nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Metrologiya bo‘yicha xalqaro tashkilotlar

|
Metrologiya bo‘yicha xalqaro tashkilotlarBog'liq portal.guldu.uz-O`quv-uslubiy majmuaMetrologiya bo‘yicha xalqaro tashkilotlar
Turli
xalqaro
tashkilotlar
standartlashtirish,
metrologiya,
sertifikatlashtirish
sohalarida
meyoriy hujjatlarni ishlab chiqish, dunyo mamlakatlarini shu sohalardagi ilg‘or yutuqlarini
umumlashtirish va bu sohalar bo‘yicha har xil yordam ko‘rsatish bilan Xalqaro standartlashtirish
tashkiloti, Xalqaro elektrotexnika komissiyasi, metrologiya sohasida qonunlashti-ruvchi Xalqaro
tashkilot, sifat bo‘yicha Evropa tashkiloti, sinov laboratoriyalarini akkreditlash bo‘yicha Xalqaro
konferensiya, G‘arbiy Evropa mintaqaviy va iqtisodiy tashkilotlari, standartlashtirish va
metrologiya bo‘yicha Arab tashkiloti va boshqalar faol ishlab turibdi.
Ana shu tashkilotlar va ularning olib borayotgan ishlari, faoliyat doiralari xususida qisqacha
ma‘lumot berib o‘tish maqsadga muvofiqdir.
Xalqaro elektrotexnika komissiyasi ( MEK )
Elektrotexnika sohasidagi xalqaro hamkorlik bo‘yicha ishlar 1881 yildan boshlangan,
chunki bu yili elektr bo‘yicha birinchi Xalqaro kongress bo‘lib o‘tgan edi. Keyinroq 1906 yili
Londonda 13 mamlakat vakillarining konferensiyasida maxsus idora - xalqaro elektrotexnika
komissiyasi tuzish to‘g‘risida bir fikrga kelindi. Bu idora elektr mashinalari sohasi bo‘yicha
atamalar va parametrlarni standartlashtirish masalalari bilan shug‘ullana boshladi.
MEK nizomiga ko‘ra, bu tashkilotning maqsadlari elektrotexnika va radiotexnika va ularga
qo‘shni tarmoqlardagi muammolar sohalaridagi standartlashtirish masalalarini xal qilishdir.
ISO va MEK faoliyatlari bo‘yicha farqlanadi, MEK elektrotexnika, elektronika, radioaloqa,
asbobsozlik sohalari bo‘yicha shug‘ullansa, ISO esa qolgan boshqa hamma sohalar bo‘yicha
standartlashtirish bilan shug‘ullanadi.
Hozirgi vaqtda 41 ta milliy qo‘mitalar MEKning a‘zolari hisoblanadi. Bu mamlakatlarda Er
qurrasining 80% aholisi yashab, 95% dunyodagi ishlab chiqarilayotgan elektr quvvatining
iste‘molchisi hisoblanadi. Bu asosan sanoati rivojlangan hamda rivojlanayotgan mamlakatlardir.
MEK ingliz, fransuz va rus tillarida ish olib boradi.
MEKning Oliy rahbar idorasi MEK kengashidir, u erda mamlakatlarning hamma milliy
qo‘mitalari taqdim etilgan. Unda eng yuqori lavozim prezident bo‘lib, u har 3 yil muddatiga
saylanadi. Bundan tashqari vitse-prezident, g‘azinachi, bosh kotib lavozimlari ham bor. MEK har
yili bir marta o‘z kengashiga yig‘iladi va o‘z faoliyati doirasidagi masalalarni hal qiladi.
1972 yilga qadar MEK va ISO lar tomonidan yaratilayotgan hujjatlar tavsiya sifatida
faoliyat ko‘rsatar edi. 1972 yili esa MEK, ISO larning tavsiyalari xalqaro standartlarga aylantirilishi
haqida qaror qabul qilindi.
|
| |
*
va 
? - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot...

48
Yordamchi tugmalar asosiy buyruklani bajarish uchun mujallangan bulib
kuyidagilardan tashkil topgan.
Dastur yordamchi tugmalari
Add
Tanlangan fayllarni arxiv-faylga kushish. Agar yangi nom kursatilsa
Dobavit’ u xolda yangi arxif-fayl yaratiladi
View Arxiv-fayldan tiklamasdan
tezkor xolatda u ichidagi ma’lumotlarni
Prosmotr kurish
Delete
Arxiv-fayl ichidagi tanlangan faylni uchirish
Udalit’
Repair
Buzuk yoki xatoli arxiv faylni tuzatish. Ispravit’
Kaysi arxivator va kaysixolatda arxiv fayl xajmi minimal bulishini
Otsenit’
kursatish.
Extract
Tanlangan fayllarni arxiv-fayldan kursatilgan papkaga chikarish
Izvlech
(tiklash) v
Test
Arxiv-fayldagi fayllarni xatolarga tekshirish
Test
Find
Arxiv faylni kidirish
Nayti
Info
Tanlangan fayl xakida ma’lumotlarni kurish
Info
Master
Arxivlash yordamchisini ishga tushirish Master
Dastur menyusi 5 bulimdan iborat bulib ular Fayl, Kommandi, Izbrannoe,
Parametri va Spravka. Ush bu bulimlar yordamida biz kerakli amallarni
bajarishimiz mumkin.
Amaliy dasturiy ta’minat. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash

Amaliy dasturiy ta’minat. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash: Windows Commander programması bilan ishlash. CD va CD-R kompakt disklariga
fayllarni ko’chirish. NERO sistemasi. Arxivlavchi programmalari: fayllarni arxivlash,
arxiv programmalar. Antivirus dastiriy vositalar: kompyuter viruslarining
xarakteristikalari, viruslardi aniqlash va ulardan qo’rg’anish dasturlari. Disklarga
xızmat ko’rsatuvchi dasturlar bilan ishlash. Ms Word tekst dasturi bilan ishlash. MS
Excel jadval protsessori bilan ishlash. Ms PowerPoint prezentatsiya yaratish dasturi.
Ms Access ma’lumotlar bazasin boshqarish sistemasi. Kompyuterning grafik
imkoniyotlari va ularning turlari. PhotoShop programması
Qo’llaniladigan ta’lim texnologiyalari
: individual topshiriq, muammolı ta’lim., Venn diagramması, o’z-o’zini nazorat. Adabiyotlar: A3; A4; Q1; Q2 Q4;Q9
Dasturlash texnologiyasing uskunaviy vositalari va texnologiyalar: Matematik
masalalarni echish va ularning grafiklarin yaratishda MAPLE programması bilan
ishlash. Matematik masalalarni echish va ularning grafiklarin yaratıshda MatdCad
programması bilan ishlash. Delphi dasturlash tili va ularning imkoniyotlari
227
Flash texnologiyası bilan ishlash. Savol formasidagi obektlarni yaratish. Flash
texnologiyasıda animatsiyalar yaratısh
Qo’llaniladigan ta’lim texnologiyalari
: individual topshiriq, muammolı ta’lim., Venn diagramması, o’z-o’zini nazorat.. Adabiyotlar: A3;
A4; Q1; Q2 Q4;Q9
Amaliy mashg’ulat mavzulari va o’larga ajratilgan soatlar № Mavzular Soati I-semestr
Inson omilini xisobga olish - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti...

45
-
narx;
-
sotilgan maxsulot soni;
-
bozorda turish vaqti (savdo davomiyligi);
-
firma-ishlab chiqaruvchi va dasturlari mashxurligi;
-
xudi shunday dasturiy maxsulotlarning mavjudligi.
Ommaviy tarqatiladigan dasturiy maxsulotlar bozor extiyoji va kon’yunkturasini
(raqiblar dasturlari mavjudligi va narxlar) xisobga oluvchi narxlarda sotiladi. Firma
olib boradigan marketing ishlari kata axamiyatga ega, u quyidagilarni o’z ichiga oladi:
-
bozorni egallash uchun narx-navo siysatini shakllantirish;
-
dasturiy maxsulotni keng reklama qilish;
-
dasturiy maxsulotni sotish uchun savdo tarmoqlarini barpo etish (dilerlik va
distrib’yutorlik markazlari deb ataladi);
-
dasturiy maxsulot foydalanuvchilariga kafolatli xizmat ko’rsatishni ta’minlash,
tezkor liniyani yaratish (dasturiy maxsulotlardan foydalanish jarayonida yuzaga kelgan
savollarga tezkor javob);
-
dasturiy maxsulot foydalanuvchilarini o’qitish.
Dasturiy maxsulotni tayyorlash (kuzatish) –

44
Dasturiy maxsulotning sifat xususiyatlari
Xarakatchanlik
dasturiy maxsulotlarda ma’lumotlarni qayta ishlash tizimi texnik
majmuasi, operatsion muxit, ma’lumotlarni qayta ishlashning tarmoq texnologiyasi
predmetli soxa o’ztga xosligi va xokazolardan mustaqillikni anglatadi. Xarakatchan
(ko’p platformali) dasturiy maxsulot xisoblash tarmog’i sharoitida foydalanishga xech
qanday cheklanishlarsiz komp’yuterlar va operatsion tizimlarning turli modellariga
o’rnatilishi mumkin. Bunday dasturiy maxsulotlarni qayta ishlash funktsiyalari Biron-
bir o’zgarishsiz ommaviy foydalanish maqbuldir.
Ishonchlilik
dasturiy maxsulot ishida uzluksizlik va barqarorlik, qayta ishlashni
bajarishning aniqligi, ish jarayonidagi xatolarni oldindan bilish ilan belgilanadi.
Samaradorlik
dasturiy maxsulot faoliyatida uning xam bevosita vazifasi –
foydalanuvchi talabi, xam foydalanish uchun zarur bo’lgan xisoblash zaxiralari
xarajatlari nuqtai nazaridan baxolanadi.
Menyu Fayl - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot...

49
Invertirovat’ videlenie (*) - Guruxdagi fayllarni guruxdan chikarib, tanlanmagan
fayllarni guruxga olish
Vixod - Dasturdan chikish
Menyu Kommandi
Dobavit’ fayli v arxiv (ALTQA) - Tanlangan ma’lumotlrni fayllarni arxivga
kushish
Izvlech v ukazannuyu papku (ALTQE) - Arxiv fayldagi ma’lumotlarni
kursatilgan papkaga ochish
Protestirovat’ fayli v arxive (ALTQT) - Arxiv fayldagi ma’lumotlarni xatolarga
tekshirish
Prosmotret’
fayl
(ALTQV)
-
Arxiv
fayl
ichini kurish
Udalit’ fayl (DEL) - Fayllarni uchirish
Pereimenovat’ fayl (F2) - Fayllarni kayta nomlash
Preobrazovat’ arxivi (ALTQQ) - Arxivlash usulini uzgartirish
Nayti fayli (F3) - Fayllarni kidirish
Master - Arxivlash yordamchisini ishga tushirish
Pokazat’ informatsiyu (ALTQ1) - Fayl xakida ma’lumotni kurish
Vostanovit’ arxiv (ALTQR) - Arxiv xatolarini tugirlash
Izvlech bez podtverjdeniya (ALTQW) - Arxivdagi xamma fayllarni chikarish
Dobavit’ arxivniy komentariy (ALTQM) - Arxivga izox kushish
Dobavit’ informatsiyu dlya vostanovleniya (ALTQP) - Arxivga izox kushish
Zablokirovat’ arxiv (ALTQL) - Arxivga izox kushish
Preobrazovat’ arxiv v SFX (ALTQX) - Arxivni SFX (avtomatlashgan) xolatiga
utkazish
Amaliy mashg’ulotlarning tavsiya etiladigan mavzulari

226
Mikroprosessorlar haqida asosiy tushunchalar.
Mikroprosessorlar haqida asosiy tushunchalar. Mikroprotsessor tarixı va unıng turlari.
Mikroprosessorning tuzilishi
Qo’llaniladigan ta’lim texnologiyalari
:
individual topshiriq, muammolı ta’lim.,
Venn diagramması, o’z-o’zini nazorat.
Adabiyotlar: A3; A4; Q1; Q2 Q4;Q9
Arifmetik logik qurilma.
Operativ xotira qurilmasi haqida tushuncha. Arifmetik-logik
qurılma.
Qo’llaniladigan ta’lim texnologiyalari
:
individual topshiriq,
muammolı ta’lim., Venn diagramması, o’z-o’zini nazorat.
Adabiyotlar: A3; A4; Q1; Q2 Q4;Q9
Pentium mikroprosessorlarida registrlar bloki.
Registrlar va flaglar, ularning
turlari, vazifalari, xarakteristikasi
.
Vinchester va ularning vazifalari, xarakteristikasi.
Qo’llaniladigan ta’lim texnologiyalari
:
individual topshiriq,
muammolı ta’lim., Venn diagramması, o’z-o’zini nazorat.
Adabiyotlar: A3; A4; Q1; Q2 Q4;Q9
Kompyuter ta’minati va uning turlari.
Shaxsiy kompyuterlning ta’minatı haqıda
tushuncha, texnik va dasturiy ta’minatı
Qo’llaniladigan ta’lim texnologiyalari
:
individual topshiriq,
muammolı ta’lim.,
Venn diagramması, o’z-o’zini nazorat.
Adabiyotlar: A3; A4; Q1; Q2 Q4;Q9
Sistemaviy dasturiy ta’minat. Operasion sistema.
Sistemaviy dasturiy ta’miynat
turlari bilan ishlash. Operasion sistemalar va ularning turlari, operasion sistemalarining
tarixi. DOS operasion sistemasi. Windows XP operasion sistemasinin’ imkoniyotlari.
Qo’llaniladigan ta’lim texnologiyalari
:
individual topshiriq,
muammolı ta’lim., Venn diagramması, o’z-o’zini nazorat.
Adabiyotlar: A3; A4; Q1; Q2 Q4;Q9
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi - bet 172

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi Pdf ko'rish
|
bet | 172/191 | Sana | 05.09.2024 | Hajmi | 8,87 Mb. | | #270328 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Kompyuter ta`minoti:
BBB
,
kichik guruhlarda ishlash,
muammoli ta’lim, Tsxema,o’z-o’zini nazorat.
Adabiyotlar: A3; A4; Q1; Q2 Q4;
Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash:
Amaliy
dasturiy ta’minot va uning imkoniyatlari. Unga kiruvchi dasturlar. Ofis dasturlarining
ya’ni Word, Excel, PowerPoint, Access, Outlook Express XP, keyingi versiyalar va
ularning oldingi versiyalaridan farqli imkoniyatlari. Kompyuterning grafik
imkoniyatlari va ularning turlari. PhotoShop, CorelDraw dasturlari va ular bilan
ishlash. Amaliy dasturlar paketi va ularning kasbiy soxalarda qo’llanilishi. Nashriyot
tizimida qo’llanilarigan PageMaker dasturi va uning imkoniyatlari. Matematik
masalalarni yechish va ularning grafiklarini yaratishga mo’ljallangan MAPL5,
MatdCad dasturlari va ularda ishlash. Bugalteriya, iqtisod va boshqa sohalarda
qo’llaniladigan dasturlar haqida ma’lumot va ularning ishlash imkoniyatlari bilan
tanishtirish.
Qo’llaniladigan ta’lim texnologiyalari
:
BBB
,
kichik guruhlarda ishlash,
muammoli ta’lim, Tsxema,o’z-o’zini nazorat.
Adabiyotlar: A3; A4; Q1; Q2 Q4;
Dasturlash texnologiyasing uskunaviy vositalari va texnologiyalar:
Dasturlash texnologiyasi va uning imkoniyatlari. Kompyuterlarga xizmat ko’rsatuvchi
dasturlarning imkoniyatlari. Yuqori darajali dasturlash tillari va ularning turlari. Visual
Basic, Delrri, SIQQ dasturlash tilllari va uning imkoniyatlari. Dasturlash
texnologiyasining uskunaviy vositalari. Elektron va multimediyali qo’llanmalarni
yaratishda foydalaniladigan texnologiyalar. Flash texnologiyasida boshqaruvchi
ob’ektlar yaratish. So’rov shaklidagi ob’ektlarni yaratish. Animasiyalar hosil qilish.
Qo’llaniladigan ta’lim texnologiyalari
:
BBB
,
kichik guruhlarda ishlash,
muammoli ta’lim, Tsxema,o’z-o’zini nazorat.
Adabiyotlar: A2; A3; Q1; Q2 Q4;
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi
|
Diplomatika - Tarix” kafedrasi “manbashunoslik va tarixshunoslik”

|
Tarix” kafedrasi “manbashunoslik va tarixshunoslik”
|
bet | 70/113 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 0,99 Mb. | | #256811 | Turi | Referat |
Bog'liq Tarix” kafedrasi “manbashunoslik va tarixshunoslik”Diplomatika (yunon. Diploma – ikki buklangan qog’oz; hujjat) rasmiy hujjatlarni o’rganish va tahlil qilish bilan shug’ullanadi.
Geraldika (yunon. Gerald –gerb, belgi, nishon) qadimiy gerblar, turli-tuman nishon va belgilarni (masalan, qadimgi turkiy qabilalarning tamg’alari) o’rganadi.
Sfragistika (yunon. Spragis –muhr) qadimiy muhrlar (podshohlar, xonlar, amirlar va qozilar muhrlari) va ularning yozuvlarini tekshiradi.
Epigrafika – (yunon. Epi –ustida, tepasida, grapxo – yozuv; biron narsa; buyum ustidagi yozuv) tosh, metall buyumlar, yog’och va boshqa qattiq buyumlar ustiga o’yib yozilgan qadimgi bitiklarni o’rganadi.
Numizmatika (lotin. Numis –pul) qadimiy pullarni, ashyosi, shakli, vazni, yozuvlari, zarb etilgan joyi va vaqtini tekshiradi.
Metrologiya (yunon. Metron -o’lchov, logos – tushuncha – bilim; o’lchovlar haqida tushuncha) o’tmishda turli mamlakat va xalqlar orasida amalda bo’lgan og’irlik, masofa va sath o’lchovlarini o’rganadi.
Xronologiya (yunon. Xronos – vaqt, logos - tushuncha, bilim; vaqt haqida tushuncha) qadimgi xalqlar orasida va mamlakatlarda amalda bo’lgan yil hisobi va taqvimni o’rganuvchi soha. Abu Rayhon Beruniyning “Osor ul-boqiya” (“Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar”) nomli asari turli taqvimlarni o’rganishga bag’ishlangani uchun Yevropada “Xronologiya” nomi bilan mashhur.
2 Mavzu: Manbalarni o’rganish: aniqlash, tiklash, tahlil qilish
Manbashunoslik sohasidagi tadqiqot. Manbalarni aniqlash va uning ilmiy ahamiyati. Manbalarni mavzular tartibida saralash va uning asosiy shartlari. Manbalarni taxlil qilish uslublari. Manbalarni tashqi va ichki belgilariga qarab taxlil qilish. Manbalarni umumiy tavsiflash va alohida bir manbani tadqiq etish. Matnni aniqlash. Asl manba. Manba yozilgan davr va joy, unda tarixiylikning in’ikosi. Manbaning yaratilish tarixi shart-sharoit va undagi tarixiy haqqoniylik mezoni (hujjatlarda tarixiylik deyarli real aks etgan bo’ladi). Asl manbadan ko’chirilgan nusxalar. Nusxalarning asl manbaga yaqinligini aniqlash muammolari. Tarixiy manba haqida umumiy xulosalar chiqarish.
|
| |
O‗zbekistonda qo‗llash tartibi

247
standartlashtirishda ishtirokni faollashtirish;
— halqaro, davlatlararo, regional va chet davlatlar stan- dartlarini qo‗llash
amaliyotini
kengaytirish.
O‗zbekiston milliy MHlarini halqaro, davlatlararo, regional va chet davlatlar
standartlarini bilan
uyg‗o‗nlash- tirishning eng samarali yo‗li, albatta, ularni to‗g‗ridan- to‗g‗ri qabul qilishdir. Halqaro,
regional va rivojlangan davlatlar standartlarini milliy standartlar sifatida qo‗llash mamlakatning
dunyo bozoridagi imkoniyatlarini kengaytiradi, eksport potensialini oshiradi.
Halqaro standartlarni har qanday davlatda to‗g‗ridan- to‗g‗ri qo‗llash ma‘lum talablarni qo‗yadi.
Buning uchun iqti- sodiyot tarmoqlari halqaro talablar darajasida ishlashga tayyor bo‗lishi,
sohalarda ilg‗or texnologiyalar
joriy eti- lishi, mahsulotlarga nisbatan halqaro darajadagi xavf-
sizlik me‘yorlari bajarilishi imkoniyati bo‗lishi kerak.
Halqaro, regional standartlarni milliy standartlar sifatida qo‗llash uchun mamlakat yoki uning
vakolatli ido- rasi shu tashkilotlarga a‘zo bo‗lishi kerak.
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi - bet 171

225
turlarining imkoniyatlari. Windows XR operasion tizimning oddiy va serverli
sistemalarini kompyuterga o’rnatish va ularning afzalliklari. Fayllarga hizmat
ko’rsatuvchi dasturlar. Sistemali dasturlarning roli va vazifasi. Kompyuterning tashqi
qurilmalarini boshqaruvchi dasturlar – drayverlar.
Windows Commander dasturi va unda ishlash imkoniyatlari. CD va CD-R kompakt
disklariga
fayllar ko’chirish. NERO sistemasi va uning imkoniyatlari. Turli formatdagi disklarga
fayllar ko’chirish. Dasturiy ta’minotning holati va rivojlanish tendensiyalari. Dasturiy
mahsulotlar, ularning asosiy tavsiflari va klassifikasiyasi. Operasion sistema va uning
turlari. Windows-zamonaviy axborot texnologiyalarining operasion sistemasi
Arxivlashtirish dasturlari: fayllarni arxivlashtirish xaqida umumiy ma’lumot, RAR va
ZIP arxivator dasturlar. Antivirus dasturiy vositalar: kompyuter viruslarining
xarakteristikalari, viruslarni aniqlash va ulardan himoya qilish dasturlari. Disklarga
xizmat kґrsatuvchi dasturlar: shikastlangan fayllar va disklarni tiklash, disklarni
fragmentasiyasini bekor qilish, ularning ishini tezlashtirish.
Qo’llaniladigan ta’lim texnologiyalari
Dopolnitel’no- - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot...

O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi
portal.guldu.uz-Kompyuter ta`minoti
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi
|
Align buyruqlari - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

ramka bilan ramkalash, bunda nafaqat to'liq ramka ichida joylashgan obyektlar, balki u
bilan kesishganlar ham tanlanadi. Obyektni o'zgartirish buyruqlari ularning tarkibiga
guruhni kiriting: afin transformatsiyalar, uzluksiz deformatsiyalar va parchalar shaklidagi
o'zgarishlar). Obyektlarni o'chirish uchun buyruqlar, odatda menyuning bir qismida
birlashtiriladi. Quyidagi obyektlar o'chiriladi: Tanlangan obyektlar;
Yordamchi egri chiziqlar va nuqtalar; Egri chiziqning bir qismi; Ikki nuqta orasidagi
egri chiziqning bir qismi; Hudud; Chamfer / yaxlitlash; Obyektlar parametrlari va xossalarini
to'g'rilash buyruqlari. Tahrirlovchilar foydalanuvchiga obyekt uslublari ustidan keng
qamrovli boshqaruvni ta'minlaydi. Agar shap panjarasi aylantirilsa, Orto rejimining
yo'nalishi aylanish burchagi bilan o'zgaradi. Rejim obyekt siqish maksimal chizish aniqligini
ta'minlaydi va chizmada mavjud bo'lgan obyektlarning xarakterli nuqtalariga "yopish"
imkonini beradi. Obyektni yopish mexanizmi mos keladigan nuqta so'ralganda faollashadi.
Rejim yordamchi inshootlar Kerakli kesishish va teginish nuqtalarini olish uchun parallel va
perpendikulyar chiziqlar, turli doiralar va yoylarning "ingichka chiziqlari" dagi
konstruktsiyalarni simulyatsiya qiladi. geometrik elementlar. Kelajakda olingan segmentlar,
yoylar va nuqtalarga ko'ra, "zarba" qilinadi va chizma tugallangandan so'ng "ingichka
chiziqlar" o'chiriladi. Yordamchi elementlar qog'oz nusxada ko'rsatilmaydi. Foydalanish
oyna tasvirni kerakli masshtabda ko'rish imkonini beradi. Deraza orqali butun chizma yoki
uning bir qismini ko'rish mumkin bo'lgan operatsiya masshtablash deyiladi. Bunday holda,
ixtiyoriy o'lchov birliklarida nuqtalar orasidagi masofalar doimo doimiy bo'lib qoladi.
Foydalanuvchiga, qoida tariqasida, oynani ko'rsatishning bir nechta variantlari
taqdim etiladi, masalan: oynaning diagonalida ikkita nuqtani ko'rsatish orqali (bu holda,
yangi oynaning "kauchuk" to'rtburchagi paydo bo'ladi. ekran) va yangi oynaning markaziy
nuqtasi to'rtburchakning markazi bo'ladi; oynaning markaziy nuqtasini va masshtabini
ko'rsatuvchi. Bundan tashqari, foydalanuvchiga chizmaning istalgan qismini, xuddi oyna
chizilgan maydon bo'ylab harakatlansa, masshtabni o'zgartirmasdan ko'rish imkoniyati
beriladi. Bu operatsiya panorama deb ataladi.
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 244

Mavzu bo’yicha o`quv mashg`ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O’qituvchining
O’quvchilarning
I.
Kirish
bosqichi
(10 daqiqa)
1.1. Mаvzu, mаqsаd vа rеjаlаshtirilgаn o’quv
nаtijаlаrini e’lоn qilаdi.
1.2. Rеjа sаvоllаrini ekrаngа chiqаrаdi.
1.3. O’quv fаоliyatini
bаhоlаsh mеzоnlаri
mа’lum qilinаdi.
Eshitаdilаr,
yozib
оlаdilаr.
Diqqat qiladilar.
II.
Аsosiy
bosqich
(60 daqiqа)
2.1. Tаlаbаlаr bilimini
fаоllаshtirish mаqsаdidа
blis-so’rоv o’tkаzаdi:
1.Obyektlarning bu to'plami nima to'plami deb
ataladi?
2.Tahrirlovchilar
foydalanuvchiga
nimani
ta'minlab beradi?
3.Foydalanuvchiga,
qoida tariqasida,
nechta
variantlari taqdim etiladi?
2.2. Vizuаl mаtеriаllаrdаn
fоydаlаngаn hоldа
mа’ruzа mаtеriаllаrini rеjа sаvоllаri bo’yichа
izchillikdа bаyon qilаdi (1-ilоvа).
Savollarga javob
beradilar.
Tinglаydilаr,
yozаdilаr.
III. Yakuniy
bosqich
(10daqiqa).
3.1. Mаvzugа хulоsа yasаydi. O’quv
jаrаyonidа
fаоl ishtirоk etgаn tаlаbаlаrni rаg’bаtlаntirаdi.
3.2. Klаstеr tuzish qоidаlаrini eslаtаdi (2-ilоvа).
Mustаqil ish uchun vаzifа bеrаdi:
kompyuter
grafikasi turlari (rastrli,
vektorli, fraktal)
bo’yicha
klaster
tuzish.
O’qituvchining
bоshlаng’ich
nаzоrаt
vаriаnti
3-ilоvаdа
kеltirilgаn.
Diqqat qiladilar.
Vazifani yozib
oladilar.
Sinov savollari? - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

79-MAVZU
Obyektlar, yo‘nalishlar va panjaralar bo‘yicha tekislash.
1.1.O`quv mashg`ulotining ta`lim texnologiyasi modeli
O’quv sоаti: 2 sоаt
O’quvchilar sоni: 25-30 gacha
O`quv mashg`uloti shakli va
turi
Amaliy–yangi bilimlаrni egаllаsh bo’yichа o’quv
mаshg’ulоt
O’quv mаshg’ulоt rеjаsi
1.Obyektlarni vertikal o'q bo'ylab tekislash.
2. Matn manbasi obyektlaridan foydalanish.
3. Obyektni o'zgartirish buyruqlari
O`quv mashg`uloti maqsadi: O`quvchilarda obyektlar,
yo‘nalishlar va
panjaralar bo‘yicha tekislash haqida umumiy tasavvur va tushunchalarni shakllantirish
O’qitish natijasi: Obyektlar, yo‘nalishlar va panjaralar bo‘yicha tekislash bo`yicha
mavzuni o’zlashtirish natijasida o’quvchida shakllanadigan bilim, ko’nikma yoki
kompetentsiyaga ega bo’ladi.
Pedagogik vazifalar:
1.
Obyektlarni
vertikal
o'q
bo'ylab tekislash roli va o’rni
haqida ma’lumot berish.
2. Matn manbasi obyektlaridan
foydalanish,
mazmuni
va
vazifalarini yoritib berish.
3.
Obyektni
o'zgartirish
buyruqlarini ochib berish.
O`quv faoliyatining natijalari:
1.Obyektlarni vertikal o'q bo'ylab tekislash roli va
o’rni haqida aytib beradilar.
2.Matn manbasi obyektlaridan foydalanish, mazmuni
va vazifalarini ko’rsatib beradilar.
3. Obyektni o'zgartirish buyruqlarini sanab beradilar.
O’qitish metodlari:
Vizual ma’ruza, tushuntirish, blis-so’rоv, BBB.
O’qitish vositalari:
O’quv materiali, slaydlar, kompyuter tizimi,
proektor.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakllari:
Jamoaviy, ommaviy.
O’qitish shart-sharoiti:
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan auditoriya.
Qaytar aloqaning yo’l va
vositalari:
Og`zaki nazorat: savol-javob.
ortativ atti isk - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

31
M
M M
olograﬁ k disk (
) optik disklarning keyingi
avlodi bo
ʻ
lishi mumkin edi.
2-bob: Apparat va dasturiy ta’minot
Bu 4,7 GB maʼlumotni saqlaydigan DVD disk va 700 MB
maʼlumotni (yoki 80 daqiqalik audio) saqlashi mumkin
boʻlgan CD disk bilan taqqoslaganda katta farq qiladi
Blu-ray disk qurilmasi Blu-ray disklardan maʼlumotlarni
oʻqish yoki ularga yozish uchun kerak boʻladi U disk
yuzasidagi chuqurcha larga yozilgan maʼlumotlarni
lazerlar orqali oʻqiydi Asosiy Blu-ray disk qurilmasi
ma’lumotlarni 4,5 MB/s tezlikda, 16x Blu-ray disk
yurituvchi esa 72 MB/s tezlikda oʻqiy oladi Bu HDDga
nisbatan ancha sekin, ammo butun HDD bilan
taqqoslaganda disklarni sotib olish juda arzonga tushadi
Standart Blu-ray disk faqat oʻqiladi va HD fi lmlarni
tarqatish uchun ishlatiladi Lekin arxivlash va zaxira
nusxani yaratish uchun foydali boʻlgan bir marta
yoziladigan (Blu-ray) disklarni sotib olish ham mumkin
Bundan tashqari, yangidan yozish va oʻchirish imkoniga
ega qayta yoziladigan (Blu-ray) disklar ham bor, ular
zaxira nusxani yaratish uchun ham, maʼlumotlarni
uzatish uchun ham qoʻl keladi
otira kartasi
otira kartasi kichik platadagi esh xotira Ular odatda
raqamli fotokameralarda, raqamli videokameralarda
va mobil telefonlarda qoʻllanadi Ular juda kam joy
egallagani sababli kichik hajmdagi qurilmaga oʻrnatish
uchun mos keladi Shuningdek, portativ boʻlgani bois
maʼlumotlarni kompyuterga oʻtkazish qulay Turli
formatdagi kartalar mavjud, ammo aksariyat qurilmalar
uchun Secure Digital (SD) va microSD kartalari afzalroq
MicroSD kartalar oʻlchami atigi 15 x 11 x 0,7 mm
Ichki va tashqi qurilmalarning har birini kiritish,
chiqarish va xotira qurilmalariga ajrating
-mashgʻulot - Maktabgacha va

90
Agar bitta keks
tayyorlash narxi
10 000 so‘m bo‘lsa
va 50 000 so‘m
ga sotilsa, har bir
keksdan 40 000
so‘m foyda olinadi.
Ushbu qiymatlarni
hisoblash
uchun qanday
ma’lumotlarni bilish
kerak?
Maslahat
1-mashgʻulot
1. Elektron jadvalning maqsadlarini aniqlang.
Qanday ma’lumotlar kiritish talab qilinadi? Keks narxi va sof foyda miqdorini
aniqlash uchun sizga nima kerak?
Elektron jadvaldan qanday ma’lumotlar olishni xohlaysiz? Nimalarni
aniqlamoqchisiz?
2. Elektron jadvalga kiritishingiz kerak bo‘lgan ma’lumotlarni aniqlang. Sizga zarur
barcha yorliqlarning ro‘yxatini yozing.
3. Elektron jadvalda ishlatishingiz kerak bo‘lgan formulalarni aniqlang.
Qanday ma’lumotlarni qay usulda topmoqchi ekaningizga e’tibor qiling. Agar
hozir hammasini aniqlay olmasangiz, tashvishlanmang.
Elektron jadvalni yaxshilash

86
8.1-mashgʻulot
O‘z maqsadlaringiz aks etgan jadvalni yarating.
Birinchi ustunga
Ultimate League
nomli elektron jadval uchun ishlab chiqilgan
maqsadlaringizni kiriting. Har bir maqsadga qanchalik erishganingiz haqida o‘ng
tomondagi ustunga yozing.
Batafsilroq baholash uchun isbotlar keltiring. Masalan, qaysi kataklarga qarash
kerakligi kabi. Bu ishingizni boshqa birov tekshirishi va baholashini osonlashtiradi.
8.2-mashgʻulot
Ultimate League
nomli elektron jadvalni takomillashtirishning uchta usulini
yozing. Quyidagilar haqida fikr yuriting:
• Jadvalda ishlamayotgan elementlar bormi?
• Bu elementdan foydalanishni osonlashtira olasizmi?
• Qo‘shimcha funksiyalarni qo‘sha olasizmi?
• Ushbu jadvalni yanada yaxshiroq tarzda yaratish mumkin edimi?
Elektron jadval natijalarini diagramma sifatida taqdim etish
Jadvaldagi ma’lumotlarni o‘qish va talqin qilish qiyinchilik tug‘dirishi mumkin. Ba’zan
ma’lumotlarni grafikda ko‘rish osonroq. Elektron jadval yordamida diagrammalar
yaratish mumkin.
• form obyektini tahrirlash;
•

99
Ma’lumotlar bazasidan maqsadli foydalanish
Darsni boshlashdan avval
Quyidagilarni bilishingiz kerak:
• ma’lumotlar bazasi nima ekani va nima uchun undan ma’lumotlarni saqlashda
foydalanish;
• ma’lumotlar bazasini boshqarish;
• ma’lumotlar bazasiga ma’lumotlarni kiritish;
• soʻrov yaratish uchun qidirish mezonlarini tanlash va kiritish.
Kirish
Ma’lumotlar bazasi ma’lumotlarni tizimli, tushunarli holda saqlash uchun ishlatiladi.
Barcha ma’lumotlarni bir joyda saqlash kerakli ma’lumotni tez va oson topish uchun
soʻrov tuzish imkoniyatini yaratadi.
Ma’lumotlar bazasi bir va bir necha
jadvallardan
tashkil topgan boʻladi. Oddiy
ma’lumotlar bazasi odatda bitta jadvaldan iborat boʻlib,
oddiy matnli ma’lumotlar
bazasi (flat file database) deb ham yuritiladi. Uning tarkibi oddiy, lekin yaratish va
oʻrnatish oson.
Kundalik hayotingizda koʻp qoʻllaydigan ba’zi ma’lumotlar bazasi
tarqoq ma’lumotlar
bazasi (distributed databases) deyiladi. Ma’lumotlar har doim ham bir joyda
saqlanmaydi. Ular turli kompyuterlarda joylashishi mumkin. Bu shuni anglatadiki, siz
biror narsani qidirayotganda, uni ehtimoliy saqlanadigan barcha joylardan izlashingiz
kerak.
Kalit so‘zlar
So‘rov: ma’lum bir
maqsad uchun ma’lu-
motlarni ajratib olish.
Jadval:
ma’lumotlarni tartibli
ravishda saqlashga
moʻljallangan ustun
va qatorlar tizimi.
Oddiy matnli maʼlu-
Xotira qurilmalari - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

|
Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd Pdf ko'rish
|
bet | 43/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJAXotira qurilmalari
Foydalanuvchi maʼlumotlarni ikkilamchi xotiraga
saqlashiga sabablar juda koʻp
•
hujjat yaratishda, foydalanuvchi keyinchalik ushbu
hujjatga oʻzgartirishlar kiritishi uchun uni ikkilamchi
xotiraga saqlaydi
•
foydalanuvchi hujjatni tahrirlash yoki oʻqish uchun
boshqalar bilan almashish maqsadida uni ikkilamchi
xotiraga saqlaydi
•
foydalanuvchi hujjatlarni arxivlash maqsadida
saqlab, kelajakda ishlatadi
•
maʼlumotlar bazasidan foydalanganda har bir
yangi yozuv yoki yozuvga oʻzgartirishlar ikkilamchi
xotiradagi maʼlumotlar bazasiga saqlanadi
•
foydalanuvchi maʼlumotlarning qoʻshimcha zaxira
nusxasini yaratadi
Ikkilamchi xotiraga saqlashning boshqa sabablari
quyidagilar
•
har bir dastur ikkilamchi xotirada saqlanib, dastur
ochilganda RAMga yuklashga tayyor boʻladi
•
kompyuter mavjud boʻlgan RAM miqdorini
kengaytiruvchi virtual xotira faylini saqlash uchun
ikkilamchi xotiradan foydalanadi, lekin bu xotiraning
virtual qismini juda sekinlashtiradi
Ma nit tasma
Magnit tasma maʼlumotlarning zaxira nusxasini yaratish
va arxivlash uchun ishlatiladi Maʼlumotlar ketma-ket,
ya’ni elementlar birin-ketin saqlanadi Tasma qurilmasi
orqali tasma oʻralgan paytda unga ma’lumotlar
yoziladi Tasmalar arzonligi va yuqori sigʻimga egaligi
bois zaxira nusxasini yaratish va arxivlash uchun eng
yaxshi variant Chunki maʼlumotlar oddiy ketma-
ketlikda saqlanadi
Maʼlumotni olishda talab qilinadigan maʼlumotlarni
topish uchun biroz vaqt ketadi Chunki tasma
maʼlumotlar saqlanadigan joyning aniq qismiga
oʻralishi kerak Shuning uchun magnit tasmadan
kundalik ish jarayonida foydalanib boʻlmaydi Agar
maʼlumotlar zaxira nusxasidan tiklanishi kerak boʻlsa,
bunga biroz vaqt ketadi, kompyuterning ikkilamchi
xotirasini toʻliq tiklash kerak boʻlsa, unda bu tasmani
ketma-ket oʻqish orqali amalga oshiriladi
Tasmalar kompyuter yoki server uchun ikkilamchi
xotiraning zaxira nusxasini yaratishda juda qoʻl keladi
Chunki ular bir necha terabayt (TB) maʼlumotlarni
saqlab tura oladi 2014-yilda Sony kompaniyasi 185 TB
maʼlumotni saqlashga qodir magnitli tasma kassetasini
ishlab chiqdi
Diqqat!
otira qurilmasining asosiy vazifasi kompyuter
tomonidan ishlatilishi mumkin boʻlgan
maʼlumotlar yoki dasturiy ta’minotlarni saqlashdir
otira qurilmasi ikkilamchi xotira deb ham
nomlanadi, u o
ʻ
zgaruvchan emas, shuning uchun
kompyuter oʻchirilganda maʼlumotlar yoʻqolmaydi
ICT_STB_G10-11_c02_p023-053_NT_R6_2023.indd 31
31.10.2023 9:51:22
|
| |
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 245

79. Mavzu: Obyektlar, yo‘nalishlar va panjaralar bo‘yicha tekislash.
Reja:
1.Obyektlarni vertikal o'q bo'ylab tekislash.
2. Matn manbasi obyektlaridan foydalanish.
3. Obyektni o'zgartirish buyruqlari.
Obyektlarning bu to'plami tanlov to'plami deb ataladi.
Agar siz obyektlarni
tekislashdan oldin ularni belgilab qo'ysangiz, tanlovning yuqori chap burchagida joylashgan
obyekt mos yozuvlar sifatida ishlatiladi.
2.
Arrange
Align
va
tarqatish
Align
and
distribute
tugmasini
bosing.
3. Align yorlig'ini bosing.
4. Vertikal
tekislashni,
gorizontal
tekislashni
yoki
ikkalasini
belgilang:
• Obyektlarni vertikal o'q bo'ylab tekislash uchun Chap, Markaz yoki o'ng katakchasini
yoqing.
•Obyektlarni gorizontal o'q bo'ylab tekislash
uchun Yuqori, Markaz yoki Pastki
katakchani yoqing.
5. Obyektlarni tekislash ro'yxatidan Faol obyektlarni tanlang. Obyektni o'zgartirish
buyruqlari Agar siz matn
obyektlarini tekislasangiz, Matn manbasi obyektlaridan
foydalanish ro'yxati oynasidan quyidagilardan birini tanlang:
Birinchi qatorning asosiy
chizigʻi — mos yozuvlar nuqtasi sifatida matnning birinchi qatorining asosiy chizigʻidan
foydalanadi. Oxirgi qatorning asosiy chizig‘i — mos yozuvlar nuqtasi sifatida matnning oxirgi
satrining asosiy chizig‘idan foydalanadi Bounding box — mos yozuvlar nuqtasi sifatida matn
obyektining chegaralovchi maydonidan foydalanadi.Bundan tashqari, Align and distribute
dialog oynasidan foydalanmasdan, Arrange Align and distribute tugmasini bosish va birinchi
oltita tekislash buyruqlaridan birini bosish orqali obyektlarni
boshqa obyekt bilan tezda
tekislashingiz mumkin. Buyruq nomi yonidagi harf obyektlarni tekislash uchun
foydalanishingiz mumkin bo'lgan klaviatura yorlig'ini bildiradi.
maktab an
tash ari a - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

|
Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd Pdf ko'rish
|
bet | 47/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJAmaktab an
tash ari a
olib chiqishda maʼlumotlar
yoʻqolishiga olib keladi
HDD disk anchagina katta sigʻimga ega (8 TB
atrofi da) Bu kichik
maktab s rv ri a i
barcha
maʼlumotlarni saqlash uchun yetarli boʻlishi
mumkin, ammo kattaroq
maktab
uchun bir
nechta tashqi HDD disk talab qilinadi
Bu
maktab
boʻlgani sababli zaxira nusxasi
olingan baʼzi maʼlumotlar shaxsiy maʼlumotlar
boʻlishi mumkin va ularni Shaxsiy maʼlumotlarni
himoyalash toʻgʻrisida gi qonunga muvofi q himoya
qilish kerak Maʼlumotlarning oʻlchami
maktab an
tash ari a
olib chiqishda ularning yoʻqolishi yoki
oʻgʻirlanishi ehtimolini oshiradi Biroq maʼlumotlar
yoʻqoladigan yoki oʻgʻirlanadigan boʻlsa, ularni
oʻqib boʻlmaydigan qilib qoʻyish uchun shifrlashdan
foydalanish mumkin
axira nusxasini bitta tashqi HDD diskda saqlash
u har kuni maktabga qaytib kelishi kerakligini
anglatadi Bu esa uni
maktab an tash ari a
saqlash imkonidan mahrum qiladi Shu sababli
maktab tashqarisida doim zaxira nusxasi
borligini ta’minlash uchun bir nechta tashqi
HDD disklar talab qilinadi va bu juda qimmatga
tushishi mumkin
ulosa ilib aytish mumkinki
, tashqi HDD
diskni maktab tashqarisiga olib chiqish mumkin
boʻlsa-da, narxi qimmatligi va sigʻimi yetarli
emasligi tufayli maqsadga muvofi q emas
vazifaga muvofi qligini baholashingiz kerak boʻladi
Baholashda siz ikkala sababni ham qurilmaning
nima uchun mos va mos emasligini koʻrib chiqishingiz,
soʻngra xulosa chiqarishingiz kerak
Sizdan, shuningdek, berilgan vazifa uchun tegishli
qurilmadan foydalanishni baholash soʻralishi mumkin
Bunday holatda ushbu qurilmalar nima uchun mos
kelishining faqat ijobiy sabablarini keltirishingiz kerak
Tahlil qilish va baholashda qurilmaning qaysi xususiyatlari
siz amalga oshirishingiz kerak boʻlgan vazifaga mos kelishi
oʻylab koʻriladi Buning uchun vazifaning muhim jihatlari
aniqlanadi va qurilmaning foydali xususiyatlarini vazifaning
har bir jihati bilan bogʻlanadi
Imtihon javoblari OMR yordamida skanerlanadi va
har bir oʻquvchi uchun javob saqlanadi Barcha
javoblar skaner qilingandan soʻng saqlangan
javoblar tekshiriladi va har bir oʻquvchi uchun
natijalar hisoblab chiqiladi Natijalar chop etiladi
2 12-rasm ushbu jarayonni aks ettiradi
2.12-rasm. oʻp variantli I OS diagrammasi.
M
Berilgan har bir ssenariy uchun quyidagi
qurilmalardan foydalanishni tahlildan oʻtkazing
va muhokama qiling Faqat ijobiy sabablarni
keltirishingiz kerakligini yodda tuting
ICT_STB_G10-11_c02_p023-053_NT_R6_2023.indd 34
31.10.2023 9:51:22
|
| |
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 35

Mavzu bo’yicha o`quv mashg`ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O’qituvchining
O’quvchilarning
I.
Kirish
bosqichi
(10 daqiqa)
1.1. Mаvzu, mаqsаd vа rеjаlаshtirilgаn o’quv
nаtijаlаrini e’lоn qilаdi.
1.2. Rеjа sаvоllаrini ekrаngа chiqаrаdi.
1.3. O’quv fаоliyatini bаhоlаsh mеzоnlаri mа’lum
qilinаdi.
Eshitаdilаr,
yozib
оlаdilаr.
Diqqat qiladilar.
Diqqat qiladilar.
II.
Аsosiy
bosqich
(60 daqiqа)
2.1. Tаlаbаlаr bilimini
fаоllаshtirish mаqsаdidа
blis-so’rоv o’tkаzаdi:
1. Photoshop dasturida qalamlar bilan ishlash?.
2. Rasmlarni yangi qatlamlarga qo’shish?
2.2. Vizuаl mаtеriаllаrdаn
fоydаlаngаn hоldа
mа’ruzа mаtеriаllаrini rеjа sаvоllаri bo’yichа
izchillikdа bаyon qilаdi (1-ilоvа).
Savollarga javob
beradilar.
Tinglаydilаr,
yozаdilаr.
III. Yakuniy
bosqich
(10daqiqa).
3.1. Mаvzugа хulоsа yasаydi. O’quv
jаrаyonidа
fаоl ishtirоk etgаn tаlаbаlаrni rаg’bаtlаntirаdi.
3.2. Klаstеr tuzish qоidаlаrini eslаtаdi (2-ilоvа).
Mustаqil ish uchun vаzifа bеrаdi:
kompyuter
grafikasi turlari (rastrli,
vektorli, fraktal) bo’yicha
klaster
tuzish.
O’qituvchining
bоshlаng’ich
nаzоrаt vаriаnti 3-ilоvаdа kеltirilgаn.
Diqqat qiladilar.
Vazifani yozib
oladilar.
Birinchi navbatda, ma‘lumot kiritilgan ustunlar belgilanadi. Sarlavhalarni ham 
qo‘shishni unutmaslik kerak.
9-amaliy koʻnikma

87
Elektron jadvaldan
maqsadli foydalanish
2. Agar ikkita ustun yonma-yon bo‘lmasa, ulardan biri ajratib belgilanadi. Keyin
klaviaturada
CTRL tugmasi bosilib, ikkinchisi belgilanadi.
3.
Insert
menyu bo‘limi ochiladi.
4. Menyudagi tanlovlar orasidan diagrammalardan biri tanlanadi.
5. Diagramma sarlavhasi bosiladi va mos nomga o‘zgartiriladi.
6. O‘ng tomondagi funksiyalardan foydalanib diagramma tahrirlanadi.
• + belgisi o‘q sarlavhalarini qo‘shadi.
• bo‘yoq cho‘tkasi belgisi diagramma stilini tahrirlaydi.
@edurtm_uz
89
Elektron jadvaldan maqsadli foydalanish
5. Foyda miqdori ishtirokchilar soniga qarab qanday o‘zgarganini ko‘rsatuvchi
chiziqli diagramma yarating.
Grafikka mos sarlavha va o‘q yorliqlarini joylang.
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 46

Mavzu bo’yicha o`quv mashg`ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O’qituvchining
O’quvchilarning
I.
Kirish
bosqichi
(10 daqiqa)
1.1. Mаvzu, mаqsаd vа rеjаlаshtirilgаn o’quv
nаtijаlаrini e’lоn qilаdi.
1.2. Rеjа sаvоllаrini ekrаngа chiqаrаdi.
1.3. O’quv fаоliyatini bаhоlаsh mеzоnlаri mа’lum
qilinаdi.
Eshitаdilаr,
yozib
оlаdilаr.
Diqqat qiladilar.
Diqqat qiladilar.
II. Аsosiy
bosqich
(60 daqiqа)
2.1. Tаlаbаlаr bilimini
fаоllаshtirish mаqsаdidа
blis-so’rоv o’tkаzаdi:
1. CMYK
rang
modellari
qanday
ishlaydi?
2. Rang
modellari nechta?
2.2. Vizuаl mаtеriаllаrdаn fоydаlаngаn hоldа
mа’ruzа mаtеriаllаrini rеjа sаvоllаri bo’yichа
izchillikdа bаyon qilаdi (1-ilоvа).
Savollarga javob
beradilar.
Tinglаydilаr,
yozаdilаr.
III. Yakuniy
bosqich
(10daqiqa).
3.1. Mаvzugа хulоsа yasаydi. O’quv
jаrаyonidа
fаоl ishtirоk etgаn tаlаbаlаrni rаg’bаtlаntirаdi.
3.2. Klаstеr tuzish qоidаlаrini eslаtаdi (2-ilоvа).
Mustаqil ish uchun vаzifа bеrаdi: kompyuter
grafikasi turlari (rastrli,
vektorli, fraktal) bo’yicha
klaster
tuzish.
O’qituvchining
bоshlаng’ich
nаzоrаt vаriаnti 3-ilоvаdа kеltirilgаn.
Diqqat qiladilar.
Vazifani yozib
oladilar.
14. Mavzu: Rang modellari va rejimlari.
Reja:
1. Rang modellari.
2. RGB rang modeli (sistemasi)
3. Rangning yorqinligi 0 dan 100 gacha o’zgarishi.
Rejim – Rejim (Mode) – buyrugi rasm rejimini uzgartirish. Asosiy rejimlar:
Grayscale – kul rang xolatiga utkazish, Indexed Color – kursatilgan ranglar soni xolatiga
utkazish (256 gacha), CMYK Color – turta asosiy ranlar orkali kodlash (moviy, sarik, kora va
kizgish ranglar),
RGB Color – uchta asosiy ranglar orkali kodlash (kizil, yashil, kuk)
Bizning ko’zimiz miya bilan organizmning asab sistemasi orqali boq’langan. Agar ko’zning
to’zilishini fotoapparat, kinoga olish apparati va televizion
kamera kabi hozirgi zamon
optikaviy apparatlarining to’zilishi bilan taqqoslasak ular orasida o’xshashlik borliqini
sezishimiz mumkin.
Biror bir ranglar aralashmasidan olish mumkin bo’lmagan
ranglar asosiy ranglar
deyiladi. Qizil, yashil va ko’k ranglar–asosiy ranglar hisoblanadi. Ularni bir hil aralashtirsak
oq hosil bo’ladi.
Biz sezgi organlarimiz orqali atrof muhit haqida juda ko’p ma’lumot olamiz. Bu
ma’lumotlarning 90% ni ko’rish orqali qabul qilamiz. Yoruq’lik oqimi bu ma’lumotlarni
eltuvchi hisoblanadi.
Mavzu: Layers (Sloi) palitrasi va asosiy vazifalari

Duotone rejimidagi tasvir Advanced TIFF formatida saqlana olmaydi.
Qatlamlarni tasvirlarning
nusxasi tarzida birlashtiring, bu original tasvirda bo‘lmasin,
keyinchalik ko‘p qatlamli tasvirlar bilan ishlash mumkin bo‘ladi.
Save (Сохранить) buyrug‘i bajarilganda oldingi tasvirning nusxasini yangisi bilan
almashtiriladi.
Mavzu: Qatlamva simvollar

|
Mavzu: Qatlamva simvollar Pdf ko'rish
|
bet | 36/263 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 10,15 Mb. | | #151310 |
Bog'liq file (6)11. Mavzu: Qatlamva simvollar.
Reja:
1.Qatlam obyektlar joylashtiriladigan прозрачную tekislik.
2.Tekislikni barcha obyektlari bilan silzitish.
3.Yangi qatlamlarni qo’shish.
Qatlam deganimizda obyektlar joylashtiriladigan прозрачную tekislik. Bu
tekislikni barcha obyektlari bilan jilzitishga, o’chirishga, ekranda ko’rsatishga va bosmadan
chiqarishga bo’ladi. CorelDraw dasturida hujjatlarni yoratganda to’rtta qatlam bo’ladi:
birinchi qatlam– tasvirlanadigan (Layer 1), ekkinchisi – (Master Grid) tori uchun,
uchincuisi - (Master Guides) yonalish ushun va tortinchi – «ish stoli » (Master Desktops)
uchun. Yangi qatlamlarni qo’shish obyektlar bilan ishlashda qiyinchilik tugdirmaydi. Har
bir sahifadagi qatlamlar soni bir xil parametrlarda va bir xil nomida bo’ladi. Agarda
qandaydir qatlam bitta sahifada ko’rinmas holiga kelib qolsa boshqa sahifalardagi
qatlomlar ham ko’rinmas bo’ladi.
•
Auto Select Layer soxasi - sichqoncha yordamida aktiv bo’lmagan qatlamni aktiv
qilish.
•
Show Bounding Box - tanlangan soxa chegaralarida ramka xosil qilish. Ushbu ramka
yordamida rasmni cho’zish va aylantirish mumkin bo’ladi.
Kadrlovchi - Crop (Kadrirovanie) - [C] - faylning kerak emas qismlarni qirqib olib
rasmni kichkinalashtirish. Buning uchun kerakli soxani tanlab ENTER tugmasini bosamiz,
agar tanlanishni bekor qilmoqchi bo’lsak ESC tugmasini bosshimiz kerak.
Bo’lish pichoqchasi - Slice (Narezka) - [K] - tasvirni bir nechta qismga bo’lib chiqib
uni Internetda qismlarga bo’lingan xolatda chiqarish uchun tayyorlab qo’yadi.
Bo’linishlarni sozlash - Slice select (Vыbor moduley) - [K] - bir nechta qismga
bo’lingan tasvirni sozlash (bulaklarni cho’zish).
Xususiyatlar satrida quyidagilar aktiv bo’ladi:
•
Style soxasi yordamida tanlash xolatini tanlaymiz. Normal - cheksiz soxa,
|
| |
Mahsulot tayyorlash texnalogiyasi

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA'LIM , FAN VA
INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
BUXORO DAVLAT UNIVERSITETI
FIZIKA-MATEMATIKA FAKULTETI
9 - 2 TEX S -20 guruh talabasi
SAIDOVA GULHAYO JAHONQULOVNANING
“MAHSULOT TAYYORLASH TEXNALOGIYASI ”
FANIDAN
MAVZU: Go`shtdan taomlar tayyorlash texnalogiyasi
Raxbar: N.M.Karimova
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-noyabrdagi “Taʼlim-tarbiya tizimini yanada takomillashtirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-4884-sonli qarori ilovasining 4-bandiga ko‘ra “Maktabgacha, umumiy o‘rta, professional va oliy taʼlim o‘quv dasturlari va fanlarning uzluksizligini taʼminlash” vazifasi belgilangan.
Hozirgi paytda maktablarda texnologiyalardan foydalanishni o`quvchilarga o`rgatish jarayonida mashg`ulotlarni tashkil etish, mashg`ulotlarni o`tkazishda yangi pedagogik va axborot iqtisodiyotini qo`llash o`quv uslubiy ta`minot muammolariga qaratilgan bir necha yangiliklarni amalga oshirilmog`i lozim. Shu jumladan, amaliy mashg`ulotlar uchun uslubiy qo`llanmalarni takomillashtirish hamda ulaning o`quv-tarbiya jarayoniga yangi pedagogik texnologiyalar asosida tadbiq etish maqsadga muvofiq bo`ladi.
Quyidagilarning kombinatsiyasi [2]:
• 
maʼlumotlar tizimining asosiy elementiga 
oid maydonlar toʻplami
Javoblar

352
•
Mijoz /
xodim haqidagi barcha joriy
maʼlumotlarni saqlaydi
•
Tranzaksiya fayli odatda asosiy faylni
yangilash uchun qo‘llanadi.
8-bob. Elektron jadvallar
1.
Belgilangan
diapazonga katak nomi bilan
bevosita
murojaat qilish mumkin,
link shart
emas; qidirish funksiyasini o‘zgartirish uchun
mutlaq mos yozuvlar sifatida ishlatilishi mumkin.
2.
Formula deganda , ,
kabi birlamchi arifmetik
amallari orqali bajariladigan oddiy hisob-kitob
amallari tushuniladi. Funksiya esa o‘z nomiga
ega va foydalanuvchi bilmagan formulalardan
iborat oldindan aniqlangan kompleks hisoblash
amallari.
3.
Foydalanuvchi har bir katakni ketma-
ket oʻqishi va manba maʼlumotlari bilan
taqqoslashi mumkin Bir qatorni oʻqib bo‘lgach,
foydalanuvchi keyingi qatorga oʻtadi va
amaliyotni takrorlaydi.
4.
Formulalar va funksiyalar takrorlanganda mutlaq
katak o‘zgarmaydi,
nisbiy kataklar qator yoki
ustunga bog‘liq ravishda oʻzgaradi
5.
Soliq stavkasi bitta katakda saqlanadi.
Narxlar
toʻplami ustunda saqlanadi
Ustundagi birinchi
narxga qoʻllanadigan soliqni hisoblashda narx
uchun nisbiy mos yozuvlar (masalan, B3) va
soliq stavkasi
uchun mutlaq mos yozuvlar
(masalan, F 1) qo‘llanadi Ushbu maʼlumot
birlashtirilib, elektron jadvalda takrorlanadi. B3
quyidagi har bir satrda takrorlangani uchun B4,
B5 va boshqalarga oʻzgaradi, ammo F 1
o‘zgarmaydi.
6.
Chiziq, chunki u ma’lum vaqt ichida
maʼlumotlarning qanchalik oʻzgarganini
koʻrsatadi
bii)
E2*4.55 [1].
1biii)

353
4a)
Quyidagilarning istalgan uchtasi [3]:
oʻzgaruvchilar yordamida bosib oʻtilgan
masofani oʻzgartirish mumkin 1
Mashina 300
km yursa, narxi qancha turadi?” kabi savollar
berilishi mumkin [1]; formulalar va funksiyalar
yordamida umumiy xarajatlarni hisoblash
mumkin 1 grafikalar va jadvallar yordamida
har bir mashinaning narxlarini taqqoslash
mumkin [1]; formulalar va funksiyalar avtomatik
qayta hisoblab chiqiladi va natijalarni darhol
koʻrish mumkin 1 shartli formatlash ma’lum
bir qiymatga ega mashinalarni koʻrsatish uchun
qo‘llanadi [1]; maqsadni qidirish orqali [1]
harakatlanishning eng maqbul tezligini aniqlash
mumkin.
4b)
Quyidagilarning biri [1]: model faqat qoidalar
kabi yaxshi boʻladi 1 mashina bosib oʻtgan
tezlikni hisobga olish kerak [1]; tirbandliklar kabi
kutilmagan holatlar xarajatlarga taʼsir qiladi 1
5.
Quyidagilarning istalgan kombinatsiyasi
[4]: boshqa avtomobillar, piyodalar bilan
bog‘liq xatarlarning oldini olish mumkin [1],
chunki simulyator ularni modellashtiradi [1].
Oʻqituvchining hamisha hozir boʻlishi shart
emas [1], chunki simulyator hech qanday xavf
tugʻdirmaydi 1 Oʻquvchilar odatda boshdan
kechirmaydigan vaziyatlarni, masalan, yoʻlga
bolalarning yugurib chiqib qolishini xavfsiz sinab
ko‘radi [1], chunki ularni modellashtirish mumkin
[1].
Oʻquvchilar boshqa haydovchi va yo‘lovchilarga
xalal bermay, murakkab amallar bilan
shugʻullanishi mumkin 1 , chunki simulyator
trafik mavjudligini modellashtira oladi 1
Ochiq manbalar - Maktabgacha va

161
Glossariy
Oflayn
int.
Offline
elektron pochta serveriga ulanmaganlik holati;
kompyuter, qurilma yoki dasturning tarmoqqa
ulanmagan holati.
Oflayn yuborish
int.
Offline send
elektron pochta akkauntiga ulanmagan holda xat
yozish va uni yuborish.
Oldindan belgilangan amal
Pre-defined action
bajarilishi va yakunlanishi oldindan belgilab qo‘yilgan
muayyan amal.
Oldingi versiyada tiklash
Revert
fayl yoki hujjatning eski versiyasiga qaytish.
Ommaviy axborot manbasi
mad.
Media source
keng jamoatchilik bilan aloqa qilishga xizmat qiladigan
har qanday manba. Masalan, televideniye, radio,
yangilik saytlari va h.k.
OMR
OMR
Optical Mark Recognition
belgilarni optik o‘qish, masalan, so‘rovnoma va testlar
kabi hujjatlarga kiritilgan belgilarni skanerlash jarayoni
davomida yozib olish.