nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
—jadval - Buxoro davlat universiteti

Yomg’ir
Jala
Shivalab yog’adigan yomg’ir
Qor
Laylak qor
Bulduruq
Qor zarrasi
Muzli yomg’ir
Do’l
Shudring
Qirov
Yaxmalak
Tuman
Tumanli havo
Momaqaldiroq
Sarob
To’zonli bo’ron
Qor bo’roni
|
|
Tomchi shaklida tushadigan yog’in. Har xil kattalikda bo’lib bir tekis yog’adi
To’satdan boshlanadi va qisqa muddatda tugaydi
Ko’z bilan ilg’ash qiyin bo’lib, tomchi diametri 0,5 mm dan kichik bo’ladi.
Har xil shakldagi muz kristallari ko’rinishida bo’ladi. Intensivligi deyarli bir xil.
Asosan erta bahorda yirik qor parchalari shaklida tushadi.
Diametri 2-5 mm li qor donalari ko’rinishida tushadigan yog’in.
Diametri 1 mm dan kichik hira zarralar ko’rinishidan tushuvchi yog’in.
Diametri 1 -3 mm yomg’ir tomchilarining muzlashidan hosil bo’ladigan muz kristali.
Kattaligi va shakli bir hil bo’lak muz parchalari ko’rinishida yog’adigan yog’in. Do’lning markazida yadro bo’lib, uning atrofi muz kristallaridan iborat bo’ladi. Do’l no’hotdek va undan katta bo’lishi mumkin.
Suv tomchilari ko’rinishidabo’lib yer va narsalar sirtida havo temperaturasi shudring nuqtasidan pasayganda havodagi suv bug’larining quyuqlashishi natijasda hosil bo’ladi.
Havo temperaturasi 00 dan past bo’lganda er yuzidagi narsalarga tomchi shaklida tushib, muzlashdan hosil bo’ladigan oq kristalli yog’in.
Yer yuzida va narsalar ustiga o’ta sovigan yomg’ir tomchilarining sovuq kunda tushib hosil bo’ladigan silliq yoki bo’rtma muz qavatidir.
Ko’z ilg’amas darajadagi suv tomchilarining to’plami. Tumanda ko’rinish uzoqligi 1 km dan kam bo’ladi.
Juda ham siyrak tuman. 1 km va undan uzoqdagi narsalar ko’rinadi.
Momaqaldiroq bilan bo’ladigan yashin shaklidagi elektr zaryadi.
Haqiqatda mavjud bo’lgan narsalarning havodagi tasviri.
Kuchli shamol tufayli havoga ko’plab chang, to’zon, qum va quruq tuproq lar ko’tarilishi.
Shamol tufayli qorni uchirib ketilishi.
|
Asosan qatlamli, yomg’irli qatlamli bulutlardan tushadi.
Ko’pincha to’p-to’p yomg’irli bulutlardan tushib, momaqaldiroq bilan kuzatiladi.
Qatlamli bulutlardan yoki tumanlardan tushadi.
Asosan qatlami, yomg’irli qatlamli, bulutdan tushadi.
To’p-to’p yomg’irli bulutlardan tushadi.
Havo temperaturasi 00 atrofida bo’lgan bahor va kuz faslida tushadi.
Oz miqdorda qatlamli bulutdan tushadi.
Yomg’ir va qorin keltirib chiqaruvchi sharoitda tushadi.
Muz parchalari, ya’ni do’l yilning bahor va yoziga to’g’ri kelib, to’p-to’p yomg’irli bulutlardan tushadi. Jala va momaqaldiroq bilan birga kuzatiladi.
Kuzda kechqurun va kechasi temperatura 00 dan yuqori bo’lganda o’t va daraxt bargiga tushadi.
Kech kuzda temperatura 00 dan past bo’lganda yer yuzasi va narsalar ustiga tushadi.
Yer yuzining va narsalarning shimolga qaragan tomonida 00 dan 30 gacha kuzatiladi.
Suv bug’larining kondensatsiyalanishidan hosil bo’ladi.
Tuman hosil bo’ladigan sharoitda hosil bo’ladi.
Yashin bilan momaqaldiroq birgalikda kuzatiladi.
Havo qatlamlarining zichligi keskin farq qiladigan sharoitda kuzatiladi.
Yoz kunlarida kuzatiladi.
Qish faslida kuchli shamol esganda kuzatiladi.
|
Mikrofilm skaner - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko

shundaki, ular raqamlashtirishning yaxshi sifatini taklif qilmaydi, ammo hamma
narsa filmning asl nusxasi sifatiga va holatiga bog'liq bo'ladi.
Slayd skaneri
Ushbu vosita bosilgan slaydlarni, shuningdek, uch o'lchovli fotosurat hujjatlarini
va shunga o'xshash boshqa turdagi hujjatlarni raqamlashtirish uchun ishlatiladi,
shuning uchun foydalanuvchilarga bu turdagi fotosuratlar bilan ishlash uchun
negadir mukammal rasmlar saqlanishi tavsiya etiladi. asbob
Qo'l skaneri
Qo'l skanerining bu turida ikkita taqdimot mavjud: hujjatlar va 3D skanerlar, bu
hujjatlarni skanerlashni amalga oshirish uchun skaner qilinayotgan hujjatning
butun yuzasi bilan boshqariladigan qo'lda ishlaydigan qurilmalarga ishora qiladi,
shuning uchun aniqlik talab qilinmaydi. erishildi.
Portativ skanerlarning shaxsiy kartasi bor, shuningdek, ushbu qurilmalarda ularni
kompyuter printerlariga to'g'ridan -to'g'ri ulash imkoniyati mavjud, bu eng arzon
turlardan biri va ishlov berish oson, ammo ular past piksellar sonini taklif qiladi.
3D skaner
Ushbu turdagi skaner uzoq masofalarda o'lchovlar va lazer nurlari yordamida
bajaradigan burchaklar bo'yicha ishlaydi, bu qurilma etarli ma'lumotni qayta
ishlash funktsiyasiga ega, shuningdek, har xil muhitdagi ob'ektlarni tahlil qiladi.
shakli va ohanglariga qarab skanerlanadigan ma'lumotlarga qo'shilish.
Umuman olganda, bu vosita metrologiyaga bag'ishlangan sohalarda va
avtomobillarda keng qo'llaniladi, u jismoniy muhitni tafsilotlar, tezlik va aniqlik
bilan geometrik va vizual hujjatlashtirish, shuningdek, cheklangan zanjirni tashkil
etuvchi sirtlarning geografik koordinatalarini yozib olish imkoniyatini beradi. .
U elementlar bilan aloqa qilmasdan bir necha daqiqada ishlash qobiliyatiga ega,
uning afzalliklari qatorida kameralarni joylashtirish mumkin.
§12.10.O’zgaruvchan signallar kuchaytirgichni tanlash

§12.10.O’zgaruvchan signallar kuchaytirgichni tanlash.
O’zgaruvchan signallarni kuchaytiradigan oddiy kuchaytirgichni chizmasini ko’rib chiqamiz.
12.24-rasm. Oddiy tranzistorli kuchaytirgich sxemasi
Bunday chizmalar juda ko’p tarqalgan va “umumiy emitter” chizmasi deb yuritiladi. Kuchaytirgichning kirish va chiqish zanjiri ham “umumiy emitter” usulida ulangandir.
12.25-rasm. Kuchaytirgich sxemasi
Kuchaytirgichni rejimini ta’minlash uchun yuklama sifatida Rk uchun kollektorga belgilangan o’zgarmas tok beriladi.
Agar kuchaytirgichga kirish qismida o’zgaruvchan kuchlanish bersak tranzistor bazasi va kollektorning toki o’zgaradi. Agar kirish kuchlanishi emitter va bazaning potensiallar farqini kamaytirsa tranzistor yopiladi, tok o’tmaydi. Bu kollektor tokini kamaytirishga olib keladi. Tranzistorni shunday bir ish rejimini tanlasak,ki boshlang’ish kuchlanish kollektorning kuchlanishi yarmini bersin.
Tranzistorli kuchaytirgichlarni har xil ish rejimidagi diagrammasi.
12.26 rasm. Kuchaytirgich diagrammalari
Kuchaytirgich zanjirining kirish – S1 va chiqish – S2 qismidagi kondensatorlarning vazifasi (12.27-rasm) aniqlash uchun “mikrofon telefon” zanjirini ko’rib chiqamiz.
12.27-rasm. “mikrofon telefon” zanjiri sxemasi
§12.11.Ko’p kaskadli kuchaytirgichlar
Hozirgi zamon murakkab elektron qurilmalarni tarkibiy qismini ko’p kaskadli kuchaytirgichlar tashkil etadi. Ularni yagona bir zanjirga ulab ishga tushirish juda murakkab jarayondir. Eng mukammal va keng foydalaniladigan universal ko’p kaskadli kuchaytirgichlar ham yaratilgan, ular har xil elektron qurilmalar ichiga o’rnatilgan bo’lib o’zgarmas va o’zgaruvchan signallarni kuchaytiradi. Bunday maxsus texnalogik yo’llar bilan, integral chizmalarda tayyorlanadi. Ko’p kaskadli kuchaytirgichlarni tarkibiy qismini tranzistorlar, diodlar va rezistorlar (ayrim hollarda kondensatorlar) tashkil etadi. Zanjir elementlar platasi chizmasi avtomatik usulda tuziladi. Mikro chizmalarni oddiy usullar bilan tayyorlashni iloji yo’q, ularni o’lchamlari millimetrlarda o’lchanadi. Universal ko’p kaskadli kuchaytirgichlarda operatsion kuchaytirgich faqatgina integral mikrochizmalarda bajariladi va generatsiyalashga keng foydalaniladi. Ko’p kaskadli kuchaytirgichlar uy – ro’zg’or, maishiy – madaniy dam olish elektron qurilmalari bo’lmish radio, televideniya, videomagnitafon va maktab otsillograflariga joylashtirilgandir. Operatsion ko’p kaskadli kuchaytirgichlarni ikkita kirish qisman bo’lib, birinchi kirish joyiga, kirish kuchlanishi va ikkinchi kirish joyiga, R1 va R2 bo’linma orqali chiqish kuchlanishni bir qismi beriladi. Tok manbaini o’rta qismi nuqtasidan umumiy ulanish joyidir. Operatsion kuchaytirgichni chizmaga ulash usuli (12.28-rasm).
Ko’p kaskadli operatsion kuchaytirgichlarda kirish signali va kuchlanish deyarli nolga tengdir. Operatsion kuchaytirgichlarni kuchlanish bo’yicha kuchaytirish koeffitsienti juda yuqori bo’lishi mumkin. Masalan; K140UD8 mikrochizmalarga kuchlanish 50000 teng bo’lishi mumkin. Ayrim hollarda bu katta koeffitsientni kamaytirishga to’g’ri keladi, bo’linma qarshiliklar bu ishni bajaradi.
|
Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko - bet 116

Mavzu-_22_:
Skanerlarni vazifasi, tiplari, ishlash prinsipi, texnik xarakteristikalari
Reja:
1.Skaner yoki tasvir skaneri
2.Dastaki Skanerlar
3.Rolikli skanerlar
4.Proeksiya skanerlar
5.Slayd-skanerlar
Skaner bu ma’lumotlarni qog’ozli hujjatdan
bevosita ЕHM ga kiritish
qurilmasidir. Matnlar, sxemalar, rasmlar, grafiklar, fotografiyalar va boshqa grafik
axborotni kiritish mumkin. Skaner nusxa ko’chirish apparatiga o’xshab qog’ozli
hujjatning tasviri nusxasini qog’ozda еmas, balki еlektron ko’rinishda yaratadi —
tasvirning еlektron nusxasi yaratiladi.
Skanerlar hujjatlarni qayta ishlash еlektron tizimining muxim bo’g’ini va istalgan
«еlektron stol» ning kerakli еlementidir. O’z faoliyatining natijalarini fayllarga
yozib va ma’lumotni kog’ozli hujjatlardan SHK ga obrazlarni
avtomatik anglash
tizimi orqali skaner yordamida kiritib, qog’ozsiz ish yuritish
tizimini yaratishga
amaliy qadam qo’yish mumkin.
Skanerlar juda xilma-xildir va ularni bir qator belgilari bo’yicha tasniflash
mumkin. Skanerlar oq-qora va rangli bo’ladi.
Oq-qora skanerlar shtrixli va nimrangli tasvirlarni o’qishi mumkin.
SHtrixli
tasvirlar nim ranglarni, yoki boshqacha aytganda, qo’l rang darajalarini uzatmaydi.
Nim rangli tasvirlar qo’l rangning 16, 64 yoki 256 darajalarini anglash va uzatish
imkonini beradi.
Rangli skanerlar oq-qora va rangli asl nusholar (originallar) bilan ishlaydi.
Birinchi holatda ular ham shtrixli, ham nim rangli tasvirlarni o’qish
uchun
ishlatilishi mumkin.
Rangli skanerlarda rangli RGB (Red-Green-Blue) modul ishlatiladi:
skanerlanadigan tasvir aylanadigan RGB yorug’lik filtri yoki ketma-ket
yondiriladigan uchta rangli
chiroqlar orqali yoritiladi; har bir asosiy rangga mos
signal alohida qayta ishlanadi.
Uzatiladigan ranglar soni 256 tadan 65536 tagacha (High Color standarti) va xatto
16,8 milliontagacha (True Color standarti) tebranishi mumkin.
Skanerlarning o’tkazish qobiliyati tasvirning bir dyuymdagi ajratiladigan nuqtalar
miqdori bilan o’lchanadi va 75 dan 1600 dpi gacha (dot per inch) bo’ladi.
Konstruktiv jihatdan skanerlar dastaki va stolli bo’ladi.
Stolli skanerlar, o’z navbatida planshetli, rolikli va proekcion bo’ladi.
Shaffof tashuvchilardan tasvirni o’qiydigan slayd-skanerlar alohida ajralib turadi.
Slayd-skanerlar - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko

o’lchamli slaydlar (tomoni 120 mm gacha) bilan ishlaydigan skanerlar еga. Scitex
Leaf Scan 45 skanerida 64500 ta tusni uzatishda o’tkazish qobiliyati 5080 dpi ga
teng.
Skaner turlari
Kompyuter muhitida har xil turdagi skanerlar mavjud, ular har qanday hujjatni
rasmlardan matngacha kerakli ma'lumotlarni skanerlash funktsiyasiga ega bo'lgan
foydali qurilmalardir.
Bu kompyuter nusxa ko'chirish moslamasiga o'xshash funktsiyaga ega, ularda
skaner qilinadigan hujjat maxsus qo'llab -quvvatlashda joylashgan, o'rnatilgan
dastur tarkibni o'qishni davom ettiradi, kompyuterdan o'tadi va uni yakuniy natijani
ko'rsatuvchi ishlov beradi. Skaner qilingan hujjat.
Ofis ishlarida foydalanish mumkin bo'lgan ko'plab skanerlar mavjud, bu
kompyuterlar USB ulanishga ega va foydalanuvchiga hayotini osonlashtiradigan
va amaliyroq qiladigan ko'plab foydali funktsiyalarni taklif qiladi.
Keyin biz bozorda mavjud bo'lgan har xil turdagi skanerlarni ko'rsatamiz, biz
boshlaymiz:
Stol usti skaneri yoki tekis skaner
Ushbu turdagi skanerda yorug'lik manbai va harakatlanuvchi bravoning bir qismini
tashkil etuvchi CCD yorug'lik sensori mavjud, uning vazifasi shisha tayanchga
qo'yilgan hujjatdan o'tish.
Stol usti skanerlari - uyda foydalanish uchun eng tavsiya etilgan qurilmalar, ular
eng mashhurlari, bundan tashqari, ularni boshqarish oddiy va ko'p asoratlarsiz
tezkor mahsulotni taklif etadi.
Kitob skaner
Bu har xil turdagi kitoblarni skanerlash uchun eksklyuziv o'lchovlarga ega asboblar
turidir, shuningdek, varaqni oziqlantiruvchi qo'llab -quvvatlanadi, skaner qilinishi
kerak bo'lgan kitoblarning varaqlari shisha yuzasiga joylashtiriladi.
O'qish linzalari shisha plastinka ostiga qo'yiladi, qo'l bo'ylab sirt bo'ylab
harakatlanadi, hujjatni aniq va aniq skanerlaydi.
Baraban skaneri
Ushbu turdagi skaner keng miqyosli ishlarni bajarish uchun keng qo'llaniladi va
natijalarni yuqori sifat va aniqlikda taqdim etadi, garchi uni qayta ishlash darajasi
sekin bo'lsa -da, uni ishlash uchun mutaxassis tomonidan bajarilishi muhim.
U fotomekanik uzatish tizimiga ega, u har bir nuqtadan asta -sekin o'tadi va shu
bilan yaxshi aniqlikka erishadi.
-rasm. Piranometr - Buxoro davlat universiteti

|
Buxoro davlat universiteti
|
bet | 12/29 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #15314 |
1.2.2-rasm. Piranometr:
1 -shisha qalpoqcha; 2 -to’xtatish prujinasi; 3-soyalama sharniri;
4- o’rnatish vinti; 5 -taglik; 6 -qaytarma shtativning sharniri;
7 - sath to’g’rilagich; 8 -vint; 9 -ichki quritgichli ustun.
Yillik radiatsiya yig’indisining miqdori har ikkala yarimsharda ham o’rta va tropik kengliklarda 78-80 kkal/sm2 dan 220 kkal/sm2 gacha etadi. Arktika oblastlarida yillik radiatsiya yig’indisining miqdori 60- 70 kkal/sm2 ni tashkil etadi. Yil davomida quyoshning gorizontga nisbatan tikligi o’zgarib turishi natijasida shimoliy yarimsharda eng ko’p radiatsiya yig’indisi iyul oyiga, eng kami esa yanvar oyiga to’g’ri keladi.
|
| |
-rasm. Aktinometr - Buxoro davlat universiteti

|
Buxoro davlat universiteti
|
bet | 11/29 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #15314 |
1.2.1-rasm. Aktinometr:
1 -qopqoq; 2-3 -vintlar; 4 -og’ish o’qi; 5 -ekran; 6-tutqich;
7 -naycha; 8 -dunyo o’qi kenglik sektori; 10- ustun; 11-taglik.
Atmosferada quyosh nurining aks etishi natijasida kamalak va tojlar hosil bo’ladi. Havoda quyosh nuriniig yutilishi va tarqalishi natijasida osmon ko’k rangli bo’ladi.
Meteorologik stantsiyalarda quyoshning to’g’ri radiatsiyasini o’lchash uchun aktinometr qo’llaniladi (1.2.1- rasm). Tapqoq radiatsiya esa piranometr yordamida o’lchanadi (1.2.2-rasm). Quyosh nurining bir sutka davomida necha soat er yuzasiga tushib turganligi, ya’ni intensivligi geliograf yordamida o’lchanadi (1.2.3-rasm).
|
| |
-rasm. Kempbel -Stoks geliografi

|
-rasm. Kempbel -Stoks geliografi
|
bet | 13/29 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #15314 |
1.2.3-rasm. Kempbel -Stoks geliografi:
1 -taglik; 2 -kengliklar ko’rsatkichi; 3 -kenglik sektori; 4 - vint;
5 -lenta joylashadigan fazali sferik palla; 6 - yoy tutgich;7 - lentani chaydlovchi igna; 8 -lenta; 9 -shisha shar;10 -O’q; 11 -mahkamlash shtifti; 12 -o’rnatish diski; 13 -ko’rsatkich;14 -ustun (peshtahta).
Radiatsiya yig’indisining miqdorini fasllar davomida o’zgarib turishini 1.2.1-jadval misolida ko’rish mumkin.
1.2.1-jadval. Toshkent shahrida radiatsiya yig’indisi miqdorining fasllar davomida o’zgarib turishi
|
| |
Keng qamrovli kuchaytirgichlar (KQK)

|
Keng qamrovli kuchaytirgichlar (KQK)
|
bet | 89/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)Keng qamrovli kuchaytirgichlar (KQK). Bunday rusumdagi kuchaytirgichlar keng spektrli chastotalarni kuchaytirish uchun mo’ljallangan. Masalan ossillograflar yordamida tadqiq etiladigan keng qamrovli signallar, yoki o’ta yuqori chastotali (SChV diapazon)li signallarni talab etilgan darajada kuchaytirib beradi. Desimetrli to’lqinlarda (DMV)da ishlaydigan barchatelevideniya qurilmalariga foydalaniladi. Barcha turdagi kuchaytirgichlarni asosiy tavsifi kuchlanishni, tok kuchini, va quvvatni kuchaytirish koeffitsienti hisoblanadi. Kuchaytirgichning asosiy elektron qurilmasi bu –tranzistordir. Oddiy o’zgarmas tok (fototok)ni tranzistor yordamida kuchaytirishni ko’rib chiqamiz. (12.22-rasm).
12.22-rasm. Fototokni kuchaytirish sxemasi
Agar fotorezistor FSK-1 tranzistor bazasiga ulangan. yorug’lik energiyasi fotorezistor sirtiga tushganda, rezistor ochiladi va bazaga Ib tok keladi. Tranzistor ishga tushadi. Yorug’lik energiyasining o’zgarishi, tranzistor baza tokini o’zgarishiga, o’z navbatida kollektor toki Ik ham kuchayadi. Tranzistorni kuchaytirish tartibi ana shunday jarayonda sodir bo’ladi. Tranzistorning statik koeffitsienti-V bazadagi tok bilan o’zaro bog’liqligi quyidagi ifodada ko’rsatilgan.
yoki
Turli xil tranzistorlar qo’llanilishni hisobga olsak ularni statik koeffitsienti V=10dan 100gacha o’zgaradi. Bu koeffitsient o’zgaruvchan bo’lib tranzistor bazasini tokini o’zgarishiga qarab o’zgaradi. Tranzistorning kollektor tokini oshirish zarur bo’lib, boshqa bir tranzistorli kuchaytirgichdan foydalansa bo’ladi.
12.23-rasm. Fototokli kuchaytirgichni yana bir ko’rinishi
Ikki kaskadli kuchaytirgich (2-rasm) ishlash rejimi quyidagicha. VT1- tranzistorga tushgan yorug’lik energiyasi hisobidan baza toki oshadi, shuni hisobidan ikkinchi VT2- tranzistor zanjiridagi tok ham oshadi. Kollektor va emitter zanjiridagi yuklamalar tranzistorli kuchaytirgichni rejimini ham o’zgartirib yuboradi.
|
| |
-rasm. Kuchaytirgich xarakteristikalari

|
-rasm. Kuchaytirgich xarakteristikalari
|
bet | 92/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)13.1-rasm. Kuchaytirgich xarakteristikalari:
a) asta-sekin ishga kirishishi;
b) uzlukli ishga kirishuvi
Uzlukli ishga kirishish kuchaytirgichlarda aniqlangan funksional bog’liq kirish va chiqish kattaliklari orasida ishga kirishuvi yuk, ya’ni ta’sirchanligi bo’lmaydi, chiqishni ishga kirishuvi uzlukli kuchaytirishda hosil bo’ladiki, qachon kirish ishga kirishuvi ma’lum bir kattalikka yetganda, chunki chiqish ishga kirishuvi bo’lmaganda kuchaytirish koeffitsienti nolga teng. Bu holat ta’sir etishda koeffitsient o’zining o’zgarmas qiymatini qabul qiladi.
Misol qilib kuchaytirgichni uzlukli ishga kirishishida rele paydo bo’lishini aytamiz. Eng ko’p tarqalgan rele tipiga elektromagnit rele kiradi.
Haqiqatdan xam rele ishlashi uchun zaruriy kichik toklar (yoki kuchlanishlar), rele kontaktlari esa tok qiymatlarini beradi.
Misol uchun MKU-48 tipidagi rele 220V o’zgaruvchan tok g’altagi bilan 0,012A ishchi tokini talab qiladi, tok esa tutashgan kontaktlari bilan bunday kuchlanishda 5Ani tashkil qiladi, ya’ni kuchaytirish koeffitsienti bo’lganda. Shunday qilib rele yordamida kuchsiz signal kuchayadi.
Releni asosiy farqi kuchayish sifatida namoyon bo’ladiki, rele xarakteristikasi buzg’unchi xarakterga ega bo’ladi. Buni elektromagnit rele kuchlanish ishida ko’rib chiqamiz. Agar kuchlanish rele g’altagida (kirish ta’sirida paydo bo’lsa, noldan kattalashsa) unda zanjirdagi rele kontaktlariga ulangan bo’lsa o’zgarmaydi (bu yerda tok kiruvchi zanjir ta’sirida). Qachonki katushkadagi kuchlanish rele ishlashi kattaligiga erishsa, yakor relesi tortilib va kontaktlarni yopib qo’yadi. Bunda tok birdan o’sadi (bu bo’lishi mumkin, misol uchun sxemada kontaktlar parallel qarshilikka ulanganlarida endi shuntlangan bo’ladi). Baholanki da va chiquvchi kattalik largacha o’zgaradi (U) kirish kattaliklarini keyinga o’sishlarida chiquvchi kattalik (I) o’zgarmaydi.
13.2-rasm. Elektromagnit rele xarakteristikasi
Kirish ta’sirchangligi kamayishida qiymatgacha kiruvchi kattalik shunday o’zgarmay qoladi.
|
| |
Xrapovikli (to‘sqichli) mexanizm

Xrapovikli (to‘sqichli) mexanizm. Xrapovikli mexanizm aylanma harakatni uzib-uzib (to‘xtab-to‘xtab) bir yo‘nalishga berish va yuk ko‘taradigan mashina hamda boshqa yuk ko‘taradigan moslama va ayrim asboblarda barabanni teskari tomonga aylanishini oldini olish uchun qo‘llaniladi. Bu mexanizm xrapovik g‘ildiragi va sobachka (tish)dan tashkil topgan (8.23-rasm). Xrapovik g‘ildiragi
o‘ziga xos shaklda tish chiqarilgan g‘ildirak bo‘lib, uning tish profili tishli g‘ildirakning tish profilidan farq qiladi.
8.23-rasm
Sobachkaning uchi xrapovik g‘ildiragining tishlari orasidagi chuqurchaga kirib, valni teskari yo‘nalaishga harakat qilishiga to‘sqinlik qiladi. Xrapovik g‘ildiragi, shaklda ko‘rsatilgan strelka yo‘nalishda aylanganda sobachka uning tishlari orasidan chiqib, tishlar cho‘qqisi sirtida sirpanib turaveradi (8.24-rasm).
Bu yerda chelak quduqdan ko‘tarilayotganda, tishli xrapovik g‘ildiragi soat mili bo‘yicha aylanadi va sobachka (tish) tishlar cho‘qqisi sirtida sirpanadi. Soat miliga qarshi harakat, chelakni quduqqa tushirib yuboradi. G‘ildirak tishiga tiralib turgan sobachka bunga to‘sqinlik qiladi.
8.24-rasm Sobachkaning ilmoq shaklidagi qismi tiralib turadigan xrapovik g‘ildiragi
tishining ishchi qismi yo‘nalishi, xrapovik g‘ildiragining radiusi bilan ustma-ust turmaydi, ular orasidagi burchak β (120÷150) burchakni tashkil qiladi (8.25-rasm).
Shu sababli xrapovik g‘ildirak shaklda ko‘rsatilgan strelka yo‘nalishiga teskari buralganda, sobachka o‘zining og‘irligi yoki prujinaning ta’siri ostida
xrapovik g‘ildiragi tishining sirti ustiga, sobachkaning tayanch sirti sirpanib borib tishning ishchi qismi sirtiga tiraladi va natijada, xrapovik g‘ildiragi to‘xtaydi. Sobachka o‘z-o‘zidan chuqurchadan chiqib ketmaydi. φ burchak 55˚÷60˚ oralig‘ida bo‘ladi.
8.25-rasm Tishli ilashmalardagi g‘ildirak kabi xrapovik g‘ildiragi uchun ham modul
asosiy hisoblash parametri hisoblanadi. Xrapovik g‘ildiragining parametrlarini belgilash tishli ilashmalardagi g‘ildirakning parametrlarini belgilashdek bo‘ladi.
Xrapovik g‘ildiragi tishlarining qadami (t) tishlar cho‘qqisi aylanasi bo‘yicha o‘lchanadi: t=πm.
Xrapovik g‘ildiragi tishlari balandligi - h=0,75m.
Cho‘qqilar aylanasi diametri - da=mz, bu yerda z- tishlar soni. Tish botiqlari aylanasi diametri - df=m(z-1,5).
Xrapovikli mexanizm chizmasi quyidagicha bajariladi:
cho‘qqilar aylanasi asosiy tutash chiziq bilan chiziladi;
tish botiqlari aylanasi ko‘rinishda g‘ildirak o‘qiga perpendikulyar tekislikdagi proyeksiyada ingichka tutash chiziq bilan, qirqimda esa asosiy tutash chiziq bilan chiziladi;
qirqimda sobachka tishi xrapovik g‘ildiragi tishi oldida tasvirlanadi;
chizmada xrapovikning bitta yoki ikkita tishi profili ko‘rsatiladi.
|
-rasm. Patsimon bulutlar - Buxoro davlat universiteti

|
Buxoro davlat universiteti
|
bet | 25/29 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #15314 |
2.3.2-rasm. Patsimon bulutlar.
2.3.3-rasm. Qatlamli to’p-to’p bulutlar.
turlari ham kuzatiladi. Bulutlarning turlari ustida o’tkazilgan kuzatish natijalari daftarga yoziladi. Jadvalda qavs ichida bulutlarning halqaro nomi hamda shartli belgisi ko’rsatilgan. Maktab meteorologik maydonchasida bulutlar shaklini aniqash uchun ushbu qo’llanmada keltirilgan bulutlarning rasmidan foydalaniladi
Atmosfera hodisalari maktab meteorologik maydonchasida muntazam kuzatib boriladi. Ayniqsa, qishloq xo’jalik ishlariga zarar etkazuvchi atmosfera hodisalari (sel, do’l, garmsel, jala, dovul)ga alohida e’tibor berilishi lozim. Atmosfera hodisalarini maktab jurnaliga yozib borilganda, yuqorida keltirilgan atmosfera hodisalari yuz berganda, o’quvchilar ularni kuzatish daftariga shartli belgilar yordamida qayd qiladilar. Agar kuzatilayotgan hodisa juda kuchsiz bo’lsa shartli belgi ustiga 0, kuchli bo’lsa 2 raqami yoziladi. O’rtacha intensivlikda ro’y bersa, hech qanday ko’rsatkich qo’yilmaydi. Masalan,
|
| |
Statistika - Ринолалия

|
Ринолалия
|
bet | 3/3 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #109248 |
Bog'liq rinolaliyaStatistika. - Chap qirrali yoriqlar o'ng tomonga qaraganda tez-tez uchraydi (70%).
- O'g'il bolalarda qizlarga qaraganda tez-tez yoriqlar mavjud.
- Agar xromosomalarning yarmidan birortasi (kamida bittasi) (1, 3, 4, 5, 7, 10, 11, 13, 14, 18, 21, X) shikastlangan bo'lsa, bola yoriq bilan tug'iladi.
- Downs boshqa yangi tug'ilgan chaqaloqlarga qaraganda 10 marta tez-tez yoriqlarga ega.
- Bolalar ko'pincha 17-20 va 30-35 yoshli onalarda yoriqlar bilan tug'iladi.
- Bolalar ko'pincha 35-40 yoshli otalarda yoriqlar bilan tug'iladi.
Xulosa
Rinolaliyada nutq kechikib rivojlanadi, ya’ni birinchi so‘zlar ikki
yoshda va undan keyin paydo boiadi. Nutq o'ziga xos sifatli xususiyatlapga
ega boiadi. Impressiv nutq nisbatan normal rivojlanadi, ekspressiv nutqda
ahamiyatli o ‘zgarish!ar boiadi. Birinchi navbatda bemorlar nutqining
kam tushunarliligini ta’kidlash zarur. Og‘iz bo‘shlig‘ida tilning nuqsonii
holati natijasida undosh tovushlar til uchi holatining o ‘zgarishi va yuz
muskullarining ortiqcha faollashuvi hisobiga hosil boiadi. Til uchi holatini
bu kabi o ‘zgarishlar nisbatan doimiy b o’lib , ma’lum bir tovushlarning
artikulatsiyasi bilan o ‘zaro munosabatda bo‘ladi. Bemorlar uchun ba’zi
undosh tovushlarning talaffuzi katta qiyinchilik tug‘diradi, ya’ni I, t, o,
ch, sh, j , r tovushiari uchun yuqori tishlar va alveollar oldida zaruriy
to‘siq yarata olmaydilar, s, z tovushlarining talaffuzi uchun pastki tishlar
oldida to ‘siqni hosil qilmaydilar va og‘izdan nafas chiqara bilmaydilar,
Shuning uchun rinolaliklarda sirg‘aluvchi va shovqinli undosh tovushlar
talaffuzi o'ziga xos jaranglashga ega bo’ladi.
ADABIYOTLAR
1. Винарская Е .Н ., Пулатов А.М. Дизартрия иеё т о п и к о диагностическое
значение в клинике очаговых поражений мозга. — 1989.
2. Ляпидевский С.С. Невропатология — М., Владос. 2001.
3. Алмазова Е.С. Логопедическая работа по востоновлении голоса у
детей. — М.,1973.
4. Детский голос эксперементальное иследование (ред. В.Н Шацкая.
- М., 1970)
5. Таптапова С.Л. Коррекционнао-логопедическая работа при
нарушении голоса. — М., 1984.
6. Ковишков В.А. Экспрессивная алалия. — Л., 1985.
7. Кузьмина Н.И. Рождественская В.И. Воспитание речи у детей с
моторной алалией. — М., 1977.
8. Обучение и воспитание детей с нарушениеми речи ред. В.И.
Селивер-стов и др. — М., 1982.
E'tiboringiz uchun rahmat
|
| |
- - O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova «institutsional iqtisodiyot»

63
EU[p
l
x
l
(e
l
) Q p
2
x
2
(e
2
) Q ...Qp
k
x
k
(e
k
)],
bu yerda x
l
, ..., x
k
є X bo`lgan tafsirsiga aytiladi, bu yerda EU – ish
beruvchining kutilayotgan foydaliligi. Yollash to`g`risidagi shartnomaga
sotish
to`g`risidagi shartnoma
muqobil hisoblanib, unda ehtimoliy vazifalarning
yig`indisi emas, balki bajarish uchun qabul qilinadigan va ye
i
voqealar sodir
bo`lishining ma’lum ehtimolligi asosida belgilangan muayyan vazifalar haqida
kelishib olinadi. Shunday qilib, sotish to`g`risidagi shartnoma quyidagi
funksiyaning qiymati maksimal bo`ladigan (shartnomaning amal qilish muddati
mobaynida)
kelgusi
davrlarda bajarish uchun qabul qilinadigan vazifalarni belgilab
beradi:
r
l
U[x
l
(ye
l
)]Qp
2
U[x
2
(e
2
)]Q...Qp
k
U[x
k
(e
k
)],
bu yerda U – bitim ishtirokchilarining x
i
topshirig`ini bajarishdan umumiy
foydaliligi.
Sotish to`g`risidagi shartnoma faqat uning ikkala tomoni ham xatarga
nisbatan betaraf bo`lib, kutilayotgan voqealar sodir bo`lmasligi va shartnomada
qayd etilgan vazifalar yuzaga keladigan vaziyatga mos bo`lmagan ehtimollikka
ko`nishga tayyor bo`lgan taqdirda tuzilishi mumkin.
Demak, sotish to`g`risidagi shartnoma xatarga bir xil munosabatda
bo`ladigan – xatarga betaraf shaxslar o`rtasidagi munosabatlarni tartibga soladi.
Yollash to`g`risidagi shartnoma esa xatarga har xil munosabatda bo`ladigan –
xatarga betaraf va xatarga qarshi insonlar o`zaro hamkorligining institutsional
doiralarini yoritadi. Xatarga qarshi shaxslar (yollanma xodimlar) xatarga betaraf
bo`lgan shaxslar (ish beruvchilar) foydasiga o`zlarining kelgusida «tabiiy»
omillarni hisobga olgan holda harakat strategiyasini erkin tanlash huquqidan
ixtiyoriy ravishda voz kechishadi. Shaxsning shartnomada belgilangan faoliyat turi
ustidan
nazorat qilish huuqining ixtiyoriy ravishda topshirilishi
yuz beradi. Huddi
Shartnoma shakli - O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova «institutsional...

O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova «institutsional iqtisodiyot»
institutsional iqtisodiyot 1 1 1
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova «institutsional iqtisodiyot»
|
An’anaviy o‘qitish usullari - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta

877
Fizika, kimyo va
matematika kabi ba’zi fanlar borki, ularni doskada
tushuntirish kerak va ularni doskada tushuntirishda yaxshi tushunish mumkin.
An’anaviy o‘qitish usullarida texnik bilim kerak emas, chunki zamonaviy
o‘qitish usullari ko‘proq ixtisoslashgan yondashuvni talab qiladi.
Zamonaviy o‘qitish usullaridan farqli o‘laroq, an’anaviy o‘qitish usullari
o‘quvchilarning ko‘ziga zarar yetkazmaydi.
Ko‘pgina maktablarda hali ham qo‘llaniladigan an’anaviy o‘qitish usullari:
Sinf xonalari o‘qituvchiga qaratilgan.
Bo‘r bilan gaplashish usuli keng tarqalgan.
O‘qituvchilar faqat bilim tarqatuvchilardir, ammo yordam beruvchi emas.
Qattiq tashkil etilgan va nazorat qilinadigan Sinf xonasi.
Guruhlarda o‘rganish va muammolarni hal qilish mashg‘ulotlari yo‘q.
Imtihonlarni tozalash bilimlarni egallashdan ko‘ra muhimroqdir.
Uy vazifasiga asoslangan ta’lim.
O‘quvchilarning ongini charxlash uchun faollikning yo‘qligi.
An’anaviy ta’limotlarda o‘qituvchilarning barchasi o‘rganish va o‘qitish muhiti
uchun javobgardir. Ular qaror qabul qilishda va o‘quvchilarga ko‘rsatma berishda
yagona rol o‘ynaydi. Ular uchun o‘quvchilarning bo‘sh bilimlari faqat ular bera
oladigan mazmun bilan to‘ldirilishi kerak. Bundan tashqari, o‘qituvchilar o‘z
sinfidagi o‘quvchilar bilan muloqot qila olmaydilar, chunki qator o‘tirish tartibi
hali ham qo‘llaniladi.
O‘tgan 2012-yilda mamlakatimiz agrar sektorining deyarli barcha

|
O‘tgan 2012-yilda mamlakatimiz agrar sektorining deyarli barchaBog'liq institutsional iqtisodiyot 1 1 1O‘tgan 2012-yilda mamlakatimiz agrar sektorining deyarli barcha
tarmoqlarida ulkan yutuq va natijalar qo‘lga kiritildi.
Albatta, 2012-yilda ham, so‘nggi yillardagi kabi, yangi mavsumga
tayyorgarlik ko‘rish davrida yog‘ingarchilik ko‘p bo‘lgani, bahorning kech
kelgani va namgarchilikning yuqori bo‘lgani, yoz faslida havo haroratining
haddan ziyod oshib ketgani qishloq xo‘jalik ishlarini amalga oshirishda jiddiy
muammo va qiyinchiliklarni yuzaga keltirdi.
Shunga qaramasdan, 2012-yilda O‘zbekistonda deyarli barcha qishloq
xo‘jalik ekinlari – g‘alla, paxta, sabzavot, poliz ekinlari va uzumdan yuqori
hosil olindi. Mamlakatimiz dehqonlari mo‘l hosil yetishtirishdi – 3 million 460
71
ming tonnadan ortiq paxta, 7 million 500 ming tonna g‘alla, 2 million
tonnadan ziyod kartoshka va 9 million tonnadan ortiq sabzavot hamda poliz
mahsulotlari yig‘ib-terib olindi.
Bularning barchasi, avvalambor, dehqonlarimiz, fermer va
mexanizatorlarimiz, qishloq xo‘jaligi mutaxassislarining o‘zini ayamasdan
qilgan fidokorona mehnati, boy tajribasi va o‘z ishiga bo‘lgan sadoqatining
amaliy natijasidir. Bir so‘z bilan aytadigan bo‘lsak, bu yutuqlar barcha resurs
va imkoniyatlarimizni to‘la safarbar eta olganimizning natijasidir.
Bugun mana shu yuksak minbardan turib, barcha qishloq
mehnatkashlariga ularning mardligi va matonati, mamlakatimizning
taraqqiyoti va ravnaqiga qo‘shayotgan ulkan hissasi uchun o‘zimning chuqur
hurmatim va samimiy minnatdorligimni bildirish menga katta mamnuniyat
bag‘ishlaydi.
Mamlakatimizda, xorijiy davlatlar tajribasini chuqur o‘rgangan holda,
qishloq xo‘jaligini iqtisodiy isloh etish bo‘yicha o‘ta muhim chora-
|
| |
-rasm.T.Savinov termometri, (a) komplekta, (b) termometr

|
-rasm.T.Savinov termometri, (a) komplekta, (b) termometr
|
bet | 16/29 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #15314 |
2.1.1-rasm.T.Savinov termometri, (a) komplekta, (b) termometr.
Maksimal termometrlarning ko’rsatkichi, keyin minimal termometr ko’rsatkichi yoziladi. So’ngra maksimal va minimal termometrlarni kelgusi kuzatishlarga tayyorlab, yana o’z joyiga qo’yiladi.
Tuproq termometrlarining shkalasi 0,5° ga teng bo’limlarga ajratilgan. Simobli idishcha tsilindr shaklida bo’lib, diametri 8 mm ga teng. Savinov termometri 135° ga egilgan bo’lib, uzunligi 290-500 mm, u kerak bo’lgan chuqurlikka o’rnatiladi. Tuproqning 20 sm dan chuqur qatlamlari temperaturasi mahsus ibonent tayoqchalarga o’rnatilgan, chuqurlikka tushirilib, o’lchash vaqtida tortib olinadigan termometrlar bilan o’lchanadi. Bu termometrlar chuqurlik bo’yicha ketma-ket o’rnatiladi
|
| |
Agar rinolaliya tug'ilishdan tashxis qo'yilgan bo'lsa, uning rivojlanishining sabablari quyidagilar bo'lishi mumkin

|
Agar rinolaliya tug'ilishdan tashxis qo'yilgan bo'lsa, uning rivojlanishining sabablari quyidagilar bo'lishi mumkin
|
bet | 2/3 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #109248 |
Bog'liq rinolaliyaAgar rinolaliya tug'ilishdan tashxis qo'yilgan bo'lsa, uning rivojlanishining sabablari quyidagilar bo'lishi mumkin: Agar rinolaliya tug'ilishdan tashxis qo'yilgan bo'lsa, uning rivojlanishining sabablari quyidagilar bo'lishi mumkin: - "tanglay yorig'i" - yumshoq va qattiq tanglay yorig'i; - "yoriq lab" - yuqori lab va tanglay sohasidagi alveolyar jarayonning bo'linishi; -yumshoq tanglayning anatomik tuzilishi jihatidan xususiyatlari, u sezilarli darajada qisqargan; -kichik tilning yo'qligi yoki etarli emasligi. Keyingi avlodlarda Ota-onalar ishtirok etadilar: 1. Bifurkatsiya, qisqarish, uvula uvula tomon og'ish. 2. Burunning simmetrik uchi emas. 3. Burun qanotlarining nosimmetrik asoslari (burun teshigi) 4. Tanglay yoki uvula uvula ustidagi truba. rinolaliya sabablari : - yumshoq tanglayning shikastlanishi;
- yumshoq tanglay parezi;
- difteriyadan keyingi asoratlar;
- burun septumining egriligi;
- burun yo'llari va bo'shliqlarda shish paydo bo'lishi va o'sishi;
- poliplar, adenoidlar.
Rinolaliyaning organik shakllarida anatomik nuqsonlarni bartaraf etish talab etiladi: faringeal obturator ishlab chiqarish, yuzning deformatsiyasini jarrohlik yo'li bilan tuzatish: ( uranoplastika , velofaringoplastika , cheiloplastika ), adenotomiya , burun polipotomiyasi , removaloplazma va boshqalar. Funktsional rinolaliyani davolashda asosiy rol fizioterapiya va psixoterapiyaga tegishli. Rinolaliyaning organik shakllarida anatomik nuqsonlarni bartaraf etish talab etiladi: faringeal obturator ishlab chiqarish, yuzning deformatsiyasini jarrohlik yo'li bilan tuzatish: ( uranoplastika , velofaringoplastika , cheiloplastika ), adenotomiya , burun polipotomiyasi , removaloplazma va boshqalar. Funktsional rinolaliyani davolashda asosiy rol fizioterapiya va psixoterapiyaga tegishli. rinolaliyani tuzatish uchun nutq terapiyasi mashg'ulotlari operatsiyadan oldingi va keyingi davrda o'tkaziladi. Operatsiyadan oldin artikulyatsiya mashqlari, nafas olish mashqlari, nutq terapiyasi massaji o'tkaziladi. Operatsiyadan keyin (15-20 kun) maxsus mashqlarni takrorlash tiklanadi, lekin asosiy maqsad yumshoq tanglayning harakatchanligini rivojlantirishdir.
|
| |
Transaksiya xarajatlari va ularning turlari

77
xarajatlari axborotga ega bo`lishdan kutilayotgan
eng yuqori daromadga
tenglashtirilishi lozim.
Transaksiya xarajatlarini tahlil qilishdagi navbatdagi qadam shuni nazarda
tutadiki, barcha transaksiya xarajatlari axborot xarajatlaridan chiqarilishi mumkin.
Transaksiya xarajatlari almashuv to`g`risidagi axborotni olish xarajatlari bilan u
yoki bu tarzda bog`langan. Masalan Robinzon Kruzo o`z faoliyatida transaksiya
xarajatlariga emas, balki (ob-havo sharoitlari, turli boshoqli ekinlarning
hosildorligi to`g`risidagi) axborot xarajatlariga duch keladi.
Bitim bo`yicha sherikda ehtimol tutiladigan opportunistik
*
fe’l-atvorning
axborot xarajatlariga bog`liqligini quyidagi misolda keltirish mumkin. Ma’lumki,
opportunizm axborotning to`liqsizligi va asimmetrikligi
sharoitida alohida
shakldagi maqsadli harakat hisoblanadi. Shartnoma A1 faoliyatni amalga
oshirishni talab qilsin deylik, lekin, shartnoma tuzilganidan keyingi voqealar
rivojini bilgani holda, tomonlar A2 harakatni bajarishimiz
lozim degan qarorga
kelishadi. Biroq A1 dan A2 ga o`tish oson bo`lmasligi mumkin. Olingan
daromadlarni taqsimlash tartibi intensiv savdolar predmetiga aylanadi.O`z
navbatida, tomonlar uchun opportunizmga asos vujudga keladi. Agar bitimni
tuzishda tomonlar kontragentning xatti-harakati va bitimning ehtimoliy yakuni
haqida to`liq axborotga ega bo`lganida edi, uni amalga oshirish jarayonida
opportunistik xatti-harakat o`rin tutmagan bo`lar edi.
Iqtisodiy tahlil chog`ida e’tiborni axborot
bozoriga va axborot narxiga
qaratish transaksiya xarajatlarining tabiatini batafsil izohlashga yakun yasaydi.
Umuman iqtisodiy tizim dinamikasini aniqlashda asosiy rolni o`ynovchi bozor
sektoriga nisbatan qarashlarning o`zgarishini 6.2-jadval yordamida ifodalash
mumkin.
Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko - bet 56

|
Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko
27-Mavzu:
Plotterlarni o‘rnatish va foydalanish
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 20 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash
bo’yicha o’quv mashg’uloti
O’quv mashg’ulot rejasi
1. Plotterlar haqida ma’lumot
2. Plotterlarning turlari
O’quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga multimediya proektorlari
turlari. bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va
ko’nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
-
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
-
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni
tasniflaydi;
-
Reja
asosida
bo’limlarni
tushuntiradi;
-
Reja bo’yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O’quv faoliyati natijalari:
-
Tinglaydilar va zarur bo’lsa
yozib boradilar;
-
Dars
bo’yicha
olgan
bilimlarini tasniflaydilar;
-
O’rganganlarini
aytib
beradilar;
-
Tartibli
ravishda
aytib
beradilar.
O’qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza,
tushuntirish, namoyish etish, aqliy
hujum
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, slayd
kompyuter
O’qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o’quv xona
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining
yo’l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta

Foydalanilgan adabiyotlar
1.
SH.Mirziyoyev Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan
birga quramiz. Toshkent: “Oʻzbekiston”. NMIU, 2017.
2.
Sh.Mirziyoyev Yangi Oʻzbekiston demokratik oʻzgarishlar, keng
imkoniyatlar va amaliy ishlar mamlakatiga aylanmoqda. Toshkent: “Oʻqituvchi”,
2021.
3.
O.Madayev, T.Sobitova Xalq og‘zaki poetik ijodi. Toshkent “Sharq”
2010
4.
O.Safarov Allayo-alla. Toshkent. O‘qituvchi 1999 yil
5.
http://library.ziyonet.uz
6.
https://www.edu.uz/uz
PEDAGOGIK TA’LIM: XALQARO TAJRIBA VA INNOVATSION
YONDASHUVLAR
Kalandarova Dilnoza Samandarovna
Buxoro davlat universitetining Pedagogika instituti
“Tabiiy fanlar” kafedrasi o‘qituvchisi
Karimov Diyorbek Toshtemir O‘g‘li
875
Buxoro davlat universitetining Pedagogika Instituti
Biologiya ta’lim yo‘nalishi I Bosqich talabasi
Annotatsiya. Zamonaviy o‘qitish usullarini joriy qilishdan oldin, ular sizning
tizimingizga olib keladigan afzalliklar va imtiyozlar haqida ko‘proq bilishingiz
kerak. Shunday qilib, bu xizmatlardan minimal xarajatlar bilan maksimal darajada
foydalanish imkonini beradi.
Kalit so‘zlar: zamonaviy o‘qitish, An’anaviy o‘qitish, Fizika, Kimyo,
Matematika, Biologiya, Wi-Fi, Kompyuterlar, LCD proyektor, Interaktiv doskalar,
PowerPoint, Qaytarilgan sinf, Muammoli ta’lim, O‘quvchiga yo‘naltirilgan, VAK
o‘rganish, Gamifikatsiya, Kooperativ ta’lim;
Asrlar davomida amalda o‘qitishning faqat bitta usuli mavjud edi, chunki
o‘qituvchi darsni tushuntiradi va o‘quvchilar uni o‘z o‘rganishlari sifatida
yodlaydilar va aytadilar. Bu an’anaviy o‘qitish usuli deb ataladi, bu o‘quvchilar va
ularning innovatsion fikrlashlari o‘rtasida to‘siq bo‘lgan. Keyin ular qaror qabul
qilishda va muammolarni hal qilishda davom etmaydilar. Boshqa tomondan,
o‘qitishning zamonaviy usullari o‘quvchilarga asoslangan va ko‘proq amaliy
yondashuvlarga bag‘ishlangan.
Ta’lim usullariga ko‘ra jamiyat uch guruhga bo‘linadi. Hali ham an’anaviy
o‘qitish usullarini qo‘llab-quvvatlovchi. Ikkinchi guruh esa zamonaviy o‘qitish
usullari tarafdori. Shu bilan birga, uchinchisi ham an’anaviy, ham zamonaviy
o‘qitish usullarini ma’qullaydi. Uchinchi guruh o‘qitishning ikkala usulini
birlashtirishga ishonadi.
Mamlakatning o‘sishi sog‘lom ta’lim va mustahkamlangan tizimlarga
bog‘liq. Ta’lim berish uchun ko‘plab vositalar mavjud bo‘lgan zamonaviy davrda
ham biz an’anaviy o‘qitish usuliga ko‘proq ahamiyat beradigan bosqichdamiz.
Ammo eng yaxshi natijaga erishish uchun an’anaviy o‘qitish usullari va zamonaviy
o‘qitish usullarining kombinatsiyasiga ehtiyoj bor.
876
Zamonaviy o‘qitish usullariga ishonadigan odamlar an’anaviy o‘qitish
usullarini
qo‘llab-quvvatlovchi
odamlarning
tanqidiga
duch
kelishlari
yaxshiroqdir. Biroq, an’anaviy va zamonaviy o‘qitish usullaridan foydalanish
o‘rtasida to‘g‘ri muvozanat bo‘lishi kerak. Ta’limga ikkala yo‘l ham kiritilishi
kerak.
Quyida zamonaviy o‘qitish usullari va an’anaviy o‘qitish usullari o‘rtasidagi
farqni tushunishga yordam beradigan an’anaviy va zamonaviy o‘qitish usullarining
afzalliklari va kamchiliklari keltirilgan:
|
Zanjirli uzatmalar va ichki ilashishlar

|
Zanjirli uzatmalar va ichki ilashishlar
|
bet | 53/81 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 40,48 Mb. | | #143055 |
Bog'liq CHIZMACHILIK.2020.Valiyev (1)Zanjirli uzatmalar va ichki ilashishlar. Ikki yoki bir nechta parallel vallar orasida harakatni uzun bukiluvchan zanjir va yulduzcha yordamida ilashishi bilan amalga oshirilishiga zanjirli uzatma deyiladi. Parallel vallar orasidagi masofa bir
muncha katta bo‘lgan hollarda zanjirli uzatmalar ishlatiladi. Zanjirli uzatma ikkita zanjirli g‘ildirak yulduzchalardan iborat bo‘lib, ular yetaklovchi va yetaklanuvchi vallarga shponkalar vositasida o‘rnatiladi (8.15-rasm).
8.15-rasm Zanjirli uzatmadan tishli uzatmaga nisbatan o‘qlar orasidagi masofa katta
bo‘lganida foydalaniladi va u harakatni bir valdan ikkinchi valga uzatish imkoniyatini beradi. Foydali ish koeffitsenti ancha yuqori (0,96-0,97 %). Valga tasmali uzatmaga nisbatan kam kuch tushadi. Bir zanjir bilan bir nechta yulduzchalarga (vallarga) aylanma harakat bersa bo‘ladi. Yulduzcha tishlari aylana yoylari bo‘yicha chiziladi va ular standartlashtirilgan.
Aylanma harakat bir yulduzchadan ikkinchi yulduzchaga zanjir vositasida uzatiladi. 8.16-rasm, a da zanjir turlari va nomlari ko‘rsatilgan. 8.16-rasm, b da rolikli va tishli zanjirli uzatmaning yaqqol tasviri berilgan. Zanjir o‘zaro sharnir vositasida tutashtirilgan plastinkalardan iborat. Bunday zanjirlar ham standartlashtirilgan.
Yulduzchaning chizilishi silindrik tishli g‘ildiraklarning chizilishiga o‘xshash. Zanjirli uzatmaning to‘la tasvirida zanjirni GOST ga asosan, ingichka uzun shtrix chiziq bilan ko‘rsatish tavsiya etiladi. Bu chiziq ikkala yulduzchaning
bo‘luvchi aylanalarini tutashtiradi.
Zanjirli uzatmaning kamchiliklari quyidagilardan iborat:
ish paytida shovqin chiqadi;
montaj qilishda va ishlatishda e‘tiborni talab qiladi;
zanjirni sozlash va o‘z vaqtida moylash zarur;
zanjir sharnirlari tez yeyiladi, qimmat turadi va hokazo.
a)
b)
8.16-rasm
Zanjirli uzatmalar velosiped va motitsikllarda, parmalash jihozlarida, ekskavator va kranning harakatlantiruvchi mexanizmlarida (8.17-rasm), ayniqsa, qishloq xo‘jalik mashinalarida (to‘qimachilik va paxtani qayta ishlash sanoatida) va har xil stanoklarda ko‘p ishlatiladi (8.18-rasm).
8.17-rasm
8.18-rasm
|
| |
-rasm - Toshkent davlat transport universiteti

|
Toshkent davlat transport universiteti
|
bet | 71/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)11.26-rasm. O’zgarmas sohali kuchaytirgichning chastotaviy xarakteristikasi
§ 11.8. Keng sohali kuchaytirgich
Ko’p radioelektron qurilmalarda keng chastota spektriga ega bo’lgan murakkab shakldagi signallar - impuls signallarini kuchaytirish talab etiladi. Bunday signallarning barcha tashkil etuvchilarini birtekis kuchaytirish uchun kuchaytirgichning o’tkazish sohasi bir necha gersdan to bir necha megagersgacha yetishi kerak. Bunday shartni yuklamasi chastotaga bog’liq bo’lmagan kuchaytirgichlar bajaradi. Ular rezistorlarda tuzilgan kuchaytirgichlardan iboratdir. Signal spektrida yuqori chastotali tashkil etuvchilar ham bo’lgani uchun bu kuchaytirgichning kuchaytiruvchi elementi kichik miqdorli ekvivalent kirish va chiqish sig’imiga ega bo’lishi kerak.
Ma’lumki, rezistorlarda tuzilgan kuchaytirgichning o’tkazish sohasi 11.17-rasm) quyi chastotalar tomonidan o’tish zanjirining vaqt doimiysi (τn=CRekv ),yuqori chastotalarda esa, yuklama zanjirining vaqt doimiysi (τv= C0Rekv) bilan chegaralangan bo’ladi. Shunga ko’ra, o’tkazish sohasini quyi chastotalar tomoniga qarab kengaytirish uchun o’tish zanjirining vaqt doimiysini ajratuvchi kondensator sig’imini, yoki yuklama rezistorining qarshiligini kattalashtirish hisobiga orttirish kerak. Lekin Rn rezistor qarshiligini juda katta qilish mumkin emas. Shuning uchun faqat ajratuvchi kondensatorning S sig’imini kattalashtirish mumkin.
Kuchaytirgichning chastotaviy xarakteristikasini yuqori chastotalar sohasiga qarab kengaytirish uchun esa, yuklama zanjirining vaqt doimiysini kichraytirish kerak. Buning uchun yo Rekv ni, yoki So sig’imni kichraytirish lozim. Lekin Rekv qarshilikning kichrayishi kuchaytirish koeffitsientining kichrayishiga olib keladiki, bu maqsadga muvofiq emas. S0 sigimni cheksiz kichraytirish ham mumkin emas, chunki Sm montaj sig’imi, Skir2 keyingi kaskadning kirish sigimi va boshqalardan qutulish mumkin emas.
Demak, kuchaytirgich sxemasidagi elementlarni o’zgartish hisobiga yetarlicha keng o’tkazish sohasiga erishish mumkin emas.
Kuchaytirgich o’tkazish soxasini kengaytirishning ikki xil usuli mavjud: ko’p kaskadli kuchaytirgich yasash va kuchaytirgichning sxemasiga maxsus zanjir ulash. Bu zanjirlar korreksiya zanjirlari deb ataladi.
Kuchaytirgichning chastotaviy (yoki fazaviy) xarakteristikasini quyi chastotalar sohasida o’zgartiradigan zanjir quyi chastotaviy korreksiya zanjiri deb, yuqori chastotalar sohasida o’zgartiradigan zanjir esa, yuqori chastotaviy korreksiya zanjiri deb ataladi. Korreksiya zanjiriga ega bo’lgan va signallarning keng chastota spektrini kuchaytira oladigan kuchaytirgich korreksiyalangan yoki keng sohali kuchaytirgich deb ataladi.
Umumiy holda korreksiya zanjirlari xilma-xil bo’lib, yetarlicha murakkab tuzilishga ega. Shulardan biz eng sodda parallel korreksiya zanjiri bilan tanishamiz.
|
| |
Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko - bet 50

24-Mavzu:
Laminatorlar va shrederlar vazifasi, tiplari, asosiy texnik
xarakteristikalari.
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 20 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash
bo’yicha o’quv mashg’uloti
O’quv mashg’ulot rejasi
1.
Laminatorni
sozlash
va
ishlatish.
2.
Juvalaydigan mashinalar
3.
Risolalovchi mashinalar
4.
List tavlovchn mashnnalar
O’quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga
multimediya proektorlari
turlari. bo’yicha
nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha
bilim va
ko’nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
-
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
-
Yangi mavzu bo’yicha
rejalarni
tasniflaydi;
-
Reja
asosida
bo’limlarni
tushuntiradi;
-
Reja bo’yicha
yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O’quv faoliyati natijalari:
-
Tinglaydilar va zarur bo’lsa
yozib boradilar;
-
Dars
bo’yicha
olgan
bilimlarini tasniflaydilar;
-
O’rganganlarini
aytib
beradilar;
-
Tartibli
ravishda
aytib
beradilar.
O’qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza,
tushuntirish, namoyish etish, aqliy
hujum
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, slayd
kompyuter
O’qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o’quv xona
Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko - bet 62

30-Mavzu:
Simsiz tarmoq uskunalari (Wi-Fi router, Wi-Fi repiter)
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 20 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash
bo’yicha o’quv mashg’uloti
O’quv mashg’ulot rejasi
1.
Gateway
(Tarmoqlar
orasidagi shlyuz)
2.
Router
3.
Hardware – Router
4.
Routing – Tabelle
O’quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga
multimediya proektorlari
turlari. bo’yicha
nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha
bilim va
ko’nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
-
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
-
Yangi mavzu bo’yicha
rejalarni
tasniflaydi;
-
Reja
asosida
bo’limlarni
tushuntiradi;
-
Reja bo’yicha
yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O’quv faoliyati natijalari:
-
Tinglaydilar va zarur bo’lsa
yozib boradilar;
-
Dars
bo’yicha
olgan
bilimlarini tasniflaydilar;
-
O’rganganlarini
aytib
beradilar;
-
Tartibli
ravishda
aytib
beradilar.
O’qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza,
tushuntirish, namoyish etish, aqliy
hujum
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, slayd
kompyuter
O’qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o’quv xona