Yechish - Microsoft Word Avtorefarat Buzrukov òóãðèñè

13
1. Masalalarni yechish jarayonini tashkil etuvchi asosiy operatsiyalarni bilish va
ularni bajara olish.
2. Amallar majmuasi strukturasini bilish.
3. Bir boʻlimdagi masalalarni yechishning oʻzlashtirilgan usulini boshqa boʻlim
va mavzulardagi masalalar yechishda foydalana olish.
Oʻquvchilarda fizikadan masalalarni yechish kompetentligining shakllantirish
darajalari:
Birinchi daraja: masalani tahlil qila olish.
Ikkinchi daraja: turli tipdagi masalalarni yechish qobiliyati.
Uchinchi daraja: masalalarni yechish usullari tizimini, aniq mavzular boʻyicha
muammolarni hal qilish tuzilmasini oʻzlashtirish.
Toʻrtinchi daraja: fizikaga doir masalalarni yechishning umumiy algoritmini
oʻzlashtirish.
Beshinchi daraja: fizika faniga doir masalalarni yechishda faoliyatning
tuzilishini boshqa mavzulardagi muammolarni hal qilishga oʻtkazish qobiliyati.
Fizikadan masalalar yechishning metodik xususiyatlarini tadqiq qilishda
oʻquvchilarning bilim, koʻnikma va malakasini shakllantirish mezonlari hamda
darajalarini tahlil qilish alohida oʻringa ega ekanligi koʻplab
tadqiqotchilar ishlarida
oʻz aksini topgan.
Umumiy oʻrta ta’lim maktab oʻquvchilarida fizikadan masalalar yechish asosida
fanga oid kompetensiyalarni shakllantirish orqali ta’lim sifatini oshiradi va bu
oʻquvchilarda masala yechishda oʻzlashtirgan bilimlarni kundalik hayotda qoʻllay
olish koʻnikmalarini shakllantiradi. Buning uchun ta’lim tizimidagi barcha
ishtirokchilar birgalikda hamjihat boʻlib, ishga kirishishlari kerak. Bunda avvalo
ta’lim jarayondagi quyidagi asosiy muammolarni hal etish kerak boʻladi:
1.
Kompetensiyaviy yondashuv asosida dars talablarini belgilash.
2.
Oʻqituvchining kasbiy kompetentligini rivojlantirish.
3.
Darsliklarni kompetensiyaviy yondashuv asosida takomillashtirish.
4.
Oʻquvchilarda kompetensiyalarni shakllantirish boʻyicha oʻqitish
texnologiyalarini tanlash va qoʻllash.
5.
Oʻquvchilarda kompetensiyalar shakllanganligini aniqlash va baholash.
6.
Tayanch va fanga oid kompetensiyalar shakllanishining muvofiqligini,
uygʻunligini ta’minlash.
Umumiy oʻrta ta’lim maktablarida fizika oʻqitish jarayonida oʻquvchilarning
ilmiy dunyoqarashi, mantiqiy tafakkur qila olish qobiliyati, aqliy rivojlanishi, oʻz-
oʻzini anglash salohiyatini shakllantirish va oʻstirishi, ularda milliy va umuminsoniy
qadriyatlarni
tarkib toptirishi, ijtimoiy hayotlarida hamda ta’lim olishi davom zarur
boʻlgan bilimlarni egallashlari lozim. Misol uchun molekulyar fizikada – modda
tuzilishining molekulyar-kinetik nazariyasi, molekulalarning massasi va oʻlchami,
modda miqdori, ideal gaz, temperatura, gaz molekulalarining harakat tezligi, ideal
gaz
holatining tenglamasi, molekulalarning oʻlchamini baholash, ichki energiya,
termodinamik ish, issiqlik miqdori, jismlarda issiqlik muvozanatini oʻrganish,
termodinamikaning birinchi va ikkinchi qonuni, issiqlik jarayonlarining qaytmasligi,
14
issiqlik-termodinamika qonunlarining izojarayonlarga tatbiqi issiqlik mashinalari va
tabiatni muhofaza qilish, suyuqlik va uning xossalari, hoʻllash, kapillyar hodisalar,
kristall
va amorf jismlar, qattiq jismlarning mexanik xossalari, qattiq jismlarning
erishi va qotishi, moddalarning solishtirma erish issiqligi, bugʻlanish va
kondensatsiya, atmosferadagi hodisalar kabi mavzulardagi fizik kattaliklarni,
qonunlarni, tabiatda ilmiy bilimlarga ega boʻlsalar va oʻrganganlari asosida olamning
fizik manzarasini shakllantira oladilar. Fizik masalalarni yechishda va eksperimental
tadqiqotlar oʻtkazishda, hayotiy ehtiyojlarni va qiziqishlar davrida fizikaga oid yangi
bilimlarni mustaqil ravishda egallash turli manbalar (darslikdan, ilmiy-ommabop
adabiyotlardan, fizik lugʻat va ma’lumotnomalardan, elektron ishlanmalardan va
darsliklardan, Internet sahifalaridan va h.k) dan fizikaga oid ma’lumotlar bilan ishlay
olish, axborotni
analiz qila olish va baholash, bir turdagi axborotni boshqa turdagi
axborotga aylantira olish va shu kabi intellektual muammolarni yechish jarayonida
bilishga boʻlgan qiziqish, intellektual va kreativ qobiliyatlarni shakllantiradi. Bugungi
kunda ta’lim jadalligi tez suratlarda ortib bormoqda, shuningdek, oʻquvchilarda
fizikaga oid kompetensiyalarni masalalar yechish orqali shakllantirishda umumta’lim
maktablarida fizikadan masalalar yechish metodikasini yanada takomillashtirish va
fizikaga oid kompetensiyalarni shakllantirish uchun har bir oʻtilayotgan dars
mashgʻulotlarini hayotiy misollar bilan boyitish hamda shu darsni nazariy
ma’lumotlarini mustahkamlash uchun turli tipdagi masalalar yechishdan keng
foydalanilsa maqsadga muvofiq boʻlar edi.
Oʻquv jarayonidagi fizikadan fanga oid kompetensiyalarni shakllantirish
uchun
oʻquvchilarda fizikadan turli tipdagi masalalar yechish kompetentligini shakllantirish
modeli ishlab chiqilib, amaliyotga joriy etildi.