nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
j = j + 1 
j i 
i = i + 1 - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi tоshkеnt dаvlаt iqtisоdiyot...

74
sabab bo‗ladi.
Algoritm imkoniyatini, masalan «oldinga» va «orqaga» o‗tishlarni
navbatma navbat amalga oshirish bilan ko‗paytirish mumkin.
6.4. Qo‘shni elementlar juftliklarini izchil tartibga solinishi
Metodning g‗oyasi qo‗shni elementlarni izchillik bilan solishtirish va agar talab
qilinsa, ularning joylarini almashtirishdan iboratdir.
Masala. A(i); i = 1, …, N massivi berilgan. Uni qo„shni elementlar juftliklarini
kamayish bo„yicha tartibga solish metodi bo„yicha saralash.
Yechim. K hisoblagichi orqali bajarilgan joy almashtirishlarning
miqdorini
belgilaymiz. Algoritm kiritilgan tuzilmaning ikkita sikliga ega.
Tashqi siklda
o‗zgaruvchan K ning nolsiz miqdorini tekshirish amalga oshiriladi.
Ichki siklda i o‗zgaruvchisi bo‗yicha qo‗shni elementlar A(i) va A(i + 1)ning
izchil solishtirilishi tashkil qilinadi. Va agar A(i) > A(i + 1) bo‗lsa,
unda ularning
joylarini almashtiramiz va hisoblagichga 1 ni qo‗shamiz.
Ichki sikl tugagandan keyin joy almashtirishlarning soni izchillikda tekshiriladi.
Va agar K = 0 bo‗lsa, unda joy almashtirishlar bo‗lmagan
va massiv tartibga
solingan. Agar K <> 0 bo‗lsa, unda ichki sikl yana qaytariladi.
Ma`lumotlarni qo‗shni elementlar juftliklarini tartibga
solish metodi bilan
saralash algoritmining sxemasi 6.3-rasmda berilgan.
Bajarilgan joylarni almashtirish miqdorini hisoblagichidan
foydalanish ushbu
algoritmni oldingiga qaraganda samaraliroq qiladi.
-rasm. Asosiy diagonalda joylashgan elementlar bilan ishlash (lavha)

66
5.12-rasm. Asosiy diagonal yuqorisida joylashgan elementlar bilan ishlash
(lavha)
3. Asosiy diagonal pastida joylashgan elementlar bilan ishlash (5.13-rasm).
i = 1
j = i + 1
S = S + a
ij
j = j + 1
j N
i = i + 1
i N
68
Tayanch iboralar
takrorlanuvchi hisoblash jarayoni, sikl,
siklning tanasi, blok-chizma,
oddiy
takrorlanuvchi algoritm, murakkab takrorlanuvchi algoritm, boshqaruvchi qism,
vektor, element, massiv, kvadrat matritsa, asosiy diagonal, sikl, index.
Nazorat va muhokama uchun savollar
1. Takrorlanuvchi hisoblash jarayoni boshqa hisoblash jarayonlaridan nima bilan
farq qiladi?
2. Takrorlanuvchi hisoblash jarayonida qanday bloklardan foydalaniladi?
3. Sikl tanasi deb nima ataladi?
4. Aniq berilgan son asosida takrorlashlarning oddiy sikllarining blok-chizmalari
bu qanaqa sikllar?
5. Takrorlanishlar soni aniq bo‗lmagan sikllar nima bilan farqlanadi?
6. Ikki o‗lchovli massivlar qanday xususiyatlarga ega&
7. Kvadrat matritsa deganda siz nimani tushunasiz?
Tanlash operatori - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi tоshkеnt dаvlаt iqtisоdiyot universitеti

O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi tоshkеnt dаvlаt iqtisоdiyot universitеti
Algoritmlashtirish va dasturlash asoslari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi tоshkеnt dаvlаt iqtisоdiyot universitеti
|
Bajardi: 613-22 guruh talabasi

|
Bajardi: 613-22 guruh talabasi
|
bet | 1/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #245882 |
Bog'liq ALgoritmni loyihalash 2
Muhammad AL-Xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalar Universiteti
Farg’ona Filiali “Kompyuter injiniringi” fakulteti 613-22 guruh talabasi
Musayev Izzatilloning Algortimlarni Loyihalash fanidan tayyorlagan
2-Deadline
Bajardi:
|
613-22 guruh talabasi
|
Musayev Izzatillo
|
Qabul qildi:
|
AT kafedra o’qituvchisi
|
Abdullayeva M
|
Amaliy mashg‘ulot - 6
Mavzu: CHiziqli dasturlash masalasi uchun egizak masala, uning iqtisodiy tahlili, Ikkilanganlik sharti. CHiziqli dasturlash masalalarini yechishda yechishda simpleks usul algoritmi va dasturi.
Ishdan maqsad. CHiziqli dasturlash masalasi uchun egizak masala, uning iqtisodiy tahlili, Ikkilanganlik sharti. CHiziqli dasturlash masalalarini yechishda yechishda simpleks usul algoritmi va dasturi
Qo’yilgan masala. CHiziqli dasturlash masalasi uchun egizak masala, uning iqtisodiy tahlili, Ikkilanganlik sharti.
Ish tartibi:
Tajriba ishi nazariy ma’lumotlarini o‘rganish;
Berilgan topshiriqning algoritmini ishlab chiqish;
Natijalarni tekshirish;
Hisobotni tayyorlash va topshirish.
Nazari qism
CHiziqli dasturlash masalasining umumlashgan matematik modeli formasining yozilishi quyidagi ko‘rinishga ega.
Matematik modelning birinchi formulasi iqtisodiy ma’noda izlananayotgan miqdorlarga qo‘yiladigan cheklanishlarni ifodalaydi, ular resurslar miqdori, ma’lum talablarni qondirish zarurati, texnologiya sharoiti va boshqa iqtisodiy hamda texnikaviy faktorlardan kelib chiqadi. Ikkinchi shart - o‘zgaruvchilarning, yaьni izlanayotgan miqdorlarning manfiy bo‘lmaslik sharti bo‘lib hisoblanadi.
|
| |
Oddiy tanlov saralash metodi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi tоshkеnt dаvlаt iqtisоdiyot...

72
Ichki siklda j (ichki sikl parametri) 1 qadamga ega i + 1 dan N gacha o‗zgaradi.
Bu siklda massiv elemetlari orasidagi i + 1 dan boshlab N gacha eng kichik miqdor
A(j) tanlab olinadi. Shuning uchun ichki sikl boshlanishidan
oldin massivning eng
kichik elementining boshlang‗ich miqdori va uning nomeri beriladi.
Ichki sikl
tugagandan keyin i-element va topilgan eng kichik element joylarini almashtiradilar.
O‗sish bo‗yicha oddiy tanlov ma`lumotlarini saralash algoritmning sxemasi 6.1-
rasmda berilgan.
Bu algoritm o‗rtacha N(N – l) / 2 solishtirishlar va 3(N – 1) o‗zlashtirilishlarda
bajariladi.
Glossariy 
  

Akmeologiya

|
Glossariy
Akmeologiya
|
bet | 105/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipovaGlossariy
Akmeologiya – (akme – gullagan davr, oliy nuqta, yuqori cho‘qqi) – o‘qituvchi faoliyatida yuksak professionallikka ya’ni kasbiy yetuklikka erishish bilan izohlanadi.
Aksiologiya – ijtimoiy sub’yektlar yaratgan pedagogik qadriyatlar yig‘indisini ifodalab, insonni eng oliy qadriyat deb biladi va jamiyat rivojlanishining maqsadi deb hisoblaydi.
Adaptasiya – insonning ijtimoiy muhit bilan o‘zaro faol munosabatda bo‘lish va uning potensialini shaxsiy rivojlanish uchun ishlatish qobiliyati.
Abstinensiya – (lotincha abs – uning yo‘qligi, teneo birga bo‘lmoq, yo‘l tutmoq) – narkotik yoki alkogolni iste’mol qilishda birdan tanaffus bo‘lib qolganda narkotik ochlik deb ataluvchi ularning ta’sir qilmay qo‘ygan paytda yuzaga keladigan holati. Bunday ko‘rinishlari: bosh og‘rig‘i, og‘zi qurishi, taxikardiya, ko‘ngil ozishi. Kayfiyati buzilishi, uyqusizlik, qo‘rquv, xavotirlanish, o‘zini o‘ldirishga urinishlar hisoblanadi.
Anamnez – bola haqida ota-ona yoki bolani tarbiyalovchi boshqa shaxslardan shifokor, pedagog yoki psixolog tomonidan ma’lumot olish. Anamnez to‘planayotganda bolaning irsiyligi, boshidan kechirgan kaslliklari, nutqi, o‘yin faoliyatining rivojlanish xususiyatlari to‘g‘risida ma’lumotlar aniqlanadi.
Anomaliya – jismoniy yoki ruhiy rivojlanishning umumiy me’yorlaridan og‘ish.
Anomal bolalar – ruhiy va jismoniy rivojlanishida me’yordan og‘ishish bo‘lgan bolalar.
Alkogolizm – alkogolni suiste’mol qilishdir. Quyidagi turlarini ko‘rsatish qabul qilingan: maishiy ichkilikbozlik, surunkali ichkilikbozlik, alkogolizm psixozlari.
Bolaning ijtimoiylashuvi - uning ijtimoiy hayotga qo‘shilishi bo‘lib, shu jamiyatga xos bilimlar, qadriyatlar, me’yor va qoidalar, xulq-atvor namunalarini o‘zlashtirishdan iborat (M.A. Galaguzova).
|
| |
Metodning maqsadi - Axmamat jumayev, surayyo sharipova

|
Axmamat jumayev, surayyo sharipova
|
bet | 103/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipovaMetodning maqsadi: ushbu usul orqali talaba (yoki o‘quvchi)larga tarqatilgan qog‘ozlarda ko‘rsatilgan harakatlar ketma-ketligini avval yakka tartibda mustaqil ravishda belgilash, kichik guruhlarda o‘z fikrini boshqalarga o‘tkaza olish yoki o‘z fikrida qolish, boshqalar bilan hamfikr bo‘la olish kabi ko‘nikmalarni shaklantirishdan iborat.
Назорат учун саволлар.
1. Болалар ижтимоийлашувида, уларга ёрдам бериш жараёнида ижтимоий педагог олдида қандай муаммо турибди.
2. Ижтимоий педагог ўз амалий фаолиятида қандай методлардан фойдаланади.
3. Методдан ташқари, ижтимоий педагогикада “усул” ва “воситалар” тушунчалари қўлланилади. Уларга изоҳ беринг.
4. Иштимоий иш методларига изоҳ беринг.
5. Метод ва усул, восита тушунчалари, уларнинг қандай фарқлари бор.
6. Ижтимоий педагогик тренинг ўтказиш хусусиятлари нималардан иборат.
Asosiy va qo‘shimcha o‘quv adabiyotlar hamda axborot manbaalari
Asosiy adabiyotlar
1. Egamberdiyeva N.M. «Ijtimoiy pedagogika» - T.: Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2009 y.
2. Mavlonova R. va boshqalar “Ijtimoiy pedagogika” T.: Istiqlol, 2009 y.
3. Gologuzova M. A. Sosialьnaya pedagogika – M.: Vlados, 2000 g.
4. Istoriya sosialьnoy pedagogiki / Pod. red. M.A. Gologuzovoy – M.: Vlados, 2003 g.
5. Andreyeva G.M. “Sosialnaya psixologiya”. SP. Rech. 2002 g.
6. Berger P., Lukman T. Sosialnoye konsultirovaniye realnosti. M.: “MGU”, 1995 g.
Qo‘shimcha adabiyotlar
1. Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon demokratik O‘zbekiston davlatini
birgalikda barpo etamiz. Toshkent, “O‘zbekiston” NMIU, 2017. – 29 b.
2. Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash
yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. “O‘zbekiston” NMIU,
2017. – 47 b.
3. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan
birga quramiz. “O‘zbekiston” NMIU, 2017. – 485 b.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi
“O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar
strategiyasi to‘g‘risida” gi PF-4947-sonli Farmoni. O‘zbekiston
Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2017 y., 6-son, 70 modda.
5. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat- yengilmas kuch. Toshkent, “Ma’naviyat”,
2008. – 148 b.
6. Atayeva N. Va boshqalar. Umumiy pedagogika.-T.: 2015 y. 799 b.
7. Ishmuhamedov R. va boshqalar. Ta’limda innovasion texnologiyalar. .-T.:
2008 y. 180 b.
8. Podlasыy.I.P. Pedagogika. Uchebnik dlya vuzov. -M.: Vlados. 2005 g. 573 st.
|
| |
Tushunchaning nomi - Axmamat jumayev, surayyo sharipova

|
Axmamat jumayev, surayyo sharipova
|
bet | 102/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipova
4-Topshiriq. Ijtimoiy pedagogikada metoddan tashqari “usul” va “vositalar” tushunchalari qo‘llaniladi. Venn diagrammasi orqali “usul” va “vositalar” tushunchalarining o‘xshash hamda farqli tomonlarini ifodalang.
Venn Diagrammasi
Venn Diagrammasi ingliz faylasufi Djon Venna nomi bilan atalgan.
Metodning maqsadi: Bu metod grafik tasvir orqali o‘qitishning tashkil etish shakli bo‘lib, u ikkita o‘zaro kesishgan aylana tasviri orqali ifodalanadi. Mazkur metod turli tushunchalar, asoslar tasavvurlarning analiz va sintezini ikki aspekt orqali ko‘rib chiqish, ularning umumiy va farqli jihatlarini aniqlash, taqqoslash imkonini beradi.
5-Topshiriq. “Blis – so‘rov”savollariga javob bering.
O‘z kasbining xususiyatlarini o‘rganib chiqqan ijtimoiy pedagog oldida qanday muammo turibdi.
Bolalar ijtimoiylashuvida, ularning deviant xulq-atvorini oldini olishda, ularga yordam berish jarayonida ijtimoiy pedagogikada qanday metodlardan foydalanish o‘rinli.
Ijtimoiy pedagog o‘z amaliy faoliyatida qanday usul va vositalardan foydalanadi.
Kompyuterlashtirilgan o‘qitish texnologiyasini ta’rifini va mohiyatini aytib bering.
Axborot banki tushunchasini izohlab bering.
Ijtimoiy pedagogik faoliyat nimadan boshlanadi.
Muammoli o‘qitishda pedagog faoliyatini izohlab bering.
Ijtimoiy pedagogik va psixologik metodlarni izohlang.
Psixokorreksion metolarni sharhlang.
|
“Blis-so‘rov” metodi
Metodning tavsifi. Ushbu metod talaba (yoki o‘quvchi)larni harakatlar ketma-ketligini to‘g‘ri tashkil etishga, mantiqiy fikrlashga, o‘rganayotgan predmeti asosida xilma-xil fikrlar, ma’lumotlar ichidan kerakligini tanlab olishni, shu bilan bir qatorda, o‘zgalar fikrini hurmat qilish va ularga o‘z fikrini o‘tkaza olish hamda o‘z faoliyati, kunini rejalashtira olishni o‘rgatishga qaratilgan.
|
| |
Internet saytlari - Axmamat jumayev, surayyo sharipova

Ijtimoiylashuv jarayoni va omillari.
Ijtimoiy pedagogikaning tadqiqot ob’yekti.
Ijtimoiy pedagogika va ijtimoiy ish.
Ijtimoiy pedagogika fan va amaliy faoliyat sohasi sifatida.
Ijtimoiy pedagogikaning rivojlanish tarixi.
Ijtimoiylashuv ijtimoiy pedagogik jarayon.
Ijtimoiy pedagogikaning tamoyillari.
O‘zbekistonda ijtimoiy pedagogikaning rivojlanish tarixi.
“Avesto”da ilk ijtimoiy fikrlar.
O‘rta Osiyo qomusiy olimlarining ijtimoiy pedagogik g‘oyalari.
XIX – XX asr ma’rifatparvarlarining ijtimoiy pedagogik qarashlari.
Ijtimoiylashuv omillari va vositalari.
Ijtimoiylashuv mexanizmlari.
Ijtimoiylashuv agentlari.
Ijtimoiylashuvga ta’sir etuvchi omillar.
Shaxs ijtimoiylashuviga siyosiy, iqtisodiy, ekologik omillarning ta’siri.
Bolaning sosiumda rivojlanishi.
“Sosium (yaqin muhit)” tushunchasi.
Shaxsning ijtimoiy maqomi, ijtimoiy moslashuv tushunchalari.
Bolaning ijtimoiylashuvida oilaning o‘rni.
Bolaning ijtimoiylashuvida ta’lim-tarbiya muassasalarining o‘rni.
Bolaning ijtimoiylashuvida madaniyat, din, mahallaning o‘rni.
Milliy mentalitet va uning shaxs ijtimoiylashuvida tutgan o‘rni.
Ijtimoiy pedagogik tadqiqotlar.
Ilmiy tadqiqotlarning ijtimoiy mohiyati.
Ijtimoiy ilmiy tadqiqotlarning vazifalari.
Fan va ishlab chiqarishda fundamental tadqiqotlar.
Oila bilan olib boriladigan ijtimoiy-pedagogik faoliyat.
Oila turlari va ijtimoiy maqomi.
Oilaning funksiyalari va ijtimoiy vazifalari.
Nomaqbul oilalar bilan olib boriladigan ijtimoiy-pedagogik faoliyat.
O‘zbekistonda ko‘p bolali oilalarning mintaqaviy xususiyatlari.
Ijtimoiy pedagogning maktab yoshidagi bolalar bilan olib boradigan faoliyati.
Ijtimoiy pedagogning tarbiyasi og‘ir o‘smirlar bilan ish olib borish texnologiyasi.
Ota-ona qaromog‘ida bo‘lmagan bolalar bilan olib boriladigan ijtimoiy pedagogik faoliyat.
Ijtimoiy pedagogikada “me’yor” va “me’yordan og‘ish” tushunchalari.
O‘smirlik yoshida deviasiyaning yuzaga kelish shart-sharoitlari.
Deviasiya va uning turlari.
O‘smirlarda deviant xulq-atvorning kelib chiqish sabablari.
Deviant xulq-atvor ijtimoiy pedagogik muammo sifatida.
Giyohvandlik, narkomaniya, ichkilikbozlik-deviant xulqning namoyon-bo‘lish shakli sifatida.
Masala 1 - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi tоshkеnt dаvlаt iqtisоdiyot universitеti

91
Write('o‗zgaruvchilarni kiriting‗);
Read(k0,E,R,T);
K:= k0* exp(-E/R*T);
Write ('K=',K)
End.
Tayanch iboralar
Pascal
dasturlash tili, o‗zlashtirish operatorlari,
kiritish operatori, chiqarish
operatori,
boshqarish operatori,
o‗zgaruvchi.
Nazorat va muhokama uchun savollar
1. Paskal tilida qanday operatorlardan foydalanadi?
2. Paskal tilida o‗zlashtirish operatoridan qanday foydalanadi?
3. Paskal tilida qanday tartibda ma‘lumotlarni
kiritish operatoridan
foydalanadi?
4. Paskal tilida qanday tartibda ma‘lumotlarni chiqarish operatoridan
foydalanadi?
5. Nima uchun read o`qish protsedurasining parametrlari
sifatida sonlar va
ifodalar (masalan, k + 1) emas, faqat o`zgaruvchilar bo`lishi kerak ?
92
9-bob. TARMOQLANGAN HISOBLASH JARAYONLARNI DASTURLASH
9.1. Tarmoqlanuvchi hisoblash jarayonlarini dasturlash.
9.2. Shartsiz o‘tish operatori.
9.3. Shartli o‘tish operatori.
9.4. Tanlash operatori.
9.1. Tarmoqlanuvchi hisoblash jarayonlarini dasturlash
Ko‗pgina masalalarni yechishda ba'zi bir jarayonlar ma'lum shart yoki
shartlarning qo‗yilishiga nisbatan bajariladi. Bunday
jarayonlar tarmoqlanuvchi
jarayonlar deb yuritiladi.
Tarmoqlanuvchi hisoblash jarayonlari oddiy va murakkab bo‗lishi mumkin. Bu
esa jarayondagi tarmoqlar soniga bog‗liq. Ma'lum bir tarmoqlanuvchi jarayon
tarkibida yana tarmoqlanishlar bo‗lishi mumkin. Bunday tarmoqlanishlari bor bo‗lgan
hisoblash jarayonlari murakkab tarmoqlanuvchi hisoblash jarayonlari deb ataladi.
Paskal tilida tarmoqlanuvchi jarayonlarni dasturlash uchun shartsiz, shartli o‗tish
va tanlash operatorlaridan foydalaniladi.
Asosiy adabiyotlar - Axmamat jumayev, surayyo sharipova

|
Axmamat jumayev, surayyo sharipova
|
bet | 26/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipovaAsosiy adabiyotlar
1. Egamberdiyeva N.M. «Ijtimoiy pedagogika» - T.: Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2009 y.
2. Mavlonova R. va boshqalar “Ijtimoiy pedagogika” T.: Istiqlol, 2009 y.
3. Galoguzova M. A. Sosialьnaya pedagogika – M.: Vlados, 2000 g.
4. Istoriya sosialьnoy pedagogiki / Pod. red. M.A. Galoguzovoy – M.: Vlados, 2003 g.
5. Andreyeva G.M. “Sosialnaya psixologiya”. SP. Rech. 2002 g.
6. Berger P., Lukman T. Sosialnoye konsultirovaniye realnosti. M.: “MGU”, 1995 g.
Qo‘shimcha adabiyotlar
1. Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon demokratik O‘zbekiston davlatini
birgalikda barpo etamiz. Toshkent, “O‘zbekiston” NMIU, 2017. – 29 b.
2. Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash
yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. “O‘zbekiston” NMIU,
2017. – 47 b.
3. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan
birga quramiz. “O‘zbekiston” NMIU, 2017. – 485 b.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi
“O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar
strategiyasi to‘g‘risida” gi PF-4947-sonli Farmoni. O‘zbekiston
Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2017 y., 6-son, 70 modda.
5. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat- yengilmas kuch. Toshkent, “Ma’naviyat”,
2008. – 148 b.
6. Ibragimov X. Abdullayeva Sh. Istoriya pedagogiki i obrazovaniya. – T.: Fan
va texnologiya nashriyoti, 2008. – 224 b.
7. Ziyomuhamedov B. Pedagogik mahorat asoslari. –T.: TIB-KITOB. 2009 y.
8. Atayeva N. va boshqalar. Umumiy pedagogika.-T.: 2015 y. 799 b.
9. Ishmuhamedov R. va boshqalar. Ta’limda innovasion texnologiyalar. .-T.:
2008 y. 180 b.
10. Podlasыy.I.P. Pedagogika. Uchebnik dlya vuzov. -M.: Vlados. 2005 g. 573 st.
Internet saytlari
11. www.gov.uz – O‘zbekiston Respublikasi hukumat portali.
12. www.lex.uz – O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi.
|
| |
Ma'lumotlarni kiritish va chiqarish operatorlari

90
anglatadi (bunda sonning butun va kasr qismini ajratuvchi vergul (nuqta) ham
hisobga olinishi zarur).
Butun sonlarni chiqarishda kasr qismi formati ko‗rsatilmaydi.
Aytaylik, N=111 butun sonli qiymatni chiqarish kerak bo‗lsin. Chiqarish
operatori buning uchun quyidagi ko‗rinishda bo‗lishi mumkin:
WRITE ('N=', N:3)
Paskal tilida boshqa chiqarish operatorlari ham ishlatiladi.
2) Parametrlarsiz chiqarish operatori
WRITELN - displey ekranida yangi satrga o‗tishni ta'minlaydi.
3) WRITELN(al,a2,...,an);
- chiqarish operatori oldin al,a2,...,an larning qiymatlarini chiqaradi, so‗ng yangi
qatorga o‗tishni ta'minlaydi. Shunday qilib, bu ham quyidagi ikki operatorga
ekvivalent:
WRITE( al,a2,...,an); WRITELN;
Quyida oddiy masalalarni dasturlash namunalari ko‗rsatilgan.
-jadval - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi tоshkеnt dаvlаt iqtisоdiyot universitеti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi tоshkеnt dаvlаt iqtisоdiyot universitеtiBog'liq Algoritmlashtirish va dasturlash asoslari7.1-jadval
A
B
NOT A
NOT B
A AND B
A OR B
TRUE
TRUE
FALSE
FALSE
TRUE
FALSE
TRUE
FALSE
FALSE
FALSE
TRUE
TRUE
FALSE
TRUE
FALSE
TRUE
TRUE
FALSE
FALSE
FALSE
TRUE
TRUE
TRUE
FALSE
STRING [N] - qator. Bu erda N qatordagi simvollar soni (ko‗rsatilmagan
bo‗lsa, u 256 ga tenglashtiriladi). Bu turdagi ma'lumotlar bitga yoki bir necha belgilar
ketma-ketligidan tashkil topib, apostrof ichida beriladi.
Masalan: 'Informatika', 'STUDENT'.
7.5. Paskal algoritmik tilida ifodalar
Paskal algoritmik tilida arifmetik, mantiqiy va belgili ifodalar aniqlangan.
Arifmetik ifodalar o‗zgaruvchilar, o‗zgarmaslar, arifmetik amal belgilari qavs
va standart funksiyalardan tashkil topadi.
Arifmetik ifodada qatnashayotgan amallar ustivorligiga qarab bajariladi.
Amallar quyidagi ustivorlikka ega:
1. Qavs ichidagi amallar va standart funksiyalarni hisoblash.
2. Ko‗paytirish, bo‗lish, DIV, MOD amallari.
3. Qo‗shish va ayirish amallari.
Misollar: ln x2 +cos(x)- sin2 (x) +e3x ifoda berilgan.
Paskal tilida bu ifoda quyidagi ko‗rinishda yoziladi:
Ln (sqr(x))+ cos(x)- sqr(sin(x))+ exp(3*x)
Turbo Paskal algoritmik tilida 10n ko`rinishidagi sonlarni E+n, 10-n
ko`rinishidagi sonlarni esa E-n kabi tasvirlash mumkin. 10 ning musbat darajasini
ifodalashda «+» ishorasini tashlab ketish xam mumkin.
Masalan: 106 = E6; 3000 = 3E3.
7.6. Paskal tilida yozilgan dasturning tuzilishi
Paskalda yozilgan dastur quyidagi qismlardan iborat:
83
< belgilar bo‗limi >
< konstantalar bo‗limi >
< turlar bo‗limi >
< o‗zgaruvchilar bo‗limi >
< protsedura va funksiyalar bo‗limi >
< operatorlar bo‗limi >
|
| |
Ta’lim muassasalari vazifalari

Ta’lim muassasalari vazifalari
Bolalarni ma’naviy barkamol va jismonan sog‘lom bo‘lishlari uchun iqtisodiy va ijtimoiy muhitni yaratish;
-yoshlarimizni ma’naviy yangilanish va islohotlar jarayonining faol ishtirokchisiga aylantirish, ularning kuch va salohiyatlarini ijtimoiy hamkorlik va millatlararo totuvlik, diniy bag‘rikenglik kabi ezgu maqsadlarga hizmat qildirish;
-ta’lim muassasalarda yosh avlodning yoshiga mos ravishda milliy mafkuraviy g‘oyalarni deferension singdirishning dasturi asosida uzluksiz tarzda olib borish;
-o‘quvchi-yoshlar ongiga qayta ishlab chiqilgan, moderinizasiya qilingan o‘quv dastur, darsliklar, qo‘llanmadagi badiiy adabiyotladagi g‘oyalarni zamon talablari asosida singdirish;
-bolalarni kasb-hunarga yo‘naltirish ishlariga tizimli yondashishni tashkil etish (maktabgacha ta’lim, umumiy o‘rta ta’lim, o‘rta maxsus kasb-hunar ta’limi, oliy ta’lim);
-yoshlarni mustaqil fikrlashga o‘rgatish, istiqlol g‘oyalari va milliy mafkuraga sadoqat ruhida tarbiyalash;
-o‘quvchi-yoshlarning sport turlari bilan shug‘ullanishlariga yordam berish, ularning bo‘sh vaqtlarini to‘g‘ri tashkil etish;
-bolalarga ta’lim berishni ilg‘or pedagogik texnologiyalar, zamonaviy o‘quv-uslubiy dasturlar asosida tashkil etish, ta’lim-tarbiya jarayonlarini jahon andozalariga mos ravishda boshqarish;
-o‘quvchilarning imkoniyatlari va qiziqishlari tahlilidan, iqtisodiy va ijtimoiy muhitdan kelib chiqib, ularni turli sohalar bo‘yicha kasb-hunarga yo‘naltirish va ta’limda tabaqalashtirilgan yondashuvni joriy etish;
-tarbiyasi og‘ir, qarovchisiz qolgan bolalarning ota-onalari bilan ishlash, oilalarga pedagogik yordam berish;
Mazkur kurs bevosita pedagogika va psixologiya fakultetlarining o‘quv rejalariga kiritilgan. Sosiologiya fani pedagogika uchun qimmatli baza yoki material tayyorlab bera oladi. Ammo pedagoglar uchun o‘sha jamiyatdagi hodisa, jarayonlar va munosabatlarning inson ongiga, insonlarning ma’naviy hayotiga, odob-axloq me’yorlariga bo‘lgan ta’siri muhimroqdir. Shuning uchun ham uni ijtimoiy hayot pedagogikasi, jamiyat va jamoa tarbiyasi, kundalik hayot tarbiyasi desak mubolag‘a bo‘lmaydi.
Fan faoliyatning bir sohasi sifatida yangi ob’yektiv bilim va ko‘nikmalarni yaratadi. Insonning rivojlanishi juda qiyin va murakkab jarayon hisoblanadi. Rivojlanish har qanday tirik organizmga, shu jumladan insonga ham xosdir. Rivojlanish tashqi va ichki faktorlar ta’siri ostida bo‘ladi.
Tashqi faktorlarga: Insonni o‘rab turgan tabiiy va ijtimoiy muhit, bolalarda ma’lum shaxsiy jihatlarni shakllashtirishga qaratilgan maqsadli yo‘naltirilgan faoliyat kiradi.
Ichki faktorlarga: biologik faktorlar kiradi. Insonning rivojlanishiga ta’sir qiladigan faktorlar boshqariladigan va boshqarilmaydigan bo‘ladi. Bolaning rivojlanishi jarayonida turli faoliyatlarga duch keladi: o‘yin, o‘qish, mehnat, sport va boshqalar, turli kishilar bilan muloqotda bo‘ladi: ota-onasi, aka-ukasi, qarindoshlari, do‘stlari va boshqalar bilan.
Turli faoliyatlarda turli insonlar bilan muloqotga kirishish natijasida bolada ijtimoiy ko‘nikmalar hosil bo‘la boshlaydi. Bolaning normal rivojlanishi uchun muloqotning ahamiyati juda kattadir.
|
Motivasion soha milliy umumiylikning sabablari va g‘oyalarining o‘ziga xosligini tavsiflaydi. 

Intellektual bilish

|
Motivasion soha milliy umumiylikning sabablari va g‘oyalarining o‘ziga xosligini tavsiflaydi.
Intellektual bilish
|
bet | 33/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipovaMotivasion soha milliy umumiylikning sabablari va g‘oyalarining o‘ziga xosligini tavsiflaydi.
Intellektual bilish sohasi esa millat tafakkuri bilan bog‘liq dunyokarashning o‘ziga xosligini xarakterlaydi. Bu jihat ulardagi aqliy xislatlar bilan ifodalanadi.
Kommunikativ xulq - atvor sohasi esa har bir xalqning o‘rnatilib bo‘lingan o‘zaro munosabatlarining me’yorlari, o‘z axloq stereotiplari, o‘z rahbarlik shakllari mavjudligidan dalolat beradi.
Xalqda shunday gipoteza mavjudki, unga asosan har bir xalq nerv tizimi va aqlining tug‘ma xususiyatlarining faoliyat yuritishidagi o‘z xususiyatlariga ega. Bu esa milliy xarakterning emosional-irodaviy sohalarining o‘ziga xosligini keltirib chiqaradi.
Milliy psixologik xususiyatlar ko‘nikma va stereotiplar mexanizmlari orqali namoyon bo‘ladi. Ko‘rsatmalar insonning muayyan shaklda u yoki bu hodisani qabul qilishidir, ya’ni ko‘rsatma muayyan faoliyat yuritishga tayyorlik, biror-bir milliy jamoa vakili o‘z etnik sharoitlaridan kelib chiqib milliy mentaliteti, shaxsning ijtimoiylashuvi jarayonida milliy axloqiy me’yorlar va qadriyatlar, shaxsiy va ijtimoiy rivojlanish yo‘nalishlarini aniqlash va mustahkamlash, atrof-muhitdagi odamlarga baho berish, o‘z millati nuqtai nazariga mos kelmaydigan g‘oyalarni qoralash vazifasini bajaradi.
3-мавзу. Боланинг социумда ривожланиши
(Семинар машғулоти ишланмаси)
Reja:
1. Bolaning ilk ijtimoiylashuv davri.
2. Sosium (yaqin muhit) tushunchasi.
3. Ijtimoiy maqom, ijtimoiy moslashuv tushunchalari.
4. Bolaning ijtimoiylashuvida oila, ta’lim-tarbiya muassasalarining o‘rni.
5. Bolaning ijtimoiylashuvida madaniyat, din, mahallaning o‘rni.
6. Milliy mentalitet va uning ijtimoiylashuvda tutgan o‘rni.
AMALIY MASHGʻULOT UChUN TOPSHIRIQLAR:
1–topshiriq. “Videotopishmoq” metodi orqali bolaning sosiumda (yaqin muhit) da rivojlanishini izohlab bering?
So‘nggi yillarda pedagogik faoliyatda turli axborot-kommunikasiya vositalari (kompyuter, monitor doska, proyektor, multimedia materiallari, televideniye, radio, nusxa ko‘chiruvchi qurilma, slayd, video va audiomagnitofonlar) yordamida ta’lim jarayoni tashkil etilishiga alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘qituvchilar oldida ta’lim jarayonida turli axborot vositalaridan o‘rinli va maqsadga muvofiq foydalanish vazifasi turibdi. Videotopishmoq metodidan foydalanishda quyidagi harakatlar amalga oshiriladi:
o‘quvchi-talabalarga o‘rganilayotgan mavzu mohiyatini tasviriy yoritishga yordam beruvchi izohlarsiz bir nechta video lavha namoyish etiladi;
o‘quvchi-talabalar har bir lavhada qanday jarayon aks ettirilganligini izohlaydilar;
jarayonlarning mohiyatini daftarlariga qayd etadilar;
o‘qituvchi tomonidan berilgan savollarga javob qaytaradilar.
|
| |
sozlash parametirlarini hisoblash

sozlash parametirlarini hisoblash
Qo„llaniladigan ta‟lim texnologiyalari: muammoli ta’lim,munozara, Klaster, Insert jadvali,
o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q4, Q7, Q11
14. Kengaytirilgan AFX orqali PI- va PD- rostlagichli sistemalarni
sozlash parametirlarini hisoblash
Qo„llaniladigan
ta‟lim
texnologiyalari:
Kichik
guruhlarda
ishlash,
Bahs-
munozara,Klaster,
Insert jadvali, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q4, Q7, Q10
15. Kengaytirilgan AFX orqali PID- rostlagichli sistemalarni sozlash
parametirlarini hisoblash
Qo„llaniladigan ta‟lim texnologiyalari: muammoli ta’lim,munozara, Klaster, Insert jadvali,
o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q4, Q7, Q11
16. Yopiq ABSning ACHX maksimumi kattaligiga ko„ra turg„unlik
zaxirasini baxolash orkali rostlagichlar sozlanishini hisobi
Qo„llaniladigan ta‟lim texnologiyalari: muammoli ta’lim, bahs-munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q4, Q7, Q10, Q11
17. Bir konturli avtomatik rostlash sistemalarda rostlagichlarni tanlash.
Qo„llaniladigan ta‟lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Bahs-munozara,
o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q4, Q7
18. Bir konturli avtomatik rostlash sistemalarda rostlagichlarni
kengaytirilgan chastotaviy xarakteristika usulida hisoblash.
Qo„llaniladigan ta‟lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Bahs-munozara,
o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q6, Q7, Q11
19. Bir konturli avtomatik rostlash sistemalarda rostlagichlarni
|
Bolaning ijtimoiylashuvida oila, ta’lim – tarbiya muassasalari, madaniyat, din, mahallaning o‘rni

|
Bolaning ijtimoiylashuvida oila, ta’lim – tarbiya muassasalari, madaniyat, din, mahallaning o‘rni
|
bet | 29/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipova3.3. Bolaning ijtimoiylashuvida oila, ta’lim – tarbiya muassasalari, madaniyat, din, mahallaning o‘rni
Oila-ijtimoiylashishning yetakchi instituti, bu orqali bola asosiy ijtimoiy bilimni egallaydi, ahloqiy mohirlik va ko‘nikmani oladi, ma’lum baho va eng yuksak maqsad qilishni o‘zlashtiradi, hayotida nima kerak bo‘lsa shu jamiyatdan oladi.
Ta’lim-ta’lim orqali bola bu jamiyatga hukmronlik qilayotganlarni baholay oladi. Ta’limda bilim olish jarayonida, u nafaqat rivojlanadi, balki jamiyatdagi hayotga moslashadi.
Madaniyat-bu shunday ijtimoiy institutki, insoniyat o‘zi uchun yaratilgan moddiy va ma’naviy boyliklarni tanlaydigan maskan. Bolaga uning shakllanish jarayonida adabiyot, musiqa, rasm, ommaviy axborot vositalari va boshqalarning ta’siri tegadi.
Din-ijtimoiy institut sifatida murakkab ijtimoiy ko‘rinishga ega. Bir butunicha tizimda alohida tasavvur, sezgi, ibodat harakatlari, tashkilotlar va sig‘inuvchilarning turli xil birlashmalari mavjud. Doimiy axloqiy qadriyatlar, islom, xristian (yaqinlarga sevgi va g‘amxo‘rlik, halollik, chidamlilik, yaxshilik, mehr-muruvvatlilik va b) diniy bayram va an’analar, diniy musiqa va boshqalar bolaning jamiyatdagi axloqiy me’yorlari ta’sir etishi mumkin.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2012 yil 19 iyundagi “Barkamol avlodni tarbiyalashda Oila instituti va fuqarolarning o‘zini-o‘zi boshqarish organlarining ta’lim muassasalari bilan o‘zaro hamkorligini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 175-sonli qarori qabul qilindi. Ushbu qarorga asosan “Barkamol avlodni tarbiyalashda oila, mahalla, ta’lim muassasalari hamkorligi konsepsiyasi” ishlab chiqildi.
“Barkamol avlodni tarbiyalashda oila, mahalla, ta’lim muassasalari hamkorligi” konsepsiyasini amalga oshirish jarayonida oilaning vazifalari:
oilada sog‘lom muhitni yaratish, milliy ruh va turmush tarzini hisobga olish, farzandlarning ota-onaga, Vatanga muhabbat tuyg‘usini shakllantirish, o‘zaro g‘amxo‘r bo‘lishni ta’minlash;
oilada huquqiy tarbiyani yaxshilash, oila a’zolarining o‘z huquq va burchlarini anglab yetishlarini va ularga rioya qilishlarini ta’minlash;
farzandlarga chuqur dunyoviy bilim asoslarini berish, ma’rifatli va ma’naviyati yuksak kishilar bo‘lib yetishishlarini ta’minlash;
bozor munosabatlariga mos bo‘lgan kasb-hunar o‘rgatish, iqtisodiy tushunchalarni ular ongiga singdirish;
bolalarning ma’naviy barkamol va jismoniy sog‘lom bo‘lishlari uchun ma’naviy va ijtimoiy muhitni yaratish;
ularni mustaqil fikrlashga o‘rgatish, istiqlol g‘oyalari va milliy mafkuraga sadoqat ruhida tarbiyalash;
|
| |
so„nmas tebranishlar usulida hisoblash

so„nmas tebranishlar usulida hisoblash.
Qo„llaniladigan ta‟lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim, kichik
guruhlarda ishlash,bahs- munozara, rolli o‘yinlar, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q7, Q11
20. Raqamli rostlagichlarni hisoblash
Qo„llaniladigan ta‟lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim, kichik guruhlarda
ishlash,bahs- munozara, rolli o‘yinlar, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q6, Q7, Q11
21. Kombinirlashgan ARSlarda kompensatorni hisoblash
18
Qo„llaniladigan ta‟lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Kichik guruhlarda
ishlash, Bahs-munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q7, Q10
22. Kombinirlashgan ARSlarda asosiy rostlagichni hisoblash
Qo„llaniladigan ta‟lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Kichik guruhlarda
ishlash, Bahs-munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q6, Q7, Q11
23. Kaskadli ARSlarda yordamchi rostlagichni hisoblash
Qo„llaniladigan ta‟lim texnologiyalari : dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim, kichik guruhlarda
ishlash,bahs- munozara, rolli o‘yinlar, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q6, Q7, Q11
24. Kaskadli ARSlarda asosiy rostlagichni hisoblash
Qo„llaniladigan ta‟lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Kichik guruhlarda
ishlash, Bahs-munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q7, Q10
25. Ko„p bog„liqli ARSlarida rostlagichlarni xisoblash. Ko„p boglikli ARSlarida raqamli
rostlagichlarni xisoblash
Qo„llaniladigan ta‟lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Kichik guruhlarda
ishlash, Bahs-munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
|
Xavfsizlik!
     
226 - Cover ict stb indd

227
Glossariy
Glossariy
Abstraksiya
ing
Abstraction
keraksiz qismlarni olib tashlash orqali muammoni
soddalashtirish.
Akademik halollik
ing
Academic honesty
ma’lumot manbasini ko‘rsatish. Ya’nio‘quv
jarayoniga taalluqli biror-bir topshiriqni bajarishda
foydalanilgan ma’lumotlar manbasini ko‘rsatish,
o‘zgalar aqliy mehnatini qadrlashdir.
Imkoniyati cheklanganlar uchun
ing
Accessibility
kompyuter yoki kompyuter qurilmasidan jismonan
yoki aqliy imkoniyati cheklangan insonlarning
iloji boricha to‘liq foydalanishlarini yo‘lga qo‘yish
tushuniladi. “Accessibility” jumlasi asosan
ixtisoslashtirilgan tashqi (jismoniy) qurilmalar yoki
dasturiy imkoniyatlarni o‘z ichiga olgan vositalarga
nisbatan qo‘llaniladi.
Xatosiz, bexato
ing
Accurate
barcha tafsilotlar jihatidan to‘g‘ri. Masalan, xatosiz
ma’lumot yolg‘onlardan nari, aniq va puxta bo‘ladi.
Manzil satri
ing
Address bar
veb-brauzer oynasining yuqori qismidagi matn
maydonidir, u joriy veb-sahifaning URL manzilini
aks ettiradi. URL yoki veb-manzil joriy sahifaning
manzilini aks ettiradi va yangi veb-sahifaga
o‘tganda o‘zgaradi.
Manzil daftarchasi - Cover ict stb indd

|
Cover ict stb indd Pdf ko'rish
|
bet | 126/148 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 8,09 Mb. | | #125381 |
Bog'liq 6-sinfManzil daftarchasi
ing
Address book
kontaktlarni saqlash uchun ma’lumotlar bazasi.
Kontakt, bir kishi yoki tashkilot uchun, bu–nom,
ism, familiya, telefon raqami, email manzili,
jismoniy manzili, vebsayt va boshqa ma’lumotlarni
o‘z ichiga oluvchi yozuv.
Algoritm
ing
Algorithm
ma’lum bir masalani yechish yoki hisoblash uchun
kompyuter tomonidan amalga oshiriladigan aniq
belgilangan ko‘rsatmalarning cheklangan ketma-
ketligi. Algoritmlar har doim bir xil
hisob-kitoblarni amalga oshirish, ma’lumotlarni
qayta ishlash va boshqa vazifalarni bajarish uchun
texnik xususiyatlar sifatida ishlatiladi.
AND
ing
AND
mantiqiy funksiya yoki operatsiyaga boshqa
mantiqiy funksiya va operatsiya yoki o‘zgaruvchini
qo‘shish uchun foydalaniladigan qo‘shimcha-
modifikator.
Misol uchun, ma’lumotlar bazasi bilan ishlashda
AND funksiyasi undan oldin va undan keyin
keladigan ma’lumotlarni qidiradi.
Animatsion ob’yekt
ing
Animated object
paydo bo‘lish, yo‘qolish, qo‘zg‘alish effekti
qo‘llanilgan grafik obyekt. Obyekt shuningdek,
shaklini o‘zgartirishi ham mumkin. Misol,
taqdimotlar bilan ishlash dasturida matnga,
tasvirga, shaklga, jadvalga. SmartArt va boshqa
obyektlariga animatsiya effektlarini qo‘llash
mumkin.
Talluqli, qo‘llash mumkin
ing
Applicable
ma’lum holatlarda foydalanish mumkin.
Dastur
ing
Application
yoki kompyuter dasturi, kompyuterda ishlaydigan
dastur. Veb-brauzer, elektron pochta kliyenti, matn
bilan ishlash dasturi, o‘yinlar va utilitlar — barchasi
dasturlardir.
O‘zbek tilida ba’zida “ilova” deb nomlanadi,
biroq bu “Application” so‘zining rus tili orqali
(Приложение) tarjimasining noto‘g‘ri ma’nosidir.
Aslida “Application”—“Apply” (qo‘llamoq,
amallamoq) so‘zidan kelib chiqadi, rus tilida
ham “Приложение” so‘zining boshqa ma’nosi
“Применение”—“qo‘llamoq”. O‘zbek tilidagi “ilova”
so‘zi esa noto‘g‘ri ma’nodan tarjima qilingan va
undan foydalanmaslik maqsadga muvofiq.
|
| |
Shokolad do‘koni - Cover ict stb indd

80
Yakuniy loyiha – Maktabda sayohat vaqti!
Bu moduldagi koʻnikmalardan oʻrgangan barcha bilimlaringizdan foydalanib,
yakuniy loyihangizni boshlashingiz mumkin.
Maktabingiz sizni Texno kompyuter muzeyiga sayohatga olib bormoqchi.
Oʻqituvchingiz sizdan sayohatning jami xarajatini va har bir oʻquvchi qancha pul
toʻlov qilishi kerakligini elektron jadvallar asosida aniqlashingizni xohlamoqda.
Safarda murabbiydan foydalanish uchun 500 so‘m toʻlanadi.
Muzeyga kirish har bir oʻquvchi uchun 5 so‘m va ekskursiya uchun har bir oʻquvchi
yana 1 so‘mdan berishi kerak.
Tushlik har bir oʻquvchi uchun 2 so‘m.
Safarda zarur boʻladigan qoʻshimcha xodim uchun toʻlov 200 so‘m.
1-mashg‘ulot
Yangi elektron jadval yarating. Unga munosib nom tanlang. Masalan
maktab sayohati.
Jadvalda berilgan kataklarga yorliqlarni yozing.
Daftaringizda quyidagi savollarga javob yozing. Darsligingizga yozmang

78
1-mashg‘ulot
Jadvaldagi A1 dan A5 gacha kataklarga raqamlarni yozing.
B1 katagiga “Oʻrtacha”
yorliqni yozing
C1
katagiga esa, ushbu formulani yozing: =AVERAGE(A1:A5).
2-mashg‘ulot
B2 katakka “Maksimum” yorliqni yozing
C2 katagiga esa, ushbu formulani yozing: =MAX(A1:A5).
3-mashg‘ulot
B3 katakka “Minimum” yorliqni yozing
C3 katagiga esa, ushbu formulani yozing: =MIN(A1:A5).
Masala 2
Elektron jadval koʻrinishini
shrift turi, oʻlchami va kataklar
rangini almashtirish
orqali oʻzgartirish mumkin.
Bulardan faqat bir nechta joylarda foydalanish muhimdir.
Har bir katakni turli
rangga bo‘yashni boshlamang. Chunki bu elektron jadvalingizni juda murakkab
qilib yuboradi.
Maqola
ing 
Article - Cover ict stb indd

228
Biriktirilgan fayl
ing
Attachment
elektron pochta xabariga biriktirib jo‘natilgan fayl.
Muallifni qo‘shib/kiritib qo‘yish
ing
Attribution
boshqalarga tegishli bo‘lgan materialdan
yoki fikrdan
foydalanilganda, uning muallifiga
havola qo‘yish —
muallif ismi-sharifi yoki
material olingan manba nomini,
veb-manzilini
yozib qo‘yish.
Auditoriya
ing
Audience
ma’lum kontent foydalanuvchilari.
AutoSum
ing
AutoSum
elektron jadvalda yig‘indini avtomatik hisoblash
funksiyasi, u kataklar qatori
yoki ustuni qiymatlarini
qoʻshib, tegishli katakda ularning jami qiymatini aks
ettiradi.
AVERAGE
ing
AVERAGE
tanlangan qator
yoki ustunlar diapazonidagi
qiymatlarning o‘rtachasini hisoblovchi funksiya.
Yashirilgan nusxa (Bcc)
ing
Blind carbon copy
elektron pochta orqali jo‘natilayotgan
xabar
nusxasini asosiy qabul qiluvchiga no‘malum
ravishda jo‘natish uchun “Bcc” maydoniga boshqa
qabul qiluvchining e-mail manzilini kiritib jo‘natish
mumkin.
Qalin shrift
ing
Bold
matn shriftining qalin/yo‘g‘on ko‘rinishga keltirish —
matnni ajratib ko‘rsatish uchun ishlatiladi.
Bookmark [bukmark]
ing
Bookmark
ma’lum
veb-saytga, hujjatga,
elektron kitobga
“xatcho‘p” qo‘yib ketish, sahifani keyin ko‘rib
chiqish yoki o‘qish uchun belgilab saqlab qo‘yish.
Bookmarklar odatda veb-brauzerlarda yulduzcha
shakli bilan aks ettiriladi.
Fayl: hujjat. 
Masalan, 
kompyuterda 
saqlanuvchi 
maʼlumotlar 
bazasi.
Kalit soʻz

86
1.2-mashgʻulot
Maʼlumotlar bazasi bir yoki bir nechta jadvallardan tashkil topadi.
Har bir
jadval bir mazmundagi maʼlumotni saqlaydi. Masalan, shifoxonada bemorlar
haqida jadval, shifokorlar haqida jadval, qabul
vaqtlari haqida va shu kabi
jadvallar bor.
Har bir jadval
maydonlarga tartiblangan koʻplab axborot qismlaridan
tashkil topgan. Masalan, bemorlar haqidagi
jadvalda ularning ismi, sharifi,
tavallud sanasi va shu kabi ma’lumotlar saqlanishi mumkin. Bularning har biri
maydonlardir.
Jadval maʼlumot bilan toʻldirilganida, maʼlumotning har bir
qatori bir predmet,
obyekt yoki shaxs haqida boʻladi. Bemorlar haqidagi
jadvalda har bir qator bir
bemor haqida bo‘ladi. Bu
yozuv deb ataladi.
Maʼlumotlar bazasi koʻplab shakllarda boʻladi va foydalanishingiz uchun
turli dasturiy taʼminotlar mavjud. Microsoft Access maʼlumotlar bazasi
bilan ishlovchi dasturlardan biri. Siz ushbu modul davomida maʼlumotlar
bazasiga maʼlumot kiritish va tegishli axborotlarni
qidirishda Microsoft Access
dasturidan foydalanasiz.
Bemorning
identifikatori Ismi
Familiyasi
Tug'ilgan
sanasi
Palata raqami
12ABS
Ilhom
Obidov
01/02/1975 2a
55KKl
Sanjar
Ikromov
16/03/1968 5b
19HH1
Sevara
Qurbonova
02/02/1982 3a
77EJ9
Diyora
Saidova
08/12/1983 2a
Bu BEMORLAR deb nomlangan
jadval. Bu jadval kasalxonadagi
bemorlar haqidagi ma’lumotlarni
saqlaydi.
Har
bir qator yozuv deb
ataladi. Har bir yozuv bitta
bemorga taaluqli barcha
maydonlardan iborat.
Jadvaldagi har bir ustun maydondan tashkil topgan.
Unda har bir yozuv haqida bitta ma’lumot mavjud.
Masalan,
Bemorning identifikatori bu bitta maydon
hisoblanadi.
Jadvaldagi beshta maydon nomini yozing. Iltimos, javoblaringizni daftaringizga
yozing. Darsligingizga yozmang.
Maslahat
Yakuniy loyiha – Asalarilar haqida hamma narsa

225
8
Multimedia hujjatiga qayta ishlov berish
Endi asalarilar haqida
multimediali taqdimot yaratmoqchisiz. Auditoriyangiz
kattalardan iborat boʻladi. Taqdimotni rasmiy koʻrinishga keltirish orqali yaxshi
taassurot qoldirishingiz mumkin.
Yordam uchun “Bees.docx” nomli fayldan foydalaning.
1-mashg‘ulot
Taqdimotni yaratishda oʻqituvchi bergan matndan foydalaning. Shuningdek,
asalarilar haqida oʻzingiz kiritishni xohlaydigan boshqa maʼlumotlarni qidirish
uchun internetdan ham foydalanishingiz mumkin.
2-mashg‘ulot
Taqdimotga kiritgani munosib tasvirlarni tanlash uchun internetdan foydalaning.
3-mashg‘ulot
Taqdimotga ovoz qoʻshing. Taqdimotga qoʻshish uchun asalarilar haqida 20
soniyali kirish qismini yozishingiz mumkin. Buning imkoni boʻlmasa, oʻqituvchi
sizga qoʻshish uchun ovoz taqdim qiladi.
4-mashg‘ulot
Taqdimot boʻylab ketma-ket oʻtish uchun “Harakat” tugmalarini qoʻshing.
5-mashg‘ulot
Taqdimotni yaratayotganda auditoriyangiz yoshlar ekani haqida oʻylashingiz kerak.
Sifatli dizayn haqidagi koʻrsatmalarga amal qilish kerak.
6-mashg‘ulot
Taqdimot yakunida oʻzingiz har qanday tasvir va yozuvlarni olgan barcha veb-
saytlar roʻyxati aks etgan slaydni qoʻshing.
Bu iqtibos keltirish deb nomlanadi va oʻzingiz yaratmagan har qanday yozuv yoki
tasvirlar uchun shu ishni bajarishingiz lozim. Bu boshqa biror kishining ishidan
plagiat sifatida foydalanmasligingiz uchun kerak.
7-mashg‘ulot
Sherigingizdan taqdimotingizni sinab koʻrishni soʻrang.
Internetdan
qidiruv uchun
foydalanganingiz-
da faqat oʻzingiz
ishonishingiz
mumkin boʻlgan
tegishli veb-
saytlardan
foydalaning.
22-guruh talabasi Mamatova Shaxrizodaning

|
22-guruh talabasi Mamatova Shaxrizodaning
|
Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 3,43 Mb. | | #128264 |
Bog'liq wI5I0WZeiYbUzs4aHW EZ5Af00C0A3B
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalar universiteti Qarshi filiali Telekomunikatsiya texnologiyalari fakulteti II-kurs TT -12-
_22-guruh talabasi Mamatova Shaxrizodaning“ Elektronika va sxemalar 1” fanidan tayyorlagan
10-LABARATORIYA ISHI
Bajardi: Mamatova.Sh
Qabul qildi: BO’RIYEV.S
QARSHI 2023
|
| |
Cover ict stb indd - bet 45

84
Ma’lumotlar
bazasiga qayta ishlov berish
Bu modulda
kimsasiz orolda yashovchi, kashf
etilgan xayoliy mavjudotlar
haqidagi yakuniy loyiha ustida ishlashingizda yordam beruvchi koʻnikmalaringizni
rivojlantirasiz! Ushbu loyihada xayoliy mavjudotlar haqidagi maʼlumotlar bazasidan
foydalanasiz. Yangi xayoliy mavjudotlarni
kiritasiz
va bu mavjudotlar haqidagi
axborotlarni topishda qidiruv shartlaridan
foydalanasiz.
Shuningdek, quyidagilarni bilib olasiz:
Katak
Yorliq - Cover ict stb indd

81
3
Elektron jadvalga
qayta ishlov berish
2-mashg‘ulot
Jadvalda berilgan kataklarga yorliqlarni yozing.
Katak
Yorliq
D1
Har bir oʻquvchi
uchun xarajat
D2
Predmet
E2
Narxi
D3
Muzeyga
kirish
D4
Ekskursiya
D5
Tushlik
D6
Murabbiy
D7
Xodimlar
E3 katagiga har bir oʻquvchi uchun muzeyga kirish xarajatini yozing.
E4 katagiga har bir oʻquvchi uchun ekskursiya xarajatini yozing.
E5 katagiga har bir oʻquvchi uchun tushlik xarajatini yozing.
3-mashg‘ulot
Murabbiy va xodimlar xarajatlari barcha oʻquvchilar orasida teng taqsimlanadi. Har
bir qiymat oʻquvchilar soniga boʻlinadi.
G1 katagiga “Oʻquvchilar soni” deb yozing.
H1
katagiga esa, 20 raqamini yozing.
Bu 20 ta oʻquvchini bildiradi.
E6 katagiga Avtobusni (B3) oʻquvchilar soniga (H1) boʻlish uchun formula yozing.
E7 katagiga ustozlar xarajatini (B4) oʻquvchilar soniga (H1) boʻlish
uchun formula
yozing.
4-mashg‘ulot
A9 katagiga “Bitta oʻquvchining xarajati” yorligʻini yozing.
B9 katagiga har bir oʻquvchi uchun barcha xarajatlarni (E3, E4, E5, E6 va E7) bir-
biriga qoʻshuvchi formula yozing.
Boʻlish
belgisi
ushbudir:
/
.
Maslahat
Bu
kataklar
yonma-yon
joylashgan.
Shuning
uchun SUM
funksiyasidan
foydalanish
mumkin.
Maslahat
Maydon: 
axborotning bir 
qismi. Masalan, 
yosh.
Qator

88
Har bir superqahramonning tavallud sanasi va boʻyi (sm) bor.
Har bir superqahramon kiyimining asosiy rangi
bor va ular yashaydigan
mamlakat mavjud.
Ayrim superqahramonlar yana bir maxsus qobiliyatga ega.
Maʼlumotlar bazasida superqahramonlar haqidagi bu barcha maʼlumotlar
saqlanishi kerak.
Superqahramonlarni tavsiflovchi maʼlumotlarni saqlashda foydalanish mumkin
boʻlgan maydonlar roʻyxatini yozing. Iltimos, javoblaringizni
daftaringizga
yozing. Darsligingizga yozmang.
Neftni birlamchi qayta ishlash jarayonini avtomatik rostlash sistemalari quyidagilardan iborat

|
Neftni birlamchi qayta ishlash jarayonini avtomatik rostlash sistemalari quyidagilardan iborat
|
bet | 62/71 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 5,68 Mb. | | #260470 |
Bog'liq 0 2023 TJA Ma\'ruzalar matniNeftni birlamchi qayta ishlash jarayonini avtomatik rostlash sistemalari quyidagilardan iborat. 1 kolonnaning yuqori va past qismlarida harorat doimiy ushlab turiladi. Buning uchun bog‘langan rostlash sxemasi qo‘llaniladi. Shuningdek 1 kolonnaning yuqori qismidagi bosim; 3 suvli kondensatordan so‘ng kondensatning harorati; 7 pechga berilayotgan suyuqlik sarflari stabillashtiriladi. 4 sig‘imdagi kondensat sathi uning bir qismini 19 sig‘imga olish orqali rostlanadi. 4 sig‘imning quyi qismida yig‘ilib qoladigan suvni tushirib yuborish uchun sath rostlagichidan foydalaniladi. 1 kolonnaning quyi qismidagi suyuqlik sathini 9 pechdan kelayotgan suyuqlik sarfi orqali stabillashtiriladi. 1 kolonnadagi kabi 14 kolonnada ham
kolonnaning yuqori qismidagi bosim va harorat; 16 suvli kondensatordan so‘ng kondensatning harorati; kolonna quyi qismidagi sath, 10 sig‘imdagi sath stabillashtiriladi. 14 kolonnaning YuSP va PSP doirasidagi harorat purkaluvchi suyuqlik sarfini o‘zgartirish orqali stabillashtiriladi. 14 kolonnaga va bug‘latish kolonnasining seksiyalariga berilayotgan suv bug‘ining sarflari rostlanadi. Seksiyalardagi sathni seksiyadan chiqayotgan tayyor maxsulot sarflarini o‘zgartirish orqali rostlanadi.
32 barqarorlashtirish kolonnasi yuqori qismidagi harorat 35 nasos orqali bu kolonnaga beriluvchi stabillashtirish boshi sarfini o‘zgartirish orqali rostlanadi. 32 kolonnaning yuqori qismidagi bosim 36 pechdan berilayotgan quriq gaz sarfini o‘zgartirish orqali amalga oshiriladi. Ikkilamchi ajratish uskunasiga 36 pechdan berilayotgan benzin harorati xam yuqorida tavsiflaganimiz kabi amalga oshiriladi. 34 sig‘imdagi sath qurilmadan chiqib ketayotgan stabillashtirish boshi sarfini o‘zgartirish orqali rostlanadi.
38 vakuum kolonnaning qirkulyatsiya purkalishlari doiralaridagi harorat kolonnadan chiquvchi fraksiya sarfini o‘zgartirish orqali amalga oshiriladi. Bu kolonnaga qaytariladigan purkash sarfini o‘zgarishiga olib keladi.
38 kolonna past qismidagi sath va unga berilayotgan suv bug‘ining sarfi stabillashtiriladi. Kolonnada talab etilgan qoldiq bosim ejektor ishiga ta’sir etish orqali amalga oshiriladi.
|
| |
Maslahat
Saralash - Cover ict stb indd

100
6.2-mashgʻulot
Barcha ayol superqahramonlarni topish uchun soʻrov yarating.
Sizga “Superqahramon nomi” va “Jinsi” maydonlari kerak boʻladi.
Jinsi uchun shart “Ayol”.
6.3-mashgʻulot
Agar barcha ucha oladigan superqahramonlarni qidirishni istasangiz,
“Uchadimi?” maydonini belgilash kerak.
“Uchadimi?” maydoni uchun shart “Ha”.
Ucha oladigan barcha superqahramonlarning kiyimi rangini topish uchun
soʻrov yarating.
6.4-mashgʻulot
Shartni
raqamli maydonlarga ham kiritishingiz mumkin.
Boʻyi 164 sm boʻlgan barcha superqahramonlarning ismi va sharifini topish
uchun soʻrov yarating.
164ni harflarda yozish mumkin emas, chunki u raqam.
6.5-mashgʻulot
Shartni sana maydonlariga kiritish mumkin.
Shartda siz qidirayotgan sanani kiriting. Microsoft Access siz uchun sana
atrofiga # belgi qoʻyadi, masalan, “#5/5/2017#”.
05/03/1983 sanada tugʻilgan superqahramonlarning nomi va boʻyi(sm)ni topish
uchun soʻrov yarating.
6.6-mashgʻulot
Maʼlumotlar bazasidan superqahramonlar haqida axborot olish uchun oʻz
soʻrovingizni yarating.
Qaysi maydonlarni koʻrmoqchiligingizni va qaysi shartni kiritmoqchiligingizni
aniqlang.