DNK ni uchlamchi strukturasi

|
DNK ni uchlamchi strukturasi
|
bet | 11/19 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 74,48 Kb. | | #154063 |
Bog'liq Dnk ni ajratish usullari-fayllar.orgDNK ni uchlamchi strukturasi
DNK molekulasini to`qima nukleazolari va gidrodinamik destruksiyaga yuqori sezgirligi sababli ko`pincha manbalardan DNK nativ molekulasini ajratib olish juda qiyindir. Shu sababdan jarohatlangan holda virus, mitoxondriya va xloraplastlar DNK larini jarohatlanmasdan ajratib olishga muvaffaq bo`lishgan. Bu molekulalarni fizik ( xususan ximik, pristallgrafiya) fizik kimyoviy usullsr bila tekshirish DNK qo`sh speralini ba`zi qismlarida super spiral yoki ochiq halqali shakl hosil qilishi mumkinligi ko`rsatildi. Chiziqli DNK halqali shakldan hosil bo`lishi yoki shunday holda tabiatda hosil bo`lishi mumkin emas. Ba`zi viruslarda chiziqli va halqali shakllardagi bir zanjirli DNK topilgan.
4 - rasm. DNK ni uchlamchi strukturasi
bir zanjili to`g`ri chiziqli DNK (bakteriofag φx 174 )
Virus va mitoxondrialar bir zanjirli halqali DNK si .
DN K halqali ikkilamchi spirali.
Bakteriya yoki hayvonlar hujayra mitoxondriyalari DNK molekulasi halqali shaklini hosil bo`lishi ular ochiq oxirlarini kovalent bog`lanishi natijasida vujudga keladi. Ma`lumki, super spiral struktura DNK molekulasini- xromosomada ixcham joylashishiga imkon beradi. Odam xromosomasida DNK molekulasi cho`zilgan shaklida 1sm uzunlik o`rniga 5 nm uzunlikda joylashadi. DNK molekulsi super sperallik darajasini ma`lum sharoitlarda sedimentatsiya konstantasini o`zgarishi bilan aniqlaniladi. Zanjirlarni birida yoki qo`sh spiralni ikkla zanjirida DNK tasirida yoki interkolyatsilovchi birikmalar bilan ishlov berilganda DNK super spiralligini buzish mumkin.
Interkolyatsiya antibiotik va bo`yovchi moddalar tasirida vujudga kelishi mumkin.
2.2. Nuklein kislotalar va oqsillar biosintezi haqida
umumiy ma’lumot
DNK biuosintezi – genlar replikatsiyasi ya’ni organizmni belgilarini yuzaga chiqarishidir. Geteropolimer bo’lgan information makro molekulalar genetik informatsiyani o’zlarining birlamchi strukturalarida saqlaydilar va tashiydialr. DNK molekulasida nukleotidlarni birin-ketin kelishishi matritsa vazifasini bajaradi. DNK va RNK da mononuleotidlar tarkibida joylashgan bu informatsiya replikatsiya ham transkripsiyada amalga oshadi. Genetik informatsiyaning reolizatsiya qilinishi DNK molekulasida nukleotidlar tartibi shaklida yozilgan buyruq (ko’rsatma)ni oqsil molekulasi sintezida aminokislotalar tartibiga aylantirishdan iborat. Axborot oqimi quyidagi yo’nalishda kechadi.
DNK →RNK→Oqsil →Hujayra →organizm.
Hozirgi zamon biologiyasining asosiy pastulati DNK, RNKni yaratadi, RNK oqsilni, DNKning o’zi axborot xazinasi, u oqsil sintezida bevosita ishtirok etmaydi. DNK faqat hujayra siklida bola hujayralari paydo bo’lishidagina ikki zanjirga ajraladi va bunda har xil zanjirga muvofiq yetishmagan komplementar zanjiri sintezlanib bir DNK molekulasidan ikkita molekula ajratiladi. Bu fundamental jarayon hujhayralarining bo’linishi, nasliy belgilarni ajdodlarga o’zgarmay uzatishini asosi bo’lib, replikatsiya, nusxa olish deb ataladi. Nasliy axborotning realizatsiya qilinishi ikkinchi bosqishi oqsil sintezini boshqaradigan uch xil RNK molekulalarini sintez qilinishidir.
Bujarayon transkripsiya (ko’chirib yozish) deyiladi. Genetik axborotni amalga oshishida uchinchi bosqich nuklein kislotalarda yozilgan axborotni oqsillar sintezida aminokislotalar tartibiga o’tkazishdir. Bu translyatsiya deb ataladi. Molekulyar biologiyaning “markaziy dogma”si prinsipiga binoan axborot oqsilga
DNK↔DNK↔RNK→Oqsil o’tar ekan ,uning orqaga qaytmasligi qayd qilinadi.
Ko’p asrlar davomida qorong’u bo’lib kelgan organizmning nasliy belgilarini avloddan avlodga o’tish muammosi DNK molekulasining ikki zanjirli tuzilishi va bu zanjirlarning bir-birga komplimentar ekanligi kashf etilgandan so’ng, tez sur’atlar bilan ishlanib qisqa vaqt ichida hal bo’ldi.
Uotson va Krik gepotezasiga binoan DNK qo’sh spiralining har bitta zanjiri komplimentar bola zajirlar replikatsiyasi uchun matritsa sifatida xizmat qiladi. Shuni eslatib o’tish kerakki, makromolekulalarni qaytadan aniq yaratilish va nasliy axborotni uzatish g’oyasi, birinchi bo’lib rus olimi N.K.Kalsov tomoni-dan ishlab chiqarilgan edi. 1927-yilda N.K.Kal’sov hujayralar ko’payishida xromosomalar (nasl molekulalari) matritsa sosida o’z-o’zidan ko’payadi degan gipotezani e’lon qildi. Lekin u yillarda, hali oqsillarning funksional ahamiyati haqida ma’lumot yetarli bo’lmagan, bu xususiyat DNKga emas, oqsil molekula-siga taalluqli deb faraz etilgan edi.
Shunday bo’lsa ham makro molekulalar avtokatalitik yo’l bilan yangidan paydo bo’lishi haqidagi fikrni o’zi shubhasiz bashoratdir.
|
| |