nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-ma„ruza:KIRISH - Issiqlik energetikasi

|
Issiqlik energetikasi
|
bet | 3/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 336,76 Kb. | | #109797 |
Bog'liq 1-маърўза Кириш-fayllar.org1-ma„ruza:KIRISH.
“ISSIQLIK
TЕXNIKA
O‟LCHOVLARI
VA
AVTOMATIK BOSHQARISH NAZARIYASI” FANINING MAQSADI VA
VAZIFALARI. O‟LCHASH NAZARIYASI ASOSLARI.
Reja:
1.1.Kirish. Fanning maqsadi, vazifasi, tarixi va ishlab chiqarishdagi o‟rni.
1.2.O‟lchashlar haqida umumiy ma„lumotlar.
1.3.O‟lchash vositalari.
1.4.O‟lchov asboblarining tasnifi.
1.5.Asboblarning davlat sistemasi.
Tayanch iboralar: Metrologiya, o‟lchashlar, o‟lchash vositasi, o‟lchash usuli,
o‟lchash natijasi, o‟lchov vositalari, absolyut va nisbiy ulchash, sezuvchan element,
standart namuna, karrali, unli va kogerent birliklar.
Adabiyotlar: 1, 3, 4, 5, 7.
1.1.Kirish. Fanning maqsadi, vazifasi va ishlab chiqarishdagi o‟rni
Xalq hujaligining barcha tarmoqlarida ishlab chiqarish jarayonlarini
avtomatlashtirish, fan-texnika tarqqiyotining va mamlakat rivojining asosiy omili
hisoblanadi. Avtomatlashtirish borasidagi eng ma„suliyatli ishlar esa, shubxasiz,
muhandis–texnik xodimlar zimmasiga tushadi.
Bugungi kun muhandislari yangi texnologiya va texnikadan foydalanishga,
texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishni keng joriy etishga ishlab chiqarish
rezervlarini aniqlash va uni jadallashtirishga qodir bo‟lishlari kerak.
O‟lchash texnikasi xalq hujaligining barcha sohalarida fan–texnika
taraqqiyotining muhim omillaridan biridir. Texnologik parametrlarning to‟g‟ri
qiymatlarini avtomatik nazorat qilmasdan turib, texnologik jarayonlarni yoki
agregatlarni to‟g‟ri boshqarib bo‟lmaydi, o‟lchov vositalarisiz esa avtomatlashtirish
mumkin emas.
O‟lchash texnikasini ishlab chiqarishga keng joriy etish uchun har bir muhandis–
texnik xodim, qaysi soha mutaxassisi bo‟lishidan qat„iy nazar, o‟lchash
nazariyasidan, metrologiya asoslaridan, texnologik o‟lchash usullari va vositalaridan,
hisoblash texnikasidan, o‟lchash jarayonlarini avtomatlashtirishda foydalanish
imkoniyatlaridan xabardor bo‟lishi zarur. Shu maqsadda talabalarga, bo‟lg‟usi
muhandis–texnik xodimlarga «Issiqlik texnika o‟lchovlari va avtomatik boshqarish
nazariyasi» fani o‟qitiladi.
«Issiqlik texnika o‟lchovlari va avtomatik boshqarish nazariyasi» fanining asosiy
maqsadi o‟lchash nazariyasining umumiy masalalari, o‟lchash uslublari, natijalar
olish usullari va hozirgi asosiy ishlab chiqarish jarayonlarida bug‟ning texnologik
parametrlarini avtomatik nazorat qilish va boshqarish tizimlarida o‟lchov-nazorat
asboblarini ishlash prinsiplarini, to‟zilishini, ular bilan ishlash, natijalar olish, tahlil
qilish yo‟llarini o‟rganishdan iborat.
6
Yangi texnologik jarayonlarni o‟lchash va avtomatik boshqarishni o‟rganish,
zamonaviy nazorat o‟lchov asboblarini issiqlik energetikasiga qo‟llash, energetik
jarayonlarni avtomatik o‟lchash, rostlash va boshqarish, bug‟ ishlab chiqarish
jarayonlarini avtomatlashtirish, ishlab chiqarish rezervlarini aniqlash va ularni
joylashtirish kabilar fanning vazifasiga kiradi.
|
| |
N – asbobning o’lchash chegarasi

13
kamaytirib aniqlanadi. Variatsiya asbobning mexanizmi, oraliqlari, gisterezis va
boshqa qismlardagi ishqalanishi sababli kelib chiqadi. Variatsiya (ε)
asbob shkalasi
maksimal qiymatining foizi hisobida ifodalanib, asosiy yo‟l quyilgan hato qiymatidan
oshib ketmasligi lozim:
%
100
)
(
min
max
N
N
N
, (2.7)
bu erda
ΔN-asbob ko‟rsatishidagi eng katta farq;
N
max
ва
N
min
–asbob shkalasining yuqori va
pastki qiymatlari.
Asbob ko‟rsatishining aniqligiga uning sezgirligi ham katta ta„sir qiladi. Asbob
strelkasi chiziqli yoki burchak siljishining shu siljishni hosil qilgan kattalikning
o‟zgarishiga bo‟lgan nisbati
asbobning sezgirligi deb ataladi:
Q
n
s
, (2.8)
bu erda S – asbobning sezgirligi; Δn – strelka siljishining o‟zgarishi; ΔQ – o‟lchanayotgan
kattalikning o‟zgarishi.
Sezgirligi yuqori bo‟lgan asboblar asosan aniq o‟lchashlar uchun ishlatiladi.
O‟lchanayotgan kattalik qiymatining asbob ko‟rsatishiga ta„sir qila oladigan eng
kichik o‟zgarishi
sezgirlik chegarasi deyiladi.
Shkala va strelkaga ega bo‟lgan asboblar uchun asbobning sezgirligiga teskari
bo‟lgan kattalik
shkalaning bo’linmas qiymati deyiladi:
n
Q
С
, (2.9)
bu erda С-shkalaning bo‟linmas qiymati.
Ikkita yonma-yon belgi orasidagi farq
shkala bo’linmasi deb ataladi. Shkala
bo‟linmasining qiymati strelkani bir bo‟linmaga siljitgan
kattalik qiymatining
o‟zgarishini tavsiflaydi.
Ba„zan kattalikning haqiqiy qiymatini topish uchun asbob ko‟rsatishi to‟zatish
koeffitsienti
К ga ko‟paytiriladi:
n
nx
X
K
X
(2.10)
O‟lchash asbobi ko‟rsatishining kechikshi uning inertsiyasini, ya„ni kattalik
o‟zgarishi vaqtidan asbob ko‟rsatishining siljishigacha o‟tgan vaqtni tavsiflaydi.
Asbob ko‟rsatishining kechikishi qancha kam bo‟lsa, asbobning sifati shuncha yuqori
bo‟ladi.
O‟lchash vositlarining umumlashgan tavsifi asosiy va qo‟shimcha
hatoliklarning chegaraviy qiymatlari bilan ifodalanadigan aniqlik sinfidan iborat.
O‟lchash vositalarining aniqlik sinfi ularning aniqlik xossalarini tavsiflaydi, ammo
ular shu vositalar yordamida olib borilgan o‟lchashlarning bevosita ko‟rsatkichi bo‟la
14
olmaydi. Yo‟l quyiladigan asosiy hatoliklar chegaralari keltirilgan hatoliklar
ko‟rinishida quyidagi sonlardan aniqlik sinfi beriladi: (1,0; 1,5; 2,0; 2,5; 3,0; 4,0; 5,0;
6,0 )10
n
, bunda n=1,0;- 1,0;- 2,0 va x k. O‟lchash asbobining aniqlik sinfi foizlarda
hisoblangan eng katta keltirilgan hatolikka teng:
%
100
%
100
min
max
max
max
max
N
N
X
N
X
j
K
n
(2.11)
O‟lchash vositalarining hatoliklari statistik va dinamik hatoliklarga bo‟linadi.
O‟lchash vositalarining statistik hatoligi
ni muntazam
м
va tasodifiy
т
hatoliklardek tashkil etuvchilar yig‟indisi ko‟rinishda tasvirlash mumkin:
=
м
+
т
(2.12)
bunda
м
-o‟zgarmas yoki sekin o‟zgaradigan kattalik;
т
-o‟rta qiymati nolga teng
bo‟lgan tasodifiy kattalik.
(2.12) munosabat o‟lchov vositasi hatoligi modelini tavsiflaydi. Shuning uchun
o‟lchov vositasi aniq xossalarni tula va ob„ektiv tavsiflashda tasodifiy kattaliklar
nazariyasi apparati-extimollar nazariyasidan foydalanish zarur.
Algoritmning asosiy turlari

|
Algoritmning asosiy turlari
|
bet | 5/6 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 61,5 Kb. | | #104990 |
Bog'liq ALGORITMLARNING XOZIRGI KUNDAGI O`RNI5 Algoritmning asosiy turlari.
Masala echimining algoritmi ishlab chikilayotgan davrda asosan uch xil turdagi algoritmlardan foydalanib murakkab ko’rinishdagi algoritmlar yaratiladi. Algoritmning asosiy turlariga chizikli, tarmoqlanadigan va takrorlanadigan ko’rinishlari kiradi.
Chizikli turdagi algoritmlarda bloklar biri ketidan boshqasi joylashgan bo’lib berilgan tartibda bajariladi. Bunday bajarilish tartibini tabiiy tartib deb ham yuritiladi. Yuqorida kurib utilgan misolimiz chizikli turdagi algoritmga misol bo’la oladi.
Amalda hamma masalalar ham chizikli turdagi algoritmga keltirilib echib bo’lmaydi. Ko’p xollarda biron bir oraliq natijasiga bog’liq ravishda xisoblashlar yoki u yoki boshqa ifodaga ko’ra amalga oshirilishi mumkin ya’ni birorta mantiqiy shartni bajarilishiga bog’liq xolda xisoblashlar jarayoni u yoki bu tarmoq buyicha amalga oshirilishi mumkin. Bunday tuzilishdagi xisoblash jarayonini algoritmi tarmoqlanuvchi turdagi algoritm deb ataladi.
Ko’pgina xollarda masalalarni echimini topishda bitta matematik bog’lanishga ko’ra o’nga kiruvchi kattaliklarni turli qiymatlariga mos keladigan qiymatlarni ko’p martalab xisoblashga to’g’ri keladi. Xisoblash jarayoning bunday ko’p martalab takrorlanadigan qismiga takrorlanishlar deb ataladi.Takrorlanishlarni uz ichiga olgan algoritmlar takrorlanuvchi turdagi algoritmlar deb ataladi.
Algoritmning uch turini oddiy misollarda kurib chikaylik.
Chizikli algoritmga misollar.
1-misol.
“x” ning har qanday qiymati uchun y=(Ax+V) (Sx-D) formula
buyicha “y” ning qiymatlari xisoblansin. Bu masalani echish uchun quyidagi amallar ketma-ketligini, ya’ni shu masalaning algoritmini tuzamiz.
A ni “x”ga ko’paytirib, natija RI bilan belgilansin.
RI ni V ga qo’shib, natija R2 bilan belgilansin.
S ni “x” ga ko’paytirib, natija R3 bilan belgilansin.
R3 dan D ni ayirib, natija R4 bilan belgilansin.
R2 ni R4 ga ko’paytirib, natija “y” ning qiymati deb xisoblansin.
Bu algoritmni tuzishda ishtirok etgan so’zlarni faqat uzimiz tushinamiz, uni shu xolda mashinaga kiritib bo’lmaydi. EXM bu masalani bajara olishi uchun yuqoridagi algoritmni EXM ishlashi uchun tushunarli bo’lgan tilda yozish kerak.
EXM da ishlash uchun tushunarli tarzda yozilgan algoritm - dasturlash tili yoki algoritmik til deb ataladi. Xozirgi kunda ko’pgina turli algoritmik tillar mavjud. Bo’lardan eng ko’p qo’llaniladigani “FORTRAN“, “ALGOL“, “PASKAL“, “BEYSIK“, “ADA“, “SI“, “LOGO“,” LISP“ lardir.
Demak algoritm – qurilayotgan masalani echishga olib keladigan buyruqlar yoki komandalar ketma-ketligini uzimiz tushinadigan tilda aniq va to’g’ri tartibda tuzishdan iborat ekan.
|
| |
Algoritmni tavsiflash usullari va ularga

|
Algoritmni tavsiflash usullari va ularga
|
bet | 2/6 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 61,5 Kb. | | #104990 |
Bog'liq ALGORITMLARNING XOZIRGI KUNDAGI O`RNI2. Algoritmni tavsiflash usullari va ularga misollar. Algoritmni ishlab chiqishda uni bir necha xil usul bilan ifodalab bersa bo’ladi. Shulardan
uchtasi keng tarkalgan bo’lar :
Algoritmni oddiy tilda tavsiflash
Algoritmni tizim ko’rinishida ifodalash
Algoritmni maxsus (algoritmik) tilda yozish.
2.1 Algoritmni oddiy tilda tavsiflash.
Algoritmlarni ifodalashning eng keng tarkalgan shakli bu oddiy tilda so’zlar bilan bayon qilishdir. Bu nafaqat xisoblash algoritmlarda balki xayotiy turmishdagi algoritmlarga ham tegishlidir. Masalan biror bir taom yoki kandolat maxsulotini tayyorlashning retsepti ham oddiy tilda tavsiflangan algoritmdir. Shaharlararo telefon avtomat orqali aloka o’rnatishning o’ziga xos algoritmidan foydalanasiz. Dukondan yangi kir yuvish mashinasi yoki magnitafon sotib olinsa ishni foydalanishning algoritmi bilan tanishishdan boshlaymiz.
Masalani EXM da echishda ham ko’pincha matematika tilini ham uz ichiga olgan tabiiy tildan foydalanish mumkin. Algoritmning bunday tildagi yozuvi izlanayotgan natijaga olib keladigan amallar ketma- ketligi ko’rinishida bo’lib odam tomonidan bir ma’noli idrok etilishi kerak. So’zlar bilan ifodalangan har bir amal algoritmning qadami deb ataladi. Qadamlar tartib nomeriga ega bo’ladi. Algoritm ketma- ket qadam baqadam bajarilishi kerak. Agar algoritm matnida N- sonli qadamga utilsin deb yozilgan bo’lsa bu algoritmning bajarilishi ko’rsatilgan N- nchi qadamdan davom etishini bildiradi.
Algoritmni oddiy tilda ifodalash qulay bo’lgani bilan murakkab algoritmlarda kurgazmalikni yaxshi ta’minlay olmaydi. Bundan tashqari algoritmning so’zdagi tavsifi xisoblash mashinasiga kiritish uchun yaramaydi. Buning uchun algoritmning mashina tilida shunday bayon qilish kerakki, masalan EXM da echish jarayonida bu algoritm ishni avtomatik boshqarib turadigan bulsin. Mashina tushunadigan shaklda yozilgan algoritm masalani echish dasturidir. Algoritmni oddiy tilda yozishda turt xil amaldan ; xisoblash, N- qadamga o’tish, shartni tekshirish, xisoblashning oxiri, shuningdek kiritish va chiqarish amallaridan foydalanilgan ma’kul. Bo’lar ichida eng ko’p foydalaniladigan xisoblash amalidir.
|
| |
O‟lchash vositalari - Issiqlik energetikasi

|
Issiqlik energetikasi
|
bet | 5/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 336,76 Kb. | | #109797 |
Bog'liq 1-маърўза Кириш-fayllar.org1.3.O‟lchash vositalari
O‟lchashlarda qo‟llaniladigan va normallashgan metrologik xossalarga ega
bo‟lgan texnik vositalar o’lchash vositasi deyiladi. O’lchash vositalarining asosiy
turlariga o‟lchovlar, o‟lchash asboblari, o‟lchash o‟zgartkichlari va o‟lchash
qo‟rilmalari kiradi. O‟lchash prinsipini va vositasini belgilab beradigan usullar
majmui o’lchash usuli deyiladi.
O‟lchov–berilgan o‟lchamdagi fizik kattalikni qayta o‟lchash uchun
mo‟ljallangan o‟lchash vositasi.
O‟lchovlarga standart namunalar va namuna moddalar kiradi.
Standart namuna - modda va materiallarning xossalari yoki tarkibini
xarakterlovchi kattaliklarning birligini qayta tiklash uchun o‟lchov. Masalan,
tarkibidagi kimyoviy elementlari ko‟rsatilgan ferromagnit materiallar xossalarining
standart namunasi.
Namuna modda - tasdiqlangan spesifikatsiyada ko‟rsatilgan tayyorlash
shartlariga rioya qilinganda tiklanadigan ma„lum xossalarga ega bo‟lgan moddadan
iborat o‟lchov.
Ko‟zautvchi idrok qilishi uchun qo‟lay shakldagi o‟lchov axboroti signalini
ishlab chiqishga xizmat qiladigan o‟lchash vositasi o’lchov asbobi deyiladi.
O‟lchash asboblari ko‟rsatuvchi, qayd qiluvchi, kombinatsiyalashgan,
integrallovchi va jamlovchi asboblarga bo‟linadi.
O‟lchashga doir axborotni o‟zatish, o‟zgartirish, ishlov berish va saqlash uchun
qo‟lay bo‟lgan ammo ko‟zatuvchi bevosita idrok qilishi mumkin bo‟lmaydigan
shakldagi signalni ishlab chiqish uchun xizmat qiladigan o‟lchash vositasi o’lchash
o’zgartkichi deb ataladi. O‟zgartiriladigan fizik kattalik kirish kattaligi, uning
o‟zgartirilgani esa chiqish kattaligi deyiladi. O‟lchanayotgan kattalik keltirilgan
o‟lchash o‟zgartkichi birlamchi o’zgartkich deyiladi. Birlamchi o‟zgartkichlar
ko‟pincha datchiklar deb yuritiladi. Uning bevosita o‟lchanayotgan kattalik
ta„siridagi qismi sezuvchan element deyiladi.
|
| |
Adabiyotlar: 1, 2, 3, 5, 7

12
Absolyut hatolikning kattalik haqiqiy qiymatiga nisbati nisbiy hatolik deb ataladi.
%
100
%
100
nx
nx
n
nx
X
X
X
X
X
b
(2.3)
Odatda,
Х
nх
–haqiqiy qiymat va
Х
n
–topilgan qiymatlarga nisbatan «
X» juda
kichik bo‟ladi, shuning uchun quyidagi formulani yozish mumkin:
%
100
%
100
n
nx
X
X
X
X
b
(2.4)
Kattalikning asl qiymatini aniqlash uchun o‟lchov asbobining ko‟rsatishiga
to‟zatish kiritiladi. Uning son qiymati teskari ishora bilan olingan absolyut qiymatiga
teng:
d = X
nx
–
X
n
ѐки
D = -
X
(2.5)
Asbobning hatoligi shkala diapazonining foizlarida ifodalanadi. Bunday
hatoliklar
keltirilgan hatolik deyiladi va absolyut hatolikning diapozoniga bo‟lgan
nisbatiga teng bo‟ladi, ya„ni
%
100
N
X
j
(2.6)
-mavzu. Atom - Fan/modul kodi fiz1210 O’quv yili

|
Fan/modul kodi fiz1210 O’quv yili
|
bet | 5/10 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #124235 |
Bog'liq 60712300 FAN DASTURI (5)29-mavzu. Atom tuzilishi. Tomson modeli. Rezerford tajribasi. Atomning planetar modeli va uning kamchiliklari. Bor postulatlari. Vodorod atomi tuzilishining kvan nazariyasi. Atomning эnergetik spektrlari. Elektron spin. Pauli prinsipi.
Atom yadrosining Tomson va Rezerford modellari. Bor postulatlari. Frank-Gers tajribasi. De-Broyl to’lqinining fizik ma’nosi. Geyzenberg noaniqlik munosabati.
30-mavzu. Atom yadrosi Atom yadrosining tarkibi.Yadro kuchlari. Yadro bo’linishi. Radioaktivlik. Yadro reaksiyalari. Neytronlar. Termoyadroviy reaksiyalar.
Atom yadrosining tarkibi, zaryadi, o’lchami va massasi. Massa difekti va bog’lanish energiyasi. Yadro kuchlari. Yadro bo’linishi. Radioaktivlik. α, β va ϒ nurlar.
II. Amaliy mashg’ulotlar boyicha ko’rsatma va tavsiyalar
Amaliy mashg’ulotlari uchun quyidagi mavzular tavsiya etiladi:
Elementar fizikadan olingan nazariy bilimlarni tekshirish va mustaxkamlash.
Ilgarilanma harakat kinematikasiga doir masalalar yechish.
Vertikal harakatga doir masalalar yechish.
Ilgarilanma harakat dinamikasiga doir masalalar yechish.
Impulsning saqlanish qonuniga oid masalalar yechish.
Energiyaning saqlanish qonuniga doir masalalar yechish.
Qattiq jism aylanma harakatiga doir masala yechish.
Ish va energiyaga doir masalalar yechish.
Suyuqliklar harakatiga doir masalalar yechish.
Mexanik tebranishlar va to’lqinlar.
Molekulyar kinetik nazariya va gaz qonunlari.
Real gazlar va Van-Der-Valls tenglamasiga doir masalalar yechish.
Termodinamika qonunlariga doir masalalar yechish.
Elektrostatikaga doir masalalar.
Kulon qonuniga doir masalalar yechish.
O’zgarmas tok mavzusiga doirmasalalar.
Suyuqlik va gazlarda elektr toki doir masalalar yechish.
Elektrmagnitizmga doir masalalar yechish.
Elektromagnit tebranish va to’lqinlariga doir masalalar yechish.
O’zgaruvchan tok qonunlariga doir masalalar yechish.
Geometrik optikaga doir masalalar yechish.
Yorug’lik interferensiyasi va difraksiyasiga doir masalalar yechish.
Fotoeffekt hodisasiga doir masalalar yechish.
Atom va yadro fizikasiga doir masalalar yechish.
|
| |
Oshirishda samarali usullar

International Conference on Developments in Education
Hosted from Bursa, Turkey
https:
econferencezone.org August 15
th
2022
61
CHIZMACHILIK FANI O‘QITUVCHILARNING KASBIY KOMPETENTLIGINI
OSHIRISHDA SAMARALI USULLAR
Ergasheva Dilafruz Chori qizi
Shahrisabz
Davlat Pedagogika instituti
Muhandislik grafikasi va dizayn nazariyasi mutaxassisligi
2-kurs magistratura talabasi
Annotatsiya
Mazkur maqolada kompetensiyaning mazmun-mohiyati, kompetentlikka bo`lgan
zaruratni
yuzaga keltiruvchi sabablar, chizmachilik fani o`qituvchilarining kasbiy kompetentligini
oshirish va raqobat muhitini yaratishda kasbiy kompetensiya
shakllari va ularning
ta’lim tizimiga samarali ta’siri haqida bayon qilingan.
Kalit so‘zlar: kompetensiya, pedagog, multimediya, komponent, metod, malaka, ko‘nikma.
Mamlakatimizda muhandislik grafikasi sohasida ta’lim samaradorligini oshirishda keng
ko`lamda ishlar olib borilmoqda, ta’lim
mazmunini loyihalash, kasbiy grafik
kompetensiyalarni tuzilmalarga ajratish, o‘qitishning yangi metodlarini
yaratish va ularni
ta’lim amaliyotida qo‘llashga alohida e’tibor berilmoqda. Ta’lim mazmunini
modernizatsiyalash sharoitida bo‘lajak chizmachilik o‘qituvchilaridan kasbiy grafik bilim,
ko‘nikma va malakalarni egallash va ularni amalda qo‘llash talab etiladi. O‘zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasida “Uzluksiz ta’lim
tizimini
yanada takomillashtirish, sifatli ta’lim xizmatlari imkoniyatlarini oshirish, mehnat
bozorining zamonaviy ehtiyojlariga muvofiq yuqori malakali kadrlar
tayyorlash siyosatini
davom ettirish”
1
ustuvor vazifa sifatida belgilangan. Bunda o‘qituvchilarda kasbiy grafik
kompetentlikni rivojlantirish metodikasini takomillashtirish hamda kasbiy grafik faoliyatning
barcha darajalarini puxta egallashlari uchun zarur imkoniyatlar bilan ta’minlash
dolzarb
muammo hisoblanadi. Jamiyatimiz rivojlanishi texnologiya, innovatsiya va novatsiyalar
bilan hamohang bo`lishiga bog`liq.
Dunyoda chizmachilik o‘qituvchisining kasbiy grafik kompetentligini rivojlantirishda
grafik bilimlar, obyektlarning funksional va konstruktiv o‘ziga xosligini bilishga asoslangan
ko‘nikma va malakalar (kompentensiyalar)ni samarali qo‘llash, faoliyat tajribasi, grafik kasbiy
yo‘nalganlik va grafik axborot texnologiyalari bo‘yicha
kreativlik muhitini yaratish,
chizmachilik o‘qituvchisi yo‘l qo‘yadigan xatolarning oldini olishga qaratilgan korrektiv
mashqlar tizimi alohida ahamiyatga ega. Chizmachilik fani o`qituvchilarining kasbiy
kompetenligi to`g`risida T.V.Lipovskaya, M.I.Killenevaya, T.I.Tatarinseva,
mahalliy
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi PF-4947-sonli “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha
Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni.// O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari to‘plami. –T.: 2017. –B.39.
NAZORAT SAVOLLARI - Issiqlik energetikasi

22
MPTSH-68 nima?
9. Termodinamik, Xalqaro amaliy va Farengeyt shkalalari o‟rtasidagi
munosabatni tushuntiring.
10.Kengayish termometrlari deb nimaga aytiladi?
11.Manometrik termometrlar deb nimaga aytiladi?
12.Termoelektr termometrlar deb nimaga aytiladi?
13. Qarshilik termometrlari deb nimaga aytiladi?
14.Nurlanish termometrlari deb nimaga aytiladi?
4–ma„ruza: KЕNGAYISH TЕRMOMЕTRLARI.
Reja:
4.1.Suyuqlikli shisha termometrlar
4.2.Dilatometrik termometrlar
4.3.Bimetalli termometrlar.
Tayanch iboralar: Termometrik moddalar, kengayish termometrlari,
dilatometrik va bimetall termometrlar.
Adabiyotlar: 1, 2, 3, 4, 5, 6.
4.1.Suyuqlikli shisha termometrlar
Harorat o‟zgarishi bilan suyuqlik yoki qattiq jismlar hajmi yoxud chiziqli
o‟lchamlarining o‟zgarishiga asoslangan termometrlar
kengayish termometrlari deb
ataladi. Kengayish termometrlari suyuqlikli, dilatometrik va bimetalli termometrlarga
bo‟linadi.
Suyuqlikli shisha termometrlar –200
С dan +750
С gacha oraliqdagi haroratni
o‟lchash uchun ishlatiladi. Shisha termometrlarning ishlatilish usuli sodda, aniqligi
etarli darajada yuqori va arzon bo‟lganligi sababli laboratoriya va sanoatda keng
tarqalgan.
Suyuqlikli termometrlarning ishlash prinsipi termometr ichiga o‟rnatilgan
termometr suyuqligining hajmi harorat kutarilishi yoki pasayishida o‟zgarishiga
asoslangan. Shisha termometrlarning suyuqligi sifatida simob, toluol, etil spirti,
kerosin, petroley efir, pentan va boshqalar ishlatiladi. Ularning qo‟llanish chegaralari
4.1–jadvalda ko‟rsatilgan.
Suyuqlikli (shisha) termometrlar orasida eng ko‟p tarqalgani simobli
termometrlardir.
Simob kengayish koeffitsientining kichikligi termometriya nuqtai nazaridan
uning kamchiligi hisoblanadi. Suyuqlikning Issiqlikdan kengayishi hajmiy kengayish
koeffitsienti bilan xarakterlanadi. Bu koeffitsient quyidagi formula orqali aniqlanadi:
23
1
2
0
1
2
2
1
t
t
v
v
v
t
t
t
t
, 1/град,
(4.1)
bu erda
1
t
v
va
2
t
v
- suyuqlikning t
1
va t
2
haroratlardagi hajmi; v
0
– shu suyuqlikning 0
С
dagi hajmi;
koeffitsient qancha katta bo‟lsa, hajmiy kengayish haroratining 1
С ga
o‟zgarishiga shuncha ko‟proq moslashadi. Texnikada qo‟llaniladigan suyuqlikli
shisha termometrlar quyidagi turlarga bo‟linadi:
1.Ko‟rsatishlariga
to‟zatish
kiritilmaydigan
termometrlar:
a)
simobli
termometrlar (- 35 dan + 600С
gacha); b) organik suyuqlikli termometrlar (- 200
dan + 200
С gacha).
2.Ko‟rsatishlariga pasportga binoan to‟zatish kiritiladigan termometrlar: a)
aniqlik darajasi yuqori simobli termometrlar (- 35 dan + 600
С gacha); b) aniq
o‟lchovlarga mo‟ljallangan simobli termometrlar (0 dan + 500
С gacha); v) organik
suyuqlikli termometrlar (- 80 dan + 100
С gacha).
O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalar uchun)

O’ZBEKISTON ALOQA VA AXBOROTLASHTIRISH AGENTLIGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
O’zbek va rus tillari kafedrasi
O’ZBEK TILIDAN USLUBIY QO’LLANMA
(Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi
talabalar uchun)
TOSHKENT 2008
Kirish
Mazkur qo’llanma bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalarga mo’ljallangan bo’lib, o’zbek tilida mavjud barcha grammatik mavzularni qamrab olgan. Mavzular topshiriqlar bilan mustahkamlangan. Leksik mavzularga lug’atlar berilgan.
Mustaqil ishlash uchun berilgan matnlar talabalarning o’zbek tilidagi so’zlarni to’g’ri yozish, talaffuz qilishlariga yordam berib, ularda o’zbek tilidan ko’nikmalar hosil qilishga ko’mak berishga mo’ljallangan.
MUSTAQIL O‘ZBEKISTON
O‘ZBEK TILI YOZUVI TARIXI. LOTIN YOZUVIGA ASOSLANGAN YANGI
ALIFBO VA IMLO QOIDALARI
MUSTAQIL O‘ZBEKISTON
1991 yil O‘zbekistonda ulkan tarixiy voqea sodir bo‘ldi – Mustaqillik e’lon qilindi. Shu palladan boshlab bu muhim sana Respublika tarixi yilnomasiga kirdi. 1991 yil 31 avgustda O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashi “O‘zbekiston Respublikasining davlat Mustaqilligini e’lon qilish to‘g‘risida” qaror, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Qonunini qabul qildi.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining navbatdan tashqari 6 sessiyasi 1991 yil 31 avgustda qabul qilgan Bayonotda, jumladan, bunday deyilgan: “O‘zbekiston Respublikasining o‘z tarkibidagi Qoraqalpog‘iston Respublikasi bilan birga, hududi bo‘linmas va daxlsizdir. O‘zbekiston Respublikasining boshqa davlatlarga hududiy da’volari bo‘lmay, u o‘z hududi va uning tabiiy boyliklariga nisbatan oliy huquqqa egadir”.
Mustaqil O‘zbekiston Respublikasi 1992 yil 2 martda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Respublikamizni o‘zining tarkibiga qabul qilinganligi haqida qaror qabul qildi. Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligiga kirgan boshqa davlatlar singari O‘zbekiston ham jahonning ana shu eng mo’tabar tashkilotining to‘la huquqli a’zosi bo‘ldi.
Juda boy tabiiy resurslarga, katta iqtisodiy imkoniyatlarga ega bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi Mustaqillik e’lon qilganidan keyin tabiiy boyliklarini o‘zgalarning zug‘umisiz ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish va aholi turmush darajasini oshirish yo‘lida xizmat qildirishga haqli bo‘lib qoldi.
|
Algoritmni maxsus tilda ifodalash

|
Algoritmni maxsus tilda ifodalash
|
bet | 4/6 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 61,5 Kb. | | #104990 |
Bog'liq ALGORITMLARNING XOZIRGI KUNDAGI O`RNI4.Algoritmni maxsus tilda ifodalash.
Bu usulda algoritmni ifodalash uchun dasturlash tillari deb ataluvchi sun’iy tillar qo’llaniladi. Buning uchun ishlab chikilgan algoritm shu tillar yordamida bir ma’noli va EXM tushuna oladigan ko’rinishda tavsiflanishi zarur.
Chizikli algoritm : Y= (A * X+3)/(B * X - 4)
1
boshlash
↓
2
A, V, X qiymatlari kiritilsin
↓
3
Xisoblansin
K= A*. X
↓
4
Xisoblansin
M=K+Z
↓
5
Xisoblansin
L= V * X
↓
6
Xisoblansin
N=L-4
↓
7
Xisoblansin
U=M/N
↓
8
U ni qiymati
Chiqarilsin
↓
9
tamom
RASM 1
Uning tarkibida cheklangan sondagi sintakis konstruktsiyalar to’plami bor bo’lib ,u bilan algoritm yaratuvchi tanish bo’lishi kerak. Ana shu konstruktsiyalardan foydalanib buyruq ko’rsatmalar formal ifodalarga o’tkaziladi.
Zamonaviy dasturlash tillari EXM ning ichki mashina tilidan keskin farq qiladi va EXM bevosita ana shu tilda ishlay olmaydi. Buning uchun dasturlash tilidan mashina tushunadigan tilga tarjima kiluvchi maxsus dastur transyatordan foydalaniladi. Dasturni translyatsiya qilish va bajarish jarayonlari vaqtlarga ajraladi. Avval barcha dastur translyatsiya qilinib so’ngra bajarilish uslubida ishlaydigan translyatorlar kompilyatorlar deb ataladi.
Dastlabki tilning har bir operatorini o’zgartirish va bajarishni ketma ket amalga oshiriladigan translyatorlar interpretatorlar deb ataladi.
Dasturlashning ixtiyoriy tili belgilar majmuini va algoritmlarni yozish uchun ushbu belgilarni qo’llash qoidalarni uz ichiga oladi. Dasturlash tillari bir - biridan alifbosi, sintaksisi va semantikasi bilan ajralib turadi.
Alifbo-tilda qo’llaniladigan ko’plab turli ramziy belgilar (harflar, raqamlar, maxsus belgilar ) Tilning sintaksisi jumlalar tuzishda belgilarning bog’lanish qoidalarini belgilaydi , semantikasi esa ushbu jumlalarning mazmuniy izoxini belgilaydi.
|
| |
VI. Fan o’qitilishining natijalari (shakllanadigan kompetensiyalar)

|
VI. Fan o’qitilishining natijalari (shakllanadigan kompetensiyalar)
|
bet | 7/10 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #124235 |
Bog'liq 60712300 FAN DASTURI (5)3.
|
VI. Fan o’qitilishining natijalari (shakllanadigan kompetensiyalar)
Talaba bilishi kerak:
asosiy fizikaviy kattaliklar va hodisalarni aniqlash usullarini bilishni va ulardan foydalana olishi;
fizikaviy modellarni tadqiq qilish;
ishlab chiqarish jarayonlarida va texnikaviy ob`ektlarda eng oddiy fizikaviy tizimlarning modellaridan foydalanish;
fizika fanining turli bo’limlariga xarakterli bo’lgan qiymatlarning sonli tartibini o’lchash va baholash;
texnologik mashinalar va jihozlar ishlab chiqarish jarayonida fizik asbob va uskunalardan foydalanish ko’nikmalarga ega bo’lishi kerak.
foydalana olish malakalariga ega bo’lishi kerak. (malaka)
|
4.
|
V. Ta’lim texnologiyalari va metodlari:
● ma’ruzalar;
● laboratoriya mashg’ulotlari;
● interfoal pedagogik texnologiyalar;
● kichik guruhlarda ishlash;
● interfaol keys-stadilar;
● mantiqiy fikrlash, tezkor savol-javoblar;
● taqdimotlar qilish;
● jamoa bo’lib ishlash;
● video materiyallar tayyorlash;
● individual ishlash.
|
5.
|
VII. Talabalar bilimini baholash
Ushbu fan (modul) bo‘yicha talabalar bilimini baholash semestr davomida o‘quv materiallarini (testlar va yozma ishlar) bajarishga asoslanadi. Dars davomida talabalar 100 ballik tizimda baholanadi. Shundan, talabaning dars mashg’ulotlaridagi ishtiroki, mustaqil ishlar va joriy natijalar uchun 30 ball, oraliq nazorat uchun 20 ball, yakuniy nazorat uchun 50 ball beriladi. Yakuniy nazorat yozma shaklda amalga oshiriladi. Joriy, oraliq va nazorat vazifalari quyidagicha taqsimlanadi:
|
|
| |
Urganch innovatsion universiteti ijtimoiy-gumanitar fanlar va pedagogika fakulteti

|
Urganch innovatsion universiteti ijtimoiy-gumanitar fanlar va pedagogika fakulteti
|
bet | 1/11 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 494,04 Kb. | | #231276 |
Bog'liq ERIMOVA M
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TAʼLIM FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
URGANCH INNOVATSION UNIVERSITETI
IJTIMOIY-GUMANITAR FANLAR VA
PEDAGOGIKA FAKULTETI
BOSHLANGʻICH TAʼLIM
YOʻNALISHI 22\25-GURUHI TALABASI
ERIMOVA MOMOJON MAHAMMADJON QIZINING
“Mahoratli pedagogni o'qishda kasbiy
kompitentsiyasini rivojlantirish” mavzusida yozgan
KURS ISHI
Topshirdi: ERIMOVA MOMOJON
Qabul qildi:
URGANCH-2024
MUNDARIJA
KIRISH. 3
I BOB. KASBIY KOMPITENSIYALAR 5
1.1 Metod va metodologiya 5
1.2 Kasbiy kompitensiyalarni turlari. 8
II BOB. MAHORATLI PEDAGOGNI O'QISHDA KASBIY KOMPITENTSIYASINI RIVOJLANTIRISH 14
2.1 Kasbiy kompetensiyaning rivojlantirish metodlari. 14
2.2 Zamonaviy pedagogning kasbiy kompitentligi. 21
2.3 Taʼlim jarayonida kasbiy kompitensiyalardan foydalanish 26
XULOSA 28
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 31
KIRISH.
Mavzuning dolzarbligi. Hozirgi globallashuv davrida barcha sohalar singari pedagogika tizimi ham jadal sur'atlarda rivojlanib bormoqda. Yurtimizda ham pedagogika sohasini rivojlantirish, bu sohada yetuk pedagogik kadrlarni yetishtirish bo‘yicha ko‘plab islohotlar amalga oshirilmoqda. Shuningdek, bu orada pedagogika unversitetlarida pedagogika fanlar tizimini chuqurlashtirilgan tartibda o‘tish, yangi pedagogik kadrlarni kasbiy kompetentligini oshirish, ularni to‘liq kasbiy kompetensiyalar bilan ta'minlash ishlari tizimli bosqichlarda ro‘yobga chiqmoqda. Hozirgi kinda pedagog kadrlarda, ayniqsa, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida kasbiy kompetensiyalarni rivojlantirish, bu orqali yosh avlod kelajagi uchun mustahkam poydevor yaratish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. O‘zbekistonda pedagogning kasbiy kompetentligi, uning o‘ziga xos sifatlari alohida o‘rganilgan bo‘lib ular orasida M.S.Salayeva olib borgan tadqiqotlar muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotchining fikriga ko‘ra, pedagogga xos kasbiy kompetentlik negizini quyidagi tarkibiy asoslar tashkil etadi Kasbiy-pedagogik kompetentlikdan ega bo‘lishda o‘z ustida ishlash, o‘z-o‘zini rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. O‘z-o‘zini rivojlantirish vazifalari o‘zini o‘zi tahlil qilish va o‘zini o‘zi baholash orqali aniqlanadi.
|
| |
Arvutisüsteemi riistvaralised koostisosad

|
Arvutisüsteemi riistvaralised koostisosad
|
bet | 3/16 | Sana | 25.12.2019 | Hajmi | 4,92 Mb. | | #4916 |
Arvutisüsteemi riistvaralised koostisosad
Süsteem (System Unit) Kõik seadmed mis asuvad arvutikorpuse sees
Perifeeriaseadmed (Peripherals) Arvuti seadmed mis asuvad väljaspool süsteemikorpust
Süsteemi peamised komponendid:
Emaplaat (Motherboard) on arvutisüsteemi aluskomponent
Protsessor (Processor) on arvutus ja juhtimiskeskus
Põhimälu (Main Memory) on kiire töömälu, andmete ajutiseks hoidmiseks
Toiteseade (Power Supply Unit) on kõikide arvutikomponentide elektriga varustaja
Emaplaadi (Motherboard/System Board) ülesandeks on kõikide seadmete kokku ühendamine, üheks terviklikuks arvuti süsteemiks, pakkudes ühendusi kõikide arvuti seadmete vahel, läbi emaplaadi saavad kõik arvutisüsteemi seadmed üksteisega andmeid vahetada. Emaplaadi funktsionaalsus ja omadused panevad paika millist riistvara saab kasutada. Emaplaadil asuvad väga paljude seadmete kontrollkeskused (kontrollerid), seal asuvad ka mitmesugused ühenduspesad erineva riistvara emaplaadile ühendamiseks, emaplaat on aluskomponent millele ühenduvad kõik arvuti seadmed.
|
| |
-misol. U=5x2-(16x-4).
(Bu misolning algoritmini studentlar mustaqil tuzsin).
Tarmoqlangan algoritmga misollar

|
-misol. U=5x2-(16x-4).
(Bu misolning algoritmini studentlar mustaqil tuzsin).
Tarmoqlangan algoritmga misollar
|
bet | 6/6 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 61,5 Kb. | | #104990 |
Bog'liq ALGORITMLARNING XOZIRGI KUNDAGI O`RNI2-misol. U=5x2-(16x-4).
(Bu misolning algoritmini studentlar mustaqil tuzsin).
Tarmoqlangan algoritmga misollar.
Agar algoritm buyruqlari tarkibida tarmoqlanish komandasi uchrasa bunday algoritm tarmoqlangan algoritm deyiladi.
Tarmoqlanish komandasini yozilishi quyidagicha:
Agar bo’lsa
U xolda seriya 1
Aksxolda seriya2
Xal buldi
Agar shart bajarilsa u xolda seriya1 bajariladi,aks xolda seriya2
Bajariladi.Shartlarni ezishda munosabat belgilaridan foydalaniladi: <,<=,>,>=,=,<>.
-misol. Ikkita “m“ va “p“ natural sonlari uchun eng katta umumiy buluvchi topilsin. Bu masalani echishning, m > p bo’lsa, m va p sonlarning eng katta umumiy buluvchisi ( t-p ) va p sonlarnikidek bo’lishiga asoslangan algoritmini tuzamiz:
Agar sonlar teng bo’lsa, ulardan istaganini javob o’rnida olinsin, aks xolda algoritmni bajarish davom ettirilsin .
Sonlardan kattasi aniqlansin.
Katta son, kattasining kichigidan farqi bilan almashtirilsin.
Algoritm boshidan boshlansin.
Tsiklik algoritmga misollar.
Algoritm buyruqlari ichida takrorlash buyrugi kelsa bunday algoritm tsiklik algoritm deyiladi.Tsiklik algoritmlarni ezishda
Parametrli takrorlash buyrugidan foydalaniladi.Bu buyruqni yozilishi quyidagicha:
X=A dan V gacha N qadam
TsB
Seriyalar
KTs
Buerda takrorlash buyrugi ko’p marta bajariladi to X ni qiymati V dan oshgo’nga kadar.Har safar A ning qiymatiga N ni qiymati qo’shilib xisoblanadi.Agar N=+1 bo’lsa qadam yozilmaydi,boshqa xollarda qadam yoziladi.Agar N ning qiymati manfiy bo’lsa,tsikl kamayuvchi bo’ladi.
1-misol.
X ning –25,-24,...........24,25 qiymatlari uchun u=2*x2-1 funktsiyaning qiymatlar jadvalini tuzish algoritmini yozing.
Algoritm:
1. X ga – 25 qiymat berilsin.
U=2*x2-1 qiymat xisoblansin.
U ning qiymati jadvalga yozilsin.
X ning qiymati 1 ga orttirilsin ( qo’shilsin).
Agar x 25 bo’lsa, u xolda 2punktga utilsin, aks xolda navbatdagi ko’rsatmaga utilsin.
Jarayon to’xtatilsin.
ASOSIY ADABIYOTLAR.
1. Abduqodirov A.A. EXM – Algoritm-Dastur, T, 1991 y.
2. Sattorov A, Kurmanbaev B, Informatika va xisoblash
texnikasi.T.1996y.
3. Frolov G.D, Kuznetsov E.N. Elementi Informatiki, M. 1989g.
4.Xolmatov T.X.,Taylakov N.I.,Nazarov U.A. Informatika va xisoblash texnikasi.T.2001y.
|
| |
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali dastiriy injiniringi kafedrasi

№
|
Matematik ko’rinishi
|
C++ dagi ko’rinishi
|
Izoh
|
Trigonometrik funksiyalar
|
1
|
sin x
|
sin(x)
|
x radianga teng bo’lgan burchak sinusini qaytaradi
|
2
|
cos x
|
cos(x)
|
x radianga teng bo’lgan burchak kosinusini qaytaradi
|
3
|
tg x
|
tan(x)
|
x radianga teng bo’lgan burchak tangensini qaytaradi
|
4
|
ctg x
|
1/tan(x)
|
x radianga teng bo’lgan burchak kotangensini qaytaradi
|
5
|
sec x
|
sinh(x)
|
x radianga teng bo’lgan burchak giperbolik sinusini qaytaradi
|
6
|
cosec x
|
cosh(x)
|
x radianga teng bo’lgan burchak giperbolik kosinusini qaytaradi
|
Teskari trigonometrik funksiyalar
|
1
|
arcsin x
|
asin(x)
|
[-1;1] chegarada berilgan x ning arksinusini qaytaradi
|
2
|
arccos x
|
acos(x)
|
[-1;1] chegarada berilgan x ning arkkosinusini qaytaradi
|
3
|
arctg x
|
atan(x)
|
[-1;1] chegarada berilgan x ning arktangensini qaytaradi
|
4
|
arcctg x
|
|
[-1;1] chegarada berilgan x ning arkkotangensini qaytaradi
|
Daraja, ildiz, logarifm, modul, e natural soni
|
1
|
|
exp(x)
|
qiymatini qaytaradi
|
2
|
|
pow(a,x)
|
qiymatini qaytaradi
|
3
|
|
fabs(x)
|
x sonining absolyut qiymatini qaytaradi
|
4
|
|
log(x)
|
x sonining natural logarifmini qaytaradi
|
5
|
|
log10(x)
|
x sonining 10 asosLI logarifmini qaytaradi
|
6
|
|
sqrt(x)
|
x sonining kvadrat ildizini qaytaradi
|
7
|
|
M_E
|
e sonining qiymatini qaytaradi.
|
8
|
|
M_PI
|
sonining qiymatini qaytaradi
|
|
|
|
|
1
|
x ga eng yaqin kichin butun son
|
floor(x)
|
x haqiqiy qiymatni eng yaqin kichik butun songa aylantiradi va uni haqiqiy ko’rinishda qaytaradi
|
2
|
x ga eng yaqin katta butun son
|
ceil(x)
|
x haqiqiy qiymatni eng yaqin katta butun songa aylantiradi va uni haqiqiy ko’rinishda qaytaradi
|
3
|
a ni b ga bo’lgandagi qoldiq
|
a%b
|
Butun a sonini butun b soniga bo’lgandagi qoldiqni butun ko’rinishda qaytaradi.
|
4
|
a/b bo’linmaning butun qismi
|
a/b
|
Butun a sonini butun b soniga bo’lgandagi bo’linmaning butun qismini qaytaradi
|
5
|
c= gipotenuza
|
hypot(a,b)
|
To’g’ri burchakli uchburchakning katetlari bo’yicha gipotenuzani hisoblab natijaga qaytaradi
|
Mis va mis qotishmalari

|
Mis va mis qotishmalari
|
Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 96,8 Kb. | | #102767 |
Bog'liq Mis-va-uning-qotishmalari.-Qiyin-eriydigan-mustaxkam-va-antifriksion-qotishmalar.-Metall-bo‘lmagan-konstruksion-materiallar. Mis va mis qotishmalari cheksiz qayta ishlanadigan materiallar to'plamini taqdim etadi, bu bizning kundalik hayotimizni engillashtiradigan va yaxshilaydigan ko'plab dasturlarga mos keladigan ko'plab mulkiy kombinatsiyalarni taqdim etadi. Misning ish faoliyatini ko'pgina sanoat dasturlariga qotishma yordamida moslashtirish mumkin: ikki yoki undan ortiq turli metallardan qattiq material yasash. Yaxshi elektr va issiqlik o'tkazuvchanligi, mustahkamligi, egiluvchanligi va mukammal korroziyaga chidamliligi mis va uning qotishmalari taqdim etadigan ba'zi xususiyatlardir. Mis qotishmalari tarkibiga qarab oilalarga guruhlanadi. Mis va mis qotishmalari - 400 dan ortiq mis qotishmalari mavjud bo'lib, ularning har biri o'ziga xos xususiyatlarga ega bo'lib, ko'plab dasturlarga, ishlab chiqarish jarayonlariga va muhitga mos keladi.
- Sof mishar qanday savdo metallning eng yaxshi elektr va issiqlik o'tkazuvchanligiga ega. Bugungi kunda ishlab chiqarilgan misning yarmidan ko'pi elektr va elektron dasturlarda qo'llaniladi va bu mis turlarini elektr (yuqori o'tkazuvchanlik) va elektr bo'lmagan (muhandislik) turlarini qulay tasniflashga olib keladi.
- Mis quyi qotishmalarni olish uchun ko'p metallarga qaraganda erkin va keng qotishma elementlari bilan qotishmalar hosil qiladi:
- GuruchBu xususiyatlar turli xil kombinatsiyalarga ega bo'lgan mis-sink qotishmalari qatori uchun umumiy atama bo'lib, ularning tarkibiga kuch, ishlov berish qobiliyati, egiluvchanlik, aşınmaya bardoshlik, qattiqlik, rang, gigiena, elektr va issiqlik o'tkazuvchanligi va korroziyaga chidamlilik kiradi.
Mis va mis qotishmalari - Bronzaqotishmalar mis va qalaydan tayyorlanadi va birinchi bo'lib taxminan to'rt ming yil oldin ishlab chiqilgan. Ular shu qadar muhim ediki, ular o'sha davrda bronza asri deb nomlanishiga olib keldi.
- Qurol qurollarimisning qalay, rux va qo'rg'oshin bilan qotishmalari bo'lib, quyish qulayligi va yaxshi chidamliligi va korroziyaga chidamliligi tufayli kamida 2000 yil ishlatilgan.
Mis va mis qotishmalari - Mis-nikel qotishmalaridengiz korroziyasiga, yuqori issiqlik o'tkazuvchanligiga va dengiz mikroorganizmlarining biriktirilishining past sezuvchanligiga mukammal darajada qarshilik ko'rsatadi. Misga nikel qo'shilishi kuch va korroziyaga chidamliligini yaxshilaydi, ammo yaxshi egiluvchanlik saqlanib qoladi.
- Nikel kumushqotishmalar mis, nikel va ruxdan tayyorlanadi va ularni maxsus guruch deb hisoblash mumkin. Ular odatdagi guruch rangidan ko'ra jozibali kumush ko'rinishga ega.
Mis va mis qotishmalari - Berilliy-misTo'liq issiqlik bilan ishlangan va sovuq holda ishlangan sharoitda har qanday mis qotishmasidan eng qattiq va eng kuchlisi bu mexanik xususiyatlariga ko'ra ko'plab po'latdan yasalgan qotishma qatlamlariga o'xshash, ammo po'latlarga nisbatan korroziyaga chidamliligi yaxshiroqdir.
Mis va mis qotishmalari
|
| |
Algoritm tushunchasi. Avvalo algoritm

|
Algoritm tushunchasi. Avvalo algoritm
|
bet | 1/5 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 172,5 Kb. | | #247120 |
Bog'liq Algoritm
Algoritmlar haqida umumiy tushunchalar. Algoritm tushunchasi, asosiy xossalari. Algoritm ijrochisi. Algoritmlarni tasvirlash usullari. Algoritm turlari.
Algoritm tushunchasi. Avvalo algoritm tushunchasi lX asrlda yashab ijod etgan buyuk bobokalonimiz Muhammad al-Xorazmiy nomi bilan uzviy bogliqligini tushuntirish lozim. Algoritm sozi al-Xorazmiyning arifmetikaga bagishlangan asarining dastlabki betidagi Dixit Algoritmi (dediki al-Xorazmiy ning lotincha ifodasi) degan jumlalardan kelib chiqqan. Shundan song al-Xorazmiyning sanoq sistemasini takomillashtirishga qoshgan hissasi, uning asarlari algoritm tushunchasining kiritilishiga sabab bolganligi takidlab otiladi.
Algoritm nima degan savolga, u asosiy tushuncha sifatida qabul qilinganligidan, uning faqat tavsifi beriladi, yani biror maqsadga erishishga yoki qandaydir masalani yechishga qaratilgan korsatmalarning (buyruqlarning) aniq, tushunarli, chekli hamda toliq tizimi tushuniladi.
Algoritmning asosiy xossalari haqida quyidagilarni takidlash mumkin:
1-xossa. Diskretlilik, yani algoritmni chekli sondagi oddiy korsatmalar ketma-ketligi shaklida ifodalash mumkin.
2-xossa. Tushunarlilik, yani ijrochiga tavsiya etilayotgan korsatmalar uning uchun tushunarli bolishi shart, aks holda ijrochi oddiy amalni ham bajara olmay qolishi mumkin. Har bir ijrochining bajara olishi mumkin bolgan korsatmalar tizimi mavjud.
3-xossa. Aniqlik, yani ijrochiga berilayotgan korsatmalar aniq mazmunda bolishi lozim hamda faqat algoritmda korsatilgan tartibda bajarilishi shart.
4-xossa. Ommaviylik, yani har bir algoritm mazmuniga kora bir turdagi masalalarning barchasi uchun yaroqli bolishi lozim. Masalan, ikki oddiy kasr umumiy maxrajini topish algoritmi har qanday kasrlar umumiy maxrajini topish uchun ishlatiladi.
5-xossa. Natijaviylik, yani har bir algoritm chekli sondagi qadamlardan song albatta natija berishi lozim.
Bu xossalar mohiyatini organish va konkret algoritmlar uchun qarab chiqish talabalarning xossalar mazmunini bilib olishlariga yordam beradi.
|
| |
ITX korpus - Arvutite riistvara alused

Arvutite riistvara alused
Download
4,92 Mb.
bet
14/16
Sana
25.12.2019
Hajmi
4,92 Mb.
#4916
1
...
8
9
10
11
12
13
14
15
16
ITX korpus
, multimeediasüsteemidele.
Case mod
(korpuse mudimine/modifitseerimine)
Korpuste modifitseerimist võetakse ette mitmetel põhjustel, kas korpuse isikupärasemaks või erilisemaks muutmiseks või süsteemile lisavõimaluste ning vahendite paigaldamiseks (lisapaneelid, ventilaatori avad, õhujuhtimise kanalid, lisajahutid jne.)
Download
4,92 Mb.
1
...
8
9
10
11
12
13
14
15
16
Download
4,92 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Arvutite riistvara alused
Download
4,92 Mb.
"Kattalashtirish" metodi bitta haqiqiy tipli necha marta

|
"Kattalashtirish" metodi bitta haqiqiy tipli necha marta
|
Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 1,75 Kb. | | #100541 |
Bog'liq Doira” klassini yarating. Maydoni aylana radiusi (R). Virtual m-fayllar.org
Doira” klassini yarating. Maydoni: aylana radiusi (R). Virtual metod yozing: “Yuza” metodi doira yuzini qaytaradi, shuningdek, “Kattalashtirish” metodi bitta haqiqiy tipli necha marta kattalashtirishligini anglatuvchi parameter va radiusni shuncha marta
8-variant
Kompyuter sinfini yarating. Unda kamida 5 ta maydon va ularni ekranga
chiqaruvchi, qayta ishlovchi usullarni yarating.
“Doira” klassini yarating. Maydoni: aylana radiusi (R). Virtual
metod yozing: “Yuza” metodi doira yuzini qaytaradi, shuningdek,
“Kattalashtirish” metodi bitta haqiqiy tipli necha marta
kattalashtirishligini anglatuvchi parameter va radiusni shuncha marta
kattalashtirsin. “Ma’lumot” metodi doira haqida ma’lumotlarni ekranga
chiqaradi: radius va yuzasi.
Bundan tashqari, “doira2” nomli avlod klass yarating. Qoʻshimcha
parametr - ichki radius (ri), ajdod klassdagi radius tashqi radiusni
ifodalaydi. Qayta yuklangan “Yuza” metodi tashqi doira yuzi va ichki
doira yuzi orasidagi yuzani hisoblaydi. Bundan tashqari, “Kattalashtirish” metodini ichki radius uchun amalga oshiring. “Ma’lumot” metodi doira2
haqida ma’lumotlarni ekranga chiqaradi: radius va yuzasi.
Asosiy dasturda doira va doira2 shakllarni yarating va ular haqida
ma’lumotlarni chiqaring. Shundan soʻng ikkala obyektni bir yarim marta
oshiring va yangilangan ma'lumotlarni taqdim eting.
http://fayllar.org
|
| |
Reaktorlarni konstruktiv xususiyatlariga ko’ra tasniflash

Reaktorlarni konstruktiv xususiyatlariga ko’ra tasniflash.
Kimyoviy reaktorlar qurilmalarni loyihalash va ishlab chiqarishga ta’sir qiluvchi bir qator konstruktiv xarakteristikalar bilan bir-biridan farq qiladi. Ushbu tasniflash prinsipiga ko‘ra, reaktorlarning quyidagi turlarini ajratish mumkin: sig‘imli reaktorlar (avtoklavlar; kamerali reaktorlar; vertikal va gorizontal silindrsimon konvertorlar va boshqalar); kolonnali reaktorlar (nasadkali va tarelkali kolonna tipidpgi reaktorlar; qattiq, harakatlanuvchi va suyuq katalizatorli katalizatorli katalitik reaktorlar; polkali reaktorlari); issiqlik almashtiruvchi turdagi reaktorlar; reaktorlar, masalan, reaksiya pechlari (shaxtali, polkali, kamerali, aylanadigan pechlar va boshqalar).
Nazorat uchun savollar.
1.Kimyoviy reaktorlarning tasniflab bering.
2.Reaktorlarni gidrodinamik sharoitga qarab tasniflang.
3.Gidrodinamik vaziyatga qarab, barcha reaktorlarni aralashtirish
va siljish reaktorlariga bo‘linish sabablarini tushuntiring.
4. Kimyoviy reaktorlarning konstruktiv
xususiyatlari qaysilar ?
1.Kimyoviy reaktorlarning tasniflab bering.
2.Reaktorlarni gidrodinamik sharoitga qarab tasniflang.
3.Gidrodinamik vaziyatga qarab, barcha reaktorlarni aralashtirish
va siljish reaktorlariga bo‘linish sabablarini tushuntiring.
4. Kimyoviy reaktorlarning konstruktiv
xususiyatlari qaysilar ?
|
Reaksiya aralashmasining tarkibi

Reaksiya aralashmasining tarkibi
Gomogen jarayonlar uchun reaktor
|
Shu kabi moddalar: gazlar, suyuqliklar bilan reaktsiyalarni amalga oshirish uchun.
|
Geterogen jarayonlar uchun reaktor
|
Har xil turdagi moddalar bilan reaktsiyalar uchun uskunalar: "gaz + suyuqlik", "gaz + qattiq", "suyuqlik + qattiq".
|
Reagentlarni etkazib berish va mahsulotlarni olib ketish usuli
|
Davriy
|
Barcha jarayonlar ketma-ket va turli vaqtlarda sodir bo'ladi: reaktivlarni yetkazib berishdan tayyor mahsulotni chiqarishgacha.
|
Uzluksiz
|
Moddaning kimyoviy o'zgarishining barcha bosqichlari parallel va bir vaqtning o'zida sodir bo'ladi, shuning uchun yuklash va tushirishga qo'shimcha vaqt sarflanmaydi.
|
Yarim davriy
|
Ikki modelning kombinatsiyasi: reagentlardan biri jihozga doimiy ravishda, ikkinchisi vaqti-vaqti bilan kiradi.
|
Qurilish turi
|
Sig‘imli
|
Ko'pincha aralashtirish moslamasi bo'lgan ichi bo'sh uskunalar: avtoklav, reaktor kamerasi, vertikal va gorizontal silindrsimon konvertor modellari
|
Kolonnali
|
Bu issiqlik almashinuvi elementlari o'rnatilgan baland silindrlardir. Issiqlik almashinuvi "ko'ylak" yoki ichki yuzalar orqali sodir bo'ladi. Ushb turdagilar o'ralgan va plastinka tipidagi reaktor-kolonna, katalizatorning qo'zg'almas, harakatlanuvchi va suyuq qatlamli katalitik uskunalari, shuningdek, tokchali modelini o'z ichiga oladi.
|
Reaktor-issiqlik almashtirgich
|
Issiqlik uzatishni kuchaytirish va reaktsiya mahsulotlaridan issiqlikni olib tashlash uchun mo'ljallangan. Katalizator uzoq vaqt saqlanganda va haroratni qattiq nazorat qilish zarur bo'lganda foydalaniladi
|
Reaksiyali pech tipidagi reaktor
|
Pech ko'rinishidagi birlik yoki quyidagi turdagi haqiqiy reaksiya pechlari: shaxtali, tokchali, kamerali, aylanuvchi
|
Reaksiyaning xususiyatlari va u bilan birga keladigan fizik hodisalar reaksiya moddalarining konsentratsiyasi, harorat va boshqa parametrlarning ma’lum taqsimlanishini belgilaydi.
Haqiqiy reaktorlar katta yoki kamroq darajada ideal siljish yoki ideal siljish modeliga yaqinlashadi. Ideal bo‘lmaganligi uchun ma’lum tuzatishlarning kiritilishi haqiqiy reaktorlarni tavsiflash uchun ideal apparatlar modellaridan boshlang‘ich sifatida foydalanishga imkon beradi.