Yo‘llarda qishki sirpanchiqlikka qarshi kurash usullari

119
bo‘yicha barcha tadbirlar uch guruhga bo‘linadi: 1. natijada paydo bo‘lgan qishki
silliqlikning salbiy ta’sirini kamaytirish va g’ildiraklarning muz bilan qoplangan
mineral ishqalanish materiallari bo‘ylab tarqalib ketish koeffitsientini oshirish; 2.
kimyoviy, mexanik, termal va boshqa usullar yordamida hosil bo‘lgan
muz yoki
qor qatlamini qoplamadan olib tashlash; 3. qor-muz qatlami shakllanishining oldini
olish yoki muzga qarshi kimyoviy moddalar bilan qoplamani profilaktik davolash
yoki qoplamaga piyodalarga chidamli reagentlarni kiritish orqali qoplamaga
yopishishning zaiflashishi.
Qishki silliqlikka qarshi kurashning eng ko‘p ishlatiladigan choralari
jadvalda keltirilgan. 4.5.
4.7-jadval. Eng tez-tez ishlatiladigan chora-tadbirlar qish silliqligi qarshi
kurashish
uchun
Qor va muz konlari
Havo
harorati, °C
Tavsiya etilgan kurash choralari
Nozik (1 ...2 mm) muz
kino va qobiq
-12...0
Kimyoviy
moddalarning
taqsimlanishi;
eritilgan
muzning qoldiqlarini mexanik cho‘tka bilan olib tashlash
-12...-20 Haroratning qisqa muddatli pasayishi (1 kundan ortiq
bo‘lmagan) kimyoviy moddalar bilan aralashtirilgan
ishqalanish
materiallarining tarqalishi; past harorat
bo‘lsa
uderjivaetsya,
kimyoviy
moddalarni
muz
qoldiqlarini cho‘tka bilan olib tashlash bilan muz
qatlamlarini butunlay yo‘q qilish uchun ishqalanish
materiallarisiz tarqating
Quyida -20 Past
haroratli
ta’sir
kimyoviy
moddalarining
taqsimlanishi,
keyinchalik
vayron
qilingan
muz
qobig’ining qoldiqlarini mexanik cho‘tka bilan olib
tashlash
Siqilgan
qor,
silliq
davlatga
avtomobil
g’ildiraklari
bilan
o‘ralgan
Oldin-15 Kimyoviy muzlarga qarshi moddalarni taqsimlash orqali
nakatning dastlabki zaiflashuvi bilan olib tashlash
Nam qor
0...-2
Avtomobil qor tozalovchilar bilan cho‘tkasi bilan
120
qoplamani tozalash; zarur
hollarda-oz miqdorda muzga
qarshi kimyoviy moddalarning taqsimlanishi
Qishki silliqlikka qarshi kurashish uchun avtomobil yo‘llarining qishki
tarkibi
amaliyotida
ishqalanish,
kimyoviy,
fizik-kimyoviy
va
boshqa
kombinatsiyalangan usullar qo‘llaniladi.
Ishqalanish usuli muz yoki qor-muz qatlami yuzasida loy zarrachalar
aralashmalarning holda 6 mm dan ko‘p bo‘lmagan zarracha hajmi bilan qum,
mayda shag’al, maydalash chiqindilarni, shlak yoki boshqa abraziv materiallar
tarqatib, deb hisoblanadi. Chang, loy va boshqa ifloslantiruvchi moddalarning
maksimal ruxsat etilgan ulushi 3% dan oshmasligi kerak. Placer qum purkagichlar
yoki boshqa mashinalar tomonidan ishlab chiqariladi.
YO‘llarning xavfli bo‘lmagan joylarida qum oqimi darajasi 200...700 g / m2
yoki 0,3 haqida...1000 m2 qoplama uchun 0,4 m3.
Xavfli hududlarda-
yamaqlar,chorrahalar — kichik radiusli egri-oqim tezligi deyarli ikki barobar.
Tarqoq abraziv moddiy 0,3 uchun, ogohlik koeffisienti oshiradi,lekin qisqa
vaqt (ko‘pi 0,5 soat) yo‘lda kechiktirildi avtomobillar o‘tish so‘ng, g’ildirak bilan
tarqaladi va shamol esadi. Aloqa xususiyatlarini tiklash uchun tez-tez sug’orish va
ko‘p miqdordagi qum distribyutorlari talab qilinadi. Qishda katta miqdorda
saqlanayotgan qum komya ichiga tushishi mumkin. Samaradorlikni oshirish uchun,
isitilgan aşındırıcı material, muz qobig’iga kirib, muzlashdan keyin sirtni bir oz
pürüzlülüğü beradi. Ishqalanish usuli silliqlikni bartaraf etmaydi, faqat bir muncha
vaqt uchun uning salbiy oqibatlarini kamaytiradi.
Qishki silliqlikka qarshi
kurashning kimyoviy usuli qor va muzni qattiq yoki suyuq kimyoviy moddalar
bilan eritish uchun ishlatiladi. Kimyoviy reagentlardan foydalanish muz va qorni
eritib, yo‘q qilishga imkon beradi, undan keyin qoplama namlanadi va keyin
quriydi. Shunday qilib, kimyoviy usul qishki silliqlikni butunlay yo‘q qilishga
imkon beradi. Muzni kimyoviy reagentlar bilan eritish
murakkab fizik-kimyoviy
jarayon bo‘lib, natijada reagentlar muzni eritadi va muzlash nuqtasi suvning
muzlash nuqtasiga nisbatan ancha past bo‘lgan suv-tuz eritmasini hosil qiladi.
O‘zaro ta’sir jarayonining intensivligi q xloridlarining eruvchan qobiliyati bilan
121
tavsiflanadi, ya’ni ma’lum bir salbiy havo haroratida bir gramm tuzda erigan muz
miqdori. Erish qobiliyati dastlab t vaqtida ortadi, keyin esa dinamik muvozanat
paydo bo‘lganda stabillashadi:
bu erda a xlorid turiga qarab koeffitsient, a = 1 ...5;
B-havo haroratiga
bog’liq koeffitsient va-0,25... 0,75.
Havo haroratining pasayishi bilan xloridlarning erish qobiliyati kamayadi va
shuning uchun ularning oqim darajasi oshadi. Bundan tashqari, muzning erishi
natijasida eritmalar hosil bo‘ladi, ular muzlashi va qoplamaning yangi muzlashiga
olib kelishi mumkin. Eritmaning muzlash nuqtasi xloridlarning kontsentratsiyasi
va turiga bog’liq. Shunday qilib, natriy xlorid NaCl 23% konsentratsiyasi -21 °C
haroratda muzlaydi, va kaltsiy xlorid eritmasi CaC12 30% kuch konsentratsiyasi -
55 °s haroratda Eng past muzlash nuqtasi va unga mos
keladigan eritmaning eng
katta kontsentratsiyasi mos ravishda ötektik harorat va ötektik kontsentratsiya deb
ataladi, unda qattiq modda kristallanishi, ya’ni tuz eritmada sodir bo‘ladi.
Grafikdagi bu nuqta ötektik nuqtasi deb ataladi. Birlashgan kimyoviy-ishqalanish
usuli qattiq NaCl xlorid, KS1, MgCl2, SaSl2 bilan aralash ishqalanish ma-terialler
qoplama yuzasiga tarqaladi, deb. Peskosolyanuyu aralashmasi nisbatda Kristal tuz
bilan ishqalanish materiallar aralashtirish pescobase tayyorlangan 9:1; 8:1; 6:1 yoki
4: 1. Qum-tuz aralashmalarining afzalligi shundaki, ular muzlatilmaydi va
kuzatilmaydi. YO‘llarning xavfli bo‘lmagan joylarida qum-tuz aralashmalari
iste’moli normalari 100...400 g / m2 yoki 0,1 ...0,2 m3 har bir 1000 m2 uchun
qopqoq va xavfli 0,3...0,4 m3. Peskosolyane aralashmalari universal uskunalar
bilan maxsus qum kollektorlari yoki Birlashgan yo‘l mashinalari taqsimlanadi.