cheklangan jamiyat - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

uchun 1000 ta oddiy aktsiya berishdi, aktsiyalarning nominal ќiymati 200 so‘m, bozor ќiymati 250
so‘m.
Mazkur holatda AJ hisobidagi transport vositasining ќiymati - 250000 so‘m (250*1000) bo‘ladi.
AJ mol-mulkidagi aktsiyador ulushi - 200*1000q200000 so‘m, aktsiyalarning bozor va nominal
ќiymatlari orasidagi 50000 (250000-200000) so‘mlik farќ emission daromadni tashkil ќiladi. Ushbu
muomalalarga ќuyidagicha provodka beriladi:
D-t 0160-«Transport vositalari»-250000 so‘m
K-t 4610-«Ustav kapitaliga badallar bo‘yicha muassislar ќarzlari»-200000 so‘m
K-t 8410-«Emission daromad»-50000 so‘m.
Aktsiyalar nominal ќiymatini oshirish yoki ќo‘shimcha aktsiyalarni joylashtirish yo‘li bilan AJ ustav
kapitalini
oshirish, aktsiyalar nominal ќiymatini kamaytirish yoki ularning umumiy sonini
ќisќartirish, shu jumladan, aktsiyalarning ma’lum ќismini so‘ndirish yo‘li bilan jamiyatning o‘zi sotib
olishi orќali ustav kapitalini ќisќartirish amalga oshiriladi.
8610-hisobvaraќda sotib olingan xususiy aktsiyalar ustav kapitali hisobvarag‘iga nisbatan
kontrpassiv hisoblanadi va u AJning kapitalini kamaytiradi va
shu sababli balansda ustav
sarmoyasidan chegiriladi. AJ ќuyidagi sabablarga ko‘ra o‘z aktsiyalarini ќayta sotib olishi mumkin:
¨
aktsiyalar kursini maќbul darajada ushlab turish uchun;
¨
har bir ќolgan aktsiyaga dividendlarni oshirish uchun;
¨
o‘z xodimlari orasida aktsiyalarni tarќatish yoki ќolgan aktsiyalar nominal ќiymatini oshirish
uchun;
¨
boshќa firmalar tomonidan nazorat o‘rnatish uchun aktsiyalarning sotib olinishini bartaraf etish
maќsadida.
Xususiy aktsiyalar sotib olinganida ќuyidagicha provodka beriladi:
D-t 8610-«Sotib olingan xususiy oddiy aktsiyalar»
K-t 5110-«Hisob-kitob schЄti».
Aktsiyadorlar ќaroriga ko‘ra ustav kapitali hajmini sotib olingan aktsiyalar nominal ќiymati
summasiga ularni yo‘ќ ќilish yo‘li bilan kamaytirish mumkin:
D-t 8310-«Oddiy aktsiyalar»
K-t 8610-«Sotib olingan xususiy oddiy aktsiyalar».
Davlat korxonalarining ustav fondining hajmi uning xo‘jalik faoliyatini amalga oshirish uchun davlat
tomonidan belgilangan mol-mulk summasiga mos keladi. Mazkur miќdor ta’sis hujjatlarida ќayd
ќilingan miќdorga muvofiќ bo‘lishi lozim.
Davlat korxonasi ustav fondini shakllantirish bo‘yicha provodka ќuyidagicha bo‘ladi:
D-t 0110-0190-«Asosiy vositalar»
D-t 1010-«Xom-ashyo va materiallar»
D-t 5010, 5110-«Pul mablag‘lari»
K-t 8330-«Paylar va ulushlar».
Ma’suliyati cheklangan jamiyat (MChJ) ustav kapitaliga ќo‘yilmalar ustav kapitalidagi
ishtirokchilarning ulushini tashkil ќiladi.
Misol. «Bobur» MChJni tashkil ќilish paytida 500000 so‘m miќdorida ustav kapitali ro‘yxatga
olingan. Karimov A. va Jo‘raev B. MChJning muassislari hisoblanishadi. MChJning ustav kapitalida
Karimov A.ning ulushi 60%ni, Jo‘raev B.ning ulushi 40%ni tashkil ќiladi.
Hujjatlar ro‘yxatdan o‘tkazilgan sanadan keyin bu muomala hisobda ќuyidagicha aks ettiriladi:
D-t 4610-«Ustav kapitaliga badallar bo‘yicha Karimovning ќarzi»-300000 so‘m
K-t 8330-«Paylar va ulushlar» Karimov ќo‘yilmasi-300000 so‘m
hamda
D-t 4610-«Ustav kapitaliga badallar bo‘yicha Jo‘raevning ќarzi»-200000 so‘m
K-t 8330-«Paylar va ulushlar» Jo‘raev ќo‘yilmasi-200000 so‘m.
Har bir ishtirokchi (muassis) MChJga ta’sis shartnomasiga muvofiќ biron-bir aktivni kiritadi. Ustav
kapitalini shakllantirish bo‘yicha buxgalteriya yozuvlari yakka egalikdagi yozuvlarga aynan o‘xshash
bo‘ladi, muassislar bo‘yicha tahliliy hisobgina zarur.
Misol. Karimov o‘z ќo‘yilmasini transport vositasi ko‘rinishida (300000 so‘m) kiritdi:
D-t 0160-«Transport vositalari»-300000 so‘m
K-t 4610-«Ustav kapitaliga badallar bo‘yicha Karimovning ќarzi»-300000 so‘m.
Jo‘raev o‘z ќo‘yilmasini xom-ashyo ko‘rinishida (200000 so‘m) kiritdi:
D-t 0110-«Xom-ashyo va materiallar»-200000 so‘m
K-t 4610-«Ustav kapitaliga badallar bo‘yicha Jo‘raevning ќarzi»-200000 so‘m.
Ta’sischilarning ќaroriga muvofiќ ustav kapitali miќdori oshishi mumkin. Ustav kapitalining
oshirilishi ta’sischilarning ќo‘shimcha ќo‘yilmalari hisobiga yoki taќsimlangan
foydadan ajratma
ќilish hisobiga bo‘lishi mumkin.
Ba’zi hollarda MChJga yangi muassis kelib ќo‘shlishi mumkin. Bu ќuyidagi yo‘llar orќali yuzaga
keladi:
¨
ustav kapitali ulushini bitta yoki bir necha sherikdan sotib olish yo‘li bilan;
¨
ќo‘shimcha sarmoya kiritish yo‘li bilan.
Biroќ har ikkala holatda ham yangi muassisning kelib ќo‘shilishi jamiyatning barcha a’zolari
tomonidan ma’ќullanishi lozim.
Birinchi holatda sarmoya sotib olingan ulushi oldingi muassis sarmoyasi hisobvarag‘idan
yangisinikiga o‘tkaziladi.
Misol. Karimov o‘zining 100000 so‘mlik miќdordagi ulushini Ergashevga sotdi:
D-t 8330-«Ustav kapitali Karimov ќo‘yilmasi»-100000 so‘m
K-t 8330-«Ustav kapitali Ergashev ќo‘yilmasi»-100000 so‘m.
Ikkinchi holatda yangi muassis mavjud sarmoyaga ќo‘shimcha sifatida ustav kapitaliga o‘z ulushini
ќo‘shganda muassislar ulushlarining foiz nisbati o‘zgaradi.
Misol. 500000 so‘m miќdorida ro‘yxatga olingan ustav kapitaliga ega bo‘lgan va muassislari ulushi:
Karimovniki-60%, Jo‘raevniki 40% bo‘lgan «Bobur» MChJ yangi a’zo Hasanov B.ni jalb etish
hisobiga o‘z ustav kapitalini 600000 so‘mgacha oshirishga ќaror ќildi. Mazkur holatda ulushlar
nisbati o‘zgaradi va ќuyidagicha ko‘rinishga ega bo‘ladi:
Karimov-50% (300000/600000);
Jo‘raev-33,3% (200000/600000);
Hasanov-16,7% (100000/600000).
MChJ ustav kapitali miќdorining ko‘payishi taќsimlanmagan foyda hisobidan ham bo‘lishi mumkin.
Bu holatda ќuyidagicha yozuv ќilinadi:
D-t 8710-«Hisobot davridagi taќsimlanmagan foyda (ќoplanmagan zarar)»
K-t 8330-«Paylar va ulushlar».
MChJda muassis jamiyat tarkibidan chiќishga hamda o‘z ulushini olishga ќaror ќilganda ќuyidagi
provodkalar beriladi:
D-t 8330-«Paylar va ulushlar»
K-t 6620-«Chiќib ketayotgan muassislardan ulushlari bo‘yicha ќarzlar».
Agar muassis chiќib ketayotgan paytda MChJ ma’lum jamYoarilgan foydaga ega bo‘lsa,
u holda
ta’sis hujjatlariga belgilangan nisbatga muvofiќ muassislarning unga ham haќќi bor.
D-t 8720-«Jamg‘arilgan foyda»
K-t 6620-«Chiќib ketayotgan muassislardan ulushlari bo‘yicha ќarzlar».
Muassis chiќib ketayotganida olgan jamYoarilgan foyda summasidan olgan jismoniy shaxslardan
undiriladigan daromad soliYoini to‘lashi lozim.
Muassis ustav sarmoyasidan o‘z ulushini olib chiќib ketayotganida hech ќanday chegirma va
ajratmalarsiz ham olib chiќib ketishi mumkin.
Muassis chiќib ketayotganida uning ќarzining so‘ndirilishiga ќuyidagicha provodka beriladi:
D-t 6620-«Chiќib ketayotgan muassislardan ulushlari bo‘yicha ќarzlar»
K-t 5010, 5110-«Pul mablag‘lari».