nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Baholash va tasdiqlash - Kompyuter injiniringi fakulteti bitiruv oldi amaliyoti

|
Kompyuter injiniringi fakulteti bitiruv oldi amaliyoti
|
bet | 7/9 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,33 Mb. | | #243306 |
Bog'liq sardorBaholash va tasdiqlash: AI modelining ishlashi bashorat qilingan va yerdagi haqiqat maskalari o'rtasidagi o'xshashlikni aniqlash uchun kesishma (IoU), zar koeffitsienti yoki aniqlik kabi ko'rsatkichlar yordamida baholanadi. Ko'rinmas ma'lumotlarni tekshirish modelning umumlashtirish qobiliyatini baholash va real dunyo ilovalarida mustahkam ishlashni ta'minlash uchun juda muhimdir.
Joylashtirish (Deployment) va qo'llash: O'qitilgan va tasdiqlangandan so'ng, AI modeli yangi rentgen tasvirlarida qiziqish tuzilmalarini avtomatik ravishda segmentlash uchun qo'llanilishi mumkin. Segmentatsiya natijalari miqdoriy tahlil, kasallik diagnostikasi, davolashni rejalashtirish va rentgen ma'lumotlaridan 3D modellarni yaratish uchun ishlatilishi mumkin.
CNN kabi sun'iy intellekt usullaridan foydalangan holda, tibbiyot mutaxassislari rentgen tasvirlarida qiziqish tuzilmalarini aniqlash va izolyatsiya qilish jarayonini avtomatlashtirishi va soddalashtirishi mumkin, bu esa tibbiy tasvirlash ilovalarida samaradorlik, aniqlik va diagnostika imkoniyatlarini oshirishga olib keladi.
2.4-rasm. COVID-19 pnevmoniyasi bilan og'rigan 80 yoshli ayolning ko'krak qafasi rentgenogrammasi
2.3 Segmentlangan ma’lumotlardan foydalanib 3D rekonstruksiya
X-ray tasvirlaridan batafsil 3D modellarni yaratish uchun segmentlangan ma'lumotlardan foydalangan holda qayta qurish jarayoni 2D tasvir ma'lumotlarini hajmli tasvirlarga aylantirish uchun bir necha bosqich va usullarni o'z ichiga oladi. Qayta qurish jarayonining umumiy ko'rinishi:
Anatomik tuzilmalarning segmentatsiyasi: Qayta qurishdan oldin rentgen tasvirlari AIga asoslangan segmentatsiya usullari (masalan, CNN) yordamida aniq anatomik tuzilmalarni yoki qiziqish hududlarini (masalan, suyaklar, organlar, o'smalar) aniqlash va aniqlash uchun qayta ishlanadi.
Har bir segmentlangan struktura odatda rentgen tasvirlarida strukturaning fazoviy darajasini ko'rsatadigan ikkilik niqob yoki yorliq xaritasi sifatida taqdim etiladi.
|
| |
– DARS. TANLASH OPERATORLARI - 1 – dars. C++ Dasturlash tilining kelib chiqishi xaqida ma’lumot

10 – DARS. TANLASH OPERATORLARI.
Shartli operator. Shartli operator ikki ko’rinishda ishlatilishi mumkin:
If (ifoda)
1- operator
Else
2- operator
eki
If (ifoda)
1-operator
Shartli operator bajarilganda avval ifoda hisoblanadi ; agar qiymat rost ya'ni nol'dan farqli bo’lsa 1- operator bajariladi. Agar qiymat yolg’on ya'ni nol' bo’lsa va else ishlatilsa 2-operator bajariladi. Else qism har doim eng yaqin if ga mos qo’yiladi.
if( n>0)
if(a>b)
Z=a;
else
Z=b;
Agar else qismni yuqori if ga mos quyish lozim bo’lsa, figurali qavslar ishlatish lozim.
if( n>0) {
if(a>b)
z=a;
}
else
z=b;
Misol tariqasida uchta berilgan sonning eng kattasini aniqlash dasturini ko’ramiz:
#include
void( )
{ float a,b,c,max);
Cout <<“\n a=”; Cin>>a;
Cout <<“\n b=”; Cin>>b;
Cout <<“\n c=”; Cin>>c;
if (a>b)
if (a>c) max=a else max=c;
else
if b>c then max=b else max=c;
Cout <<“\n” <}
Keyingi misolda kiritilgan ball va maksimal ball asosida baho aniqlanadi:
#include
void main( )
{ float ball,max_ball,baho);
Cout<< “\n ball=”; Cin>>(“%f”,&ball);
Cout<<“\n max_ball=”; Cin>>max_ball;
d=ball/max_ball;
if (d>0.85) baho=5 else
if (d>75) baho=4 else
if (d>0.55) then baho=3 else baho=2;
Cout<<“\n baho;
}
Kalit bo’yicha tanlash operatori. Kalit bo’yicha o’tish switch operatori umumiy ko’rinishi qo’yidagicha
Switch() {
Case <1-kiymat>:<1-operator>
…
break;
…
default:
…
case: ;
}
Oldin qavs ichidagi butun ifoda hisoblanadi va uning qiymati hamma variantlar bilan solishtiriladi. Biror variantga qiymat mos kelsa shu variantda ko’rsatilgan operator bajariladi. Agar biror variant mos kelmasa default orqali ko’rsatilgan operator bajariladi. Break operatori ishlatilmasa shartga mos kelgan variantdan tashqari keyingi variantdagi operatorlar ham avtomatik bajariladi. Default; break va belgilangan variantlar ihtiyoriy tartibda kelishi mumkin. Default yoki break operatorlarini ishlatish shart emas. Belgilangan operatorlar bo’sh bo’lishi ham mumkin.
Misol tariqasida bahoni son miqdoriga qarab aniqlash dasturini ko’ramiz.
Include
Int baho;
Cin>> baho;
Switch(baho)
{case 2:Cout <<“\n emon”;break;
case 3:Cout <<“\n urta”;break;
case 4:Cout <<“\n yahshi”;break;
case 5:Cout <<“\n a'lo”;break;
default: Cout <<“\n baho notugri kiritilgan”;
};
}
Keyingi misolimizda kiritilgan simvol unli harf ekanligi aniqlanadi:
Include
Int baho; Char c; Cin >> c;
Switch(c)
{case ‘a’:
case ‘u’:
case ‘o’:
case ‘i’:
Cout <<“\n Kiritilgan simvol unli harf”;break;
default: Cout <<“\n Kiritilgan simvol unli harf emas”;
};
}
|
Misol. Berilgan n gacha sonlar yigindisi

|
Misol. Berilgan n gacha sonlar yigindisi
|
bet | 12/89 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 313,45 Kb. | | #100010 |
Bog'liq @AKT Official C haqida o\'zbekcha darslar majmuiMisol. Berilgan n gacha sonlar yigindisi.
# include ;
void main {
int n;
Cin>>n;
for(int i=1,s=0;i<=n; i++, s+=i);
Cout<<”\n”,s;
};
FOR operatori tanasi bu misolda bush, lekin C ++ tili grammatikasi qoidalari FOR operatori tanaga ega bo’lishini talab qiladi. Bush operatorga mos keluvchi nuqta vergul' shu talabni bajarishga hizmat qiladi.
Keyingi dasturda kiritilgan jumlada satrlar, so’zlar va simvollar sonini hisoblanadi.
# include ;
#define yes 1
#define no 0
void main()
{
int c, nl, nw, inword;
inword = no;
nl = nw = nc = 0;
for(char c=’’;c!=’.’;cin>> c)
{++nc;
if (c == '\n')
++nl;
if (c==' ' ||c=='\n' ||c=='\t')
inword = no;
else if (inword == no)
inword = yes;
++nw;
}
Cout <<"\n satrlar="<< nl<<”suzlar=”<< nw<<”simvollar=”<< nc;
}
Programma har gal so’zning birinchi simvolini uchratganda, mos o’zgaruvchi qiymatini bittaga oshiradi. INWORD o’zgaruvchisi programma so’z ichida ekanligini kuzatadi. Oldiniga bu o’zgaruvchiga so’z ichida emas ya'ni NO qiymati beriladi. YES va NO simvolik konstantalardan foydalanish dasturni o’qishni engillashtiradi.
NL = NW = NC = 0 katori kuyidagi katorga mos keladi;
NC = (NL = (NW = 0));
switch operatori
if-else-if yordami bilan bir necha shartni test qilishimiz mumkin. Lekin bunday yozuv nisbatan o'qishga qiyin va ko'rinishi qo'pol bo'ladi. Agar shart ifoda butun son tipida bo'lsa yoki bu tipga keltirilishi mumkin bo'lsa, biz switch (tanlash) ifodalarini ishlata olamiz.
switch strukturasi bir necha case etiketlaridan (label) va majburiy bo'lmagan default etiketidan iboratdir. Etiket bu bir nomdir. U dasturnig bir nuqtasidaga qo'yiladi. Programmaning boshqa yeridan ushbu etiketga o'tishni bajarish mumkin. O'tish yoki sakrash goto bilan amalga oshiriladi, switch blokida ham qo'llaniladi.
5 lik sistemadagi bahoni so'zlik bahoga o'tqizadigan blokni yozaylik.
int baho;
baho = 4;
switch (baho) {
case 5: cout << "A'lo";
break;
case 4: cout << "Yahshi";
break;
case 3: cout << "Qoniqarli";
break;
case 2:
case 1: cout << "A'lo";
break;
default: cout << "Baho hato kiritildi!";
break;
}
switch ga kirgan o'zgaruvchi (yuqorigi misolda baho) har bir case etiketlarining qiymatlari bilan solishtirilib chiqiladi. Solishtirish yuqoridan pastga bajariladi. Shartdagi qiymat etiketdagi qiymat bilan teng bo'lib chiqqanda ushbu case ga tegishli ifoda yoki ifodalar bloki bajariladi. So'ng break sakrash buyrug'i bilan switch ning tanasidan chiqiladi. Agar break qo'yilmasa, keyingi etiketlar qiymatlari bilan solishtirish bajarilmasdan ularga tegishli ifodalar ijro ko'raveradi. Bu albatta biz istamaydigan narsa. default etiketi majburiy emas. Lekin shart chegaradan tashqarida bo'lgan qiymatda ega bo'lgan hollarni diagnostika qilish uchun kerak bo'ladi.
case va etiket orasida bo'sh joy qoldirish shartdir. Chunki, masalan, case 4: ni case4: deb yozish oddiy etiketni vujudga keltiradi, bunda sharti test qilinayotgan ifoda 4 bilan solishtirilmay o'tiladi.
|
| |
– DARS. MANTIQIY OPERATORLAR - 1 – dars. C++ Dasturlash tilining kelib chiqishi xaqida ma’lumot

|
1 – dars. C++ Dasturlash tilining kelib chiqishi xaqida ma’lumot
|
bet | 16/89 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 313,45 Kb. | | #100010 |
Bog'liq @AKT Official C haqida o\'zbekcha darslar majmui14 – DARS. MANTIQIY OPERATORLAR
Bosqaruv strukturalarida shart qismi bor dedik. Shu paytgacha ishlatgan shartlarimiz ancha sodda edi. Agar bir necha shartni tekshirmoqchi bo'lganimizda ayri-ayri shart qismlarini yozardik. Lekin C++ da bir necha sodda shartni birlashtirib, bitta murakkab shart ifodasini tuzishga yordam beradigan mantiqiy operatorlar mavjuddir. Bilar mantiqiy VA - && (AND), mantiqiy YOKI - || (OR) va mantiqiy INKOR - ! (NOT). Bular bilan misol keltiraylik. Faraz qilaylik, bir amalni bajarishdan oldin, ikkala shartimiz (ikkitadan ko'p ham bo'lishi mumkin) true (haqiqat) bo'lsin.
if (i < 10 && l >= 20){...}
Bu yerda {} qavslardagi ifodalar bloki faqat i 10 dan kichkina va l 20 dan katta yoki teng bo'lgandagina ijro ko'radi.
AND ning (&&) jadvali:
ifoda1 ifoda2 ifoda1 && ifoda2
false (0) false (0) false (0)
true (1) false (0) false (0)
false (0) true (1) false (0)
true (1) true (1) true (1)
Bu yerda true ni yeriga 1, false ni qiymati o'rniga 0 ni qo'llashimiz mumkin.
Boshqa misol:
while (g<10 || f<4){
...
}
Bizda ikki o'zgaruvchi bor (g va f). Birnchisi 10 dan kichkina yoki ikkinchisi 4 dan kichkina bo'lganda while ning tanasi takrorlanaveradi. Yani shart bajarilishi uchun eng kamida bitta true bo'lishi kerak, AND da (&&) esa hamma oddiy shartklar true bo'lishi kerak.
OR ning (||) jadvali:
ifoda1 ifoda2 ifoda1 || ifoda2
false (0) false (0) false (0)
true (1) false (0) true (1)
false (0) true (1) true (1)
true (1) true (1) true (1)
&& va || operatorlari ikkita argument olishadi. Bulardan farqli o'laroq, ! (mantiqiy inkor) operatori bitta argumet oladi, va bu argumentidan oldin qo'yiladi. Inkor operatori ifodaning mantiqiy qiymatini teskarisiga
o'zgartiradi. Yani false ni true deb beradi, true ni esa false deydi.
Misol uchun:
if ( !(counter == finish) )
cout << student_bahosi << end;
Agar counter o'zgaruvchimiz finish ga teng bo'lsa, true bo'ladi,bu true qiymat esa ! yordamida false ga aylanadi. false qiymatni olgan if esa ifodasini bajarmaydi. Demak ifoda bajarilishi uchun bizga counter finish ga teng bo'lmagan holati kerak. Bu yerda ! ga tegishli ifoda () qavslar ichida bo'lishi kerak. Chunki mantiqiy operator-lar tenglilik operatorlaridan kuchliroqdir. Ko'p hollarda ! operatori o'rniga mos keladigan mantiqiy tenglilik yoki solishtirish operatorlarini ishlatsa bo'ladi, masalan
yuqoridagi misol quyidagi ko'rinishda bo'ladi:
if (counter != finish)
cout << student_bahosi << endl;
NOT ning jadvali:
ifoda !(ifoda)
false (0) true (1)
true (1) false (0)
10>
|
| |
– DARS.TSIKL OPERATORLARI - 1 – dars. C++ Dasturlash tilining kelib chiqishi xaqida ma’lumot

|
1 – dars. C++ Dasturlash tilining kelib chiqishi xaqida ma’lumot
|
bet | 11/89 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 313,45 Kb. | | #100010 |
Bog'liq @AKT Official C haqida o\'zbekcha darslar majmui11 – DARS.TSIKL OPERATORLARI.
While operatori. While operatori quyidagi umumiy ko’rinishga egadir:
While(ifoda)
Operator
Bu operator bajarilganda avval ifoda hisoblanadi. Agar uning qiymati 0 dan farqli bo’lsa operator bajariladi va ifoda qayta hisoblanadi. To ifoda qiymati 0 bo’lmaguncha tsikl qaytariladi.
Agar dasturda while (1); satr quyilsa bu dastur hech qachon tugamaydi.
Misol. Berilgan n gacha sonlar yigindisi.
Void main()
{
long n,i=1,s=0;
cin >>n;
while (i<= n )
s+=i++;
Cout<<”\n s=”<< s;
};
Bu dasturda s+=i++ ifoda s=s+i; i=i+1 ifodalarga ekvivalentdir.
Quyidagi dastur to nuqta bosilmaguncha kiritilgan simvollar va qatorlar soni hisoblanadi:
Void main()
{
long nc=0,nl=0;
char c=’’;
while (c!= ‘.’ )
{++nc;
if (c =='\n') ++nl;
};
Cout<<("%1d\n", nc);
Cout <<"\n satrlar="<< nl<<”simvollar=”<< nc;
};
Do-While operatori. Do-While operatori umumiy ko’rinishi qo’yidagicha:
do
Operator
While(ifoda)
Tsikl operatorining bu ko’rinishida avval operator bajariladi so’ngra ifoda hisoblanadi. Agar uning qiymati 0 dan farqli bo’lsa operator yana bajariladi va hokazo. To ifoda qiymati 0 bo’lmaguncha tsikl qaytariladi.
Misol. Berilgan n gacha sonlar yigindisi.
Void main()
{
long n,i=1,s=0;
cin >>n;
do
s+=i++;
while (i<= n );
Cout<<”\n s=”<< s;
};
Bu dasturning kamchiligi shundan iboratki agar n qiymati 0 ga teng eki manfiy bo’lsa ham, tsikl tanasi bir marta bajariladi va s qiymati birga teng bo’ladi.
Keyingi misolimizda simvolning kodini monitorga chiqaruvchi dasturni kuramiz. Bu misolda tsikl to ESC (kodi 27) tugmasi bosilmaguncha davom etadi. Shu bilan birga ESC klavishasining kodi ham ekranga chiqariladi.
# include ;
main ()
{
char d; int I;
do
cin>>d;
i=c;
Cout<<“\n “<while(i!=27);
};
For operatori. For operatori umumiy ko’rinishi qo’yidagicha:
For( 1-ifoda;2- ifoda; 3-ifoda)
Operator
Bu operator qo’yidagi operatorga mosdir.
1-ifoda;
while(2-ifoda) {
operator
3-ifoda
}
|
| |
Tema: Web ge tiykarlanǵan programmalar

|
Tema: Web ge tiykarlanǵan programmalar
|
bet | 1/2 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 15,3 Kb. | | #133911 |
Bog'liq Web ke tiykarlanǵan programmalar
Tema: Web ge tiykarlanǵan programmalar
Web hám mobil texnologiyalar tiykarında programmalastırıw búgingi kúnde hár qashanǵınan da kóre jedellew rawajlanıp atır. Web texnologiyalar turmıstıń túrli iskerlik tarawılarına qansheli tereń kirip barıp, qanshellilik kóp programmistler arasında ataqlı bolıp atırǵan bolsa, mobil texnologiyalar da tap sol kórsetkish menen keń tarqalıp, qánigelesken programmistler sheńberin keńeytirip barıp atır. Programmistlik tarawına endi kirip kiyatırǵan, házirshe anıq bir jónelisti tańlap almaǵan úyreniwshiler ushın web yamasa mobil baǵdardaǵı programmistliktiń birin tańlaw máselesi uzaq oylawǵa májbúr etiwshi abstrakt jumbaq bolıwı múmkin. «Web programmalawdı ańsat úyreniw múmkinbe, yamasa mobil programmalastırıw tarawına tezirek kirey alamanba? «Mobil programmalastırıw arqalı kóbirek pul islew múmkinbe, yamasa web programmalawdaǵı jumıslar ushın kóbirek tólenedimi? « Sıyaqlı sorawlar ol yamasa bul jónelisti tańlap almaǵan jas úyreniwshilerdi qıynalıwı tábiyiy. Bul maqalada hár eki jónelistiń ayriqsha tárepleri, paydalı tárepleri hám kemshilikleriń birme -bir tárezi máwsimlerine qoyıwǵa urınıp kóremiz.
Web programmalastırıw
Web tarawı kútá úlken hám keń qamtılǵan túsinik. Oǵada ápiwayı hám qisqa tárizde súwretlegenda «brauzerińiz arqalı kóriwińiz hám paydalanıwıńız múmkin bolǵan hár qanday programma (sayt, sistema ) web texnologiyalar tiykarında jaratılǵan», deyiw múmkin. Sebebi web programmastırıwınıń tiykarǵı ónimlerinen brauzerler járdeminde paydalanamız. Web texnologiyalar áleminde programmistlar backend yamasa frontend dástúrshilerge bólinedi. Birparwa programmistler hár eki jónelis menen birdey shuǵıllanıwadı. Geyparalar bolsa ózine maqul bolǵan anıq bir jóneliste faoliyat júrgizedi.
Eger brauzer arqalı paydalanıw múmkin bolǵan sistemalar, programmalar hám saytlardi jaratılıwǵa qızıqsańız, web programmashılıq salasın tańlaǵanıńız maqul. Web házirgi zamanagóy dúnyada barǵan sayın shegara bilmas texnologiyalardan birine aylanıp barıp atır. Web járdeminde ápiwayı saytlardı tayarlaw qanshelik ańsatlawǵan bolsa, oyda sáwlelendiriwińiz múmkin bolǵan oǵada qıyın sistemalardı jaratıw da oǵada múmkinshilikli bolıp barıp atır.
|
| |
G’ayri oddiy holatlar sinflar sifatida

|
G’ayri oddiy holatlar sinflar sifatida
|
bet | 87/89 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 313,45 Kb. | | #100010 |
Bog'liq @AKT Official C haqida o\'zbekcha darslar majmuiG’ayri oddiy holatlar sinflar sifatida
Dasturlarda g’ayri oddiy holatlar sinf sifatida aniqlanadi. Misol uchun qo’yidagi holatlar fayllar Bilan ishlash uchun uchta g’ayrioddiy holatlarni aniqlaydi s faylni:
class file_open_error {};
class file_read_error {};
class file_write_error {};
G’ayri oddiy holatlarni aniqlash uchun try operatoridan foydalanish lozimdir. Misol uchun qo’yidagi try operatori file_sopy funktsiyasini chaqirishda hosil bo’luvchi g’ayrioddiy holatni aniqlashga ruhsat beradi
try
{
file_copy("SOURCE.THT", "TARGET.THT") ;
};
Qaysi holat vujudga kelganligini aniqlash uchun try operatoridan so’ng bir nechta catch operatori joylashtirilishi lozimdir:
try
{
file_copy("SOURCE.THT", "TARGET.THT") ;
};
catch (file_open_error)
{
cerr << "Oshibka otkrihtiya ishodnogo ili tselevogo fayla" << endl;
exit(1);
}
catch (file_read_error)
{
cerr << "Oshibka chteniya ishodnogo fayla" << endl;
exit(1);
}
catch (file_write_error)
{
cerr << "Oshibka zapisi tselevogo fayla" << endl;
exit(1);
}
Bu misolda har qanday hato yuz berganda mos ma'lumort chiqarilib dastur o’z ishini to’htatadi. Agar g’ayrioddiy hodisa yuz bermasa catch operatsiyasi ishlatilmaydi.
G’ayri oddiy holatlarni generatsiya qilish
G’ayri oddiy hodisalarni generatsiya qilish uchun throw operatoridan foydalanish lozimdir. Misol uchun
void file_copy(char *source, char *target)
{
char line[256];
ifstream input_file(source);
ofstream output_file(target);
if (input_file.fail())
throw(file_open_error);
else
if (output_file.fail()) throw(file_open_error);
else
{
while ((! input_file.eof()) && (! input_file.fail()))
{
input_file.getline(line, sizeof(line)) ;
if (! input_file.fail()) output_file << line << endl;
else throw(file_read_error);
if (output_file.fail()) throw (file_write_error) ;
}
}
}
Dasturda ma'lum g’ayri oddiy holatlarni generatsiya qilish uchun throw operatoridan foydalanilgan.
|
| |
G’ayri oddiy holatni qayta ishlovchini ta'riflash

|
G’ayri oddiy holatni qayta ishlovchini ta'riflash
|
bet | 88/89 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 313,45 Kb. | | #100010 |
Bog'liq @AKT Official C haqida o\'zbekcha darslar majmuiG’ayri oddiy holatni qayta ishlovchini ta'riflash
Dastur g’ayri oddiy holatni generatsiya qilganda kompilyator g’ayri oddiy holatni qayta ishlovchi funktsiyani chaqiradi. Misol uchun qo’yidagi nuke_meltdown gayri oddiy hodisa sinfi bu holatni qayta ishlovchi nuke_meltdown funktsiyasini anilqaydi:
class nuke_meltdown
{
public:
nuke_meltdown(void){ cerr << "\a\a\aRabotayu! Rabotayu! Rabotayu!" << endl; }
};
Bu misoldjva dasturda nuke_meltdown g’ayri oddiy hodisasi generatsiya bo’lganda, C++ nuke_meltdown funktsiyasi operatorlarini ishga tushiradi, shundan so’ng g’ayri oddiy holatni aniqlashgga ruhsat beruvchi try operatoridan so’ng kelgan operatorga boshqarishni uzatadi. Qo’yidagi MELTDOWN.CPP dasturi nuke_meltdown funktsiyasini bajarilishini ko’rsatadi. Bu dasturda try operatoridan g’ayri oddiy holatni aniqlashda ruhsat berish uchun foydalaniladi. Shundan so’ng dastur add_u232 funktsiyani amount parametri bilan chaqiradi. Agar bu parametr qiymati 255 dan kam bo’lsa, funktsiya muvaffaqiyatli bajarilmoqda. Agar parametr qiymati 255 dan oshiq bo’lsa funktsiya nuke_meltdown g’ayri oddiy holatini generatsiya qiladi:
#include
class nuke_meltdown
{
public:
nuke_meltdown(void){ cerr << "\a\a\aRabotayu! Rabotayu! Rabotayu!" << endl; }
};
void add_u232(int amount)
{
if (amount < 255) cout << "Parametr add_u232 v poryadke" << endl;
else throw nuke_meltdown();
}
void main(void)
{
try
{
add_u232(255);
}
catch (nuke_meltdown)
{
cerr << "Programma ustoychiva" << endl;
}
}
Bu dastur bajarilganda qo’yidagi ma'lumot ekranga chiqariladi:
S:\> MELTDOWN
Rabotayu! Rabotayu! Rabotayu!
Programma ustoychiva
G’ayri oddiy holat ma'lumot elemenlaridan foydalanish.
Oldingi misollarda dastur catch operatori yordamida qanday g’ayri oddiy holat yuz berganini aniqlashi mumkin edi. G’ayri oddiy holat haqida qancha ko’p ma'lumot olinsa shunchalik hatoga to’g’ri reaktsiya qilishi mumkindir. Misol uchun file_open_error hodisasi yuz berganda hato keltirib chiqargan fayl nomini bilish zarurdir. Shunga uhshab file_read_error va file_write_error dasturda hato joylashgan baytni bilish kerak bo’lishi mumkin. Bunday ma'lumotlarni saklab qolish uchun bu ma'lumotlarni g’ayri oddiy holat sinfiga element sifatida kiritib qo’yish mumkindir. Keyinchalik g’ayri oddiy hodisa yuz berganda dastur bu ma'lumotni qayta ishlovchi funktsiyaga parametr sifatida uzatishshi mumkindir:
throw file_open_error(source);
throw file_read_error(344);
Gayri oddiy holatni kayta ishlovchida bu parametrlar sinfning mos parametrlariga berib kuyilmishi mumkin. Masalan:
class file_open_error
{
public:
file_open_error(char *filename) { strcpy(file_open_error::filename, filename); }
char filename[255] ;
};
|
| |
Do while takrorlash operatori - 1 – dars. C++ Dasturlash tilining kelib chiqishi xaqida ma’lumot

|
1 – dars. C++ Dasturlash tilining kelib chiqishi xaqida ma’lumot
|
bet | 13/89 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 313,45 Kb. | | #100010 |
Bog'liq @AKT Official C haqida o\'zbekcha darslar majmuiDo while takrorlash operatori
Do while ifodasi while strukturasiga o'hshashdir. Bitta farqi shundaki while da shart boshiga tekshiriladi. Do while da esa takrorlanish tanasi eng kamida bir marta ijro ko'radi va shart strukturaning so'ngida test qilinadi. Shart true bo'lsa blok yana takrorlanadi. Shart false bo'lsa do while ifodasidan chiqiladi. Agar do while ichida qaytarilishi kerak bo'lgan ifoda bir dona bo'lsa {} qavslarning keragi yo'qdir. Quyidagicha bo'ladi:
do
ifoda;
while (shart);
Lekin {} qavslarning yo'qligi dasturchini adashtirishi mumkin. Chunki qavssiz do while oddiy while ning boshlanishiga o'hshaydi. Buni oldini olish uchun {} qavslarni har doim qo'yishni tavsiya etamiz.
int k = 1;
do {
k = k * 5;
} while ( !(k>1000) );
Bu blokda 1000 dan kichik yoki teng bo'lgan eng katta 5 ga karrali son topilmoqda. while shartini ozroq o'zgarti-rib berdik, ! (not - inkor) operatorining ishlashini misolda ko'rsatish uchun. Agar oddiy qilib yozadigan
bo'lsak, while shartining ko'rinishi bunday bo'lardi: while (k<=1000); Cheksiz takrorlanishni oldini olish uchun shart ifodasining ko'rinishiga katta e'tibor berish kerak. Bir nuqtaga kelib shart true dan false qiymatiga o'tishi shart.
12 – DARS. O’TISH OPERATORLARI.
Break operatori. Ba'zi hollarda tsikl bajarilishini ihtiyoriy joyda tuhtatishga tug’ri keladi. Bu vazifani break operatori bajarishga imkon beradi. Bu operator darhol tsikl bajarilishini to’htatadi va boshqaruvni tsikldan keyingi operatorlarga uzatadi.
Misol uchun o’quvchining n ta olgan baholariga qarab uning o’qish sifatini aniqlovchi dasturini ko’ramiz. Buning uchun dasturda o’quvchining olgan minimal bahosi aniqlanadi
# include
void main()
{
int I,n,min,p;
while (1)
{Cout<<“Baholar soni=”; Cin>>n;};
if (n>0) break;
Cout<<(“Hato! n>0 bulishi lozim ! \n”);
for (I=1,min=5; I<=n; I++)
{ cin >>p;
if (p<2)||(p>5) {min=0; break};
if (min>p) min=p;
}
if (p<2)||(p>5) cout break;
switch(min)
case 0:cout<<”Baho notugri kiritilgan”;break;
case 2:cout<<”Talaba yomon o’qiydi”;break;
case 3:cout<<”Talaba o’rtacha o’qiydi”;break;
case 4:cout<<”Talaba yahshi o’qiydi”;break;
case 5:cout<<”Talaba a'lo o’qiydi”;break;
}
Biz misolda hato kiritilgan n qiymatdan saqlanish uchun while(1) tsikl kiritilgan. Agar n>0 bulsa Break operatori tsiklni tuhtatadi va dastur bajarilishi davom etadi. Agar kiritilayotgan baholar chegarada yotmasa min ga 0 qiymat berilib darhol tsikldan chiqiladi.
|
| |
POLIMORF OB'EKT-TELEFON YARATISH - 1 – dars. C++ Dasturlash tilining kelib chiqishi xaqida ma’lumot

|
1 – dars. C++ Dasturlash tilining kelib chiqishi xaqida ma’lumot
|
bet | 85/89 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 313,45 Kb. | | #100010 |
Bog'liq @AKT Official C haqida o\'zbekcha darslar majmuiPOLIMORF OB'EKT-TELEFON YARATISH
Bir qo’ng’iroqdan ikkinchisiga telefon o’z shaklini o’zgartirishi lozim bo’lsin. Polimorf ob'ekt yaratish uchun avval virtual suzi yordamida virtual usullar yaratiladi:
class phone
{
public:
virtual void dial(char •number) { cout << "Nabor nomera " << number << endl; }
void answer(void) { cout << "Ojidanie otveta" << endl; }
void hangup(void) { cout << "Zvonok vihpolnen - povesit' trubku" << endl; }
void ring(void) { cout << "Zvonok, zvonok, zvonok" << endl; }
phone(char *number) { strcpy(phone::number, number); };
protected:
char number[13];
};
So’ngra dasturda asosiy sinf ob'ektiga ko’rsatkich yaratasiz.
phone *poly_phone;
Shaklni o’zgartirish uchun bu ko’rsatkiyach qiymatiniga hosilaviy sinf ob'ekti adresiga teng qilinadi:
poly_phone = (phone *) &home_phone;
Bu misolda (phone *), tiplarni keltirish operatoridir.
Qo’yidagi POLYMORP.CPP dasturda shu usuldan foydalanilgandir:
#include
#include
class phone
{
public:
virtual void dial(char *number) { cout << "Nabor nomera " << number << endl; }
void answer(void) { cout << "Ojidanie otveta" << endl; }
void hangup(void) { cout << "Zvonok vihpolnen - povesit' trubku" << endl; }
void ring(void) { cout << "Zvonok, zvonok, zvonok" << endl; }
phone(char *number) { strcpy(phone::number, number); };
protected:
char number[13] ;
};
class touch_tone : phone
{
public:
void dial(char * number) { cout << "Pik pik Nabor nomera " << number << endl; }
touch_tone(char *number) : phone(number) { }
};
class pay_phone: phone
{
public:
void dial(char *number) { cout << "Pojaluysta, oplatite " << amount << " tsentov" << endl; cout << "Nabor nomera " << number << endl; }
pay_phone(char *number, int amount) : phone(number) { pay_phone::amount = amount; }
private:
int amount;
};
void main(void)
{
pay_phone city_phone("702-555-1212", 25);
touch_tone home_phone("555-1212");
phone rotary("201-555-1212") ;
// Sdelat' ob'ekt diskovihm telefonom
phone *poly_phone = &rotary;
poly_phone->dial("818-555-1212");
// Zamenit' formu ob'ekta na knopochnihy telefon
poly_phone = (phone *) &home_phone;
poly_phone->dial("303-555-1212");
// Zamenit' formu ob'ekta na platnihy telefon
poly_phone = (phone *) &city_phone;
poly_phone->dial("212-555-1212");
}
Dastur bajarilishi natijasida ekranga kuyidagi ma'lumotlar hosil buladi:
S:\> POLYMORP
Nabor nomera 818-555-1212
Pik pik Nabor nomera 303-555-1212
Pojaluysta, oplatite 25 tsentov
Nabor nomera 212-555-1212
|
| |
-bob. Yakuniy qoidalar - Sinf rahbari daftari “kelishildi” mmibdo‘

|
Sinf rahbari daftari “kelishildi” mmibdo‘
|
bet | 41/54 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #142870 |
Bog'liq 1-4 sinflar Sinf rahbari daftari hujjatlari 2023-20244-bob. Yakuniy qoidalar
34. Mazkur qoidalar bilan har o‘quv yili boshida o‘quvchilarning ota-onasi (yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar)ga hamda ta’lim muassasasi pedagog xodimlari tanishtiriladi (tanishtirish varaqasi namunasi ilova qilinadi).
35. Odob-axloq qoidalarida aks ettirilmagan masalalar yuzasidan vujudga kelgan nizoli vaziyatlar amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq hal etiladi.
36. Mazkur Qoidalar ta’lim muassasasi hududida amal qilinishi lozim bo‘lgan minimal talablar hisoblanib, muassasa tomonidan qabul qilinadigan Ustavda ushbu qoidalar qat’iy belgilangan holda kiritiladi va uning ijrosi shaxsan ta’lim muassasasi rahbari tomonidan ta’minlanadi.
NAMUNA
|
“Umumiy o‘rta ta’lim muassasasining ichki tartib va odob-axloq qoidalari”ga
ILOVA
|
“Umumiy o‘rta ta’lim muassasasining ichki tartib va odob-axloq qoidalari” bilan maktabning pedagogik jamoasi, o‘quvchilar va ularning
ota-onalarini tanishtirish
JADVALI
a) pedagogik jamoa uchun
____________ viloyati __________ tumani ____-sonli maktab pedagogik jamoalari qoidalar bilan tanishtiriladi.
Ichki tartib va odob-axloq qoidalari bilan tanishdim va unga rioya etilishini ta’minlayman.
T/r
|
F.I.SH.
|
Lavozimi (dars berayotgan fani)
|
Imzo
(tanishganligi to‘g‘risida)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
…..
|
|
|
|
|
| |
Fizika fanini o‘qitishda axborot kommunikasiya texnologiyalarining o‘rni maxmudov Yusuf G’aniyevich

Fizika fanini o‘qitishda axborot kommunikasiya texnologiyalarining o‘rni maxmudov Yusuf G’aniyevich
Download
261,38 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
31.01.2024
Hajmi
261,38 Kb.
#149649
Download
261,38 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Fizika fanini o‘qitishda axborot kommunikasiya texnologiyalarining o‘rni maxmudov Yusuf G’aniyevich
Download
261,38 Kb.
Matnni ko'rish
b) dars mashg‘ulotlarida - Sinf rahbari daftari “kelishildi” mmibdo‘

|
Sinf rahbari daftari “kelishildi” mmibdo‘
|
bet | 38/54 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #142870 |
Bog'liq 1-4 sinflar Sinf rahbari daftari hujjatlari 2023-2024b) dars mashg‘ulotlarida:
- tegishli darslik va zarur o‘quv qurollari bilan ishtirok etish;
- vaqtini va diqqatini o‘quv jarayoniga tegishli bo‘lgan maqsadlarga sarflash va qaratish;
- o‘qituvchiga murojaat qilmoqchi yoki savoliga javob bermoqchi bo‘lganda qo‘lini ko‘tarib ruxsat so‘rash;
sanitariya-gigiyena va texnika xavfsizligi qoidalariga amal qilish;
d) tanaffusda:
- o‘z o‘qish joyini toza saqlash va tartibga keltirish;
- navbatdagi dars bo‘ladigan sinf xonasiga o‘z vaqtida o‘tish;
- fan o‘qituvchisining ko‘rsatmasi bo‘yicha sinfni kelgusi darsga tayyorlash;
- katta tanaffus vaqtida navbatchi o‘quvchilar tomonidan sinf xonasining tozaligini ta’minlash;
e) ta’lim muassasasi oshxonasida:
- ovqatlanishdan oldin va keyin qo‘llarini yuvish;
- umumiy ovqatlanish joylarida belgilangan tartib qoidalarga rioya qilish;
- taomlarni olishda “navbatga turish” tartibiga rioya qilish va imkoni boricha ijtimoiy masofani saqlash;
- tirbandlik holatida ustozlar, o‘zidan kichiklarga va qizlarga hurmat ko‘rsatish;
- ovqatlanish vaqtida shovqin solmaslik;
- issiq va suyuq ovqatlarni olishda va iste’mol qilishda ehtiyotkor bo‘lish;
- oshxonadan olingan ovqat va ichimliklarni oshxonaning o‘zida iste’mol qilish;
- ovqatlangandan so‘ng idishlarni yig‘ishtirib qo‘yish;
f) ta’lim muassasasi kutubxonasida:
- kutubxona xodimlari bilan xushmuomalada bo‘lish;
- kitoblar va jihozlarga ehtiyotkorona munosabatda bo‘lish;
- kitoblarni olish va topshirish tartib-qoidalariga rioya qilish;
g) sport zali (majmuasi)da:
- sport zaliga xos bo‘lgan kiyim va poyabzalda kirish;
- sport inventarlaridan oqilona va samarali foydalanish;
- mashg‘ulotlardan keyin sport inventarlarini belgilangan joylarga qayta topshirish;
- sport majmuasining belgilangan tartib-qoidalariga to‘liq rioya qilish.
28. O‘quvchilarga odob-axloq qoidalari doirasida quyidagilar taqiqlanadi:
|
| |
507- guruh talabasi Samandarova Maftunaning profilaktik xizmat fanidan tayyorlangan mustaqil ishi - bet 3

|
507- guruh talabasi Samandarova Maftunaning profilaktik xizmat fanidan tayyorlangan mustaqil ishi
|
bet | 3/3 | Sana | 22.09.2024 | Hajmi | 440,52 Kb. | | #271941 |
Bog'liq Samandarova MaftunaxonShu munosabat bilan ijtimoiy reklamaning roli o‘sadi. Ijtimoiy reklama o‘z takliflari bilan ―mehnatni rag‘batlantiradigan, ijobiy maqsadlarga erishish uchun inson faoliyati motivatsiyasini kuchaytiradi. Reklama ijtimoiy qadriyatlarni yoyadi va targ‘ib qiladi. U mamlakatlar va xalqlarning yashash tarzini, andozalarini shakllantirishga ko‘maklashadi. Reklamaning ijtimoiy funksiyasi turmush tarzi targ‘ib qilinishini ham nazarda tutad - Shu munosabat bilan ijtimoiy reklamaning roli o‘sadi. Ijtimoiy reklama o‘z takliflari bilan ―mehnatni rag‘batlantiradigan, ijobiy maqsadlarga erishish uchun inson faoliyati motivatsiyasini kuchaytiradi. Reklama ijtimoiy qadriyatlarni yoyadi va targ‘ib qiladi. U mamlakatlar va xalqlarning yashash tarzini, andozalarini shakllantirishga ko‘maklashadi. Reklamaning ijtimoiy funksiyasi turmush tarzi targ‘ib qilinishini ham nazarda tutad
Xulosa - Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, buyuk davlatni qurish uchun barkamol inson tarbiyalanmog‘i zarur. Shu sababli yoshlarni huquqiy davlat tizimi va mohiyatini chuqurroq anglashi, qonun asoslarini bilishi, qonun hurmat qilishi, ularga so‘zsiz bo‘ysunishi madaniyatiga ega bo‘lishi ruhida tarbiyalash bugungi kunning asosiy vazifasidir.Deviant hulq-atvorning eng yaxshi profilaktikasi - bu tarbiyaning vositalari,
- shakllari va usullarini aniq belgilab olgan holda voyaga yetmaganlar ongiga
- maqsadga qaratilgan tashkiliy ta‘sir ko‘rsatishdir.
E`tiboringiz uchun rahmat!
|
| |
O’smirlar deviant xulq-atvorining profilaktikasi

|
O’smirlar deviant xulq-atvorining profilaktikasi
|
bet | 2/3 | Sana | 22.09.2024 | Hajmi | 440,52 Kb. | | #271941 |
Bog'liq Samandarova MaftunaxonO’smirlar deviant xulq-atvorining profilaktikasi - "Profilaktikasi" atamasi o'zi noxush oqibatlarni keltirib chiqaruvchi sabablarni bartaraf etish ma'nosini bildiradi.
O’smirlik yoshida deviatsiya - O’smirlik yoshida deviatsiya
- namoyon bo’lishining tinimisiz oshib borishi ijtimoiy pedagog oldida bu o’smirlar bilan ishlashning yangi usullari, texnologiyalarini izlash va ularga tadbiq etish vazifasini qo’yadi. Ilmiy nazariy va amaliyotda ikki asosiy texnologiya-profilaktika va reabilitatsiya keng tarqalgan
Profilaktika-o’smirlar xulq-atvorida ijtimoiy normalardan og’ishning turli shakllarini keltirib chiqaruvchi asosiy sabab va sharoitlarni bartaraf etishga qaratilga ijtimoiy, tibbiy, tashkiliy, tarbiyaviy va davlat - Profilaktika-o’smirlar xulq-atvorida ijtimoiy normalardan og’ishning turli shakllarini keltirib chiqaruvchi asosiy sabab va sharoitlarni bartaraf etishga qaratilga ijtimoiy, tibbiy, tashkiliy, tarbiyaviy va davlat
- tadbirlarining majmuasidir. U asosan bolani o’rab turuvchi muhitga bog’liq bo’ladi
Ijmimoiy og’ishlar turli sabab va holatlardan kelib chiqishini inobatga olsak, profilaktik chora-tadbirlarning bir nechta turlarini ajratsa bo’ladi: - Ijmimoiy og’ishlar turli sabab va holatlardan kelib chiqishini inobatga olsak, profilaktik chora-tadbirlarning bir nechta turlarini ajratsa bo’ladi:
- Neytrallashtiruvchi;
- o’rnini to’ldiruvchi;
ijtimoiy og’ishlarga sabab bo’luvchi holatlarni yuzaga kelishidan - ijtimoiy og’ishlarga sabab bo’luvchi holatlarni yuzaga kelishidan
- ogohlantiruvchi;
- bu holatlarni bartaraf etuvchi;
- o’tkaziladigan profilaktika ishlarini nazorat qiluvchi
Voyaga yetmaganlarning xulq-atvori profilaktikasi ishida ommaviy axborot vositalari orqali tashviqiy-ma‘rifiy ishlarni olib borish muhimdir. Jamoatchilik fikri - Voyaga yetmaganlarning xulq-atvori profilaktikasi ishida ommaviy axborot vositalari orqali tashviqiy-ma‘rifiy ishlarni olib borish muhimdir. Jamoatchilik fikri
- so‘rovi ma‘lumotlari bo‘yicha televideniye o‘smirlar va yoshlar uchun axborot olishning afzalrok manbai hisoblanadi.
|
| |
O‘quvchilar ichki tartib va odob-axloq qoidalarini buzgan taqdirda ko‘riladigan choralar

|
O‘quvchilar ichki tartib va odob-axloq qoidalarini buzgan taqdirda ko‘riladigan choralar
|
bet | 40/54 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #142870 |
Bog'liq 1-4 sinflar Sinf rahbari daftari hujjatlari 2023-202430. O‘quvchilar ichki tartib va odob-axloq qoidalarini buzgan taqdirda ko‘riladigan choralar:
o‘quvchining qog‘oz yoki elektron kundaligiga tanbeh yozish;
qoida buzilish holatlari takroran kuzatilganda, o‘quvchini muassasa ichki nazorat ro‘yxatiga olish va yakka tartibda shug‘ullanish;
ota-onasi (ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar)ni muassasaga taklif qilish, “Oila-mahalla-ta’lim muassasasi” hamkorligi jamoat kengashi doirasida muhokama qilish;
farzandi tarbiyasiga mas’uliyatsizlik bilan yondashayotgan ota-onalar (ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar)ning ish joyiga yoki mahalla fuqarolar yig‘iniga ma’lumot yuborish;
ota-onasi (ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar)ga nisbatan muassasaga biriktirilgan inspektor-psixolog tomonidan tegishli ma’muriy javobgarlik choralarini qo‘llash.
31. Mazkur qoidalarga rioya etmaganlik holatlari ta’lim muassasasidagi Kuzatuv kengashlarida ham muhokama qilinishi mumkin.
32. Ta’lim muassasasiga biriktirilgan inspektor-psixolog odob-axloq qoidalarining buzilishi holatlarini ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha pedagog-xodimga nisbatan intizomiy yoki boshqa tarzdagi qoida buzilishlarining mavjudligi (mavjud emasligi) to‘g‘risida dalolatnoma tayyorlanadi.
Qoidalar buzilishi holatlari aniqlangan taqdirda qoidani buzgan pedagog xodimni javobgarlikka tortish to‘g‘risida muassasa rahbariga taklif kiritiladi. Bunda yo‘l qo‘yilgan qoida buzilishining xarakterini hisobga olgan holda pedagog xodimga nisbatan odob-axloq qoidalarining buzilishiga yo‘l qo‘ymaslik to‘g‘risidagi ogohlantirish bilan cheklanishi mumkin.
pedagoglar o‘zlari yo‘l qo‘ygan qoida buzilishi, qoida buzilishining ko‘rib chiqilishi jarayoni haqida axborotni olish va o‘zini himoya qilish uchun dalillarni taqdim etish, shuningdek muassasaning qarorlari yuzasidan belgilangan tartibda shikoyat qilish huquqiga ega.
33. Jamoa a’zolari ichki tartib va odob-axloq qoidalarini buzganida ularga nisbatan mehnat qonunchiligida belgilangan tartibda intizomiy jazo choralari qo‘llaniladi.
|
| |
a) ta’lim muassasasida va uning hududida

|
a) ta’lim muassasasida va uning hududida
|
bet | 39/54 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #142870 |
Bog'liq 1-4 sinflar Sinf rahbari daftari hujjatlari 2023-2024a) ta’lim muassasasida va uning hududida:
- o‘zgalarga nisbatan jismoniy kuch ishlatish yoki ruhiy tazyiq o‘tkazish;
- dars mashg‘ulotlari vaqtida ta’lim muassasasi hududida sababsiz yurish;
- ta’lim muassasasi yo‘laklari, sinf xonalari, oshxona va kutubxonasida asossiz ravishda baland ovozda gaplashish;
- ta’lim muassasasi hududida baland ovozda so‘zlashish, qog‘oz va boshqa chiqindilarni (belgilangan joylardan tashqarida) qoldirib ketish;
- muqovasida ma’naviyatga zid bo‘lgan tasvirlar tushirilgan yozuv daftarlaridan foydalanish;
- turli narkotik va psixotrop moddalar, spirtli ichimliklar va tamaki mahsulotlarini iste’mol qilish hamda tarqatish;
- ta’lim muassasasi hududiga turli xil pirotexnika vositalari, pnevmatik qurollar, o‘tkir kesuvchi va tig‘li buyumlarni olib kelish;
- uyali aloqa vositalari orqali “ommaviy madaniyat”, turli xil yot g‘oyalarni targ‘ib etuvchi va terroristik-ekstremistik xarakterdagi audio va video materiallar hamda pornografik xarakterdagi ma’lumotlarni ko‘rish va tarqatish, kiberbullingni o‘tkazish;
- uyali aloqa vositalarini bo‘yniga osib olishi, ko‘ylak, shim, yubkalari cho‘ntaklarida va shu kabilarda saqlash;
b) dars mashg‘ulotlari (sinf xonalari)da:
- dars vaqtida o‘rinsiz gaplashish, ovqatlanish, saqich chaynash;
- qog‘oz va boshqa keraksiz narsalarni qoldirib ketish;
- mashg‘ulotlar yakunlangunga qadar ta’lim muassasasi hududidan o‘qituvchilar ruxsatisiz tashqariga chiqish;
- yozma ishlar va oraliq nazoratlarni bajarish vaqtida chetdan yordam so‘rash;
- boshqa o‘quvchilar tomonidan tayyorlangan topshiriqlar yoki yozma ishlarni o‘z nomidan topshirish;
- telefondan (smartfon, planshet va boshqa gadjet qurilmalar) foydalanish, uni parta ustiga qo‘yish.
4-bob. Rag‘batlantirish va ta’sirchan choralar ko‘rish tartibi
29. O‘quv yili davomida yuksak ma’naviy axloqiy fazilatlarga ega bo‘lgan, namunaviy xulqi va jamoat ishlaridagi faolligi uchun hamda mazkur ichki tartib va odob-axloq qoidalariga to‘liq rioya qilgan, ta’lim muassasasida ijobiy sog‘lom muhitning qaror topishiga va yanada mustahkamlanishiga xizmat qilgan jamoa a’zolari quyidagicha moddiy va ma’naviy jihatdan rag‘batlantiriladi:
- mahalla raislari bilan birgalikda namunali ota-onalarga “minnatdorchilik xati”ni yuborish;
- ta’lim muassasasi buyrug‘i bilan o‘qituvchilarga “Faxriy yorliq”, “tashakkurnoma” e’lon qilish, ularni tarmoq va davlat mukofotlariga tavsiya qilish;
- esdalik sovg‘alar bilan taqdirlash;
- muassasa radiouzel va ijtimoiy tarmoqlar orqali e’lon qilish;
- “Eng faol o‘quvchi”, “Eng faol sinf” nominatsiyasi bilan taqdirlash;
- o‘quvchilarning yashash manziliga, ularning ota-onasining ish joyiga yoki mahalla fuqarolar yig‘iniga tashakkurnoma yuborish;
- “Har bir nuroniy – o‘smir yoshlarning g‘amxo‘r murabbiyi” tamoyili asosida tarbiyasi og‘ir o‘quvchilar mahallada katta hurmatga ega bo‘lgan nuroniylarning tarbiyasiga biriktirish.
|
| |
Faw ora quvurlari - Iston respublikasi oliy va 0 ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

di. Bunda yuqori pog‘ona hisoblangandagiga eng yaqin katta
diametrli (
d2) quvur, pastki pog‘ona hisoblangandagiga
eng yaqin kichik diametrli (J,) quvur qabul qilinadi va
yuqori pog‘ona uzunligi
l2 quyidagicha hisoblanadi:
l2 ~ L ■
d - d j d2- d v
Diam etri hisoblangan quvurning maksimal suyuqlik
o'tkazish xususiyati quyidagicha hisoblanadi:
Q « = 2500-
{РЬвЛ- Р ш)0'5 1 4°* ■
\
bu yerda
Qmax — ko'targichning maksimal suyuqlik o‘tka-
zish xususiyati, t/sut;
d — ko'targich diametri, duym;
P. -
faw ora quvur).ari boshmog‘idagi bosim , atm; Pust — quduq
ustidagi bosim', atm; у — suyuqlikning nisbiy solishtirma
og‘irligi;
L — ko‘targich uzunligi, m.
" -"г- 
aralashma - Iston respublikasi oliy va 0 ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

Ikki qatorli ko'targichlarda birinchi qator quvurlar
(katta diametrli) quduqqa ish agentini haydashva ikkinchi
qator quvurlari (kichik diam etrli) suyuqlikni ko‘tarish
uchun m o‘ljallangan (9-rasm).
Kompressor-ko‘targichni hisoblashda quyidagi o ‘zga-
ruvchan qiymatlar aniqlanadi:
- botirilish chuqurligi, suyuqlikning ko'tarilish sathi,
necha foizga botirilganligi, ko'tarish quvurlarining diametri;
- haydaladigan ish agentining hajmi, ko‘tariladigan
suyuqlik miqdori.
Quduq ishlayotgan paytda ko‘targich boshmog!idagi
bosimga muvofiq ravishda gazsizlangan suyuqlik balandligi
cho‘kish chuqurligiga teng bo‘ladi
Л = Ю
/ у ,
bu yerda Pbosh - k o ‘tarish quvurlarining boshmog‘idagi
bosim,atm;
h — ko‘targichning botirilish chuqurligi, m.
Suyuqlikning k o 'tarilish balandligi
HQ quduqdagi
suyuqlik sathidan quduq ustigacha bo‘lgan masofa bilan
o ‘lchanadi
H0 = L - h,
bu yerda
L — ko‘targich balandligi, m.
Quduqlarning faworalanish sharoitlari

bu ikkala kuchning birgalikdagi ta ’siri natijasida faworala-
nish yuzaga keladi.
Faw ora qudug‘idan 1 t suyuqlikni ko‘tarish
uchun
sarflanadigan energiya miqdori quyidagicha hisoblanadi:
W \
= 1 0 4 ( ^ u d . m b i . “
P J i ~
G o l n ^ u d . t u b /
Р ш
+ Л ) »
b uyerda
W —energiya kuchi,
G0 ~ 1 tonna suyuqlik
bilan
birga erkin holda keladigan gazning hajmiy miqdori, nv/t;
A ~ ^qud .ubi bosim
PuЯ
bosimgacha pasayganda neft-
dan aj'ralgan gaz energiyasi, у — suyuqlikning
solishtirma
0 ‘g‘irligi.
Gidrostatik bosim yetarli bo‘lmagan va quduq tubiga
gaz yetib kelmaganda neftni yuqoriga ko‘tarish uchun yuqo-
ridan gaz berishga to ‘g‘ri keladi. Bu holda 1
tonna neftni
ko‘tarishga sarflanadigan energiya miqdori quyidagicha
hisoblanadi:
W 2
=
1 0 4 ( ^ u d . t u b i “
Р ш /У +
J V n
P q
u d . . u b /
Р ш
)>
bu yerda i ?0 — yuqoridan
haydaladigan nisbiy gaz sarfi,
m3/t.
Quduq faworalanishi uchun quyidagi shart bajarilishi
kerak:
W\ > W2 yoki
G0ln ^qud.,ubi / Pus« +
A l > A0ln ^qud.lubi / P ust>
bu yerda Л — 1 t suyuqlikni ko'tarish uchun sarflanadi
gan bosimni P ud tubi dan Я ч gacha
pasaytirishda aralash-
madan ajralib chiqadigan gaz energiyasi.
R0 ning qiymati faw ora quvuri (ko'targich)ning dia-
metri va uzunligiga,
Pqud(ubj va
Pust bosimlar hamda suyuq
likning ko‘tarilish sharoitlariga bog'liq.
Nisbiy gaz sarfining minimal qiymati ko‘targich opti
mal rejimda ishlaganda va u suyuqlik sathidan
m aksim al
qiymatga chiqqanda belgilanadi.
Neft koniarini ishlatishda neftning gazga to‘yinganlik
bosimi
(Ploy) quduq tubi bosimidan past bo‘lsa, u
holda
22
eft aralashmasi ko'targichning butun uzunligi bo‘ylab
emas balki quyidagicha hisoblanadigan
L chuqurlikdagina
yuzaga keladi
L = H - 10(P4ud.tub- ^ , ) / Y ,
bu yerda
Pt0.y “ to'yinish bosimi.
Faw oralanishda quduq
tubidagi minimal bosim quyidagicha hisoblanadi:
“ ( * - * > * / 10 + / w
a,b — uchlik fawora uskunalari, d,e — xochsim on fawora uskunalari

Ayrim hollarda quduqda qum tiqini paydo bo‘lishining
oldini olish maqsadida quduqdagi mahsulot oqimi tezligini
oshirish va natijada aralashmadagi qum zarrachalarini yer
yuzasiga ko‘tarish uchun quduq tubi shtutserlaridan ham
foydalaniladi. Odatda, quduq ishini quduq tubi shtutser-
lari yordamida boshqarib bo'lmaydi, bundan tashqari, al-
mashtirish qiyin b o ‘lganligi sababli,
shtutserni uzoq mud-
datga mo'ljallab qo‘yiladi.
5 .4 .Fawora quduqlarini tadqiq qilish
Quduqning ish rejimini to‘g‘ri belgilash uchun u davriy
ravishda tadqiq etib turiladi. Quduqni tadqiq qilish na-
tijasida indicator chizig‘i va
quduq tubi bosimining tik-
lanish chizig‘i chiziladi, ularga ishlov beriladi va qatlam
parametrlari hisoblanadi.
Tadqiqot
natijasida
~ ^
^ q u d .'.u b i^ ' Q SUv
^ q u d .t u b i ^ 1
^ g a z
- ^ '^ q u d . t u b i ^ *
Q =
.А^чиа.тЫ) ( qum m iqdori) grafiklari chiziladi. (B un-
^а: QN~neft m ahsuloti m iqdori, t/su t (t/k u n ); / - f u n k -
siya).
Shuningdek, qatlam sharoitida neft, gaz va suv
namunalari olinib, ulam ing tarkibi va gaz omili o ‘rganiladi.
Tadqiqot bir necha rejim da (kam ida uchta) bajariladi.
27
5 .5 .Quduqlar ishining texnologik rejimi
Quduq ishining texnologik rejimi ulardan olinadigan
mahsulot miqdorining normasini belgilab beradi. Quduq
ni tadqiq qilish natijalari texnologik rejim tuzish uchun
asos bo‘lib xizmat qiladi. Shuning
uchun har bir quduqda
m untazam tadqiqot ishlari olib boriladi.
Quduqning maksimal (potensial) imkoniyati bo‘yicha
mahsulot miqdorini belgilash mumkin emas. Chunki bunda
qatlam energiyasi noratsional sarflanishi, neft zaxirasi-
dan to ‘Ia foydalanilmasligi, qatlam vemirilishi va kolonna
siqilib qolishi mumkin.
Shu sababli, har bir quduq uchun
o'zining oqilona ishlatilish sharoitini ta’minlaydigan mah
sulot miqdori m e’yori belgilanadi.
M e’yorni belgilashda quduqlar ikki guruhga bo‘linadi:
— cheklanmagan mahsulot miqdori bilan;
— cheklangan mahsulot miqdori bilan.
Birinchi
guruhga kam mahsulotli, dinam ik sathi past
bo ‘lgan va past bosimli quduqlar kiradi. Bu quduqlardan
olinadigan mahsulot miqdori mavjud uskunalarning mak
simal imkoniyati va potensial miqdori orqali belgilanadi.
.3 .Fawora quduqlarining ustki uskunalari

5-rasm. Kolonna kallagi:
/ — shoxsupa; 2 — flanes;
3 - tashqi quvur birikmasi.
nchun Xizmat qiladi. N e ft
bilan
bir-a
chiq ad ig an q u m
ta ’sinda
vem irilmasligi u c h u n f a w o ra
ar-
chasining detallari
m axsus x ro m -
molibden
po‘latdan ishlanadi. Ish-
Iab chiq arilad ig an f a w o r a a rm a -
turalari texn ik k o ‘rsatk ich larig a
ko‘ra bir-b irid an farq qiladi:
1. Ishchi
bosimiga qarab (40;
75; 125; 200;300; 500 atm).
2. A lohida q ism larin in g u la -
nishiga ko‘ra (flanesli yoki kertikli).
3. Q uduqqa tu sh irilad ig an
quvurlar qatoriga qarab (bir yoki
ikki qatorli).
4. Konstruksiyasi bo‘yicha (troynikli yoki krestovikli).
5. Kesim yuzasiga qarab (100 m m va 63 mm).
Faw ora
oqimida qum ko‘p bo ‘lsa, krestovikli arm aturadan foy-
dalangan m a’qul.
Armaturani to ‘g‘ri tanlash ham texnik, ham iqtisodiy
jihatdan ahamiyatga ega.
Fawora armaturasi yig‘ilib, o ‘rnatib bo‘lingandan so‘ng
albatta zichlanadi, ya’ni mustahkamlikka (germetiklikka)
tekshiriladi (6-rasm).
Faw ora quduqlarining ustki bosimini va ularning ish-
lash rejimini boshqarish uchun zadvijka orasiga albatta shtu-
tser qo‘yiladi.
Konlarda halqali va vtulkali
shtutserlardan foydalani-
ladi (7-rasm). Halqali shtutser qalinligi 8 — 12 mm bolgan
halqadan iborat.
Flanes bilan disk orasida zjchlikni
ta minlash uchun ikkala tom onidan qistirma qo'yiladi.
( Mahsulot tarkibida qum bo ‘lmagan yoki oz miqdorda
bo lganda halqali shtutserlar nisbatan uzoq xizmat qiladi.
, m .
P bo'lganda halqali shtutserning diametri qum
ta
sirida yemirilib, tcz kengayadi va uni ishlatish qiyin-
lashadi.
Quduq ustidagi teskari bosim, shtutserdan keying;
bosim, olinadigan suyuqlik va gaz miqdoriga qarab dia
metri bir necha millimetrdan I4-H6 mm gacha bo‘lgan
shtutserlar ishlatiladi. Shtutser diametrini o ‘zgartirish bilan
quduq ustidagi teskari bosim o'zgartiriladi. Bu esa, o‘z
navbatida, quduq tubi bosimiga ta ’sir
etadi va quduqdan
chiqadigan mahsulot miqdorini o'zgartiradi.
Yuqorida aytib o ‘tilganidak, quduq mahsulotida
qutn
qancha ko ‘p bo'lsa, uning ta ’sirida shtutser shuncha tez
yemiriladi. Shuning uchun, ba’zan pog‘ona tarzida bir nech-
ta vtulkali shtutser o ‘rnatilishi ham mumkin.
HXhyfHM:
Н !^Х ]>1
ч
| 4 | 4
ь
6 -rasm. Fawora armaturasining sxemasi:
/-m u sta h k a m lo v c h i quvurlar birikmasi

keyingi raqam lar esa nasosning nom inal d iam etric
(mm da) ko‘rsatadi.
N asosning yana bir turi bor: T Q N -2 - 43-4200 ][
-P-120,
bu yerda 4200 - plunjerning harakat uzunligi, mm;
II - tayyorlanish guruhi; P - plunjer turi;
120 — mustahkamlikka sinash bosimi, atm.
Quvurli nasoslar chuqurligi 1200 metrgacha bo‘lgan
quduqlarda ishlatilib, ularni ta ’mirlash yoki ayrim qism-
larini almashtirish uchun ko‘tarib-tushirish operatsiyalariga
ko‘p vaqt sarflanmaydi.
T a’mir ishlarida nasos-kompressor quvurlari va nasos
shtangalari kolonnasini alohida ko‘tarish va tushirish ularga
iqtisodiy jihatdan ta ’sir etadi. K o‘tarib-tushirish ope-
ratsiyalari tezlashgan sari quvur va shtangalarning kertikli
ulangan qismlari tez yeyiladi, bu nasos kompressor quvu-
ridan quduqqa suyuqlik oqib o ‘tishiga sabab bo‘ladi.
15-rasm. Nasosning
haydovchi klapani: