O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti - bet 91

va texnikaning keskin rivojlanishi natijasida havodagi kislorodnnng miqdori esa sezilarli darajada
kamaymoqda. Bitta avtomobil 100 km masofani bosib o‘tishi uchun ketadigan kislorodning miqdori bir
odamning yil davomidagi oladigan kislorodining mikdoriga teng. Har bir tonna yoqilgan ko‘mirga
ketgan kislorodning mikdori 10 ta odamning bir yil
davomida oladigan kislorod miqdoriga teng.
«Boing» samolyoti Parijdan Nyu-Yorkgacha uchganda esa 40 odamning bir yilda
oladigan kislorodi
miqdorini ishlatadi. Tovush tezligidan tez uchadigan samolyotlar uchganda chiqadigan chiqindilar,
stratosferadagi ozonni parchalamoqda va stratosferadagi ozon kavatining buzilishi xavfi tugamoqda.
Har xil ifloslanuvchi moddalar bilan suv havzalari juda ifloslanmoqda. «Nemis daryolari
qirg‘oqlarida,— deb yozadi: Bayer va Vaynichke — birorta ham maxsus cho‘miladigan joylar qolmadi.
Chunki bu daryolarda cho‘milish gigienik nuqtai nazardan qat’iyan man etiladi. Ana shu olimlarning
bergan ma’lumotlariga qaraganda, Yer sharining 85% aholisi, sog‘liq uchun zararli bo‘lgan suvlarni
iste’mol qilishar ekan. Chuchuk suv havzalarigina ifloslanmasdan dengiz suvlari ham ifloslanmoqda.
Har yili dengiz suvlariga 10 mln. tonnadan ko‘prok neft mahsulotlari tashlanadi. Dunyo okeanlari
yuzasini neft pardasi qoplamoqda. Buning natijasida, juda katta miqdordagi dengiz suv o‘tlari va
hayvonlarining kirilib ketish xavfi tug‘ilmoqda.Suv havzalarining ifloslanishidan har yili shu suv
havzalarida yashovchi qushlardan 250 mingga yaqini kirilib ketmoqda.
Atrof muhitni ifloslantiruvchi omillardan biri zahri qotillardir (pestitsidlar). Butun dunyo
sog‘likni saqlash tashkilotining (VOZ) bergan ma’lumotlariga qaraganda, bir yilda o‘rtacha 500 ming
kishi zahri qotillar bilan zaharlanadi va yiliga 21000 kishi halok bo‘ladi. Zararkunandalarga qarshi
kurashda bir xil pestitsidlarning uzoq yillar davomida ishlatilishi shu pestitsidlarga chidamli bo‘lgan
zararkunandalarnitsg ko‘payishiga olib kelmoqda. Ayniqsa, g‘o‘za o‘simligida shunday
zararkunandalarning soni keskin oshib bormoqda. Ba’zi bir zahri qotillar tabiiy sharoitda umuman
parchalanmasdan atrof-muhitda uzok yillar davomida saklanib, hayvon, o‘simlik organizmini
surunkasiga zaharlab turadi. Masalan, insektitsid DDT uzoq yillar davomida tabiatda deyarli
parchalanmasdan tirik organizm to‘qimalarida to‘plana borib, shu organizmning halok bo‘lishiga olib
kelmoqda. Hozirgi paytda DDT ishlab chiqarilmaydi. Lekin 2000-yilga kelib ham, biosfera bu
insektitsidning qoldivdaridan tozalanmasligi mumkin. Agar 25 yil davomida dunyo bo‘yicha 1,5 mln.
tonna DDT ishlab chiqarilgan bo‘lsa shundan 1 mln. tonnasi hanuzgacha tabiatda parchalanmasdan
saqlanib turibdi. Hozir har bir amerikalikning tana to‘qimalarida uning og‘irligining har bir
kilogrammiga 7 mg to‘g‘ri keladigan DDT bor. Zahri qotillarning zaharli ta’siridan tashqari mutagen
ta’siri ham bo‘lishi mumkin. Zahri qotillarning mutagen ta’siri natijasida ham somatik, ham jinsiy
hujayralarda mutatsiyalar sodir bo‘ladi. Zahri qotillar ta’siri DNK molekulasida ancha vaqtdan keyin
mutatsiyaga aylana olishi mumkin bo‘lgan o‘zgarishlar hosil qiladi. Bu o‘zgarishlar hujayralar va
organizmlarnnng birinchi, ikkinchi va xattoki undan keyingi avlodlarida mutatsiyaga aylanib, qar xil
irsiy kasallikni yuzaga chikarishi mumkin.