashga imkon beradi
Printerlar turlari:
Plotter
Plotter (ingl. plotter – grafik printer) ― katta hajmdagi chizmalarni chop qilishga mo‘ljallangan qurilma. Chizmalarni tushlangan pero yordamida hosil qiadi. Plotter yordamida o‘lchami 300 x 300 sm bo‘lgan chizmalarni ham chop etish mumkin. Rolikli plotterlar qog‘ozni pero ostida harakatlantiradi, planshetli plotterlar esa peroni qog‘oz ustida harakatlantiradi.
Sichqoncha
Sichqoncha (ingl. mouse – sichqon) ma’lumot kiritish qurilmasi bo‘lib, biror tekislik bo‘ylab yurg‘izilganda ostidagi lazer nuri harakat haqidagi ma’lumotni kompyuterga uzatadi va ekrandagi kursor mos yo‘nalishlarda harakatlanadi. Sichqonchaning tugmalari yordamida kompyuterga biror buyruq berish mumkin. Birinchi sichqonchali kompyuter ― Xerox 8010 Star Information System mini-kompyuteri 1981-yilda ishlab chiqarilgan.
Sichqoncha turlari
4. Texnik vositalarning rivojlanish tendentsiyalari.
Nazorat savollari: - Zamonaviv axborot texnologiyalarini qo‘llash sohalari va ularning ta’limdagi o‘rni qanday?
- Axborotlashtirishning kontseptual asoslari nima?
- Axborotlashtirishning dasturiy shakllari va ilmiv-metodik asoslari qanday?
- Axborotlarni to‘plash, uzatish, saqlash va qayta ishlashning umumiy usullari?
- Kompyuter qanday tarkibiy qismlardan iborat?
- Kompyuter qanday komponentlardan iborat?
- Axborot tizimlarining dasturiy ta’minotiga ta’rif bering.
- Dasturiy ta’minot necha guruhga bo‘linadi?
- Tizimli DT tarkibiga nimalar kiradi?
- Kompyuterning texnik vositalarini sanab bering.
|
| |
Aхbоrоt tехnоlоgiyasi - Информационные технологии в образовании

|
Информационные технологии в образовании
|
bet | 3/8 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 16,48 Mb. | | #104869 |
Bog'liq 1 - ma\'ruza. TAT predmet vazifasipptxAхbоrоt tехnоlоgiyasi – bu bir zаnjirgа birlаshgаn, ахbоrоtni yig‘ish, qаytа ishlаsh, sаqlаsh, tаrqаtish vа аks etish, shu bilаn birgа ахbоrоtning ishоnchliligini vа tеzkоrligini оshirish jаrаyonlаri, mеhnаt unumdоrligini оrttirish mаqsаdidа infоrmаtsiоn rеsursdаn fоydаlаnishni tа’minlоvchi uslublаrni ishlаb chiqish jаrаyonlаri vа dаsturni tехnik vоsitаlаrining yig‘indisidir. - Aхbоrоt tехnоlоgiyasi – bu bir zаnjirgа birlаshgаn, ахbоrоtni yig‘ish, qаytа ishlаsh, sаqlаsh, tаrqаtish vа аks etish, shu bilаn birgа ахbоrоtning ishоnchliligini vа tеzkоrligini оshirish jаrаyonlаri, mеhnаt unumdоrligini оrttirish mаqsаdidа infоrmаtsiоn rеsursdаn fоydаlаnishni tа’minlоvchi uslublаrni ishlаb chiqish jаrаyonlаri vа dаsturni tехnik vоsitаlаrining yig‘indisidir.
- Jаmiyatni ахbоrоtlаshtirish jоylаrdа insоniyat fаоliyatining bаrchа ijtimоiy аhаmiyatgа egа bo‘lgаn ko‘rinishlаridа ishоnchli ахbоrоt vа unumli mа’lumоtlаrdаn to‘liq vа zаmоnаviy tаrzdа fоydаlаnilishgа qаrаtilgаn chоrа - tаdbirlаr infоrmаtsiоn dаvlаtdаgi bаrchа fоydаlаnuvchilаrgа infrаstrukturа tushunchаsi оstidа ахbоrоt hisоblаsh rеsurslаri vа аvtоmаtlаshgаn аlоqа tizimi kеng miqyosdа qo‘llаnilаdigаn bаzаdа yangi АTdаn fоydаlаnish imkоniyatini bеruvchi ахbоrоt tа’minlоv strukturаsi tushunilаdi.
Axborot turlari - Matn – bu ma’lumotlarni ifodalash shakli bo‘lib, u mazmunan yagona, yaxlit va tanlangantilning belgilari ketma-ketligidan iborat. Matn hujjat asosidir.
- Tasvir– bu biror voqea, hodisa yoki jarayonlarning o‘zida ifodalangan rasm bo‘laklari va ranglaridan iborat ma’lumotdir. Foto, manzara, matematik funksialar grafigi va shunga o‘xshash ma’lumotlar hisoblanadi.
- Animatsiya ma’lum tezlikda tasvirlarni almashtirish mahsulidir. Bunda ma’lum vaqt oralig‘ida, ma’lum sondagi bir xil o‘lchamga ega bo‘lgan tasvirlar tezkor almashtiriladi.
Axborotning o‘lchov birliklari - Ma’lumotlarni taqdim etishning ko‘plab tizimlari mavjud. Hisoblash texnikasida qabul qilingan eng kichik axborot birligi bit(b) deb ataladi. Bit ikkita qiymat qabul qilishi mumkin: 0 va 1.
- Darhaqiqat, bir bit o‘zida minimal axborot tashiydi. Odatda, uni yoqilgan (1 holat) yoki o‘chirilgan (0 holat) bo‘lishi mumkin bo‘lgan lampochkaga tenglashtiradilar.
- 8 bit 1 Bayt hisoblanadi va bitta simvol yoki harf bilan ustma-ust tushishi mumkin.
|
| |
Barcha dasturiy ta’minotlarni uchta kategoriya bo‘yicha tasniflash mumkin

|
Barcha dasturiy ta’minotlarni uchta kategoriya bo‘yicha tasniflash mumkin
|
bet | 5/8 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 16,48 Mb. | | #104869 |
Bog'liq 1 - ma\'ruza. TAT predmet vazifasipptxBarcha dasturiy ta’minotlarni uchta kategoriya bo‘yicha tasniflash mumkin:
dasturlash texnologiyasininng uskunaviy vositalari
tizimli dasturiy ta’minot
amaliy dasturiy ta’minot
Tizimli dasturiy ta’minot quyidagilarga qaratilgan:
* boshqa dasturlarning ishlashi uchun operatsion muhit yaratish;
* kompyuterning o‘zi va kompyuter tarmog‘ining ishonchli va samarali ishlashini ta’minlash;
* kompyuter texnikasi va kompyuter tarmoqlarini diagnostika qilish;
* yordamchi texnologik jarayonlarni bajarish (nusxalash, arxivlash, dastur fayllari va ma’lumotlar bazalarini tiklash va boshqalar).
OPERATSION TIZIM
- bu maxsus dastur bo’lib, bu dasturning asosiy vazifasi - kompyuter ishini boshqarish, kompyuter va foydalanuvchi o’rtasida muloqotni o’rnatish, tashqi qurilmalar ishlash holatlarini sozlash va ular bilan muloqotni o’rnatish, har xil dasturlarni ishga tushirish va ularning ishlash holatlarini ta‘minlash.
Qisqacha qilib aytganda Operatsion tizim foydalanuvchi va qurilma oʼrtasidagi muloqotni taʼminlab beradigan vositadir.
Operatsion tizimlardan eng taniqlilari bu Microsoft firmasining Windows operatsion tizimi, Apple firmasining Macintosh – MacOS operatsion tizimi, Unix va Linux operatsion tizimlari.
- foydalanuvchi dasturlarining bajarilishini boshqarish, kompyuter resurslarini rejalashtirish va boshqarish uchun mo'ljallangan.
Operatsion tizim
- tarmoqdagi ma'lumotlarni qayta ishlash, uzatish va saqlashni ta'minlaydigan dasturlar to'plami.
Tarmoqli operatsion tizim
- foydalanuvchi va operatsion tizim buyruqlari o'rtasidagi aloqani engillashtirish uchun mo'ljallangan maxsus dasturlar. Operatsion qobiqlarda oxirgi foydalanuvchi uchun matnli va grafikali variantlar mavjud.
Operatsion qobiq
Operatsion tizimlarning asosiy vazifalariga: - Fayl tizimini boshqarish (yozish, o’zgartish, fayllardan nusxa ko’chirish, erkin foydalanishni nazorat qilish);
- dasturlar bajarilishini boshqarish (protsessor vaqtini taqsimlash, dasturlarni diskdan tezkor xotiraga yuklash, yashirin xavfli ta`sirni tutib olish va h.q.);
- Xotirani boshqarish (keshlash, taqsimlash, ma`lumotlar butligi nazorati va h.k.);
- foydalanuvchi bilan muloqot (klaviaturadan, sichqonchadan buyruqlarni o’qish, axborotni ekranga, printerga chiqarish va h.k.)kiradi.
|
| |
Operatsion tizim turkumlari

|
Operatsion tizim turkumlari
|
bet | 6/8 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 16,48 Mb. | | #104869 |
Bog'liq 1 - ma\'ruza. TAT predmet vazifasipptxOperatsion tizim turkumlari
Operatsion tizimlar tizimli dasturiy taʼminot bo‘lganligi sababli ularni quyidagi turkumlarga ajratish mumkin.
Kompyuterlar uchun operatsion tizimlar
Mobil qurilmalar uchun operatsion tizimlar
Robotlar, bankomatlar va boshqa qurilmalar uchun operatsion tizimlar
Operatsion tizim turlari - MS-DOS ОТ;
- Windows ОТ;
- Mac ОТ;
- Linux ОТ;
- UNIX ОТ;
- Solaris ОТ;
- IOS ОТ;
- Android ОТ;
- FreeBSD ОТ;
- Red Hat ОТ;
- Sun Cobalt ОТ va boshqalar.
Amaliy dasturiy ta’minotining MS OFFICE ilovalari Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari
3. Axborotlarga ishlov berish qurilmalari
va ularning tasnifi.
Ta’lim jarayonida foydalaniladigan axborotlarni kiritish, chiqarish va saqlash qurilmalari
Kompyuterning tizimli bloki
Elektr ta`minlovchi blok
Videokarta
Portlar
Kengaytiruvchi slot
Ona platasi
Prosessor
Tezkor xotira
Vinchester
СD (DVD) diskovod
Ba’zi mashhur kiritish moslamalari:
Klaviatura
Sichqoncha
Rangli pero
Sensor ekran
Grafik planshet
Djoystik
Trekbol
Scaner
Smart-kartani o'quvchi
Shtrixli o'quvchi
Biometrik sensor
Veb kamera
Raqamli kamera
Belgilarni aniqlash magnit siyohi
Klaviatura
Kompyuterga turli shakldagi axborot kiritish klaviaturada joylashgan tugmalar ko’magida amalga oshiriladi. Aniq bir tugma yoki tugmalar birikmasining bosilishi aynan mos ikkilik kodining kiritilishiga olib keladi. Bunga sabab shriftlovchi nomli mikrosxema ma’lum tugma bosilishida hosil bo’luvchi signalni ikkilik kodiga aylantirib beradi. Standart klaviaturalarda 101, 102 va 121 ta klavish bo’ladi. Vazifasiga ko’ra klaviaturadagi klavishlar 6 guruhga bo’linadi. Ular 1) funksional 2) alifbo-raqamli 3) yo’nalishli 4) raqamlar paneli 5) maxsuslashtirilgan 6) modifikatorlar
|
| |
Klaviatura Ma’lumotlarni raqamli ko‘rinishga o‘giruvchi vositalar

|
Klaviatura Ma’lumotlarni raqamli ko‘rinishga o‘giruvchi vositalar
|
bet | 7/8 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 16,48 Mb. | | #104869 |
Bog'liq 1 - ma\'ruza. TAT predmet vazifasipptxKlaviatura Ma’lumotlarni raqamli ko‘rinishga o‘giruvchi vositalar
Skanеr (ingl. scanner – o`qib oluvchi) ma'lumotlarni nurli lampa yordamida rasmli ko`rinishda kompyutеr xotirasiga o`qib oluvchi qurilma. Skanеrlarning asosan ikki turi mavjud: stol usti skanеrlari va qo`l skanеrlari.
Skanеr - kompyutеrga matn, rasm, slayd, fotosurat ko`rinishida ifodalangan tasvirlar va boshqa grafik axborotlarni avtomatik ravishda kiritishga mo`ljallangan qurilmadir.
Skaner shtrix kod
|
Qo`l skaneri
|
Planshetli skaner
|
Rulonli skaner
|
Proeksiyali skaner
| Monitor Monitor – simvolli va grafikli axborotlarni namoyish etish qurilmasi. Chiqarish qurilmasi sifatida xizmat qiladi. Monitor turlari - Katod nurli trubkali monitorlari
(monitor ekranidagi tasvir elektron avtomat tomonidan chiqarilgan elektronlar nuri yordamida hosil bo'ladi. Monitor inson salomatligiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin bo'lgan yuqori statik elektr potentsiali, elektromagnit nurlanish va rentgen nurlanishini hosil qiladi);
- Suyuq kristalli monitorlar
(Noutbukda va cho'ntak kompyuterlarida suyuq kristallarda tekis panelli monitorlardan foydalaniladi. LCD monitorlarining CRT monitorlaridan ustunligi zararli elektromagnit nurlanish va ixchamlikning yo'qligidir );
- Sensorli monitorlar
(Ushbu turdagi monitorlar kompyuter bilan sezgir ekranda ma'lum bir joyga barmoq bilan tegib aloqa qilishadi. Sensorli ekranlar zamonaviy raqamli kameralarda keng tarqalgan )
Proеktorlar
Proеktorlar va ekranlar ma’lumotlarni yirik o‘lchamda tasvirlash uchun ishlatiladigan qurilmalardir.
Unda tasvir o‘qurilmalar kompyutеr bilan birgalikda foydalanishga mo‘ljallangan bo‘lib, ko‘proq katta auditoriyalarda va zallarda hamda turli majlislarda prеzintatsiya va vidеoroliklarni namoyish qilish uchun ishlatiladi.
Vidеoproеktor kompyutеr va shunga o‘xshash namoyish vositalarining alohida qo‘shimcha monitori hisoblanib, tasvirlarni yirik hajmda tasvirlash uchun mo‘ljallangan.
Ekran - vidеoproеktor orqali yoritilayotgan matеriallarni o‘zida tasvirlovchi elеmеnt.
|
| |
Axborotning o‘lchov birliklari

|
Axborotning o‘lchov birliklari
|
bet | 4/8 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 16,48 Mb. | | #104869 |
Bog'liq 1 - ma\'ruza. TAT predmet vazifasipptxAxborotning o‘lchov birliklari
Birlik
|
O`qilishi
|
Qiymati
|
1 bayt
|
bayt
|
8 bit
|
1 Kbayt
|
Kilobayt
|
1024 bayt (210)
|
1Mbayt
|
Megabayt
|
1024 Kbayt =1 048 576 bayt (220)
|
1Gbayt
|
Gigabayt
|
1024 Mbayt = 1 073 741 824 bayt (230)
|
1Tbayt
|
Terabayt
|
1024 Gbayt =1 099 511 697 776 bayt (240)
|
1Pbayt
|
Petabayt
|
1024T bayt = 125 899 978 522 624 bayt (250)
|
1Ebayt
|
Eksabayt
|
1024 Pbayt= 1 152 921 504 606 846 976 bayt (260)
|
1Zbayt
|
Zetabayt
|
1024E bayt = 1 180 591 620 717 411 303 424 bayt (270)
|
1Ybayt
|
Yottabayt
|
1024 Zbayt = 1 208 925 819 614 629 174 706 176 bayt (280)
|
2. Zamonaviy kompyuterlar va ularning dasturiy ta’minoti
Shaxsiy kompyuter ikkita tashkiliy
qismlardan iborat
dasturiy ta’minot (software)
apparat ta’minot (hardware)
Apparat ta’minoti ─ bu, birinchi navbatda kompyuterning asosiy texnik qismlari va qo‘shimcha (atrof) qurilmalaridir
Dasturiy ta’minot – kompyuterning ikkinchi muhim qismi bo‘lib, u ma’lumotlarga ishlov beruvchi dasturlar majmuasini o’z ichiga oladi.
Kompyuterning apparat va dasturiy ta’minoti orasidagi bog‘lanish interfeys deb ataladi
|
| |