Kiberxavfsizlik” fakulteti 713-21- guruh

MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
“KIBERXAVFSIZLIK” FAKULTETI
713-21- guruh talabasi
Xudoyberdiyev Sardorning
“Operatsion tizimlar” fanidan tayyorlagan
Mustaqil ishi
Topshirdi: Xudoyberdiyev S.
Tekshirdi: Abdurazzoqov F.
TOSHKENT – 2023
Mavzu: Operatsion tizimlarda fayl tizimi bilan ishlash
REJA;
Fayl tizimlari.
Fayllar va fayl tuzilmalari. Fayl tizimi.
Fayllar bilan ishlash.
Xulosa.
Foydalanilgan adabitotlar .
Operatsion tizimlarning muhim funksiyalaridan biri - fayl tizimla-rini tashkillashtirishdir. Fayl (ang. file-papka) - bu biror nomga ega bo'lgan, qayta ishlanuvchi, ma' lum hajmda diskni band etish tushunila-di. Fayl o'zida dasturlarnii, raqamli ma'lumotlarni, matnni, kodlangan tasvirlarni va h.k.larni mujassam etgan bo'lishi mumkin.
Fayl tizimi - bu biror tashuvchida fayllami saqlashni tashkillashti-rish uchun muhit yaratuvchi hisoblanadi. Fayl - bir xii tuzilishga ega bo'lgan ko'rinishdagi virtual ma'iumotlar. Ular faylli ma'lumotlarning yaratilishi, yo'qotilishi, tashkil qilinishi, o'qilishi, yozilishiga javob beradi. Shuningdek fayllami ishlatishda mana shu fayllarni boshqarishga ham javob beradi. Fayllar tizimni diskda berilganlarni tashkil qilish usulini yoki boshqa berilganlar tashuvchilari tashkillashtirishini aniqlaydi. FAT fayl tizimida, operatsion tizimlarning aksariyat ko'pchiligida, ya'ni MS DOS, OS2, Windows, Windows NT, Linuxda FAT prinsiplari asosida tashkil qilingan fay liar bilan quvvatlangan. Lekin hamma fayl tizimilari o'zining individual xususiyatlari va cheklashlariga ega. Zamonaviy operatsion tizimlar mos fayllarni boshqarish fayllariga ega. Fayllarni boshqarish tizimi operatsion tizimlarning ko'pchiligida asosiy quyi tizim hisoblanadi.
Birinchidan, fayllami boshqarish tizimi orqali dasturlarni qayta ishlovchi tizimlar bilan bog'laydi.
Ikkinchidan, bu tizimlar yordamida berilganlarni boshqarish va disklarni markazlashgan tarmoqlashuvi masalalarini yechish mumkin.
Uchinchidan, u yoki bu fayllarni boshqarish tizimlaridan foydalanish natijasida quyidagilarni amalga oshirish mumkin:
- o'z dasturidan nom berilgan fayllarni yaratish, olib tashlash, nomini o'zgartirish;
- fayllar o'rtasidagi ma'lumotlami almashish;
- fayllami boshqarish tizimi dastur modullariga murojaat qilib fayllar bilan ishlash.
Operatsion tizimlarda bir nechta fayllarni boshqarish tizimlari mavjud bo'lishi mumkin. Ular esa bir nechta tizimli fayllar bilan ishlash imkoniyatini ta'minlaydi.
Tizimli fayl fayllarni tashkil qiluvchi berilganlarni aniqlaydi. Fayllarni boshqarish tizimi - aniq amalga oshiruvchi fayl tizimi, ya'ni dasturiy modul majmuasi bo'lib, u aniq operatsion tizimdagi fayllar ishini ta'minlaydi. Shuni aytish kerakki, har qanday fayllarni boshqarish tizimi o'zicha bo'lmaydi va u aniq operatsion tizirnida ishlash uchun yaratilgan.
Masalan, FAT (file allocation table) - uni fayllarni boshqarish tizimi sifatida ko'rish mumkin. Birinchidan FAT-12 disketalar bilan ishlash uchun ishlab chiqilgan edi, keyinchalik qattiq disklar bilan ishlashda foydalanilgan. FAT-l6 katta hajmda xotiraga ega bo'lgan qattiq disklarda ishlatiladi. OS2 uchun fayllarni boshqarish tizimlarida FAT tizimining asosiy usullari ishlatiladi, u Super-FAT deb nomlanadi.
Shuningdek, FAT tamoyillari fayllarni boshqarish tizimlari rusumlari Windows 95, 98, Windows NT uchun mavjud. Boshqacha qilib aytganda, fayllar bilan ishlash uchun har bir operatsion tizim uchun mos fayllarni boshqarish tizimlari ishlab chiqilgan bo'lishi kerak. Bu fayllarni boshqarish tizimlari qaysi operatsion tizim uchun yaratilgan bo'lsa, o'sha operas ion tizimda ishlaydi. Shu bilan birga fayl tizimlarining asosiy tamoyillari bilan ishlovchi boshqa operatsion tizimlar fayllarini boshqarish tizimlari yordamida ishlashga imkon beradi.
Fayl tizimi - ma'lumotlar tashuvchisida ma'lumotlarni saqlashni tashkil qilish to'plami (tartibi, tuzilishi va mazmuni), bu ma'lumotlar darajasida saqlangan ma'lumotlarga kirishni bevosita ifodalaydi, bu diskdagi barcha fayl va papkalar to'plamidir. Fayl tizimining asosiy "birliklari" klaster, fayl, katalog, bo'lim, hajm, disk hisoblanadi.
Saqlash muhitidagi nollar va birlar to'plami klasterni tashkil qiladi (axborotni saqlash uchun joyning minimal hajmi, ular odatda sektor tushunchasi deb ham ataladi, ularning hajmi 512 baytga ko'paytiriladi).
Fayllar - sektorlarga bo'lingan baytlarning nomli to'plami. Fayl tizimiga qarab, fayl turli xil xususiyatlar to'plamiga ega bo'lishi mumkin. Fayllar bilan ishlashda qulaylik uchun ularning (ramziy identifikatorlari) nomlaridan foydalaniladi.
Fayl tizimining tuzilishini tartibga solish uchun fayllar guruhlarga bo'linadi kataloglar .
Bob - qismlarga bo'lish paytida yaratilgan va bir yoki bir nechta formatlangan jildlarni o'z ichiga olgan disk maydoni.
Hajmi - fayl tizimi, fayllar jadvali va ma'lumotlar maydoni bilan bo'linish maydoni. Bir yoki bir nechta bo'limlar mavjud disk .
Fayllar haqidagi barcha ma'lumotlar bo'limning maxsus maydonida - fayllar jadvalida saqlanadi. Fayllar jadvali raqamli fayl identifikatorlarini va ular haqidagi qo'shimcha ma'lumotlarni (o'zgartirish sanasi, kirish huquqlari, nom va boshqalar) bo'limning boshqa hududida saqlangan faylning haqiqiy mazmuni bilan bog'lash imkonini beradi.
MBR (Master Boot Record) diskning boshida joylashgan maxsus maydon - operatsion tizimni qattiq diskdan yuklash uchun BIOS uchun zarur bo'lgan ma'lumotlarni o'z ichiga oladi.
Bo'lim jadvali (bo'lim jadvali) ham diskning boshida joylashgan bo'lib, uning vazifasi bo'limlar haqidagi ma'lumotlarni saqlashdir: boshlash, uzunlik, yuklash. Yuklash bo'limi operatsion tizimni yuklash dasturini saqlaydigan yuklash sektorini o'z ichiga oladi.
Ortga hisoblash MBR dan (sektor raqami 0 dan) barcha asosiy (asosiy) bo'limlar uchun, ham oddiy, ham kengaytirilgan va faqat birlamchi bo'limlar uchun boshlanadi.
Barcha oddiy mantiqiy (kengaytirilgan mantiqiy bo'lmagan) bo'limlar ular tavsiflangan kengaytirilgan bo'limning boshiga nisbatan siljish bilan belgilanadi.
Barcha kengaytirilgan mantiqiy (kengaytirilgan mantiqiy) bo'limlar asosiy kengaytirilgan bo'limning (kengaytirilgan birlamchi) boshiga nisbatan siljish bilan o'rnatiladi.
Operatsion tizimni yuklash jarayoni quyidagicha:
Kompyuter yoqilganda, BIOS protsessorni nazorat qiladi, u qattiq diskdan yuklanadi, diskning birinchi sektorini (MBR) kompyuterning operativ xotirasiga yuklaydi va boshqaruvni unga o'tkazadi).
MBR "standart" yuklovchi sifatida yozilishi mumkin,
va LILO/GRUB kabi yuklagichlar.
Standart bootloader asosiy bo'limlar jadvalida yuklanadigan bayroqli birinchi bo'limni topadi, uning birinchi sektorini (yuklash sektori) o'qiydi va boshqaruvni ushbu yuklash sektorida yozilgan kodga o'tkazadi. Agar standart MBR bootloader o'rniga boshqasi bo'lsa, u yuklanadigan bayroqqa qaramaydi, u har qanday bo'limdan (uning sozlamalarida ko'rsatilgan) yuklashi mumkin.
Masalan, Windows NT/2k/XP/2003 operatsion tizimini yuklash uchun yuklash sektorida joriy bo'limdan asosiy yuklovchini (ntloader) xotiraga yuklaydigan kod yoziladi.
Har bir FAT16/FAT32/NTFS fayl tizimi o'zining yuklovchisiga ega. Bo'limning ildizida ntldr fayli bo'lishi kerak. Agar siz Windows-ni yuklamoqchi bo'lganingizda "NTLDR yo'q" xabarini ko'rsangiz, ntldr fayli yo'q bo'lganda aynan shunday bo'ladi. Bundan tashqari, ntldr normal ishlashi uchun bootfont.bin, ntbootdd.sys, ntdetect.com fayllari va to'g'ri yozilgan boot.ini kerak bo'lishi mumkin.
boot.ini misoli
C:\boot.ini
vaqt tugashi = 8
default=C:\gentoo.bin
C:\gentoo.bin="Gentoo Linux"
multi(0)disk(0)disk(0)bo'lim(1)\WINDOWS="Windows XP (32-bit)" /fastdetect /NoExecute=OptIn
multi(0)disk(0)disk(0)bo'lim(3)\WINDOWS="Windows XP (64-bit)" /fastdetect /usepmtimer
Misol grub.conf konfiguratsiya fayli
#grub.conf anaconda tomonidan yaratilgan
#
#E'tibor bering, ushbu faylga o'zgartirish kiritganingizdan so'ng siz grubni qayta ishga tushirishingiz shart emas
#
#DIQQAT: Sizda /boot bo'limi mavjud. Bu shuni anglatadiki
#barcha yadro va initrd yo'llari /boot/ ga nisbatan, masalan.
#root (hdO.O)
#kernel /vmlinuz-version ro root=/dev/sda2
#initrd/initrd-version.img
#boot=/dev/sda default=0 timeout=5
splashimage=(hdO,0)/grub/splash.xpm.gz
yashirin menyu
sarlavha Red Hat Enterprise Linux serveri (2.6.18-53.el 5)
ildiz (hdO.O)
yadro /vmlinuz-2.6.18-53.el5 ro root=LABEL=/ rhgb tinch-
initrd /initrd-2.6.18-53.el5.img
lilo.conf faylining tuzilishi
# LILO konfiguratsiya fayli "liloconfig" tomonidan yaratilgan
//Global parametrlar tavsifi bo'limi
# LILO global bo'limini ishga tushiring
//Lilo yozilgan joy. Bunday holda, bu MBR
yuklash =/dev/hda
//Yuklash paytida ko'rsatiladigan xabar
message=/boot/boot_message.txt
//Savolni ko'rsatish
taklif
//Operatsion tizimni tanlash vaqti tugadi
kutish vaqti = 1200
# Bo'lim jadvalini qayta yozadigan xavfli standart sozlamalarni bekor qiling:
o'zgartirish - qoidalar
qayta o'rnatish
# VESA ramka bufer konsoli @ 800x600x256
//Menyuni ko'rsatish uchun video rejimini tanlash
vga=771
# LILO global bo'limini tugatish
//Windows yuklash imkoniyatlari tavsifi bo'limi
# DOS yuklanadigan bo'lim konfiguratsiyasi boshlanadi
boshqa=/dev/hda1
teg = Windows98
jadval =/dev/hda
# DOS yuklanadigan bo'lim konfiguratsiyasi tugaydi
// QNX yuklash opsiyalarini tavsiflash bo'limi
# QNX yuklanadigan bo'lim konfiguratsiyasi boshlanadi
//Operatsion tizimga yo'l
boshqa=/dev/hda2
teg = QNX
jadval =/dev/hda
# QNX yuklanadigan bo'lim konfiguratsiyasi tugaydi
//Linux yuklash imkoniyatlari tavsifi bo'limi
# Linux yuklanadigan bo'lim konfiguratsiyasi boshlanadi
//Yadro tasviriga yo'l
image = /boot/vmlinuz
root=/dev/hda4
label = Slackware
faqat o'qish
# Linux yuklanadigan bo'lim konfiguratsiyasi tugaydi
2. Eng mashhur fayl tizimlari.
Kengaytirilgan disk fayl tizimi
AdvFS
Fayl tizimi bo'ling
CSI - DOS
Fayl tizimini shifrlash
Kengaytirilgan fayl tizimi
Ikkinchi kengaytirilgan fayl tizimi
Uchinchi kengaytirilgan fayl tizimi
To'rtinchi kengaytirilgan fayl tizimi
Fayllarni taqsimlash jadvali (FAT)
Fayllar - 11
Ierarxik fayl tizimi
HFS Plus
Yuqori samarali fayl tizimi (HPFS)
ISO 9660
Jurnalli fayl tizimi
Macintosh fayl tizimi
MINIX fayl tizimi
mikrodozlar
Keyingi 3
Jurnal tuzilmali F (NILFS) ning yangi amalga oshirilishi
Novell saqlash xizmatlari
Yangi texnologiya fayl tizimi (NTFS)
Protogon
ReiserFS
Aqlli fayl tizimi
Squashfs
Unix fayl tizimi
Universal disk formati (UDF)
Veritas fayl tizimi
Windows-ning kelajakdagi xotirasi (WinFS)
Har qanday joyda fayl tartibini yozing
Zettabayt fayl tizimi (ZFS)
3.Fayl tizimlarining asosiy xarakteristikalari.
Operatsion tizim ilovalarni fayllar bilan ishlash uchun funktsiyalar va tuzilmalar to'plami bilan ta'minlaydi. Operatsion tizimning imkoniyatlari fayl tizimining cheklovlariga qo'shimcha cheklovlar qo'yadi, asosiy cheklovlarga quyidagilar kiradi:
Maksimal (minimal) hajm hajmi;
- asosiy katalogdagi fayllarning maksimal (minimal) soni;
- ildiz bo'lmagan katalogdagi fayllarning maksimal soni;
- fayl darajasida xavfsizlik;
- Uzoq fayl nomlarini qo'llab-quvvatlash;
- o'z-o'zini davolash;
- fayl darajasida siqish;
- tranzaksiya jurnallarini yuritish;
4. Eng keng tarqalgan FAT, NTFS, EXT fayl tizimlarining qisqacha tavsifi.
FAT fayl tizimi.
FAT "File Allocation Table" degan ma'noni anglatadi.
FAT fayl tizimida har qanday mantiqiy diskning mantiqiy disk maydoni ikki sohaga bo'linadi:
- tizim maydoni;
- ma'lumotlar maydoni.
Tizim maydoni formatlashda yaratiladi va fayl tuzilishini manipulyatsiya qilishda yangilanadi. Ma'lumotlar maydoni ildizga bo'ysunuvchi fayllar va kataloglarni o'z ichiga oladi va foydalanuvchi interfeysi orqali kirish mumkin. Tizim maydoni quyidagi tarkibiy qismlardan iborat:
- yuklash yozuvi;
- zaxiralangan tarmoqlar;
- fayllarni taqsimlash jadvallari (FAT);
- ildiz katalogi.
Fayllarni taqsimlash jadvali ma'lumotlar maydonining har bir bo'limi holatini tavsiflovchi ma'lumotlar maydonining xaritasi (tasviri). Ma'lumotlar maydoni klasterlarga bo'lingan. Klaster - mantiqiy disk manzil maydonidagi bir yoki bir nechta qo'shni sektorlar (faqat ma'lumotlar maydonida). FAT jadvalida bir xil faylga (root bo'lmagan katalog) tegishli klasterlar zanjirlarga bog'langan. FAT16 fayllarni boshqarish tizimi klaster raqamini belgilash uchun 16 bitli so'zdan foydalanadi, shuning uchun siz 65536 tagacha klasterga ega bo'lishingiz mumkin.
Klaster fayl yoki ildiz bo'lmagan katalogga ajratilgan disk maydonining eng kichik manzilli birligidir. Fayl yoki katalog butun sonli klasterlarni egallaydi. Bunday holda, oxirgi klaster to'liq ishlatilmasligi mumkin, bu katta klaster o'lchamiga ega bo'lgan disk maydonining sezilarli darajada yo'qolishiga olib keladi.
FAT diskka kirishda juda intensiv ishlatilganligi sababli, u RAMga yuklanadi va imkon qadar uzoq vaqt qoladi.
Ildiz katalog oddiy katalogdan farq qiladi, chunki u mantiqiy diskda belgilangan joyda joylashadi va ma'lum miqdordagi yozuvlarga ega. Har bir fayl va katalog uchun fayl tizimi ma'lumotlarni quyidagi tuzilishga muvofiq saqlaydi:
- fayl yoki katalog nomi - 11 bayt;
- fayl atributlari - 1 bayt;
- zahira maydoni - 1 bayt;
- yaratish vaqti - 3 bayt;
- yaratilgan sana - 2 bayt;
- oxirgi kirish sanasi - 2 bayt;
- zahiralangan - 2 bayt;
- oxirgi o'zgartirish vaqti - 2 bayt;
- FATdagi dastlabki klaster raqami - 2 bayt;
- fayl hajmi - 4 bayt.
Fayl tizimining tuzilishi ierarxikdir.
FAT32 fayl tizimi.
FAT32 butunlay mustaqil 32 bitli fayl tizimi bo'lib, FAT16 ga nisbatan ko'plab yaxshilanishlar va qo'shimchalarni o'z ichiga oladi. FAT32 o'rtasidagi asosiy farq bu disk maydonidan yanada samarali foydalanish: FAT32 kichikroq klasterlardan foydalanadi, bu esa disk maydonini tejashga olib keladi.
FAT32 ildiz katalogini ko'chirishi va standart o'rniga FAT zahirasidan foydalanishi mumkin. FAT32 Kengaytirilgan yuklash yozuvi muhim ma'lumotlar tuzilmalarining nusxalarini yaratishga imkon beradi, bu esa disklarni oldingi versiyalarga qaraganda FAT tuzilmalarining buzilishiga chidamliroq qiladi. Ildiz katalogi oddiy klasterlar zanjiri, shuning uchun u diskning istalgan joyida joylashgan bo'lishi mumkin, bu esa ildiz katalogining o'lchamiga cheklovni olib tashlaydi.
NTFS fayl tizimi.
NTFS (Yangi texnologiya fayl tizimi) fayl tizimi uni boshqa fayl tizimlaridan sezilarli darajada ajratib turadigan bir qator muhim yaxshilanishlar va o'zgarishlarni o'z ichiga oladi. Foydalanuvchi nuqtai nazaridan, fayllar hali ham kataloglarda saqlanadi, ammo NTFS da katta disklarda ishlash ancha samaralidir:
fayllar va kataloglarga kirishni cheklash vositalari mavjud;
- fayl tizimining ishonchliligini sezilarli darajada oshiradigan mexanizmlar joriy etildi;
- disk sektorlari va/yoki klasterlarning maksimal soni bo'yicha ko'plab cheklovlar olib tashlandi.
NTFS fayl tizimining asosiy xususiyatlari:
- ishonchlilik. Yuqori unumdor kompyuterlar va umumiy tizimlar ishonchliligini oshirishi kerak, buning uchun fayl operatsiyalarini qayd qiluvchi tranzaksiya mexanizmi joriy etildi;
- kengaytirilgan funksionallik. NTFSda yangi funksiyalar joriy etildi: yaxshilangan nosozliklarga chidamlilik, boshqa fayl tizimlarining emulyatsiyasi, kuchli xavfsizlik modeli, ma’lumotlar oqimini parallel qayta ishlash, foydalanuvchi tomonidan belgilangan fayl atributlarini yaratish;
- POSIX standartini qo'llab-quvvatlash. Asosiy funksiyalar qatoriga fayl nomlaridan ixtiyoriy foydalanish, faylning oxirgi kirish vaqtini saqlash va bir nechta nomlarni bir faylga murojaat qilish imkonini beruvchi taxallus mexanizmi kiradi;
- moslashuvchanlik. Disk maydonini taqsimlash juda moslashuvchan: klaster hajmi 512 baytdan 64 KB gacha o'zgarishi mumkin.
NTFS katta ma'lumotlar to'plamlari va katta hajmlar bilan yaxshi ishlaydi. Maksimal hajm (va fayl) hajmi 16 EB. (1 Ebayt 2**64 yoki 16 000 milliard gigabaytga teng.) Ildiz va ildiz bo'lmagan kataloglardagi fayllar soniga cheklov yo'q. NTFS katalog strukturasi "ikkilik daraxt" deb nomlangan samarali ma'lumotlar strukturasiga asoslanganligi sababli, NTFS da fayllarni topish uchun ketadigan vaqt fayllar soniga chiziqli bog'liq emas.
NTFS ba'zi o'z-o'zini tiklash xususiyatlariga ega va tizimning turli xil yaxlitligini tekshirishni qo'llab-quvvatlaydi, jumladan, tizim jurnalidan fayllarni yozishni kuzatish imkonini beruvchi tranzaktsiyalar jurnali.
NTFS fayl tizimi xavfsizlik ob'ekti modelini qo'llab-quvvatlaydi va barcha jildlar, kataloglar va fayllarni alohida NTFS ob'ektlari sifatida ko'rib chiqadi. Jildlar, kataloglar va fayllarga kirish huquqlari foydalanuvchi hisobiga va u tegishli bo'lgan guruhga bog'liq.
NTFS fayl tizimi jildlar, kataloglar va fayllarga qo'llanilishi mumkin bo'lgan o'rnatilgan siqishniga ega.
Ext3 fayl tizimi.
ext3 fayl tizimi 1 TB gacha bo'lgan fayllarni qo'llab-quvvatlaydi. Linux yadrosi 2.4 bilan fayl tizimining o'lchami maksimal blokli qurilma hajmi bilan chegaralanadi, bu 2 terabayt. Linux 2.6 da (32-bitli protsessorlar uchun) maksimal blokli qurilma hajmi 16 TB, biroq ext3 faqat 4 TBgacha qoʻllab-quvvatlaydi.
Ext3 yaxshi NFS moslashuviga ega va diskda joy kam bo'lganda unumdorlik bilan bog'liq muammolar bo'lmaydi.Ext3 ning yana bir afzalligi uning ext2 kodiga asoslanganligidadir. ext2 va ext3 disk formatlari bir xil; Bundan kelib chiqadiki, agar kerak bo'lsa, ext3 fayl tizimini hech qanday muammosiz ext2 sifatida o'rnatish mumkin. Va bu hammasi emas. Ext2 va ext3 bir xil metama'lumotlardan foydalanganligi sababli, ext2-ni ext3-ga onlayn ravishda yangilash mumkin.
Ext3 ishonchliligi
Ext2-mos bo'lishdan tashqari, ext3 umumiy metadata formatining boshqa afzalliklarini meros qilib oladi. ext3 foydalanuvchilari yillar davomida sinovdan o'tgan fsck vositasiga ega. Albatta, jurnal fayl tizimiga o'tishning asosiy sababi diskdagi metama'lumotlarning izchilligini davriy va uzoq vaqt davomida tekshirish zaruratini bartaraf etishdir. Biroq, "jurnallar" yadro ishdan chiqishi yoki disk yuzasiga zarar etkazishdan (yoki shunga o'xshash narsadan) himoya qila olmaydi. Favqulodda vaziyatda siz ext3 ning fsck bilan ext2 dan meros bo'lishini qadrlaysiz.
Ext3 da jurnal.
Endi biz muammo haqida umumiy tushunchaga egamiz, keling, ext3 jurnalini qanday amalga oshirishini ko'rib chiqaylik. Ext3 jurnali uchun jurnal kodi Jurnal bloki qurilmasi qatlami yoki JBD deb nomlangan maxsus APIdan foydalanadi. JBD har qanday blokli qurilmada tizimga kirish uchun mo'ljallangan. Ext3 JBD API bilan bog'langan. Bunday holda, ext3 fayl tizimi kodi JBDga o'zgartirish zarurati haqida xabar beradi va JBD dan uni amalga oshirish uchun ruxsat so'raydi. Jurnal ext3 fayl tizimi drayveri nomidan JBD tomonidan boshqariladi. Ushbu konventsiya juda qulay, chunki JBD alohida, umumiy ob'ekt sifatida ishlab chiqilgan va kelajakda boshqa fayl tizimlariga kirish uchun ishlatilishi mumkin.
Ext3-da ma'lumotlarni himoya qilish
Endi biz ext3 fayl tizimi ma'lumotlar va metadata uchun jurnalni qanday ta'minlashi haqida gapirishimiz mumkin. Aslida, ext3 izchillikni kafolatlash uchun ikkita usulga ega.
ext3 dastlab to'liq ma'lumotlar va metadata jurnali uchun mo'ljallangan. Ushbu rejimda ("ma'lumotlar = jurnal" rejimi deb ataladi) JBD ma'lumotlar va metadata bilan bog'liq bo'lgan fayl tizimidagi barcha o'zgarishlarni qayd qiladi. Bunday holda, JBD metadata va ma'lumotlarni orqaga qaytarish va tiklash uchun jurnaldan foydalanishi mumkin. "To'liq" jurnalning kamchiliklari - unumdorlikning pastligi va jurnal uchun katta hajmdagi disk maydonini iste'mol qilish.
Yaqinda ext3-ga yangi jurnal rejimi qo'shildi, u yuqori unumdorlik bilan fayl tizimi strukturasi ishdan chiqqandan keyin mos kelishini ta'minlaydi ("odatiy" jurnalli fayl tizimlari kabi). Yangi ish rejimi faqat metama'lumotlarga xizmat qiladi. Biroq, ext3 fayl tizimi drayveri hali ham ma'lumotlarning butun bloklarini qayta ishlashni kuzatib boradi (agar ular metadata modifikatsiyasi bilan bog'liq bo'lsa) va ularni tranzaksiya deb ataladigan yagona ob'ektga guruhlaydi. Tranzaktsiya barcha ma'lumotlar diskka yozilgandan keyingina yakunlanadi. Ushbu "qo'pol kuch" usulining "yon" ta'siri ("ma'lumotlar=tartibli" rejimi deb ataladi) ext3 metadata izchilligini kafolatlagan holda ma'lumotlarning barqarorligi ("ilg'or" jurnali fayl tizimlariga nisbatan) yuqori ehtimolini ta'minlaydi. Bu faqat fayl tizimi tuzilishidagi o'zgarishlarni qayd qiladi. Ext3 sukut bo'yicha ushbu rejimdan foydalanadi.
ext3 juda ko'p afzalliklarga ega. U joylashtirishning maksimal qulayligi uchun mo'ljallangan. U yillar davomida tasdiqlangan ext2 kodiga asoslangan va ajoyib fsck vositasini meros qilib olgan. Ext3 asosan o'rnatilgan ma'lumotlarni saqlash qobiliyatiga ega bo'lmagan ilovalar uchun mo'ljallangan. Umuman olganda, ext3 mukammal fayl tizimi va ext2 ning munosib davomidir.Ext3 ni Linux ostida boshqa jurnallangan fayl tizimlaridan ijobiy ajratib turadigan yana bir xususiyat bor - yuqori ishonchlilik.
Ext4 fayl tizimi ext tizimning munosib evolyutsion davomi hisoblanadi.
Ma'lumotlarni saqlash birligi o'zgaruvchan uzunlikdagi ob'ekt deb ataladi fayl.
Fayl - ixtiyoriy uzunlikdagi baytlarning nomlangan ketma-ketligidir. Fayl nol uzunlikka ega bo'lishi mumkinligi sababli, faylni yaratish unga nom berish va uni fayl tizimida ro'yxatdan o'tkazishdan iborat - bu OT funktsiyalaridan biridir.
Odatda, bir xil turdagi ma'lumotlar alohida faylda saqlanadi. Bunday holda, ma'lumotlar turi aniqlanadi fayl turi.
Fayl ta'rifida o'lcham chegarasi yo'qligi sababli, faylni 0 baytga ega tasavvur qilish mumkin (bo'sh fayl),va istalgan bayt soniga ega fayl.
Faylni ta'riflashda uning nomiga alohida e'tibor beriladi. U aslida manzil ma'lumotlarini olib yuradi, ularsiz faylda saqlangan ma'lumotlar ularga kirish usuli yo'qligi sababli ma'lumotga aylanmaydi. Adreslash bilan bog'liq funktsiyalardan tashqari, fayl nomi undagi ma'lumotlar turi haqidagi ma'lumotlarni ham saqlashi mumkin. Ma'lumotlar bilan ishlashning avtomatik vositalari uchun bu juda muhim, chunki fayl nomi bo'yicha (aniqrog'i uning kengaytmasi bo'yicha) ular fayldan ma'lumot olishning adekvat usulini avtomatik ravishda aniqlashlari mumkin.
Fayl tuzilishi - operatsion tizim fayllar va kataloglarni (papkalarni) aks ettiradigan ierarxik tuzilma.
Strukturaning yuqori qismi media nomi fayllar saqlanadigan joy. Keyin fayllar guruhlarga bo'linadi kataloglar (papkalar), ichida yaratilishi mumkin o'rnatilgan kataloglar
Tashqi xotira vositalarining nomlari. Kompyuterda ma'lumot saqlanadigan disklar o'z nomlariga ega - har bir disk lotin alifbosi harfi bilan nomlanadi, so'ngra ikki nuqta qo'yiladi. Shunday qilib, disketalar uchun har doim harflar tayinlanadi LEKIN: va DA:. Qattiq diskning mantiqiy disklari harfdan boshlab nomlanadi FROM:. Barcha mantiqiy disk nomlaridan keyin CD-ROM disklari nomlari keladi. Masalan, o'rnatilgan: floppy disk, 3 mantiqiy diskka bo'lingan qattiq disk va CD-ROM. Barcha ommaviy axborot vositalarining harflarini aniqlang. LEKIN:- floppy disk; FROM:, D:, E:- qattiq diskning mantiqiy disklari; F:- CD-ROM drayveri.
mantiqiy haydovchi yoki hajmi(inglizcha) hajmi yoki ingliz. bo'lim) kompyuterning uzoq muddatli xotirasining bir qismi bo'lib, ish qulayligi uchun bir butun sifatida ko'rib chiqiladi. "Mantiqiy disk" atamasi "jismoniy disk" dan farqli o'laroq qo'llaniladi, bu ma'lum bir disk muhitining xotirasiga ishora qiladi.
Operatsion tizim uchun ma'lumotlarning qaerda joylashganligi muhim emas - lazer diskida, qattiq disk bo'limida yoki flesh-diskda. Uzoq muddatli xotiraning taqdim etilgan sohalarini birlashtirish uchun mantiqiy disk tushunchasi kiritilgan.
Saqlangan ma'lumotlarga qo'shimcha ravishda, jild fayl tizimining tavsifini o'z ichiga oladi - qoida tariqasida, bu barcha fayllar va ularning atributlari (Fayllarni taqsimlash jadvali, FAT) ro'yxatini ko'rsatadigan jadvaldir. Jadval, xususan, ma'lum bir fayl qaysi katalogda (papkada) joylashganligini aniqlaydi. Shu sababli, faylni bir jilddan boshqa papkaga bir xil hajmda ko'chirishda ma'lumotlar jismoniy diskning bir qismidan ikkinchisiga o'tkazilmaydi, faqat fayllarni ajratish jadvalidagi yozuvni o'zgartiradi. Agar fayl bir mantiqiy diskdan boshqasiga o'tkazilsa (har ikkala mantiqiy disk ham bir xil jismoniy diskda joylashgan bo'lsa ham), jismoniy ma'lumotlarni uzatish majburiy ravishda amalga oshiriladi (muvaffaqiyatli tugallangan taqdirda asl nusxani keyinchalik o'chirish bilan nusxalash).
Xuddi shu sababga ko'ra, har bir mantiqiy diskni formatlash va defragmentatsiya qilish boshqalarga ta'sir qilmaydi.
Katalog (papka) - disk maydoni (maxsus tizim fayli), bu fayllar haqidagi xizmat ma'lumotlarini (nomi, kengaytmasi, yaratilish sanasi, hajmi va boshqalar) saqlaydi.. Pastki darajadagi kataloglar yuqori darajadagi kataloglarga joylashtirilgan va shunday bo'ladi o'rnatilgan. Pastki darajadagi kataloglarga nisbatan yuqori darajadagi katalog (superkatalog) ota-katalog deb ataladi. Ierarxik strukturaning eng yuqori uyasi darajasi ildiz katalogi disk (1-rasm). Foydalanuvchi hozir ishlayotgan katalog chaqiriladi joriy.
Katalogga nom berish qoidalari faylga nom berish qoidalaridan farq qilmaydi, garchi kataloglarda nom kengaytmalari bo'lishi odatiy hol emas. Ichki kataloglar tizimidan o'tuvchi faylga yo'l yozishda barcha oraliq kataloglar bir-biridan ma'lum bir belgi bilan ajratiladi. Ko'pgina operatsion tizimlar bunday belgi sifatida "\" (teskari qiyshiq chiziq) dan foydalanadi.
Fayl nomining o'ziga xosligi talabi aniq - busiz ma'lumotlarga aniq kirishni kafolatlash mumkin emas. Kompyuter texnologiyalarida nomning o'ziga xosligi talabi avtomatik tarzda ta'minlanadi - foydalanuvchi ham, avtomatlashtirish ham mavjud nomga o'xshash fayl yarata olmaydi.
Joriy katalogda bo'lmagan fayldan foydalanilganda, faylga kiradigan dasturga faylning qaerda joylashganligini aniq aytib berish kerak. Bu faylga yo'lni belgilash orqali amalga oshiriladi.
Faylga yo'l media (disk) nomi va Windows OTda "\" belgisi bilan ajratilgan katalog nomlari ketma-ketligidir ("/" belgisi UNIX qatorli OT da qo'llaniladi). Bu yo'l kerakli fayl joylashgan katalogga yo'lni belgilaydi.
Faylga yo'lni belgilash uchun ikki xil usul qo'llaniladi. Birinchi holda, har bir fayl beriladi mutlaq yo'l nomi (to'liq fayl nomi), ildizdan faylni o'z ichiga olgan barcha kataloglarning nomlaridan va faylning o'zi nomidan iborat. Masalan, yo'l C:\Abby\Doc\report.doc diskning ildiz katalogini bildiradi FROM: katalogni o'z ichiga oladi Abby, u o'z navbatida pastki katalogni o'z ichiga oladi Dok fayl qayerda hisobot.doc. Mutlaq yo'l nomlari har media nomi va ildiz katalogidan boshlanadi va noyobdir. Qo'llaniladi va nisbiy yo'l nomi. U kontseptsiya bilan birgalikda ishlatiladi joriy katalog. Foydalanuvchi joriy ishchi katalog sifatida kataloglardan birini belgilashi mumkin. Bunday holda, ajratuvchi belgi bilan boshlanmagan barcha yo'l nomlari nisbiy hisoblanadi va joriy katalogga nisbatan. Misol uchun, agar joriy katalog bo'lsa C: \ Abby, keyin mutlaq yo'lga ega faylga C:\Abby\ sifatida qo'llanilishi mumkin doc\report.doc.
Kompyuterning fayl tuzilishi muhim bo'lishi mumkinligi sababli, kerakli hujjatlarni qidiring oddiygina fayl tuzilmasi bo'ylab navigatsiya qilish har doim ham qulay emas. Umuman olganda, har bir kompyuter foydalanuvchisi hujjatlarni saqlaydigan papkalarning tuzilishini yaxshi bilishi (va eslashi) kerak, deb ishoniladi. Biroq, hujjatlar ushbu tuzilmadan tashqarida saqlanadigan holatlar mavjud. Masalan, agar foydalanuvchi hujjat qayerda saqlanishi kerakligini aniq belgilashni unutgan bo'lsa, ko'pgina ilovalar hujjatlarni standart papkalarga saqlaydi. Bunday standart papka oxirgi saqlangan papka, ilovaning o'zi joylashgan papka, qandaydir xizmat papkasi bo'lishi mumkin, masalan \ Mening hujjatlarim va h.k. Bunday hollarda hujjat fayllari boshqa ma'lumotlar massasida "yo'qolishi" mumkin.
Fayllarni qidirish zarurati, ayniqsa, ishga tushirish paytida paydo bo'ladi. Odatda, operatsion tizimdagi nazoratsiz o'zgarishlar manbasini qidirishda yaqinda o'zgartirilgan barcha fayllarni topish kerak bo'ladi. Fayllarni avtomatik qidirish vositalari kompyuter tizimlarini o'rnatuvchi mutaxassislar tomonidan ham keng qo'llaniladi - ular uchun "xorijiy" shaxsiy kompyuterning fayl tuzilmasi bo'ylab harakat qilish qiyin va navigatsiya orqali kerakli fayllarni qidirish har doim ham ular uchun samarali emas. .
Asosiy qidiruv tizimi Windows XP buyrug'i bilan asosiy menyudan ishga tushirish Boshlash > Topish > Fayllar va papkalar. Yana bir ishga tushirish varianti ham qulayroq - har qanday papka oynasidan (Ko'rish > Brauzer panellari > Qidiruv > Fayllar va papkalar yoki kalit F3).
Qidiruv panelida taqdim etilgan boshqaruv elementlari fayl nomi va manzili haqidagi mavjud ma'lumotlarni hisobga olgan holda qidiruv doirasini mahalliylashtirish imkonini beradi. Fayl nomini kiritishda joker belgilarga ruxsat beriladi «*» va «?» . Belgi «*» ixtiyoriy belgilarning istalgan sonini va belgini almashtiradi «?» har qanday bitta belgini almashtiradi. Masalan, nomli faylni qidirish *.txt nom kengaytmali barcha fayllarni ko'rsatish bilan yakunlanadi. txt, va nomli fayllar uchun qidiruv natijasi *.??t nom kengaytmalari bo'lgan barcha fayllar ro'yxati bo'ladi. txt, .bat, .dat va hokazo.
"Uzoq" nomli fayllarni qidirishda shuni yodda tutish kerakki, agar "uzun" nomda bo'shliqlar bo'lsa (va bunga ruxsat berilgan), qidiruv topshirig'ini yaratishda bunday nom qo'shtirnoq ichiga olinishi kerak, masalan: "Joriy ish.doc".
Qidiruv panelida qo'shimcha yashirin boshqaruv elementlari mavjud. Ular ochiladigan o'qni bosganingizda ko'rsatiladi.
· Savol Oxirgi o'zgarishlar qachon amalga oshirilgan? faylni yaratish, oxirgi o'zgartirish yoki ochish sanasi bo'yicha qidiruv doirasini cheklash imkonini beradi.
· Savol Fayl hajmi qanday? qidiruvni ma'lum hajmdagi fayllar bilan cheklash imkonini beradi.
· Paragraf Qo'shimcha variantlar fayl turini belgilash, yashirin fayl va papkalarni koʻrishga ruxsat berish va boshqa baʼzi qidiruv opsiyalarini oʻrnatish imkonini beradi.
Matn formatlanmagan hujjat qidirilayotgan hollarda, faqat fayl atributlari bo'yicha emas, balki uning mazmuni bo'yicha ham qidirish mumkin. Maydonga kerakli matn kiritilishi mumkin Fayldagi so'z yoki ibora.
Hujjatni matn bo'lagi bo'yicha qidirish, agar u formatlangan hujjat bo'lsa, ishlamaydi, chunki formatlash kodlari matn belgilari kodlarining tabiiy ketma-ketligini buzadi. Bunday hollarda siz ba'zan hujjatlarni formatlaydigan dastur bilan birga keladigan qidiruv vositasidan foydalanishingiz mumkin.
19.Ma'lumotlarni siqish va fayllarni arxivlash.
Odamlar an'anaviy tarzda ishlaydigan "klassik" ma'lumotlar turlarining ko'pchiligiga xos xususiyat - bu ma'lum miqdorda ortiqcha. Ortiqchalik darajasi ma'lumotlar turiga bog'liq. Bundan tashqari, ma'lumotlarning ortiqcha darajasi qabul qilingan kodlash tizimiga bog'liq. Masalan, rus tilidan foydalangan holda matnli ma'lumotlarni kodlash (rus alifbosidan foydalangan holda) ingliz tilidan foydalangan holda adekvat ma'lumotni kodlashdan ko'ra o'rtacha 20-30% ko'proq ortiqchalikni beradi, deb aytishimiz mumkin.
Axborotni qayta ishlashda ortiqchalik ham muhim rol o'ynaydi. Biroq, qayta ishlash haqida emas, balki tayyor hujjatlarni saqlash yoki ularni uzatish haqida gap ketganda, ortiqcha miqdorni kamaytirish mumkin, bu esa ma'lumotlarni siqish effektini beradi.
Agar tayyor hujjatlarga axborotni siqish usullari qo'llanilsa, u holda ma'lumotlarni siqish atamasi ko'pincha ma'lumotlarni arxivlash atamasi bilan almashtiriladi va bu operatsiyalarni bajaradigan dasturiy vositalar arxivatorlar deb ataladi.
Siqilgan ma'lumotlar joylashgan ob'ektga qarab quyidagilar mavjud:
- fayllarni siqish (arxivlash);
- papkalarni siqish (arxivlash);
- disklarni siqish.
Agar ma'lumotlarni siqish jarayonida ma'lumotlar tarkibi o'zgarsa, siqish usuli qaytarib bo'lmaydi va siqilgan fayldan ma'lumotlar tiklanganda, asl ketma-ketlik to'liq tiklanmaydi. Bunday usullarni yo'qotishsiz siqish usullari deb ham ataladi. Ular faqat tarkibning bir qismining rasmiy yo'qolishi iste'mol xususiyatlarining sezilarli pasayishiga olib kelmaydigan ma'lumotlar turlariga nisbatan qo'llaniladi. Avvalo, bu multimedia ma'lumotlariga taalluqlidir: video ketma-ketliklar, musiqiy yozuvlar, ovozli yozuvlar va chizmalar. Yo'qotilgan siqish usullari, odatda, qaytariladigan usullarga qaraganda ancha yuqori siqish koeffitsientini ta'minlaydi, lekin ularni matnli hujjatlarga, ma'lumotlar bazalariga va undan ham ko'proq dastur kodiga qo'llash mumkin emas. Odatda yo'qolgan siqishni formatlari:
- grafik ma'lumotlar uchun JPG;
- videoma'lumotlar uchun .MPG;
- . Audio ma'lumotlar uchun M RZ.
Agar ma'lumotlarni siqish faqat uning tuzilishini o'zgartirsa, u holda siqish usuli teskari bo'ladi. Olingan koddan siz teskari usulni qo'llash orqali asl massivni tiklashingiz mumkin. Qaytariladigan usullar har qanday turdagi ma'lumotlarni siqish uchun ishlatiladi. Odatda yo'qotishsiz siqish formatlari:
- .GIF, MASLAHAT,. Grafik ma'lumotlar uchun PCX va boshqalar;
- video ma'lumotlar uchun .AVI;
- .ZIP, .ARJ, .BAR, .LZH, .LH, .CAB va boshqalar har qanday maʼlumot turi uchun.
Kompyuter bilan kundalik ishda keng qo'llaniladigan "klassik" ma'lumotlarni siqish formatlari .ZIP va .ARJ formatlaridir. Yaqinda ularga mashhur .RAR formati qo'shildi.
Ko'pgina zamonaviy arxiv menejerlari bajaradigan asosiy funktsiyalarga quyidagilar kiradi:
- arxivdan fayllarni chiqarib olish;
- yangi arxivlarni yaratish;
- mavjud arxivga fayllar qo'shish;
- o'z-o'zidan ochiladigan arxivlarni yaratish;
- kam sig'imli tashuvchilarda taqsimlangan arxivlarni yaratish;
- arxiv tuzilmasi yaxlitligini tekshirish;
- shikastlangan arxivlarni to'liq yoki qisman tiklash;
- arxivlarni ko'rish va ruxsatsiz o'zgartirishdan himoya qilish.
O'z-o'zidan ochiladigan arxivlar.O'z-o'zidan ochiladigan arxiv oddiy arxiv asosida unga kichik dastur modulini biriktirish orqali tayyorlanadi. Arxivning o'zi bajariladigan fayllar uchun odatiy bo'lgan .EXE kengaytmasini oladi.
tarqatilgan arxivlar. Ba'zi menejerlar (masalan, WinZip) disketlarda darhol bo'linishni amalga oshiradilar va ba'zilari (masalan, WinRAR va WinArj) arxivni qattiq diskdagi ma'lum o'lchamdagi qismlarga oldindan ajratish imkonini beradi. Keyinchalik, ularni nusxalash orqali tashqi muhitga o'tkazish mumkin.
Tarqalgan arxivlarni yaratishda WinZip menejeri noxush xususiyatga ega: har bir jild bir xil nomdagi fayllarni olib yuradi. Natijada, har bir floppi diskda saqlangan hajm raqamlarini fayl nomi bilan aniqlash mumkin emas.WinArj va WinRAR arxiv menejerlari barcha taqsimlangan arxiv fayllarini turli nomlar bilan belgilaydilar va shuning uchun bunday muammolarni yaratmaydilar.
Arxiv himoyasi. Ko'pgina hollarda, arxivni himoya qilish arxivni ko'rish, ochish yoki o'zgartirishga urinayotganda so'raladigan parol yordamida amalga oshiriladi.
Arxiv menejerlarining qo'shimcha funktsiyalari ishni qulayroq qiladigan xizmat funktsiyalarini o'z ichiga oladi. Ular ko'pincha qo'shimcha yordam dasturlarini tashqaridan ulash orqali amalga oshiriladi va quyidagilarni ta'minlaydi:
- turli formatdagi fayllarni arxivdan chiqarmasdan ko'rish;
arxiv ichidagi fayllar va ma'lumotlarni qidirish;
dasturlarni arxivdan ochmasdan o'rnatish;
arxivni ochishdan oldin arxivda kompyuter viruslari yo'qligini tekshirish;
arxiv ma'lumotlarini kriptografik himoya qilish;
elektron pochta xabarlarini dekodlash;
bajariladigan .EXE va .DLL fayllarini "shaffof" siqish;
o'z-o'zidan ochiladigan ko'p jildli arxivlarni yaratish;
axborotni siqish nisbatini tanlash yoki sozlash.
Fayl - bu ma'lum bir nom ostida mashina xotirasida saqlanadigan ma'lumot.
Fayllar dasturlarni, matnlarni, ma'lumotlarni saqlashi mumkin.
Fayllar nomlar bo'yicha identifikatsiya qilinadi (o'ziga xos tarzda belgilanadi). Foydalanuvchilar fayllarga ramziy nom berishadi. Ayrim operatsion tizimlarda, masalan, Microsoft operatsion tizimlarida har bir fayl nomi to'g'ridan-to'g'ri quyidagilardan iborat Fayl nomi foydalanuvchi tomonidan berilgan va kengaytmalar. Bu nomda ishlatiladigan belgilar va nom uzunligi bo'yicha OS cheklovlarini hisobga oladi. Yaqin vaqtgacha bu chegaralar juda tor edi. Masalan, MS-DOS operatsion tizimining fayl tizimi nom uzunligini 8.3 sxema bo'yicha cheklagan (ism uchun 8 belgi, kengaytma uchun 3 belgi ajratilgan). Zamonaviy fayl tizimlari odatda uzoq ramziy fayl nomlarini qo'llab-quvvatlaydi. Windows oilasi operatsion tizimlari sizga 255 ta belgigacha nom berish imkonini beradi. Kengaytma fayl nomidan “.” belgisi bilan ajratilgan. (nuqta).
Kengaytma fayl turini ko'rsatadi:
exe, som bajariladigan fayllar, ya'ni. dasturlash tillaridan birida yozilgan dasturlar;
doc - Word matn muharririda yaratilgan fayllar;
xls - Excel elektron jadvalida yaratilgan fayllar;
mdb - Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi (DBMS) fayllariga kirish.
Odatda, qulaylik uchun fayllar kataloglarga (papkalarga) birlashtiriladi.
Operatsion tizim fayllarga kirish imkoniyatiga ega bo'lishi uchun siz belgilashingiz kerak to'liq fayl nomi, tashqi qurilma nomidan (odatda haydovchi), pastki papkalar ketma-ketligidan va fayl nomidan iborat. Masalan,
C:\User\Mail.doc – to'liq fayl nomi Letter.doc C diskida joylashgan: papkada foydalanuvchi. tashqi qurilma nomi va barcha pastki papkalar ketma-ketligi chaqiriladi faylga to'liq yo'l.
Ba'zan muayyan operatsiyalarni bajarishda (qidirish, nusxalash, fayllarni o'chirish) foydalanishingiz mumkin fayl nomi naqshlari.
Shablon - bu quyidagi belgilarni o'z ichiga olgan fayllar guruhining umumiy nomi: * yoki ?.
Belgi * uning o'rniga, turgan joyidan boshlab va ismning oxirigacha har qanday haqiqiy belgilar turishi mumkinligini anglatadi.
Belgi ? berilgan holatda faqat bittadan boshqa har qanday haqiqiy belgi bo'lishi mumkinligini anglatadi.
Masalan,
namuna *.doc.doc kengaytmali barcha fayllarni anglatadi,
Mail?.doc namunasi Mail1.doc, Mail3.doc, MailZ.doc, MailA.doc va hokazo nomli barcha fayllarga ishora qiladi.
Fayllarni disklarda saqlash va ularga kirishni ta'minlash uchun zamonaviy disk operatsion tizimlari yaratiladi fayl tizimlari. Ko'p fayl tizimlarini tashkil qilish printsipi jadvaldir.
tushuncha fayl tizimi ikki ma'noga ega. Shunday qilib, ular, birinchidan, fayllarni, kataloglarni va boshqalarni tashkil qilishning ma'lum bir usulini, ikkinchidan, ushbu usulga muvofiq tashkil etilgan ma'lum bir fayl, katalog va boshqalarni chaqirishadi.
Diskda ma'lum bir fayl qayerda yozilganligi haqidagi ma'lumotlar diskning tizim sohasida maxsus saqlanadi fayllarni taqsimlash jadvallari.
Microsoft fayl tizimlari.
Microsoft Windows operatsion tizimining dastlabki versiyalarida fayllarni taqsimlash jadvallaridan foydalanilgan FAT (FAT-faylAjratishionstol).
Formatlash natijasida diskda treklar (kontsentrik doiralar) hosil bo'ladi, ularning har birida ma'lum miqdordagi elementlar mavjud. tarmoqlar. Sektor - diskdan o'qilishi yoki diskka yozilishi mumkin bo'lgan ma'lumotlarning minimal qismini saqlaydigan trekning bo'limi.
Magnit disklarda yozilgan fayllarga kirishni tashkil qilish uchun OT har bir faylga ajratilgan sektorlar ro'yxatini yaratadi. Odatda, disk maydoni deb nomlangan bir nechta sektor bloklaridagi fayllarga ajratiladi klasterlar 5 . Klaster eng kichik birlikdir murojaat qilish diskdagi ma'lumotlar (ularning joylashishini aniqlash).
FAT klaster raqamlarini saqlaydigan hujayralardan iborat bo'lib, turli FATlar o'rtasidagi asosiy farq bu kataklarning o'lchamlari bo'lib, ular ikkilik raqamlar (bitlar) soni bilan belgilanadi. Windows 95 klaster manzili uchun 16 bitga ega FAT16 dan foydalanadi va shuning uchun klasterlar soni 65 536 (2 16) ni tashkil qiladi. Agar bitta klaster bitta sektorga (512 bayt) teng bo'lsa, maksimal disk hajmi 32 MB bo'ladi. Yuqori sig'imli disklarning paydo bo'lishi bilan klaster bir nechta sektorlardan - 2, 4, 8 va boshqalardan iborat bo'la boshladi.
Aynan shu erda disk maydonidan noratsional foydalanish muammosi paydo bo'ladi. Gap shundaki, bitta klasterda bir nechta fayl bo'lishi mumkin emas. Keyin 1 KB fayl disk hajmiga qarab 8 KB va 16 KB klasterdan foydalanadi. Windows 95 OSR2 birinchi marta FAT32 (32-bit) Fayllarni taqsimlash jadvali formatini taqdim etdi va klasterlar sonini 232 = 4294967296 gacha oshirdi, bu esa 4KB klasterlarga ruxsat berdi.
Har bir fayl to'liq fayl nomi, fayl yaratilish sanasi, fayl atributlari, fayl uzunligi bilan bog'langan.
Faylni tavsiflash uchun FAT elementi quyidagilarni o'z ichiga oladi:
atribut bayti;
o'zgartirish vaqti;
o'zgartirish sanasi;
№ 1-klaster, undan faylni yozish boshlanadi;
fayl hajmi.
Fayl diskka yozilganda OT fayl yaratilgan katalogga faylga ajratilgan birinchi klaster raqamini yozadi. Shundan so'ng OS FATdagi yozuvga ushbu klasterni ifodalovchi keyingi klasterning raqamini, tanlangan faylni va hokazolarni yozadi.Shunday qilib, faylni katalogdan qidirishni boshlash va FATdagi ko'rsatkichlarga amal qilish orqali OS. faylga tegishli klasterlarni tegishli tartibda, klaster bo'yicha olib kelishi mumkin. Shuning uchun, agar FAT jadvali yo'q qilingan bo'lsa, faylni qayta tiklab bo'lmaydi. FAT jadvali diskda ikki nusxada saqlanadi.
FAT16 fayl tizimi barcha Microsoft operatsion tizimlari, ba'zi Unix operatsion tizimlari va OS/2 operatsion tizimlari tomonidan qo'llab-quvvatlanadi.
Windows NT Workstation, Windows 2000 Professional va Windows XP NTFS fayl tizimini qo'llab-quvvatlaydi.
NTFS fayl tizimi jadval shaklida taqdim etilgan MFT (Ustoz fayl stol), quyidagi shaklga ega:
Jadvalning maksimal uzunligi 1500 bayt.
Birinchi 16 ta yozuv xizmat ko'rsatishdir, ular MFT jadvalining o'zini tavsiflovchi ma'lumotlarni saqlaydi (FAT tizimi maydonining analogi).
17-chi yozuvdan boshlab fayl va papkalarning tavsiflari mavjud:
standart ma'lumotlar - fayl yaratilgan sana va vaqt, uning hajmi;
fayl nomi - 2 ta versiyada saqlanadi: uzun (255 belgigacha) va qisqa (8 + 3), fayldan MS DOS da foydalanishda foydalaniladi;
himoya deskriptori berilgan fayl yoki papkaga kim qanday huquqlarga ega ekanligini ko'rsatadi;
ma'lumotlar - fayllarning ma'lumotlari saqlanadi. Agar fayl qisqa bo'lsa, unda barcha ma'lumotlar o'sha joyda. Agar fayl katta bo'lsa, uning bir qismi ushbu MFT jadvalining maydonida saqlanadi, qolgan qismi esa boshqa istalgan sohada saqlanadi va bu maydon MFTda havola qilinadi. NTFS fayl tizimi yuqori darajadagi xavfsizlikni qo'llab-quvvatlaydi (har bir faylga nusxa ko'chirish, o'qish, yozish, o'zgartirish va hokazolar uchun himoya tavsifi o'rnatilishi mumkin) va turli xil foydalanuvchilar guruhlari uchun turli huquqlar o'rnatilishi mumkin.
Operatsion tizim
Fayl tizimi
Microsoft MS-DOS
Microsoft Windows 95
Microsoft Windows 95 OSR2
Microsoft Windows 98
Microsoft Windows NT
Microsoft Windows 2000
NTFS, FAT16, FAT32
Microsoft Windows XP
NTFS, FAT16, FAT32
Windows NT, Windows 2000 Professional va Windows XP da FAT fayl tizimi floppi disklarda ishlashda qo'llab-quvvatlanadi. Qattiq disk ikkita fayl tizimini qo'llab-quvvatlaydi - FAT va NTFS. Xayrli kun, aziz foydalanuvchi, ushbu maqolada biz fayllar kabi mavzu haqida gaplashamiz. Ya'ni, biz quyidagilarni ko'rib chiqamiz: Fayl boshqaruvi, fayl turlari, fayl tuzilishi, fayl atributlari. Fayl tizimOTning asosiy vazifalaridan biri disklarda saqlangan ma'lumotlar bilan ishlashda foydalanuvchiga qulaylik yaratishdir. Buning uchun OT saqlangan ma'lumotlarning jismoniy tuzilishini Norton Commander, Far Manager yoki Windows Explorer kabi utilitlar tomonidan ko'rsatiladigan katalog daraxti sifatida amalga oshiriladigan ba'zi foydalanuvchilarga qulay mantiqiy model bilan almashtiradi. Ushbu modelning asosiy elementi fayl, bu bilan bir xil fayl tizimi umuman, ham mantiqiy, ham jismoniy tuzilishi bilan tavsiflanishi mumkin.
Fayllarni boshqarish Fayl- ma'lumotlarni o'qish va yozish uchun mo'ljallangan tashqi xotiraning nomlangan maydoni.
Fayllar quvvat manbaidan qat'iy nazar xotirada saqlanadi. Operativ xotirada fayl tizimini taqlid qiluvchi struktura yaratilganda ramdisk bundan mustasno.
Fayl tizimi(FS) - bu nomdagi ma'lumotlar to'plamlari - fayllarni yaratish, saqlash va kirishni tashkil qilishni ta'minlovchi OT komponenti.
Fayl tizimi quyidagilarni o'z ichiga oladi: Fayl tizimi quyidagilarni o'z ichiga oladi:
Diskdagi barcha fayllar to'plami. Fayllarni boshqarish uchun foydalaniladigan ma'lumotlar tuzilmalari to'plami (fayl kataloglari, fayl deskriptorlari, bo'sh va foydalanilgan disk maydonini taqsimlash jadvallari). Fayllar ustida turli operatsiyalarni amalga oshiradigan tizimli dasturiy vositalar to'plami: yaratish, yo'q qilish, o'qish, yozish, nomlash, qidirish. FS tomonidan hal qilinadigan vazifalar hisoblash jarayonining bir butun sifatida tashkil etilishiga bog'liq. Eng oddiy turi bir foydalanuvchi va bir dasturli operatsion tizimlarda FS hisoblanadi. Bunday FSdagi asosiy funktsiyalar quyidagi vazifalarni hal qilishga qaratilgan:
Fayllarni nomlash.
Ilovalar uchun dasturlash interfeysi. FS mantiqiy modelini ma'lumotlar omborining jismoniy tashkil etilishiga xaritalash. Elektr uzilishlari, apparat va dasturiy ta'minot xatolariga FS chidamliligi. FS vazifalari bir foydalanuvchining ishlashi uchun mo'ljallangan, biroq bir vaqtning o'zida bir nechta jarayonlarni bajarishga imkon beradigan bir foydalanuvchi ko'p vazifali operatsion tizimlarda murakkablashadi. Yuqorida sanab o'tilgan vazifalarga qo'shimcha ravishda, yangi vazifa qo'shiladi - bir nechta jarayonlardan faylni almashish. Bu holda fayl umumiy resursdir, ya'ni FS bunday resurslar bilan bog'liq muammolarning butun majmuasini hal qilishi kerak. Xususan: faylni va uning qismlarini blokirovka qilish, nusxalarni muvofiqlashtirish, poygalarni oldini olish va o'liklarni bartaraf etish vositalarini ta'minlash kerak. Ko'p foydalanuvchili tizimlarda yana bir vazifa paydo bo'ladi: bir foydalanuvchining fayllarini boshqa foydalanuvchi tomonidan ruxsatsiz kirishdan himoya qilish.Tarmoq operatsion tizimining bir qismi sifatida ishlaydigan fayl tizimining funktsiyalari yanada murakkablashadi, u himoyani tashkil qilishi kerak fayllar bir foydalanuvchi boshqa foydalanuvchi tomonidan ruxsatsiz kirishdan.Asosiy maqsad fayl tizimi va mos keladi fayllarni boshqarish tizimlari- fayllar sifatida tashkil etilgan fayllarni qulay boshqarishni tashkil etish: bizga kerak bo'lgan yozuvning aniq jismoniy manzillari bilan past darajadagi ma'lumotlarga kirish o'rniga, fayl nomi va undagi yozuv bilan mantiqiy kirishdan foydalaniladi.
"Fayl tizimi" va "fayllarni boshqarish tizimi" atamalarini farqlash kerak: fayl tizimi, birinchi navbatda, fayllar sifatida tashkil etilgan ma'lumotlarga kirish tamoyillarini belgilaydi. Va "fayllarni boshqarish tizimi" atamasi fayl tizimining muayyan amalga oshirilishiga nisbatan qo'llanilishi kerak, ya'ni. bu ma'lum bir OTda fayllar bilan ishlashni ta'minlaydigan dasturiy modullar to'plami.
Foydalanilgan adabiyotlar:
Aminov I.B. Komputerning texnik va dasturiy ta`minoti. Darslik: O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi – SamDU, Samarqand:
Wikipediya.uz sayti
Ziyonet.uz sayti
|