-Bob. Yalpi talabning nazariy jihatlari

1-Bob. Yalpi talabning nazariy jihatlari. 1.1 Yalpi talab tushunchasi. Yalpi talab jadvali. Yalpi talab o'zgarishining narx bo'lmagan omillari.
Milliy iqtisodiyotning makroiqtisodiy tahlili yalpi talab va yalpi taklifni ham hisobga olishni nazarda tutadi. Birinchidan, biz minglab individual narxlarni - turli xil sanoat va qishloq xo'jaligi tovarlari, uzoq muddatli va joriy iste'mol tovarlari, iste'mol tovarlari va ishlab chiqarish vositalarini yagona umumiy narxga yoki narx darajasiga birlashtirishimiz kerak.
Shuningdek, biz juda ko'p individual tovarlar va xizmatlarni haqiqiy milliy mahsulot deb ataladigan yagona butunlikka birlashtirishimiz kerak. Ayrim tovar va xizmatlar uchun barcha narxlarni narx darajasiga birlashtirish, shuningdek, tovarning butun muvozanat miqdorini real milliy mahsulotga birlashtirish agregatsiya deb ataladi.
Birlashtirilgan narxlar (narxlar darajasi) va tovarlarning birlashgan muvozanat miqdori (real milliy mahsulot) agregatlar deb ataladi .
Shuning uchun yalpi talab va taklifni grafik tahlil qilishda ordinatalar o’qi bo’yicha alohida mahsulot bahosi emas, balki narx darajasi, x o’qi bo’yicha esa milliy ishlab chiqarishning real hajmi chiziladi. individual mahsulot miqdori.
Yalpi talab (AD) - bu iste'molchilar (uy xo'jaliklari), korxonalar, davlat va xorijda har qanday mumkin bo'lgan narxlar darajasida talab qilinishi mumkin bo'lgan tovarlar va xizmatlarning umumiy hajmini aks ettiruvchi kategoriya.
Iste'mol tovarlari va pullik xizmatlar bozorida iste'mol talabi (uy xo'jaligi talabi) hukmronlik qiladi .
Investitsion talab deganda tadbirkorlar va korxonalarning ishlab chiqarish vositalariga, eskirgan mehnat vositalarini almashtirish va real kapitalni oshirish uchun real kapitalga bo'lgan talabini bildiradi.
Davlatdan talab uning daromadlari va davlat byudjeti mablag'lariga bog'liq.
Chet elliklarning talabi ularning daromadlari va valyuta kurslari dinamikasi bilan belgilanadi.
Yalpi talab egri chizig'i iqtisodiyotda yakuniy mahsulot va xizmatlarga sarflangan xarajatlar va ular uchun narx darajasi o'rtasidagi bog'liqlikni grafik tarzda aks ettiradi.
Ma'lum bo'lishicha, qolgan barcha holatlar teng bo'lganda, narxlar darajasi qanchalik past bo'lsa, milliy ishlab chiqarishning real hajmining ko'p qismi mahalliy iste'molchilar, korxonalar, davlat, shuningdek, xorijiy xaridorlar sotib olishni xohlaydi. Va aksincha, narx darajasi qanchalik baland bo'lsa, ular sotib olishni xohlaydigan milliy mahsulot hajmi shunchalik kam bo'ladi. Shunday qilib, narx darajasi va milliy ishlab chiqarishning talabga ega bo'lgan real hajmi o'rtasidagi bog'liqlik teskari yoki manfiydir. Makrodarajada talabning ob'ektiv iqtisodiy qonuni ham o'zini namoyon qiladi.
Yalpi talab egri chizig'ining pasayish traektoriyasi foiz stavkasi effekti, boylik effekti va import xaridlari ta'siridan kelib chiqadi.
Foiz stavkasi effekti shuni ko'rsatadiki, ma'lum miqdordagi pul massasi uchun narxning yuqori darajasi pulga bo'lgan talabni oshiradi va shu bilan bank foiz stavkasini oshiradi ("qimmat pul") va uy xo'jaliklarining iste'mol tovarlarini sotib olish hajmini kamaytiradi. korxonalar tomonidan jihozlar.
Boylik effekti shuni ko'rsatadiki, yuqori narxlar darajasida (inflyatsiya) aholining xarid qobiliyati pasayadi. Bunday holda, aholi haqiqatda qashshoqlashadi va bu iste'mol xarajatlari va xaridlarini kamaytiradi. Va aksincha, narx darajasi pasayganda, aholining xarid qobiliyati oshadi, xarajatlar oshadi, yalpi talab ortadi.
Importni sotib olish effekti boshqa mamlakatlarga nisbatan mamlakat narxlari darajasining o'zgarishi va milliy yalpi talabning sof eksporti o'zgarishi o'rtasida teskari bog'liqlik mavjudligini ko'rsatadi. Shunday qilib, agar O’zbekistonda narx darajasi chet eldagi narxlarga nisbatan ko'tarilsa, xaridorlar mahalliy tovarlar o'rniga ko'proq import qilinadigan tovarlarni sotib olishadi. Chet elliklar esa kamroq rus tovarlarini sotib oladi, bu esa O’zbekiston eksportining pasayishiga olib keladi. Bu O’zbekistonning umumiy talabida eksportning sof hajmini (eksport minus import) kamaytiradi, bu istalmagan.
Umuman olganda, narxlar darajasining oshishi, boshqa narsalar teng bo'lsa, real YaIMga talab miqdorining pasayishiga olib keladi. Aksincha, narxlar darajasining pasayishi YaIMda yakuniy mahsulotlarni xarid qilish hajmining oshishiga olib keladi. Bu munosabatni grafikda barqaror yalpi talab egri chizig‘i bo‘ylab bir nuqtadan ikkinchi nuqtaga harakat sifatida ko‘rsatish mumkin (2-rasm). Masalan, A dan B gacha yoki B dan A ga.
Yalpi talabning o'sishi (3-rasm) AD egri chizig'ining o'ngga, AD 1 dan AD 2 ga siljishi va yalpi talabning kamayishi AD 1 dan AD 3 ga siljishi sifatida ko'rsatilgan .
Yalpi talab egri chizig'ini siljituvchi narx bo'lmagan omillar:
1 Iste'mol xarajatlaridagi o'zgarishlar:
- iste'molchilarning farovonligi;
- iste'molchilarning umidlari;
- iste'molchi qarzi;
- soliqlar.
|