nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’tgan mavzuni so’rash - «Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati

|
«Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati
|
bet | 103/218 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #243397 |
Bog'liq 5-sinf-adabiyot-yillik-dars-ishlanmasiO’tgan mavzuni so’rash.
a) individual - tarqatma materiallar, kartochka.
b) Frontal (guruh bilan ishlash)
Yangi mavzu:
BOLALIGIMGA
Kapalakning gul emganin ko‘rdim,
Eslab ketdim seni, malagim...
Sen berdingmi, shuncha shirin she’rni,
Ey, barglari ko‘m-ko‘k palagim?
Badiiy obrazlarga to‘la bu mo‘jaz she’rda bolalik yashnoq «gul»ga, «barglari ko‘m-ko‘k palak»ka, go‘zal «malak»ka o‘xshatilsa, shoir o‘zini gul hidini emuvchi, dilbar malak boshi uzra parvona bo‘luvchi kapalakka mengzaydi. (Bir narsaga albatta e’tibor bering: shoir o‘zini gul nektari — shirasini yig‘uvchi asalariga emas, balki aynan gul hidiga oshiq, shundan mast bo‘lguvchi kapalakka o‘xshatadi!)
Shoir tarjimai holi to‘g‘risida gapirganimizda, uning bolalik davri
ancha qiyinchilikda o‘tganini aytgandik. Shunisi qiziqki, har qancha og‘ir, musibatli bo‘lmasin, inson o‘zining beg‘ubor bolaligini boshqacha entikish bilan xotirlaydi. Chunki bolalikning ozorlari, tashvishlari ham vaqt o‘tgan sayin kishiga qadrli bo‘lib, tansiq bo‘lib boradi.
Usmon Nosir talqinidagi lirik qahramon tabiat bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri muloqotga kirishadi, uni erkalaydi, unga erkalanadi, undan arazlaydi, undan kechirim so‘raydi.
Mana qarang, Siz har kecha ko‘radigan oy va uning nurlari, bahor chog‘i gullagan bodomning oydin kechadagi suratini shoir oddiy so‘zlar bilan qanday chizadi:
Oydin kecha— Taqib suv oqar,
Sutdek oppoq Jimirlab
Har yer Oy aksi yotar.
Har bir joy, Oy nurini
Doirayi kamondan Ko‘zga solib
Boqar kumush oy. Ko‘rdim yalangdan -
Oy nurini Bodom gullab qolibdi
Deraza Och pushti rangda...
Endi bu tasvirning o‘zidanoq usta musavvir qanday surat yaratishi mumkin ekanini o‘ylab ko‘ring. Shoir esa Siz bilan bizga oddiy tuyuladigan so‘zlar rangini, ularning ohangini ilg‘aydi, bo‘yoq bilan emas, so‘z bilan go‘zal kartina chizadi.
Modomiki, suhbatimiz shoir tasvirida qayta jonlangan oy to‘g‘risida borar ekan, keling, uning shu mavzudagi bir she’rini o‘qiylik.
|
| |
V
juft kalitni generatsiyalaydi: maxfiy kalit 
kv

|
V
juft kalitni generatsiyalaydi: maxfiy kalit
kvV
juft kalitni generatsiyalaydi: maxfiy kalit
kv
va
ochiq kalit К
у,
- ochiq kalit
K v
abonent
A
ga va qolgan abonentlarga jo ‘-
natiladi.
2.
A
va
V
abonentlar o‘rtasida axborot almashish:
- abonent
A
abonent Filing ochiq kaliti
K v
yordamida axborotni
shifrlaydi va shifrmatnni abonent Fga jo ‘natadi;
- abonent
V
o‘zining maxfiy kaliti
yordamida axborotni ras
shifrovka qiladi. Hech kim (shu jumladan abonent
A
ham) ushbu
axborotni rasshifrovka qila olmaydi, chunki abonent Fning maxfiy
kaliti unda yo‘q.
Asimmetrik kriptotizimda axborotni himoyalash axborot qabul
qiluvchi kaliti Awning maxfiyligiga asoslangan.
Asimmetrik kriptotizimlaming asosiy xususiyatlari quyida
gilar:
1. Ochiq kalitni va shifrmatnni himoyalangan kanal orqali
jo ‘natish mumkin, ya’ni niyati buzuq odamga ular ma’lum bo'lishi
mumkin.
2. Shifrlash
Ev: M ~>C
va rasshifrovka qilish
D
b
: S ~>M
algoritmlari ochiq.
Asimmetrik shifrlashning birinchi va keng tarqalgan kriptoal-
goritmi RSA 1993-yilda standart sifatida qabul qilindi. Ushbu krip-
toalgoritm har taraflama tasdiqlangan va kalitning yetarli uzunligida
bardoshligi e’tirof etilgan. Hozirda 512 bitli kalit bardoshlikni ta’-
minlashda yetarli hisoblanmaydi va 1024 bitli kalitdan foydalani-
ladi. Ba’zi mualliflarning fikricha, protsessor quwatining oshishi
RSA kriptoalgoritmining to‘liq saralash hujumlarga bardoshligining
yo‘qolishiga olib keladi. Ammo, protsessor quwatining oshishi,
yanada uzun kalitlardan foydalanishga, demak, RSA bardoshliligini
oshishiga imkon yaratadi.
100
|
| |
mumtoz adabiyotimizga milliy iftihor, qadriyat sifatida e’tirof etish va uni hurmat qilishga o’rgatish

|
mumtoz adabiyotimizga milliy iftihor, qadriyat sifatida e’tirof etish va uni hurmat qilishga o’rgatish
|
bet | 99/218 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #243397 |
Bog'liq 5-sinf-adabiyot-yillik-dars-ishlanmasimumtoz adabiyotimizga milliy iftihor, qadriyat sifatida e’tirof etish va uni hurmat qilishga o’rgatish.
c) rivojlantiruvchi: O’quvchilarni tafakkur va idrokini kengaytirish, ularni mustaqil fikrlashga o’rgatish.
O`quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg`otish, bilimlarini kengaytirishga erishish.
|
O`quv jarayonini mazmuni
|
USMON NOSIR mavzusi o`qituvchi va o`quvchi o`rtasida harakat bajaruvchisi munosabatni taxlil qilish
|
|
O`quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
Metod: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy
Usul: Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash
Shakl: yakka va guruhlarga ishlash
Vosita: Darslik? Testlar? Jadavallar, audio va video materilalar, didaktik va tarqatma materiallar
Nazorat: Savol-javob test. (Insho, bayon, matn yaratish)
Baholash: 5 balli tizim asosida
|
|
Kutiladigan natija
|
O`qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida o`quvchilar tomonidan o`zlashtirishlariga erishaman, o`quvchi faolligini oshiraman, o`quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg`otaman, o`quvchilarga mustaqil o`rganish va hotirasida saqlash boshqalarga etkaza olish, savol berish va savollarga to`g`ri javoblarga o`rgataman.
O`quvchi: O`quvchilar mavzu yuzasidan bilim va ko`nikma hosil qiladilar, mustaqil fikrlay oladilar, nutqi rivojlanadi, qisqa vaqt ichida ma’lumotlarga ega bo`ladilar
|
|
Kelgusi rejalar
|
O`qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o`zlashtirish va darsga tatbiq etish, takomillashtirish, AKT vositalaridan unumli foydalanish yo`llarini o`rganish, o`z ustida ishash
O`quvchi: Mustaqil tadqiqot, izlanishni yo`lga q`oyadi, o`z fikrini savodli ifodalay olish va do`stlarini fikrini hurmat qilishga o`rganish, mavzu asosida qo`shimcha materiallar izlab topishga harakat qilish, ularni o`rganish. Do`stona muhitda hamkorlikda ishlash ko`nikmasini shakllantirish
|
|
Uyga vazifa
|
Mavzuni o`qib o`rganib kelish
|
Darsning texnik chizmasi:
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism:
a)Salomlashish,
b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash
c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
|
| |
Qabul qiluvchining - S. K. Ganiyev

|
S. K. GaniyevQabul qiluvchining
ochiq kaliti Kb
Jo‘natuvchi A
Кдбул килувчи В
Qabul qiluvchining
maxfiy kaKt
Kb
Shifrmatn С
K b i
Xabar M
xabar
M
/
S h ifrla s h
^
f
Rasshifrovka
\
^
EK(M)
J
Himoyalanmagan
qilish Dk(C)
J
W
kanal
5.15-rasm. Asimmetrik shifrlashning umumlashtirilgan sxemasi.
Asimmetrik kriptoalgoritmlarda simmetrik kriptoalgoritm-
lardagi kamchiliklar bartaraf etilgan:
• kalitlami maxfiy tarzda yetkazish zaruriyati yo‘q; asimmet
rik shifrlash ochiq kalitlami dinamik tarzda yetkazishga imkon bera
di, simmetrik shifrlashda esa himoyalangan aloqa seansi boshlani-
shidan aw al maxfiy kalitlar almashinishi zarur edi;
• kalitlar sonining foydalanuvchilar soniga kvadratli bog‘la-
nishligi yo‘qoladi; RSA asimmetrik kriptotizimda kalitlar sonining
foydalanuvchilar soniga bog‘liqligi chiziqli ko‘rinishga ega
(N
foydalanuvchisi bo‘lgan tizimda 27Vkalit ishlatiladi).
Ammo asimmetrik kriptotizimlar, xususan, RSA kriptotizimi,
kamchiliklardan holi emas:
• hozirgacha asimmetrik algoritmlarda ishlatiluvchi funksiya-
laming qaytarilmasligining matematik isboti yo‘q;
• asimmetrik shifrlash simmetrik shifrlashga nisbatan sekin
amalga oshiriladi, chunki shifrlashda va rasshifrovka qilishda katta
resurs talab etiladigan amallar ishlatiladi (xususan, RSAda katta
sonni katta sonli darajaga oshirish talab etiladi). Shu sababli,
asimmetrik algoritmlami apparat amalga oshirilishi, simmetrik algo-
ritmlardagiga nisbatan anchagina murakkab;
• ochiq kalitlami almashtirib qo‘yilishidan himoyalash zamr.
Faraz qilaylik,
"A”
abonentning kompyuterida
|
| |
Obro‘sizlantirish - S. K. Ganiyev

Axborotni himoyalash konsepsiyasi
- axborotni himoyalash
bo‘yicha qarashlar va umumiy texnik talablar tizimi.
The concept of information security
- frame of reference and
the general technical requirements on information security.
Криптографическая система
- совокупность техничес
ких и/или программных средств, организационных методов,
обеспечивающих криптографическое преобразование инфор
мации и управление процессом распределения ключей.
Kriptografik tizim
- axborotni kriptografik o‘zgartirishni va
kalitlami taqsimlash jarayonini boshqarishni ta’minlovchi texnik
va/yoki dasturiy vositalar, tashkiliy usullar majmui.
Cryptographic system, Cryptosystem
- set technical and/or
software, the organizational methods providing cryptographic trans
formation of information and management process of distribution of
keys.
Kiberjinoyatilik - S. K. Ganiyev

Bir martali kalit
- siklda (kalitlaming hayot siklida) shifrlash
uchun bir marta ishlatiluvchi kalit. Odatda saqlanmaydigan va
tarkibiy kalit elementi hisoblanadi.
Once-only key
- the key which is once used for enciphering in
a cycle (vital keys). Usually isn't subject to storage and is an
element of a key compound.
Ключ расшифрования - S. K. Ganiyev

вольная таблица или кодировочная книга для преобразования
текста в закодированную форму.
Kod
- 1. Simvolni ikkilik kod orqali ifodalash. 2. Matnni kod-
langan shaklga o‘zgartirishda ixtiyoriy jadvaldan yoki kodlash
kitobidan foydalanuvchi kriptografik usul.
Code
- 1. Symbol representation by a binary code. 2. Cryptog
raphic reception in which any table or the quoted book for
transformation of the text to the coded form is used.
Tovarning yashash davri va uning bosqichlari

158
O‘sish davrida tovar sotish hajmi o‘sib boradi- iste’molchilar mahsulotni qabul
qilgan va unga bo‘lgan talab ta’minlangan bo‘ladi. Har qanday mahsulot bu
bosqichga etib kelmaydi: ko‘plari bozorga kirib kelish davridayoq kasodga uchraydi.
Bozor sifati yuqori raqobatchi mahsulot bilan to‘lib ketadi. Narxlar tobora
arzonlashib boradi.
Etuklik bosqichi tovar aylanmasini maksimallashtirish, bozorni kengayishini
davom etishi va absolyut o‘sishi bilan tavsiflanadi. Ishlab chiqarish va tovar
taqsimlash tizimida tayyor mahsulot zahiralari oshib boradi. Bozorda intensiv raqobat
hukm suradi. YAngi modifikatsiyali tovarlarni kiritish ularni assortiment guruhini
kengaytirish hamda xaridorlarga yangi xizmat ko‘rsatish uslublarini kiritish intensiv
innovatsiya chora-tadbirlari vositalari orqali amalga oshiriladi.
Mahsulotni etuklik bosqichida marketingni asosiy strategiyalari bozorni
modifikatsiyalash, tovarni modifikatsiyalash va marketing-miksni modifikatsiyalash
bo‘lib hisoblanadi.
To‘yinish davrida bozor va narxlar barqarorlashadi.
Sifatsiz va raqobatga bardosh bermaydigan mahsulotlar bozordan siqib
chiqariladi. Tovar sotish sur’atlari tobora pasayadi. To‘yinish davrida firmaning
umumiy maqsadi, mahsulotni barcha turlari bo‘yicha to‘liq sotishni tobora oshirib
borishni ta’minlashga qaratiladi.
Inkiroz davrida mahsulotning o‘tishi qiyinlashadi, foyda kamayadi, raqiblar
maydondan ketadi. Bu bosqich davomida firmaning maqsadi «mahsulot tayyorlashni
davom ettirishdan iborat» bo‘ladi, mahsulotni bozorga etkazib berishni to‘xtatish
haqida qat’iy qarorga kelgunga qadar undan olish mumkin bo‘lgan jami foydani sikib
olish uchun shunday qilinadi.
Tovarni yashash davri konsepsiyasi mahsulot assortimentini rejalashtirishda
katta ahamiyatga egadir.
Yaxshi kishi ko’rmagay yomonlik hargiz

|
Yaxshi kishi ko’rmagay yomonlik hargiz
|
bet | 166/218 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #243397 |
Bog'liq 5-sinf-adabiyot-yillik-dars-ishlanmasiYaxshi kishi ko’rmagay yomonlik hargiz,
Har kimki yomon bo’lsa, jazo topqusidur
Ruboiyniing qofiyalanish tizimini ko’rsating. A) a-a-a-a B) a-b-a-b C) a-b-a-a D) a-a-b-a
12.Har kimki vafo qilsa, vafo topqusidur,
Har kimki jafo qilsa, jafo topqusidur.
Yaxshi kishi ko’rmagay yomonlik hargiz,
Har kimki yomon bo’lsa, jazo topqusidur.
Ruboiydagi radif so’zni ko’rsating. A) har kimki B) topqusidur C) vafo D) qilsa
13.Musofirlikning, hatto asirlikning ham azoblarini totib ko’rgan shoir…
A) Sa’diy B) Bobur C) Lutfiy D) Rumiy
14.Fors-tojik adabiyotida ruboiy janrida shuhrat qozongan shoirlarni aniqlang.
A) Umar Xayyom, Bedil B) Lutfiy, Rumiy C) Rudakiy, Jomiy D) Navoiy, Bobur
15.O’zbek she’riyatida ruboiylari bilan mashhur shoirlar nomi qaysi bandda ko’rsatilgan?
A) Umar Xayyom, Bedil B) Lutfiy, Rumiy C) Rudakiy, Jomiy D) Navoiy, Bobur
16.Misra oxiridagi ohangdosh so’z qanday ataladi? A) qofiya B) radif C) turoq D) raviy
17. 1907-yilda nashr etilgan Muqimiyning ilk devoni qanday nomlangan edi?
A) “Muqimiy bayozi” B) “Devoni Muqimiy” C) “Muqimiy maa hajviyot” D) “Lirika i satira”
18. 1910-yilda Muqimiyning Portsev litografiyasida nashr etilgan hajviy she’rlar to’plamiga qanday nom qo’yilgan edi? A) “Muqimiy bayozi” B) “Devoni Muqimiy C) “Muqimiy maa hajviyot” D) “Lirika i satira”
19.Muqimiy ijodini jiddiy va samarali o’rganish qachondan boshlandi va bu xayrli ishning boshida kim turgan edi?
A) 1940-yillarda; Oybek B) 1930-yilarda; G’.G’ulom C) 1940-yillarda; H.Olimjon D) 1930-yillarda; H.Olimjon
20. 1938-yilda nashr etilgan Muqimiy she’rlari to’plamining nomi va tuzuvchisi qaysi bandda to’g’ri ko’rsatilgan?
A) “Muqimiy bayozi”; G’.G’ulom B) “Devoni Muqimiy”; H.Olimjon C) “Muqimiy maa hajviyot”; Oybek D) “Lirika i satira”; Oybek
|
| |
Protsessor va kiritish/chiqarish qurilmalarini parallel ravishda ishlashi

|
Protsessor va kiritish/chiqarish qurilmalarini parallel ravishda ishlashi
|
bet | 77/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Kiritish/chiqarish qurilmalari va protsessorni parallel ravishda ishlashi mazkur qurilmaga tegishli kontroller va drayverni o‘zaro harakatda bo‘lish yo‘li bilan tashkil etiladi. Kontroller muntazam ravishda drayverdan qurilmaga chiqariladigan ma’lumotlar, hamda, bu ma’lumotlarga nisbatan qanday amallar bajarilish kerakligini bildiruvchi (masalan, ekranning ma’lum qismiga matn ko‘rinishda ma’lumotni chiqarish yoki diskning aniq sektoriga yozish) boshqaruv ko‘rsatmalarni qabul qiladi. Kontroller boshqaruvi ostida qurilma o‘z amallarini ma’lum bir vaqt davrida mustaqil tarzda, markaziy protsessor va OT tomonidan e’tibor talab qilmagan holda, bajarishi mumkin. Bu vaqt ko‘p omillarga bog‘liq – chiqarilayotgan ma’lumotlarning hajmi, qurilmaning ishlash tezligi va hokazo. Xatto eng oddiy, sodda funksiyalarni bajaradigan kontroller odatda protsessor tomonidan navbatdagi ko‘rsatmani olganidan keyin mazkur funksiyani bajarish uchun bir muncha ko‘p vaqt sarflaydi. Bunday xulosa murakkab kontrollerlarga nisbatan ham o‘rinli, chunki barcha kiritish/chiqarish qurilmaning, hatto eng katta tezlik bilan ishlaydigan, ishlash tezligi odatda protsessorning tezligidan sezilarli darajada past. Demak protsessor tomonidan buyruqlar berilishi o‘rtasidagi davrlarda kontrollerlar o‘z amallarini OT ga bog‘lanmagan holda bajaradi. OT ning kiritish/chiqarish kichik tizimidan “faqat” tegishli kontrollerlardan har bir drayverning unga keluvchi to‘xtatish signallarga javob berishning ma’qul vaqtini ta’minlagan holda, kompyuter tarkibiga kiritilgan barcha kiritish/chiqarish qurilmalarning drayverlarini ishga tushurish va vaqtinchalik to‘xtatish talab etiladi. Bunda protsessorning kiritish/chiqarishni ta’minlashga sarflaydigan vaqti foydalanuvchilar jarayonlari foydasiga minimallashtirilgan bo‘lishi lozim. Mazkur vazifa real vaqtda ishlaydigan tizimlarda jarayonlarni rejalashtirish/dispetcherlashtirishning klassik topshirig‘i deb hisoblanadi va odatda to‘xtatish bo‘yicha ko‘p darajali ustuvorlik sxema asosida hal etiladi. Javob berishning ma’qul darajasini ta’minlash uchun barcha drayverlar (yoki drayverlarning bir qismi) mazkur qurilmaga ruxsat berilgan javob berish vaqti va tegishli drayverni bajarish uchun jarayon sarflaydigan vaqtga ko‘ra bir nechta
ustuvor darajalar bo‘yicha taqsimlanadi. Ustuvorlik sxemasini amalga oshirish uchun, odatda OT ning to‘xtatishlar dispetcheri ishlatiladi.
|
| |
mansub? 
A) tashkilotlar 
B) uy xo’jaliklari 
C) yakka tartibdagi xaridor 
D) uy bekalari 
59

259
B) reklama kilish, rejalashtirish, nazorat kilish.
C) talabni shakllantirish va sotishni rag’batlantirish, taqsimot kanallarini
tanlash .
D) savdo markasini tanlash, diversifikatsion faoliyat
63.
Motivatsiya deganda nimani tushinasiz
A) ehtiyojlarni qondirish bo’yicha qaror qabul qilishda individuumlar harakatini
faollashtirish maqsadida ularning motevlarini kuchaytirish jarayoni.
B) narx hosil bo’lishini boshqarish
C) firma marketing muhitini tahlil qilish
D) regionda marketing muhitini tashkil etish.
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 130

260
D) Tovarni ishlab chiqarish, tovar zaxiralarini o’rganish, «sifat sirtmog’i»
bosqichlarini to’laligini ta’minlash
67.
Ikkilamchi marketing axboroti qanday turlarga bo’linadi?
A) ichki, tashqi
B) tashqi, xalqaro
C) birlamchi, qayta ishlangan
D) ichki, milliy
68.
Marketing tadqiqotlari o’tkazishda axborotlar qanday yordamchi tizimlar
mo’ljallangan strategiya qaysi marketing konsepsiyasiga mos keladi?

mo’ljallangan strategiya qaysi marketing konsepsiyasiga mos keladi? A) tovarni takomillashtirish
B)zamonaviy marketing
C) ishlab chiqarishni takomillashtirish
D) boshqaruvni amalga oshirish
54. Mahsulot qimmatdorligini yaratish zanjirining asoschisi kim? A) Maykl Forter
B) Filip Kotler
C) J.J.Lamben
D) Armstrong
55. Iste’molchi uchun tovar qimmatdorligini aniqlash qanday amalga oshiriladi? A) iste’molchi tomonidan his qilinadigan qimmatdorlik (qiymat) mahsulotning
umumiy qimmatdorligi bilan uning umumiy xarajatlar orasidagi farq sifatida
aniqlanadi.
B) iste’molchilar bilan o’zaro munosabatlarini tuzish va ularni ushlab turishning
ahamiyatining oshib borishi
C) korxona maqsadida bozorning nimaga muhtojligini aniqlash va kerakli
mahsulotlar bilan ta’minlash
D) haridor ehtiyojini va uning muammolarini kondirish
56. Qondirilganlik darajasiga ko’ra ehtiyojlar qanday turlarga bo’linadi? A) qondirilgan, qisman qondirilgan, qondirilmagan
B) birlamchi va ikkilamchi ehtiyojlar
C) shakllanayotgan, nisbiy ehtiyojlar
D) to’la qondirilmagan, shakllanayotgan
57. Ikkilamchi ehtiyojlar tarkibiga qanday ehtiyojlarni kiritish mumkin A) ijtimoiy ehtiyojlar, hurmatga bo’lgan ehtiyojlar, shaxsiy kamol topish
ehtiyojlari
258
B) ijtimoiy ehtiyojlar, hurmatga bo’lgan ehtiyojlar
C) fiziologik ehtiyojlar, hurmatga oid ehtiyojlar, ijti moiy ehtiyojlar
D) shaxsiy muhofazaga oid ehtiyojlari
58. Ishbilarmonlik maqsadida tovar sotib olish xaridorlarning qaysi turiga
Qiymatlar
  
Kirish - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 81/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Qiymatlar
|
Kirish vaqti
|
Maksimum kirish vaqti
|
2.5 minut
|
O‘rtacha kirish vaqti
|
1.25 minut
|
Minimum kirish vaqti
|
3 sekund
|
4.2- jadvaldanko‘rinibturibdiki,
kirishvaqtlariturlichabo‘lishimumkin. Bumagnittasmasiniodatdagiikkilamchixotirauchunyomonroqmuhitgaa ylantiradi, bundantashqarijudayuqoriketma-
ketlikfaolligibo‘lganfayllarbundanmustasno, ya’nidasturdavomida90-
100 foizyozuvlargaketma-
ketkirishtalabqilinadiganfayllarbundanmustasno.
2400 fut (731.5 metr) vatezligisekundiga 200 dyuym (ips)
bo‘lganmagnitlentauchunyozuvlargakirishvaqtlari 4.2-
jadvaldako‘rsatilgan.
qurilmalari
To‘g‘ridan to‘g‘ri kirishni saqlash qurilmalari (DASD) – bu belgilangan joyga to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘qish yoki yozish imkoniyatiga ega qurilmalardir. DASDlarni uch toifaga bo‘lish mumkin: magnit disklar, optik disklar va flesh-xotira. DASDga kirish o‘rtasidagi vaqt farqi magnit lentani ishlatishda unchalik katta bo‘lmasa ham, ma’lum bir yozuvning joylashuvi unga kirish uchun qancha vaqt kerak bo‘lishiga bevosita ta’sir qiladi.
Belgilangan boshli magnit disk odatda magnit plyonka bilan qoplangan, katta CD yoki DVDga o‘xshaydi, odatda formatlanadigan, har ikki tomoni ham konsentrik aylanalardan iborat. Har bir aylana - bu yo‘lak. Ma’lumotlar har bir yo‘lakka uning ustida joylashgan belgilangan o‘qish/yozish boshi orqali ketma-ket yoziladi. Belgilangan boshli disklar 4.7-rasmda ko‘rsatilgan. Shuningdek ular juda tezkor, harakatlanuvchi boshli magnit disklarga qaraganda tezroq hisoblanadi. Harakatlanuvchi boshli magnit disk qurilmasini keyingi bo‘limda ko‘rib chiqamiz. Lekin, uning asosiy kamchiligi - bu harakatlanadigan boshli disklarga nisbatan narxining yuqoriligi va xotira hajmining kichikligi (kamayishi) hisoblanadi (chunki o‘qish/yozish boshlarining kengligini ta’minlash uchun yo‘laklar bir- biridan uzoqroq joylashishi kerak). Ushbu qurilmalar tezlik katta ahamiyatga ega bo‘lgan hollarda, masalan, kosmik parvozda yoki samalyotlarda qo‘llaniladi.
|
| |
Мустаqил ishini bajarish tartibi

|
Мустаqил ishini bajarish tartibi
|
bet | 2/2 | Sana | 06.07.2024 | Hajmi | 192,95 Kb. | | #266754 |
Мустаqил ishini bajarish tartibi.
1– rasmda keltirilgan bipolyar tranzistor asosidagi elektron kalit uzatish xarakteristikasini o‘lchash prinsipial sxemasini elektron stendda (NI Multisim dasturiy muhitida) yig‘ing (1.1-расмда кўрсатилгандек);
1– jadvalda berilgan variant bo‘yicha parametrlarni sozlang;
2– jadval asosida E1=UKIR kuchlanishini berilgan qiymatga mos holda oshirib borib, chiqish kuchlanishi (UCHIQ), baza toki (Ib) va kollektor toki (Ik) qiymatlarini jadvalga yozib oling;
4. Olingan natijalar 2– jadval asosida 𝑈𝑐ℎ𝑖𝑞 = (𝑈𝑘𝑖𝑟); 𝐼𝑘 = (𝐼𝑏);
𝐼𝑏 = (𝑈𝑘𝑖𝑟); 𝐼𝑘 = (𝑈𝑘𝑖𝑟) bog‘liq grafiklarini hosil qiling.
2– jadval.
𝑈𝑘𝑖𝑟,𝑉
|
0
|
0,2
|
0,4
|
0,6
|
0,8
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
𝑈𝑐ℎ𝑖𝑞,𝑉
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
𝐼𝑏, 𝑚𝐴
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
𝐼𝑘, 𝑚𝐴
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
.
Xulosa
(Qisqacha xulosa, xulosani tagidan qo‘llanilgan adabiyotlar ro‘yxati.)
Hammasi bo‘lib kamida 7 10 bet (varaq) varaqni orqa tomoniga yozilmaydi, faqat old (bir) tomoniga yoziladi.
1.
|
Abduraximov Diyorbek
|
2
|
Абдусатторов Акбар
|
3
|
Алиev Dauranbek
|
4
|
Babadjanov Zafa
|
5
|
Beknazarova Salomatxon
|
6
|
Egamberdiyev Asadbek
|
7
|
Elmurodov Sardorbek
|
8
|
Erkaboeva Gulruh
|
9
|
Erkinov Abduazim
|
10
|
Farmonov Abdullojon
|
11
|
G‘aniyev Qahramon
|
12
|
G‘aybullaeva Dilfuza
|
13
|
Gulyamnazarov Sardor
|
14
|
Haqberdiev Sa’dulla
|
15
|
Ismoilov Axliddin
|
16
|
Jahonqulov Xumoyun
|
17
|
Kenjaboev Asilbek
|
18
|
Mallaev Inomjon
|
19
|
Mamaziyaev Abdulaziz
|
20
|
Mardonov Suhrobjon
|
21
|
Matyaqubov Fazliddin
|
22
|
Mirkarimova Diyora
|
23
|
Mo‘ydinov Mansurjon
|
24
|
Muhiddinova Farangiz
|
25
|
Muminov Sharif
|
26
|
Nurmurodov Asadbek
|
27
|
Qarjaubayev Islam
|
28
|
Otaqulov Toxirbek
|
29
|
Qo‘chqorov Rashidbek
|
30
|
Qo‘zibayev Jamshid
|
31
|
QODIROV UMIRBEK
|
32
|
Ravshanov Samandar
|
33
|
Raymqulova Gulzoda
|
34
|
Rozubaev Xushnudbek
|
35
|
Rustamova Samira
|
36
|
Sadullaeva Asalxon
|
37
|
Sadulloev Mirshod
|
38
|
Saitqulov Asilbek
|
39
|
Samadov Ulug‘bek
|
40
|
Shukrilloyev Oybek
|
41
|
Sulaymonov Shoxruxbek
|
42
|
Suyunov Jasurbek
|
43
|
Temirov Erali
|
44
|
Toshpo‘latov Diyorbek
|
45
|
Turg‘unboev Shoyatbek
|
46
|
Turopova Kamola
|
47
|
Tursunmurodov Azizbek
|
48
|
Tursunov Omonillo
|
49
|
Umaraliev Ulug‘bek
|
50
|
Umirqulov Dilshod
|
51
|
Usnatdinov Atabek
|
52
|
Vaxobov Xushnudbek
|
53
|
Xaydaraliev Nurbol
|
54
|
Yo‘ldoshev Shoxjaxon
|
55
|
Yoqubova Anora
|
56
|
Yusupov Orzimurod
|
57
|
|
58
|
|
59
|
|
60
|
|
|
| |
To‘xtalishlar - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 75/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
To‘xtalishlar
Kontroller registri bir yoki bir necha bitlarni o‘z ichiga oladi. Ularni chiqarish operatsiyasi yakunlanganligini tekshirish va aniqlash va yangi ma’lumotlarni qurilmaga kiritish mumkin. Davr protsessorlarda bajariladi va tekshiriluvchi bit so‘rov yoki faol kutish deb ataladigan ma’lumotlarni uzatish yoki qabul qilish qurilmasi tayyorlilik holatida bo‘ladi. Ma’lumotlarni uzatish va qabul qilishga tashqi qurilma tayyorligini kutish sababli bir topshiriqli tizimlarda uncha katta bo‘lmagan ajratilgan kirishga ruhsat berilgan faol kutish ancha vaqtni talab qiladi.
Bitli holatda qo‘shimcha ravishda ko‘plab kontrollerlar yozish va o‘qish uchun registr tayyorligi to‘g‘risida protsessorga xabar berishga yordam beradigan to‘xtalishlardan foydalanadi. Kiritish/chiqarish kontekstida ko‘plab interfeysli qurilmalar ma’lumotlar tayyorligini yoki operatsiyalar yakunlanganligini bildiruvchi chiqarishni generatsiyalaydi, biroq tizimli shina belgilangan liniyasi ishlaydi. To‘xtalishni chaqirish operatsiyasi yakunlanishi natijasida protsessor to‘xtatiladi va to‘xtalishlarni qayta ishlash protsedurasi ishga tushadi. To‘xtalishlarni qayta ishlash protsedurasi kiritish/chiqarish yakunlanganligi to‘g‘risida operatsion tizimga axborot beradi. Shundan so‘ng operatsion tizim bitlar holatini tekshirishi va takroran uzatishda yoki ma’lumotni olingandagi xatoliklarni yo‘q qilishi mumkin.
Kontrollerga kiradigan to‘xtalishlar soni chegaralangan. Masalan, Pentium shaxsiy kompyuterlarida kiritish/chiqarish qurilmasiga faqat 15 ta to‘xtalishni kiritishga ruhsat berilgan. Kompyuter ona platasiga o‘rnatilgan ayrim kontrollerlar eskirgan. Kontroller to‘xtalish signallariga muvofiq o‘rnatilgan birlashtiruvchi platalari qismlariga qo‘yiladi va ba’zida qurilma yozuvchi yoki qabul qilgich vosita orqali yoqiladi. Agar foydalanuvchi yangi kartani o‘rnatsa, u mavjud qurilmalar bilan muammo chiqarmasligi uchun to‘xtalishni o‘rnatishni foydalanuvchining o‘zi amalga oshirishi kerak bo‘ladi. Ko‘plab foydalanuvchilar buni noto‘g‘ri bajaradilar, tizimni
yuklash bosqichida to‘xtalish liniyasini qurilmaga mustaqil sozlovchi BIOS tufayli, avtomatik sozlash mexanizmi (Plug and Play) paydo bo‘ldi.
|
| |
-jadval 
«Tovar-bozor» matritsasi

163
Tovar innovatsiyasi jarayoni yangi tovar haqida g‘oyani qidirish bilan
boshlanadi. Yangi tovar g‘oyani qidirishni asosi bo‘lib tovar haqidagi ichki va tashqi
g‘oyalar manbai hisoblanadi.
Tashqi tovar haqidagi g‘oyalar manbaiga: savdo korxonalari, xaridor va
iste’molchilar, raqobatchilar, yarmarka va ko‘rgazmalar, tadqiqot institutlari,
ta’minotchilar, vazirliklar va boshqa davlat institutlari kiradi.
Tovar haqidagi ichki g‘oyalar manbaiga: marketing tadqiqotlari bo‘limi, ishlab
chiqarish bo‘limi, marketing bo‘limini barcha qismlari, xalqaro iktisoiy hamkorlik
bo‘limi, tovarni tayyorlash bo‘limi kiradi.
Tovar innovatsiyasi jarayoni bosqichlari o‘z mazmuniga ko‘ra yangi tovarni
rejalashtirish jarayonini ifodalaydi.
Yangi tovarni rejalashtirishning vazifasi muqobil variantlarni qidirish va ishlab
chiqishdan iboratdir.
Yangi tovarni rejalashtirish uchun turli uslublar qo‘llaniladi. YAngi tovar haqida
g‘oyani baholashda bozorni tadqiq qilish va ijodiy uslublardan foydalaniladi.
Iqtisodiy tahlil bosqichida foydani solishtirish, zararsizlikni baholash uslubi,
xavf-xatar tahlili uslublaridan foydalaniladi.
Tovarni ishlab chiqish bosqichlarida tovar ishlab chiqish uslublari, tovar
markasini ishlab chiqish texnikasi uslublari, xarajatlarni hisoblash uslublari
ishlatiladi.
Yangi tovar ishlab chiqish

161
Tovarni modifikatsiyalashda tovar sifatini oshirish, tovar xossasini yaxshilash,
tovarni bezash va tashqi dizaynini yaxshilash ko‘zda tutiladi.
Marketing-miksni modifikatsiyalashda esa marketing elementlaridan to‘liq
ishlatishni nazorat qilish optimal maqsadda marketing elementlarini shakllantirish va
qo‘llash ko‘zlanadi.
Maqsadli bozorni o‘zlashtirish yo‘llarini qidirishda muqobil strategiyalarni
aniqlash uchun I.Ansoff tomonidan 1966 yilda taklif etilgan «tovar-bozor» matritsasi
ishlatiladi.
Qo`shimcha qism - O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim...

|
O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim jarayonini mavzuviy rejalashtirish (tayyorlov guruhi) Toshkent 2018 yil
|
bet | 138/182 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #138245 |
Bog'liq Tayyorlov guruhi tematika lotinchaQo`shimcha qism: tayyor ilon guruhini bezatadi.
E`tiborga molik jihati:
Dizaynga ijodiy yondoshish
Biror vazifani bajarayotganda do`stingizga yordam berish.
Til va nutq markazi
«Qaranglar» , deydi Antonyms
Maqsad: z1tanlaml1 kelimeri bilish va tushunish uchun to`g`ri, uning so`zlari, qarama tanlab olur va bir majoziy nutq ularni foydalanadi.
Jihoz va materiallar: fotosuratlar bilan katoliklar va so`zlar bilan kartalar, topshiriq bilan qog`oz
Faoliyatni olib borilishi:
Bolada tavsiya etilgan kartalarni tekshiradi va ularga so`zlarni tanlaydi.
So`zlarning teskari ma`nosiga ko`ra, juftlar hosil qiling.
Qo`shimcha qism: varaqdagi topshiriqni bajarish.
E`tiborga molik jihati: rasm va so`zni to`g`ri bog`lash qobiliyati; korrelyasiya qilish va antonimlarni tanlash.
San`at markazi.
«Do`stlar» . Dastur.
Maqsad: akordion yoki tengdoshlari bilan ishlashga qodir yarmida to`rt marta, kabi buklangan qog`oz kesib tarkibini tashkil qilish uchun qanday bilish.
Jihoz va materiallar: ma`lumotlar, rangli qalam, mayoqlar, chizish chiziqlar va rangli qog`oz, qaychi, elim, salfetkalar, qalam to`rtburchaklar grafik elementlar ariza to`ldiradi uchun sxemalarini ishlaydi.
Faoliyatni olib borilishi:
Devrenni o`rganish.
Kesish va yopishtirish
Grafik elementlar bo`yicha ilovani to`ldirish.
Qo`shimcha qism: narsalar uchun shaxsiy shkaflar bilan ishingizni bezash.
E`tiborga molik jihati:
Odamlar qo`llarini ushlab olish uchun odam qo`llarini chizishga olib borishda.
Qo`llaringizni qo`llaringizni kesishga urinmang.
Xavfsizlik.
San`at markazi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim jarayonini mavzuviy rejalashtirish (tayyorlov guruhi) Toshkent 2018 yil
|
yordamida yig’iladi va taxlil qilinadi?

261
A) Marketing axboroti, statistik bank, modellar banki, marketing axborotini
baholash
B) Operativ taxlil, bilvosita taxlil, bevosita taxlil
C) Tashkil etish, tadbiq etish, motivatsiya, diversifikatsiya.
D) Boshqarish, rejalashtirish, sigmentatsiya, pozitsiyalashtirish.
73.
Marketing axborot tizimi qanday turlarga bo’linadi?
A) ichki hisobot berish tizimi, tashqi joriy marketing axborotini
to’plash tizimi , marketing tadqiqotlari tizimi, marketing axborotlarini tahlil
qilish tizimi .
B) tashqi hisobot tizimi, ichki joriy axborotlar.
C) rejalashtirish, tahlil qilish, boshqarish.
D) tashkil etish, tadbiq etish.
Qurilma va ma’lumotlarni ajratish

|
Qurilma va ma’lumotlarni ajratish
|
bet | 79/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Qurilma va ma’lumotlarni ajratish
Kiritish/chiqarish qurilmalari jarayonlarga ham yakka (monopol), ham ajratilgan tarzda foydalanish uchun berilishi mumkin. Bunda OT jarayonlarni hisoblash tizimining boshqa resurslardan foydalanish usullaridan kontrollerlarga ham foydalanishni ta’minlashi kerak, ya’ni jarayon bajariluvchi nomidan foydalanuvchi yoki foydalanuvchilar guruhining qurilma ustidan u yoki bu amalni bajarishga huquqlarini tekshirish. OT faqat ma’lum qurilmadan foydalanish emas, balki bu qurilma saqlaydigan ma’lumotlarning ayrim qismlaridan foydalanish ustidan nazorat qilishi mumkin. Diskli fayllar va kataloglardan foydalanishni nazorat qilish muhim bo‘lgan qurilmaning yaqqol misolidir. Ohirgi vaqtlarda qurilmadan umumiy holda birgalikda foydalanish rejimi topshirig‘i zaruriy shart bo‘lib qolgan. Bitta qurilma vaqtning turli davrlarida ham ajratilgan, ham yakka rejimlarda ishlashi mumkin. Shunga qaramasdan faqat bitta rejimda ishlash xos bo‘lgan qurilmalar mavjud, masalan ketma-ket portlar va alifbo-raqamli terminallar ko‘pincha yakka rejimda foydalaniladi, disklar esa – birgalikda foydalanish rejimida. Birgalikda foydalanilgan hollarda, umumiy unumdorlikni oshirish maqsadida OT turli jarayonlar uchun kiritish/chiqarish amallar ketma-ketligini optimallashtirishi kerak. Masalan, bir nechta jarayonlarni disk bilan ma’lumotlar almashinuvida amallar ketma-ketligi shunday tartibga solish mumkinki, bunda kallaklarni unumsiz xarakatlanish vaqt sarfi
sezilarli kamayadi (bunda ayrim jarayonlar uchun kiritish/chiqarish amallari ma’lum darajada sekinlashishi mumkin). Qurilmaning jarayonlar o‘rtasida taqsimlanishida jarayonlar ma’lumotlarini bo‘lish zarurati paydo bo‘lishi mumkin. Odatda bunday ehtiyoj ketma-ketligi qurilmalardan birgalikda foydalanish paytida vujudga keladi, chunki bunday qurilmalar to‘g‘ridan-to‘g‘ri foydalaniladigan qurilmalardan farqli ravishda manzillanmaydi. Bunday qurilmaning yaqqol vakili – bu printer. Bunday qurilmalar uchun chiqarish ketma-ketligi topshirig‘i tashkil etiladi, bunda har bir vazifa ma’lumotlarning bo‘lib bo‘lmaydigan bir qismi, masalan, chop etishga mo‘ljallangan hujjat, shaklida bo‘ladi. Vazifalar ketma-ketligini saqlash uchun spul-fayl ishlatiladi, u printer va operativ xotiraning tezliklarini muvofiqlashtiradi, hamda, ma’lumotlarni mantiqiy qismlarga bo‘linishini tashkil etishga imkon beradi. Ma’lumotlarni spul-fayldagi o‘zining qismlariga joylashtirib, jarayonlar ularni printerga bir vaqtda chiqarishi mumkin.
|
| |
Dvigatellarni ta’mirlashdan keyin sinash jarayonlarini

169
16.2-rasm Asinxron-ventilli kaskadli avtomatik sinash stendining
printsipial-elektr sxemasi.
Sinash rejimlarini avtomatik boshqarish uchun
stend quyidagi nazorat-
o‘lchov asboblari bilan ta’minlangan: aylanish momenti datchigi (2), haroratni
o‘zgarish
tezligi datchigi, moy harorati datchigi (4), aylanish chastotasi datchigi-
taxometr (14, kuchaytirgich-o‘zgartirgichlar (5, 6, 8, 11), taqqoslash organlari (10,
7), sinash programmasi: - zadatchigi (9), aylanish momenti (13),
ventillar
gruppasini (19, 20, 21) faza-impulsli boshqarish bloki va tok invertori (TI). Tok
invertori transformatori uch fazali ikkilamchi cho‘lg‘amdan (15) va sektsiyali
birlamchi uch fazali cho‘lg‘amlardan (16, 17, 18) tashkil topgan bo‘ladi.
Yuklarni ko‘tarish va tushirish uskunalarini avtomatlashtirish

171
16.3-rasm. Yuklarni ko‘tarish, tushirish va harakatlanish uskunasining
funktsional (a) va printsipial-elektr (б,) sxemalari.
17-BOB. PAXTAGA DASTLABKI ISНLOV BЕRISH
JARAYОNLARINI AVTOMATLASНTIRISН
17.1. Umumiy tushunchalar
Respublikamizni o‘z Mustaqilligiga
erishishi tufayli, bebaho hisoblanuvchi
paxta xomashyosini qayta ishlash va yakuniy mahsulot olishga imkoniyat yaratildi.
Paxtani qayta ishlashdan olinadigan asosiy mahsulot-paxta tolasi va
chiqindilar to‘qimachilik, kimyo, yog‘-moy, oziq-ovqat
va boshqa korxonalar
uchun asosiy xomashyo xisoblanadi. Ulardan ip, gazlama, sun’iy shoyi, parashyut
gazlamasi,yog‘, shampun, sovun, qog‘oz, karton, alif, lak, qora moy va boshqa
mahsulotlar ishlab chiqariladi.
Bir tonna paxta xomashyosi qayta ishlanganda o‘rtacha 340-350 kg tola,
550-600 kg chigit, 50-60
kg momiq, 8-10 kg ulyuk ishlab chiqiladi. Bir tonna
chigitdan esa 160- 170kg yog‘, 400 kg kunjara, 50-60 kg momiq, 60 kg o‘simlik
oqsili, 300 kg sheluxa (po‘choq) mahsulotlari olinadi .
Respublikamiz dexqonlari tomonidan yiliga o‘rtacha 3.5 mln tonnaga yaqin
paxta xomashyosi yetishtirilmokda va undan olinadigan
ikkilamchi mahsulotlar
(paxta tolasi, chigiti,momiq va boshqalar) sifat darajasi qancha yuqori bo‘lsa soha
va mamlakatimiz iqtisodiyoti yuksalishiga shuncha ko‘p hissa qo‘shadi.
Paxtani qayta ishlash korxonalarida paxta xomashyosini tayyor mahsulotga
aylantirish murakkab texnologik jarayonlardan iborat bo‘lib, unda fan va texnika
yutuqlari va ilg‘or texnologiyalar, jumladan avtomatika tadbiq kilinmog‘i kerak.
-rasm. Narx belgilash usullari

177
qo‘llaydigan ishlab chiqaruvchilar oldindan sarf etilgan kapital uchun muayyan
qaytim foiz olishga intiladilar. Bu usul o‘rtacha solishtirma xarajatlarni hisoblashga
asoslanadi.
Narxni chegaraviy xarajatlar bo‘yicha belgilash usulini qo‘llash bilan firma
mahsulotning qo‘shimcha hajmi birligini bu mahsulotni ishlab chiqarishning alohida
qiymatiga sotadi, bu holda xarajatlarning faqat bir qismi koplanadi, foyda amalga
oshmaydi. Narx belgilashning bu strategiyasi agar firma ishni to‘xtatish xavfi ostida
qolgan va foydalanadigan ishchi kuchini saqlab qolishni hohlagan sharoitlarda naf
keltirishi mumkin.
Savdoda do‘konlarga xaridorlarning kelishini ko‘paytirish uchun sotuvchilar
ayrim tovarlarni to‘liq xarajatlaridan pastroq baholab, «jalb etuvchi» narxlar
yaratadilar. Xaridorlar ko‘payadi, ular arzon narxdagi tovarlar bilan birga bunga
qo‘shimcha ravishda narxi me’yorda bo‘lgan tovarlarni ham xarid qiladilar.
Pnevmotransport uskunalarini avtomatlashtirish

172
so‘rish tizimida ventilyator trubadan havoni so‘radi va paxta havo bilan birga truba
ichida harakatlanadi. Havo haydash tizimida esa
ventilyator havoni trubaga
haydaydi va havo uzatilayotgan chigitli paxtani yoki chigitni uzi bilan olib ketadi.
Pnevmotransport uskunasi ini normal ish rajimlarini saqlash uchun
separatorga uzatilayotgan paxta miqdorini bir tekisda ushlab turishi kerak. Paxtani
separatorga uzatishning ikki xil usullari avjud:
1.
Ventilyatorning aylanish tezligini aniqlash;
2.
Separatorgacha va separatordan so‘ng bosimning o‘zgarishini
bir xil
qiymatda ushlab turish.
Ikkinchi tizimda avtomatik rostlash tizimi quyidagi ish rejimiga ega: normal
holatda «havo-paxta» aralashmasi kontsentratsiyasi belgilangan qiymatga ega
bo‘lsa, bu holda separatorgacha va undan keyin ham bosim o‘zgarishlarini
belgilangan nominal qiymati o‘zgarmaydi. Qopqoq bir vaqtda o‘zining
boshlang‘ich holatida qoladi. «Havo-paxta» aralashmasining
kontsentratsiyasi
o‘zgarsa magistral trubadagi bosimning qiymati o‘zgaradi va natijada bosimlar
ayirmasi ham o‘zgaradi. Bunda datchik (difmanometr bosim datchigining sxemasi
17.1-rasmda ko‘rsatigan) bosimlar ayirmasini aniqlaydi.
17.1-rasm. Difmanometr bosim datchigining sxemasi.
Datchikdan olingan signal uni kuchaytirib
beruvchi kuchaytirgichga
uzatiladi. Kuchaytirilgan signal doimiy tok dvigatelini harakatga keltirib,
drossel
173
qopqog‘ini boshqaradi. Dvigatel qopqog‘ bilan uzatish soniga ega bo‘lgan reduktor
bilan ulangan bo‘ladi. Natijada ventilyator uzatayotgan havo miqdori o‘zgaradi va
paxtani tiqilib qolish holatini oldi olinadi. Qopqog‘ni holati o‘zgarishini
belgilangan bosim uning normal qiymatiga yetguncha davom etadi.
Tashqi pnevmotransport uskunasini avtomatlashtirish tizimi ikki xil lokal
tizimlari ko‘rinishida bo‘ladi:
1.
Pnevmotransport kirishiga o‘rnatiladigan aerodinamik rejim rostlagichi
tizimi (RAP);
2.
Separatorni tiqilib qolishini oldini oladigan qurilma tizimi (RZS).
Pnevmotransport kirishiga o‘rnatiladigan aerodinamik rejim rostlagichi
tizimida (RAP) avtomatik boshqarish va rostlash
tizimlarini yaratishda, avvalo
jarayonni texnologik rejimlari hisobga olinadi. Keyin
esa qurilmalar tanlash va
uning ishlashi nazorat qilinadi.
Paxtani uzatish rostlagichini boshqarish postining funktsional sxemasi 17.2-
rasmda keltirilgan. Ushbu sxemaning ishlash printsipi quyidagicha: Kuch shitdan
(1) 220 V kuchlanish ta’minot blokiga (3) uzatiladi. Bunda 15 V va 9 V li
o‘zgarmas
stabillashgan kuchlanish, difmanometrni (2) ta’minlash uchun 12 V li
o‘zgaruvchan kuchlanish hamda oraliq relelari va signal lampalarini ta’minlash
uchun esa 24 V li o‘zgaruvchan kuchlanish hosil qilinadi. O‘zgaruvchan tokning
chiqish signali difmanometrdan (2) chiqish blokiga (6) uzatiladi va bu yerda signal
kuchaytiriladi va o‘zgarmas tokka o‘zgartiriladi
hamda tayanch kuchlanish
rostlagichni ishlash kuchaytirishi bilan solishtiriladi. Blokning chiqishidagi signal
boshqarish paneliga uzatiladi va bu signal lampalarini
kommutatsiyalash uchun,
ijrochi mexanizmi sxemasi uchun va bunttaxlagichni boshqarish sxemalari uchun
qo‘llaniladi.
printsipial sxemasi - Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisн

|
Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisнBog'liq dFc2KPzKYjzkRMlWLetGCmIRU16kCVMILzbtEBsAprintsipial sxemasi:
1-soat mexanizmi, 2-shesternya, 3- progrmmalashtirilgan baraban,
4-harakatlanish vinti, 5-vtulka.
15.4. Tovuq axlatini tozalash jarayonlarini avtomatlashtirish
Tovuqxonalarda axlatni tozalash uchun MPS-1M tipidagi skrebkali
mexanizmlar axlatni tozalash va uni transport vositasiga yuklash vazifalarini
bajaruvchi TSN-3,0B tipidagi transporterlari bilan birgalikda qo‘llanilib
kelinmoqda. Bu qurilmaning bir o‘tishdagi unumdorligi 400 kg ni, TSN-3,0B
transporterniki esa soatiga 3 tonnani tashkil etib, harakatlanish tezligi 0,17 m/s.
Tovuqxonada axlat tozalash qurilmasining umumiy ko‘rinishi 15.5-rasmda,
texnologik va printsipial-elektr boshkarish sxemalari 15.6-rasmda keltirilgan.
Printsipial-elektr boshkarish sxemasida (15.6-rasm, b) axlat tozalashni
boshqarish uchun avtomatik rejimda 2RVM tipidagi kunlik programmalashtirilgan
relelar va qo‘l rejimida esa SB1...SB3 knopkalari qo‘llaniladi. Skrebkalarning
maqsadli harakati SQ1 va SQ2 o‘chirgichlari yordamida amalga oshiriladi.
164
15.5-rasm. Tovuq axlatini tozalash qurilmasining umumiy ko‘rinishi
15.6-rasm. Tovuqxonada axlat tozalash qurilmasining texnologik (a) va
printsipial-elektr (b) boshkarish sxemalari.
15.5. Tuxum yig‘ish jarayonlarini avtomatlashtirish
Tovuqxonada
tuxum
yig‘ishning
texnologik
liniyasi
turli
xil
mexanizmlardan tashkil topgan bo‘ladi. Ko‘p yarusli liniyalarda markazlashgan
tuxum yig‘ish jarayonida elevatorlar qo‘llanilib kelinmoqda (15.7-rasm).
|
| |
-rasm. «Universal-55» tipidagi inkubatorda havo harorati va namligini

15.2-rasm. «Universal-55» tipidagi inkubatorda havo harorati va namligini avtomatik rostlashning printsipial-elektr sxemasi.
162
15.3-rasm. Jo‘jalarni elektrobruder mahalliy qizdirish qurilmasinining umumiy ko‘rinishi (a) va printsipial-elektr sxemasi (b): 1-bloklar tizimi; 2-muvozanat yuki; 3-harorat rostlagichi; 4-elektr qizdirgich; 5-yoritish uskunasi; 6-zond. 15.3. Tovuqxonada yoritish tizimlarini avtomatlashtirish Tovuqxonada
yoritish
tizimini
boshqarish
uchun
maxsus
programmalashtirilgan avtomatik qurilmalar qo‘llanilmoqda.
15.4-rasmda
“UPUS-1”
tipidagi
yoritishni
boshqarish
uchun
programmalashtirilgan avtomatik qurilmaning printsipial sxemasi keltirilgan. Bu
qurilmaning maqsadi yilning 52 haftasi bo‘yicha avtomatik ravishda yorug‘lik
rejimini boshqarib boradi.
“UPUS-1” qurilmasi soat mexanizmidan (1), harakatlanish vintli (4)
progrmmalashtirilgan barabandan (3) va vtulkadan (5) tashkil topgan. Shesternya
(2) orqali soat mexanizmi progrmmalashtirilgan barabanni sutkasiga bir aylanish
chastotasida aylantiradi va shu vaqtda harakatlanish vinti yordamida kontaktli
rolikni sutkasiga 0,75 mm ga surib boradi.
Barabanni
tok
o‘tkazish sirtiga yoritishni programmalashtirilgan
boshqarishning qog‘ozli diagrammasi yelimlanadi. Kontakli rolik baraban
bo‘yicha harakatlanib qog‘ozli nakleykaga tushadi, natijada tok zanjiri uziladi va
163
ma’lum vaqtdan keyin (15 s) RC zanjiri yordamida KV1 kuchlanish relesini
zanjirdan uzadi va natijada yoritishni boshqarish o‘chiriladi (KM).
15.4-rasm. Tovuqxonada UPUS-1 tipidagi yoritish tizimini boshqarishning
Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisн - bet 87

|
Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisнBog'liq dFc2KPzKYjzkRMlWLetGCmIRU16kCVMILzbtEBsA
15.2. Inkubator qurilmalarida mikroklimatni avtomatlashtirish
“Universal-55” tipidagi inkubatorida harorat va namlikni avtomatik
rostlashning printsipial-elektr sxemasi 15.2-rasmda ko‘rsatilgan. Qurilma
avtomatik va qo‘l rejimida ishlaydi. Avtomatik rejimda inkubator kamerasidagi
haroratni pasayishi bilan AL termorostlagichi (RTI-3) VS tiristorini ochishga
signalni uzatadi. Bunda nominal kuchlanishning yarmiga teng bo‘lgan teskari
ketma-ketlikdagi elektr kuchlanishi EK1 va EK2 qizdirish elementlariga keladi.
Haroratni yanada kamayishi bilan esa AL termorostlagichi KM2 magnitli ishga
tushirgichni g‘altagiga kuchlanish beradi va o‘zining kontaktlari bilan tiristorni
shuntlaydi hamda qizdirish elementlarini to‘la kuchlanish bilan ta’minlaydi.
Haroratning ko‘tarilishi bilan esa shkafda avvalo KM2 magnitli ishga tushirgichi
o‘chiriladi va keyin esa VS tiristorini yopish uchun signal uzatiladi. Agar harorat
38,3 S dan oshib ketsa, u holda SK1 harorat relesining kontaktlari qo‘shilib KV1
relesini ishga tushiradi va KV2 oraliq relesini o‘chiradi. KV2 rele kontaktlari AL
harorat rostlagichini o‘chiradi va YA1 sovitish solenoidini, yorug‘lik va tovushli
avariya signalizatsiyasini hamda HL1 mahalliy yoritishni qo‘shadi.
Kameradagi namlikni kamayishi natijasida (3 foizga) A2 namlik rostlagichi
YA2 solenoidni qo‘shadi va M2 mexanik suv purkagichni ishga tushiradi. Bunda
160
HL5 signal lampasi yonadi. HL4 yorug‘lik signalizatsiyasi “Qizdirish”, HL3 –
“Harorat me’yorida” va HL2 – “Sovitish” belgilarini ko‘rsatadi.
Jo‘jalarni mahalliy qizdirish jarayonini avtomatlashtirish
. Jo‘jalarni
mahalliy qizdirish uchun “BP-1A” tipidagi elektr bruderlari qo‘llanilib kelinmoqda
(15.3, a-rasm). Bruder tagidagi harorat rejimi “RTB-1” tipidagi kontaktsiz harorat
rostlagichlari yordamida elektr qizdirish elementlarini qo‘shish va o‘chirish orqali
rostlanadi. 15.3, b-rasmda elektr bruderning printsipial-elektr sxemasi ko‘rsatilgan.
Bunda elektr bruder tagidagi harorat rejimini avtomatik rostlash tizimi har birining
quvvati 250 kVt bo‘lgan YeK1...YeK4 qizdirish elementlarini, SK harorat
rostlagichini va HL signal lampasini ishga tushiradi.
SK harorat rostlagichi qizdirish elementlariga kuchlanish berish orqali
boshqarish yo‘li bilan elektr bruder tagidagi haroratni oldindan qo‘l orqali
belgilangan rejim asosida 20...34 S oralig‘ida avtomatik ravishda saqlab turadi.
|
| |
- rasm. AVM rusumli vitamin unlarini tayyorlaydigan agregatida

|
- rasm. AVM rusumli vitamin unlarini tayyorlaydigan agregatidaBog'liq dFc2KPzKYjzkRMlWLetGCmIRU16kCVMILzbtEBsA14.1 - rasm. AVM rusumli vitamin unlarini tayyorlaydigan agregatida
yoqilg‘i haroratini avtomatik boshqarishning texnologik (a) va elektr-
printsipial (b) sxemalari:
A -pereklyuchatel, K -kontaktli termodatchik tugmachasi, KM-elektromagnitli
puskatelni boshqarish va kontakti, VK-harorat datchigi kontakti, KV1 va KV2-
kuchlanish releleari, УA-elektromagnit.
14.3.
Chorva xayvonlarini ovqatlantirish jarayonlarini avtomatlashtirish
Chorva hayvonlarini ovqatlantirishning texnologik asoslari: yem sifati, yem
miqdori, hayvonlarni yoshi, ularni ochiq va yopiq joyda saqlanishi kabilar.
155
Chorva hayvonlarini ovqatlantirishning texnologik liniyasi 14.1 va 14.2-
rasmlarda keltirilgan.
14.1-rasm. Chorva hayvonlarini ovqatlantirishning texnologik liniyasini
strukturaviy sxemasi:
1,2-em tarqatish transporterlari, 3-taqsimlash transporteri, 4-dozator-yig‘ish, 5-
yuklash transporteri.
14.2-rasm. Chorva hayvonlarini ovqatlantirish texnologiyasi.
TVK-80B rusumli yem tarqatich liniyasi KTU-10 statsionar yem tarqatgich
agregati bilan birgalikda ishlatilganda uni avtomatik rejimda ishlatish mumkin
bo‘ladi.
TVK-80B rusumli yem tarqatish liniyasini avtomatik boshqarishning elektr-
printsipial sxemasi 14.3-rasmda keltirilgan.
5
4
3
1
1-қатор
2
2-қатор
156
14.3-rasm. TVK-80B rusumli yem tarqatish liniyasini avtomatik
boshqarishning elektr-printsipial sxemasi.
|
| |