-mavzu: Kompyuterda geometrik yasashlar. Aylanani teng bo‘laklarga bo‘lish

6-mavzu: Kompyuterda geometrik yasashlar. Aylanani teng bo‘laklarga bo‘lish
Reja:
Kompyuterda geometrik yasashlar.
Aylanani teng bo‘laklarga bo‘lish
Tayanch so`z va iboralar: AutoCAD, model, chizma, aylana, bo`laklar, ko`pburchak, tutashma, radius, лист, chop etish, chiziq, chegara, muloqat oyna, qog‘oz, parametrlar, границы, экран, рамка, лист, масштаб, печати, просмотр, kesma, burchak, shtrix, chiziq yo‘g‘onligini, vektorli shriftlar, tekst, o‘lcham qo‘yish, chiziqli va parallel razmer, yoy uzunligi, radius, diametr, qo‘yim (допуск) o‘lchamlari
Quyida keltirilgan shakllarni yasash ketma-ketligini keltiramiz.
B
16-rasm
u shakllarni har bir foydalanuvchi o‘ziga ma’qul bo‘lgan usullardan foydalanib chizib olishi mumkin.
16-rasmdagi shaklni chizish ketma-ketligi:
a) круг (aylana) chizish tugmasi bosilib ekranda sichqoncha bilan biror nuqta (aylana markazi)ga bosiladi.
b) Klaviaturadan aylananing radiusi kiritilib (masalan 50 raqami) Enter bosilgach ekranda aylana rasmi hosil bo‘ladi (17–rasm, a);
v) - mnogougolnik (ko‘pburchak) tugmasi tanlanadi va so‘rovga 3 raqami yozib Enter bosilgach, sichqoncha bilan aylanaga yaqinlashsak, uning markazini bildiruvchi + belgisi paydo bo‘ladi (17–rasm, b). Shu belgiga yaqinlashganda Центр yozuvi chiqqach (17–rasm, v) sichqonchaning chap tugmasi bosiladi;
а)
b)
v)
g)
d)
е)
17-rasm
g) Sichqonchaning o‘ng tugmasi bosilib chaquruv menyusidan Вписанный (ichki chizilgan) bandi tanlanadi;
d) Sichqoncha bilan aylananing yuqori qismi (квадрант) ko‘rsatiladi (17–rasm, g);
g) Shtrixlash uchun tugma bosiladi. Chiqqan muloqat oynasining Образец bo‘limidan ANSI37 tanlanib, Enter bosiladi va aylana bilan uchburchak oralig‘idagi maydonlar ketma-ket ko‘rsatiladi. Ikki marta Enter bosilib ish tugatiladi (17–rasm, d).
Bu chizmani boshqa usul bilan ham qurish mumkin (18-rasm).
a) Aylana chizilgach, Рисования menyusining Точка bandidagi Поделить buyrug‘i tanlanadi. Sichqancha bilan aylana chertilgach bo‘laklash soni 3 raqami yozilib, Enter bosiladi. Bu bilan aylananing uch yeriga nuqta belgisi qo‘yiladi.
b) Формат menyusining Отражения точек bandidan nuqta uchun biror ko‘rinish tanlanadi. Qo‘yilgan nuqtalar ekranda ko‘rinish tanlangan ko‘rinishni oladi.
v) tugmasi tanlanib, aylana ustidagi nuqtalarni ketma-ket chertish bilan uchta kesma chiziladi.
18-rasm
g) Chizmaning barchasi belgilanib povernut (burash) tugmasi bosiladi va aylana markaziga sichqonchaning chap tugmasini chertib, -30 raqami yozib Enter bosiladi. Bu bilan chizma soat strelgasi bo‘yicha 300 ga buriladi.
Topshiriq. Yuqorida keltirilgan usullardan foydalanib quyida keltirilgan shakllarni mustaqil chizib oling (19-rasm).
19-rasm
Nazorat uchun savollar va topshiriqlar
Mavzuga doir misollar keltiring
Adabiyotlar:
M.Aripov, A.Haydarov : Informatika asoslari.
A.Sattorov : Informatika va axborot texnologiyalari.
T.X.Xolmatov, N.I.Tayloqov, U.A.Nazarov: Informatika va hisoblash texnikasi
Qulnazarov B.B. Ibragimov X.M. Chizmachilik va kompyuter grafikasi asoslari (o‘quv qo‘llanma). Samarqand, 2006 y. - 256 bet.
Ibragimov X.M. Kompyuter grafikasi asoslari (ma’ruzalar matni). Samarqand, 2008 y. -105 bet.
7-Mavzu: Yuzani bir xil shakllar bilan to‘ldirish
Reja:
Yuzani bir xil shakllar bilan to‘ldirish
Tayanch so`z va iboralar: AutoCAD, model, chizma, aylana, bo`laklar, ko`pburchak, tutashma, radius, лист, chop etish, chiziq, chegara, muloqat oyna, qog‘oz, parametrlar, границы, экран, рамка, лист, масштаб, печати, просмотр, kesma, burchak, shtrix, chiziq yo‘g‘onligini, vektorli shriftlar, tekst, o‘lcham qo‘yish, chiziqli va parallel razmer, yoy uzunligi, radius, diametr, qo‘yim (допуск) o‘lchamlari
- массив buyrug‘i bilan belgilangan ob’yektlarning nusxalarini to‘rtburchak (Прямоугольный массив) yoki yoy bo‘yicha (Круговой массив) joylashtirib olsa bo‘ladi. Massiv buyrug‘ining muloqat oynasi 20-21 rasmlarda keltirilgan.
To‘rtburchak massiv tanlangan bo‘lsa qatorlar va ustunlar soni, va ularning oraliq masofalari hamda to‘rtburchak to‘rning buralish burchagi qiymatlarini kiritish kerak (20-rasm). Массив oraliq masofalariga musbat qiymat kiritilsa asl nusxasiga nisbatan yuqoriga va o‘ngga qarab ko‘payadi, manfiy qiymat kiritib ko‘payish yo‘nalishini o‘zgartirish mumkin.
Aylana massivi tanlangan bo‘lsa kuyidagi parametrlar: markaz atrofida ko‘payish uchun markaz koordinatasi, ko‘payish soni (massiv soni), to‘ldirilish burchagi (360 gradus tanlansa to‘la aylana bo‘yicha ko‘payadi), massiv elementining o‘z o‘qi atrofida buralishi kabilar kiritiladi (21-rasm).
Muloqat oynasida qiymatlar ma’lum bo‘lsa kiritiladi, nomalum bo‘lganda esa, tugmasi bosilib chizmaga qaytish va chizmada nishon bilan ko‘rsatiladi.
22-a,rasmda aylana bo‘yicha massivning ko‘payishi ko‘rsatilgan, bunda massiv soni 60 ta, to‘lish burchagi 360 gradus va massiv elementi ko‘payish vaqtida buralishga ruxsat berilgan. 46-b,rasmda turtburchakli massiv ko‘rsatilgan, bunda massiv soni qator bo‘yicha 3 ta va ustun bo‘yicha 4 ta va buralish burchagi 0 qabul qilingan.
Qator soni
Ustun soni
obyekt ko’rsatish uchun chizmaga qaytish tugmasi
masivni ko’rish uchun chizmaga qaytish
qatorlar orasidagi masofa
ustunlar orasidagi masofa
buralish burchagi
20-rasm.
aylanish markazining koordinatasi
markaz koordinatasini chizmada ko’rsatish uchun tugma
obyekt ko’rsatish uchun chizmaga qaytish tugmasi
elementning ko’payish soni
to’lish burchagi
elementning buralish yoki buralmasligini tanlash
to'ldirish burchagini ikki nuqta bilan chizmada ko’rsatish
21-rasm
а)
б)
ustunlar oralig’i
Massiv elementi
Massiv elementi
Markaziy nuqta
ko’paygan elementlar
22-rasm
Misol tariqasida 23,a-rasmda ko‘rsatilgan chizmani chizish ketma-ketligini keltiramiz. Avval radiusi 26, 25, 5 va 3 ga teng bo‘lgan aylanalar chizib olinadi. So‘ngra radiusi 3 ga teng bo‘lgan aylana katta aylana markaziga nisbatan ko‘paytirish orqali teng taqsimlanib 8 ta aylana chizib olinadi. Bu ketma-ketlikni batafisilroq keltirib o‘tamiz.
1. - Круг (aylana) buyrug‘i tanlanib ekranning ixtiyoriy yeriga sichqonchani bosib aylana markazini ko‘rsatiladi va klaviaturadan aylana radiusi 26 raqami kiritilib Enter bosilagach, radiusi 26 ga teng bo‘lgan aylana chiziladi.
2. Radiusi 25 ga teng bo‘lgan aylanani chizish uchun aylana chizish buyrug‘i takror tanlanadi va sichqoncha bilan radiusi 26 ga teng bo‘lgan aylanaga yaqin boriladi. Shunda aylananing markazini ko‘rsatuvchi sariq marker paydo bo‘ladi (23,a-rasm). Bu markerga yaqinlashganda Центр yozuvi paydo bo‘lgach, sichqoncha chap tugmasi chertiladi va klaviaturadan aylana radiusi 25 raqami kiritiladi.
3. Xuddi shu usulda radiusi 5 ga teng aylana ham chiziladi.
4. Markazdan 20 birlik masofada bo‘lgan radiusi 3 ga teng bo‘lgan aylanani chizish uchun aylana buyrig‘i tanlanadi va sichqoncha bilan aylana markaziga yaqin boriladi. Nishon yonida Центр yozuvi paydo bo‘lgach, u yerda bir oz to‘xtab olamiz va chapga tomon yura boshlaymiz. Nishon yonida yurayotgan yo‘nalish bo‘yicha cheksiz nuqtali chiziq va yurilgan masofa ko‘rinadi (23,b-rasm). Shunda klaviaturadan 20 raqami kiritilib, Enter tugmasi bosiladi (bu bilan aylana markazi topiladi) va yana 3 raqami ya’ni aylana radiusi kiritilib Enter bosiladi.
а)
b)
v)
г)
д)
23-rasm
5. Radiusi 3 ga teng bo‘lgan aylanani katta aylana markazi atrofida 8 joyga teng tarqatib jaylashtirish kerak. Buning uchun Массив tugmasi bosiladi, chiqqan muloqat oynasida Круговой массив belgilanadi. Aylanish markazini ko‘rsatish uchun Центр bo‘limida tugmasi bosilib chizmaga qaytiladi va katta aylana markaziga yaqinlashib nishon bilan markazi ko‘rsatiladi. Ko‘rsatilgan markaz koordinatalarining qiymati X va Y bo‘yicha muloqat oynasida ko‘rinadi. Число элементов bo‘limiga 8 raqami va Угол заполнени bo‘limiga 360 raqami kiritiladi. OK tugmasi bosilgach massiv buyrug‘i o‘z ishini bajarib 23,g –rasmdagi chizma hosil bo‘ladi.
Topshiriq. Yuqorida olingan ko‘nikmalardan foydalanib 24-rasmda ko‘rsatilgan uy rasmidagi deraza rasmini hamda aylanalar rasmini massiv buyrug‘idan foydalanib mustaqil qurib ko‘ring.
а)
b)
24-rasm
Eslatma. chizmadagi pastgi chap deraza chizilib belgilanadi va прямоугольный массив танланади tanlanadi. Число рядов 2 число столбцов 5, между рядами 120, между столбцами 100 raqamlari kiritiladi. Aylanalar rasmini chizish uchun bitta aylana chiziladi, aylana belgilanib krugovoy massiv tanlanadi va ko‘payish markazi qilib aylana chakkasi (kvadrant) tanlanadi. Aylanalar soni 10 ta va aylanish burchagi 3600 kiritiladi.
Nazorat uchun savollar va topshiriqlar
Mavzuga doir misollar keltiring
Adabiyotlar:
M.Aripov, A.Haydarov : Informatika asoslari.
A.Sattorov : Informatika va axborot texnologiyalari.
T.X.Xolmatov, N.I.Tayloqov, U.A.Nazarov: Informatika va hisoblash texnikasi
Qulnazarov B.B. Ibragimov X.M. Chizmachilik va kompyuter grafikasi asoslari (o‘quv qo‘llanma). Samarqand, 2006 y. - 256 bet.
Ibragimov X.M. Kompyuter grafikasi asoslari (ma’ruzalar matni). Samarqand, 2008 y. -105 bet.
|