Axborotlashtirish

|
Axborotlashtirish
|
bet | 1/2 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 33,11 Kb. | | #250275 |
Bog'liq Aloqa va axborotlashtirish sohasida metrologiya xizmati va metrologiya bo‘yicha xalqaro tashkilotlar ma’ruza. Aloqa va axborotlashtirish sohasida metrologiya xizmati va metrologiya bo‘yicha xalqaro tashkilotlar.
Reja:
Aloqa va axborotlashtirish sohasida metrologiya xizmati.
Aloqa va axborotlashtirish sohasida metrologik ta’minot.
Metrologiya bo‘yicha xalqaro tashkilotlar.
O‘zbekiston Respublikasining «Metrologiya to‘g‘risida»gi Qonuni (11- modda) tomonidan xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning metrologik xizmatlari o‘lchash birliligini ta’minlash va metrologik nazoratni amalga oshirish bo‘yicha ishlarni bajarish uchun zarur bo‘lgan hollarda tashkil etilishi belgilab qo‘yilgan.
Hozirgi vaqtda Tizimda o‘lchash vositalarini qiyoslash, kalibrlash, ta’mirlash va metrologik shahodatlash huquqiga ega bo‘lgan uchta akkreditlangan metrologik xizmatlari ishlab turibdi: O‘zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi Fan-texnika va marketing tadqiqotlari markazi qoshidagi Asos metrologiya xizmati, Radioaloqa, radioeshittirish va televidenie markazi hamda «O‘zbektelekom» AK «Shaharlararo aloqa korxonasi» filialidagi metrologiya xizmatlari.
Fan-texnika va marketing tadqiqotlari markazi qoshidagi Asos metrologiya xizmatining qiyoslash va ta’mirlash laboratoriyasi sohaviy hisoblanadi va u sohadagi barcha xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar uchun ta’mirlash va qiyoslash ishlarini o‘tkazish xuquqiga ega. Oxirgi ikkita xizmat akkreditlash sohasiga muvofiq xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning ichki ehtiyojlari uchun zarur bo‘lgan o‘lchash vositalarini ta’mirlash va qiyoslash xuquqiga egadirlar. Ushbu metrologik xizmatlar o‘z faoliyatlarini amalga oshirishlari uchun namunaviy o‘lchash vositalari, yordamchi uskunalar va normativ-texnik hujjatlar bilan ta’minlanganlar.
Hozirgi vaqtda, metrologik xizmatlari yo‘q bo‘lgan (o‘lchash vositalarining to‘plami kam bo‘lganligi sababli), aloqa va axborotlashtirish sohasining xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarida o‘lchash vositalari holati, tegishli hujjatlarda belgilangan vazifa va majburiyatlari uchun javobgarlar tayinlangan.
Barcha metrologik xizmatlarga va o‘lchash vositalari holati uchun javobgar shaxslarga asosiy talablar - bu o‘lchash vositalarini, qiyoslash va ta’mirlash ishlarini o‘z vaqtida o‘tkazish.
Xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning metrologik xizmatlariga qiyoslash laboratoriyalari bilan bir qatorda davlat metrologiya nazorati va tekshiruviga tegishli bo‘lgan sohadan tashqaridagi o‘lchov vositalari uchun kalibrlash laboratoriyalarini tuzish maqsadga muvofiqdir. Aloqa va axborotlashtirish sohasida o‘lchash vositalarini kalibrlashning tashkiliy va texnik asoslarini joriy qilish o‘lchash vositalari holatini nazorat qilishni osonlashtirishga imkon beradi.
«O‘zbektelekom» AK, «O‘zbekiston pochtasi» DAK, «O‘zbekiston interneyshnl» qo‘shma korxonasida, uyali aloqa kompaniyalari, Internetning
yirik operator va provayderlarining qayta tashkil qilinishi sababli ularning tarkibiy bo‘linmalari va filiallarini metrologik ta’minlashda muammolar tug‘ildi.
Tabiiyki, akkreditlashning qisqa sohasi bilan chegaralangan mavjud uchta metrologik xizmatlarning faoliyati yangi tuzilgan tarkiblar va bo‘linmalarni ta’mirlash va qiyoslash ishlari bilan to‘liq ta’minlay olmaydi. Bu muammolarni hal qilish uchun va namunaviy o‘lchash vositalarini ta’mirlash va qiyoslash laboratoriyalarini yuqori texnologiya uskunalari bilan jihozlash yo‘li bilan mavjud metrologiya xizmatlarining akkreditlash sohasini izchillik bilan kengaytirish va mutaxassislarni yangi texnika hamda texnologiyalar bilan ishlashning zamonaviy uslublari va ishlash
malakalarini oshirish uchun muntazam ravishda o‘qitish zarur.
Fan-texnika va marketing tadqiqotlari markazi qoshidagi Asos metrologiya xizmati aloqa va axborotlashtirish sohasidagi xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning metrologik xizmatlari ishlarini muvofiqlashtiradi.
Aloqa va axborotlashtirish sohasining xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning metrologiya xizmatlari o‘lchashlar birliligi va talab etilgan aniqligini (o‘lchashlarni bajarish uslublarini ishlab chiqish va shahodatlash, normativ hujjatlar loyihalarining metrologik ekspertizasi, loyihalash, konstruktorlik va texnologik hujjatlashtirish hamda boshqa turdagi ishlar bo‘yicha) ta’minlash sohasida muayyan faoliyatni amalga oshirishda texnik vakolatliligini tan olishga, ixtiyoriy ravishda akkreditatsiyadan o‘tishi mumkin.
Metrologik ta’minotning tarkibiga O‘zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi, Fan-texnika va marketing tadqiqotlari markazi qoshidagi Asos metrologiya xizmati, Telekommunikatsiyalar va pochta aloqasi sohasidagi standartlashtirish bo‘yicha Texnika qo‘mitasi, Davlat aloqa inspeksiyasi, metrologik xizmatlar va xo‘jalik yurituvchi sub’ektlari o‘lchash vositalarining holati uchun mas’ul shaxslar kiradi.
Metrologik ta’minot tizimi O‘zbekiston Respublikasi Davlat o‘lchashlar birliligini ta’minlash tizimi bilan, O‘zbekiston Respublikasi standartlashtirish Davlat tizimi, standartlashtirish va sertifikatlashtirish soha tizimlari bilan o‘zaro hamkorlik qiladi.
Tizimning boshqa davlatlarning o‘lchashlar birliligini ta’minlash tizimlari va xalqaro organlar bilan o‘zaro hamkorligi O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonun hujjatlariga, O‘zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi, «O‘zstandart» agentligining normativ hujjatlariga muvofiq tartibga solinadi.
Davlat metrologik nazorati va tekshiruvi sohasida qo‘llanilayotgan o‘lchash vositalarining Davlat Reestrini, metrologik ta’.minot bo‘yicha standartlar Davlat Reestrini, akkreditlangan metrologik xizmatlar va metrologik laboratoriyalar Davlat Reestrini yuritish, Tizim bo‘yicha tashkiliy-uslubiy hujjatlarning kelishuvi, boshqa davlatlarning o‘lchashlar birliligini ta’minlash Davlat tizimlari bilan o‘zaro hamkorlik qilish, shu jumladan, siiovlar natijalarini o‘zaro tan olish, tur tasdiqlanishining
sertifikatlari va metrologik shahodatlash masalalari bo‘yicha, shuningdek o‘lchash vositalarini qiyoslash uslublarini, o‘lchash vositalari ustidan davlat metrologik nazorati va tekshiruvini amalga oshirish vazifalari «O‘zstandart» agentligi zimmasiga yuklatilgan.
Metrologik xizmatlarni ko‘rsatish bo‘yicha respublika Markazi:
o‘lchash vositalari turini tasdiqlash bo‘yicha sinovlarni o‘tkazish;
o‘lchash vositalarini metrologik shahodatlash, o‘lchash vositalarini qiyoslash;
metrologik xizmatlari, markazlari, laboratoriyalari o‘lchash vositalarining sinovlari va qiyoslashlarini o‘tkazish huquqini beruvchi akkreditlashni tashkil etish va o‘tkazish;
o‘lchashlarni bajarish uslublari va metrologik faoliyatning boshqa muayyan turlarining davlat metrologik nazoratini amalga oshiradi.
Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish ilmiy-tadqiqot instituti belgilangan ixtisosliklar bo‘yicha kadrlar tayyorlash (qayta tayyorlash)ni ta’minlaydi va qonunlashtiruvchi metrologiya bo‘yicha ishlab chiqilayotgan soha normativ hujjatlarining kelishuvida qatnashadi, metrologik xizmatlari va sinov laboratoriyalarini akkreditlash bo‘yicha hujjatlar ekspertizasini o‘gkazadi.
Aloqa va axborotlashtirish sohasida metrologik ta’minot masalalari O‘zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi tomonidan tartibga solinadi va muvofiqlashtiriladi.
O‘zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligining asosiy vazifalari quyidagilar hisoblanadi:
Metrologiya qonun hujjatlari, o‘lchov vositalari turining attestatsiyasi va tan olinishi masalalari bo‘yicha «O‘zstandart» agentligi bilan o‘zaro hamkorlik, Tizim tarkibini shakllantirish va uning qatnashchilarining faoliyatini koordinatlash bo‘yicha ishlarni tashkil etish;
Aloqa sohasidagi mintaqaviy hamdo‘stlik va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan Tizimning qoida va me’yorlarini rivojlantirish hamda uyg‘unlashtirish masalalari bo‘yicha o‘zaro hamkorlik qilish;
umumsoha xarakteridagi masalalarni hal etish, aloqa va axborotlashtirish sohasida o‘lchashlar birliligini ta’minlashda texnik siyosatni ishlab chiqish;
soha metrologik ta’minotining qonun hujjatlari bazasini ishlab chiqish bo‘yicha ishlarni tashkil qilish.
O‘zbekiston aloqa va axborotlashtirish Agentligi qoshidagi telekommunikatsiyalar va pochta aloqasi sohasida standartlashtirish bo‘yicha Texnik qo‘mita quyidagilarni ishlab chiqadi:
metrologiya qonun hujjatlari hamda aloqa va axborotlash¬tirish sohasi xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarining metrologik ta’minoti borasidagi strategiyani;
xalqaro standartlar talablari bilan uyg‘unlashtirilgan normativ hujjatlarni ishlab chiqish, amaldagi normativ hujjatlarga o‘zgartirishlar
kiritish yoki ularni bekor qilish, chet el standartlaridan Tizimni takomillashtirish maqsadida foydalanish bo‘yicha tavsiyalarni tayyorlaydi;
aloqa va axborotlashtirish sohasida metrologik xizmatlarning tashkiliy sxemasini takomillashtirish va shakllantirish bo‘yicha tavsiyalarni tayyorlaydi.
O‘zbekiston Respublikasi Aloqa vazirligi (hozirda O‘zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi)ning 1997 yil 11 iyuldagi 225-son buyrug‘iga asosan Fan-texnika va marketing tadqiqotlari markazi qoshida Asos metrologiya xizmati tashkil qilindi.
Asos metrologiya xizmati aloqa va axborotlashtirish sohasining xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarini metrologik ta’minoti vazifalarini amalga oshirish bo‘yicha ishlarga ilmiy-texnik va tashkiliy-uslubiy rahbarlikni amalga oshiradi. Asos metrologiya xizmati nizomga muvofiq o‘lchash vositalarining soha reestrini yuritadi, «Aloqa va axborotlashtirish sohasida qo‘llash uchun tavsiya qilingan o‘lchash vositalari katalogi»ni har yili yangilaydi.
Aloqa va axborotlashtirish sohasidagi Radioaloqa, radioeshittirish va televidenie markazi qoshida, «O‘zbektelekom» AKning «Shaharlararo aloqa korxonasi» filialida metrologiya xizmatlari faoliyat ko‘rsatmoqda.
Qonun hujjatlari va normativ aktlar, davlat va soha standartlari talablarini bajarish va ularga rioya qilish, litsenziya shartlari va aloqa va axborotlashtirish sohasida taqdim etilayotgan xizmatlar sifatini ta’minlash bo‘yicha Davlat nazorat organi bo‘lib Davlat aloqa inspeksiyasi hisoblanadi.
Tizim ishtirokchilarining asosiy vazifalari ular to‘g‘risidagi belgilangan tartibda kelishilgan va tasdiqlangan nizomlarga muvofiq aniqlanadi.
1881 yilda elektrotexnika sohasi bo‘yicha xalqaro hamkorlik boshlangan. Shu yili elektr bo‘yicha birinchi xalqaro kongress bo‘lib o‘tgan. 1906 yil esa Londonda 13 ta mamlakat vakillari ishtirokida o‘tkazilgan konferensiyada xalqaro elektrotexnika komissiyasini tuzish haqida bir qarorga kelindi.
MEK - elektrotexnika, elektronika, radioaloqa, televidenie, telekommunikatsiya, priborlar yaratish sohalari bo‘yicha shug‘ullanadi.
1975 yildan boshlab MEK tavsiyalari xalqaro standartlar statusini oldi. MEK standartlari elektrotexnik jihozlar va elektron qurilmalarni eksport qilishda qo‘llaniladi. Xozirda 41 ta milliy komitetlar MEK ning a’zolari hisoblanadi. Bu mamlakatlarda yer kurrasining 80 % axolisi yashab, dunyodagi ishlab chiqarilayotgan elektr quvvutining 95 % ning iste’molchilari hisoblanadi. MEK ning oliy raxbar idorasi MEK kengashi hisoblanadi. Unda eng yuqori lavozimida MEK prezidenti turadi va u har 3 yilda saylanadi.
Qonunlashtiruvchi metrologiya bo‘yicha xalqaro tashkilot (MOZM) 1956 yildan beri mavjud va hozirda 50 dan ortiq qonunlashtiruvchi metrologiya bo‘yicha Xalqaro hamkorlikni ta’minlash mamlakatlarni o‘z ichiga oladi. Uning asosiy vazifasi xalqaro mashtabda o‘lchashlar birliligini ta’minlash, o‘lchash xatoliklarni baholash, o‘lchash usullari, terminologiya va shartli belgilashlar
bo‘yicha tavsiya ishlab chiqishdir. Uning oliy organi - Xalqaro konferensiyadir. Bu konferensiya Xalqaro miqyosda o‘lchashlar birliligini ta’minlash amaliyoti bo‘yicha MBMV - o‘lchov va tarozi bo‘yicha xalqaro byuro hisoblanadi. MOZM organlari quyidagilar:
Qonunlashtiruvchi metrologiyaning xalqaro konferensiyasi
Qonunlashtiruvchi metrologiyaning xalqaro komiteti
Qonunlashtiruvchi metrologiyaning xalqaro byurosi
Bundan tashqari MOZM tarkibida ishchi-texnik guruhlar ham faoliyat ko‘rsatadi.
Qonunlashtiruvchi metrologiyaning xalqaro konferensiyasi har yili birinchi marta chaqiriladi. Qonunlashtiruvchi metrologiyaning Xalqaro komiteti MOZM ning raxbar organi hisoblanadi.
MOZM ning shtab-kvartirasi Parij shaxrida Jenevada esa ISO va MEK tashkilotlarning sekretariatlari joylashgan.
MKZM-prizidenti va ikki vitse-prizidenti olti yil mudatga saylanadi. MKZM-majlisi har ikki yilda chaqiriladi. MOZM ning ijro organi bo‘lib MBZM (qonunlashtiruvchi metrologiya xalqaro byurosi) hisoblanadi. Byuro shtati MOZM ga a’zo davlatlar a’zolik badali hisobiga saqlanib turadi. Byuro MOZM ning sekritariyati vazifasini bajaradi, markaz hisoblanadi hamda MKZM majlisi va konferensiyalarini tayyorlaydi. Sekretariat- ma’ruzachilardan tashqari “Ishchi guruhi” deb nomlangan guruh har bir mavzu bo‘ycha tavsiyalar loyxasini ishlab chiqadi va guruh a’zolari bilan kelishiladi.
1992 yil 13 martda SNG mamlakatlari tomonidan CMC bo‘yicha davlatlararo MGS tashkil topdi. Bu kengash ishchi organi Minskda joylashgan.
|
| |