nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
texnologik yondashuv - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universitetiBog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASItexnologik yondashuv
ham ma’lum bir oqim
hisoblanadi. Ular jamiyat tarixiy taraqqiyoti davomida ro’y berayotgan o’zgarishlar
ko’lami va tavsifini yaxshiroq tushunib olish uchun ishlab chiqarishning turli
texnologik usullarini tahlil etish, mashinalashgan ishlab chiqarishning vujudga kelishi
va rivojlanish tarixiga murojaat qilish zarur deb hisoblaydilar.
Mehnat vositalari, materiallar, texnologiya, energiya, axborotlar va ishlab
chiqarishni tashkil etish bilan birgalikda ishlab chiqarishning texnologik usuli
deyiladi.
Ular o’rtasidagi chegaralarni jamiyat taraqqiyoti tarixining yirik bosqichlari
ajratib turadi. Bir texnologik ishlab chiqarish usulidan boshqasiga o’tish asosan
mehnat vositalarining tavsifidagi o’zgarishlar, fan va texnika taraqqiyoti bilan
belgilanadi.
Ishlab chiqarish texnologik usullarining dastlabki uchta bosqichlari alohida
farqlanadi. Bular oddiy kooperatsiya, manufaktura va mashinalashgan ishlab
chiqarish.
Oddiy kooperatsiya
– bu bir xil ishni yoki xizmat vazifasini bajaruvchi
xodimlarning eng oddiy shaklidagi uyushishi, birgalashib ma’lum tartib va reja
asosida ishlaydigan kishilar guruhidir.
Kooperatsiyaning yakka tartibdagi
hunarmandchilik ishlab chiqarishiga nisbatan afzalliklari quyidagilar orqali namoyon
bo’ladi:
1)
ko’plab ishchilarning birgalikdagi mehnati ishchi kuchidagi alohida
tafovutlarning yo’qolishiga, ularning sifat jihatidan bir xildalashuviga olib keldi;
2)
bino va inshootlardan birgalikda foydalanish natijasida yoqilg’i, yoritish va
boshqa shu kabi xarajatlarning kam sarflanishi mahsulot birligiga to’g’ri keluvchi
ishlab chiqarish vositalarining tejalishiga olib keldi;
3)
birgalikdagi mehnat bellashuvni keltirib chiqarib, mehnat unumdorligini
oshirdi.
Manufaktura – bu mehnat taqsimotiga asoslangan, lekin mashina hali
|
| |
industrlashgan - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

61
yillab rivojlanmay yotgan texnika va texnologiya taraqqiyoti tovar xo’jaligi va
bozorning vujudga kelishi bilan gurkirab o’sib ketdi.
Texnika taraqqiyotining barcha bosqichlari –
oddiy kooperatsiya, manufaktura,
mashinalashgan, ya’ni industrlashgan ishlab chiqarish,
yuqori darajadagi
industrlashgan, axborotlashgan jamiyat bosqichlari keyingi 250-300 yilga, ya’ni tovar
xo’jaligi rivoj topgan davrga to’g’ri keladi. Shuning uchun ham keyingi paytda
ko’pgina iqtisodchilar jamiyat taraqqiyoti bosqichlarini iqtisodiy tizimlarga bo’lib
o’rganadilar.
ma’muriy-buyruqbozlik iqtisodiyoti

62
kapitalizm deb ham yuritiladi. Ikkinchisi esa hozirgi
zamon rivojlangan bozor
iqtisodiyoti bo’lib, uni aralash iqtisodiyot tizimi deb ham yuritiladi.
Erkin raqobatga asoslangan bozor iqtisodiyoti
resurslarga
xususiy
mulkchilik, iqtisodiy faoliyatda va tadbirkorlikda erkinlik,
iqtisodiy jarayonlarni
tartiblashda va uyg’unlashtirishda bozor mexanizmidan foydalanish bilan
tavsiflanadi. Bunday tizimda har bir iqtisodiy sub’ektning xatti-harkati uning xususiy
manfaatiga asoslanadi. Ular o’zlari qabul qilgan xo’jalik
yechimlari va qarorlari
asosida daromadlarini eng yuqori darajada yetkazishga intiladilar. Bu alohida qabul
qilingan qarorlar bozor tizimi yordamida uyg’unlashtiriladi.
Raqobat sharoitida
tovarlarning ishlab chiqarilishi, resurslarning taklif qilinishi shuni bildiradiki, har bir
mahsulot va resurslarning ko’plab mustaqil harakat qiluvchi xaridor va sotuvchilari
mavjud bo’ladi. Bu yerda iqtisodiy jarayonlarga davlatning
aralashuvi cheklangan
tavsifga ega bo’ladi. Shu sababli davlatning roli xususiy mulkni himoya qilish va
erkin bozorning amal qilishiga qulay sharoit yaratuvchi huquqiy tartiblar o’rnatishdan
iboratdir.
Hozirgi zamon bozor iqtisodiyoti - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universitetiBog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIHozirgi zamon bozor iqtisodiyoti
. Hozirgi davrda real hayotda bozor
iqtisodiyoti sof bozor mexanizmi va rejali iqtisodiyot unsurlarini mujassamlashtiradi.
Mulkchilikning har xil shakllari, tadbirkorlikning turli yo’nalishlari mavjud bo’ladi,
unda rejalashtirish, prognozlash, aholini ijtimoiy himoyalash kuchayadi. Masalan,
AQSH iqtisodiyoti hozirgi davrda oldingi erkin bozor iqtisodiyotdan sezilarli farq
qiladi. Bu farqlar quyidagilarda ko’rinadi:
birinchidan, mulkning bir qismi davlat qo’lida bo’lib, u iqtisodiyotda faol rol
o’ynaydi. Bu iqtisodiyotning barqarorligi va o’sishi uchun sharoit yaratishda, bozor
tizimi yetarli darajada ishlab chiqarmaydigan yoki umuman yetkazib bermaydigan
ayrim tovarlar va xizmatlar bilan ta’minlashda, daromadlar taqsimlanishini
o’zgartirishda va shu kabilarda namoyon bo’ladi;
ikkinchidan, sof kapitalizmdan farqli o’laroq, AQSH iqtisodiyotida yirik
korporatsiyalar va kuchli kasaba uyushmalari shaklidagi qudratli iqtisodiy tashkilotlar
mavjud.
Bu yerda, shuni alohida ta’kidlash lozimki, xususiy mulkchilik va bozor tizimiga
suyanish, ijtimoiy mulkchilik va markazdan rejalashtirish har doim ham bir vaqtda
mavjud bo’lmasligi mumkin. Masalan, sobiq millatchi Germaniya iqtisodiyoti
avtoritar kapitalizm deb atalgan, chunki mulkchilik xususiy bo’lib qolsada, mamlakat
iqtisodiyoti qattiq nazorat ostiga olingan va markazdan boshqarilgan. Buning
teskarisi, bozor sotsializmi deb atalgan sobiq sotsialistik Yugoslaviya iqtisodiyotida
resurslarga ijtimoiy mulkchilik xos bo’lgan va bir vaqtda iqtisodiy faoliyatni tashkil
qilish va boshqarishda erkin bozor asosida olib borilgan. Shvetsiya iqtisodiyotida
ham 90% dan ortiq xo’jalik faoliyati xususiy firmalarda to’plangan bo’lsada, davlat
iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va daromadlarni qayta taqsimlashda faol
qatnashadi. Hozirgi vaqtda Xitoy Xalq Respublikasida davlatning markazlashgan
holda iqtisodiyotga aralashuvi va rejalashtirish tizimi saqlanib qolgan holda bozor
mexanizmlari muvaffaqiyat bilan qo’llanilib, barqaror va tez sur’atlar bilan iqtisodiy
o’sishga erishmoqda.
|
| |
-МАВЗУ: Спортчиларни тайёрлашда юкламага умумий тавсиф

|
-МАВЗУ: Спортчиларни тайёрлашда юкламага умумий тавсиф
|
bet | 65/99 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #121282 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Жисмоний маданият назарияси ва методикаси8 -МАВЗУ: Спортчиларни тайёрлашда юкламага умумий тавсиф
;Спортчиларни тайёрлашда юкламага умумий тавсиф ” мавзуси бўйича маъруза машғулотининг технологик харитаси
ТТ-р
|
Босқичлар ва бажариладиган иш мазмуни
|
Амалга оширувчи масъул
|
I
|
Тайёрлов босқичи.
1.1. Дарс мақсади Спортчиларни тайёрлашда юкламага умумий тавсиф тўғрисида маълумот бериш
1.2. Идентив мақсадлари:
1. Иш қобилиятини кучайтириш ва қайта тиклаш воситалари
тугрисида тушунчага эга булади.
Замонавий спортда инсон организмига табиат муҳит омилларининг кўп қиррали таъсири ва уларнинг маъносини очиб беради
3.Совуқ ва иссиқ ҳаво шароитида тренеровка ва мусобақа
1.3. Асосий тушунча ва иборалар: Олимпиада , спортчининг мусобақа фаолияти,тренировка,машк курганлик,спортчиларни тайёрлаш,машк курганлик, спортнинг жамиятдаги функциялари,спортнинг ижтимоий ахамияти,спортнинг жамиятдаги функциялари.
1.4. Дарс шакли: Гуруҳ ва микрогуруҳларда ишлаш.
1.5. Фойдаланилган метод ва усуллар: ақлий хужум, давра суҳбати, баҳс.
1.6. Керакли жихоз ва воситалар: Маъруза матни, ўқув услубий мажмуа, ўқув қўлланма, видеопроектор.
|
Ўқитувчи
5-минут
|
II
|
Ўқув машғулотларини ташкил қилиш босқичи.
1.Мавзу ва кўриб чиқиладиган масалалар тушунтирилади. Тегишли материаллар тарқатилади (рангли расмлар, кўргазмали қуроллар).
2.Гуруҳдаги талабаларга саволлар берилади ва уларнинг фикрлари сўралади.
|
|
|
| |
O’zbekistonda mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish

68
shakllarining vujudga keltirishni ham ko’zda tutadi. U bir qator yo’llar bilan amalga
oshiriladi: davlat korxonalarini aktsiyadorlik jamiyatiga aylantirish, davlat
korxonasini sotib, uni jamoa mulkiga aylantirish; mulkni qiymatga qarab chiqarilgan
cheklar (vaucher) bo’yicha
fuqarolarga bepul berish; mulkni ayrim tadbirkor va ish
boshqaruvchilarga sotish; ayrim davlat korxonalarini chet el firma va fuqarolariga
sotish yoki qarz hisobiga berish; davlat mol-mulkini auktsionlarda kim oshdi savdosi
orqali sotish va h.k.
Xususiylashtirishning usullari ham turli-tuman bo’lib, ularni 3 guruhga
ajratish
mumkin: 1) davlat mulkini bepul bo’lib berish
orqali xususiylashtirish; 2) davlat
mulkini sotish orqali xususiylashtirish; 3) davlat mulkini bepul bo’lib berish hamda
sotishni uyg’unlashtirish orqali xususiylashtirish (3.4-chizma).
O’zbekistonda iqtisodiy islohotlarning dastlabki pallasidayoq mulkchilikning
hamma shakllari teng huquqli ekanligi konstitutsion tarzda e’tirof
etildi va davlat
mulki monopolizmini tugatish hamda bu mulkni xususiylashtirish hisobiga ko’p
ukladli iqtisodiyotni real shakllantirish vazifasi qo’yildi. Avvalo mulkchilikning turli
xil shakllari qaror topishi uchun teng huquqiy me’yorlar va amal qilish mexanizmlari
yaratildi.
1
O’zbekistonda mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirishga
yondashuvning muhim xususiyati – uni maxsus dasturlar asosida bosqichma-bosqich
amalga oshirishdan iborat. 1992-1993 yillar xususiylashtirishning
Mulkchilik munosabatlarining mohiyati va iqtisodiy mazmuni. Mulk

64
ishtirok etib (masalan, savdo vositachilari) mulkdorga aylanish imkoniyati paydo
bo’ladi.
Shunday qilib, mulkchilikning huquqiy me’yorlari, birinchidan, ishlab chiqarish
vositalari va yaratilgan moddiy ne’matlarning muayyan shaxslarga (huquqiy yoki
jismoniy) tegishli ekanligini,
ikkinchidan, mulk egalarining qonun bilan
qo’riqlanadigan vakolatlarini va nihoyat, uchinchidan, mol-mulkni himoya qilish
usullarini belgilab beradi.
Mulkchilik munosabatlari uning ob’ektlari va sub’ektlari bo’lishini
shart qilib
qo’yadi.
- МАВЗУ: СПОРТ МУСОБАҚАЛАРИ ТИЗИМИ

|
- МАВЗУ: СПОРТ МУСОБАҚАЛАРИ ТИЗИМИ
|
bet | 70/99 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #121282 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Жисмоний маданият назарияси ва методикаси10 - МАВЗУ: СПОРТ МУСОБАҚАЛАРИ ТИЗИМИ
10.“ СПОРТ МУСОБАҚАЛАРИ ТИЗИМИ ” мавзуси бўйича маъруза машғулотининг технологик харитаси
ТТ-р
|
Босқичлар ва бажариладиган иш мазмуни
|
Амалга оширувчи масъул
|
I
I
|
Тайёрлов босқичи.
1.1. Дарс мақсади Талабаларга спорт мусобақалари тизими тўғрисида маълумот бериш.
1.2. Идентив мақсадлари:
1. Олимпиада спорт мусобақалари тугрисида тушунчага эга булади.
2. Спортчининг мусобақа фаолиятига оид таянч тушунчаларни санаб курсатади ва уларнинг маъносини очиб беради
1.3. Асосий тушунча ва иборалар: Олимпиада , спортчининг мусобақа фаолияти,тренировка,машк курганлик,спортчиларни тайёрлаш,машк курганлик, спортнинг жамиятдаги функциялари,спортнинг ижтимоий ахамияти,спортнинг жамиятдаги функциялари.
1.4. Дарс шакли: Гуруҳ ва микрогуруҳларда ишлаш.
1.5. Фойдаланилган метод ва усуллар: ақлий хужум, давра суҳбати, баҳс.
1.6. Керакли жихоз ва воситалар: Маъруза матни, ўқув услубий мажмуа, ўқув қўлланма, видеопроектор.
|
Ўқитувчи
5-минут
|
III
|
Ўқув машғулотларини ташкил қилиш босқичи.
1.Мавзу ва кўриб чиқиладиган масалалар тушунтирилади. Тегишли материаллар тарқатилади (рангли расмлар, кўргазмали қуроллар).
2.Гуруҳдаги талабаларга саволлар берилади ва уларнинг фикрлари сўралади.
|
Ўқитувчи
|
|
| |
Мавзуга оид адабиётлар - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта

|
Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта
|
bet | 59/99 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #121282 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Жисмоний маданият назарияси ва методикасиМавзуга оид адабиётлар
«Таълим тўғрисида»ги Қонун. Тошкент–1997.
«Кадрлар тайёрлаш миллий дастури». Тошкент–1997.
«Жисмоний тарбия ва спорт тўғрисида» ги Қонун. Тошкент-1992.
Абдуллаев А., Хонкелдиев Ш.Х. «Жисмоний тарбия назарияси ва методикаси». Фарғона-2001, 279 б.
5 - МАВЗУ: Жисмоний сифатларни (куч,тезкорлик,чаққонлик,эгилувчанлик,чидамлилик) тарбиялаш методикаси
5.“ Жисмоний сифатларни (куч,тезкорлик,чаққонлик,эгилувчанлик,чидамлилик) тарбиялаш методикаси” мавзуси бўйича маъруза машғулотининг технологик харитаси
Т-р
|
Босқичлар ва бажариладиган иш мазмуни
|
Амалга оширувчи масъул
|
I
|
Тайёрлов босқичи.
1.1. Дарс мақсади: Жисчмоний сифатларни тарбиялашнинг ижтимоий зарурлигини мослаб бериш.
1.2. Идентив мақсадлари:
1. Жисмоний сифатларни тарбиялашнинг мохиятини англаб етади.
2.Жисмоний сифатларни тарбиялаш кандай ижтимоий вазифаларни хал этишини гапириб беради.
3.Жисмоний сифатларни тарбиялаш ижтимоий ахамиятга эга эканлигини асослаб беради.
1.3. Асосий тушунча ва иборалар: Жисмоний сифатлар, харакат сифатлари , психоматор сифатлар, жисмоний сифатларнинг хар томонламалиги, жисмоний сифатларнинг гармониклиги, жисмоний кобилиятлар жисмоний сифатларнинг ривожланишининг гетеронхронлиги боскичлиги, фазавийлиги, ривожланишнинг кучиши
1.4. Дарс шакли: Гуруҳ ва микрогуруҳларда ишлаш.
1.5. Фойдаланилган метод ва усуллар: ақлий хужум, давра суҳбати, баҳс.
1.6. Керакли жихоз ва воситалар: Маъруза матни, ўқув услубий мажмуа, ўқув қўлланма, видеопроектор.
|
|
|
| |
НАЗОРАТ САВОЛЛАРИ - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта

|
Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта
|
bet | 67/99 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #121282 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Жисмоний маданият назарияси ва методикасиНАЗОРАТ САВОЛЛАРИ:
1. Иш қобилиятини кучайтириш ва қайта тиклаш воситалари
тугрисида сузланг
2.Замонавий спортда инсон организмига табиат муҳит омилларининг кўп қиррали таъсири ва уларнинг маъносини очиб беринг
2-АСОСИЙ САВОЛ БУЙИЧА УКИТУВЧИНИНГ МАКСАДИ:
Замонавий спортда инсон организмига табиат муҳит омилларининг кўп қиррали эканлиги.
Идентив мақсадлари:
1.Замонавий спортда инсон организмига табиат муҳит омилларининг кўп қиррали таъсири ва уларнинг маъносини очиб беради
2-АСОСИЙ САВОЛНИНГ БАЁНИ:
Дунё мамлакатларида ўтказиладин катта мусобақалар об-ҳавоси, географик шароити, спортчиларни мусобақага тайёрлашига махсус ихтисослашган вазифаларни қўяди.
Ўрта ва юқори тоғ баландликларда машғулот ўтказиш ва мусобақа.
Ҳозирги кунда кўпчилик катта мусобақалар, денгиз сатщидан 2000 - 2700 м баландликдаги тоғларда ўтказилади.
Бунда спортчиларнинг тайёргарлиги, мусобақаларга қатнашиши билан боғлиқ бўлган муаммолар келиб чиқади.
Бу соҳада 1968 й Мехикада ўтказилган (2240м денгиз сатҳи-дан баландликда) олимпия ўйинларида катта тажрибага эга бўлинди.
Тоғ шароитида ҳаво зичлигини пасайиши, тезкор кучлилик кўрсаткичларини ошишига ёрдамлашади. Масалан: 2200 - 2400 м денгиз сатҳидан баландликдаги ҳаво зичлигини пасайиши, спринтча югуришни орқасидан 1,5 - 1,7 м/с тезлик билан таъсир этгандек 100, 200 ва 400 м конькидаги 500 м масофаларга таъсир кўрсатади. Бундай шароитда табиий ҳамда диск, копёни улоқ-тириш, узунликка сакраш, шест билан сакраш, молотни улоқтириш натижалари ошади. Масалан: 2240 денгиз сатҳидан баландликда ядро улоқтириш натижаси 5 см га, копья 69 см, 162 см га ошган.
Икки щафталик кучли тренеровка, чидамлилик кўрсатувчи спорт турлари билан боғлиқ бўлган (200-2500 м денгиз сатҳидан баланд бўлган) кўрсаткичлар катталигига қарамасдан мослашишга олиб келади. Гавдани 1 кг мушакига ҳажмини ошишига, гемогла-бин мазмунини, лактатни камайиши миноглобин мазмунини ошиши, аэроб ферметларини фаоллигини ошишига олиб келади. Шу сабабли Ўзбекистонда ҳам Чимган, Билдирсойда спорт иншоат-лари қурилган.
Кейинга йилларда спортчиларнинг амалий тайёргарлигида хар хил Гипоксия газ аралашган ва гипероксик (40 - 60% кислороди ва аралашмадан нафас олиш) вариантларидан фойдаланилади.
Шиддатли гипоксин тренеровка, давомида газ аралашмасида кислород мазмунини пастлиги спортчининг организмида ўрта ва юқори тоғ баландликларига ўхшаб: стандарт юкламаларда юрак қон томир уриши камаяди, ҳамда Лактат камаяди. Кислородни максимал қилиш қобилияти ошади.
|
| |
-mavzu. Iqtisodiy taraqqiyot, iqtisodiy o’sish va milliy boylik

|
-mavzu. Iqtisodiy taraqqiyot, iqtisodiy o’sish va milliy boylik Pdf ko'rish
|
bet | 620/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI17-mavzu. Iqtisodiy taraqqiyot, iqtisodiy o’sish va milliy boylik
Iqtisodiy taraqqiyotning mazmuni va ko’rsatkichlari. Iqtisodiy taraqqiyotning
iqtisodiy o’sishdan farqli jihatlari. Iqtisodiy taraqqiyotning ekstensiv va intensiv turlari.
Iqtisodiy o’sish nazariyalari, kontseptsiya va modellari. Iqtisodiy o’sishning keynscha va
neokeynscha modellari. Kobb-Duglas modelining mazmuni. R.Xarrod va Ye.Domar
modellari. V.Leontevning “xarajatlar-natijalar” modeli. “Nol darajadagi iqtisodiy o’sish”
kotseptsiyasi.
Iqtisodiy o’sishning mazmuni, mezonlari va ko’rsatkichlari. Iqtisodiy o’sish sur’ati.
«70 miqdori qoidasi». Iqtisodiy o’sishning ekstensiv va intensiv turlari. Iqtisodiy
o’sishning alohida tomonlarini tavsiflovchi ko’rsatkichlar.
Iqtisodiy o’sishning omillari. Yalpi talab va yalpi taklifning iqtisodiy o’sishga ta’siri.
Iqtisodiy o’sishni belgilovchi xususiy ko’rsatkichlar. Keyingi qo’shilgan ishlab chiqarish
omillari unumdorligi ko’rsatkichlari. Real mahsulot o’sishini aniqlab beruvchi omillar.
Milliy boylik va uning tarkibiy qismlari. Moddiy-buyumlashgan, nomoddiy
(intellektual) va tabiiy boylik.
Mamlakatning iqtisodiy salohiyati. O’zbekistonning iqtisodiy salohiyatdan samarali
foydalanishi va iqtisodiy o’sish muammolari. Iqtisodiy o’sish samaradorligini ta’minlashda
tabiiy, moddiy va moliyaviy resurslardan tejab-tergab foydalanishning ahamiyati.
Mamlakatimizda 2017-2021 yillarga mo’ljallangan keng ko’lamli dasturlarni amalga
oshirish asosida iqtisodiy o’sishning uzoq muddatli barqaror o’sish sur’atlarini ta’minlash.
18-mavzu. Milliy iqtisodiyotning muvozanatli va mutanosibli rivojlanishi
Iqtisodiy muvozanat tushunchasi. Umumiqtisodiy va xususiy muvozanat. Turg’un va
muttasil rivojlanib boruvchi muvozanatlik. Iqtisodiy muvozanat darajasini aniqlash
usullari. Iqtisodiy muvozanatning amal qilish tamoyillari va namoyon bo’lish shakllari.
Iqtisodiy mutanosiblik va uning turlari. Mutanosibliklarning tasniflanishi.
Mutanosibliklarni ta’minlash orqali milliy ishlab chiqarishning muvozanatli
rivojlantirilishi.
O’zbekistonda
iqtisodiyotning
tarkibiy
o’zgartirish,
diversifikatsiyalash
modernizatsiyalash asosida mutanosibli rivojlantirilishi. Makroiqtisodiy barqarorlashtirish
siyosatining amalga oshirilishi. Harakatlar strategiyasi bo’yicha milliy iqtisodiyotning
mutanosibligi va barqarorligini ta’minlash, uning tarkibida sanoat, xizmat ko’rsatish
sohasi, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik ulushini ko’paytirish.
|
| |
НАЗОРАТ САВОЛЛАРИ - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта

|
Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта
|
bet | 68/99 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #121282 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Жисмоний маданият назарияси ва методикасиНАЗОРАТ САВОЛЛАРИ:
1.Замонавий спортда инсон организмига табиат муҳит омилларининг кўп қиррали таъсири ва уларнинг маъносини очиб беринг
2.Совуқ ва иссиқ ҳаво шароитида тренеровка ва мусобақа нима?
3.Мавзу буйича якуний фикрлар айтилади, талабалар фикрлари умумлаштирилади.
3-АСОСИЙ САВОЛ БУЙИЧА УКИТУВЧИНИНГ МАКСАДИ:
1.Совуқ ва иссиқ ҳаво шароитда тренеровка ўтказишнинг ахамиятлари
Идентив мақсадлари: Совуқ ва иссиқ ҳаво шароитида тренеровка жараёни.
3-АСОСИЙ САВОЛНИНГ БАЁНИ:
Инсоннинг ҳаёт фаолиятини тўлақонли ҳаво ҳароратини оптимал даражаси 18-20 с ташкил этади. Шиддатли жисмоний фаолият, ҳавони оптимал ҳароратини пасайтириш билан боғлиқ. юрак қон томир уриши 1 дақиқада 140 марта қисқарганда ишни 16-17 с аниқ бажариш мумкин. Ю Қ.Т.У 170-180 марта уриш аралаш комфорт зонаси билан бажарилади.
Ҳамма жисмоний сифатлар ичида ташқи ҳаракатга боғлиқ бўлган кўпгина чидамлиликдир. Маълумки 75% га яқин энергия, шиддатли иш бажариш жараёнида ташқи муҳитга чиқиб кетади.
Юқори ташқи ҳаво ҳароратида, гавдани ички ва ташқи даражасини ўртасида физиологик, самарали фарқ йўқолади ва юқори иссиқлик чиқаришни ошишига олиб келади.
Шиддатли ишда терлаш орқали чиқиб кетган суюқлик, шунингдек қон билан терини таъминлаш натижаси шиддатли ўтиши, мушаклар ишлашида қон билан таъминлашга олий таъсир кўрсатади. Иссиқ кунда ўпкани вентилацияли юрак қон томир уриши ортади, қонни систематик ҳажми сусаяди, қонда лактод даражаси кўпаяди. Масалан: Брухи ва муаллифдошларининг (1960) кўрсатишича 25 - 30с 15 дақиқалик югуриш юкламасида ва ундан кейинги 20 дақиқалик дам олиш вақтида юракнинг қисқариши икки баробарга ошган.
Бундай салбий кўрсаткичларга қарши, тез-тез катта бўлмаган порцияда (200 300мл дан ҳар 15 - 20 дақиқада) сув ичиб, оғизни чайқаб туриш зарур. Сувга 1л, 3г натрий хлорид аралашган бўлиши жоиз.
Совуқ жойдан иссиқ жойга ва уни тескариси мусобақага борув-чи спортчилар олдиндан акклимизация қилиши зарур. Бунинг учун 5-8 тренеровкада 2-3 соатли машғулот ўтказиш кифоя.
Совуқ ҳавода ўтказиладиган машғулотлар иссиққа қараганда камроқ муаммога эга паст ҳароратда терини изолация қилиш қобилияти томирларни қисқариши ҳисобига 5-6 марта кўпайиши мумкин.
Ҳароратни тез ўзгариши натижасида совуқ қотиш орқали шамоллаш касалликларини олдини олиш зарур диққатни ҳаракат фаоллигини экипировка қилишга қаратиш керак. Мушак фаолиятини аниқ шароитда аниқ иссиқ беришни таъминлаш, бир неча марта жадаллаштириш жоиз.
|
| |
Ўқитувчи  
5-минут - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта

|
Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта
|
bet | 60/99 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #121282 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Жисмоний маданият назарияси ва методикасиЎқитувчи
5-минут
II
|
Ўқув машғулотларини ташкил қилиш босқичи.
2.1.Мавзу ва кўриб чиқиладиган масалалар тушунтирилади. Тегишли материаллар тарқатилади (рангли расмлар, кўргазмали қуроллар).
2.2.Гуруҳдаги талабаларга саволлар берилади ва уларнинг фикрлари сўралади.
|
Ўқитувчи
10-минут
|
III
|
Гуруҳда ишлаш босқичи.
3.1.Талабаларнинг фикри кетма-кетликда эшитилади. Бошқа фикр, эътирозлар бўлса, изоҳ берилади. Бошқа талабалар баҳсга жалб қилинади.
3.2.Талабалар фикрларидаги ўхшашлик ва қарама-қарши томонлар ҳамкорликда аниқланади, бошқа фикрлар ҳам таҳлил қилинади.
3.3.Барча талабалар томонидан айтилган фикрлар умумлаштирилади ва таҳлил қилинади ҳамда энг тўғри фикрлар жамланади.
|
Ўқитувчи-талаба,
40-минут
|
IV
|
Мустаҳкамлаш ва бахолаш:
Берилган маълумотларни талабалар томонидан қандай ўзлаштирилганини аниқлаш учун қуйидаги саволлар берилади:
4.1.Жисмоний сифатлар ирсий томонидан хам болага утадики, нима учун уларни яна тарбиялаш зарур?
4.2.Жисмоний сифатларни тарбиялаш кандай ижтимоий вазифаларни хал килади?
4.3. «Жисмоний сифатлар» деганда нимани тушунасиз?
Якуний фикрлар айтилади. Мавзу буйича якуний фикрлар айтилади, талабалар фикрлари умумлаштирилади.
|
Ўқитувчи,
15-минут
|
V
|
Ўқув машғилотини якунлаш босқичи:
5.1. Талабалар билими таҳлил қилинади.
5.2.Ўқитувчи ўз фаолиятини тахлил қилади ва тегишли ўзгартиришлар киритади.
|
|
|
| |
Audio script - Grammar for ielts fiona Aish & Jo Tomlinson ■L&

Unit 14 Globalization
Track
2U
3 Does globalization represent a change in the way people view the w orld?
U Should globalization be controlled by governm ents?
5
Most global companies are from the West - is this a good or a bad thing?
6
Do you th in k th a t globalization helps us to understand different people and cultures?
Track 25
Examiner:
Student:
Examiner:
Student:
Examiner:
Student:
Examiner:
Student:
Track 26
Examiner:
Student:
Examiner:
Student:
Examiner:
Student:
How do you th in k globalization m ight change the w orld in the future?
I th in k that if globalization continues to develop, young people of the future w ill
have a different understanding of things like nationality and culture.
Has globalization caused young people to care less about th e ir countries?
I don't th in k so. If globalization had caused young people to
care less about th e ir
countries, we w ou ld n't see so much national pride in sporting com petitions like
the Olympics or the World Cup.
What would you say to someone who th in ks that globalization is ruining the w orld?
I would say that they should be more positive. If globalization d idn't exist, we
w o u ld n 't have so many opportunities fo r w o rk or travel and we w ou ld n ’t be able to
buy so many different products.
Can globalization make the w orld a more equal place?
I th in k this depends on w hat you mean by equal. If people
in a country have the
same opportunities in life, then globalization is good and can help the w orld but
th is is not always w hat happens.
What are the main disadvantages of globalization?
In my opinion the main disadvantages are fo r cultures which aren't p a rticula rly
strong. I th in k globalization could
in fact destroy some sm all, local cultures. When
my parents were young, the local dialect in our town was spoken a ll the tim e, but
now more and more people in the town are from other countries and our dialect
isn 't spoken so much. If globalization hadn't transform ed
the way people move
around the w orld, our town w ou ld n't have changed so much,
and we m ight s till be
using our local dialect!
Do you th in k globalization has made the w orld a better place?
Well, in many ways yes. I thin k in general people have more knowledge about the
w orld due to globalization. For example, if I hadn’t studied in A ustralia, I w o u ld n ’t
speak English as w e ll as I do and I w o u ld n ’t have lots
of friends from around the
w orld.
How has globalization changed the way we travel and com m unicate?
I th in k it has changed things greatly. The w orld is a much sm a lle r place than it
was, say, 50 years ago. If I wanted to go to the o ther side of the w orld, I could get
there in a day! T hat’s incredible!... And not
only is it easier to travel, we can now
com m unicate w ith people on the other side of the w orld instantly through things
like v irtu a l messaging and webcams. If we didn’t have this
kind of progress in travel
Decide on the correct past modal verb and complete the gaps in the conversation. Then

Unit 13
o
3
Listen to three students preparing a presentation and complete the notes below:
22
Expedition details
Problem: O riginally setting the camp up at the (1 )________ because of the (2 )---------
season.
Solution: Setting the camp up at the (3 )_________
Discoveries:
New (4 )________ at the bottom of the m ountain.
Halfway up the m ountain (5 )________ were found and
identified correctly due to
(6 )________ equipm ent.
Timescale: Arrived at the top of the m ountain w ithin (7 )_________
are too strong (e.g - Grammar for ielts fiona Aish & Jo Tomlinson ■L&

|
Grammar for ielts fiona Aish & Jo Tomlinson ■L&Bog'liq Grammar for IELTSare too strong (e.g. w ill) or incorrect. Decide on the correct modal form. There may be
more than one answer.
1
C rim inals who don't have a strong enough punishm ent w ill reoffend----------------------
2
People w on’t pay attention to the law if it is not s tric t enough----------------------
3
Euthanasia m ust be legalized in a ll countries----------------------
4 People who com m it crim e m ust go to prison so they can learn good behaviour.
3
Below is a response to an IELTS Speaking Part 3 question. There are mistakes in some
of the sentences, both in terms of modal choice and construction. Correct the mistakes,
then listen to the recording and check your answers. There are six mistakes.
Examiner: How can crim e be prevented?
Student:
Crime prevention musts sta rt from education. If people are not raised w ell,
then they w ill com m it crim es in the future. It’s the responsibility of both
parents and schools to educate children in the difference between righ t and
wrong. This could be done in special ethics classes in schools, and perhaps
parenting classes m ightn't be a good idea fo r parents who are unsure of
how to raise children with more m oral values. These classes shouldn’t
be com pulsory though as this m ight to be too expensive and unnecessary.
However, although a ll parents m ustn’t go, it could be useful fo r those who are
struggling. More inform ation w ill help these parents.
4
In Part 3 of the Speaking exam, you need to talk about your ideas. You can often do this
using modal verbs to give recommendations.
Look at the following questions and answers. How could you continue the answers using
modals? The first one is done for you.
|
| |
First conditional - Grammar for ielts fiona Aish & Jo Tomlinson ■L&

|
Grammar for ielts fiona Aish & Jo Tomlinson ■L&Bog'liq Grammar for IELTSFirst conditional is used to ta lk about future situations based on conditions.
jf the w orld continues to focus on inte rna tio n al trade, we w ill need to make our education
systems more global.
Second conditional is used to speculate on som ething th a t we th in k is impossible.
jf we didn’t have cheap transport, we w ou ld n ’t have global products.
Third conditional is used to speculate about past events. It is often used to express regret or to
imagine a different result of a past situation.
People would have exchanged ideas much e a rlie r jf the governm ent had changed the laws on
inform ation protection during the 1990s.
Mixed conditional is used to express the present result of a past situation or explain how a present
situation affected a past action. To do this we use a combination of second and third conditionals.
Transnational corporations w o u ld n ’t exist if
globalization hadn’t become the dom inant
form of trade in m odern society.
jf capitalism w asn’t so popular, globalization
may not have happened so quickly.
Other conditional structures/form s: There are other w ords and phrases which have a s im ila r
meaning to if and are used to express conditions. Some of these are suppose/supposing [that],
provided/providing (that], on condition (that), as/so long as, untess (meaning if not].
Providing technological progress continues at its
cu rren t speed, w e 'll be interacting w ith a much
w id e r range of nationalities in the near future.
Unless we control globalization, national
identity w ill decline sharply.
< ^S e e page 120/1 in the G ram m ar reference fo r more inform ation.
Grammar for IELTS
Unit 14
Practice exercises
Decide on the correct conditional form and finish the sentences using the verbs in
|
| |
Didn’t have to - Grammar for ielts fiona Aish & Jo Tomlinson ■L&

|
Grammar for ielts fiona Aish & Jo Tomlinson ■L&Bog'liq Grammar for IELTSDidn’t have to is used to express that something was not an obligation
I did n ’t have to go to w o rk when I was a child.
Note: Must cannot be used in the past to express an obligation or choice.
Modal Verbs used for past regrets:
Should is used to express a recommendation or regret in the past
should + have + past participle (Also should + have + been + verb(-/ng)l
We should have gone on that Eco tourism trip. I’m sorry that we didn’t, (we didn’t go and I regret it]
We shouldn't have gone on that Eco tourism trip. It was expensive and dull, (we went and I regret it)
Ought to is also used to express a recommendation o r regret in the past
ought to + have + past participle (Also ought to + have + been + verb(-/ng))
We ought to have thought more about the planet before using so much fuel.
This construction is less common in the negative.
Practice exercises
Decide on an appropriate past modal verb and the correct form of the verb in brackets to
finish the sentences. There may be more than one correct answer.
1
When fossil fuels were discovered, p e o p le ____________ [know] the negative effects
they w ould eventually cause as no research had been done on them .
2
In early civilisations, p e o p le ____________ [hunt] fo r th e ir own meat.
3
P eople_____________[take] more care of endangered species. Over a hundred species
have become extinct in the last 50 years and it’s a te rrib le shame.
U I t _____________ [be] d iffic u lt to survive in the days before m odern m edicine and
hygiene standards.
5 A new lizard has been discovered in the rainforests of Sum atra. Some experts say they
[inhabit] the deeper rainforests fo r up to a m illio n years.
6
P e o ple _____________[travel] across borders quite easily in the past. Nowadays there
are many more im m igration rules.
7
Before organised form s of rule such as kingdom s or governm ents, people
[pay] taxes.
8 Resentm ent among the c itiz e n s _____________ [develop] fo r a long tim e before the
overthrow of the Empire, because popular support fo r a revolt had been growing fo r
decades.
|
| |
Exam practice: Listening - completing a table

14 Globalization
C o n d itio n a ls
Conditional stru ctu re s are used to ta lk about conditions and results. The condition is som ething
that m ust happen firs t in order fo r som ething else to happen as a result o r consequence.
Gram mar tip: Conditional stru ctu re s are usually presented as types (zero, first, second,
third, mixed] using specific structures. It is im po rta n t to rem em ber th a t these
specific
s tru ctu re s are a general guide and that different tenses can be used in the condition
clause. There are also alternatives to
w ill/w ould in the result clause.
Zero conditional is used to ta lk about factual or true inform ation. We can use /Tor
when to
introduce the condition.
Nowadays when we com m unicate across cultures, we usually use English.
Examiner: Do you think crime is increasing nowadays ?
Student

Examiner: What are the best ways to prevent crim es?
Student:
I th in k a certain am ount of crim e could be prevented w ith education.
Examiner: Are any crim es acceptable?
Student:
Yes, I th in k some crim es are more acceptable than others. For example we
can't compare m u rde r and driving too fast.
Examiner: Are there any crim es w hich you th in k sh o uld n ’t be crim es?
Student:
Yes, I th in k some s m a ll crim es, sh o uld n 't be crim es.
Exam practice: Speaking Part 3
You w ill hear five questions. Answer them as fully as possible. In this exam practice, you w ill
have 30 seconds between questions to give your answers.
Speaking exam tip: In Speaking Part 3 you should try to develop your answers as much
as possible. Answ er the question directly in your firs t sentence
and then move on to do
one or more of the follow ing:
- Give reasons fo r your answer
- Add more inform ation /
develop your answ er
- Give examples of w hat you mean
Now listen to the model answers given by the student on Track 20 of the CD. How were they
better than or different from your answers?
Crime
13 The planet
M odal v e rb s in th e past
Past m odal verbs d iffe r greatly in use from
the present m odal verbs, even though they look
sim ilar.
Modal verbs for deduction in the past

Modal verbs for deduction in the past: Must/m ustn’t is used from the speaker's point of view to express a strong likelihood in the past m u st/m ustn't + have + past participle
OR
m ust/m ustn't + have + been +past participle
The prim e m in iste r m u stn 't have kept his promise about increasing alternative energy form s,
as I've seen nothing in the news about it. (I thinkit was likely he didn’t keep his promise)
Note: M ustn'tcan be replaced by couldn’tfo r the same meaning.
Might/may/could is used to express possibility in the past m ight/m ay/could + have + past participle (Also m ight/m ay/could + have + been+ verb(-/7ig))
A curb on the use of fossil fuels m ight have curtailed the pollution problem , (it was possible)
Note: Modal verbs of deduction [m ust/could/m ight/m ay +be) can also be used in the present, but it
is unlikely that you w ill see this in an IELTS exam.
Modal verbs for past ability: Could is used:
1 To express ability I could swim 100 metres, but I can’t now.
2 To say that something was allowed People could travel w ithout a passport 200 years ago. (it was allowed)
Could not (couldn't)is used:
1 To express inability I couldn’t com plete my essay on global w arm ing.
2 To say that something was not allowed He couldn't go into the monkey enclosure, (it was not allowed)
Grammar for IELTS
Had to is used to express a strong objective obligation in the past Unit 13 People had to travel to A ustralia on a ship before a ir tra ve l was invented, (it was necessary)
Grammar for IELTS - Grammar for ielts fiona Aish & Jo Tomlinson ■L&

Tracks 17-20
Unit 12 Crime
Track 18
Examiner:
How can crim e be prevented?
Student:
Crim e prevention m ust sta rt from education. If people are not raised w ell, then
they m ight com m it crim es in the future. It's the responsibility of both parents and
schools to educate children in the difference between righ t and wrong. This could
be done in special ethics classes in schools, and perhaps parenting classes m ight
be a good idea fo r parents who are unsure of how to raise children w ith more
m o ral values. These classes sh o uld n 't be com pulsory though as th is m ight be too
expensive and unnecessary. However, although a ll parents m ight not go, it could be
useful fo r those who are struggling. More inform ation could help these parents.
Track 19
1
Why do you th in k people become crim inals?
2
What do you th in k the role of prisons should be: punishm ent o r rehabilitation?
3
What do you th in k is the best way to deal w ith juvenile crim e?
U Do you th in k people com m it crim es because of violence on TV or in video games?
5
Is crim e always linked to poverty?
Track 20
Examiner:
Student:
Examiner:
Student:
Examiner:
Student:
Examiner:
Student:
Why do you th in k people become crim inals?
Errr... because life can be d iffic u lt fo r some people. Crim e can present an easy
way to get things they w ant in life. Even though people know they shouldn’t do it,
the tem ptation could be very strong, especially if they are in a desperate situation.
A lthough they ought to w ork hard o r get help, som etim es they ju s t can’t.
What do you th in k the role of prisons should be: punishm ent o r rehabilitation?
I th in k prisons should focus on rehabilitation more. This is because those prisoners
w ill one day be back on the streets, and so education m ight make them better in
society. Prisons ought to help solve the problem of crim e. I th in k being in prison is
punishm ent enough and so w hile people are in prisons, there should be some kind
of constructive e ffort to change th e ir behaviour.
W hat do you th in k is the best way to deal w ith juvenile crim e?
Young people m ust have role m odels. This m ight prevent some young people
getting involved in crim e in the firs t place. Parents have to take responsibility fo r
th e ir children too. In fact, I th in k parents should be fined if th e ir children com m it
a crim e. I th in k this m ight be quite a good answer, as children can’t always know
righ t o r wrong w ithout th e ir parents te llin g them .
Do you th in k people com m it crim es because of violence on TV or in video games?
No, I don’t. People don’t have to do w hat they see on a screen. People have th e ir
own m inds and can te ll the difference between reality or fiction. People can see
violence on the news. It doesn’t make everyone who w atches the news a potential
crim in a l. People who are influenced by games and TV in this way probably have an
underlying problem.
Practice exercises - Grammar for ielts fiona Aish & Jo Tomlinson ■L&

|
Grammar for ielts fiona Aish & Jo Tomlinson ■L&Bog'liq Grammar for IELTSPractice exercises
For questions \-U rewrite the sentences using reported speech. For questions 5 -8
complete the sentence with the correct reporting verb structure. There may be more than
one correct answer.
I w ent to the opera yesterday and really enjoyed it.' She said th a t _____
The governm ent has to invest more money in the a rts .’ He argued that
This m useum hasn’t had any inte rna tio n ally recognized exhibitions fo r several years.’
The c ritic announced th a t ___________________
What does the theatre d ire cto r intend to do to increase ticke t sales?’ The re p orter
a s k e d ___________________
If the cinema does not receive funding, it w ill have to close down.’ The manager
___________________ if the cinema did not receive funding, it would have to close down.
8
There has been a rapid rise in the num ber of people engaging in c u ltu ra l activities over
the last decade.’ The p o litic ia n ___________________ there had been a rapid rise in the
n um ber of people engaging in c u ltu ra l activities over the previous decade.
'The decline in interest in a rt is not due to a lack of private investm ent in g a lle rie s .’ The
a r t is t ___________________ the decline in interest in a rt was due to a lack of private
investm ent in galleries.
'I th in k it w ould be a good idea to read An Introduction to Sociology to begin w ith .’ The
te a c h e r___________________ reading An Introduction to Sociology to begin w ith.
Culture and modern society
63
Answer the questions below using reported speech. Give yourself one minute to prepare,
then talk for one or two minutes.
: Describe a piece of advice that someone gave you. You should say:
j • Who gave you the advice
j • What the advice was
\ • If you followed the advice and what happened
! And say if it was advice you would give to someone else.
|
| |
Audio script - Grammar for ielts fiona Aish & Jo Tomlinson ■L&

Examiner:
Is crim e always linked to poverty?
Student:
Not always. Although I th in k th a t some crim e is because of poverty, there are other
factors w hich we ought to consider. For example, plain greed, laziness, m ental
illness and personal problem s could also contribute to some crim es. We
can look
at things like crim es of passion or fraud which are not always com m itted
due to
poverty as examples.
Unit 13 The planet
Track 21
Kelly:
Mark:
Louise:
Mark:
Kelly:
Mark:
Kelly:
Louise:
Track 22
Dave:
Abi:
Helen:
Abi:
Helen:
Dave:
Abi:
Dave:
Hi everyone. So, let’s get started on our essay. Mark, have you done the research from
last week?
Well, yes and no. I was trying to follow up on the suggestions from the lecture and I
searched the lib ra ry fo r books and jou rn a ls. But I couldn’t find anything relevant to
o u r topic.
Well, maybe you were too late. We got the essay title two weeks ago so other
students m ight have taken out a ll the books already.
Yes, I guess so.
It doesn’t sound likely to me. A ll the books couldn’t have been taken out - there's
lots of books about astronom y in the main library.
Well, there was one book but I couldn’t borrow it because it’s a reference only book.
Mm. We should have started this project earlier. What are we going to do now?
The other students m ust have been very keen to sta rt! Well, don’t worry. Why don’t
we ju s t reserve the books we want? I’ve found some articles we can sta rt reading
now and then w e 'll be more focused fo r when the other students return the books
we need.
So Abi, can Helen and I show you our presentation to see if you th in k it's okay?
Of course, no problem.
Thanks a lot. Okay firs t of all, w e're going to show the explorers’ route on the map
here and explain w hat happened on the expedition by highlighting some key events.
Right.
And we th in k it's im portant to m ention th a t the expedition started quite badly. You
see the original base camp had to be moved. The original plan was to sta rt from
the tree line at the bottom of the m ountain but the explorers couldn’t set up camp
there because of the rain so they moved higher up.
The idea is to highlight the im portance of planning in exploratory expeditions. The
Robertson team should have known that they couldn’t have started from the tree
line in the rainy season.
Yes, they really should have checked that!
In the end the camp was set up on the edge of the snow line. Okay, so moving on,
Joan Robertson and her team found several new plant species on the low er slopes
of the peak and when they were halfway up the mountain they came across some
fossils which they worked out were from dinosaurs.
Машиналарни тайёрлаш жараёнида йиғишниниг аҳамияти

|
Машиналарни тайёрлаш жараёнида йиғишниниг аҳамияти
|
bet | 1/3 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #116755 |
Bog'liq ppt7 seminar
7-MA’RUZA davomi.
MAShINALARNI YIG`ISh TEXNOLOGIYaSI
5.1. Mashinalarni tayyorlash jarayonida yig`ishninig ahamiyati
Машиналарни тайёрлаш жараёнида йиғишниниг
аҳамияти
- Йиғиш иши ишлаб чиқариш жараёнининг охирги босқичи бўлиб ҳисобланади. Бунда алоҳида детал ва қисмлардан тайёр маҳсулот йиғилади. Йиғиш ишининг сифати машиналарнинг ишлаш давридаги ишончлилигига ва чидамлилигига сезиларли таъсир этади.
- Йиғилган маҳсулот - машина алоҳида деталларини бир-бирига етарли аниқликда бириктирилмаса, агар бу деталлар берилган аниқликда тайёрланган бўлса ҳам улардан фойдаланиш даврида сифатли ва ишончли ишламайди. Шунинг учун машинасозликда йиғиш жараёнига катта аҳамият берилади. Бунга яна шуни қўшиш мумкинки, қишлоқ хўжалиги машинасозлигида маҳсулотни тайёрлаш умумий иш ҳажмининг 20 - 30% ини йиғиш иш ҳажми ташкил этади, бошқа машиналарда эса йиғиш иш ҳажми умумий иш ҳажмининг 40 - 60% гача боради.
Йиғиш ишларига сарф бўладиган вақтга детални тайёрлаш учун сарф бўладиган вақтнинг нисбати ҳамда йиғиш жараёнининг алоҳида босқичларига сарф бўладиган вақт ишлаб чиқаришнинг турига ва йиғиш усулларига боғлиқ. Йиғиш ишлари вақти механик ишлов бериш вақтининг тахминан қуйидаги фоизини ташкил этади:
- якка тартибли ва майда серияли ишлаб чиқаришда 40-50%;
- ўрта серияли ишлаб чиқаришда 30-35%;
- йирик серияли ишлаб чиқаришда 20—25%;
- оммавий ишлаб чиқаришда 20% дан оз
Йиғишнинг ташкилий шакллари
Йиғиш ишларининг ташкилий шаклларига кўра йиғиш иккита асосий турга бўлинади: стационар ва ҳаракатдаги.
Стационар йириш ишчилар гуруҳи (бригада) томонидан битта қўзғалмас жойда амалга оширилади, бу жойга барча детал ва узеллар олиб келинади.
Ҳаракатдаги йиғишда маҳсулот бир ишчи жойидан кейингисига ҳаракатланиб ўтади. Бу ишчи жойларида ишчи ёки ишчилар гуруҳи томонидан ҳар бир ўзгармас иш жойида битта такрорланувчи операция бажарилади, бунда ҳар бир иш жойида тегишли асбоб ва мосламалар мавжуд бўлиб, бу жойга ушбу операция учун зарур бўлган деталлар ва узеллар олиб келинади.
|
| |
28-rasm . Kala suyagi singan odamning boshi ostiga yumshoq

28-rasm . Kala suyagi singan odamning boshi ostiga yumshoq yotiqcha qo‘yib transport vositasida tashish rab turadi. Bilak,qo‘l panjasi va barmoqlarga fanera, karton yoki shotisi-
mon shina qo‘yiladi. Q o in i kosinkaga solib osib qo‘yiladi. Bilak suyak
lari singanida qo‘lni tirsak bo'g'imidan to’g'ri burchak ostida asta-sekin
bukib,kaftini ko‘krak tomonga burish va shu holda shina yoki qo‘lda bor
vositalar yordamida qimirlamaydigan qilib bog‘lab qo'yish kerak. Shina
barmoqlarning asosidan to yelkaning yuqori uchdan bir qismigacha yet-
kazib qo‘yiladi. Ana shunda qo‘1 bilak-kaft usti va tirsak bo‘g‘imlari ha-
rakatlanmaydigan holatga keladi, keyin esa qo‘lni durrachaga (kosinkaga)
solib osib qo‘yiiadi (29-rasm).
Chanoq suyaklari singanida shikastlangan
odam hamisha og‘ir holatda bo‘ladi. Uni qat-
tiq narsa (fanera, taxta, eshik) ustiga chalqan-
cha yotqiziladi va tizzalarining tagiga oyoqlari
tizza bo‘g‘imlaridan yarim ukilgan va ikki yon
tomonga sal kerilib turadigan qilib, palto yoki
choyshabni dumaloqlab qo‘yib qo‘yiladi (28 a,
b-rasmlar).
Shikastlangan odamning bir nechta suyak
lari singan bo‘lsa, u vaqtda birinchi tibbiy
yordam quyidagi tartibda ko‘rsatiladi: qon
oqishi to‘xtatiladi, jarohatga steril bog‘lamlar
qo‘yib bog‘lanadi, og‘riqni qoldiradigan dori
yuboriladi va oldin hayotga hammadan ko‘ra
xavfli boMgan siniqlar, keyin esa qolgan
29-rasm. Yelka suyaklari singanda immobilizatsiya qilish 243
28-rasm. Chanoq suyaklari singan (a), umurtqa p o g ‘onasi shikastlangan (b) odamni in> nobilizaisiva qilish siniqlar immobilizatsiya qilinadi va bemomi tibbiyot muassasasiga olib
borish choralari ko‘riladi.