nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ta’lim tizimi va turlari - 1-Mavzu: Pedagoglik kasbining jamiyat taraqqiyotida tutgan o‘rni. (ма`ruza) Mavzu rejasi

|
1-Mavzu: Pedagoglik kasbining jamiyat taraqqiyotida tutgan o‘rni. (ма`ruza) Mavzu rejasi
|
bet | 18/66 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 195,02 Kb. | | #148933 |
Bog'liq 1-Mavzu Pedagoglik kasbining jamiyat taraqqiyotida tutgan o‘rni3. Ta’lim tizimi va turlari. Ta’lim tizimi:
- davlat ta’lim standartlarini, davlat ta’lim talablarini, o’quv rejalari va o’quv dasturlarini;
- davlat ta’lim standartlarini, davlat ta’lim talablari va o’quv dasturlarini amalga oshiruvchi ta’lim tashkilotlarini;
- ta’lim sifatini baholashni amalga oshiruvchi tashkilotlarni;
- ta’lim tizimining faoliyat ko’rsatishi va rivojlanishini ta’minlash uchun zarur bo’lgan tadqiqot ishlarini bajaruvchi ilmiy-pedagogik muassasalarni;
- ta’lim sohasidagi davlat boshqaruvi organlarini, shuningdek ularning tasarrufidagi tashkilotlarni o’z ichiga oladi. Ta’lim tizimi yagona va uzluksizdir.
Ta’lim turlari quyidagilardan iborat:
maktabgacha ta’lim va tarbiya;
umumiy o’rta va o’rta maxsus ta’lim;
professional ta’lim;
oliy ta’lim;
oliy ta’limdan keyingi ta’lim;
kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish;
maktabdan tashqari ta’lim.
4. Professional ta’lim mazmuni. Professional ta’lim egallanadigan kasb va mutaxassislik bo’yicha quyidagi darajalarni o’z ichiga oladi:
- boshlang’ich professional ta’lim;
- o’rta professional ta’lim;
- o’rta maxsus professional ta’lim.
Boshlang’ich professional ta’lim kasb-hunar maktablarida IX sinf bitiruvchilari negizida bepul asosda kunduzgi ta’lim shakli bo’yicha umumta’lim fanlarining va mutaxassislik fanlarining ikki yillik integratsiyalashgan dasturlari asosida amalga oshiriladi.
O’rta professional ta’lim kollejlarda davlat buyurtmasi yoki to’lov-shartnoma asosida kasblar hamda mutaxassisliklarning murakkabligidan kelib chiqqan holda, davomiyligi ikki yilgacha bo’lgan kunduzgi, kechki va sirtqi ta’lim shakllari bo’yicha umumiy o’rta, o’rta maxsus ta’lim hamda boshlang’ich professional ta’lim negizida amalga oshiriladi.
O’rta maxsus professional ta’lim texnikumlarda umumiy o’rta, o’rta maxsus, boshlang’ich professional va o’rta professional ta’lim negizida davlat buyurtmasi yoki to’lov-shartnoma asosida kasblar hamda mutaxassisliklarning murakkabligidan kelib chiqqan holda, davomiyligi kamida ikki yil bo’lgan kunduzgi, kechki va sirtqi ta’lim shakllari bo’yicha amalga oshiriladi.
Ushbu Qonun kuchga kirguniga qadar o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi (to’qqiz yillik umumiy o’rta va uch yillik o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi) olgan fuqarolar ham o’rta professional va o’rta maxsus professional ta’lim olish huquqiga ega. Kasb-hunar maktablari, kollejlar va texnikumlar ta’lim oluvchilarning o’zi tanlagan kasbga va mutaxassislikka ega bo’lishini ta’minlaydi. Fuqarolar shartnoma asosida ikkinchi va undan keyingi professional ta’limni olish huquqiga ega.
|
| |
bilim — shaxsning ongida tushunchalar, sxemalar, ma'lum obrazlar ko'rinishida aks etuvchi borliq haqidagi tizimlashtirilgan ilmiy ma'lumotlar majmui; bilim olish

|
bilim — shaxsning ongida tushunchalar, sxemalar, ma'lum obrazlar ko'rinishida aks etuvchi borliq haqidagi tizimlashtirilgan ilmiy ma'lumotlar majmui; bilim olish
|
bet | 25/66 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 195,02 Kb. | | #148933 |
Bog'liq 1-Mavzu Pedagoglik kasbining jamiyat taraqqiyotida tutgan o‘rnibilim — shaxsning ongida tushunchalar, sxemalar, ma'lum obrazlar ko'rinishida aks etuvchi borliq haqidagi tizimlashtirilgan ilmiy ma'lumotlar majmui; bilim olish - idrok etish, o'rganish, mashq qilish va muayyan tajriba asosida xulq-atvor hamda faoliyat ko'nikma, malakalarining mustahkamlanib, mavjud bilimlarning takomillashib, boyibborish jarayoni;
ko'nikma - olingan bilimlarga asoslanib qo'yilgan vazifalar va shartlarga binoan bajariladigan harakatlar yig'indisi;
malaka - ongli xatti-harakatning avtomatlashtirilgan tarkibiy qismi;
ta'lim - o'quvchilarga nazariy bilimlarni berish asosida ularda amaliy ko'nikma va malakalarni shakllantirish, ularning bilish qobiliyatlarini o'stirish va dunyoqarashlarini tarbiyalashga yo'naltirilgan jarayon;
ta'lim metodlari - ta'lim jarayonida qo'llanilib, uning samarasini ta'minlovchi usullar majmui;
ta'lim mazmuni - shaxsning aqliy va jismoniy qobiliyatini har tomonlama rivojlantirish, dunyoqarashi, odobi, xulqi, ijtimoiy hayot va mehnatga tayyorlik darajasini shakllantirish jarayonining mohiyati;
ta'lim vositalari - ta'lim samaradorligini ta'minlovchi obyektiv (darslik, o'quv qoilanmalari, o'quv qurollari, xarita, diagramma, plakat, rasm, chizma, dioproektor, magnitafon, videomagnitafon, uskuna, televizor, radio, komputer va boshqalar) va subyektiv (o'qituvchining nutqi, namunasi, muayyan shaxs hayoti va faoliyatiga oid misollar va hokazolar) omillar;
ta'lim iarayoni - o'qituvchi va o'quvchilar o'rtasida tashkil etiluvchi hamda ilmiy bilimlarni o'zlashtirishga yo'naltirilgan pedagogic jarayon;
ta'lim mazmuni - davlat ta'lim standartlari asosida belgilab berilgan hamda ma'lum sharoitda muayyan fanlar bo'yicha o'zlashtirilishi nazarda tutilgan ilmiy bilimlar mohiyati;
ta'lim maqsadi (o'qish. bilim olish maqsadi) - ta'limning aniq yo'nalishini belgilab beruvchi yetakchi g'oya;
ta'lim natijasi (ta'lim mahsuli) - ta'lim yakunining mohiyatini qayd etuvchi tushuncha; o'quv jarayonining oqibati; belgilangan maqsadni amalga oshirish darajasi;
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
bilim — shaxsning ongida tushunchalar, sxemalar, ma'lum obrazlar ko'rinishida aks etuvchi borliq haqidagi tizimlashtirilgan ilmiy ma'lumotlar majmui; bilim olish
|
Didaktikaning asosiy kategoriyalari va didaktik tushunchalar tizimi

|
Didaktikaning asosiy kategoriyalari va didaktik tushunchalar tizimi
|
bet | 24/66 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 195,02 Kb. | | #148933 |
Bog'liq 1-Mavzu Pedagoglik kasbining jamiyat taraqqiyotida tutgan o‘rniDidaktikaning asosiy kategoriyalari va didaktik tushunchalar tizimi.
Muayyan fanga xos bo’lgan tushunchalarda insoniyat tomonidan ijtimoiy taraqqiyot jarayonida to'plangan bilimlar aks etadi. Mavjud ilmiy tushunchalar ikki asosiy guruhga ajratiladi:
falsafiy tushunchalar;
xususiy ilmiy, ya'ni, muayyan fangagina xos bo'lgan tushunchalar. Didaktika uchun «umumiy va alohida», «mohiyati va hodisa», «qarama-qarshilik», «bog'liqlik» kabi falsafiy tushunchalar ham muhim ahamiyatga ega. Didaktikada qo'llaniladigan umumiy-ilmiy tushunchalar orasida «tizim», «tuzilma», «vazifa», «element» kabilar alohida o'rin tutadi. Pedagogikaga xos didaktik tushunchalar sirasiga quyidagilar kiradi:
ta'lim — o'quvchilarga nazariy bilimlarni berish asosida ularda amaliy ko'nikma va malakalarni shakllantirish, ularning bilish qobiliyatlarini o'stirish va dunyoqarashlarini tarbiyalashga yo'naltirilgan jarayon;
dars — bevosita o'qituvchi rahbarligida muayyan o'quvchilar guruhi bilan olib boriladigan ta'lim jarayonining asosiy shakli;
bilim olish — idrok etish, o'rganish, mashq qilish va muayyan tajriba asosida xulq-atvor hamda faoliyat ko'nikma, malakalarining mustahkamlanib, mavjud bilimlarning takomillashib, boyib borish jarayoni;
ta'lim jarayoni — o'qituvchi va o'quvchilar o'rtasida tashkil etiluvchi hamda ilmiy bilimlarni o'zlashtirishga yo'naltirilgan pedagogik jarayon.
o'quv fani - ta'lim muassasalarida o'qitilishi yo'lga qo'yilgan hamda o'zida muayyan fan sohasi bo'yicha umumiy yoki mutaxassislik bilim asoslarini jamlagan manba.
ta'lim mazmuni — davlat ta'lim standartlari asosida belgilab berilgan hamda ma'lum sharoitda muayyan fanlar bo'yicha o'zlashtirilishi nazarda tutilgan ilmiy bilimlar mohiyati.
Didaktikada «idrok etish», «o'zlashtirish», «mahorat», «rivojlanish» va boshqalar (psixologiya) hamda «boshqarish», «qayta aloqa» (kibernetika) kabi turdosh fanlarga xos bo'lgan tushunchalar ham qo'llaniladi.
Didaktikaning tushunchali-terminologik tizimi muntazam yangilanib va to'ldirilib borilmoqda. Didaktikaning asosiy kategoriyalari quyidagilardan iborat: dars, bilim olish, ta'lim, bilim, ko'nikma, malaka, ta'lim maqsadi, ta'lim mazmuni, ta'lim jarayoni, ta'lim jarayonini tashkil etish, ta'lim turlari, shakllari, metodlari va vositalari, ta'lim natijasi.
So'nggi paytlarda asosiy didaktik kategoriyalar sirasiga ta'limning didaktik tizimi va ta'lim texnologiyasi kabi tushunchalarni ham kiritish taklifi ilgari surilmoqda.
|
| |
Talim texnologiyasining tuzilishi

Talim texnologiyasining tuzilishi
Reja:
Talim texnologiyasining (TT) tashkiliy elementlari.
Talim texnologiyasining maqsadini aniklash.
Talim texnologiyasining belgilari.
Xulosa.
Talim texnologiyasi tizim sifatida qaralsa, uning tuzilmasini tashkiliy funksional elementlar bo`yicha tasavvur etish mumkin: Talim texnologiyasining tashkiliy elementlari-taxsil beruvchi, taxsil oluvchi, maqsad, natija, axborotlar mazmuni, metodlar vositalar, usullar va o`qitishning tashkiliy shakllari, nazorat qilish, tashxislash, axborotlar olish usul va vositalaridan iborat.
Pedagogik jarayon o`quv maqsadini qo`yish bilan boshlanadi. Maqsad shunday aniq bulishi lozimki, u vositasida talim-tarbiya jarayonini kanday darajada amalga oshirilganligini aniklash, berilgan vaktda kuzlangan maqsadga erishishni tamin-laydigan didaktik jarayonni kurish imkonini bersin.
Talim texnologiyasining maqsadi o`rganilayotgan o`quv predmetining maqsadlaridan va mazmunidan, tarbiyaviy tasiridan kelib chiqqan xolda aniqlanadi, xamda talim maqsadiga mansub buladi.
Axborot mazmuni, yangi o`quv materiali quydagilarda o`z aksini topadi: kurilayotgan fanni o`qitish, mazmunni uzida aks ettirgan talim texnologiyalari, darsliklar va o`quv qo`llanmalarining matni, axborot manbalari.
O`qitish metodlari, vositalari, usullari va tashkil etish shakllari, yani taxsil oluvchiga pedagogik tasir etish texnikasi va qurollari, axborot mazmuni va didaktik maqsadlarga uyg`un xolda tanlab olinadi va amaliyotga tadbiq etiladi. Shuningdek, bunga taxsil oluvchilarning yosh, fiziologik xususiyatlari, talim muassasalarining moddiy jixozlanishi, ijtimoiy muxit xam xisobga olinadi.
Nazorat qilish, tashxislash va axborot olish usullari va vositalari: qo`yilgan maqsad va o`quv materiallari mazmuniga nisbatan tanlanadi.
Agar qo`yilgan maqsad bilan olingan natija bir-biriga mos kelsa, pedagogik jarayon tugaydi. Bunda qo`yilgan maqsad bilan olingan natijaning to`liq mosligini taminlanshni ko`rsatib o`tish zarur, chunki ular predmetning obektiv muxim qonunlaridan kelib chiqadi.
Lekin pedagogik faoliyat shaxsiy-subektiv emotsional xarakteriga egadir. U pedagogning individual, ijodiy qobilyatiga, kasbiy-psixologik xususiyatlariga va taxsil oluvchilarning ko`plab idividual, aqliy va boshqa shaxsiy xususiyatlariga asoslanadi. Shuning uchun xam uning natijasi
|
Energetika fakulteti 33-22 ee guruh talabasi Sobirov Qodirxonning

|
Energetika fakulteti 33-22 ee guruh talabasi Sobirov Qodirxonning
|
bet | 1/3 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 3,26 Mb. | | #238531 |
Bog'liq Oʻlchash usullari Energetika fakulteti 33-22 EE - Energetika fakulteti 33-22 EE
guruh talabasi Sobirov Qodirxonning - Metrologiya , Standartlashtirish va mahsulot sifati menejmenti
- fanidan mustaqil ishi
OʻLchash Usullari
To'g'ridan-to'g'ri o'lchash: jismoniy miqdorni to'g'ridan-to'g'ri tegishli o'lchash asboblari yoki asboblari yordamida o'lchash.
OʻLchash Usullari: Bu fizik miqdorni bir xil jismoniy miqdorning maʼlum etaloniga solishtirish orqali oʻlchashdir.
Birliklar va standartlar: SI birliklari jismoniy miqdorlarni o'lchash uchun xalqaro miqyosda qabul qilingan standartlar bo'lib, turli sohalar va mintaqalarda o'lchovlarning izchilligi va aniqligini ta'minlaydi.
To'g'ridan-to'g'ri o'lchash
Bilvosita o'lchash Bilvosita o'lchash
To'g'ridan-to'g'ri o'lchash - ob'ektning o'lchamini to'g'ridan-to'g'ri o'lchash uchun o'lchov vositasidan foydalanadi - Misol: jadval uzunligini o'lchash uchun o'lchagichdan foydalanish
Bilvosita o'lchov - ob'ektning o'lchamini aniqlash uchun nisbatlar yoki boshqa munosabatlardan foydalanadi - Misol: binoning balandligini topish uchun o'xshash uchburchaklardan foydalanish
Bilvosita o'lchashning afzalliklari - To'g'ridan-to'g'ri o'lchashdan ko'ra aniqroq bo'lishi mumkin - To'g'ridan-to'g'ri o'lchash qiyin yoki imkonsiz bo'lgan narsalarni o'lchash uchun ishlatilishi mumkin.
Qiyosiy o'lchov Qiyosiy o'lchov
Qiyosiy o‘lchashning ahamiyati:- Aniqlik va aniqlik: O‘lchovlarda izchillik va ishonchlilikni ta’minlaydi.- Taqqoslash va tahlil qilish: Turli ob’ektlar yoki hodisalarni solishtirish imkonini beradi.- Ilmiy eksperiment: Gipotezalarni sinab ko‘rish va ma’lumotlarni to‘plashni osonlashtiradi.
Qiyosiy o'lchov turlari:- To'g'ridan-to'g'ri: Ikki ob'ektning uzunligi yoki og'irligi kabi jismoniy xususiyatlarini taqqoslash.- Bilvosita: shkala yoki standart qiymat kabi umumiy ma'lumotnomaga asoslangan taqqoslash.
Qiyosiy o'lchash usullari:- o'lchov tayoqchalari: standartlashtirilgan uzunlik yoki masofa o'lchovini ta'minlovchi fizik asboblar.- tortish tarozilari: ob'ektning massasi yoki og'irligini aniqlash uchun ishlatiladigan asboblar.- vaqtni o'lchash asboblari: davomiylikni o'lchaydigan sekundomer yoki taymer kabi asboblar. voqea haqida.
|
| |
O ‘zbe k is t o n r e s p u b L i k a s I o L i y

O ‘zbe k is t o n r e s p u b L i k a s I o L i y
Download
0,93 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
18.01.2024
Hajmi
0,93 Mb.
#140227
Download
0,93 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O ‘zbe k is t o n r e s p u b L i k a s I o L i y
Download
0,93 Mb.
Matnni ko'rish
Multisim dasturi haqida umumiy ma’lumot

|
Multisim dasturi haqida umumiy ma’lumot
|
bet | 4/4 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #135021 |
Bog'liq 2-Mavzu1.1 Multisim dasturi haqida umumiy ma’lumot
Fizika fanini o‘qitish jarayonida egallangan nazariy bilimlarni mustahkamlash laboratoriya va amaliy mashg‘ulotlar orqali amalga oshiriladi. Ammo bu mashg‘ulotlarning aksariyat qismida kutilgan natijaga erishilmaydi. Bunday salbiy holatning kuzatilishiga laboratoriya stendlarining etarli emasligi, zamonaviy asboblar, qurilmalar bilan ta’minlanmaganligi kabi sabablarni misol qilib ko‘rsatish mumkin. Ushbu muammoni mashg‘ulotlar jarayonida virtual laboratoriyalardan foydalanish yordamida bartaraf qilish mumkin.
Virtual laboratoriya dasturiy kompleks bo‘lib, foydalanuvchida har xil turdagi qurilmalar va tizimlar bilan ishlash ko‘nikmalarini hosil qilish va ularni har tomonlama tadqiq qilish imkoniyatini beradi .
Foydalanuvchiga bunday imkoniyatlarni beruvchi dasturlardan biri Electronics Workbench Multisim dasturi hisoblanadi. Dastur yordamida har qanday murakkablikdagi analog va raqamli radioelektron qurilmalarni tuzish, modellash va tadqiq qilish mumkin. Ammo to‘g`ri natijalar olish uchun foydalanuvchi dastur bilan ishlash qoidalari va usullarini o‘zlashtirgan va ularni elektron sxemalardagi jarayonlarni o‘rganish va tadqiq qilish uchun qo‘llash ko‘nikmalariga ega bo‘lishi kerak. Ushbu dasturning imkoniyatlaridan Fizika fanining elektr bo‘limiga oid amaliy va laboratoriya mashg’ulotlari jarayonida ham foydalanish mumkin
Misol tariqasida “Yarim o‘tkazgichli diodning volt - amper xarakteristikasini o‘rganish” nomli laboratoriya ishini loyihalash jarayonini qarab chiqamiz.
Electronics Workbench Multisim dasturi interfeysi menyu, asboblar paneli va ishchi sohadan iborat (1.1-rasm).
1.1-rasm. Electronics Workbench Multisim kompleksining interfeysi.
Asboblar panelidan sxemani tuzish uchun zarur bo‘lgan asboblarni tanlab olib rasmdagidek sxemani tuzamiz.
1.2-rasm. a, b Prinsipial sxemasi.
a)
b)
Funksional generator va otsillografning parametrlari optimal holatga keltirilib, uzib-ulagich yordamida zanjirni ishga tushiramiz. Natijada otsillograf ekranida diodning volt-amper xarakteristikasi ko‘rinadi (2.3-rasm).
1.3-rasm. Diodning volt-amper xarakteristikasi
Hosil qilingan grafikni statistik tahlil qilish orqali yarim o‘tkazgichli dioddan to‘g‘ri p-n o‘tish va teskari p-n o‘tish yo‘nalishda o‘tadigan tok kuchining qo‘yilgan kuchlanishga bog‘liqligi qiymatlarini aniqlashimiz mumkin.
Dars jarayonida bunday dastrulardan foydalanib mashg’ulotlarni tashkil etish jarayonida o‘quvchilar berilgan laboratoriya ishlarini bajarish, hamda ularni yaxshi tushinish va chuqur o‘zlashtirish imkoniyatlariga ega bo‘ladilar.
|
| |
Sokolov-Ter nov effekti

2.3 Sokolov-Ter nov effekti Sokolov
- Ternov
effekti
magnit
maydonda
yuqori
energiyada
harakatlanuvchi relativistik elektronlar yoki pozitronlarning o’z-o’zidan
qutblanish hodisasidir . O’z-o’zidan qutblanish sinxrotron nurlanishinin g
emissiyasi orqali sodir bo’ladi . Ushbu effekt Igor Ternov tomonidan bashor at
qilingan va bashorat Arseniy
Sokolov tomonidan Dirak tenglam asining aniq echim lari yordam ida qat’iy
asoslan-gan .
Magnit maydondagi elektron o’z spinini magnit maydon yo’nalishiga
nis-batan bir xil (”yuqoriga aylanish”) yoki teskari (”pastga aylanish” )
yo’nalishida yo’naltirishi mumkin.
). ”Pastga aylanish” holati ”yuqor ig a
aylanish” ho-latiga qaraganda yuqori energiyaga ega. Polarizatsiya sinxrotr on
nurlanishin-ing emissiya orqali ”pastga aylanish” holatiga o’tish tezligi
”yuqoriga aylan-ish” holatiga o’tish ehtimolidan biroz kattaroq bo’lganli gi
sababli yuzaga keladi.
Natijada, yetarlicha uzoq vaqtdan keyin saqlash
halqasida
aylanib
yu-radigan yuqori energiyali elektronlarning dastlab
qutblanmagan
nurlari
magnit
maydonga
qarama-qarshi
yo’nalish d a
yo’naltirilgan spinlarga ega bo’ladi.
(12)
Odatda yashash (saqlash) vaqti tdaqiqalar va soatlar tartibida bo’ladi.
Formu-ladan ko’rinadiki yuqori qutblangan nurni olish yetarlicha uzoq vaqt va
saqlash halqalaridan foydalanishni talab qiladi . Pozitronlar uchun o’z-o’zidan
qutblan-ish effekti ham elektronlarnikiga o’xshash bo’lib, yagona farq
shundaki, poz-itronlar magnit maydon yo’nalishiga parallel yo’nali sh da
yo’naltirilgan spin-larga ega bo’ladi.
Eksperim ental kuzatish Sokolov-Ternov effekti eksperim ental ravishda
S S S R , Frantsiya, Germaniya, AQSh, Yaponiya va Shveytsariyada 1-50 GeV
energiyali elektronli saqlash halqalarida (storage ring) kuzatilgan.
• 1971 yil - Budker Yadro fizikasi instituti (birinchi kuzatuv),
• 1971 yil — Orsay (Frantsiya), 536 MeV
• 1975 yil — Stenford (AQSh), 2,4 GeV
• 1980 yil - D E S Y , Gamburg (Germaniya), 15,2 GeV.[9]
Sinxrotron nurlanishlarga o’xshash yana bir nurlanish mavjud bo’lib , bu
nurlan-ish norelyativistik zarralarning ( energiyasi E = mc
2
bo’lgan zarra )
doiraviy yoki spiral traektoriya bo’ylab harakatlanishda hosil bo’ladi va u siklotr on
nurlan-ishlar deyiladi . Umum iy holda siklotron va sinxrotron nurlanis h lar
magnit maydonida tormozlanish nurlanishlari deyiladi.
Magnit maydon da
elektronlar dastasining sinxrotron nurlanishlari dastadagi elektronlarni o’z -
o’zini radiat-sion qutblashiga olib keladi. Bu hodisa texnikada qutblan gan
elektronlar das-tasini hosil qilish uchun qo’llaniladi. Keyingi vaqtlarda intensiv
va nozik dasta ko’rinishida yo’nalgan sinxrotron nurlanishlar, elektrom ag nit
nurlanishlarning modda bilan o’zaro ta’sirini o’rganilayotgan zamonaviy
fanlarning deyarli ham ma sohalarida keng qo’llanilm oqda.[1]
Sport yangiliklari - 1. Internetning rivojlanish tarixi Internetda interaktiv xizmatlar

|
1. Internetning rivojlanish tarixi Internetda interaktiv xizmatlar
|
bet | 5/8 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 0,68 Mb. | | #256502 |
Bog'liq 1. Internetning rivojlanish tarixi Internetda interaktiv xizmatlSport yangiliklari. Respublika va xalqaro sport musobaqalari, ularning o‘tkazilish jadvallari va holatlari haqidagi ma’lumotlarni quyidagi veb sahifalardan qidirish mumkin: www.uff.uz; www.the-uff.com; www.paxtakor.uz; www.bunyodkor.uz; www.fifa.com. Bu saytlardan O‘zbekiston futboli va jaxon futboli yangiliklarini olishingiz mumkin. www.allsportsites.net bu saytdan esa sport turlari reytingi yangiliklari haqidagi ma’lumot olishingiz mumkin.
Sportal.uz sport yangiliklari
Davlat boshqaruv va xo‘jalik yurituvchi organlar veb sahifalari orqali ko‘rsatiladigan interaktiv xizmatlar.
Interaktiv davlat xizmati – idoralar tomonidan idoralarning axborot tizimlari vositasida telekommunikatsiyalar tarmog‘i orqali jismoniy va yuridik shaxslarga axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda ko‘rsatiladigan xizmatlar.
Interaktiv davlat xizmati quyidagi shakllarda ko‘rsatiladi:
umumiy foydalaniladigan axborotni e’lon qilish (tarqatish) - tegishli axborot tizimlari, shu jumladan Internet orqali davlat axborot resurslaridan foydalanish bo‘yicha xizmatlarni realizatsiya qilish;
bir tomonlama o‘zaro hamkorlik - elektron shakldagi hujjatlarning har xil formularlaridan foydalanish imkoniyatini berish;
ikki tomonlama axborot ayirboshlash - so‘rov bo‘yicha qabul qilish, tahlil (ko‘rib chiqish) va javob yuborishni o‘z ichiga oladigan idora xizmatlari (buyurtmanomalar va murojaatlarni taqdim etish, ularni qayta ishlash natijalarini taqdim etish va/yoki berish);
elektron shakldagi ma’lumotlar to‘liq ayirboshlanishini amalga oshirish, shu jumladan xizmatlar ko‘rsatish va ularga haq to‘lash shaklida ko‘rsatilishi mumkin.
INTERNET TARMOG’I XIZMATLARI
WWW tushunchasi;
Internet provayderlari va ularning vazifalari;
Internet tarmog’i xizmatlari va ulardan foydalanish;
Brouzer tushunchasi va ularning vazifasi;
Internet radio va televidenie;
Xosting xizmati va axborotlarni joylashtirish;
Proksi xizmati, anonim proksilar va ularning vazifalari, ijobiy va salbiy tomonlari;
Yuklash va ko’chirib olish (upload, download) tushunchalari;
Internet konferentsiyalar.
|
| |
Brouzer tushunchasi va ularning vazifasi

|
Brouzer tushunchasi va ularning vazifasi
|
bet | 7/8 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 0,68 Mb. | | #256502 |
Bog'liq 1. Internetning rivojlanish tarixi Internetda interaktiv xizmatlBrouzer tushunchasi va ularning vazifasi. Internet tarmog’ida foydalanuvchilarga tarmoq resurslaridan erkin foydalanish imkoniyatini berish uchun WEB serverlar quriladi. Bunday serverlarda Internetda taqdim etilgan axborotning katta qismi jamlanadi. Foydalanuvchining ixtiyoriy axborotni olish tezligi bunday serverlarni qanday qurishga bog’liq.
WEB-texnologiyasining hozirgi kunda brouzerlar deb ataladigan axborotni ko’rish uchun mo’ljallangan o’ndan ortiq turli vositalar mavjud. Brouzer web-sahifalarni ko’rish dasturi hisoblanadi. Bunda brouzerga yuklangan veb sahifadagi Giperbog’lanishga sichqoncha ko’rsatkichi bilan bosilsa, avtomatik ravishga ushbu bog’lanishda ko’rsatilagn sahifa brouzerga yuklanadi. Bunday hollar hech qanday sahifaning manzilini kiritish shart emas, chunki giperbog’lanish barcha kerakli ma’lumotga ega hisoblanadi. Brouzer web-sahifada HTML teglarini topib, ular talabi bo’yicha ma’lumotni ekranga chiqaradi. Teglarning o’zi esa ekranda aks ettirilmaydi.
Bugungi kunda brouzerlarning juda ko’plab turlari mavjud. Eng mashhurlari: Internet Explorer (Windows operatsion tizim tarkibidagi bastur), Opera, FireFox.
Internet radio va televidenie. WWW tarmog’idagi ma’lumotlardan foydalanish uchun faqatgina brouzerlarning xizmati kamlik qiladi. Ya’ni audio hamda video hujjatlarni aks ettiruvchi tezkor dasturlar ham mavjuddir. Bu dasturlar serverlarda joylashgan yoki to’g’ridan - to’g’ri uzatilayotgan audio hamda video hujjatlardan foydalanishga imkoniyat yaratadi. Real rlayer, Quck rlayer, Cosmo rlayer, Media rlayer dasturlari shu kabi vazifalarni bajaradi.
Hozirgi kunda O’zbekistonda ham Internet texnologiyalarini rivojlanishi natijasida ko’pgina radioeshittirishlarini internet orqali tinglash mumkin. Avvaliga brouzer yordamida kerakli radiokanalning veb saxifasi topiladi va shundan so’ng eshittirish to’g’ridan - to’g’ri internet tarmog’iga uzatilayotgan kanalga bog’lanadi. Shunda operatsion tizimda mavjud bo’lgan namoyish dasturlaridan biri ishga tushishi natijasida foydalanuvchi ushbu radiokanalni tinglash imkoniyatiga ega bo’ladi.
Bundan tashqari Internet tarmog’i orqali televizion ko’rsatuvlarni ham tomosha qilish mumkin. Ushbu holatda ham radioeshittirishlar kabi ma’lum veb saytlarga bog’lanish va ular orqali ko’rsatuvlarni tomosha qilish imkoni mavjud. Bunday veb saytlarga mtrk.uz, oriat.uz saytlarini misol keltirish mumkin.
|
| |
Temir yo‘l transporti qatnovi jadvali

|
Temir yo‘l transporti qatnovi jadvali
|
bet | 4/8 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 0,68 Mb. | | #256502 |
Bog'liq 1. Internetning rivojlanish tarixi Internetda interaktiv xizmatlTemir yo‘l transporti qatnovi jadvali. Respublika ichki va tashqi temir yo‘l qatnovlari jadvallari va ular haqidagi ma’lumotlarni quyidagi veb sahifalardan topish mumkin.
1. uzrailpass.uz - temir yo‘l transport qatnovi jadvali.
2. www.roxanatour.com - Bu sayoxlik firmasi sayti bo‘lib, bunda siz xalqaro va O‘zbekiston ichidagi temir yo‘l qantovlari va havo yo‘llari qatnovi jadvalllari va u erda joylashgan mexmonxonalar xaqida ma’lumot va buyurtmalar majmualarini aniqlashingiz mumkin.
Bank xizmati ma’lumotlari va valyuta kurslari. O‘zbekistondagi barcha banklar xaqidagi ma’lumotlar va yangiliklar, kunlik valyuta miqdorlari haqidagi ma’lumotlarini quyidagi saytlardan olish mumkin:
www.bank.uz ;
www.mikrokreditbank.uz;
www.agrobank.uz;
www.asakabank.com;
www.new.nbu.com;
www.uzpsb.uz;
www.infinbank.com;
www.xb.uz;
www.ipotekabank.uz;
www.csb.uz
va hakoza banklar.
Ob havo ma’lumotlari. Respublika barcha viloyatlari va Toshkent shahri hamda xalqaro miqyosda ob - havo haqidagi ma’lumotlarni quyidagi, O‘zbekistonda yaratilgan veb sahifalardan aniqlash mumkin. ob-havo.uz; www.pogoda.uz ; www.meteoprog.uz. Ob-havo prognozi bo‘yicha eng to‘liq ma’lumotlarni www.meteoprog.uz veb sahifasidan olish mumkin. Sahifa dizayni ham foydalanuvchilar uchun juda qulay.
Yangiliklar. O‘zbekiston Respublikasida faoliyatlari dorasida olib borilayotgan asosiy yangiliklar majmuasini uza.uz, gov.uz hamda desk.uz veb saytlari orqali topish mumkin. Ushbu veb sahifalarda Davlat boshqaruv va xo‘jalik yurituvchi organlar veb sahifalari orqali ko‘rsatiladigan interaktiv xizmatlari, ular faoliyati haqidagi yangiliklar, xabarlar mavjud.
Tele va radioeshittirish dasturlari. O‘zbekiston milliy teleradio kompaniyasi ma’lumotlari va teledasturlar jadvalini hamda ularning faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan ma’lumotlarni quyidagi veb sahifalardan olishingiz mumkin. www.mtrk.uz;
Ish o‘rinlar birjalari. Respublika doirasida bo‘sh ish o‘rinlarini topish, aniqlash va muloqat o‘rnatish quyidagi veb sahifalar orqali amalga oshirilishi mumkin. www.myjob.uz, www.vakansi.uz bu saytlardan siz ish o‘rinlari haqidagi ma’lumotlarni va Siz, o‘zingiz haqingizdagi ma’lumotlarni to‘ldirib jo‘natishingiz va javob olishingiz mumkin.
|
| |
Xosting xizmati va axborotlarni joylashtirish

|
Xosting xizmati va axborotlarni joylashtirish
|
bet | 8/8 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 0,68 Mb. | | #256502 |
Bog'liq 1. Internetning rivojlanish tarixi Internetda interaktiv xizmatlXosting xizmati va axborotlarni joylashtirish. Foydalanuvchi veb-saxifalarini internet provayderi (xosting provayderi) serverida joylashtirish va joriy qilish amali xosting deb ataladi. Xosting so’zi to’la qonli ikki tomonlama aloqa bilan ta’minlangan tarmoqdagi kompyuterni bildiruvchi xost so’zidan olingan. Xosting xizmati pulli va tekin hamda oddiy va mukammallashgan bo’lishi mumkin. Xosting xizmati quyidagi imkoniyatlarni taqdim etishi zarur:
1. axborot makoni;
2. internet kanalining o’tkazish qobiliyati (kengligi);
3. fayllarni boshqarish usullari;
4. standart skriptlar to’plami;
5. server tomonida dasturlash mumkinligi;
6. serverda ma’lumotlar bazalaridan foydalanish;
7. bir yoki bir necha pochta qutilarini tashkil etish;
8. uzluksiz elektr energiyasi bilan ta’minlash.
Proksi xizmati, anonim proksilar va ularning vazifalari, ijobiy va salbiy tomonlari. Proksi kompyuter tarmog’i xizmatidir. Bunda proksi xizmati orqali kompyuter tarmoqlari mijozlariga boshqa tarmoq xizmatlaridan bevosita foydalanish imkoni beriladi. Mijoz avval proksi serverga ulanadi va u orqali boshqa serverda joylashgan biron bir resursga murojaat qiladi. Bunga misol tariqasida shuni keltirish mumkinki, ko’pgina hollarda kompyuter tarmoqlaridagi bir guruh foydalanuvchilar yagona internetga ulangan kompyuter orqali kompyuter xizmatlaridan foydalanishadi.
Ba’zi hollarda mijoz so’rovi yoki server javobi proksi server tomonidan muayyan maqsadlarda o’zgartirilishi yoki to’xtatilishi mumkin. Proksi server shuningdek mijoz kompyuterini ba’zi tarmoq hujumlaridan ximoyalashga imkon beradi.
Anonim proksi serverlar (Anonymous Proxy Servers). Anonim proksi serverlar ba’zi manzillarni berkitish yoki biror hujjatlarni olishda o’zini oshkor qilmaslik imkonini beradi.
Yuklash va ko’chirib olish(upload, download) tushunchalari. Internet tarmog’ida ma’lumotlar bilan ishlash vaqtida “Upload” va “Download” tushunchalariga juda ko’p duch kelinadi. Ushbu teminlarga quyidagi tushunchalarni keltirish mumkin:
Upload yuklab qo’yish. Ma’lumotlarni (fayllarni) kompyuterdan tarmoqdagi yoki Internetdagi boshqa kompyuterga yoki serverga yuklab qo’yish.
Download yuklab olish. Ma’lumotlarni (odatda faylni) tarmoqdagi yoki Internetdagi boshqa kompyuterlar va serverlardan o’z kompyuteriga yuklab olish.
Internet konferentsiyalar. Internet konferentsiyalar – bu muayyan muammoni hal qilayotgan guruh ishtirokchilarining Internet tarmog’i orqali konferents aloqasi yordamida o’zaro axborot almashinish jarayonidir. Tabiiyki, bu texnologiyadan foydalanish huquqiga ega bo’lgan shaxslar doirasi cheklangan bo’ladi.
http://tartex.uz/?page_id=880
|
| |
WWW tushunchasi - 1. Internetning rivojlanish tarixi Internetda interaktiv xizmatlar

|
1. Internetning rivojlanish tarixi Internetda interaktiv xizmatlar
|
bet | 6/8 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 0,68 Mb. | | #256502 |
Bog'liq 1. Internetning rivojlanish tarixi Internetda interaktiv xizmatlWWW tushunchasi. WWW (World Wide Web) – butun jahon o’rgamchak to’ri deb nomlanuvchi tarmoq. WWW – bu Internetga ulangan turli kompyuterlarda joylashgan o’zaro bog’langan hujjatlarga murojaat qilishni ta’minlab beruvchi tarqoq tizimdir. Aynan mana shu xizmat Internetdan foydalanishni soddalashtirdi va ommaviylashtirdi. WWW asosida to’rtta poydevor mavjud:
1. Barcha hujjatlarning yagona formati (shakli);
2. Gipermatn;
3. Hujjatlarni ko’rish uchun maxsus dasturlar (brouzer);
4. Yagona manzilni ko’rsatish tizimi (domen);
Internet provayderlari va ularning vazifalari. Internet provayder – Internet tarmog’i xizmatlarini taqdim etuvchi tashkilotdir. Hozirgi kunda Internet prvayderlarining ikki turi mavjud: Internetga ulanish va ulanish kanallarini taqdim etuvchi provayder va Internet xizmatlarini taqdim etuvchi provayder.
Internet xizmatlarini taqdim etuvchi provayderlar tomonidan www, elektron pochta, xosting (veb resurslarni joylashtirish) kabi Internet xizmatlari ko’rsatilmoqda. Internetga ulangan tarmoqlarni qurishda undagi kompyuterlarga beriladigan manzillar (IP manzil) provayder tomonidan taqdim etilgan oraliqdan tanlab olinadi.
Provayder tomonidan berilgan manzillarga ega bo’lmagan kompyuterlar mahalliy tarmoqlar uchun zahiralangan oraliqdagi manzillarga ega bo’lishi va mahalliy tarmoq kompyuterlar bilan ishlashi mumkin:
Xozirgi kunda O’zbekiston Respublikasi bir qancha Internet provayderlari xizmat ko’rsatmoqda, bular: UzNet, Sarkor Telecom, Sharq Telecom, TPS, ARS Inform, Cron Telecom va boshqalar.
Internet tarmog’i xizmatlari va ulardan foydalanish. Internet tarmog’i abonentlariga amaliy protokollar tomonidan taqdim etiluvchi funktsional imkoniyatlar quyidagilar: veb-xujjatlarni o’qish, elektron pochta, fayllarni uzatish va qabul qilish, muloqatda bo’lish, tarmoqda xujjatlarni saqlash va ular bilan ishlash. Foydalanuvchilar uchun quyidagi xizmatlar mavjud: tarmoqdan foydalanish, internet resurslarini yaratish, tashkiliy va axborot ta’minoti, tarmoqda reklamani joylashtirish.
Katta hajmdagi ma’lumotlarni saqlash va ularni masofadagi kompyuterlarga uzatish uchun xizmat qiluvchi internetning FTR (fayllarni uzatish protokoli) xizmatidan foydalanish mumkin. Bunda FTR serverda yangi papka yaratish, unga ma’lumotlarni joylashtirish va ularni qayta ko’chirib olish mumkin. WWW xizmatida masofadan suhbatlashish imkoniyatini yaratuvchi chat dasturlari, uzoq masofadagi do’stlar bilan suhbatlashishda telefon aloqasi o’rnini bosmoqda. Buning uchun internetga bog’langan kompyuterda tovush karnaylari hamda mikrofonlar bo’lishi kifoya.
|
| |
-chizma - Buxoro davlat universiteti

|
Buxoro davlat universiteti
|
bet | 11/29 | Sana | 03.07.2021 | Hajmi | 2,02 Mb. | | #15347 |
1.2.3.3-chizma.. Algebraik ifoda daraxti
Turli turdagi daraxtlarda har bir bo’g’im turli tipdagi yozuv bilan ifodalangan bo’ladi. Masalan, mexanizmga texnik xizmat ko’rsatish grafigini aks ettiruvchi daraxtsimon tuzilmaning bo’g’imi (5.7-chizma)texnik vositaning xarakteristikasi, texnik xizmat ko’rsatishni o’tkazgan mexanikning atributlari, xizmat ko’rsatish sanasi va boshqalarni tasvirlaydigan yozuvlar hisoblanadi. Ushbu barcha yozuvlar turli formatga, maydonlarning turli tarkibiga ega, ya’ni turli tipdagi yozuvlar hisoblanadi.
|
| |
Bir bog’lamli ro'yxatlar - Buxoro davlat universiteti

Bir bog’lamli ro'yxatlar
Bir bog’lamli ro'yxat elementi ikkita maydonga ega (chizma): informatsion maydon (INFO) va ko'rsatkich maydoni (PTR).
1.3.2-chizma. Bir bog’lamli ro'yxat
Bir bog’lamli ro'yxatda ko'rsatkichni o'ziga xosligi shundan iboratki, bunda faqatgina o'zidan keyin keluvchi ro'yxat elementi adresini ko'rsatadi. Ro'yxat eng so'ngi elementining ko'rsatkich maydoni bo'sh bo'ladi (NIL). LST - ro'yxat boshiga ko'rsatkich. Umuman olganda ro'yxat bo'sh xam bo'lishi mumkin, bu holda LST NIL bilan ustma-ust tushadi, ya'ni teng bo'ladi.
Ro'yxat elementiga murojat faqatgina ro'yxat boshidan amalga oshiriladi, ya'ni bu ro'yxatda teskari aloqa yo'q.
halqasimon bir bog’lamli ro'yxat
halqasimon bir bog’lamli ro'yxat oddiy bir bog’lamli ro'yxatda eng so'ngi element ko'rsatkichiga ro'yxat boshi elementi ko'rsatkichi qiymatini o'zlashtirish orqali xosil qilinadi (chizma).
|
-chizma - Buxoro davlat universiteti

|
Buxoro davlat universiteti
|
bet | 13/29 | Sana | 03.07.2021 | Hajmi | 2,02 Mb. | | #15347 |
1.2.3.5-chizma. Ixtiyoriy daraxtni ikkilik daraxt ko’rinishida taqdim etish
Ikkilik daraxtlari kompyuterda qayta ishlash va saqlash uchun eng qulaydir. Biroq predmet sohasining juda kam munosabatlari bevosita ikkilik daraxt ko’rinishida taqdim etilishi mumkin. Shuning uchun ko’pchilik hollarda ma’lumotlarning mantiqiy tuzilmasini taqdim etadigan daraxtning tuzilmasi aniqlanganidan so’ng olingan ixtiyoriy daraxt binar daraxtga keltiriladi. Bunda quyidagi tarzda ish ko’riladi. Har bir yaratuvchi bo’g’im uchun undan chiquvchi eng chapdagisidan tashqari barcha qirralar yo’qotiladi. O’sha darajaning barcha «ajralib chiqqan» yaratilganlari «...ga o’xshash» ko’rsatkichlar bilan chapdagi yaratilganga bog’lanadi. 5.8-chizma ixtiyoriy daraxtsimon tuzilmani ko’rsatkichlar yordamida tuzilmaning yaratilgan va o’xshash elementlarida ikkilik daraxt ko’rinishida taqdim etishni namoyish etadi.
|
| |
Ranglarni kodlash. Palitra

Ranglarni kodlash. Palitra
Kompter rangli tasvirlar bilan ishlay olishi uchun tasvimi sonlar ko’rinishida ifodalash-ranglarni kodlash kerak. Kodlash usuli rang modelidan va kompterdagi soniy maTumotlarning formatidan bog’liq.
RC В modeli uchun har bir komponentga ma’lum bir sohada chegaralangan sonlar, masalan, 0 dan 1 gacha bo’lgan kasr sonlar bilan, yoki 0 dan ma’lum bir maksimal qiymatgacha bo’lgan butun sonlar bilan berilishi mumkin. Hozirgi paytda Tme Colour formati keng tarqalgan bo’lib, unda har bir tashkil etuvchi qism bayt ko’rinishida berilib, u har bir tashkil etuvchi qism uchun
256 gradauiyani beradi:
R =0.. .256; G= 0.. .255; B = 0 255. Ranglar soni 256x256x256x=16,7 min
(224 ) tani tashkil etadi.
Kodlashning bunday usulini qismlar (komponentlar) usulida kodlash deb atash mumkin. Kompyuterda True Colour tasviri kodalri baytlar uchligi tarzda beriladi yoki uzun birlikka (to’rt baytli) - 32 bitgajoylashtiriladi (masalan, API Windows da shunday qilingan):
S=00000000 bbbbbbbb gggggggg rrrrrrrr.
Kompyuter grafikasi tizimlaridagi tasvirlar bilan ishlaganda
ko’pincha tasvirning sifati (iloji boricha ko’proq rang talab etiladi) va tasvimi saqlash va qayta tiklash uchun zarur bo’ladigan va, masalan, xotira hajmi bilan hisoblanadigan, resurslar (bir pikselga to’g’ri keladigan bitlar sonini kamaytirish kerak) o’rtasida kelishi (komprolis) holatini izlashga to’g’ri keladi.
Bundan tashqari, ba’zi tasvirlar o’z-o’zicha chekli ranglardan foydalanishi mumkin. Masalan, chizmachilik uchun balki ikki xil rang etarli bo’lar, inson yuzi uchun pushti, sariq, qirmizi, qizil, yashil, ranglarning nozik turlari; osmon uchun esa - havorang va kulranglar nozik turlari etarli. Bunday hollarda to’liq rangli kodlashdan foydalanish ortiqchalik qiladi.
Ranglar sonini qisqartirishda mazkur tasvir uchun muhim bo’lgan ranglar to’plamini aks yettiruvchi palitra dan foydalaniladi. Palitrani ranglar jadvali sifatida qabul qilish mumkin. Palitra tanlangan rang modelida rang kodi va uning tashkil etuvchi qismlari (komponentlari) o’rtasidagi o’zaro aloqalarini aniqlaydi.
Misol tariqasida EGA va VGA 16 - rangli videorejimlaming standard palitrasini beramiz.
|
Raster \ Vector Comparison

|
Raster \ Vector Comparison
|
bet | 3/10 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 4,86 Mb. | | #241356 |
Bog'liq Mavzu. Kompyuter grafikasi va uning turlari reja
R aster-Vector D ata M odel
Vektorli grafika. Vektorli grafikada tasviming asosiy elementi chiziq hisoblanadi. Chiziq to‘g‘ri yoki chiziq bo‘lishi mumkin. Rastrli grafikada bunday chiziqlar nuqtalar (piksellar) yordamida yaratilsa, vektorli grafikada esa tasvirlar yaratishda nuqtaga nisbatan umumiyroq bo‘lgan chiziqlardan foydalaniladi va shuning hisobiga tasvirlar aniqroq bo‘ladi.
Rastrli grafikaning afzallik tomoni tasviming xotirada kamroq joy olishidir, chunki bu hoida xotirada joy chiziq o‘lchoviga bog‘liq bo‘lmaydi. Buning sababi chiziq formula yordamida yoki o‘lchamlar yordamida berilishidir. Vektor grafikaning ixtiyoriy tasviri chiziqlardan tashkil topadi va oddiy chiziqlardan murakkablari hosil qilinadi. Ko‘pincha vektorli grafikani obyektga mo‘ljallangan grafika deyish mumkin. Chunki bunda, masalan, uchburchak hosil qilish uchun 3 ta chiziq (kesma)dan foydalanilsa, prizma hosil qilish uchun uni uchburchakdan foydalanibgina qilish mumkin. Vektorli grafikani hisoblanadigan grafika deb ham atashadi. Chunki tasvimi (obyektni) ekranga chiqarishdan awal uning koordinatalari hisoblanadi va mos nuqtalar hosil qilinadi.
Vektorli grafika asosan illyustratsiyalar yaratish uchun yo‘naltirilgan. Vektorli grafika reklama agentliklarida, loyihalash byurolarida, nashriyotlarda va boshqa joylarda keng qo‘llaniladi.
Vektorli grafika bilan ishlaydigan dasturlarga misol sifatida Adobe Illusator, Masromedia Rreehand va Corel Drawlami keltirish mumkin.
Corel Draw - vektorli grafikaning Windows operatsion sistemasida ishlaydigan tahrir qiluvchi dasturidir. Uning yordamida turli grafik ko‘rinishlami loyihalash, foto, matn, tasvirlar ustida ishlash, ayniqsa badiiy ko‘rinishdagi kompozitsiyalami tahrir qilish bilan bog‘liq amallami bajarish mumkin.
Uning yordamida turli grafik ko‘rinishlami loyihalash, foto matn, tasvirlar ustida ishlash, ayniqsa badiiy ko‘rinishdagi kompozisiyalami tashrir qilish bilan bog‘liq amallami bajarish mumkin.
Vector graphics formats are complementary to raster graphics. Raster graphics is the representation o f images as an array o f pixels and is typically used for the representation o f photographic images. [17] Vector graphics consists in encoding information about shapes and colors that comprise the image, which can allow for more flexibility in rendering. There are instances when working with vector tools and formats is best practice, and instances when working with raster tools andformats is best practice. There are times when both formats come together. An understanding o f the advantages and limitations o f each technology and the relationship between them is most likely to result in efficient and effective use o f tools.
*(8. BarBaraZukinHeiman. PH.D. and others Practical Photoshop© CS6, Level ICopyright €> 2009-2012 by. 53 pg.)
|
| |
Ro’yxatlar - Buxoro davlat universiteti

1.3 Ro’yxatlar
Ro'yxat bu shunday ma'lumotlar majmuasiki, uning elementlari bog’langan bo'lib, ular turli turlarga tegishli bo'lishi mumkin.
Ro'yxatga misol:
E1, E2, ........, En,... n > 1 bo'lib n fiksirlanmagan.
Ro'yxat elementlari soni dastur bajarilishi davomida o'zgarib turishi mumkin. Ro'yxatning 2 turi mavjud:
Bog’lanmagan
Bog’langan
Ro'yxatning bog’lanmagan turida uning elementlari orasidagi bog’liqlik oshkormas (noaniq) ko'rinishda bo'ladi. Bog’langan turida esa ma'lumot elementlariga ro'yxatda o'zidan oldingi yoki keyingi keluvchi element bilan aloqasini bildiruvchi ko'rsatich kiritiladi.
Dastur bajarilayotganda vujudga keladigan yoki o'lchamlari dastur bajarilishi mobaynida aniqlanadigan obyektlar dinamik obyektlar deyiladi. Dinamik a'lumotlar tuzilmasi 2 ta xususiyatga ega:
Tuzilmada elementlar soni oldindan aniqlanmagan.
Dinamik tuzilma elementlari qat'iy chiziqli tartiblanmagan.
Ular xotirada tartibsiz joylashgan bo'lishi mumkin. Dinamik tuzilma elementlarini o'zaro bog’lash uchun tuzilma elementlari tarkibiga informatsion maydondan tashqari ko'rsatkichlar maydoni xam kiradi (qarang, chizma) (tuzilmani boshqa elementlari bilan bog’liqlik).
|
-chizma. Uch darajali daraxt

|
-chizma. Uch darajali daraxt
|
bet | 10/29 | Sana | 03.07.2021 | Hajmi | 2,02 Mb. | | #15347 |
1.2.3.1-chizma. Uch darajali daraxt
1.2.3.2-chizma.. Murakkab tarmoqni oddiy ko ’rinishga olib kelish
Ba’zan daraxtlarni tasvirlashda genealogik daraxtlar (shajara)ni tasvirlashda ishlatiladigan alohida atamalarni qo’llash qulaydir. Masalan, yaratuvchi cho’qqini ba’zan ota deb, barcha yaratilganlarni esa - avlodlar yoki o’g’illar deb atashadi.
Daraxtlarni grafik tasvirlash usulidan tashqari boshqa usullar ham mavjud. Ularning biri, masalan, kitob mundarijasini tuzishda qo’llaniladi.
Ma’lumotlarning daraxtsimon tuzilmasini tarmoq tuzilmalariga qaraganda kompyuter xotirasida amalga oshirish ancha qulaydir. Bundan tashqari, tarmoqlar bilash ishlash uchun daraxtlar bilan ishlashga qaraganda ancha murakkab dasturiy ta’minot talab etiladi. Shuning uchun bir qator vaziyatlarda har bir tarmoqni daraxtlarning ma’lum majmuasi bilan almashtirib, tarmoq tuzilmalari oddiy ko’rinishga olib kelinadi. Bunda agar murakkab tarmoqni daraxtlar ko’rinishida aks ettirish kerak bo’lsa, uni avval oddiy ko’rinishga keltiriladi, so’ng esa olingan oddiy tarmoqlar daraxtlar bilan almashtiriladi.
U yoki bu daraxt qanoatlantiradigan shartlarga qarab, daraxtlarning turli tiplari ajratib ko’rsatiladi.
Ko’p hollarda har bir alohida darajada bo’g’imlarni ketma-ket kelishining nisbiy tartibi ma’lum ahamiyatga ega. Bo’g’imlarni ketma-ket kelishining tartibi berilgan daraxt tartibga solingan daraxt (masalan, algebraik ifodalar) deb ataladi. 5.6-chizmada daraxt tasvirlangan bo’lib, bo’g’imlarning ko’rsatilgan raqamlanishiga muvofiq uni aylanib o’tish quyidagi algebraik ifodani olishga imkon beradi:
a*b-c+d/e
|
| |
Hodisa va uni qayta ishlash

Hodisa va uni qayta ishlash. Yaratilgan forma ilovaning qay tarzda ishlashini ko’rsatib beradi. Formadagi buyruq tugmachalarini biror ish bajarishi uchun ular sichqonchada ko’rsatilib chiqillatiladi.
Sichqonchada tugmachani chiqillatish hodisaga misol bo’lib, u ilovaning ishlash jarayonida hosil bo’ladi. Bu yerda hodisa so’zini yuz beradigan jarayon deb tushunish kerak.
Hodisalarga javob Delphida ularning qayta ishlovchi protseduralar ko’rinishida tashkil qilinadi.Turbo Paskal tilida yoziladigan bu protseduralar hodisa va qayta ishlovchisi deb ataladi.
Delphi avtomatik ravishda qayta ishlovchiga ikkita qismdan iborat nom beradi. Birinchi qism nomini formani obyektga kiruvchilarni o’z ichiga olib, ikkinchi qism nomi esa aynan obyekt o’zini va qayta ishlovchini aks ettiradi. Bizning misolimizda forma nomi-Form1 birinchi buyruq tugmasining nomi ”hisob”-Button1, qayta ishlovchi nomi emas Click Endi Begin va End orasiga qayta ishlovchi bajaruvchi Pascal tilidagi operarorlarni quyidagi protseduraga kiritish mumkin. Bu protedura “hisob” tugmasini ikki marta tez-tez chiqillatish bilan ekranga chiqariladi.
|
Dasturning foydalanuvchi grafik interfeysi

2.2.1 Dasturning foydalanuvchi grafik interfeysi.
Qo’yilgan talab bo’yicha tayyorlangan dasturning FGI si 2.2.1.1-chizmada aks ettirilgan. Dasturni tayyorlashda Delphi dasturlash muhitining quyidagi kompanentalaridan foydalanilgan: Form, SpinEdit, Panel, Button, Label.
2.2.1.1-chizma dasturning asosiy oynasi.
Forma Delphining asosiy komponenti hisoblanadi va bunda loyihangizdagi barcha bajarilishi kerak bo‘lgan loyihalashtirish shuningdek, dasturingizni bajarilishi kerak bo‘lgan ishlari bajariladi. Delphida tuziladigan dasturlar biror forma asosida qilinadi. Delphi da har bir yangi hosil qilingan formaga unga mos bo‘lgan modul avtomatik tashkil qilinib turiladi. Bu esa dasturchi uchun juda qulay imkoniyat, ya’ni uning ishini tezlashtirishga yordam beradi. Bu formaning shaklini tanlash, unda kompanentalarni joylashtirish bizning ixtiyorimizda bo‘ladi. Formaga biror kompanentani qo‘ymoqchi bo‘lsak, shu kompanentaning ustida sichqonchaning chap tugmasini ikki marta bosiladi va komponenta formaning o‘rtasiga joylashadi yoki komponent ustida sichqonchaning chap tugmasini bir marta bosib va formani ixtiyoriy joyida sichqonchaning chap tugmasini bosib komponentni joylashtirish mumkin. Biz uni xohlagan joyimizga surib ko‘chirishimiz mumkin.
Yuqoridagi formada ro`yxat ustida amal bajarish uchun mo`ljallangan tugmalar ketma-ketligi mavjud.
SpinEdit komponentasidan chegaralangan oraliqdagi sonlarni kiritish uchun foydalaniladi. SpinEdit komponentini, Edit va UpDown komponentalarini birlashtirilganini alohida komponentday tasavur etsak bo‘ladi. Bu komponentani quyidagi xususiyatlari mavjud:
MinValue – sonni minimal qiymati beriladi. Kiritiladigan sonning quyi chegarasi.
MaxValu – sonni maksimal qiymati beriladi. Kiritiladigan sonning yuqori chegarasi.
Value – komponentaning joriy qiymati. Bu xususiyat orqali dasturdan komponenta qiymatini o‘zgartirishingiz yoki komponentaning hozirgi qiymatini bilib olishingiz mumkin.
Increment –komponenta tugmalari orqali sonning oshishi yoki kamayishining miqdori bu xususiyat orqali bajariladi.
EditorEnabled – bu xususiyat orqali komponentaga sonni kiritish yoki kirita olmasligingizni boshqaradi. Bu xususiyat yolg‘on (false) qiymati olganda SpinEdit da qiymat kirita olmaysiz, lekin tugmalari orqali sonni kamaytirishingiz yoki oshirishingiz mumkin.
Panel - bu komponent Standart komponentlar to‘plamida joylashgan. Bu komponent ham komponent konteyner bo‘lib, uning ichida bir nechta komponentni joylashtirish mumkin. Dasturni bezashda qismlarga ajratishda juda qulay. Bundan tashqari multimedia vositalarida ekran vazifasida ham ishlatish mumkin.
Button – bu komponenta tugma vazifasini bajaradi. Tugma bosilganda unga yozilgan kod bajariladi.
Label – komponentasi qisqa izohlarni formaga chiqarish uchun ishlatiladi. Label komponentining caption xususiyatiga Qiymat so’zi kiritib qo’yilgan. Bu izoh sifatida ishlatilgan.
|
chizma-tugun yaratish oynasi

|
chizma-tugun yaratish oynasi
|
bet | 26/29 | Sana | 03.07.2021 | Hajmi | 2,02 Mb. | | #15347 |
2.2.1.2 chizma-tugun yaratish oynasi.
Bu chizmada ro`yxat elementlarini yaratish oynasi ko`rsatilgan. Qiymat: maydoniga son kiritiladi va yaratish tugmasi bosilganda shu qiymatli tugunni yaratadi. Masalan birinchi bo’lib 1 soni kiritiladi va yaratish tugmasi bosilganda elementi 1 ga teng bo’lgan tugun yaratiladi. Har safar tugunlar yaratilganda bundan oldin yaratilgan tugunlar 1ta oldinga surib qo’yiladi ya`ni elementni ro’yxatning boshidan boshlab qo’shadi. Tugun qo’shilgandan so’ng yozuv maydonining qiymati bo’sh qilib qo’yiladi. Qo’shilayotgan tugundan oldin tugun qo’shilgan bo’lsa birinchi tugunning ko’rsatgichi o’zidan oldingi tugunga ko’rsatkich chiziq orqali korsati qo’yiladi.
|
| |
-chizma - Buxoro davlat universiteti

1.3.1-chizma. Bog’langan ro'yxat.
P1 va P2 - o'zaro bog’langan elementlarni adreslarini o'z ichiga oluvchi ko'rsatkichlardir. Ko'rsatkichlar slot raqamini o'z ichiga oladi.
Bog’langan ro'yxatlar
Bog’langan ro'yxatlar eng ko'p tarqalgan dinamik tuzilmalardan xisoblanadi. Ma'lumotlarni mantiqiy tasvirlash nuqtai nazaridan ro'yxatlar ikkitaga ajratiladi: chiziqli va chiziqsiz.
Chiziqli ro'yxatlarda elementlar orasidagi bog’liqlik qat'iy tartiblangan bo'ladi, ya'ni element ko'rsatkichi o'zidan navbatdagi element adresini o'z ichiga oladi yoki aksincha.
Chiziqli ro'yxatlarga bir va ikki bog’lamli ro'yxatlar kiradi. Chiziqsiz ro'yxatlarga esa ko'p bog’lamli ro'yxatlar kiradi.
Umuman olganda ro'yxat elementi bir yoki bir necha ko'rsatkichlar yozuvi maydonini namoyish qiladi.
|