nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 109/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
113
бўлганлар орқали шартлар билан ифодаланг ва уларни керакли қонунга
ўзгартиринг, шундан сўнг олинган ифодадан керакли қийматни қидиринг.
Агар шарт суюқлик устуни ҳақида бирон бир нарсани айтса, унда
суюқлик устунининг босими
формуласи сиз учун фойдали бўлиши
мумкин ва агар у поршеннинг массаси ёки оғирлиги ёки газ жойлашган
поршеннинг босими ёки вазни ёки массаси ҳақида сўз юритилса, поршенга
қўйилган оғирлик. Ушбу барча ҳолатларда, босим формуласи
сиз
учун фойдали бўлиши мумкин, бу ерда босим оғирлиги
ёки поршеннинг
оғирлиги ёки
оғирлиги, ёки ташқи куч .
Шуни унутмангки, молекуляр физикадаги масалаларда Цельсий
градусини Келвинга айлантириш жуда муҳим, акс ҳолда сиз ечимда қўпол
хато бўлади.
Агар масаланинг шарти, агар газ бўлган идиш вакуум ёки бошқа газ
бўлган бошқа идишга уланган бўлса, унда биринчи идишдан чиққан газ
кенгайиб, иккала идишнинг умумий ҳажмига тенг ҳажмни эгаллайди ва
Бойл-Мариотт қонунини ёзиш орқали қўллаш мумкин бўлади. Охирги ҳажм
ўрнига, биринчи ва иккинчи идишлар ҳажмларининг йиғиндиси. Худди шу
нарсани иккинчи идишдаги газга нисбатан қилиш керак, агар у бор бўлса. Бу
ҳолда аралашган газларнинг босими Дальтон қонунига биноан ҳар бир
кенгайтирилган газнинг янги қисман босими йиғиндисига тенг.
Газ қонунлари бўйича масалаларни график усулда ечиш тавсия этилади.
Газ қонунлари масалалари учун сиз аниқ график тизимини таклиф
қилишингиз мумкин.
Вазифаларнинг биринчи гуруҳи бир ёки бир нечта координаталар
тизимида изожараён графикаларини тузиш зарур бўлган амаллардан иборат.
Масалан: агар босим ва ҳажм кўпайтмаси
бўлса, 20 ° C ҳароратда юзага келадиган
изотермик жараённи режалаштириш (P, V; V, Т; P,
Т координаталарида график тузиш).
Иккинчи гуруҳнинг вазифалари графикани
ўқиш ва ундан термодинамик параметрларнинг
қийматларини аниқлаш қобилиятини талаб
қилади. Бундай вазифалар гуруҳига мисол
қуйидагича бўлиши мумкин: расмда бир хил
газнинг массалари учун иккита I ва II изобар кўрсатилган. Ушбу жараёнлар
амалга оширилган босимни таққосланг.
|
| |
Darsning tarbiyaviy vazifasi - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

|
1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 173/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o'quvchilarni yangi yangi bilimlar egallashga va estitek didini rivojlantirishga yo'naltirish.
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o'quvchilarda kompyuterdan samarali foydalanish haqida bilim va tasavvurlarini kengaytirish.
O'quv
jarayonining mazmuni
|
HTML tilida juft tegining SIZE (o’lcham) parametric hamda COLOR parametric bilan birga qo’llanilishi. juft tegining mos ravishda Text yoki Bgcolor hamda Background parametri parametrlari bilan birga ishlatilishi.
|
O'quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
|
|
| |
Darsning borishi va vaqt taqsimoti

Darsning borishi va vaqt taqsimoti
|
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
1
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2
|
O'tilganlarni takrorlash
|
7 daqiqa
|
3
|
Yangi mavzu ustida ishlash
|
14 daqiqa
|
4
|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
13 daqiqa
|
5
|
Uyga vazifa
|
3 daqiqa
|
O’tilgan mavzuni takrorlash.
1.HTML da nechta rangdan foydalanish mumkin?
2.Web-sahifadagi shrift o'lchami qaysi teg yordamida belgilanadi?
3.Web-sahifadagi shrift rangi qaysi teg yordamida belgilanadi?
4.Web-sahifadagi matn rangi qaysi teg yordamida belgilanadi?
5. tegi parametrlarining ishi haqida misollar keltiring.
6.Web-sahifa fonini turli rangda belgilashni misollar yordamida ko 'rsating.
7.Web-sahifa foniga rasm joylashtirish haqida so'zlab bering.
Mashqlar
1.Web-sahifada familiyangiz, ismingiz va sharifingiz turli o'lchamli shriftda ko'rinishi uchun Html-kod yozing.
2.Web-sahifada tumaningiz, maktabingiz, sinfingiz, familiyangiz va ismingiz turli rang va o'lchamlarda ko'rinishi uchun Html-kod yozing
3.Html-kodda avval web-sahifa foniga rang berish, keyin rasm joylashtirish tegini yozing. Hosil bo'lgan web-sahifa ko'rinishini izohlang.
4.«Vatanimizning tarbriy shaharlari» nomli web-sahifa tayyorlang. Unda shaharlar nomlari turli rang va shrift o'lchamlari bilan farqlansin. Shaharlar haqida yozgan ma'lumotlaringiz abzasdan, o'rtadan tekislanib chiqsin.
|
Вставка
menyusida 
Новый символ

Up - tugma oddiy ko‘rinishi,
Over
- sichqoncha kursori tugmaga ko‘rsatib turgan ko‘rinishi,
Down
- sichqoncha kursori tugmaga ko‘rsatib bosilib tugran ko‘ri-
nishi,
Hit - tugma faollashish sohaning ko'rinishi. Animatsiyalashgan
klip (movie clip) - cheklanmagan kadrdar va qatlamlardan iborat belgi.
Ushbu belgi o‘z ichiga bir nechta boshqa belgilami (grafik tasvirlar, faol
tugmalar va boshqa animatsion kliplami) olishi mumkin, 2 6 - rasm.
Belgilar kutubxonasi
{Библиотека
—
Library)
- har xil turdagi
belgilar bilan ishlash uchun Flashning maxsus oynasi.
Uni ekranga chiqarish uchun Ctrl+L yoki FI 1 yoki
Окно
menyusi-
ning
ключевой кадр
(Window Library) buyrug‘ini tanlashimiz kerak.
Ushbu oyna orqali biz barcha belgilami ko‘rishimiz,
ulami taxrirlashi-
miz, yangi yaratishimiz va o'chirishimiz, hamda ularga kadrlar qo‘shi-
shimiz mumkin.
Uslub: Ma'ruza va amaliyotning uyg'unligi. 

Shakl

|
Uslub: Ma'ruza va amaliyotning uyg'unligi.
Shakl
|
bet | 174/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Uslub: Ma'ruza va amaliyotning uyg'unligi.
Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik guruhlarda ishlash.
Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar, tarqatma materiallar.
Usul: Tayyor prezentatsiya materiallari asosida.
Nazorat: Og'zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.
Baholash: Rag'batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.
Kutiladigan natijalar
|
O'quvchilarning yangi bilim va ko'nikmaga ega bo’ladi HTML tilida juft tegining SIZE (o’lcham) parametric hamda COLOR parametric bilan birga qo’llanilishi. juft tegining mos ravishda Text yoki Bgcolor hamda Background parametri parametrlari bilan birga ishlatilishi to’g’risida bilim va malakaga ega bo’ladi.
|
Kelgusi rejalar (tahlil, o'zgarishlar)
|
O'qituvchi o'z faoliyatining tahlili asosida yoki ham- kasblarining dars tahlili asosida keyingi darslariga o'zgartirishlar kiritadi va rejalashtiradi.
|
|
| |
Yangi mavzuni mustaxkamlash - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

|
1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 172/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Yangi mavzuni mustaxkamlash.
Mashqlar
1.«Buyuk ajdodlarimiz» nomli web-sahifada har bir so'z boshqasidan rangi bilan farqlansin.
2.«Mening oilam» nomli web-sahifada so'zlar, matn va fon rangini
o'zgartiring.
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganish. 3- mashqni bajarish.
3.«Bizning sinf» nomli web-sahifa foniga rasm joylashtiring.
Sana :______________
Sinf :_______________
54- dars. Mavzu: Shrift o'lchami, rangi va web-sahifa foni mavzusini takrorlash
Darsning texnologik xaritasi
Mavzu
|
Shrift o'lchami, rangi va web-sahifa foni mavzusini takrorlash
|
Maqsad
va
vazifalar
|
Darsning maqsadi: O’quvchilardagi web-sahifada shrift o’lchami, rangi va web-sahifa foni haqidagi olgan bilim va ko`nikmalarini savol-javob va mashqlar orqali mustahkamlash.
Darsning ta'limiy vazifasi: O'quvchilarga HTML tilida shrift o’lchami, rangi, web-sahifa fonini o’rgatish haqida bilim va ko’nikmalar beriladi.
|
|
| |
RAID texnologiyalarining tahlili

172
Izoh:
MTBF – Mean Time Between Failures (buzilishlar
o‘rtasidagi o‘rtacha vaqt).
Zaxira nusxalash usullari.
Tashkilot o‘zining moliyaviy
imkoniyati va AT infrastrukturasi asosida zaxira nusxalash usulini
tanlaydi. Ma’lumotlarni zaxira nusxalashning quyidagi usullari mavjud.
Issiq zaxiralash.
Ma’lumotlarni zaxira
nusxalashning mazkur usuli
amalda keng qo‘llaniladi va dinamik yoki aktiv zaxira nusxalash usuli
deb ham ataladi. Ushbu usulga binoan foydalanuvchi tizimni
boshqarayotgan vaqtida zaxira nusxalash jarayonini ham amalga
oshirishi mumkin. Mazkur zaxiralash usulini amalga oshirish tizimning
harakatsiz vaqtini kamaytiradi. Zaxiralash davomida ma’lumotlardagi
o‘zgarish yakuniy zaxira nusxasiga ta’sir qilmaydi. Ravshanki,
zaxiralashni amalga oshirish vaqtida tizimning ishlash jarayoni
sekinlashadi.
Sovuq zaxiralash.
Ushbu zaxiralash usuli
offlayn zaxiralash deb
ham atalib, tizim ishlamay turganida yoki foydalanuvchi tomonidan
boshqarilmagan vaqtda amalga oshiriladi. Ushbu usul zaxiralashning
xavfsiz usuli bo‘lib, ma’lumotlarni nusxalashda
turli tahdidlardan
himoyalaydi.
Iliq zaxiralash.
Ushbu zaxiralashda tizim muntazam yangilanishni
amalga oshirish uchun tarmoqqa bog‘lanishi kerak bo‘ladi. Bu
ma’lumotlarni akslantirish yoki nusxalash hollarida muhim hisoblanadi.
Ushbu usulda ma’lumotlarni zaxiralash uzoq vaqt oladi va jarayon biror
vaqt intervalida amalga oshiriladi (kundan xaftagacha).
Zaxira nusxalashda ma’lumotlarni saqlash manzilini tanlash
muhim hisoblanadi. Zaxira nusxalarni quyidagi manzillarda
saqlash
mumkin.
Ichki (onsite) zaxiralash.
Ushbu zaxiralash usuli tashkilot ichida
amalga oshirilib, tashqi
qurilmalar, lentali saqlagichlar, DVD, qattiq disk
va boshqa saqlagichlardan foydalaniladi. Ichki zaxiralash qurilmalari
zaxira saqlanuvchi ma’lumotlar hajmiga muvofiq tanlanadi.
Tashqi (offsite) zaxiralash.
Tashqi zaxiralash mosofadagi
manzilda
amalga oshirilib, fizik disklarda ma’lumotlarni saqlash onlayn yoki
uchinchi tomon xizmati orqali amalga oshirilishi mumkin.
Bulutli tizimda zaxiralash.
Ushbu zaxiralash usuli onlayn usuli deb
ham ataladi. U zaxiralangan ma’lumotlarni ochiq tarmoqda yoki ma’lum
serverda saqlaydi. Odatda ma’lum server vazifasini uchinchi tomon
xizmati amalga oshirishi mumkin.
Tools (Uskunalar) menyusi

gan
obyektlar, materiallar, qatlamlar va boshqalami tegishli nom bilan
saqlash imkoniyati mavjud.
Mirror (Oyna) suzuvchi oynasida sahna
obyektlarini aks tasvirda
tasvirlash, turli koordinata o‘qlarida siljitib nusxaiashning turli usularini
qoilash mumkin.
Array (Massiv) buyrug‘i yordamida ochiladigan oynada sahna
obyektlarini massivlash (Massiv bu - Nusxaiashning usullaridan bo‘lib,
unda obyektlar bir-biriga m aium masofada joylashadi. Masalan:
to‘rtburchak yoki aylana massivlari. Undan tashqari uch o‘Ichamli mas-
sivlami ham hosil qilish mumkin.) va bu jarayonda ulami masshtablash,
ma‘lum qiyalikka burish о‘ zgartirishlaming turli usullaridan foydalanib,
nusxalaming turh ko‘rinishlarini hosil qilish mumkin.
Sahna obyektlarining bir-biriga nisbatan to‘g ‘irlash
uchun Align
(Tekislash) buymg‘i ishlatiladi. Mazkur buyruq menyu orqali yuklan-
ganda bayroq tagmenyu ochilib, to‘g ‘irlashning
turli usularini yuklash
mumkin. Masalan: obyetlaming bir-biriga nisbatan holatini, proyeksiya
oynalariga,
kameraga, yom giik manbaalariga va tegishli koordinatalar
yordamida nusxalash imkoniyati mavjud. Tez tekislashni amalga oshi-
rish uchun Ctrl+A klavishlai' birgalikda bosiladi.
Tekislashning quyidagi
ko‘rinishlari mavjud: Quick Align (Tez tekislash) (Shift+A), Spacing
Tool (Taqsimlash) (Shift+I), Snapshot (Tasvir), Clone and Align
(Nusxalash va tekislash), Normal Align (Normalga to‘g‘irlash), Align
Camera (Kamerani to‘g ‘rilash) (Alt+N), Align to View (Proyeksiya
oynalariga tekislash), Place Highlight (Shu‘la joylashtirish) kabilar.
Isolate Selection (Ajratib qo‘yish) (Alt+Q) oynasi yordamda bel-
gilangan sahna obyektlarini ajratib olish mumkin. Bunda sahnada faqat
ajratib olingan obyektning o‘zigina qoladi.
Ajratishdan chiqish uchun
Exit Isolation Mode (Ajratishdan chiqish) buymg‘i qoilaniladi.
Rename Objects (Obyektlami qayta nomlash) buyrug‘i yuklan-
ganda mazkur nomli “suzuvchi” oyna paydo bo‘ladi. Bu oynada turkum
obyektlarga nom berib, qo‘shimcha va raqamlash bilan saqlash mumkin.
Menyudagi Assign Vertex Colors (Uchlarga rang tanlash),
Color
Clipboard (Ranglar buferi) va Camera Match (Gorizont kamerasi) buy-
mqlari buyruqlar panelining ilovasida joylashgan shu nomli utilitalarini
yuklaydi. Grab Viewport (proyeksiya oynalarini tasvirga olish) bu buy
mq mavjud proyeksiya oynalari va sahnani tasvirga olish, turli formatda
saqlashga moijallangan.
Ikkita nuqta orasidagi masofani aniqlash uchun Measure
Distance
(Masofani oichash) buyrug‘i ishlatiladi.
75
Channel Info (Ma‘lumot kanali) buyrug‘i Map Channel Info
(M aimnot kanah xaritasi) oynasini ochadi. Bu oynada obyekt nomi,
idenfikatori va uchlarining soni to‘g ‘risida ma‘lumot olish mumkin. Bu
buyruq asosan o‘yinlami loyihalovchi mutaxassislarga moijallangan.
5rdb>
j ^
ко ‘ rsatilgan. 
^
*

^ - К -
Kadrdatanlangan shakl orqa rangini o‘zgartirish (toiiq
cheklangan shakl, to iiq cheklanmagan shakl va butunlay cheklanmagan
shakl orqa rangini o‘zgartirish holatlari ham mavjud)
^
- 1 - Kadrda ishlatilgan rangni qayta tanlash
^
— E - Kadrda ixtiyoriy sohani o‘chirg‘ich yordamida o‘chirish
(chegara, orqa rang va tanlangan rang, o‘chirg‘ich qalinligi va sehrli
o‘chirg‘ich holatlari ham mavjud)
v - H - Kadr sohasini siljitish
^ - Z - Kadmi masshtabini o‘zgartirish (kattalashtirish yoki
kichkinalashtirish holatlari ham mavjud)
ri chiziqlar rangini va
orqa rangini o‘zgartirish so-
halarini tanlaganimizda quyidagi muloqot sohasi hosil qilinadi, 28- rasm.
U yordamida yoki rang kodi orqali, yoki 256 rangdan tanlab, yoki
spektrdan rangni tanlab olishimiz hamda rang berish yoiini tanlashimiz
mumkin. Rangni boshqa y o i bilan ham o‘zgartirish mumkin. Buning
uchun Okno menyusidagi 100%
"
V BOB. 3DS MAX DASTURI

V BOB. 3DS MAX DASTURI
Bu dasturdan asosan quruvchilar, arxitektor - dizaynerlar, kino va
animatsiya industriyasi mutaxassislari, rassomlar, muhandislar va boshqa
mutaxassislar o‘z ijodiy faoliyatlarida keng foydalanadilar. Dastuming
animatsiyalari o‘zida hal qiluvchi kadrlami vaqt davomi ichida obyekt
qiymati o‘zgarishi va bu qiymatlami boshqarish jarayoni tushuniladi. Hal
qiluvchi kadrlar bu an'anaviy animatsiyada o‘zaro bogiangan, ani-
matsiyaning belgilangan ramkadagi pozitsiyasini va qiymatini o‘matish
hisoblanadi. Kompyuter bu hal qiluvchi kadrlar orasida no'malum qiy
matlami aniqlashni amalga oshiradi. Bu esa silliq animatsiyada boshqa
kadrlami toidirish uchun ishlatiladi. Animatsiya sahnaga qo‘yiladi va
sizning personajlaringizga hayot bahshida etadi. Bu vaqt ichida o‘zgarish
hisoblanadi. Sahnadagi barcha narsalar bir sekunddan boshqasiga o‘tishi
davomida animatsiyalashishi kerak boiadi. Har bir kishi narsalar qanday
harakatlanishi to‘g‘risida o‘zining shaxsiy reflektorlik xissiyotiga ega
boiadi. Animatsiyaning sahnadagi bir nechta birinchi urinishlardagi
natijalaringiz Pixar filmlar singari namoyon bo‘lmaydi34.
16-§. 3DS Max dasturi to‘g‘risida umumiy ma‘lumot
3DS max dasturi vektor grafikasida ishlaydigan dasturlar qatoriga
kirib, u asosan uch oicham li sahna obyektlarini yaratish, animatsiya,
ba‘zi fizik hodisalami imitatsiya qilish va ulami tasvirlashga m o i-
jallangan. Undan tashqari bu dastur yordamida tashqi olamning barcha
obyektlarini tasvirlash, ulami harakatlantirish va juda katta fotoaniqlikda
vizuallashtirish imkoniyatini beradi. Dastur obyektlari asosan
Mesh
(To‘r),
Poly
(Poligon- (To‘rt va undan ortiq uchlarga ega boigan
yuza)),
Patch
(Patch) va NURBS (NURBS - V ratsional egri chiziqlar)
ga asoslangan modellashtirish obyektlarini qoilaydi. Undan tashqari
dastur tekis chiziqli splayn chiziqlari bilan ishlash imkoniyatini berib,
juda ko‘p obyektlami mazkur chiziq turidan foydalanib qurish mumkin.
Kadr (Frames - Кадр) - • Coreldraw • pho to s h o p

ikki xil bo‘ladi: shakllar geometriyasini o'zgarishi (shape tweening) yoki
boshqaruv kadrlar o‘zgarishi (motion tweening) asosida yaratilgan
kadrlar.
Kadrlar ustidan bajariladigan asosiy amallar.
F7 yoki
Вставка
menyusida
Вставить пустой ключевой кадр
(Insert blank keyfrme)
- faol qatlamda yangi bo‘sh boshqaruv kadr yaratish.
F6
yoki
Вставка
menyusida
ключевой кадр
(Insert keyframe) -
faol qatlamda keyingi
boshqaruv kadrini yaratish
Shift+F6
yoki
Вставка
menyusida
Очистить ключевой кадр
(Clear keyframe) -
faol qatiamda tanlangan
boshqaruv kadrini tozalash
FS
yoki
Вставка
menyusida Kadr
(Insert frame)
- faol qatlamda bo‘sh kadrini yaratish
Shift+F5
yoki
Вставка
menyusida
Удалить кадр
(Remove frames) -
faol qatlamda tanlangan kadrini tozalash.
Belgilar (Symbol — Символ) - Flash
dastuming asosiy element-
laridan biri. U oddiy grafik yoki bir nechta qatlamdan iborat murakkab
grafik tasvir (graphic), animatsiyalashgan klip (movie clip)
yoki faol
tugma (button) ko‘rinishida bo‘lishi mumkin. Har bitta belgi o‘z ichiga
bir nechta boshqa belgilami olishi mumkin bo‘lganligi
sababli Flash
dasturida ishlash juda qulay. Yangi belgi yaratish uchun Ctrl+F8 yoki
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 111/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
115
Агар V-Т ва P-Т координаталаридаги графикда
бўлса,
жараённинг алоҳида қисмларини газда давом эттириш келиб чиқиш
жойидан ўтмаса, лекин координата ўқларини келиб чиқиш жойидан маълум
масофада кесиб ўтган бўлса, у ҳолда бу
изожараён эмас, яъни бундай жараёнда барча
учта параметр - P, V ва Т ўзгаради.
Мураккаб масалаларда газ ҳолатининг барча
учта макроскопик параметрлари ўзгаради.
Масалан, газ 1 ҳолатидан 2 ҳолатига ўтади
(расмга қаранг). Газ массаси ўзгармайди. Ушбу
икки ҳолатдаги газ ҳажмини таққосланг.
Масалани ечиш учун 1 ва 2 нуқталар орқали
изохорларни, сўнгра 1-нуқта орқали изотермаларни чизиш керак. Хулоса
қилинг: 01-чизиқ билан кўрсатилган жараён 02-чизиқда кўрсатилган
жараёнга қараганда кичикроқ ҳажмга тўғри келади, шунинг учун 1-ҳолат 2-
ҳолатга қараганда камроқ ҳажм билан тавсифланади.
Адабиётлар рўйхати
1. Ergashev, J. (2020). SKANLOVCHI TUNNEL MIKROSKOPLAR. Архив
Научных Публикаций JSPI.
2. Ergashev, J., & Berkinov, A. (2020). TA’LIM OLUVCHILAR O’QUV
XARAKATLARINI
FAOLLASHTIRUVCHI
VA
JADALLASHTIRUVCHI PEDAGOGIK JARAYON METODIKASI.
Архив Научных Публикаций JSPI.
3. Ergashev, J., & Berkinov, A. (2020). AMORF FERROMAGNIT
QOTISHMALARDA
TERMO-E.
YU.
K
VA
ELEKTR
O’
TKAZUVCHANLIK. Архив Научных Публикаций JSPI.
4. Ergashev, Jamshid, and Alisher Berkinov. "YARIM O’TKAZGICHLAR
FIZIKASINI O’QITISH METODIKASI (AL VA KHK LARI
MISOLIDA)." Архив Научных Публикаций JSPI (2020).
5. Ergashev,
Jamshid. "IZOTERMIK JARAYONNI O’RGANISHDA
VERTUAL LABORATORIYADAN FOYDALANISH." Архив Научных
Публикаций JSPI (2020).
6. Ergashev, Jamshid. "“IZOJARAYONLAR” MAVZUSINI O’QITISHDA
KOMPYUTER
TEXNOLOGIYALARIDAN
FOYDALANISHNING
AHAMIYATI." Архив Научных Публикаций JSPI (2020).
|
| |
Изменить
menyusidagi 
Разделить

|
Изменить
menyusidagi
Разделить Pdf ko'rish
|
bet | 56/218 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 10,66 Mb. | | #255518 |
Bog'liq 78421 Kompyuter grafikasi (2)Изменить
menyusidagi
Разделить
отдельно
(Breack appartack) buyrug'i yordamida alohida shakllarga
bo‘lib chiqamiz.
Endi aw al birinchi boshqaruv sichqoncha chap tugmasi bilan
tanlab
Свойства
(Proprties) yoki Ctrl+F3 yoki
Окно
menyusining shu
nomli buyrug‘ini tanlaymiz. Natijada muloqot oynasi hosil qilinadi va
unda Tweening sohasida Motions o‘miga Shape holatini tanlaymiz.
Shung natijasida boshqaruv kadr rangi yashil rangga o‘zgaradi. Endi
ikkinchi boshqaruv kadmi ham sichqoncha bilan tanlab animatsiya turini
Motions dan Shape ga o‘zgartiramiz va oxirida klaviaturadagi Enter
tugmasini bosamiz va biz yaratgan animatsiyani ko‘rishimiz mumkin.
Ikkala animatsiyalarda ham ikkita boshqarish kadrlar o'rtasidagi
masofa kadrlami kompyuter o‘zi avtomatik yaratgan va animatsiya
to‘g ‘ri chiziq bo‘yicha harakatlanayapti. Ammo, agar bizga harakat
trayektoriya bo‘yicha bajarilishi kerak boisa, u holda nima qilish kerak?
Bunday animatsiyalami hosil qilish uchun bizning qatlamimiz ustida
maxsus '* 'h arak a t trayektoriya qatlamini yaratish kerak boiadi. Va
shu qatlamda
J
qalam bilan qiyshiq trayektoriya chizig‘ini chizamiz.
Natijani ko‘rish uchun klaviaturadagi Enter tugmasini bosamiz.
Shu bilan birga avtomatik animatsiyalarda foydalanish mumkin
boigan yana bir effekt mavjud - bu maska qatlami. Maska qatlamini
yaratish uchun asosiy qatlam ustida yangi bo‘sh qatlam yaratamiz. Shu
qatlamni sichqonchaning chap tugmasi bilan bosib
Маска
- M ask buy-
rug‘ini tanlaymiz. Natijada qatlam ko‘k rangga o‘zgaradi va ikkala qat-
lamlar (3 o‘zgarishlardan himoyalanadi. Maska qatlamdan shu himo-
yani o chirib, boshqaruv kadrda bir nechta to‘rtburchaklar chizamiz.
Keyin yana maska qatlamning himoyasini yoqib klaviaturadagi Enter
tugmasini bosamiz va natijani ko‘ramiz.
Maska qatlamdagi boshqaruv kadmi motion tweening animatsi-
yalashtirilsa harakatlanish effekti yanada chiroyli boiadi.
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 112/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
116
TEXNOLOGIYA TA’LIMI BO‘YICHA HUNARMANDCHILIK
SOHALARINI MILLIYLIK ASOSIDA AMALIY O’RGATISH ASOSLARI
Murtozayev Melibek Zokirovich, Doniyorova Shahnoza Erkinovna
A.Qodiriy nomidagi JDPI, Fizika va texnologik ta’lim fakulteti, O’zbekiston
Annotasiya: Ushbu maqolada texnologiya fani bo‘yicha hunarmandchilik
sohalarini milliylik asosida amaliy o’rgatishga oid metodik tavsiyalar keltirilgan.
Kalit so’zlar: texnologiya fani, hunarmandchilik, hunarmandchilik turlari,
milliylik, yog‘och, metall, gazlama va turli xil materiallarga ishlov berish.
Umum o‘rta ta’lim maktab texnologiya ta’limi uchun qabul qilingan Davlat
ta’lim standarti (DTS)ni maqsadi yosh avlodni milliyligimizdan, o‘tmishdagi va
hozirda faoliyat ko’rsatayotgan milliy xalq hunarmandchilik sohalariga oid
boshlang‘ich bilimlar berish, boshlang‘ich tayanch ko‘nikma va malakalarga ega
qilishdan iboratdir. Texnologiya fani o‘qituvchilari ushbu DTS asosida tuzilgan
o‘quv dasturlari bo‘yicha rivojlanish taqozosi bilan ayrim hollarda o‘zgartirish va
qo’shimchalar kiritgan holda, yog‘och, metall, gazlama va turli xil materiallarga
ishlov berishga asoslangan milliy halq hunarmandchilik sohalari bo‘yicha 5-9 sinf
o‘quvchilariga boshlang‘ich bilimlar berish va ularda boshlang‘ich ko‘nikmalarni
shakllantirishlari kerak. Buning uchun Texnologiya fani o‘qituvchilari 5-7
sinflarda ajratilgan ma’lum o‘quv soatlari mobaynida milliy halq hunarmandchiligi
turlari, tarixi, ularda tayyorlanadigan mahsulot buyumlar turlari, xalq
hunarmandchilik maktablari, xalq hunarmandchilik sohalarini asoschilari haqida,
8-9 sinflarda ajratilgan o‘quv soatlari mobaynida bevosita milliy halq
hunarmandchilik
texnologiyalarini,
hunarmandchilik
korxonalarini
ishlab
chiqarishining uslubiy asoslarini, ularni bozor sharoitida faoliyat ko‘rsatish va
rivojlanish istiqbollarini o‘rgatish lozim bo‘ladi.
Texnologiya fani o‘qituvchisi oldida mavjud o‘quv dasturlari asosida
texnologiya ta’limi yo‘nalishlari bo‘yicha yog‘och, metal, gazlama va turli xildagi
materiallarga ishlov berishga asoslangan milliy xalq hunarmandchilik turlarini,
qaysi tartibda o‘quvchilarga o‘rgatish kerak degan muammoni hal qilish vazifasi
turadi. Ko‘p yillik tajribalarimizdan kelib chiqqan holda, o‘quvchi yoshlarni yosh
xususiyatlari va hunarmandchilik texnologiyasi mohiyati bo‘yicha milliy xalq
hunarmandchilik sohalarini quyidagi tartibda o‘qitish maqsadga muvofiqdir.
1. Milliy xalq hunarmandchilik sohalarini ularda ishlatilayotgan material
turiga qarab umumlashtirish, yani yog‘ochga ishlov berishga asoslangan milliy
|
| |
Nazorat uchun savollar - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

|
Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism Pdf ko'rish
|
bet | 105/159 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 2,02 Mb. | | #157348 |
Bog'liq Fuqarolik huquqi Umumiy qism (2)Nazorat uchun savollar:
1. Mulk huquqini himoya qilishning ashyoviy-huquqiy va
majburiyat-huquqiy
usullarining
o‟zaro
nisbati,
ularni
qo‟llash
mexanizmlarining afzal jihatlari va ulardan eng samaralisini amaldagi
qonun hujjatlari asosida tahlil qiling.
2. Vindikatsion va negator da‟volar mulk huquqini himoya qilish
tizimida qanday o‟rin tutadi va ular mulk huquqi va boshqa ashyoviy
huquqlarni himoya qilishning qaysi usullariga mansubligini muhokama
qiling.
3. Olimov va Valiyeva Sobitovga o‟zlariga tegishli erkaklar va
ayollar paltosini lombard evaziga qarz olib turish uchun topshirishdi.
Ikkala palto ham Sobitov tomonidan lombandga berildi (va buning uchun
ma‟lum vaqt o‟tgach pul olindi), keyin Olimov va Valiyeva tomonidan
berilgan pul evaziga qaytarib olindi, lekin Sobitov uni egalariga
qaytarmadi. Shu munosabat bilan Olimov va Valiyeva paltolarning haqini
qaytarish to‟g‟risida Sobitovga nisbatan da‟vo qilishdi. Sud vindikatsion
da‟vo normalari asosida paltoning o‟zini yoki qiymatini qaytarish
to‟g‟risida qaror qildi.
Sudning qarori to‟g‟rimi? Masalani tahlil qiling.
4. Qosimovning yo‟qolgan mol-mulklari ichida charm kurtkasi ham
bor edi. Surishtiruv organi tomonidan kurtka Odilov ismli shaxsning
pasporti bilan lombardga garovga qo‟yilganligi, lekin u pasportda
ko‟rsatilgan manzilda yashamasligi aniqlangan.
Qosimov lombarddan kurtkasini qaytarish uchun da‟vo qo‟zg‟atdi.
Lombard da‟voga qarshilik bildirib, lombardda ustavga ko‟ra o‟ziga
garovga topshirilgan narsalar aynan shu fuqaroga tegishli yoki tegishli
emasligi
tekshirilmasligi,
Odilovdan
olingan
kurtka
ham
tekshirilmaganligini va nihoyat, Qosimovga kurtka qaytarilsa, lombardga
iqtisodiy zarar bo‟lishini, chunki kurtkani lombardga topshirgan fuqarodan
to‟lovni qaytarish mumkin emasligini bildirgan.
Ish qanday hal qilinadi?
|
| |
Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism - bet 99

198
Ulush
qonunda
nazarda
tutilgan
hollarda
barcha
sherik
mulkdorlarning roziligi bo‟lmaganda ham kimoshdi savdosida sotilishi
mumkin, masalan, umumiy ulushli mulk ishtirokchisining majburiyatlari
bo‟yicha undiruv uning mol-mulkiga qaratilgan taqdirda.
FKning 224-moddada nafaqat sherik mulkdorlar tomonidan imtiyozli
sotib olish huquqining mazmuni ochib beriladi, balki mazkur huquqni
amalga oshirishning tomonlarning manfaatlarini hisobga oluvchi tartib-
amaliyoti ham belgilanadi. Sotuvchi zimmasiga o‟z ulushini o‟zga shaxsga
sotish niyati haqida umumiy mulkning boshqa ishtirokchilariga yozma
ravishda ma‟lum qilib, ulushning narxini va uni sotishning boshqa
shartlarini ko‟rsatish majburiyati yuklanadi.
Shu sababli qonun sherik mulkdorlar uchun ulushni sotib olish
taklifiga javob qaytarish muddatini belgilaydi: gap ko‟chmas mulkdagi
ulushni sotish to‟g‟risida borayotgan bo‟lsa, bu muddat bir oyni,
ko‟chadigan mol-mulkdagi ulush sotilganda esa o‟n kunni tashkil etadi.
Muddat ulushini sotish niyati haqida sherik mulkdorlarga xabar berilgan
kundan hisoblanadi. O‟zining yuridik tabiatidan kelib chiqilsa, bu
huquqning mavjudlik davri, amal qilish muddati bo‟lib, u, da‟vo
muddatidan farqli ravishda, na to‟xtatilishi, na uzilishi va na tiklanishi
mumkin emas.
Basharti sherik mulkdorlar ulushni sotib olishdan voz kechsalar yoki
sotuvchining taklifiga hech bir usulda javob qaytarmasalar, ko‟rsatilgan
muddatlar (mos ravishda o‟n kun yoki bir oy) o‟tib bo‟lganidan so‟ng
sotuvchi ulushni istalgan shaxsga sotib yuborishga haqli bo‟ladi. Sherik
mulkdorlarning sukut saqlashi bu o‟rinda, ular ulushni imtiyozli sotib olish
huquqini yo‟qotishi sifatida yuridik ahamiyat kasb etadi.
Basharti ulush imtiyozli sotib olish huquqini buzgan holda sotilgan
taqdirda (masalan, sotuvchi ulushini sotishi to‟g‟risida boshqa sherik
mulkdorlarni xabardor qilmagan yoki javobni kutish muddati tugashini
kutmagan bo‟lsa yoxud ulushini chet shaxsga sherik mulkdorlarga taklif
qilinganidan ko‟ra imtiyozliroq shartlarda sotgan bo‟lsa), umumiy
mulkning boshqa har qanday ishtirokchisi uch oy mobaynida sotib
oluvchining huquq va majburiyatlarini o‟zlariga o‟tkazishni sud tartibida
talab qilishga haqlidir.
Nazorat uchun savollar - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

199
masalasini aniqlash lozim. Amaldagi qonunchilikda umumiy mulk huquqi
mulk shakllaridan keyingi joylashtirilgan holatidan kelib chiqib,
umumiy
mulkning mulk shakli yoki turi ekanligini tahlil qiling?
2. Birgalikdagi umumiy mulkdan ulush ajratish va taqsimlashning
ulushli mulkdan ulush ajratish va taqsimlashdan farqi nimada.
Ulushlarni
taqsimlashda sheriklarning xarajatlari hisobga olinishi faktini ham tahlil
qiling?
3. Ota-onaning vafotidan so‟ng ularning
voyaga yetgan va alohida
yashaydigan
to‟rt
nafar
farzandlariga
uy-joy
meros
qoldi.
Merosxo‟rlarning uchtasi uyni sotish va tushgan mablag‟ni o‟rtada
taqsimlashni taklif qilishdi. Bittasi esa uyni sotishga qarshilik qilib, o‟z
ulushi uchun uydan yashash uchun foydalanishni talab qildi.
Merosxo‟rlar o‟rtasida kelishuvga erishilmagach, uch merosxo‟r uyni
sotishga qarshilik qilgan merosxo‟rga nisbatan uyni sotish paytida ta‟sir
o‟tkazmaslikni cheklash to‟g‟risida sudga da‟vo bilan murojaat qilishdi.
O‟z talablarida ular uyning butunlay sotilishini, bu esa uning bozor narxini
ancha oshirishini bildirishgan.
Ish qanday hal qilinadi?
4. Er-xotin Qobilov va Odilova o‟zlarining
birgalikdagi hayotlari
davomida “Nexia” mashinasiga ega bo‟lishdi. Bir necha yil o‟tgach,
Qobilov aviastiya halokati tufayli halok bo‟ldi. Uning onasi merosxo‟r
sifatida Odilovaga nisbatan avtomashinani sotib,
pulini taqsimlash
to‟g‟risida da‟vo qo‟zg‟atdi. Sudning qarori bilan avtomobil xotiniga
qoldirildi, onasiga Odilova tomonidan pul kompensatsiyasi to‟landi.
Bir oz vaqt o‟tgach, Odilova mashinani sotdi.
Buni eshitib,
Qobilovning onasi oldi-sotdi shartnomasini haqiqiy emas deb topish
to‟g‟risida da‟vo qo‟zg‟atdi, uning fikricha
avtomabil oldi-sotdisida
o‟zining imtiyoli sotib olish huquqi buzilgan.
Masalani tahlil qiling?
algoritmi..........................................................................................................................165

|
algoritmi..........................................................................................................................165 Pdf ko'rish
|
bet | 193/218 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 10,66 Mb. | | #255518 |
Bog'liq 78421 Kompyuter grafikasi (2)algoritmi..........................................................................................................................165
29.12. «Разорвать» - Ikki nuqtada uzish buyrug‘i va undan foydalanish
algoritmi..........................................................................................................................165
29.13. «Фаска» - Faska bajarish buyrug‘i va undan foydalanish algoritmi............ 166
29.14. «Conpn>KeHHe»-«Tutashma» buy rug4 i va undan foydalanish algoritmi...........167
29.15. “Расчленить” - obyektni tarkibiy qismlarga ajratish buyrugi va undan
foydalanish algoritmi.................................................................................................... 168
30-§. «Размеры» paneli buyruqlari va ulardan foydalanish algoritmlari......... 169
30.1. O icham lar qo‘yishga tayyorgarlik ko£rish bosqichi.................................. 169
30.2. «Размеры»- « 0 ‘lchamlar» buyrug‘i va undan foydalanish algoritmi......172
30.3. Oichamlarni tahrir qilish.................................................................................. 174
VIII BOB. AUTOCAD DASTURINING QATTIQ JISMLARNI 3D
FORMATDA - UCH 0 ‘LCHAMDA MODELLASH BUYRUQLARI VA
ULARDAN FOYDALANISH ALGORITMLARI................................................177
31-§. AutoCAD dasturida uch o ‘lchamli modellash uskunalari panellari va
ularni ekranga joylashtirish.........................................................................................177
32-§ «Моделирование» paneli buyruqlari va ulardan foydalanib geometrik
jismlami modellash algoritmlari............................................................................... 181
32.1. Политело - ko‘p jism yasash buyrug'i va undan foydalanish algoritmi.......... 181
32.2. «Ящик» - (Kub) Parallelepiped yasash buyrugci va undan foydalanish
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
algoritmi..........................................................................................................................165
|
Majburiyat huquqi – - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

213
Majburiyat taraflarining bir-birlariga nisbatan belgilangan huquq va
majburiyatlari ularning tusiga qarab farqlanadi. Ular mazmuni, obyektlari
va subyektlariga qarab quyidagi turlarga bo‟linadi:
1.
Ijobiy va salbiy mazmunli majburiyatlar. Agar majburiyat
yuzasidan qarzdor muayyan bir harakatni qilishga burchli bo‟lib, kreditor
aynan shunday harakatning qilinishini talab qilishga haqli bo‟lsa, bunday
majburiyat
ijobiy
mazmunli
majburiyat
hisoblanadi.
Huquqiy
munosabatning ko‟pchiligida ijobiy mazmunli majburiyatlar yotadi.
Masalan, oldi-sotdi, mulkni ijaraga berish, maishiy xizmat ko‟rsatish sohasida
olinadigan majburiyatlar – ijobiy mazmunli majburiyatlardir.
Agar majburiyat bo‟yicha qarzdor muayyan harakatni qilishdan
saqlanishga burchli, kreditor harakat qilishdan saqlanishini talab etish
huquqiga ega bo‟lsa bunday majburiyat s
albiy mazmunli majburiyat
hisoblanadi.
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 114/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
118
pichoqsozlik, gazlamaga ishlov berishga asoslangan gilamchilik, ko’nchilik kabi
hunarmandchilik sohalarini o‘qitish.
7 va 8-9 (yuqori sinflarda bevosita mahsulot tayyorlash) sinflarda
yo‘nalishlarga mos holda yog’ochga ishlov berishga asoslangan savatchilik,
buyrachilik, sandalchilik, metallga ishlov berishga asoslangan misgarlik,
qandakorlik, gazlamaga ishlov berishga asoslangan kigizchilik, so‘zana –
pardachilik kabi hunarmandchilik sohalarini o‘qitish maqsadga muvofiqdir.
To‘garaklarda yosh avlodga yog’ochga ishlov berishga asoslangan musiqa
cholg‘u asboblarini tayyorlaydigan hunarmandchilik, mebelchilik, milliy rom va
eshiklar, uy jihozlari tayyorlaydigan hunarmandchilik, metallga ishlov berishga
asoslangan pixtakorlik, gazlamaga ishlov berishga asoslangan mo’ynachilik,
poyafzal kosibchiligi va turli xil materiallarga ishlov berishga asoslangan milliy
xalq hunarmandchilik sohalaridan ganchkorlik, haykaltaroshlik, kulolchilik, suyak
va tosh o‘ymakorligi, tandirchilik, qandolatchilik kabilarini o‘rgatish maqsadga
muvofiq bo‘ladi.
Texnologiya fani bo’yicha qabul qilingan DTSlarga tahlil asosida e’tibor
qilsak, har qanday hunarmandchilikni asosi va uni yuzaga chiqaradigan hamda
bezash vazifasini bajaradigan naqqoshlik haqida kam e’tibor qilingan. Qaysi xalq
hunarmandchiligi sohasi bo’lmasin, uni o’rgatishdan oldin o‘quvchilarga albatta
naqshchilik haqida o’rgatish lozimdir. Chunki, xalq hunarmandchiligida
tayyorlanayotgan mahsulotini naqsh solmasdan mahsulotni bezak naqshsiz
tayyorlay olmaydi.
Foydalaniligan adabiyotlar
1. Umumiy o’rta ta’limning milliy o’quv dasturi loyihasi. Respublika ta’lim
markazi. 2020 yil.
2. М.Z.Murtazayev. Bo’lajak texnologiya ta’limi o’qituvchilarini keng
diapozonda o’z mahoratini ta’minlashni ilmiy uslubiy asoslari. Jizzax . 2020.
130 bet.
3. Asadov Y.M. O’quvchilarni ongli kasb tanlashga tayyorlashning psixologik
omillari. Maktab va hayot. -T. 2004. №3.
4. Olimov .Q. T. Kasb ta’limi uslubiyati. o’quv qo’llanma. –T.: 2006. 164 b.
5. Sharipov Sh. Kasbiy ta’lim metodikasi fanidan laboratoriya mashg’ulotlari
uchun metodik qo’llanma. -T: TDPU, 2007. 147 b.
6. Jalolov A. Kasb kanday tanlanadi. - T.: Yangi asr avlodi, 2010.
7. Akbarov B.A. O’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirishda salbiy ta’sir
ko’rsatuvchi omillar. Murabbiy mahorati. Toshkent. 2017. №2. - B. 42-45.
|
| |
-§. «Редактировать» paneli buyruqlari................................................................156

|
-§. «Редактировать» paneli buyruqlari................................................................156 Pdf ko'rish
|
bet | 192/218 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 10,66 Mb. | | #255518 |
Bog'liq 78421 Kompyuter grafikasi (2)29-§. «Редактировать» paneli buyruqlari................................................................156
29.1. «Стереть» - « 0 ‘chirish» buy rug1 i va undan foydalanish algoritmi...........156
29.2. «Копировать» - «Nusxa olish» buyrug‘i va undan foydalanish algoritmi. 156
29.3. «Зеркальное отражение» - « K o ‘zgu» buyrug‘i va undan foydalanish
algoritmi......................................................................................................................... 157
29.4. «Подобие» - «Obyektni berilgan masofaga surish» buyrug‘i va undan
foydalanish algoritmi.................................................................................................... 158
29.5. «М ассив.. . » - «Chizmada bir hil elementlarni ko‘plab tasvirlash»
buyrug'i va undan foydalanish algoritmi.................................................................159
29.6. «Переместить» - Obyektlarni ko‘chirish buyrugi va undan foydalanish
algoritmi......................................................................................................................... 161
29.7. «Повернуть» - Obyektlarni burish buyrug‘i va undan foydalanish
algoritmi......................................................................................................................... 162
292
29.8. «Масштаб» - Obyektlarni masshtabini o'zgartirish buyrug‘i va undan
foydalanishalgoritmi.................................................................................................... 163
29.9. «Обрезать» - kesish buyrug'i va undan foydalanish algoritmi.....................163
29.10. «Удлинить» - Uzaytirish buyrug‘i va uning algoritmi........................... 164
29.11. «Разорвать в точке» - Nuqtada uzish buyrug‘i va undan foydalanish
|
| |
15-MAVZU. MULK HUQUQI VA BOSHQA ASHYOVIY

200
15-MAVZU. MULK HUQUQI VA BOSHQA ASHYOVIY
HUQUQLARNI HIMOYA QILISH
Mulk huquqini himoya qilish tushunchasi va usullari. Vindikatsion
va negator da‟volar. Mulkiy huquqini fuqarolik huquqi normalari bilan
himoya qilishning boshqa usullari.
Mulk huquqini himoya qilish tushunchasi va usullari
O‟zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga muvofiq, mulkdor
mulkiga o‟z
hohishicha egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf
etadi. Mulkdor faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibdagina
mulkidan mahrum etilishi mumkin. Uning
bu huquqini mahrum etishga
hech kim haqli emas. Ammo ijtimoiy turmushda, hayotda shunday holatlar
bo‟ladiki, mulkdorning bu huquqiga daxl qilinadi, tajovuz qilinadi. Bu
holatda mulkdor yoki mulkdor bo‟lmagan ega mulk huquqi va boshqa
ashyoviy huquqlarni himoya qiluvchi usullardan foydalangan holda o‟z
buzilgan huquqlarini tiklashga harakat qiladi.
Mulk
huquqi himoya etilmas ekan, mulkiy munosabatlar normal
tarzda rivojlana olmaydi. Shu sababli davlat turli huquq normalari orqali
mulkdorning mulkka bo‟lgan huquqini himoya etilishini kafolatlaydi.
Mulkdor faqat qonun hujjatlarida nazarda tutilgan
asoslar va tartibdagina
mulkidan mahrum etilishi mumkin.
Mulk huquqini himoya qilishda Fuqarolik huquqi normalari muhim
rol o‟ynaydi. Mulk huquqini himoyasini ta‟minlashda fuqarolik huquqi
me‟yorlari turli xil vazifalarni bajaradi. Ba‟zi bir me‟yorlar
moddiy
ne‟matlarning u yoki bu shaxslarga tegishli ekanligini mustahkamlaydi.
Mulk huquqini vujudga kelishi va bekor bo‟lishi haqidagi me‟yorlar
shunday meyo‟yorlar jumlasiga kiradi. Ikkinchi guruh me‟yorlari esa
mulkdorga tegishli huquqlarni amalga oshirish uchun lozim bo‟lgan
sharoitlarni ta‟min etsa, nihoyat uchinchi guruh me‟yorlari mulk huquqini
bevosita barcha uchinchi shaxslarning ta‟siridan qo‟riqlash va himoya
etish vazifasini bajaradi. Bunday me‟yorlarga mulkdorga yetkazilgan
moddiy zarar uchun javobgarlikni belgilovchi me‟yorlarni
kiritish
mumkin
1
.
1
Эргашев В.Ё. Ўзбекистон Республикасида мулк ҳуқуқининг долзарб муаммолари ва ривожланиш
истиқболлари. –Тошкент: ТДЮИ, 2009. -157 б.
Umumiy mulkdan ulush ajratish va uni taqsimlash

195
Bo‟linmas ashyo natura shaklida taqsimlanishi mumkin emas.
Taqsimlash ashyoni sotish va umumiy mulkni har bir ishtirokchisiga uning
umumiy mulk huquqidagi ulushiga mutanosib bo‟lgan pul xissasini to‟lash
yo‟li bilan amalga oshiriladi. Ulush sherik mulkdorlar tomonidan umumiy
mulkning ajralib chiqayotgan ishtirokchisiga tegishli pul badalini xissasini
to‟lash yo‟li bilan amalga oshirilishi mumkin.
Natura shaklida umumiy mulkni taqsimlash (ulush ajratish)ning
imkoni bo‟lmaganda muqobil yo‟l sifatida mol-mulkka (undagi ulushga)
mulk huquqini saqlab qolayotgan bir yoki bir necha sherik mulkdor
tomonidan boshqa sherik mulkdor(lar)ga pul badalini to‟lash (bunda ular
badal olganidan so‟ng bu huquqni yo‟qotadilar) bo‟lishi mumkin.
Bundan tashqari, pul yoki o‟zga turdagi badalni (xissani) to‟lash va
mol-mulkni natura shaklida taqsimlashni yoki ulushni ajratishni to‟lig‟icha
o‟rnini bosmasdan, balki ular bilan birga kelishi mumkin, masalan, bunda
naturada ajratilayotgan mol-mulkning ulushli mulk ishtirokchisining ideal
miqdordagi ulushiga mutanosibligiga rioya qilishning imkoni bo‟lmasa,
qolgan qismi pul badali yoki ishtirokchi roziligi bilan boshqacha mol-mulk
tarzida beriladi. Badalning miqdori taraflarning kelishuvi bilan, kelishuvga
erishilmagan taqdirda, sud tomonidan belgilanadi, zarur bo‟lsa,
baholash
faoliyati bo‟yicha mutaxassislar jalb qilinadi, bunda taqsimlash paytida
umumiy mulkning real qiymatidan kelib chiqilib, naturada taqsimlashni
texnikaviy ta‟minlash uchun sarflanadigan
xarajatlar hamda bunday
taqsimlash natijasida umumiy mulkning yomonlashish ehtimoli hisobga
olinadi.
Basharti ulushli mulk ishtirokchilari taqsimlash va ajratishning usuli
va shartlari to‟g‟risida o‟zaro bir to‟xtamga kelmasalar, yuzaga kelgan
nizo, fuqarolik huquqi to‟g‟risidagi nizo sifatida sud tartibida hal etilmog‟i
kerak. Bunda xissasi ajralib chiqayotgan sherik mulkdor umumiy qoida
bo‟yicha o‟zining ulushini aynan natura shaklida ajratilishini talab qilishga
haqlidir. Qachonki bunday ajratishni ulushga
nisbatan aniq bajarishni
imkoni bo‟lmasa, bu nomutanosiblik tegishli pul summasini to‟lash yoki
o‟zga tartibda badal to‟lash usuli bilan bartaraf etiladi. Naturadagi ulush
huquqidagi
ulushdan
ortib
ketish-ketmasligiga
bog‟liq
ravishda
kompensatsiyani to‟lash bo‟yicha majburiyat ulushli mulkni boshqa
ishtirokchilarining foydasiga ajralib chiqayotgan sherik mulkdor
zimmasiga, yoki aksincha, ajralayotgan sherik
mulkdor foydasiga boshqa
sherik mulkdorlar zimmasiga yuklatiladi.
Sud amaliyotida arzimas ulushga ega sherik mulkdor uni ajratib
berishni talab qiladigan holatlar ko‟p uchrab turadi (masalan, uch xonali
196
xonadonda 1/16 ulushga ega merosxo‟r uni ajratib berishni so‟raydi). Bu
holda sud arzimagan ulushga ega mulkdorga, uning roziligisiz,
kompensatsiya to‟lab berishni boshqa
sherik mulkdorlar zimmasiga
yuklashga haqli. Ulushning qanchalik darajada arzimasligini sud
belgilaydi.
Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism - bet 110

218
FKning 252-moddasida ko‟rsatilganidek, qarzdorlarning sheriklik
majburiyati
belgilanganida,
kreditor
majburiyatni
qarzdorlarning
barchasidan birgalikda, shuningdek har qaysisidan ayrim-ayrim holda to‟la
yoki qisman bajarilishini talab qilishga haqlidir.
Sherik qarzdorlarning biridan to‟la qanoat hosil qilmagan kreditor
ololmagan narsasini boshqa sherik qarzdorlardan talab qilishga haqli.
Sherik qarzdorlar to majburiyat to‟la bajarilgunga qadar, qarzdor bo‟lib
qolaveradi.
Sherik qarzdorlarning har biri kreditorning talablariga qarshi
e‟tirozlarini bildira oladi. Chunonchi, qarzning ilgari to‟liq yoki qisman
to‟langanligini ko‟rsatishlari mumkin. Ammo sheriklik majburiyat
bo‟lgani holda, qarzdor kreditorning talablariga qarshi boshqa
qarzdorlarning kreditorga nisbatan bo‟lgan, mazkur qarzdor ishtirok
etmagan, munosabatlarga asoslangan e‟tirozlarini qo‟ya olmaydi (FKning
253-moddasi).
Masalan, sheriklik majburiyatda kreditor G. sherik qarzdorlari A. va V.lardan
biri aytaylik, V. boshqa bir oddiy majburiyatda qarz shartnomasi bo‟yicha G.ning
Qo qon davlat pedagogika instituti Mutaxassislik fanlarini o`qitish metodikasi

Ta’lim yo‘nalishi:
70110602-Ta’limda axborot texnologiyalari
Qo‘qon - 2023
Fan/modul kodi MFO‘M205
|
O‘quv yili 2024-2025
|
Semcstr 4
|
ECTS-Kreditlar
5
|
Fan/modul turi
Tanlov fan
|
Ta’lim tili O‘zbek
|
Xaftadagi dars soatlari 4
|
1.
|
Fanning nomi
|
Auditoriya mashg'ulotlari (soat)
|
Mustaqil ta'Iim (soat)
|
Jami yuklama (soatjj
|
Mutaxassislik fanlarini o'qitish metodikasi
|
60
|
90
|
150
|
2.
|
I. Fanning mazmuni
|
“Mutaxassislik fanlarini o'qitish metodikasi” fani insonlarda axborot muhitida ma'um bir dunyoqarashni shakllantirishga hizmat qilishi bilan birqatorda, uning axboriy maaniyatni egallashida asosiy rol o'ynaydi.
«Axborot» asrida yoshlarning kompyuter savodxonligini oshiribgina qolmay, balki grafik ma'umotlar bilan ishlash imkoniyatlarini oshiradi. Mutaxassislik fanlarini 0‘qitish metodikasi fanidan olingan bilim, ko'nikma va malakalar turli darajadagi saytlar yaratishda va oliy ta'im, ilmiy tadqiqot muassasalari va akademik lilseylar iichiin kadr tayyorlab, kasbiy faoliyatida mutahassislik fanlarini o'qilishda va boshqa fanlarga tadbiq etishga katta yordam beradi.
Asosiy nazariy qism (ma'ruza mashg‘ulotlari)
Fan tarkibiga quydagi mavzular kinidi
1-mavzu. Mutaxassislik fanlarini o'qitish metodikasi lani va uning predmeti, maqsadi, vazifasi va mazmuni.
Mutaxassislik fanlarini o'qitish metodikasi fani va uning predmeti, maqsadi, vazifasi va mazmuni. Mutahassislik fanlarini o‘qitish metodikasi fani va uning predmeti, maqsadi, vazifasi va mazmuni. Informatika
2-mavzu. Ta'limni axborotlashtirish, uning tavsifi va asosiy tushunchalari
' ’ Ta'lim muassasalarida axborot-kommunikasiya
texnologiyalaridan foydalanishning metodik jihatlari. Axborol- kommunikasiya texnologiyalaridan foydalanishning mnqsndi. vnzihihiri va imkoniyatlari;- ta'lim muassasalarida axborol-koinmunikasiyn texnologiyalaridan foydalanishning metodik jihallari;
3-mavzu. Axborot-kommunikasiyn texnologiyalaridiiii foydalanishning didaktik. asoslari.
Axborot-kommunikasiya lexnologiyalaridan- foydalanishning didaktik asoslari.