O‟zbekiston respublikasi oliy va o‟rta maxsus ta‟lim vazirligi a. D. Abdazimov, Е. O‟ljayev, N. N. Omonov - bet 75

j
;
3
j
-
j
; …..
almashtirishlar bajarilgandan so‟ng tizimning uzatish funksiyasi quyidagi
chastotaviy uzatish funksiyasi ko‟rinishiga keltiriladi. Avvalgi 4-amaliy
mashg‟ulotda keltirilgan qiyalikda ishlaydigan qishloq xo‟jalik mashinasi ostovini
gorizontal holatini ART (3.11-rasm) misolida:
207
;
7
,
2
63
,
0
075
,
0
375
,
3
875
,
16
)
(
2
3
S
S
S
S
s
W
;
)
(
)
(
j
W
s
W
ga almashtiramiz chastotaviy uzatish funksiyasi quyidagi
algebraik ko‟rinishga ya‟ni haqiqiy va mavhum chastotaviy xarakteristikalariga
ajratiladi:
;
,
j
,
j
,
,
j
,
,
)
j
(
)
j
(
,
)
j
(
,
,
)
j
(
,
)
j
(
W
7
2
65
0
075
0
375
3
875
16
7
2
65
0
075
0
375
3
875
16
2
3
2
3
Ifodani mavhum va haqiqiy qismlarga ajratib olamiz.
)
(
)
(
)
(
jV
U
j
W
Bu erda:
U(ω) - haqiqiy chastotaviy xarakteristikasi.
jV(ω) - mavhum chastotaviy xarakteristikasi.
Kompleks funksiya
)
(
j
W
dan – haqiqiy qismi U(ω) ni ajratib olish uchun
uning ifodasi maxrajidagi mavhum son (j) dan qutilish kerak, buning uchun
)
075
,
0
(
)
68
,
0
7
,
2
(
375
,
3
875
,
16
)
(
2
2
j
j
j
j
W
3
075
,
0
65
,
0
7
,
2
j
j
b
a
belgilashlar kiritamiz va quyidagi matematik
amallarni bajaramiz:
208
.
)
,
(
j
)
,
,
(
,
j
,
)
,
(
j
)
,
,
(
,
,
)
,
(
j
)
,
,
(
,
j
,
,
j
,
)
,
(
j
)
,
,
(
j
,
,
j
,
,
,
j
,
,
j
,
)
,
(
j
)
,
,
(
)]
j
,
j
(
)
,
,
)[(
,
j
,
(
b
a
)
b
a
)(
,
j
,
(
)
j
(
W
)
b
a
)(
b
a
(
)
b
a
)(
S
,
j
,
(
)
j
(
W
2
3
2
2
2
2
3
2
2
2
2
2
3
2
2
2
2
3
2
3
2
2
2
3
2
2
3
2
3
2
2
2
3
2
2
2
075
0
065
0
7
2
8
7
75
11
075
0
065
0
7
2
025
5
8
7
075
0
065
0
7
2
025
5
43
8
8
7
75
11
075
0
065
0
7
2
53
2
26
1
375
3
87
16
910
21
96
10
1125
0
5
45
075
0
065
0
7
2
075
0
65
0
7
2
375
3
875
16
375
3
875
16
375
3
875
16
Haqiqiy chastotaviy xarakteristikasi ifodasi:
;
)
075
,
0
(
)
065
,
0
7
,
2
(
025
,
5
8
,
7
)
(
2
3
2
2
2
U
Natijaviy olingan haqiqiy chastotaviy xarekteristika ifodasiga ω ga qiymatlar
beriladi va tizimning haqiqiy chastotaviy xarakteristikasi quriladi.
ω ga 0 dan ∞ gacha qiymatlar beramiz va natijalarni jadvalga kiritamiz:
ω
0
1
0,5
2
3
5
10
∞
U(ω)
1,06
0,54
2,3
-1,24
-1,04
-0,58
-0,06
0
Jadvaldagi qiymatlar asosida ARTning HChX quramiz:
209
U(ω)
3.16-rasm. Qiyalikda ishlaydigan QXM ostovini gorizontal
holatini ART ning haqiqiy chastotaviy xarakteristikasi
Haqiqiy chastotaviy xarakteristikasi analizi yordamida tizimning sifat
ko‟rsatkichlari taqriban baholanadi.
Ko‟rilayotgan misol uchun HChX ko‟rinishi tizimning o‟tish jaraoyni
tebranma jarayonlidan dalolat beradi, kesishish chastotasini aniqlaymiz
7,8 – 5,025ω
2
=0
;
55
,
1
025
,
5
8
,
7
2
25
,
1
k
;
Maksimal tebranish -
3
,
2
max
U
; boshlang‟ich tebranish -
06
,
1
0
U
,
ularning nisbati:
3
,
2
06
,
1
3
,
2
0
max
U
U
;
O‟ta rostlash talabi:
%
50
Rostlash vaqti:
06
,
5
24
,
1
14
,
3
2
2
k
r
t
s – ancha katta chiqdi, ya‟ni tizimning ish
sifati yuqori emas degan xulosaga kelish mumkin.
210
Qiyalikda ishlaydigan qishloq xo‟jalik mashinasi ostovini gorizontal holatini
ART ning ish jarayoni sifat ko‟rsatkichlarini aniqroq baholash uchun MatLAB
yoki «SIAM» dasturidan foydalanamiz. Buning uchun ABTning struktur sxemalar
ko„rinishida kompyuterga yuklanadi (3.17-rasm). Talaba o„z shaxsiy varianti
bo„yicha berilgan koeffitsientlar qiymatlarini har bir zvenoga tegishlisini kiritadi.
3.17-rasm. Qiyalikda ishlaydigan QXM ostovini gorizontal
holatini ART ning SIAM dasturiga kiritilgan srtuktur sxemasi
MatLAB yoki SIAM dasturida immitatsion modellashtirish mobaynida har
qanday blokning chiqish kattaligining o„zgarish qonuniyati grafiklarini bevosita
ekranda kuzatish imkoniyati bo‟ladi. Natijaviy chiqqan o„tish jarayoni grafigi
bo„yicha tizimning sifat ko„rsatkichlari aniqlanadi.
211
3.18-rasm. Qiyalikda ishlaydigan QXM ostovini gorizontal
holatini ART ning SIAM dasturida olingan o‟tish jarayoni grafigi
Olingan o‟tish jarayoni grafigi bo‟yicha ABT ning quyidagi ish sifati
ko‟rsatkichlari aniqlandi:
- chiqish kattaligi qiymatlari
;
96
,
0
;
53
,
1
max
bar
Y
Y
- nosezgirlik chegarasi
;
048
,
0
96
,
0
05
,
0
)
05
,
0
...
03
,
0
(
bar
Y
- o‟ta rostlash
%
59
%
100
96
,
0
96
,
0
53
,
1
%
100
max
bar
bar
Y
Y
Y
;
- rostlash vaqti
.
s
,
t
r
72
3
- tebranuvchanligi n=3.
212
Xulosa
Tizimning sifat ko‟rsatkichlarini XChX yordamida taqribiy baholash
natijalari
EHMda
SIAM
dasturida
modellashtirish
asosida
aniqlangan
ko‟rsatkichlarga mos kelayapti, farqi juda katta emas. ABT ish jarayoni talablarga
javob beradi, tizim barqaror bo‟lib, turg‟unligi taminlanadi.
AMALIY ISH BO„YICHA HISOBOT MAZMUNI
1. ABTning sifat ko‟rsatkichlarini HChX orqali taqribiy baholash natijalari
keltiriladi.
2. ABTning sifat ko‟rsatkichlarini EHMda MatLAB yoki SIAM dasturlarida
baholash natijalari va xulosalar keltiriladi.
3. Ikkala usulda aniqlangan sifat ko‟rsatkichlarini o‟zaro taqqoslash va
xulosalar qilinadi.
NAZORAT SAVOLLARI
1. Tizimning sifat ko‟rsatkichlarini MatLAB dasturida aniqlash tavsifini
tushuntiring?
2. Taqribiy baholash usulini o‟z shaxsiy variantingiz misolida tushuntiring?
3. O‟tish jarayoni grafigidan qanday sifat ko‟rsatkichlarni aniqlash mumkin?
O‟z shaxsiy variantigizda aniqlangan sifat ko‟rsatkichlarni tushuntiring?
TAVSIYA QILINGAN ADABIYOTLAR
1. Igamberdiyev X.Z., Sеvinоv J.U. Bоshqаrish nаzаriyasi. Darslik. – T.: «Fan va
texnologiya», 2018. - 336 b.
2. Бородин И.Ф. Автоматизация технологических процессов и системы
автоматического управления [Текст] / И.Ф. Бородин, С.А. Андреев – М.:
Колос, 2006.
3.Мельников А.А. Теория автоматического управления техническими
объектами автомобилей и тракторов. - М.: Изд. центр «Академия», 2003.
- 280 с.
213
4. Проспекты и электронные источники новой техники фирм-производителей
тракторов и другой с.х.техники фирм и компаний - CLAAS, Ростсельмаш,
МТЗ, CNH, John Deere, Massey-Ferguson, Ford, White Stagier и др. за
2001…2020гг.
Hisobotni bajardi _______________________"__"______ 20 __y.
f.i.sh., imzo
Hisobotni qabul qildi ______________________"___"_____ 20 __y.
f.i.sh., imzo
214
4. GLOSSARIY
Термин
Определение на
русском языке
Definitionin English
O’zbek tilidagi mazmuni
Активная
система
управления
подвеской
Активная система
управления подвеской
– подвеска, способная
самостоятельно
изменять свои
характеристики в
зависимости от
дорожных условий.
Active Body Control
(АВС)
system
–
suspension
that
capable
to
change
characteristics
independently
depending
on
road
conditions.
Osmalarni
aktiv
boshqarish
tizimi
bu
yo'lning holatiga qarab
uning
xususiyatlarini
mustaqil
ravishda
o'zgartirishga
qodir
bo'lgan tizim.
Анти-
блокировоч-
ная система
Анти-Блокировочная
система - система
управления
тормозами, которая в
нештатных ситуациях
(движение
авто-
мобиля по мокрому
или по обледенелому
асфальту) обеспе-
чивает управляемость
автомобилем
(предотвратить
его
занос и обеспечить
устойчивость)
при
торможении за счет
устранения
блокировки (полного
затормаживания)
колес.
Anti-Blocking System-
It is system of control
brake, which in not on
the
regular
staff
situation secure control
automobile when it is
breaking with cleaning
block system driving
wheel.
(Functioning
automobile
on
wet
asphalted
road
or
covered-ice, avert it
and secure stability)
Avtomatik bloklash tizimi
-
bu
favqulodda
vaziyatlarda (ho'l yoki
muzli
asfaltda
yurish)
transport
vositasini
tormozlash paytida (uning
oldini
olish
va
barqarorlikni
ta'minlash
uchun)
g'ildiraklar
blokirovkasini
(to'liq
tormozlash)
orqali
tormozni
boshqarish
tizimi.
Алгоритм
управления
Совокупность
предписаний (правил),
ведущих
к
правильному
выполнению
алгоритма функцио-
нирования
control algorithm – the
whole
set
of
instructions
leading
compliance
with
operation algorithm.
Amaldagi
algoritmni
to'g'ri bajarilishiga olib
keladigan
retseptlar
(qoidalar)
ning
umumiyligi
Алгоритм
функциониров
ания
Cовокупность
предписаний
(правил), ведущих к
правильному
выполнению
технологического
процесса.
operation algorithm -
the whole set of
instructions leading
compliance with
technological process.
Jarayonning to'g'ri
bajarilishiga olib
keladigan talablar
(qoidalar) ning
umumiyligi.
Бортовая
диагностическ
ая система
Автомобильный
экологический
стандарт
бортового
Onboard diagnostic-I
«OBD-I» and «OBD-
II»
-
automotive
Bortda tashxis qo'yish
uchun
avtoulovning
ekologik
standarti,
|