Mavzu: Kasb-hunar kollejlarida fizika o`qitishda yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanish - bet 24

|
Mavzu: Kasb-hunar kollejlarida fizika o`qitishda yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanish
|
bet | 24/46 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #102386 |
Bog'liq Mavzu Kasb-hunar kollejlarida fizika o`qitishda yangi pedagogikPedagogik texnologiyaning mafkuraviy asosi uning milliy istiqlol g’oyasi va mafkurasi tamoyillarini o’zida mujassam etishi va ularni amalga oshirishga yo’naltirilgan bo’lishidan iborat. Bunda barkamol insonni shakllantirishda mafkuraviy tarbiyaning fidoiy, mustaqil fikrlay oladigan, xulq-atvori bilan boshqalarga ibrat bo’ladigan bilimli, ma’rifatli, ijtimoiy faol insonni voyaga yetkazishdan iborat asosiy vazifalarni amalga oshirib borishi har bir pedagogik texnologiya uchun dolzarb masalalardan hisoblanadi.
Pedagogik texnologiyaning huquqiy-me’yoriy asosi ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil qilish va amalga oshirishga doir qonuniy va meyoriy hujjatlar bilan belgilanadi. Bular O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, “Ta’lim to’g’risida”gi Qonun, Kadrlar tayyorlash milliy dasturi, davlat ta’lim standartlari, o’quv reja va dasturlar; O’zbekiston Respublikasi Prezidentining ta’lim-tarbiya sohasiga tegishli Farmonlari, Vazirlar qaror va buyruqlari, ular asosida tayyorlanib o’rnatilgan tartibga tasdiqlangan nizomlar, ustavlar va boshqa me’yoriy hujjatlar hisoblanadi.
Pedagogik texnologiya jarayoni ishtirokchilari ushbu huquqiy-me’yoriy asoslarni tegishli darajada bilishlari va amalga oshirib borishlari lozim.
Pedagogik texnologiyaning iqtisodiy asosi ta’lim menejmenti xulosalari va marketing tadqiqotlari natijalariga muvofiq belgilanadi. Pedagogik texnologiya ijtimoiy sohadagi faoliyat bo’lgani sababli uning iqtisodiy samarasi o’ziga xos tartiblarda aniqlanadi va ta’minot masalalari hal qilib boriladi. Pedagogik texnologiya iqtisodiy asosini mustahkam bo’lishi uni amaliyotda davom ettirish uchun zaruriy shart hisoblanadi.
Pedagogik texnologiyaning tarixiy asosi ta’lim-tarbiya masalalarini turli tarixiy davrlarda amalga oshirishning shakl va usullari, mazmuni hamda turli pedagogik nazariyalar haqidagi ma’lumotlardan iborat bo’lib ular zamonaviy pedagogik texnologiyalarning kelib chiqishi uchun zamin hisoblanadi. Hozirgi pedagogik texnologiyalar turli davrlarda boshlangan ishlar, olib borilgan tahlillar, chiqarilgan hulosalar, mutafakkirlar bildirgan fikr-mulohazalarning rivojlantirilishi asosida paydo bo’lib, takomillashib bormoqda. Pedagogik texnologiyaning tarixiy asosi uning o’ziga xos ildizlarini tashkil qilishini hisobga olgan holda ularni bilish va chuqur o’rganish kelgusi rivojlanish yo’llarini belgilashda muhim ahamiyatga ega. Yuqorida aytilgan va boshqa asoslar umumlashtirilsa, har bir pedagogik texnologiyaning o’zi kelib chiqadi. Ular alohida maqsad, vazifalari, mazmuni, shakl, usul, vositalariga muvofiq belgilanadi.
“Pedagogik texnologiyalar” fanining metodologik asoslari.
Insonning boshqa mavjudotlardan farqi - oldiga ma’lum bir maqsad qo’yib, so’ng unga tomon harakat qilishidadir. Kishi maqsad sari qiladigan harakati (faoliyati) jarayonida muayyan tabiiy va sun’iy to’siqlarni yengib o’tadi. Bu to’siqlarni yengib o’tish uchun u bir qator tadbir va choralardan foydalanadi.
Maqsadga yetishda muayyan to’siqni yengib o’tish uchun qo’llaniladigan tadbir va choralar majmuini usul deyiladi.
Maqsadga yetishda bir necha ba’zan, o’nlab–yuzlab to’siqlarni yengishga to’g’ri keladi. Bu to’siqlarni yengish uchun tegishli usullar tegishli ma’lum bir tizimda qo’llaniladi. Maqsadga yetishda qo’llaniladigan usullar tizimini uslub (yo’l) deyiladi. Usullarni ma’lum bir uslubda qo’llanish jarayonida har bir harakat maqomi muayyan maqsad ko’rsatkichlariga bo’ysundiriladi. Undan tashqari, kishi maqsadga yetish jarayonida bir qator qonuniyatlarga ham tamoyil sifatida amal qiladi.
Kishi maqsad sari qilgan harakatida uning uchun tamoyil vazifasini bajaruvchi maqsad ko’rsatkichlari bilan harakati davomida amal qilinishi shart bo’lgan qonuniyatlar majmuiga metodologiya deyiladi.
Har bir shaxsni, ijtimoiy guruhni va butun jamiyatni eng umumiy, umumiy va xususiy maqsadlari bo’ladi, inchunun ularning eng umumiy, umumiy va xususiy metodologik asoslari mavjud.
Jamiyat oldiga qo’ygan umumiy maqsad ko’rsatkichlari falsafaning umumiy qonuniyatlari hamma uchun eng umumiy metodologik asosdir.
Har bir sohada mavjud maqsad ko’rsatkichlari bilan faqat shu sohada hukm suruvchi qonuniyatlar shu sohada faoliyat ko’rsatuvchilar uchun umumiy metodologik asos hisoblanadi.
Muayyan faoliyatning eng umumiy, umumiy maqsad ko’rsatkichlari va qonuniyatlari bilan birga shu faoliyatning ichida qisqa muddatli maqsad ko’rsatkichlari va tarmoq qonuniyatlari ham bo’ladi. Ularga amal qilish xususiy metodologiya deyiladi.
Odamlar faoliyat ko’rsatish jarayonida o’z ishlarini eng umumiy, umumiy va xususiy metodologiyalardan birday kelib chiqqan holda amalga oshiradilar. Aks holda qilgan harakatlari zoe ketadi.
Usul, uslub va metodologiya tushunchalariga umumfalsafiy ta’rif berib chiqqanimizdan so’ng ularning o’quv jarayonida ishlatilishini ko’rib chiqamiz.
Insonning boshqa mavjudotlardan farqi-uning o’z oldiga maqsad qo’yib, maqsad sari harakat qilishidir, deb ta’kidladik.
Tabii savol tug’iladiki, bu maqsadlar qayoqdan paydo bo’ladi? Javob: har qanday maqsad alohida bir shaxs, ijtimoiy guruh yoki millatning ehtiyojidan kelib chiqadi.
Inson bioijtimoiy mavjudot bo’lganligidan uning biologik ehtiyoji barobarida ijtimoiy ehtiyoji ham mavjud.
Biologik ehtiyojlar kishining biologik tabiatidan kelib chiqadi. Tirik mavjudot sifatida hayotni saqlab qolish uchun talab etiladigan zaruriy ehtiyoj biologik ehtiyoj deyiladi. Bularga yeb-ichish, nafas olish, xavf-xatardan saqlanish, nasl qoldirish kabilar kiradi.
Ijtimoiy ehtiyojga kishining ijtimoiy taraqqiyoti natijasida vujudga keladigan fikr yuritish, fikr almashish, bilim olish, mehnat qilish, zavqlanish sevish va sevilish kabi ehtiyojlar kiradi.
Ehtiyojni qondirish ustida ma’lum vaqt fikr-mulohaza yuritilgandan keyin ehtiyoj yoki inkor qilinib bostiriladi, yoki unga yetishish maqsad qilib qo’yiladi.
Maqsad va uning ko’rsatkichlari aniq bo’lgandan keyin, unga yetishish usullari tizimi izlab topiladi va harakat boshlanadi. SHunda maqsad ko’rsatkichlari bilan harakat paytida o’z mavjudligini namoyon qiluvchi qonunlar yig’indisi ushbu faoliyatning metodologik asosini ya’ni amal qilinishi shart bo’lgan tamoyillar majmuini tashkil qiladi.
Har qanday jamiyatning eng umumiy maqsadi bo’ladi. Uni milliy g’oya deyiladi.
O’zbekiston Respublikasi xalqlarining asosiy maqsadi huquqiy demokratik davlat barpo etish hamda odil fuqorolik jamiyatini shakllantirishdir.
Bunday davlat va jamiyat sifatlarini ifoda etuvchi ko’rsatkichlar bo’ladi. Ular falsafaning eng umumiy qonuniyatlari bilan birgalikda jamiyat a’zolarining barcha faoliyatiga, shu jumladan, ta’lim-tarbiya sohasidagilarga ham, eng umumiy metodologik asos vazifasini bajaradi.
Kishi o’z faoliyatida eng umumiy tamoyillarga amal qilishi bilan birga muayyan bir sohaning umumiy maqsad va qonuniyatlariga tamoyil sifatida suyanadi, degan edik.
Pedagogik jarayonning umumiy metodologiyasi soha oldiga qo’ygan maqsad ko’rsatkichlari bilan didaktikaning umumiy tamoyillaridir.
Pedagogika sohasining umumiy maqsadi jamiyatning eng umumiy maqsadi, yani g’oyasidan kelib chiqib, ajralmas qismi hisoblanadi.
|
| |