Milliy tadqiqot universiteti

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIALAR VAZIRLIGI
TOSHKENT IRRIGATSIYA VA QISHLOQ XO’JALIGI MEXANIZATSIYALASH MUXANDISLARI INSTITUTI
MILLIY TADQIQOT UNIVERSITETI
Kafedra_________________________________________
REFERAT
Fan:_______________________________________________
Mavzu: ___________________________________________
Bajardi: ___________________
Tekshirdi: _________________
2024- o’quv yili
Elektr yuritmalarning avtomatik boshkarish sxemalari
REJA:
1.Elektr yuritmalarning avtomatik boshqarish.
2.Elektr yuritmalarning qizishi va sovushi
Ish jarayonlarini mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish uchun qo’llaniladigan elektromexanik tizimga elektr yuritma deyiladi. Elektr yuritma boshqaruvchi va uzatish qurilmalaridan, dvigatelning o’zidan va ishchi mexanizmdan iborat. Boshqaruvchi qurilma elektr yuritmaning ishini boshqaradi. Masalan, kuchlanish qiymatini va chastotasini, ishchi mexanizmi quvvatini, dvigatelning aylanish yunalishini. Uzatish mexanizmi ishchi mexanizmning aylanish tezligini o’zgartirib beradi. Lekin u reduktor sifatida ham tayyorlanishi mumkin. Bunda uzatish mexanizmi yordami bilan yuritmaning tezligini o’zgartirish mumkin emas.
Hozirgi vaqtda elektr yuritmalar uchta guruhta bo’linadi: 1) guruhli, 2) yakka, 3) ko’p dvigatelli. Guruxli yuritmada bitta dvigatel uzatish qurilmalari yordamida ko’p mexanizmlarni harakatga keltiradi. Yakka yuritmalarda ishchi mexanizm shaxsiy dvigatel yordamida xarakatga keltiriladi. Lekin ishchi mexanizmning elementlari uzatishlar orkali o’sha dvigatel bilan ulanadi. Ko’p dvigatelli yuritmalarda ishchi mexanizmning har bir elementini harakatga keltirish uchun alohida dvigatellar o’rnatilgan. Masalan, universal dastgohlarda shpindel, support va boshqa elementlar bitta dvigatel orkali harakatga keltiriladi. Og’ir dastgohlarda har bitta mexanizm uchun alohida dvigatel o’rnatilgan.
ELEKTR DVIGATELLLRNING QIZISHI VA SOVITILISHI
Har qanday elektr dvigatelning ishi elektr energiyaning isroflanishi bilan o’tadi. Isroflar o’zgaruvchan va o’zgarmas qismlardan iborat. O’zgarmas isroflar dvigatelning yuklanishiga bog’liq emas — bu podshipniklarning ishqalanishiga, ventilyatsiyaga, o’zaklarga sarflanadigan isroflar. O’zgaruvchan isroflar dvigatelning yuklanishiga bog’liq. — bu chulg’amlarning qizishiga sarflanadigan isroflar, chunki yuklanish o’zgarganda chulg’amlardan o’tayotgan tok ham o’zgaradi. Umuman, yuklanish ko’paygan sari dvigatelning temperaturasi ham oshadi. Dvigatelning va uning atrofidagi muhitning temperaturalari orasidagi farq o’ta qizish temperaturasi deyiladi;
Bunda: — ota qizish temperaturasi, t — dvigatelning temperaturasi, t0 — muxitning temperaturasi. Hisoblashlarda atrof muhitning temperaturasi t0 =40°С ga teng deb olinadi.
Dvigatelning o’ta qizish temperaturasi asosan chulg’amlar uchun ishlatiladigan izolyatsiyaga bog’liq. Masalan, sintetik organik pardalar uchun o’ta qizish temperaturasi 80°С т, paxta-qog’ozli izolyatsion materiallar uchun 65°С ga teng bo’ladi.
Dvigatelning ish vaqtidagi qizish egri chizig’i ko’rsatilgan. Dvigatel ulangan paytda (t = 0) uning barcha qismlari temperaturasi muhitnikiga teng. Dastlabki vaqtda dvigateldan atrof muhitga issiqlik kam uzatiladi, chunki hamma issiqlik dvigatelni qizitish uchun sarflanadi. Egri chiziq tez yuqoriga ko’tariladi. Dvigatel qancha ko’p qizisa muhitga shuncha ko’p issiqlik uzatiladi va dvigatelning qizishi sekinlashadi.
Ma‘lum vaktdan keyin issiqlikning kelishi, uning muhitga uzatilishiga teng bo’lib qoladi.
Dvigatel temperaturasi barqarorlashadi (tбарq) va o’zgarmas yuklanishda to’xtaydi. Har qandai yuklanishga o’zining barqarorlashgan temperaturasi tug’ri keladi. Yuklanish qancha ko’p bo’lsa, qizish egri chiziga shuncha yuqori bo’ladi. Boshlang’ich temperaturasi qancha yuqori bo’lsa, dvigatel shuncha tez qiziydi. Dvigatelning sovitilish vaqti uning ventilyatsiya usullariga va massasiga bog’lik.- Odatda rotor o’qiga dvigateldan qizigan xavo-ni surib oluvchi ventilyator o’rnatiladi. Mustaqil ventilyatsiyali dvigatellarda sovituvchi havo dvigatelga tashqi ventilyatordan beriladi. Bu usul faqat katta quvvatli dvigatellarda qo’llaniladi. Sovitilish egri chiziqlari ko’rsatilgan.
Ishchi mexanizmda yuklamaning o’zgarish tabiati dvigatelning ish rejimini aniqlaydi. Bu o’zgarishlarni hisobga olish uchun yuklanishli diagramma ko’riladi. Dvigatel aylantiruvchi momentining yoki quvvatining vaqt bo’yicha o’zgarishi yuklanishli diagramma deyiladi. Elektr dvigatellar ko’yidagi rejimlarda ishlashi mumkin:
1) uzoq muddatli, 2) qisqa muddatli, 3) takroriy qisqa muddatli.
|