Shanaraqtagi tarbiyalawga pedagogikaliq basshiliq etiwdin waziypalari` 

1. Sh

Shanaraqta bala tarbiyalaw waziypalari har qiyli ham bul
waziypalar
osip kiyatirgan
awladti har tarepleme uylestirip rawajlaniwga bagdarlangan.
Shanaraqta balalardin osiwi ham rawajlaniwi menen ata-analar balanin fizikaliq jaqtan
rawajlaniwi haqqinda gamqorliqtan basqa balalardin aqil tarbisina kewil boledi ham adep
ikramliq jaqtan balalardin biliw
belsendiligin rawajlandiradi
Osip kiyatirgan awladti miynetke tarbiyalaw
waziypalarin orinlawda
. shanaraqqa ulken
rol` beredi. Ata-analar balalardi uy jumislarina sistemali turde ham belgili bir maqsetke
bagdarlap otiradi, olardi oz-ozine xizmet etiwge uyretedi ham uyde qolinan keletugin
waziypalardi atqariwga uyretedi
Shanaraqta balalardi adep-ikramliqqa tarbiyalaw ata-ananin waziypalarinin biri bolip
tabiladi.Shanaraqta bul balalardin eresekler menen tuwisqan-tuwganlari menen apa-qarindaslari
menen qarim-qatnas jasawdin birinshi mektebi.
Shanaraqta bala jasi ulkenlerdi hurmetleydi,
qartaygan adamlarga ham nawqaslarga gamxorliq korsetiwdi bir-birewge jardemlesiwdi
uyretedi.
Balalardi estetikaliq tarbiyalaw ushin shanaraq qolayli jagdaylarga iye.Balalarda
estetikaliq sezimler,koz-qaraslar ham olarga eresek adamlar inam etken daslepki aytqan sozler
menen qaliplesedi.Onnan keyin bala kitaplarga baylanisli gozzalliq dun`yasin sezedi.:y jagdayi`
taza ham qolayli jaylar, guller kartinalar ham tagi basqalar shanaraqta balani estetikaliq
tarbiyalawda ulken rol` atqaradi.Shanaraqta balalardi tarbiyalaw waziypasin sheshe otirip ata-
analar mugallimnen mudami kenes sorap baradi.Meteptin ham jamiyettin jardemi menen olar
balalardi tarbiyalawdagi tabislardi ham kemshiliqlerdi koredi jane mektep penen birliqte balani
shanaraqta tarbiyalawdin programmasin belgileydi.
Tarbiyanin tabisli boliwi
ata-analardin balani qalayinsha xoshametlep ham jazalaytuginina
da, olardin tabisli, jumisti qalayinsha ozlestiretuginliginada jane balani ozin-ozi tarbiyalawga
tayarlaytuginliginada baylanisli.
Xoshametlew ham jazalaw usillari adamnin anaw yamasa minaw qasiyetlerin tarbiyalawda
balanin usi waziypalardi orinlap atirganin yamasa kerisinshe ata-analardin talaplarin orinlamay
atirganin korsetiw ushin qollaniladi. Balalardi miynette tabislarga erisiwge qalayinsha
bagdarlaw, qalay jazalaw kerek-bul masele boyinsha B.A.Suxomlinskiy uliwma balalardi
jazalamay-aq, tarbiyalaw mumkin dep esaplaydi.
Tarbiya teoriyasinda ham praktikasinda xoshametlew ham jazalaw boyinsha minanday
koz-qaras payda boladi`
1-Balalardi fizikaliq jaqtan jazalaw kerek emes.
2-Balalalar materialliq jaqtan xoshametlenbesin.
3-Shanaraqta maqullaw, maqtaw isenim siyaqli etikaliq qurallardan qollaniw.
4-Ata-analardin eskertiwi, ozin awir almawi kerek.
Ata-analar tarepinen xoshametlew ham jazalaw ulken adepliliqti ham suyispenshiliqti talap
etedi. Shanaraqta xoshametlewdi ham jazalawdi natuwri qollaniw balalardi tarbiyalawda
qiyinshiliqlar payda etiwi jane qateliqlerge alip keliwi mumkin.Bunday qiyinshiliqlar shanaraqta
jeterli darejede tarbiya almaganliqtan ham de balanin kushine ham mumkinshiligine isenbegen
jagdayda payda boladi. Ata-analardin tagi bir jagdaylari` balaga soz benen qatti tasir jasaw,
balani alpeshlew shanaraq islerden ham mashaqatlardan shetletiw, balanin barliq ojetligin
qanatlandiriwdan ibarat. Bunday oqiwshilardi mektepke juklegen jagdayda balanin orin algan
qateliqlerin mugallim klass basshi bul oqiwshilardi har tarepleme tarbiyalawga ulken jardem
beredi.
Balanin den-sawligin onin miynet suygish bolip jetilisiwine ham de jamiyetke paydali
azamat etip osiriwde ata-analardin kop jilliq miyneti bolip esaplanadi. Ata-ana bala tarbiyasi
ushin jamiyetshiliq aldinda juwapker. Jas awladti mektepte oqitiw ham tarbiyalaw protsessi
menen tigiz baylanista boladi.
Shanaraq jeke adamdi tiykarin quraytugin jamiyetliq yacheyka.Bala bul jerde birinshi
martebe moralliq normalardi,birliqte miynet islew konlikpelerin mengeriwdi,shanaraqta
balalardin turmis jobalari, adep-ikramliq ideyalari qaliplesedi.Shanaraq agzalarin oz ara qarim-
qatnasi oz-ara muxabbat, hurmet barliq islerdi qollap quwatlaw tiykarinda quraladi. Ata-analardi
adep ikramliq korinisinin darejesi, olardin ideyalari, sotsiallliq qatnas jasaw tajiriybesi osip
baratirgan jas awladti rawajlandiriwda ulken ahmiyetke iye. Shanaraqta bala tarbiyalawda
mektkp ham jamiyetshiliq barqulla jardem beriwge minnetlengen. Biz shanaraqta tarbiyalawdi
sholkemles-tiriwimiz kerek ham mektep onin baslanawinda sholkemlestiriwshi mamleketliq
tarbiyanin wakili sipatinda biliw kerek.Mektep ham jamiyetshiliqtin shanaraq penen birliqte tasir
etiwi ata-analardin abiroyin hurmetlewge tiykarlanadi. Hazirgi jamiyetliq qurilis praktikasinda
turmis penen tigiz baylanisli bolgan mektep jas awladlardi tarbiyalawda jardem beretugin
miynetkeshler massasi menen ata-analar, jamiyetliq sholkemler,ondiris jamatlari menen uziliqsiz
baylanista boladi. Sonin menen bir waqitta mektep xaliq massasi menen olarga tikkeley tasir
etedi. Shanaraqta madeniyattin osiwine moral`din bekkemleniwine moralliq jaqtan osiwine
jardem beredi.
Mektep mugallimler, ata-analar menen alip baratugin jekke iske ayriqsha kewil boledi. Bul
ata-analardin oz balalarin tarbiyalawga, pedagogikaliq tayaarliq darejesin bilip aliwga
mumkinshiliq beredi, natiyjede olarqa aqilga muwapiq pedagogikaliq jardemdi sholkelestiriwge
jagday doretip beredi.Keyingi jillari pedagogikaliq propagandani sholkemlestiriwge ulken itibar
berilmekte. Bugan ata-analardin jekke bilim aliwi ushin mektep penen shanaraqtin qatnasta
boliw formalari ata-analarga balalardi qanday etip jaqsiriq tarbiyalaw haqqinda jaqsi kenesler
beriledi.Uliwma orta bilim beriw amelge asirilip atirgan bir jagdayda oqiwdi dawam ettiriw
maselesi jane de ahmiyetli bolip bardi.Solay eken shanaraq aldinda oqiwshilarga asirese joqari
klass oqiwshilarinda oqiwga jaqsi qatnasta boliwdi tarbiyalaw waziypasi turadi. Ul ham qizlardin
oqiwin pedagogikaliq oylap, baqlap bariw bilimler sapasi ushin jeke juwapkershiliq seziminde
tarbiyalaw hazirgi jagdayda shanaraqtin ahmiyetli waziypasi.
Ata-analar ozlerinin bos waqitlarin bala tarbiyasi ushin paydalaniw maselesi ozine tan
sotsial-pedagogikaliq masele boladi. Bul tarawda jaqsi shanaraqliq urp-adetlerdi uyreniw ham en
jaydiriw har bir pedagogikaliq jamaattin ahmiyetli jumisi.Ata-analar ham de jamiyetshiliq
wakiller,turli kasip iyeleri oqiwshilardi mektepti taslap ketiwinin aldin aliw, mekteplerdin
materilliq bazasin bekkemlew.Oqiwshilardin dem aliwin sholkelestiriw, tarbiyasi qiyin balalardi
qayta tarbiyalaw menen shugillanadi.
Mektep shanaraq ham jamiyetshiliqtin jaslar tarbiyasi barisida jamiyettin jaqsilaw
maqsetinde de zaman talabinan kelip shiqqan zaruriy usillardi islep shigiw ham olardin tarbiyaliq
islerinin mazmunin aniqlaw maqsetinde ham waziypalarin belgilew zarur.
Bunda tiykarinan`
-
mektep shanaraq ham de jamiyetshiliqtin oz-ara isenimi ham hurmeti
-
birliqtegi xizmetinin zarurligi,imkaniyatlari,waziypalarin ham abzalliqlarin tuwra anlaw
-
oqiwshilardin juris-turis qagiydalari juzesinde mektep,shanaraq hamde jamiyet jaylarin
bir qiyli talaplardin qoyiliwi
-
Tarbiyada sistemaliq izbe-izliq islerine amel qiliw
-
Oqiwshilardin shanaraqta,mektepte ham mahallede bolatugin barshe jamiyetliq-tarbiyaliq
islerge qatnasiwin taminlew usi maselelerge ulken itibar beriw, mektep, shanaraq ham
mahallelerden jaslardi ruwxiy adep-ikramli tarbiyada malim bir aniq dizim tiykarinda jumis alip
bariw ikaniyatin tuwdiriwi mumkin
Usi masele juzinde Respubliqa mekteplerde shanaraq ham jamiyetshiliq penen alip bariliwi
mumkin bolgan isler
Birinshiden` ata-analar menen islesiwde, tiykarinan analar mektebi, pedagogikaliq bilim
beriw universiteti, shanaraqta tarbiyaliq tajiriybesin uyreniw boyinsha konferentsiyalar, soraw-
juwap kesheleri, shanaraqlar arasinda jarislar ham har turli tanlawlar otkeriw islerin
sholkemlestiriw
Ekinshiden` mektep oqiwshilarinin ata-analar menen islew, payda bolgan xaliq urip-adet
dasturleri menen tanisip bariw
Ilimiy-ameliy konferentsiyalar
Ushinshiden` oqiwshilar menen islesiw juzesinde dem aliw klublari, Ne qashan qay jerde
Jarislar ham tanlawlar, kasip haqqinda sawbetler, dogerekler, sektsiyalar, madeniy ruwxiy islerdi
sholkemlestiriw tek gana birliqtegi jumislarin bekkemlemesten, balkim bugingi kunde
ekstremistliq tasirinen jaslardi saqlap qaladi.
Solay etip oqiwshilardi adep-ikramli, iybeli, izzet-hurmet, jaqsi munasibette boliwda ata-
analardin orni ayriqsha.