nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ushlab olingan paketlar maydonlari qiymati darajasida filtrlash

6.10.- rasm.
Wireshark qism oynalari
Wireshark oynasi quyidagi qism oynalarga ega:
• Birinchi oyna - ushlab olingan paketlar ro‘yxati paneli (Protocol Data Unit -
PDU)
• Ikkinsi oyna - to‘liq ma’lumotlar paneli, ushlab olingan paketlar ro‘yxati
panelida ko‘rsatilgan joriy paket tarkibini ko‘rsatadi
• Uchinchi oyna - baytli taqdim qilish paneli ushlab olingan paketlar ro‘yxati
panelida ko‘rsatilgan joriy paket tarkibini ko‘rsatadi
Ruxsat etilgan tarmoq adapterlari ro’yxati

Ruxsat etilgan tarmoq adapterlari ro’yxati Ruxsat etilgan adapterlar ro‘yxati oynasini ochish uchun Wireshark
instrumentlar panelidagi “Interface List” tugmasini bosish kerak.
6.4.- rasmRuxsat etilgan tarmoq adapterlari ro’yxati.
• amaliy ish uchun real adapter tanlanadi (“Virtual”);
• “options” tugmasi trafikni ushlash sozlamalari oynasini ochadi;
6.5.- rasm Trafikni ushlash sozlamalari oynasi.
• “details” tugmasi tarmoq adapteri statik xususiyatlari oynasini ochadi.
Trafikni ushlash sozlamalari oynasi Ushbu oyna rakamli tarmoq trafigini ushlashni quyidagi sozlanmalarini
o‘rnatish mumkin:
• Trafikni ushlash uchun interfeysni tanlash;
• Barcha tarmoq paketlarni qabul rejimida paketlarni ushlab olish (Capture
packets in promiscuous mode) – ushbu rejimni yoqish orqali dastur tarmoq adpteri
orqali kelayotgan barcha PDU (Protocol Data Unit) tarmoq paketlarini ushlash
mumkin. O‘chirilganda faqat ushbu adapterga adresslangan PDU paketlar ushlab
kolinadi
• MAC adreslarni o‘zgartirgichni yoqish (Enable MAC name resolution) (misol:
00:09:5b:11:22:33 -> Netgear_11:22:33)
Filtrni qo‘llash Filtrni qo‘shish uchun quyidagilar zarur:
• Filtrlar kiritish maydoniga filerni kiritish/tahrirlash;
• “Apply” tugmasini bosish.
Yashil rangli maydon filtri, filtr qurish qoidalari asosida kiritilganligini
anglatadi .
Qizil rangli maydon filtri xatolik bilan kiritilganligini anglatadi.
Filtrni qurish Wireshark dasturida filtrlash ikkita darajada bajarilishi mumkin:
• protokol bo’yicha filtrlash - ushlab olingan paketlar darajasida filtrlash,
bunda filtrlash belgilangan protokol bo’yicha bajariladi;
• protokol maydoni bo’yicha filter (Display filter) - ushlab olingan
paketlarning maydon qiymatlar darajasida filtrlash, bunda filtrlash protokol
sarlavxasidagi maydonlarning qiymatlari bo’yicha bajariladi.
Belgilangan protokol bo’yicha filtrlash uchun protokol nomini kiritish kerak
(misol: dhcpv6) filtr kiritish maydoniga kiritib “Apply” tugmasini bosish.
6.6.- rasm. Filtrni qo‘llash.
6.7.- rasm. Filtr qo‘llanilgandan so‘nggi jarayon.
Yangi manbalar tahlili - Mavzu: Axborotni izlash

|
Mavzu: Axborotni izlash
|
bet | 3/32 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #271195 |
Bog'liq Mavzu axborotni izlash rejaYangi manbalar tahlili
Qayta qidirish tsikllarini o'tkazishda, so'nggi ma'lumotlarni qidirishda yoki tadqiqot ob'ekti dinamikasida rivojlanish tendentsiyalarini tahlil qilishda yangi hosil bo'lgan manbalarni izlash kerak bo'lishi mumkin.
Boshqa mumkin bo'lgan sabab shundaki, ko'pgina qidiruv tizimlari o'zlarining indekslarini sezilarli darajada kechikish bilan yangilaydilar va bu katta hajmdagi ma'lumotlarni qayta ishlash natijasida kelib chiqadi va bu kechikish odatda sizni qiziqtiradigan mavzu shunchalik kam mashhur bo'ladi. Ushbu ixtisoslik ixtisoslashgan hududda qidirishni amalga oshirishda juda muhim bo'lishi mumkin.
Qidiruv mexanizmi texnologiyasi
Geografik qidiruv hududlarini aniqlash
Axborot izlash amaliy maqsadlarni ko'zlaganligi sababli - marketing, ishlab chiqarish, sof utilitar va shunga o'xshashlar - axborot manbasining amaliy ahamiyati tegishli manbaning jug'rofiy joylashishiga ham bog'liq bo'lishi mumkin.
Tezaurusni tuzish
Qidiruv tizimlaridan samarali foydalanish uchun ular orasidagi semantik munosabatlarni hisobga olgan holda tuzilgan kalit so'zlar ro'yxati kerak, ya'ni. tezaurus. Tezaurusni tuzishda kalit so'zlarning sinonimlarini, homonimlarini va morfologik o'zgarishini qayta ishlashni ta'minlash kerak.
Zipf qonunlaridan foydalanish
Matnda so'z necha marotaba uchraganiga so'zning paydo bo'lish chastotasi deyiladi. Agar siz chastotalarni pasayish tartibida tartiblasangiz va ularni raqamlasangiz, u holda chastotaning seriya raqami chastota darajasi deb nomlanadi. Matnda so'zni topish ehtimoli \u003d so'zning yuzaga kelish chastotasi / matndagi so'zlarning soni. Zipf shuni aniqladiki, agar biz matndagi so'zni topish tezligini chastota darajasiga ko'paytirsak, natijada olingan qiymat bir xil tildagi barcha matnlar uchun deyarli o'zgarmas bo'ladi:
C \u003d (so'zlarning paydo bo'lishi chastotasi X chastotasi darajasi) / so'zlar soni
Bu shuni anglatadiki, daraja grafigi chastotaga nisbatan teng tomonli giperboldir.
Zipf shuningdek, berilgan chastotaga ega bo'lgan so'zlar sonining chastotaga bog'liqligi ham bir tilda bo'lgan barcha matnlar uchun giperbola va doimiy ekanligini aniqladi.
Ushbu qonunlardan nimani o'rganish mumkin? Yuqoridagi turli matnlarga bog'liqlikni o'rganish shuni ko'rsatdiki, matnning eng muhim so'zlari diagrammaning o'rtasiga to'g'ri keladi, chunki maksimal chastotali so'zlar odatda old qo'shimchalar, zarralar, olmoshlar, ingliz tilida - maqolalar ("to'xtash so'zlari" deb nomlanadi) va kamdan-kam uchraydigan so'zlar ko'p holatlarda tanqidiy emas. Ushbu naqsh asosida quyidagi metodologiyani taklif qilish mumkin.
|
| |
Kalit so'zlarni ro'yxati - Mavzu: Axborotni izlash

|
Mavzu: Axborotni izlash
|
bet | 4/32 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #271195 |
Bog'liq Mavzu axborotni izlash rejaKalit so'zlarni ro'yxati
To'g'ri kalit so'zlar to'plami ma'lumotni maqbul izlash uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Masalan, qidiruv tizimini "MARP" kalit so'zi sifatida belgilab, biz ushbu qisqartirish paydo bo'lgan hujjatlar ro'yxatini olamiz (Moskva Tadbirkorlikni rivojlantirish bo'yicha agentlik). Ammo, agar biz kengroq mavzudagi hujjatlar bilan qiziqsak, masalan: tadbirkorlikni rivojlantirish va biz ushbu ikki so'zdan sodda so'rovni hosil qilsak, unda qidiruv tizimi bizga yuz minglab elementlarning ro'yxatini beradi, ularni boshqarish juda qiyin bo'ladi.
Shu sababli, kalit so'zlarning maqbul to'plamini tuzish uchun Zipf qonunlarini qo'llashga asoslangan protsedura qo'llaniladi, u quyidagilardan iborat: ular istalgan mavzuga yaqin bo'lgan har qanday manbali matnni olishadi, ya'ni. "namuna" va muhim so'zlarni ta'kidlab, tahlil qiling. Manba matni kitob, maqola, veb-sahifa yoki boshqa hujjat bo'lishi mumkin. Matn tahlili quyidagicha amalga oshiriladi:
Matndan to'xtatish so'zlarini olib tashlash.
Har bir so'zning paydo bo'lish chastotasini hisoblash va ularning chastotasini pasayish tartibida so'zlar joylashtirilgan ro'yxatni tuzish.
Ro'yxat o'rtasida joylashgan chastota diapazonini tanlash va matnning ma'nosiga to'liq mos keladigan ushbu so'zlar oralig'ini tanlash.
OR (OR) mantiqiy operatori bilan bog'liq ravishda shu tarzda tanlangan kalit so'zlarning ro'yxati shaklida qidiruv tizimiga so'rov yuborish. Ushbu shakldagi so'rov ro'yxatdagi so'zlarning kamida bittasi bo'lgan matnlarni aniqlashga imkon beradi. Ushbu so'rovni qidirish natijasida olingan hujjatlar soni juda katta bo'lishi mumkin. Shu bilan birga, ko'pgina qidiruv tizimlarida ishlatiladigan hujjatlarning tartiblanishi (ularning so'rov so'zlarining paydo bo'lish chastotasining pasayishi tartibida tartiblanishi) tufayli, ro'yxatning birinchi sahifalarida deyarli barcha hujjatlar tegishli bo'lib, boshlang'ich hujjat boshidan uzoq bo'lishi mumkin.
Semantik tillar deb nomlangan tezaurusning tuzilishi yanada adekvat ko'rinadi, bunda har bir asosiy atama uchun tegishli so'zlar va shovqinli so'zlar jadvali alohida tuzilgan (manbada topilmasligi kerak) - ba'zi qidiruv tizimlari (AltaVista) bunga imkon beradi. Shunday qilib, atamalarning yagona ierarxik tuzilishi o'rniga biz alohida ravishda kengaytirilishi va o'zgartirilishi mumkin bo'lgan jadvallar to'plamini olamiz.
|
| |
Botnet Tracking - 6-Amaliy ish. Kompyuter tarmoqlarda sniffer dasturlaridan foydalanish Ishdan maqsad

Foydalanish holatlari / Xizmatning afzalliklari:
• Onlayn foydalanuvchilarga mo’ljallangan botnetlardan kelayotgan tahdidlar
haqida proaktiv ogohlantirishlar har doim bitta bo’lib qolish imkonini beradi.
• Onlayn foydalanuvchilarga mo’ljallangan Botnet
Buyruq va Boshqaruv serveri
URL manzillari ro’yxatini aniqlash, CERT yoki
huquqni muhofaza qilish
organlariga so’rov yuborish orqali ularni bloklash imkonini beradi.
• Hujumning mohiyatini tushunib, onlayn-banking/to’lov kabinetlaringizni
yaxshilaydi.
• Onlayn foydalanuvchilaringizni hujumlarda qo’llaniladigan ijtimoiy muhandislik
qoidalarini tan olish va ulardan qochishga o’rgatadi.
Nazorat savollari:
1. Kasperskiy taxdid razvedkasi xizmatlari haqida ma’lumotlar keltiring.
2. Kaspersky Lab Threat Intelligence Services dasturi o’z
ichiga nimalarni
oladi?
3. Kasperskiy tahdidlar razvedkasi manbalari nimalar?
4. Botnet Tracking tahdid soluvchi botnetlarni aniqlash uchun ekspert
monitoringi va
xabar berish xizmatlari
Qidiruv usullarining tipologiyasi

|
Qidiruv usullarining tipologiyasi
|
bet | 2/32 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #271195 |
Bog'liq Mavzu axborotni izlash rejaQidiruv usullarining tipologiyasi
Har qanday vazifaga ko'proq yoki kamroq jiddiy yondashish uni hal qilishning mumkin bo'lgan usullarini tahlil qilishdan boshlanadi. Internetda ma'lumot izlash bir necha usullardan foydalangan holda amalga oshirilishi mumkin, ular izlash samaradorligi va sifati, shuningdek olinadigan ma'lumot turi bo'yicha ham farqlanadi. Ba'zi hollarda siz juda mashaqqatli usullardan foydalanishingiz kerak - natija bunga loyiqdir.
Internetda ma'lumot izlashning quyidagi asosiy usullarini ajratishimiz mumkin, ular izlovchilarning maqsadlari va vazifalariga qarab, yakka yoki bir-biri bilan birgalikda ishlatiladi:
Gipermatnli havolalar yordamida to'g'ridan-to'g'ri qidirish
WWW makonidagi barcha saytlar haqiqatan ham bir-biriga bog'langan bo'lib, ma'lumotni brauzer yordamida ketma-ket ko'rib chiqish orqali izlash mumkin.
Garchi qo'lda qidirishning to'liq usuli Internetda 60 milliondan ortiq tugunlarni o'z ichiga olgan to'liq anaxronizmga o'xshasa-da, mexanik "qazish" chuqur tahlil qilishga imkon beradigan veb-sahifalarni tez-tez izlashning yakuniy bosqichida yagona usul hisoblanadi. Kataloglardan, tasniflangan va mavzular ro'yxatlaridan va barcha kichik kataloglardan foydalanish ushbu qidirish turiga ham tegishli.
Qidiruv mexanizmlaridan foydalanish
Bugungi kunda ushbu usul dastlabki qidiruv paytida asosiy va aslida yagona usuldir. Buning natijasi batafsil ko'rib chiqilishi kerak bo'lgan Tarmoq manbalarining ro'yxati bo'lishi mumkin.
Odatda, qidirish mexanizmlaridan foydalanish qidiruv dalillari sifatida qidirish mexanizmlariga uzatiladigan kalit so'zlardan foydalanishga asoslangan. Agar hamma narsa to'g'ri bajarilgan bo'lsa, tezislarni tuzish bo'yicha dastlabki ishlarni bajarish kerak.
Maxsus vositalar yordamida qidirish
Ushbu to'liq avtomatlashtirilgan usul dastlabki qidiruv uchun juda samarali bo'lishi mumkin.
Ushbu usulning texnologiyalaridan biri maxsus sahifalar - o'rgimchaklardan foydalanishga asoslangan bo'lib, ular veb-sahifalarni avtomatik ravishda ko'rib chiqadi, kerakli ma'lumotlarni qidiradi. Aslida, bu yuqorida tavsiflangan gipermatnli havolalar yordamida avtomatlashtirilgan ko'rinish ( qidiruv tizimlari shunga o'xshash usullar indeks jadvallarini tuzishda qo'llaniladi). Aytishga hojat yo'q, avtomatik qidiruv natijalari qo'shimcha ishlov berishni talab qiladi.
Agar qidirish mexanizmlaridan foydalanish kerakli natijalarni bermasa (masalan, so'rovning nostandart xususiyati tufayli, mavjud qidiruv tizimlari tomonidan etarli darajada aniqlab bo'lmaydigan) uchun ushbu usulni qo'llash maqsadga muvofiqdir. Ba'zi hollarda bu usul juda samarali bo'lishi mumkin.
O'rgimchak yoki qidiruv tizimlaridan foydalanish o'rtasidagi tanlov universal yoki ixtisoslashgan vositalardan foydalanish o'rtasidagi klassik tanlovdir.
|
| |
Nazorat savollari - 6-Amaliy ish. Kompyuter tarmoqlarda sniffer dasturlaridan foydalanish Ishdan maqsad

8-Amaliy ish.
Kasperskiy taxdid razvedkasi xizmatlari tahlili
Ishdan maqsad: Kasperskiy taxdid razvedkasi xizmatlari bilan tanishish va
foydalanish bo’yicha ko’nikmalarga ega bo’lish.
Ishni bajarish tartibi:
1. Kompyuter tarmoqlarida xavfsizlik monitoring vositalari xaqida tushunchalar
olish va sozlanmalar bilan tanishish
2. Xavfsizlik monitoring vositalari ishchi oynalari bilan tanishish
Doimiy rivojlanib boruvchi IT xavfsizligi tahdidlarini kuzatish, tahlil qilish,
talqin qilish va kamaytirish juda katta ishdir. Barcha sohalardagi korxonalar IT
xavfsizligi tahdidlari bilan bog’liq xavflarni boshqarishda
yordam berish uchun
zarur bo’lgan dolzarb ma’lumotlarning yetishmasligiga duch kelishmoqda.
Kasperskiy laboratoriyasining kiberxavfsizlikning har bir jabhasi bo’yicha
bilimi, tajribasi va chuqur razvedkasi uni dunyodagi eng nufuzli huquqni muhofaza
qilish organlari va davlat idoralari, jumladan, INTERPOL va yetakchi CERTlarning
ishonchli hamkoriga aylantirdi. Siz bugungi kunda tashkilotingizda ushbu
razvedkadan foydalanishingiz mumkin.
Kasperskiy laboratoriyasining tahdidlarni aniqlash xizmatlari sizga ushbu
tahdidlarni yumshatish uchun zarur bo’lgan ma’lumotlarga kirish imkonini beradi.
Kaspersky Lab Threat Intelligence Services quyidagilarni o’z ichiga oladi:
• Tahdid ma’lumotlari
•
APT razvedka hisoboti
• Moslashtirilgan tahdidlar haqida hisobot
• Kaspersky Threat Search
•
Kaspersky Phishing Tracking
• Kaspersky Botnet Tracking
Tahdid ma’lumotlari manbasi
Birinchi darajali xavfsizlik sotuvchilari va korxonalari yuqori darajadagi
xavfsizlik yechimlarini ishlab chiqarish yoki o’z bizneslarini himoya qilish uchun
vaqtdan beri o’tgan va nufuzli Kasperskiy tahdid ma’lumotlar
tasmasidan
foydalanadilar.
Kiberhujumlar har kuni sodir bo’ladi. Kibertahdidlar sizning mudofaangizni
buzishga urinishlari sababli doimiy ravishda chastotasi, murakkabligi va
chalkashligi bilan o’sib bormoqda. Dushmanlar hozirda biznesingizni buzish yoki
mijozlaringizga zarar yetkazish uchun murakkab bosqinlarni o’ldirish
zanjirlari,
kampaniyalari va moslashtirilgan taktika, texnika va tartiblardan (TTP)
foydalanadilar.
Kasperskiy laboratoriyasi sizning biznesingiz yoki mijozlaringizni
kibertahdidlar bilan bog'liq xavf va oqibatlar haqida xabardor qilish uchun doimiy
yangilanib turuvchi Tahdid ma’lumotlari
tasmalarini taklif etadi, bu sizga
tahdidlarni yanada samaraliroq yumshatishga va hujumlar boshlanishidan oldin
hujumlardan himoyalanishga yordam beradi.
Axborotlarni ajratib olishning maxsus masalalari

|
Axborotlarni ajratib olishning maxsus masalalari
|
bet | 8/32 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #271195 |
Bog'liq Mavzu axborotni izlash reja Axborotlarni ajratib olishning maxsus masalalari:
Nomlangan (ya’ni, muhim, tayanch) elementlarni tanish, masalan: odamlar ismi, tashkilot nomlari, geografik nomlar, vaqt va pul birliklari va h.k.
Anaformalar va o’zaklarning aniqlanishi: bitta va aynan shu ob’etga tegishli (daxldor) bog’liqliklarni aniqlash. Bunday bog’lanishlarning xos holatlari – olmoshli anaforalar.
Atamalarni (terminlarni) ajaratish: berilgan matn uchun kalit so’zlari va iboralarni topish.
Avto (referat tuzish): matndan semantik, hissiy, baholovchi malumotlarni ajratib olish. Bu generativ va deklarativ bo’ladi.
Xulosa
1.Ma’lumotlarni qayta ishlashda va ma’lumotlarni ma’lumotlar bazasiga joylashtirishda qo’llaniladi.
2. Bu masalalar bilan malumotlarni intelletual tahlil qilish (data mining) shug’ullanadi.
3. Internetning rivojlanish kontseptsiyasi: Har bir hujjatga semantik to’r deb ataluvchi XML formatidagi meta ma’lumotli fayl biriktiriladi va juda istiqbolli hisoblanadi. Lekin bu hujjatning o’zini almashtirish (o’zgartirish) emasligini e’tiborga olish kerak.
Foydalanilgan manbalar:
1. Baeza-Yates R., Ribeiro-Neto B. Modern Information Retrieval. — Addison-Wesley, 1999. — ISBN 0-201-39829-X.
2. Manning C., Raghavan P., Schütze H. Introduction to Information Retrieval. — Cambridge University Press, 2008. — ISBN 0-521-86571-9.
3. Маннинг К., Рагхаван П., Шютце Х. Введение в информационный поиск. — Вильямс, 2011. — ISBN 978-5-8459-1623-5.
4. Ландэ Д. В., Снарский А. А., Безсуднов И. В. Интернетика: Навигация в сложных сетях: модели и алгоритмы. — M.: Либроком (Editorial URSS), 2009. — 264 с. — ISBN 978-5-397-00497-8.
Nazariya va amaliyotga kirish ma'lumot olish
1.1. Axborot olishning asosiy tushunchalari
Axborot qidirish tizimi (ISS) bu buyurtma qilingan hujjatlar to'plami (hujjatlar qatorlari) va axborot texnologiyalari, ma'lumotlarni saqlash va olish uchun mo'ljallangan - matnlar (hujjatlar) yoki ma'lumotlar (faktlar). Axborotni qidirish tizimlari - bu ma'lum bir tarzda tashkil etilgan har qanday ma'lumotlarni saqlash. Bundan tashqari, axborot qidirish tizimlari avtomatlashtirilmagan bo'lishi mumkin. Asosiysi, maqsadli funktsiya: axborotni saqlash va olish.
Saqlash ob'ekti va so'rov turiga qarab, ma'lumotlarni qidirishning ikki turi ajratiladi: hujjatli va faktik - va shunga muvofiq, IRSning ikki turi - hujjatli va faktik. Ikkinchisi, shuningdek, axborot va ma'lumotli IRS deb nomlanadi.
|
| |
Elektromobil-Pioniere an der Rallye21 in Basel Thomas Eichenberger, Boniswil ag im City el «Kinder zwischen fünf und zehn Jahren können fast nicht anders, als mir zuzuwinken, wenn ich im City el vorbeifahre.»

|
Elektromobil-Pioniere an der Rallye21 in Basel Thomas Eichenberger, Boniswil ag im City el «Kinder zwischen fünf und zehn Jahren können fast nicht anders, als mir zuzuwinken, wenn ich im City el vorbeifahre.»
|
Sana | 29.03.2020 | Hajmi | 42,5 Kb. | | #9297 |
Elektromobil-Pioniere an der Rallye21 in Basel
Thomas Eichenberger, Boniswil AG im City el
«Kinder zwischen fünf und zehn Jahren können fast nicht anders, als mir zuzuwinken, wenn ich im City el vorbeifahre.», schmunzelt Thomas Eichenberger aus Beinwil am Hallwilersee. Seit 1989 fährt er mit einem dieser pfeilförmigen, 1-plätzigen Elektromobile zur Post und in seine Firma in nahen Bonsiwil, die Elektromobile und Solaranlagen verkauft. Knapp 2'000 Kilometer im Jahr legt der Vater von zwei schulpflichtigen Kindern mit dem Fahrzeug zurück, das maximal 60 km/h schnell fährt.
Mit umgerechnet gut 1,5 Liter Benzin pro 100 Kilometer ist der Energieverbrauch im Vergleich zu grösseren Elektrofahrzeugen ziemlich hoch. «Das liegt unter anderem daran, dass ich meistens nur kurze Strecken fahre und dass ich in der Regel bereits gebrauchte Bleibatterien eingebaut habe. Deshalb ist die Selbstentladung der Batterien vergleichsweise hoch.», erklärt der Schweizer Importeur des unverkennbaren Elektromobils. Dennoch, vier Quadratmeter Solarzellen reichen aus, um den Strom für die Fahrten zu liefern.
Um die 450 City els verkehren zurzeit auf den Schweizer Strassen. Dieses Elektromobil ist seit bald 20 Jahren auf dem Markt. Soeben wurde eine neue Generation mit weiter entwickelter Elektronik lanciert. Neben dem Import der Fahrzeuge bietet die Sunel auch verschiedene Occasions-Elektrofahrzeuge an. Im Laufe der Jahre hat sich bei Thoma Eichenberger zudem ein kleines Elektromobil-Museum mit einem Dutzend ausrangierter Fahrzeuge bis in die 1980er Jahre zurück angesammelt.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Elektromobil-Pioniere an der Rallye21 in Basel Thomas Eichenberger, Boniswil ag im City el «Kinder zwischen fünf und zehn Jahren können fast nicht anders, als mir zuzuwinken, wenn ich im City el vorbeifahre.»
|
Samaradorlikni baholash - Mavzu: Axborotni izlash

|
Mavzu: Axborotni izlash
|
bet | 7/32 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #271195 |
Bog'liq Mavzu axborotni izlash reja
AQT tomonidan topilgan hujjatlar so’rovga qanchalik mos kelishini baholashning ko’plab usullari mavjud. Afsuski, so’rovlarning muvofiqlik darajasi, boshqacha aytganda relevantnosti, sub’ektiv tushuncha hisoblanadi, muvofiqlik darajasi esa so’rov bajarilishi natijalarini baholovchi aniq insonga bog’liq.
Aniqlik (precision)
Bu AQTlari tomonidan topilgan tegishli hujjatlar sonining topilgan hujjatlarning umumiy soniga nisbati sifatida aniqlanadi:
To’liqlik (recall)
Topilgan relevant hujjatlar sonining bazadagi umumiy relevant hujjatlar soniga nisbati:
Tushish (qatordan chiqish) (fall-out)
fall-out relevant bo’lmagan manbalarni topish ehtimolini tavsiflaydi va topilgan relevant bo’lmagan hujjatlar sonining ma’lumotlar bazasidagi relevant bo’lmagan hujjatlarning umumiy soniga nisbati sifatida aniqlanadi:
F-o’lchov (F-measure, Van Rizbergen o’lchovi)
P aniqlik va R to’liqlikning o’rta vaznli garmonik o’rtacha qiymati sifatida aniqlanadigan F-o’lchovdan foydalaniladi:
Odatda F-o’lchov quyidagi ko’rinishda ifodalanadi:
Axborotni ajratib olish
Axborotni ajratib olish (angl. information extraction) — bu komp’yuterda tayyorlangan aniq strukturaga ega bo’lmagan yoki kuchsiz strukturalashgan hujjatlardan aniq struturaga ega bo’lgan ma’lumotlarni avtomatik ajratib olish yoki qurish.
Axborotni ajratib olish tabiiy tildagi matnlarni qayta ishlab bilan bog’liq bo’lib, axborotlarni qidirishning bir ko’rinishi hisoblanadi. “Kecha, 2019 yil 31 noyabr kuni Toshkent shahrida o’tkaziladigan Shanxay hamkorlik tashkilotiga a’zo davlatlarning hukumat rahbarlari uchrashuvida ishtirok etish uchun Rossiya Federatsiyasining bosh vaziri Dmitriy Medvedov Toshkent shahriga keldi”
Rasmiy vizit (davlat -Kim, Davlat-Kimga, kelish sanasi)
Ma’lumotlarni bunday akslantirishdan asosiy maqsad – boshlang’ich tarqoq (xatotik) axborotlarni ma’lumotlarni qayta ishlashning standart usullari yordamida tahlil qilish imkonini yaratishdan iborat. Shu bilan birgalikda xabar matnida tavsiflangan mantiqiy qonuniyatlarni aniqlash masalasi usun xizmat qilishi mumkin.
|
| |
qidiruv tizimlarida qidiruv natijalarining taqdimoti

|
qidiruv tizimlarida qidiruv natijalarining taqdimoti
|
bet | 32/32 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #271195 |
Bog'liq Mavzu axborotni izlash rejaqidiruv tizimlarida qidiruv natijalarining taqdimoti.
Ko'pincha, topilgan hujjatlar soni o'nlabdan oshadi va ba'zi hollarda u yuz minglab kishiga etishi mumkin! Shuning uchun, nashr etish shakli sifatida sahifaning pastki qismidagi keyingi qismga o'tish imkoniyati bilan har bir sahifada 5-10-15 donadan iborat hujjatlar ro'yxati tuziladi. Topilgan hujjatning sarlavhasi va URL manzili (manzili) ko'rsatilishi kerak, ba'zida tizim hujjatning dolzarbligini foizda ko'rsatib beradi.
Hujjat tavsifida ko'pincha dastlabki bir nechta jumlalar yoki kalit so'zlarni ta'kidlagan holda hujjat matnidan parchalar mavjud. Qoida tariqasida, hujjatning yangilangan (tekshirilgan) sanasi, uning kilobaytdagi kattaligi, ba'zi tizimlar hujjat tilini va uning kodlanishini belgilaydi (rus tilidagi hujjatlar uchun).
Siz olgan natijalar bilan nima qilishingiz mumkin? Agar hujjatning nomi va tavsifi sizning talablaringizga javob bersa, darhol havola orqali asl manbasiga o'tishingiz mumkin. Muammoning natijalarini yanada chuqurroq tahlil qilish uchun buni yangi oynada qilish qulayroq. Ko'pgina qidiruv tizimlari topilgan hujjatlarni qidirishga imkon beradi va siz qo'shimcha shartlarni kiritish orqali so'rovingizni aniqlashtirishingiz mumkin.
Agar tizimning razvedkasi yuqori bo'lsa, sizga o'xshash hujjatlarni qidirish xizmati taklif qilinishi mumkin. Buning uchun siz o'zingiz yoqtirgan hujjatni tanlaysiz va uni namuna sifatida tizimga ko'rsatasiz.
Biroq, o'xshashlikni aniqlashni avtomatlashtirish juda ahamiyatsiz vazifadir va ko'pincha bu funktsiya umidlaringiz uchun yaxshi ishlamaydi. Ba'zi qidiruv tizimlari natijalarni qayta saralashga imkon beradi. Vaqtingizni tejash uchun qidiruv natijalarini keyinchalik diskda o'qish uchun mahalliy diskdagi fayl sifatida saqlashingiz mumkin.
|
| |
C++ tilida oddiy misol quyidagi shaklda yoziladi

|
C++ tilida oddiy misol quyidagi shaklda yoziladi
|
bet | 4/4 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 69,08 Kb. | | #150503 |
Bog'liq 1 temaC++ tilida oddiy misol quyidagi shaklda yoziladi:
cpp
#include
int main() {
int a = 5; // a ni o'zingizning istagan qiymati bilan o'zgartiring
int b = 3; // b ni o'zingizning istagan qiymati bilan o'zgartiring
int summa = a + b; // a va b ning yig'indisini hisoblash
std::cout << "A + B = " << summa << std::endl; // Natijani konsolga chiqarish
return 0;
}
Bu C++ dasturlash tili bilan yozilgan oddiy misol. U "a" va "b" o'zgaruvchilarni o'zingizning istagan qiymati bilan almashtiring. Keyin, dastur bu sonlarni yig'indisi hisoblaydi va natijani konsolga chiqaradi. Siz "a" va "b" ni o'zgartirib, ularning boshqa qiymatlari bilan hisoblashni sinab ko'rishishingiz mumkin.
SQL tilida oddiy baza yaratish va unga ma'lumot qo'shish misol quyidagi shaklda ko'rsatilgan:
-- Baza yaratish
CREATE DATABASE MeningBazam;
-- Foydalanuvchi va parol yaratish
CREATE USER MeningFoydalanuvchim IDENTIFIED BY 'MeningParolim';
-- Baza bilan foydalanuvchi ulanish
GRANT ALL PRIVILEGES ON MeningBazam.* TO MeningFoydalanuvchim;
-- Baza tanlash
USE MeningBazam;
-- Jadvallar yaratish
CREATE TABLE MeningJadvallarim (
id INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
ism VARCHAR(50),
yosh INT
);
-- Ma'lumot qo'shish
INSERT INTO MeningJadvallarim (ism, yosh) VALUES
('Ali', 25),
('Vali', 30),
('Asror', 22);
Bu SQL skripti o'z ichiga olib, baza yaratadi, foydalanuvchi va parol yaratadi, baza bilan ulanadi, jadvallar yaratadi va ma'lumot qo'shadi. Baza nomi "MeningBazam", foydalanuvchi nomi "MeningFoydalanuvchim", va jadval nomi "MeningJadvallarim" deb belgilangan. Siz o'zingizning ma'lumotlar strukturangizga mos bo'lgan nomlarni va qiymatlarni ishlatishingiz mumkin.
Xulosa
Xulosa, "O'rnatilgan dasturiy vositalar va dasturlash tillari sharhi" mavzusida yaratilgan refeatning yakuniy qismi bo'ladi. Ushbu qismda asosiy ma'lumotlar olingan va olingan natijalar o'z ichiga olindi. Bu qismin maqsadi umumiy tarjimani o'quvchiga yetkazish va dasturiy vositalar va dasturlash tillarining ahamiyatini va foydalanishni tushuntirishdir. Tanlangan ma'lumotlar va misollar quyidagicha bo'lib keladi:Dasturiy vositalar va dasturlash tillarining dunyodagi eng mashhur namunalari qo'llanilgan. Bu tillarning sodda misollari va ularning foydalanish sohalari keltirib olingan. Bu tillar yordamida veb-dizayn, mobil ilovalar, ma'lumotlar tahlili, o'yinlar, server dasturlash, ma'lumotlar omborlari, tizimlar boshqarish va boshqalar kabi ko'plab sohalarda dasturlar yaratish va dasturlash amaliyotlari olib borilgan.
|
| |
Dasturlash tillari - Reja Kirish o'rnatilgan dasturiy vositalarni ko'rib chiqish Dasturlash tillari Misollar 7 Xulosa 11 Kirish

|
Reja Kirish o'rnatilgan dasturiy vositalarni ko'rib chiqish Dasturlash tillari Misollar 7 Xulosa 11 Kirish
|
bet | 3/4 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 69,08 Kb. | | #150503 |
Bog'liq 1 tema Dasturlash tillari
Python: Python, o'qish oson va qulay bo'lgan eng mashhur dasturlash tillardan biri hisoblanadi. Uning sintaksisi oson va oddiydir, shuningdek ko'p sahifalardagi ko'dlarni yozish va ishlatish osonroq. Python ko'p sohada qo'llaniladi, masalan, veb-dasturlar, ma'lumotlar tahlili, tizimlarni avtomatlashtrish va boshqalar.
JavaScript: JavaScript, brauzerda ishlaydigan va veb-dasturlarni yaratish uchun foydalaniladigan bir dasturlash tilidir. U veb-saytlarni dinamik qilishda va saytning interaktivlikni oshirishda qo'llaniladi.
Java: Java, platforma-mustaqil dasturlar yaratish uchun ishlatiladi va mobil ilovalarni ishlab chiqishda ham o'z vaqtini o'z ichiga oladi. Uning osnovatillari, kodni boshqa platformalarda ishlatish imkoniyatini ta'minlaydi.
C++: C++, ko'p sahada qo'llaniladi va maxsus kompyuter dasturlarni yaratish uchun ishlatiladi. Bu tilda ishlovchi dasturlar yaratish oson va tezkor bo'ladi.
SQL: SQL, ma'lumotlar ombori boshqa tillar bilan bog'liq ma'lumotlar bazalariga so'rov yuborish uchun ishlatiladi. U ma'lumotlar omborlarini boshqarishda juda oson bo'ladi.Istalgan dasturlash tilining o'z xususiyatlari va foydalanish sohasi mavjud, va ularni tanlash o'z meqbuliga ega. Har bir tilning ma'lumotlari ma'lum bir dastur tuzish uslubi va foydalanish sohasi uchun muhimdir. Shu ko'rsatmalarni eslab qoling:
Har bir tilning sintaksisi va o'z xususiyatlari mavjud.
Dasturlash tilining qanday sahifalarda ishlatilishi o'zgaradi.
Tilning oson yoki qiyinchiliklariga qanday omad etish o'zgaradi.
Misollar
Pythonda
a = 5 # A ni istalgan qiymatga o'zgartiring
b = 3 # B ni istalgan qiymatga o'zgartiring
summa = a + b # A va B ning yig'indisini hisoblash
print("A + B =", summa) # Natijani ekranga chiqarish
Javascriptda
let a = 5; // a ni istalgan qiymatga o'zgartiring
let b = 3; // b ni istalgan qiymatga o'zgartiring
let summa = a + b; // a va b ning yig'indisini hisoblash
console.log("a + b =", summa); // Natijani konsolga chiqarish
Java tilida "a + b" misoli quyidagi shaklda yoziladi:
public class Main {
public static void main(String[] args) {
int a = 5; // a ni istalgan qiymatga o'zgartiring
int b = 3; // b ni istalgan qiymatga o'zgartiring
int summa = a + b; // a va b ning yig'indisini hisoblash
System.out.println("a + b = " + summa); // Natijani konsolga chiqarish
}
}
Bu Java dasturlash tilida yozilgan kod. U "a" va "b" o'zgaruvchilarni o'z istagan qiymatlari bilan almashtiring. Dastur bu sonlarni yig'indisi hisoblaydi va natijani konsolga chiqaradi. Siz "a" va "b" ni o'zgartirib, ularning boshqa qiymatlari bilan hisoblashni sinab ko'rishishingiz mumkin.
|
| |
Zardushtiylik dining vujudga kelishi - bet 7

|
Zardushtiylik dining vujudga kelishi
|
bet | 7/8 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 20,1 Kb. | | #271203 |
Bog'liq Urganch ranch texnologiyalar universiteti kompyuter injinering y-kompy.info“Avesto”ning saqlanib qolgan to‘rtta kitobidan birinchisining nomi “Videvdat” (devlarga qarshi qonun) deb ataladi. Ushbu kitob “Avesto”ning saqlanib qolgan kitoblari orasida eng mukammali hisoblanadi. U yigirma ikki bob bo‘lib, boblari “Fragard” deb nomlangan. Fragardalarning ma’nosi, vazifasi, uslubiy tuzilishi turlicha: birinchi fragard – odamlar yashaydigan barcha yurtlarni Axura Mazda qanday yaratgani to‘g‘risida bo‘lib, ular orasida Xorazm, So‘g‘d, Marg‘iyona, Baxdi (Balx) va boshqalar bor; ikkinchi fragardda Jamshid podsholigi – kasallik, o‘lim, azob-uqubatlar bo‘lmagan zamon haqida, ya’ni insoniyatning oltin asri haqida gap boradi; uchinchi fragard dehqonchilikning savobli sharofatlari haqida va h.k. Shuningdek, videvdatning boshqa fragardlaridan Zardusht bilan Axuramazdaning savol-javoblari va muloqotlari ham o‘rin olgan. Ikkinchi kitob “YAsna” deb atalib, Avestoning e’tiborli bo‘limi sanaladi. YAsna – yaz o‘zagidan bo‘lib, “sajda, topinch, ibodat” ma’nolarini ifodalaydi. YAsna etmish ikki bobdan iborat bo‘lgan. Boblari “ha”, “haitiy” deb atalgan. “Ha” bashorat demakdir. Har bir “ha” zarur o‘rniga qarab marosimlarda, ibodatlarda kohinlar tomonidan o‘qilgan, qavmlar unga ergashib ibodat qilganlar. YAsna kitobi tarkibiga Zardusht o‘zi ijod qilgan targ‘ibot she’rlari ham kirgan. Ular YAsnaning 17 ta “ha”sini tashkil qiladi. Zardusht she’rlari ilmiy adabiyotda “gat”lar deb atab kelinadi. Zardushtiylik urf-odatlari orasida olovga e’tiqod qilish, dinning esa “otashparastlik” deb atalishi shunga bog‘liq. Binobarin, olov Axuramazda nurining quyoshda namoyonligi va uning erdagi zarrasi deb hisoblangan. Oliy haqiqat Arta ham olovda o‘z ifodasini topgan. Olov haqni nohaqdan, eng oliy gunoh hisoblanmish yolg‘onni rostdan ajratib bergan. Yolg‘on esa, chin e’tiqodga xiyonat deb qoralangan. Arta so‘zi fonetik o‘zgarib, dastlab Atar, hozir esa otash shaklida ishlatilib kelmoqda. Uchinchi kitob “Visparat” deb nomlangan. U yigirma to‘rt bobdan tashkil topgan va har bir bob alohida “karde” deb atalib, ma’budlar sha’niga o‘qilgan duolar va ibodat ustida ularga murojaatlar hamda olamni bilishga doir pand-nasihatlardan iboratdir. Uni ibodat namozlari yig‘indisi ham deyishadi. Ayni paytda u “YAsna”ga qo‘shimcha hisoblanadi. To‘rtinchi kitob “YAsht” deb ataladi. U “Avesto”ning eng qadimiy qatlami bo‘lib, yigirma ikki bobdan iborat. Har bir bob Axura Mazdadan boshlab, u yaratgan va uning ma’lum vazifalarini bajaruvchi ma’budlar sha’niga aytilgan madhiyalardan iborat.
|
| |
Avesto” zardushtiylikning muqaddas kitobi

|
Avesto” zardushtiylikning muqaddas kitobi
|
bet | 6/8 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 20,1 Kb. | | #271203 |
Bog'liq Urganch ranch texnologiyalar universiteti kompyuter injinering y-kompy.info“Avesto” zardushtiylikning muqaddas kitobi “Avesto”. “Avesto” zardushtiylikning asosiy manbasi va muqaddas kitobi hisoblanadi. U Apastak, Ovisto, Ovusto, Abisto, Avasto kabi shakllarda ham ishlatib kelingan. “Avesto” Markaziy Osiyo, Eron, Ozarbayjon xalqlarining islomgacha davrdagi ijtimoiy-iqtisodiy hayoti, diniy qarashlari, olam to‘g‘risidagi tasavvurlari, urf-odatlari, ma’naviy madaniyatini o‘rganishda muhim va yagona manbadir. Uning tarkibidagi materiallar qariyb ikki ming yil davomida vujudga kelib, avloddan-avlodga og‘zaki ravishda uzatilib kelingan. Zardushtiylik dini rasmiy tus olguniga qadar “Avesto”ning bo‘laklari Turon va Eron zamini xalqlari orasida tarqalgan. Ushbu Axuramazdaning Zardusht orqali yuborilgan ilohiy xabarlari deb hisoblangan bo‘laklar turli diniy duolar, madhiyalar sifatida yig‘ila boshlagan. Bular Zardushtning vafotidan keyin kitob holida jamlangan va “Avesto” – “O‘rnatilgan, qat’iy qilib belgilangan qonun-qoidalar” deb nom olgan. Mazkur qadimiy yozma manba bizgacha to‘liq etib kelmagan. “Avesto” haqida buyuk olim Abu Rayhon Beruniy shunday yozadi: “Yilnoma kitoblarida bunday deyilgan: podshoh Doro ibn Doro xazinasida (Abistoning) o‘n ikki ming qoramol terisiga tillo bilan bitilgan bir nusxasi bor edi. Iskandar otashxonlarni vayron qilib, ularda xizmat etuvchilarni o‘ldirgan vaqtda uni kuydirib yubordi. SHuning uchun o‘sha vaqtda Abistoning beshdan uchi yo‘qolib ketdi”. “Avesto”ning Aleksandr Makedonskiy tomonidan Gretsiyaga olib ketilgani, zarur joylarini tarjima ettirib, qolganini kuydirtirib yuborgani, o‘n ikki ming qoramol terisidagi tillo matn haqida keyingi davrlarda yaratilgan zardushtiylik adabiyotida (“Bundahishn”, “SHahrihoi Eron”, “Denkard” (IX a), “Arda Viraf-namak” (IXa) “Tansar xatlari” (VI) “Muruj az-zahab”, “Forsnoma” va boshqalarda) ma’lumotlar bor. Bu asarlarda yunonliklar otashxonalarni vayron qilganlari, ibodatxonalar boyliklarini talon-taroj etganlari, din arboblarini o‘ldirib, asir olib ketganliklari haqida yoziladi. Hozir bizgacha etib kelgan “Avesto”, Beruniyning yozishicha, aslining beshdan ikki qismi xolos. U “Avesto o‘ttiz “nask” edi, majusiylar qo‘lida o‘n ikki nask chamasi qoldi” deb yozgan. YOzma manbalarga ko‘ra, haqiqatan ham Avesto mo‘badlar (zardushtiy ruhoniylari) tomonidan avloddan-avlodga, og‘izdan-og‘izga o‘tib, asrlar osha yashirin saqlangan. Dastavval (I yoki II asrlarda), Arshakiylar davrida “Avesto” qismlarini to‘plash boshlangan. Keyinchalik Sosoniylar davrida, Ardasher Papakan (227-243) davrida, ayniqsa, SHopur (243-273) davrida astrologiya, tabobat, riyoziyot va falsafaga oid qismlari yozib olinib, hamma qismlari tartibga keltirilgan, so‘ng bu asosiy matn to‘ldirib borilgan. “Avesto”ning ana shu to‘ldirilgan nusxasining ikki to‘liq qo‘lyozmasi hindistonda saqlanadi – biri Mumbayda, zardushtiylarning madaniy markazi bo‘lmish Koma nomidagi institutda, ikkinchisi Kalkuttadagi davlat kutubxonasida.
|
| |
Zardushtiylik dining vujudga kelishi - bet 3

|
Zardushtiylik dining vujudga kelishi
|
bet | 3/8 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 20,1 Kb. | | #271203 |
Bog'liq Urganch ranch texnologiyalar universiteti kompyuter injinering y-kompy.infoKo’pchilik manbashunoslar ikkinchi nazariya tarafdorlaridirlar. Xorazm zardushtiylikning muqaddas olovi Ozarxurra birinchi bor yoqilgan va eng buyuk xudo – Axura-Mazdaning Zardusht bilan bog’langan joyi hisoblanadi. Zardushtiylikning asosiy manbasi Avestoda: «Birinchi bor muqaddas olov – «Ozarxurra» «Airyanem-Vaeja» (ba’zi manbalarda – «Eran-vej»)da yoqildi», deyiladi. «Airyanem-Vaeja»ning geografik va iqlimiy tavsifi Xorazmnikiga to’g’ri keladi. Avestoda Axura-Mazda tomonidan yaratilgan «Barakot va najot» sohibi bo’lgan bir qator mamlakatlar zikr etiladi va ularning eng birinchisi, «dunyoda hech narsa chiroyiga teng kela olmas Airyanem-Vaeja», keyin esa «odamlar va chorva podalariga mo’l» Sug’d (So’g’d), «qudratli va muqaddas» Mouru (Marv), «baland ko’tarilgan bayroqlar mamlakati» Baxdi (Baqtriya) zikr etiladi. Zardushtiylik ta’limoti. Zardushtiylik ta’limoti Markaziy Osiyoda ibtidoiy davrda mavjud bo’lgan tabiat kuchlarini ilohiylashtiruvchi e’tiqodlarga (Markaziy Osiyo qadimgi aholisining «eski dini»ga) nisbatan monoteitsik ta’limotdir. U behuda qon to’kuvchi qurbonliklar, harbiy to’qnashuvlar, bosqinchilik urushlarini qoralab, o’troq, osoyishta hayot kechirishga, mehnatga, dehqonchilik, chorvachilik bilan shug’ullanishga da’vat etadi. Moddiy hayotni yaxshilashga urinishni yovuzlikka qarshi kurash deb hisoblaydi. Zardushtiylik dinida qo’riq er ochib, uni bog’u rog’ga aylantirgan odam ilohiyot rahmatiga uchraydi. Aksincha, bog’lar, ekinzorlarni, sug’orish inshootlarini buzganlar katta gunohga qoladilar. Zardusht insonlarga tinch-totuv yashashni, halol mehnat qilishni o’rgatmoqchi bo’ladi. Bunga ko’ra insonning bu dunyodagi hayotiga yarasha narigi dunyodagi taqdiri ham bo’lajak, har bir inson o’lgandan so’ng o’zining bu dunyodagi qilmishiga yarasha abadiy rohat – jannatga, yoki yomon ishlari ko’p bo’lsa na xursandlik va na xafalik ko’rmaydigan arosat joy – misvongatuga tushadi. Zardushtiylik negizida olamning qarama-qarshiliklar kurashi asosiga qurilgani turadi: yaxshilik va yomonlik, yorug’lik va qorong’ulik, hayot va o’lim o’rtasida abadiy kurash davom etadi. Barcha yaxshiliklarni Axura-Mazda va barcha yomonliklarni Anxramaynyu (yoki Axriman) ifodalaydi. Axura-Mazda insonlarga ezgu ishlarni bayon etib ularga amal qilishni buyuradi, yomon ishlardan saqlanishga chaqiradi. : Har bir zardushtiy kuniga besh marta yuvinib, poklanib, quyoshga qarab, uni olqishlab, sig’inishi shart. Zardushtiylik ibodatxonalarida doimiy ravishda olov yonib turadi. Ularda dunyodagi to’rt unsur – suv, olov, er va havo ulug’lanadi. Zardushtiylik dafn marosimi o’ziga xos bo’lib, o’lganlar bir necha pats, baland «sukut minoralari» – daxmalarga solinadi, u erda murdalarning go’shtlarini qushlar eb, suyaklarini tozalaydi. Go’shtdan tozalangan suyaklar maxsus sopol idishlarga solinib minora o’rtasidagi quduqqa sochib yuboriladi. Bunda poklik bilan nopoklikning bir-biriga yaqinlashmasligiga erishiladi.
|
| |
Zardushtiylik dining vujudga kelishi - bet 5

|
Zardushtiylik dining vujudga kelishi
|
bet | 5/8 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 20,1 Kb. | | #271203 |
Bog'liq Urganch ranch texnologiyalar universiteti kompyuter injinering y-kompy.infoUlar maxsus joylarga bino etilib, ortiqcha bezak va tasvirlarsiz qurilgan. Arxeologik tadqiqotlar natijasida topilgan ostadonlar tasviri bundan dalolat beradi. Barkamol insonni shakllantirish Avesto mazmunida markaziy o’rinni egallaydi. Inson erki, hayotining farovonligi, turmushining go’zal bo’lishi haqidagi g‘oyalar o’sha davr estetik madaniyatidan guvohlik beradi. Ushbu asarda aytilishicha, Axuramazdadan, “yer yuzidagi eng yaxshi joy qayerda?”, deb Zardusht savol so’raganida, u, “inson qayerdaki o’ziga uy tiklab, oilasi, chorvasi va itlari bilan to’q yashasa, uyida noz-ne’matlari muhayyo bo’lib, xotini va farzandlari farovon turmush kechirsa, uyida e’tiqodi sobit, olovi alangali bo’lsa, ana shunday go’sha ulug‘dir”, deb javob beradi. Zardushtiylikning o’ziga xos xususiyatlaridan biri ham – ezgulik va yovuzlik kuchlarini inson qiyofasidagi ruhlar timsolida badiiy obrazli tasvirlashidir. Ezgulik kuchlarining timsoli sifatida dehqon va chorvador obrazi tarannum etilgan. O’sha davr nuqtai nazaridan, turmush farovon bo’lishining asosiy omili – inson mehnati, dehqonchilik va chorvachilik bilan yaratilajak ne’matlar bo’lgani uchun hamma mehnatning bu turi muqaddaslashtirilgan va bularning barchasi inson uchun edi. Bu dinda mehnat inson qadrini yuksaklikka ko’taruvchi fazilat sifatida ulug‘langan. Saxovatli inson birinchi galda mehnat qilishi, O’z qo’li bilan noz ne’matlar yaratishi zarur deydi. Avestoda mehnat qilmaydigan inson haqiqatan ham tilanchilar qatorida ekani, bunday kimsa doimo begona eshiklarga tiz cho’kib, abadul-abad bosh egib turishi haqida ogohlantirilgan. Dehqonchilik bilan shug‘ullanish esa, O’n ming marta ibodat qilishdan afzal hisoblangan. Dehqonning yerga urug‘ sochishi, g‘alla yetishtirishi yovuzlikka berilgan zarba sifatida baholangan. Zardushtiylikda farovonlik, mo’l ko’lchilik timsoli sifatida dehqonchilik ma’budasi Anahita obrazi yaratilgan va juda qadrlangan. Anahita baquvvat, kelishgan va go’zal ayol qiyofasida, mehnatkashlik va to’qchilik ramzi sifatida tasvirlangan. Inson qadri uning mehnati bilan baholangani tufayli odamning sog‘lom va durkun bo’lishi lozim. Bu dinda hatto ro’za tutilmaydi, chunki to’yib ovqat yemagan kishi o’ziga yuklatilgan vazifalarni bajara olmaydi, deb hisoblangan.
|
| |
Zardushtiylikda imon uchta narsaga asoslanadi

|
Zardushtiylikda imon uchta narsaga asoslanadi
|
bet | 4/8 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 20,1 Kb. | | #271203 |
Bog'liq Urganch ranch texnologiyalar universiteti kompyuter injinering y-kompy.infoZardushtiylikda imon uchta narsaga asoslanadi
fikrlar sofligi
so’zning sobitligi
amallarning insoniyligi.
Zardushtiylik dini dunyodagi eng qadimiy dinlardan biri hisoblanib, mil. av. XII-XI asrlarda Markaziy Osiyo, Ozarbayjon, Eron va Kichik Osiyo xalqlari unga e’tiqod qilganlar. Eronda Sosoniylar sulolasi hukmronligi davrida uning muqaddas kitobi Avesto ruhoniylar tomonidan og’zaki rivoyatdan yig’ilib, birinchi marta kitob shakliga keltirilgan. Ayrim qismlariga, ayniqsa «Videvdat» bo’limiga o’zgartirishlar kiritilib, qayta ishlangan. VII asrda O’rta Osiyoga islom dini kirib kelib, keng tarqalguniga qadar zardushtiylik mahalliy xalqlarning asosiy dini hisoblangan. Buni, jumladan, arxeologik tadqiqotlar isbotlaydi. Hozirgi kunda zardushtiylikka e’tiqod qiluvchi diniy jamoalar mavjud. Ular Hinditsonning Mumbay (Bombey, G’ujarot shtatlarida; 115 ming kishiga yaqin), Pokitson, Shri Lanka, Buyuk Britaniya, Kanada, AQSh, Avsraliya va Eronning (Tehronda 19 ming kishidan ortiq) ba’zi chekka viloyatlarida saqlanib qolgan. Eron Islom Respublikasida zardushtiylik diniga e’tiqod qilish qonun tomonidan ruxsat etilgan. Mumbayda zardushtiylarning madaniy markazi Koma nomidagi insitut faoliyat olib boradi. Undan tashqari Mumbayda homiy Dxalla raisligida dunyo zardushtiylari madaniyati fondi ishlab turibdi. 1960 yilda zardushtiylarning I umumjahon kongressi Tehronda o’tkazildi. Keyingi kongresslar Bombeyda o’tkazildi. Zardushtiylik dinining ramzi. Zardushtiylikda tabiatning ulug’lanishi Zardushtiylikda eng yuksak qadriyat – tabiatdir, u ham, inson borlig‘i ham to’rt unsur – tuproq, suv, havo, olovdan tashkil topgan, shuning uchun bular muqaddas hisoblangan. Olovga sig‘inish ustuvor bo’lgan bu dinda ibodatxonalar qurilib, ularda olov yoqadigan maxsus joy bo’lgan. Ekologik ongning sodda, lekin yuqori darajada rivojlanishi tufayli tabiatni asrash inson uchun muqaddasburch deb belgilangan. Shuningdek, havoni bulg‘ash, jasadlarni yerga ko’mib tuproqni ifloslantirish, O’likni suvga oqizish yoki gulxanda yoqish kabilar gunoh hisoblangan. Odamzod shu tuproqdan vujudga kelib, yana shu tuproqqa qaytadi. Odam go’shti harom hisoblangan, u muqaddas tuproqni bulg‘amasligi uchun go’shti suyagidan ajratilgan, maxsus ostadonlarga solib ko’milgan. Bu davrda ostadonlar san’ati rivojlangan.
|
| |
XULOSA - Zardushtiylik dining vujudga kelishi

|
Zardushtiylik dining vujudga kelishi
|
bet | 8/8 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 20,1 Kb. | | #271203 |
Bog'liq Urganch ranch texnologiyalar universiteti kompyuter injinering y-kompy.infoXULOSA Xulosa o’rnida aytib o„tish joizki, zardushtiylik dini nafaqat O’rta Osiyo, balki o’zi tarqalgan juda keng mintaqada o„ziga xos sivilizatsiya yasadi desak adashmaymiz. Aynan mana shu din va undagi ezgu amallar tufayli jamiyatda ming yillar davom etib kelayotgan, ayni damda oddiy xalqqa faqatgina zarar yetkazib kelayotgan dinlarga barham berdi. Buning foydali jihatlari juda ko’p. Birinchidan, ma’lumki boshqa ko’pxudolik dinida har bir xudo uchun alohida qurbonlik talab etilgan. Buning ustiga qurbonlik uchun ko„pincha odamlar qurbonlik qilinar edi.Shusiz ham qabilalar o’rtasidagi qirg’inbarot urushlardan aziyat chekayotgan oddiy qashshoq xalq uchun boshqa ko’pxudolik dinidagi diniy amallarni bajarish og’irlik qilardi. O’z navbatida qabilalar o’rtasidagi qirg’inbarot urushlarga ham aynan ko’pxudolik dini sabab bo’lgan. Negaki, har bir qabila o’z xudosini oliy xudo deb atar va buning qo„shni qabilalar tomonidan ham e’tirof etilishini istardi FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI 1. Muratov D., Alimova M., Karimov J. Dinshunoslik, darslik. – Toshkent, «Navro‘z» nashriyoti, 2019. – 264 b. 2. Raximdjanov D., Ernazarov O. Dinshunoslikka kirish. O‘quv qo‘llanma. – T.: «O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati» nashriyoti, 2018. – 304 b. 3. Isoqjonov R. Qiyosiy dinshunoslik. O‘quv qo‘llanma. – T.: OOO «Complex print», 2020. – 198 b. 4. Kamilov D. Dinshunoslik. O‘quv qo‘llanma. – T.: Lesson Press, 2021. – 128 b. 5. Shermuxamedova N.A. Diniy fanatizm fenomeni//Inson falsafasi. – T.: Noshir, 2016. B.314-499. Axborot manbalari 1. ares.uz 2.fayllar.org 3.arxiv.uz 4.xorazmiy.uz
http://kompy.info
|
| |
Z nishonova, D. Qarshiyeva eksperimental

Z.Nishonova,
D.
Qarshiyeva. Eksperimental psixologiya. Т.,
«Fan va texnologiya», 2007,92 bet.
0
‘quv qoMlanmada eksperimental psixologiya
fanining dolzarb
muammolari yoritilgan. Shaxsni o'rganish metodlari, yoMlari,
labo-
ratoriya va tabiiy eksperiment sharoitida psixologik faktlarni olish,
sharhlashning nazariy hamda amaliy masalalari ochib berilgan.
Tadqiqotlardan olingan ma’lumotlarni
tahlil qilish va taqqoslash,
statistik qayta ishlash asosida ulami umumlashtirish,
eksperiment
natijalarining ishonchlilik darajasini aniqlash bayon etilgan.
Q o'llanm a psixologlarga,
pedagoglarga, bakalavriat (5140800)
psixologiya ta’lim yo ‘nalishining talabalariga m o‘Ijallangan.
Taqrizchilar:
A.RASULOV
— 0 ‘zMU psixologiya
kafedrasi dotsenti, psixologiya fanlari
nomzodi;
L.NAZ1ROVA
—
TDPU psixologiya
kafedrasi katta o‘qituvchisi,
psixologiya fanlari nomzodi.
ISBN 9 7 8 -9 9 4 3 -1 0 -0 3 9 -8
© «Fan va texnologiya» nashriyoti, 2007-y.
I. EKSPERIMENTAL PSIXOLOGIYANING PREDMETI
1.1.Eksperimental psixologiyaning vazifalari
Eksperimental psixologiya fan sifatida XIX asr o‘rtalarida rivoj-
lana boshladi. Eksperimental
psixologiyaning
maqsadi
psixologik
eksperiment o‘tkazishning malaka va ko‘nikmalarini paydo qilish va
rivojlantirishdan iborat.
Zardushtiylik dining vujudga kelishi - bet 2

|
Zardushtiylik dining vujudga kelishi
|
bet | 2/8 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 20,1 Kb. | | #271203 |
Bog'liq Urganch ranch texnologiyalar universiteti kompyuter injinering y-kompy.infoZardushtiylik dini payg’ambar Zardusht nomiga nisbat berilib, shartli ravishda shunday atab kelinadi. Aslida esa u mazkur dinning muqaddas kitobi hisoblanmish Avestoda «Mazdayasna» dini deb atalgan. Bu so’zni «Mazdaga sig’inmoq» deb tarjima qilish mumkin. «Mazda» so’zi «donish, donishmand, oqil» kabi talqin etiladi. Zardushtiylik yana «Behdin», ya’ni «Eng yaxshi din» deb ham ulug’langan. Uning ta’limotiga ko’ra, barcha ezgu borliq Mazdaning irodasi bilan yaratilgan. «Mazda» so’zi oldiga ulug’lash ma’nosini anglatuvchi «Axura» qo’shilib, zardushtiylikning ilohiyati – Axura-Mazda nomi paydo bo’lgan. Bu – «Janob Mazda» yoki «Iloh» demakdir. Zardusht nomi tadqiqotlarda Zaratushtra, Zarduts, Zoroatsr ko’rinishlarida ham ishlatiladi. Tadqiqotchilar o’rtasida Zardushtning tarixda bo’lgan yoki bo’lmaganligi borasida turli fikrlar mavjud. Ba’zilar uni tarixiy shaxs deb bilsalar, boshqalar afsonaviy shaxs deb hisoblaydilar. Manbalarning xabar berishicha, u taxminan mil. av. 1200-570 yillar orasida yashagan ilohiyotchi, faylasuf, shoirdir. Tadqiqotchi M. Boys ta’kidlashicha, u mil. av. 1500-1200 yillar orasida yashagan. Zardusht Markaziy Osiyo hududida mavjud bo’lgan ko’pxudolikka negizlangan qadimiy diniy tasavvur va e’tiqodlarni isloh qilib, yangi dinga asos soldi. Zardushtning tug’ilgan va ilk diniy faoliyatini boshlagan joyi xususida ikki xil qarash bor. Birinchisi – «G’arb nazariyasi» bo’lib, unga ko’ra Midiya (hozirgi Eron hududida) Zardushtning vatani va zardushtiylikning ilk tarqalgan joyi hisoblanadi. Bu fikr tarafdorlarining dalili shuki, birinchidan, zardushtiylikning qadimiy Eron hududlarida keng tarqalganligi bo’lsa, ikkinchidan, zardushtiylikning muqaddas kitobi sanalmish Avestoga keyin yozilgan sharhlarning qadimiy Eron-pahlaviy tilida bo’lganligidir. E’tibordan chiqarmaslik kerakki, zardushtiylik uch buyuk Eron imperiyasi – Ahamoniylar, Arshakiylar va Sosoniylar davrlarida, ya’ni mil. av. XI asrdan to mil. XII asrigacha ketma-ket aynan Yaqin va O’rta Sharqda davlat dini maqomida bo’lgan. Ikkinchisi, «Sharq nazariyasi» bo’lib, unga ko’ra, Zardusht vatani va zardushtiylikning ilk tarqalgan joyi Xorazm hisoblanadi.
|
| |