О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 110

Ish yuzasidan suhbatlar о‗tkazish. Ish yuzasidan о‗tkaziladigan suxbat deb
insonlar о‗rtasidagi har qanday og‗zaki sо‗zlashuvga aytiladi. Bunday suhbatning
asosiy maqsadi ishlab chiqarishga doir yoki boshqa masalalarni hal etishdan iborat.
Ishbilarmon insonda shaxslararo muloqot butun ish vaqtining 70-30 foizini egallaydi.
Ishga doir suhbatlar yoki sо‗zlashuvlarning mazmuni, shaqli va davomliligi turlicha
bо‗lishi mumkin. Ishga doir suhbatning har bir turi о‗ziga xos xususiyatlarga ega.
Masalan, ishga qabul qilishda rahbar lavozim uchun talabgorga bajarib bо‗lmaydigan
va‘dalarni bermasligi kerak. Xodim tomonidan yо‗l qо‗yilgan hatolarni tanqid ostiga
olishdan о‗zini tuta bilish va xushmuomalali bо‗lish lozim. Xodimni ishdan
bо‗shatish munosabati bilan suhbat о‗tkazishda rahbar о‗zi boshchilik qilayotgan
tashkilotning nufuzini imkoni boricha saqlashi darkor.
Ishga doir suhbatlarni tayyorlash va о‗tkazishning universal qoidalari mavjud
bо‗lib, ularga amal qilish ehtimoliy hatolarning oldini olish va istalgan (kо‗ngildagi)
natijaga erishish imkonini beradi.
1.
О‗tkaziladigan ishga doir suhbatning maqsadini va istalgan natijalarni aniq
belgilang.
2.
О‗tkaziladigan suhbatning qanday borishi haqida atroflicha о‗ylab kо‗ring,
ya‘ni о‗z dalillaringizning asoslarini tuzing, suhbatning axborot beradigan asosini
ta‘minlang, suhbatdoshning qarshi dalillarini hysoblab kо‗ring.
3. Suhbatni о‗tkazish joyi va vaqtini aniqlab oling, ya‘ni suhbatga nimadir
(telefon qо‗ng‗iroqlari, kelib-ketuvchilar) halaqit bermasligi va chalg‗itmasligi kerak.
4.
Suhbatdoshingizning e‘tiborini tortishga vauni qiziqtirishga, о‗zaro ishonch
muhitini yaratigiga erishing. Shuni yodda tutish lozimki, erkaklar - ayollarga
qaraganda beparvoroq tinglovchilar bо‗lib, ular ayniqsa ayollar bilan bо‗ladigan
suhbatlarda о‗zini toqatsiz tutadi. Agar о‗z muammolaringiz, boz ustiga
suhbatdoshga tushunarsiz bо‗lgan muammolar haqida gapirsangiz, bu bilan
265
hamsuhbatning e‘tiborini tortib bо‗lmaydi.
5.
Suhbatdoshingiz sо‗zlaydigan, siz esa faqat о‗zingiz beradigan savollar
bilan suhbatni qо‗llab-quvvatlab turadigan sharoitni yarating. Bu unga ruhiy
ustunlik beradi, chunki mantiqiy savollarni berish va ularga suhbatdoshingizdan
javoblar olish yо‗li bilan uni ishontirish kо‗proq samara beradi.
6.
О‗z nufuzingizni tushirmang, о‗zingizni munosib tuting, ovozingizni baland
qilmang, bir maromda gapiring, о‗z qahr-g‗azabingizni imo-ishoralar bilan
ifodalamang.
7.
Suhbatdoshingizdan olinadigan axborotga etiborli bо‗ling, uni qayd eting.
Bu suhbatdoshingizning moyilligini oshiradi va amaliy foyda keltiradi. Yangi
materialni о‗zlashtirishda о‗rtacha inson yangi faktlar bilan tanishganidan keyin
dastlabki 24 soat ichida keyingi ikki yil mobaynida unutadiganlaridan kо‗proq
narsani esdan chiqarishi ilmiy jihatdan isbotlangan.
Dastlabki sutkalarda о‗zlashtirilganlarning о‗rtacha 70-75 foizi esdan chiqariladi,
ya‘ni ertangi kun biz uning mazmunining faqat 25-30 foizini eslaymiz. Shuni esda
tutish lozimki, inson eshitganlarining 90 foizini, kо‗rganlarining 50 foizini va qilgan
haraktlarining 10 foizini esdan chiqaradi.
8.
Xushmomalali, ustamon va dо‗stona munosabatda bо‗ling. Bu iltimos yoki
kо‗rsatmaning ahmiyatini kamaytirmaydi, lekin qarshi tarafni ma‘lum darajada lol
qoldiradi.
Xat-xabarlar bilan ishlash. Rahbar faoliyatining ushbu turi, turli baholarga
kо‗ra, ish vaqti umumiy fondining 5-10 foizini egallaydi. Yuzaga kelgan an‘anaviy
amaliyotga kо‗ra, ish kunining boshlanishida rahbar chiquvchi xat- hujjatlar bilan, ish
kunining oxirida esa kiruvchi xat-xabarlar bilan ishlaydi.
Axborot, qarorlar qabul qilish bilan bog‗lik hech bir texnologik boshqaruv
operatsiyasi, eng kompyuterlashtirilgan texnologik operatsiya turli hujjatlarni
tayyorlash, rasmiylashtirish: va saqlash harakatlarisiz amalga oshmaydi. Hujjat - bu
korxona faoliyatining turli tomonlarini, shuningdek ijtimoiy institutlar bilan о‗zaro
munosabatlarning huquqiy, iqtisodiy va boshqa jihatlarini tavsiflovchi axborot
manbaidir.
266
Samarali shaxsiy ish qoidalarini egallash rahbarga butun boshqaruv jarayonini
takomillashtirish, о‗z kuch va mablag‗laridan oqilona foydalaniy, qо‗l ostidagilar
kо‗z о‗ngida о‗z maqomini oshirish imkonini beradi.
|