Modul muhandislik psixologiyasining metodolik va nazariy asoslari. Mavzu Muhandislik psixologiyasining predmeti va vazifalari.(2s.)

|
Modul muhandislik psixologiyasining metodolik va nazariy asoslari. Mavzu Muhandislik psixologiyasining predmeti va vazifalari.(2s.)
|
bet | 1/93 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #255101 |
Bog'liq Muhandislik psixologiyasi
MODUL -1. MUHANDISLIK PSIXOLOGIYASINING METODOLIK VA NAZARIY ASOSLARI.
Mavzu 1. Muhandislik psixologiyasining predmeti va vazifalari.(2s.).
1.1.Muhandislik psixologiyasining predmeti, maqsadi va asosiy vazifalari.
1.2.Muhandislik psixologiyasining rivojlanish tarixi.
1.3. Muhandislik psixologiyasidagi metodologik tamoyillar.
Kalit suzlar. Muhandislik psixologiyasining predmeti, maqsadi va asosiy vazifalari. inson-mashina tizimi (IMT). antropotexnik tizim, ergatik tizim, ergotexnik tizim, Psixofiziologik yo'nalish. tizimli-texnik va operativ yo'nalishi. Insonparvarlashtirish tamoyili. Faol operator tamoyili. Faoliyatni loyihalash tamoyili.Ketma-ketlik tamoyili. Murakkablik tamoyili.
1.4. Muhandislik psixologiyasining boshqa fanlar bilan aloqasi.
1.1.Muhandislik psixologiyasining predmeti, maqsadi va asosiy vazifalari.
Jamiyatning asosiy ishlab chiqaruvchi kuchi insondir. U mehnat vositalaridan foydalanib, tabiatni oldindan belgilangan maqsadga muvofiq o'zgartiradi. Mehnat vositalarining rivojlanishi bilan insonning mehnat faoliyati ham o'zgaradi. Qadim zamonlardan beri mehnat qurollari va vositalarini yaratishda insonning ma'lum xususiyatlari va imkoniyatlari hisobga olingan. Dastlab, intuitiv, keyin esa ilmiy ma'lumotlarni jalb qilish bilan texnologiyani odamlarga moslashtirish muammosi hal qilindi. Mehnat faoliyatida, asosiy e'tibor inson tanasining tuzilishi va ish harakatlarining dinamikasiga qaratildi. Biyomekanik va antropometrik ma'lumotlarga asoslanib, faqat insonning ish joyining shakli va o'lchamiga va ular ishlatadigan asbobga tegishli tavsiyalar ishlab chiqildi. Keyin o'rganish ob'ekti mehnat fiziologiyasi ma'lumotlaridan kelib chiqib ishlaydigan odamning fiziologik xususiyatlariga e'tibor qaratdi, ular nafaqat ish joyini loyihalash, balki ish kuni rejimi, mehnat harakatlarini tashkil etish va mehnat faoliyati bilan bog'liq charchoqqning oldini olishga qarshi kuras, turli xil mehnat turlarini inson tanasiga qo'yadigan talablari nuqtai nazaridan baholashga urinishlar qilingan.
Zamonaviy texnik taraqqiytning vjudga kelishi ishlab chiqarishni texnik jihatdan qayta jihozlash tufayli insonning funktsiyalari va mehnat faoliyatidagi roli sezilarli darajada o'zgaradi. Ilgari uning vakolati bo'lgan ko'plab operatsiyalar endi mashinalar tomonidan bajarila boshlandi. Biroq, texnika qanday muvaffaqiyatlarga erishmasin, mehnat insonning mulki bo'lgan va shunday bo'lib qoladi. Mashinalar esa, qanchalik murakkab bo'lmasin, faqat unsonning mehnat quroli hisoblanadi. Inson mehnat jarayonida mashinalardan mehnat quroli sifatida foydalanib, ongli ravishda o'z oldiga qo'ygan maqsadlariga erishadi. Shu bilan birga, ishlab chiqarishni avtomatlashtirish inson mehnat faoliyatini qayta qurishga olib keladi. Mashinalarga o'tkazilgan bir qator funktsiyalardan ozod bo'lgan inson o'z maqsadlarini amalga oshirish uchun yangi imkoniyatlarga ega bo'ladi.Texnologiyaning rivojlanishi bilan ishlab chiqarish jarayonida insonning roli doimiy ravishda oshib bormoqda. Binobarin, texnologiyaning rivojlanishi va murakkablashuvi bilan ishlab chiqarishda inson omilining ahamiyati orttirmoqda. Yangi texnika va texnologik jarayonlarni yaratishda, asbob-uskunalarni ishlab chiqarish va ekspluatatsiya qilishni tashkil etishda inson omilni o‘rganish va hisobga olish zarurati tobora ortirib bormoqda. Yaratilayotgan uskunaning ishlash samaradorligi va ishonchliligi ushbu muammoni hal qilishning muvaffaqiyatiga bog'liq.
Texnik qurilmalarning ishlashi va mehnat jarayonida ushbu qurilmalardan foydalanadigan shaxsning faoliyati birgalikda ko'rib chiqilishi kerak. Bu nuqtai nazar “inson-mashina” tizimi (IMT) tushunchasining shakllanishiga olib keldi. IMT deganda inson operatori va mehnat faoliyati amalga oshiriladigan mashinani o'z ichiga olgan tizim tushuniladi . IMTdagi mashina - bu inson operatori tomonidan faoliyat jarayonida qo'llaniladigan texnik vositalar to'plami xisoblanadi. IMTni o'rganish muhandislik psixologiyasining ob'ektidir .
IMT ning umumlashtirilgan blok diagrammasi 1.1.rasmda ko'rsatilgan. Boshqariladigan ob'ekt(BO) holatidagi har qanday o'zgarishlar tizimning texnik qurilmalariga kiradi va tegishli ishlov berilgandan so'ng, ma'lumotlarni ko'rsatish vositalarida ko'rsatiladi. Binobarin, operator BO holatini bevosita idrok etmaydi, balki unga taqlid qiluvchi, axborot modeli deb ataladigan va axborotni ko'rsatish vositalari yordamida shakllanadigan qandaydir tasvirni idrok etadi.
Rasim. 1.1. “Inson - mashina ” tizimining blok diagrammasi
Ushbu rasmning mazmuni operatorning qurilmaning joriy holatini tushunishini o'z ichiga oladi. U operator xotirasida saqlangan va qurilmaning kerakli holatini aks ettiruvchi ma'lum bir standarti bilan taqqoslanadi. Bunday taqqoslash natijasida operator qurilmaning joriy holatini ko'rsatilgan holatga keltirish to'g'risida qaror qabul qiladi. Ushbu qaror effektorlarga (harakat organlariga) uzatiladi, uning yordamida buyruq ma'lumotlari mashinaga kiritiladi, natijasida boshqaruv moslamasi kerakli holatga o'tkaziladi. Bu "inson-mashina" tizimidagi tartibga solish davrini tugatadi. "Inson-mashina" tizimi kontseptsiyasini joriy qilishda ikkita muhim holatni ta'kidlash kerak. Birinchidan, bu atamaga qo'shimcha ravishda boshqa atamalar ham qo'llaniladi: antropotexnik tizim, ergatik tizim, ergotexnik tizim, "inson-texnika" tizimi, "operator - mashina" tizimi va boshqalar. Ikkinchidan, tashqi muhitning rolini ta'kidlash uchun "inson - mashina - muhit" tizimi kabi tushuncha kiritiladi. Biroq, bu juda zarur emas, chunki har qanday IMT har doim ma'lum bir muhit sharoitida ishlaydi. Mashinaning ishlashi va inson faoliyati bitta boshqaruv zanjiri bilan bog'langan boshqaruv tizimlarining alohida holati IMTda inson va mashina o'rtasidagi munosabatlarni tashkil qilishda asosiy rolni anatomik va fiziologik holatlar emas, balki insonning psixologik xususiyatlari:sezgi, idrok, xotira, tafakkur, diqqat va boshqalar egallaydi. Bu xususiyatlarning axborotga o'zaro ta'siri mashina bilan ko'p jihatdan insonning psixologik ko’rsatgichlariga bog'liq. IMTda insonning ushbu xususiyatlarini o'rganish zarurati muhandislik psixologiyasining paydo bo'lishiga olib keldi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Modul muhandislik psixologiyasining metodolik va nazariy asoslari. Mavzu Muhandislik psixologiyasining predmeti va vazifalari.(2s.)
|