nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Texnologiyalari universiteti samarqand filiali

MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
"Kompyuter injiniring" fakulteti
"Kompyuter tizimlari" kafedrasi
"Kompyuter arxitekturasi” fanidan
Mavzu: Parallel kompyuterlarning arxitekturasi ularning
tuzilishi va ishlash tamoyillari.
Bajardi:
KIS21-01 guruh talabasi
Xo’rozboyev.I
Qabul qildi:
Sobirov R.A
SAMARQAND – 2024
Mavzu:Parallel kompyuterlarning arxitekturasi ularning tuzilishi
va ishlash tamoyillari
.
Reja:
1.
Parallel kompyuterlarning arxitekturasi ularning tuzilishi va
ishlash
2
.Parallel ishlov berish va ularning tamoyillari
.
Tayanch atamalar:
CU - nazorat qurilmasi, PD - ma'lumotlar xotirasi, SIMD
(Single Instruction Stream, Ma’lumotlarni modifikatsiyalash , Ma’lumotlarni
yaratish, MISD
O’tgan mavzularda allaqachon parallel hisoblash tizimlarini tashkil etishning
turli xil usullari aniqlangan. Bu erda vektor konveyerli kompyuterlar, ommaviy
parallel va matritsali tizimlar, keng buyruqli so'zlar, maxsus protsessorlar, klasterlar,
juda ko'prikli arxitekturali kompyuterlar va hokazo. Kompyuterlarga qo'ng'iroq
qilishingiz mumkin. Xuddi shu ro'yxatda hali muhokama qilinmagan mimariler
Masalan, sistolik massivlar yoki dataflow kompyuterlar. Shu bilan birga, tavsifning
to'liqligi uchun xotira tashkil etilishi, protsessorlar o'rtasidagi muloqot topologiyasi,
alohida qurilmalar ishining sinxronlashi yoki operatsiyalarni bajarish usuli kabi
muhim parametrlar qo'shiladi, keyin turli xil me'morchiliklarning soni mutlaqo
tushunarsiz bo'ladi. Nima uchun juda ko'p parallel arxitektura mavjud? Ularning
o'zaro aloqasi qanday? Har bir me'morlikni tavsiflovchi asosiy omillar nima? Bu
kabi savollarga javobni topishning o'zi kompyuter tizimlarining arxitekturasini
tasniflash zaruriyatiga olib keladi. Bu yo'nalishdagi faol harakatlar M. Flynn o'tgan
asrning 60- yillari oxirida tasnifi birinchi versiyasining nashr etilganidan so'ng
boshlangan edi.
Yaxshi tarkibni tasniflash kompyuterni takomillashtirishning mumkin bo'lgan
usullarini taklif qilishi mumkinligini inkor etmang. Masalan, qimmatbaho yoki
yuqori ko'rsatkichlarga ko'ra tasniflashda noyob bo'lmagan "oq nuqta" ni topish
qiyin. Biroq, dasturlarning soddaligi va moslashuvchanligi nuqtai nazaridan
mumkin bo'lgan sistematikalar haqidagi aks ettirish yangi arxitekturalarni qidirish
yo'nalishini aniqlash uchun juda foydali bo'lishi mumkin. M. Flinn tasnifi
(M.Flynn). Ehtimol, eng erta va eng taniqli 1966 yilda M. Flynn tomonidan taklif
etilgan
hisoblash
tizimlarining
arxitekturasi
tasnifi.
Tasniflash
oqim
kontseptsiyasiga asoslangan bo'lib, u protsessor tomonidan qayta ishlangan
buyruqlar yoki ma'lumotlarni ketma-ketligini anglatadi. Buyruq oqimlari va
ma'lumotlar oqimlarining soniga qarab, Flynn to'rtta me'moriy klasslarni belgilaydi.
SISD (Single Instruction stream / Single Data stream) - bitta buyruqlar oqimi va bitta
ma'lumot oqimi .
|
1. “Yashil loyihalar”ni investitsiyalash yo„nalishlari va dastaklari

6- Mavzu: “Yashil loyihalar”ni investitsiyalash yo„nalishlari va dastaklari.
Reja:
1.
“Yashil loyihalar”ni investitsiyalash yo„nalishlari va dastaklari.
2.
Jahon moliya bozorida “yashil obligatsiyalar”ning o„rni.
3.
Tiklanadigan
energiya
manbalarini
o„zlashtirishni
investitsiyalash
xususiyatlari.
1.
“Yashil loyihalar”ni investitsiyalash yo„nalishlari va dastaklari.
UNEP 2030 yilga qadar barqaror rivojlanishga o„tishning quyidagi variantlarini
taklif etadi:
1.
Business as usual (odatdagi biznes) varianti. Ushbu
variant joriy ekologik
holatni hisobga olgan holda iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida biznes,
infratuzilmani
yangilash, xodimlar malakasini oshirishga investitsiyalar sarflashni
nazarda tutadi.
2.
“2 C” varianti. Ushbu variant “Business as usual”
modelini barqaror
rivojlanishning ekologik maqsadlariga erishishga harakat qilish va o„rtacha harorat
darajasini sanoat inqilobigacha bo„lgan davrdagi o„rtacha harorat darajasigacha
pasaytirishni hisobga olgan holda amalga oshirishni reajalashtiradi.
3.
Incremental investment (qo„shimcha investitsiyalar) varianti. Ushbu variantda
Business as usual modelini barqaror rivojlanishning
ekologik maqsadlariga
erishish jarayonida “2 C” modeliga aylantirish ko„zda tutilgan. Business as usual
eng ko„p xarajat talab etadigan variant hisoblanadi. Unga muvofiq 2010-2030
yillarda investitsiyalarga bo„lgan ehtiyojning katta qismi iqtisodiyotning transport
va transport infratuzilmasi (36,7 trln. doll. yoki 32%), suv tarmog„i (26,4 trln doll.
yoki 23%), sanoat sektori (18,9 trln doll. yoki 17%) hissasiga to„g„ri kelishi lozim.
Ushbu tarmoqlar energiya va resurs sig„imkorligi yuqori tarmoqlar hisoblanganligi
bois atrof-muhit muhofazasi uchun katta hajmdagi investitsiyalar talab etiladi.
“Yashil iqtisodiyot”ga o„tish “yashil loyihalar”ga
hayotiylik sikli davomida
qo„shimcha investitsiyalar jalb etishni talab etadi. Hozirgi vaqtda dunyo
mamlakatlari “yashil loyihalar”ni davlat tomonidan moliyalashtirish amalyotidan
sohaga xususiy investorlarni faol jalb etish amaliyotiga o„tishga harakat
qilishmoqda.
“Yashil loyihalar” barqaror rivojlanish maqsadlariga
mos ravishda quyidagi
yo„nalishlar va ob‟ektlar bo„yicha guruhlarga ajratiladi (4.3.1jadval).
1-jadval.
– ilova (davomi) - Himoyaga ruhsat

|
Himoyaga ruhsat
|
bet | 38/46 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #793 |
2 – ilova (davomi)
8-klass
|
Mol-mulkni olovdan va tabiiy ofatlardan sug‘urta qilish
|
Yong‘in, portlash, bo‘ron, dovul, jala, ko‘chki, tuproqning cho‘kishi, emirilish, er osti suvlari, sel, yashin urishi, zilzila, yadro energiyasi ta’siri natijasida mol-mulk (3 va 7- klasslarda ko‘rsatilganlar bundan mustasno) yo‘qotilganda yoki shikastlanganda sug‘urta qoplamasi to‘lanishini ta’minlovchi sug‘urtaning turlari jami
|
9-klass
|
Mol-mulkni zarardan sug‘urta qilish
|
8-klassda ko‘rsatilmagan do‘l, qalin qor yog‘ishi yoki qattiq sovuq tushishi, buzib kirib o‘g‘irlik qilish va boshqa voqealar natijasida mol-mulk (3 va 7-klasslarda ko‘rsatilgandan boshqa) yo‘qotilganda yoki shikastlanganda sug‘urta qoplamasi to‘lanishini ta’minlovchi sug‘urtaning turlari jami
|
10-klass
|
|
|
| |
– rasm - Himoyaga ruhsat

2.1.5 – rasm. Sug‘urta turlari bo‘yicha sug‘urta mukofotlari strukturasi (foiz) (TOP – 25 loyihasi ma’lumotlari asosida)15
Yuqoridagi sug‘urta kompaniyalari tomonidan yig‘ilgan sug‘urta mukofotlari ichidan ixtiyoriy mulk sug‘urtasi hamda majburiy sug‘urta eng ko‘p qismni tashkil etadi. 28,4 foiz turli ko‘rinishdagi ixtiyoriy sug‘urtadan yig‘ilgan. Sug‘urta mukofotlaridan eng kam miqdorda yig‘ilgani ixtiyoriy javobgarlik sug‘urtasi hisoblanadi. Sababi mazkur sug‘urta turiga bo‘lgan talab pastligidandir. Tuqoridagi TOP – 25 loyihasi bo‘yicha respublikada ixtiyoriy sug‘urta bo‘yicha sug‘urta mukofotlarining miqdori 2.1.6 – rasmda keltirilgan.
2.1.6 – rasm. Respublikada ixtiyoriy sug‘urta bo‘yicha sug‘urta mukofotlarining hajm dinamikasi (mlrd so‘m)16
Yuqoridagi ma’lumotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, ixtiyoriy sug‘urta bo‘yicha sug‘urta mukofotlari miqdori yildan – yilga o‘smoqda. Shaxsiy sug‘urtada yig‘ilgan mukofotlar 2010 yil 8,8 mlrd so‘m va 2011 yilda 10 mlrd so‘m bo‘lgan bo‘lsa, 2012 yilda esa 16,6 mlrd so‘mgacha chiqqan, mulkiy sug‘urtada 2010 yil 39,7 mlrd so‘m, 2011 yil 58,4 mlrd so‘m yig‘ilgan bo‘lib, 2012 yilda esa 71,7 mlrd so‘mni tashkil qilgan. 2012 yil 2010 yilga nisbatan 1.8 marta oshganini ko‘rishimiz mumkin. Javobgarlik sug‘urtasida 2010 yil 4,4 mlrd so‘m, 2011 yil 6,9 mlrd so‘m va 2012 yil 8,5 mlrd so‘m jami sug‘urta mukofotlari yig‘ilgan. Endi respublikada 2012 yilda TOP – 25 loyihasi ma’lumotlari asosida ixtiyoriy sug‘urta bo‘yicha sug‘urta to‘lovlari miqdorini ko‘rib chiqamiz (2.1.7 – rasm).
|
Huquqiy himoya qi-lish bilan bog‘liq xarajatlarni sug‘urta qilish

Yuridik shaxslar
|
Jismoniy shaxslar
|
Mulkiy sug'urta
|
1
|
Mulk sug’urtasi, shuningdek garovga qo‘yilgan mulk sug’urtasi;
|
1
|
Mulk sug’urtasi, shuningdek garovga qo‘yilgan mulk sug’urtasi;
|
2
|
Mol-mulkni saqlash davri mobaynida sug'urta qilish;
|
2
|
Mol-mulkni saqlash davri mobaynida sug'urta qilish;
|
3
|
Lizing obyektlari sug’urtasi;
|
3
|
Lizing obyektlari sug’urtasi;
|
4
|
Yer usti transport vositalari, shuingdek kreditga olingan transport vositasi sug’urtasi;
|
4
|
Ipotekani sug'urat qilish;
|
5
|
Elektron va qimmatbaho texnika sug’urtasi;
|
5
|
Yer usti transport vositalari, shuingdek kreditga olingan transport vositasi sug’urtasi;
|
6
|
Yuk sug’urtasi;
|
6
|
Elektron va qimmatbaho texnika sug’urtasi;
|
7
|
Ko‘rgazmalar, sport va madaniy tadbirlar (tashrif buyuruvchilar oldida mulk va javobgarlik) sug’urtasi;
|
7
|
Yuk sug’urtasi;
|
8
|
Qurilish-montaj ishlari sug’urtasi;
|
8
|
Qishloq xo‘jaligi hayvonlarini sug’urta qilish;
|
9
|
Havo kemalarini sug’urta qilish;
|
9
|
Axborot xavflarini sug’urta qilish;
|
10
|
Qishloq xo‘jaligi hayvonlarini sug’urta qilish;
|
10
|
Xorijga safarning bekor qilinishi oqibatida ko‘rilgan sarf – xarajatlarni sug’urta qilish;
|
11
|
Axborot xavflarini sug’urta qilish;
|
11
|
Lombardga garovga qo‘yilgan mulkni sug'urta qilish;
|
12
|
Ko‘p yillik mevali, manzarali daraxtlar va toklar hamda ularning ko‘chatlarini tabiiy ofat va boshqa qaltisliklardan zararlanishi yoki nobud bo‘lishidan sug’urta qilish;
|
12
|
Fuqarolarga tegishli uy-joy (kvartira) larni sug'urta qilish.
|
|
– ilova (davomi) - Himoyaga ruhsat

Quyidagi hollarda:
a) sug‘urta qildiruvchining biznesi (xo‘jalik faoliyati) uzilib qolishi yoki sug‘urta qildiruvchi tomonidan amalga oshirilayotgan biznes (xo‘jalik faoliyati) ko‘lami kamayishi natijasida sug‘urta qildiruvchi zarar ko‘rganda;
b) oldindan nazarda tutilmagan xarajatlar natijasida sug‘urta qildiruvchi zarar ko‘rganda (17-klassda ko‘rsatilgandan tashqari);
v) shartnomalar tuzilishi va bajarilishi bilan bog‘liq faoliyatni amalga oshirish natijasida mazkur darajaning a) va b) bandlarida ko‘rsatilgandan boshqa nobudgarchiliklarga uchraganda sug‘urta qoplamasi to‘lanishini ta’minlovchi sug‘urta turlari jami
|
Darajali qatorni hadlab differenstiyalash va integrallash

|
Darajali qatorni hadlab differenstiyalash va integrallash
|
bet | 8/10 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #263944 |
Bog'liq TAYYOR2.2. Darajali qatorni hadlab differenstiyalash va integrallash
Ushbu
ko`rinishdagi funktsional qator markazi c nuqtada bo`lgan darajali qator deyiladi.
Bu yerda a , a , ..., an, ... va c – o`zgarmas sonlar bo`lib, darajali qatorning koeffitsientlari va markazi deyiladi.
Quyidagi uchta hol bo`lishi mumkin:
1) (2) darajali qator faqat x = c da yaqinlashadi. Bunday qatorni barcha nuqtalarda uzoqlashuvchi deyiladi.
2) (2) darajali qator x ning har bir qiymatida yaqinlashadi. Bunday qatorni barcha nuqtalarda yaqinlashuvchi deyiladi va u absolut yaqinlashadi.
3) Shunday R > 0 soni mavjudki, (2) qator da absolut yaqinlashuvchi va da esa uzoqlashuvchi bo`ladi. R qatorning yaqinlashish radiusi deyiladi. R = 0 barcha nuqtalarda uzoqlashuvchi va R = barcha nuqtalarda yaqinlashuvchi qatorning yaqinlashish radiusini ifodalaydi. R > 0 da (c - R, c + R) intervalni (2) qatorning yaqinlashish intervali deyiladi. Shuning bilan birga intervalning chetki nuqtalarida darajali qator yaqinlashuvchi ham uzoqlashuvchi ham bo`lishi mumkin.
Misol. Quyidagi
darajali qatorning yaqinlashish sohasini toping.
Yechish. Dalamber alomatiga ko`ra tekshiramiz:
,
d < 1 bo`lganda qator yaqinlashadi :
, , x va demak R = 3.
Qator yaqinlashishini intervalning chetki nuqtalarida tekshiramiz:
1) x = - 3 bo`lganda qator
yaqinlashuvchi sonli qatorga aylanadi. Aniqrog`i shartli yaqinlashadi.
2) x = 3 da
uzoqlashadi. Demak, yaqinlashish sohasi [-3;3) ni tashkil etadi.
Darajali qator quyidagi xossalarga ega:
1 . Agar darajali qator oraliqning barcha nuqtalarida uzoqlashuvchi bo`lmasa, u holda uning yig`indisi yaqinlashish sohasining har bir nuqtasida uzluksiz bo`ladi.
2 . Agar x da
a0 + a1(x-c) + a2(x-c)2 + ... + an(x-c)n + ... = ,
|
| |
Shaxsiy sug'urta - Himoyaga ruhsat

Shaxsiy sug'urta
1
|
Korxona xodimlari va jismoniy shaxslarni baxtsiz hodisalardan sug’urta qilish;
|
1
|
Baxtsiz hodisalardan sug’urta qilish;
|
2
|
Xorijga chiquvchilarni sug’urta qilish;
|
2
|
Plastik kartochka egalarini sug’urta qilish;
|
3
|
Aloqa operatorlari va internet-provayderlaridan foydalanuvchi abonentlarni sug’urta qilish;
|
3
|
Xorijga chiquvchilarni sug’urta qilish;
|
4
|
Ixtiyoriy tibbiy sug’urta;
|
4
|
Ixtiyoriy tibbiy sug’urta;
|
5
|
Advokatlar, shuningdek pul mablag’larini saqlash va tashishga moddiy javobgar shaxslarning hayoti va sog’ligini sug’urta qilish;
|
5
|
Sport va ommaviy-jimoniy tadbirlar ishtirokchilarini baxtsiz hodisalardan sug'urta qilish;
|
6
|
Umumiy foydalanishdagi temir yo‘l, ichki suv va avtomobil transporti yo‘lovchilarini baxtsiz hodisalardan sug'urta qilish;
|
6
|
Dam olish uylari, sanatoriya-kurort muassasalarida hordiq oluvchilarni baxtsiz hodisalardan sug'urta qilish;
|
Avtofuqa-rolik javobgarli-gini sug‘urta qilish

|
Avtofuqa-rolik javobgarli-gini sug‘urta qilish
|
bet | 39/46 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #793 |
Avtofuqa-rolik javobgarli-gini sug‘urta qilish
|
Yer usti transport vositalari va boshqa o‘ziyurar mashinalar va mexanizmlardan foydalanish oqibatida, tashuvchilarning javobgarligi ham shu jumlaga kiradi, uchinchi shaxslarga (jismoniy va yuridik shaxslarga) zarar yetkazilgan taqdirda sug‘urta qoplamasi to‘lanishini ta’minlovchi sug‘urta turlari jami
|
11-klass
|
Aviatsiya sug‘urtasi doirasidagi javobgar-likni sug‘urta qilish
|
Havo kemasidan foydalanish oqibatida, aviatashuvchilarning javobgarligi ham shu jumlaga kiradi, uchinchi shaxslarga (jismoniy va yuridik shaxslarga) zarar yetkazilgan taqdirda sug‘urta qoplamasi to‘lanishini ta’minlovchi sug‘urta turlari jami
|
12-klass
|
|
|
| |
Sarf datchiklari - Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects

|
Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects
|
bet | 19/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1)
Sarf datchiklarini qo‘llashda turli xil fizikaviy prinsiplardan foydalaniladi. Uzluksiz oquvchan suyuqliklar va gazlarning sarfini aniqlashning eng ko‘p tarqal- gani drosselli qurilmalarda bosimning o‘zgarishi bo‘yicha o‘lchash usuli hisobla- nadi (2.20-rasm). Drosselli qurilmalar sifatida diafragmalar, sopla va Venturi trubkalari qo‘llaniladi.
Drossel-diafragmali suyuqlik datchiklarida (2.20,a-rasm) unga o‘rnatilgan trubkaning 1 ikkala tomonida 2 impulsli trubkalar joylashgan bo‘ladi. Rezistor R suyuqlik bilan shuntlanadi, hamda bosim va tok o‘zgarishini proporsionalligini ta‘minlaydi. Ikkilamchi jihozdagi tok I u quyidagicha aniqlanadi:
Iu = a (P1 – P2) = a P. (2.18)
2.20-rasm. Sarf datchiklari:
a) – drossel-diafragmali; b) – vertikal qanotli tezlik, v) – spiral-qanotchali
Bosim o‘zgarishi ∆R (N/m ) va sarf Q (m /s) orsidagi bog‘lanish quyidagi tenglik bilan ifodalanadi:
Q =αs S0·α· (2.19)
Bu yerda:Sp-diafragma teshigi yuzasi,m 2; αs – sarf koeffitsiyenti;
α-proporsionallik koeffitsiyenti; ∆P-bosim o‘zgarishi N/m 2; g-erkin tushish te- zlanishi,m/s 2; ή-muxitning zichligi,kg/m 3;
Sarfni o‘lchovchi tezlik datchiklari suv, suyuq yoqilg‘i, gaz va boshqa moddalarni aniqlash schyotchiklarida qo‘llanilib kelinmoqda.
Vertikal qanotli tezlik datchiklarida (2.20,b-rasm) ular orqali o‘tadigan suyuqlik vertushkani 2 aylanishiga sababchi bo‘ladi. Bunda oqim tezligiga propotsional bo‘lgan aylanish chastotasi quyidagicha bo‘ladi:
n = av = aQ/S, (2.20)
bu yerda a – proporsionallik koeffitsiyenti, ayl./min; v – suyuqlik tezligigi,m/s
Q – suyuqlik sarfi, m3/s;
S – datchikning ishchi yuzasi, m2.
Spiral vertushkali datchiklar (2.20,v-rasm) suyuqlikni katta sarflarini aniqlashda ishlatiladi. Bunday turdagi datchiklar boshqa turdagi datchiklardan farqli o‘laroq truboprovodlarning notekis joylarida ham ishlash qobiliyatiga ega. Spiral vertushkaning aylanish chastotasi n (ayl./s) sarfga Q (m /s) to‘g‘ri pro- porsional va qanot qadamiga l (m) teskari proporsional bo‘ladi:
|
| |
– ilova (davomi) - Himoyaga ruhsat

7
|
Sport va ommaviy-jimoniy tadbirlar ishtirokchilarini baxtsiz hodisalardan sug'urta qilish;
|
7
|
Oilani sug'urta qilish;
|
8
|
Dam olish uylari, sanatoriya-kurort muassasalarida hordiq oluvchilarni baxtsiz hodisalardan sug'urta qilish;
|
8
|
Bolalarni sug'urta qilish;
|
9
|
Istirohat bog'iga tashrif buyuruvchilarni baxtsiz hodisalardan sug'urta qilish.
|
9
|
Kelin-kuyovlarni sug'urta qilish;
|
|
|
10
|
Istirohat bog'iga tashrif buyuruvchilarni baxtsiz hodisalardan sug'urta qilish.
|
Javobgarlik sug'urtasi
|
1
|
Umumfuqarolik javobgarlikni sug’urta qilish;
|
1
|
Umumfuqarolik javobgarligi sug’urtasi;
|
2
|
Yer usti transport vositalari egalarining javobgarliklarini sug’urta qilish;
|
2
|
Yer usti transport vositalari egalarining javobgarliklarini sug’urta qilish;
|
3
|
Havodagi tashuvchi transportlar va havo kemalari fuqarolik javobgarligini sug’urta qilish;
|
3
|
Sud boshqaruvchilarning kasbiy javobgarliklarini sug’urta qilish;
|
4
|
Maxsus paxta terminallarining uchinchi shaxs oldidagi javobgarligini sug’urta qilish;
|
4
|
Soliq maslahatchilarining fuqarolik-xuquqiy javobgarligini sug’urta qilish;
|
5
|
Qimmatbaho pochta jo‘natmalari sug’urtasi;
|
5
|
Rieltorlarning umumfuqarolik javobgarligini sug'urta qilish.
|
6
|
Auditorlarning kasbiy javobgarliklarini sug’urta qilish;
|
|
|
7
|
Notariuslarning kasbiy javobgarliklarini sug’urta qilish;
|
|
|
8
|
Baholovchilarning kasbiy javobgarliklarini sug’urta qilish;
|
|
|
9
|
Sayyohlik faoliyati ishtirokchilarining kasbiy javobgarligini sug’urta qilish;
|
|
|
10
|
Bojhona brokerlarining kasbiy javobgarligini sug’urta qilish;
|
|
|
11
|
Sertifikatlovchilarning kasbiy javobgarligini sug’urta qilish;
|
|
|
12
|
Omonat qo‘yilmalarining qaytmasligi bo‘yicha moliyaviy tashkilotlarning javobgarligini sug’urta qilish;
|
|
|
13
|
Depozitariylarning kasbiy javobgarligini sug’urta qilish;
|
|
|
14
|
Rieltorlarning umumfuqarolik javobgarligini sug'urta qilish;
|
|
|
15
|
Xavfli yuklarni avtomobil transportida tashuvchilarning umumfuqarolik javobgarligini sug'urta qilish.
|
|
|
Bosim datchiklari - Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects

|
Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects
|
bet | 18/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1)
Qishloq va suv xo‘jaligida qo‘llaniladigan bosim datchiklarining turlari ko‘p bo‘lib, ular suyuqlik va gazlar bosimini o‘lchash uchun xizmat qiladi. Ko‘pchilik bosim datchiklarining ish prinsiplari bosim kuchini mexanik kuchlarga aylantirib berish prinsipiga asoslangan bo‘ladi. Bunday datchiklarning qabul qiluvchi ele- mentlari o‘lchanayotgan bosim ta‘sirida bo‘ladi. Yuqori bosimlarni o‘lchashda bosim ta‘sirida o‘tkazgichning elektr qarshiligi o‘zgarishi xodisasiga asoslangan
datchiklar qo‘llaniladi. Gazlarning kichik bosimlarini nazorat qiladigan datchiklar- da esa ularning issiqlik o‘tkazuvchanligi, yumshoqligi, ionlanish darajasi kabilar xisobga olinadi.
Qishloq va suv xo‘jaligida mexanik qabul qilish elementiga ega bo‘lgan suyuqlikli, porshenli, membranali hamda silfonli datchiklar qo‘llanilib kelinmoqda. Suyuqlikli bosim datchiklarining U-shaklli (2.19, a-rasm), qo‘ng‘iroqchali (2.19,b-rasm), gidrostatik (2.19,v-rasm), membranali (2.19, g-rasm), silfonli (2.19,
d-rasm), manometrik trubkali (2.19, ye-rasm) turlari mavjud.
2.19-rasm. Suyuqlikli bosim datchiklarining turlari:
– U-shaklli; b) – qo‘ngiroqchali; v) – gidrostatik, g) – membranali, d) – sil- fonli, ye) – manometrik trubkali.
U-shaklli suyuqlik datchiklarida bosimlar farqi F = F1 – F2 suyuqlik ustuni og‘irligi bilan muvozanatlashadi:
∆F = ήh, (2.17)
Bu yerda, ή- suyuqlikning solishtirma og‘irligi.
Qo‘ng‘iroqchali tizimlarda bosimlar farqi ∆F = F1 – F2 qo‘ng‘iroqchani aralashuvini hosil qiladi va natijada F1 bosimni aniqlash imkoniyati tug‘iladi.
Gidostatik tizimlarda xalqali tarozili kameraning burilish burchagi bosimlar farqi ∆F = F1 – F2 ga proporsional bo‘ladi.
Suyuqlikli bosim datchiklari aniq va bir me‘yorda ishlashi bilan bir qatorda ularning ekspluatatsion noqulayliklari (kichik oraliqlarda o‘lchash sharoitlari, fa- qatgina vertikal holatda ishlashi, katta o‘lchamlarga ega bo‘lganligi kabilar) saba- bli oxirgi paytlarda ularni o‘rnini takomillashgan datchiklar egallamoqda.
Membranali datchiklarda (2.19,a-rasm) elastik plastina (membrana) nazorat qilinayotgan muxit bosimi ta‘sirida bo‘ladi va kontaktli tizim bilan mustaxkam bog‘langan shtokka ta‘sir ko‘rsatadi. Bunday turdagi datchiklar sodda tuzilishi, puxtaligi, o‘lchovlarni yetarlicha aniqlik bilan o‘lchashi sababli ularni qo‘llash yil sayin ko‘payib bormoqda.
Silfonli datchiklar (2.19,b-rasm) egiluvchan materialdan yasalgan gofriro- vanli yupqa devorli trubkadan tashkil topgan bo‘ladi. Тashqi va ichki bosimlar farqini unga ta‘sir qilayotgan kuch hosil qiladi. Bu kuch ta‘sirida silfonning
cho‘zilishi va qisilishi hosil bo‘ladi. Silfonning bo‘sh uchini siljishi ko‘rsatkich strelkasi va xarakatlanuvchan kontaktlari orqali amalga oshiriladi.
|
| |
Generator datchiklari - Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects

Induksion datchiklar 3 hil ko‘rinishga ega: 1. Cho‘lg‘amli 2. Ferromagnit detali xarakatlanuvchi 3. Тaxogeneratorli
Induksion datchiklar qishloq va suv xo‘jaligi sohasida keng qo‘llaniladi. Don o‘rish kombayni bunkeri og‘irligini induksion datchiklar orqali uzluksiz nazo- rat qilish sxemasi 2.25-rasmda keltirilgan.
Uning ishlash prinsipi quyidagicha: Bunkerni (1) donni to‘lishi va uning og‘irligini o‘zgarishi natijasida prujina (2) siqiladi. Magnitlanmagan po‘lat o‘zak
(3) ketma-ket ulangan cho‘lg‘amlardan (W
1 va W
2 ) iborat g‘altak (4) ichida xarakatlana boshlaydi. Bu ikkita cho‘lg‘amlar ko‘prik sxemaning (5) ikki qo‘shni yelkasini tashkil etadi. Sxemadagi ko‘prikning bitta diagonaliga o‘lchov
asbobi ulangan, ikkinchisiga esa maxsus ta‘minlash blokidan o‘zgaruvchan kuchlanish uzatiladi.
2.24-rasm. Don o‘rish kombayni bunkeri og‘irligini induksion datchiklar orqali uzluksiz nazorat qilish sxemasi
n = a Q / S∆l. (2.21) - Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects

|
Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects
|
bet | 20/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1) n = a Q / S∆l. (2.21)
Burchak tezligi datchiklari
Burchak tezligi datchiklari asosan 3 guruhga bo‘linadi: mexanik, gidravlik va elektrik.
Burchak tezligining mexanik markazdan qochma datchigining kinematik sxemasi 2.21,a-rasmda ko‘rsatilgan. Bunda yuklanma 1 markazdan qochma kuch Fs = amw r ta‘sirida prujinani 2 siqadi va valning aylanishi bo‘yicha 5 muftani 3 siljitadi. Muftaning siljishi induktiv o‘zgartirkichga uzatiladi va aylanish tezligi hisoblanadi.
Datchikning sezgirligi quyidagicha aniqlanadi:
Kd = dFs/dw = 2amwr, (2.22)
bu yerda m - aylanayotgan yuklarning massasi; r - yuklarning aylanish radiusi; w – aylanish burchak tezligi.
Mexanik markazdan qochma datchiklar katta xatoliklarga ega va tezlikni fa- qatgina kichik oraliqlarda o‘lchashga mo‘ljallangan bo‘ladi.
Gidravlik datchiklar (2.21,b-rasm) asosan aylanish chastotasini proporsional ravishda suyuqlik bosimga yoki sarf o‘zgarishiga aylantirib berish uchun hizmat qiladi. Bunday turdagi datchiklar nasosdan 1, suyuqlik bosimi o‘zgarishini qabul qiluvchi prujinali porshendan 2 hamda aylanish chastotasini ulab boradigan shkala- lardan tashkil topgan bo‘ladi. Bu turdagi datchiklarning amalda qo‘llanilishi ularn- ing murakkab tuzilishi va o‘lchovlarni yuqori darajada emasligi sababli anchagina chegaralangan.
Хozirgi davrda elektrik datchiklarning qo‘llanilishi keskin ravishda ko‘payib bormoqda. Bunday datchiklar odatda o‘zgarmas yoki o‘zgaruvchan tokli mikro- generatorlar (taxogeneratorlar) shaklida bajarilgan bo‘ladi.
a) b)
2.21-rasm. Mexanik (a) va gidravlik (b) burchak tezligi datchiklari.
Ularning chiqish kuchlanishi U aylanish chastotasiga proporsional bo‘ladi:
U = a w, (2.23)
bu yerda a – proporsionallik koeffitsiyenti.
Datchikning sezgirligi esa quyidagicha ifodalanadi:
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - I bob. Funksional ketma-ketliklar va ularning yaqinlashuvchanligi

|
I bob. Funksional ketma-ketliklar va ularning yaqinlashuvchanligi
|
bet | 10/10 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #263944 |
Bog'liq TAYYORFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. T.Azlarov , H.Mansurov . Matematik analiz asoslari 2 - qism . Toshkent " o'qituvchi " 1994y .
2. Sh.R.Xurramov . Oliy matematika . Barcha texnik yo'nalishlar uchun darslik . 2- qism . Toshkent " Tafakkur " nashriyoti , 2018y .
3. Sh.Alimov , R.Ashurov . Matematik analiz 2 - qism . Toshkent " Mumtoz so'z " 2018y .
4. B.A.Shoimqulov , T.T.To'ychiyev , D.X.Djumaboyev , Matematik analizdan mustaqil ishlar . Toshkent 2008y
5. Yo.U.Soatov . Oliy matematika 3 - jild . Toshkent " O'zbekiston " 1996y .
6. G.Xudoyberganov , A.K. Vorisov , T.X.Mansurov , A.B.Shoimqulov . Matematik analizdan ma'ruzalar , 2 - qism . Toshkent " Voris - nashriyot " 2010 y 7. Mинорский B. П. Сборник задач по высшей математике . Mосква “ Наукa " 1987 .
8. Фихтенгольц Г.M. Курс дифференциального и интегрального исчиления . TOM III . Mосквa : « ФИЗМАТГИЗ » 1960 .
9. Shokirova X.R. Karrali va egri chiziqli integrallar . Toshkent " O`qituvchi " 1992y .
10.Bognar, J. Indefinite inner product spaces. Springer, New york, 1974. Ergebnisse der Mathematik und ihrer Grenzgeibiete.
11.Iohvidov, I.S.Krein, M.G. spectral theory of operators in space with indefinite metric. I.Trudy Moscov. Mat. Obsc, 1956.
12.Iohvidov, I.S.,Krein, M.G. spectral theory of operator in spaces indefinite metric. II. Trudy Moscov. Mat.Obsc.,1959.
13. Krein, M.G., Langer, H. On the spectral function of a selfadjoint operator in a spaca with indefinite metric Dokl. Akad. Nauk SSSR, 152, 1963.
14.Langer, H., Langer, M., Markus, A.S.Tretter, C.Spectrum of definite type of self-adjoint operators in Krein spaces.
15. Langer, H., Markus, .S., Matsaev, V.I.Locally definite operators in definite inner product spaces. Math. Ann.,1997
|
| |
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?

|
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
|
bet | 65/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1) Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
induktiv v) potensiometrik s) magnitoelastik d) satx ye) tenzometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
induktiv v) manometrik s) magnitoelastik d) sigim ye) tenzometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
induktiv v) potensiometrik s) magnitoelastik d) bosim ye) tenzometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
induktiv v) potensiometrik s) magnitoelastik d) sarf ye) tenzometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
induktiv v) potensiometrik s) magnitoelastik d) burchak tezligi ye) tenzo- metrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
elektrik-tezlik v) potensiometrik s) magnitoelastik d) sig‘im ye) tenzometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
namlik v) xarorat s) bosim d) sigim ye) tenzometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
Ф
induktiv v) fotoelektrik s) magnitoelastik d) sig‘im ye) tenzometrik
1
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
fotoelektrik v) potensiometrik s) magnitoelastik d) sig‘im ye) fotorezistorli
|
| |
Tekis yaqinlashuvchi qatorlarning xossalari

|
Tekis yaqinlashuvchi qatorlarning xossalari
|
bet | 6/10 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #263944 |
Bog'liq TAYYORTekis yaqinlashuvchi qatorlarning xossalari:
10. Agar (1) funksional qatorning har bir fn(x) hadi (n=1,2,…) X to`plamda uzluksiz bo`lib, bu funksional qator X to`plamda tekis yaqinlashuvchi bo`lib, u holda qatorning yig`indisi S(x) ham shu to`plamda uzluksiz bo`ladi.
20. Uzluksiz funksiyalardan tuzilgan tekis yaqinlashuvchi qatorni hadma-had integrallash mumkin, ya`ni
(6) qator yaqinlashuvchi bo`lib, uning yig`indisi esa (7) gat eng bo`ladi
30. Agar (1) qatorning har bir hadi [a,b] segmentda uzluksiz hosilaga ega bo`lib, bu hosilalardan tuzilgan funksional qator [a,b]da tekis yaqinlashuvchi bo`lsa, u holda funksional qator yig`indisi S(x) shu [a,b] segmentda S1(x) hosilaga ega va S1(x)= (8) bo`ladi.
Eslatma. Tekis yaqinlashuvchi qatorni ba`zi kuchaytirilgan qator ham deb ataydilar.
1.4. Darajali qatorlar.
Funksional qatorlarning muhim xususiy holi darajali qatorlardir.
Ta`rif. Quyidagi a0+a1(x-x0)+a2(x-x0)2+…+an(x-x0)n+… (1) yoki a0+a1x+a2x2+…+anxn+… (2) ko`rinishdagi funksional qator darajali qator deyiladi, bunda aK(K=0,1,2,…) o`zgarmas sonlar darajali qatorning koeffitsentlari deyiladi.
Teorema (Abel teoramasi).
1) Agar (2) darajali qator noldan farqli biror x0 qiymatda yaqinlashuvchi bo`lsa x ning tengsizlikni qanoatlanturuvchi har qanday qiymatlarida (2) qator absolyut yaqinlashuvchi bo`ladi.
2) Agar (2) qator x1 qiymatda uzoqlashuvchi bo`lsa, x ning tengsizlikni qanoatlantiruvchi har qanday qiymatlarida (2) qator uzoqlashuvchi bo`ladi.
Teorema. Darajali qatorning yaqinlashish sohasi markazi koordinatalar boshida bo`lgan intervaldan iboratdir.
Ta`rif. Darajali qatorning yaqinlashish intervali deb – Rdan R gacha bo`lgan shunday intervalda aytiladiki, bu interval ichida yotgan har qanday x nuqtada qator yaqinlashadi, shu bilan absolyut yaqinlashadi, uning tashqarisidagi x nuqtalarda esa qator uzoqlashadi (2-chizma). R soni darajali qatorning yaqinlashish radiusi deyiladi.
2-chizma.
Ba`zi qatorlarning yaqinlashish intervali nuqtaga aylanishini (R=0), ba`zilarida esa 0x o`qni butunlay o`z ichiga olishini (R= ) aytib o`tamiz.
Endi darajali qatorning yaqinlashish radiusini aniqlash usulini ko`rsatamiz.
darajali qator hadlarining absolyut qiymatlaridan tuzilgan qatorni qaraymiz: (3)
musbat hadli qatorning yaqinlashishini aniqlash uchun Dalamber alomatidan foydalanamiz. Faraz qilamiz
limit mavjud bo`lsin. U holda Damalber alomatiga asosan, agar , ya`ni bo`lsin, (3) qator yaqinlashuvchi va agar , ya`ni bo`lsin, uzoqlashuvchi bo`ladi.
Demak, (2) qator bo`lganda absolyut yaqinlashadi.
Agar bo`lsa, bo`ladi va (3) qator uzoqlashadi.
Yuqoridagiga asosan interval (2) darajali qatorning yaqinlashish intervali ekanligi chiqadi, ya`ni (4)
Yaqinlashish intervalini aniqlash uchun shunga o`xshash Koshining radikal alomatidan foydalanish mumkin, u vaqtda (5)
|
| |
Misol.    darajali qatorning yaqinlashish sohasini toping.
Yechish

|
Misol. darajali qatorning yaqinlashish sohasini toping.
Yechish
|
bet | 7/10 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #263944 |
Bog'liq TAYYORMisol. darajali qatorning yaqinlashish sohasini toping.
Yechish. (4) formuladan foydalanamiz, bunda ; . U holda , bunda yaqinlashish intervali -2X=1 da garmonik qator uzoqlashuvchi bo`ladi.
Shunday qilib, xє(-3;1) da qarot absolyut yaqinlashuvchi, x=-3 da qator shartli yaqinlashuvchi bo`ladi.
II BOB. FUNKTSIONAL QATORLAR
2.1. Funktsional qator yig`indisining funktsional xossalari
Funktsional qator yig`indisining quyidagi funktsional xossalarini keltiramiz:
1) Agar funksiyalar [a,b] da uzluksiz bo`lib, bu funksiyalardan tuzilgan ushbu
f1(x) + f2(x) + ... + fn(x) + ...
funktsional qator bu oraliqda f (x) funksiyaga tekis yaqinlashsa:
a) f (x) funksiya [a,b] oraliqda uzluksiz;
b) [a,b] oraliqda funktsional qatorni hadma-had integrallash mumkin bo`ladi:
Misol. Ushbu
1 + x + x + ... + xn-1 + ...
funktsional qator [0, ] oraliqda funksiyaga tekis yaqinlashadi. Demak,
yoki
2) Agar fn(x) funksiyalar [a,b] oraliqda uzluksiz hosilalarga ega va bu oraliqda:
a) ushbu
funktsional qator funksiyaga yaqinlashsa;
b) ushbu
funktsional qator tekis yaqinlashuvchi bo`lsa, u holda [a,b] intervalda funksiya uzluksiz hosilaga ega bo`ladi:
Funktsional qatorlar xossalari
Funktsional qatorlar haqida tushuncha. Yaqinlashuvchi funksional qatorlar
Ushbu
(1)
ifodaga funktsional qator deb ataladi. Bu yerda D to`plamda aniqlangan funksiyalar. x ning (1) qator yaqinlashuvchi bo`ladigan barcha qiymatlar to`plamami ( D) funtsional qatorning yaqinlashish sohasi deb ataladi.
yig`indi funktsional qatorning n-qismiy yig`indisi deb ataladi. Agar
,
bo`lsa, S(x) (1) qator yig`indisi, Rn(x) = S(x) - Sn(x) ayirma esa qator qoldig`i deyiladi.
Agar S(x), funksiya (1) qatorning yig`indisi bo`lsa, u holda (1) funtsional qator L to`plamda S(x) funksiyaga yaqinlashadi deyiladi.
Agar ixtiyoriy soni uchun shunday N nomer topilsaki, n N bo`lganda barcha uchun
bajarilsa, (1) funktsional qator L to`plamda S(x) funksiyaga tekis yaqinlashadi deyiladi.
Agar funktsional qator L to`plamda yaqinlashuvchi bo`lsa, u holda qator bu to`plamda tekis yaqinlashuvchi bo`lishi shart emas, ammo L to`plamning biror bir to`plam ostida yaqinlashishi tekis bo`li-shi mumkin.
Funktsional qatorning tekis yaqinlashuvchi bo`lishining Veyersht-rass alomati.
Agar (1) funktsional qator uchun hadlari musbat shunday yaqinla-shuvchi qator mavjud bo`lib, L to`plamda
bo`lsa, u holda funktsional kator L to`plamda tekis yaqinlashadi.
Misol. Ushbu
funktsional qator to`plamda tekis yaqinlashadi, chunki va yaqinlashuvchidir.
2>
|
| |
Ta`rif - I bob. Funksional ketma-ketliklar va ularning yaqinlashuvchanligi

|
I bob. Funksional ketma-ketliklar va ularning yaqinlashuvchanligi
|
bet | 5/10 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #263944 |
Bog'liq TAYYORTa`rif. Agar X to`plamning har bir nuqtasida (5) qator yaqinlashuvchi bo`lsa, u holda (4) funksional qator X to`plamda absolyut yaqinlashuvchi deb ataladi/
Ta`rif. Agar x=x0 nuqtada (4) qator yaqinlashuvchi bo`lib, (5) qator uzoqlashuvchi bo`lsa, u holda (4) funksional qator x=x0 nuqtada shakli yaqinlashuvchi deyiladi.
Argument x ning (4) va (5) qatorlar yaqinlashadigan qiymatlari to`plami mos ravishda (4) qatorning yaqinlashish va absolyut yaqinlashish sohasi deyiladi.
Misol. funksional qatorning yaqinlashishi va absolyut yaqinlashish sohasi topilsin.
Yechish. Ma`lumki qator bo`lganda absolyut yaqinlashuvchi, bo`lganda uzoqlashuvchi q=-1 bo`lganda qator shartli yaqinlashuvchi, q=1 bo`lganda uzoqlashuvchi.
Shuning uchun, agar ya`ni bo`lsa, qator absolyut yaqinlashuvchi. Lnx=-1 ya`ni x=e-1 nuqtada berilgan qator shartli, x ning boshqa qiymatlarida uzoqlashuvchi bo`ladi.
Javob: Berilgan qatorning yaqinlashish sohasi [e-1,e), absolyut yaqinlashish sohasi (e-1,e) entervaldan ibotar.
1.3. Tekis yaqinlashuvchi funksional qatorlar va xossalari
Biror (1) funksional qator berilgan bo`lsin. Bu qator X to`plamda yaqinlashuvchi bo`lib, uning yig`indisi (2) bo`ladi. Limit ta`rifiga ko`ra, son uchun shunday N son topiladiki, barcha n>N uchun (3) tengsizlik bajariladi.
Ma`lumki, X to`plamdan olingan x ning qiymatiga qarab {Sn(x)} ketma-ketlik turlicha bo`ladi. Binobarn, yuqorida eslatib o`tilgan limit ta`rifidagi N natural son olingan x ga ham bog`liq bo`ladi. Agar bordi-yu ta`rifda N natural son faqat E ga bog`liq bo`lib, qaralayotgan x nuqtaga bog`liq bo`lmasa, u holda {Sn(x)} funksional ketma-ketlik X to`plamda S(x) ga tekis yaqinlashuvchi deyiladi.
Ta`rif. Agar son olinganda ham shunday natural N son topilsaki, barcha n>N va ixtiyoriy x nuqtalar uchun bir vaqtda tengsizlik bajarilsa, holda (1) funksional qator X to`plamda S(x)ga tekis yaqinlashadi deyiladi.
Ta`rif. Agar qatorning har bir hadi absolyut qiymati bo`yicha hadlari musbat bo`lgan biror yaqinlashuvchi sonli qatorning mos hadidan katta bo`lmasa, bunday qator kuchaytirilgan qator deyiladi.
Teorema. (1) funksional qator X to`plamda S(x)ga tekis yaqinlashishi uchun bo`lishi zarur va yetarli.
Isboti [1], 105-bet.
Tekis yaqinlashish tushunchasi funksional qatorlar nazariyasida muhim rol o`ynaydi. Qo`yida funksional qatorning tekis yaqinlashishini ta`minlaydigan Veyershtrass alomatini isbotsiz keltiramiz.
Veyershtrass alomati. Agar (1) funksional qatorning har bir fn(x) hadi X to`plamda (4) tengsizlikni qanoatlantirsa va (5) sonli qator yaqinlashuvchi bo`ladi.
Misol. funksional qator X=(- ) da tekis yaqinlashuvchi bo`ladi, chunki bo`lib, sonli qator yaqinlashuvchi.
|
| |
bo`lsa, darajali qatorni yaqinlashish sohasining ichki nuqtalarida hadma-had integrallash mumkin

|
bo`lsa, darajali qatorni yaqinlashish sohasining ichki nuqtalarida hadma-had integrallash mumkin
|
bet | 9/10 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #263944 |
Bog'liq TAYYORbo`lsa, darajali qatorni yaqinlashish sohasining ichki nuqtalarida hadma-had integrallash mumkin:
3 . Agar x (c - R, c + R) , R > 0 da
a0 + a1(x - c) + a2(x - c)2 + ... + an(x - c)n + ... = ,
bo`lsa, darajali qatorni yaqinlashish sohasining ichki nuqtalarida hadma-had differensiallash mumkin, ya`ni
, x (c - R , c + R)
4 . Agar ushbu
a0 + a1(x - c) + a2(x - c)2 + ... + an(x - c)n + ...
darajali qator oraliqning barcha nuqtalarida uzoqlashuvchi bo`lmasa, u holda buning yig`indisi yaqinlashish sohasining ichki nuqtalarida barcha yuqori tartibli hosilalarga ega bo`ladi. Shu bilan birga:
, , ,..., , ... bo`ladi.
4. Funktsiyani darajali qatorga yoyish.
Agar funksiya x = c da barcha yuqori tartibli hosilalarga ega bo`lsa, u holda funksiya uchun
(3) darajali qator Teylor qatori deb ataladi. c = 0 bo`lgan holda (3) qatorni Makloren qatori deb ataladi.
(3) darajali qator funksiyaga yaqinlashishining zaruriy va yetarli sharti bo`lib,
xizmat qiladi. Bu yerda
Ba`zi funksiyalarni darajali qatorga yoyish jadvali.
Xulosa
Mazkur kurs ishdan xulosam shuki – Funksiyanal ketma-ketliklar va qatorlar keltirib chiqarish va ularni yechish usullarini mukammal o’rganib, ular orqali turli xil dasturlar tuzishni takomillashtirib keyingi ish faolyatimga poydevor qurishdir.
Ushbu kurs ishda men Funksiyanal ketma-ketliklar va qatorlar yechish usullarini o’rganishga harakat qildim. Algoritmlar, ulardan foydalanishni va ishlab chiqilgan algoritmlar yordamida ishlash kema-ketligi tuzishni o’rgandim.
Masalan:
f1(x), f2(x),…
ushbu ifodalar ketma ketligi asosida funsional ketma – ketliklar hosil bo’ldi.
Bu kurs ishimni tayyorlash jarayonida men o’zim uchun bilgan va bilmaganlarimni o’rgandim, va men o’rganishim kerak bo’lgan qirralari ko’pligini angladim. Endi kelajakda bu o’rganganlarim o’zimning mehnat faolyatimda juda katta samara beradi va asqotadi. Kurs ishida quyidagilar o’rganildi: Funksiyanal ketma-ketliklar va qatorlar usullari va sonli yechish usullarini ishlab chiqish o`rganildi. Ishlab chiqilgan usullarga asoslangan hisoblash algoritmini tuzildi.
Olingan taqribiy yechimlarni xatoliklari nazariy xatoliklar bilan taqqoslab, shu taqqoslash asosida tahlil qilindi.
|
| |
Funksional qator - I bob. Funksional ketma-ketliklar va ularning yaqinlashuvchanligi

|
I bob. Funksional ketma-ketliklar va ularning yaqinlashuvchanligi
|
bet | 4/10 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #263944 |
Bog'liq TAYYOR1.2. Funksional qator
Biror X to`plamda (XcR) f1(x), f2(x),…,fn(x),… (1) funksional ketma-ketlik berilgan bo`lsin.
Ta`rif. (1) ketma-ketlik hadlarida tashkil topgan
(2) ifoda funksional qator deyiladi. Bunda, f1(x), f2(x),… funksiyalar (2) qatorning hadlari fn(x) esa uning umumiy hadi deyiladi.
(2) funksional qator hadlari yordamida tuzulgan ushbu:
S1(x)=f1(x)
S2(x)=f1(x)+f2(x)
………………..
Sn(x)=f1(x)+f2(x)+…+fn(x)
Yig`indilar ketma-ketligi funksional qatorning qismiy yig`indilar ketma-ketligi deyiladi.
Shuni takidlash lozimki, funksional qatorlarni o`rganish, funksional ketma-ketliklarni o`rganishga ekvivalent.
Ta`rif. Agar da {Sn(x)} funksional ketma-ketlik x0 nuqtada (x0єX) yaqinlashuvchi (uzoqlashuvchi) bo`lsa, (2) funksional qator x0 nuqtada yaqinlashuvchi (uzoqlashuvchi) deyiladi..
Misol. qatorning yaqinlashishini tekshiring va uning yig`indisini toping.
Yechish. Bu qator x ning hamma qiymatlarida yaqinlashuvchi. Haqiqatdan ham, x≠0 bo`lganda berilgan qator maxraji , 0
Agar x=0 bo`lsa, berilgan qatorning hamma hadlari nolga teng bo`lib yaqinlashuvchi va S(0)=0/ shunday qilib,
Bu misoldan ko`rinadiki qatorning hamma hadlari Rda uzluksiz, qator esa yaqinlashuvchi, lekin qatorning yig`indisi uslishga ega.
Biz bundan keyin qanday shartlar bajarilganda hadlari uzluksiz funksiyalardan iborat yaqinlashuvchi funksional qatorning yig`indisi uzliksiz bo`ladi degan masala bilan shug`illanamiz.
(4) funksional qatorni qaraymiz. Bunda fn(n) funksiyalar X to`plamda berilgan bo`lib, x0єX bo`lsin.
Ta`rif. Agar (5) funksional qator x=x0 nuqtada yaqinlashuvchi bo`lsa, u holda (4) funksional qator absolyut yaqinlashuvchi deyiladi.
1>
|
| |
Kurs ishining tuzilishi va hajmi. Kurs ishi kirish, ikki bob, to’rtta paragraf, xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat holda yoritib berilgan

|
Kurs ishining tuzilishi va hajmi. Kurs ishi kirish, ikki bob, to’rtta paragraf, xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat holda yoritib berilgan
|
bet | 3/10 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #263944 |
Bog'liq TAYYOR Kurs ishining tuzilishi va hajmi. Kurs ishi kirish, ikki bob, to’rtta paragraf, xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat holda yoritib berilgan.
I BOB. FUNKSIONAL KETMA-KETLIKLAR VA ULARNING YAQINLASHUVCHANLIGI
1.1. Funksional ketma-ketliklar
Elementlari biror XCR to`plamda f1(x), f2(x),… (1) funksiyalar ketma-ketligi berilgan bo`lsin. Bu ketma-ketlik funksional ketma-ketlik deb ataladi va {fn(x)} kabi belgilanadi. (1) ketma-ketlikda fn(x) funksiya sha ketma-ketlikning umumiy hadi deyiladi.
X to`plamdan x0єX nuqtani olib, (1) ketma-ketlik har bir hadining shu nuqtadagi qiymatini hisoblab, natijada f1(x0), f2(x0), …, fn(x0), … (2) sonlar ketma-ketligini hosil qilamiz.
Ta`rif. Agar {fn(x0)} sonlar ketma-ketligi yaqinlashuvchi (uzoqlashuvchi) bo`lsa, u holda {fn(x)} funksional ketma-ketlik x0 nuqtada yaqinlashuvchi (uzoqlashuvchi) deyiladi.
Ta`rif. Agar {fn(x)} funksional ketma-ketlik X to`plamining har bir nuqtasida yaqinlashuvchi (uzoqlashuvchi) bo`lsin, u holda u X to`plamda yaqinlashuvchi (uzoqlashuvchi) deyiladi.
Ba`zi hollarda funksional ketma-ketlikning yaqinlashish sohasi aniqlanish sohasiga teng yoki uning bir qismi yoki bo`sh to`plam bo`lishi mumkin.
Aytaylik, X to`plam (XcR) {fn(x)} funksional ketma-ketlikning yaqinlashish sohasi bo`lsin. Unda X to`plamdan olingan har bir X nuqtada funksional ketma-ketlik sonlar ketma-ketligiga aylanib, u yaqinlashuvchi, ya`ni chekli limit ga ega bo`ladi. X to`plamdan olingan har bir X ga unga mos keladigan sonli [0, )ning chekli limitini mos qo`ysak, unda funksiyaga ega bo`lamiz. Unda {fn(x)} funksional [0, ) ning limiti funksiyasi deyiladi:
=f(x) (3). Bu holda {fn(x)} funksional ketma-ketlik X sohada (X sohaning har bir nuqtasida) f(x) ga yaqinlashadi deyiladi. Boshqacha aytganda, har qanday E>0 son hamda har qanday x(xєX) nuqta olganda ham shunday n natural son n (u olingan E va x larga bog`liq) topiladiki, barcha n>N uchun (4) tengsizlik bajariladi.
Ta`rif. Agar son olganda ham, faqat E ga bog`liq shunday n0 natural son topilsaki, barcha n>N uchun tengsizlik bajarilsa, {fn(x)} funksional ketma-ketlik X to`plamda f(x) ga tekis yaqinlashadi deyiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kurs ishining tuzilishi va hajmi. Kurs ishi kirish, ikki bob, to’rtta paragraf, xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat holda yoritib berilgan
|
Kurs ishi mavzusining dolzarbligi

|
Kurs ishi mavzusining dolzarbligi
|
bet | 2/10 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #263944 |
Bog'liq TAYYOR Kurs ishi mavzusining dolzarbligi. Hozirgi kunda fan-texnika rivojlanib borgan sari hisoblash matematikasining roli ortib bormoqda. Shu jumladan hisoblash matematikasi usullaridan fizika, mexanika va astronomiya, termodinamika, hamda iqtisodiy masalalarni yechishda foydalaniladi. Bu sohalardagi jarayonlarning matematik modellarini qurishda va ular bilan bog`liq vujudga keladigan masalalarni hal qlishda foydalaniladi.
Kurs ishining maqsadi. Ushbu kurs ishini yozishda matematika ta’lim yo’nalishi Oliy o’quv yurti talabalariga o’qitiladigan o’lchovlar nazariyasi, matematik analiz fanlari mavzularini bo’yicha ma’ruza va amaliy mashg`ulot darslarini mazmunli tashkilllashtirish bo’yicha mulohaza va takliflar berilgan. Kurs ishi o’z qamroviga quyidagi maqsadlarni qamrab olgan:
Birinchidan, oliy ta’lim muassasalarida o‘qitilayotgan “Matematika” fani taraqqiyotining ustuvor yo‘nalishlarini nazariy va amaliy tahlil qilish;
Ikkinchidan, “Matematika” fanini o‘qitishda innovatsion ta’lim texnologiyalari va ilg‘or xorijiy tajribalardan foydalanish yo‘llarini yoritish;
Uchinchidan, oliy ta’lim muassasalarida “Matematika” fanini o‘qitishni yanada takomillashtirish yuzasidan taklif va tavsiyalar ishlab chiqish.
Kurs ishining obyekti. O’lchovlar nazariyasi, matematik analizda muhim sanalgan birinchi tur egri chiziqli integrallar va ikkinchi tur egri chiziqli integrallarni tahlil qilish. Birinchi tur egri chiziqli integrallar va ikkinchi tur egri chiziqli integrallar tadbiqlarini o`rganish.
Kurs ishining vazifasi: Zamonaviy matematika, ular asosidagi nazariyalar, formulalarni tushunadigan fan rivojiga hissa qo’shadigan, fan ravnaqini takomillashtira oladigan hamda xalq xo`jaligining turli sohalariga tadbiq eta oladigan oliy toifali mutaxassislarni tayyorlash.
Kurs ishi nazariy va amaliy ahamiyati shu bilan belgilanadiki, tadqiqot natijasida olingan xulosalar “Matematika” fani bo‘yicha tashkiliy xarakterga ega bo‘lgan hujjatlarni ishlab chiqish uchun amaliy dastur bo‘lishi mumkin. Olingan xulosa va bildirilgan takliflardan ta’lim muassasalari faoliyatida, matematika fanini o‘qitishda va takomillashtirishda foydalanish mumkin. Kurs ishidan “Matematik analiz” fanidan boʻladigan amaliy mashgʻulotlarda, seminar mashgʻulotlarida foydalanishimiz mumkin.
|
| |
Kd = dU/dw. (2.24) - Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects

|
Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects
|
bet | 21/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1) Kd = dU/dw. (2.24)
Chastotali elektrik tezlik datchiklari aylanish tezligini chastotaga yoki tok va kuchlanish amplitudasiga o‘zgartirib beradi.
Vaqt-impulsli datchiklarida (2.22,a-rasm) elektr o‘tkazuvchan qatlam bilan qoplangan 2 izolyatsion barabanning 1 aylanishi natijasida chap yotka navbati bi- lan elektr zanjirini qo‘shib va ochib turadi. Natijada impulslar hosil qilinadi va ularni ikkilamchi asbob A yozib boradi. Impulslar soni quyidagicha topiladi:
N = a w, (2.25)
Bu yerda a – proporsionallik koeffitsiyenti.
Datchikning sezgirligi (imp. s/rad) esa quyidagicha ifodaladi:
Kd = dN/dw. (2.26)
Vaqt-impulsli datchiklarining asosiy kamchiligi – ularning kontakla- rini tez ishdan chiqib turishidir.
Induksion tezlik datchiklarida (2.22,b-rasm) o‘zgarmas magnitning 2 aylan- ishi natijasida cho‘lg‘amda 2 o‘zgaruvchan (impulsli) kuchlanish hosil qilinadi va u valning aylanish tezligiga proporsional bo‘ladi.
2.22-rasm. Elektrik tezlik datchiklari.
d) - vaqt -impulsli; ye va j) – induksion.
Namlik ko’rsatgichlari xaqida tushuncha
Maxsulotlar va muxit namliklari asosiy ko‘rsatgich bo‘lib, ularni texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishda boshqarish va vaqti-vaqti bilan nazorat qilish va o‘lchab turish kerak bo‘ladi. Maxsulot tarkibidagi namligi asosan absolyut (I) va nisbiy (U) namlik ko‘rsatgichlari bilan baholanadi.
Absolyut namlik quyidagicha ifodalanadi:
100,%
0
(2.27)
Ф
100,%
(2.28)
Nisbiy namlik:
У
10 (2.29)
|
| |
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?

|
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
|
bet | 64/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1) Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
induktiv v) potensiometrik s) magnitoelastik d) sigim ye) tenzometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
induktiv v) potensiometrik s) magnitoelastik d) sigim ye) tenzometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
elektromagnitli v) potensiometrik s) kontaktli d) sigim ye) tenzometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
induktiv monometrik v) potensiometrik s) magnitoelastik d) sigim ye) ten- zometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
induktiv v) potensiometrik s) magnitoelastik d) sigim ye) tenzometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
induktiv v) Хoll elementi s) magnitoelastik d) sig‘im ye) tenzometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
induktiv v) potensiometrik s) magnitoelastik d) sig‘im ye) tenzometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
induktiv v) potensiometrik s) magnitoelastik d) xarorat ye) tenzometrik
Quyidagi rasmda qanday turdagi datchik keltirilgan?
induktiv v) dilotometrik va bimetallik s) magnitoelastik d) sigim ye) tenzo- metrik
|
| |