nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
So'nggi o'ttiz yil ichida turli XIL texnologiyalarning rivojlanishi natijasida

6.1.Kirish
So'nggi o'ttiz yil ichida turli xil texnologiyalarning rivojlanishi natijasida
hisoblash tezligi keskin oshdi. Arifmetik operatsiyaning bajarilish tezligi ikki
omilning funktsiyasidir. Ulardan biri elektron texnologiyasi, ikkinchisi
ishlatiladigan algoritmdir. Ikkala omilni bir vaqtning o'zida
muhokama qilish juda
chalkash bo'lishi mumkin; masalan, GaAs texnologiyasida amalga oshirilgan
ripple-carry adder CMOS-da amalga oshirilgan oldinga qarab qo'shimchaga
qaraganda tezroq bo'lishi mumkin. Bundan tashqari, har qanday texnologiyada
mantiqiy yo'lni kechiktirish turli xil omillarga bog'liq: qaror
qabul qilinishidan
oldin signal o'tishi kerak bo'lgan eshiklar soni, har bir eshikning mantiqiy
qobiliyati, bunday ketma-ket eshiklar
orasida jami masofa, elektr signallarining
tarqalish vaqti birlik masofasiga vosita va boshqalar. Mantiqiy yo'lning kechikishi
mantiq eshiklari uchun ichki va tashqi kechikish bilan bog'liqligi sababli,
ishlashning keng qamrovli modeli texnologiya, masofa, joylashtirish, tartib, Elecni
o'z
ichiga olishi kerak edi
Ushbu bobning maqsadi arifmetik operatorlarni loyihalashda ishlatiladigan
turli xil komponentlar haqida umumiy ma'lumot berishdir. Quyidagi qismlar ushbu
komponentlarning barchasidan to'liq o'tmaydi. Biroq,
ishlatiladigan algoritmlar,
ba'zi matematik tushunchalar,
arxitektura, blok, tranzistor yoki hatto niqob
darajasidagi dasturlar taqdim etiladi. Ushbu bo'lim turli xil notatsiya tizimlarining
taqdimoti bilan boshlanadi. Ular arxitekturalarga, arifmetik komponentlarning hajmi
va ishlashiga ta'sir qilganligi sababli muhimdir. Ishlab chiqarish va ko'paytirishning
taniqli va ishlatilgan printsipi tushuntiriladi va tranzistor
darajasida asosiy dastur
misol sifatida beriladi. Asosiy to'liq qo'shimchali hujayra (FA) turli xil tizimlarni
qurishda ishlatiladigan g'isht sifatida ko'rsatiladi. Shundan so'ng,
katta
qo'shimchalarni qurish muammosi takomillashtirish texnikasini taqdim etishga olib
keladi. Multioperand adders maxsus CPU va maxsus qurishda alohida qiziqish
uyg'otadi
Деятельность - Мавзу: Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолари

|
Мавзу: Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолари
|
bet | 132/139 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 1,89 Mb. | | #148083 |
Bog'liq Мавзу Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолДеятельность – это специфически человеческая форма активного составляет его целесообразное изменение и преобразование в интересах людей.
Этнос – это социальная группа, обладающая общностью культуры и самосознания (сознает свое единство и отличие от других). То есть этнос можно понимать как общество, являющееся носителем определенной культуры.
Нация – это историческая общность людей, складывающаяся в процессе формирования общности их территории, экономических связей, литературного языка, особенностей культуры и характера.
Менталитет–это коллективные представления, социально-психологические формы (эмоции, темперамент, восприимчивость, чувствительность и т.д.), истоки которых восходят к психогенетической природе исторически определенных общностей, какими они были выкованы природно-географической средой (климат, ландшафт, природные предпосылки хозяйствования и др.), экономической и политической историей, неожиданными поворотами исторической судьбы – всем тем, что в конечном итоге стереотипизиру
Термин «джадид» происходит от арабского «усул-и-джадид» (новый метод).
Джадидизм - идейное и просветительское движение в Туркестане в конце XIX - начале XX вв.
Гармонично развитая личность – это духовно богатая личность, усвоившая духовную культуру своего народа, бережно к нему относящаяся, а также стремящаяся приобщиться к ценностям мировой цивилизации.
Гармонично развитая личность - это физически развитая личность, здоровая не только духом, но и телом. знающий себе цену, волевой и имеющий конкретные цели в жизни.
Патриотизм – это понятие, характеризующее отношений людей к своей стране, которое проявляется в определенных поступках и сложном комплексе чувств, называемом люб гуманизм - система воззрений, признающая ценность человека как личности, его право на свободу, счастье, развитие и проявление своих способностей, считающая благо человека критерием оценки социальных институтов, а принципы равенства, справедливости, человечности желаемой нормой отношений между людьми.
|
| |
"Экономика и социум" №2(93)-2 2022 www.iupr.ru

|
"Экономика и социум" №2(93)-2 2022 www.iupr.ruBog'liq zamonaviy-maktablarda-informatika-o-qitish-metodikasi-muammolari"Экономика и социум" №2(93)-2 2022 www.iupr.ru
448
o’quvchini kompyuterda ishlashga o’rgatish va yangi axborot texnologiyalari
vositalaridan foydalanish. Kasb-hunarga yo’naltirish uchun informatika kursi
talabalarga kompyuter va informatika bilan bevosita bog’liq bo’lgan kasblar,
shuningdek, kompyuterlardan foydalangan holda maktabda o’rganilayotgan
fanlarning turli xil qo’llanmalari to’g’risida ma’lumot berishlari kerak.
Masalaning ishlab chiqarish tomoni bilan bir qatorda informatika fanini
o’qitishning amaliy maqsadlari ham "kundalik" jihatni - yoshlarni kompyuter
texnologiyalari va boshqa axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan kundalik
hayotda oqilona foydalanishga tayyorlashni nazarda tutadi.
Maktab informatika kursining ta’lim maqsadi, birinchi navbatda, talabalar
dunyoqarashining kuchli ta’siri bilan ta’minlanadi, bu jamiyat va tsivilizatsiya
taraqqiyotida hisoblash texnologiyalari va axborot texnologiyalari vositalarining
imkoniyatlari va roli to’g’risida xabardorlikka ega. butun. Maktab informatika
kursining maktab o’quvchilarining ilmiy dunyoqarashiga qo’shgan hissasi
fanning uchta asosiy tushunchalaridan biri bo’lgan ma’lumot g’oyasining
shakllanishi bilan belgilanadi: zamonaviy ilmiy tuzilishga asos bo’lgan
materiya, energiya va axborot. dunyoning rasmlari. Bundan tashqari,
informatika fanini sifat jihatidan yangi bosqichda o’rganayotganda aqliy mehnat
madaniyati shakllanadi va o’z ishini rejalashtirish, uni oqilona bajarish, uni
amalga oshirishning real jarayoni bilan tanqidiy bog’liqlik kabi muhim universal
xususiyatlar shakllanadi.
Informatika fanini o’rganish, xususan, algoritm va dasturlarni tuzish,
ularni kompyuterda amalga oshirish, talabalardan aqliy va irodaviy harakatlarni
talab qilishni, diqqatni, izchillikni va rivojlangan tasavvurni jamlashni talab
qiladi, bu kabi shaxsiyatning qimmatli xususiyatlarini rivojlantirishga hissa
qo’shishi kerak. qat’iyat va maqsadga muvofiqlik, ijodiy faoliyat va mustaqillik,
mas’uliyat va mehnatsevarlik, intizom va tanqidiy fikrlash, o’z qarashlari va
e’tiqodlari bilan bahslashish qobiliyati. Maktab informatika fanining predmeti,
hech kimga o’xshamagan holda, fikrlash va harakatning aniqligi va ixchamligi
uchun maxsus talablarni qo’yadi, chunki fikrlash, taqdimot va yozishning
aniqligi kompyuter bilan ishlashning ajralmas qismidir.
|
| |
таблицы - download

|
Qidiruv: таблицы | Лекция 1: Введение в операционные системы Операционная система operating Paint, Microsoft Visio), электронные таблицы (Microsoft Excel), системы управления базами данных (Microsoft Access, Microsoft sql server), браузеры (Internet Explorer) и т п Лекция 49,36 Kb. 4 | o'qib | | 12- labaratoriya ishi bulutli yechimlar (SaaS) va bulutli infratuzilmasi (IaaS). Raqamli platformalar (PaaS)da ishlash ko‘nikmalarini hosil qilish ishning maqsadi Ishning maqsadi: Bulutli xotirada sohaga oid amaliy vazifalarni “Google Таблицы”, “Google Документы” ilovalari bilan ishlash ko‘nikmasini hosil qilish 494,73 Kb. 1 | o'qib | | 13- labaratoriya ishi google drive (bulutli hotira)da sohaga oid amaliy vazifalar bilan ishlash. Ishning maqsadi Ishning maqsadi: Bulutli xotirada sohaga oid amaliy vazifalarni “Google Таблицы”, “Google Документы” ilovalari bilan ishlash ko‘nikmasini hosil qilish 1,02 Mb. 1 | o'qib |
1
| |
Kirish/chiqarish tizimi qanday ishlaydi?

|
Kirish/chiqarish tizimi qanday ishlaydi?
|
bet | 3/6 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #241493 |
Bog'liq raxim kt maruzaKirish/chiqarish tizimi qanday ishlaydi?
Kiritish-chiqarish (I/U) tizimi bir necha komponentlardan iborat:
Kiritish/chiqarish qurilmalari - bu klaviatura, sichqoncha, printer va boshqalar kabi jismoniy qurilmalar bo'lib, ular foydalanuvchiga kompyuterga ma'lumotlarni kiritish va kompyuterdan chiqish olish imkonini beradi.
Qurilma drayverlari - bu operatsion tizim va kirish/chiqish qurilmalari o'rtasidagi aloqani ta'minlaydigan dasturiy ta'minot. Ular operatsion tizim buyruqlari va ma'lumotlarini kiritish-chiqarish qurilmasi tomonidan tushunarli formatga o'tkazish funktsiyasini bajaradi va aksincha.
Qurilma kontrollerlari - bu markaziy protsessor va kirish/chiqarish qurilmalari o'rtasida ma'lumotlarni uzatishni boshqaruvchi elektron komponentlar. Ular qurilma drayverlaridan buyruqlarni qayta ishlaydi va ma'lumotlar oqimini nazorat qiladi.
Ma'lumotlar shinasi markaziy protsessor, qurilma kontrollerlari va kiritish-chiqarish qurilmalari o'rtasida ma'lumotlarni uzatish kanalidir. Bu ma'lumotni ikki yo'nalishda uzatish imkonini beradi.
Foydalanuvchi klaviatura yordamida ma'lumotlarni kiritganda, bu ma'lumotlar ma'lumotlar shinasi orqali klaviatura boshqaruvchisiga uzatiladi. Klaviatura boshqaruvchisi klaviatura drayveri orqali ma'lumotlarni operatsion tizimga uzatadi. Operatsion tizim ushbu ma'lumotlarni qayta ishlaydi va kontekstga qarab tegishli harakatlarni amalga oshiradi. Displeyda ma'lumotlarni ko'rsatish uchun teskari jarayon sodir bo'ladi. Operatsion tizim ma'lumotlarni displey drayveriga uzatadi, bu esa ularni ma'lumotlar shinasi orqali displey boshqaruvchisiga uzatadi. Displey boshqaruvchisi ekrandagi ma'lumotlarning ko'rinishini boshqaradi.
Kirish-chiqarish tizimi kompyuterning juda muhim qismidir, chunki u foydalanuvchiga kompyuter bilan o'zaro munosabatda bo'lish imkonini beradi va uning ishining natijalarini olish imkonini beradi. Usiz kompyuter keraksiz qurilma bo'lib qoladi.
|
| |
Kiritish-chiqarish (I/U) tizimining komponentlari

|
Kiritish-chiqarish (I/U) tizimining komponentlari
|
bet | 4/6 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #241493 |
Bog'liq raxim kt maruzaKiritish-chiqarish (I/U) tizimining komponentlari
Kompyuterdagi kiritish/chiqarish tizimi tashqi qurilmalar va markaziy protsessor o'rtasida ma'lumotlarni uzatishni ta'minlovchi bir nechta komponentlardan iborat. Har bir komponent muayyan funktsiyani bajaradi va kiritish-chiqarish tizimining to'g'ri va samarali ishlashini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi.
1. Tashqi qurilmalar
Tashqi qurilmalar kiritish-chiqarish tizimidagi ma'lumotlar manbalari yoki to'plovchilaridir. Bu klaviatura, sichqoncha, printer, monitor va boshqa qurilmalar bo'lishi mumkin. Ular kompyuterga ma'lumotlarni kiritish va ish natijalarini ko'rsatish imkoniyatini beradi.
2. Kontrollerlar
Controllerlar tashqi qurilmalardan signallarni qayta ishlovchi va ularni markaziy protsessorga uzatuvchi qurilmalardir. Ular ma'lumotlarni protsessor tushunadigan formatga o'tkazish funktsiyasini bajaradi va tashqi qurilmalar va protsessor o'rtasidagi aloqani ta'minlaydi.
3. Haydovchilar
Drayvlar operatsion tizim va kontrollerlar o'rtasidagi o'zaro ta'sirni ta'minlaydigan dasturiy komponentlardir. Ular operatsion tizimga tashqi qurilmalarni tanib olish va ulardan foydalanish imkonini beradi, shuningdek, qurilmalar va operatsion tizim o'rtasida ma'lumotlarning to'g'ri uzatilishini ta'minlaydi.
4. Shinalar
Avtobuslar - kirish/chiqarish tizimining komponentlari o'rtasida ma'lumotlarni uzatish kanallari. Ular kontrollerlar, drayverlar va tashqi qurilmalar o'rtasida signal va ma'lumotlarni uzatishni ta'minlaydi. Har bir avtobus o'z o'tkazish qobiliyatiga ega, bu ma'lumotlarni uzatish tezligini belgilaydi.
5. Dasturiy ta'minot
Kiritish-chiqarish(I/U) tizimining dasturiy taʼminotiga operatsion tizim, qurilma drayverlari va boshqa ilovalar kiradi. U kiritish/chiqarish tizimi komponentlarining ishlashini nazorat qiladi, tashqi qurilmalar bilan o'zaro aloqani va ma'lumotlarni qayta ishlashni ta'minlaydi.
Ushbu komponentlarning barchasi bir-biri bilan o'zaro ta'sir qilib, tashqi qurilmalar va markaziy protsessor o'rtasida ma'lumotlar uzatishni ta'minlaydi. Kompyuterda kiritish/chiqarish tizimining ishlashi butun kompyuter tizimining to'g'ri ishlashini ta'minlashda asosiy rol o'ynaydi.
|
| |
Национальной религией - Мавзу: Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолари

|
Мавзу: Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолари
|
bet | 135/139 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 1,89 Mb. | | #148083 |
Bog'liq Мавзу Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолНациональной религией является та религия, которая охватывает одну этническую группу. Основные национальные религии сегодня -это индуизм, сикхизм, конфуцианство.
Конфуцианство. Первоначально конфуцианство являлось философско -этическим учением, разработанным в VI-V вв. до н.э. древнекитайским мыслителем Кун Фу-цзы (Конфуций). В начале нашей эры оно превратилось в религию. В конфуцианстве небо – высшая сила. Небо следит за справедливостью на земле, стоит на страже социального неравенства. Преобладающее место в конфуцианстве занимает мораль. Она создала образы двух человек – антиподов. Один из них следует конфуцианским моральным заповедям – это «благородный муж», другой – их не соблюдает, «низкий человек».
Даосизм. Возникло в Китае в V-IV вв до н.э. Основателем считается Лао-цзы. В названии лежит понятие «дао». Это всеобъемлющее понятие. Это первоначало, первооснова и завершение всего существующего и происходящего. Дао также всеобъемлющий принцип мироздания, закон, сообразно которому все происходит. Дао первичен по отношению к душе и Богу. Даосизм требует веры во множество богов и святых, возглавляемых троицей: Пань гу (Творец мира), Шан ди (Яшмовый владыка) и Лао цзы. Большую роль в этой религии играют жрецы, совершающие богослужения и контролирующие поведение верующих.
Иудаизм. Это одна из древнейших национальных религий. Зачатки иудейской религии появились во втором тысячелетии до н.э. среди евреев, живших на территории Палестины.
Зороастризм. Сложился на территории Центральной Азии в середине I тыс. до н.э. в результате реформы древнеарийских верований пророком Заратустрой. "Авеста" происходит от среднеперсидского слова "apastak", позже - "aBastay" - "основа" (или по иным толкованиям, "установление", "предписание", "восхваление").
"Ясна" ("жертва", "моление")- свод текстов, сопровождающих основные обрядовые церемонии;
«Яшты» - "почитание", "восхваление" -гимны божествам зороастрийского пантеона
3) "Видевдат"- "закон против девов (демонов)", предписания о поддержании ритуальной чистоты (содержаит также ряд религиозно-юридических положений, фрагменты древних мифов, эпоса и пр);
4) "Виспарад - "все владыки", собрание молитв и литургических текстов;
Священная книга
Буддизм от санскритского «будда» - буквально «просветленный». Возникновение этой религии связывается с деятельностью индийского принца Сиддхартхи Гаутамы ( VI-V вв до н.э.).
|
| |
Kiritish-Chiqarish (I/U) qurilmalari

|
Kiritish-Chiqarish (I/U) qurilmalari
|
bet | 5/6 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #241493 |
Bog'liq raxim kt maruzaKiritish-Chiqarish (I/U) qurilmalari
Kirish qurilmalari foydalanuvchiga ma'lumotlarni kompyuterga uzatish imkonini beradi. Eng keng tarqalgan kiritish qurilmalaridan ba'zilari klaviaturalar, sichqonchalar, skanerlar va sensorlarni o'z ichiga oladi. Klaviatura matn va buyruqlarni kiritish uchun, sichqonchadan ekrandagi ko‘rsatgichni boshqarish, skanerlar hujjatlar va tasvirlarni o‘qish uchun, sensorlar esa jismoniy muhit haqidagi ma’lumotlarni to‘plashi mumkin.
Chiqarish qurilmalari kompyuterga ma'lumotlarni ko'rsatish yoki foydalanuvchiga uzatish imkonini beradi. Ba'zi keng tarqalgan chiqish qurilmalariga monitorlar, printerlar, dinamiklar va tebranish motorlari kiradi. Monitorlar tasvir va matnni ko'rsatish uchun ishlatiladi, printerlar hujjatlarni chop etish imkonini beradi, dinamiklar audio ma'lumotlarni chiqaradi va tebranish motorlari taktil effektlarni yaratishi mumkin.
Kiritish-chiqarish(I/O) qurilmalari kompyuterga USB, HDMI, Bluetooth va boshqalar kabi turli interfeyslar yordamida ulanishi mumkin. Kompyuter kiritish/chiqarish qurilmalarini tanib olish va ular bilan ishlash uchun drayverlardan foydalanadi.
Kiritish-chiqarish (I/U) qurilmalari nafaqat kompyuterlarda, balki mobil telefonlar, planshetlar va televizorlar kabi boshqa elektron qurilmalarda ham mavjudligini tushunish muhimdir.
Ma'lumotlarni uzatish jarayoni
Kirish/chiqarish (I/U) tizimi kompyuter tizimidagi qurilmalar o'rtasida ma'lumotlarni uzatishda muhim rol o'ynaydi. Ma'lumotlarni uzatish jarayoni bir necha asosiy bosqichlarni o'z ichiga oladi:
Ma'lumotlarni yaratish: Ma'lumotlar foydalanuvchi yoki kompyuter tizimidagi boshqa dasturlar tomonidan yaratilishi mumkin.
Ma'lumotni buferlash: Ma'lumotlarni yuborishdan oldin, kiritish-chiqarish tizimi ma'lumotlarni uzatishdan oldin vaqtincha saqlash uchun buferdan foydalanishi mumkin.
Ma'lumot uzatish: Ma'lumotlar I/U interfeysi orqali manbadan manzilga uzatiladi.
Ma'lumotlarni qayta ishlash: Qabul qilingan ma'lumotlar tizim talablariga qarab turli usullar bilan qayta ishlanishi mumkin.
Ma'lumotlarni ko'rsatish: Ma'lumotlar foydalanuvchiga ko'rsatilishi yoki diskda saqlanishi mumkin.
Kiritish-chiqarish(I/U) tizimida ma'lumotlarni uzatishning har bir bosqichi uchun mas'ul bo'lgan bir nechta komponentlar mavjud. Misol uchun, qurilma drayverlari ma'lumotlarni yaratish uchun javobgardir va qurilma kontrollerlari interfeyslar orqali ma'lumotlarni uzatishni ta'minlaydi.
Shuni ta'kidlash kerakki, turli xil qurilmalar turli xil interfeyslarga va ma'lumotlarni uzatish protokollariga ega bo'lishi mumkin. Misol uchun, USB interfeysi kompyuter va printer o'rtasida ma'lumotlarni uzatish uchun ishlatilishi mumkin, SATA interfeysi esa kompyuter va qattiq disk o'rtasida ma'lumotlarni uzatish uchun ishlatilishi mumkin.
Umuman olganda, kiritish / chiqarish tizimi kompyuter tizimidagi qurilmalar o'rtasida ma'lumotlarni samarali uzatish imkonini beradi, foydalanuvchi va kompyuter o'rtasidagi o'zaro aloqani ta'minlaydi.
|
| |
Kirish
Iqtisodiyotning shakllanishi, rivojlanishi va uni taraqqiyotini o’rganishda turlicha yondashuvlar

|
Kirish
Iqtisodiyotning shakllanishi, rivojlanishi va uni taraqqiyotini o’rganishda turlicha yondashuvlar
|
bet | 2/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,08 Mb. | | #242516 |
Bog'liq Ijtimoiy iqtisodiy tizimlar, ularning tarkibi va andozalariKirish
Iqtisodiyotning shakllanishi, rivojlanishi va uni taraqqiyotini o’rganishda turlicha yondashuvlardan foydalaniladi:
1. Tarixiy-formatsion yondashuv;
2. Madaniylashish (tsivilizatsiya) darajasi jihatidan yondashuv;
3. Texnika va texnologiya taraqqiyot darajasi jihatidan yondashuv;
4. Sotsial-iqtisodiy shakllar o’zgarishi jihatidan yondashuv.
Tarixiy-formatsion yondashuvda ishlab chiqarishning ijtimoiy usullari va uning tarkibiy qismlari o’rganiladi. Ya‘ni, ishlab chiqarish usuli - bu ishlab chiqaruvchi kuchlar va ishlab chiqarish (iqtisodiy) munosabatlarning birligidan iboratdir.
Ishlab chiqaruvchi kuchlar - bu ishchi kuchi bilan ishlab chiqarish vositalarini birligidir, ya‘ni ishlab chiqarishning shaxsiy va moddiy omillarini tashkil etadi.
Ishlab chiqaruvchi kuchlar - bu mehnatga layoqatli bo’lgan kishilar bilan tabiat o’rtasida bog’lanishni hosil qiluvchi munosabatlar ham deyish mumkin.
I Bob Ijtimoiy–iqtisodiy taraqqiyot bosqichlari va ularni bilishga bo’lgan turlicha yondashuvlar Kishilar tabiatni o’zlashtirishda bir-birlari bilan o’zaro aloqa bo’lib, munosabatlar bog’laydilar. Bu bog’lanish ishlab chiqarish munosabatlaridir. Demak, ishlab chiqarishda tashkiliy-iqtisodiy va ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar shakllanadi, ammo ular biri-ikkinchisidan farq qiladi. Ya‘ni, tashkiliy-iqtisodiy munosabatlar bevosita ishlab chiqarishda va uni tashkil etishda shakllanadi, ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar o’rtasidagi aloqalar ko’rinishida tashkil topadi.
Ishlab chiqarish doimo ijtimoiy xarakterga ega bo’lib, ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarni qaror toptiradi, uning asosini ishlab chiqarish vositalariga egalik qilish belgilaydi. Egalik qilish esa mulkchilik munosabatlari hosil qiladi.
Xulosa qilib aytganda, kishilar uchun hayotiy zarur bo’lgan moddiy va nomoddiy ne‘matlarni ishlab chiqarish, taqsimlash, ayrboshlash va iste‘mol qilish jarayonida vujudga keladigan iqtisodiy aloqalar ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar deyiladi.
Ishlab chiqarish usuli bilan jamiyat ustqurmasi ijtimoiy-iqtisodiy formatsiyani tashkil etadi. Ya‘ni:
|
| |
SHaxsiy mulk ob‘ektlari - Umumiy fanlar va jismoniy tarbiya

|
Umumiy fanlar va jismoniy tarbiya
|
bet | 9/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,08 Mb. | | #242516 |
Bog'liq Ijtimoiy iqtisodiy tizimlar, ularning tarkibi va andozalariSHaxsiy mulk ob‘ektlari – bu turar joylar, bog’-hovli va uylar, transport vositalari, pul jamg’armalari, uy-ruzg’or va shaxsiy iste‘mol buyumlari, yakka tartibda faoliyati uchun kerakli bo’lgan ishlab chiqarish vositalari hisoblanadi.
Xususiy mulk – bu ayrim tadbirkolarga, sohibkorlarga, ishbilarmonlarga qarashli yollanma mehnatga asoslangan va egasiga foyda keltiruvchi mulkdir.
O’zbekiston Respublikasining ”Mulkchilik to’g’risida”gi Qonunda (7-modda), xususiy mulk o’z mol-mulkiga xususiy egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish huquqidan iboratdir deb ko’rsatilgan va qonunlar doirasida uning miqdori va qiymati cheklanmasligi ham qayd etilgan. Xulosa o’rnida aytish mumkinki, turli shakldagi mulklarning qo’shilishi natijasida aralash mulk paydo bo’ladi va bu mulkdan hosil bo’lgan daromaddan har bir sub‘ekt - mulk egasi - o’zining ulushini oladi va bu mulkni rivojlanishidan manfaatdor bo’ladi.
2.3 O’zbekistonda mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish maqsadi, yo’llari va usullari
Iqtisodiyotni rivojlantirishning bozor yo’li - bu kup mulkchilikdir yoki ko’p ukladli iqtisodiyotni va raqobatlashuvchi muhitni shakllantirishdir. Buning asosida davlat tasarrufida bo’lgan mulkni xususiylashtirib, uni jamoa, ijara korxonalariga, aktsiya jamiyatlarga, ma‘suliyatli cheklangan jamiyatlarga, davlatga qarashli mulk bo’lmaydigan boshqa korxonalar va tashkilotlarga aylantirishdir.
Xususiylashtirish - fuqarolarning va davlatga taaluqli bo’lmagan yuridik shaxslarning davlat mulki obe‘ktlarini yoki davlat aktsiyali jamiyatlarining aktsiyalarini davlatdan sotib olishdir.[1] Prezident I. Karimov mulkchilik masalasini hal qilishni “....bozorni vujudga keltirishga qaratilgan butun tadbirlar tizimining tamal toshi bo’lib xizmat qiladi”[1] deb ko’rsatadi. Shu sababli O’zbekistonda mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirishga muhim ahamiyat berilib, “Davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish to’g’risida”gi Qonuni 1991 yil 19 noyabr qabul qilindi. Xususiylashtirish davlat mulkiga egalik huquqining davlatdan xususiy shaxslarga o’tishini bildiradi.
|
| |
Yakka tartibdagi xususiy mulk

|
Yakka tartibdagi xususiy mulk
|
bet | 8/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,08 Mb. | | #242516 |
Bog'liq Ijtimoiy iqtisodiy tizimlar, ularning tarkibi va andozalariYakka tartibdagi xususiy mulk - moddiy borliqni mulkdor tomonidan o’zlashtirilishi
|
|
Korporativ xususiy mulk - bu birlashgan kishilar tomonidan korxonalar mulkni o’zlashtirilishi.
|
|
Davlat mulki – bu mulkka egalik qilish, foydalanish, o’zlashtirish va tasarruf qilish davlat ixtiyorida bo’lgan barcha mulk ob‘ektlaridan iborat. Bu mulk asosan ikki yo’l bilan hosil bo’ladi: birinchisi, xususiy mol-mulk milliylashtirilib, davlat ixtiyoriga o’tkaziladi, ikkinchisi, davlat mablag’lari hisobidan korxonalar qurish, davlatga qarashli korxona va tashkilotlarga investitsiyalar kiritish. Bunga misol qilib takror ishlab chiqarib bo’lmaydigan tabiiy resurslarni, yirik inshootlar va transport vositalari, yo’llarni ko’rsatish mumkin.
O’zbekiston Fuqarolik Kodeksiga muvofiq davlat mulki Respublika mulkidan va ma‘muriy-xududiy (munitsipal) tizilmalar mulkidan iborat bo’ladi. Yer, yer osti boyliklari, suv, havo bo’shlig’i, o’simlik va havonot dunyosi hamda boshqa tabiiy resurslar, respublika hoqimiyati va boshqaruvi tuzilmalari mol-mulki, davlatga qarashli madaniy va tarixiy boyliklar, byudet mablag’lari, oltin zahirasi, valyuta fondi va boshqa davlat fondlari respublika mulki hisoblanadi.
Ma‘muriy-xududiy (munitsipal) tuzilmalar mulkidan davlat hokimiyati mahalliy organlar mol-mulki, mahalliy byudjet mablag’lari, munitsipal uy-joy fondi va kommunal xo’jaligi korxonalari va boshqa mulkiy majmualari, xalq ta‘limi, madaniyat, sog’liqni saqlash muassasalari kabi mol-mulki bo’ladi.
Jamoa mulki – bu ixtiyoriy ravishda jamoaga birlashgan kishilar tomonidan moddiy va ma‘naviy boyliklarni yaratish va uni hamjihatlik bilan o’zlashtirilishidir. Jamoa mulki davlat mulkini korxona jamoasi sotib olishi, badal to’lab korxona qurishi, aktsiya chiqarib uni sotish yo’llari bilan shakllanadi.
Jamoa mulkiga kooperativlarnig, ijara va jamoa korxonalarining, aktsionerlar jamiyatlari, xo’jalik jamiyatlari va shirkatlarning, jamoa tashkilotlari va diniy tashkilotlarining mulki kiradi, bu mulkka ayrim shaxslar emas, balki ma‘lum guruh, kishilar egalik qiladilar.
Shaxsiy mulk - bu har bir kishining mulki bo’lib, bu mulkdan shaxsiy yoki oilaviy ehtiyojni qondirish uchun foydalaniladi va qonun bilan himoya qilinadi. Shaxsiy mulk har bir kishining mehnat daromadlari evaziga hosil bo’ladi va ko’payib boradi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida shaxsiy mulk aktsiyadan kelgan dividend, bank foizlari, xususiy sohibkorlik daromadi, mulkini ijaraga berishdan kelgan daromad kabi yangi manbalarga asoslanadi.
|
| |
Darsning texnologik xaritasi

|
Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 1/10 | Sana | 26.06.2024 | Hajmi | 250 Kb. | | #265798 |
Bog'liq 7 ona tili Konspekt
1-dars. Mavzu: Til va nutq
DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI
Mavzu:
|
Til va nutq
|
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:
|
Til va nutq,dunyo tillari tizimi, davlat tili.
|
Maqsad va vazifalar:
|
Maqsadlar:
Ta`limiy: Til va nutqning farqlanishi, o'zbek tilining dunyodagi tillar orasida tutgan o'rni haqida tushunchaga ega bo’lish, og'zaki nutqini rivojlantirish.
Tarbiyaviy: o’quvchilarda o'z ona tili imkoniyatlarini qadrlash va ardoqlash tuyg’ularini uyg’otish, ma’naviy meroslarimizga nisbatan hurmat hissini tarbiyalash.
Rivojlantiruvchi: oquvchilarning boglanishli nutqini ostirish, dunyo tillari tizimi haqidagi tushunchalarini takomillashtirish.
Vazifalar:
- o'quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg'otish;
-ularda mavzu asosida bilim va ko'nikmalarni shakllantirish,kengaytirishga erishish;
- mavzuga oid berilgan savollarni o'quvchilar tomonidan guruh holatida o'zlashtirib olishlari hamda berilgan topshiriqlarni qay darajada o'zlashtirganliklarini nazorat qilish;
- ularning bilimini baholash.
|
O'quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi:
|
Metod: kichik guruhlarda ishlash;
Usul: induktiv ta'lim;
Shakl: og'zaki va yozma bayon;
Vosita: «Ona tili» darsligi yoki elektron darslik;
|
|
| |
-chizma - Bahodirova Nozimaxon “chizmachilik fani o‘qitish metodikasi” fanidan “Fazoviy figuralarni tekislikda tasvirlash”...

|
Bahodirova Nozimaxon “chizmachilik fani o‘qitish metodikasi” fanidan “Fazoviy figuralarni tekislikda tasvirlash” mavzusida bajargan kurs ishi
|
bet | 8/11 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #249001 |
Bog'liq Bahodirova Nozimaxon1-chizma
Kesishuvchi ikkita tekislikning kesishgan to‘g‘ri chizig‘iga perpen-dikulyar bo‘lgan uchinchi tekislik ularni perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlar bo‘yicha kesib o‘tadi, va bu ikki tekislik perpendikulyar tekislik deyiladi to‘g‘ri chiziq bo‘yicha ikkita va perpendikulyar tekisliklar be- rilgan. to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar tekislik va tekisliklarni va perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlar bo‘yicha kesib o‘tadi.
9-chizma
O‘zaro perpendikulyar tekisliklarning kesishish chizig‘iga perpendikulyar bo‘lgan har qanday bu tekisliklarni perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlar bo‘yicha kesib o‘tadi. Xaqiqatdan, agar to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar boshqa tekislik olinsa, bu tekislik tekislikni to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar, demak, to‘g‘ri chiziqqa parallel to‘g‘ri chiziq bo‘yicha, tekislikni esa to‘g‘ri chiziqqa parallel to‘g‘ri chiziq bo‘yicha kesib o‘tadi. va to‘g‘ri chiziqlarning perpendikulyarligidan va to‘g‘ri chiziqlar perpendikulyar degan xulosa kelib chiqadi.
2-chizma
49-chizma
8-teorema. Agar tekislik boshqa bir tekislikka perpendikulyar to‘g‘ri chiziq orqali o‘tsa, bu tekisliklar perpendikulyardir.
Isboti. -yekislik, -unga perpendikulyar to‘g‘ri chiziq va esa to‘g‘ri chiziq orqali o‘tuvchi tekislik, to‘g‘ri chiziq va tekisliklarning perpendikulyarligini isbotlaymiz.
3-chizma
tekislikda to‘g‘ri chiziqning tekislik bilan kesishishgan nuqtasi orqali to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar to‘g‘ri chiziqni o‘tkazamiz. va to‘g‘ri chiziqlar orqali tekislikni o‘tkazamiz. U to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar, va to‘g‘ri chiziqlar perpendikulyar bo‘lgani uchun va tekisliklar ham perpendikulyar bo‘ladi. Teorema isbotlandi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bahodirova Nozimaxon “chizmachilik fani o‘qitish metodikasi” fanidan “Fazoviy figuralarni tekislikda tasvirlash” mavzusida bajargan kurs ishi
|
Xulosa
Respublikada xususiylashtirishning adresli yo’naltirilganligi

|
Xulosa
Respublikada xususiylashtirishning adresli yo’naltirilganligi
|
bet | 13/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,08 Mb. | | #242516 |
Bog'liq Ijtimoiy iqtisodiy tizimlar, ularning tarkibi va andozalariXulosa
Respublikada xususiylashtirishning adresli yo’naltirilganligi uning navbatdagi xususiyatidir. Bu esa aholini mazkur jarayonda qatnashish imkonini beradi, uy-oylarning o’z egalariga imtiyozli yoki bepul berilishida, aholining ko’proq muhtoj va zaif qatlamlarini qo’llab-quvvatlashning turli xil dasturlari byudjet mablag’lari hisobiga qoplanishida, qishloq aholisi o’z yordamchi xo’jaligi uchun chek, yerlar olishida o’z ifodasini topadi.
Xususiylashtirishning to’lovliligi ham muhim xususiyatdir. Pulni to’lash orqali davlat tasarrufidagi korxona va ob‘ektlarni xususiylashtirishda mulkni bepul taqsimlash bilan bog’liq salbiy holatlar bartaraf etilishining imkoniyati yaratildi.
Yana bir xususiyat - respublikada mulkni davlat tasarrufidan chiqarish chog’ida aholi uchun kuchli ijtimoiy kafolatlar yaratildi va ta‘minlandi.
Masalan, xususiylashtirilayotgan korxona mehnat jamoasiga aktsiyalarni imtiyozli shartlar bilan sotish, yangi mulkdorga eskirgan asosiy fondlar hamda ijtimoiy infrastruktura ob‘ektlarini bepul topshirish, davlat korxonalarining mol-mulki, fermalari, bog’larni imtiyozli shartlar asosida xususiylashtirish, hamda soliq to’lashda ayrim imtiyozlar berish kabilardir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 17-yanvardagi “2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning 5 ta ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasini “Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturi to’g’risida”gi PF-5635-sonli farmoni
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyev - Milliy taraqqiyot yoʼlimizni qatʼiyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga koʼtaramiz.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 07.05.2020 yildagi PQ-4707- son « Eksport faoliaytini yanada qo’llab-quvvatlash chora-tadbirlari to’g’risida»
PQ-4611-son «Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga o’tish bo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlari to’g’risidagi O’zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori. 2020 yil 24 fevral;
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, 30.01.2020 yildagi 46-son «“O‘ZBEKINVEST” eksport-import milliy sug‘urta kompaniyasining faoliyatini yanada takomillashnirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»;
“Iqtisodiyot nazaryasi” – R.Alimov, Sh. Shodmonov, T.Jo’rayev Toshkent/2020
“Iqtisodiyot Nazaryasi” - Sh.Sh.Shodmonov, U.V.G‘ofurov Toshkent/ 2010.
”Iqtisodiyot nazaryasi” – Olmasov A. , Vahobov A. Toshkent/2014
|
| |
II Bob. Iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari

|
II Bob. Iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari
|
bet | 5/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,08 Mb. | | #242516 |
Bog'liq Ijtimoiy iqtisodiy tizimlar, ularning tarkibi va andozalariII Bob. Iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari
Jamiyat taraqqiyotining barcha bosqichlarida amal qiladigan xo’jalik yuritishning iqtisodiy va ijtimoiy tuzilishi birgalikda iqtisodiy tizimni tashkil qiladi. Iqtisodiy tizimlar quyidagi ko’rinishlarda turkumlanadi:
1. An‘anaviy iqtisodiyot;
2. Ma‘muriy bo’yruqbozlik iqtisodiyoti;
3. Bozor iqtisodiyoti tizimi.
A‘nanaviy iqtisodiyot - barcha mamlakatlar uchun xos bo’lib, unda natural yoki mayda tovar xo’jaligi xukmronlik qilgan. Texnika taraqqiyoti va uning yangiliklarini joriy qilish cheklangan bo’lgan.
Ma‘muriy-bo’yruqbozlik iqtisodiyoti - bu bozor iqtisodiyotiga qarama-qarshi bo’lgan tizim bo’lib, bu tizimda davlat mulkchiligi hukmron bo’ladi va iqtisodiyot markazdan boshqariladi.
Bozor iqtisodiyoti tizimi – bu iqtisodiyotni rivojlantirishda eng muhim bo’lgan tizimdir. Bu ikki bosqichga egadir. Birinchisi, erkin raqobatga asoslagan klassik bozor iqtisodiyoti, ikkinchisi esa, hozirgi zamon rivojlangan bozor iqtisodiyoti bo’lib, uni aralash iqtisodiyot tizimi deyiladi.
Erkin raqobatga asoslangan bozor iqtisodiyoti - tadbirkorlikda erkinlik amal qiladigan va shaxsiy manfaat ustun turadigan tizimdir. Iqtisodiy jarayonlarga davlatning aralashuvi cheklangan bo’lib, davlat xususiy mulkni himoya qiladi va erkin bozorni amal qilishini ta‘minlovchi huquqiy tartiblar o’rnatib boradi.
Hozirgi zamon bozor iqtisodiyoti – bu hozirgi davrda bozor iqtisodiyoti sof bozor mexanizmi va rejali iqtisodiyot, unsurlarini qo’shilishidan hosil bo’lgan aralash iqtisodiyotdir. Bunda mulkchilikning har xil shakllari, tadbirkorliklar turli bo’ladi, rejalashtirish, prognozlash, aholini ijtimoiy himoyalash kuchayadi. Masalan, hozirgi vaqtda Xitoy Xalq respublikasida davlatning markazlashgan holda iqtisodiyotga aralashuvi va rejalashtirish tizimi saqlanib qolgan holda bozor mexanizmlari qo’llanishi natijasida iqtisodiy o’sish va iqtisodiy barqarorlik ta‘minlanmoqda.
|
| |
AYLANMA JISMLAR. SILINDR, KONUS, SHAR

|
AYLANMA JISMLAR. SILINDR, KONUS, SHAR
|
bet | 5/11 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #249001 |
Bog'liq Bahodirova NozimaxonAYLANMA JISMLAR. SILINDR, KONUS, SHAR
Agar aylanma sirtni o‘q deb ataluvchi to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar bo‘lgan parallel ikkita tekislik bilan kessak aylanma sirt va doira bilan chegaralangan aylanma jism hosil bo‘ladi (1- chizma).
- aylanma jismning o‘qi, jismning egri sirti aylanma sirt deyiladi.
Aylanma sirt parallel tekisliklar bilan kesilsa, kesim doiralardan iborat bo‘ladi.
Silindr.
O‘q atrоfida unga parallеl bo‘lgan to‘g‘ri chiziq aylantirilsa, silindrik sirt hоsil bo‘ladi. U o‘qqa perpendikular ikkita parallеl tеkislik bilan kеsilsa ular оrasida silindrik jism hоsil bo‘ladi (2-chizma).
Teorema. Silindr o‘qiga perpendikulyar tekislik uning yon sirtini asos aylanasiga teng aylana bo‘yicha kesadi. (3-chizma) (tеоrеma isbоti mustaqil ish sifatida bеriladi).
Silindrga ichki chizilgan prizma deb shunday prizmaga aytiladiki, uning asoslari silindrning asoslariga ichki chizilgan teng ko‘pburchaklardan iborat. Uning yon qirralari silindrning yasovchilari bo‘ladi (4- chizma).
3-chizma 4-chizma
KONUS
Konus (aniqrog‘i doiraviy konus ) deb shunday jismga aytiladiki, u doira – konus asosidan, shu doira tekisligidagi yotgan nuqta-konusning uchidan va konusning uchini asosining hamma nuqtalari bilan tutashtiruvchi kesmalardan iborat bo‘ladi (-chizma). Konus uchini asos aylanasi nuqtalari bilan tutashtiruvchi kesmalar konusning yasovchilari bo‘ladi. Konusning sirti asosidan va yon sirtidan iborat.
5-chizma 6-chizma
Konusning o‘qiga perpendikulyar tekislik undan kichik konus ajratadi. Qolgan qismi kesik konus deyiladi. (7-chizma).
7-chizma 8-chizma 9-chizma
Asosi konus asosidagi aylanaga ichki chizilgan ko‘pburchak bo‘lib, uchi esa konusning uchida bo‘lgan piramida konusga ichki chizilgan piramida deyiladi. (8-chizma). Konusga ichki chizilgan piramidaning yon qirrasi konusning yasovchilari bo‘ladi. Asosi konusning asosiga tahqi chizilgan ko‘pbubrchak bo‘lib, uchi esa konusning uchi bilan ustma-ust tushgan piramida konusga tashqi chizilgan piramida deyiladi. Tashqi chizilgan piramida yon yoqlarining tekisliklari konusning urinma tekisliklari bo‘ladi. (9-chizma).
|
| |
Mulkchilik huquqlari - Umumiy fanlar va jismoniy tarbiya

|
Umumiy fanlar va jismoniy tarbiya
|
bet | 7/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,08 Mb. | | #242516 |
Bog'liq Ijtimoiy iqtisodiy tizimlar, ularning tarkibi va andozalariMulkchilik huquqlari – bu mulk sub‘ektining mulk ob‘ektiga nisbatan munosabati bo’lib, mulkdan foydalanish va nazorat qilish yuzasidan hosil bo’ladigan huquqlar majmuidir degan ta‘rifni berish mumkin.
2.2 Mulkchilikning turli shakllari va ularning iqtisodiy mazmuni
Ma‘lumki, moddiy ne‘matlar ishlab chiqarish mulkchilik munosabatlarisiz amalga oshirilmaydi va jamiyatning rivojlanishi ham mulkka egalik qilishni talab qiladi. Hozirgi bozor iqtisodiyoti sharoitida mulkchilik munosabatlariga quyidagi mulk turlari kiradi:
1. Davlat mulki;
2. Ishlab chiqarish, xizmat ko’rsatish va matlubot sohalaridagi jamoa mulkining xilma-xil turlari;
3. Ijtimoiy tashkilotlar mulki;
4. Uy xo’jaligi va shaxsiy tomorqa xo’jaligi mulki;
5. Yakka tatibdagi mehnat faoliyati bilan bog’liq bo’lgan mehnatkashlarning shaxsiy mulki;
6. Tashqi iqtisodiy munosabatlar sohasidagi aralash mulk shakllari;
7. Xususiy mulklardan iboratdir.
“O’zbekiston Respublikasining mulkchilik to’g’risida”gi Qonunida turli-tuman
mulklar quyidagi mulk shakllariga kiritilgandir:
1. Davlat mulki;
2. Jamoa mulki;
3. Xususiy mulk;
4. Shaxsiy mulk;
5.Aralash mulk.
_______________________________↓______________________________
↓ ↓
Davlat mulki - mulk deb hisoblangan narsalarni davlat tomonidan bajarish uchun o’zlashtirilishi
|
|
Jamoa mulki - ishlab chiqarish va iste‘mol narsalarni muayyan maqsad yo’lida ayrim jamoalarga birlashgan kishilar tomonidan birgalikda o’zlashtirilishi
|
|
Xususiy mulk - ayrim kishilar va guruhlarga tegishli bo’lgan hamda daromad topishga qaratilgan mulk
|
↓ ↓ ↓
Aralash mulk - bu turli mulk shakllari birikishidan tashkil topib, har bir sub‘ekt o’z ulushini o’zlashtirish
|
|
|
|
| |
- Teorema. Urinma tekislik shar bilan faqat bitta umumiy nuqtaga – urinish nuqtasiga ega.  
4- Teorema

|
- Teorema. Urinma tekislik shar bilan faqat bitta umumiy nuqtaga – urinish nuqtasiga ega.
4- Teorema
|
bet | 7/11 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #249001 |
Bog'liq Bahodirova Nozimaxon3- Teorema. Urinma tekislik shar bilan faqat bitta umumiy nuqtaga – urinish nuqtasiga ega.
4- Teorema. Shar sirtidagi istalgan nuqtadan cheksiz ko‘p urinma o‘tadi, ularning hammasi sharning urinma tekisligida yotadi.
12-chizma
(2-4 teoremalarni isboti talabalarga mustaqil ish qilib beriladi)
Sfera tenglamasi.
Sfera deb, fazoning berilgan nuqtasidan baravar uzoqlikda joylashgan nuqtalar to‘plamiga aytiladi. Sfera tenglamasini tuzamiz. Sferaning markazi A(a, b, c) nuqtada, radiusi esa R bo‘lsin (13-chizma). Sferaning nuqtalari fazoning shunday nuqtalaridan, bu nuqtadan A nuqtagacha masofa R ga teng. Sferaning ixtiyoriy (x, y, z) nuqtasidan A nuqtagacha masofaning kvadrati
ga teng. Shuning uchun sferaning tenglamasi ko‘rinishga ega. Sferaning markazi koordinatalar boshi bo‘lsa, sferaning tenglamasi quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi.
Ikkita sferaning kesishgan chizig‘i aylanadan iborat bo‘ladi. Buni isbot qilish ham mumkin.
Aylanma jism va aylanma sirt
haqida tushuncha.
Biror to‘g‘ri chiziqni yoki egri chiziqni bir to‘g‘ri chiziq atrofida aylantirishdan aylanma sirt hosil bo‘ladi.
Agar aylanma sirtni o‘q deb ataluvchi to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar bo‘lgan parallel ikkita tekislik bilan kessak aylanma sirt va doira bilan chegaralangan aylanma jism hosil bo‘ladi (14- chizma).
- aylanma jismning o‘qi, jismning egri sirti aylanma sirt deyiladi.
Aylanma sirt parallel tekisliklar bilan kesilsa, kesim doiralardan iborat
bo‘ladi.
FAZOVIY SHAKLLARNING TEKISLIKDA IFODALAISHI
Fazodagi figuralarning geometrik xossalarini tekshirishda bevosita figuralarni o‘zlari emas, balki uning tekislikdagi tasvirlaridan foydalaniladi.
Tasvirlanadigan shakllarni chizish qoidalari proyeksiyalash metodiga asoslangan. Tasvirlashda asosan markaziy proyeksiyalash va parallel proyeksiyalash metodidan foydalaniladi. Ikkita yarim tekislikdan va ularni chegaralab turuvchi umumiy to‘g‘ri chiziqdan tashkil topgan figura ikki yoqli burchak deyiladi. Yarim tekisliklar ikki yoqli burchakning yoqlari, ularni chegarolovchi to‘g‘ri chiziq esa ikki yoqli burchakning qirrasiga perpendikulyar tekislik uning yoqlarini ikkita yarim to‘ri chiziqlar bo‘yicha kesib o‘tadi. Bu yarim to‘g‘ri chiziqlardan tashkil topgan burchak ikki yoqli burchakning chiziqli burchagi deyiladi. Ikki yoqli burchakning o‘lchovi uchovi qabul qilinadi. Ikki yoqli burchakning hamma chiziqli burchaklari parallel ko‘chirish natijasida ustma-ust tushadi, demak, ular teng. Shuning uchun ikki yoqli burchakning o‘lchovi chiziqli burchakning tanlab olinishiga bog‘liq emas. Ikkita tekislik kesishganda ikki yoqli burchak hosil bo‘ladi.
|
| |
PROEKSIYALASH USULLARI. MARKAZIY PROYEKSIYALASH USULI

|
PROEKSIYALASH USULLARI. MARKAZIY PROYEKSIYALASH USULI
|
bet | 3/11 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #249001 |
Bog'liq Bahodirova NozimaxonPROEKSIYALASH USULLARI. MARKAZIY PROYEKSIYALASH USULI.
Chizma geometriyada fazodagi shakllar markaziy yoki parallel proyeksiyalash usullari bilan biror tekislikda tasvirlanadi. Bu tekislikni proyeksiyalar tekisligi deb yuritiladi. Shakllarning proyeksiyalar tekisligidagi tasvirini yasash esa ma’lum qonun va qoidalarga asoslanib bajariladi.
Markaziy proyeksiyalash usuli geometrik shakllarni tekislikda proyeksiyalashning umumiy holidir.
Markaziy proyeksiyalashda proyeksiyalar markazi S va proyeksiyalar tekisligi P beriladi (1-rasm). S va P sistemasida fazodagi biror A nuqta berilgan bo‘lsin. A nuqtani S markaz orqali proyeksiyalar tekisligi P ga proyeksiyalaymiz. Buning uchun S markaz bilan A nuqtani to‘g‘ri chiziq orqali birlashtirib, uni davom ettiramiz. Hosil bo‘lgan SA proyeksiyalovchi nur proyeksiyalar tekisligi P bilan AP nuqtada kesishadi (ya’ni AP=SA∩P). Bunda AP nuqta A nuqtaning S markaz bo‘yicha proyeksiyalar tekisligidagi markaziy proyeksiyasi deb yuritiladi.
Fazodagi ikkinchi biror ixtiyoriy B nuqta ham A nuqta singari proyeksiyalanib, SB∩P=BP nuqtaning P proyeksiyalar tekisligidagi vaziyati aniqlanadi. Agar biror S nuqtani P proyeksiyalar tekisligiga proyeksiyalovchi SS nur P tekislikka parallel bo‘lsa (SS‖P), u holda bu nur P tekisligi bilan cheksiz uzoqlikda kesishib, SP xosmas nuqtani hosil qiladi. SA, SB, SS,… to‘g‘ri chiziqlar proyeksiyalovchi nurlar deb yuritiladi.
Fazodagi biror nuqtalar to‘plamini proyeksiyalash markazi S orqali P proyeksiyalar tekisligiga proyeksiyalanganda S markazli to‘g‘ri chiziqlar dastasi hosil bo‘ladi. Bu dastani proyeksiyalar tekisligi P bilan kesishuvidan hosil bo‘lgan nuqtalar to‘plami fazodagi ma’lum bir nuqtalar to‘plamining tasviri bo‘ladi. Masalan, ABD uchburchakning markaziy proyeksiyasi APBPDP uchburchak bo‘ladi (2-rasm).
Proyeksiyalar tekisligining ostida joylashgan E nuqtaning EP proyeksiyasi SE∩P=EP bilan aniqlanadi. Proyeksiyalar tekisligida yotgan K nuqtaning KP markaziy proyeksiyasi nuqtaning o‘zi bilan ustma-ust (KKP) tushadi.
Markaziy proyeksiyalash konusli yoki qutbli proyeksiyalash, yoxud perspektiva deb ham yuritiladi. Masalan, markaziy proyeksiyalash apparatida biror m egri chiziq berilgan bo‘lsin (1.3-rasm). m egri chiziqning nuqtalari to‘plamini proyeksiyalar tekiligiga S markaz orqali proyeksiyalansa, uning proyeksiyasi mP egri chiziq hosil bo‘ladi. U holda S markazdan o‘tuvchi proyeksiyalovchi nurlar to‘plami konus sirtini hosil qiladi.
Markaziy proyeksiyalashda proyeksiyalash markazi va buyumning proyeksiyasiga qarab uning fazodagi vaziyatini aniqlab bo‘lmaydi.
|
| |
SHAR
Ta’rif - Bahodirova Nozimaxon “chizmachilik fani o‘qitish metodikasi” fanidan “Fazoviy figuralarni tekislikda...

|
Bahodirova Nozimaxon “chizmachilik fani o‘qitish metodikasi” fanidan “Fazoviy figuralarni tekislikda tasvirlash” mavzusida bajargan kurs ishi
|
bet | 6/11 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #249001 |
Bog'liq Bahodirova NozimaxonSHAR
Ta’rif: Fazoning berilgan nuqtasidan berilgan masofadan katta bo‘lmagan uzoqlikda yotgan hamma nuqtalaridan iborat jism shar deyiladi. Berilgan nuqta sharning marakzi, berilgan masofa esa sharning radiusi deyiladi. Sharning chegaasi shar sirti yoki sfera deb ataladi. Shunday qilib sharning markazidan radiusga teng masofa qadar uzoqlashgan hamma nuqtalari shar sirti yoki sfera deb ataladi.
Shar sirtining ikki nuqtasini tutashtiruvchi va sharning markazidan o‘tuvchi kesma diametr deyiladi. istalgan diametrning uchlari (oxirlari) sharning diametral qarama-qarshi nuqtalari deyiladi.
Shar ham aylanma jism bo‘lgani uchun uni yarim doirani o‘zining diametri atrofida aylantirishdan ham hosil qilish mumkin. (10-chizma).
1- Teorema. Sharning har qanday tekislik bilan kesimi doiradir. Bu doiraning markazi sharning markazidan kesuvchi tekislikka tushirilgan perpendikulyarning asosidir.
158-chizma
I sboti. Aytaylik - kesuvchi tekislik va O- shrning markazi bo‘lsin (158-chizma). Sharning markazidan tekislikka perpendikulyar tushiramiz. bilan perpendikulyarning asosini belgilaymiz. X – sharning tekislikka tegishli ixtiyoriy nuqtasi bo‘lsin. Pifagor teoremasiga ko‘ra Ammo OX kesma sharning R radiusidan katta bo‘lmagani uchun Demak, X nuqta markazi nuqtada va radiusi ga teng doiraga tegishli. Aksincha, bu doiraning istalgan X nuqtasi sharga tegishli. Bu esa sharning
tekislik bilan kesimi markazi nuqtada
bo‘lgan doira demakdir.
Teoremaning isbotidan sharning tekislik bilan kesimida hosil qilingan doiraning radiusini formula bo‘yicha hisoblash mumkin degan xulosa chiqadi. Bu esa shar markazidan bir xil uzoqlikdagi tekisliklar bilan kesilsa, teng doiralar hosil bo‘lishini ko‘rsatadi. tekislik sharning markaziga qancha yaqin bo‘lsa tekislik kesimidagi doira shuncha katta bo‘ladi. Sharning markazidan o‘tgan tekislik kesimida eng katta doira hosil bo‘ladi. Bu doiraning radiusi shar radiusiga teng. (11-chizma).
Sharning markazidan o‘tadigan tekislik diametral tekislik deyiladi.
2- Teorema. Sharning istalgan diametral tekisligi uning simmetriya tekisligi bo‘ladi. Sharning markazi uning simmetriya markazidir.
S har sirtidagi nuqtadan o‘tib shu nuqtaga o‘tkazilgan radiusga perpendikular tekislik urinma tekislik deyiladi. nuqta urinish nuqtasi deyiladi (12-chizma)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bahodirova Nozimaxon “chizmachilik fani o‘qitish metodikasi” fanidan “Fazoviy figuralarni tekislikda tasvirlash” mavzusida bajargan kurs ishi
|