- rasm. Davriy ishlaydigan rektifikatsion qurilma sxemasi

|
- rasm. Davriy ishlaydigan rektifikatsion qurilma sxemasi
|
bet | 6/18 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #146051 |
Bog'liq REKTIFIKATSIYALASH KALONNASI TIZIMIDA BUG\'LATGICH APARATI HISOBI12.1- rasm. Davriy ishlaydigan rektifikatsion qurilma sxemasi
1-haydash kubi; 2-rektifikatsion kolonna; 3-deflegmator; 4-ajratgich; 5-sovitkich; 6,7-yig‘gichlar.
Kolonnaning yuqorigi qismidan bug‘lar deflegmatorga о‘tadi va u yerda tо‘la yoki qisman kondensatsiyaga uchraydi. Bug‘lar tо‘la kondensatsiyalanganda hosil bо‘lgan suyuqlik ajratgich yordamida ikki qism (distillyat va flegma)ga ajraladi. Oxirgi mahsulot (distillyat) sovitgichda sovitilgandan sо‘ng, yig‘ish idishiga yuboriladi. Kubda qolgan qoldiq suyuqlik kerakli tarkibiga erishgandagina jarayon tо‘xtatiladi, qoldiq tushiriladi va sikl qaytadan boshlanadi. Qoldiqni tegishli tarkibga ega bо‘lishini uning qaynash haroratiga qarab aniqlanadi(12.1-rasm).
Uzluksiz ishlaydigan rektifikatsion qurilmalar. Bunday qurilmalar sanoatda keng ishlatiladi. Uzluksiz ishlaydigan rektifikatsion qurilmaning prinsipial sxemasi 12.2 – rasmda kо‘rsatilgan Qurilmaning asosiy apparati rektifikatsion kolonnadir. Kolonna silindrsimon shaklda bо‘lib, uning ichiga tarelkalar yoki nasadkalar joylashtirilgan bо‘ladi.
6.2- rasm. Uzluksiz ishlaydigan rektifikatsion qurilma sxemasi
1 -isitgich; 2-rektifikatsion kolonna; 3-deflegmator; 4-ajratgich; 5-sovitgich; 6-distillyat yig‘gich; 7-qaynatgich; 8-qoldiq mahsulotni yig‘gich.
Rektifikatsion kolonnalarda rektifikatsiya jarayoni bug‘ va suyuq fazaning kо‘p marta о‘zaro kontakti ta’sirida amalga oshadi. Shu maqsadda kolonna maxsus kontakt qurilmalari- tarelkalar bilan ta’minlangan bо‘ladi. Tarelkalar kolonna ichida gorizontal holatda о‘rnatiladi.
Dastlabki aralashma isitgichda qaynash haroratigacha isitiladi, sо‘ngra kolonnaning ta’minlovchi tarelkasiga yuboriladi.
Ta’minlovchi tarelka qurilmani ikki qismga (yuqorigi va pastki kolonnaga) bо‘ladi. Yuqorigi kolonnada bug‘ning tarkibi yengil uchuvchan komponent bilan boyib boradi, natijada tarkibi toza yengil uchuvchan komponentga yaqin bо‘lgan bug‘lar deflegmatorga beriladi. Pastki kolonnadagi suyuqlik tarkibidan maksimal miqdorda yengil uchuvchan komponentni ajratib olish kerak, bunda qaynatgichga kirayotgan suyuqlikning tarkibi asosan toza holdagi qiyin uchuvchan komponentga yaqin bо‘lishi kerak.
Shunday qilib, kolonnaning yuqorigi qismi bug‘ tarkibini oshiruvchi qism yoki yuqorigi kolonna deb ataladi. Kolonnaning pastki qismi esa suyuqlikdan yengil uchuvchan komponentni maksimal daraja ajratuvchi qism yoki pastki kolonna deb ataladi.
Kolonnaning pastidan yuqoriga qarab bug‘lar harakat qiladi, bu bug‘lar kolonnaning pastki qismiga qaynatgich (issiqlik almashinish qurilmai) orqali о‘tadi. Qaynatgich odatda kolonnaning tashqarisida yoki uning pastki qismida joylashgan bо‘ladi. Bu issiqlik almashinish qurilmasi bug‘-ning yuqoriga yо‘nalgan oqimini hosil qiladi. Kolonnaning yuqorisidan pastga qarab suyuqlik harakat qiladi. Bug‘lar deflegmatorda kondensatsiyaga uchraydi. Deflegmator sovuq suv bilan sovitiladi. Hosil bо‘lgan suyuqlik ajratgichda ikki qismga ajraladi. Birinchi qism flegma kolonnaning yuqori tarelkasiga beriladi. Shunday qilib, kolonnada suyuq fazaning pastga yо‘nalgan oqimi yuzaga keladi. Ikkinchi qism – distillyat sovitilgandan sо‘ng yig‘gichga yuboriladi.
Deflegmatorda bug‘lar tо‘la yoki qisman kondensatsiyaga uchraydi. Birinchi holda kondensat ikkiga bо‘linadi. Birinchi – qism flegma qurilmaga qaytariladi, ikkinchi qism esa distillyat (rektifikat) yoki yuqori mahsulot sovitgichda sovitilgandan sо‘ng, yig‘ish idishiga yuboriladi. Ikkinchi holda esa deflegma-torda kondensatsiyaga uchramagan bug‘lar sovitgichda kondensatsiya-lanadi va sovitiladi: bu holda ushbu issiqlik almashinish qurilmasi distillyat uchun kondensator – sovitgich vazifasini bajaradi.
Kolonnaning pastki qismidan chiqayotgan qoldiq ham ikki qismga bо‘linadi. Birinchi qism qaynatgichga yuboriladi, ikkinchi qism (pastki mahsulot) esa sovitgichda sovitilgandan sо‘ng yig‘ish idishiga tushadi.
Rektifikatsion qurilmalar odatda nazorat-о‘lchash va boshqaruvchi asboblar bilan jihozlangan bо‘ladi. Bu asboblar yordamida qurilmaning ishini avtomatik ravishda boshqarish va jarayonni optimal rejimlarda olib borish imkoni tug‘iladi.
Rektifikatsion kolonna korpusida xom-ashyo, flegma va bug‘ni kiritish, tayyor mahsulotlar, qoldiqni chiqarish, bosim, harorat va sathni о‘lchash asboblarini о‘rnatish uchun shtuserlar о‘rnatilgan bо‘ladi.
Tarelkali kontakt qurilmalarini kо‘p belgilariga kо‘ra sinflarga ajratish mumkin. Masalan: suyuqlikni bir tarelkadan keyingi tarelkaga uzatish usuliga kо‘ra ular suyuqlik quyilish moslamali va quyilish moslamasi bо‘lmagan turlarga bо‘linadi.
Quyilish moslamali tarelkalar maxsus kanallarga ega bо‘lib, suyuqlik shu kanallar orqali yuqori tarelkadan pastki tarelkaga quyiladi. Bu kanallar orqali bug‘ faza yuqoriga о‘tolmaydi. Quyilish moslamasi bо‘lmagan tarelkalarda suyuqlik va bug‘ faza yuqori tarelkadan keyingi tarelkaga ulardagi teshiklar orqali о‘tadi.
Gaz va suyuq fazaning о‘zaro kontaktlashuv usuliga kо‘ra tarelkalar barbotajli va oqimli turlarga bо‘linadi. Barbotajli tarelkalarda suyuqlik yaxlit, gaz esa dispers faza, oqimli tarelkalarda aksincha, gaz faza yaxlit, suyuqlik dispers holatda bо‘ladi.
12.3-rasmda suyuq va gaz ( bug‘) fazalari о‘rtasida intensiv rejimlarni ta’minlab beruvchi tarelkalarning ayrim turlari kо‘rsatilgan. Ikkita zonali kontaktga ega bо‘lgan tarelkada (6.3-rasm, a) bug‘ suyuqlik plyonkasi tarelkadan quyilayotgan joyda qо‘shimcha kontaktga uchraydi va tarelkadagi suyuqlik qatlamidan о‘tayotgan paytda esa barbotajli rejim hosil qiladi. Bu holat jarayon tezligining ortishiga olib keladi.
12.3-rasm, b da kо‘rsatilagn kontakt qurilmada sharlar qatlamidan foydalanilganda tarelkalar oralig‘idagi bо‘shliqda suyuqlikning bir-biridan ajratilgan zich plyonkalari hosil bо‘ladi, natijada bunday kolonnadagi gaz (yoki bug‘) ning tezligini g‘alvirsimon tarelkalarga nibattan 3-4 marotaba kо‘paytirish imkoni paydo bо‘ladi. Rotorli qurilmalarda ham fazalar о‘rtasida intensiv kontaktli rejim uyushtiriladi. 12.4 – rasmda rotorli qurilmalarning ikki xil kontakt qurilmalari kо‘rsatilgan. Bunday qurilmalarda markazdan qochma kuch maydoni hosil kilinib, suyuqlik valdagi teshiklar orqali ochib beriladi. Rotorli qurilmalar issiqlikka bardoshsiz sistemalarni vakuum ostida rektifikatsiya qilish uchun qо‘llaniladi. Bunday qurilmalarning gidravlik qarshiligi kam, biroq rotorni aylantirish uchun qо‘shimcha energiya talab qilinadi.
|
| |