nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tallar - N. O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi

|
N. O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 4/57 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 4,17 Mb. | | #99118 |
Bog'liq KO‘TARISH, TRANSPORT majmuaTallar. Biror balandlikka o‘rnatilgan yuk ko‘tarish mexa- nizmi tai deyiladi. Tallar yukni balandlikka ko‘tarish, pastga tushirish hamda yukni biror masofaga siljitish uchun xizmat qiladi.
Tallar yuklarni qo‘l kuchi yordamida yoki elektrodvigatel yordamida ko‘tarishi mumkin. Elektrodvigatel yordamida yuk ko‘taradigan tallar elektrotal deyiladi.
Qo‘l kuchi yordamida ishlatiladigan, ko‘tarish mexanizmiga chervyakli uzatma o‘rnatilgan tallar juda keng tarqalgan. Ularning o‘lchamlari standartlashtirilgan bo‘lib (DAST 110760, DAST 2799-54), foydali ish koeffitsienti ^ = 0,55 ... 0,956, yuk ko‘tarish tezligi v = 0,13 ... 2,65 m/min, massasi 20 tonna- gacha bo‘lgan yuklarni ko‘taradi.
Elektrotallar v = 3 ... 15 m/min tezlik bilan massasi 0,1 ... 15 tonnagacha bo‘lgan yuklarni H = 6 ... 30 m balandlikka ko‘tara oladi.
7-rasmda qo‘l kuchi yordamida ishlatiladigan talning ki- nematik sxemasi keltirilgan. Bunday tallarda yuk osish (yuk ilish) moslamasi 12 ga osiladi. Ko‘tarish mexanizmi zanjir 9 vositasida ishga tushiriladi. Ishchi zanjir 9 ni tortganda zanjir yulduzcha 8 ni aylantiradi. Harakat yulduzchadan tal yuritmasi 10 orqali baraban 13 ga uzatiladi. Baraban aylanganda unga arqon 11 o‘raladi. Arqon yuk osish moslamasini yuk bilan birga yuqoriga ko‘taradi.
Yuk biror masofaga ko‘tarilganda uni to‘xtatish uchun yulduzcha 8 valiga to‘xtatgich yoki tormoz 7 o‘rnatiladi. Yukni ko‘tarayotganda kuchdan yutish maqsadida polispastdan foydalaniladi. Polispast tortuvchi arqon 11 va qo‘zg‘aluvchan blok 12 dan tashkil topgan. Yukni biror masofaga siljitish kerak bo‘lsa, siljitish mexanizmidan foydalaniladi. Siljitish mexanizmi zanjir 1 vositasida ishga tushiriladi. Zanjir 1 yulduzcha 2 ni, yulduzcha esa yuk siljitish mexanizmi 3 ni harakatga keltiradi. Siljitish mexanizmi yuritmasining yetaklanuvchi valiga o‘rnatilgan katoklar (g‘ildiraklar) 4 monorels 5 bo‘ylab harakatlanadi va talning siljitish mexanizmi 6 ni harakatga keltiradi.
7-rasm. Dastaki talning kinematik sxemasi:
1 — siljitish. mexanizmi zanjiri; 2 — siljitish mexanizmi yulduzchasi; 3 — sil- jitish mexanizmining yuritmasi; 4 — katok; 5 — monorels; 6 — siljitish mexanizmi, 7 — tormoz; 8 — ko‘tarish mexanizmining yulduzchasi; 9 — ko‘tarish mexanizmining zanjiri; 10 — ko‘tarish mexanizmi yuritmasi; 11 — arqon;
12 — ilgak osmasi.
|
| |
Ko'priksimon kranlar - N. O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi

|
N. O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 6/57 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 4,17 Mb. | | #99118 |
Bog'liq KO‘TARISH, TRANSPORT majmuaKo'priksimon kranlar. Ko‘priksimon kranlar quyidagi gu- ruhlarga bo‘linadi:
— tayanchga o‘rnatilgan va osma kran balkalar;
— ko‘prikli kranlar;
— chorpoyali (kozlovoy) kranlar;
— kabelli kranlar.
Tayanchga o'rnatilgan kran balkalar. Tayanchga o‘rnatilgan kran balkalarning yuk ko‘taruvchanligi nisbatan kam bo‘lib, tayanchlar orasidagi masofa L uncha katta bo‘lmaydi. Kran aravachasi 2 bosh balka 1 bo‘ylab harakatlanadi. Kran g‘ildi- raklari 3 tayanchlarga o‘rnatilgan relslar bo‘ylab harakatlanadi (11-rasm).
Osma kran balka. Osma kran balka 1 osma tayanchlar 2 da (tayanchlar qurilish konstruksiyasiga osib qo‘yilgan) harakatlanadi (12-rasm).
13
11-rasm. Tayanchga o‘rnatilgan kran balka:
1 — balka; 2 — ko‘tarish mexanizmi; 3 — kran balka g‘ildiraklari.
12-rasm. Osma kran balka:
1 — balka; 2 — tayanch.
Koiprikli kran. Ko‘prikli kranlarning asosiy balkalari 1 ko‘priksimon konstruksiyani tashkil qiladi. Ko‘prik ustida ara- vacha 2 harakatlanadi. Aravachaga yuk ko‘tarish mexanizmi o‘rnatiladi. Ko‘prik ko‘prikni siljitish mexanizmi yordamida harakatga keltiriladi. Ko‘prikni siljitish mexanizmining g‘ildi- raklari sexlarning devorlariga o‘rnatilgan relslar ustida harakatlanadi (13-rasm).
13-rasm. Ko‘prikli kran sxemasi:
1 — asosiy balka — ko‘prik; 2 — aravacha.
Chorpoyali kran (kodovoy kran). Chorpoyali kranlar katta- katta omborlarning ochiq maydonlarida, temiryo‘l stansiya- larida vagonlarni yuklashda, vagonlardagi yukni tushirishda qo‘llaniladi. Chorpoyali kranlar rels 3 ustida harakatlanadi. Kran metallkonstruksiyasi 1 bo‘ylab, ko‘tarish mexanizmi o‘rnatilgan aravacha 2 harakatlanadi (14-rasm).
14-rasm. Chorpoyali kran sxemasi:
1 — kran metallkonstruksiyasi; 2 — aravacha; 3 — rels.
15
Kabelli kran. Bir-biridan biror masofa uzoqlikda joylashgan ikkita ustuncha 1 va tarang tortilgan arqonlar 2 dan iborat kran kabelli kran deyiladi. Bu kranlarda tarang tortilgan arqonlar ko‘prik vazifasini o‘taydi. Arqon-ko‘prik ustiga aravacha o‘rna- tilgan bo‘lib, yuk ko‘tarish va yuk siljitish mexanizmi arava- chaga o‘rnatiladi (15-rasm).
Ko'targichlar. Ko‘targichlar yuklarni yoki passajirlarni ver- tikal yo‘nalishda balandlikka ko‘tarish va pastga tushirish ishlarida ishlatiladi. Ko‘targichlarda yuk ko‘taruvchi element vazifasini kabina, kovsh (cho‘mich) va platformalar bajaradi. Yuk tashuvchi elementlar yuk ko‘tarish mexanizmi yoki yuk tortish mexanizmi bilan ulangan bo‘ladi. Ko‘targichlarning tuzilishi bilan keyingi boblarda tanishamiz.
|
| |
Yuk ko‘taruvchi zanjirlarning ehtiyot koeffitsientlari (K

Bu arqonlarning mustahkamlik chegarasi 1600...2600 MPa bo‘ladi. Po‘lat simli arqonlar (18-rasm,
a) har biri po‘lat simlar
2 dan tarkib topgan o‘rimlar
1 dan to‘qilgan. O‘rimlar kanop o‘zak
3 atrofiga yoki o‘rimlarning o‘zidan yumshoqroq po‘lat simdan qilingan o‘zak atrofiga o‘raladi.
Yuk ko‘taruvchi mashinalarda ko‘pincha qo‘sh o‘rimli arqonlar ishlatiladi: avval po‘lat simlar
markaziy sim atrofida eshiladi, so‘ngra o‘rim o‘zak atrofida eshilib, po‘lat simli arqon hosil qilinadi.
Arqondagi po‘lat simlar va o‘rimlar soni har xil bo‘ladi. Ammo yuk ko‘taruvchi mashinalarda asosan olti o‘rimli arqonlar ishlatiladi. O‘rimlar ichidagi po‘lat simlar soni 19 va 37 ta bo‘ladi. Sakkiz o‘rimli po‘lat arqonlar kranlarda va ko‘targichlarda kichik diametrli barabanlar va shkivlar ishlatilganda qo‘llaniladi. Ko‘p qavat arqon o‘raladigan barabanlarda ular ishlatilmaydi. Po‘lat arqonlar bir tomonlama (18-rasm, a) va ayqash (18-rasm,
b) qilib eshilishi mumkin. Bir tomonlama eshilganda har qaysi tola va arqonni eshish yo‘nalishi bir xil bo‘ladi. Bunday po‘lat arqonlar kam yeyiladi va egiluvchanroq bo‘ladi, ammo kuch (nagruzka) ostida osongina bo‘shaladi. Ayqash eshilgan po‘lat arqonda o‘rimdagi simlar va arqondagi o‘rimlar yo‘nalishi qarama-qarshi bo‘ladi, bunday arqonlar tezda bo‘shab ketmaydi. Arqonlarning
18-rasm. Po‘lat arqonlar konstruksiyasi:
a —
bir tomonlama eshilgan;
b — ayqash eshilgan;
d, e — olti o‘ramli normal va aralash strukturali
arqonlarning kesimlari; 1 — arqon o‘rami;
2 — sim; 3 — o‘zak.
o‘rimlari bir xil diametrli (kesimi normal strukturali) yoki har xil diametrli (kesimi aralash strukturali) simlardan eshilishi mumkin, bunda katta diametrli simlar arqonning sirtida joyla- shadi. Kesimi aralash strukturali arqonlarni
tayyorlash ancha mu- rakkab, lekin ular egiluvchanroq va tashqi qatlamlari ishqalanishga chidamliroq bo‘ladi.
Arqon simlar to‘plamidagi simlarning bir-biriga urinishi xi- liga qarab:
chiziqli-urinmali — LK (CHU) (18-rasm, d),
nuqtali-urinmali — TK (NU) (18-rasm, e),
nuqtali va chiziqli urinmali — TLK (NCHU) (18-rasm,
d) arqonlarga bo‘linadi.
Arqon tayyorlashda o‘rimning alohida qatlamlari uchun bir xil diametrli simlar (B
harfi bilan belgilanadi, chunonchi, CHU — B; LK — O) (18-rasm, d) qatlamlarining ustki qatlami uchun ikki xil diametrli simlar (X harfi bilan belgilanadi, jumladan (CHU — X), LK — R, 18-rasm,
e) o‘rimning alohida qatlamlari uchun har xil va bir xil diametrli simlar (XB
harflari bilan belgilanadi, masalan, CHU — XB) LK — RO tanlanadi.
Po‘lat arqonlar bo‘shaladigan va bo‘shalmaydigan xillarga ajraladi. Bo‘shalmaydigan arqonlar ilgagining balandligi katta bo‘lgan yuk polispastlari uchun juda qulaydir.
Po‘lat arqonlar simining mexanik xossalariga qarab: yuqori markali — 10, birinchi markali — I, ikkinchi markali — II bo‘ladi.
Po‘lat arqonning mustahkamligini oshirish uchun ular turli diametrdagi simlardan eshiladi. Kabelli kran va boshqa kranlarning yuk aravachalari siljiydigan po‘lat arqonlar silliq sirtli bo‘ladi.
1 – amaliy ishi Bajardi: Xamzayev Durbek Tekshirdi : Nosirova Namunabonu

using namespace std;
// Tenglama x-cos(x)
// Birinchi tartibli hosila 1+sin(x)
// Ikkinchi tartibli hosila cos(x)
//2-Tenglama pow(x, 3) - 3 * x -1 (0, 1)
//Birinchi tartibli hosila 3 * pow(x, 2) - 3
//Ikkinchi tartibli hosila 6 * x
double function(double x) {
// return x-cos(x);
return pow(x, 3) - 3 * x -1;
}
double first_derivative (double x) {
// return 1+sin(x)
return 3 * pow(x, 2) - 3;
}
double second_derivative (double x) {
// return cos(x)
return 6 * x ;
}
double vatarlarMethod(double a, double b, double epsilon) {
double c;
int steps = 0;
do
{
c = a - function(a) * (b - a) / (function(b) - function(a));
(function(a) * function(c) > 0) ? a = c : b = c;
steps++;
} while (fabs(function(c)) >= epsilon);
cout << "Yechim topish uchun zarur bo'lgan qadamlar soni: " << steps << endl;
return c;
}
int main()
{
// double a = 0, b = 1, epsilon = 0.001;
double a = 0, b = 1, epsilon = 0.001;
if (function(a) * function(b) >= 0 || first_derivative(a) * first_derivative(b) <= 0) {
cout << "Tenglama bu oraliqda yechimga ega emas!" << endl;
}
double result = vatarlarMethod(a, b, epsilon);
cout << "Tenglamaning vatarlar usulida hisoblangan ildizi: " << result << endl;
return 0;
}
Urinmalar (Nyuton) usuli
#include
#include
using namespace std;
// Tenglama x -cos(x)=0
// Birinchi tartibli hosila 1+sin(x)
// Ikkinchi tartibli hosila cos(x)
//2-Tenglama pow(x, 3) + 3 * x -1 = 0 (0, 1)
//Birinchi tartibli hosila 3 * pow(x, 2) +3
//Ikkinchi tartibli hosila 6 * x
double function(double x) {
// return x-cos(x);
return pow(x, 3) + 3 * x -1;
}
double first_derivative (double x) {
// return 1+sin(x);
return 3 * pow(x, 2) +3;
}
double second_derivative (double x) {
// return cos(x);
return 6 * x ;
}
double NyutonMethod(double a, double b, double epsilon) {
double c;
int steps = 0;
if (function(a) * second_derivative(a) > 0)
c = a;
else
c = b;
do
{
c = c - function(c) / first_derivative(c);
steps++;
} while (fabs(function(c)) >= epsilon);
cout << "Yechim topish uchun zarur bo'lagan qadamlar soni: " << steps << endl;
return c;
}
int main()
{
// double a = 0, b = 1, epsilon = 0.001;
double a = 0, b = 1, epsilon = 0.001;
if (function(a) * function(b) >= 0 || first_derivative(a) * first_derivative(b) <= 0) {
cout << "Tenglama bu oraliqda yechimga ega emas!" << endl;
}
double result = NyutonMethod(a, b, epsilon);
cout << "Tenglamaning Nuyuton usulida hisoblangan ildizi: " << result << endl;
return 0;
}
14-bob. GIDRAVLIK VA PNEVMATIK HAYDASH

|
14-bob. GIDRAVLIK VA PNEVMATIK HAYDASH
|
bet | 3/3 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,99 Mb. | | #250808 |
Bog'liq . 257-288286
14-bob. GIDRAVLIK VA PNEVMATIK HAYDASH
14.1. Gidravlik haydash haqida umumiy ma'lumot
Gidravlik haydash - mashina va mexanizmlarni ishchi suyuqlik (gidravlik) yordamida harakatga keltirish uchun mo'ljallangan energiya.
Gidravlik haydashning oqim diagrammasi 14.1-rasm. Gidravlik energiyasi H nasosidan hosil bo'ladi va GD gidro dvigateli tomonidan mexanik energiyaga aylanadi. YY Boshqaruv moslamalari gidravlik liniyalarda, shuningdek nasoslar va gidravlik dvigatellarda oqim parametrlarini o'zgartirish uchun mo'ljallangan.
Gidravlik haydash ED (elektr dvigatel) va M (mashina yoki mexanizm) yuki orasidagi "gidravlik qo'shimchalar" bo'lib, mexanik uzatish bilan bir xil funktsiyalarni bajaradi (kamar, zanjir yoki tishli, Vites qutisi, krank mexanizmi).
14.1-rasm.
Nasosning haydovchisi elektr bo'lishi mumkin, karburatorli, dizel va boshqa dvigatellar, kerakli haydovchi quvvatini va nasos valining aylanish sonini ta'minlash.
Gidravlik haydovchi, uning tarkibiga shina hajmli gidromasi kiradi, ishlaydigan suyuqlik bosim ostida volumetrik (OGP) deb ataladi.
287
Gidravlik haydashning asosiy elementlari. Umuman olganda, gidravlik haydash gidravlik uzatishni o'z ichiga oladi. boshqarish moslamalari, yordamchi qurilmalar va gidravlik liniyalar.
Gidro uzatish nasosdan (mexanik energiyani suyuqlik energiyasiga aylantiruvchi), gidro dvigateldan (suyuqlik oqimi energiyasini mexanik energiyaga aylantiruvchi) iborat.
Boshqaruv qurilmalariga ishchi suyuqlik parametrlarini (bosim va xarajatlar) tartibga solish va gidroliniyalarda suyuqlik oqimi yo'nalishini o'zgartirish uchun gidroapparatlar kiradi: gidroras chegarachilari, gidroklapanlar, gidrodrossellar va boshqa qurilmalar.
Yordamchi qurilmalar ishlashni ta'minlaydi gidropri ish paytida suv. Bularga ishlaydigan suyuqlik konditsionerlari (gidroelektrostantsiyalar, issiqlik almashtirgichlar, gidroto'lovchilar), vaqt teng o'rni qo'llanmasi kiradi.
Gidroliniyalar ishchi suyuqlik va gidro dvigatel elementlarining yagona gidrosistemaga o'tishi uchun xizmat qiladi. Konstruktiv gidroliniyalar quvurlar, egiluvchan yenglar, tizzalar, gidropanellardagi burg'ulash kanallari.
Tasvirlangan gidravlik haydash sxemasining ishlash printsipini ko'rib chiqing 14.2-rasm.
Suyuqlikda ishlaydigan gidravlik haydash moslamasi rezervuar 1 orqali so’rish quvuri 2 orqali 3-nasos orqali 4-liniya orqali distribyutor 5-ga etkazib beriladi. Neytral bilan ajratuvchi elementning (g'altakning) tarqalish holati bo'yicha ishlaydigan suyuqlik b drenaj liniyasi rezervuarga kiradi, ya'ni nasos bo'sh ishlaydi. Gidravlik silindrning dastasi harakatsiz, chunki distribyutorlarning qulflash element ishchi suyuqlikni chokli va choksiz bo'shliqlarda yopadi. / 14.2- rasm
Distribyutor g'altagi 5 pastga siljiganida, nasosdan suyuqlik distribyutor orqali gidravlik silindr 7 ning uzluksiz bo'shlig'iga kiradi. Chok bo'shlig'idan suyuqlik rezervuarga quyiladi.
288
|
| |
Yuk ko‘tarish mashinalarining tasnifi
(klassifikatsiyasi)

|
Yuk ko‘tarish mashinalarining tasnifi
(klassifikatsiyasi)
|
bet | 2/57 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 4,17 Mb. | | #99118 |
Bog'liq KO‘TARISH, TRANSPORT majmuaYuk ko‘tarish mashinalarining tasnifi
(klassifikatsiyasi)
Yuk ko‘tarish mashinalari yukni vertikal yo‘nalishda yuqoriga ko‘tarish va pastga tushirish ishlarida qo‘llaniladi.
Yuk ko‘tarish mashinalari yuklarni korxona sexlari va kor- xonadan tashqarida ko‘tarib tushirish vazifasini bajaradi. Ishlab chiqarish korxonasidagi texnologik jarayon xarakteri, ko‘- tariladigan yukning fizikaviy, kimyoviy, mexanikaviy xossala- riga qarab ko‘tarish mashinalarining turi va konstruksiyasi tan- lanadi.
Yuk ko‘tarish mashinalarining turi va konstruksiyasini tan- lashda yuk ko‘tarish, yuk ortish, yuk tushirish ishlarini mexa- nizmlar yordamida bajarish, yuk ko‘tarish mashinalarining unumdorligi texnologik jarayonga mos kelishi, ko‘tarish jarayonida ko‘tarilayotgan yuklarga zarar yetkazmaslik, mashi- nalarga xizmat ko‘rsatayotgan ishchilarga qulay sharoit yaratib berish masalalariga jiddiy e’tibor berish kerak.
Yuk ko‘tarish mashinalari konstruktiv tuzilishi bo‘yicha qu- yidagi guruhlarga bo‘linadi:
oddiy yuk ko‘tarish mashinalari (lebyodkalar, domkrat- lar, tallar);
murakkab yuk ko‘tarish mashinalari (kranlar, ko‘targich- lar).
Oddiy yuk ko‘tarish mashinalari
Domkratlar. Yuk ko‘tarish balandligi cheklangan — yukni uncha katta bo‘lmagan balandlikka ko‘tarish, pastga tushirishga mo‘ljallangan mexanizmlar domkratlar deyiladi.
Domkratlar asosan ta’mirlash ishlarida qo‘llaniladi. Domkratlar qo‘l kuchi bilan, ayrim hollarda mexanizmlar yordamida ishga tushiriladi.
5
1-rasm. Vintli domkrat sxemasi:
1 — korpus; 2 — gayka; 3 — vint; 4 — yuk; 5 — dastak.
Konstruktiv tuzilishiga ko‘ra domkratlar reyka richagli, tishli richagli, vintli va gidravlik turlarga bo‘linadi.
Vintli domkratlar (1-rasm). Domkrat ko‘tarilishi kerak bo‘lgan yuk 4 ostiga qo‘yiladi va dastak 5 bilan ishga tushiriladi. Dastak vositasida vint 3 aylantirilsa, yuk vertikal yo‘nalishda yuqoriga ko‘tariladi yoki pastga tushiriladi. Vint 3 gayka 2 ichida aylanadi. Gayka 2 domkrat korpusi 1 ga qo‘zg‘almas qilib o‘rnatilgan.
2-rasm. Reykali domkratning kinematik sxemasi:
1 — korpus; 2 — tishli reyka; 3 — tishli g‘ildirak; 4 — yuk; 5 — dastak.
6
Agar ishchi dastakni F t= 0,1 0,4 kN kuch bilan aylantirsa, domkrat vinti 7—32 kN kuch bilan yukni ko‘taradi. Bunda vintli juftning uzatish nisbati 70—80 ga teng bo‘ladi.
|
| |
Murakkab yuk ko‘tarish mashinalari

Murakkab yuk ko‘tarish mashinalari
Murakkab yuk ko‘tarish mashinalari (konstruksiyasi va ba- jaradigan vazifasi bir-biridan farq qiladigan, yetarli
darajada murakkab tuzilgan, yuk ko‘taruvchanlik qobiliyati katta bo‘lgan, universal yuk ko‘tarish mashinalari)
kranlar deyiladi.
Har qanday kran: metallkonstruksiya; ko‘tarish
mexanizmi; siljitish mexanizmi;
kranni aylantirish mexanizmi; kran qu- lochini o‘zgartirish mexanizmi va boshqa mexanizmlardan tashkil topgan bo‘ladi.
Kranlar donali yuklarni va sochiluvchan yuklarni ko‘tarishda ishlatiladi. Konstruksiyasining tuzilishi bo‘yicha kranlar stre- lasimon — strelali kranlar va ko‘priksimon — ko‘prikli kranlar deb ataluvchi guruhlarga bo‘linadi.
Vaziyatni muhokama qiling

|
Vaziyatni muhokama qiling
|
bet | 7/11 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 27,11 Kb. | | #122799 |
Bog'liq kazuslar-oraliq-nazorat-uchunVaziyatni muhokama qiling.
14-Kazus
Numonovning otasi 2003-yilda Jinoyat kodeksining 168-moddasi 4-bandi asosida firibgarlik jinoyatini sodir qilganlikda ayblanib 6 yil muddatga ozodlikdan mahrum qilinadi. Numonovga vasiy qilib tayinlangan Rashidov Numonovni o`zining uyiga olib ketib, otasining uyini sotish uchun kim oshdi savdosiga qo`yadi. Keyinchalik mazkur uyning pulidan o`ziga ikkita xususiy magazin qurib oladi. 2009-yilda qabul qilingan Amnistiya akti tufayli Numonovning otasi jazodan ozod qilinadi va o`g`lining vasiyidan uyini talab qilganida Rashidov pulni ishlatib yuborganligini ma'lum qiladi.
Vaziyatga huquqiy baho bering.
15-kazus
Yakka tartibdagi tadbirkor “Baxromov I.D.” bir necha yil davomida ijara shartnomasi asosida “O‘zelektrtarmoq” aksiyadorlik jamiyatiga qarashli binodan foydalangan. Ijaraga olish davrida yakka tartibdagi tadbirkor foydalanayotgan poldagi quvurlardan suv sizib chiqishi oqibatida pastki qavatni suv bosgan va “O‘zbekenergo” aksiyadorlik jamiyatining “O‘zelektrtarmoq” aksiyadorlik jamiyatiga omonatga saqlash uchun topshirilgan mulkiga zarar yetkazilgan. “O‘zbekenergo” aksiyadorlik jamiyati tomonidan “O‘zelektrtarmoq” aksiyadorlik jamiyatidan ushbu zarar uchun tovon undirish talab qilingan.
Ayni paytda 2014-yil yakuni bo‘lganligi sababli “O‘zelektrtarmoq” aksiyadorlik jamiyati yakka tartibdagi tadbirkorni ijara shartnomasini bekor qilish niyatidan uch hafta oldin ogohlantirgan. Biroq, yakka tartibdagi tadbirkor bunga e'tiroz bildirdi, chunki uni uzaytirish zarurati shartnomaning imtiyozli shartlaridan kelib chiqadi. “O‘zelektrtarmoq” aksiyadorlik jamiyati yakka tartibdagi tadbirkor bilan dastlabki shartnoma tuzgan, lekin asosiy shartnomani tuzishdan bosh tortgan.
Yakka tartibdagi tadbirkor “Baxromov I.D.” iqtisodiy sudga “O‘zelektrtarmoq” aksiyadorlik jamiyatini mavjud dastlabki shartnoma asosida 25 yil muddatga ijara shartnomasini tuzishga majburlash talabi bilan murojaat qilgan.
Bunday vaziyatda “Ijaraga berish markazi” unitar korxonasi ushbu ijara shartnomasini tuzishga e’tiroz bildirgan, chunki bahsli binoning mulk huquqi “O‘zelektrtarmoq” aksiyadorlik jamiyatiga tegishli emasligi va yangi muddat ommaviy axborot vositalarida e'lon qilinganligi uchun ijara shartnomasining tuzilishiga e’tiroz bildirgan.
Sudlanuvchi “O‘zelektrtarmoq” aksiyadorlik jamiyati tegishli davlat ro‘yxatidan o‘tish zarurligi, dastlabki kelishuv uchun ro‘yxatdan o‘tish shart emasligi sababli 25 yil muddatga shartnoma tuzishning imkoni yo‘qligini asoslab, shartnoma tuzishdan bosh tortgan.
|
| |
Vaziyatga huquqiy baho bering, sud qanday qaror qabul qilishi kerak?

|
Vaziyatga huquqiy baho bering, sud qanday qaror qabul qilishi kerak?
|
bet | 9/11 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 27,11 Kb. | | #122799 |
Bog'liq kazuslar-oraliq-nazorat-uchunVaziyatga huquqiy baho bering, sud qanday qaror qabul qilishi kerak?
Kazus 17
Rossiya Federasiyasi fuqarosi bo‘lgan mashhur bloger N. vaqtinchalik yashash uchun Toshkent shahriga keldi. Toshkent shahriga tashrif buyurgan N. Toshkent shahridan 2-3 oy yashashni mo‘jallaganligi sababli Toshkent shahridan ko‘p qavatli turar joy majmuasidan xonadon sotib olmoqchi bo‘ldi. O‘zbekiston fuqarosi B. o‘sha paytlarda o‘ziga tegishli bo‘lgan xonadonni sotmoqchi bo‘lib yurgandi, u o‘zi muxlisi bo‘lgan N. xonadon olmoqchiligini eshitib uyini N. sotib olmoqchi bo‘lsa u bilan shartnoma tuzishga tayyorligini aytdi. N. B.ning xonadoni bilan tanishda xonadon unga maqul bo‘ldi, faqat Toshkentda xonadonlarning narxi keskin ko‘tarilib ketganligi sababli mazkur uy bahosini to‘liq to‘lash imkoniyatiga ega emasligi, kelishilgan narxning yarmini to‘lashi mumkinligini qolgan to‘lovni bir oydan keyin to‘lashini, B. bilan u xohlagan tarzda tilxat yoki boshqacha hujjat rasmiylashtirishga tayyorligi bildirdi. B. o‘zi N.ning muxlisi ekanligi, unga ishonishi, faqat majburiyatni qolgan qismi bajarilishi ta’minlash uchun garov shartnomasi tuzishsa uyni qarzga sotishga ham rozi bo‘lishi, garovga esa N. o‘zining ijtimoiy tarmoqdagi (instagramdagi) sahifasini qo‘yishi kerakligi, agar pulni vaqtida to‘lay olmasa ushbu sahifa unga o‘tkazib berilishi kerakligini aytdi. Ushbu shartnomani rasmiylashtirish uchun taraflar advokatga murojaat qilishdi. Advokat FK 2 moddasi 2 qismiga ko‘ra chet el fuqarolari ham fuqarolik huquqiy munosabatlar ishtirokchisi ekanligi, shuningdek, FK 267 moddasiga ko‘ra garov ashyosi sifatida ashyolar bilan birgalikda huquqlar ham foydalanilishi mumkinligini keltirib, ushbu asoslarga ko‘ra N.ga B.tomonidan kvartira sotilishi qonunga muvofiqligi, shuningdek, garov shartnomasi ham qonuniyligini keltirib o‘tdi. Taraflar ushbu shartnomani rasmiylashtirish yuzasidan notariusga murojaat qilishganda notarius chet el fuqarolari ham fuqarolik huquqiy munosabatlar ishtirokchisi ekanligi to‘g‘riligi, biroq, Toshkent shahridan ikkilamich bozordan uy sotib olishning alohida tartibi borligini, shuningdek, ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarga bo‘lgan huquqlarlar fuqarolik huquqi ob’yekti hisoblanmasligi shu sababli ushbu shartnomani tasdiqlash imkonsizligini keltirib o‘tdi.
|
| |
Vaziyatni muhokama qiling

|
Vaziyatni muhokama qiling
|
bet | 8/11 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 27,11 Kb. | | #122799 |
Bog'liq kazuslar-oraliq-nazorat-uchunVaziyatni muhokama qiling.
Kazus 16.
Fuqaro A. 2015 y. dekabr oyida xorijiy mamlakatga ishlash uchun jo‘nab ketgan. A haqidagi so‘nggi ma’lumot 2016 y. fevral oyida qayd etilgan. shuningdek, fuqaro A. dan hech bir xabar bo‘lmagan va u bilan bog‘lanishni imkoni bo‘lmagan davrda uning yagona farzandi bo‘lgan N. 2017 y.da vafot etgan (vafot etgan paytida 5 yoshda). Fuqaro A.ning turmush o‘rtog‘i B. eridan xabar yo‘qligi va voyaga yetmagan bolasining o‘limiga qaramasdan A.ning ota-onasi bilan birga yashashda davom etgan, biroq oilada tez-tez kelishmovchiliklar bo‘lib turganligi qo‘shnilar tomonidan qayd etilgan. Ushbu kelishmovchilikdardan va farzand dog‘idan zada bo‘lgan B. eri A.ni vafot etgan deb topish va undan qolgan mol-mulkni belgilangan tartibda taqsimlashni so‘rab 2020 y. mart oyida sudga murojaat qilgan. Sud vaziyatni o‘rganib chiqib A.ni vafot etgan deb topish va uning mol mulkini merosxo‘rlari (A.ning xotini B. va A.ning otasi va onasi ) o‘rtasida taqsimlash to‘g‘risida qaror qabul qilgan . 2021 y. may oyida A. uzoq sarson sargardonliklardan so‘ng uyiga qaytib kelgan va B. boshqa turmush qurganligini, A.ga tegishli bo‘lgan 3 xonali kvartira, lasetti avtoransport vositasi va 8 sotixli uy tegishli tartibda taqsimlanganligini, jumladan, B.ga 3 xonali kvartira tekkanligini bilib olgan. A. advokat maslahatidan so‘ng barcha mol-mulkini qaytarib olishi mumkinligini, biroq xotinidan yangi nikohdan ajrashishni talab qila olmasligini bilganidan so‘ng meros asosida xotiniga o‘tib ketgan mol-mulkni qaytarishni so‘rab sudga murojaat qilgan. ishni sudda ko‘rish jarayonida 2021 y. iyun oyida A. avtotransport hodisasiga uchrab vafot etgan. shundar so‘ng, ishda B. tomonidan ishtirok etayotgan advokat ushbu mol-mulklar B. tomonidan meros huquqi asosida olinganligini, endilikda esa A. rostdan ham vafot etganligi sababli ushbu mol-mulkni B.da qoldirishni so‘ragan. shuningdek, B.ning advokati tomonidan B. ushbu mol-mulkni nafaqat o‘zi bevosita merosxo‘r sifatida balki 2017 y.da vafot etgan farzandi N.ning huquqini taqdim qilish huquqi asosida qo‘lga qiritganligi natijasida olganligini ta’kidlagan va shu sabali B.ga tekkan mol-mulkni o‘zida qoldirish mantiqan to‘g‘ri yechim bo‘lishini aytib o‘tgan. A.ning vafotidan so‘ng mustaqil talab bilan ishtirok etuvchi uchunchi shaxs sifatida ishtirok etayotgan A.ning ota-onasinig advokati esa A. vafot etganidan so‘ng uning barcha huquqlari, jumladan talab qilish huquqi ham unining merosxo‘rlariga o‘tishi, A. vafot etgan deb topilgan 2020 y.dagi sud qarori chiqarilganda B. turmush o‘rtog‘i sifatida ulush olishga haqli bo‘lganligini, biroq hozirgi kunda B. A.ning merosxo‘ri hisoblanmasligi, A.ning barcha huquqlari bilan birga ushbu sudda da’vogar sifatida talab qilish huquqi ham uning ota-onasiga (merosxo‘rlariga) o‘tishini bildirib, B. dan tegishli mol-molkni A.ning ota-onasiga olib berishni so‘ragan.
|
| |
Vaziyatga huquqiy baho bering

|
Vaziyatga huquqiy baho bering
|
bet | 10/11 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 27,11 Kb. | | #122799 |
Bog'liq kazuslar-oraliq-nazorat-uchunVaziyatga huquqiy baho bering.
Kazus 18
Fuqaro B. yuridik universitetga o‘qishga kirish uchun hujjat topshirib, to‘lov kontrakti asosida talabalikka tavsiya etildi. Shundan so‘ng B. universitet tegishli bo‘linmasidan to‘lov kontrakt shartnomasi olib tegishli to‘lovni amalga oshirdi.
O‘qish boshlanganidan so‘ng, kunlarning birida B. fuqarolik huquqi fanidan leksiya mashg‘ulotlari bo‘lishi kerak bo‘lgan auditoriyaga kechikib keldi va leksiya mashg‘ulotlarini olib borayotgan professor-o‘qituvchi B.ning o‘tirishiga ruxsat bermadi. B. esa o‘zi universitet talabasi hisoblanishi, shuningdek, tegishli tartibda kontrakt summasini to‘lab qo‘yganligi, leksiyaga kirish esa uning to‘laqonli huquqi ekanligi, o‘qituvchining esa uni o‘tirishiga ruxsat bermaslikka haqqi yo‘qligini keltirib o‘tdi.
O‘qituvchi tomonidan esa uning harakatlari universitet odob axloq qoidalari buzish (professor-o‘qituvchiga dars mashg‘ulotlarini o‘tkazishda xalaqit berish) ekanligi ta’kidlanib, dars mashg‘ulotlaridan chiqib ketish talab qilindi. B. esa bunga javoban universitet ichki tartib qoidalari faqat o‘qituvchilar uchun ekanligi, bu qoidalarga B. rioya qilishga majbur emasligini iddao qilib, jahl qilgancha darsdan qichib ketdi.
Dars mashg‘ulotlaridan chiqqan B. Temuriylar muzeyi orqa tomoniga o‘tib tamaki mahsulotlarini is’temol qilayotganda dekanat mas’ul vakillarini uni ko‘rib qolib, uning bu xarakatlari odob axloq qoidalarini buzish ekanligi, unga tegishli chora ko‘rilishini aytishdi va bir haftadan so‘ng universitet rektorinig tegishli buyrug‘iga asosan uniga hayfsan chorasi qo‘llanildi.
Bundan norozi bo‘lgan B. sudga murojaat qilib, ushbu hayfsanni bekor qilishni so‘radi. Sud jarayonida esa universitet vakillari B. tomonidan sodir etilgan harakatlar universitet odob axloq qoidalariga zidligi, ushbu harakatlarga universitet ichki tartib qoidalariga muvofiq chora ko‘rilganligi, qolaversa, talaba bilan tuzilgan kontrakt shartnomasida talaba universitet ichki tartib qoidalari va odob axloq qoidalariga rioya qilishi kerakligi keltirilganligi, ko‘rilgan yaoralar asosli ekanligi keltirildi. Ishda B. tomonidan qatnashayotgan advokat esa aslida shartnomada shunga o‘xshagan (odob-axloq qoidalariga rioya qilish) shartni kiritishning o‘zi noto‘g‘ri ekanligi, shu sababli hafysanni bekor qilishni va B.ga yetkazilgan ma’naviy zararni qoplashni so‘radi.
|
| |
O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

|
O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti
|
bet | 1/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFA
O’ZBЕKISTОN RЕSPUBLIKASI
ХALQ TA’LIMI VAZIRLIGI
JIZZAХ DAVLAT PЕDAGОGIKA INSTITUTI
“IJTIMОIY FANLAR” KAFЕDRASI
“Tasdiqlayman”
O’quv ishlari prоrеktоri
__________ prоf. Alimоv.N.О.
“____”____________ 2014 yil
|
“Tasdiqlayman”
Ijtimоiy fanlar kafеdrasi mudiri ________ prоf. Оchilоva B.M.
“____”_____________ 2014 yil
|
“IJTIMОIY FALSAFA”
FANI BO’YICHA O’QUV-USLUBIY MAJMUA
(bakalavriat bоsqichi talabalari uchun)
Bilim sohasi: 100000 – Gumanitar
Ta’lim sоhasi: 140000 – O’qituvchilar tayyorlash va pеdagоgika fani
Bakalavriyat yo’nalishlari: 5141500 – Milliy g’оya,
huquq va ma’naviyat asоslari.
Tuzuvchilar:
f.f.d.prоf. Оchilоva B.M
o’qituvchi Mamatkulоv S.T
JIZZAХ - 2014
MUNDARIJA
1- QISM. OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI TASDIQLAGAN O‘QUV–METODIK HUJJATLAR VA ADABIYOTLAR
|
1.1. O‘quv–me’yoriy hujjatlar
|
3-42
|
1.1.1. Davlat ta’lim standarti ……………………………………………
1.1.2. O‘quv rejasi …………………................................................
1.1.3. O‘quv dasturi ……………………………………………...........
1.1.4. Moddiy–texnik va o‘quv–metodik ta’minotga qo‘yiladigan talablar…......................................................................................
|
3-20
21-23
24-41
41-42
|
|
|
| |
Мавзу: меҳмонхонада кўрсатиладиган хизматлар сифатини назорат қилиш усуллари

|
Мавзу: меҳмонхонада кўрсатиладиган хизматлар сифатини назорат қилиш усуллари
|
bet | 1/14 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 186,8 Kb. | | #157559 |
Bog'liq Мавзу ме монхонада кўрсатиладиган хизматлар сифатини назорат и
MUNDARIJA:
Kirish……………………………………………………………………………….3
I.Bob. Mehmonxonada ko‘rsatiladigan xizmatlar sifatini nazorat qilishning nazariy asoslari………………………………………………………………….....5
1.1. Xizmatlar sifatini boshqarish tushunchasi va funksiyasi…………………….5
1.2. Mehmonxona mahsulotlari kompleks xizmatlar sifatida................................12
1.3. Mehmonxona xizmatlarining sifat ko‘rsatkichlari va ularni aniqlash yo‘llari……………………………………………………………………...………17
II-Bob. “REGISTON PLAZA” Mehmonxonasida ko‘rsatiladigan xizmatlar sifatini nazorat qilish usullari va tahlili…………………………………………22
2.1. “REGISTON PLAZA” mehmonxonasida ko‘rsatiladigan asosiy xizmatlar turlari.........................................................................................................................22
2.2. “REGISTON PLAZA” mehmonxonasida ko‘rsatiladigan xizmatlar sifatini nazorati qilish usullari, mavjud kamchiliklar va ularning sabablari tahlili...............32
Xulosa........................................................................................................................37
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati......................................................................40
KIRISH
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Mehmonxona xo‘jaligi faoliyatini yanada rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Bu haqda Bosh vazir o‘rinbosari Aziz Abduhakimov ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida ma’lum qildi.
Mamlakat iqtisodiyotining strategik tarmog‘i sifatida turizmni jadal rivojlantirish uchun qulay iqtisodiy va tashkiliy-huquqiy shart-sharoitlar yaratish, turizm infratuzilmasini yanada rivojlantirish yuzasidan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilab berilgan ustuvor vazifalarning, shuningdek, 2019-2025 yillarda O‘zbekiston Respublikasida turizm sohasini rivojlantirish Konsepsiyasi ijrosini ta’minlash doirasida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Mehmonxona xo‘jaligi faoliyatini yanada rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2019 yil 27 maydagi qarori qabul qilindi.
|
| |
Vaziyatni muhokama qiling

|
Vaziyatni muhokama qiling
|
bet | 6/11 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 27,11 Kb. | | #122799 |
Bog'liq kazuslar-oraliq-nazorat-uchunVaziyatni muhokama qiling.
12-kazus
Ikki qo‘shni o‘rtasida yer uchastkasidan tortilgan yog‘och chegarada Akmal o‘z tomonida ko‘p yillik terak daraxti ekkandi. Qo‘shni fuqaro Valisher e’tiroz bildirmadi. Oradan yigirma yillar o‘tdi. Akmal uyni fuqaro Sobirga sotdi. Fuqaro Sobir biror yil o‘tib, terakni yiqitib, Valisher bilan qo‘shni tomonga uy qurish maqsadida devor osti poydevorni ko‘tara boshladi. Va aytdiki, chegara aynan terak daraxti tugagan joyda boshlanadi, deb. Taraflardan biri ayni shu choq masala sudga tegishli – “sudlashamiz” dedi, ikkinchisi, “yo‘q, bu masala mahalla doirasida, odob-axloq doirasida (odat huquqi normasi demoqchi), shuning-chun mahalla fuqarolar yig‘iniga murojaat qilamiz”, dedi. Vaziyatga huquqiy baho bering.
Vaziyatni muhokama qiling.
13-kazus
Fuqaro Axatov va Soliyevalar nikoh yoshiga to`lmasdan nikoh qurishadilar. Ular uch oy yashamasdan o`zaro kelishmovchiliklar tufayli ajrashib ketadilar. Axatov to`qimachilik sohasida yakka tartibdagi tadbirkorlik faoliyati bilan shug`ullanish uchun ruxsatnoma olgani Tadbirkorlarni ro`yhatga olish davlat idorasiga murojaat qilganida, unga to`la muomala layoqatiga ega bo`lmasdan turib tadbirkorlik faoliyati bilan shug`ullanish mumkin emasligini aytadi. Bunga e’tiroz bildirgan Axatov u allaqachon to`la muomala layoqatini olganligi, to`liq muomalaga layoqatli bo`lmasa Soliyeva bilan ham nikoh qura olmasligini vaj qilib ko`rsatadi. Davlat idorasi esa nikohga kirishning muomala layoqatiga umuman aloqasi yo`qligini, qolaversa hozirda Axatov va Soliyevalar ajrashganliklarini aytib uni ro`yxatdan o`tkazishni rad etadi.
Qolaversa, Axatov Toshkent shahrida ijarada turar edi. Ijarachi ijara narxlarining ko`tarilib ketgani uchun qanday qilib Axatovni uydan chiqarib, uning o`rniga Rossiya Federatsiyasidan kelgan, o`zining ta’biri bilan aytganda “yog`li” mijozni qo`yishni bilmay yurgan edi. Nikohi bekor bo`lganligini bilib, huquqshunosning maslahati bilan ular o`rtasida tuzilgan ijara shartnomasini haqiqiy emas deb topishi mumkinligi bilan Axatovni ogohlantirdi.
|
| |
Лекция 1 Тема: Основные задачи курса теории машинных агрегатов. Основные понятия

Лекция 1 Тема: Основные задачи курса теории машинных агрегатов. Основные понятия
Download
207,58 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
19.09.2024
Hajmi
207,58 Kb.
#271692
Download
207,58 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Лекция 1 Тема: Основные задачи курса теории машинных агрегатов. Основные понятия
Download
207,58 Kb.
Matnni ko'rish
Texnika shishasi ishlab chiqarish texnologiyasi

Texnika shishasi ishlab chiqarish texnologiyasi.
Texnik shisha turlari juda ko‘p. Uning asosiy mahsulotlari quydagilar.
kvars shishasi.
optika shishasi
nur texnikasi
toblangan list shishasi
tripleks list shishasi
pollirovkalangan (egilgan) shisha
kimyoviy laboratoriya shishasi
termometrik shisha
tibbiy shishalar
elektrod shishalar
elektr tokini o‘ta o‘tkazuvchan shishalar
lyuminissent texnikasida qo‘llanadigan shishalar
lazer texnikasi shishalari
yo‘l belgilari yasashda ishlatiladigan shishalar-shisha mikrobo‘laklari
atom texnikasi shishalari va boshqalar
kvars shishasi olish texnologik sxemasi quydagicha
Kvars qumi
|
Chayqalovchi stol ustida ishlov berish
|
Mexanik klassifikatorda yuvish
|
Vakuumda suvsizlantirish
|
Elektr pechida blok holida eritish
|
quvir holida cho‘zish
|
qoliplarga puflab joylash
|
Gidravlik pressda blokni presslash
|
Blokni, puflash presslash
|
kesish
|
kesish
|
kesish
|
Kesish,teshish shlifovkalash
|
shlifovkalash
|
shlifovkalash
|
shlifovkalash
|
Payvandlash
|
Diometri 20-50 mm li quvurlar
|
Diometri 60-500 mm li quvurlar, quvurlarning murakkab detallari, chashka,tigel, silindr va izolyator
|
Shisha brustlar, plastinkalar, yuzali izolyatorlar
|
Otjig, kuchlanishni yuqotish,kimyoviy apparatlar
|
Texnika shishasi barcha tarmoqlarda keng qo‘llanadigan universal materialdir. Birgina kvars shishalarining qo‘llanishini olib ko‘raylik, sovitgich, isitgich, vanna, idish, reaktor nasos, tigel, kolba, kovak, filtr, issiqlik texnikasi va metallurgiya termoparasi, g‘ilofi gaz va elektropech quvurlari, gaz gorekasi, nur texnikasida qo‘llanadigan yuqori voltli izolyator, katod va generator lampalarining detali, optik-kimyoviy sanoati tasviriy shishasi va h.zo. Shisha yaqindan boshlab, atom va raketa texnikasi va kvant elektrotexnikasida qo‘llanilmoqda. U atom texnikasida nur sochilishidan saqlanish, nur tarqalishini dozirovka qilish, radioktiv nurdan saqlanish kabi muhim vazifalarni ham bajaradi.
Kvant elektrotexnikasida esa aktiv modda (neodim,erbiy, itterbiy, seriy va samariy oksidlari) dan tayyorlangan shisha asrimizning 60-70 yillaridan boshlab lazer sifatida ishlatilmoqda. Lazer olmos, yoqut, volfram, korund kabi moddalarni sariyog‘dek kesishi, teshishi va payvandlashi ularning metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, qog‘oz va to‘qimachilik sanoati korxonalarida katta ahamiyatga ega ekanligidan dalolot beradi.
|
Texnologik qurollari deb - Maxsulot tayorlash texnologiyasi

|
Maxsulot tayorlash texnologiyasi
|
bet | 3/45 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #155758 |
Bog'liq Majmua maxsulot texnologiya va dizaynTexnologik qurollari deb, inson uning ѐrdamida tabiatga, texnologik predmetiga ta’sir qiladigan vositalarga aytiladi (mashinalar, stanoklar, traktorlar, qurilmalar, uskunalar va b.). Texnologik predmetlari esa bevosita ta’sir qiladigan, ya’ni mahsulot tayѐrlanadigan narsalardir (er-suv, xomashѐ va boshqa turli materiallar).
Texnologik vositalarini texnologik predmetlariga ta’sir etish xususiyatiga ko’ra bir nechta katta guruhlarga bo’lish mumkin. Birinchi guruhga mashinalar, mexanizmlar, stanoklar, uskunalar, turli xil apparatlardan iborat texnologik qurollarini kiritish mumkin. Ularning ѐrdamida ishchi tabiat ashѐlari va kuchlariga bevosita ta’sir qiladi va bu ashѐlar o’zining iste’moli uchun zarur bo’lgan shaklga keltiradi.
Ikkinchi guruhga-materiallarni saqlash uchun mo’ljallangan texnologik vositalari (tizimlar, turli xil bochkalar, quvurlar, omborlar va boshqalar) kiritiladi.
Uchinchi guruhga-ishlab chiqarish jaraѐnida bevosita qatnashmaydigan, lekin unga shart-sharoit yaratib beradigan texnologik vositalari kiradi. Lekin bu vositalarsiz ishlab chiqarish jaraѐnining amalga oshishi mumkin emas ѐki to’la va samarali amalga oshmasligi mumkin. Bularga binolar, yo’llar va boshqalar misol bo’la oladi.
Ma’lumki, biror mahsulotni ishlab chiqarish uchun resurslar kerak bo’ladi. Ishlab chiqarishga jalb qilingan resurslar faqat manba, zaxira sifatida emas, balki uni harakatga keltiruvchi, unga ta’sir etuvchi omil sifatida ham qaraladi. SHu sababli ishlab chiqarishga jalb etilgan resurslarni ishlab chiqarish omillari deb ham ataladi. Resurslar, odatda tabiiy, kapital va texnologik resurslariga bo’linadi.
Tabiiy resurslarga-havo, suv, quѐshdan kelaѐtgan issiqlik va ѐrug’lik, yer maydoni, yer osti va yer usti boyliklari, o’simliklar va hayvonot dunѐsi, xullas odamlar ehtiѐji uchun zarur bo’ladigan tabiatning barcha ne’matlari kiradi. Kapital resurslar deb, inson tomonidan yaratilgan va boshqa mahsulot turlarini yaratishga jalb etiladigan resurslarga aytiladi. Iqtisodchilar ularni ishlab chiqarish vositalari, deb ham atashadi. Ularga bino va inshootlar, asbob-uskuna va mashina-mexanizmlar, turli-tuman dastgohlar va jihozlar, xomashѐlar va boshqalar kiradi. Texnologik resurslari deganda, texnologik qilishga laѐqatli kishilar, ularni bilimi, ish tajribasi va texnologik mahorati bilan birgalikda tushuniladi.
|
| |
Metalldan tayyorlangan buyumlar va mahsulotlarga xomashyo tanlash va tayyorlash texnologiyasi

|
Metalldan tayyorlangan buyumlar va mahsulotlarga xomashyo tanlash va tayyorlash texnologiyasi
|
bet | 5/45 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #155758 |
Bog'liq Majmua maxsulot texnologiya va dizaynMetalldan tayyorlangan buyumlar va mahsulotlarga xomashyo tanlash va tayyorlash texnologiyasi .
Ma’lumki xozirgi vaqtda kimyoviy elementlar davriy sistemasida elementlar metallar va metallmaslarga bo‘linadi, metallar barcha elementlarini yarmidan ko’proq qismini tashkil etadi va elektr uzatuvchanligi temperaturaga bog‘liq bo‘ladi. Metallar issiqlikni ham yaxshi o‘tkazadi.
Metallarga shunday ta’rif bersa bo‘ladi, «temperatura pasaygan sari elektr o‘tkazuvchanligi ortadigan issiqlikni yaxshi o‘tkazadigan, bog‘lanuvchan va o’ziga xos yaltiroqlikka ega bo‘lgan elementlar moddalar deb ataladi».
Demak, materiallar mehnat jarayonining mahsuli bo‘lib, undan insoniyat o‘z talablarini qondiradigan buyumlar yasashda foydalanadi. Materiallar ishlab chiqarishda birlamchi vosita hisoblanadi. Material bo‘lmasa, sanoat jarayonlari ham bo’lmaydi. Masalan, mis (material) ishlab chiqarish uchun rudalar (mis rudalari) qazib olinishi kerak. Xom ashyo materiallarni olish uchun ham mehnat sarflanadi, ya’ni rudalar qazib olinib, qayta ishlash uchun ruda boyitiladigan kombinatlarga yuboriladi. So‘ngra boyitilgan rudalardan mis olinadi. Misdan esa turli xil buyumlar ishlab chiqariladi. Mis olishda ruda xom ashyo material bo‘lsa, buyum ishlab chiqarishda misning o‘zi xom ashyo material hisoblanadi.
Metallar elementlar davriy sistemasi jadvalining asosan chap qismida joylashgan. Barcha metallar ikki gruppaga, ya’ni qora metallar gruppasiga va rangli metallar gruppasiga bo‘linadi.
Qora metall gruppasiga asosan temir va uning qotishmalari miqdori kiradi. Qolgan barcha metallar rangli metallar gruppasiga kiradi.
Rangli metallar quyidagi gruppalarga bo‘linadi:
a) og‘ir rangli metallar gruppasi: bu gruppaga mis, nikel, qo‘rg‘oshin, kaliy, kadmiy, kobolt, mishyak, surma, vismut, simob va boshqalar;
b) engil rangli metallar gruppasiga: alyuminiy, magniy, titan, natriy, berilliy, litiy, bariy, kalsiy, stronsiy va kaliy;
v) qimmatbaho metallar gruppasiga: oltin, kumish, platina, osmiy, iridiy, rodiy, ruteniy va palladiy.
|
| |
Elektr o‘tkazuvchanlik - Maxsulot tayorlash texnologiyasi

|
Maxsulot tayorlash texnologiyasi
|
bet | 8/45 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #155758 |
Bog'liq Majmua maxsulot texnologiya va dizaynElektr o‘tkazuvchanlik.
Metallarda elektr o‘tkazuvchanlik har xil bo‘ladi. Elektr tokiga eng oz qarshilik ko‘rsatadigan metallar elektrni yaxshi o‘tkazadi. O‘lchov birligi Om.1 mm2yuzadan uzunligi 1 metr materialni tokka qarshilik qilish qobiliyati.
Metallarni temperaturasi oshishi bilan elektr o‘tkazuvchanligi kamayadi va aksincha. Metallni absolyut nol (-273) ga sovutilganda elektr qarshiligi nolga teng bo‘ladi.
Magnit hossalari.
Po‘lat va chuyanni magnit xossalari ularning kimyoviy tarkibigina emas, balki ichki tuzilishiga ham bog‘liq. Bundan shu narsa kelib chiqadiki magnit xossalari doimiy emas, ularga termik va mexanik ishlov berilganda o‘zgaradi. Temirni sovuq holatida magnit xossalari ancha sezilarli bo‘lib, uni qizdirilganda magnit xossalari ancha kamayib boradi va butunlay yo‘qolishi mumkin. Magnit xossalariga ega bo‘lgan po‘lat texnikada juda ko‘p tarmoqda ishlatiladi. Misol, rudalarni saralashda, temir-tersakni ko‘tarishda, dinamo mashinalarda, radio-telefon, telegraf apparatlarining detallarini tayyorlashda ishlatiladi. Ba’zan magnit xossalariga ega bo‘lmagan, po‘latlarni ishlatishga to‘g’ri keladi. Bunday po‘latlarni tarkibida ma’lum miqdordda nikel va marganets bo‘ladi.
Kimyoviy xossalari.
Metallar va qotishmalar muhit ta’sirida kimyoviy o‘zgaradi. Bu o‘zgarishlarni korroziya deb ataladi. Korroziya turli metallarda turlicha ro’y beradi: temir zanglaydi, misni ustki qismi ko’karadi, qo’rg’oshin xiralashadi, alyuminiy qorayadi va xakazo.Ko‘p metallar va qotishmalar yuqori temperatura sharoitida kimyoviy o‘zgaradi.
Metallar qizdirilganda oksidlanib, ustki qismida kuyindi hosil qiladi.Metallarni oksidlanishi, bo’linish va boshqa hodisalar sababli nobud bo‘lishi chiqindiga chiqish deb ataladi. Yuqori darajada qizdirilganda oksidlanmaydigan metallar issiqlikka chidamli metallar deb ataladi. Ba’zi metallar qizdirilganda ham o‘z strukturasini saqlash, yumshamaslik va og’ir nagruzkada ham deformatsiyalanmaslik xususiyatiga ega, bunday metallarni o‘tga chidamli metallar deb aytiladi.
Ko‘p hollarda metallar ishqorlar, kislota tuzlar ta’sirida bo‘ladi. Agarda metallarga ishqor, kislota va tuzlar ta’sir etmasa, bunday metallar kislotaga, tuzga va ishqorga chidamli metallar deyiladi.
Shakl sifatida chidamli, gaz turbinali, pichoqlar, ba'zan, bir kristall qilingan. Yagona-billur turbinasi mutlaq yuqorida yuqori haroratlarda bir equiaxed don tarkibida (Fig. 4.11a) yoki bir ustunli don tarkibida (Fig. 4.11b) bilan qilingan bir xil pichoq ortiq yuqori temperaturada chidamli ko'proq titrash bor bir metall harorati erish don chegaralari va organlari zaifroq bo'ladi.1
|
| |
Savol: Mazkur vaziyatda tomonlar o‘rtasidagi nizo qay tartibda hal qilinadi? Bitimni haqiqiy emas deb topishga nima asos bo‘ladi? Vaziyatga huquqiy baho bering?

|
Savol: Mazkur vaziyatda tomonlar o‘rtasidagi nizo qay tartibda hal qilinadi? Bitimni haqiqiy emas deb topishga nima asos bo‘ladi? Vaziyatga huquqiy baho bering?
|
bet | 2/11 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 27,11 Kb. | | #122799 |
Bog'liq kazuslar-oraliq-nazorat-uchunSavol: Mazkur vaziyatda tomonlar o‘rtasidagi nizo qay tartibda hal qilinadi? Bitimni haqiqiy emas deb topishga nima asos bo‘ladi? Vaziyatga huquqiy baho bering?
3-kazus
Fuqaro Sharipov oldi-sotdi shartnomasiga asosan sotib olgan umumiy mulk hisoblangan uy-joyi uchun qo‘shni ko‘chmas mulk (er uchastkasi, boshqa ko‘chmas mulk) egasi qo‘shnisi fuqaro Asadovga o‘zganing yer uchastkasidan cheklangan tarzda, ya'ni o‘zi uyiga elektr uzatgich, aloqa va quvur liniyalarini o‘tkazish va ulardan foydalanish, suv bilan ta'minlash uchun foydalanish (servitut) huquqini berishni so‘radi.
Fuqaro Asadovga yer uchastkasiga servitut belgilanishi uning uchastkaga egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish huquqlaridan mahrum etishligini ta'kidlab, qo‘shnisi fuqaro Sharipovning iltimosini rad qildi.
Fuqaro Sharipov qo‘shnisining yer uchastkasiga servitut belgilashni rad etish to‘g‘risidagi qaroriga norozi bo‘lgan holda fuqarolik ishlari bo‘yicha tuman sudiga servitut huquqini belgilab berish to‘g‘risida da'vo ariza bilan murojaat qildi.
Sud jarayonida umumiy mulk hisoblangan yer uchastkasidan foydalanishda, umumiy mol-mulk bo‘yicha soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni to‘lashda, shuningdek mol-mulkni saqlash va asrash chiqimlarida qo‘shnisi ishtirok etmagan. Fuqaro Sharipov ushbu xarajatlarni to‘g‘ri taqsimlanishini talab qildi.
Muhokama qiling. Vaziyatga huquqiy baho bering?
4-kazus
Qishloq xo‘jaligi mahsulotini yetishtirishga ixtisoslashgan “Bunyodkor” agrofirmasi va tayyorlovchi o‘rtasida qishloq xo‘jaligi mahsulotini qayta ishlash yuzasidan shartnoma tuzildi. Mazkur shartnoma taraflar vakillari tomonidan imzolandi. Shartnomada shartnomaning mavzusi, mahsulotning nomi, assortimenti, miqdori (hajmi), sifati, narxi (turlari bo‘yicha) shartlar kiritilishi taraflarning e'tiboridan chetda qolib ketdi. Biroq, taraflar bu holatni o‘xshash vaziyatdan kelib chiqqan holda kelishib ketishini belgilab olishdi.
Mazkur shartnomani ijro qilish maqsadida “Bunyodkor” agrofirmasi va “Qishloqqurilishbank” o‘rtasida qishloq xo‘jalik mahsulotlarini yetishtirishni moliyalashtirish maqsadida bitim tuzildi. Mazkur bitimga asosan “Bunyodkor” agrofirmasiga 200.000.000 so‘m moliyaviy mablag‘ ajratildi. Ushbu mablag‘larni qaytarilishini ta'minlash maqsadida mevali daraxtlar garovga qo‘yildi. Ob-havoning noqulay kelishi natijasida mevali daraxtlar nobud bo‘ldi. Bundan xabardor bo‘lgan bank “Bunyodkor” agrofirmasidan garov predmetini almashtirishni talab qildi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Savol: Mazkur vaziyatda tomonlar o‘rtasidagi nizo qay tartibda hal qilinadi? Bitimni haqiqiy emas deb topishga nima asos bo‘ladi? Vaziyatga huquqiy baho bering?
|