nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Kuchli elektrolitlarda  ozgina suyultirish bilan doimiy bo’lib qoladi V =1 l

|
Kuchli elektrolitlarda ozgina suyultirish bilan doimiy bo’lib qoladi V =1 l
|
bet | 4/7 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,26 Mb. | | #245850 |
Bog'liq Suyundikova Zarina Fizikaviy kimyo kursa ishi Kuchli elektrolitlarda ozgina suyultirish bilan doimiy bo’lib qoladi V =1 l Kuchsiz elektrolitlarda juda ko’p suyultirilgandagina (lyamda )doimiy bo’ladi.Chunki (alfa) kuchli elektrolitlarda suyultirish bilan tez,ammo kuchsiz elektrolitlarda (alfa suyultirish bilan sekin ortadi. Nemis fizigi Kolraush (1840-1910) turli sistemalarning ekvivalent elektr o’tqazuvchanlikni o’rganib, quyidagi xulosaga keldi. Gap shundaki, elektrolitlar eritmasidagi elektr o’tqazuvchanlik qarama-qarshi yo’nalishda harakat qilayotgan anion va kationlar harakati tufayli sodir bo’ladi. Agar kontsentratsiya kichik bo’lsa (kuchli suyultirilgan eritmalar uchun) kationlar va anionlar bir-biriga xalaqit qilmay mustaqil harakat qiladilar. Ularning cheksiz suyultirilganda elektr o’tqazuvchanligi ularning ayrim holdagi elektr o’tqazuvchanligining yig’indisidan iborat bo’ladi: b = A + K, bu erda A va K anion va kation elektr o’tqazuvchanligi.Kolraush qonuni quydagicha tariflanadi.Cheksiz suyultirilgandagi elektrolit eritmasining ekvivalent (molyar) elektr o’tkazuvchanligi (lyamda cheksiz) elektroliy tarkibiga kiruvchi anion va kationlarning harakatchanligi yig’indisiga teng .
I.4.Kolraush qonuni.
Nemis fizigi Kolraush (1840-1910) turli sistemalarning ekvivalent elektr o’tqazuvchanlikni o’rganib, quyidagi xulosaga keldi. Gap shundaki, elektrolitlar eritmasidagi elektr o’tqazuvchanlik qarama-qarshi yo’nalishda harakat qilayotgan anion va kationlar harakati tufayli sodir bo’ladi. Agar kontsentratsiya kichik bo’lsa (kuchli suyultirilgan eritmalar uchun) kationlar va anionlar bir-biriga xalaqit qilmay mustaqil harakat qiladilar. Ularning cheksiz suyultirilganda elektr o’tqazuvchanligi ularning ayrim holdagi elektr o’tqazuvchanligining yig’indisidan iborat bo’ladi: b = A + K, bu erda A va K anion va kation elektr o’tqazuvchanligi.Kolraush qonuni quydagicha tariflanadi.Cheksiz suyultirilgandagi elektrolit eritmasining ekvivalent (molyar) elektr o’tkazuvchanligi (lyamda cheksiz) elektroliy tarkibiga kiruvchi anion va kationlarning harakatchanligi yig’indisiga teng .
|
| |
Termiz Davlat Unversiteti Kimyo fakulteti kimyo ta’lim yo’nalishi 122-guruh 2-kurs k\k talabasi Suyundikova Zarinaning “fizikaviy kimyo”fanidan tayyorlagan Kurs ishi - bet 7

|
Termiz Davlat Unversiteti Kimyo fakulteti kimyo ta’lim yo’nalishi 122-guruh 2-kurs k\k talabasi Suyundikova Zarinaning “fizikaviy kimyo”fanidan tayyorlagan Kurs ishi
|
bet | 7/7 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,26 Mb. | | #245850 |
Bog'liq Suyundikova Zarina Fizikaviy kimyo kursa ishiEritmalarda elektr o’tkazuvchanligi ionlarning absolyut harakat tezligiga bog’liq bo’ladi. Elektronlar oqimi – moddalarning elektr toki o’tganda zaryadlangan zarrachalar oqimi. Elektrolit eritmalarning elektr o’tkazuvchanligini haroratga bog’liqligi, shundaki, harorat oshishi bilan ionlanish darjasi ortib boradi. Kolraush elektrolit eritmalarda o’xshash ionlar bo’lganda ekvivalent elektr o’tkazuvchanligini solishtirib ko’rib, quyidagi qonunni yaratdi: ayni ionning elektr o’tkazuvchanligi elektrolit tarkibida shu ion qanday ion bilan birikkanligiga bog’liq emas, eritma cheksiz suyultirilganda elektrolitning ekvivalent elektr o’tkazuvchanligi anion va kation harakatchanligining yig’indisiga teng. Ekvivalent elektr o’tkazuvchanlik – bir – biridan 1 m (yoki 1 sm) uzoqlikdagi 1m2 (1 sm2) tekis yuzaga ega bo’lgan elektrodlar orasiga joylashib, tarkibida 1 kg – ekvivalent (yoki 1 g – ekvivalent) erigan modda bo’lgan eritmaning elektr o’tkazuvchanligidir. Konduktometrik titrlash – elektrolitlarni elektr o’tkazuvchanligidan foydalanib titrlash.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Termiz Davlat Unversiteti Kimyo fakulteti kimyo ta’lim yo’nalishi 122-guruh 2-kurs k\k talabasi Suyundikova Zarinaning “fizikaviy kimyo”fanidan tayyorlagan Kurs ishi
|
Gazsimon uglevodorodlar sintezi - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

|
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolarBog'liq K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda isGazsimon uglevodorodlar sintezi. Gazlarni sintezlash uglerod
oksidi (CO)ning vodorod bilan yuqori bosim va katalizator ish-
tirokida o‘zaro ta’siri natijasida har xil uglevodorodlar olinishiga
asoslangan.
Sintezlash jarayoni atmosfera bosimi ostida, ba’zan yuqori bo-
sim ostida (10–12 MPa), katalizatorlar bilan ta’minlangan maxsus
reaktorlarda 180–210°С haroratda o‘tkaziladi. Gazlarni sintezlash
natijasida benzin, gazsimon fraksiya va moy kondensati olinadi.
Sintezlash jarayonida 40–45 foiz benzin, 15–20 foiz dizel yonilg‘isi
va 10–17 foiz og‘ir fraksiyalar ajratib olinadi. Bu yonilg‘ilar tarkibi-
da parafinli uglevodorodlar ko‘p bo‘ladi, aromatik uglevodorodlar
ning ulushi 3–5 foizni tashkil etadi.
1. 4. Yonilg‘ini tozalash usullari
Olingan distillatlar tayyor mahsulot hisoblanmaydi, chunki ular-
da, uglevodorodlardan tashqari, smolali asfalt moddalar, oltingu-
gurtli birikmalar, organik kislotalar va boshqa kerakmas moddalar
bo‘ladi. Zararli aralashmalargina emas, balki ba’zi uglevodorodlar
(to‘yinmagan, polisiklik) ham neft mahsulotlari sifatini yomon-
lashtiradi. Oltingugurtli birikmalar va kislotalar detallarning kor-
roziyalanishini oshiradi, smolali asfalt moddalar issiq detallarda
19
qurum va lok paydo bo‘lishini ko‘paytiradi, to‘yinmagan birikma-
lar kimyoviy barqarorlikni (saqlash jarayonida tarkibining o‘zgar-
masligini) yomonlashtiradi. Erigan qattiq parafinlar qotish haro-
ratini oshiradi, polisiklik uglevodorodlar qovushoqlik xossalarini
yomonlashtiradi. Shuning uchun ham muayyan ekspluatatsion xu-
susiyatlarga ega bo‘lgan yonilg‘i olish uchun distillatlarni kimyoviy
va fizikaviy usullarni qo‘llash bilan tozalanadi.
Kimyoviy usulda tozalash yonilg‘i tarkibidagi keraksiz birik-
malar reagentlar bilan kimyoviy reaksiyaga kirishishiga asoslan-
gan. Kimyoviy usullarga sulfat kislota, ishqorlar, xlorli metallar
yordamida, gidrogenizatsion tozalash va boshqalar kiradi.
|
| |
To‘yinmagan uglevodorodlar - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda is
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar
|
Parafinli uglevodorodlar (C - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

|
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolarBog'liq K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda isParafinli uglevodorodlar (C
n
H
2n + 2
) neftning asosiy massasini
tashkil etadi. Bu turdagi uglevodorodlar jumlasiga quyidagilar ki-
radi: gazsimon uglevodorodlar (metan CH
4
– dan boshlab), suyuq
(pentan C
5
H
12
– dan boshlab) va qattiq yoki n – parafinlar (gek-
sadekan C
16
H
34
– dan boshlab). Gazsimon va qattiq uglevodorod-
lar suyuq uglevodorodlarda erish xususiyatiga ega bo‘lib, harorat
ko‘tarilishi yoki bosim pasayishi bilan ulardan gazsimon qismi
ajralib chiqib, harorat pasayishi bilan yana qattiq holga o‘tadi.
Normal narafinli uglevodorodlar oksidlanishga turg‘un.
Am mo yuqori harorat (250–300°C) ta’siriga chidamsiz bo‘ li b,
osongina oksidlanadi va portlab yonadi, shu sababli foydala nish
uchun yaroqsiz hisoblanadi. Ammo shu xossalari tufayli ular tez -
11
yu rar dizel dvigatellari uchun mo‘ljallangan yonilg‘i tarkibiga kiri -
tiladi.
Neft mahsulotlari tarkibida n-parafinlardan tashqari, izomer ug-
levodorodlar (iparafinlar) ham bo‘ladi, ularning formulasi bir xil
ko‘rinishda bo‘lib, faqat atomlarining fazoviy joylashuvi bo‘yicha
bir-biridan farqlanadi.
Izoparafinlar xususiyatlari bo‘yicha nparafinlardan farq qiladi.
Jumladan, iparafinlar mo‘tadil haroratlarda oksidlanish xususiya-
ti yuqori, ammo harorat ortishi bilan oksidlanish jarayoni tezligi
sekinlashadi va yuqori haroratli uchastkalarda nparafinlarga nis-
batan turg‘unligi yuqori bo‘ladi. n va i-parafinlarning bu xususi-
yatlari yonilg‘ilarning ekspluatatsion xossalariga sezilarli darajada
ta’sir ko‘rsatadi. Dizel dvigatelining ravon ishlashini ta’minlash
uchun dizel yonilg‘isi tarkibida nparafinlar bo‘lishi; benzinlarning
detonatsiyaga qarshi xossalari yuqori bo‘lishi uchun uning tarkibi-
da iparafinlar bo‘lishi lozim.
Shu bilan birga, parafinli uglevodorodlarning qotish harorati
yuqori, shu sababli qishki dizel yonilg‘ilari va moylari tarkibida
ularning miqdori cheklangan.
Neft va qayta ishlash mahsulotlari tarkibidagi parafinlarning
umumiy miqdori 50–60 foizni tashkil etadi, shuning bilan birga,
neft mahsulotlari tarkibida neftni 150°C gacha qizdirganda ajra-
ladigan parafin fraksiyalari ko‘p miqdorda bo‘ladi.
Parafinlarning molekular massasi ortishi bilan birga, ularning
zichligi, alangalanish va qaynash haroratlari ham ortadi.
Yonilg‘i va moylar tarkibidagi parafinlar yuqori kimyoviy
turg‘unlikka ega bo‘ladi. Odatdagi sharoitlarda ular ko‘pchilik rea-
gentlar bilan kuchsiz ta’sirlashadi, xona haroratida birikish reaksi-
yasiga kirishish xususiyatiga ega emas.
|
| |
Kreking jarayon - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

18
o‘tkazishda 40–50
foiz benzin, 30–40 foiz dizel va 10–15 foiz qaz
fraksiyalari olinadi.
Neft mahsulotlarining sifatini yaxshilash maqsadida ularning
tarkibidagi uglevodorodlarning molekular massasini pasaytirsh
kreking jarayoni
reforming (bu usul asosida АИ–93 benzini olina-
di) deb ataladi. Bu jarayon 460–520 °C harorat va 0,98–1,47 MPa
bosimda
bajariladi, bunda 70–95 foiz benzin ajralib chiqadi. Yuqori
sifatli yonilg‘ilarni olish uchun yana bir qancha ikkilamchi jara-
yonlar o‘tkazilishi zarur. Buning natijasida uglevodorodlarning tu-
zilishi biroz o‘zgaradi. Proliz (aromatlash), gidroforminq,
alkillash,
izomenzatsiyalash va boshqalar ikkilamchi jarayonlar jumlasiga ki-
radi.
Naften uglevodorodlar (C - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

12
bo‘lib, besh yoki olti uglerod atomiga ega. Monosiklanlarning
umumiy empirik formulasi C
n
H
2n
ko‘rinishida bo‘ladi. Monosiklan-
larga siklopentan C
5
H
10
va siklopentan C
6
H
12
,
kabi uglevodorodlar
kiradi.
Naftenlar parafinlar kabi nisbatan past haroratlarda oksidlanish
reaksiyasiga kirishmaydi. Yuqori haroratlarda (400°C va undan
yuqori) siklanlarning oksidlanishga qarshi turg‘unligi
nparafinlar-
ga nisbatan yuqori va
iparafinlarga yaqin bo‘ladi.
Past haroratda qaynaydigan naftenli uglevodorodlar
neft mahsu-
lotlarining qotish haroratini pasaytiradi. Shuning uchun ular qishki
yonilg‘i va moylash materiallarining qimmatli tarkibiy qismi hi-
soblanadi. Naftenli uglevodorodlarning yuqori
haroratlarda ham
oksidlanishga chidamliligi tufayli benzinlarning detonatsiyaga qar-
shi xususiyatlari yaxshi bo‘ladi.
Naften uglevodorodlarning miqdori neftlarda 20–30 foiz, moy
fraksiyalarida esa 70 foizgacha bo‘ladi.
Aromatik uglevodorodlar (C
n
H
2n – 6
; С
n
N
2n – 12
) olti bo‘lak-
li siklik (benzolli) yadrodan tarkib topgan. Neft mahsulotlarining
yengil fraksiyalarida
monosiklik aromatik uglevodorodlar va og‘ir
fraksiyalarda
polisiklik uglevodorodlar bo‘ladi.
Bir xil molekular massadagi aromatik
uglevodorodlarning al-
kanlar va siklonlarga nisbatan qovushoqligi, zichligi va qaynash
harorati biroz yuqoridir. Harorat
pasayishi bilan aromatik ug-
levodorodlarning qovushoqligi keskin oshadi, bu esa moylash ma-
teriallarining xususiyatlariga teskari ta’sir ko‘rsatadi.
Aromatik uglevodorodlarning oksidlanish
xususiyati ancha
pastligi tufayli ular benzin yonilg‘isining detonatsiyaga turg‘un-
ligini oshiradi. Aromatik uglevodorodlar dizel yonilg‘isi tarkibida
yonilg‘i aralashmasining o‘z-o‘zidan alangalanish davrini uzaytira-
di va dvigatelning og‘ir sharoitda ishlashiga sabab bo‘ladi.
Qovushoqlik-harorat xossalari yomonligi
tufayli aromatik ug-
levodorodlar moylash materiallariga kam qo‘shiladi.
Neft tarkibida 10–15 foiz aromatik uglevodorodlar bo‘ladi va
13
qaynash harorati oshishi bilan ba’zi fraksiyalarda bu miqdor ortib
boradi.
8-amaliy mashg‘ulot. Mavzu: Obyektlarning spektral xususiyatlari. Maqsad

8-amaliy mashg‘ulot. Mavzu: Obyektlarning spektral xususiyatlari. Maqsad
Download
0,54 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
04.06.2024
Hajmi
0,54 Mb.
#259948
Download
0,54 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
8-amaliy mashg‘ulot. Mavzu: Obyektlarning spektral xususiyatlari. Maqsad
Download
0,54 Mb.
Matnni ko'rish
NEFT TO‘G‘RISIDA QISQACHA - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

10
1. 2. Neftning kimyoviy tarkibi
Yer qa’rining turli chuqurliklaridan olinadigan neft uning
tarkibidagi suv, tuzlar, gazlar va tog‘ jinslaridan tozalanganidan
so‘ng ham ichki yonuv dvigatellarida yonilg‘i sifatida foydala-
nishga yaroqli bo‘lmaydi, ammo uning tarkibida dvigatellarda ish-
latiladigan yonilg‘ilarga qo‘yiladigan talablarga javob beradigan
tarkibiy qismlar mavjud.
Neft tarkibidagi uglevodorodlardagi uglerod atomlari soni 1 dan
50 gacha bo‘lishi mumkin. Jumladan, metandan (CH
4
) butangacha
(C
4
H
10
) bo‘lgan oddiy uglevodorodlar normal sharoitlarda gaz ho-
latida bo‘ladi, uglerod atomi 15 dan yuqori bo‘lgan uglevodorodlar
esa qattiq holatda bo‘ladi. Binobarin, neft suyuq holatda ham, qat-
tiq holatda ham bo‘lishi mumkinligi ko‘rinadi, shuningdek, tarkibi-
da kislorod, oltingugurt va azot bo‘lgan bir qator birikmalarning
murakkab aralashmalari suyuq holatda bo‘ladi.
Neft massasining asosiy qismini uch guruhdagi:
parafinli (al-
kanlor), naftenli (siklanlar) va
aromatik (arenlar) uglevodorodlar
tashkil etadi. Bu guruhlarning tarkibi va xususiyatlari neftning ho-
sil bo‘lishi va qazib olingan joyiga bog‘liq bo‘ladi.
Fayl sistemasın basqarıw - I bab. Operatsion sistemalar 4

|
I bab. Operatsion sistemalar 4
|
bet | 7/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....3. Fayl sistemasın basqarıw: OS paydalanıwshı hám programmalar ushın fayllar hám kataloglardı basqaradi. Fayllardı jaratıw, óshiriw, saqlaw, izlew hám ózgertiw sıyaqlı ámellerdi orınlaw ushın qolay interfeys usınıs etedi. Operatsion sistemanıń (OS) fayl sistemasın basqarıw wazıypası kompyuterde fayllardı saqlaw, tártipke salıw, izlew hám basqarıwdı óz ishine aladı. Fayl sisteması maǵlıwmatlardı disk sıyaqlı turaqlı yad qurılmalarında quraydı hám olar menen islew ushın qolay interfeys usınıs etedi. Bul wazıypa OSnıń zárúrli komponentlerinen biri bolıp, tómendegi tiykarǵı funksiyalardı óz ishine aladı:
1. Fayl jaratıw
|
2. Fayldı óshiriw
|
3. Fayldı ózgertiw
|
4. Fayldı oqıw
|
5. Faylǵa jazıw
|
6. Kataloglar hám papkalar
|
7. Fayl jolları
|
8. Faylǵa kirisiw huqıqlari
|
9. Qawipsizlik
|
10. Fayllardı qıdırıw
|
11. Indekslash
|
12. Fayl sisteması túrleri
|
13. Disk bólimleri (partitions)
|
14. Maǵlıwmatlardı qayta tiklew.
|
15. Rezerv nusqaları (backups)
|
Fayl sistemasın basqarıw OSnıń zárúrli wazıypası bolıp, bul kompyuterde maǵlıwmatlardıń tártipli saqlanıwın hám olardan nátiyjeli paydalanıwdı támiyinleydi. Fayl sisteması paydalanıwshılarǵa maǵlıwmatlardı ańsat tabıw, olardı basqarıw hám qawipsizligin támiyinlew imkaniyatın beredi. Fayl sistemasın basqarıw OSnıń zárúrli komponenti bolıp, ol kompyuter sistemasınıń natiyjeliligi, qawipsizligi hám turaqlılıǵındı támiyinlewde úlken rol oynaydı.
|
| |
Kirisiw-shıǵıw (I/O) sistemasın basqarıw

|
Kirisiw-shıǵıw (I/O) sistemasın basqarıw
|
bet | 8/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....4. Kirisiw-shıǵıw (I/O) sistemasın basqarıw: OS túrli kirisiw hám shıǵıw qurılmaları (klaviatura, tıshqansha, printer, disklar hám basqalar) menen islewdi támiyinleydi. Operatsion sistemanıń (OS) kirisiw-shıǵıw (I/O) sistemasın basqarıw wazıypası kompyuterdiń túrli kirisiw hám shıǵıw qurılmaları (mısalı, klaviatura, tıshqansha, printer, disklar, tarmaqlar) menen nátiyjeli hám optimal tárzde islewdi támiyinlewdi óz ishine aladı. I/O sistemasın basqarıw OSnıń zárúrli komponentlerinen biri bolıp, tómendegi tiykarǵı funksiyalardı óz ishine aladı:
1. Qurılmalardı basqarıw
|
2. Qurılmalardı anıqlaw hám jalǵaw
|
3. I/O operatsiyalardı joybarlaw
|
4. Bufferlash hám keshlash
|
5. Sinxron hám asinxron I/O operatsiyalari
|
6. Aljasıqlardı anıqlaw hám saplastırıw
|
7. Túrli I/O qurılmalar menen islew
|
8. I/O operatsiyalardı tezletiw
|
Kirisiw-shıǵıw sistemasın basqarıw OSnıń zárúrli wazıypalarınan biri bolıp, kompyuterdiń nátiyjeli islewin támiyinleydi. Bul processler paydalanıwshılarǵa qolay hám nátiyjeli kompyuter tájiriybesin usınıs etedi hám qurılmalar menen muwapıqlıqtı támiyinleydi.
Ulıwma alǵanda, kirisiw-shıǵıw sistemasın basqarıw OSnıń turaqlılıǵın, natiyjeliligi hám paydalanıwshı tájiriybesi ushın zárúrli bolıp tabıladı. Bul wazıypa kompyuterdiń túrli qurılmalar menen muwapıq islewin támiyinleydi hám paydalanıwshılar ushın qolaylıq jaratadı.
5. Qurılmalardı basqarıw: OS kompyuterge jalǵanǵan barlıq qurılmalardı (mısalı, printer, skaner, grafik karta) basqaradi hám olarǵa kirisiw imkaniyatın beredi. Qurılmalardı basqarıwdıń áhmiyeti Qurılmalardı basqarıw OSnıń zárúrli wazıypalarınan biri bolıp, bul kompyuterdiń barlıq apparat komponentleri nátiyjeli islewin támiyinleydi. Bul basqarıw paydalanıwshılarǵa hám programmalarǵa qurılmalar menen qolay hám nátiyjeli islew imkaniyatın beredi.
|
| |
I BAB. OPERATSION SISTEMALAR

|
I BAB. OPERATSION SISTEMALAR
|
bet | 2/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1.... 1.1. Operatsion sistemalar. Olardiń kelip shıǵıw tariyxi
Hár bir kompyuter, smartfon hám cifrlı qurılmanıń orayında operatsion sistema - apparattı basqaratuǵın, sistema resurslarini muwapıqlastıratuǵın hám programmalardı jumısqa túsiriw ushın platforma usınıs etetuǵın tiykarǵı programmalıq támiynat bar. Operatsion sistemalar onlap jıllar dawamında keskin ózgergen, eń áyyemgi magistral sistemalardan tap búgingi kúnde shekemgi ámelde bolǵan mobil platformalarǵa diyin. Bul bólim operatsion sistemalardıń kelip shıǵıwı, rawajlanıwı hám tiykarǵı qásiyetlerin úyrenedi hám zamanagóy esaplawda olardıń zárúrli rolin túsiniw ushın tiykar jaratadı.
Operatsion sistemalar (OS) - bul kompyuter apparat hám programmalıq támiynat resurslarini basqarıwshı hám olardan paydalanıwshılarǵa xızmet kórsetetuǵın programmalıq támiynat. Operatsion sistemalardıń tariyxı hám kelip shıǵıwı uzaq jıllarǵa barıp taqaladı. Tómende OSlar rawajlanıwı tariyxı qısqasha kórsetip beriledi:
1. Birinshi áwlad (1950-jıllar): Erte kompyuterler ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) - dáslepki elektron cifrlı kompyuterlerden biri bolıp, 1940 -jıllardıń aqırında isletilingen. Bul dáwirde kompyuterler ushın arnawlı OSlar joq edi. Programmalar tuwrıdan-tuwrı apparatqa jazılǵan hám isletiwge qıyın bolǵan. Cifrlı kompyuterlerdi jaratıwda tabıslar Ekinshi jáhán urısı tawsılǵanınan keyin júz boldı. 40 -jıllardıń ortalarında birinshi lampalı esaplaw qurılmaları jaratıldı. Usınıń menen birge, kompyuterdi proektlestiriw hám programmalastırıw ámelge asırıldı. Buǵan basqa ámeliy tarawlardan hár túrlı túrdegi ámeliy mashqalalardi sheshiw salasındaǵı izertlew jumısları kirar edi. Operatsion sistemada matematikalıq hám de járdemshi programmalar kitapxanalarınan basqa programmalıq támiynat joq edi.
2. Ekinshi áwlad (1960 -jıllar): Batch processing (Keste qayta islew) GM-NAA I/O - General Motors hám North American Aviation tárepinen jaratılǵan OS, avtomatlastırılgan programmalardı izbe-iz isletiwge múmkinshilik bergen. IBM 7094 - bul kompyuter sisteması ushın islep shıǵılǵan OS túrli programmalardı izbe-iz orınlaw imkaniyatın berdi. Bıyılǵı jılılarda birinshi algoritmik tiller hám birinshi sistema programmaları — kompilyatorlar payda boldı. Protsessor waqtıniń bahası asdı, bul programmanı jumısqa túsiriw ortasında kemrek qosımsha ǵárejetlerdi talap etken. Birinshi ǵalabalıq qayta islew sistemaları payda boldı, olar birin-ketin programmanı jumısqa túsiriwdi avtomatlashtirdi hám usınıń menen protsessorning júkleniw koefficiyentin asırdı. Ǵalabalıq qayta islew sistemaları zamanagóy operatsion sistemalardıń prototipi bolıp tabıladı. Partiyalardı qayta islew sistemaların ámelge asırıw processinde rásmiylestirilgen tapsırmalardı basqarıw tili islep shıǵıldı, onıń járdeminde programmist sistema hám operatorǵa kompyuterde qanday jumıstı orınlawdı qálewin ayttı. Ádetde perfokartalar palubasi kórinisindegi bir neshe wazıypalar kompleksi tapsırmalar paketi atınıń aldı.
|
| |
Operatsion sistemalar tariyxı

|
Operatsion sistemalar tariyxı
|
bet | 5/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....Operatsion sistemalar tariyxı — birinshi kompyuterlerde operatsion sistemalar bolmaǵan. Sol dáwirde birinshi kompyuterlerde isleytuǵın hár bir programma kompyuterde islew ushın zárúr bolǵan barlıq kodlardı óz ishine alıwı, ornatılǵan apparat menen baylanıs qılıw hám programma orınlawı kerek bolǵan esap -kitaplardı orınlawı kerek edi. Bul jaǵday hátte eń ápiwayı programmalardı da júdá quramalı halǵa keltiretuǵın edi. Bul mashqalaǵa juwapan oraylıq kompyuterler iyeleri kompyuterge kiritilgen programmalardı jazıw hám orınlawdı ańsatlashtiradigan sistemalı programmalıq támiynattı islep chiqa basladılar hám usınıń menen birinshi operatsion sistemalar dúnyaǵa keldi.
Birinshi operatsion sistema. Kompyuterler ushın birinshi operatsion sistema GM-NAA dep atalǵan. Ol 1955-jılda General Motors wákili Robert Patrik hám de North American Aviation vakli Ouen Mok tárepinen dúzilgen. Ol sistema monıtorlarına tiykarlanǵan hám tek úlken mashinalarda islewge mólsherlengen. GM-NAA'ning tiykarǵı waziypası eski programma tawısıwı menen jańa programmanı avtomatikalıq túrde orınlawdan ibarat bolǵan.
Bilgenimizdey hár qanday kompyuter texnikalıq qurılmalar jıyındısınan dúziledi. Bular, Blok (Case), Onaplata (Motherboard), Oraylıq protsessor (CPU), Operativ yad (RAM), Turaqlı yad (HDD yamasa SSD), Oraylıq protsessorni sawıpıw apparatı (CPU cooler), Elektr blokı (PSU) hám Kirgiziw-shıǵarıw qurılmaları (Input-output devices) monıtor, klaviatura, tıshqansha hám taǵı basqalar. Egerde kompyuterde qanday da programma isletmoqchi bolsaq, álbette bizge qurılma resursları zárúr boladı. Mısal ushın Google Chrome brouzerin jumısqa túsiriw ushın, protsessor, operativ yad, programma qurılma menen ınteraktiv islewi ushın klaviatura hám tıshqansha hám paydalanıwshına beriletuǵın maǵlıwmatlardı monıtorǵa shıǵarıwı kerek boladı.
Operatsion sistema - bul kompyuter texnikası hám paydalanıwshı ortasındaǵı interfeys bolıp, onıń tiykarǵı waziypası texnikalıq támiynat (hardware) hám programmalıq támiynat (software) ortasındaǵı baylanıstı támiyinlew esaplanadı.
|
| |
PAYDALANILǴAN ÁDEBIYATLAR

|
PAYDALANILǴAN ÁDEBIYATLAR
|
bet | 27/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1.... PAYDALANILǴAN ÁDEBIYATLAR
Linux Online «Linux Logos and Mascots» (2008). 2010-yil 15- Qaraldi: 2009-yil 11-avgust.
„The Linux Kernel Archives: Frequently asked questions“. kernel.org (2014-yil 2-sentyabr). 2015-yil 5-sentyabrda. Qaraldi: 2015-yil 4-sentyabr.
“Re: How to pronounce Linux” (1992-yil 23-aprel). Qaraldi: 2007-yil 9-yanvar.
Eckert, Jason W. Linux+ Guide to Linux Certification, Third, Boston
Massachusetts: Cengage Learning, 2012 — 33 bet. ISBN 978-1111541538. 2013-yil 14-aprelda qaraldi.
„The shared commonality of the kernel is what defines a system's membership in the Linux family; the differing OSS applications that can interact with the common kernel are what differentiate Linux distributions.
„Twenty Years of Linux according to Linus Torvalds“. ZDNet (2011-yil 13-aprel). 2016-yil 19-sentyabrda Qaraldi: 2016-yil 19-sentyabr.
„What Is Linux: An Overview of the Linux Operating System“. Medium. Qaraldi: 2019-yil 21-dekabr.
„GNU/Linux FAQ“. Gnu.org. 2013-yil 7-sentyabrda. Qaraldi: 2013-yil 1-sentyabr.
„Linux and the GNU System“. Gnu.org. 2017-yil 19-martda. Qaraldi: 2013-yil 1-sentyabr.
Link:
http://lloogg.com/history-and-evolution-of-operating-systems
http://bourabai.ru/os/lecture01.htm
https://lawbooks.news/windows_952/operatsionnyie-sistemyi-meynfreymov-66259.html
|
| |
iOSning qollanılıw tarawları

|
iOSning qollanılıw tarawları
|
bet | 14/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....iOSning qollanılıw tarawları:
- Smartfonlar: iPhone qurılmaları iOS operatsion sistemasında isleydi jáne bul Apple'ning eń ataqlı ónimlerinen biri bolıp tabıladı.
- Planshetlar: iPad qurılmaları ushın arnawlı islep shıǵılǵan iPadOS, iOSning bir variantı esaplanadı.
- Multimedia pleerlar: iPod Touch qurılmaları da iOS operatsion sistemasında isleydi.
- Smart saatlar: Apple Watch watchOS operatsion sistemasında isleydi, lekin iOS menen tereń integraciyaǵa iye.
iOS Apple qurılmalarınıń ajıralmaytuǵın bólegi bolıp, bul sistema paydalanıwshılarǵa isenimli, qawipsiz hám intuitiv tájiriybe usınıs etedi. Apple'ning programmalıq hám apparat quralların birgelikte islep shıǵıwı nátiyjesinde iOS qurılmaları joqarı dárejedegi islew hám nátiyjelililikti támiyinleydi.
II-BAB. OPERATSION SISTEMALARDA BAYLANISQAN PROCESLERDI LOGIKALIQ SHÓLKEMLESTIRIW 2.1. Operatsion sistemalarda process túsinigi
Process. Process bul atqarılıp atırǵan programma bolıp tabıladı. Processtiń orınlanıwı izbe-izlilikde rawajlanıwı kerek. Processtiń tariypi tómendegishe. Process sistemada ámelge asırılıwı kerek bolǵan jumıstıń tiykarǵı birligin ańlatiwshı ob'ekt retinde belgilenedi.
Operatsion sistemalarda process (process) — bul programma yamasa qosımshanıń atqarılıp atırǵan nusqası bolıp, ol operatsion sistema tárepinen basqarıladı hám ajıratılǵan resurslardan paydalanadı. Processler túsinigi kompyuter sistemalarınıń islewi hám natiyjeliligin támiyinlewde zárúrli rol oynaydı.
Processlerdiń tiykarǵı qásiyetleri:
1. Kod: Process atqarılıp atırǵan programma kodın óz ishine aladı. Kod — bul kompyuter programmasın jaratıw ushın jazılǵan buyrıqlar hám kórsetpeler kompleksi bolıp tabıladı. Kod programmalastırıw tilleri járdeminde jazıladı hám kompyuter tárepinen atqarılatuǵın ámellerdi anıq belgileydi. Kodlar programmistler tárepinen kompyuterler hám basqa elektron qurılmalar ushın programmalar, qosımshalar, veb-saytlar, sistemalar hám xızmetler jaratıwda isletiledi.
|
| |
II bo'lim .
Energiya ko'rsatkichlarini hisoblash usullari

|
II bo'lim .
Energiya ko'rsatkichlarini hisoblash usullari
|
bet | 7/23 | Sana | 24.09.2024 | Hajmi | 9,79 Mb. | | #272137 |
II bo'lim .
Energiya ko'rsatkichlarini hisoblash usullari
va to‘qimachilik sanoatida elektr energiyasini tejash zaxiralari aniqlandi.
2.1 • Ishlab chiqarishning umumiy tavsifi.
Yengil sanoatning umumiy elektr energiyasi iste'moli hajmining 66% dan ortig'i to'qimachilik korxonalari hissasiga to'g'ri keladi [9].
To'qimachilik sanoati xom ashyo yoki yarim tayyor mahsulotlarni qayta ishlashning alohida bosqichlarini amalga oshiradigan bir qator ishlab chiqarish ob'ektlarini o'z ichiga olganligi bilan tavsiflanadi.
Hozirgi vaqtda qabul qilingan tuzilmaga ko'ra, ushbu tarmoqlarning har biri mustaqil korxona sifatida yoki turli darajadagi mahsulotlarni qayta ishlash zavodlari tarkibiga kirishi mumkin.
Energiya iste'moli rejimlarini tahlil qilish va energiya ko'rsatkichlarini hisoblashning murakkabligi ushbu sanoatning o'ziga xos xususiyatlari bilan bog'liq.
To'qimachilik ishlab chiqarish xususiyatlariga quyidagilar kiradi:
- ko'p bosqichli ishlab chiqarish;
- mayda va ishda davriy tanaffuslar mavjudligi ishlatilgan mahsulotlarni olib tashlash;
- iplarning uzilishlarini bartaraf etish uchun ishdagi tanaffuslar;
- korxonaning tayyor mahsulot assortimenti;
o'nlab narsalar va turli energiya intensivligi bilan.
Shu bilan birga, zavod uchun har bir ishlab chiqarish uchun ham energiya hisobi esa birlashtirilgan;
- ishlab chiqarish uchun xom ashyo va yarim tayyor mahsulotlarni etkazib berish ishlab chiqarish ushbu korxona energiya iste'mol qilmagan va aksincha, boshqa sanoat tarmoqlari bilan hamkorlikda korxona ma'lum miqdorda energiya iste'mol qilgan yarim tayyor mahsulotlarni sotish. Shu bilan birga, qaysi ishlab chiqarish birligi uchinchi tomondan yarim tayyor mahsulotlarni olganiga qarab, qayta ishlashga o'tishlar soni o'zgaradi, bu yana turli xil energiya sarfi bilan bog'liq.
Hozirgi vaqtda yuqorida qayd etilgan xususiyatlarni hisobga olishning ishlab chiqilgan usullari mavjud emasligi sababli, hisob-kitoblar tarmoqdan iste'mol qilinadigan energiyaning umumiy ko'rsatkichlari va tayyor mahsulot miqdori bo'yicha va ko'pincha hisobga olinmasdan amalga oshiriladi. Uskunaning ish rejimlarining optimal darajalarini, ko'proq texnologik va dizayn omillarining elektr quvvati ko'rsatkichlariga ta'sirini, texnologik jarayonlarning hali kashf qilinmagan potentsial imkoniyatlarining mavjudligini hisobga olish [10].
Tabiiyki, bunday hisob-kitoblarning natijalari ba'zi hollarda noto'g'ri va energiya iste'molining haqiqiy darajasini aks ettirmaydi.
Vazifa elektr energiyasini hisoblashda jarayonning energiya intensivligini aks ettirishning majburiy sharti bilan ishlab chiqarishning o'ziga xos xususiyatlarini hisobga olish yo'llarini topishdan iborat.
Yuqoridagilarni hisobga olgan holda, biz alohida tarmoqlar uchun ham, umuman zavodlar uchun ham ishlab chiqarishning ko'rsatilgan o'ziga xos xususiyatlarini aks ettiruvchi elektr energiyasi ko'rsatkichlarini tabaqalashtirilgan hisoblash usulini taklif qilamiz [14,15].
|
| |
Paydalanıwshı interfeysi - I bab. Operatsion sistemalar 4

|
I bab. Operatsion sistemalar 4
|
bet | 9/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....6. Paydalanıwshı interfeysi: OS paydalanıwshı ushın grafik interfeys (GUI) yamasa tekstli interfeys (CLI) arqalı kompyuter menen ushırasıw imkaniyatın beredi. Paydalanıwshı interfeysiniń áhmiyeti paydalanıwshı interfeysi kompyuterdiń qolaylıǵı hám paydalanıw natiyjeliligin belgileytuǵın zárúrli element bolıp tabıladı. Jaqsı interfeys paydalanıwshılarǵa kompyuterden paydalanıwdı ańsatlashtiradi hám natiyjeliligin asıradı. Bul paydalanıwshı tájiriybesin jaqsılaydı hám kompyuter menen baylanısti intuitiv etedi.
Ataqlı operatsion sistemalar:
Windows: Windows — bul Microsoft korporatsiyasi tárepinen islep shıǵılǵan operatsion sistemalar shańaraǵı. Ol jeke kompyuterler, noutbuklar, serverler hám basqa túrdegi qurılmalarda isletiletuǵın eń ataqlı operatsion sistemalardan biri bolıp tabıladı.
1-su`wret
Windows daslep 1985 jılda shıǵarılǵan hám jıllar dawamında bir neshe versiyaları shıǵarıldı, sonday-aq Windows 95, Windows XP, Windows 7, Windows 8, Windows 10 hám házirgi Windows 11.
Windows operatsion sistemasınıń tiykarǵı qásiyetleri:
1. Paydalanıwshı interfeysi: Windows óziniń grafik paydalanıwshı interfeysi (GUI) menen ataqlı. Bul interfeys paydalanıwshılarǵa áynekler, ikonalar, hám kursor járdeminde sistema menen ushırasıw imkaniyatın beredi.
2. Kóp wazıypalilik: Windows kóp wazıypalı operatsion sistema bolıp, bir waqtıniń ózinde bir neshe programmalardı jumısqa túsiriw hám olardan paydalanıw múmkinshiligin beredi.
3. Qosımsha sáykesligi: Kóplegen programmalar hám oyınlar Windows operatsion sisteması ushın islep shıǵıladı, bul bolsa paydalanıwshılar ushın keń programma tańlaw imkaniyatın jaratadı.
4. Qurılma drayverlari: Windows túrli qurılmalarǵa sáykes keletuǵın keń kólemli drayverlar kompleksin usınıs etedi.
5. Qawipsizlik funksiyalari: Windows qawipsizlikti támiyinlew ushın ornatılǵan antivirus hám firewall sıyaqlı túrli qawipsizlik quralların usınıs etedi.
Windows operatsion sistemaları da menshikli (proprietary) bolıp, paydalanıw ushın litsenziya talap etiledi. Bul sistemalar hár qanday paydalanıwshı túrine mólsherlengen bolıp, jeke hám biznes mútajliklerin qandırıwı múmkin.
macOS: Apple kompaniyası tárepinen islep shıǵılǵan OS. Ol tek Macintosh kompyuterleri ushın mólsherlengen. MacOS — bul Apple Inc. tárepinen islep shıǵılǵan operatsion sistema bolıp, Macintosh kompyuterlerinde isletiledi.
2-su`wret
Bul operatsion sistema óziniń turaqlılıǵın, qawipsizligi hám intuitiv paydalanıwshı interfeysi menen ataqlı.
|
| |
International scientific journal science and - bet 5

|
International scientific journal science and
|
bet | 5/9 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 161,74 Kb. | | #257304 |
Bog'liq fat-fat32-ntfs-fayllar-tizimlari-bilan-ishlash-imkoniyatlari“ExFAT”
“Linux” operatsion tizimidagi “exFAT” fayl tizimiga ega disklarga faqat tegishli dasturni o‘rnatgandan so‘ng kirish mumkin. “Windows” operatsion tizimining barcha versiyalari va «Mac OSX» tizimining zamonaviy versiyalari bilan ishlaydi.
Raqamli ma’lumotni saqlash, uzatish va tarqatish uchun har xil ichki yoki tashqi saqlash moslamalari ishlatiladi, ularning har biri fayl tizimi bilan jihozlangan. Axborotni saqlash uchun bir vaqtning o‘zida ishlatiladigan va fayl tizimi standartlarining turli xil o‘zgarishlaridan foydalanadigan disklarni saqlashning har xil turlari bitta nusxa bilan chegaralanmaydi va har xil xususiyatlarga ega bo‘lishi mumkin.
Windows NT oilasining Microsoft operatsion tizimlarini hozirda mavjud bo‘lgan eng murakkab va muvaffaqiyatli fayl tizimlaridan biri bo‘lgan NTFS fayl tizimisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Bugungi mavzuda ushbu tizimning xususiyatlari va kamchiliklari nimada, axborotni tashkil etish qanday printsiplarga asoslanganligi va tizimni qanday qilib barqaror holatda saqlash kerakligi, NTFS qanday imkoniyatlarni taqdim etishi va ulardan umumiy foydalanuvchi qanday foydalanishi mumkinligi haqida ma’lumot beriladi.
NTFS nazariy jihatdan deyarli har qanday hajmda bo‘lishi mumkin. NTFS ning maksimal hajmi faqat qattiq disklar hajmi bilan cheklangan. Biroq, NT4 bo‘limga o‘rnatishga urinishda muammoga duch keladi, agar uning biron bir qismi fizik disk hajmidan 8 Gb dan kattaroq bo‘lsa, lekin bu muammo faqat yuklash qismiga ta’sir qiladi.
Boshqa har qanday tizim singari NTFS ham barcha foydali maydonlarni klasterlarga ajratadi (klaster - bir vaqtning o‘zida ishlatiladigan ma’lumotlar bloklari). NTFS deyarli har qanday klaster hajmini qo‘llab-quvvatlaydi - 512 baytdan 64 KB gacha, 4 KB klaster esa ma’lum bir standart sifatida qabul qilinadi. NTFS disk an’anaviy ravishda ikki qismga bo‘linadi. Diskning dastlabki 12% MFT zonasi uchun ajratilgan. Ushbu hududga hech qanday ma’lumot yozib bo‘lmaydi. MFT zonasi har doim bo‘sh holda saqlanadi - bu eng muhim xizmat fayli (MFT) o‘sishda fragmentatsiya bo‘lmasligi uchun amalga oshiriladi. Drayvning qolgan 88% an’anaviy fayllarni saqlash joyidir.
|
| |
"FAT" fayl tizimi - International scientific journal science and

|
International scientific journal science and
|
bet | 3/9 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 161,74 Kb. | | #257304 |
Bog'liq fat-fat32-ntfs-fayllar-tizimlari-bilan-ishlash-imkoniyatlari
"FAT" ("File Allocation table) - “Fayllarni taqsimlash jadvali” degan ma’noni anglatadi. Bu dastlab kichik disklar va oddiy papka tuzilmalari uchun mo‘ljallangan oddiy klassik fayl tizimining arxitekturasi edi. Boshqacha qilib aytganda, FAT fayl tizimi bu guruhlarni tashkil etish usuli bo‘lib, unda fayllarni joylashtirish jadvali alohida mantiqiy sohada ajratilgan va “tom” (local disc D – singari) ning boshida joylashgan. Jadvalning to‘g‘ri ko‘rsatilishiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan tasodifiy xatolarga yo‘l qo‘ymaslik uchun tizim xavfsizlik maqsadida indekslar qatori nusxasini saqlaydi.
"FAT32" fayl tizimi
"FAT32" bu "FAT", "FAT12" va "FAT16" fayl tizimlarining oldingi versiyalarini o‘rnini bosuvchi amaldagi standart bo‘lib, jimlik holati bo‘yicha olinadigan axborot vositalarining aksariyat turlarida asosiy sifatida o‘rnatiladi. "FAT32" maydoni mantiqiy ravishda uchta qo‘shni sohaga bo‘linadi: xizmat ko‘rsatish tuzilmalari uchun ajratilgan maydon, ko‘rsatkichlarning jadval shakli va fayl tarkibini yozib olish uchun tezkor maydon. Fayl tizimi unga asoslangan disklarni nafaqat zamonaviy kompyuter modellarida, balki USB bilan jihozlangan eskirgan qurilmalarda va konsollarda ham ishlatishga imkon beradi.
Biroq, FAT32 standartida ma’lum tizim cheklovlari mavjud. FAT32 diskidagi alohida fayllar 4 gigabaytdan oshmasligi kerak. Bundan tashqari, butun "FAT32" bo‘limi sakkiz terabaytdan kam bo‘lishi kerak.
"exFAT" fayl tizimi
"exFAT" - bu ingliz tilidagi to‘liq nomi "extended FAT". Standart Microsoft tomonidan yaratilgan FAT32 fayl tizimining yangilangan versiyasidir. "exFAT" tizimining asosiy parametrlari "FAT32" ga juda o‘xshash. Ammo asosiy farq foydalanuvchilarga 4 gigabaytdan kattaroq fayllarni saqlashga imkon beradigan FAT32 fayl tizimidagi cheklovlarni bekor qilishdir. Bundan tashqari, exFAT fayl tizimida ma’lumotni to‘g‘ridan-to‘g‘ri saqlash uchun javobgar bo‘lgan tarmoqlarni qayta yozish soni sezilarli darajada qisqartirildi, bu flesh-disklar
uchun juda muhimdir, chunki ma’lum miqdordagi yozish operatsiyalaridan keyin yacheykalarning qaytarilmas eskirishi va bo‘sh joy ajratish mexanizmi takomillashtirilgan.
|
| |
Fayl tizimi - - International scientific journal science and

Fayl tizimi - bu kompyuterda va raqamli saqlashni o‘z ichiga olgan boshqa qurilmalarda ma’lumotlarni saqlash bo‘yicha turli xil ma’lumotlarni xavfsiz joylashtirish, saqlash va keyinchalik ularga murojaat qilish uchun qoidalar to‘plamini belgilaydigan tartibli buyruq. Fayl tizimining parametrlari dastlab tarkibning formatini aniqlaydi, uni operatsion tizim uchun
tushunarli shaklda guruhlaydi, fayllar va kataloglar to‘plamini o‘z ichiga oladi, fayl va katalog uchun maksimal chegara hajmini belgilaydi, murojaat
ustuvorligini boshqaradi, fayllarni shifrlaydi, fayl atributlari to‘plamini o‘rnatadi.
Kompyuter xotirasini boshqarish dasturiy ta’minoti har qanday diskni bir xil turdagi klasterlar to‘plami sifatida identifikatsiya qiladi (aniqlaydi). Fayl tizimining drayverlari mavjud disk maydonidagi fayllar va kataloglarga klasterlarni tashkil qiladi va amalga oshirilgan (tashkil qilinganlik) ro‘yxatini o‘z ichiga oladi,
shu asosda ular ishlatilgan, bo‘sh yoki ishlamay qolgan klasterlarni kuzatib boradi va belgilaydi, shuningdek, kerakli saqlash katakchalariga ko‘chib o‘tadi. Fayl tizimlari har qanday saqlash vositalarini qamrab oladi
va turli toifalarni boshqaradi, masalan tasodifiy yoki ketma-ket murojaat vositalari, virtual va tarmoq fayl tizimlari,
optik vositalar, va boshqalar.
Fayl tizimining asosiy funksiyalari saqlash joylarini ichki tashkil etishning mantiqiy modelini yaratish, elektr uzilishlari, apparat va dasturiy ta’minot xatolariga chidamli bo‘lish, hamda operatsion tizim elementlari va dasturiy ta’minotni axborot vositalarida joylashgan axborot resurslari bilan uzviy bog‘liqligini ta’minlashga qisqartiriladi.
"FAT" , "FAT32" , "exFAT" va "NTFS" fayl tizimlari nima?
MFT zonasi - International scientific journal science and

|
International scientific journal science and
|
bet | 6/9 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 161,74 Kb. | | #257304 |
Bog'liq fat-fat32-ntfs-fayllar-tizimlari-bilan-ishlash-imkoniyatlariMFT zonasi
Ammo bo‘sh disk maydoni barcha fizik bo‘sh joylarni o‘z ichiga oladi - MFT zonasining bo‘sh qismlari ham shu yerga kiritilgan. MFT zonasidan foydalanish mexanizmi quyidagicha: fayllarni endi odatdagi bo‘sh xotira qismiga yozib bo‘lmaydigan bo‘lsa, MFT zonasi shunchaki qisqartiriladi (operatsion tizimlarning amaldagi versiyalarida to‘liq ikki marta), shu bilan fayllarni yozish uchun joy bo‘shatiladi. Oddiy MFT xotirasida bo‘sh joy paydo bo‘lganda, xotira hajmi
yana kengayishi mumkin. Shu bilan birga, ushbu zonada oddiy fayllar qolishi mumkin: bu yerda anomaliya yo‘q. MFT metafayli bu keraksiz bo‘lsa ham bo‘linishi mumkin.
NTFS fayl tizimi - bu tizimni tuzishdagi ulkan yutuqdir: tizimning har bir elementi faylga oid ma’lumotdir. NTFS-dagi eng muhim fayl MFT (yoki Master File Table - umumiy fayllar jadvali) deb nomlanadi. Aynan u MFT zonasida joylashgan va diskdagi barcha boshqa fayllarning markazlashtirilgan katalogidir. MFT belgilangan o‘lchamdagi yozuvlarga bo‘linadi (odatda 1 KB) va har bir yozuv faylga mos keladi. Dastlabki 16 ta fayl xizmat xususiyatiga ega va operatsion tizim uchun murojaat qilish imkoni yo‘q - ular metafayllar deb nomlanadi va birinchi metafayl bu MFT - ning o‘zi. MFTning ushbu dastlabki 16 elementlari diskning sobit pozitsiyaga ega bo‘lgan yagona qismidir. Qizig‘i shundaki, dastlabki uchta yozuvning ikkinchi nusxasi, ishonchliligi uchun diskning o‘rtasida aniq saqlanadi.
Metafayllar NTFS diskining asosiy katalogida joylashgan - ular "$" belgisidan boshlanadi, lekin standart vositalar yordamida ular haqida ma’lumot olish qiyin. Ushbu fayllar uchun juda katta hajm ko‘rsatilganligi qiziq xolat- masalan, operatsion tizim butun diskni $ MFT fayl hajmiga qarab katalogizatsiya qilish uchun qancha xotira sarflashini bilib olish mumkin. Quyidagi jadvalda hozirda ishlatilgan metafayllar va ularning vazifasi ko‘rsatilgan.
$MFTmirr
|
Diskning o‘rtasida joylashgan birinchi 16 MFT yozuvlarining nusxasi
|
$LogFile
|
Jurnalni qo‘llab-quvvatlash fayli (pastga qarang)
|
$Volume
|
Xizmat ma’lumotlari - jild yorlig‘i (folder label), fayl tizimi versiyasi va
boshqalar
|
$AttrDef
|
Standart fayl atributlari ro‘yxati
|
$.
|
Asosiy katalog
|
$Bitmap
|
Bo‘sh joy xaritasi
|
$Boot
|
Yuklash sektori (agar bo‘lim bootable bo‘lsa)
|
$Quota
|
Disk maydonidan foydalanishda foydalanuvchi huquqlarini qayd
etuvchi fayl (faqatgina NT5 dan keyingi versiyalarda)
|
$Upcase
|
Fayl - joriy hajmdagi fayl nomlaridagi katta va kichik harflarning moslik jadvali. Bu asosan NTFS-da fayl nomlari Unicode-da yozilganligi sababli, bu 65 ming xil belgidan iborat bo‘lib, ularning katta va kichik ekvivalentlarini juda
noan’anaviy deb topadi.
|
|
| |
INTERNATIONAL CONFERENCE ON EDUCATION AND SOCIAL SCIENCE

INTERNATIONAL CONFERENCE ON EDUCATION AND SOCIAL SCIENCE
Hosted from Kharkiv, Ukraine
21
The implementation of digital education will increase the ability of professors and teachers of
higher educational institutions to work with digital technologies and ensure their employment
by organizing various open courses through the Internet, in which not only local students, but
also students from abroad participates. This requires more professional development from
teachers, which ultimately increases the quality of education through competition.
Digitization of the educational environment in the educational system can take various forms,
including:
- translation of existing
educational materials, including all electronic media products;
- creating an interactive electronic environment between teachers and students,
holding
webinars, discussion forums, educational seminars;
- creation of electronic groups
for professors and teachers;
- creation of new types of electronic educational tools;
- use of fundamentally new forms of education using the possibilities of the electronic
environment;
- use of artificial intelligence in the
educational process, etc.
Digitization of education creates new opportunities for the system. We can say elements such
as solving educational problems, expanding the choice of educational forms,
increasing the
means and types of knowledge transfer, and enriching the content of education on this basis.
In conclusion, it is
worth noting that, first of all, we need to go the way of optimizing education
through deep assimilation of knowledge in the field of modern digital technologies and digital
transformations. The solution to this directly depends on intelligence, new innovations and the
potential of qualified personnel. While the world is developing rapidly, education does not
stand still. The widespread introduction of digital technologies in the social sphere also allows
to increase labor productivity and improve people's lives. I believe that the digitization of the
education system is of great importance in the development of personnel who can fully meet
the requirements of the time and who have mastered modern knowledge.
Reference:
1. Address of the President of the Republic of Uzbekistan Sh.M. Mirziyoyev
to the Oliy Majlis;
2. Khangeldieva I. G. Digital era: vozmojno li operejayushchee obrazovanie? // Vestn.
Moskovskogo un-ta. Sir. 20: Pedagogical education. 2018. No. 3. S. 48-60;
3. Type of training: lecture Topic 1: Understanding of digital technologies. Theme plan. URL:
https://hozir.org/mashgulot-turi-maruza-1-mavzu-drakamli-tekhnologilar-haqida-tu.html
(data obrashcheniya: 15.04.2022). (Uzbek. write.);
4. Kozlov R. S., Kozlova N. Sh. Digital technology and education // Vestn. Maikopskogo gos.
technology camel. 2019. No. 1. S. 31-35;
"NTFS" fayl tizimi - International scientific journal science and

|
International scientific journal science and
|
bet | 4/9 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 161,74 Kb. | | #257304 |
Bog'liq fat-fat32-ntfs-fayllar-tizimlari-bilan-ishlash-imkoniyatlari
NTFS ("New technology file system - Yangi Texnologik Fayl Tizimi") asosan FAT fayl tizimlarining cheklovlari va kamchiliklarini bartaraf etish, ishlashi, ishonchliligi va disk maydonidan foydalanish samaradorligini oshirish, axborotni himoya qilish va saqlashning ishonchli mexanizmini yaratish uchun yaratilgan. "NTFS" fayl tizimi "Asosiy fayllar jadvali" ("MFT") dagi fayllar haqidagi ma’lumotlarni saqlaydi, turli foydalanuvchilar uchun ma’lumotlarga murojaatni farqlaydi, "Shifrlash fayl tizimi" deb nomlangan shifrlash tizimidan foydalangan holda fayl tarkibiga ruxsatsiz murojaatni oldini oladi. Bunda ma’lumotlarni "shaffof shifrlash" ning himoya usulidan foydalanadi.
"NTFS" , "FAT" , "FAT32" va "exFAT" fayl tizimlari o‘rtasidagi farq
FAT fayl tizimi dastlab kichik disklar uchun yaratilgan va 4 gigabaytgacha fayl hajmini qo‘llab-quvvatlashni tashkil etadi, NTFS esa o‘lcham chegarasini 16 terabaytgacha oshirdi. Boshqa farqlar quyida keltirilgan:
"NTFS"
Katta hajmdagi fayllar va disklarni qo‘llab-quvvatlash, boshqa fayl tizimlaridan kattaroq tartibda o’rnatadi va quyidagi xususiyatlarga ega bo‘ladi:
Kengaytirilgan fayl nomlarini, shu jumladan ko‘plab murakkab tillarni qo‘llab- quvvatlashni ta’minlaydi.
Standart tizimni nazorat qilish dasturi "chkdsk" juda sekin ishlaydi.
Fayllarni shifrlash usuli joriy etilishi tufayli xavfsizlik darajasi oshirildi.
40 gigabaytdan kam disklarda sezilarli darajada tezroq.
Kichikroq fayl klasterlariga ega.
Diskdagi bo‘sh joyni kamaytirish uchun fayllar, kataloglar va drayvlar uchun fayl tizimining arxivlanishini qo‘llab-quvvatlaydi.
Maxsus fayl va papka uchun ruxsatlar:
Agar uzilgan klaster tozalangan bo‘lsa, fayl nusxalari "bekor qilinadi"
Kichik fayllar disk boshidagi asosiy fayllar jadvalida saqlanadi.
"FAT"
«Windows» operatsion tizimining so‘nggi versiyasiga mos kelmaydi.
Disklarni 32 megabaytdan 2 terabaytgacha qo‘llab-quvvatlaydi.
Qayta tiklash vositalarining yanada kuchli shakllari va ishlash xususiyatlari.
Disk holatini tez tekshirishni qo‘llab-quvvatlaydi.
Operatsion tizimni joylashtirishning oddiy usuli va fayllarni tez o‘qish algoritmi.
10 gigabaytdan kam bo‘lgan disklarda tezroq.
To‘xtatilgan nusxalardan olingan ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan klaster zanjirlari buzilgan deb belgilanadi.
Asosiy fayllar jadvali boshqa fayllardan ajralib turadi. "FAT 32"
Zamonaviy NTFS fayl tizimining xavfsizlik xususiyatlari yo‘qolgan.
«Windows» operatsion tizimining so‘nggi versiyasini o‘rnatib bo‘lmaydi (chunki fayl hajmi katta va uni faqat «NTFS» tizimida formatlangan disklarga o‘rnatish mumkin ).
|
| |