nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ma`lumki, chizmada buyumning tasviri asosiy ko`inishlar to`g`ri burchakli prdyeksiyalash usuli bilan hosil qilinadi

|
Ma`lumki, chizmada buyumning tasviri asosiy ko`inishlar to`g`ri burchakli prdyeksiyalash usuli bilan hosil qilinadi
|
Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 308,2 Kb. | | #149977 |
Bog'liq chizmachilik
Ma`lumki, chizmada buyumning tasviri asosiy ko`inishlar to`g`ri burchakli prdyeksiyalash usuli bilan hosil qilinadi. Ba`zan buyumning uchta proyeksiyasi bilan uning shakli ichki tuzilishi haqida to`liq tasavvurga ega bola olmaymiz. Sunday hollarda 11.1- chizma, a da tasviriangan kubning oltita yoqi proyeksiyalar tekisligi deb qabul qiladi. Buyum kub ichida qo`yiladi va, har qaysi yoqqa to`g`ri burchakli proyeksiyalanadi; bunda proyeksiyalanuvchi buyum doimo kuzatuvchi bilan tegishli yoq o`rtasida deb faraz - qilinadi, Buyumning kub yoqlariga proyeksiyalab chiqqandan keyin, kub yoqlari 11.1- chizma, b da ko`rsatilgan tartibda frontal proyeks
iya tekisllgiga joylashtiriladi.
Ko`rinishlarni chizmada joylashtirish
Reja:
1.Proeksiyaning farntal kurinishi
2.E sistema simvoli
3.Izometriya o`qi
Kompyuterda grafik tasvir (chizma)larni xosil qilish A sistemaga asoslangan. Komp`yuterda grafik tasvirlarni hosil qilish «Komp`yuter grafikasi» fanini o`qitishda batafsil o`rganiladi.
Izometriya o’qlarining yo’nalishlarini quyidagicha yasash mumkin:
Chizmada asosiy ko’rinishlar proyeksion bog`lanishda bo`lsa, u holda ko`rinish nomi yozib ko`rsatilmaydi, Chizma qog`ozidan unumli foydalanish maqsadida ko`rinishlarni o`zaro proyeksion bog`lanishda chizmaslikka ham ruxsat etiladi, u holda ko`rinish ustida uning nomi (A ko`rinish) yozib ko`rsatiladl va osti chiziladi, Ko`rinish yo`nalishi strelka bilan ko`satiladi (11.4- chizma). Chizmada strelka va yozuvlar 11.5- chizmada ko`rsatilgan o`lchamlarda bajariladi.
V gorizontal proyeksiya tekisligiga nisbatan parallel bo’lgan D diametrli aylananing to’g’ri burchakli izometriya tasvirlangan..
Asosiy ko`rinish biror tasvir bilan ajratib chizilgan bo`lsa, u holda ko`rinish ustiga uning nomi yozib ko`rsatiladi (11.6- chizma). Bu yozuvlarning o`lchamlari chizma yozuvi o`lchamlaridan katta bolishi kerak.
Qo`shimcha ko`rinish. Agar buyum sirtidagi bir qisimning shakli va o`lchamlarini ko`rinshlarning birortasida ham aniq ko`rsatish mumkin bo`lmasa, u holda bu qism alohida tanlab olingan tekislikda bajariladi va u qo`shimcha ko`rinish deb yuritiladi. Qo`shimcha ko`rinish buyum sirtini chegaralovchi tekislikka parallel qilib olinadi va chizma tekisligiga joylashtirib chiziladi.
Mahaliy ko`rinish. Buyum sirtining ayrim tor joyini chegaralab» bajarilgan tasvir mahaliy ko`rinish deyiladi. Mahaliy ko`rinish sirtning biror tomoni ko`rinishini to`liq chizishga zarurat bolmaganda, uning kerakli joyi tasvirini chizishda qollaniladi.
|
| |
Vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti nurafshon

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALARI
VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI NURAFSHON
FILIALI
710-21 GURUH TALABASI
KAMBAROV SARDORNING
KRIPTOGRAFIYA 2 FANIDAN
AMALIY TOPSHIRIQ - 6
NURAFSHON - 2024
Amaliy topshiriq - 6.
Mavzu:
OpenSSL (RSA) kutubxonasidan foydalangan holda ochiq kalitlarni
shifrlash algoritmlari yordamida ma'lumotlarni shifrlash.
Nazariy qism.
RSA (Rivest, Shamir va Adlemanning qisqartmasi) katta
yarim tub
sonlarni faktoring
qilish
muammosining hisoblash
murakkabligiga
asoslangan
ochiq kalitli kriptografik algoritmdir
.
RSA kriptotizimi ham shifrlash
, ham
raqamli imzo
uchun mos bo'lgan
birinchi
tizim
edi
.
Algoritm
ko'plab
kriptografik
dasturlarda,
jumladan
PGP
,
S/MIME
,
TLS
/
SSL
,
IPSEC
/
IKE
va boshqalarda qo'llaniladi.
Ommaviy-xususiy kalitlarni shifrlash algoritmi kontseptsiyani 1976 yilda nashr
etgan
Uitfild Diffi
va
Martin Xelmanga
tegishli . Shuningdek, ular raqamli
imzolarni joriy qilishdi va raqamlar nazariyasini qo'llashga harakat qilishdi.
Ularning formulasi ba'zi bir tub modul sonini eksponensiallashtirish orqali
yaratilgan umumiy maxfiy kalitdan foydalangan. Biroq, ular bir tomonlama
funktsiyani amalga oshirish muammosini ochiq qoldirdilar, ehtimol o'sha paytda
faktorizatsiyaning murakkabligi yaxshi tushunilmagan.
MITdagi Ron Rivest, Adi Shamir va Leonard Adleman bir yil davomida
invertatsiya qilish qiyin bo'lgan bir tomonlama funktsiyani yaratishga bir necha bor
urinishdi. Rivest va Shamir kompyuter olimlari sifatida ko'plab potentsial
funktsiyalarni taklif qilishdi va matematik bo'lgan Adleman ularning zaif
tomonlarini topishga mas'ul edi. Ular turli xil yondashuvlarni sinab ko'rdilar,
jumladan, "shamka" va "o'zgartirish polinomlari". Bir muncha vaqt ular bir-biriga
zid bo'lgan talablar tufayli erishmoqchi bo'lgan narsaga imkonsiz deb o'ylashdi.
1977 yil aprel oyida ular Fisih bayramini talabalardan birining uyida o'tkazdilar va
ko'p Manischewitz sharobini ichishdi, keyin yarim tunda uylariga qaytishdi. Rivest
uxlay olmay, matematika darsligi bilan divanga yotib, o‘zining bir tomonlama
funksiyasi haqida o‘ylay boshladi. U tunning qolgan qismini o‘z g‘oyasini
rasmiylashtirish bilan o‘tkazdi va tongga yaqin qog‘ozning katta qismi tayyor
bo‘ldi. Algoritm endi RSA deb nomlanadi - ularning familiyasining bosh harflari
qog'ozdagi kabi tartibda.
Britaniya razvedka xizmati
Hukumat Aloqa Bosh qarorgohida
(GCHQ)
ishlaydigan ingliz matematigi Klifford Koks 1973 yilda ichki hujjatda ekvivalent
tizimni tasvirlab bergan. Biroq, o'sha paytda uni amalga oshirish uchun nisbatan
qimmat kompyuterlar talab qilinganini hisobga olsak, u asosan bir tizim deb
hisoblangan. qiziquvchanlik va, Ma'lumki, u hech qachon ishlatilmagan. Biroq,
uning kashfiyoti faqat 1997 yilda o'ta kuchli tasnifi tufayli aniqlandi.
Amaliy qism:
Document Outline
|
II.I. Fan tarkibiga qo‘yidagi mavzular kiradi

|
II.I. Fan tarkibiga qo‘yidagi mavzular kiradi
|
bet | 2/6 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 54,85 Kb. | | #270753 |
Bog'liq Algoritmlash va dasturlash asoslari fan dasturi -II.I. Fan tarkibiga qo‘yidagi mavzular kiradi:
1-modul bo’yicha tavsiya etilgan mavzular ro’yhati
Asosiy tushumchalar: algoritm, dastur va ular haqida umumiy ma’lumotlar.
Algoritim xossalari va yozuv shakllari
Algoritmlarni ishlab chiqish va taqdim etish usullari
Tarmoqlanuvchi va takrorlanuvchi algoritmlar
Masalalarni yechish bosqichlari: masalani qo`yish, model yaratish, algoritm, algoritm kodlash, natijalarni tahlil qilish.
Dasturlash tillari. Dasturlash paradigmasi.
C++ dasturlash tili asoslari. C++ dastur tuzilishi.
Ma'lumotlar turlari. Tushunchalar, doimiy va o'zgaruvchan. Konstantalar va o'zgaruvchilar uchun qoidalarni tavsiflash va yozish usullari. Ma'lumotlar turlari diapazonlari.
Ifodalar. Operand, amal, ifoda, amallarning ustuvorligi. Ifodalar yozish qoidalari.
Operatorlar. Oddiy va murakkab operatorlar. Bo'sh operator.
Shartli operator. Tarmoqlanish algoritmlari.
Sikl operatori. Oddiy va o'rnatilgan sikllari
Masalani yechishda oddiy va o‘rnatilgan sikllardan foydalanib, siklik blok-sxemalarni tuzish. Tashqi va ichki sikllar.
Massivning tavsifi. Bir o'lchovli va ko'p o'lchovli massivlar.
Massivlarda amallar.
2-modul bo’yicha tavsiya etilgan mavzular ro’yhati
Massiv elementlarini saralash algoritmlari, qidiruv algoritmlari
Saralashni Pufakcha usuli. Bulish bilan tez saralash usuli.
Ikki o'lchovli massivlarni yaratish va qayta ishlash. Tasodifiy sonlar generatorining xususiyatlari
Belgilar qatorlari. Belgilar bilan ishlash
To'plamlarning tavsifi. To'plamning kuchi.
Podprogramma tushunchasi. Podprogrammafunksiya. Funksiyalarning tavsifi.
Lokal va global parametrlar. O'zgaruvchilarning ko’rinish doirasi.
Fayllar. Fayllar haqida tushuncha
Matn tipidagi fayllar tavsifi, fayllarni yaratish, o'qish va qo'shish algoritmlari
Ko'p o'lchovli massivlar, ko'rsatkichli massivlar, dinamik massivlar
Graphics.h. Grafik kutubxonasi
Shablonlar
III. Amaliy mashg‘ulotlari bo‘yicha ko’rsatma va tavsiyalar
Amaliy mashg’ulotda talaba ma’ruzada olgan bilimlariga asosan misollar ishlaydi va yuqoridagi ma’ruza mavzulari bo’yicha o’zlashtirish tavsiya etiladi.
Amaliy mashg‘ulotlar kompyuter texnikasi bilan jihozlangan auditoriyada bir akademik guruhda 14 talabaga asoslangan holda guruhlarga ajratib ikkita professor-o‘qituvchi tomonidan o‘tkazilishi zarur. Mashg‘ulotlar amaliy dasturiy paketlar yordamida o‘tilishi, mos ravishda munosib pedagogik va axborot texnologiyalarini qo‘llanilishi maqsadga muvofiq bo’lib, interfaol o’qitish usullari qo’llaniladi. Bu usullar talabalarda jamoada ishlash, kasbga oid mustaqil va tanqidiy fikrlash, muloqot madaniyati va xulosa chiqarish ko’nikmalarini shakllantiradi.
|
| |
O’quvmashg’ulotimaqsadi - Tasdiqlayman” ктbdo’ ­­­­­­ Boymatov m “ ” 2023yil

|
Tasdiqlayman” ктbdo’ Boymatov m “ ” 2023yil
|
bet | 5/40 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 90,9 Kb. | | #142066 |
Bog'liq badiiy ijodiy tex xaritaO’quvmashg’ulotimaqsadi: Qogʻozniboʻyashusullariboʻyichanazariybilimlartoʻgʻrisidama’lumotberishvaulardamavzunimustahkamlash. koʻnikmavamalakalarinishakllantirish
O‘qitish natijasiUK-1KK-1.7,KK-1.8
|
|
Pedagogik vazifalar:
-
Oʻquvchilarga maxsus maqsadlar uchun qogʻoz tayyorlash haqida ma’lumot berish Boʻyoqlar tayyorlanishi bilan tanishtirish; -Akvarel, guash, moyli boʻyoq, tush va tabiiy ranglardan foydalanib boʻyashni turli usullarini bajarish haqida koʻrsatma berish. Boʻyalgan qogʻozlardann turli xil oʻyinchoqlar yasash haqida yoʻl-yoʻriq koʻrsatish
|
O’quv faoliyat natijalari
Maxsus maqsadlar uchun qogʻoz tayyorlashni aytib beradilar
Boʻyoqlar tayyorlanishini a gapirib beradilar.
Akvarel, guash, moyli boʻyoq, tush va tabiiy ranglardan foydalanib boʻyashni turli boʻyash usullarini bajaradilar. Boʻyalgan qogʻozlardann turli xil oʻyinchoqlar yasaydilar
|
O’qitish usullari
|
Tushuntirish, ma’ruza mashq, yoʻriqnoma, amaliy ish, koʻrsatish
|
O’qitish vositalari
|
Yoʻriqli texnologik xarita qaychi, rangli qogʻoz, karton chizgʻich, karton,yelim,tayyor shablonlar
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
Juftlik, individual
|
O’qitish sharoiti
|
Guruhlarda ishlashga moʻljallangan ayditoriya
|
|
|
| |
Raqobatning mohiyati va ob`ektiv asoslari

|
Raqobatning mohiyati va ob`ektiv asoslari
|
bet | 2/4 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 29,03 Kb. | | #262319 |
Bog'liq 25-mavzu. Bоzоr iqtisоdiyotida raqоbat. Reja Kirish Raqobatnin1. Raqobatning mohiyati va ob`ektiv asoslari
Turli monopollashuv darajasidagi tuzilmalar o’rtasida mavjud bo’lishiga ko’ra quyidagi raqobat turlari mavjuddir:
1) monopllashmagan korxonalar o’rtasidagi raqobat;
2) monopoliyalar hamda monopolistik birlashmalarga kirmagan ishlab chiqaruvchilar o’rtasidagi raqobat;
3) turli monopoliyalar o’rtasidagi raqobat;
4) monopolistik birlashmalar o’rtasidagi raqobat.
O’z miqyosiga ko’ra raqobat ikki turga bo’linadi:
1. Tarmoq ichidagi raqobat
2. Tarmoqlararo raqobat.
Tarmoqlar ichidagi raqobat ishlab chiqarish va sotishning qo’layroq sharoitiga ega bo’lish, qo’shimcha foyda olish uchun bir tarmoq korxonalari o’rtasida boradi. Korxonalarning (tarmoqlar ichida) har bir tarmoqda texnika bilan ta‘minlash darajasi va mehnat unumdorligi darajasi turlicha bo’lganligi sababli, shu korxonalarda ishlab chiqarilgan tovarlarning individual (alohida) qiymati bir hil bo’lmaydi.
Tarmoq ichidagi raqobat tovarlarning ijtimoiy qiymatini, boshqacha aytganda, bozor qiymatini aniqlaydi va belgilaydi. Bu qiymat, odatda, o’rtacha sharoitda ishlab chiqarilgan va muayyan tarmoq tovarlarining anchagina qismini tashkil etadigan tovarlarning qiymatiga mos keladi.
Tarmoqlar ichidagi raqobat natijasida texnikaviy darajasi va mehnat unumdorligi yuqori bo’lgan korxonalar qo’shimcha foyda oladilar va aksincha, texnika jihatdan nochor korxonalar esa, o’zlarida ishlab chiqarilgan tovar qiymatining bir qismini yo’qotadilar va zarar ko’radilar.
Tarmoqlararo raqobat turli tarmoqlar korxonalari o’rtasida eng yuqori foyda normasi olish uchun olib boriladigan kurashdan iborat. Masalan, sanoat, qishloq xo’jaligi va qurilish sohalarida raqobatda qaysi tarmoqda foyda ko’p bo’lsa, kapital shu tarmoqda ko’chiriladi, keyin esa boshqasiga qaytadi, chunki shu tarmoq mahsulotlariga talab ko’payadi. Bu kurash teng kapital uchun teng foyda olishiga intilishini ta‘minlaydi.
Demak, tarmoqlararo raqobat kapital qaysi tarmoqqa kiritilmasin, xuddi shu tarmoq foyda normalarini o’rtacha foyda normasiga “baravarlashtiradi”.
Raqobat kurashining ikki usuli farqlanadi: narx vositadagi raqobat va narxsiz raqobat.
Narx vositasida raqobatlashuvda kurashning asosiy usuli bo’lib, ishlab chiqaruvchilarning o’z tovarlari narxini boshqa ishlab chiqaruvchilarning shunday mahsulotlari narxiga nisbatan pasaytirishi hisoblanadi.
Narx vositasida raqobatlashish usullaridan biri – demping – narxlarni qo’llashdir. Bunda milliy ishlab chiqaruvchilar o’zlarining tovarlarini boshqa mamlakatlarga ichki bozordagi narxlardan, ayrim hollarda tannarxidan ham past bo’lgan narxlarda sotadi.
Narxsiz raqobat shu bilan tavsiflanadiki, bunda raqobat kurashning asosiy omili tovarlarning narxi emas, balki uning sifati, servis xizmat ko’rsatish, ishlab chiqaruvchi firmaning obru-e‘tibori hisoblanadi.
Narxsiz raqobat usullari ichida marketing muhim ahamiyatga ega bo’lib, u mahsulot ishlab chiqarish va sotish jarayonini talabga moslashtiruvchi tadbirlar tizimidan iborat.
|
| |
Windows operatsion tizimi haqida ma'lumot

|
Windows operatsion tizimi haqida ma'lumot
|
Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 80,05 Kb. | | #101391 |
Bog'liq KARIMBEK
WINDOWS operatsion tizimi haqida ma'lumot
WINDOWS ning oldingi vеrsiyalardan, xususan WINDOWS-95 dan asosiy farqi — uning ishlatilishi va Intеrnеtga kirishdagi soddaligi hisoblanadi. Unda Web tеxnologiyasi bo‘yicha o‘zgaruvchan yordam tizimi va kompyutеr ishlatilishini o‘rgatuvchi 15 ta dastur mavjud
. .
Web- yo‘naltirilgan intеrfеys foydalanuvchiga kompyutеrda, mahalliy kompyutеr tarmog‘ida hamda Web-tеxnologiyada axborotlarning bir hil shaklda ifodalanishini ta'minlaydi va shu bilan birga axborotlar qidiruvini osonlashtiradi.
WINDOWS ishlatilgan holda qurilmalarga quyidagi minimal talablar qo‘yiladi:
· protsеssor — Pentium-100 mgts va undan yuqori;
· tеzkor xotiraning hajmi — 16 Mbayt va undan katta;
Tizimning standart o‘rnatilishi uchun qattiq diskda (vin chеstеrda) 195 Mb bo‘sh joy bo‘lishi kеrak, lеkin tizimning konfiguratsiyasi va tanlangan qismlar soniga qarab, 120 dan 295 Mb gacha bo‘sh joy zarur bo‘lishi mumkin
|
| |
Monopoliyaning mohiyati va turlari. Davlatning monopoliyalarga qarshi tadbirlari

|
Monopoliyaning mohiyati va turlari. Davlatning monopoliyalarga qarshi tadbirlari
|
bet | 4/9 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 67,06 Kb. | | #132705 |
2. Monopoliyaning mohiyati va turlari. Davlatning monopoliyalarga qarshi tadbirlari
“Monopoliya” atamasining kelib chiqishi bozorga oid tushunchalardan (ya‘ni, grekcha “monos” – yagona, bitta, va “poleo” - sotaman) tarkib topadi, biroq uning iqtisodiy asoslari aslida ishlab chiqarishga borib taqoladi.
Monopoliya – монопол yuqori narxlarni o’rnatish hamda monopol yuqori foyda olish maqsadida tarmoqlar, bozorlar va yaxlit makroiqtisodiyot ustidan hukmronlikni amalga oshiruvchi yirik korxonalar (firma, korporatsiyalar)ning birlashmalari bo’lib, monopoliyalarning vujudga kelishining moddiy asosi ishlab chiqarishning to’planishi hisoblanadi.
Ishlab chiqarishning to’planishi ishlab chiqarish vositalari, ishchi kuchi hamda mahsulot ishlab chiqarish hajmining yirik korxonalarda to’planishini namoyon etadi. Asosiy sabab – olinayotgan foyda hajmining ko’payishi hisoblanadi, foydaning (qo’shimcha mahsulot) bir qismi kapitallashtirib boriladi.
Kapitalning to’planishi – bu qo’shimcha qiymatning bir qismini jamg’arish (kapitallashtirish) natijasida kapital hajmining oshishidir. Ya‘ni, korxonadagi ishchilar soni, korxonaning ishlab chiqarish quvvati, qayta ishlanayotgan xom ashyo miqdori, tovar aylanmasi hajmi, foyda hajmi.
Kapitalning to’planishi kapitalning markazlashuvi jarayoni bilan yanada to’ldiriladi. Kapitalning markazlashuvi – bu bir kapital tomonidan boshqa birining qo’shib olinishi yoki bir qancha mustaqil kapitallarning aktsiyadorlik jamiyati shaklida ixtiyoriy birlashishi orqali kapital hajmining o’sishidir.
Monopoliyalarning turlari quyidagilardan iborat:
1. Bozorni qamrab olish darajasiga ko’ra:
a) sof monopoliya;
b) oligopoliya;
v) monopoliya.
Sof monopoliya – tarmoqdagi yagona ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining narx va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi yakka hukmronlik holati hisoblanadi. Masalan, O’zbekistonda sof monopoliyalar sifatida “O’zbekiston havo yo’llari” DAK, “O’zbekiston temir yo’llari”DAK, toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi shular jumlasidandir.
Oligopoliya – tarmoqdagi bir necha yirik ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining narxi va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi hukmronlik holati hisoblanadi. Oligopolist–ishlab chiqaruvchilarga O’zbekistonda tsement (asosan, Bekobod, Kuvasay, Ohangaron, Navoiy shaharlarida joylashgan), ko’mir (Angren shahri, Surxondaryo viloyatining Sariosiyo (SHargun) va Boysun (To’la) tumanlarida joylashgan) ishlab chiqarishni misol keltirish mumkin.
Monopoliya – tarmoqdagi ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchilar soni juda ko’p bo’lib, ular tovar yoki xizmatlarining yagona iste‘molchisi yoki xaridori mavjud bo’lgan sharoitdagi yakka hukmronlik holati hisoblanadi. Bunga “O’zDEUavto” korxonasi yaqqol misol bo’la oladi.
|
| |
-bosqich.
O’quv mashg’ulotiga kirish (__-daq.)

|
-bosqich.
O’quv mashg’ulotiga kirish (__-daq.)
|
bet | 3/40 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 90,9 Kb. | | #142066 |
Bog'liq badiiy ijodiy tex xarita1-bosqich.
O’quv mashg’ulotiga kirish (__-daq.)
|
Tashkiliy qism: salomlashish, oʻquv xonasining tozaligi va oʻquvchilar davomati, oʻquvchilarning darsga tayyorgarligini tekshiradi.Jurnalni toʻldiradi va yoʻqlama qiladi 1.2. Mavzuni e’lon qiladi. Mavzu boʻyicha vazifalarni tushuntiradi.
1.3. Oʻquvchilarni baholash mezonlari bilan tanishtiradi
1.4 Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi.
|
Mashgʻulotga tayyorgarlik koʻradilar. Amaliyotga xavfsizlik texnikasi sanitariya va gigiyena talablarigarioya qiladi. Eshitadi, kuzatadi,
|
2-bosqich.
Asosiy(__daq.)
|
2.1.Amaliy mashgʻulotga kirish.
Har bir oʻquvchining faollashtirish uchun jalb qiluvchi savollar beradi.(2ilova). Javoblarni qabul qiladi,kirish yoʻlyoʻriqnomasini berishga o`tadi.
Kirish yoʻl-yoʻriqnomasi(50 daq.) Oʻquvchilar bilimini aniqlash uchun B/B/B jadvalini 2 ustunini toʻldirishni taklif etadi. (3 ilova) Aniqlangan bilimlar va fanlararo bogʻliqligi asosida amaliyotning mohiyatini tushuntiradi.
Joriy yoʻl- yoʻriqnoma(150 daq.) Yangi mavzuni tushuntirishda slaydlarini namoyish qiladi, sharhlab oʻtadi va Qogʻoz va karton turlari bilan tanishtiradi,trofaret shablon va muhr tayyorlash haqida ma’lumot beradi.(4-ilova) Shablon orqali turli xil koʻrgazmali oʻyinchoqlar yasashni koʻrsatib beradi Amaliy ish yuzasidan yoʻriqnomali texnologik xaritani tarqatadi va koʻrsatmalar beradi. .(5ilova) Kamchilikka yoʻl qoʻygan oʻquvchilarga kamchilikni bartaraf etish yoʻllari koʻrsatiladi .
Yakuniy yoʻl-yoʻriqnoma(20 daq.) Har bir oʻquvchi bajargan ishlarni qabul qiladi va yakun yasaydi. Bajarilgan ishlardagi yutuq va kamchiliklarni koʻrsatadi.
|
Savollarga javob beradilar
Tinglaydilar va yozib oladilar.
Diqqat bilan kuzatadi.
Trofaret va shablon tayyorlaydilar Bajargan ishlarni topshiradi. Oʻqituvchi bergan koʻrsatamlarni oladi
.
|
|
|
| |
-bosqich.
Asosiy(__daq.)

|
-bosqich.
Asosiy(__daq.)
|
bet | 40/40 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 90,9 Kb. | | #142066 |
Bog'liq badiiy ijodiy tex xarita2-bosqich.
Asosiy(__daq.)
|
Kirish yoʻl-yoʻriqnomasi. (50 daq.) 2.1 Har bir
oʻquvchining faollashtirish Oʻtilgan mavzu boʻyicha
blits soʻrov beradi.(3-ilova).Aniqlangan bilimlar va
fanlararo bogʻliqligi asosida amaliyotning mohiyatini
tushuntiradi.
2.2 Yangi mavzuni tushuntirishda slaydlarini namoyish
qiladi, sharhlab oʻtadi va Tabiiy materiallardan
oʻyinchoqlar yasash haqida ma’lumot beradi.(3-ilova)
Joriy yoʻl- yoʻriqnoma(150 daq.) 2.3Yangi oʻquv
materiali boʻyicha topshiriq beradi. Tabiiy materiallardan
oʻynchoqlar tayyorlash usullarini koʻrsatadi.
2.4Amaliy ish yuzasidan yoʻriqnomali texnologik
xaritani tarqatadi va koʻrsatmalar beradi. .(5ilova)
2.5 Oʻqituvchi mustaqil ish bajarilishini nazorat qiladi
va ish jarayonida oʻquvchilar tomonidan yoʻl qoʻygan
kamchilikni bartaraf etish yoʻllari koʻrsatiladi
Yakuniy yoʻl-yoʻriqnoma(20 daq.) 2.6 Mashgʻulot
tugagandan soʻng ish joyini talab darajasiga keltiradi.
Har bir oʻquvchi bajargan ishlarni qabul qiladi va yakun
yasaydi. Bajarilgan ishlardagi yutuq va kamchiliklarni
koʻrsatad
|
Savollarga javob beradilar
Tinglaydilar va yozib oladilar.
Diqqat bilan kuzatadi.
Bajargan ishlarni topshiradi. Oʻqituvchi bergan koʻrsatamlarni oladi
.
|
3-bosqich.
Yakuniy
(___daq.)
|
Mashgʻulot yakuni. Oʻquvchilarni amaliy mashgʻulot boʻyicha baholarni e’lon qiladi.Mavzu boʻyicha yakun yasaydi. Mavzu boʻyicha talabalarda yuzaga kelgan savollarga javob beradi, yakunlovchi xulosa qiladi va mavzu boʻyicha qilingan ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga ega ekanligini ta’kidlab oʻtadi. Uyga vazifa Tabiiy materiallardan o’yinchoqlar yasab kelish
|
Baholarni eshitadi.
Uy vazifasini daftarga yozib oladi
|
O’quv amaliyoti o’qituvchi: S. Jabborova
|
| |
Integral sxemalar haqida tushuncha, ona plataga o’rnatilgan

|
Integral sxemalar haqida tushuncha, ona plataga o’rnatilganBog'liq 1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti15. Integral sxemalar haqida tushuncha, ona plataga o’rnatilgan
o’rnatilgan chiplar, mikroelektron vositalar va qurilmalarning
tuzulish prinsipi
Qo’shimcha integral mikrosxemalar. ShK ning tizimli shinasiga va MPga
tipik tashqi qurilmalar bilan bir qatorda ba'zi bir qo’shimcha integral
mikrosxemalar ulangan bo’lishi mumkin; ular mikroprosessorning ish
imkoniyatlarini kengaytiradi va yaxshilaydi: matematik soprotsessor,
xotiraga
bevosita
murojaat
qilish
nazoratchisi,
kiritish-chiqarish
soprotsessor, uzilishlar nazoratchisi va boshqalar.Matematik soprotsessor
qayd qilingan va ko’chib yuradigan nuqtali ikkilik sonlar ustida, ikkilik
kodlangan o’nlik sonlar ustida amallar bajarishni tezlashtirish uchun, ba'zi
bir transtsendent, shu jumladan trigonometrik funktsiyalarni hisoblash
uchun keng ishlatiladi. Matematik soprotsessor o’zining buyruqlar tizimiga
ega va asosiy MP bilan parallel (vaqt bo’yicha kelishilgan holda), lekin
MP boshqaruvi ostida ishlaydi. Amallarni bir necha o’n martalab
tezlashtiradi. MP ning oxirgi modellari, 80486 DX MP dan boshlab,
soprotsessorni o’z strukturasi ichiga olgan
Integral elektron (integral elektron) elektron uskuna yoki
komponent. Muayyan jarayonlar yordamida transistor bir elektron,
rezistorlar, kondansatörler va induktorlar va boshqa komponentlar va
kabellararo bog'lanish uchun zarur bo'lgan kichik bir parcha yoki bir
nechta kichik yarim Supero'tkazuvchilar gofret yoki dielektrik substratda
ishlab chiqarilgan, so'ngra qobiq ichiga joylashtirilgan, Mikro tuzilmaning
barcha tarkibiy qismlarini mikro-miniatizatsiyaga, past kuch-quvvatga,
aql-idrok va katta qadamning yuqori ishonchliligini ta'minlash uchun
mikrokompyuterning kerakli elektron funksiyasi. Bu tumanda "IC" harflari
bilan ifodalanadi.
1950 va 60-yillarning oxirlarida ishlab chiqarilgan yangi yarimo'tkazgichli
qurilma. Bu oksidlanish, litografiya, diffuziya, epitaksi, alyuminiy va
boshqa yarimo'tkazgichli ishlab chiqarish jarayonlari, yarimo'tkazgich,
qarshilik, va boshqa komponentlar va ularning ulash simlari kichik silikon
qismlarga birlashtiriladi va keyin payvandlash elektron qurilmalar
qobig'iga kiritiladi. Paket qobig'ida dumaloq qobiq turi, tekislik turi yoki
ikki qatorli to'g'ridan-to'g'ri plastinka turi va shunga o'xshash shakllar
mavjud. Texnologik uskunalarni, texnologiyani qayta ishlash, qadoqlash
sinovlari, ommaviy ishlab chiqarish va loyihalashning innovatsion
qobiliyatlarini o'zida aks ettirgan chip ishlab chiqarish texnologiyasi va
dizayn texnologiyasini o'z ichiga olgan o'rnatilgan elektron texnologiyasi.
|
| |
Mikroprotsessorning tuzilishi

|
Mikroprotsessorning tuzilishiBog'liq 1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti
33. Mikroprotsessorning tuzilishi.
Mikroprotsessor qurilmasi funksional jihatdan ShKning eng murakkab
qurilmasi sanaladi. Ushbu qurilma yo‘riqlarning kodli shinasi vositasida
mashinaning barcha bloklariga yetib boradigan boshqaruv
signallarinishakllantiradi.Komandalar registri - xotirada saqlaydigan
registr bo‘lib, unda komanda kodi, ya’ni bajarilayotgan operatsiya kodi
hamda operatsiyada ishtirok etayotgan operandlarning manzillari
saqlanadi.Komandalar registri MPning interfeys qismida, komandalar
registrlari uchun mo‘ljallangan blok ichida joylashgan.Operatsiyalar
deshifratorlari - mantiqiy blok bo‘lib, komandalar registridan kelayotgan
operatsiya kodiga (OK) muvofiq o‘zida mavjud ko‘plab chiqish
yo‘llaridan birini tanlaydi.Mikrodasturlarni xotirada doimo saqlovchi
qurilma (XDSQ) –ShK bloklarida axborotga ishlov berish operatsiyalari
bajarilishi uchun zarur bo‘ladigan boshqaruvchi signallarni (impulslarni)
o‘z uyalarida saqlaydigan qurilma sanaladi.Deshifrator tomonidan
operatsiya kodiga muvofiq tanlangan operatsiya impulse boshqaruvchi
signallarning zaruriy izchilligini mikrodasturlarni XDSQ ichidan
solishtirib chiqaradi.Manzil shakllantiruvchi uzel (MPning interfeys qismi
ichida joylashgan) -komandalar registri va MPX registrlaridan kelayotgan
rekvizitlar bo‘yicha xotira (registr) uyasining to‘liq manzilini hisoblab
chiqaradigan qurilma.Ma’lumotlarning kodli shinasi, manzillar va
yo‘riqlar – mikroprotsessordagi ichki shinaning bir qismi sanaladi.
Aksariyathollarda BQ quyidagi asosiy amallarning bajarilishi uchun
mo‘ljallangan boshqaruv signallarini shakllantiradi: MPX komandasining
manzilidagi hisoblagich-registr ichidan dasturning navbatdagi komandasi
saqlanayotgan xotiraga tezkor saqlash qurilmasi (XTSQ) uyasining
manzilini tanlab olish; XTSQ uyasi ichidan navbatdagi komandaning
kodini tanlab olish hamda solishtirib chiqarilgan komandani komandalar
registriga qabul qilib olish; operatsiya kodlari va tanlangan komanda
alomatlarining shifrini ochish; XTSQning shifri ochilgan operatsiya
kodiga muvofiq keluvchi uyalari ichidan boshqaruvchi signallarning
(impulslarning) mashinada mavjud barcha bloklarda ma’lum operatsiya
ijrosining tartibini hamda boshqaruvchi signallarning ushbu bloklarga
qayta yuborilish tartibini belgilab beruvchi mikrodasturlarni solishtirib
chiqarish; komandalar registri va MPX registrlari ichidan hisoblarda
ishtirok etayotgan operandlar (sonlar) manzillarining alohida tarkibiy
qismlarini solishtirib chiqarish hamda operandlarning to‘liq manzillarini
shakllantirish; operandlarni (shakllangan manzillar bo‘yicha) tanlash va
ushbu operandlarga ishlov berishga oid ma’lum operatsiyani bajarish;
amalga oshirilgan operatsiya natijalarini xotiraga saqlash; dasturning
navbatdagi komandasiga taalluqli manzilni shakllantirish.
|
| |
Ona plata bilan tanishish, uning turini, imkoniyatlarini aniqlash

|
Ona plata bilan tanishish, uning turini, imkoniyatlarini aniqlashBog'liq 1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti14. Ona plata bilan tanishish, uning turini, imkoniyatlarini aniqlash
Kompyuterlarning ona plata arxitekturasi funksional jihatdan boyitilib va
asosiy protsessorning unumdorligi oshishi bilan doimiy ravishda
mukammallashtirib boriladi. Bu uning eng muhim qismi, kompyuterning
yuragi bo‘lib, uning elektron tarkibiy qismini tashkil qiladi. U yoki bu
ishlab chiqaruvchilar tomonidan yaratilgan standartlashtirilgan ona plata
modeli unda qo‘llanilgan mikrosxemalar to‘plami va elementlarning
joylashish topologiyasi bilan belgilanadi. Standartlashtirilgan g‘ilof
shakliga qarab, o‘lchami bo‘yicha turli ona platalar ishlab chiqariladi.
Shaxsiy kompyuterlar uchun eng keng tarqalgan ona plata formatlari AT,
ATX (305×244 mm o‘lchamli), mikro ATX (244×244 mm) va FlexATX
(229×191 mm). Zamonaviy ona platalarning asosini tashkil etuvchilari,
uning g‘ilofiga joylashtirilgan bo‘ladi: protsessor razyomlari, kengaytirish
slotlari bilan magistral liniyalari, apparat xotira modullarining razyomlari,
chipset mikrosxemalari uchun razyomlar. Bu konstruktiv elementlar
yuqori darajali birlashtirish bilan apparat pog‘onasidagi asosiy elektron
tashkil etuvchilarni birlashtiradi. Ko‘pincha ona platalarda audio va video
vositalarning elektron tashkil etuvchilari joylashtiriladi. Tashqi
qurilmalarning tizimli blokka ulanishi, razyomlari tizimli blokning old
yoki orqa panellarga joylashtirilgan, tashqi interfeys vositalari yordamida
tashkil qilinadi. Masalan, sichqoncha ko‘rinishidagi boshqaruv qurilmasini
ulash uchun COM-port, bosmaga chiqarish qurilmasi uchun LPT-port
ishlatiladi. Hozirgi kunda o‘nlab firmalar tuzilishi, ular tomonidan
qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan protsessor turlari va ularning taktlash
chastotalari hamda ishchi kuchlanishlarning kattaliklari bilan farqlanuvchi,
turli xil tizimli bloklarni katta miqdorda ishlab chiqarmoqdalar. Tizimli
platalar har xil turdagi tizimli, lokal va tashqi shinalarning interfeyslarini
quvvatlaydi. SHK ning ishlash samaradorligi qo‘llanuvchi shinalar
tarkibiga va bu shinalar uchun mo‘ljallangan platadagi mavjud slotlar
miqdoriga bog‘liqdir.
|
| |
Xotira va uning ishlash imkonyatlari

|
Xotira va uning ishlash imkonyatlariBog'liq 1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti
34.Xotira va uning ishlash imkonyatlari.
Xotira kom.yuterda dasturlar va ma’lumotlarni, amal natijalarini
saqlaydigan qurilma. Xotiraning turlari quyidagilardir: tezkor hotira,
doimiy hotira, tashqi hotira, kesh hotira, video hotira va boshqalar.Tezkor
xotira kompyuterning muhim qismi bo‘lib,protsessor undan amallarni
bajarish uchun dastur ma’lumotlarini oladi va amalni bajarib, natijani yana
unda saqlaydi. Shuni alohida ta’kidlash lozimki, kompyuter o‘chirilsa,
tezkor xotirada saqlanayotgan dasturlar va ma’lumotlar yo‘q bo‘lib ketadi.
Shuning uchun ularni qattiq diskda yoki disketalarda saqlab qolish kerak.
Kompyuter ishlab turganda elektr tokini ogohlantirmasdan o‘chirish,
umuman aytganda, katta zarar keltirishi mumkin. Barcha turdagi xotiralar
uchun muhim tushuncha uning hajmidir. Kompyuterlarda ma’lumot
birligining eng kichik o‘lchovi sifatida bayt qabul qilingan bo‘lib, 1 bayt 8
bit (ikkili raqam)ga teng. O‘z navbatida bayt bir simvolni (belgini)
tasvirlaydi.Hotiralar 250 Mbaytdan hozirgi kunda Terra baytlargacha
ishlab chiqarilmoqda.
35.Markaziy protsessorni olib turini aniqlash.
Mikroprotsessor qurilmasi funksional jihatdan ShKning eng murakkab
qurilmasi
sanaladi. Ushbu qurilma yo‘riqlarning kodli shinasi vositasida
mashinaning barcha bloklariga yetib boradigan boshqaruv signallarini
shakllantiradi. Mikroprotsessorlar yoki markaziy protsessorlar shaxsiy
kompyuterlarning “miyasini” tashkil qiladi. Mikroprotsessorning quyidagi
turlari mavjud: 8088/8086 protsessorlari, 80386 protsessorlari, 80486
protsessorlari, Pentium protsessorlari, Pentium MMX protsessori, Pentium
Pro protsessori, Pentium II protsessolari, Pentium III protsessolari, AMD
K-6 protsessori,Intel CoreI1,2,3,4,5,6,7,8,9,NVIDIA,Elburs,Philips.Harbir
mikroprotsessorning ustiga firma nomi va turi yoziladi. Mikroprotsessorlar
ham avlodlarga bo’linadi.Bular:1-avlod mikroprotsessorlari DDR1 plataga
ishlab chiqarilgan,2-avlod mikroprotsessorlari DD2 plataga ishlab
chiqarilgan,3-avlod mikroprotsessorlari DD3 plataga ishlab
chiqarilgan.Hozirgi kunda 4-avlod mikroprotsessorlari ishlab
chiqarilmoqda.
|
| |
Markaziy mikprotsessorni olib turini aniqlash

chiqarilgan.Hozirgi kunda 4-avlod mikroprotsessorlari ishlab
chiqarilmoqda.
40.Kompyuterni qisimlarga ajratish va sanash.
Shaxsiy kompyuter quyidagi asosiy qurilmalardan tashkil topadi: tizimli
blok, monitor, klaviatura va sichqoncha.Qo’shimcha qurilmalar
quyidagilardan tashkil topgan: Printer,Plotter,Skaner,T armoq
adapter,Audio-video adapter,Modem,Multimedia qurilmalari. Shaxsiy
kompyuter quyidagi qisimlardan iborat: tizimli blok, monitor, klaviatura
va sichqoncha.Tizimli blokni ham qisimlarga ajratsak bo’ladi.Tizimli blok
quyidagi qisimlardan iborat:Ona plata,Mikroprotsessor,Elektr ta’minoti
bloki(blokpitaniya),Operativ hotira,Qattiq disk,Disk
yurituvchi(DVD/ROM yoki CD/ROM),Sovutish tizimi(kullerlar),BIOS
batareka kiradi.
41.Tizimli blok tizimlari bilan tanishish.
Kompyuter elektron qurilma bo‘lganligi uchun, elektr energiyasi hisobiga
ishlaydi. Kompyuter, aslida, umumlashgan tushuncha. Uning ichidagi har
bir qurilma, har bir mikrosxema elektr energiyasi hisobigagina mavjud.
Har qancha konfiguratsiyasi zo‘r bo‘lgan kompyuterga ega bo‘lmaylik,
agar uyimizda elektr ta’minoti bo‘lmasa, kompyuterdan karton qutichalik
ham foyda bo‘lmaydi. Tizim blokining ichidagi hard disk (HDD), tezkor
xotira (RAM), videokarta (VGA), markaziy protsessor (CPU), ona plata
(Motherboard) va undagi chipsetlar turli miqdorda elektr energiyasini
iste’mol qiladi. Qaysi qurilmaning qancha energiya iste’mol qilishi uning
nima ish qilishiga qarab, qanday qurilma ekanligiga qarab belgilanadi.
Tizimli blokning tarmoq quvvat bloki(blokpitaniya)

|
Tizimli blokning tarmoq quvvat bloki(blokpitaniya)Bog'liq 1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti42. Tizimli blokning tarmoq quvvat bloki(blokpitaniya)
Elektr ta’minot blokining vazifasi oson + 12 V, - 12v doimiy tok “sof”
kuchlanishini otkazishi kerak. Elektr ta’mirlash blok yoqilgandan song
o‘zi beruvchi signalni nazorat qilib, kerakli sathda kuchlanish
stabillashgandan so‘ng tizim platadagi power-gool signalini yuboradi.
Mikroprotsessor o‘zining registrlarini boshlangich holatga qaytaradi,
shundan so‘ng yuklanish boshlanadi. Quvvat VATTA olchanadi. Elektr
ta’minot bloki o‘zining quvvati bilan farqlanadi: qancha quvvat katta
bo‘lsa, shuncha ko‘p blok elektr ta’mirlash tashqi qurilmalarinigina
ta’minlab beradi. Zamonaviy kompyuterlarga 300-400 vatt quvvatli elektr
ta’minot bloklari qoyiladi. Zamonaviy kompyuterlarda elektr ta’minot
bloki keluvchi ulanish joylar soni barcha qurilmalarga yoqmaydigan holler
bo‘lishi mumkin. Energiya zapasi ya’na bo‘lsa, bir tomondan elektr
ta’minot ulanish joyiga, ikkinchi tomondan ikki ulanish joyga ulanadigan
kabel tarqatuvchidan foydalanish mumkin. Eski shaxsiy kompyuterlarda
elektr ta’minot blokini quvvati 65 vattan oshardi. Bugungi kunda esa 400
Vt quvvatli kompyuterlar mavjud, kompyuterdagi eng ko‘p quvatni
monitor ishlatadi. Oddiy 17-19 dyuymli monitor taxminan 100 Vtdan 150
Vt gacha, yangi lampochkadek elektr ishlatadi, ammo, kuchlanish
kompyuter korpusida joylashgan elektr ta’minot blokidan bormaydi,
shunki monitorning o‘zini elektr ta’minot bloki bor.
43.Kompyuterga qo’shimcha yangi texnik qurilmalarni ulash.
Kompyuterga qo’shimcha yangi texnik qurilmalarni ulashimizdan maqsad
bizga kerak bo’lgan hamma funksiyalarni faqat kompyuterni o’zi bajara
olmaydi,shuning uchun kompyuterimizga qo’shimcha yangi texnik
qurilmalarni ulanadi.Kompyuterga qo’shimcha yangi texnik qurilmalarni
ulashimiz uchun bizga ulamoqchi bo’lgan qurimamiz kerak bo’ladi va
anashu qurilmaning drayveri kerak bo’ladi.Drayver-Operatsion tizim va
qurilmani bir biriga tanishtirib qo’yuvchi dastur hisoblanadi.Ulamoqchi
bo’lgan qurilmamiz printer bo’lsa bizga anashu printerning modeliga mos
tushadigan drayveri kerak bo’ladi.Qurilmani kompyuterga ulaymiz va
kompyterga qurilmani drayverini o’rnatamiz va qurilmani ishlayotganini
tekshirib ko’ramiz.
|
| |
BIOSni ishga tushirish va BIOS sozlamarini sozlash

31.Ona plataga yangi o’rnatilgan haritani ishini BIOS orqali
boshqarish.
Operatsion tizim o’rnatayotganimizda biz F2 klavishi bosiladi va BIOS
sozlamalariga kiriladi va biz Boot bo’limiga o’tamiz va u yerdan
Kompyuterlarda ma’lumotlar unga avvaldan joylashtirilgan doimiy xotira
(BIOS-Basic Input Output System – kiritish-chiqarishning asosiy tizimi)
mavjud. Bunday xotiradan faqat o‘qish mumkin. Shuning uchun ham u
ROM (Read Only Memory – faqat o‘qish uchun) deb ataladi. IBM PC
kompyuterlarda bu xotira kompyuter jihozlarini ishlashini tekshirish,
amaliyot tizimini boshlang‘ich yuklanishini ta’minlash, qurilmalarga
xizmat ko‘rsatishning asosiy funksiyalarini bajarish uchun ishlatiladi.
32.Mikroprotsessorlarning ishlash va faoliyat ko’rsatish imkonyatlari.
Mikroprotsessorlar yoki markaziy protsessorlar shaxsiy kompyuterlarning
“miyasini” tashkil qiladi. Tezlik — bu protsessorning hususiyatlaridan biri
bo‘lib, uni ko‘p hollarda turlicha talqin qilinadi. Ushbu bo‘limda,
umuman, protsessorlarning tezligi va, hususan, Intel protsessorlari xaqida
ma’lumot olasiz. Ko‘pincha, kompyuterning tezligi, odatda, megagerslarda
o‘lchanuvchi takt chastotasiga bog‘liq bo‘ladi. U uncha katta bo‘lmagan
qalaydan yasalgan konteynerida joylashgan, kvars kristali bo‘lgan, kvars
rezonatorining parametrlari orqali aniqlanadi. Elektr kuchlanishi natijasida
kvars kristalida, kristalning shakli va o‘lchami orqali aniqlanuvchi
chastotali elektr tokining tebranishlari hosil bo‘ladi. Shu o‘zgaruvchi
tokning chastotasini takt chastotasi deb ataladi. Oddiy kompyuterning
mikrosxemalari bir nechta million gerslar chastotasida ishlayd (Gers, bu-
sekundiga bir tebranish). Tezlik megagerslarda, ya’ni sekundiga million
siklda o‘lchanadi. Buyruqlarining bajarilishiga ketadigan vaqt ham
o‘zgaruvchandir. 8086 va 8088 protsessorlarida bitta buyruqning
bajarilishiga 12 takt chamasida ketadi. 286 va 386 protsessorlarida bu
ko‘rsatgich bitta operatsiyaga o‘rtacha 4,5 takt atrofida,486 da esa 2
taktgacha kamayadi.
Sistema blokining sovutish tizimiga texnik hizmat ko’rsatish

|
Sistema blokining sovutish tizimiga texnik hizmat ko’rsatishBog'liq 1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti36.Sistema blokining sovutish tizimiga texnik hizmat ko’rsatish.
Sistema blokining sovutish tizimiga texnik hizmat ko’rsatish deganda biz
sistema blokidagi barcha sovutish tizimlarini tushunamiz.Bizga quyidagi
jihozlar kerak bo’ladi: siqilgan havo balonchasi,qurilmalarni moylash
uchun moy,atvyorka.Biz Sistema blokidagi barcha suvutish tizimi yechib
olamiz va siqilgan havo balonchasi yordamida kullerdagi changlar
tozalanadi.Changdan tozalangandan so’ng kuller parragi olinadi va
ustidagi yorliq ozgina ochiladi va u yerda moylash uchun mahsus teshik
qoldirilgan bo’ladi va kuller o’rtasidagi val moylandi.Elektr ta’minoti
blokidagi sovutish tizimi ham huddi shunday qilib texnik hizmat
ko’rsatiladi. Sistema blokining sovutish tizimidagi barcha sovutish
tizimlariga huddi shunday texnik hizmat ko’rsatiladi.
37.Markaziy mikprotsessorning sovutish tizimi bilan tanishish.
Markaziy mikprotsessorning sovutish tizimi mikprotsessorni qizib ketishi
oldini olib turuvchi qurilma hisoblanadi. Mikprotsessorning sovutish
tizimining ostida radiator joylashga.Radiatorning vazifasi sovuq havoni
yaxshi o’tkazganligi uchun o’rnatiladi. Mikprotsessorning sovutish tizimi
kompyuterimiz uchun eng kerakli qurilma hisoblanadi chunki
mikroprotsessor qizib ketsa kompyuterimiz o’chib qoloishi yoki
mikprotsessorimiz ishdan chiqishi mumkin.Shuning uchun
mikroprotsessor doimo sovuq holatda bo’lishi kerak.Mikroprotseesorning
ustiga termopasta surilgan bo’ladi.Termopastaning vazifasi kullerdan
kelgan sovuq havoni yaxshi o’tkazib berganligi uchun surtib qo’yiladi.
Mikprotsessorning ustiga termopasta, termopasta ustiga radiator va kuller
o’rnatiladi.Hozirgi zamonaviy kompyuterlarda mikprotsessorning sovutish
tizimi zamonaviylashib bormoqda.Hozirga kunda mikprotsessorning
sovutish tizimi suv orqali ham sovutilmoqda buning uchun o’zining
mahsus qurilmalari kerak bo’ladi.
|
| |
Ona plata bilan tanishish uning turini, imkoniyatlarini aniqlash

|
Ona plata bilan tanishish uning turini, imkoniyatlarini aniqlashBog'liq 1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti44. Ona plata bilan tanishish uning turini, imkoniyatlarini aniqlash
Ba’zan ona (motherboard) yoki asosiy plata (main board) deb ataluvchi
tizimli plata (system board) kompyuterning asosiy bog‘lamalaridan
hisoblanadi. Tizimli plataning asosiy vazifasi – kompyuterning hamma
bog‘lamasini konstruktiv bitta qurilma sifatida birlashtirishdir (2.1-rasm).
Haqiqatdan ham, tizimli plata kompyuterning asosiy ko‘rsatkichlarini,
masalan, qanday protsessorni qo‘llash kerakligini, qaysi tezlikda
protsessor bilan tezkor xotira axborot almashina olishini belgilab beradi.
Hozirgi kunda o‘nlab firmalar tuzilishi, ular tomonidanm qo‘llanilishi
mumkin bo‘lgan protsessor turlari va ularning taktlash
chastotalari hamda ishchi kuchlanishlarning kattaliklari bilan farqlanuvchi,
turli xil tizimli bloklarni katta miqdorda ishlab chiqarmoqdalar. Tizimli
platalar har xil turdagi tizimli, lokal va tashqi shinalarning interfeyslarini
quvvatlaydi. SHK ning ishlash samaradorligi qo‘llanuvchi
shinalar tarkibiga va bu shinalar uchun mo‘ljallangan platadagi mavjud
slotlar miqdoriga bog‘liqdir.
45. Ona plataning chipsetlari bilan tanishish
Tizimli plata ko‘p qatlamli tekstolitdan tayyorlangan bosma plata
ko‘rinishida bajariladi. Qatlamlarning soni 12 tagacha bo‘lishi mumkin,
ammo ko‘pincha 8 ta qatlamli bosma plata ishlatiladi. Har bir qatlam
orasida
mikrosxemalarni, qarshiliklarni, kondensatorlarni va razyomlarni o‘zaro
ulanishini ta’minlab turuvchi, yupqa
metall qoplamadan ishlangan bosma o‘tkazgichlar joylashgan. 2.2-rasmda
Gigabyte kompaniyasi ishlab
chiqargan tizimli plataning kesimi berilgan. 2.3-rasmda tizimli plata
elektronikasining an’anaviy qurish
tamoyili soddalashtirilib ko‘rsatilgan. Markazda, protsessor, tezkor xotira
moduli va tashqi qurilmalar orasida
chipset joylashgan. Chipset mikrosxemalar to‘plami bo‘lib, barcha bloklar
orasida signallarni taqsimlash vazifasini bajaradi. 2.3-a rasmda
protsessordan tezkor xotiraga o‘tuvchi axborotlaroqimi hamda teskariga
uncha katta bo‘lmagan ushlanish vaqtini kirituvchi chipset orqali o‘tadigan
axborotlar oqimi tasvirlangan. Zamonaviy kompyuter tizimlari uchun
bunday ushlanish ko‘plik qiladi. Shuning uchun avval AMD, keyin esa
Intel korporatsiyasi xotira kontrollerini protsessor kristaliga joylashtirdi
(2.3-b rasm). Tuzilishning bu tamoyilida protsessor xotira bilan bevosita
ishlaydi. Bu esa o‘z o‘rnida tizimning umumiy unumdorligini
oshiradi. Tizimli plataning protsessorning arxitekturasiga bog‘liq bo‘lgan
boshqa variantlari ham mavjuddir. Masalan, oxirgi vaqtda grafik
nimtizimning ishlash tezligini oshirish uchun videokartaning interfeysini
(PCI-E uchun) chipsetdan protsessor kristaliga joylashtirilgan varianti
keng tarqaldi.
|
| |
Muvozanatlikni ta‘minlash vazifasi

|
Muvozanatlikni ta‘minlash vazifasi
|
bet | 7/9 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 67,06 Kb. | | #132705 |
1. Muvozanatlikni ta‘minlash vazifasi. Bunda narx bozorda talab va taklifning hajmi va tarkibiga ta‘sir etish orqali ularni muvozanat holatiga keltiradi.
2. Qiymat va naflilikni o’lchash vazifasi. Narx - qiymavt va naflilikning puldagi ifodasidir. Hisob-kitob uchun joriy va qiyosiy narxlar qo’llaniladi. Joriy narxlar amaldagi narxlar bo’lib, ular yordamida yil davomidagi ishlab chiqarish natijalari hisoblanadi. Qiyosiy narxlarda ma‘lum yil asos qilib olinib (bazis yil) ishlab chiqarishning natijalari shu narxda hisoblanadi va boshqa yillar bilan taqqoslanadi.
3. Tartibga solish vazifasi. Bozor holati (kon‘yukturasi) talab va taklif holda ularning nisbatiga bog’liq. Talabning ortishi muayyan tovarni ishlab chiqarishni kengaytirish, aksincha hol esa tovar ortiqchasini, uni ishlab chiqarishni qisqartirish zarurligini bildiradi.
4. Raqobat vositasi vazifasi. Narx raqobat kurashining eng muhim vositasi hisoblanadi. Ishlab chiqaruvchilar o’z raqobatlarini yengish uchun narxni pasaytirish usulidan foydalanishlari mumkin. Raqobatda narx o’zgartirilib turiladi.
5. Ijtimoiy himoya vazifasi. Narx aholining kam daromad oluvchi ayrim qatlamlarini ijtimoiy himoya qilish vazifasini ham bajaradi. Narxning bu vazifasi tovar (xizmat)lar ijtimoiy dotatsiyalashgan narxlar bo’yicha sotilganda bajariladi. Bunda ular davlat byudjeti va turli xayriya mablag’lari hisobiga moliyaviy ta‘minlanadi. Bozor iqtisodiyotida narxlar tizimni tashkil qilinadi.
Iqtisodiyotda amal qilib turgan barcha narx turlari narx tizimini tashkil qiladi. Narxlar tizimiga quyidagi narxlar kiradi:
1. Ulgurji narxlar – ishlab chiqaruvchilar tomonidan katta partiyadagi tovarlar bir yo’la kutarasiga sotilganda ulgurji narxlardan foydalaniladi. Ulgurji narxlar ishlab chiqaruvchilar va ta‘minlash-sotish tashkilotlari xarajatlarini qoplashi hamda ularning ma‘lum miqdorda foyda ko’rishini ta‘minlashi zarur. Ulgurji narxlar tovar birjalari va savdo uylarida ham qo’llaniladi.
2. Shartnoma narxlar – bu sotuvchi va xaridorning roziligi bilan belgilanadigan, ular tomonidan tuzilgan shartnomada qayd qilingan narxlardir. Mazkur narxlar ham milliy va ham xalqaro bozorda qo’llaniladi. Xalqaro bozorda qo’llanilganda tovar (xizmat)larning jahon narxlariga yakin turadi. Shartnoma narxlar odatda shartnoma bitimi amal qilib turgan davrda o’zgarmaydi.
|
| |
O’quv mashg’ulotining rejasi

|
O’quv mashg’ulotining rejasi
|
bet | 8/40 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 90,9 Kb. | | #142066 |
Bog'liq badiiy ijodiy tex xaritaO’quv mashg’ulotining rejasi
|
1.Akvarel, guash, moylibo‘yoq, tush va tabiiy ranglar, klestr, tampon, rangli qalam yordamida oddiy va murakkab bo‘yash turlarini bajarish.
2.Noan’anaviy rasm chizish turlari yordamida ijodiy ishlar bajarish.
|
O’quvmashg’ulotimaqsadi: Qogʻozniboʻyashusullariboʻyichanazariybilimlartoʻgʻrisidama’lumotberishvaulardamavzunimustahkamlash. koʻnikmavamalakalarinishakllantirish
|
O‘qitish natijasiUK-1KK-1.7,KK-1.8
|
|
Pedagogik vazifalar:
-
Oʻquvchilarga maxsus maqsadlar uchun qogʻoz tayyorlash haqida ma’lumot berish Boʻyoqlar tayyorlanishi bilan tanishtirish; -Akvarel, guash, moyli boʻyoq, tush va tabiiy ranglardan foydalanib boʻyashni turli usullarini bajarish haqida koʻrsatma berish. Boʻyalgan qogʻozlardann turli xil oʻyinchoqlar yasash haqida yoʻl-yoʻriq koʻrsatish
|
O’quv faoliyat natijalari
Maxsus maqsadlar uchun qogʻoz tayyorlashni aytib beradilar
Boʻyoqlar tayyorlanishini a gapirib beradilar.
Akvarel, guash, moyli boʻyoq, tush va tabiiy ranglardan foydalanib boʻyashni turli boʻyash usullarini bajaradilar. Boʻyalgan qogʻozlardann turli xil oʻyinchoqlar yasaydilar
|
O’qitish usullari
|
Tushuntirish, ma’ruza mashq, yoʻriqnoma, amaliy ish, koʻrsatish
|
O’qitish vositalari
|
Yoʻriqli texnologik xarita qaychi, rangli qogʻoz, karton chizgʻich, karton,yelim,tayyor shablonlar
|
|
|
| |
Qayta aloqaning usul va vositalari

|
Qayta aloqaning usul va vositalari
|
bet | 6/40 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 90,9 Kb. | | #142066 |
Bog'liq badiiy ijodiy tex xarita
O’quv amaliyot mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
Ta’lim beruvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-bosqich.
O’quv mashg’ulotiga kirish (__-daq.)
|
Tashkiliy qism:
1.1 salomlashish, oʻquv xonasining tozaligi va oʻquvchilar davomati, oʻquvchilarning darsga tayyorgarligini tekshiradi.Jurnalni toʻldiradi va yoʻqlama qiladi
1.2. Mavzuni e’lon qiladi. Mavzu boʻyicha vazifalarni tushuntiradi.
1.3. Oʻquvchilarni baholash mezonlari bilan tanishtiradi
1.4 Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi.
|
Mashgʻulotga tayyorgarlik koʻradilar. Amaliyotga xavfsizlik texnikasi sanitariya va gigiyena talablarigarioya qiladi. Eshitadi, kuzatadi,
|
2-bosqich.
Asosiy(__daq.)
|
2.1.Amaliy mashgʻulotga kirish.
Har bir oʻquvchining faollashtirish uchun jalb qiluvchi savollar beradi.(2ilova). Javoblarni qabul qiladi,kirish yoʻlyoʻriqnomasini berishga o`tadi.
Kirish yoʻl-yoʻriqnomasi(50 daq.) Oʻquvchilar bilimini aniqlash uchun B/B/B jadvalini 2 ustunini toʻldirishni taklif etadi. (3 ilova) Aniqlangan bilimlar va fanlararo bogʻliqligi asosida amaliyotning mohiyatini tushuntiradi.
Joriy yoʻl- yoʻriqnoma(150 daq.) Yangi mavzuni tushuntirishda slaydlarini namoyish qiladi, sharhlab oʻtadi (4-ilova) Rasm orqali turli xil koʻrgazmali oʻyinchoqlar yasashni koʻrsatib beradi Amaliy ish yuzasidan yoʻriqnomali texnologik xaritani tarqatadi va koʻrsatmalar beradi. .(5ilova) Kamchilikka yoʻl qoʻygan oʻquvchilarga kamchilikni bartaraf etish yoʻllari koʻrsatiladi .
|
|
| |