nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nazorat uchun savollar - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi...

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 52/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniNazorat uchun savollar:
Deformatsiya hodisasi deb nimaga aytiladi va uning qanday turlarini bilasiz?
Guk qonunini ta’riflang.
Absolut va nisbiy uzayish deb nimaga aytiladi?
Yung modulining fizik ma’nosini tushuntiring va u qanday birliklarda o‘lchanadi?
MAVZU:Termodinamika asoslari . Termodinamikaning I-qonuni, uning izojarayonlarga
qo’llanilishi.
REJA: 1. Termodinamika asoslari.
2. Termodinamikaning I-qonuni.
3. Termodinamikaning I-qonunining izojarayonlarga qo’llanilishi.
4. Ichki energiyaning o’zgarishi.
5. Adiabatik jarayon.
TAYANCHIBORALAR: Termodinamik sistema; ichki energiya; gaz hajmining o’zgarishida bajarilgan ish; issiqlik almashinuvi; issiqlik sig’imi; solishtirma issiqlik sig’imi; issiqlik balansi tenglamasi; termodinamikaning I-qonuni; izoxorik jarayon; izobarik jarayon; izotermik jarayon; adiabartik jarayon.
Termodinamikaning rivojlanishi ko`p jihatdan issiqlik mashinalarining foydasi ish koeffitsientini o`rganish bilan bog`liqdir.
Termodinamikani o`rganishda quyidagilarni yodda tutmoq zarur:
Termodinamik sistema-o`zaro va tashqi jismlar bilan ta'sirlashadigan va energiya almashadigan makroskopik jismlar majmuasidir.
Termodinamik parametrlar deb, termodinamik sistema xossalarini xarakterlovchi fizik kattaliklar majmuasiga aytiladi. Bular, bosim (P), temperatura (T) va solishtirma hajm (V).
Termodinamik jarayon-sistemaning hech bo`lmaganda birorta parametrning o`rganishidir.
Termodinamik jarayonga sistema boshlang`ich holatdan oraliq holatlar orqali oxirgi holatga o`tadi. Bu o`tish qaytar va qaytmas bo`lishi mumkin.
|
| |
-rasm. Tanlangan yillarda global internet-trfik evolyutsiyasi

1-rasm. Tanlangan yillarda global internet-trfik evolyutsiyasi. Ma’lumot to‘plash va undan foydalanishning rivojlanishi va siyosati oqibatlari
ma’lumotlar turiga bog‘liq:
▪shaxsiy yoki shaxsiy bo‘lmagan;
▪xususiy yoki jamoaviy;
▪tijorat yoki davlat maqsadlarida;
▪ko‘ngilli, kuzatilgan▪ta’sirchan yoki ta’sirchan bo‘lmagan.
Ma’lumotlar to‘plash, ma’lumotlardan tushunchalarni ishlab chiqarish,
ma’lumotlarni saqlash, tahlil qilish va modellashtirishni qo‘llab-quvvatlaydigan
firmalarni o‘z ichiga olgan "ma’lumotlar qiymati zanjiri" butunlay rivojlandi. Tannarx
berilgan ma’lumotlar raqamli intellektga aylantirilib, tijorat masalalarida foydalanish
uchun pulga aylantirilganda shakllanadi.
Raqamli platformalar Internetda bir nechta tomonlarni birgalikda harakatlanish
uchun birlashtirish mexanizmlarini ta’minlaydi. Tranzaksion platformalar va
innovatsion platformalar mavjud bo‘lib, tranzaksion platformalar - bu ikki yoki ko‘p
tomonlama bozor, u turli tomonlar o‘rtasidagi almashinuvlarni qo‘llabquvvatlaydigan
onlayn infratuzilma. Ular yirik raqamli korporatsiyalar (Amazon, Alibaba, Facebook
va eBay singari), shuningdek, raqamli qo‘llab-quvvatlanadigan tarmoqlarni (Uber,
Didi Chuxing yoki Airbnb) ma’qul ko‘radiganlar uchun asosiy biznes modeliga
aylandi.
Innovatsion platformalar, masalan, operatsion tizimlar (masalan, Android yoki
Linux) yoki texnologiya standartlari (MPEG video) shaklida ilova dasturlar va dasturiy
paketlar ishlab chiqish uchun kod va kontent ishlab chiqarish uchun muhit yaratadi.
So‘nggi o‘n yillikda butun dunyo bo‘ylab raqamli ma’lumotlarga asoslangan biznes
modellaridan foydalangan holda ko‘plab raqamli platformalar paydo bo‘ldi va ular
mavjud sanoat tarmoqlari o‘rnini egalladi. Platformalarning ustunligi shundaki, bozor
kapitallashuvi bo‘yicha dunyodagi yetakchi sakkizta kompaniyaning yettitasi
platformagaasoslangan biznes modellaridan foydalanishadi
.
JOURNAL OF MARKETING, BUSINESS AND MANAGEMENT(JMBM)/SJIF FACTOR: 5.57
www.jmbm.uz VOLUME 3, ISSUE 1 (May) ISSN: 2181-3000
Page 1/9
Sistemaning ichki energiyasi. Ichki energiya

|
Sistemaning ichki energiyasi. Ichki energiya
|
bet | 53/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniSistemaning ichki energiyasi. Ichki energiya. Termodinamik sistema ko`plab molekulalar va atomlardan tashkil topgan va ma'lum ichki energiyaga ega. Termodinamik sistemaning ichki energiyasi deb, molekulalarning o`zaro ta'sir energiyalari va ularning issiqlik harakat energiyalarining yig`indisiga aytiladi yoki jismni tashkil qilgan molekulalarning kinetik va potensial energiyalarining yig`indisiga jismning ichki energiyasi deyiladi.
Agar gaz qizilsa, molekula va atomlarning tezliklari ham ortadi, bu esa ichki energiyaning ortishiga olib keladi. Agar bosim yoki solishtirma hajm o`zgartirilsa, bu ham ichki energiyaning o`zgarishiga olib keladi.
Istalgan miqdordagi ideal gazning ichki energiyasini quyidagicha topish mumkin:
Issiqlik sig`imi. Turli hil moddalarning issiqlik sig`dirish qobiliyatlari turlicha bo`lib, buni xarakterlash maqsadida issiqlik sig`imi tushunchasi kiritiladi.
Jismning issiqlik sig`imi (C) deb, uning temperaturasini 1K (Kelvin) ga o`zgartirish uchun kerak bo`ladigan issiqlik miqdoriga aytiladi:
C = Q 1J = 1 J
T 1K K
Bu yerda T=T2-T1- jismning keyingi va oldingi temperaturalarining farazi. Q-issiqlik miqdori
Ba'zan turli xil moddalardan yasalgan jismlarning issiqlik sig`imlarini solishtirish zarurati paydo bo`ladi. Buning uchun esa teng massali jismlarning sig`imlarini bilish kerak.
Solishtirma issiqlik sig`imi deb, 1 kg massali jismning temperaturasini 1K ga o`zgartirish uchun kerak bo`ladigan issiqlik miqdoriga aytiladi:
C = C = Q 1J = 1 J
m m.T 1 kg.K kg.K
Turli moddalarning solishtirma issiqlik sig`imlarini o`lchash va solishtirish uchun kalorimetr deyiluvchi asboblardan foydalaniladi.
Kalorimetrda jismlar orasidagi issiqlik almashinuvi tashqi muhitdan ajratilgan holda ro`y beradi.
Ichki energiyaning o`zgarishi. Gaz hajmining o`zgarishida tashqi kuchlarga qarshi bajargan ishi bilan tanishaylik. Silindr shaklidagi idishda porshen ostida gaz turgan bo`lsin. Gaz kengayib, porshen yeksiz kichik l ga surilsin. Hajmning kengayishini juda kichik hisoblab, bosim o`zgarmay qoladi (P=const) deb olamiz. Endi gazning kengayishida bajargan ishini topaylik:
A=F.l=p.s.l=p. V
Bu yerda F=P.S va S.l=V
Gazning tashqi kuchlarga qarshi ish bajarishi natijasida uning ichki energiyasi kamaydi, ya'ni hajm ortib,molekulalarning orasidagi o`rtacha masofa ham ortadi, bu esa ular orasidagi o`zaro ta'sir energiyasining kamayishiga olib keladi.
Gaz siqilgandaesa tashqi kuchlarning gaz ustida bajargan ishi hisobiga ichki energiya ortadi.
|
| |
MAVZUNI MUSTAHKAMLASH BO'YICHA SAVOLLAR

|
MAVZUNI MUSTAHKAMLASH BO'YICHA SAVOLLAR
|
bet | 57/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniMAVZUNI MUSTAHKAMLASH BO'YICHA SAVOLLAR:
Termodinamika nima?
Ichki energiya nima?
Termodinamikaning I-qonuni qanday ifodalanadi?
Qanday jarayonga adiabatik jarayon deyiladi?
Qaytar jarayon nima?
Qaytmas jarayon nima?
Izojarayonlarni ayting.
Izoxorik jarayon uchun termodinamikaning I-qonuni qanday ifodalanadi?
Izobarik jarayon uchun termodinamikaning I-qonuni qanday ifodalanadi?
Izotermik jarayonda termodinamikaning I-qonuni qanday ifodalanadi?
MAVZU: Termodinamikaning II-qonuni va uning talqini.
Mavzuga doir masalalar ishlash.
REJA: 1. Termodinamikaning II-Qonuni.
2. Ikkinchi tur “perpetuum mobile” .
3.Mavzuga doir masalalar ishlash.
TAYANCH IBORALAR:Termodinamikaning II-qonuni; ikkinchi tur” perpetuum mobile”;
Termodinamikaning birinchi qonuni energiyaning saqlanish va aylanish qonunini ifodalasa-da, termodinamik jarayonning ro'y be-rish yo'nalishini ko'rsata olmaydi. Misol uchun birinchi qonun, issiqlik miqdorining issiq jismdan sovuq jismga o'tish imkoniyati qanday bo'lsa, sovuq jismdan issiq jismga o'tish imkoniyati ham shunday deb ko'rsatadi. Aslida esa tabiatda qandayjarayonlar ro'y berishi mumkin degan savol tug'iladi? Bunga termodinamikaning ikkinchi qonuni javob beradi.
Termodinamikaning ikkinchi qonuni. Bu qonunning bir nechta shakllari mavjud bo'lib, ularning eng soddasi Klauzius ta'rifmi keltiramiz.
Issiqlik miqdori o'z-o'zidan past temperaturali jismdan yuqori temperaturali jismga o'tmaydi.
Amalda cheksiz katta bo'lgan okean suvlaridagi issiqlik miqdori o'z-o'zidan temperarurasi suvnikidan pastroq bolgan jismgagina o'tishi mumkin. Issiqlik miqdorini temperarurasi past jismdan temperaturasi yuqori jismga o'tkazish uchun qo'shimcha ish bajarish kerak. Shu bilan birga, issiqlik miqdori ishga to'la aylanmay, uning bir qismi atrof-muhitni qizdirishga sarflanadi. Shu nuqtayi nazardan ikkinchi qonunning quyidagi Plank ta'rifi ham e'tiborga molik: tabiatda issiqlik miqdori to'Ialigicha ishga aylanadigan jarayon boiishi mumkin emas.
Issiqlik ishga aylanishi uchun isitkich va sovitgich bo'lishi darkor. Barcha issiqlik mashinalarida isitkichdan sovitgichga beriladigan energiyaning bir qismigina foydali ishga aylanadi. Unda issiqlik mashinalarining unumdorligi qanday kattaliklaiga bog'liq va uni oshirish uchun nima qilmoq kerak degan savol tug'iladi. Bu savolga ikkinchi qonunning Karno ta'rifi javob beradi: ideal issiqlik mashinasining foydali ish koeffitsiyenti issiqlik beruvchi va issiqlik oluvchilarning temperaturalari bilangina aniqlanadi.
Termodinamika qonunlari amalda qanday mashinalar yasash mum-kinligi va ularning unumdorligini orttirish uchun nimalarga e'tibor berish zarurligi haqida yo'llanma beradi.
|
| |
Elektr xavfsizligi - Ishlab chiqarish korxonalarida elektr toki keng qo’llaniladi

Elektr xavfsizligi - Ishlab chiqarish korxonalarida elektr toki keng qo’llaniladi.
Shunung uchun elektr xavfsizligiga katta etibor berish kerak. Elektr zanjiri odam tanasi orqali ulanib qolsa yoki odam zanjirning ikki nuqtasiga tegib ketsa odamni tok uradi. Elektr xavfsizlik tadbirlaridan bir nechtasidan aytib o’tish mumkin, bulardan ximoyaviy yerga ulash ximoyasi, nolga ulash ximoyalarini qo’llash, qo’shimcha izolyatsiyani ishlatish, ximoya to’siqlarini qo’llash.
4.1. va 4.2. rasmda yerga ulash va nolga ulash ximoyasi keltirilgan.
4.1 Rasm. Yerga ulash ximoyasini 4.2. Rasm. Nolga ulash ximoyasini
sxemasi sxemasi
Uchastkada konturli yerga ulash sistemasi qabul qilingan
4.3-rasm. 1,2 – yerga ulagichlar, 3-devor, 4-kontur, 5- sim, 6-dastgoh.
|
Yong’in xavfsizligi - Mashinasozlik texnologiyasi

Yong’in xavfsizligi.
Yong’in xavfsizligi imorat sexning o’tga chidamliligiga qarab sanoat kategoriyasini aniqlash.
CH i P 11-2-81 ga asosan loyihalanayotgan inshoot yong’in, portlash, yonib portlash, xavfliligi bo’yicha kategoriyaga kiradi.
Qurilish materiallari yonmaydigan yong’inga chidash bo’yicha inshoot 1- darajalidir.
Birinchi o’t o’chirish vositalariga bo’lgan extiyoj. Loyihalangan bo’limda yong’in o’chish shit va birlamchi o’t o’chirish vositalari mavjud. Bunda 2 dona ognetushitel –OXP-10, va OU-5, 1 dona suvli idish , 1 ta –qumli idish, 2 ta paqir, 2 ta –lom, 1 ta- bolta, 2 ta- bagor.
O’tga qarshi suv taminoti. Loyihalanayotgan sex bo’limda suvni yig’ish , tashish , saqlash va foydalanish muhandislik qurilmasi mavjud. Bo’lim yong’in gidranti, suv hovuzchasi, shlanglar bilan taminlangan.
Aloqa, yong’in signalizatsiya.
Yong’in xavfsizligi asosiy shartlarini taminlash uchun avtomatik vositalar qo’llaniladi. Bo’limda POST-1 xabar beruvchi qurilma qo’llanilgan. 20 m2 maydoni nazorat qila olib, 700 C ishga boshlaydi va 0,7 sekundda xabar beradi. Bundan tashqari DV-1 xabarlatgich sxemasi qo’llanilgan.
4.4. Rasm DV-1 xabarlatgichning sxemasi.
1-xabarlatgichlar; 2-qabul qiluvchi uskuna; 3-yong’in pulti.
5. IQTISODIY QISM
Sarf xarajatlarni aniqlash uchun quyidagi boshlang’ich ma’lumotlar zarur bo’ladi.
|
Yillik ishlab chiqarish dasturi

5.1. Yillik ishlab chiqarish dasturi
"Lyunet ustuni" detalining yillik ishlab chiqarish dasturi – N=2000 dona.
5.2. Asosiy jamg‘armalar xarajatlari
5.2.1. Bino-inshoatlar qiymatini aniqlash
bu erda,
1,3 – bino usti (qo‘shimcha hajmi)ni hisobga oluvchi koeffitsient;
– binoning umumiy maydoni (tashqi o‘lcham bilan),
hB – bino balandligi, hB = 8,5 m;
qB – binoning 1 m3 bahosi, qB = 9610 so‘m
5.2.2. Dastgoh, jihoz va asbob-uskunalar qiymati.
1. Dastgohlar qiymati ularning soni, preyskurant bahosi, transport xarajatlari, montaj va sozlash xarajatlaridan kelib chiqib hisoblanadi. Dastgoxlar uchun umumiy harajatlar 56100000 so’m.
2. Asbob-uskuna va moslamalar qiymati:
Ularning qiymati dastgohlar balans qiymatining 15% ga teng deb olinadi:
3. Ishlab chiqarish inventarlari qiymati:
Ishlab chiqarish inventarlari qiymati dastgohlar balans qiymatining 1,5% ga teng deb olinadi:
5.2-jadval
|
Ko‘rsatkichlar nomi
|
Boshlang‘ich (balans) qiymat, so‘m
|
Umumiy amortizatsiya me’yori, %
|
Yillik amortizatsiya miqdori, so‘m
|
Bino-inshoatlar
|
23 192 005
|
3,3%
|
773 066,84
|
Dastgohlar
|
56 100 000
|
10,0%
|
5 610 000,00
|
Asbob-uskunalar, moslamalar
|
8 415 000
|
20,0%
|
1 683 000,00
|
Ishlab chiqarish inventarlari
|
841 500
|
8,3%
|
70 125,00
|
|
|
Nazorat moslamasini bayoni va hisobi

|
Nazorat moslamasini bayoni va hisobi
|
bet | 15/21 | Sana | 18.06.2021 | Hajmi | 7,42 Mb. | | #15108 |
3.2 Nazorat moslamasini bayoni va hisobi.
Nazorat moslamalari detal o’lchamlarining aniqliklarini va detalni tayyorlashga qoyiladigan talablarni tekshirish ucun xizmat qiladi.Detalga qo’yilgan texnik talablarga asosan nazorat moslamasini hisoblash va loyixalash zarur .Nazorat moslamasida tekshirilayotgan detalni bazalash uchun o’rnatish bo’g’inlari ,indikator,shtangensirkul,kalibr yoki boshqa o’lchash asboblari uchunxarakatlanmaydigan yoki xarakatlanadigan ustunlar, zarur bo’lsa qisish vositalari,xar-xil uzatib berish detallaridan foydalanish ko’zda tutilgan bo’lisi kerak.Detalimizni teshik yuzalarini o’lchashda biz kalibrlardan foydalanamiz va loyixalaymiz.
Teshiklarni nazorat qiluvchi kalibr hisobi. Ø36H7
Bizga berilgan detalimizning teshiklarini nazorat qilish uchun ularning o’lchovchi kalibr asbobidan foydalanimiz.Teshik sistemasi uchun ruxsat etilgan chetlanishlar :
ES= mkm
EJ=0 GOST 25 347-82 (St.SEV 144-75) ga asosan u holda teshik diametrlari quyidagi ko’rinishda bo’ladi:
D mm
D mm
Kalibrning dopuskini va chetlanishlarni aniqlaymiz:
Z=4
Y=3 st.SEV 157-75
H=5 jadval.1127-bet.232 16
Tekshirilayotgan detalimiz va kalibr dopusklarini maydoni joylashish sxemasi.
|
| |
- Vertikal frezalash operatsiyasi

030- Vertikal frezalash operatsiyasi.
Donaviy kalkulyasion vaqt Td.k. o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
([8], 24-bet.)
bu erda, Ta - asosiy vaqt,
Tyo - yordamchi vaqt,
([8], 18-bet.)
to’r - zagotovkani o‘rnatish uchun sarflanadigan vaqt; to’t. – o’tishlar orasidagi vaqt; to‘l - detalni o‘lchash uchun sarflanadigan vaqt;
to’r=1,4 min ([8], 74-bet, karta 9.)
to’t.=0.6 min ([8], karta 20.)
to‘l= 0.6 min ([8], 207-bet, karta 43.)
Qo‘shimcha vaqtni to‘g‘rilash koeffitsienti o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida KTB=1 ([8], 54-bet).
aabs=4%
aotl=4% ([8], karta 46.)
035-Radial parmalash operatsiyasi.
Donaviy kalkulyasion vaqt Td.k. o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
([8], 24-bet.)
bu erda, Ta - asosiy vaqt,
Tyo - yordamchi vaqt,
([8], 18-bet.)
to’r - zagotovkani o‘rnatish uchun sarflanadigan vaqt; to’t. – o’tishlar orasidagi vaqt; to‘l - detalni o‘lchash uchun sarflanadigan vaqt;
to’r=0,5 min ([8], 96-bet, karta 16.)
to’t.=0,06 min ([8], karta 20.)
to‘l= 0.2 min ([8], 207-bet, karta 43.)
Qo‘shimcha vaqtni to‘g‘rilash koeffitsienti o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida KTB=1 ([8], 54-bet).
aabs=4%
aotl=4% ([8], karta 46.)
040- Jilvirlash operatsiyasi.
Donaviy kalkulyasion vaqt Td.k. o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
([8], 24-bet.)
bu erda, Ta - asosiy vaqt,
Tyo - yordamchi vaqt,
([8], 18-bet.)
to’r - zagotovkani o‘rnatish uchun sarflanadigan vaqt; to’t. – o’tishlar orasidagi vaqt; to‘l - detalni o‘lchash uchun sarflanadigan vaqt;
to’r=0,36 min ([8], 54-bet, karta 2.)
to’t.=0,6 min ([8], karta 36.)
to‘l= 0.12 min ([8], 207-bet, karta 43.)
Qo‘shimcha vaqtni to‘g‘rilash koeffitsienti o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida KTB=1 ([8], 54-bet).
aabs=4%
aotl=4% ([8], karta 46.)
045- Doiraviy ichki jilvirlash operatsiyasi.
Donaviy kalkulyasion vaqt Td.k. o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
([8], 24-bet.)
bu erda, Ta - asosiy vaqt,
Tyo - yordamchi vaqt,
([8], 18-bet.)
to’r - zagotovkani o‘rnatish uchun sarflanadigan vaqt; to’t. – o’tishlar orasidagi vaqt; to‘l - detalni o‘lchash uchun sarflanadigan vaqt;
to’r=0,36 min ([8], 54-bet, karta 2.)
to’t.=0,3 min ([8], karta 36.)
to‘l= 0.06 min ([8], 207-bet, karta 43.)
Qo‘shimcha vaqtni to‘g‘rilash koeffitsienti o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida KTB=1 ([8], 54-bet).
aabs=4%
aotl=4% ([8], karta 46.)
|
JAMI
  
88 548 505 - Mashinasozlik texnologiyasi

JAMI
|
88 548 505
|
9,2%
|
8 136 191,84
|
5.3 Asosiy fondlarning tarkibi va tuzilishi
Asosiy fondlarning balans qiymatlari, amortizatsiya koeffitsientlari va miqdori 5.2-jadvalda keltirilgan.
5.3.1 Material sarfi hisobi
Asosiy ishlab chiqarish uchun zarur xom-ashyo - zagotovka uchun sarf xarajatlar quyidagicha hisoblanadi:
YOrdamchi material sarfi
5.4 Ishchilarning ish haqi fondi hisobi
Mukofot puli asosiy va yordamchi ishchilar uchun oylik ish haqining mos ravishda 35% va 25% ulushiga teng. Barcha ishchilar uchun yagona ijtimoiy sug‘urta to‘lovi 25%. Asosiy va yordamchi ishchilar soni tashkillash bo‘limida hisoblangan (q. 5.3-bo‘lim).
Asosiy ishchilarning ish haqi fondi quyidagicha xisoblanadi:
bu erda,
Ts-5 razryadli ishchining soatbay ish haqi, Ts=3523,81 so‘m/soat;
Jami ish haqi: 14183335,25 so‘m.
Jami mukofot puli: 4964167,34 so‘m.
Jami yagona ijtimoiy to‘lov: 4964167,34 so‘m.
Asosiy ishchilarning jami ish haqi fondi: 24111669,93 so‘m.
Yordamchi ishchilarning yillik ish haqlari, YAIS va mukofot tulovlari 5.3-jadvalda aks ettirilgan:
|
Adiabatik jarayon - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 56/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniAdiabatik jarayon. Adiabatik jarayon deb, shunday jarayonga aytiladiki, bunda sistema issiqlik ko'rinishida energiya olmaydi ham, energiya bermaydi ham. Boshqacha qilib aytganda, adiabatik jarayonda Q = 0.
Sunday jarayonni amalga oshirish uchun gazni adiabatik idishga, ya'ni o'zi orqali issiqlik oqimi o'tkazmaydigan idishga kiritish lozim. Termodinamikaning birinchi qonuniga ko'ra adibatik jarayonda:
Adiabatik silindrga kiritilgan gaz kengayadi, deb faraz qilaylik. Bunda gaz sistemaning ichki energiyasi hisobiga ish bajaradi. Binobarin,bu holda gazningtemperaturasi pasayadi. Buni molekular-kinetik nazariya nuqtayi nazaridan tushuntirish oson.
Porshen idish devorlariga nisbatan yuqoriga v tezlik bilan harakatlanadi, deylik. Porshen ortidan devorlarga nisbatan сtezlik bilan k molekula harakatlanadi (c > v). Porshenga nisbatan bu molekulaning tezligi c — v. Molekula porshenni „quvib yetib", elastik urilish ro'y bergandan keyin uning tezligi с — v bo'ladi (vaholanki, bunda molekula pastga harakatlana boshlaydi va uning idish devorlariga nisbatan tezligi с— 2v bo'ladi). Shunday qilib, porshen bilan to'qnashgan hamma molekulalarning tezligi kamayadi. Bu esa molekulalar harakati o'rtacha kvadratik tezligining kamayishiga, binobarin, temperaturaning pasayishiga olib keladi.
a rasmda gazning izotermik va adiabatik jarayonlarda kengayish grafigi keltirilgan. Adiabata izotermadan pastroqda o'tadi. Bu adiabatik jarayonda gaz bosimining uning kengayishi va sovishi hisobiga pasayishi bilan tushuntiriladi. Binobarin, adiabatik kengayishda gaz izotermik kengayishidagiga qaraganda kamroq ish bajaradi. Shu ishni hisoblab chiqamiz. Adiabatik jarayonda Q = 0. Binobarin, AQ = ∆U, ichki energiya o'zgarishi esa ∆U = (T1- T2 ). Shuning uchun
Gazniadiabatiksiqqanimizdabosimizotermiksiqqandagigaqaragandatezortadi, bosimningbundaytezortishifaqatsiqishbilanemas, balkigazningqizishibilanhambog'liq. Demak, adiabatiksiqishdatashqikuchlarbajarganishizotermiksiqishdagigaqaragandakattaroqbo'ladi.
|
| |
- Vertikal frezalash operatsiyasi

020- Vertikal frezalash operatsiyasi.
Donaviy kalkulyasion vaqt Td.k. o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
([8], 24-bet.)
bu erda, Ta - asosiy vaqt,
Tyo - yordamchi vaqt,
([8], 18-bet.)
to’r - zagotovkani o‘rnatish uchun sarflanadigan vaqt; to’t. – o’tishlar orasidagi vaqt; to‘l - detalni o‘lchash uchun sarflanadigan vaqt;
to’r=1,4 min ([8], 74-bet, karta 9.)
to’t.=0.6 min ([8], karta 20.)
to‘l= 0.6 min ([8], 207-bet, karta 43.)
Qo‘shimcha vaqtni to‘g‘rilash koeffitsienti o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida KTB=1 ([8], 54-bet).
aabs=4%
aotl=4% ([8], karta 46.)
025-Radial parmalash operatsiyasi.
Donaviy kalkulyasion vaqt Td.k. o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
([8], 24-bet.)
bu erda, Ta - asosiy vaqt,
Tyo - yordamchi vaqt,
([8], 18-bet.)
to’r - zagotovkani o‘rnatish uchun sarflanadigan vaqt; to’t. – o’tishlar orasidagi vaqt; to‘l - detalni o‘lchash uchun sarflanadigan vaqt;
to’r=0,5 min ([8], 96-bet, karta 16.)
to’t.=0,18 min ([8], karta 20.)
to‘l= 0.2 min ([8], 207-bet, karta 43.)
Qo‘shimcha vaqtni to‘g‘rilash koeffitsienti o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida KTB=1 ([8], 54-bet).
aabs=4%
aotl=4% ([8], karta 46.)
|
Sarflangan texnik vaqt me’yorini aniqlash

2.5. Sarflangan texnik vaqt me’yorini aniqlash
Texnik vaqtni me’yorlash seriyali va yalpi ishlab chiqarish sharoitlarida hisobiy analitik usul yordamida topiladi. Bizning holatga ko‘ra ishlab chiqarish – o’rta seriyali. Partiyadagi detallar soni - 118 dona.
005-Vertikal frezalash
Donaviy kalkulyasion vaqt Td.k. o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
([8], 24-bet.)
bu erda, Ta - asosiy vaqt,
Tyo - yordamchi vaqt,
([8], 18-bet.)
to’r - zagotovkani o‘rnatish uchun sarflanadigan vaqt; to’t. – o’tishlar orasidagi vaqt; to‘l - detalni o‘lchash uchun sarflanadigan vaqt;
to’r=0.7 min ([8], 74-bet, karta 9.)
to’t.=0.6 min ([8], karta 20.)
to‘l= 0.6 min ([8], 207-bet, karta 43.)
Qo‘shimcha vaqtni to‘g‘rilash koeffitsienti o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida KTB=1 ([8], 54-bet).
aabs=4%
aotl=4% ([8], karta 46.)
|
- Vertikal frezalash operatsiyasi

010- Vertikal frezalash operatsiyasi.
Donaviy kalkulyasion vaqt Td.k. o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
([8], 24-bet.)
bu erda, Ta - asosiy vaqt,
Tyo - yordamchi vaqt,
([8], 18-bet.)
to’r - zagotovkani o‘rnatish uchun sarflanadigan vaqt; to’t. – o’tishlar orasidagi vaqt; to‘l - detalni o‘lchash uchun sarflanadigan vaqt;
to’r=1,4 min ([8], 74-bet, karta 9.)
to’t.=1.2 min ([8], karta 20.)
to‘l= 0.12 min ([8], 207-bet, karta 43.)
Qo‘shimcha vaqtni to‘g‘rilash koeffitsienti o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida KTB=1 ([8], 54-bet).
aabs=4%
aotl=4% ([8], karta 46.)
015- Kordinatali kengaytirish operatsiyasi
Donaviy kalkulyasion vaqt Td.k. o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
([8], 24-bet.)
bu erda, Ta - asosiy vaqt,
Tyo - yordamchi vaqt,
([8], 18-bet.)
to’r - zagotovkani o‘rnatish uchun sarflanadigan vaqt; to’t. – o’tishlar orasidagi vaqt; to‘l - detalni o‘lchash uchun sarflanadigan vaqt;
to’r=0,32 min ([8], 56-bet, karta 2.)
to’t.=0.41 min ([8], karta 20.)
to‘l= 0.28 min ([8], 207-bet, karta 43.)
Qo‘shimcha vaqtni to‘g‘rilash koeffitsienti o‘rta seriyali ishlab chiqarish sharoitida KTB=1 ([8], 54-bet).
aabs=4%
aotl=4% ([8], karta 46.)
|
Izoxorik jarayon - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 55/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniIzoxorik jarayon. Silindrda qo'zg'almas porshen ostiga ideal gaz qamalgan deylik. Silindrni qizdiramiz va gazgabiror Qv issiqlik miqdori beramiz. Hajm o'zgarmas bo'lganda qizdirish jarayoni izoxorik jarayon deyiladi. Porshen qo'zg'almas qilib mahkamlab qo'yilgani uchun gaz tashqi kuchlar ustida ish bajara olmaydi. Shuning uchun birinchi qonunga ko'ra, gazga berilgan hamma energiya (issiqlik shaklida) ichki energiyaga aylanadi va gazning temperaturasi ko'tariladi: Qv = ∆U(V indeks issiqlik miqdori o'zgarmas hajmda turgan gazga berilganini bildiradi).
Shunday qilib, izoxorik jarayonda sistemaga berilgan issiqlik miqdorining hammasi sistema ichki energiyasining ortishiga ketadi.
I zobarik jarayon. Bosim o'zgarmas bo'lganda gazning bir holatdan boshqa holatga o'tish jarayoni izobarik jarayon deyiladi. Izobarik jarayonni amalga oshirish uchun porshenli silindrga gaz qamaymiz. Porshen silindr ichida erkin harakatlana oladi.
Gaz qizdirilganda unga issiqlik ko'rinishida Qpenergiya uzatiladi. Termodi-
namikaning birinchi qonuniga ko'ra, bu energiya qisman sistemaning ichki energiyasiga o'tadi, qisman esa porshenni ∆h balandlikka ko'tarishga sarflanadi:
Shunday qilib, izobarik jarayonda gazga beriladigan issiqlik miqdorining bir qismi gaz ichki energiyasining ortishiga, bir qismi gazning ish bajarishiga ketadi.
Izobarik jarayonda gaz bajaradigan ishni topamiz. Gazning bosimi o'zgar-mas bo'lgani tufayli, porshenga bosim kuchi ham o'zgarmas bo'ladi:
F = pS. Binobarin, Ap= p • S∆h. Formuladagi S∆h ko'paytma gaz hajmining o'z-garishiga teng. Shuning uchun
Jarayongrafigidabuishizobaravaizoxoraningboshlang'ichvaoxirginuq-talaridanhosilbo'lganto'g'rito'rtburchakningyuzibilantasvirlanadi.
Izotermik jarayon. Temperatura o'zgarmas bo'lganda gazning bir ho-latdan boshqa holatga o'tish jarayoni izotermik jarayon deyiladi. Izotermik jarayonni amalga oshirish uchun, yengil harakatlanuvchi porshenli silindrda turgan gazni termostatga joylashtiramiz. Termostat shunday qurilmaki, unda tashqi energiya hisobiga temperatura o'zgarmas saqlanadi.
Gazni asta-sekin siqamiz. Bunda biz — ATish bajaramiz. Termodinamikaning birinchi qonuniga ko'ra bu ish termostatga gaz beradigan issiqlik miqdoriga teng bo'ladi:
Agar gaz bu sharoitda kengaysa, u+ATish bajaradi, temperaturasi pasaymasligi uchun u termostatdan bajarilgan ishga teng bo'lgan — Q issiqlik miqdori oladi.
Shunday qilib, izotermik jarayonda gazga berilayotgan issiqlik miqdori butunlay gazning kengayish ishiga aylanadi.
Izotermik kengayishda gaz bajargan ish pV diagrammada izoterma bilan chegaralangan shtrixlangan shaklning yuzi bilan tasvirlanadi.
|
| |
Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi yo‘nalishi talabalari uchun

|
Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi yo‘nalishi talabalari uchun
|
bet | 1/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #245996 |
Bog'liq KURS ISHI TAYYORLASH O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TALIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI NAMANGAN DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI TASVIRIY SAN’AT VA MUHANDISLIK GRAFIKASI YO‘NALISHI TALABALARI UCHUN “Tasviriy san’at tarixi” fanidan KURS ISHI bajarish bo‘yicha TAqdimot
KURS ISHINING MAQOMI
- Kurs ishi tanlangan mavzu bo’yicha natijalarni umumiy yaxlitlikka ega ilmiy va amaliy fikrlarni aks ettiruvchi loyihaviy ishdir.
- Kurs ishida faniga doir masalalarni aks ettirishga mos kelishi kerak. Kurs ishi mavzusi dolzarb va talaba tanlagan mavzu bo’yicha aniq ilmiy, ilmiy-amaliy masalalarni hal qilishga qaratilgan bo’lishi kerak.
- Himoyaga tadqiqot xulosalari va tavsiya qilingan ishlanmalar talaba tomonidan nazariy jihatdan to’liq asoslanganligi yaqqol ko’rinadigan darajada bo’lgan kurs ishi taqdim etiladi.
- Talaba tomonidan bajarilgan kurs ishining ilmiy va ilmiy-amaliy darajasi ta’lim dasturiga javob berishi shart.
KURS ISHINI HIMOYA QILISHGA QUYIDAGI UMUMIY TALABLAR QO’YILADI:
- O‘rganilayotgan muammo bo’yicha mavjud adabiyotlarni chuqur tahlil qilish;
- Kurs ishida ijodiy ish va rasm (jadvallar)ni muayyan tizimga keltirilgan holda rasmiylashtirish;
- Kurs ishi bo’yicha to’plangan materiallarni tanqidiy o’rganish;
- Taklif va tavsiyalarning asoslab berilishi;
- Talaba tomonidan fikrning ketma-ketlikda, muayyan izchillikda bayon qilinishi;
- Qo’yilgan talablar bo’yicha kurs ishining rasmiylashtirilishi.
KURS ISHINI BAJARISH MUAYYAN BOSQICHLARDAN IBORAT
BO’LADI:
- Kurs ishi mavzusini tanlash va rejani tasdiqlatish .
- Kurs ishi mavzusi bo’yicha ilmiy adabiyotlar va boshqa materiallarni to’plash .
- Kurs ishini rasmiylashtirishga qo’yiladigan talablarni o’rganish .
- Kurs ishini elektron yozib, bosma variantda nashr ettirish .
- Kurs ishi bo’yicha ilmiy rahbardan yozma xulosa olish .
- Kurs ishini himoya qilish (taqdimot shaklida-power point dasturi yordamida) .
|
| |
Elektrotexnika fakulteti ee yo’nalishi

|
Elektrotexnika fakulteti ee yo’nalishi
|
bet | 1/7 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 17,99 Kb. | | #267345 |
Bog'liq Bino va xonalarni yong\'in portlash havfi bo\'yicha kategoriyalash-fayllar.org
Bino va xonalarni yong'in portlash havfi bo'yicha kategoriyalash
Elektrotexnika Elektrotexnika fakulteti EE yo’nalishi 2-kurs S-71-21-guruh talabasi Shodiyev Sanjarning Elektr xavfsizligi asoslari fanidan tayyorlagan MUSTAQIL ISHI Bino va xonalarni yong'in portlash xavfi bo'yicha kategoriyalash Reja:
Bino va xonalarni yong'in portlash xavfi bo'yicha kategoriyalash
Ishlab chiqarish jarayonidagi yong’in xavfini tahlil qilish.
Yong’in uzluksizligi va haroratining o’zgarishi.
Ishlab chgaqarish bino va qurilmalarini loyihalashda ko`zda tutilgan yong`inga qarshi tadbirlar, eng avvalo, ishlab chiqarish jarayonining yong`in jihatidan xavflilik darajasiga bog`liq bo`ladi. qM va q, I-M-2.72 "Sanoat korxonalarining ishlab chiqarish binolari". Loyihalash me'yorlariga muvofiq, ishlab chiqarishlar yong`in jihatidan xavflilik darajasiga ko`ra oltita toifaga bo`linadi.
Ishlab chgaqarish bino va qurilmalarini loyihalashda ko`zda tutilgan yong`inga qarshi tadbirlar, eng avvalo, ishlab chiqarish jarayonining yong`in jihatidan xavflilik darajasiga bog`liq bo`ladi. qM va q, I-M-2.72 "Sanoat korxonalarining ishlab chiqarish binolari". Loyihalash me'yorlariga muvofiq, ishlab chiqarishlar yong`in jihatidan xavflilik darajasiga ko`ra oltita toifaga bo`linadi.
A toifaga bug`larning chaqnash qarorati 28° va undan past bo`lgan juda ko`p suyuqliklar yoki pastki portlash chegarasi qavo hajmiga nisbatan 10% va undan kam bo`lgan yonuvchi gazlar ishlatiladigan ishlab chiqarish binolari kiradi. Bu toifaga benzin, kalsiy karbid saqlanadigan omborlar, shuningdek, bug`ining chaqnash harorati 28-61° va pastki portlash chegarasi 10% dan yuqori bo`lgan oson alangalanuvchi suyuqliklar hamda gazlar ishlatiladigan ishlab chiqarishlar kiradi, Bunday ishlab chiqarishlarga pichan uni tayyorlanadigan va tashiladigan sexlar, tegirmon hamda juvozxonalarning ajratish va to`yish bo`linmalari, elektrostansiyalar yoki qozonxonalarnint mazut xo`jaligi, ammiak bilan sovitish qurilmalarining apparat va mashina bo`lishlari kiradi.
|
| |
Fakulteti kurs ishi mavzu

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
FAN VA TEXNOLOGIYALAR UNIVERSITETI
“
MOLIYA” FAKULTETI
KURS ISHI
MAVZU: “Kapitalning jalb qilish usullari manbalari takomillashtirish yo’llari”
Bajardi _____ guruh talabasi __________________
Rahbar “Moliya va moliyaviy texnologiyalar” kafedrasi __________
__________________________ __________
(imzo)
TOSHKENT - 2024
Maxfiy ma'lumotlar - Mavzu: Maxfiy ma’lumotlar sirlarini turlari va maxfiylk daraalari buyicha tasniflash. Sirlarni...

|
Mavzu: Maxfiy ma’lumotlar sirlarini turlari va maxfiylk daraalari buyicha tasniflash. Sirlarni turlari xususiyatlari. Umumiy ma'lumot
|
bet | 13/14 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 72,2 Kb. | | #103242 |
Bog'liq Mavzu Maxfiy ma’lumotlar sirlarini turlari va maxfiylk daraalarMaxfiy ma'lumotlar - bu elektron yoki qog'oz shaklidagi hujjatlar (shaxsiy ma'lumotlar), ularning mazmuni faqat ma'lum bir guruh odamlari uchun mavjud bo'lib, uni uchinchi shaxslarga berish Rossiya Federatsiyasi qonunchiligini qo'pol ravishda buzish hisoblanadi.
Maxfiy ma'lumotlar Tijorat, harbiy, bank, rasmiy yoki davlat siridir. Qoida tariqasida, maxfiy ma'lumotlar maxsus kategoriya bo'lishi mumkin va tijorat sirlariga tegishli.
Bugungi kunda maxfiy ma'lumotlarning bir nechta asosiy toifalari mavjud, ularning har biri o'z toifasiga kiradi:
1. Ilmiy-texnik... Bu erda biz yangi g'oyalar, kashfiyotlar, patentlar, original nou-xaular, ishlab chiqarishni zamonaviy tashkil etish usullari, ilgari noma'lum va ilg'or texnologiyalarni joriy etish bo'yicha ratsionalizatorlik takliflari, yangi turdagi mahsulotlarning paydo bo'lishi, raqobatbardoshlikni tahlil qilishning noyob usullari, kirish imkoniyatini ochadigan kodlar va parollar haqida gaplashamiz. maxfiy ma'lumotlarga, shuningdek noyob dasturlarga.
Ishlab chiqarish. Ushbu toifaga ishlab chiqarish sohasidagi yangi texnologiyalar, tasniflangan dizayn ma'lumotlari, diagramma va chizmalar, materiallar to'g'risidagi ma'lumotlar, mahsulotni bozorga chiqarilishining rejalashtirilgan vaqti, yangi mahsulotlarni chiqarish rejalari, tovarlarni ishlab chiqarish retseptlari, yangi ishlab chiqarishga keyingi investitsiyalar rejalari va boshqalar kiradi.
3. Moliyaviy... Moliyaviy xarakterga ega bo'lgan maxfiy ma'lumotlar kompaniya foydasining haqiqiy hajmini, ishlab chiqarish (yoki mahsulot) tannarxini, bank yoki savdo operatsiyalarini, narx siyosatini shakllantirish mexanizmini, to'lov qobiliyati darajasini va boshqalarni o'z ichiga oladi.
4. Biznes.
Bu erda biz quyidagi ma'lumotlar - bozorning boshqa ishtirokchilari bilan shartnomalar tuzish shartlari, ichki tashkiliy tizim, yaqin kelajakda reklama kampaniyasini rejalashtirish, raqobatdosh kompaniyalar va etkazib beruvchilar to'g'risida ma'lumotlar, kompaniya xodimlari va biznes sheriklari bilan muzokaralar jarayoni, tijorat yozishmalar haqidagi ma'lumotlar va boshqalar. Keyinchalik.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: Maxfiy ma’lumotlar sirlarini turlari va maxfiylk daraalari buyicha tasniflash. Sirlarni turlari xususiyatlari. Umumiy ma'lumot
|
Absorbsiya jarayonining fizik asoslari

Absorbsiya jarayonining fizik asoslari
Gaz faza suyuqlik bilan o’zaro ta’siri natijasida ikkita faza (Ф=2) va uchta komponent, ya’ni tarqaluvchi modda va ikkita modda tashuvchi (K=3) lardan iborat sistema hosil bo’ladi.
Fazalar qoidasiga binoan, bunday sistema 3 ta erkinlik darajasiga ega:
Sistemadagi fazaviy muvozanatni belgilovchi asosiy uchta parametrlar quyidagilardir: bosim, temperatura va konsentratsiya. Demak, “gaz–suyuqlik” sistemada ikkala fazaning bosimi p, temperaturasi t va konsentratsiyasi x o’zgarishi mumkin. Absorbsiya jarayoni o’zgarmas bosim va temperaturada borayotgan bo’lsa, bir fazada tarqalayotgan moddaning har bir konsentratsiyasiga ikkinchi fazadagi aniq konsentratsiya to’g’ri keladi.
O’zgarmas temperatura (t =const) va umumiy bosimli sharoitda muvozanat konsentratsiyalari orasidagi bog’liqlik Genri qonuni bilan ifodalanadi. Bu qonunga binoan, biror temperaturada eritmadagi eritma ustidagi gaz parsial bosimi, uning mol ulushiga to’g’ri proporsionaldir:
(9.1)
bu yerda: p muvozanat holatidagi eritmada x konsentratsiyali yutilayotgan gazning parsial bosimi; E – Genri konstantasi.
Genri konstantasi absorbtiv va absorbentlarning xossalariga, hamda temperaturaga bog’liq bo’ladi:
(9.2)
bu yerda q – gazning erish issiqligi, kJ/kmol; R – 8,325 kJ/(kmol·K) – universal gaz doimiysi; T – absolyut temperatura, K; C – yutayotgan suyuqlik va gazlarning tabiatiga bog’liq bo’lgan o’zgarmas kattalik.
(2) tenglamadan ko’rinib turibdiki, temperatura ortishi bilan gazning suyuqlikda erishi kamayadi.
Dalton qonuniga binoan, gaz aralashmasidagi komponentning parsial bosimi, ushbu komponent mol ulushining umumiy bosimga ko’paytirilganiga tengdir, ya’ni:
va (9.3)
bu yerda: P – gaz aralashmasining umumiy bosimi; y – tarqalayotgan moddaning aralashmadagi konsentratsiyasi; mol ulushi.
(1) va (3) tenglamalarni taqqoslab, quyidagi ifodaga kelamiz:
yoki fazaviy muvozanat konstantasi E/P ni m orqali belgilab, quyidagi ifodani olamiz:
(9.4)
(4) tenglama, gaz aralashmasi va suyuqlikda tarqalayotgan moddalarning muvozanat konsentratsiyalari orasidagi bog’liqlik to’g’ri chiziq bilan ifodalanishini ko’rsatadi. Ushbu chiziq koordinata boshidan o’tadi va uning qiyalik burchagi tangensi m ga teng. Qiyalik burchak tangensi temperatura va bosimga bog’liq. 9.1-rasmdan ko’rinib turibdiki, bosim oshishi va temperatura kamayishi bilan gazning suyuqlikda eruvchanligi ortadi (m esa kamayadi).
Suyuqlik bilan gazlar aralashmasi muvozanat holatida bo’lganida, aralashma gaz komponentining har biri Genri qonuniga bo’ysunadi.
Absorbsiya jarayoni nisbiy mol konsentratsiyalarda ham hisoblanishi mumkin. Bunda, gaz fazasining suyuqlikdagi kichik konsentratsiyalari x da Genri qonuni ushbu ko’rinishda yoziladi:
Shuni alhohida ta’kidlash kerakki, o’ta suyultirilgan eritmalar, hamda suyuqlikning o’zaro muvozanat holati Genri qonuniga bo’ysunmaydi, chunki fazalarning muvozanat konsentratsiyalari orasidagi bog’liqlik egri chiziq bilan ifodalanadi.
|
Absorberlar konstruksiyalari

|
Absorberlar konstruksiyalari
|
bet | 33/66 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #145290 |
Bog'liq TasdiqlaymanAbsorberlar konstruksiyalari.
Absorbsiya jarayoni fazalarni ajratuvchi yuzada sodir bo’ladi. Shuning uchun ham, suyuqlik va gaz fazalar to’qnashuvda bo’ladigan absorberlar yuzasi iloji boricha katta bo’lishi kerak. Massa almashinish yuzalarini tashkil etish va loyihalash bo’yicha absorberlar 4 guruhga bo’linadi.
Sirtiy absorberlarda harakatlanayotgan suyuqlik ustiga gaz uzatiladi. Bunday qurilmalarda suyuqlik tezligi juda kichik va to’qnashuv yuzasi kam bo’lgani uchun bir nechta qurilma ketma – ket qilib o’rnatiladi.
Suyuqlik va gaz qarama – qarshi yo’nalishda harakatlantiriladi. Gorizontal trubalardan tashkil topgan yuvilib turuvchi absorberlarda trubalar ichida – suyuqlik oqib o’tsa, unga teskari yo’nalishda gaz harakat qiladi. Trubalar ichidagi suyuqlik sathi ostona yordamida bir xil balandlikda ushlab turiladi.
Yupqa qatlamli absorberlar ixcham va yuqori samaralidir. bu absorberlarda fazalarning to’qnashish yuzasi oqib tushayotgan suyuqlik yupqa qatlami yordamida hosil bo’ladi. Yupqa qatlamli qurilmalar guruhiga trubali, list – nasadkali, ko’tariladigan qatlamli absorberlar kiradi.
Trubali absorberlarda suyuqlik vertikal trubalarning tashqi yuzasidan pastga qarab oqib tushsa, gaz faza esa qarama – qarshi yo’nalishda yuqoriga qarab harakatlanadi. Qolgan turdagi absorberlarda ham fazalarning harakat yo’nalishi trubali absorberlarnikiga o’xshashdir.
Trubali absorberlar tuzilishiga qarab qobiq – trubali issiqlik almashinish qurilmasiga o’xshaydi. Qurilmadan hosil bo’lgan issiqlikni ajratib olish uchun trubalar ichiga suv yoki boshqa sovuqlik eltkich yuboriladi.
Nasadkali absorberlar. Turli shaklli qattiq nasadkalar bilan to’ldirilgan vertikal silindrsimon kolonalarning tuzilishi soda, ixcham va yuqori samarador bo’lgani uchun sanoatda ko’p ishlatiladi. Odatda, nasadkalar qatlami teshikli panjaralarga joylashtiriladi. Gaz faza teshikli panjara ostiga yuboriladi va undan o’tib, qatlam orqali yuqoriga qarab harakatlanadi.
Suyuqlik faza absorberning yuqori qismidan taqsimlash moslamasi yordamida purkaladi va nasadka qatlamida gaz fazasi bilan o’zaro ta’sir etadi. Qurilma samarali ishlashi uchun suyuq faza bir tekisda purkalishi va taqsimlanishi zarur. Bu turdagi absorberlarda nasadkalar ham suyuqlikni bir me’yorda taqsimlashga salmoqli hisssa qo’shadi. Nasadkalar quyidagi talablarga javob berishi kerak: katta solishtirma yuziga ega bo’lishi; gaz oqimiga ko’rsatadigan gidravlik qarshiligi kichik bo’lishi; ishchi suyuqlik bilan yaxshi ho’llanishi; absorber ko’ndalang kesim yuzasi bo’ylab suyuqlikni bir tekisda taqsimlashi; ikkala faza ta’siri ostida yemirilmaydigan bo’lishi; yengil va arzon bo’lishi kerak.
|
| |
Massa berishning asosiy qonuni

|
Massa berishning asosiy qonuni
|
bet | 26/66 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #145290 |
Bog'liq TasdiqlaymanMassa berishning asosiy qonuni. Ushbu qonun qattiq jismlar erishini o’rganish paytida rus olimi Shukarev tomonidan aniqlangan. Bu qonunga binoan, fazalarni Ajratib turuvchi yuzadan biror faza yodrasiga yoki teskari yo’nalishda massa berish yo’li bilan o’tgan modda miqdori fazalar konsentratsiyasi farqiga fazaga va jarayon davomiyligiga to’g’ri proporsionaldir.
Diffuzion chegaraviy qatlam nazariyasiga asosan tarqaluvchi modda suyuqlik oqimi yadrosidan fazalarni ajratuvchi yuzaga suyuqlik konvektiv oqimlari va molekulyar diffuziya yo’li bilan o’tadi. Ko’rilayotgan sistemada oqim yadrosi va chegaraviy diffuzion qatlamlar bor (8.4-rasm). Faza yadrosida moddaning tarqalishi asosan suyuqlik yoki gaz oqimi bilan amalga oshiriladi. Oqimlarning turbulent harakati davrida tarqaluvchi modda konsentratsiyasi o’zgarmas bo’ladi. Chegaraviy diffuzion qatlamga yaqinlashgan sari moddaning turbulent tarqalishi kamayadi va molekulyar diffuziya hisobiga massa berish ulushi ortadi.
Bunda, tarqaluvchi moddaning konsentratsiya gradiyenti hosil bo’ladi va fazalarni ajratuvchi chegaraga yaqinlashib borgan sari, uning qiymati oshib boradi. Shunday qilib, chegaraviy diffuzion qatlam atrofi – bu konsentratsiya gradiyenti hosil bo’lishi va o’sishi sohasidir. Undan tashqari bu yer – umumiy massa o’tkazishga molekulyar diffuziya tezligining ta’siri ko’payadigan sohadir.
G fazadan L fazaga tarqalayotgan modda miqdori M bo’lsin. Agar, fazalar yadrosidagi moddalar konsentratsiyasini yf va xf deb, fazalarni Ajratib turuvchi yuzadagi konsentratsiyalarni esa - yч va хч deb belgilasak, unda massa berish jarayonida o’tgan modda miqdorlarini quyidagi tenglamalardan aniqlash mumkin:
(17)
bu yerda, βy, βx – konvektiv va molekulyar oqimlar bilan modda uzatilishini xarakterlovchi massa berish koeffitsientlari: yч = yM va хч = хМ deb qabul qilinadi.
Massa berish koeffitsientining o’lchov birligi quyidagicha:
Massa berish koeffitsienti vaqt birligida jarayonni harakatga keltiruvchi kuchi birga teng bo’lganda, yuza birligidan fazalarni ajratuvchi yuzadan fazaning yadrosiga yoki teskari yo’nalishda o’tgan modda miqdorini xarakterlaydi.
Massa berish koeffitsienti fazalarning zichligi, qovushqoqligi va boshqa xossalariga, suyuqlik harakat rjimiga, qurilmaning tuzilishiva o’lchamlariga bog’liqdir. Shuning uchun ham uning qiymatini tajriba yoki hisoblash yo’li bilan aniqlash qiyin. Lekin, har bir aniq sharoit va suyuqliklar uchun β ning qiymatini tajriba yo’li bilan topish mumkin.
Shuni alohida ta’kidlash kerakki, massa berish koeffitsienti fizik ma’nosi bo’yicha massa o’tkazish koeffitsientidan farq qilsa ham, lekin bir xil o’lchov birligiga ega.
|
| |
Mashq 1 - O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va ilmiy...

79
1 – jadval
r
T
/
m
1
m
t
1
Konsentratsiya
5%
10%
15%
20%
X%
2
m
2
2
m
2
2
m
2
2
m
2
2
m
2
1
2
3
6. Absstissa o`qiga konsentratsiyalarni, ordinata o`qiga eritmalarning
zichliklarini qo`yib, zichlikning konsentratsiyaga bog`lanish grafigi chiziladi.
7. Grafik yordamida ma’lum zichlikka qarab suyuqlikning noma’lum
konsentratsiyasi aniqlanadi
Mashq 2.
kartoshkada kraxmal konsentratsiyasini aniqlash.
Kartoshka xalq xo`jaligida oziq-ovqat maxsuloti va xom - ashyo sifatida
katta ahamiyatga ega. Kartoshkaning u yoki bu maqsadlarda ishlatilishi
undagi kraxmal konsentratsiyasidan bog`liq. Kraxmal konsentratsiyasini
aniqlash uchun oldin uning zichligi aniqlanadi va so`ngra 2-jadvaldan
konsentratsiya topiladi.
2 – jadval
Zichlik
1,08
1,09
1,1
1,11
1,12
1,13
1,14
1,15
1,16
% Kraxmal
13,9
16
18,2
20,3
22,3
24,3
26,7
28,9
29,2
Turli parametrli havoni aralashtirish

|
Turli parametrli havoni aralashtirish
|
bet | 51/66 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #145290 |
Bog'liq TasdiqlaymanTurli parametrli havoni aralashtirish
Holati A nuqta bilan belgilanadigan havoni holati B nuqta to’g’ri kelgan havo bilan aralashtirish prossessini ko’rib chiqamiz (6.4-rasm).
6.4-rasm. Turli parametrlarga ega bo’lgan havoning aralashishini diagrammada tasvirlash
A nuqtaga to’g’ri kelgan nam havoning tarkibida 1 kg absolyut quruq havo bor deb olamiz. Holati B nuqta bilan belgilanadigan nam havoning tarkibida esa n kg absolyut quruq havo bor deb hisoblanadi. Bunda aralashmaning entalpiyasi:
Aralashmaning nam saqlashi:
bu yerdan
Bu tenglama 6.4-rasmdagi A va B nuqtalardan o’tgan to’g’ri chiziq tenglamasini ifodalaydi. Aralashmaning holati M nuqta bilan ifodalanadi, bu nuqta AB to’g’ri chiziqni ikki qismga quyidagi nisbatda bo’ladi:
MA va MB kesmalarning qiymati A va B holatlarga to’g’ri kelgan nam havolar tarkibidagi quruq havolar massalariga teskari proporsionaldir.
6.4 – rasmda ko’rsatilgan aralashmaning holati (ya’ni M nuqta) φ = 100% chiziqning tepasida joylashgan. Bunday sharoitda havo tarkibidagi suv bug’lari kondensatsiyalanmaydi. Ayrim sharoitlarda M nuqta to’yinish chizig’ining pastki qismida joylanishi mumkin, bunda turli parametrli havolarning aralashishi natijasida suv bug’lari kondensatsiyalanadi va shudring ajralishi ro’y beradi.
Adiabatik quritish jarayonida modda tarkibidagi namlik faqat havo bilan berilgan issiqlik tufayli bug’latiladi.
Agar quritilayotgan moddaning temperaturasi (uning tarkibidagi namlik ham) o’zgarmasa va 0°C ga teng bo’lsa unda havoning entalpiyalari quritilgandan keyingi I2 va quritishdan oldinga I1 teng bo’ladi, chunki namlikni bug’latish uchun havo bilan berilgan issiqlik moddadan chaqib ketgan bug’lar bilan havoga yana qaytariladi. Bunday jarayon nazariy quritish jarayoni deyiladi (I2 = I1 = I = const).
Nam havo va bug’lanayotgan namlik o’rtasida muvozanat o’rnatilgandan so’ng nam havoning temperaturasi doimiy qiymatni egallaydi va bunday holat ho’l termometrning temperaturasi tx deyiladi.
Havo temperaturasi tx va ho’l termometrning temperaturalari tx orasidagi farq quritish potensiali ε deyiladi va bu ko’rsatkich havoning moddadan namlikni yutib olish qobiliyatini bildiradi:
Quritish potensiali jarayonining tezligini xarakterlaydi.
|
| |
Nazorat uchun savollar - Амалий машгулот№11

|
Амалий машгулот№11
|
bet | 52/66 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #145290 |
Bog'liq TasdiqlaymanNazorat uchun savollar
Nam havo uchun Ramzin (I – x) diagrammasi haqida tushuncha.
Doimiy temperaturalar chizig’i.
Doimiy nisbiy namlik chizig’i.
Suv bug’ining porsial bosimi chizig’i.
Nam havoni isitishni Ramzin diagrammasida tasvirlash.
Nam havoni sovitishni tasvirlash.
Turli parametrlarga ega bo’lgan havoning aralashishini diagrammada tasvirlash.
Aralashmani entalpiyasini aniqlash.
Aralashmaning namlik saqlashini aniqlash.
Shudring nuqtasi.
Adiabatik quritish jarayoni.
Ho’l termometr haqida tushuncha.
Quritish potensiali haqida tushuncha.
Amaliy mashg`ulotni chuqurlashtirish maqsadida aqliy hujum, klaster, elpig’ish usullari va 3x3 texnologiyalaridan foydalaniladi.
Adabiyotlar:
1. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, S.G. Zokirov “Kimyoviy texnologiya asosiy jarayon va qurilmalar” 2003 yil.
2. Z. Salimov, I.S. To`ychiyev “Ximiyaviy texnologiya protsesslari va apparatlari” 1987 yil.
3. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, P.R. Ismatullayev, S.G. Zokirov, U.V. Mannonov “Kimyo va oziq-ovqat sanoatlarining asosiy jarayon va qurilmalarining hisoblash va loyihalash” 2000 yil.
12 – AMALIY MASHG`ULOT
Mavzu: Quritish apparatining hisobi.
Maqsad: Quritish apparati haqida tushuncha, apparatning hisobini o’rganib chiqish.
Nazariy qism. Quritish apparatining hisobi.
Q uritgichlarning nazariy hisobi. 7.1-rasmda quritish qurilmasining sxemasi ko’rsatilgan. Bu qurilma ventilyator, isitkich (kalorifer) va quritish kamerasidan iborat. Isitkichga kirayotgan havoning parametrlarini I0, t0, φ0, x0 bilan belgilaymiz. Isitkichda havo t1 temperaturagacha qizdiriladi, bunda uning namlik saqlashi o’zgarmaydi (x0 = x1), nisbiy namligi kamayadi (φ1), entalpiyasi ortadi (I0). Shu parametrlar bilan qizigan havo quritish kamerasiga kiradi.
|
| |