nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
WebmasterWorld's Search & Internet Marketing Conference, PubCon, Features a Keynote Speech by Guy Kawasaki in Las Vegas, 14th

WebmasterWorld's Search & Internet Marketing Conference, PubCon, Features a Keynote Speech by Guy Kawasaki in Las Vegas, 14th to 17th November - 2006
AUSTIN, Texas July 12, 2006 -- WebmasterWorld's Search Engine & Internet Marketing Conference, PubCon, being held in Las Vegas, November 14th to 17th, 2006, features a keynote speech by Guy Kawasaki.
"This year's fat cats are last year's innovators. My goal is to help attendees learn how to scald as many cats as possible. Change, for this community, is good." Said Guy Kawasaki.
"I'm delighted to have Guy with us for our Las Vegas conference," said Brett Tabke, WebmasterWorld's CEO, "And I'm looking forward to hearing his keynote, which I’m sure will inspire, enthuse and interest our audience."
WebmasterWorld's conferences and sessions are for anyone involved in the Search Engine Industry, the Online Advertising Industry, Affiliates, Webmasters, and any business with an Internet presence.
Registration and information is at http://www.pubcon.com
About Guy Kawasaki
Guy Kawasaki is a managing director of Garage Technology Ventures, an early-stage venture capital firm and a columnist for Forbes.com. Previously, he was an Apple Fellow at Apple Computer, Inc. where he was one of the individuals responsible for the success of the Macintosh computer. Guy is the author of eight books including The Art of the Start, Rules for Revolutionaries, How to Drive Your Competition Crazy, Selling the Dream, and The Macintosh Way. He has a BA from Stanford University and an MBA from UCLA as well as an honorary doctorate from Babson College.
About WebmasterWorld:
WebmasterWorld is the leading source for Search Engine and Internet marketing news, best practices and educational events. Founded by Brett Tabke, an early '80s innovator in running BBS (Bulletin Board Systems), the WebmasterWorld Forum began in 1996 and is now the largest community of online marketing professionals with more than 2 million posts and more than 100 discussion topics. WebmasterWorld Conference and PubCon events are for thought leaders in search engine and Internet marketing professionals to gather to share best practices in the, design, development, promotion and marketing of their businesses and brands.
For more information about the conference, contact Brett Tabke at 512-231-8107 or brett at webmasterworld.com
In the UK, contact Neil Marshall Tel: (+44) 118 988 0288 or engine at webmasterworld.com
For more details about sponsorship and exhibition opportunities contact Strategic Marketing Director Joseph Morin at 512-497-6856 or joe at webmasterworld.com
|
-misol. Ushbu x 2 + 0,4002x + 0,00008 = 0 kvadrat tenglamaning ildizlarini hisoblash xatoligini baholang.
Yechish

|
-misol. Ushbu x 2 + 0,4002x + 0,00008 = 0 kvadrat tenglamaning ildizlarini hisoblash xatoligini baholang.
Yechish
|
bet | 7/9 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #254580 |
Bog'liq Xatoliklar nazariyasining teskari masalasi 4-misol. Ushbu x 2 + 0,4002x + 0,00008 = 0 kvadrat tenglamaning ildizlarini hisoblash xatoligini baholang.
Yechish. Ildizlarning aniq qiymati: x 1 = –0,4 va x 2 = –0,0002. Kvadrat tenglamani yechish formulasiga ko‘ra ildizlarning taqribiy qiymatlari x12 = (–0,40002
0,3996)/2, bu yerdanx 1 = –0,3999 va x 2 = –0,0003. Bu ildizlarning absolyut va nisbiy xatoliklari: 1 = 0,0001; 2 = 0,0001; 1 = 0,00025; 2 = 0,5. Demak, ikkinchi ildizning aniqligi juda kam. Bu qiymati bir biriga juda yaqin bo‘lgan sonlarni ayirishdan qochish kerak, degan qoidaga zid. Shuning uchun ikkinchi ildizni hisoblashda kasrning surat va maxrajiga suratdagi ifodaning qo‘shmasini ko‘paytiramiz va ushbu x2 = –0,00016/(0,3996+0,4002) = –0,00016/0,7988 = 0,0002 natijaga kelamiz. Afsuski, hamma vaqt ham bunday natijaga erishishning umumiy qoidasi yo‘q.
5-misol. Faraz qilaylik, o‘lchovlar natijasi x = 1,5; uning chegaraviy absolyut xatoligi x = 0,05 bo‘lib, uning barcha raqamlari qat’iy ma’noda ishonchli. tgx ning qiymatini hisoblang.
Yechish. Hisoblashni mikrokalkulyatorda bajaraylik: tg1,5 = 14,10141994. Ishonchli raqamlarni aniqlash uchun funksiyaning absolyut xatoligini topamiz: tgx =x /cos2x =0,05/0,005 = 10. Bu esa tg1,5 = 14,10141994 hisobning birorta ham raqami ishonchli emasligini bildiradi. Demak, dastlabki x ni aniqlashda aniqroq o‘lchov asbobidan foydalanish zarur ekan. Masalan, o‘lchovdan olingan natija x = 14923, x = 0,0005 bo‘lsa, u holda tgx = tg1,4923 = 12,71327341, tgx < 0,0005/0,006 < 0,09, ya’ni o‘lchovdan olingan natijaning 2 ta raqami qat’iy ma’noda ishonchli. Endi yakuniy natijani 12,7 deb yaxlitlab olish mumkin.
|
| |
Умумтаълим - download

Қарши давлат унивeрситeти tadqiqotchisi окбаева нилуфар ураковнаning Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi ixtisosligidan “Умумтаълим мактабларида информатика ўқитишнинг методик тизимини ахборот-мантиқий моделлаштириш асосида такомиллаштириш” dissertatsiyasiga 16 Kb. 1
Ta’lim innovatsiyalari - Reja: Innovatsion pedagogikaning tushunchalari. Innovatsiyaning rivojlanishi. Innovatsion...

|
Reja: Innovatsion pedagogikaning tushunchalari. Innovatsiyaning rivojlanishi. Innovatsion faoliyat. Innovatsion pedagogikaning tushunchalari
|
bet | 3/10 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 25,59 Kb. | | #252600 |
Bog'liq 1544081402 73126Ta’lim innovatsiyalari – ta’lim sohasi yoki o‘quv jarayonida mavjud muammoni yangicha yondashuv asosida yechish maqsadida qo‘llanilib, avvalgidan ancha samarali natijani kafolatlay oladigan shakl, metod va texnologiyalar.
Ta’lim innovatsiyalari “innovatsion ta’lim” deb ham nomlanadi. “Innovatsion ta’lim” tushunchasi birinchi bor 1979 yilda “Rim klubi”da qo‘llanilgan.
Ta’lim innovatsiyalari bir necha turga ajratiladi.
Pedagogik jarayonda Ta’lim tizimini boshqo‘llaniladigan qarishda
Innovatsiyalar turli ko‘rinishga ega. Quyidagilar innovatsiyalarning asosiy ko‘rinishlari sanaladi.
Ta’lim tizimida yoki o‘quv faoliyatida innovatsiyalarni qo‘llashda sarflangan mablag‘ va kuchdan imkon qadar eng yuqori natijani olish maqsadi ko‘zlanadi. Innovatsiyalarning har qanday yangilikdan farqi shundaki, u boshqarish va nazorat qilishga imkon beradigan o‘zgaruvchan mexanizmga ega bo‘lishi zarur.
Barcha sohalarda bo‘lgani kabi ta’limda ham “novatsiya”, “innovatsiya” hamda ularning mohiyatini ifodalovchi faoliyat to‘g‘risida so‘z yuritiladi.
Agar faoliyat qisqa muddatli, yaxlit tizim xususiyatiga ega bo‘lib, faqatgina tizimdagi ayrim elementlarni o‘zgartirishga xizmat qilsa u novatsiya (yangilanish) deb yuritiladi.
Bordi-yu, faoliyat ma’lum konseptual yondashuv asosida amalga oshirilib, uning natijasi muayyan tizimning rivojlanishiga yoki uni tubdan o‘zgartirishga xizmat qilsa, u innovatsiya (yangilik kiritish) deb ataladi.
Ilmiy adabiyotlarda “novatsiya” (yangilanish, yangilik) hamda “innovatsiya” (yangilik kiritish) tushunchalarining bir-biridan farqlanishiga alohida e’tibor qaratiladi. Misol uchun, V.I. Zagvyazinskiyning e’tirof etishicha, “yangi”, “yangilik” tushunchasi nafaqat muayyan g‘oyani, balki hali amaliyotda foydalanilmagan yondashuv, metod hamda texnologiyalarni ifodalaydi. Ammo bunda jarayon elementlari yaxlit yoki alohida olingan elementlaran iborat bo‘lib, o‘zgarib turuvchi sharoit va vaziyatda ta’lim va tarbiya vazifalarini samarali hal etish g‘oyalarini o‘zida aks ettiradi.
Darhaqiqat, yangilik – vosita sanalib, u aksariyat holatlarda yangi metod, metodika, texnologiya va b. ko‘rinishida namoyon bo‘ladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Reja: Innovatsion pedagogikaning tushunchalari. Innovatsiyaning rivojlanishi. Innovatsion faoliyat. Innovatsion pedagogikaning tushunchalari
|
Давлат - download

| Навоий давлат кончилик институти ва тошкент давлат техника университети илмий даражалар берувчи List of published works 2,23 Mb. 46 | o'qib |
| Тошкент давлат шарқшунослик институти, Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети, Ўзбекистон миллий университети Huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi dsc 0,64 Mb. 27 | o'qib |
| Навоий давлат кончилик институти ва тошкент давлат техника университети илмий даражалар берувчи Payvand birikmalarni o’rganish, payvandlash turlari bilan tanishish, payvand choklarni hisoblashga doir ma’lumotlarga EGA bo’lish 2,88 Mb. 28 | o'qib |
| Давлат бюджети ижросининг кутилаётган натижалари ва 2019 йилги давлат бюджети лойиҳаси ҳамда 2020-2021 йилги прогноз мўлжаллари Davlatning Iqtisodiy xavfsizlikka ta’sir etuvchi ichki va tashqi tahdidlarichki tahdidlar 0,87 Mb. 1 | o'qib |
| Mavzu: Yagona identifikatsiya tizimi Oneid давлат ва хўжалик бошқаруви органлари, маҳаллий давлат ҳокимияти органлари ва тижорат ташкилотларининг турли веб-сайтлари ва порталларига барча фойдаланувчилар учун қулай фойдаланиш учун мўлжалланган 130,91 Kb. 3 | o'qib |
| Тошкент давлат миллий рақс ва хореография олий мактаби хореография санъати факультети O‘zbekiston respublikasi madaniyat va sport ishlari vazirligi тошкент давлат миллий рақс ва хореография олий мактаби хореография санъати факультети 0,77 Mb. 146 | o'qib |
| Самарқанд давлат архитектура қурилиш Operativ strategiya 2,75 Mb. 341 | o'qib |
| Самарқанд давлат архитектура қурилиш Operativ strategiya 3,17 Mb. 345 | o'qib |
| Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия институти Foydalanish 0,58 Mb. 8 | o'qib |
| Қарши давлат университети ҳузуридаги List of published works 0,94 Mb. 35 | o'qib |
| Боғдод туманидагни 1-сонли давлат ихтисослаштирилган мактаб интернати 0,75 Mb. 1 | o'qib |
| Навоий давлат кончилик институти Энерго – механика факультети 424,5 Kb. 1 | o'qib |
| Ўзбекистон давлат стандарти Sinov va kalibrlash laboratoriyalari kompetentliligiga qo‘yiladigan umumiy talablar 0,78 Mb. 29 | o'qib |
| Ўзбекистон республикаси алоқА, ахборотлаштириш ва телекоммуникациялар технологиялари давлат қЎмитаси Adreslash usullari 4,4 Mb. 106 | o'qib |
| Давлат статистика щисоботи Mikrofirma va kichik korxonaning hisoboti” shaklini to‘ldirish bo‘yicha tushuntirishlar 83 Kb. 2 | o'qib |
Absolut va nisbiy xatolar

|
Absolut va nisbiy xatolar
|
bet | 3/9 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #254580 |
Bog'liq Xatoliklar nazariyasining teskari masalasi
Agar - biror miqdorning aniq qiymati bo‘lib, uning ma’lum taqribiy qiymati bo‘lsa, u vaqtda a sonning absolut xatoligi deb ga aytiladi. Absolut xatolik faqat nazariy ahamiyatga egadir, chunki ko‘pincha biz ning qiymatini bilmaymiz, shuning uchun ni ham bilmaymiz. Lekin ning o‘zgarish chegaralarini ko'rsatishimiz mumkin. Bu chegaralar taqribiy a sonni topish usuli bilan aniqlanadi. Masalan, biz o'lchashni oddiy chizg‘ich bilan bajarsak, absolut xatolik, odatda, dan oshmaydi, agarda shu ishni shtangensirkulda bajarsak, absolut xatolik dan oshmaydi.
Absolut xatodan kichik bo'lmagan har qanday songa taqribiy sonning absolut limit xatosi deb aytiladi. Bu ta’rifdan , bundan esa kelib chiqadi.
Absolut xato va limit absolyut xato hisoblash xatoligini baholash uchun yetarli emas. Misol uchun, ikkita og‘irlik o‘lchanganda va natijalar hosil boisin, bu yerda har ikkalasida limit absolut xatolik bir xil bo‘lishidan qat’i nazar birinchi o‘lchash ikkinchi o‘lchashdan ancha aniqdir. Aniqlikni yaxshiroq baholaydigan tushuncha kiritamiz.
Absolut xatoning taqribiy sonning absolut qiymatiga nisbati taqribiy sonning deb aytiladi:
Xuddi yuqoridagidek tushunchasi kiritiladi:
Limit nisbiy xulolik yordamida son quyidagicha yoziladi:
Bundan keyin biz limit absolut xato va limit nisbiy xatoni qisqacha absolut va nisbiy xato deymiz. Absolut xato ismli, nisbiy xato ismsiz miqdordir. Odatda, nisbiy xato protsentlarda yoziladi.
Sonning ifodasidagi (yozilishidagi) chap tomondan birinchi noldan farqli raqamidan boshlab barcha raqamlar va saqlanilgan razryadlami bildiruvchi oxirgi nollar taqribiy sonning ma 'noli raqamlari deyiladi.
Agar tengsizlik bajarilsa, u holda taqribiy
sonning birinchi ta ma’noli raqami ishonchli raqamlar deyiladi.
Taqribiy son ning ishonchli raqamlari soni bilan uning nisbiy xatoligi orasida quyidagi
bog‘lanish mavjud.
Isboti. Taqribiy son ta ishonchli raqamga ega bo’lganligi uchun
uning ko‘rinishi quyidagicha bo’ladi:
bu yerda
bo‘lib, bundan
bo’ladi. ni undan katta bo’lmagan songa almashtirsak, bu tengsizlik yanada kuchayadi:
(1)
Bu tengsizlikning o'ng tomoni n = 1 da eng kichik qiymatga ega bo'ladi, shuning uchun
(2)
bo'ladi. ligidan
bo’lib,
ta’kid o‘rinliligi kelib chiqadi.
Natija 1. Taqribiy a sonining limit nisbiy xatoligi deb,
(3)
ni olish mumkin, bu yerda bo‘lib, taqribiy sonning birinchi
ma’noli raqami.
Natija 2. Agar taqribiy sonning ishonchli raqamlar soni ikkidan katta bo’lsa, amaliyotda
(4)
deb olish o‘rinli.
Haqiqatan, (1) da ishtirok etuvchi sonni e’tiborga olmasak ham bo'ladi. U holda
bo’lib, bundan
|
| |
Xatoliklar nazariyasining teskari masalasi

|
Xatoliklar nazariyasining teskari masalasi
|
bet | 6/9 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #254580 |
Bog'liq Xatoliklar nazariyasining teskari masalasi
Xatoliklar nazariyasining teskari masalasi funksiyaning mumkin bo‘lgan
xatoligiga ko‘ra argumentning mumkin bo‘lgan xatoligini topishdan iborat.Bir o‘zgaruvchili y = f(x) funksiya uchun chegaraviy absolyut xatolikni quyidgi formula bo‘yicha taqribiy hisoblash mumkin: x f(x)| 1y , bu yerda f (x)≠0. Ko‘p o‘zgaruvchili u=,f x1 x2,….xn funksiya uchun bu masala ba’zi cheklovlardayechiladi: agar argumentlardan birining qiymatini o‘lchash yoki berilgan aniqlikda hisoblash qiyin bo‘lsa, u holda aynan shu argument bo‘yicha xatolikni funksiyaning talab qilinayotgan xatoligi bilan moslashtirish lozim; agar barcha argumentlarning qiyatlarini ixtiyoriy aniqlikda aniqlash oson bo‘lsa, u holda teng ta’sir etish prinsipini qo‘llash, ya’ni barcha ushbu
qo‘shiluvchilarni o‘zaro teng deb olish lozim. Barcha argumentlarning chegaraviy absolyut xatoligi quyidagi formuladan aniqlanadi:
1-misol. 2,3544 sonni = 0,2% nisbiy xatolik bilan yaxlitlang.
Yechish. Faraz qilaylik, a = 2,3544; (a) = 0,2%. U holda (a) = a·(a) = 0,00471. Bu sonning ishonchli raqamlari uchta, shuning uchun bu sonni uning uchta raqamini saqlagan holda yaxlitlaymiz: A = 2,35; (A) = (a) + 0,0044 + 0,00471 = 0,00911 < 0,01. Demak, yaxlitlangan 2,35 sonning barcha uchta raqami ishonchli ekan.
2-misol. Hisoblashlar natijalariga ko‘ra a = 2520 va b = 2518 sonlar olindi. Bu sonlar ayirmasining xatoligini tahlil qiling.
Yechish. Bu sonlarning absolyut xatoliklari (a) = (b) = 0,5 va nisbiy xatoliklari (a) (b) = 0,5/2518 = 0,0002 = 0,02%. Ayirma uchun (a–b) = (a) +
(b) = 1 va (a–b) ((a) + (b))/ a–b =0,5 = 50%. Sonlarning har biri juda kichik nisbiy xatoliklarga ega bo‘lishiga qaramasdan, ularning ayirmasi uchun juda ham noaniq natijaga ega bo‘ldik. Agar boshqa tasodifiy o‘lchovlarni bajargan taqdirimizda ham bu sonlar orasidagi farq 0, 1, 2, 3, 4 bo‘lishi mumkin. Shuning uchun hisoblashlar jarayonida ayirmada bir biriga juda yaqin sonlar hosil bo‘lish holatidan qochish kerak. Buning uchun hisoblashning ba’zi bosqichlarida aniqlikni yo‘qotib qo‘ymaslik maqsadida algoritmning ko‘rinishini almashtirish ma’qul bo‘ladi.
3-misol. Geodezik o‘lchovlar natijasida olingan quyidagi o‘nta sonning yig‘indisini topish va natijani baholash talab etilsin: 0,2897; 0,4976; 2,488; 7,259;16,38; 62,49; 216,2; 523,3; 1403; 5291.
Yechish. Ushbu sonlar yig‘indisining aniq qiymati: 7522,9043. Endi ushbu yig‘indini to‘rt razryadli to‘rda (beshinchi razryad tashlab yuboriladi) chapdan o‘ngga qarab hisoblaymiz, yig‘indi 7522 ga teng. Endi ushbu yig‘indini aksincha, o‘ngdan chapga qarab hisoblaymiz: 7520. Ko‘rinib turibdiki, oxirgi har ikkala holda ham natija noaniq. Natijani baholaymiz, ya’ni ularning absolyut va nisbiy xatoliklarini hisoblaymiz: 1 = 0,9043; 2 = 2,9043; 1 = 0,0001202; 2 = 0,000386. Demak, birinchi hol, ya’ni kichik sondan kattasiga qarab yig‘indi olishda nisbiy xatolik kam bo‘lar ekan. Agar yug’indini 7523 deb olsak, u holda 3 = 0,0957; 3 = 0,00001272.
|
| |
Fizika-matematika fakulteti - bet 9

|
Fizika-matematika fakulteti
|
bet | 9/9 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #254580 |
Bog'liq Xatoliklar nazariyasining teskari masalasi XULOSA
Hozirda ma’lumki, har bir ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha bilim olayotgan talabaga boshqa bir fanni o‘qitishda bu fanlarning o‘zaro munosabatiga, o‘qitilayotgan fanning kasbga yo‘nalgan sohaga tatbiqlariga jiddiy e’tibor berilmayotganligini ko‘rishimiz mumkin.
Hisoblash usullarini yuqori malakali mutaxassislar yaratadilar. Oliy texnika o`quv yurtlarining talabalari va ilmiy xodimlari shu usullarning asosiy
g’oyalarini tushunsalarva o`z masalalarini echishda ulardàí foydalana olsalar
shuning o`zi etarlidir. Hozirgi paytda amaliy matematikaning qator bo`limlari
bo`yichà chuqur mazmunli darsliklar, ilmiy va o`quv qullanmalari mavjud.
Ammo, ularning ko’pida muayyan matematik yunalishgina yoritilgan bo`lib,
oliy texnika o`quv yurtlarining talabalari ularni o`rganish uchun maxsus matematik tayyorgarlikka ega bo`lmaganliklari tufayli bu fanni o`zlashtirishda qiynaladilar. Ayniqsa hisoblash matematikasi usullari har tomonlama tushunarli qilib yozilgan qo`llanma va darsliklar o`zbek tilida etarli emasligi
talabalar uchun bir qancha qiyinchiliklar tug’dirmoqda.
Insoniyat o’zining amaliy faoliyati davomida sonlar bilan bevosita munosabatda bo’ladi.Ko’pincha turmushda uchraydigon kattaliklarni o’lchash mumkin emas. Bu esa sonlarni taqribiy xisoblashga olib keladi. Buni amalga oshirishda xatoliklarga yo’l qo’yiladi. Ushbu kurs ishi shu xatoliklarni oldini olishda oz bo`lsa ham engillashtiradi degan umiddaman. Kurs ishi asasiy ikki bo`lim va oltita qisqacha mavzularni o`z ichiga oladi.
.L. Ridgway Scott. Numerical Analysis. Princeton University Press, 2011. - 342p. Ismatullayev, Kosbergenova “Hisoblash usullari”. O`quv uslubiy qo`llanma. Toshkent-2014.
Isroilov M.I. “Hisoblash metodlari”: I qism - Т:O’qituvchi, 1988 y. 299-311-bet.
T. X. Xolmatov ― Informatika. Darslik. Toshkent-2016.
Л. И. Турчак ― Основны численных методов ‖. Москва “Наука” 1987 год.
Abduxamidov A., Xudoynazarov S. “Hisoblash metodlari”: -Т: O’zbekiston, 1995 й.
E. Mirzakarimov “ Sonli usullar va dasturlash”. O`quv uslubiy qo`llanma. Farg`ona-2009.
Isroilov M.I. “Hisoblash metodlari”: II qism - Т:O’qituvchi, 2008 y. 104-230 bet.
Azlarov T., Mansurov H. Matematik analiz. 2-qism. –T.: O’qituvchi, 1989 y.
Самарский А.А. «Введение в численные методы»: –М: Наука, 1987 г.
Aloev R.D. “Sonli usullar fanidan ma’ruzalar matni”: II qism, Buxoro Davlat Universiteti, 2005 y.
Abduxamidov A., Xudoynazarov S. “Hisoblash metodlari”: -Т: O’zbekiston, 1995 й.
В.Копченова, И.А.Марон. «Вычилительная математика в примерах и задачах»: -М: Наука, 1972 г.
Бахвалов Н.С. «Численные методы»: -М: Наука.1987 г.
Самарский А.А., Гулин А.В. «Численные методы»: –М: Наука. 1989й.
www.exponenta.ru
www.lochelp.ru
www.math.msu.su
|
| |
Навоий давлат кончилик институти ва тошкент давлат техника университети илмий даражалар берувчи

|
Навоий давлат кончилик институти ва тошкент давлат техника университети илмий даражалар берувчиBog'liq PK2rjjpAYcv35Ki
NAVOIY DAVLAT KONCHILIK VA TEXNOLOGIYALAR UNIVERSITETI
HUZURIDAGI ILMIY DARAJALAR BERUVCHI DSc.17/04.06.2021.T.06.02
RAQAMLI ILMIY KENGASH
NAVOIY DAVLAT KONCHILIK VA TEXNOLOGIYALAR UNIVERSITETI
XATAMOVA DILSHODA NARMURATOVNA
RESURS TEJOVCHI TEXNOLOGIYALARNI ISHLAB CHIQISH
ASOSIDA BURG‘ILASH USKUNALARINING SAMARALI
EKSPLUATATSIYASINING ILMIY ASOSLARI
04.00.16 – Konchilik mashinalari
Texnika fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi
AVTOREFERATI
Navoiy – 2024
2
UО‘K: 622.241.8
Doktorlik dissertatsiyasi avtoreferati mundarijasi
Оглавление автореферата докторской диссертации
Content of abstract of doctoral dissertation
Xatamova Dilshoda Narmuratovna
Resurs tejovchi texnologiyalarni ishlab chiqish asosida burg‘ilash
uskunalarining samarali ekspluatatsiyasining ilmiy asoslari.........................................3
Хатамова Дилшода Нармуратовна
Научные основы эффективной эксплуатации буровых установок
на основе разработки ресурсосберегающих технологий.......................................27
Xatamova Dilshoda Narmuratovna
Scientific bases of efficient operation of drilling unitss based on the
development of resource-saving technologies...................…......................................51
E’lon qilingan ishlar rо‘yxati
Список опубликованных работ
List of published works……...................................................................................…54
|
| |
I BOB.Xatoliklar nazariyasi  1.1 Xatoliklar manbayi va klassifikatsiyasi

|
I BOB.Xatoliklar nazariyasi 1.1 Xatoliklar manbayi va klassifikatsiyasi
|
bet | 2/9 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #254580 |
Bog'liq Xatoliklar nazariyasining teskari masalasi 1.1 Xatoliklar manbayi va klassifikatsiyasi
Ixtiyoriy matematik masalani sonli yechishda biz aniq yechimga ega bo‘lmasdan, balki yechimni u yoki bu darajadagi aniqlikda topamiz. Demak, natijadagi xatolik qanday hosil bo‘lganligini aniqlash lozimdir.Har qanday matematik masalaning qo‘yilishida turli miqdorlar (parametrlar) qatnashadi. Bizni qiziqtirgan yechimni topishimiz uchun masalada qatnashuvchi parametrlaming qiymati berilgan bo’lishi kerak. Misol uchun,
differensial tenglamaning konkret xususiy yechimini topish uchun y( ) = boshlang‘ich shart berilgan bo‘lishi kerak. Bundan tashqari differensial tenglamaning o ‘ng tomoni f(x,y) ba’zi parametrlarga bog‘liq bo‘lsa, ularning qiymatlari ham berilgan bo'lishi shart. Berilgan masalaning bizni qiziqtirgan yechimini topish uchun, masalada qatnashuvchi barcha parametrlami dastlabki ma'lumotlar deb ataymiz. Tabiiyki, topilishi kerak bo’lgan (bizni qiziqtirgan)
yechim dastlabki ma’lumotlaming funksiyasi bo’ladi. Ko‘pincha dastlabki ma’lumotlar yoki tajribadan, yoki biron-bir boshqa masalani yechishdan hosil bo’ladi. Har ikki holda ham dastlabki ma’lumotlaming aniq qiymatiga emas, balki uning taqribiy qiymatiga ega bo’lamiz. Shuning uchun dastlabki ma’lumotlaming berilgan har bir qiymati uchun masalani aniq yechganimizda ham, baribir taqribiy natijaga ega b o ‘lamiz va natijaning aniqligi dastlabki ma’lumotlaming aniqligiga bog‘liq bo‘ladi.
Aniq yechim bilan taqribiy yechim orasidagi farq xato deyiladi. Dastlabki ma’lumotlaming noaniqligi natijasida hosil bo‘lgan xato yo'qotilmas xato deyiladi. Tabiiyki, bu xatolik berilgan masalani yechuvchiga bog’liq bo’lmay, to’la-to‘kis berilgan ma’lumotlarning aniqligiga bog’liqdir. Agar boshlang‘ich ma’lumotlarning aniqligi ma’lum bo’lsa, matematik masala yechimining xatoligini baholay bilish kerak.
Ma’lumki, ba’zi matematik ifodalar tabiat hodisalarining ozmi ko‘pmi ideallashtirilgan modelini tasvirlaydi. Shuning uchun tabiat hodisalarining aniq matematik ifodasini (tenglamalarini, formulasini) berib bo’lmaslik bois, natijada xato kelib chiqadi. Bundan tashqari, biron masala aniq matematik formada yozilgan bo’lsa va uni bu ko‘rinishda yechish mumkin bo‘lmasa, u holda bu masala unga yaqinroq va yechish mumkin bo’lgan masalaga almashtiriladi. Buning natijasida hosil bo’ladigan xato metod xatoligi deyiladi.
Boshlang’ich berilgan masala sonli yechilishi mumkin bo’lgan masalaga almashtirilgan bo’lsa va, boshlang‘ich qiymatlar aniq bo’lsa ham aniq yechimga ega bo’la olmaymiz. Bu holat quyidagicha izohlanadi: birinchidan, masalada turli irratsional sonlar qatnashishi mumkin, tabiiyki, ulami taqribiy qiymatlariga almashtiramiz ikkinchidan, hisoblash jarayonida oraliq natijalar yaxlitlanadi. Hisoblashlar jarayonida hosil bo’ladigan xatolik hisoblash xatoligi
deyiladi.
|
| |
-misol - Fizika-matematika fakulteti

|
Fizika-matematika fakulteti
|
bet | 8/9 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #254580 |
Bog'liq Xatoliklar nazariyasining teskari masalasi 6-misol. Sharning radiusi taxminan 1 ga teng desak, uning hajmini 0,1 aniqlik bilan hisoblash uchun uning radiusi va π sonni qanday aniqlik bilan hisoblash lozim?
Yechish. Sharning hajmini hisoblash formulasi: V = 4πR 3/3. Absolyut xatoliklar chegarasi: π = 0,1/(24R3/3)=0,3/8 = 0,0375; R = 0,1/(24R2)=0,1/(8π) = 0,00398.
7-misol. 1) Jismning og‘irligini o‘lchash natijasi: m = 23,40,2 g. Jismning aniq og‘irligini baholang; 2) Tarvuzni tarozining pallasiga qo‘yib tortishmoqda. O‘lchov toshlarining eng kichigi 50 g. Tarozi tarvuzning og‘irligini 3600 g ko‘rsatdi. Bu son – taqribiy. Tarvuzning aniq og‘irligi noma’lum. Natijalarni taqqoslang.
Yechish. Demak, 1) m = 0,2 – absolyut va m = 0,2/23,4 = 0,9% – nisbiy xatolik chegarasi; 2) Xuddi shunday, t = 50; t = 50/3600 = 1,4%. Demak, m < t.
8-misol. Millimetrlarga bo‘lingan lineyka yordamida qalamning uzunligi o‘lchandi. O‘lchash 17,9 sm ni ko‘rsatdi. Bu o‘lchashning chegaraviy misbiy xatolig- ini ko‘rsating.
Yechish. Bu yerda x = 17,9 sm; (x) = 0,1 sm; nisbiy xatolik (x) = 0,1/17,9 yoki yaxlitlasak, (x) = 0,1/18 0,6%. Bunday lineyka bilan nisbiy xatolikni yanada kamaytirishning iloji yo‘q. Agar yanada aniqroq o‘lchaydigan lineyka bilan bunday o‘lchashni bajarsak, u holda ko‘pi bilan 0,02 yoki 0,01 sm absolyut xatolikka er- ishishimiz mumkin.
9-misol. Silindrik porshen 35 mm atrofidagi diametrga ega. Mikrometr yordamida o‘lchashning chegaraviy nisbiy xatoligi 0,05% bo‘lishi uchun uni qanday aniqlikda o‘lchash lozim?
Yechish. Misol shartiga ko‘ra 35 mm ning chegaraviy nisbiy xatoligi x = 0,05% bo‘lishi kerak. Demak, chegaraviy absolyut xatolik x = 36(0,05/100) = 0,0175 (mm) yoki yaxlitlasak 0,02 (mm). Ma’lumki, x = 35; x = 0,0005 ekanligidan ushbu x =x/x formulaga ko‘ra x = 350,0005 = 0,0175 (mm).
10-misol. A4 fomatdagi qog‘ozning uzunligi (29,7 0,1) sm. Xorazmdan Tosh- kentgacha bo‘lgan masofa (1100 1) km. Birinchi holda absolyut xatolik 1 mm dan, ikkinchi holda esa 1 km dan oshmaydi. Bu o‘lchashlarning aniqligini taqqoslang.
Yechish. Buni to‘g‘ridan to‘g‘ri taqqoslab, xulosa chiqarmaslik kerak. Birinchi holda x = 0,1; x = 0,1/29,7100% = 0,33%. Ikkinchi holda esa y = 1; y = 1/1100100% = 0,091%, ya'ni x > y. Bu ikkinchi holda olchash birinchisiga qara- ganda aniqroq bajarilganligini ko‘rsatadi.
|
| |
Digoksigenin standart eritmasi (RM). 2

|
Digoksigenin standart eritmasi (RM). 2
|
bet | 9/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #236769 |
Bog'liq Farmatsevtik kimyo kurs ishi Fayzullayeva O\'g\'iloy1Digoksigenin standart eritmasi (RM). 2,5 mg (aniq
namunasi) digoksigenin CO 5 ml hajmli o'lchov kolbasiga solinadi,
3 ml metanolda eritiladi, eritma hajmini bir xil erituvchi bilan sozlang
belgigacha va aralashtiriladi (0,5 mg/ml). Olingan eritmadan 1,0 ml
50 ml hajmli o'lchov kolbasiga soling, eritmaning hajmini moslang
metanol-suv (80:20) aralashmasi bilan belgiga va aralashtiriladi (0,01 mg/ml). 1,0 ml
Eritma 20 ml hajmli o'lchov kolbasiga solinadi va hajmi moslashtiriladi
metanol-suv aralashmasi bilan eritma (80:20) belgiga qadar aralashtiriladi (0,0005).
mg/ml).
Peak identifikatsiya yechimi. uchun 2,5 mg CO digoksin
A, B, C, E, F, G va K aralashmalarni o'z ichiga olgan cho'qqilarni aniqlash, joy
10 ml hajmli o'lchov kolbasiga aralashma bilan eritmaning hajmini qo'shing
metanol-suv (80:20) belgisigacha soling va aralashtiring.
Xromatografik tizimning sezgirligini baholash uchun yechim.
1,0 ml digoksin CO eritmasi sig'imli o'lchov kolbasiga solinadi
20 ml, metanol-suv aralashmasi (80:20) bilan eritma hajmini belgiga moslang va
aralashtiramiz (0,000125 mg/ml).
Xromatografik tizimning yaroqliligini tekshirish uchun yechim.
25,0 mg lanatozid C (nopoklik H) sig'imi bo'lgan o'lchov kolbasiga solinadi.
100 ml va 50 ml metanolda eritiladi, eritmaning hajmini xuddi shunday sozlang.
belgigacha erituvchi va aralashtiriladi. Olingan eritmadan 1,0 ml
20 ml hajmli o'lchov kolbasiga soling, 1,0 ml eritma qo'shing
Digoksin CO (A eritmasi), metanol-suv aralashmasi bilan eritma hajmini sozlang
(80:20) belgigacha qo'ying va aralashtiring.
Eslatma.
Nopoklik A: 3b-[(O-2,6-Dideoksi-b-D-ribo-geksopiranosil-(1→4)-O-
2,6-dideoksi-b-D-ribo-geksopiranosil-(1→4)-O-2,6-dideoksi--D-ribo4
geksopiranosil)-oksi]-14-dihidroksi-5b-karta-20(22)-enolid (digitoxin),
CAS 71-63-6.
Nopoklik B: 3b-[(O-2,6-Dideoksi-b-D-ribo-geksopiranosil-(1→4)-O-
2,6-dideoksi-b-D-ribo-geksopiranosil-(1→4)-O-2,6-dideoksi-b-D-riboheksopiranosil)-oksi]-14,16b-dihidroksi-5ß-karta-20( 22)-enolid (gitoksin),
CAS 4562-36-1.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Mustaqil ish mavzu: statistika muhitida regratsion tahlilini amalga oshirish

|
Mustaqil ish mavzu: statistika muhitida regratsion tahlilini amalga oshirish
|
bet | 8/8 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 32,87 Kb. | | #129585 |
Bog'liq Mustaqil ish mavzu statistika muhitida regratsion tahlilini ama-fayllar.org6.Foydalanilgan adabiyotlar
www.rosinf.ru – «Rosinformrеsurs» birlashmasining sеrvеri. Loyihalashtirilayotgan va ishlab chiqilayotgan axborot mahsulotlari va xizmatlari haqida axborotlar.
www.icsti.ru – ilmiy va tеxnik axborotlar halqaro markazining sеrvеri. Turli bilimlar sohasi bo`yicha ma'lumotlar bazasiga kirish imkoniyatini va chеt el miliiy hamda halqaro EHM tarmoqlariga kirishni ta'minlaydi.
www.msu.ru – MDU sеrvеri. Fanlar bo`yicha namunaviy, ishchi dasturlari, elеktron adabiyotlarni olishni ta'minlaydi.
www.mesi.ru – Moskva iqtisod-statistika instituti sеrvеri. Fanlar bo`yicha namunaviy, ishchi dasturlari, elеktron adabiyotlarni olishni ta'minlaydi.
http://fayllar.org
|
| |
Qoldiqlarning miqdoriy tahlili - Mustaqil ish mavzu: statistika muhitida regratsion tahlilini amalga oshirish

|
Mustaqil ish mavzu: statistika muhitida regratsion tahlilini amalga oshirish
|
bet | 5/8 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 32,87 Kb. | | #129585 |
Bog'liq Mustaqil ish mavzu statistika muhitida regratsion tahlilini ama-fayllar.org
Modelni tasdiqlashda raqamli usullar ham muhim rol o'ynaydi. Masalan, mos bo'lmagan test modelning funktsional qismining to'g'riligini baholash uchun chegara qoldiq uchastkasini talqin qilishda yordam berishi mumkin. Raqamli tekshirish usullari grafik usullardan ustun bo'lgan umumiy holatlardan biri bu soni parametrlar taxmin qilinayotgan ma'lumotlar to'plamining hajmiga nisbatan yaqin. Bunday vaziyatda qoldiq uchastkalarini noma'lum parametrlarni baholash natijasida qo'yilgan cheklovlar tufayli izohlash ko'pincha qiyin. Odatda bu sodir bo'ladigan sohalardan biri bu optimallash dasturlaridan foydalanishdir ishlab chiqilgan tajribalar. Logistik regressiya ikkilik ma'lumotlar bilan grafik qoldiq tahlil qilish qiyin bo'lishi mumkin bo'lgan yana bir sohadir.
Ketma-ket korrelyatsiya qoldiqlari modelning noto'g'riligini ko'rsatishi mumkin va ular bilan tekshirilishi mumkin Durbin-Uotson statistikasi. Muammo heteroskedastiklik har qandayida tekshirilishi mumkin bir necha usullar.
o'zaro bog'liqlik - bu statistik tahlil natijalarini mustaqil ma'lumotlar to'plamiga qanday umumlashtirilishini baholash jarayoni. Agar model mavjud bo'lgan ma'lumotlarning hammasi emas, balki bir nechtasi bo'yicha taxmin qilingan bo'lsa, unda taxmin qilingan parametrlardan foydalangan holda, ushlab turilgan ma'lumotlarni taxmin qilish uchun foydalanish mumkin. Agar, masalan, namunadan tashqarida bo'lsa o'rtacha kvadrat xato, deb ham tanilgan kvadrat bo'yicha taxmin qilishning o'rtacha xatosi, namunadagi o'rtacha kvadrat xatosidan sezilarli darajada yuqori, bu modeldagi etishmovchilik belgisidir.
Tibbiy statistikaning rivojlanishi bu meta-tahlilda namunadan tashqari o'zaro faoliyatni tekshirish usullaridan foydalanish. Bu asosini tashkil etadi tasdiqlash statistikasi, Vn, bu meta-tahlil xulosasi baholarining statistik haqiqiyligini tekshirish uchun ishlatiladi. Aslida u normallashtirilgan taxminiy xato turini o'lchaydi va uning taqsimlanishi chiziqli kombinatsiyadir χ2 1-darajali o'zgaruvchilar.
|
| |
Amaliy qism
1. 1. Digoksinning miqdorini Davlat Farmakopeyasida keltirilgan usul bo’yicha aniqlash

|
Amaliy qism
1. 1. Digoksinning miqdorini Davlat Farmakopeyasida keltirilgan usul bo’yicha aniqlash
|
bet | 7/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #236769 |
Bog'liq Farmatsevtik kimyo kurs ishi Fayzullayeva O\'g\'iloy1Amaliy qism
1. 1. Digoksinning miqdorini Davlat Farmakopeyasida keltirilgan usul bo’yicha aniqlash
ROSSIYA FEDERATSIYASI SOG'LIQNI SAQLASH VAZIRLIGI
FARMAKOPEYA MAQOLASI
Digoksin
tomir ichiga yuborish uchun eritma
FS.3.4.0025.22
VFS 42-1371-98 o'rniga Digoxini solutio pro intravenosa injection
Ushbu farmakopeya monografiyasi Digoksin uchun amal qiladi,
sifatida ishlatiladi vena ichiga yuborish uchun eritma
dorivor mahsulot.
Preparat umumiy farmakopeya monografiyasi talablariga javob berishi kerak "Dorivor parenteral foydalanish uchun shakllar" va quyidagi talablar.
Tarkibida kamida 0,225 mg va 0,275 mg dan ko‘p bo‘lmagan digoksin C41H64O14 mavjud.
1 ml preparat.
Tavsif. Rangsiz shaffof suyuqlik.
Haqiqiylik
Yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi. Vaqt
tekshiriluvchining xromatogrammasida asosiy moddaning cho'qqisini ushlab turish
miqdoriy aniqlash uchun olingan eritma kerak
xromatogrammada digoksin cho'qqisini ushlab turish vaqtiga mos keladi
Digoksin CO eritmasi.
Sifatli reaktsiya.
Sirka kislotada temir (III) xlorid eritmasini tayyorlash
0,01%. 1 mg temir (III) xlorid 10,0 ml sirka kislotada eritiladi
muz.
Taxminan 5 mg digoksinni o'z ichiga olgan preparat hajmi qo'yiladi
ajratuvchi voronka, 20 ml suv qo'shing, 20 ml aralashma bilan ekstrakt
xloroform-metanol (9:1) 3 min. To'liq fazalarni ajratishdan keyin
pastki qatlamni 100 ml hajmli o'lchov kolbasiga o'tkazing va sozlang
xloroform-metanol (9:1) aralashmasi bilan eritmaning hajmini belgigacha qo'shing va aralashtiring.2
Olingan eritmadan 20 ml dumaloq tubli kolbaga solinadi va bug`lanadi
60-70ºS da quruq bo'lgunga qadar aylanadigan evaporatator. Quruq qoldiq 1 ml ichida eritiladi
|
| |
Yurak glikozidlarining chinligini aniqlashda

|
Yurak glikozidlarining chinligini aniqlashda
|
bet | 3/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #236769 |
Bog'liq Farmatsevtik kimyo kurs ishi Fayzullayeva O\'g\'iloy11.2. Yurak glikozidlarining chinligini aniqlashda
qo'llanadigan reaksiyalar
Yurak glikozidlarining chinligini aniqlashda ulaming molekula
tuzilishidagi steroid halqasiga va unga birikkan to'yinmagan besh
a’zoli lakton halqasiga hamda steroid halqaga, glikozid holidagi qand
qismlarining har qaysisiga Xos ayrim reaksiyalar qilib ko'riladi.
1. Glikozidlardagi steroid halqaga xos reaksiya sifatida Liberman reaksiyasi qo'llaniladi. Bu reaksiyaga ko'ra ma’lum miqdordagi glikozidning sirka angidrididagi eritmasiga konsentrlangan sulfat
kislotasi qo'shilganda sirka angidridi qatlami yashil rangga bo'yaladi.
Ushbu reaksiyaning biroz o'zgartirilgan usuli Liberman - Burxard
reaksiyasi deb yuritiladi. Bunda glikozidning konsentrlangan sirka
kislotadagi eritmasiga konsentrlangan sulfat kislota bilan sirka angidridining baravar hajmdagi aralashmasi qo'shiladi va yashil rang hosil
bo'lishi kuzatiladi. Bu reaksiyada rang hosil bo'lishi, glikozidlardagi
steroid halqasining konsentrlangan sulfat kislota va sirka angidridi
ta’sirida degidrotatsiyalanishidan deb faraz qilinadi.
Ushbu reaksiya bo'yicha konvallotoksin va strofantin-K preparatlarining chinligini aniqlash tavsiya qilinadi.
2. Yurak glikozidlarining chinligini aniqlashda ulardagi besh
a’zoli to'yinmagan lakton halqasiga .xos quyidagi reaksiyalardan
foydalaniladi:
a) glikozidning spirtdagi eritmasiga ma’lum hajmda natriy nitroprussidning 1 %li va bir necha tomchi natriy gidroksidning 10 foizli eritmasidan qo'shilganda, tez uchib ketuvchi qizil rang paydo
bo'ladi. Ushbu reaksiya glikozidlaming chinligini aniqlashda keng
qo’llanib, uni Legal reaksiyasi deb yuritiladi. Bu reaksiyadan adonizid, selanid, digitoksin va boshqa preparatlaming chinligini aniqlashda foydalaniladi;
b) glikozidlaming chinligini undagi to'yinmagan besh a’zoli lakton halqasi asosida aniqlashda, Balet reaksiyasi muhim o'rin tutadi.
Bu reaksiyaga ko'ra preparatning spirtdagi eritmasiga pikrin kislotaning suvdagi va natriy gidroksidning 5 %li eritmasi qo'shilganda
aralashma to'q sariq-qizish rangga bo'yaladi. Uni isitilsa, rang yanada to'q tus oladi. Reaksiyani quyidagi kimyoviy tenglamalar orqali
ifodalash mumkin:
Ushbu reaksiyadan glikozidlaming miqdorini fotokolorimetriya
usuli bo'yicha aniqlashda ham foydalaniladi:
d) Raymond usuli bo'yicha glikozidlami aniqlash uchun, ularning spirtdagi eritmasiga ishqoriy muhitda m-dinitrobenzolning
spirtdagi eritmasi qo'shilsa, aralashma binafsha rangga bo'yaladi.
Bu jusulda m-dinitrobenzolning o'miga 3,5-dinitrobenzoy kislotaning metanoldagi 2 %li eritmasini ham ishlatish mumkin (Kedde
reaksiyasi). Reaksiya natijasida hosil bo'lgan modda qizil-binafsha,
ba’zida esa ko'k rangga bo'yalgan bo'ladi. Bu reaksiya bo'yicha
glikozidlami aniqlashda yana boshqa nitroaromatik birikmalarda hamfoydalaniladi
|
| |
IV. Adabiyotlar ro’yxati - Xalq tabobati va Farmakologiya

|
Xalq tabobati va Farmakologiya
|
bet | 15/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #236769 |
Bog'liq Farmatsevtik kimyo kurs ishi Fayzullayeva O\'g\'iloy1IV. Adabiyotlar ro’yxati.
1. Аксенова Э.Н., Андрианова О.П., Арзамасцев А.П. и др.
Руководство к лабораторньш занятиям по фармацевтической
химии. М , «Медицина», 1987 г.
2. Арзамасцев А.П. Сенов П.Л. Стандартнме образцм лекарственнмх вешеств. М., «Медицина», 1978.
3. Арзамасцев А.П., Печенников В.М., Радионова Г.М. и др.
Анализ лекарственнмх смесей. М., «Спутник», 2000 г.
4. Арзамасцев А.П., Яскина Д.С. Ультрофиолетовме и инфракраснме спектри лекарствеш ш х вецеств, М., «Медицина»,
1975.
5. Арзамасцев А.П. и др. Фармацевтическая химия. М., «Г еотар-М ед», 2005.
6. Арзамацев А.П. и др. Анализ лекарственнмх смесей. М.,
«Спутник», 2000 r.
7. Беликов В.Г. Лабораторньш работн по фармацевтической
химии. М., «Вьюшая школа», 1989.
8. Беликов В.Г. Фармацевтическая химия. М., «МЕДпресс»,
2008.
9. Берштейн И.Е., Каминский Ю.Л. Спектрофотометрический анализ в органической химии., Л., «Химия», 1975.
10. Булатов М.И., Калинкин И.П. Практическое руководство
по фотоколориметрическим и спектрофотометрическим методом анализа. Л., «Химия», 1976.
11. Государственная фармакопея, X изд, «Медицина», 1968.
12. Государственная фармакопея, XI изд, Т. 1. М., «Медицина», 1987.
!3. Государственная фармакопея, XI изд, Т. 2. М., «Медииина», 1990.
14.
1996,0.
|
Ibodov A.Yu. Farmatsevtik kimyo. 11. T., Abu Ali ibn Sino,
|
580
15. Ibodov A.Yu. Farmatsevtik kimyo. II t. T., Abu Ali ibn Sino,
1996.
16. Ионин Б.И., Ершов Б.А. ЯМР - спектроскопия в органической химии, JI., «Химия», 1967.
17. Кирхнер Ю. Тонкослойная хроматография. Т. 1. М.,
«Мир», 1981.
18. Кирхнер Ю. Тонкослойная хроматография. Т. 2. М.,
«Мир», 1981.
19. Логинова Н.В., Полозов Г.И. Введение в фармацевтическую химию. Минск, Электронная книга БГУ, 2004.
20. Максютина Н.П. Анапиз фармацевтических препаратов в
лекарственньхх формах, Киев, «Здоров’я», 1976.
21. Максютина Н.П. и др. М етодн анапиза лекарств, Киев,
«Здоров’я», 1984 г.
22. М аксютина Н.П. и др. М етодн идентификации фармацевтических препаратов. Киев, «Здоров’я», 1978.
23. Машковский М.Д. Лекарственньгс средства, М.,
«Медицина», Т. 1. 1998.
24. Машковский М.Д. Лекарственнне средства, М.,
«Медицина», Т. 2. 1998.
25. Международная фармакопея (Обшие метода анализа).
Т. 1. Женева, 1981.
26. Международная фармакопея (Сертификации для контроля
качества фарм препаратов). Т. 2. Женева, 1983.
27. Международная фармакопея (Сертификации дпя контроля
качества фарм препаратов). Т. 3. Женева, 1990.
28. Мелентьева Г.А. Фармацевтическая химия. Т. 1,2. М.,
«Медицина», 1976 r.
29. Руководетво к лабораторньш занятиям по фармацевтической химии. Под ред. Арзамасцева А.П. М., «Медицина»,
2001.
30. 0‘zbekiston Respublikasida farmatsevtika faoliyati, (prof.
A.N. Yunusxodjayev tahriri ostida), I kitob, Toshkent, Abu Ali ibn
Sino, 2001.
Foydalanilgan internet materiali
https://open.library.ubc.ca/media/stream/pdf/831/1.0095102/1
|
| |
-rasm. Xalqaro Standartlashtirish tashkiloti

35
Evropa davlatlari uchun moslashtirilgan mezon
Germaniya standarti
DIN
Britaniya standarti
BSI 7799
Xalqaro
ISO/IES 15408 standarti «Axborot
texnologiyalarining
xavfsizligini
baholash
mezonlari» - «Umumiy mezon»
1983 yil AQSH Mudofaa vazirligi tomonidan kompyuter tizimlari, dasturlari
va maxsus qurilmalarni xavfsizlik kriteriyalarini baholash standarti «Kompyuter
tizimlari xavfsizligining kriteriyalari» ishlab chiqildi. U
«Sariq kitob»
(Оранжевая книга) (kitob rangiga ko‘ra) nomi bilan keng tarqalgan. «Sariq
kitob» talablariga binoan xavfsiz kompyuter tizimlari deb shunday tizimlarga
aytiladiki, ma’lumotni saqlash, ular bilan ishlash operatsiyalari faqatgina haq-
huquqlari ruxsat etilgan va avtorizatsiya (ro‘yxatdan o‘tgan) tizimidan o‘tgan
foydalanuvchilar tomonidan amalga oshirilishi va bu foydalanuvchilar to‘g‘ri
ma’lumotlar (ismi, mansabi, bajaradigan amali) zarurat bo‘lganda tashxis o‘tkazish
vaqtlarigacha saqlanishi kerak.
«Sariq kitob» standartida xavfsizlikning 3 ta kategoriyasi taklif qilingan
bo‘lib, ular informatsion xavfsizlikning 6 ta talabi doirasida ko‘riladi. Birinchi 4 ta
talabi bevosita axborot xavfsizligini ta’minlashga, 2 tasi esa himoya vositalariga
qaratilgan.
Ushbu talablarni to‘liq ko‘rib chiqamiz.
B guruh. Mandat himoya - Axborot kommunikatsion texnologiyalar

B guruh. Mandat himoya. Bu guruhning asosiy talablariga har bir tizimga
kirish huquqlarini xavfsizlik belgilari yordamida amalga oshirish va nazorat
monitori tomonidan har bir foydalanuvchining har bir amali doimiy nazoratda
bo‘lishi kiradi. B1 sinf. Xavfsizlik belgilari yordamida himoya. B1 sinfidagi himoya
vositalari C2 sinf talablariga to‘liq javob berishi va bundan tashqari ma’lumotlarni
markirovka qilish, tizimga kirish boshqaruvning normativ hujjatlari asosida
ta’minlanishi, tizimdan chiqayotgan har bir ma’lumot markirovka qilinishi va
ulardagi topilgan kamchiliklar maxsus test sinovlari natijasida bartaraf etilishi
kerak. B2 sinf. Strukturalashtirilgan himoya. Bu sinf talablariga javob berish uchun
B1 sinf talablariga javob bergan xavfsizlik modeli aniq rasmiy hujjatlashtirilgan
bo‘lishi kerak. Tizim arxitekturasi, interfeyslari ma’lum bir vaqtda sinov o‘tkazish
imkoniyatlariga ega bo‘lishi kerak. B1 sinfiga nisbatan autentifikatsiya
vositalarining xavfsizlik darajasi xavfsizlik administratori tomonidan boshqarila
olishi kerak. Butun tizim konfiguratsiyasi boshqaruv imkoniyatiga ega bo‘lishi
kerak. B3 sinf. Domenlar himoyasi. Bu sinf talablariga javob berish uchun aylanib
o‘tish yo‘llari mavjud bo‘lmagan tizimga kirishni to‘liq nazorat qila oladigan
doimiy nazorat tizimi bo‘lishi kerak. Bu tizim ichida B3 sinfiga javob bera
olmaydigan birorta tashkil etuvchi bo‘lishi kerakmas. Tizim himoyasini qulay,
samarali nazorat qilish dasturi va analiz qilish dasturlari bo‘lishi kerak. Tizim
tashkil etuvchilarining murakkabligi minimallashtirilgan bo‘lishi kerak. Tizim
auditi xavfsizlik administratoriga, tizimdagi nosozliklar, xatolar va uning
44
xavfsizlik himoyasiga yetkazilishi mumkin bo‘lgan zararlar to‘g‘risida o‘z vaqtida
ma’lumot berishi kerak.
sirka kislotasidagi temir (III) xlorid eritmasi 0,01%. Olingan yechim

|
sirka kislotasidagi temir (III) xlorid eritmasi 0,01%. Olingan yechim
|
bet | 8/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #236769 |
Bog'liq Farmatsevtik kimyo kurs ishi Fayzullayeva O\'g\'iloy1sirka kislotasidagi temir (III) xlorid eritmasi 0,01%. Olingan yechim
1 ml sulfat kislota solingan probirkaga devor bo'ylab ehtiyotkorlik bilan quying
konsentrlangan. Jigarrang ikki qatlamning chegarasida paydo bo'lishi kerak.
qizil rangsiz halqa (digoksigenin), yuqori qatlam asta-sekin
ko'k rangga aylanadi (digitoksoz).
Shaffoflik. Preparat shaffof bo'lishi kerak. Ga muvofiq
Umumiy farmakopeya monografiyasining "Suyuqliklarning shaffofligi va loyqalik darajasi" talablari.
Chroma. Preparat rangsiz bo'lishi kerak. Ga muvofiq
Umumiy farmakopeya monografiyasining "Suyuqliklarning rang darajasi" talablari.
pH. 6,2 dan 6,9 gacha. "Ionometriya" OFS talablariga muvofiq
(3-usul).
Mexanik qo'shimchalar
Ko'rinadigan zarralar. OFS talablariga muvofiq “Visible
parenteral uchun dozalash shakllarida mexanik qo'shimchalar
qo'llash va oftalmik dozalash shakllari."
Ko'rinmas zarralar. Umumiy farmakopeya talablariga muvofiq
Dozalash shakllarida ko'rinmas mexanik qo'shimchalar
parenteral foydalanish."
Tegishli aralashmalar. Aniqlash HPLC usuli bilan amalga oshiriladi.
Mobil faza A (PFA). Suv-asetonitril (90:10).
Mobil faza B (PFB). Asetonitril-suv (90:10).
Sinov yechimi. Dori.
Digoksin standart eritmasi (RM). 10,0 mg (aniq
namuna) Digoksin CO 20 ml o'lchov kolbasiga solinadi,
15 ml metanolda eritiladi, eritma hajmini bir xil erituvchi bilan sozlang
belgigacha va aralashtiriladi (0,5 mg/ml). Olingan eritmadan 5,0 ml
10,0 ml o'lchov kolbasiga soling, eritmaning hajmini moslang
metanolni belgigacha qo'shing va aralashtiring (0,25 mg/ml) (A eritmasi). 1,0 ml3
A eritmasi 100 ml hajmli o'lchov kolbasiga solinadi, hajmini rostlang
metanol-suv aralashmasi bilan eritma (80:20) belgiga qadar aralashtiriladi (0,0025).
mg/ml).
|
| |
Normativ - Axborot kommunikatsion texnologiyalar

41
• xalqaro (ISO, IEC), davlatlararo (ГОСТ), mintaqaviy (EN)
standartlar;
• O‘zbekiston Respublikasining davlat standartlari (O‘z DSt);
• Tashkilot standartlari (TS);
• Xorijiy davlatlarning milliy standartlari (DIN, СТК, СТБ, ГОСТ Р).
Quyidagilar standartlar 2013 yil, 1-maydan bekor qilingan:
• korxona standartlari (KSt);
• ma’muriy-hududiy standartlar (MHSt);
• sohalar (ishlab chiqarish) standartlari (TSt);
• texnik shartlar (TSh).
Ro‘yxatda davlat va sohalar (ishlab chiqarish) standartlari, texnik talablar va
axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalar sohasida
ishlab chiqilgan boshqa
normativ hujjatlar mavjud.
Ushbu ro‘yxat «UNICON.UZ» DUK (davlat unitar korxonasi)ning
ilmiy-
texnik va marketing tadqiqotlari markazi huzuridagi Standartlashtirishning
asosiy
tashkiloti tomonidan tayyorlangan.
2.2-jadval
Belgilar
Normativ hujjat nomi
Ro‘yxatga
olish, amalga
kiritish haqida
ma’lumot
Ishlab
chiquvchi
tashkilot
O‘z
DSt ISO/IEC
27003:2014
(ISO/IEC
27003:2010
MOD)
Axborot
texnologiyasi.
Xavfsizlikni
ta’minlash
metodlari.
Axborot
xavfsizligini
boshqarish
tizimini joriy etish bo‘yicha
qo‘llanma
№ 05-550
Reg № 4467
Uzstandart
qarori
19.06.2014 dan
«UNICON.UZ»
DUK markazi
O‘z
DSt ISO/IEC
27004:2014
(ISO/IEC
27004:2009
MOD)
Axborot
texnologiyasi.
Xavfsizlikni
ta’minlash
metodlari.
Axborot
xavfsizligini
boshqarish
tizimining
samaradorligini
o‘lchash
№ 05-516
Reg № 4168
Uzstandart
qarori
17.01.2014 dan
«UNICON.UZ»
DUK markazi
Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalar

42
O‘z DSt ISO/IEC
27005:2013
(ISO/IEC
27005:2011
MOD)
Axborot
texnologiyasi.
Xavfsizlikni
ta’minlash
metodlari.
Axborot
xavfsizligi
risqlarini
boshqarish
№ 05-436
Reg № 3556
Uzstandart
qarori
19.03.2013 dan
«UNICON.UZ»
DUK markazi
O‘z DSt ISO/IEC
27005:2013
(ISO/IEC
27005:2011
MOD)
Axborot
texnologiyasi.
Xavfsizlikni
ta’minlash
metodlari.
Axborot
xavfsizligini
boshqarish
tizimlarini
audit
va
sertifikatlashtirish
organlariga
qo‘yiladigan
talablar
№ 05-436
Reg № 3557
Uzstandart
qarori
19.03.2013 dan
«UNICON.UZ»
DUK markazi
2.5§ Kompyuter tizimlarining xavfsizlik sinflari
«Sariq kitob» standarti himoyalanganlikning turli darajada ifodalovchi 4 ta
kriteriya guruhi bilan ish ko‘radi (D minimal guruhdan A guruhgacha). Bunda har
bir guruh bir yoki bir nechta sinflarni o‘z ichiga oladi. A va D guruhlar bitta sinfga
(mos holda A va D sinfiga) B guruhi B1, B2 va B3 sinflariga, C guruhi esa C1 va
C2 sinflarga ega. Xavfsizlik darajalari
D guruhdan A guruh sari, guruhlar ichida
esa sinf nomerlari o‘sishi bilan ko‘tarilib boradi.
D guruh. Eng minimal himoya. D sinf.
Eng minimal himoya. Bu sinfga
boshqa sinf talablariga javob bera olmaydigan barcha tizimlar kiradi.
C guruh. Diskretsion himoya. C guruh subyekt harakatlari registratsiyasi va
kirishining erkin boshqarilishining mavjudligi bilan xarakterlanadi.
C1 sinf.
Diskretsion himoya. Bu sinfga kiruvchi
tizimlar foydalanuvchi va
axborotni ajratishni ta’minlash talablariga javob beruvchi va kirishni boshqarish va
nazorat qiluvchi vositalarga ega, individual foydalanuvchilarga
cheklanishlar
beruvchi, ya’ni shaxsiy ma’lumotlarni boshqa foydalanuvchilardan himoya qilish
imkonini beruvchi xususiyatlarga ega bo‘lishadi. C1 sinfi ko‘p
foydalanuvchili
tizim bo‘lib ma’lumotlarni qayta ishlash bitta maxfiylik darajasida amalga
oshiriladi.
43
C2 sinf.
Tizimga kirishni boshqarish. Bu sinf C1
sinfga nisbatan xavfsizlik
darajasi yuqoriroq bo‘lib, har bir foydalanuvchining harakatlarini ro‘yxatdan
o‘tkazish va individual nazorat qilish imkoniyatini beradi. Bunda har bir
foydalanuvchi ayrim resurslarini ajratish va ularni
resurslar ustidan bajargan
amallarini doimiy nazorat qilish imkoniyati ham mavjud.