MÜHAZİRƏ № 10 - M Ü h a z I r ə №1 heyvandarliq fermer təSƏRRÜfatinin istehsalat prosesləRİ p L a n

MÜHAZİRƏ № 10
P L A N
1. Yumurtanın yığılması və çeşidlənməsinin mexanikləşdirilməsi.
2. İnkubatorlar.
3. Quşların kəsilməsi və emalının mexanikləşdirilməsi.
G Ə N C Ə 2017
1. Yumurtanın yığılması və çeşidlənməsinin mexanikləşdirilməsi.
Yumurtanın əmtəəlik keyfiyyəti, qablaşdırılması və çeşidlənməsi. Yumurtanın saxlanılma şəraiti və emalı onlarda qidalı maddələrin saxlanılmasına və deməli, yumurtanın qida məhsulu kimi yararlılığına təsir edir. Yığılma, daşınma, təmizlənmə və qablaşdırılma prosesində yumurta mexaniki təsirlərə məruz qalır. Texnoloji avadanlığın parametrlərini və iş rejimini düzgün müəyyən etmək, yumurtanın fiziki-mexaniki xassələrini: kütləsini, forma və ölçülərini, möhkəmliyini, statik və dinamik yuklərə dayanıqlıq xassələrini btlmək lazımdır.
Texniki şərtlərə görə toyuq yumurtaları saxlanılma müddətindən, onların keyfiyyətindən və kütləsindən asılı olaraq pəhriz və xörək yumurtalarına ayrılır. Sınıq yumurtalar uzun müddət saxlanıla və daşına bilməz; onlar çörəkxana və qən-nadı sənayesində xırda (ədədlə) xəmir məmulatlarının bişirilməsində istifadə oluna, ya da yerli ticarət şəbəkəsi vasitəsilə satıla bilər.
Yumurta ayrıca olaraq növləri və kateqoriyaları üzrə taxta yeşiklərə aralarına yonqardan araqatı qoymaqla 4 cərgə, hərəsinə 360 ədəd, həmçinin, qabarıq apa-ratları olan büzməli karton yeşiklərə qablaşıdırılır. Yumurta üçün möhkəm, təmiz, quru, kifsiz və kənar qoxusuz taralar seçilir. Yonqar küknar ya da ağ şam ağacından, nəmliyi ən çox 15%, kifsiz və kənar qoxusuz olmalıdır. Pəhriz yumurtaları və təzə yumurtalar, həmçinin ölçüləri yumurtanın kateqoriyasına uyğun gələn karton qutu-larda hərəsinə 10 ədəd olmaqla qablaşdırıla bilər. Karton qutunun hər iki tərəfinə etiketlər yapışdırılır, onlarda müəssisənin adı ıə ya malın nişanı, yumurtanın növü və kateqoriyası, onun çeşidlənmə tarixi göstərilir. Qabığı çirklənmiş yumurtalar növlərə və kateqoriyalara ayrılıb qablaşdırılır və qutunun baş tərəfinin sağ aşağı küncünə "çirklənmişlər" sözü yazılır.
Hər bir pəhriz yumurtası zərərsiz rənglə qabığında nişanlanır:
I kateqoriya yumurtalar - qırmızı rənglə,
II katoqoriya yumurtalar - göy rənglə.
Nişanlanma ştampında yumurtlama günü və ayı həmçinin, yumurtaların kate-qoriyaları göstərilir. Yumurta doldurulmuş qutular soyuducuda taxta aparatlar üzə-rində yerləşdirilib, hər dörd sıradan bir aralarına araqatı qoyulmaqla yığılmalı və 1,3- 2,3 0C temperatur, 85-88% nisbi rütubət şəraitində saxlanılmalıdır.
Yumurtaların yığılması, daşınması, yuyulması və çeşidlənməsi üçün avadanlıq. Quşçuluq təsərrüfatı sənaye əsaslarına keçirildikdən və torlu maili döşəməsi olan mexanikləşdirilmiş yuvalar tətbiq edildikdən sonra yumurtaların yığılması və daşın-ması üçün axın xəttinin yaradılması mümkün olmuşdur.
Yumurtaların yığılmasının və daşınmasınınaxın xətti mexanikləşdirilmiş yuvalardan, lentli yumurta transportyorlarından və qəbuledici-yığıcı stollardan ibarətdir.
İri quşçuluq fabriklərində və quşçuluq fermalarında quş damlırından yığılmış yumurtalar əsas istehsal prosesləri mexanikləşdirilmiş yumurta anbarlarına daxil olur. Yumurtaların quş damından yumurta anbarına daşınması üçün transportyorlar və ya avtomobillər tətbiq edilir. Anbarda yaş üsulla təmizlənir, dezinfeksiya edilir, qurudulur, çeşidlənir, markalanır və qablaşdırılır.
M-4 yumurtayuyan maşını (şəkil 1.1) quşçuluq fabriklərində və 50-10 min başlıq yumurtlayan toyuq fermalarında yumurtanı yumaq, dezinfeksiya etmək və sonradan qurutmaq üçün tətbiq edilir. O, örtüklü gövdədən, vintli barabandan, şot-kalardan, ventilyatordan və intiqaldan ibarətdir. Çirkli yumurtalar giriş novuna verilir; orada yumurtaayırıcı vasitəsilə fırlanan kobud təmizləmə kapron şotkası boyunca hərəkət etdirilən vintli barabana yönəldilir. Onun üzərinə tozlandırıcıdan susuzlaşdırılmış sodanın 2%-li məhlulu vurulur. Vintli barabanın sonunda yumur-ta, qurutma xəttinə hərəkət etdirilir, orada yumşaq quru şotka ilə silindr və fırla-nan disk lə lentli transportyora keçirilir, oradan yumurtaçeşidləyən maşına yönəl-dilir.
Şəkil 1.1. M-4 yumurtayuyan maşını:
1-disk; 2-sonsuzvint; 3-şotkalar; 4-transportyor; 5-ventilyator.-
Yuma xəttinin başlanğıcında çəndən dezinfeksiyaedici məhlulun verilməsi nəzərdə tutulmuşdur. M-4 maşınının intiqalı gücü 0,18 kVt olan elektrik mühər-rikindən qidalanır. Maşın bir saatda 1500 yumurtanı təmizləyir.
Təmizlənmiş yumurtalar çeşidləyici maşına verilir.
MSƏ yumurtaçeşidləyən maşın (şəkil 6.15) yumurtaları kütləsinə görə üç kateqoriyaya ayrılır. Pəhriz yumurtaları 44 q-a qədər xırda, 44-dən 58 q-a qədər ikinci kateqoriya, 58 q və ondan ağırlar birinci kateqoriyaya bölünür. Uyğun olaraq xörək yumurtaları da kutləsinə görə çeşidlənir: xırdalar 40 q-a qədər, ikinci kateqoriya 40-47 q və birinci kateqroriya 47 q və daha böyük.
Şəkil 1.2. MSƏ-1 yumurtaçeşidləyən maşını:
1-yükləmə stolu; 2-verici transportyor; 3-ovoskop; 4-tərəzi mexanizmi;
5- paylaşdırıci mexanizm.
Maşının iki özü idarəolunan xətti vardır. Yumurtalar yükləmə stoluna (1) əl ilə verilir. Diyircəklər üzrə hərəkət edərək onlar böyük oxları ilə üfiqə səmtlənir və ovoskopun (3) altından keçir, orada operator tərəfindən yoxlanılır. Transportyorda yumurtalara baxış şəraitini yaxşılaşdırmaq məqsədilə güzgülü qaranlıqlaş-dırıcı sipər quraşdırılmışdır.
Qüsurlu (ləkəli, sınığı olan və s.) yumurtalar əl ilə seçilir, qalanlar isə əvvəlcə tərəzi qurğusuna və sonra isə markalayıcı mexanizmə yönəldilir; həmin mexanizm hər bir yumurtaya kateqoriyasını və emal tarixini vurur. Sonra nişanlanmış yumur-talar novla lentli transportyora verilir və yığım stoluna çatdırılır; oradan yumurtalar əl ilə qablara yığılır və istehlakçılara göndərilir. İri quşçuluq fabriklərində yumurtalar yiğım stolundan xüsusi göz-göz işlək orqanlarla qablara paylaşdırılır.
Yumurtaçeşidləyən maşının tərəzi qurğusu zərbə və titrəyişlərə çox həssasdır, ona görə maşın tarazla dəqiq qurulmalı və özül üzərində yaxşı bərkidilməlidir. Maşının məhsuldarlığı saatda 9 min yumurtadan ibarətdir. Ona 6 fəhlə xid-mət edir.
İri quşçuluq fabriklərində LOƏ tipli yumurta emalı xətləri tətbiq edilir.
2. İnkubatorlar.
İ n k u b a t o r yumurtadan cavan kənd təsərrüfatı quşlarının-cüçələrin çıvrıl-ması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Onlar havanın dəyişdirilməsi, nəmləndirilməsi, temperatur rejimi və məsafədən nəzarət üçün avtomatik sistemlərlə təchiz edilir. İn-kubasiya prosesində yumurtanın daxilində yumurta ilə ətraf mühit arasındakı istilik, nəmlik və hava mübadiləsi ilə əlaqədar rüşeymin inkişafının mürəkkəb bioloji pro-sesi baş verir.
İnkubator-quşçuluq stansiyaları və quşçuluq fabrikləri "Universal-50" və "Universal-55" tipli müasir inkubatorlarla təchiz edilir.
"Universal-50" inkubatoru iki ədəd müstəqil maşından: bir gövdədə üç eyni şkafı olan inkubasiya maşınından və ayrıca gövdədə yerləşdirilmiş çıxarıcı şkafdan ibarətdir.
İnkubasiya şkaflarında yumurta dolu təknələr valda quraşdırılmış döndərici barabanlara qoyulur. "Universal-50" inkubatornun təknəsi 120 toyuq, ya da 90 ördək yumurtası, "Universal-55": inkubatorununku isə 156 toyuq, ya da 116 ördək yumurtası tutur. Şkaflar ağac panellərdən yığılmışdır. Şkafın qabaq hissəsində kilidli ikilaylı qapı quraşdırılmışdır.
Barabanların fırlanma tezliyi 0,0045 san-1 olub, təknələri 450-yə qədər meyl etdirməyə imkan verir. Barabanlar elektrik mühərrikindən, sonsuzvint reduktorun-dan, sonsuzvintdən və diskli sektordan ibarət olan intiqal mexanizmi (şəkil 1.3) ilə hərəkətə gətirilir. İntiqal inkubatorun arxa divarcığında quraşdırılmışdır. İntiqal me-xanizminin idarə olunması avtomatlaşdırılmışdır. Lazım gəldikdə baraban dəstəyin köməyilə əl ilə döndərilə bilir. Təknələr qoyulduqda və ya çıxarıldıqda barabanlar üfiqi vəziyyətə gətirilir.
Şəkil 1.3. Barabanın intiqal mexanizmi:
1-çərçivə; 2-elektrik mühərriki; 3-sonsuzvint reduktoru; 4-yumrucuqlu mufta; 5,10-vallar; 6-lövhə; 7- sonsuzvint; 8-dəstək; 9-dişli sektor
Hər bir şkafın içərisində hava dördpərli, fırlanma tezliyi 4 san-1 olan kiçik sürətli ventilyatorla dövran etdirilir. Təmiz hava şkafın arxa panellərindəki deşik-lərdən daxil olur, işlənmiş hava isə üst panellərdəki deşiklərdən çıxarılır. Hava daxil olan deşiklərin qapaqları əl ilə qurulur, çıxış deşiklərində isə onlar avtomatik tənzim edilir. Şkafın arxa və üstpanellərində avtomatik qurulan, hava gələn və çıxan soyuducu qapaqlar quraşdırılmışdır. Hava şkaflarda ümumi gücü 2 kVt olan iki cüt lentli elektrik qızdırıcıları ilə qızdırılır. "Universal-55" inkubatorunda isə iki bağlı tipli boruşəkilli elektrik qızdırıcısı tətbiq edilmişdir. Havanın temperaturu "Univer-sal-50" inkubatorunda membran vericili iki rele və "Universal-55" inkubatorunda platin müqavimət termometri ilə tənzim edilir.
Hava ventilyatorla bir valda fırlanan, disk parça rütubətvericinin səthindən buxarlanan su ilə nəmləndirilir. İnkubasiya rejiminə şkaflarda yerləşən cihazlarla nə-zarət edilir.
"Universal-55" inkubatoru "Universal-50" inkubatorundan yaxşı cəhətlə-rinə görə fərqlənir: yumurta yerlərinin sayı çoxdur, yüksək, yüksək istilik izolya-siyasına malikdir və şkafları germetikdir. Orada yüksək səmərəli, inersiyasız nəmləndiricilər tətbiq edilmiş, kameranın həcmi üzrə temperaturun və nəmliyin daha yüksək dərəcədə bərabərliyinə nail olunmuşdur. "Universal" tipli inkubatorların texniki xarakteristikaları 1.1.-ci cədvəldə verilmişdir.
İnkubatorun mexanizm və avadanlığına xidmət işləri görüldükdə aşağıdakı qaydalara riayət edilməlidir. Sistematik olaraq valda barabanları bərkidən boltların etibarlı bərkidilməsi, kilidlərin və arxa dayaq lövhələrin bərkidilməsi və sazlığı yoxlanmalıdır; elektrik mühərrikindən ventilyatora olan qayışın düzgün tarımlan-masına diqqət yetirmək lazımdır; belə ki, ventilyatorun hətta qısa müddətdə dayan-ması yumurtaların xarab olmasına, çıxarıcı şkafda isə cücələrin tələf olmasına səbəb ola bilər. Müntəzəm olaraq solenoid klapanının işi yoxlanmalı və elektrik mühər-riklərinin həddən artıq qızmasına, həmçinin, qasnaqların və muftaların vurmasına yol verilməməlidir. Yumurtaları döndərmə mexanizminin idarəetmə lövhələri bağlı halda saxlanılmalıdır. Döndərmə mexanizmi yoxlanıldıqda üc açarlarının işlənmə-sinə diqqət yetirilməlidir. Baraban 450 maillik bucağına və ya üfiqi vəziyyətinə çatdıqda mühərrik dayandırmalıdır. Termometrlərin və psixrometrlərin sazlığı və dəqiqliyi yoxlanmalıdır. Psixrometrləri doldurmaq üçün yalnız distillə edilmiş sudan istifadə olunmalıdır.
Mövsümdə bir dəfə barabanların reduktorunun gövdəsində yağ dəyişdirilən və mövsümdə bir dəfədən az olmayaraq sonsuzvint və sektorun, dişləri, həmçinin, dayaq və köndələn valların yastıqları yağlanır.
Cədvəl 1.1. "Universal" tipli inkubatorların texniki xarakteristikaları
Göstəricinin adı
|
İnkubator üçün göstəricinin qiyməti
|
"Universal-50"
|
"Universal-55"
|
İnkubasiya şkaflarının miqdarı
|
3
|
3
|
Çıxarıcı şkafların miqdarı
|
1
|
1
|
Şkafların ümumi tutumu (toyuq yumurtalarına hesabla) ədəd
|
51688
|
56000
|
O cümlədən:
|
|
|
İnkubasiya yumurtaları
|
44304
|
48000
|
Çıxış yumurtaları
|
7384
|
8000
|
Barabanın fıplanma tezliyi, san-1
|
0,0045
|
0,0045
|
Zaman relsi ilə barabanın 900 bucaq qədər dönmə vaxtı, saat
|
1
|
1
|
Barabanın şaquli oxdan maksimal maillik bucağı, dərəcə
|
45
|
45
|
Temperatur relesinin vericiləri
|
Membran tipli
|
Platin müqavimət termo-metri
|
Rütubətlik relesinin vericiləri
|
Biskoz lent
|
Tənzimlənən maqnit baş-lıqlı kontakt termometri
|
Temperaturun avtomatik saxlanılması diapazonu (+0,20C) 0C
|
36-39
|
36-39
|
Nisbi nəmliyin avtomatik tənzimlənmə diapazonu (+3%), %
|
40-75
|
40-80
|
Ventilyatorun fırlanma tezliyi, san-1
|
4
|
4
|
Tələb olunan güc,kVt
|
10,00
|
10,00
|
Köndələrin qabaritləri, mm: inkubasiya üçün
|
5340x2475x2200
|
5155x2700x2216
|
Çıxarıcı üçün
|
2095x2535x2200
|
1704x2700x2216
|
Kütləsi, kq
|
4050
|
3800
|
Kvartalda bir dəfədən az olmayaraq inkubasiya şkafları dezinfeksiya edilir. Cücələrin hər bir çıxımı qurtardıqdan sonra şkaflar tükdən və çirkdən təmizlənir, inkubatorun təknələri, stajerləri və döşəməsi isə yuyulur. İnkubator uzun müddət işləmədikdə onu konservasiya edirlər.
İnkubatori içərisində yumurtanın inkubasiyası və cavan quşların çıxarılması üçün lazım olan inkubatorlar və bütün avadanlıqlar quraşdırılmış binadan ibarətdir. İnkubatori quş damlarından və təsərrüfatın başqa obyektlərindən təcrid edilmiş halda yerləşdirilir, onun etibarlı və keyfiyyətli elektrik təchizatı olmalıdır. Elektrik enerjisi ilə təchizatda fasilə olan hallarda ehtiyat elektrik stansiyası nəzərdə tutulur.
İnkubatori binası quru, təmiz olmalı və havasının temperaturu 18-22 0C həd-dində tənzim edilən mikroiqlimdə olmalıdır. Onlara inkubasiya və cücəçıxarma zalları, yuma otağı və yumurta anbarı daxil edilir.
İnkubatoridə işləri xüsui briqada yerinə yetirir. Növbətçi operator gecə-gündüz inkubatorlara nəzarət edir.
İnkubasiya üçün yumurta yumurtlanan günü inkubatorinin yumurta anbarına gətirilir, orada çeşidlənir və germetik kamerada formaldehid buxarı dezinfeksiya edilir. İnkubasiya prosesinə baxılır və inkubasiyaya qoyulduqda közərmə lampasından və gözcüklü tutqun örtükdən ibarət olan ovoskopun köməyilə seçilib ayrılır. Operator yumurtanı gözcüyə yaxınlaşdırıb onun vəziyyətini müəyyənləşdirir. İri inkubatorilərdə yumurtalara təknələrdə baxmaq üçün SMU tipli ovos-kopu olan yiğım stollarından istifadə olunur.
İnkubatorinin daxilində yumurta və ya cücə dolu qablar, təknələr və digər yüklər əl arabacıqlarında daşınır. Birgünlük cavan quşları (cücələri, hinduşkaları, ördəkləri və qazları) və inkubasiya yumurtalarını daşımaq üçün avtofurqon nəzərdə tutulmuşdur. Onun kuzovunun içərisində bir neçə yarusda yeşiklər qurulur ki, onların da içərisinə cücə dolu qablar və ya yumurta dolu araqublar yerləşdirilir. Furqonun kuzovunda qışda hava qızdırılır, yayda isə soyudulur. Bu halda temperatur, şkalası sürücünün cihazlar lövhəsinə çıxarılmış distansiya kontakt termometri ilə nəzarət edilir. Bir ədəd avtofurqon 500 min yumurtlayan toyuğu və ya 500 min broyleri olan təsərrüfata xidmət edə bilir.
Quşçuluq fermasında iqtisadi cəhətdən məqsədəuyğun maşınlar sistemini seçmək üçün bir neçə variantda texnoloji xəritələr hazırlanır. Onlarda quşun növü, saxlanılma və yemləndirilmə texnologiyası, ayrı-ayrı istehsalat binalarının tutumu müəyyən edilir; istehsal prosesi əməliyyatlarının siyahısı müəyyənləşdirilir; nor-malar əsasında gündəlik və illik işlərin həcmi təyin edilir; saatlıq məhsuldarlıqları, mühərriklərinin gücü, gündə və il ərzində maşının iş saatlarının miqdarı, xidmətçi heyətin miqdarı göstərilməklə maşın və avadanlıqların axın texnoloji xətti seçilir, illik əmək sərfini, kapital qoyuluşunu, illik istismar xərclərini təyin edirlər.
Texnoloji xəritənin iqtisadi göstəricilərinin təhlili nəticəsində 1 min ədəd yu-murtaya və ya 100 kq ətə müstəqil əmək məsrəfləri və istismar xərcləri hesablanır. Texnoloji xəritələrin müxtəlif variantları müqayisə edilərək daha faydalı ma-şınlar sistemi və avadanlığın optimal iş rejimi tapılır.
|