nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Hozirgi-kelasi zamon fe’li bir necha ma’noda qo`llanadi

|
Hozirgi-kelasi zamon fe’li bir necha ma’noda qo`llanadi
|
bet | 5/8 | Sana | 25.01.2021 | Hajmi | 71,1 Kb. | | #13071 |
Hozirgi-kelasi zamon fe’li bir necha ma’noda qo`llanadi:
Nutq jarayonidan keyin bajariladigan harakatni –kelasi zamonni bildiradi:
U elga keladi albat qoshimga,
Elga shodlik olib keladi. (Hamid Olimjon.)
2. Hozirgi-kelasi zamon fe’li doimiy bo`lib turadigan ish-harakat yoki
holatni anglatish uchun ham qo`llanadi:
Yer Quyosh atrofida aylanadi.
Hozirgi-kelasi zamon fe’li undosh tovush bilan tugagan fe’l asoslarga -a, unli bilan tugagan asoslarga esa -y qo`shimchasi qo`shiladi: yoz + a + man - yozaman,
o`qi + y + man- o`qiyman. (Bo`lishsiz shakli –mas yozmasman) -y tovushi bilan bitgan fe’l o`zak-negiziga –a qo`shimchasi qo`shilganda, ya yoziladi: Kiy + a + man – kiyaman kul + a + siz - kulasiz
1-mashq
Quydagi ajratilgan fe’llarning boshqa fe’llardan farqini izohlang va ular ishtirokida gaplar tuzing.
|
| |
Ko`raman, chiqyapti, aytdi, kelibdi, ko`rmoqda, chiqaman

|
Ko`raman, chiqyapti, aytdi, kelibdi, ko`rmoqda, chiqaman
|
bet | 6/8 | Sana | 25.01.2021 | Hajmi | 71,1 Kb. | | #13071 |
Ko`raman, chiqyapti, aytdi, kelibdi, ko`rmoqda, chiqaman, o`qiysiz
Men { ……… { man
Sen { { san
U { { di
Biz { { miz
Siz { { siz
U { { di
|
Men ……. man
Sen san
U di
Biz miz
Siz siz
U di
|
2-mashq
Ko`chiring. Nuqtalar o`rniga hozirgi-kelasi zamonni qo`llang va izohlang
1 . Boshimizni egmasdan, qo`lni ko`ksimizga qo`yib …….
2. Aqlliga aytsang …….., ahmoqqa aytsang ……. (Maqol)
3. Obod turmush yili” da yurtimiz yanada ……
(salomlashamiz, bilasan, kulasan, ko`rkamlashadi )
Mashqni har bir guruhdan bir o`quvchi chiqib yozadi va nuqtalar o`rniga mos so`zni qo`yishadi. O`qituvchi: Keyingi vaqtlarda o`quvchilar ba’zida o`rta yoshlilar orasida yangicha salomlashish urf bo`lmoqda. Keling, shu salomlashishni ko`rsatib beraylik. (bosh, oyoq, qo`l tekkizib salomlashish) Bu haqda o`quvchilar fikri, buning ma’nosi so`raladi. Bu manzara milliy qadriyatimizga hurmatsizlik degan xulosaga kelinadi.
|
| |
Diqqat, yangi mavzu! - Hozirgi kelasi zamon fe’lini o`rganish (6-sinf ona tili) Darsning texnologik xaritasi va ishlanmasi

|
Hozirgi kelasi zamon fe’lini o`rganish (6-sinf ona tili) Darsning texnologik xaritasi va ishlanmasi
|
bet | 3/8 | Sana | 25.01.2021 | Hajmi | 71,1 Kb. | | #13071 |
Diqqat, yangi mavzu! 30 daqiqa
“Savodxonlik lahzasi ”
Sahnali ko`rinish:”Sariq qarg`a”
Matn ustida ishlash
Bilim- ring
Mustahkamlash. Test - lotto
Darsni yakunlash.”SMS varaqasi” 3 daqiqa
Uyga vazifa 2 daqiqa
Darsda foydalaniladigan usullar: “Shum bola”, ”Fikr-shou”,“Bilim ring”, “Test lotto”, ”SMS varaqasi”.
Sinf holati:
Dars SMS (Sahnali, munozarali suhbat) usulida tashkil qilinadi.
Tashkiliy qism: 2 daqiqa
Salomlashgach, davomat aniqlanadi. O`quvchilarga o`rganiladigan mavzu darslikda yo`qligi aytilib, 1 soatlik dars qo`llanmasi tarqatiladi va o`quvchilar 3 kichik guruhga bo`linadi. O`qituvchi guruhlarni shartli ravishda “Iqtidor”, “Bilimdon”, “Iste’dod” deb atashi mumkin. Ularga “Eng faol o`quvchi”, “Eng yaxshi husnixat egasi”, ”Eng bilimdon o`quvchi” nominatsiya g`olibi bo`lish uchun bir qancha topshiriqlardan o`tish va “SMS varaqalari” natijasi orqali aniqlanish tushuntiriladi.
Uy vazifasi o`tilgan mavzularni o`qib kelish. (“Shum bola” o`yini orqali nazorat qilinadi).
O`yin tartibi:
Shum bolaning yolg`on so`zlaydigan odati bor. “Yolg`onning umri qisqa” deydilar. O`tilgan mavzular bo`yicha shum bola har 3 guruhga 2 ta ma’lumot aytadi. Qo`lidagi do`pni tutgan o`quvchi aytilgan ma’lumotning rost yoki yolg`onligini fosh etadi , ya’ni yolg`on ma’lumot aytilsa, koptokni olgan o`quvchi darhol o`rnidan turishi lozim. Shu tariqa qisqa vaqt ichida o`quvchilarning uy ishiga tayyorligi aniqlanadi. Bu usul uy vazifasini tekshirishda o`qituvchiga yaqindan ko`mak beradi.
Masalan, hozirgi zamon nutq jarayonidan oldin yuz beradigan yoki yuz bermaydigan harakat-holatni bildiradi. (o`tgan zamonligini bilib, o`quvchi o`rnidan tursa, guruhiga rag`bat kartochkasini olib beradi.)
|
| |
-mashq. “Bilimdonlar bellashuvi” g`oliblari o`rtasida musobaqa o`tkazing.  

BILIM-RING

4-mashq. “Bilimdonlar bellashuvi” g`oliblari o`rtasida musobaqa o`tkazing.
BILIM-RING tartibi:
O`tilgan va yangi mavzu bo`yicha qoidalar navbat bilan aytiladi va bir qadam odimlaydi. Qoida takrorlansa yoki tez aytmasa, bir qadam ortga chekinadi. Marraga yetgan o`quvchi g`olib sanaladi va rag`bat kartochkasini qo`lga kiritadi.
Mavzuni mustahkamlash:
T e s t - LOTTO
O`tkazish tartibi:
Guruh a’zolari kelishib, ikki taxminiy kalitni qog`ozga qayd etib, o`qituvchiga topshiradi. Slayd orqali testga qarab, o`z taxminiy javoblarini to`g`ri yoki noto`g`riligini bilib olishadi. Test- lotto g`oliblariga rag`bat kartochkasi beriladi
1. Hozirgi-kelasi zamon fe’lini aniqlang
A. Yaponiyaning ba’zi orollarida quyonlar daraxtda yasharkan.
B. Dam olamiz, o`ylaymiz, fikrlaymiz, topamiz.
D. Mard aqlli insonlargina kechirim so`raydi.
E. V va D javoblar to`g`ri.
2. Kelasi zamon turi nechta? A. 3 B.4 D. 2 E.5
Test kaliti:
1 E
2 D
Dars yakunida g`oliblar “SMS varaqalari” orqali aniqlanadi.
SMS varaqasi
Darsda faol , eng yaxshi husnixat egasini aniqlash uchun raqib guruhlar o`zaro fikrlashib, har bir guruhdan nomzodlarning ism-sharifini yozib, maxsus “SMS varaqasi” magnit taxtasiga ildiriladi. G`olib o`quvchilar va guruhlar rag`batlantiriladi.
Uyga vazifa: “Kitob afzalmi yoki internet?” mavzusida matn yaratish.
|
Kutiladigan natija - Hozirgi kelasi zamon fe’lini o`rganish (6-sinf ona tili) Darsning texnologik xaritasi va ishlanmasi

|
Hozirgi kelasi zamon fe’lini o`rganish (6-sinf ona tili) Darsning texnologik xaritasi va ishlanmasi
|
bet | 2/8 | Sana | 25.01.2021 | Hajmi | 71,1 Kb. | | #13071 |
Kutiladigan natija
|
O`qituvchi:
Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o`quvchilar tomonidan o`zlashtirishi ga erishadi. O`quvchi faolligini oshiradi. O`quvchilar tomonidan darsni mustaqil o`rganish va xotirada saqlash, ularda og`zaki va yozma nutqini rivojlantirish
|
O`quvchi:
Yangi bilimlarni egallaydi. Mustaqil ijodiy ishlashni o`rganadi va nutqi rivojlanadi. Qisqa vaqt ichida ko`p ma’lumotga ega bo`ladi.
|
Kelgusi rejalar
|
O`qituvchi:
Pedagogik texnologiyalarni o`zlashtirish va darsda tatbiq etish. Pedagogik mahoratni oshirish.
|
O`quvchi:
Til va nutqbog`liqligi yuzasidan bilim egallash, o`z fikrini ravon bayon qila bilish.
|
Darsning borishi:
Tashkiliy qism: Salomlashuv, navbatchi axboroti. 2 daqiqa
|
| |
Nur sindirish ko‘rsatkichining yorug‘lik to‘lqin uzunligiga bog‘liq- ligiga dispersiya deyiladi

|
Nur sindirish ko‘rsatkichining yorug‘lik to‘lqin uzunligiga bog‘liq- ligiga dispersiya deyiladi
|
bet | 51/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarNur sindirish ko‘rsatkichining yorug‘lik to‘lqin uzunligiga bog‘liq- ligiga dispersiya deyiladi.
Bu – dispersiyaga berilgan ikkinchi ta’rifdir. Bundan prizmadan o‘tgan nurlar nima uchun turli burchakka og‘ishi sababini tushunib olsa bo‘ladi. Demak, qizil nurlarning har qanday muhitdagi tezligi binafsha nurnikidan katta bo‘ladi. Masalan, suvda uq = 228 000 km/s, ub = 227 000 km/s, uglerod
sulfitda uq = 185 000 km/s, ub = 177 000 km/s. Vakuumda yorug‘lik dispersiyasi
bo‘lmaydi, chunki unda hamma yorug‘lik to‘lqinlari bir xil tezlik bilan
tarqaladi.
1807-yilda ingliz fizigi Tomas Yung qizil, yashil va zangori ranglarni kombinatsiyalab, oq rangni olish mumkinligini isbotlaydi. Shuningdek, qizil, yashil va zangori ranglarni kombinatsiyalab, boshqa ranglarni olish mumkin (4.22-rasm).
4.22-rasm.
Qizil, yashil va zangori ranglarni Yung birlamchi nurlar deb ataydi. Shu birinchi ranglarning birortasini boshqa hech qanday ranglarning kombinatsiyasidan olish mumkin emas. Buni ekranga qizil, yashil va zangori rangli yorug‘likni tushirib oson tekshirish mumkin. Barcha uchta rang birlashgan yoki qo‘shilgan joyda oq rang hosil bo‘ladi. Qizil rang bilan
zangori rang qo‘shilganda – qoramtir; qizil va yashil rang qo‘shilganda sariq rang yuzaga keladi. Hozirgi zamon televizorlarida va kompyuter ekranlarida rangli tasvir mana shu uchta rangning qo‘shilishidan hosil qilinadi.
Turli yorug‘lik manbalaridan chiqqan yorug‘likni prizmadan o‘tkazib ko‘rilsa, birortasi ham (lazerdan tashqari) monoxromatik, ya’ni aynan bitta chastotaga ega bo‘lgan nurni chiqarmas ekan. Qizdirilgan moddalar ham o‘ziga xos spektrdagi nurlarni chiqaradi. Ularning spektrini uch turga ajratish mumkin.
Tutash spektr. Quyosh spektri yoki cho‘g‘lanish tolali lampochkadan chiqqan yorug‘lik tutash spektrga ega bo‘ladi. Modda qattiq yoki suyuq holatda bo‘lganida hamda kuchli siqilgan qazlar chiqargan yorug‘lik tutash spektrga ega bo‘ladi.
|
| |
DIQQAT, YANGI MAVZU! - Hozirgi kelasi zamon fe’lini o`rganish (6-sinf ona tili) Darsning texnologik xaritasi va ishlanmasi

|
Hozirgi kelasi zamon fe’lini o`rganish (6-sinf ona tili) Darsning texnologik xaritasi va ishlanmasi
|
bet | 4/8 | Sana | 25.01.2021 | Hajmi | 71,1 Kb. | | #13071 |
DIQQAT, YANGI MAVZU!
Yangi mavzu e’lon qilingach, slayd orqali 1-topshiriq namoyish etiladi. Savollarga guruhlar o`zaro maslshatlashib, javob beradilar.
1. Bilyapman, boryapman so`zlaridan rasm asosida gap tuzing.
(Yangi mavzu bo`yicha o`quvchilar tomonidan bildirilgan fikrlar umumlashtirilib, guruhlarga ball qo`yiladi. O`qituvchi tomonidan ko`rgazma va slaydlar yordamida yangi mavzu tushuntiriladi)
BILIB OLING!
Hozirgi-kelasi zamon fe’li -a –y qo`shimchalari bilan yasalgan
ravishdoshlarga tegishli shaxs-son qo`shimchalarini qo`shish bilan hosil bo`ladi.
|
| |
Polosali spektr - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 52/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarPolosali spektr. Ayrim bir-biri bilan bog‘lanmagan yoki kuchsiz bog‘langan molekulalar chiqargan yorug‘lik polosa ko‘rinishiga ega bo‘ladi. Polosalar bir-biridan qorong‘i yo‘lkalar bilan ajralgan bo‘ladi.
Chiziqli spektrlar. Bunday spektrda bittagina chiziq bo‘ladi. Bunday spektrni bir-biri bilan bog‘lanmagan atomlar chiqaradi. Bir-biridan ajralgan atomlar bitta to‘lqin uzunligiga ega bo‘lgan nurni chiqaradi.
Yutilish spektrlari. Lampochkadan chiqayotgan yorug‘lik yo‘liga qizil shisha qo‘yilsa, undan faqat qizil yorug‘lik o‘tadi va qolgan nurlar yutilib qoladi. Agar oq nurni nurlanmayotgan gaz orqali o‘tkazilsa, manbaning uzluksiz spektri fonida qora chiziqlar paydo bo‘ladi. Bunga sabab, gaz ma’lum bir chastotali nurlarni yutib qolishidir. O‘rganishlar shuni ko‘rsatadiki, gaz qizigan paytida qanday chastotali nurlarni chiqarsa, shunday chastotali nurlarni yutar ekan.
Istalgan kimyoviy element o‘ziga xos spektrga ega bo‘ladi. Har bir odamning barmoq izlari faqat o‘ziga xos bo‘lganidek, bir element spektri boshqasinikiga o‘xshamaydi.
Mana shu xususiyatga ko‘ra, moddaning kimyoviy tarkibini aniqlashga spektral analiz deyiladi. Bu juda sezgir usul bo‘lib, tekshirish uchun zarur bo‘lgan modda massasi 10–10 g dan ortmaydi.
Bunday analiz ko‘proq sifat xarakteriga ega bo‘ladi, ya’ni moddada qaysi element borligini aniq aytib berish mumkin. Lekin, uning qancha miqdorda bo‘lishini aniqlash qiyin. Chunki, modda temperaturasi past bo‘lganda ko‘pgina spektral chiziqlar namoyon bo‘lmaydi.
Hozirgi davrda barcha atomlarning spektri aniqlangan bo‘lib, jadvali tuzib qo‘yilgan (4.23-rasm). Spektral analiz usuli bilan rubidiy, seziy va boshqa ko‘pgina elementlar ochilgan. Seziy so‘zi “samoviy-havorang” degan ma’noni bildiradi.
Stronsiy elementining spektri
Rux elementining spektri
Co H Ca H Fe Fe H Fe Mg Fe Na O2 H O2
nm
4.23-rasm.
Aynan spektral analiz yordamida Quyosh va yulduzlarning kimyoviy tarkibini aniqlash mumkin bo‘ldi. Boshqa usullar bilan ularni aniqlab bo‘lmaydi. Aytish joizki, geliy elementi dastlab Quyoshda, keyinchalik Yer atmosferasida topilgan. Elementning nomi geliy “quyoshli” degan ma’noni bildiradi. Spektral analizni faqat nur chiqarish spektri orqali emas, balki yutilish spektri yordamida o‘tkaziladi.
|
| |
mavzu. ATOM YADROSINING TARKIBI. BOG‘LANISH ENERGIYASI. MASSA DEFEKTI

|
mavzu. ATOM YADROSINING TARKIBI. BOG‘LANISH ENERGIYASI. MASSA DEFEKTI
|
bet | 86/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarmavzu. ATOM YADROSINING TARKIBI. BOG‘LANISH ENERGIYASI. MASSA DEFEKTI
Atom yadrosi. Rezerford o‘z tajribalari natijasida atomning musbat zaryadlangan yadrosi (o‘zagi) bor degan xulosaga keladi. Atomning kattaligi 10–10 m bo‘lgan bir paytda yadroning kattaligi 10–14–10–15 m ni tashkil qiladi.
Boshqacha aytganda, yadro atomdan 10 000–100 000 marta kichikdir.
Shu bilan birga, atom massasining qariyb 95 foizi yadroda mujassam- lashgan. Agar biror jism massasining 95 foizi u egallab turgan hajmdan
100 000 marta kichik hajmda mujassamlashganini e’tiborga olsak, barcha moddalar, asosan, bo‘shliqdan iborat ekanligiga hayratlanishdan boshqa ilojimiz qolmaydi. Endi yadroning o‘zi qanday tuzilishga ega, degan masalani qaraylik.
Rus fizigi D. I. Ivanenko va nemis fizigi V. Geyzenberg atom yadrosi – proton va neytronlardan tashkil topgan, degan g‘oyani olg‘a surganlar.
Proton ( p) – vodorod atomining yadrosi, 1919-yilda Rezerford va uning xodimlari tomonidan kashf qilingan. Elektronning zaryadiga teng musbat
zaryadga ega. Tinchlikdagi massasi mp = 1,6726 · 10 kg ≈ 1836 m , bu yerda:
–27
me – elektronning massasi. (Proton – grekcha – “birinchi”).
Neytron (n) – 1932-yilda ingliz fizigi J. Chedvik tomonidan kashf
qilingan. Elektr jihatdan neytral zarra. Tinchlikdagi massasi mn = 1,6749 · 10
-27
kg ≈ 1839 me (Neytron – lotincha u ham emas, bu ham emas).
Proton va neytronlar birgalikda nuklonlar deyiladi (lotincha nucleus – yadro so‘zidan olingan). Atom yadrosidagi nuklonlarning umumiy soni massa soni (A) deyiladi.
Z
Atom yadrosi Ze zaryad miqdori bilan xarakterlanadi. Bu yerda: e = 1,6 · 10–19 C ga teng bo‘lib, protonning zaryadini xarakterlaydi. Z – yadroning zaryad soni deyilib, u yadrodagi protonlar soniga teng va Mendeleyev elementlar davriy sistemasida kimyoviy elementning tartib raqami bilan mos keladi.
Yadro neytral atom qanday belgilansa, xuddi shunday belgilanadi:
A X ,
bu yerda: X – kimyoviy elementning belgisi, Z – atomning tartib raqami (yadrodagi protonlar soni); A – massa soni (yadrodagi nuklonlar soni). Atom elektr neytral bo‘lgani uchun ham yadrodagi protonlar soni atomdagi elektronlar soni bilan teng bo‘ladi.
|
| |
Atomning majburiy nurlanishi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

balki majburiy ham bo‘lishi mumkin. Bunday majburiy o‘tish uyg‘ongan atom yonidan o‘tayotgan foton ta’sirida ro‘y berishi mumkin (7.2-rasm).
Uygo‘ongan holat Uygo‘ongan holat
h v
h v
Asosiy holat b) Asosiy holat
7.2-rasm.
Natijada atom uyg‘ongan holatdan asosiy holatga o‘tishida
chiqariladigan foton, bu o‘tishni vujudga keltiradigan foton bilan bir xil bo‘ladi. Boshqacha aytganda, har ikkala foton ham bir xil chastotaga, harakat yo‘nalishiga, fazaga va qutblanish yo‘nalishiga ega bo‘ladi. Rus fizigi V. Fabrikant majburiy nurlanish yordamida yorug‘likni kuchaytirish usulini taklif qildi. Bu usulning mohiyatini tushunish uchun quyidagi misolni ko‘raylik. Ayrim moddalarning atomlarida shunday uyg‘ongan
holatlar mavjudki, atomlar bu holatlarda uzoq vaqt davomida bo‘lishi mumkin. Bunday holatlar
metastabil holatlar deyiladi. Metastabil holatlar bilan yoqut kristali misolida batafsil tanishaylik.
Yoqut lazeri. Yoqut
kristali aluminiy oksid Al2O
3 dan iborat bo‘lib, Al ning ba’zi atomlari o‘rnini xromning uch valentli Cr
3 + ionlari egallagan bo‘ladi. Kuchli yoritilish natijasida xrom atomlari
1 asosiy holatdan 3 uyg‘ongan holatga majburiy ravishda o‘tkaziladi (7.3-rasm).
Xrom atomining uyg‘ongan holatda yashash davri juda kichik (10
–7s) bo‘lganligi uchun u yoki spontan ravishda (o‘z-o‘zidan)
1 asosiy holatga o‘tishi yoki nurlanishsiz
2 holatga o‘tishi (metastabil holat) mumkin (7.3-rasm). Bunda energiyaning ortiqcha qismi yoqut kristalining panjarasiga beriladi.
2 holatdan
1 holatga o‘tishning tanlov qoidalariga muvofiq man qilinganligi
xrom atomlarining 2 holatda to‘planishiga olib keladi. Agar majburiy uyg‘otish juda katta bo‘lsa,
2 holatdagi atomlarning konsentratsiyasi
1 holatdagidan juda katta bo‘lib,
2 holatda elektronlarning juda zich joylashuvi ro‘y beradi (7.4-rasm). Agar yoqutga xrom atomining metastabil holati (
E2) va asosiy holati (
E1) energiyalarining ayirmasiga teng,
E2 –
E1 =
hv energiyali
birorta foton tushsa, unda ionlarning
2 holatdan
1 holatga majburiy o‘tishlari ro‘y berib, energiyasi dastlabki fotonning energiyasiga teng bo‘lgan fotonlar chiqariladi.
3
Majburiy uyg‘otish
Spontan o‘tish
Spontan o‘tish
λ = 0,6943 μm
2
2
1
1
7.4-rasm. 7.5-rasm.
Bu jarayon ko‘chkisimon rivojlanib, fotonlarning soni keskin ortib boradi (7.5-rasm). Bu fotonlarning
nafaqat chastotalari, balki fazalari, tarqalish yo‘nalishlari va qutblanish tekisliklari ham bir xil bo‘ladi. Natijada yoqutdan kuchaygan kogerent yorug‘lik dastasi, ya’ni
lazer nuri chiqadi.
7.6-rasmda yoqut lazerini hosil qilish sxemasi ko‘rsatilgan. Yoqut tayoqcha
1 xrom atomlarining metastabil holatga o‘tishini ta’minlovchi
2 gazli lampa bilan o‘ralgan. Yoqutning temperaturasi zarur qiymatda saqlanishini ta’minlash
maqsadida sovitish sistemasi 3 ulangan.
Lazer nuri
3
7.6-rasm.
Boshqa lazerlarning hosil bo‘lish mexanizmi ham shunga o‘xshaydi.
E = Ф - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

E = Ф
S
. (4–14)
Yoritilganlik SI birliklar tizimida lyuks (lx) da o‘lchanadi. 1 m2 yuzaga tekis taqsimlangan holda 1 lm yorug‘lik oqimi tushsa, yuzaning yoritilganligi 1 lx ga teng bo‘ladi.
Yoritilganlik qonunlari. Yuqorida aytilganidek, yuzaning yoritilganligi yurug‘lik kuchiga to‘g‘ri proporsional. Lekin yoritilganlik faqat yorug‘lik kuchiga bog‘liq bo‘lib qolmasdan, manba va yoritiladigan yuzagacha bo‘lgan masofaga ham bog‘liq. Yorug‘lik manbayi sfera markazida joylashgan bo‘lsin (4.31-rasm).
4.31-rasm.
Sferaning sirt yuzasi 4π R2 ga teng.
U holda to‘la yorug‘lik oqimi Ф = 4πI ga teng bo‘ladi. Shunga ko‘ra:
R2
E = I . (4–15)
Yuzaning yoritilganligi, manba yorug‘lik kuchiga to‘g‘ri proporsional,
masofaning kvadratiga teskari proporsional.
Ko‘pgina hollarda yorug‘lik oqimi yuzaga burchak ostida tushadi. Yorug‘lik oqimi ∆ S yuzaga φ burchak ostida tushayotgan bo‘lsin. ∆ S yuza,
∆Ω = ∆S0
R2
∆ Scosφ
= R2
bilan aniqlanadi. Undan berilgan yuzaning yoritil-
R2
ganligi
bilan aniqlanadi.
E = I cosφ (4–16)
Yuzaning yoritilganligi, manba yorug‘lik kuchiga, yorug‘lik nuri va yorug‘lik oqimi tushayotgan yuzaga o‘tkazilgan perpendikular orasidagi burchak kosinusiga to‘g‘ri proporsional, masofaning kvadratiga teskari proporsional.
Agar yuza bir nechta manba bilan yoritilgan bo‘lsa, umumiy yoritilganlik
har bir manba tomonidan yoritilganliklarning yig‘indisiga teng bo‘ladi.
Fotometrik kattaliklardan yana biri ravshanlik deb ataladi. Ravshanlik deb, yorug‘lik chiqayotgan yuza birligiga to‘g‘ri keladigan yorug‘lik kuchiga aytiladi:
yo‘nalishda bir xil yorug‘lik chiqadi deb qaraladi.
Ravshanlikka doir ba’zi ma’lumotlarni keltiramiz: Tush paytida Quyosh- ning ravshanligi –1,65 · 10 9 cd/m 2; gorizontga kelganida – 6 · 10 9 cd/m 2; to‘lin Oy diski – 2500 cd/m 2; ochiq havoli kunduzgi osmon – 1500–4000 cd/m 2.
|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar - bet 62

Yorug‘lik dispersiyasi
|
Oq yorug‘likning prizmadan o‘tib, yettita rangga ajralishi: qizil, zarg‘aldoq, sariq, yashil, zangori, ko‘k va binafsha; yoki nur sindirish ko‘rsatkichining yorug‘lik to‘lqin uzunli-
giga bog‘liqligi.
|
Spektr
|
Yorug‘lik nuri biror-bir sindiruvchi muhitdan o‘tganda ho-
sil bo‘lgan rangli polosalar to‘plami.
|
Chiqarish spektr-
lari
|
Moddalar qizdirilganda chiqadigan spektr. Tutash, polosali
va chiziqli ko‘rinishda bo‘ladi.
|
Yutilish spektrlari
|
Moddaning faqat o‘zining xossasiga mos bo‘lgan nurni
yutishidan hosil bo‘lgan spektr.
|
Spektral analiz
|
Moddaning chiqarish yoki yutilish spektrlariga ko‘ra uning
tarkibini aniqlash.
|
Yorug‘likning qutblanishi
|
Yorug‘likning turmalin plastinasidan o‘tganida elektr va
magnit maydon kuchlanganlik vektorlarining yo‘nalishlari
tartiblangan holga o‘tishi.
|
Malyus qonini
|
I = I cos2φ. Qutblangan yorug‘likning analizatordan o‘tgan-
o
dagi intensivligi.
|
Analizator
|
Yorug‘likning qutblanganligini aniqlovchi asbob.
|
Polyarizator
(qutblagich)
|
Tabiiy yorug‘likni qutblab beruvchi asbob.
|
Infraqizil nurlar
|
Vakuumda to‘lqin uzunligi 700 nm – 1 mm oraliqda bo‘l-
gan elektromagnit to‘lqinlar.
|
Ultrabinafsha
nurlar
|
Vakuumda to‘lqin uzunligi 122 nm – 400 nm oraliqda
bo‘lgan elektromagnit tebranishlar.
|
Rentgen nurlari
|
Vakuumda to‘lqin uzunligi 0,005 nm ÷100 nm oraliqda
bo‘lgan elektromagnit to‘lqinlari.
|
Nurlanish oqimi
|
Vaqt birligi ichida biror-bir yuzaga tushayotgan energiya
miqdori: Ф = W .
t
|
Nurlanish inten- sivligi
|
Nurlanish oqimining shu oqim o‘tadigan yuzaga nisbati.
I = Ф . Birligi – W .
S m2
|
Yorug‘lik kuchi
|
Yorug‘lik oqimi Ф ni, shu yorug‘lik chiqayotgan fazoviy burchak Ω ga nisbati. Birligi – kandela (cd). SI birliklar tizimining asosiy birligi. 1 cd sifatida yuzasi 1/600000 m2, temperaturasi platinaning qotish temperaturasiga teng, tashqi bosim 101325 Pa bo‘lgan holda, to‘liq nurlantirgichdan perpendikular yo‘nalishda chiqayotgan
yorug‘lik kuchi qabul qilingan.
|
Yoritilganlik
|
Yuza birligiga tushgan yorug‘lik oqimi. Birligi – lyuks (lx).
I
E = R2 cosφ – yoritilganlik qonuni.
|
Ravshanlik
|
Yorug‘lik chiqayotgan yuza birligiga to‘g‘ri keladigan
yorug‘lik kuchi. B = I . Birligi – cd .
S m2
|
«tasdiqlayman» Buxoro muhandislik-texnologiya instituti

|
«tasdiqlayman» Buxoro muhandislik-texnologiya instituti
|
bet | 1/18 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #230052 |
Bog'liq Institut bayonnomasidan ko\'chirma G N Davranova Seminar 27 03 2024
«TASDIQLAYMAN»
Buxoro muhandislik-texnologiya
instituti
Ilmiy ishlar va innovatsiyalar
bo‘yicha prorektor
________ N.X.Yuldashev
“______” ____________ 2024-y
Buxoro muhandislik-texnologiya institutida tashkil etilgan ilmiy seminar yig‘ilishi bayonnomasidan
KO‘CHIRMA
2024-yil 27-mart Buxoro shahri
Qatnashdilar: p.f.d. (DSc), professor - Z.Sh. To‘xtayeva – rais, professor v.v.b. U.A.O‘rinov - ilmiy seminar raisi o‘rinbosari, p.f.n, dotsent X.X. Saidova – kotiba, p.f.d. (DSc), p.f.f.d. (PhD), professor A.A.Alimov, p.f.f.d. (PhD), professor B.B. Sadullayev, p.f.d. (DSc), professor v.v.b. F.R.Muradova, p.f.n., dotsent L.P.Uzoqova, p.f.n., dotsent A.X. G‘afforov, p.f.f.d., p.f.n., dotsent D.R. Djalolova, p.f.f.d. (PhD), dotsent S.Dj.Muxammedjanova, p.f.f.d. (PhD), dotsent v.v.b. U.M.Ibragimov, p.f.f.d., dotsent Z.D. Hasanova, p.f.f.d., dotsent Z.R. Murodova, p.f.f.d. (PhD), dotsent v.v.b. M.Q.To‘raqulova, p.f.f.d. (PhD), dotsent v.v.b. B.B.To‘raqulova va tayanch doktorantlar hamda mustaqil tadqiqotchilar.
KUN TARTIBI
13.00.02 – Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi ixtisosligida pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasini olish uchun taqdim etilgan Davranova Gulbahor Numondjonovnaning “Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida rus tilini o‘qitishni axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanib takomillashtirish” mavzusidagi dissertatsiyasi muhokamasi.
Ilmiy rahbar: Izbullayeva Gulchehra Valeriyevna
Pedagogika fanlari doktori, professor
Taqrizchilar: Z.D. Hasanova
pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent N.N.Zaripov
pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent
|
| |
-mavzu: Loyiha chizmalari asosida montaj ishlarini o‘rganish

|
-mavzu: Loyiha chizmalari asosida montaj ishlarini o‘rganish
|
bet | 29/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum25-mavzu: Loyiha chizmalari asosida montaj ishlarini o‘rganish.
Reja:
1.Yer ostidan kabelni kiritish.
2.Ichki elektr ta’minoti sxemasi.
3.Ulanish sxemasini tuzish.
1.Yer ostidan kabelni kiritish.
Tuproqqa kirish kabelini yotqizish havodan kiritish usuli bilan solishtirganda bir qator afzalliklarga ega:
Kabelning keskin harorat o'zgarishiga, yog'ingarchiliklarga, kuchli shamollarga ta'sir qilmasligi tufayli ishonchlilik ortadi.
Uslubi va dizayni to'liq ko'rinishga ega, ya'ni ular qattiq sim yoki qo'shimcha tayanch bilan cho'zilgan simi bilan buzilmaydi. Qoida tariqasida, shuning uchun barcha zamonaviy kottejlar va qishloq uylari yer osti kirishiga ega.
Agar bu yozgi uy bo'lsa, unda odamlar faqat yozda yashaydilar va qishda uy-joy qurilishi bo'sh bo'lsa, bezorilar havo kirishini kesib, o'g'irlashlari mumkin. Er osti yotqizish bilan bu holatni amalga oshirish mushkul.
Yer ostiga kirish paytida qisqa tutashuv va elektr yoyi bo'lsa, mulk va odamlarga ta'sir qilish ehtimoli deyarli yo'q va havo kirishi bilan sodir bo'lgan yong'in binolarga tarqalishi mumkin. Shunday qilib, yerga kabel yotqizishda yuqori yong'in xavfsizligi, ayniqsa, yog'ochdan yasalgan uylar uchun juda muhim afzallik hisoblanadi.
Lekin bu usulning ham o’ziga yaasha kamchiligi ham bor. Vaqt o'tishi bilan tuproqning kimyoviy tarkibi korroziya jarayonlarini keltirib chiqarishi mumkin, bu esa simi qobig'ini yaroqsiz holga keltiradi. Shu bilan birga, tuproqning o'zi cho'kishi va shishishi, harakatlanishi va muzlashi mumkin. Er osti suvlari, kemiruvchilar va mikroorganizmlar, shuningdek, katta daraxtlarning ildizlari bosimi ham o'z ta'sirini ko'rsatadi. Shuning uchun, agar siz elektr energiyasini er osti uyiga olib kelishga qaror qilsangiz, kabelni himoya qilish uchun ehtiyot bo'ling, uni plastik yoki metall quvurga yotqiziladi.
`
Er osti kirishining asosiy kamchiliklari tuproq qazish ishlaridir. Birinchidan, ular bu erga biror narsa - suv, gaz yoki kanalizatsiya quvurlari yotqizilishi mumkin bo'lgan turli tashkilotlar bilan kelishilgan bo'lishi kerak; isitish quvurlari; magistral kabel elektr uzatish liniyalari; telefon liniyalari. Ikkinchidan, kabelni erga yotqizish uchun siz xandaq qazishingiz kerak bo'ladi va bu qo'shimcha (va munosib) xarajatdir. Agar buni o'zingiz qilsangiz, ko'p vaqt va kuch sarflang. Agar siz tuproq ishlarini bajarish uchun birovni yollagan bo'lsangiz, pulni pulga sarflang.
Uydagi simlarni o'tkazishdan oldin, avvalo, ijobiy va salbiy tomonlari, afzalliklari va kamchiliklarini ko'rib chiqiladi, tegishli kirish variantini tanlanadi, va tashqi quvvat manbai bilan ishlashni tugatgandan so'ng, ichki quvvatni o'rnatishga ishonch bilan o'tish mumkin.
|
| |
Masala yechish namunasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

1. Vodorod atomining elektroni uchinchi orbitadan ikkinchi orbitaga (λ32) o‘tgandagi nurlanish to‘lqin uzunligi elektron ikkinchi orbitadan birinchi orbitaga (λ21) o‘tgandagi nurlanish to‘lqin uzunligidan necha marta katta?
Lazer nima? Lazer deb ataluvchi optik kvant generatorlarining paydo bo‘lishi fizika fanining yangi sohasi – kvant elektronikasining ulkan yutug‘idir.
Lazer deganda, juda aniq yo‘naltirilgan kogerent yorug‘lik
nurining manbayi tushuniladi.
Lazer so‘zining o‘zi inglizcha «majburiy tebranish natijasida yorug‘likning kuchaytirilishi» so‘zlaridagi birinchi harflaridan olingan («Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation»).
Birinchi kvant generatorlari rus fiziklari N. Basov, A. Proxorov va amerikalik fizik Ch. Tauns tomonidan yaratilgan (ushbu sohadagi ishlari uchun 1964-yilda Nobel mukofotiga sazovor bo‘lishgan). Bunday generatorlarning ish prinsipini tushunish uchun nurlanish jarayoni bilan batafsilroq tanishaylik.
Hujjatlar - 1-mavzu. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari

|
1-mavzu. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari
|
bet | 28/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum2.Hujjatlar.
Xususiy uyda elektr simlarini o'tkazish sizning asabingizni ham talab qilishiga tayyor bo'ling, chunki ishni mavjud bo'lgan tashkilot bilan bog'laning, undan kirishni ulash rejalashtirilgan. Ular ushbu ulanish uchun texnik shartlarni (TU) berishlari kerak.
Keyingi tashkilot yoki tijorat firmasi bo'ladi, u berilgan texnik shartlarga muvofiq loyihani tuzadi.
Shunga qaramay, energiya ta'minoti tashkiloti loyiha bo'yicha kelishib olishlari va ulanish uchun ariza yozishlari kerak (asosiy yo'nalishda bu ularning elektrchilar tomonidan amalga oshirilishi kerak).
Tayyorlangan kirish liniyasi maxsus elektr laboratoriyasi tomonidan sinovdan o'tkazilishi kerak, shundan so'ng kirish sinovdan o'tganligi va ishlashga yaroqliligi to'g'risida protokol chiqariladi.
Endi kirish kabeli kommutatorga keltiriladi va energiyani sotish vakillari tomonidan muhrlangan bo'lishi kerak bo'lgan elektr hisoblagichning kirishiga ulanadi. Hisoblagichdan so'ng, uyda o'z-o'zidan elektr simlarini o'tkazish amalga oshiriladi yoki siz mutaxassislarni taklif qilishingiz mumkin, endi sizga boshqa tashkilotlar kerak bo'lmaydi.
Sizga qolgan oxirgi narsa - energiya ta'minoti tashkiloti bilan ular tomonidan elektr energiyasini etkazib berish va siz tomondan iste'mol qilingan kilovatt-soatni o'z vaqtida to'lash uchun shartnoma tuzish.
Kabelni kiritish rejasi.
Kvartirada va xususiy uyda elektrchini ajratib turadigan eng muhim narsa - bu kirish. Ko'p qavatli binolarda kirish kommutatorga keladi va u erdan kvartiralarga simlarni ulash allaqachon davom etmoqda. Va xususiy uy uchun yaqin atrofdan o'tadigan asosiy chiziqdan qatlamni amalga oshirish kerak. Elektr ta'minotining ishonchliligi, sifati va xavfsizligi buni qanchalik malakali va to'g'ri bajarishingizga bog'liq. Ikkita yo'l bor:
Kabel yoki izolyatsiyalangan sim bilan havo kirishini o'rnatish.
Er osti kabeliga kirish.
Xususiy uy uchun kirish chizig'ini chizishdan oldin, uni kuchli shamollarga chidamli bo'lishi, shuningdek, yomg'irli, qorli yoki nam havoda odamga elektr toki urishi xavfini olib kelmasligi uchun o'ylab ko'rish va rejalashtirish juda muhimdir.
Bunday havo liniyasidan kirishi asosiy elektr liniyasining eng yaqin tayanchidan uy-joy qurilishiga sim yoki kabelni tortib olishni o'z ichiga oladi.
Agar tayanchdan uygacha bo'lgan masofa 20 m dan kam bo'lsa, havo kirishi oqilona bo'ladi, agar masofa 20 m dan ortiq bo'lsa, boshqa qo'shimcha tayanchni o'rnatish kerak bo'ladi. Bunday chora simga mexanik yukni kamaytirish uchun kerak. Qachonki oraliq juda katta bo'lsa, kuchli shamollar ta'sirida yoki o'z og'irligi ostida simning uzilishi ehtimoli mavjud.
|
| |
Protsessor razryadliligi - Toshkent davlat texnika universiteti

qanchalik yuqori bo„lsa, protsessor kelayotgan ma‟lumotlarni shunchalik tez ishlaydi.
Protsessor ishining tezligi dastur sifatiga qanday bog‘langan?
Tezroq ishlaydigan protsessor dasturchilarga dastur tuzishga
boshqacharoq yondoshish
imkonini beradi. Masalan, kompyuter o„yinlari kabi dasturlarni ko„raylik: dushmanlar qan
day
harakatlanishgan bo„lsa
shunday harakatlanaverishadi, lekin protsessorda boshqa ishlar bila
n,
masalan tovush va grafika bilan, shug„ullanishga ko„proq imkoniyat bo„ladi.
Dushmanlar «haqiqiyroq» bo„lishadi va siz avtomat shovqinidan
tashqari otilgan gilzalar
jarangini eshitasiz,
kelajakda esa, hidlarni aks ettirish uchun qurilmalar paydo bo„lganda,
porox
hidini ham sezasiz.
Loyihalash jarayonlarini avtomatlashtirishda qanday imkoniyatlar paydo bo„lishini ko„z
oldingizga keltirib ko„ring.
2003 yil boshida protsessorlarning taktli chastotasi 2,2 GGts (2200 MGts)ga yetdi. Ushbu
raqamni IBM PC uchun birinchi protsessorlardagi 4,7 Mgts bilan solishtirib ko„ring. Zam
onaviy
protsessor o„zining bobokaloni bo„lgan Intel 8086 (IBM firmasining
birinchi personal
kompyuterining protsessori)ga nisbatan bir necha yuz marta tezroq ishlaydi. Deyarli har bi
r oyda
IBM PC kompyuterlari uchun protsessorlarning oilasi yangi modellar bilan to„lib bormoqda.
-mavzu: Rele ximoyasi, avtomatikasi va signalizatsiyasini ishlatish

|
-mavzu: Rele ximoyasi, avtomatikasi va signalizatsiyasini ishlatish
|
bet | 57/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum39-mavzu: Rele ximoyasi, avtomatikasi va signalizatsiyasini ishlatish.
Reja:
1.Asinxron motorning o‘ta yuklanishdan himoyasi.
2.Asinxron motorlar uchun minimal kuchlanishli himoya
1.Asinxron motorning o‘ta yuklanishdan himoyasi.
Himoya odatda sabr vaqt harakteristikasi tokka qisman bog‘liq bo‘lgan tok relesi yordamida bajariladi (masalan induksion tok relesi RT- 80).
Himoyaning ishlash toki motorning nominal tokini hisobga olgan holda aniqlanadi. Ihim.ish = Ks Inom ;
bu yerda Inom – motorning nominal toki;
Ks - sozlash koeffitsiyenti.
Bu himoya uchun Ks = 1.1 – 1.2 ga teng deb hisoblash mumkin.
Sabr vaqti topilayotganda ikki shartni bajarilishi hisobga olinadi:
- normal ishga tushirishda yoki o‘z-o‘zidan ishga tushishida ishlab ketmasligi;
- Chulg‘am qizib ketmasligi.
Odatda bular bir-biri bilan bog‘langan, ishga tushish va o‘z-o‘zidan ishga tushish vaqti 10-15 sekundni tashkil qiladi, shuning uchun tok relesining maxsus turlari kerak bo‘ladi.
6.2 – rasm. O‘zgaruvchan (a) va o‘zgarmas (b) operativ tokda ishlovchi sxemalar.
Kuchlanishi 1000 V dan yuqori katta quvvatli motorlar uchun differensial tokli himoya qo‘llaniladi.
2.Asinxron motorlar uchun minimal kuchlanishli himoya
Vazifasi:
1) o‘ta muhim motorlarni o‘z – o‘zidan ishga tushish sharoitini ta’minlash;
2) texnologik jarayon va texnika xavfsizligi shartlarini ta’minlash uchun o‘z-o‘zidan ishga tushishi mumkin bo‘lmagan motorlarni o‘chirish.
Ish kuchlanishi: Tashqi q.t. o‘chirilgadan so‘ng o‘z – o‘zidan ishga tushishni va minimal kuchlanish relesini qaytarishni ta’minlash shartlari bo‘yicha:
Agar himoya muhim motorlarni o‘chirishi kerak bo‘lsa, unda qo‘shimcha ishga tushirish organi V ko‘zda tutiladi:
Himoyani bajarilishiga bir necha misollar keltirish mumkin. Sxema
variantlari bir nechta, har biri o‘zini xususiyatlariga ega.
Unom = 6kV bo‘lgan muhim motorlar uchun himoya sxemasini ko‘rib
chiqamiz.
6.2-rasmda sxemaning ikki varianti keltirilgan. Ular bir – biridan kuchlanish
zanjiri (kuchlanish transformatori) buzilganda noto‘g‘ri ishlab ketishi oldini olish
bilan farq qiladi. a) – sxemada buning uchun uchta minimal kuchlanish relelari
ishlatiladi: KV-1 KV-3; b) – sxemada teskari ketma – ketlik kuchlanish filtridan
FNOP ta’minlanadigan maksimal kuchlanish relesi KV-1.
Himoya sxemasi ikki pog‘onadan iborat:
Birinchi pog‘ona: a) KV-1 KV-3 va KT6
b) KV2 va KT4
Bu pog‘ona o‘ta Muhim motorlarning o‘z – o‘zidan ishga tushishini
engillashtirish maqsadida Muhim bo‘lmagan motorlarni o‘chirish uchun xizmat
qiladi.
Ikkinchi pog‘ona: a) KV 4 va KT 5
b) KV 3 va KT 5
Bu kuchlanish uzoq yo‘qolganda muhim motorlarni o‘chirish uchun mo‘ljallangan
|
| |
Хусусий - download

Qidiruv: Хусусий
20- мавзу. Қайтиш ва ютилиш спектрлари. Тўғри ўтишда хусусий ютилиш. Нотўғри ўтишда хусусий ютилиш
Tarixiy jihatdan, Quyosh spektridagi chiziqli optik yutilish spektrlarini birinchi
0,54 Mb.
1
o'qib
Диод турлари. Ёруғлик диодлари, фотодиод. Хусусий электр утказувчанлик
13,75 Kb.
1
o'qib
Шартномага асосан далолатнома-маълумотнома №
«Бажарувчи» «Osiyo Kompyuter Servis Plyus» хусусий корхонаси томонидан бажарилган хизматларни қуйидаги далолатнома-маълумотнома асосида қабул қилиб олади
59,5 Kb.
2
o'qib
Нбдз руз — Тадбиркорлик фаолиятининг жадал ривожланишини таъминлашга, хусусий мулкни ҳар томонлама ҳимоя қилишга ва ишбилармонлик муҳитини сифат жиҳатидан яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида
Tadbirkorlik faoliyatining jadal rivojlanishini ta`minlashga, xususiy mulkni har tomonlama himoya qilishga va ishbilarmonlik muhitini sifat jihatidan yaxshilashga doir qo`shimcha chora-tadbirlar to`g`risida
264 Kb.
5
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Elektr jixozlarini o’rnatishda mebellar joylashishini inobatga olish

|
Elektr jixozlarini o’rnatishda mebellar joylashishini inobatga olish
|
bet | 38/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum1.Elektr jixozlarini o’rnatishda mebellar joylashishini inobatga olish.
Сўнги вақтларда замонавий тураржойлардаги хоналарда ичига
мебал жойлаштириш кенг тарқалган. Бундай хоналарга, энг аввало,
ошхоналар киради. Ичкарига
жойлаштирилган техника учун
розеткалар ичига жойлаштирилган
цокол ортида ўрнатилади ва розетка
марказидан полгачабўлган масофа
тахминан 50 мм ни ташкил этади. Бу
мебелларни бузмай ва сурмай соколь
фасад пластинасини олиб, розеткага
етишиш мумкин бўлиши учун қилинади.
Бундай жойларда плинтус ўрнига
розеткали махсус кабел канални
қўллаш мумкин. Розеткаларни бевосита
идиш томоқларни ювиш жойлари, кир ювиш жойлари, музлатгич ортига
жойлаштириш мумкин эмас-розеткалар уларнинг ёнидаги деворда
жойлашиши керак.
Розеткаларни кабел каналга ўрнатишда уларни 90° га бурган
мақул. Бундан мақсад вилканинг тармоқ шнури полга тиралиб
қолмаслиги керак. Агар розеткалар катта баландликда, масалан 300 мм
ликда ўрнатилган бўлса, агар бунинг имкони бўлса, шкафчаларнинг
орқа деворида, ичига жойлаштирилган техникага ўрнатилган
розеткаларга етишиш учун, етарли тешиклар ўйиш керак бўлади.
Маиший техника учун розеткалар одатда, плдан 1050 мм баландликда столча устида жойлаштирилади, яъни столчанинг сиртидан 200-250 мм баландликда жойлаштирилади. Бундан мақсад
овқат тайёрлашда сачрашларнинг тушишини камайтириш
ҳисобланади. Кучли электр асбоблар қўлланиладиган ошхоналарда
розеткаларни иккитан ортиқ гурухлаш тавсия этилмайди.
2.Razetka va ulab- uzgichni o’rnatishning tavsiya etiladigan balandligi.
Индивидуал турар-жойлар учун бу
рақамлар қатъий тавсия этилади. Бу ерда
асосий принцип-қўллаш қулай бўлсин.
Розетка ва улаб-узгичларни ўрнатишнинг
умумий қабул қилинган бландликлари
даврдан-даврга, мамлакатдан-мамлакатга
ва ҳатто жойдан-жойга ўзгариб боради.
Масалан мамлакатимизда авваллари
розеткаларни розетка ёки улаб-узгич
марказидан 800-900 мм, улаб - узгичларни
|
| |
этади: иккита бир томирли, ПВ маркали, ток узатувчи томирларининг

|
этади: иккита бир томирли, ПВ маркали, ток узатувчи томирларининг
|
bet | 26/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikumэтади: иккита бир томирли, ПВ маркали, ток узатувчи томирларининг
кўндаланг кесимини майдони 2,5 мм2. бўлган ўтказгич. Иккитадан ортиқ
ўтказгичлар сони чизиққа нисбатан 45° бурчак остида кертма белги
билан белгиланади. Ёриткичларда каср чизиғининг суратида лампа
қуввати (Вт), махражида нолдан осилган баландлиги (м) кўрсатилади.
Электр энергиясини қабул қилувчи (прёмник) ҳам каср чизиғи билан
белгиланади. Сурати режа бўйича тартиб рақамини, махражи номинал
қувватни кўрсатади. (кВт). Одатда ички маиший электр симларининг
схемаси уч гурухдаги алоҳида таъминотни назарда тутади (2.02-расм).
Биринчи гуруҳ ёритиш асбобларини таъминлаш учун мўлжалланган
иккинчи иккинчи гурух 6 ҳимоясиз (нолловчи ва ерга уловчи)
контактларнинг штепсели разеткаларини таъминлаш учун хизмат қилади.
Учинчи гурух қурилма корпусининг ноллаштирилишиниталаб этувчи
электр приборларини таъминлайди (плиталар, электродвигителлар ва
шунга ўхшашлар). Учинчи гурухга ҳимоя контактли штенселли
разеткалар уланади.
Штепселли разеткаларни аралаш таъминлашга рухсат этилади.
Турли гурухларнинг ноль ўтказгичларини бирлаштириш мумкин эмас.
Штепселли разеткаларнинг ҳимоя контактларини улаш учун хизмат
қиладиган симга сақлагич ва улаб-узгични қўйиш мумкин эмас
2.02-расм. Ички маиший электр тармоқ схемаси:
а — кўп линияли; б — ҳаволи кириш билан бир линияли;
в — кабелли кириш билан бир линияли
(1 — ҳаво йўли; 2 — кабель линияси (ташқи тармоқларни лойиҳаси бўйича бажарилади);
3 — икки қутбли қатламли улаб-узгич; 4 — ҳисоблагич; 5 — автоматик улаб-узгич;
6 — ноллаштириш сими; 7 — кириш яшиги; 8 — квартира шчиткаси; 9 — рубильник
(бириктиргич-ажратгич); 10 — сақлагич).
БИЛИШИ КЕРАК
|
| |
Displeylar - Toshkent davlat texnika universiteti

Displeylar. Ularni turli belgilar bo„yicha tasniflash mumkin. ALTda elektron-
nurli trubkali
(ENT) yoki tekis indikatorli panelli individual alfavitli-
raqamli va grafikaviy monitorlar qo„llaniladi.
Alfavitli-raqamli displeylar (ARD) faqat alfavitli-raqamli simvollar ketma-ketligi ko„rinishida
taqdim etilgan informatsiyani chiqarish imkonini beradi.
Grafikaviy displeylar (GD) ham grafikaviy va ham alfavitli-
raqamli informatsiyani chiqarishi
mumkin.
Displeylarning asosiy parametrlari: aks ettirilayotgan informatsiya hajmi; ekran ishchi
qismining o„lchamlari; ekranda aks ettirilishi mumkin bo„lgan simvollar soni; tasvir almas
hinishi
tezligi; informatsiya aks ettirilishi sifati; ekranda ixtiyoriy informatsion zonalarni ajratish usuli.
Monitorga ko„p narsa bog„liq: kompyuter bilan ishlash tezligi, komfort va eng ahamiyatlisi –
foydalanuvchining o„zini qanday his qilishi. Sifatsiz monitor ekrani oldida bir necha soat ishlaga
nda
– bosh og„rishi, ko„z charchashi va h.k. noxush natijalarni sezish mumkin.
Ekran razmeri
Monitorning asosiy parametri – diagonal bo„yicha ekran o„lchamidir. U dyuymda o„lchanadi.
Asosiy o„lchamlar: 14
, 15
, 17
, 19
, 21
.
14
o„lchamli monitorlar hozirgi paytda qat‟iyan tavsiya etilmaydi. Ularni ishlab chiqarish
to„xtatilgan, shuning uchun faqat eskirgan va sog„liq uchun zararli namunalarni uchratish mumk
in.
Uy kompyuterlari tizimi parki bugungi kunda asosan 15
(8.1-rasm), lekin ularning ham davri o„tib
bormoqda. Garchi bunday monitorlar amalda zarur bo„lgan hamma dasturlarni qonistirsa h
am, ular
bilan o„zingni doim ham komfortli his qilavermaysan.
17
o„lcham bugungi kunda iqtisodiy nuqtai nazardan o„zini eng oqlaydi. Bunday monitor ko„p
yil xizmat qiladi va boshqa qurilmalarning bir necha avlodini ko„radi. Shuning uchun uni
ng
xarakteristikalari nafaqat qoniqarli, balki imkoni boricha ilg„orlariga yaqin bo„lgani ma‟qul.
19
va 21
o„lchamli monitorlar ishxonalarda va uydagi kompyuter tizimlarida
foydalanilmoqda.
8.1-rasm. G51 seriyali IBM monitori, dioganali o„lchami – 15
|
O‘tkazib yuborish (пропускание) polosasi

Zarur bo„lgan o„tkazib yuborish polosasi ta‟minlanganda va signal elektronli-
nurli trubkaga
aniq (tiniq) mayda
detallari bilan tushganda, biz monitorning boshqa parametriga – «
mask
a
qadami»ga yoki oddiychasiga «
donadorlik» (зерно)ka duch kelamiz. Gap shundaki, rangli
televizorda va monitorlarda ekran (ich tomonidan) uch rang – qizil, yashil va ko„k rangd
a
nurlanadigan lyuminofor mayda zarrachalari bilan qoplangan.
Uchta yonma-
yon joylashgan
zarrachalar triada hosil qiladi. Agar oq rangda nurlanayotgan ekranga lupa ostida qarasak, haqiqa
tda
uch rangli zarrachalar nurlanayotganini va ular qo„shilib oq rang hosil qilayotganini ko„ramiz.
Triada elementlari har xil intensivlikda nurlanganda qolgan hamma ranglar hosil bo„ladi,
masalan, triadaning faqat qizil va yashil elementlari nurlanganda, biz sariq rangni ko„rami
z. Triada
alohida elementlarining nurlanishini boshqarish uchun uch
elektron nurdan foydalaniladi; u
lar
ekranning hamma triadalarini yoyilish (развѐртка) chastotasida aylanib chiqadi. Har bir o„
zining
triadasi elementiga aniq tushishi uchun, ekran lyuminofor qoplamasi ustida maxsus maska
(setka)
joylashadi, unga tushgan nur aniq o„zining triadasi elementiga og„adi.
Natijada biz ko„ramizki,
rangli monitor ekrani, lyuminofor qatlami yaxlit va bir xil bo„lg
an
monoxrom monitordan farqli o„laroq, donador (dona-
dona) strukturaga ega. Donalar o„lchami
qanchalik kichik bo„lsa, trubka shunchalik katta ravshanlikni ta‟minlaydi.
Birinchi rangli monitorlar «dona»larining o„lchami 0,42 mm edi. Yuqori ruxsat etiladigan
grafikaviy rejimlar paydo bo„lishi bilan monitorlardan foydalanish mumkin bo„lmay qoldi:
mayda
detallar, masalan, ingichka vertikal polosalar jimirlab kamalakning hamma ranglari bilan q
o„shilib
ketadigan bo„ldi. Shundan keyin «donador»ligi 0,31 mm va 0,28 mm bo„lgan trubkalar paydo bo
„ldi.
Bugungi kunda eng ko„p tarqalgan «donadorlik» 0,27 mm, qimmat modellarda esa 0,26-
0,24 mm
bo„lgan trubkalarni qo„llashmoqda.
ЭЛЕКТР - download

| Мавзу: Электр ўзаро таъсир. Электр заряди ва унинг дискретлилиги. Кулон қонуни. Электр майдон кучланганлиги. Суперпозиция принципи. Электр индукция вектори ва электр индукция куч чизиқлари. Электр индукция окими Jismlar orasidagi bu o‘zaro ta’sir elektromagnit maydon deb ataluvchi o‘ziga xos vositachi materiya orqali uzatiladi 4,22 Mb. 10 | o'qib |
| Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti «Электр энергетикаси» йўналишидаги талабаларни келгуси амалий фаолиятларида энг кўп учрайдиган электр машиналари ҳисобланади. Қурс лойиҳасини бажариш услубиёти трансформаторни тузилишини мукаммал ўрганиш уни ташкил этувчи элементларини ҳисоблаш ва танлаш 0,74 Mb. 12 | o'qib |
| §. Электр тармоқларида ғалаёнлар мавжудлигида технологик қурилмаларда электр юритмаларнинг ўз-ўзидан ишга туширилиш шароитларини тадқиқ қилиш Shuning uchun nasos stansiyalarini suv bilan ta’minlashning belgilangan jadvalini ta’minlash maqsadida sug‘orish mavsumida nasos agregatlarining uzluksiz ishlashi respublika iqtisodiyoti uchun katta ahamiyatga EGA 67,75 Kb. 1 | o'qib |
| Электроника ва микропроцессорли техника, 2-б электр энергетикаси 164,37 Kb. 1 | o'qib |
| Диод турлари. Ёруғлик диодлари, фотодиод. Хусусий электр утказувчанлик 13,75 Kb. 1 | o'qib |
| Электр ускуналарни танлаш Elektr uskunalarini tamirlashda zarur material va ehtiyot qismlarni sarflash meyorlari 412,84 Kb. 4 | o'qib |
| Электр хавфсизлиги Elektr toki ta‘sirining eng xavfli tomoni shundaki, bu xavfni oldindan sezishning 4,25 Mb. 163 | o'qib |
| Махсус электр механик ўзгартгичлар O. Nazarov- andijon mashinasozlik instituti “Elеktrоtеxnika, elеktrоmеxanika va elеktrоtеxnologiya” kafеdrasi katta o`qituvchisi 237,5 Kb. 16 | o'qib |
| Электр қурилмаларда қисқа туташувлар «G’ijduvon qurilish va kommunal xo’jalik» kasb hunar kolleji o’quv ishlari bo’yicha direktor muovini 0,87 Mb. 33 | o'qib |
| Тузилишини чизиб беринг. Электр ва магнит майдони векторлари Diametr (D): Bu burilishning aylanadigan aylanmasidagi eng katta uzunlikdir. Odatda millimetr (mm) yoki duym (inch)da ifodalangan 121,47 Kb. 1 | o'qib |
| Останконсозлик заводининг электр таъминоти «Elektr tehnikasi, elektr mexanikasi va elektr taxnologiyalari» talim yonalishi talabalari uchun 4,74 Mb. 27 | o'qib |
| 2-амалий машғулот Мавзу:Қазиб олиш участкасининг электр юкламасини ҳисоблаш Yer osti qazib olish uchastkasida iste’molchilar, elektr uskunalar va kabel tarmoqlarining joylashish sxemasi 0,8 Mb. 1 | o'qib |
| Электр хавфсизлиги I – qaytarilmaydigan yerga ulanishli; II – qaytadan yerga ulanishli; 1÷5 – korpuslar 0,51 Mb. 9 | o'qib |
| 11 blet Одий электр жанжири иштрок еткан схемани чизинг ва иштрок этадигон елементлар ва курилмаларга тариф бериб утинг Qarshlikni ketma ket ulaganimizda qiymati qanchaga ortadi, rasmda keltirilgan qarshilikni xisoblang 5,39 Mb. 16 | o'qib |
| Газларда электр токи мавзусини ўрганиш Unda elektromagnit maydon, uning xususiyatlari, zaryadlangan zarralar bilan o’zaro ta'siri, materiyaning yangi bir turi bo’lgan elektromagnit maydonlarning asosiy xossalari, maydonning moddiy muxitlar bilan o’zaro ta'sirlashuvi 133,5 Kb. 14 | o'qib |
Lokal shina - Toshkent davlat texnika universiteti

asos solingan eski arxitektura doirasida qolib yanada rivojlanishi mumkin emasligi ma‟lu
m bo„ldi.
1991 yilda Intel korporatsiyasi yangi shina arxitekturasi – PCI (
Peripheral Component
Interconnect)ni ishlashga kirishdi. PCI shinasi Pentium protsessorlarida yig„ilgan beshinchi
avlod
kompyuterlarida yangi lokal shina bo„ldi.
Protsessor bo‘linma (разъём)lari

beriladi). Biz tayyor yig„ilgan kompyuterni sotib olayotganimizda, bizni protsessor qanday bo„li
nma
bilan onalik platasiga biriktirilgani qiziqtirmaydi. Lekin keyinchalik biz protsessorni almashtiradi
gan
bo„lsak, bo„linmalar haqidagi tushunchalarga ega bo„lishimiz kerak.
Hozirgi kunda Intel korporatsiyasi protsessorlari uchun ekspluatatsiyada bo„linmalarning ol
ti
asosiy turlari mavjud.
Socket 7
Oltinchi avlod protsessorlari va Intel Pentium MMX
protsessorlarining yettinchi avlodi uchun foydalaniladi
Slot 1
Intel Pentium II, Intel Pentium III protsessorlari hamda Intel
Celeron protsessorlarining ba‟zi turlari uchun foydalaniladi
Slot 2, Socket 603, Socket 604
Xeon protsessorlari uchun
Socket 370 (FC-PGA)
Ba‟zi Celeron protsessorlari uchun
Socket 478
Pentium IV va ba‟zi Celeron protsessorlari uchun
Socket A
AMD protsessorlari uchun
45
5.3-rasm. Slot 1 va Socket 370 uchun Celeron protsessorlari
Intel korporatsiyasi o„zlarining protsessorlari uchun bo„linmalarni tez almashtirmoqda. Bu
ayniqsa Intel Celeron protsessorlari uchun noxushdir. Bu protsessorlar, bir tomondan, boshlang„i
ch
darajaga kiradi va o„rganuvchilar uchun mo„ljallangan. Ikkinchi tomondan, ishlab chiqaruvchi ul
arga
atigi bir yarim yil mobaynida bo„linmaning uch har xil turini tayyorladi.
Bunday sharoitd
a endi
boshlovchi istiqbolini hisobga olgan holda to„g„ri tanlov qilishi qiyin va protsessorni almashtirg
anda
unga yangi onalik platasini ham sotib olishga to„g„ri keladi.