Etilen ajratib olish jarayonini avtomatlashtirish - bet 6

|
Etilen ajratib olish jarayonini avtomatlashtirish
|
bet | 6/28 | Sana | 29.09.2024 | Hajmi | 0,88 Mb. | | #272915 |
Bog'liq Etilen ajratib olish jarayonini avtomatlashtirish1.- rasm. Avtomatlashtirilgan boshqarishni markazlashtirishniig turli darajalariga misol.
Tizimning vazifalarini aniqlash uchun birinchi yaqinlashishda avtomatlashtirilgan boshqarishni markazlashtirish darajasini ham aniqlash zarur, ya’ni hamma vazifani BHMga va xizmat ko’rsatuvchi xodimlarga yuklash yoki mustaqil ishlay oladigan yohud BHM dan boshqarilishi mumkin bo’lgan mahalliy avtomatik qurilmalarga qoldirish ham zarur.
Tizimning vazifalari belgilangandan so’ng bu vazifalarning qaysi biri texnologik jarayon uchun muhim va javobgarli ekanini aniqlash lozim. Tizimning hamma vazifarini ularning muhimligi va tizim bajarishi zarurligi darajasi bo’yicha terib chiqish zarur, ya’ni ular orqasidan texnologik jarayonni tahlil qilish asosida va boshqarishning umumiy maqsadli vazifasiga ega bo’lib, biror afzalligini aniqlash zarur.
1.2. SHo’rtan gaz kimyo majmuasi texnologik jarayoni bayoni
2001 yili O’zbekistonning Qashqadaryo viloyati G’uzor tumanida ishlab chiqarish quvvati bo’yicha Osiyoda birinchi birinchi o’rinda turuvchi tabiiy gazni qayta ishlovchi kompleks (SHGKM) ishga tushirildi. Kompleksning asosiy vazifasi tabiiy gazni yot unsirlardan tozalash va metan, etilen, propan, butan , pentan va yuqori tartibli uglevod brikmalariga ajratish.
Etilen qurilmasining issiq sektsiyasi SHo’rtan gaz-kimyo majmuasining etilen tsexi tarkibiga kiradi, xom ashyoni tayyorlash, dispertsiyalangan moyni (DOX) ekstraktsiyalash, etanning piroliz pechlari bo’limlarini o’z ichiga oladi.
Piroliz jarayonida tarkibida, etilen ishlab chiqarish uchun zarur bo’lgan, komponentlar mavjud bo’lgan piroliz gazi olinadi.
Xom ashyoni tayyorlash bo’limi - piroliz pechlariga xom ashyo sifatida beriladigan gazsimon etanning uzluksiz oqimini oldindan qizdirish va suv bug’lari bilan to’yintirish uchun xizmat qiladi.
Xom ashyoni tayyorlash zaruriyati, etilen olish uchun pechlarda gazsimon etanning termik parchalanish jarayoni (piroliz) ning murakkabligidan kelib chiqadi.
Etanni piroliz jarayonining samaradorligiga bir qator muhim parametrlar ta’sir etadi. Temperatura, reaktsiya zonasida bo’lish vaqti va bosim, koksning hosil bo’lish tezligi belgilovchi omillar hisoblanadi.
Bosim, ikkilamchi reaktsiyalarda jarayonning asosiy mahsuloti – olefinlarni hosil bo’lish darajasini belgilab beradi. Nomaqbul jarayonlarni to’xtatish, asosiy mahsulotlarning miqdorini oshirish, hamda quvurlarning ichki yuzasida koksning hosil bo’lish tezligini pasaytirishga uglevodorodlarning partsial bosimini pasaytirish bilan erishiladi. Xom ashyoni suv bug’lari bilan suyultirish (adiabatik to’yinish) usuli bilan partsial bosimni pasaytirishga erishiladi. Suyultirish darajasi xom ashyoning koks hosil qilishga moyilligiga bog’liq bo’lib, etan uchun bug’/etan nisbatining optimal qiymati 0,3 dan ortiq bo’lishi lozim.
Uglevodorodlarning piroliz jarayoni, quvurlarning ichki yuzasida, asosan ugleroddan tashkil topgan, qattiq kokssimon mahsulotning hosil bo’lishi bilan boradi.
Koks piroliz jarayoniga yomon ta’sir etadi, natijada issiqlik o’tkazish sezilarli pasayadi, asosiy mahsulotning chiqishi kamayadi va qo’shimcha (ikkinchi darajali) mahsulotlarning chiqishi ortadi, quvurlar materialining yemirishi va eskirishi tezlashadi, pechlarni ta’mirlar o’rtasida ishlatish davri qisqaradi va bir qator boshqa nomaqbul omillar paydo bo’ladi.
Quvurlar devorlarida koks qatlamining hosil bo’lish tezligi bir qator omillarga bog’liq bo’lib, ulardan asosiylari - reaktsiyaning temperaturasi, xom ashyoning reaktsiya zonasida bo’lish vaqti, uglevodorodlarning partsial bosimi, qoplanish (plenka) effekti, quvurlar materialining kimyoviy tarkibi, hisoblanadi.
Koks hosil bo’lishidan himoyalan usullari bir qator tadbirlarni ko’zda tutadi. Xom ashyo tarkibiga koks hosil bo’lishini sekinlashtiruvchi ingibitorlar, shu jumladan oltingugurt birikmalarini qo’shish yuqori samaradorli hisoblanadi.
Ingibitorlarning ta’siri, reaktsiya quvurlarining yuzasida himoya qatlamini hosil bo’lishiga asoslangan, bu esa:
piroliz mahsulotlarining polimerlanish va kondensalanish jarayonlarining;
quvurlar materiallari tarkibiga kiruvchi metallarning, koks hosil qluvchi katalitik ta’sirini bartaraf etadi.
Ingibirlash mexanizmi gaz aralashmasidagi birikmalarning quvur materiali bilan fizik-kimyoviy o’zaro ta’siriga asoslangan.
Xom ashyoga qo’shiladigan oltingugurtli birikmalar piroliz jarayonida reaktsiya natijasida uglevodorodlar va vodorod sulfidiga parchalanadi. O’rin olish reaktsiyalari natijasida hosil bo’ladigan metall (nikel, temir) sulfidlari katalitik ta’sirga ega bo’lmaydilar.
Koks hosil bo’lishiga qarshi ingibitor - dimetildisulfid (DMDS) ning ta’sir etish mexanizmi:
Ingibitor piroliz gazi tarkibida mavjud bo’lgan vodorod bilan, past temperaturalar sharoitida, o’zaro ta’sir etib metall sulfidlari hosil qiladi:
DMDS + N2 → MeSH
DMDS + N2 → DMDS + H2S
Yuqori temeraturalar sharoitida, mazkur birikmalarning, to’yingan birikmalarni ajratib chiqarib, parchalanishi amalga oshadi, bunda metall yuzasida koks qatlami hosil bo’lmaydi
|
| |