nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
LE ning joriy statik parametrlari

|
LE ning joriy statik parametrlari
|
bet | 3/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 5,67 Mb. | | #243153 |
Bog'liq 5-Mustaqil ishi 2 - Kirishda kirish tomonidan iste'mol qilinadigan oqim = 1
- Kirishda kirish tomonidan iste'mol qilinadigan oqim = 0
- Chiqishdagi chiqish tomonidan iste'mol qilinadigan oqim = 1
- Chiqishdagi chiqish tomonidan iste'mol qilinadigan oqim = 0
Masalan: CMOS LE uchun oqim chiqishi 1 = oqim chiqishi 0
TTLSH LE uchun joriy chiqish 1 joriy chiqish 0 dan 20 marta kam
LE yuk ko'tarish qobiliyati - Bu bitta LE chiqishiga ulanishi mumkin bo'lgan LE soni.
- Bu atama ba'zan ishlatiladi:
- Chiqishning tarmoqlanishi
- Kirish orqali birlashtiring
Raqamli zanjirlarning tezligi - Bir holatdan ikkinchi holatga o'tish tezligi. Element va ulanish davrlarida kechikishlar bilan aniqlanadi.
Koeffitsient aniqlanadi
mikrosxemalar seriyasi
Haqiqiy
Malumot bo'yicha nominal
- Ma'lumotnomalar odatda mikrosxema tomonidan iste'mol qilinadigan oqimning qiymatini ko'rsatadi - I iste'mol. * U manbai = P
LE quvvati statik va dinamikga bo'linadi
Rst. - passiv holatda iste'mol qilinadigan quvvat.
Rdin . - kommutatsiya paytida iste'mol qilinadigan quvvat.
Rst. Rst ga bo'lingan. 0 va Rst. 1 rst.
va Rst hisoblanadi. =(Rst.0 + Rst.1) / 2
P = Rst. + Rdin.
Nanometr texnologiyalarida LE ning quvvat sarfi
Statik quvvat dinamik bilan taqqoslanadi
Zaryad olayotganda
quvvat sarflanadi
energiya
Dinamik quvvatni hisoblash formulasi
Mantiqiy darajadagi tebranish
Kirish va chiqish chastotasi
O'zgaruvchan chiqishlar soni
Yuk ko'tarish qobiliyati
Ichki kontaktlarning zanglashiga olib keladigan sig'imi
Katalogdagi LE TTL parametrlari LE TTL parametrlari
K134
|
| |
Toifalash jadvali - 2-mavzu. Psixologiya faninning taraqqiyot tarixi

|
2-mavzu. Psixologiya faninning taraqqiyot tarixi
|
bet | 5/8 | Sana | 01.10.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #273079 |
Bog'liq 2 seminarToifalash jadvali
Tarqatma materialning taxminiy nusxasi
FSMU texnologiyasi
(F) – Fikringizni bayon eting.
(S) – Fikringiz bayoniga biron sabab ko’rsating.
(M) – Ko’rsatilgan sababni tushuntiruvchi misol keltiring.
(U) – Fikringizni umumlashtiring.
Ushbu texnologiya tinglovchilarni o’z fikrini himoya qilishga,
erkin fikrlash va o’z fikrini boshqalarga o’tkazishga, ochiq holda
bahslashishga, egallangan bilimlarni tahlil qilishga, qaydarajada
egallaganliklarini baholashga hamdatinglovchilarnibahslashish madaniyatiga
o’rgatadi.
F -- Fikringizni bayon eting.
|
S -- Fikringizni bayoniga biror sabab ko’rsating.
|
M--Ko’rsatilgan sababni tushuntiruvchi misol keltiring.
|
U-- Fikringizni umumlashtiring.
|
6- ilova
Insert belgilari jadvali
№
|
Uch bosqichli modeli
|
v
|
-
|
?
|
1.
|
Da’vat
|
|
|
|
2.
|
Anglash
|
|
|
|
3.
|
Fikrlash
|
|
|
|
3-Mavzu: Psixologiyanung tadqiqot metodlari
1-topshiriq.
Anan’yev bo’yicha metodlar tasnifi
2-topshiriq.
Kuzatish metodi
Empirik guruh metodi
3-topshiriq
Empirik guruhning yordamchi metodlari
«BIRGALIKDA O’QIYMIZ» TEXNIKASI
Birgalikda o’qish: o’quv guruhi kichik guruhlarga bo’linadi. Har bir kichik guruh o’rganilayotgan mavzuning ma’lum bir sohasida ekspert bo’ladi va bosh-qalarni o’rgatadi.
Har bir guruhning maqsadi boshqa barcha guruhlar ishtirokchilari mavzu savollarini to’la hajmda egallab olishdan iborat.
«Birgalikda o’qiymiz» texnikasidan foydalangan
holda guruhlarda ishni tashkil etish jarayonining tuzilishi
1. Bilim darajasiga qarab 3-5 kishidan iborat bo’lgan har xil turdagi guruhlar tuziladi.
2. Har bir guruhga bitta topshiriq beriladi –umumiy mavzuning bir qismi, uning ustida butun o’quv guruhi ish olib boradi hamda tayanchlar – ekspert varaqlari – taqdim etiladi.
3. Har bir guruh ichida umumiy topshiriq taqsimlanadi.
4. Hamma yakka tartibdagi topshiriqni bajaradi.
5. Barcha guruh a’zolarining mini-ma’ruzalari tinglanadi. Umumiy natija (butun ekspert varag’i bo’yicha savollar javobi)ni shakllantiradi va uni taqdimotga tayyorlashadi.
6. Spiker yoki guruh barcha a’zolari birgalikda bajargan ish natijalarini taqdimot etishadi.
2-ilova
3-ilova
Hozirgi zamon psixologiyasining tadqiqot metodlarini ko’rsating?
Psixologiyaning fanlar tizimida tutgan o’rnini qanday izohlaysiz?
A.V.Petrovskiy bo’yicha psixologiya sohalarini tasnifini keltiring?
Birgalikda o’qiymiz» texnikasidan 3-topshiriq.
|
| |
Hayvon instinktlari - 2-mavzu. Psixologiya faninning taraqqiyot tarixi

|
2-mavzu. Psixologiya faninning taraqqiyot tarixi
|
bet | 6/8 | Sana | 01.10.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #273079 |
Bog'liq 2 seminarHayvon instinktlari
4-topshiriq.
Hayvon ko’nikmalari
Hayvonlarning intellektual xatti-harakatlari
5-topshiriq
Psixikaning muhit va tana a’zolari tuzilishiga bog’liqligi
«BIRGALIKDA O’QIYMIZ» TEXNIKASI
Birgalikda o’qish: o’quv guruhi kichik guruhlarga bo’linadi. Har bir kichik guruh o’rganilayotgan mavzuning ma’lum bir sohasida ekspert bo’ladi va bosh-qalarni o’rgatadi.
Har bir guruhning maqsadi boshqa barcha guruhlar ishtirokchilari mavzu savollarini to’la hajmda egallab olishdan iborat.
foydalangan
holda guruhlarda ishni tashkil etish jarayonining tuzilishi
1. Bilim darajasiga qarab 3-5 kishidan iborat bo’lgan har xil turdagi guruhlar tuziladi.
2. Har bir guruhga bitta topshiriq beriladi –umumiy mavzuning bir qismi, uning ustida butun o’quv guruhi ish olib boradi hamda tayanchlar – ekspert varaqlari – taqdim etiladi.
3. Har bir guruh ichida umumiy topshiriq taqsimlanadi.
4. Hamma yakka tartibdagi topshiriqni bajaradi.
5. Barcha guruh a’zolarining mini-ma’ruzalari tinglanadi. Umumiy natija (butun ekspert varag’i bo’yicha savollar javobi)ni shakllantiradi va uni taqdimotga tayyorlashadi.
6. Spiker yoki guruh barcha a’zolari birgalikda bajargan ish natijalarini taqdimot etishadi.
|
| |
-ilova - 2-mavzu. Psixologiya faninning taraqqiyot tarixi

|
2-mavzu. Psixologiya faninning taraqqiyot tarixi
|
bet | 7/8 | Sana | 01.10.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #273079 |
Bog'liq 2 seminar2 -ilova
4-ilova
Psixikaning filogenetik taraqqiyoti nimalar bilan belgilanadi?
Hayvonlarning hatti-harakat tiplariga nimalar kiradi?
Sensor bosqich va uning xarakterli xususiyatini ko’rsating?
Pertseptiv bosqich va uning xarakterli xususiyatini ko’rsating?
Intellektual bosqich va uning xarakterli xususiyatini ko’rsating?
Psixikaning muhit va a’zolar tuzilishiga bog’liqligini izohlang?
O‘Z – O‘ZINI TEKSHIRISHGA OID SAVOLLAR:
1. Psixologiyaning qaysi asosiy metodologik tamoyillarini bilasiz, ularga ta’rif bering?
2. Hozirgi zamon psixologiyasining qanday sohalari mavjud?
3. Psixologiya fanidagi differensiatsiya va integratsiya jarayoni nima bilan bog‘liq?
4. Psixologiyaning boshqa fanlar bilan aloqalarini ochib bering.
5. Psixologik tadqiqotning qanday metodlarinin bilasiz, ular nima uchun mo‘ljallangan?
6. Psixologik metodlarni qaysi guruhlarga ajratish mumkin?
7. Qiyosiy metod longityud metodidan, va kuzatish tabiiy tajribadan nimasi bilan farq qiladi?
TOPSHIRIQLARI'>MAVZU BO‘YICHA TEST TOPSHIRIQLARI
1. Psixologiyaning asosiy metodologik tamoyillari sifatida quyidagilar keltiriladi:
a) onglilik va ko‘rgazmalalik tamoyillari;
b) psixofiziologik birlik tamoyillari;
v) onglilik va faoliyat birligi, psixikaning rivoji tamoyillari;
g) ongning ijtimoiy omillarga bog‘liqligi tamoyillari.
2. Psixologiyaning ko‘plab sohalari turli mezonlarga ko‘ra ajratiladi:
a) aniq faoliyat;
b) taraqqiyot;
v) ijtimoiy umumiylik;
g) barcha javoblar to‘g‘ri.
3. Biror psixologik jarayon yoki shaxsga yaxlitligicha baho berish maqsadida o‘tkaziladigan qisqa standartlashtirilgan psixologik sinov – bu:
a) kuzatish;
b) tajriba;
v) test sinovi;
g) o‘zini kuzatish.
4. Psixologik metodlarga kiradigan uslublar:
a) inson psixikasi haqidagi ma’lumotlarni to‘plash;
b) kuzatish, testlar, sotsiometriya, tajriba, suhbatlar, anketa to‘ldirish, faoliyat mahsulini o‘rganish;
v) hayvon va inson psixikasini o‘rganish usullari;
g) ma’lumotlarni matematik qayta ishlash, introspektsiya, farazlar, ma’lumotlarni tushuntirish.
TOPSHIRIQLAR
Quyidagi psixologiya sohalariga muqobil variantlarni ko‘rsating.
|
| |
МАШИНАСОЗЛИК - download

|
Qidiruv: МАШИНАСОЗЛИК | Ўзбекистон республикаси олий ва урта махсус таълим вазирлиги абу райхон беруний номидаги тошкент давлат техника университети механика машинасозлик факультети " машмнасозлик технологияси ва дастгоҳлари " кафедраси машинасозлик технологияси O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tarmoq markazi mashinasozlik 2,51 Mb. 3 | o'qib | | Aндижoн машинасозлик институти Bitiruv malakaviy ishining mavzusi: Bosh uzatmaning tuzilishi, ishlashi va uning 1,22 Mb. 19 | o'qib | | Андижон машинасозлик институти T – 250” avtomobilini oldi o‘ng boshqaruv richag qismini yig‘ish va payvandlash texnologik jarayonini loyixalash 1,53 Mb. 24 | o'qib | | Ўзбекистон Республикаси Олий ва Ўрта Махсус Таълим Вазирлиги Андижон машинасозлик институти Loyihalash o‘zining uslubiyatiga ko‘ra, tarkibiga omillar va meyorlar faoliyati 413,16 Kb. 4 | o'qib | | Машинасозлик илмий-техника журнали Ва фан доктори (DSc) илмий даражасига талабгорларнинг диссертация ишлари юзасидан 1,19 Mb. 8 | o'qib | | Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги андижон машинасозлик институти Qo’chqarova Durdona Ilhomjon qizi, Soliyev Maxammadjon Ismatullayevich, Ergashev 0,85 Mb. 14 | o'qib | | Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги андижон машинасозлик институти ўзбек тили ва адабиёти кафедраси ўкитувчиси Hemis дастурига I- ii семестр учун фанлар мавзулари, дарс ресурслари, оралик ва якуний назоратлар учун топшириклар ишлаб чикилди ва ўз вақтида жойлаштирилди 20,38 Kb. 1 | o'qib |
1
| |
ҳаволалар
“[1]” каби тартибда белгиланади. Мақола сўнгида 
фойдаланилган адабиётлар

МАШИНАСОЗЛИК ИЛМИЙ-ТЕХНИКА ЖУРНАЛИ
SCIENTIFIC AND TECHNICAL JOURNAL MACHINE BUILDING
№6 (Махсус сон), 2022 йил
web.andmiedu.uz
ISSN 2181-1539
849
АНДИЖАНСКИЙ МАШИНОСТРОИТЕЛЬНЫЙ ИНСТИТУТ
“МАШИНОСТРОЕНИЕ” НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКИЙ ЖУРНАЛ
К СВЕДЕНИЮ АВТОРОВ!
Требования, предъявляемые к статьям:
1.
Статьи могут быть на узбекском, русском и английском языках.
2.
В верхней части первой страницы должны быть приведены сведения об авторе
(авторах) (фамилия, имя, отчество, место работы и должность, ученая степень, e-
mail,номер телефона).
3.
Статья должны быть представлена в электронном и распечатанном вариантах и
подписана автором (авторами). Объем статьи должен быть
МАШИНАСОЗЛИК ИЛМИЙ-ТЕХНИКА ЖУРНАЛИ

|
МАШИНАСОЗЛИК ИЛМИЙ-ТЕХНИКА ЖУРНАЛИBog'liq 643f8b9fbdaf9 1Андижон машинасозлик Махсус сон 07.01.2023- cuttedМАШИНАСОЗЛИК ИЛМИЙ-ТЕХНИКА ЖУРНАЛИ
SCIENTIFIC AND TECHNICAL JOURNAL MACHINE BUILDING
№6 (Махсус сон), 2022 йил
web.andmiedu.uz
ISSN 2181-1539
848
АНДИЖОН МАШИНАСОЗЛИК ИНСТИТУТИ
“МАШИНАСОЗЛИК” ИЛМИЙ-ТЕХНИК ЖУРНАЛИ
МУАЛЛИФЛАР ДИҚҚАТИГА!
Илмий мақолаларга қўйилган талаблар:
1.
Мақолалар ўзбек, рус ва инглиз тилларида тақдим этилиши мумкин.
2.
Мақола биринчи бетининг юқори қисмида муаллиф тўғрисида маълумотлар
кўрсатилиши керак (фамилияси, исми, отасининг исми тўлиқ кўрсатилиши, иш
жойи ва лавозими, илмий даражаси (агар бўлса) ва унвони, E-mail ва мулоқот
телефонлари).
3.
Мақола 3 та (ўзбек, рус ва инглиз) тиллардаги Аннотация билан электрон
вариантда ва қоғоз шаклида топширилиб, муаллиф томонидан имзоланган бўлиши
керак.
Мақола 5 бетдан кам бўлмаган
, А4 форматда, 12pt. шрифтида, 1.0
интервалда, юқоридан, ўнгдан, чапдан, пастдан 25 мм жой қолдириб, MS-WORD
2003-2010 дастурида, Times New Roman шрифтида расмийлаштирилиши лозим.
4.
Мақола тегишли фан йўналиши бўйича фан докторининг расмий тақризи ҳамда чоп
этиш мумкинлиги ҳақида экспертиза хулосаси билан бирга қабул қилинади. Шу
билан бирга, таҳририят мақолани қўшимча равишда тақризга тақдим этиши ва
ушбу тақриз натижалари асосида мақолани чоп этиш масаласи бўйича тегишли
қарорга келиши мумкин.
5.
Мақоладаги маълумотлар, фактлар ва статистикаларнинг тўғрилигига
муаллифлар
масъулдир
.
6.
Мақолада албатта жадвал (чизма ёки расм)лар манбалари аниқ кўрсатилиши,
қисқартма сўзларга изоҳ берилиши лозим.
7.
Мақолаларнинг номи, қисқача Аннотацияси, таянч сўзлар (5-6 қатор) 3 та тилда
(
ўзбек, рус ва инглиз
тилларида) берилади.
8.
Мақола ичидаги
|
| |
не менее 5 страниц - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги андижон машинасозлик институти

|
Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги андижон машинасозлик институтиBog'liq 643f8b9fbdaf9 1Андижон машинасозлик Махсус сон 07.01.2023- cuttedне менее 5 страниц.
Работа должна быть распечатана на бумаге формата А4, междустрочный интервал -
1.0, Страницы должны иметь поля: левое – 25 мм, правое - 25 мм, верхнее – 25 мм,
нижнее – 25 мм, Текст печатается в программе MS-WORD 2003-2010 шрифтом
Times New Roman, размер 12 пт.
4.
Статья должна предоставляться вместе с официальной рецензией доктора наук по
соответствующей области исследования и актом экспертизы о возможности
опубликовании статьи. Вместе с этим редакция имеет право потребовать
предоставления дополнительной информации от авторах и подать работу на
дополнительную экспертизу, на основе результатов которой, будет решен вопрос
об издании статьи.
5.
Ответственность за достоверность сведений, фактов и статистических данных
несёт только
автор статьи
, редакция не несёт никакой ответственности.
6.
Статья в обязательном порядке должна содержать точные источники таблиц
(чертежей, рисунков), должен быть объяснен смысл сокращённых слов.
7.
Название, краткие аннотации (5-6 строк) и ключевые слова статей должны быть
представлены на трёх (узбекском, русском и английском) языках.
8.
Сноски
в статье должны быть указаны в квадратных скобках, например [l]. В
конце статьи
список использованной литературы
должен быть составлен в
порядке использования.
9.
Научные статьи печатаются в порядке их поступления в редакцию. Статьи, не
отвечающие приведенным выше требованиям, редакцией не рассматриваются.
10.
Статьи в распечатанном виде авторы сдают в редакцию или высылают почтой с
указанием обратного адреса (для иногородних).
11.
Авторские права
научных статей охраняются принятым 20.07.2006 года законом
«Об авторском праве и однородных правах».
12.
ВНИМАНИЕ! На последней странице обязательно ставится подпись автора(ов)
статьи.
|
| |
Состояние - download

Qidiruv: Состояние
Конденсированное состояние
Yarimo’tkazgich kristallarda zaryadlarni tashish har doim quyidagi ikki jarayon natijasida amalga oshadi
0,78 Mb.
3
o'qib
Данный файл получен с сайта творчества Виктора Пелевина и предназначен только для персонального ознакомления с творчеством авт
«Спи», вводят меня в измененное состояние сознания. Находитесь ли вы в измененном состоянии, когда пишете?
Рассказ
114 Kb.
1
o'qib
Bulutli texnologiyalarni rivojlantirishning asosiy
«облачные технологии». Будут освещены возможности использования «облачных технологий» в образовании, их преимущества и недостатки, будущее состояние «облачных технологий»
326,22 Kb.
9
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
E-mail: 
andmi.jurnal@mail.ru
Web сайт : web.and miedu .uz

МАШИНАСОЗЛИК ИЛМИЙ-ТЕХНИКА ЖУРНАЛИ
SCIENTIFIC AND TECHNICAL JOURNAL MACHINE BUILDING
№6 (Махсус сон), 2022 йил
web.andmiedu.uz
ISSN 2181-1539
850
ANDIJAN MACHINE-BUILDING INSTITUTE
“MACHINE-BUILDING” SCIENCE-TECHNICAL JOURNAL
FOR THE AUTHORS!
1.
Required criteria for submitted articles:
2.
Articles can be in Uzbek, Russian and English.
3.
At the top of the first page should be given information about the author (authors) (last
name, first name,
middle name, place of work and position,
scientific degree, e-mail,
phone number).
4.
Articles should be submitted in electronic and printed versions, signed by the author (s).
The article should be organized as follows: no less than 5 sheets
, in A4 format, in the
range of 1.0, above, on the right,
on the left, on the bottom, leave 2.5 cm, in the MS-
WORD 2003-2010 program, at 12 pt. font Times New Roman.
5.
This article in a particular specialty should be provided along with the official review of
the doctor of science in the field of study and the act of examination of the possibility of
publishing the article. At the same time, the editors have the right to require the provision
of additional information from the authors and submit
for additional expertise, on the
basis of the results of which the issue of publishing the article will be decided.
6.
Responsibility for
the accuracy of information, facts and statistics is only the author of
the article, the editors are not responsible.
7.
The article must necessarily contain the exact sources of the tables (drawings, drawings),
the meaning of the abbreviated words must be explained.
8.
The title, brief annotations (5-6 lines) and keywords of the articles should be provided in
three (Uzbek, Russian and English) languages.
9.
Footnotes in the article should be listed as - [l].
At the end of the article, the list of
references should be written in order of sequence.
10.
Scientific articles are printed in the order in which they are received by the editor.
Articles that do not meet the above requirements of the editors are not considered.
11.
Authors submit articles in printed form to the editorial
office or send them by mail
indicating the return address (for non-residents).
12.
The copyrights of scientific articles are protected by the Law “On Copyright and
Homogeneous Rights” adopted on July 20, 2006.
ATTENTION! The last page must be signed by the author (s) of the article.
Sanoat korxonasida energiya tejashning asosiy tamoyillari

|
Sanoat korxonasida energiya tejashning asosiy tamoyillari
|
bet | 65/71 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 3,27 Mb. | | #140050 |
Bog'liq Ma\'ruzalar matni-202114.2. Sanoat korxonasida energiya tejashning asosiy tamoyillari
Asosiy tamoyillar quyidagi tadbirlarni o’tkazishga asoslanadi:
1. Energetik auditni o’tkazish.
Samarali ishlash uchun qayorda, qancha va nima uchun energiya sarf bo’lyapti kabilarni bilish zarur, bu savollar bo’yicha yetarlicha ma’lumotlarga ega bo’lish kerak.
Ushbu barcha ma’lumotlarni to’plash jarayonida sanoat korxonasida energetik auditni o’tkazish birinchi qadam bo’ladi.
2. Energiya tejamkorlik bo’yicha tadbirlar ishlab chiqish.
Energiya tejamkorlik siyosatini o’tkazishdan oldin har bir muayyan korxona uchun energiya tejamkorlik bo’yicha individual tadbirlar ishlab chiqish zarur. Sanoat korxonalarining energiya bo’limlarining amaliy ish faoliyatida energetik resurslarni samarali ishlatishni ko’tarishga yo’naltirilgan tadbirlarni joriy qilish va yangi texnika tadbiq qilish maqsadga muofiq.
3. Energiya tejamining qiymatini baholash.
Energiya tejamkorlikni boshqarish jarayoni, umuman olganda, mahsulot energiya ishlatish xajmi ko’rsatkichlarini boshqarishga olib keladi. Mahsulot energiya ishlatish xajmiga ta’sir qiluvchi ko’rsatkichlarning aksariyati chuqur izlanishlarni, ular orasidagi bog’lanishlarni, ularning optimallashtirishning yo’llarini aniqlashni talab qiladi.
Ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligiga sarflanayotgan energiyaning absolyut va solishtirma qiymatini baholash zarur.
4. Energiya tejamkorlikni boshqarishning tashkiliy strukturasini ishlab chiqish.
Energiya tejamkorlik mexanizimining tadbiq qilish korxonadagi energiya tejash strukturasini ko’rib chiqishni talab qiladi. Ishlab chiqarishning boshqarishning bozor kontseptsiyasi korxonaning general direktoridan keyin energetika sohasi bo’yicha mutaxassisni bosh shaxslardan biri sifatida tan olishni talab qiladi.
5.Moddiy rag’batlantirishning asosini ishlab chiqish.
Har bir tomonning texnik, huquqiy, iqtisodiy, sotsial va boshqa aspektlari bilan bog’liq bo’lgan manfaatlarini ko’zda tutgan personal bilan korxona raxbariyati o’rtasida energiya tejamkorlik jarayoniga taalluqli o’zaro munosabat.
Asosiy tadbirlarni quyidagi sxema bo’yicha guruxlarga ajratish mumkin:
|
| |
Rasm. Angren IES ning bug‘ generatorlari urnatilgan zal

|
Rasm. Angren IES ning bug‘ generatorlari urnatilgan zal
|
bet | 13/71 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 3,27 Mb. | | #140050 |
Bog'liq Ma\'ruzalar matni-20213.3. Rasm. Angren IES ning bug‘ generatorlari urnatilgan zal
3.4. Rasm. Bug‘ qozonli issiqlik elektr stansiyalari. Steam power plant.
3.5. Rasm. Ko‘mirda ishlaydigan issiqlik elektr stansiyasi.
Coal power plant. Source: Fotosearch.
Mahalliy sharoitlarda qo‘llanadigan ko‘chma elektr stansiyalari (dvijoklar) benzin yordamida elektr energiyasi hosil qiladi.
GES – gidroelektrstantsiyasi, suv harakatining mexanik energiyasini elektr energiyaga aylantiradi.
GAES – gidroakkumlaydigan elektr stantsiyasi, oldindan sun`iy havzalarida yig’ilgan suvning harakati mexanik energiyasini elektr energiyaga aylantiradi;
Suv energiyasidan foydalanish. Er yuzasining to‘rtdan uch qismi suv bilan qoplangan bo‘lib, faqat to‘rtdan bir qismigina quruqlikdan iboratdir. SHuning uchun ham insoniyat o‘zining taraqqiyoti davomida har doim suvdan unumli foydalanishga intilib kelgan. Insonlarning suv energiyasidan foydalanishi avvalambor uning mexanik energiyasidan foydalanish bilan cheklangan. Masalan, suv tegirmonlari parraklarini suv oqimi kuchi yordamida aylantirilib tegirmon toshlari harakatlantirilib don boshoqlari maydalanilib un holiga keltirilgan va h. k. Nihoyat suv mexanizmlarining tadrijiy davomi bo‘lgan suv turbinalari ixtiro qilinganidan so‘ng, suvning kinetik energiyasini elektr energiyaga o‘zgartiruvchi gidroelektr stansiyalar haydo buldi va bu stansiyalar dunyoning deyarli barcha toglik va togoldi xududlarida eng arzon elektr energiya manbai sifatida keng qo‘llanilmoqda.
Suvning qanday turdagi potensial energiyasidan foydalanib elektr energiya olishiga qarab gidroenergetik qurilmalar uch turga bo‘linadi:
– daryolarga tugonlar qurilib suv sathi ko‘tariladi va hosil qilingan suv omborlarda yigilgan suvning potensial energiyasidan foydalanib, elektr energiya hosil qiluvchi gidroelektr stansiyalar (GES);
– okean va dengizlarda sodir bo‘lib turadigan kuchli tulqinlar ta’sirida qalqib kutarilib, kurfazlarda yigiladigan ko‘p miqdordagi suvlarning hamda shuningdek bahorgi toshqinlar vaqtida daryo chetlarida yigilib qoladigan suvlarning potensial energiyalarini elektr energiyaga o‘zgartiruvchi toshqin gidroelektr stansiyalar;
– sun’iy suv omborlar va kullarga nasoslar yordamida yigilgan suvlarning potensial energiyasini elektr energiyaga o‘zgartiruvchi gidroakkumulyatorli gidroelektr stansiyalar (AGES).
|
| |
Energiya iqtisodining joriy zaxiralari

|
Energiya iqtisodining joriy zaxiralari
|
bet | 69/71 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 3,27 Mb. | | #140050 |
Bog'liq Ma\'ruzalar matni-2021Energiya iqtisodining joriy zaxiralari:
.
Kelajakdagi zaxiralar ikkita normallashtirilgan elektr balanslar – texnik va iqtisodiy asoslangan (kelajak) balanslarni taqqoslash bilan aniqlanadi Wek:
.
Bu erda n- sarflarni pasaytirishga yo’naltirilgan tadbirlar soni.
Joriy zaxiralar ob’ektning haqiqiy elektr balansini uning texnik asoslangan ayrim yo’qotishlari asosida tuzilgan elektr balansi bilan solishtirib aniqlanadi:
.
Kelajakdagi zaxiralar ikkita-texnik va itqtisodiy asoslangan (kelajakdagi) Wek normallashtirilgan elektrbalanslarni taqqoslab aniqlanadi:
,
bu erda n- yo’qotishlarni pasaytirishga yo’naltirilgan tadbirlar soni; va har bir ob’ektda mos ravishda tadbirlar o’tkazilmaganda va o’tkazilgandagi elektr energiya yo’qotishlari.
Energetik balansning tahlili korxona energetika xo’jaligi xolatini sifat va miqdoriy jihatdan baholashdan iborat.
Energo tashuvchilardan foydalanishning tahlili haqiqiy ko’rsatkichlarni me’yoriylari bilan, oldingi davrdagi haqiqiy bilan, kelajakdagisi, boshqa korxonadagi o’xshashlari bilan solishtirish yo’li bilan amalga oshirilishi mumkin. Bunda ko’rsatkichlarni solishtirish bir xil sharoitlarni hisobga olib (ishlab-chiqarishning bir xil hajmi, mahsulotning tarkibi, sifati va h.k.) o’tkazilishi kerak.
Qurilmada energiyadan foydalanish samaradorligini foydali ish koeffitsienti (FIK) bilan xarakterlash mumkin va u quyidagi formula bo’yicha aniqlanadi:
,
bu erda - foydali ishlatilgan energiya miqdori;
- keltirilgan energiya miqdori.
Korxonada energiya resurslaridan foydalanish samaradorligini baholanganda ham ishlatilgan, ham xar xil turdagi energiya tashuvchilar uchun barcha qurilmalarda keltirilgan energiya jamlanadi.
Energetik balansni o’rganish natijasida mahsulotni ishlab chiqarishga ketgan energiyaning solishtirma sarfi kabi, energiyadan foydalanishning samarasi degan muhim ko’rsatkichini baholash amalga oshiriladi.
|
| |
-mavzu. Energiya va uning turlari. Vazifasi va foydalanish. Elektr energiyaning afzalliklari

|
-mavzu. Energiya va uning turlari. Vazifasi va foydalanish. Elektr energiyaning afzalliklari
|
bet | 10/71 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 3,27 Mb. | | #140050 |
Bog'liq Ma\'ruzalar matni-20213-mavzu. Energiya va uning turlari. Vazifasi va foydalanish. Elektr energiyaning afzalliklari
REJA:
1. Energiya va uning turlari. Vazifasi va foydalanish. Elektr energiyaning afzalliklari
2. Elektr stantsiyalarning asosiy turlari va ularning tavsiflari
Tayanch iboralar: energiya, mexanik energiya, elektr energiyasi, shamol energiyasi, quyosh energiyasi, elektr stansiyalari, daryolar oqimi, texnika, texnologiya, energiya resurslari, energiya ishlab chiqarish, tabiiy resurs, elektr tizim, qayta tiklanuvchi energiya manbalari.
Energiya va uning turlari. Vazifasi va foydalanish. Elektr energiyaning afzalliklari
Energiya (grekcha energeia-harakat, faoliyat) umumiy harakat miqdori va barcha materiya turlarini o’zaro ta`siridan iborat. Bu ish bajarishga bo’lgan qobiliyatdir, ish esa ob`ektga fizik kuch (bosim yoki gravitatsiya) ta`sir etganda bajariladi. Ish bu harakatdagi energiya.
Barcha mexanizmlarda ish bajarilganda energiya bir turdan ikkinchi turga aylanadi. Lekin bunda bir tur energiyasini har qanday o’zgarishida ham boshqasiga nisbatan ko’proq olish mumkin emas, chunki bu energiyaning saqlanish qonuniga ziddir.
Energiyaning quyidagi turlari mavjud: mexanik, elektr, elektromagnit, issiqlik, kimyoviy, atom (yadro ichki).
Xalqaro birlik tizimi (SI) da energiyani o’lchash birligi sifatida 1 Joul (J) qabul qilingan. 1 J=1nyuton metrga (Nm) ekvivalentdir. Agarda hisob-kitoblar issiqlik, biologik va energiyaning ko’pchilik boshqa turlari bilan bog’liq bo’lsa, u holda o’lchov birligi sifatida sistemadan tashqari birlik qo’llaniladi - kaloriya (kal) yoki kilokaloriya (kkal), 1 kal=4.18 J. Elektr energiya Vatt∙soat (Vt∙s, kVt∙s, MVt∙s.) da o’lchanadi; 1 Vt∙s=3.6 MDj. Mexanik energiyani o’lchashda 1kg·m qiymatdan foydalaniladi, 1kg∙m=9.8Dj.
Elektr energiya energiyaning takomillashgan turidan biridir. Undan keng ko’lamda foydalanish quyidagi omillar bilan belgilanadi:
-resurslarning konlarida va suv manbalari yaqinida katta miqdorda olinishi bilan.
3.2. Elektr stantsiyalarning asosiy turlari va ularning tavsiflari
Birlamchi energiyani ikkilamchisiga o’zgartirish, xususan elektrga aylantirish o’z nomida qaysi birlamchi energiya turi qanday ikkilamchi turga o’zgartirilishini ko’rsatadigan stantsiyalarda amalga oshiriladi.
|
| |
Rasm. O‘zbekistonda eng birinchi qurilgan Bo‘zsuv GESning tashqi ko‘rinishi va gidrogeneratorlar zali

3.9. Rasm. O‘zbekistonda eng birinchi qurilgan Bo‘zsuv GESning tashqi ko‘rinishi va gidrogeneratorlar zali
CHirchiq-Bo‘zsuv traktida elektr stansiyalarining qurilishi tez sur’atlar bilan davom ettirilib, 1926 yildan 1940 yilga qadar mazkur yo‘nalishda 67 ming kVt quvvat ishga tushirildi.
1940 yilda O‘zbekistondagi elektr stansiyalarining o‘rnatilgan quvvati 170,5 ming kVt ga teng bo‘lib, elektr energiyasini ishlab chiqarish 482 mln. kVtsoatga etdi.
SHundan 200 mln. kVtsoat gidravlik elektr stansiyalarida ishlab chiqarildi.
1940 yilda respublikada elektr energiyasini ishlab chiqarish jon boshiga 72,5 kVtsoat ni tashkil qilgan bo‘lsa, 90 chi yillarga kelib ko‘rsatkich 220 kVtsoat dan ortib ketdi.
O‘zbekistonning energetika tizimi yiliga 60 mlrd. kVtsoat ga yaqin elektr energiyasini ishlab chiqarish imkoniyatiga ega, unda umumiy o‘rnatilgan quvvati 12,3 mln. kVt bo‘lgan 39 ta issiqlik va gidravlik stansiyalari ishlab turibdi.
Uzbekiston gidravlik elektr stansiyalari:
O‘zbekistondagi qayta tiklanadigan energiya manbasining imkoniyatlari
Ko‘rsatkichlar
|
Jami
(mln.t.n.e.)
|
SHu jumladan, energiya (mln.t.n.e.)
|
Gidro
|
quyosh
|
shamol
|
biomassa
|
YAlpi1
|
50984,6
|
9,2
|
50973
|
2,2
|
–
|
Texnik2
|
179
|
1,8
|
176,8
|
0,4
|
0,3
|
O‘zlashtirilgan
|
0,6
|
0,6
|
–
|
–
|
–
|
1 –belgilangan territoriyaga tushadigan yoki hosil qilinadigan nazariy energiya miqdori
2– yalpi imkoniyatlarni amalga oshirib, foydalanish mumkin bo‘lgan mavjud texnologiyaning bir qismi
|
Xozirgi davrda O‘zbekiston Respublikasi va dunyo miqyosida mikro GESlardan foydalanish ustuvor yo‘nalishlarning biriga aylangan. Mikro GESlar atrof-muxitga sezilarli ta’sir etmaydi, jumladan: iflos gazlar chiqarish (SO2, CO2, NO2), kislotali yomg‘irga, tuproqni suv bosishga, iqlimni o‘zgartirishga, azon qatlami emirilishiga va x.k. olib kelmaydi.
SHu bilan birga aytish mumkinki, kichik GESlar ishlatilishida daryoning florasi va faunasidan o‘zgarmaydi va biologik turlarning kamayishiga olib kelmaydi. Katta GESlardagi kabi kichik quvvatli gidrostansiyalar qishloq xo‘jaligi erlarining suv bosimiga daryo qirg‘oqlariga tegishli erlar gidrologik rejimini o‘zgartirmaydi.
|
Tаlаbаlаr sоni: O’quv sоаti 2 sоаt

|
Tаlаbаlаr sоni: O’quv sоаti 2 sоаt
|
bet | 1/12 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 473,38 Kb. | | #145758 |
Bog'liq 8-Ma’ruza Flash texnologiyasi. Dasturning asosiy ish soxalari v-fayllar.org
8-Ma’ruza: Flash texnologiyasi. Dasturning asosiy ish soxalari va tushunchalari. Macromediya Flash dasturining uskunalar paneli soxasi
8-Ma’ruza: Flash texnologiyasi. Dasturning asosiy ish soxalari va tushunchalari. Macromediya Flash dasturining uskunalar paneli soxasi. |
(mа’ruzа – 2 sоаt)
|
Mа’ruzаni оlib bоrish tехnоlоgiyasi
Tаlаbаlаr sоni:
|
O’quv sоаti - 2 sоаt
|
Mаshg’ulоt shаkli
|
Kirishmаvzu bo’yichа mа’ruzа
|
Mа’ruzа rеjаsi
|
1.Ikki o’lchamli kompyuter animatsiyasi tushunchasi.
2.Flash texnologiyasiga kirish.
3.Dasturning asosiy ish sohalari va tushunchalari.
4.Macromedia Flash dasturining uskunalar paneli
sohasi
|
o’quv mаshg’ulоtining mаqsаdi
|
O'quv animatsion lavhalarni tayyorlashning zamonaviy vositalari bilan tanishish va uni dars amaliyotiga qo’llay olish.
|
Pеdаgоgik vаzifаlаr:
|
o’quv fаоliyati nаtijаlаri:
|
Informatika o’qitishning tashkiliy shakllari haqida ma’lumot beradi;
|
|
| |
fIgURe 3.10 - Tyner indb

Text Material and Typography 53
in kind. Size, tonal value, and spacing can indicate importance, while color and form
indicate differences in kind. Orientation can be used to indicate direction. Larger
type and bolder type indicate importance, form, for example, roman or italic, and
hue indicate differences such as roads and rivers (Figure 3.15 and Plate 3.1). Textual
hierarchy is also used for titles and subtitles (see also Chapter 7).
Legibility and Perceptibility
Most studies of legibility have been concerned with type set for text reading, not
map reading. Perceptibility or discernability, that is, the speed at which letters or
words can be perceived and recognized, is more relevant when choosing type for
maps because the letters are not set in a block as they are for text. Instead, they may
be letter-spaced (spread out), curved, or interrupted by other features. They may be
displayed on shaded or colored backgrounds, and the background may even change
in the middle of a word. When maps are viewed on a computer monitor the resolution
of the monitor also affects the readability of the text. This presents a considerable
challenge to the cartographer and, unfortunately, one that has no easy solutions.
Harmony
It is common to use more than one typeface on a map. However, usually only two
faces, one serif and one sans serif (with the variations of bold and italic) work best
and the styles used must harmonize with one another and with the subject of the
map. It is generally felt that sans serif forms may be combined satisfactorily with serif
forms, but that two serif forms usually do not work well with one another. Using too
many styles creates a cluttered, messy appearance (Figure 3.16).
It is also accepted that different type styles have different personalities. Some are
considered dignified, some are masculine, some are feminine, some are considered
powerful, and some are weak. Obviously, this stylization can be carried to extremes,
but one should at least keep in mind the possible connotations of a typeface because
Old Style
Modern
Sans serif
Umumiy o’rta maktab informatika darslarida raqamli texnologiyalardan foydalanish metodikasi

|
Umumiy o’rta maktab informatika darslarida raqamli texnologiyalardan foydalanish metodikasi
|
bet | 13/18 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 1,89 Mb. | | #149253 |
Bog'liq Xusanov Elshodjon metodika 2.2. Umumiy o’rta maktab informatika darslarida raqamli texnologiyalardan foydalanish metodikasi
Hozirgi dаvrdа kompyuter kirib bormаgаn biror sohа qolmаdi hisob. Kompyuter bilаn birinchi duch kelаdigаn sohа - bu tа’lim sohаsidir. Chunki, hаr bir mutаxаssis аvvаlаmbor mаktаb, kollej, universitet vа institut kаbi o’quv muаssаsаlаridа o’qib, kаdr sifаtidа jаmiyаtdа o’z o’rnigа egа bo’lаdi.
Biz o’quvchilаrgа bugungi kundа zаmonаviy аxborot kommunikаtsion texnologiyаlаrni qo’llаsh orqаli bilimlаrni mukаmmаl dаrаjаdа yetkаzib berishimiz mumkin. Bu holаtdа kompyuter bilаn muloqotni osonlаshtirish, uning e’tiborini tortish, qiziqtirish uchun mа’lumotingizni boshqаlаrgа qаndаy qilib eng qulаy vа sаmаrаli tаrzdа yetkаzish mumkinligi to’g’risidа sаvol tug’ilаdi.
Multimediа texnologiyаlаri (multi – ko’p, mediа – muhit) – bir vаqtning o’zidа mа’lumot tаqdim etishning bir nechtа usullаridаn foydаlаnishgа imkon berаdi: mаtn, tаsvir, аudio vа video37. Multimediаli texnologiyаning eng muhim xususiyаti interfаollik – аxborot muhiti ishlаshidа foydаlаnuvchi tа’sir o’tkаzа olishgа qodirligi xisoblаnаdi.So’nggi yillаr dаvomidа ko’plаb multimediаli dаsturiy mаxsulotlаr yаrаtildi vа yаrаtilmoqdа: ensiklopediyаlаr, o’rgаtuvchi dаsturlаr, kompyuter tаqdimotlаri vа boshqа. Multimediаli elektron tа’lim resurslаrini yаrаtish muаllifning mаhorаti, tаjribаsi vа fаntаziyаsigа bog’liq38.
Zаmonаviy o’qitish vositаlаrigа hozirgi kundа elektron o’quv mаteriаllаrini kiritishimiz mumkin. Bulаrgа elektron o’quv qo’llаnmаlаr, elektron dаrsliklаr, elektron nаshrlаr vа h.k. kiritаmiz.
Elektron dаrslik bu mаvjud o’quv qo’llаnmа, dаrsliknining undаn foydаlаnuvchigа qulаylik yаrаtish mаqsаdidа mаxsus dаsturiy vositаlаr yordаmidа ixchаm holаtgа keltirilgаn mа’lumotlаr to’plаmidаn iborаt. Elektron dаrslik tаyyorlаshdа tаqdim etilаyotgаn mа’lumotlаr undаn foydаlаnuvchilаrgа qulаy, qiziqаrli vа kerаkli bo’lishligi аhаmiyаtlidir39. Turli xil mаnbаlаrdа elektron o’quv resurslаrgа quyidаgichа tа’riflаr berilgаn:
|
| |
II. Uyga vazifani so‘rash - I bob. Ta’lim-tarboya jarayonida raqamli texnologiyalardan foydalanishning nazariy asoslari

|
I bob. Ta’lim-tarboya jarayonida raqamli texnologiyalardan foydalanishning nazariy asoslari
|
bet | 15/18 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 1,89 Mb. | | #149253 |
Bog'liq Xusanov Elshodjon metodikaII. Uyga vazifani so‘rash:
O‘tilgan darsda santexnika elementlarini ta’mirlash texnikasi. sifon mavzusi o’rganilgan edi. O’tilgan mavzuni “Men santexnik ustaman” metodi orqali takrorlab olamiz.
“Men santexnik ustaman” “To’g’risini top” metodi.
Bu metod o’quvchi yoshlarimizni oʻz imkoniyatlari, qiziqishlari, qobiliyatlariga mos kasbni tanlashga yana bir turtki bo’ladi . Maʼlumki, kasb tanlash, kasbga yoʻnaltirish o’qituvchilarning oldida turgan muhim vazifalaridan biridir. Ayniqsa texnologiya darslarida o’quvchilar kasb hunar haqida chuqurroq ma’lumotga ega bo’lishadi. Bu metod orqali o’quvchilar o’tilgan mavzuni takrorlashadi va santexnik usta o’z faoliyatini bajarishi uchun qanday asbob-uskunalar kerakligini, buyumlarni o’z o’rnida joylashtirishni esga olishadi.
Metod mazmuni:
Sinf o’quvchilari 3 guruhga bo’linishadi. Har bir guruhdan bittadan o’quvchi chiqadi. Monitorda bir nechta asbob-uskunalar rasmi chiqadi o’quvchilar esa kanalizatsiya quvurini o’tkazish uchun kerakli bo’lgan santexnik asbob-uskunalarini ajratib olishadi. Kim to’g’ri va tez bajarsa shu o’quvchi “Men santexnikman” deb aytadi.
Ikkinchi o’quvchilar chiqishadi. Monitorda “Sifon” ning bir nechta surati ko’rsatiladi. Sifon turlarini to’g’ri aytgan va tezkorlik bilan javob bergan o’quvchi “Men santexnik ustaman” deydi.
Sifon turlari: 1. Shishali; 2. Gofrli; 3. Quvurli; 4. Yassi
Uchinchi guruh o’quvchilariga ham monitorda “gofrirovkali sifon” qismlari surati ko’rsatiladi o’quvchilar esa uni o’rnatish ketma-ketligini to’g’ri aytib berishlari kerak. Shu tariqa qaysi guruh o’quvchilari terkorlikda va aniqlikda vazifani bajarsa “Men santexnik ustaman” deb aytadi.
Santexnika deganda nimani tushunasiz?
Mavjud chiqindilar xususiyatlariga ko'ra chiqindi suvlar qanday turlarga bo'linadi?
Sifon deganda nimani tushunasiz? Uning qanday turlarini bilasiz?
Santexnika ishlarida eng ko‘p qo'llaniladigan asbob-uskunalarni sanab bering.
R ASMDA QANDAY SANTEXNIKA ELEMENTLARI KO‘RSATILGAN?
|
| |
munsell system - Tyner indb

Color in Cartographic Design 61
dimensions of color are utilized to create a
color solid. Value forms the axis of the
solid (Figure 4.5). Grays are arranged from white at the top to black at the bottom
in a series of equal steps, which are numbered from 1 to 9. At the middle position
on the gray scale (5) is middle or neutral gray; a plane passed through this point is a
color circle with hues of middle lightness. Around the outer part of the solid, called
the “equator” by Munsell, there is a decimal scale of hues merging gradually into one
another, beginning and ending at red. The plane is also visualized as passing from
the surface inward to the axis. The colors become less strong as one approaches the
axis and stronger as the equator is neared. These represent the saturation, chroma, or
strength of the color. Because not all colors have the same number of steps of satura-
tion, the solid formed is not a sphere, but is asymmetrical. At each position on the
gray scale, a series of rings shows different values. Each hue becomes lighter as one
goes from the white pole of the solid and darker as one goes to the black pole. These
rings are themselves color wheels. The hues arranged on the color wheel are specified
by initial. Thus, any color can be specified by a letter and two numbers, and any new
color can be assigned a place on the solid.
spot colors
While the systems above are useful for describing and understanding color, printed
colors are chosen and described for the printer by a system analogous to the paint
chips provided to a painter. Printers have a color specification chart that specifies the
amounts of the three subtractive primaries and black necessary to create a specific
color. The most common of these charts is the Pantone Matching System. Plate 4.4
shows the range of colors that can be produced from just two hues and shows the
percentages of each hue used.
When creating colors at the computer and viewing them on screen, most illus-
tration software programs have a function that gives quantities according to several
different color models. CorelDraw allows CMYK (cyan, magenta, yellow, black),
White
Black
1
2
3
4
5
6
7
8
9
R
Y - R
Y
R - P
P
G-Y
P-B
B
B - G
GREEN
1
2
3
4
5
SATURA
TION
LONG
WAVELENGTH - Tyner indb

60 MaP Design
Thus, when we speak of color, we are not only describing its basic hue, but also
describing its lightness or darkness and its saturation.
coloR sPecIfIcAtIon systems
In the previous sections we spoke of light or dark blue, greenish blue, or reddish blue
and we identified colors as high or low lightness or high or low saturation. But if we
attempt to describe a specific color, we are not sure that our listener is visualizing the
same color. Anyone who has attempted to describe a particular shade of blue to a
painter and been surprised at the result is familiar with this problem. One solution,
when dealing with a painter, is to provide a colored chip to match. But for many pur-
poses, it is not feasible to provide color chips and a means must be found to describe
colors. Several systems have been devised. I briefly describe three of the most com-
mon here, although anyone who intends to work intensively with color should consult
one of the references for a fuller discussion.
cIe system
The Commision International de l’Eclarage (CIE), also called the International Com-
mission on Illumination (ICI), utilizes a system based on standard illuminants, a
standard observer, and standard primaries. Any color can be described precisely in
numerical terms. It is used by the National Bureau of Standards and the National
Geospatial-Intelligence Agency (NGA). It is based on the additive, not the subtrac-
tive, primaries; therefore, it is not as useful for printed map design as the other com-
monly used systems.
fIgURe 3.12 - Tyner indb

Text Material and Typography 55
availability and Compatibility
There are thousands of typefaces, but not all will be available with any given soft-
ware. Fonts may be purchased and added on to the software. There are also issues of
compatibility or transferability with other computers if the map is done for the Web
or on disk. If a particular font isn’t available, the computer program will attempt to
match it with one that is. This can result in a map that looks quite different from
what you intended.
suitability for Reproduction
Before choosing a type style, it is helpful to know how the paper map will be repro-
duced, if it will be reduced, and even, if possible, the type of paper that will be
used. For maps that will be viewed on monitors or projected on screens, resolution
is important. Generally, the Modern typefaces with extremes of thick and thin are
considered less suitable for reduction than Oldstyle because the very thin lines may
be lost in reproduction. They also do not work well on monitors.
edItIng
Like written work, the text of maps must be edited. The importance of editing cannot
be stressed too strongly. One of the quickest ways to destroy the credibility of a map
is to include misspelled words on it. The reader assumes that if the spelling is sloppy
the research probably was also and that the map is likely to be unreliable. Therefore,
all lettering on the map must be carefully examined. It is not enough to rely on a spell
fIgURe 4.5 - Tyner indb

Color in Cartographic Design 63
attention attraction
We really do not know why color attracts the eye and is an
attention getter, but it is
undisputed that this is so. It is also not clear which colors have the greatest attractive
power; there are conflicting test results and opinions. Generally, it appears that the
attention-getting value depends on visibility. Therefore, the color that can be seen at
the greatest distance is the one that attracts the eye quickest. It has also been pointed
out that pure hues have greater visibility than tints or tones. However, visibility also
depends on the background. Yellow when next to a blue-black is highly visible, but
when printed on a white page it has very low visibility. There is also a difference
between the color used for areas, for typography, or for lines or points.
Study of actual printed maps reveals that cartographers, whether intellectually
or instinctively, accept red as the color highest in attention value since this is the color
most often used when only one color is chosen in addition to black and white. Many
studies certainly indicate that red rates highly as an attention getter. Some textbooks
have used brown or green in addition to black and white on maps. While brown is
generally rated fairly low in attracting the eye, the mere fact that it is the only color
on the page makes it stand out. When only one color is used on a map, such as a red
arrow or one country or region in red, the purpose is usually to draw attention to a
specific feature and to lead the eye.
the nAtURe of coloR - Tyner indb

|
Tyner indb Pdf ko'rish
|
bet | 37/174 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 16,37 Mb. | | #107721 |
Bog'liq Judith A. Tyner. Principles of map design. New York. „The Guilford Press”, 2010the nAtURe of coloR
When we speak of “color” we are actually referring to the eye and brain reaction to
a part of the electromagnetic spectrum (Figure 4.1). The electromagnetic spectrum is
all energy that moves with the speed of light. It includes radio waves, x-rays, infrared
waves, ultraviolet waves, microwaves, and what we refer to as the visible spectrum.
Only a very small portion of the electromagnetic spectrum is visible to the human
eye. This portion is called the visible spectrum and includes energy with wavelengths
from 0.4 to 0.7 micrometers (µm). (A micrometer is one-millionth of a meter.) Light
waves that have a length of 0.45 µm appear blue to us; those that have a length of
0.65 µm appear red. If a light source emits waves of all these lengths, the combina-
tion appears to have no color and is called white light. Light from the sun contains
all the wavelengths. If white light is broken into its components, as with a prism or
a raindrop, then we see a rainbow with the hues of the visible spectrum displayed in
spectral order, from the shortest to longest wavelengths of violet, indigo, blue, green,
yellow, orange, and red (Figure 4.2).
If light from single-hue sources of green, red, and blue are combined, the result
is white light. Because these three wavelengths in various combination can produce
any other hue of the visible spectrum or white, they are called primaries. Since the
other hues are formed by adding the different wavelengths, they are called additive
primaries (Figure 4.3 and Plate 4.1). The colors on a television screen or color moni-
tor are formed by the additive primaries. These are used when working with maps on
a computer screen. More research is being carried out in this area.
For conventional paper maps, we do not work with colored lights, but rather
with inks or pigments on a sheet of paper. Mixing red, green, and blue pigments on
a page does not result in white, but rather in a somewhat muddy hue that approaches
black. When light strikes an opaque object, some of the light is absorbed by the
object and some is reflected. A red object absorbs all but the red light waves, which
are reflected. Pigment colors that can be combined on a page to produce all other
hues are called subtractive primaries because some of the light waves are absorbed
or subtracted by the paper. The subtractive primaries are magenta, cyan, and yellow
(Figure 4.3 and Plate 4.1). These hues, plus black, are used in printing to produce any
color or shade.
GAMMA
RAYS
X-RAYS ULTRA-
VIOLET
VISIBLE
NEAR INFRARED
SHOR
T INFRARED
MIDDLE INFRARED
THERMAL
(RED)
INFRARED
MICROWAVE
RADIOWAVES
VHF TO LF
WAVELENGTH
fIgURe 4.1.
The electromagnetic spectrum.
Color in Cartographic Design 59
|
| |