Gazlamashunoslik kopi p65 - bet 15

77
Axromatik rang oqishligi boyicha farqlanadi, tavsirlanish koeffitsienti
boyicha
aniqlanadi, sinalayotgan obyektdagi yoruglantirish
obyektiga
bogliq bolmaydi. Rang bahosi organoleptik bolishi mumkin va fotometr
asbobi yordamida aniqlanadi. Axromatik ranglar organoleptik baholanishda
tiniq oq, och kulrang, toq kulrang, qora, timqoraga bolinadi.
Tola va iðlarda tabiiy rang hosil boladi: oq, och kulrang, sariq va
kulrang. Yaltiroq boyoq, odatda suniydir.
Xromatik rang bir-biridan oqishligi bilan farqlanadi, tola yoki iðlarda
tasvirlangan yoruglikning tolqin uzunligiga bogliq boladi. Tabiiy shkala
qizil-siyohrangli spektr hisoblanadi.
Xromatik rang quyidagi korsatkichlar boyicha aniqlanadi: tolqin
uzunligi,
tasvirlanish koeffitsienti,
tozaligi, toyinganligi.
Tola yoki iðlarning xromatik ranglarini aniqlashda organoleptik (atlas
rangi boyicha) va turli konstruksiyadagi kolorimetrlarni qollash usullaridan
foydalaniladi.
Boyalgan iðlarning tekisligini baholash uchun paypoq toqish trikotaj
mashinalarida sinalayotgan iðlarga bogliq ravishda quvurning turli qismlarida
yoruglikning tasvirlanish koeffitsienti aniqlanadi. Yoruglantiruvchidan
uzoqlashtirish uchun quvurlar qaynatiladi va havorangga boyaladi. Yuvish,
quritish, dazmollashdan keyin fotoelementli asbob yordamida quvurning
turli qismlarida yoruglikning tasvirlanishi va
uning kvadratik notekisligi
aniqlanadi.
Tola va iðlarning yaltiroqligi uning yuzasidagi gadir-budurlik oraligida
boladi va turli yaltiroqlik darajasi kabi koz bilan qabul qilinadi. Shishasimon
tolalardan tashqari kopchilik toqimachilik tolalari optik anizotrop boladi.
Yaltiroqlik nisbiy tasvirlanish (qaytarish) koeffitsienti boyicha
baholanadi. Yoruglik intensivligi I
0
ning (4580
0
burchak ostida tasvirlangan
va tarqalgan) etalondan shu yonalishi boyicha
tarqalgan va tasvirlangan
yoruglik intensivligi I
E
nisbati yaltiroqlikni beradi:
0
E
I
K
I
=
(64)
Tola va iðlarning yaltiroqligini baholash uchun kopincha fotometrlar
ishlatiladi.
Ikki yoqlama nurning sindirilishi. Ikki
yoqlama nurning sindirilishi
molekular va molekulalararo miqyosda tolalar anizotropiyasiga bogliq.
Yoruglik tutami optik anizotrop muhitdan otib, oddiy va oddiy bolmagan
nurlarga ajraladi, barcha nur ozaro perpendikular tekislikdagi qutblangan
va turli tezlik bilan tarqalgan boladi.
Tolaning fibrillarligi tola oqiga perpendikular ravishda oddiy nur (n
0
),
tola oqiga parallel ravishda esa oddiy bolmagan (n
b
) nur qutblanadi.
Anizotropiya qanchalik katta bolsa, ularning n
b
n
0
farqi, ikki yoqlama
nurning sinishi shunchalik katta boladi. Quyida asosiy guruh tolalarining
n
b
n
0
farqlanishi berilgan:
78
Uchlanma atsetat va poliakrilnitril tola n
b
n
0
qoniqarsiz farqlanish
korsatkichiga ega. Ikki yoqlama nurning sindirilishi bir kimyoviy turdagi
tola va iðlar tarkibiy elementlari masofasini baholash uchun qollaniladi.
Ikkiyoqlama sinishini aniqlash usullaridan biri Senarmon usuli bolib,
λ/4 kompensatsiyali plastinkadan foydalaniladi.
Tola va iðlarning radiotermoluminessensiyasi. Radiotermoluminessensiya
yuqori molekulali modda molekulalari va yoruglik atomlarining sochilishiga
bogliq. Tola va iðlarning tarqalishida modda elektronlarining ushlanishi
yoki tuzilishida nuqsonlar hosil bolishi mumkin. Qizdirilganda zaryadlar
qopqonlardan ozod bolib yoritilish (radiotermik luminissensiya) sodir
boladi.
G.Bartenev va Yu.Zelenevlar zanjir boglaridagi alohida guruhlarning
harakati tufayli, yon yoki
shoxsimon guruhning harakati, 24 atom
uglerodlaridan tashkil topgan zanjir qismining harakati, zanjir boginidagi
harakat (asosiy zanjir qismida taqriban 50100 ta atomlardan iborat),
butunlay barcha zanjirda bir-biriga ozaro bogliqlikda nokristall polimerlarda
1 dan 5 tagacha otish mumkinligi belgilanadi.
Maksimal nurlanish intensivligi shishalanish haroratida hosil boladi.
Shu sababli qizish tezligi toladagi maksimal nurlanish intensivligiga otadi.
Tola yoki iðlar radiotermoluminessensiyasi
energiya faollashuvini
aniqlaydi. Tola yoki iðning nurlanishdagi qizish tezligining ozgarishida
maksimal nurlanish intensivligini qozgatadi.
Turli qizish tezligida energiya faollashuvi (U
a
) va maksimal nurlanish
intensivligidagi haroratning (T
max
)
ozaro bogliqligi quyidagi tenglik boyicha
ifodalanadi:
2
2
max
max
0
exp