nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-MAVZU. QISHLOQ XO’JALIGIDA MULK VA XO’JALIK YURITISH

94
Foydalangan adabiyotlar.
Asosiy adabiyotlar
1.
Абдуғаниев А. Қишлоқ хўжалиги иқтисодиёти фани бўйича мавзулар.Т. 2001й.
2.
Абдуғаниев А., Абдуғаниев А.А. Қишлоқ хўжалиги иқтисодиёти. Дарслик. Тошкент,
Ўзбекистон ёзувчилар уюшмаси Адабиёт жамғармаси нашриёти, 2004 й.
3.
Исмоилов А.Қ., Муртазаев О. Қишлоқ хўжалиги иқтисодиёти. Дарслик. Тошкент,
Молия, 2005 й.
4.
Жўраев Ф. Қишлоқ хўжалик корхоналарида ишлаб чиқаришни ташкил этиш.
Дарслик.Тошкент, Истиқлол, 2004 й.
5.
Ахмедов У. Эффективност функционирования хлопководства Узбекистана. Т.:
ГФНТП 1993 г. 270 стр.
6.
Гречихин В.Н., Кочубей М.И. Земелный фонд Узбекистана и перспективы его
пользования. Т. Меҳнат 1987 г. 152 стр.
7.
Добрынин В.А. Экономика сельского хозяйства. М.: Колос 1990 г,
8.
Емелянов А.М. Экономика сельского хозяйства. М.: Экономика, 1994 г.
9.
Жўраев А. Қишлоқ ва ижтимоий ҳаёт. Т.: Меҳнат 1992 йил.
10.
Каримов И.А. Тадбиркорлик- иқтисодиёт келажаги. Т.; «Ўзбекистон» 1995 йил 128 бет.
11.
Каримов И.А. Фаолиятимиз давр руҳига мос бўлсин. Т.: «Ўзбекистон» 1995 йил
133 бет.
12.
Каримов И.А. Давлатимиз мулкини хусусийлаштириш ва кўп укладли иқтисодиёт
асосларини шакллантириш.Т.: «Ўзбекистон» 1995 йил
13.
Каримов И.А. Қишлоқ хўжалигини ислоҳ қилиш. Аграр муносабатларнинг янги турини
шакллантириш. Т.: «Ўзбекистон» 1995 йил 58 бет.
14.
Каримов И.А. Хусусийлаштириш жараёнларини чуқурлаштириш ва рақобатчилик
муҳитини шакллантириш иқтисодий ислоҳотлар иккинчи босқични асосий вазифаси.
Т.: «Ўзбекистон» 1995 йил 179 бет.
15.
Каримов И.А. Деҳқончилик тараққиёти – фаровонлик манбаи. Т.: «Ўзбекистон» 1996
йил 58 бет.
16.
Каримов И. А. Қишлоқ истиқболи - юрт истиқболи. Т.: 1996 йил 115 бет.
17.
Каримов И.А.Ўзбекистон буюк келажак сари- Т.: Ўзбекистон, 1999 йил.
18.
Каюмов Ф., Абдуллаев Р. Арендный подряд в сельском хозяйстве Узбекистана. Т.:
«Мехнат» 1983 йил.
19.
Каюмов Ф. Эффективность АПК в условиях перехода к рынку М.: ИНО «Полигран»
1992 йил.
20.
Носиров Н., Абдуллаев М. Бозор иқтисоди асоси. Т.: 1991 йил
21.
Холмўминов Ш.Р. Рынок труда. Проблемы формирования и регулирования. Т.: «Фан»
1994 йил.
Ish mashinasi yoki - Elektrotehnika va elektronika

203
15.1.-rasm. Elektr yuritmalar klassifikatsiyasi(tasnifi) sxemasi.
Transmissiyali elektr yuritmalar. Motor harakatini po‘lat
arqon yoki tasmalar
yordamida korxona sexlaridagi bosh transmissiyaga uzatuvchi yuritma umumtransmissiyali elektr yuritma deb
ataladi. Bosh transmissiyadagi harakat tasmalar bilan transsissiya bo‘laklari yoki ish mashinalariga uzatiladi.
Elektr motor harakatini bir qancha ish mashinalariga uzatuvchi yuritmani guruhli elektr yuritma deb
ataladi.
Guruhli elektr yuritma umumtransmissiyaliga nisbatan afzal bo‘lishiga qaramay, bu yuritmada ham
elektr energiyasining mexanik taqsimlanish imkonlaridan to‘la foydalanilmaydi.
Shu sababli hozirgi paytda
transmissiyali elektr yuritmalardan deyarli foydalanilmaydi.
o‘zgartkich transformatorlari

126
Yuqori kuchlanishli (yu.k.) va quyi kuchlanishli (q.k.) chulg‘amlarning bir-biriga nisbatan
joylashishiga ko‘ra chulg‘amlar ikki turga bo‘linadi:
a) kontsentrik
b) almashinuvchi chulg‘am.
O’zgaruvchan magnit oqim chulg’amlarda EYuK hosil qiladi
(10.1)
Transformatsiya koeffitsiyenti
(10.2)
Transformatorning
ishlashi ikki yoki, umumiy holda, bir necha bir-biriga nisbatan qo‘zg‘almas
konturlarning elektromagnit ta’siri hodisasiga asoslangan. 10.3-rasmda bir fazali ikki chulg‘amli
transformatorning prinsipial sxemasi keltirilgan. Agar birlamchi chulg‘amga (
Qurilish sanoati - Ekologiya 11. Rom уоrм ато\. Л tos II кenт z 1: L

|
Ekologiya 11. Rom уоrм ато\. Л tos II кenт z 1: L
|
bet | 52/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.orgQurilish sanoati
Oxangaron, Navoiy, Bekobod, Buxorodan, qurilish va tsiment ishlab chiqarish sanoati - asosiy chang chiqaruvchi manbalar hisob-lana di. Atmosfera havosini chang Ьilan ifloslanish darajasi sanitariya-gi gienik me'yorlardan oshadi. -rasmda Buxoro va Navoiy shaharlarida atmosfera havosini chang Ьilan ifloslanish darajasi dinamikasi kelti rilgan.
Angren
Navoiy Nukus Farg'ona
; ; 1 i
ш f 1, 1 J,j i i i I i I i
Yillar
7-rasm. Atmosfera havosining chang bilan ifloslanganlik darajasi dinamikasi.
Кimyo sanoati
Olmaliq, Andijon, Qo'qon, Navoiy, Farg'ona, Chirchiq va Samar qanda kimyo sanoati ob'ektlarining tashlamalari, turg'un manbalardan tashlanayotgan tashlamalar umumiy hajmining bor yo'g'i 3%ni tasl1kil etadi. Asosiy ifloslantiruvchi moddalar - bular, ammiak, ftorli vodorod, azot dioksidi va fenol. Quyidagi rasmlarda Andijon, Farg'ona, Navoiy
115
shaharlarida atmosfera havosini ammiak va fenol Ьilan ifloslanisl1 darajasi dinamikasi keltirilgan.
Oziq-ovqat va engil sanoat tarmoqlari esa havoni yuqori bo'l
magan darajada ifloslantiradi.
Sanoat ob'ektlarida atmosfera havosini yuqori darajada ifloslan tirishga asosiy sabab, ifloslantirishni kamaytiruvchi texnologiyalarining eskirib qolganligini va samarasizligi yoki unшman qo'llanmasligidir. Bundan tashqari, ishlab chiqarish texnologiyalari zamonaviy talaЫarga javob byermaydi va modyemizatsiyalashtirish yoki almashtirishga muhtoj.
4,5 --------------·--··------,
4+-----r-----------------
3,5.+--8!=::...--.....31,,,-----------------1
3+-------'1-------------------'
2,5 -1------- ::::::;.!! --------
2 -l------- : -==::::::!t=::JL...:
1,5 ----------------------.
1-+--------
|
| |
Shaharlar 
  


Yillar

|
Shaharlar
Yillar
|
bet | 55/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.orgShaharlar
|
Yillar
| | | | | | | | | | | |
l t 990
| |
2000
|
2001
|
2002
|
2003
|
2004
|
Angren
|
1,929
|
0,128
|
0,128
|
0,150
|
0,149
|
0,047
|
Olmaliq
|
0,268
|
0,003
|
0,003
|
0,001
|
0,001
|
0,071
|
Bekobod
|
0,041
|
0,009
|
0,008
|
0,008
|
0,011
|
0,018
|
Toshkent
|
5,555
|
0,887
|
0,787
|
0,582
|
0,589
|
0,406
|
Chirchiq
|
1,477
|
0,492
|
0,491
|
0,541
|
0,540
|
0,473
|
Farg'ona
|
4,937
|
1,553
|
1,554
|
2,453
|
2,446
|
1,200
|
Navoiy
|
0.145
|
0,103
|
0,103
|
0,229
|
0,169
|
0,175
|
Nukus
| |
0,015
|
0,015
|
0,009
|
0,009
|
0,005
|
ishlatilgan gazlarning toksikligi va tutunligini nazorat qilish uchun gazonalitik uskunalaming ishlab chiqarilishini o'zlashtirish.
O'zbekiston RespuЫikasida transport vositalarini etilsiz benzin Ьilan ta"minlash borasidagi talabga 2008 yilda yerishish ko'zda tutil
moqda. Uchuvchan organik Ьirikmalar (UOB) to'g'risidagi Protokol (Jeneva, 1991) antropogen kelib cblquvchi UOB chiqindilarini 1998
yilda 1984-1990 yillar davri Ьilan solishtirilganda 30% kamaytirilishini talab etadi. Troposfyera ozoni miqdorini boshqarish hududlarida chiqin dilar 1988 yil darajasidan ortmasligi kerak. Tomonlar chiqindi
chiqarishni cheklash bo'yicha milliy va xalqaro me'yorlari ya'ni stationar (turg'un) harakatlanuvchi manbalarda 1999 yilda, amaldagilari
esa 2002 yilga kelib qo'llanilishini ta'minlashlari kerak.
Tomonlardan jamoat transporti turlaridan foydalanishni keng tadblq etish, yo'l harakatini oqilona tashkil etishni joriy qilib va yuk tashishni takomillashtirishni faollashtirish, benzinni taqsimlash va avtonюbll\arga quyishda UOB chiqindilarini cheklash, shu jumladan benzin uchuv chanligi bug' bosimini (odatda 60 kPA) maksimal darajada qisqartirish bo'yicha choralar o'matishini talab etadi.
Mazkur choralar etilsiz benzinda benzol va boshqa aromatik uglevodorodlar miqdorini kamaytirishni o'z ichiga oladi.
UOB chiqindilarini kamaytirish bo'yicha zarur chora\arni qаЬн\ qilishda tomonlar Ьir xil UOB larni boshqa kontsyerogen bo'lmagan va
ozod qatlan1ini buzmaydiganlari Ьilan almashtirlishini ta'min\ashlari
muhimdir.
9-jadval
|
| |
Neft va gaz sanoati - Ekologiya 11. Rom уоrм ато\. Л tos II кenт z 1: L

|
Ekologiya 11. Rom уоrм ато\. Л tos II кenт z 1: L
|
bet | 51/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.orgNeft va gaz sanoati
O'zbekistonning neft-gaz sanoati og'ir sanoatning ulkan tarmoq laridan Ьiri hisoЫanib, respuЬlika enyergetikasini Ьirlamchi yonilg'i resurslari Ьilan 93% ga ta'minlaydi.
Mustaqillik davrida suyuq uglevodorodlami qazib olish deyarli 3 barobarga ortdi, bu neftni import qilishdan to'la voz kechish va respuЬlikada yoqilg'i mustaqilligini ta'minladi.
Buxoro, Qashqadaryo, Surx.ondaryo viloyatlarida neft va gaz qazib olish amalga oshirilyapti, Qoraqalpog'iston RespuЫikasi Ustyurtda gaz konlarini o'zlashtirish olib borilmoqda.
Neft tarkiblda oltingugurt Ьirikmalarining miqdori ko'pligi (2,7% gacha) va tabliy gaz va neftda toksik hamda zanglash-agressiv oltingu gurt vodorodining aralashmalari mavjudligi respuЬ!ikamiz konlarini ajratib turuvchi tabliy xususiyat hisoЫanadi, bu dastlabki xom-ashyoni qayta ishlash texnologiyasini takomillashtirish zaruriyatini keltirib chiqarmoqda.
Gazning asosiy iste'molchilari aholi (43%), sanoat ishlab chiqarish (30%) va enyergetika (24%) hisoЫanadi.
Ifloslantiruvchi moddalar quyidagilardan iborat: oltin dioksidi (25%), uning manbalari asosan «O'zgeobumeftgaz qazib olish « АК ishlab chiqarish obe'ktlari chiqaradigan gazlami yoqish mashinalari hisoЫanadi, ulaming ko'rsatkichlari : uglyerod oksidi (14%), azot oksidlari (6%), oltingugurt vodorod (0,3%), qorakuya qattiq zarralaridan (0,2 %) iborat.
«Muborak GQIZ» UShK, «Sho'rtanneftgaz» UShK, Farg'ona NQIZ, «Shimoliy sox» yer osti gaz omborlari, Buxoro NQIZ!ari havo hovuzini asosiy ifloslantiruvchi manbalar hisoЫanadi, ular tamonidan har yili katta miqdorda ifloslantiruvcbl moddalar atmosferaga chiqa riladi.
Metallurgiya
Metallurgiya sanoati tashlamalariga barcha statsionar (turg'un) manbalardan atmosferaga tashlanadigan tashlamalar umumiy miq dorining taxminan l5%i to'g'ri keladi.
Tablatni muhofaza qilish bo'yicha o'tkazilayotgan chora
tadЬirlarga qarama , «ОТМК» OAJ respuЫikada atmosfera havosini ifloslantiruvchi yirik manba bo'lib qolmoqda. RespuЬlika bo'yicha barcha statsionar (turg'un) manbalar tamonidan chiqarilayotgan chiqindilarning 12% va oltingugurt dioksidining 26% ushbu tashkilot hisoblga to'g'ri keladi. 2004 yilda atmosferaga ifloslantiruvchi moddalami chiqarish hajmi 106,2000 tonnani tashkil etdi.
Ba'zi yillarda, Olmaliq shahrida atmosfera havosini oltingugurt
dioksidi Ьilan ifloslantirish darajasi sanitariya-gigienik me'yorlardan 5 barobar oshgan. O'zgidromet ma'lumotlari bo'yicha 2001-2004 yillarda, atmosfera havosini oltingugurt dioksidi Ьilan ifloslantirish sanitariya-
114
gigienik me'yorlardan oshmadi. Biroq, alangaosti kuzatishlari ba'zi vaqtlarda oltingugurt dioksidi Ьo'yicha maksimal Ьir martalik miqdori 1,2-1,5 barobar ortiq bo'lganligini ko'rsatmoqda.
|
| |
ya’ni qoilanilgan presslaming sxemasi ham muhim rol o'ynaydi. Ba’zi

|
ya’ni qoilanilgan presslaming sxemasi ham muhim rol o'ynaydi. Ba’ziBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeya’ni qoilanilgan presslaming sxemasi ham muhim rol o'ynaydi. Ba’zi
fraksiyalaming tebranish chegaralari keng boiadi. Xovrenko ma’lumotlariga
ko‘ra bu ko‘rsatkichlar turli presslar uchun quyidagicha (sharbatning chiqishi, %
da):
- o‘zi oqib tushadigan uzum suvi-54,6 dan 62,3 gacha, o‘rtacha 58.
-birinchi siqishdaolingan sharbat-23,4 dan 33,1 gacha, o‘rtacha-27
- 3- ikkinchi siqishda olingan sharbat-6,1 dan 12,2 gacha, o‘rtacha 11.
- 4- uchinchi siqishda olingan sharbat-2,9 dan 6,2 gacha, o‘rtacha 4.
Gidravlik press ishlatilganda birinchi siqishda chiqadigan sharbatning miqdori
sezilarli darajaga yetadi. Turli sharbat fraksiyalarining sharbatlanish tarkibi bir xil
emasligi uzum dokalari suvining tarkibi bir xil emasligi bilan bogiiq.
Uzum dokasini taxminan uchta konsentratga b o isa boiadi. Bu zonalarda uzum
pishish davrida turli xil moddalaming to‘planishi har xil boiadi:
1) periferik zona. U uzum po‘stlog‘i va unga yopishgan uzum etidan iborat;
2) markaziy zona. U urug‘ga yopishgan uzum etidan iborat;
3) o‘rta zona. Ulaming o‘rtasida joylashgan b oiib muhim ahamiyatga ega.
Qator mualliflar, o‘zi oqib tushadigan uzum suvi o‘rta zonasidan hosil boiadi
va shuning uchun uning tarkibida pressdan olingan fraksiyalarga qaraganda qand
miqdori ortiqcha deb ma’lumot beradi. Tadqiqotchilar birinchi presslashdan
olingan vinolarda eng ko‘p qand miqdori boiishini qayd qiladi. Biz tomondan
Qrimning janubida Magarachda o'tkazilgan tajribalar presslash bilan olingan uzum
sharbatning ba’zi fraksiyalarining shiraligi va kislotaliligi qator sabablarga b ogiiq
ekanligini ko'rsatdi. Jumladan, uzum navi, pishiqlik darajasi, press g'alvirining
diametri, bosimi va boshqa omillar muhim ahamiyatga egadir.
13-jadvalda sharbatning ba’zi fraksiyalaming qand va kislotaliligida sodir
|
| |
hisoblanadi. Vinolami yetiltirganda sirka kislotali va uning efirlari miqdori oshadi

|
hisoblanadi. Vinolami yetiltirganda sirka kislotali va uning efirlari miqdori oshadi Pdf ko'rish
|
bet | 320/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbehisoblanadi. Vinolami yetiltirganda sirka kislotali va uning efirlari miqdori oshadi,
shuning uchun eski vinolarda ular ko'p bo'ladi.
Shunday qilib yosh va eski vinolarda sirka kislotasi miqdori turlicha. Masalan,
eski vinoda 1,5 g/1 sirka kislota bo'lsa me’yoriy holat deb hisoblanadi. Agar yangi
bijg'ib bo'lgan vinoda 1 g/1 sirka kislota mavjud bo'lsa, unda bijg'ish jarayoni
noto'g'ri kechganligidan dalolat beradi. 2 g/1 uchuvchan kislotalar mavjud bo'lgan
ho'raki vinolar iste’molga yaroqsizdir.
Uchuvchan kislotalaming ko'rsatilgan barcha me’yorlari vinoning iste’mol qilish
yaroqligini aniqlash uchun nisbiydir. Laboratoriya tekshiruvida uchuvchan
kislotalaming vinodagi mavjudligini aniqlaydi. Lekin efirda ulaming miqdorini
aniqlab boimaydi. Sirka kislotaning efirlari ta’m va hid organlari bilan aniqlanadi.
Bir necha sirka bakteriya turlari farqlanadi: ular orasida Bact. acet: (86-rasm)
Bact Rutzingianum, Bact. Xylinum, Bact. Pastcurianum mashhurdir.
Vinolaming achib qolishida Bact acet: katta rolo'ynaydi. U bir necha rasalardan
iborat. Yuqori harorat (eng qulayi 33°), havoning mavjudligi, ahvolining kamligi va
kislotalilikning ozligi sirka bakteriyalaming rivojlanishida. Eng yaxshi sharoit
hisoblanadi.
Sirka bakteriyalaming sharbat va vinoga tushib qolish sabablari turlicha. Sirka
bakteriyalar achitqilar bilan birgalikda uzumzorlarda bo'lib uzum bilan sharbatga
86-rasni. Bacterium aceti
233
kelib tushadi. Kasallangan va shikastlangan uzumlar qayta ishlashda namlab
qolishi, apparat va presslarda uzum bo'tqasi va turpini qoldirish, bijg'ishning
kechishi sirkali achishga asos boiadi. Qizil sharbatlar ustki ochiq qoplama bilan
|
| |
bo'lganda mazkur texnologik sxemaga press va butun agregatni ishlab chiqarish

Ma’lum darajada mahsulotning chiqish miqdori tanlangan asbob-uskunalarga
b o g iiq bo'ladi. Sharbatning chiqish miqdori uzumdan olinadigan sharbatning
miqdori uzum navidan tashqari qoilanilgan press turiga ham bogiiqdir.
Qator yillar davomida uzumdan olingan sharbat miqdorining o‘rtacha
ko‘rsatkichlari asosida turli presslardan chiqadigan sharbatning o‘rtacha
me’yorlarini aniqlasa boiadi (1 t dan gkl hisobida)
burama press............................................................ 70
gidravlik press..........................................................72
to‘xtamay ishlaydigan press....................................74
Burama yoki gidravlik pressda uzumning ma’lum to‘plamini qayta ishlashda bir
necha fraksiyali sharbat olinadi, o‘zi oqib tushadigan uzum suvi, birinchi
presslashdan olingan sharbat, ikkinchi presslashdan olingan sharbat va boshqalar.
Ba’zi fraksiyalaming xajmi uzumning sifati, pressning kuchiga bog‘liq boiadi,
Mashg’ulot. G’allachilik iqtisodiyoti

417
Reja:
1. G’allachilikning xalq xo’jaligidagi axamiyati
2. G’allachilikning rivojlanishi, hozirgi axvoli va istiqbollari
3. G’allachilikning iqtisodiy samaradorligini oshirish imkoniyatlari
Topshiriqning mazmuni
1. G’alla ekinlari maydoni tarkibi aniqlansin.
2. Asosiy g’alla va don, dukkakli ekinlar yalpi hosil va hosildorligi aniqlansin.
3. Tovarlilik darajasi aniqlansin.
4. Asosiy (yoki tutash) va yordamchi mahsulotlar o’rtasida xarajatlarni taqsimlash tarkibi,
asosiy yoki tutash mahsulotning tannarxi aniqlansin.
5. Asosiy g’alla ekinlari ishlab chiqarishga sarflangan xarajatlarning moddalar bo’yicha
tarkibi aniqlansin.
6. Asosiy g’alla ekinlarida mehnat unumdorligi va maxsulotning mehnat sig’imi aniqlansin.
7. Davlatga sotilgan asosiy g’alla mahsulotining to’la tannarxi, o’rtacha bahosi va rentabellik
aniqlansin.
Barcha holatda vinoni dudlangan bochkaga quyish davolashning eng yaxshi

|
Barcha holatda vinoni dudlangan bochkaga quyish davolashning eng yaxshi Pdf ko'rish
|
bet | 319/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeBarcha holatda vinoni dudlangan bochkaga quyish davolashning eng yaxshi
usulidir. Agar svel kasalligi kuchli rivojlangan b oiib, vino xiralashsa unda filtrlash
yaxshi natija beradi. Filtrlashdan keyin bunday vinolaming pasterizatsiyalash kerak
boiadi. Filtrlash o'miga vinoni baliq yelimi yoki jelatin bilan yelimlash mumkin.
Davolashdan keyin vinoni kupajlash lozim. Ba’zi holatlarda svel kasalligidan
davolanib chiqqan vinolar keyingi mavsumgacha qoldirilib yangi sharbat bilan
birgalikda bijgitiladi. Bunday holatda yaxshi natijalar olinadi. Qizil vinolar bijg'ib
232
boigan mezgalar yordamida to‘g‘rilashadi.
Sirkali achish. Vino kasalliklari orasida sirkali achish eng keng tarqalgan va
xavlidir. Bu kasallikda vino yuzasida kul rangli yupqa parda hosil boiadi. Dastlab
u tiniq boiib, kasallik rivojlanishi kuchayganda qalinlashadi, och qizg'ish rangga
kirib devorlar oldida qatlamlar hosil qiladi.
Keyinchalik bu pardadan ajralgan qismlar bochka tubiga cho‘kib, u yerda qalin
cho'ziluvchan massa hosil qiladi. Bu massa sirka ipi yoki sirka bagadani deb
nomlanadi. Kasallikning o'ziga xos belgisi bo'lib uksus kislotaning hidi va ta’mi
vinoda paydo bo'lishidir. Bunday vinolami tatib ko'rganda tomoqda achchiq
timalash sezgi paydo bo'ladi. Sirkali achishning dastlabki bosqichini sbtix
uchuvchi deb nomlashadi.
Bijg'ishda sirka kislota oz miqdorda hosil bo'ladi va vinoning me’yoriy
tarkibiy qismi bo'lib hisoblashadi. Bijg'ib bo'lgan oq vinolarda 0,5-0,8 g/1
uchuvchan kislotalar mavjud. Qizil vinolar tarkibida bijg'ib boigandan keyin
ko'proq miqdorda (0,6-1 g/1) uchuvchan kislotalar uchraydi.
Vino tarkibida 1 g/1 uchuvchan kislotalar mavjud bo'lganda sog'lom deb
|
| |
ahamiyatga ega. 0 ‘rta miyona uzum navidan har qanday texnologiya

|
ahamiyatga ega. 0 ‘rta miyona uzum navidan har qanday texnologiyaBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeahamiyatga ega. 0 ‘rta miyona uzum navidan har qanday texnologiya
qo'llanilganda ham oliy sifatli vino olib bo‘lmaydi. Masalan, Narma uzum navidan
olingan oq vinoni sifat jihatidan Risling, Semilon, Ashgate navlaridan tayyorlangan
vinolar bilan solishtirib bo‘lmaydi. Keyingi navlardan tayyorlangan oq vinolar
sifatli bo'lib, nozik vinolarga xos bo'lgan ta’m va xushbo'ylik yetiltirish jarayonida
ularda oshib boradi. Shuning uchun mazkur uzum navlari markali vino
tayyorlashda qo'llaniladi.
Narma va shunga o'xshash navlardan tayyorlangan vinolar uzoq vaqt davomida
yetiltirganda o'zlarining xususiyatlarini rivojlantirmaydi, shuning uchun ulardan
hosil olingan yilda iste’mol qilinadigan ordinar vinolar tayyorlanadi. O'z tabiati
bilan xo'raki oq vinolar barcha vinolar ichida eng mayin, nozik va yengil bo'lishi
lozim. Bunday vinolami tayyorlash uchun uzum ma’lum pishiq paytida yig'ilishi,
undagi shakar miqdori oshmasligi, kislotaliligi tushib ketmasligi lozim. Uzum
pishib ketganda undan serspirtli, og'ir vino tayyorlash mumkin.
7.2. Uzum sharbatini olish texnologik sxemasini tanlash
Xo'raki oq vinolami tayyorlash texnologik sxemasi har bir alohida holatga
qo'yilgan talablarga muvofiq qurilishi lozim. Yuqorida ko'rsatilgan oq vino
tayyorlash uchun kerak bo'lgan sharbatni olish texnologik sxemalar ishlab
chiqarilayotgan mahsulot sifati va xo'jalik ishlab chiqarish quwatini hisobga olishi
lozim. Har bir holatda uzum sharbatga aylanadigan sharoitni hisobga olishi kerak.
Kichik ishlab chiqarishda yuqori sifatli mahsulot tayyorlash uchun shingillami
ajratuvchi ezgich (drobilka-grobneotdelitel) - gidravlik press texnologik sxemasi
yetarlidir.
Mahsulot sifatiga shunday talablar qo'yilib, lekin ishlab chiqarish xajmi katta
|
| |
-jadval - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

422
7. Uyga vazifa.
15.3.Mashg’ulot. Kartoshkachilik iqtisodiyoti.
1.Darsning maqsadi:
Talabalar kartoshkachilik iqtisodiga doir ma’ruza matnlariga tayangan
holda, olgan bilimlarini amaliy dars davomida mustahkamlab, ammo ko’pchilik dehqon va fermer
xo’jaliklarida 1s kartoshka o’rtacha to’liq tannarxining ko’tarilishi kuzatilmoqda. Bunday hol
asosan qaysi baholarining keskin oshishi hisobiga sodir bo’layotganligini aniqlash.
2.Darsining ta’minoti.
Darsda absolyut va nisbiy ko’rsatkichlarni hisoblashga imkon beradigan
jadvallar ishlatiladi. Bu jadvallar viloyat va alohida olingan yillik hisobotlari ma’lumotlari asosida
to’ldiriladi va hisoblanadi.
3. Darsning borishi.
A) O’tgan darsni so’rash.
B) Yangi mashg’ulot mavzsini tushuntirish.
D) Talabalarning mustaqil ishlari uchun topshiriq.
Reja:
1. Kartoshkachilikning xalq xo’jaligidagi axamiyati
2. Kartoshkachilikning rivojlanishi, hozirgi axvoli va istiqbollari
3. Kartoshkachilikning iqtisodiy samaradorligini oshirish imkoniyatlari
-rasm. Sharbatni bijg‘itish uchun gorizontal po‘lat rezervuari

|
-rasm. Sharbatni bijg‘itish uchun gorizontal po‘lat rezervuariBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbe47-rasm. Sharbatni bijg‘itish uchun gorizontal po‘lat rezervuari
Karbonat gazi bosimi yordamida oq sharbatning bijg'ishi (boshqariladigan
bijg'ish). 20 asming 60 yillarida Germaniyada professor Geys tomonidan karbonat
gazi bosimi yordamida oq sharbat va qizil mezgani bijg'itish usuli taklif qilingan
edi. Oq sharbatning bijg'ishi sig'imi 120 dan 2000 did gacha bo'lgan gorizontal
yoki vertikal po'lat rezervuar (tank)larda olib boriladi (47-rasm). Bu idishlar 12 atm
bosimida sinalgan. Bijg'ish uchun rezervuarlar sharbat bilan to'ldiriladi, shundan
keyin 120 dkl sig'adigan rezervuardan 50 л, 2000 dkl li rezervuardan 500 л sharbat
olinadi. Bijg'ish oldidan sulfitatsitya S 0 2 50 mg/1 bo'lganda kaliy pirosulfiti
kiritiladi.
Bijg'ish o'z achitqilar asosida olib boriladi. Bijg'ish paytida hosil bo'lgan
karbonat gazi zich berkitilgan rezervuarlarda 8 atm bosim hosil qilib, u butun
bijg'ish davomida bir me’yorda saqlanib turadi. Bosim 8 atm dan oshganda
karbonat gazining bir qismi himoyalangan klapanga bog'langan shlang orqali
bosim me’yorlashguncha havoga chiqariladi.
Ochiq holatda bijg'ishiga nisbatan bosim yordamida bijg'itishda me’yorlangan
harorat ketishini ta’minlash masalasi oson yechiladi. Bijg'ish jarayonini har qanday
holatida bosimni ko'tarish yoki pasaytirish imkoniyati mavjudligi tufayli ta’sir
qilib, haroratni tartiblashtirish iloji paydo bo'ladi.
Ishlab chiqarish jarayonida Behining tajribaviy qoidasiga rioya qilish lozim.
Bunga muvofiq karbonat kislotasi bilan to'yingan (C 0 2 15 g/1) temiri bor uzirni va
meva sharbatlari bijg'imaydi. To'yintirish uchun kerak bo'lgan rezervuardagi
bosim sharbatining tarkibiga emas, balki haroratiga bog'liqdir. Bexi tavsiyasiga
binoan harorat 5° bo'lganda bosim 4,75 atm, 10° da-6,25 atm, 15° —7,75 atm
|
| |
chanlarda bijgiganda sirkali achish xavfi kuchlidir. Qoplamada yuqori boigan

|
chanlarda bijgiganda sirkali achish xavfi kuchlidir. Qoplamada yuqori boigan Pdf ko'rish
|
bet | 321/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbechanlarda bijgiganda sirkali achish xavfi kuchlidir. Qoplamada yuqori boigan
harorat hosil b oiib , uning yuzasida sirka bakteriyalaming rivojlanishi uchun qulay
sharoit hosil boiadi. Achitqilar esa yuqori boigan haroratda (36° dan yuqori)
faoliyatini sekinlashtiradi.
Bochkaning og'zigacha toidirilmagan vinolar yuzasida sirka bakteriyalar tez
rivojlanadi.
Iflos idish va tozalikka rioya qilmaslik sirkali achishning sabablaridan biri
b oiib hisoblanadi.
Sirka bakteriyalaming tarqalishida sirka pashshasi (Drosophyla cellaris) muhim
rol o‘ynaydi. U bakteriyalami tarqatadi. Sirka pashshasi but, chan, bochkalar
tirqishlari, shpuntlarda tirqishlarini qo'yib tez ko'payib ketadi. Xonalami
oltingugurt yordamida dudlash natijalar bilan kurashning eng yaxshi yoiidir.
Sirka bakteriyalar faoliyati tufayli sodir boiayotgan vinodagi o'zgarish kuchli
b oiib uning ta’m xususiyatini tubdan o'zgartirib yuboradi. Spirtni sirka kislotasiga
aylanishi eng muhim o‘zgarishlardan hisoblanadi.
Kislorod ortiqcha b oiib , bakteriyalar ko'payganda spirtning oksidlanishi
kuchayib, natijada suv va uglekislota hosil boiadi.
Vinosoz: sirkali achishning oldini olishi uchun choralar ko'rishi lozim. Ulaming
orasida muntazam ravishda bochkadagi vinoni toidirib borish eng muhim choradir.
Sirkali kasal vinolami taklif qilingan davolashdardan hech biri hozirgi
vaqtgacha ijobiy natija bermaydi.
Ishqorli va ishqor tuproq metallar tuzlari va asoslar bilan marmar kukimi yoki
mel bilan vinolami neytrallashtirish sirka kislotaning miqdorini kamaytirmaydi.
Chunki birinchi navbatda kuchli kislotalar ya’ni vino, yantar, olma kislotalar
neytrallashadi. Shu sababli vinolami neytrallashtirish y o ii bilan davolashga asos
boimaydi.
|
| |
Sirkali achish kasalliklarga chalingan vinolami to‘g‘rilash uchun ulami yangi

|
Sirkali achish kasalliklarga chalingan vinolami to‘g‘rilash uchun ulami yangi Pdf ko'rish
|
bet | 322/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeSirkali achish kasalliklarga chalingan vinolami to‘g‘rilash uchun ulami yangi
turplarda bijgitish usuli qoilaniladi. Bijgitishdan keyin vinoni yaxshilab
dudlangan bochkaga quyadi, yoki pasterizatsiyalaydi. Ba’zida pasterizatsiyalashni
bijgitishdan oldin o ‘tkazadi. Muallif kuzatishicha bu usul boshqalardan ko‘ra eng
yaxshi natijalar beradi.
Ba’zi bir mualliflar sirkali achishga chalingan vinolami bijgitish uchun ulami
bijg'iyotgan sharbatga qo'shish kerak deydi. Ulaming fikricha bunday holatda sirka
kislota spirtga tiklanadi deyishadi.
Achigan vino har qanday usullar bilan to'g'rilanganda ham oldingi sifati
tiklanmaydi. Miqdorida 3,5 g/1 sirka kislotasi boigan vino faqat spirtga
distilyatsiya qilinishi yoki undan sirka olinishi mumkin.
Agar vinoda ko'rsatilgan me’yoridan oshiqcha uchuvchan kislotalar boim asa
(2 g/1 qizil vinolar va 1,5 g/1 oq vinolar uchun) unda kasallik rivojlanishini
to'xtatib, vinoni iste’molchiga yaroqli qismi imkoniyati bor. Buning uchun
pasterizatsiyalash yoki sulfitlash qoilaniladi. Natijada siika bakteriyalari halok
b oiib, kasallik to'xtaydi.
Pasterizatsiya va sulfltlashda idishlar toza boiishiga alohida ahamiyat berish
234
lozim.
Pasterizatsiyalash va sulfitlashdan keyin halok boigan sirka bakteriyalarini
ketkazish uchun yelimlash yoki filtrlash maqsadga muvofiqdir.
Sirkali achish kasalligiga chalingan vinolaming yuzasida xeres parda hosil qilib
davolash e’tiborga loyiq.
Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, achitqi pardalaming aerob faoliyati natijasida
achish bilan birgalikda sirak va suv kislotasining parchalanishi sirka va sut
kislotasining parchalanishi yuzaga keladi. Bunday holatda vinoda paydo boigan
|
| |
Internet saytlari - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

96
5.4.Fermer xo’jaliklarini rivojlantirish va samaradorligini
oshirishda
erishilgan
yutuqlar.
Ayrim
rivojlangan
mamlakatlarda fermer xo’jaliklari
tajribasi
5.5.Dehqon xo’jaliklari xo’jalik yuritishning ancha oqilona
shaklidir
5.6.Dehqon xo’jaligini tashkil etish
tamoyillari va sharoitlari,
uning mulki, ishlab chiqarish faoliyati va samaradorligi
Ma’ruza mashg’ulotining maqsadi:
Ta’limiy:
Mulk tushunchasi va uning bozor iqtisodiyoti sharoitidagi roli, mulk shakllari va
ularning iqtisodiy mazmuni, fermer xo’jaliklarini rivojlantirish va
samaradorligini oshirishda
erishilgan yutuqlar, dehqon xo’jaligini tashkil etish tamoyillari va sharoitlari, uning mulki, ishlab
chiqarish faoliyati va samaradorligi to`g`risida
ma’lumotlarga, bilimlarga hamda ko’nikmalarga ega
bo’ladi.
Tarbiyaviy:
Talabalarda mulk tushunchasi va uning bozor
iqtisodiyoti sharoitidagi roli, fermer
xo’jaliklarini
rivojlantirish, dehqon xo’jaligini tashkil etish tamoyillari va sharoitlari, uning mulki,
ishlab chiqarish faoliyati va samaradorligi to`g`risida
tasavvurlar shakllanadi.
tushiriladi (45-rasm) - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

|
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. UsmonovBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbetushiriladi (45-rasm).
Past haroratda sharbatni tindirish
sulfit angidridni
oddiy haroratda
qo'llanishidan ko'ra kamroq ishlashga imkon yaratadi. 20°-25° haroratda bijg'ishni
24 soatga kechiktirish uchun (sharbat tinishi uchun kerak vaqt) 15-20 g/gl sulfit
angidrid kerak bo'ladi. Sharbat 10-12° gacha sovuganda 7,5-10 g/gl yetarlidir.
90
45-rasin. Sharbatni tindirishda sovutisb jihozlarini joylashtirish
Har bir yirik vinochilik korxona vinolar bilan bog‘liq turli operatsiyalar
o‘tkazish uchun sovutadigan moslamalarga ega bo‘lishi lozim. Shuning qo'shimcha
operatsiya, ya’ni tindirish vaqtida sovutish mahsulot tannarxiga ta’sir etadigan
harajatlami yuzaga chiqarmaydi. Shu bilan birga tindirish paytida sovuqni qoilash
vino sifatini oshiradi.
Fransiya va Janubiy Amerikadagi ishlab chiqarish korxonalarida sharbat
loyqasidagi modda zarrachalarini sentrifugalasi bilan ajratadi. Bu usul samarali
bo'lib, vinoni oqayotgan holatida tiniqlashadi.
Bunga erishish maqsadida maxsus sentrifugalar qo'llaniladi. Ulaming ishlab
chiqarish quwati oqim uskunalar asosiy jihozlarining ishlab chiqarish quvvatiga
teng.
Qaynab va sekin bijg'ish. Bijg'ish jarayonini ikki davrga bo'lish mumkin: 1)
qaynab bijg'ish davr; 2) sekin bijg'ish davr. Birinchi bijg'ish davrda karbonat
kislota ajralib chiqib, sharbat qaynaydi va vijirlash tovushi eshitilib, yuzada ko‘pik
hosil bo'ladi. Bir necha kun o'tgandan so'ng qo'ynayotgan sharbatda qand miqdori
kamayadi, hosil bo'lgan spirt drojjalar faoliyatini sekinlashtirganda karbonat
kislotaning ajralib chiqishi, ko'pik hosil bo'lishi tugab, vijirlash tovushini eshitmay
qoladi. Bu paytda sharbatning qaynab bijg'ishining birinchi bosqichi tugab, tinch
|
| |
Suv zahiralarini himoya qilish va ulardan to'g'ri foydalanisl1

|
Suv zahiralarini himoya qilish va ulardan to'g'ri foydalanisl1
|
bet | 62/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.orgSuv zahiralarini himoya qilish va ulardan to'g'ri foydalanisl1.
Yer usti oqar suvlarining umumiy holati.
RespuЫikada asosiy ichimlik suv manbai daryolar hisoЫanadi, ko'p suv byeruvchi ikki daryo bo'lib, ular Amudaryo va Sirdaryo havzalari hisoЫanadi. O'rtacha ikki daryoning ko'p yillik oqimi 115,6 km 3 ni tashkil qiladi. Eng katta miqdordagi suv 78,46 km3 Amudaryo havzasida, 37,14 km3 Sirdaryo havzasida to'planadi. Amudaryoda to'plangan suv O'zbekistondagi ja'mi suvning 6%, Sirdaryoda esa 8% yoki umumiy suv oqimining 8% tashkil qiladi.
Orol dengiziga tushadigan suvlar asosan qishloq xo'jaligi va iqtisodiyotning turli tarmoqlarida foydalaniladi. Ammo suv respuЫika aholisining iste'nюli uchun etishmaydi. Bundan tashqari aholining ko' payishi, sanoat korxonalarining kengayib va ko'payib borishi, avtomo Ьillar sonining oshib borishi natijasida ekologiya va sanitariya - epidemiologiya holatlari yomonlashtiradi. Kollektor va zovurlardan oqib chiqqan oqova suvlar ham toza suvga qo'shilib ifloslantiradi,
shuningdek, yillik yog'inlar natijasida ham suvga ko'p tuz kelib qo'.shiladi, tuzlar tuproq va tog' jinslari tarkiЬidan bo'lib, ular suvda yerishidan hosil bo'ladi.
Shartli belgilar:
Уer osti suvlarining maydoni bo'yicha ifloslanish darajasi
Ifloslanmagan (asosiy) Suvdan har xil maqsadlarda foydalanish mumkin shartli ifloslangan. Ifloslanish jarayoni belgilangan, lekinif loslantiruvchi komponentlar REM dan oshmaydi. Suvdan har xil maqsadlarda foydalanish mumkin, lekin vaqt davomida cheklash Ьilan 1floslangan. lfloslantiruvchi komponentlar REMdan yuqori. Suvdan har xil maqsadlarda foydalanish mumkin emas.
Ifloslanish darajasi aniqlanmagan.
2. Yer osti suvlarining ifloslanishini asosiy va mumkin bo'lgan manbalari.
Viloyatlar markazi.
Metallurgiya,kimyo va boshqa sanoat tarmoqlarining oqova suvlarini filtrli to•pJagichlar.
Filtrli to'plagichlari bo'lgan chorvachilik majmualari.
Neft konlari
GRES,GES
Filtrlash maydoni.
|
| |
Yuqori kengliklarda joylashgan regionlarda, yog'inlarning ko'payishi hisoblga daryolar oqimi xajmi ortishi mumkin

|
Yuqori kengliklarda joylashgan regionlarda, yog'inlarning ko'payishi hisoblga daryolar oqimi xajmi ortishi mumkin
|
bet | 92/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.orgYuqori kengliklarda joylashgan regionlarda, yog'inlarning ko'payishi hisoblga daryolar oqimi xajmi ortishi mumkin. Agar bu yerlarda ortiqcha namlik rnavjudligini hisobga olsak, kutilayotgan jarayon sa\Ьiy ornildir. lqlim o'zgarishini ifodalovchi barcha ma'lumotlarning ko'rsatishicha, yuqori kengliklarda tuproq namligi ortadi. Biroq, o'rta kengliklarda yoz davrlarda tuproq namligi karnayadi, dunyoпing don etishtiriladigan muhim rayonlaming ayrirnlari harn shu zonaga kiradi.
Chuchuk suv ekotizimga, toshqinlar va suv sathi rejimining o'zgarishi ta'sir etadi. Chuchuk suv havzalari (daryo, ko'llar va suv omborlari)da haroratning o'zgarishi ularda yashaydigan organizrnlaming yashash sharoiti, o'sish va soniga ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ko'l\ar va daryolar o'zanlariga to'g'ridan -to'g'ri qo'shiladigan oqirn miqdori, yer osti suvlari va yog'inlaming o'zgarishi ulardagi to'yintiruvchi rnoddalar va yerigan kislorod miqdoriga, bu esa o·z navbatida suvning sifati va tiniqligiga ta'sir etadi.
208
lchimlik su1•/ar hajmi kamayadi. Bunga suv omborlari hajmining jala yomg•irlar va ko•chkilari natijasida loyqa bosishi ham sabab ьo•ladi. Jala yomg'irlar miqdorining ortishi, qor suvlari hisoblga to•yinishining kamayishi oqibatida suvning katta qismi tez oqib o'tadi. Bu esa yer osti suvi qatlamlariga salbly ta'sir ko'rsatishi mumkin. Yog'inlar miqdorining o'zgarishiga qarab suv sitati 11am o'zgaradi.
Suv resurslarining kamayishi odamlar, qishloq xo'jaligi va atrof muhitga salbly ta'sir ko'rsatadi. Hozirgi kunda 1,7 milliard odam dunyo
aholisining uchdan Ьir qismi, suv muammosi tig'iz bo'lgan mamlakat larda yashaydilar. Bu raqam, taxminlarga asosan 2025 yilda suvsizlikdan
qiynalayotgan aholi soni besh milliard kishigacha etishi mumkin. Iqlim o'zgarishi atrof-muhit ifloslanishi va aholi sonining ortishi tufayli kelib
chiqadigan xavfni kuchaytiradi. Shu jihatdan qurg'oqchil va yarim qurg'oqchil rayonlar, qirg'oq bo'yidagi pastqam joylar, deltalar va kichik orollar yo'qolib ketishi mumkin bo'lgan joylar sirasiga kiradi
|
| |
Usl,bu l10/atlarni yaxsl1ilasl1 ис/1и11

|
Usl,bu l10/atlarni yaxsl1ilasl1 ис/1и11
|
bet | 93/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.orgUsl,bu l10/atlarni yaxsl1ilasl1 ис/1и11;
Suv resurslarini boslщarish tizimini takomillashtirisl1 iqlim o'zga rishiga nisbatan bajarilishi mumkin bo'lgan ishlami qayta ko'rib chiqish va to'g'ri rejalar qabul qilabllish natijasida kelib chiqadigan og'ir oqibatlarni kamaytirish mumkin.
Umuman olganda, chuchuk suv resurslari masalasiga nisbatan moslashish choralari quyidagilardan iborat:
mavjud suv ta'minotini yanada samarali boshqarisl1, monitoring
tizimini qo'llash, suvni qa'tiy ravisl1da tejash.
kelajakda suvga bo'lgan talabni cheklash bo'yicha tashkiliy choralar ko'rish;
barcha gidrotexnik inshootlami takomillashtirish (suv taqsimlagichlar,
kanallar, suv omborlari va boshqalar);
qirg'oq bo'yi o'simliklami saqlash, daryolar o'zaning tabliy lюlati tiklash va suvning ifloslanishini kamaytirish, RespuЬ!ikada qishloq xo'jalik ekinlarini tomchilatib sug'orishga barcha fyermyer xo'jaliklarini
o'rgatish.
Iqlim o'zgarisl1ii, oziq-ovqat mal1sulotlari11i ishlab chiqarish, aholi sonining o'sishi va iqtisodiy rivojlanish kabllar orasidagi bog' lanis/1/ar J,ar tomonlama va murakkabdir. Qayd etilganlami yakunlab aytish mumkinki, iqlim o'zgarishi iqtisodiyotda tanglikning ortishiga olib keladi. Bu holat hozirdayoq suv resurslari taqchilligini his etayotgan regionlarda ayniqsa sezilarli bo'ladi. RespuЬlikamizdagi deyarli barcha daryolar uch mamlakat hududidan oqib o'tadi, liar respuЬlika aholisi
209
\
suvga Ьo'lgan talablni o'z ehtiyojidan kelib chiqib qondirar ekan, ikkinchi mamlakat aholisi uchun bu narsa og'ir oqibatlar olib keladi. Masalan, Amudaryo, Sirdaryo Ьiz uchun asosiy suv manbai bo'lishi Ьilan Ьir qatorda ular boshqa mamlakat hududidan oqib o'tadi. Qator muhim suv ob'ektlari ikki va undan ortiq mamlakatlar hududlarida joylashgan. Bu ham ayrim hollarda xalqaro mojarolami keltirib chiqarishi mumkin.
Qurg'oqchil iqlim zonasida joylashgan O'rta Osiyo mamlakatlari
iqtisodiyoti asosan qishloq xo'jaligiga bog'liq bo'lib, hozirdayoq suv taqchilligini boshidan kechirmoqdalar. Ular kelajakda boshqa mamla katlarga nisbatan ko'proq aziyat chekishlari mumkin. Bu xaqda xali uncha kech bo'lmasdan mamlakatlar kelishib olishlari zarur aks holda bu yerlarda yashovchi oddi insonlarga qiyin bo'ladi Yuqoridagilardan kelib chiqib quyidagi xulosalarin qilish mumkin :
iqlim isishi global gidrologik tsiklning jadallashishiga olib keladi, bu regional suv resш·slariga sezilarli ta'sir ko'rsatadi.
yog'inlar miqdori, takrorlanishi vajadalliginig o'zgarishi oqim miqdori
hamda uning taqsimlanishiga va qurg'oqchil yillaming qaytalanishiga ta'sir ko'rsatadi.
O'rta Osiyoda ichimlik suv miqdori va uning tarkibl jiddiy muammo bo'lib bu region mamlakatlarining iqlimi o'zgarishiga nisbatan eng doir masaladir.
|
| |
Harakat turiga qarab elektr yuritma turlari

208
g)
dasturli boshqariladigan, bunda motor tezligi raqamli qurilma orqali dastur bo‘yicha
boshqariladi;
d) adaptiv (o‘zi moslanuvchan), bunda motor tezligi muhitning o‘zgarishiga qarab avtomatik
rostlanadi;
e) pozitsion (vaziyatni rostlovchi), bunda motor tezligi ishchi organining
vaziyatini rostlashini
ta’minlaydi.
Uzatish mexanizmining turiga ko‘ra - Uzatish mexanizmining turiga ko‘ra reduktorli va
reduktorsiz elektr yuritmalarga bo‘linadi.
Elektr yuritmalar avtomatlashtirish darajasi bo‘yicha turlari. Elektr yuritmalar
avtomatlashtirish darajasi bo‘yicha quyidagi gruhlarga bo‘linadi:
1.
Avtomatlashtirilmagan elektr yuritmalar - bunda elektr yuritma to‘la qo‘lda (dastakli)
boshqariladi. Hozirgi paytda bunday elektr yuritmalar kam uchraydi. Asosan kichik quvvatli sanoat yoki
maishiy qurilmalar yuritmalari bunga misol bo‘la oladi.
2.
Yarimavtomatlashtirilgan elektr yuritmalar - bunday elektr yuritmalarni
chiqish parametrlari
rostlanadigan bo‘lib boshqaruv operatsiyalarini bir qismini elektr yuritma, bir qismini esa inson tomonidan
hosil qilinadi. Bu elektr yuritmalarda asosan avtomatik yurgizish, avtomatik
tormozlash va tezlikni
rostlash amalga oshiriladi.
3.
Avtomatlashgan elektr yuritmalar - bu elektr yuritmalarda boshqaruv signali inson ishtirokisiz
hosil qilinadi va boshqariladi. Bunday elektr yuritmalar sanoat robotlari va manipulyatorlarda qo‘llaniladi
Avtomatlashgan elektr yuritmalar deb ishchi mashinalarning ijrochi organlarini harakatga keltirish
maqsadida elektr
dvigatel, o’zgartgich, uzatuvchi va boshqaruvchi qurilmalardan iborat elektromexanik
tizimga aytiladi (15.5-rasm.).
209
15.5-rasm. Avtomatlashgan elektr yuritmaning funktsional sxemasi.
Təyyarə elektrik qida mənbələri və çeviriciləri

|
Təyyarə elektrik qida mənbələri və çeviriciləri
|
bet | 110/142 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #255298 |
Bog'liq Microsoft Word II -an Təyyarə elektrik qida mənbələri və çeviriciləri
Bort düzləndirici qurğuları. Uçuş aparatlarında tətbiq olunan düzləndiricilər bir qayda olaraq ikiyarımperiodlu düzləndirici sxemləri üzrə qurulur. Böyük güclərə malik olan avionika avadanlıqlarını qidalandırmaq üçün
3-fazalı, azgüclü avionika qurğularını qidalandırmaq üçün isə bir fazalı düzləndiricilərdən istifadə olunur. Təyyarə avadanlığında, az güclü elektron qurğularının normal işini təmin edən, dəyişən gərginliyi tələb olunan sabit gərginliyə çevirən düzləndiricidən və stabilitronlu parametrik stabilizatordan təşkil olunmuş sadə qida blokunun sxemi şəkil 8.1-də və onun işçi nöqtələrdə gərginliklərinin zaman diaqramları isə şəkil 8.2-də verilmişdir. Çıxış gərginliyinin qiyməti seçilmiş stabilitronun (Zener diodunun) stabilləşdirmə gərginliyi ilə müəyyən olunur.
Şək. 8.1. Zener diodu əsasında azgüclü stabil gərginlik mənbəyi
Şək. 8.2. İşçi nöqtələrdə gərginliklərin zaman diaqramları
Sabit gərginlik stabilizatoru. Şəkil 8.3 – də təyyarələrdə istifadə olunan 12V sabit cərəyan gərginliyi ilə qidalandırılan motorların (servo- motorların) qidalanma gərginliyinin təmin olunması sxemi verilmişdir. Bu sxem tənzimləyici elementə (tranzistora) malik olan parametrik stabilizator sxemi əsasında qurulmuşdur. Sxemdə D1 diodu (stabilitron) dayaq gərginliyinin formalaşdırılmasını, yüklə ardıcıl qoşulmuş TR1 tranzistoru, bir tənzimləyici element kimi yük cərəyanı dəyişdiyi halda da çıxış gərginliyinin stabilliyini və satabilizatorun çıxışında tələb olunan yük cərəyanının olmasını təmin edir.
Şək.8.3. Tənzimləyici elementli gərginlik stabilizatorunun sxemi
Çevirici qurğu. Şəkil 8.4 – də həm sənaye, həm məişət avadanlıqlarında, eyni zamanda HG-lərin bortunda geniş tətbiq olunan 3-fazalı motorların sürətinin rəvan tənzimlənməsini təmin edən çevirici qurğularından birinin sxemi verilmişdir. Çevirici Larionov sxemi üzrə qurulmuş 3-fazalı düzləndiricidən, güclü sahə tranzistorları əsasında qurulmuş invertordan (sabit gərginliyi dəyişən gərginliyə çevirən qurğu) və onun mikrokontroller bloku əsasında qurulmuş idarəetmə blokundan təşkil olunmuşdur.
Şək.8.4. 3-fazalı motorun sürətini tənzimləmək üçün çevirici qurğunun sxemi
|
| |
Temir idishlarning - 1-mavzu: «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari Reja

|
1-mavzu: «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari Reja
|
bet | 81/121 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 3,44 Mb. | | #120026 |
Bog'liq 1-mavzu «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari RejaTemir idishlarning turg‘unligi kuchli emas, oksidlanishga tez beriluvchan bo‘ladi, oqsid taomdagi oz miqdordagi kislotada ham eruvchan bo‘ladi. Oqsidlanish natijasida temir tuzi taomning rangini qoraytirib yuborishi mumkin. Temir tuzi vitaminlarni ham yemirishi mumkin. Shuning uchun temir idishlardan, agar sirlanmagan bo‘lsa, oziq-ovqatda foydalanish mumkin emas. Taom sirtidagi yog‘ qatlami havodagi kislorod ta’sirini to‘sadi, metallning zanglashini cheklaydi.
Melxior va neyzilber idishlar asosan stol bezatishda ishlatiladi. Melxior (niqel va mis eritmasi) silliq va mustaxqamligi bilan farq qiladi. Neyzilber (mis va qalayi qushilmasi) sifati jixatidan melxiorga o‘xshaydi. Bularning har ikkalasi ham o‘z xususiyatlari bo‘yicha yumshoq shiles berishga qulay, bulardan chiroyli shakldagi idishlar yasash mumkin. Sirlanmagan idishlar faqat manzarali bezatishlar uchungina ishlatiladi. Buyumlarning ichki va tashqi qismi qumush suvi yoki nikel bilan qoplanadi. Tirnalishlarga yul qo‘ymaslik uchun bu idishlarni po‘lat buyumlar bilan birga saqlash tavsiya qilinmaydi.
Yemallangan idishlar — bu po‘lat, temir, cho‘yandan yasalgan ichki va sirtqi tomonidan emallangan kastryulkalar, chelak, choynaqlar, togora va boshqalar. Emal mustaxqam, issiqbardosh, yuqori haroratga chidamli, yorilmaydigan, ko‘chib ketmaydigan bo‘lishi kerak. U zararsiz, taomga biron ziyon yetqazadigan bo‘lishi mumkin emas. Keyingi yillarda ishlab chiqarilayotgan emallar kimyoviy, mexanik, termik ta’sirlarga oliy darajada chidamliligi bilan aj-ralib turadi. Bu turdagi emallar bilan qoplangan idishlar yaxshi gigiyeniq sifatlarga ega: U organik kislota, tuzlar, ishqor ta’siriga chidamli, yuvilishi oson, taomlar tayyorlash va ularni uzoq muddat saqlash mumkin. Ammo ularda ikkinchi taomlar pishirish tavsiya etilmaydi, chunki shavla pishirilganda tagi kuyib ketishi va emal ishdan chiqishi mumkin. Emalli idishlarni yuvishda osh sodasidan, sovundan foydalanish yaxshi natija beradi. Emal idishlarni qattiq poroshoklar bilan yuvish, metall cho‘tka bilan tozalash yaramaydi, emali ko‘chib ketadi. Qozon tagiga olsa, uni ivitib qo‘yiladi va yuviladi.
|
| |
3.50-shakl - ‘z b e k ist 0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

nusning asosi joylashgan
H
tekislik orasidagi
a
burchak konus yasovchi-
si bilan tekislik orasidagi P burchakdan katta, y a ’ni a > P b o iis h i zurur.
G iperbolaning asosiy xususiyati shundaki, uning har b ir nuqtasidan
haqiqiy, y a ’ni
Ox
o 'q id a jo ylashgan fokuslar deb ataladigan ikki doim iy
nuqtasi
F
va
F,
gacha b o 'lg a n m asofalam ing ayirm asi giperbola uchlari
orasidagi o 'z g arm as m iqdor
AA,=2a
m asofaga teng b o 'lad i. B undan
(3 .5 4 -shaklda k o 'rsatilg an ) giperbola nuqtalarini topishda foydalaniladi.
G iperbola, boshqa konus kesim lari kabi, optik xossaga ega. G iperbo
laning fokuslaridan birida jo ylashgan y o ru g 'lik m anbayidan chiqayotgan
nur giperboladan aks etgan g o 'y o boshqa fokusdan chiqayotgandek
harakat qiladi. A gar oynadek silliqlangan m etall varaqni giperbolaning
yoyi b o 'y ic h a egib k o 'z g u yasalsa va giperbola fokusiga m os to 'g 'r i
chiziqda sham joylashtirilsa, u holda, sham oynadan qaysi tom ondan tur-
gan b o 'lsa , o 'sh a tom onda turgan kuzatuvchi sham ning aksini g o 'y o -
xuddi tekis oynadan aks etganidek - bir xil jo y d a k o 'ra d i ( to 'g 'ri chiziq
giperbolaning xususiy holi ekanini va to 'g 'r i chiziqqa m os oyna tekis
b o 'lish in i eslaylik). Yana bir m isol uchib ketayotgan sam olyot ovozining
eshitilish zonasi bilan b o g 'liq . A gar sam olyot tovush tezligidan katta tez-
likda uchsa, u holda eshitilish zonasi havoda konus tashkil qiladi. Yer
sirti, tax m in an , shu ko n u sn i k esu v ch i te k islik deb h iso b lan ish i m u m
k in, kesim da giperbola hosil b o '
ladi.
Endi giperbolani yasash usul-
laridan ayrim lari bilan tanishib
chiqamiz.
1 - m isol.
G iperbolaning
fo-
kuslari va uchlari orasidagi m aso-
falar, y a ’ni
FFt=2c
va
AAj=2a
kesm alam ing
qiym ati
berilgan
(3 .5 4 -shakl). Shu berilganlar b o '
yicha giperbola va uning asim pto-
talari yasalsin.
Yechish.
G iperbolaning o 'z aro
perpendikular b o 'lg a n o 'z o 'q i
Ox
va m avhum o 'q i
Oy
lar o 't-
У
,5% gacha o‘zgarishi mumkin. Ordinar vinolaming belgilangan

|
,5% gacha o‘zgarishi mumkin. Ordinar vinolaming belgilanganBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbe0,5% gacha o‘zgarishi mumkin. Ordinar vinolaming belgilangan
konditsiyalari bo‘lmasa ulami sotish uchun chiqarish man etiladi. Bir xil
agrotexnika qo‘llanilganda bir tokzordagi olinadigan vinolaming sifati ob-havo
kelishiga qarab o‘zgarib turadi. Shu tufayli vinochilik korxonalari har yili bir xil
sifatli ordinar vinolami ishlab chiqarishni ta’minlay olmaydi.
Risling va Kabeme uzum navlaridan tayyorlangan markali xo‘raki vinolaming
bir xil sifatini saqlashga bo‘lgan intihshlar natijasida o‘ziga xos texnologiya
yaratildi. Unga muvofiq «Abrau-Dyurso” xo‘jaligidagi uzumzorlaming turli
joylarida yetishtirilgan hosilidan bir necha yil davomida olingan vino materiallami
kupaj qilib bu vinolar tayyorlanadi.
Nazorat savollari
1 .To‘la yetilgan sof vinoning 1 litrida tarkibiy qismi nimalardan tashkil topgan?
2. Vino sanoati va uning rivojlanishi haqida ma’lumotlar bering.
3. Vinolar necha xil tasniflanadi?
4. Vinochilik sanoatida uzum vinolari qanday toifalarga bo'linadi?
5. Xo'raki vinolar haqida ma’lumotlar bering.
6. Ordinar vinolar deb qanday vinolarga aytiladi?
7. Ordinar vinolar qanday xillarga bo'linadi?
85
7- bob. XO‘RAKI OQ YINOLARNING UMUMIY TEXNOLOGIYASI VA
0 ‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
7.1. Uzum navining oq vinolar xususiyati va sifatiga bo‘lgan ta’siri
Sifatli vinolar tayyorlash uchun mamlakatimizda har xil uzum navlari mavjud.
Oq xo‘raki vinolami ishlab chiqarish uchun viloyat tumanlarida turli navli uzumlar
yetishtiriladi. Lekin mavjud uzum navlaridan sifati bir xil bo‘lgan oq vino olib
bo‘lmaydi.
Oq vinoning sifatiga ta’sir etuvchi omillar qatorida uzumning navi ustivor
|
| |