Relyativistik Doppler effekti ikkita sababga ko'ra yuzaga keladi: Andoza, Формула

|
Relyativistik Doppler effekti ikkita sababga ko'ra yuzaga keladi: Andoza, Формула
|
bet | 4/6 | Sana | 26.07.2024 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #268678 |
Bog'liq Musqil ish. AbbosRelyativistik Doppler effekti ikkita sababga ko'ra yuzaga keladi: Andoza, Формула
Relyativistik Doppler effekti
Elektromagnit to'lqinlarning (yoki boshqa massasiz zarralarning) vakuumda tarqalishida chastota formulasi maxsus nisbiylik tenglamalaridan kelib chiqadi. Elektromagnit to'lqinlarning tarqalishi moddiy muhitni talab qilmagani uchun biz faqat manba va kuzatuvchining nisbiy tezligini hisobga olishimiz mumkin [7]Andoza:ФормулаAndoza:Формулаbu yerda yorug'lik tezligi, - manbaning qabul qiluvchiga (kuzatuvchiga) nisbatan tezligi; bu qabul qiluvchiga yo'nalish va qabul qiluvchi mos yo'nalishdagi tezlik vektori orasidagi burchak. Agar manba kuzatuvchidan uzoqlashayotgan bo'lsa, unda , agar yaqinlashayotgan bo'lsa, unda . Agar ikkinchi darajali kichik v/c ni e'tiborsiz qoldirsak, relyativistik formula klassik Doppler effektiga tushadi.
Oxirgi omil to'lqin vektori va manba tezligi o'rtasidagi burchak bo'lganda, ko'ndalang Doppler effektiga olib keladi, qachonki to'lqin vektori bilan manba tezligi orasidagi burchak shu qiymatga teng bo'lganda . Bunday holda, chastotaning o'zgarishi klassik analogga ega bo'lmagan sof relativistik effektdir.
Manba va qabul qiluvchining nisbiy harakati bilan chastota o'zgarishining klassik analogi; relyativistik vaqt sekinlashishi.
Teskari Doppler effekti
1967 yilda Viktor Veselago manfiy sinish ko'rsatkichi bo'lgan muhitda teskari Doppler effekti ehtimolini nazariy jihatdan oldindan aytdi. Bunday muhitda Doppler siljishi sodir bo'ladi, bu odatiy Doppler chastotasining siljishiga qarama-qarshi belgiga ega. Ushbu ta'sirni aniqlashga imkon beradigan birinchi tajriba 2003 yilda Bristolda ( Buyuk Britaniya ) Nayjel Seddon va Trevor Bearpark tomonidan chiziqli bo'lmagan uzatish liniyasiga asoslangan holda amalga oshirildi [8] . Yaqinda teskari
Hodisa har qanday to'lqinlar va zarrachalar oqimiga xos bo'lganligi sababli, uni tovush uchun kuzatish juda oson. Ovoz tebranishlarining chastotasi quloq tomonidan tovush balandligi sifatida qabul qilinadi. Tez harakatlanuvchi mashina yoki poezd sizning yoningizdan o'tib, ovoz chiqaradigan, masalan, sirena yoki shunchaki ovozli signal beradigan vaziyatni kutish kerak. Mashina sizga yaqinlashganda, ovoz balandligi balandroq bo'lishini, keyin mashina sizga yaqin bo'lganda, u keskin pasayib ketishini, keyin esa uzoqlashayotganda mashina pastroq notada signal berishini eshitasiz.
Qo'llanilishi
Doppler effekti koinotning boshlanishi haqidagi zamonaviy nazariyalarning ajralmas qismidir ( Katta portlash va qizil siljish ). Bu printsip yulduzlarning ko'rish chizig'i bo'ylab harakatlanish tezligini (kuzatuvchiga yaqinlashish yoki undan uzoqlashish) va ularning o'q atrofida aylanishini, sayyoralarning aylanish parametrlarini, Saturn halqalarini o'lchash uchun astronomiyada ko'plab ilovalarni oldi. Bu ularning tuzilishini takomillashtirishga imkon berdi), quyosh fotosferasidagi turbulent oqimlar, sun'iy yo'ldosh traektoriyalari, termoyadroviy reaktsiyalarni boshqarish, so'ngra fizika va texnologiyaning turli sohalarida ( ob-havo prognozida, aeronavigatsiya va radarlarda ) yo'l politsiyasi ). Doppler effekti zamonaviy tibbiyotda keng qo'llanilgan: ko'plab ultratovush diagnostika asboblari unga asoslangan.
Qo'llanishining asosiy yo'nalishlari:
Doppler radari - ob'ektdan aks ettirilgan signal chastotasining o'zgarishini o'lchaydigan radar . Chastotaning o'zgarishidan ob'ekt tezligining radial komponenti hisoblanadi (tezlikning ob'ekt va radar orqali o'tadigan to'g'ri chiziqqa proyeksiyasi).
Doppler radarlari turli sohalarda qo'llanilishi mumkin: samolyotlar, kemalar, avtomobillar, gidrometeorlar (masalan, bulutlar), dengiz va daryo oqimlari, shuningdek boshqa ob'ektlar tezligini aniqlash uchun.
|
| |