nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O‘lchash deyilganda, o‘lchanadigan kattalikni namunaviy kattalik

13
qilingan. Uzunlik namunasi platina-iridiy qotish-
masi (ikkita modda aralashmasi)dan yasal-
gan bo‘lib, Fransiyada saqlanadi (3-rasm).
3-rasm.
Kundalik turmushda
uzunligi metrdan ancha
katta yoki undan ancha kichik bo‘lgan jismlar
uchraydi. Masalan, suvda yashaydigan infuzoriya
deb ataluvchi juda kichik jonivorning uzunligi
0,0002 m ga teng bo‘lsa, Yer ekvatorining uzunligi 40075696 m.
Bu kattaliklarni metrlarda ifodalash noqulay bo‘lganligidan,
metrga nisbatan 10, 100 va h.k. marta kichik (ularni ulushlari
deyiladi), hamda metrga nisbatan 10, 100 va h.k.
marta katta
(ularni karrali deyiladi) birliklardan foydalaniladi. Masalan, metrga
nisbatan 1000 marta katta bo‘lgan birlikni 1 kilometr deyiladi.
Bunda «kilometr» nomida paydo bo‘lgan «kilo» qo‘shimchasi bir
kattalikning ikkinchi kattalikdan necha marta katta ekanligini
ko‘rsatadi. Metrlarda ifodalangan kattalikni santimetrlarda ifodalash
uchun uning qiymatini 100 ga ko‘paytirish kerak. Bu holda
100 soni ko‘paytiruvchi deyiladi. Metrga nisbatan 1000
marta
kichik bo‘lgan birlikni
–
millimetr, million marta kichik bo‘lgan
birlikni – mikrometr yoki qisqacha – mikron, milliard marta kichik
bo‘lsa – nanometr deyiladi.
Birlikka oid qo‘shimcha
Ko‘paytiruvchi
micro (
μ
)
milli (m)
santi (s)
deci (d)
deka (da)
hekto (h)
kilo (k)
mega (M)
0,000001
0,001
0,01
0,1
10
100
1000
1000000
Agar ikkita fizik kattalik o‘zaro turli birliklarda ifodalangan
bo‘lsa, ularni solishtirishdan oldin bir xil birlikka keltirish zarur.
Masalan, bir o‘quvchining maktabdan uyigacha bo‘lgan masofasi 1 km,
ikkinchisiniki 1100 m bo‘lsin. Ulardan qaysi biri uzoqroqda yashaydi?
Ularni solishtirish uchun, bir xil birlikka keltirib olinadi:
1 km = 1000 m va 1000 m < 1100 m.
Shuni ta’kidlash joizki, bir jinsli bo‘lmagan kattaliklarni o‘zaro
solishtirish mumkin emas! Masalan, uzunlik
bilan vaqtni yoki massa
bilan uzunlikni. Bunday solishtirish hech qanday ma’noga ega emas.
14
Vaqt etaloni sifatida dastlab Yerning o‘z o‘qi atrofida bir marta
aylanishi uchun ketgan vaqtning
qismini bir sekund deb qabul
qilingan edi. Hozirgi kunda bir sekund
sifatida moddaning kichik
zarrasi – atom nurlanishidagi ma’lum davrni (yuqori sinfda keltiriladi)
olishga kelishilgan. Kundalik turmushda vaqtni ko‘rsatish uchun minut,
soat, sutka, hafta, oy va yil kabi birliklar ham ishlatiladi.
1. Fizik kattaliklar deganda nimani tushunasiz?
2. Jism fizik tushunchami yoki fizik kattalikmi?
3.
Qanday hollarda fizik kattalikni karrali yoki ulushlarda
ifodalash qulay?
4. Bir metr uzunlikka ega bo‘lgan yog‘och chizg‘ichni etalon
sifatida ishlatish mumkinmi?
5. 540 mm ni metrlarda ifodalang.
o‘lchov asboblari - Kegl cc pechat indd

12
Amaliy topshiriq
Sekund strelkasi bor bo‘lgan soat
yoki mobil telefondagi soat-
dan foydalanib bir minutda o‘zingizning va o‘rtog‘ingizning
yurak urishini sanang.
6- MAVZU
FIZIK KATTALIKLAR VA ULARNI O‘LCHASH
Jismlarning yoki fizik hodisalarning ba’zi
parametrlarini
tajriba
yor damida o‘lchash mumkin. Bu parametrlar
fizik kattaliklar
deb ata-
ladi. Masalan, jismning
uzunligi, hajmi, temperaturasi, massasi
va h.k.
Aynan bitta kattalik turli fizik
hodisa va jismlarning aynan
bitta xossasini xarakterlash uchun ishlatiladi. Masalan: qadamning
uzunligi,
stolning uzunligi, arqonning uzunligi. Lekin bu kattalik
yuqorida aytilgan holatlar uchun turli qiymatga ega bo‘ladi.
Fizik
kattalikni miqdor jihatidan aniqlash uchun uning son qiymatini
va birligini bilish kerak. Masalan, maktabda dars 45
minut davom
etadi deyilganda «vaqt» deb ataluvchi fizik kattalik ikkita qismdan
iborat holda ifodalanadi.
Birinchi
–
45 raqami uning son qiymatini,
ikkinchi – «minut» so‘zi birligini bildiradi.
Vaqtni
minutdan tashqari soatlarda, sekundlarda ham ifodalash
mumkin. Demak, har bir fizik kattalikni qanday birliklarda
ifodalashni belgilab olish kerak. U holda fizik kattalikni o‘lchash
deyilganda nimani tushunish kerak?
WiMAX uchun qo‘shimcha chastotalar polosalari

485
senziyalanadigan diapazon va 915MGs litsenziyalanmaydigan kabi
chastotalar polosalaridan foydalanishga qandaydir qiziqish bor.
WiMAX standarti tovushlarni va katta hajmlardagi ma’lumotlarni
uzatish xizmatlaridagi, mobillikda foydalanuvchilarning ehtiyojla-
rini qoniqtirishga qodir uzoq kutilgan
spektral samaradorlikka va
yuqori o‘tkazish qobiliyatiga olib kelishga “va’da” bermoqda. Bu
to‘g‘ri ko‘rinish bo‘lmaganida ishlashga qodirligi tufayli ko‘proq
foydalanuvchilarni jalb qilishga, qurishga kam xarajatlarga katta
aloqa masofasiga (uzoqligiga) va standartlashtirish hamda o‘zaro
ta’sirlashish hisobiga arzon abonent uskunalari bozoriga ommaviy
kirib borishga imkon beradi. Ko‘rinib
turibdiki, bu keng polosali
mobillikka va 4G tizimlarni shakllantirishga yo‘l hisoblanadi.
34.3. Yevropada WiMAX tizimlari uchun chastotalarning
ajratilishi (1-rayon)
2008-yilning mayida EI komissiyasi Yevroittifoq a’zolari dav-
latlarida 3400–3800MGs diapazondagi radiochastota spektridan
foydalanishni garmonlashtirish bo‘yicha qaror qabul qildi.
Qabul
qilingan qaror Yevropa WiMAX-operatorlariga pozitiv ta’sirga ega
bo‘ldi, ulardan ko‘pchiligi spektrning aynan bu polosasidagi chas-
totani ishlatadi. Bu qarorga muvofiq, Yevroittifoqqa kiradigan dav-
latlar “turg‘un, ko‘chma va mobil radioaloqa tarmoqlarini”
yaratish
uchun bu polosadagi chastotalarni ishlatishga ruxsat berishi kerak.
Ta’kidlaymizki, hozirgi vaqtda Yevropada 3,5GGs diapazon uchun
deyarli barcha litsenziyalar mobillik bo‘yicha cheklanishga ega va
faqat turg‘un simsiz ulanish yoki cheklangan mobillikli (“portativ”)
tarmoqlarni yaratishga huquq beradi. Bu chastotalar polosalarida mo-
bil KSU xizmatlarini taqdim etish imkoniyati
hozircha cheklangan
davlatlarda mavjud, qator davlatlar esa endi mos ulanishni berilishini
rejalashtirmoqda. EI komissiyasi texnologiyalarni va xizmatlarni tan-
lashga nisbatan betaraflik prinsipini ishlatadi va radiospektrdan foyda-
lanishning ixcham imkoniyatlarini
taqdim etilishiga xayrixoh, demak,
operatorlar ko‘p hollarda mobil rejimli ulanish tarmoqlarini yaratadi.
Qurish tartibi va ketma-ketligi

|
Qurish tartibi va ketma-ketligi
|
bet | 38/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришга2.3.2 Qurish tartibi va ketma-ketligi
Geotexnologik quduqlarni burg'ulash jarayoni quyidagi operatsiyalarni o'z ichiga oladi (2.1-jadval):
1) quduqlarni burg'ulash va qoplash: burg'ulash, korpus quvurlarini tushirish; mahsuldor qatlamda burg'ulash; suv va loy eritmasini tashish; quduq tizmalarini, yoqilg'i-moylash materiallarini, burg'ulash asboblarini tashish;
2) quduq qatorlarini sementlash: quduq bo'yidagi uskunani o'rnatish; tsement ohaklarini tayyorlash va quyish; texnik suvni tashish; sementni tashish;
3) quduqlarni tugatish: trubka va havo ko'taruvchi quvurlarni, paketlarni tushirish va ko'tarish; chiqarish; in'ektsiya, kislota bilan ishlov berish, gidravlik sindirish; in'ektsiya uchun suv va kislotani tashish;
4) quduqlarni quvurlarning texnologik qatorlari bilan jihozlash: g'ilof liniyalarini tushirish va tashish; ishlaydigan ustunlar va eshik klapanlarining mahkamligini tekshirish.
Quduqni yotqizish ikkita texnologik jarayonni o'z ichiga oladi: quduq zanjirini ishga tushirish va ularni sementlash.
Metall korpus quvurlari odatda choksiz yoki qattiq prokat qilinadi. Ular bir-biriga muftalar yoki payvandlash orqali ulanadi.
Quduq tizmalarini kalibr bilan ishga tushirishdan oldin quduqning profili tekshiriladi va kerakli tsement shlami miqdori aniqlanadi.
Sementlashquduqlar eng mas'uliyatli jarayondir. Groutingdan oldin halqa suv yoki loy bilan yuviladi. Tsement sementlash moslamasi yordamida pompalanadi. Tuzli qatlamlarda quduqlarni qurishda tsement shlami to'yingan tuz eritmasida tayyorlanadi. Sementlash tugagandan so'ng, quduq tsement shlamini o'rnatish uchun 16-24 soat dam olish uchun qoldiriladi. Ushbu jarayonni kuchaytirish yoki sekinlashtirish uchun qattiqlashtiruvchi tezlatgichlar yoki retarderlar qo'llaniladi. Tsementlash tarkibini yaxshilash uchun ba'zan unga 30-40% mayda maydalangan kvarts qumi qo'shiladi. Tezlashtiruvchi sifatida natriy xlorid va kaliy xlorid, moderator sifatida esa sulfit-spirtli stendaj yoki karboksil-metil-tsellyuloza ishlatiladi.
U ikki bosqichda amalga oshiriladi: birinchi bosqich - tsement qotib qolgandan so'ng, tsement poyabzali ishchi bosimdan 2-3 baravar yuqori bosim ostida burg'ulashgacha; ikkinchi bosqich - poyafzalni quvurda va korpus arqonining tagida ishlaydigan bosimdan ikki baravar yuqori bosim ostida burg'ulashdan keyin.
2.1-jadval
|
| |
WiMAX tarmoqlarida axborot xavfsizligi masalalari

490
Qanday tarmoqda bo‘lsa ham axborot xavfsizligi tizimini re-
jali tashkil etish uchun xavfsizlik mezonlarini aniqlash zarur. Bu
mezonlar risklar va tahdidlar asosida, shuningdek ham tarmoq
operatorlari, ham foydalanuvchilarining xavfsizligi talablarini hi-
sobga olib aniqlanadi. Axborot tizimlaridan foydalanishga bog‘liq
subyektlar manfaatlari spektrini umumiy ko‘rinishda
quyidagi
toifalarga bo‘lish mumkin: foydalana olishlikni (доступность)
ta’minlash, axborot resurslarining va qo‘llab-quvvatlovchi infra-
tuzilmaning butunligi va konfidensialligi.
• Foydalana olishlik bu ma’qul vaqtda talab qilinadigan ax-
borot xizmatini olish imkoniyati.
• Butunlik deganda axborotning aktualligi va zidma-zid emasli-
gi, buzilishdan va sanksiyalanmagan o‘zgartirishdan himoyalan-
ganligi tushuniladi.
• Konfidensiallik bu axborotga sanksiyalanmagan ulanishdan
himoya.
Xususiy holda tarmoq operatori shunga amin bo‘lishni istay-
diki, uning tarmog‘iga ulangan foydalanuvchilar va uskunalar,
haqiqatan ham, ularmi (to‘g‘ri hujumlarni
yoki foydalanu-
vchilarning almashtiril
ishini oldini olish uchun); abonentlar
ruxsat etilgan o‘sha servislarga ulanish olishyapti; ular ishlatgan
xizmatga o‘rnatilgan haqni to‘layaptimi va hokazo. O‘z navbati-
da, foydalanuvchi esa shunga amin bo‘lishni istaydiki,
uning xu-
susiy axboroti himoyalangan; u qabul qilayotgan va uzatayotgan
ma’lumotlarning butunligi buzilmagan; u yozilgan servislarga do-
imo ulanishni olishi mumkin va hokazo. Shunigdek,
tarmoq-
ning xavfsizligi uchun risklar va tahdidlar tuzilmasini tushunish,
xavfsizlik tizimini adekvat shakllantirish va yangi tavakallar va
tahdidlardan bu tizimni nazorat qilish va korreksiyalash bo‘yicha
tadbirlarni rejalashtirish uchun tarmoq ning zaifligini o‘z vaqtida
topish juda muhim. Xavfsizlik dasturi va siyosatini ishlab chiqish
risklarni tahlil qilishdan boshlanadi, o‘z
navbatida, uning birinchi
bosqichi eng ko‘p tarqalgan hujumlar va tahdidlar bilan tanishish
hisoblanadi. Simsiz WiMAX tarmoqlarida tarmoqqa turli hujum-
491
lar bo‘lishi mumkin va turli zaifliklar aniqlangan bo‘lib, ularning
quyidagi guruhlarga birlashtirish mumkin [55]:
• Radiosignalni bo‘g‘ilishi kabi fizik darajadagi hujumlar ula-
nishni
buzilishiga (ingl. Denial of Service) yoki kadrlarni ko‘ch-
kisimon chaplanishiga
(ingl. Flooding) olib keladi va AU akku-
mulyatorining resursini tugatish maqsadiga ega bo‘ladi. Bunday
hujumlarga qarshi turish juda qiyin va bugungi kunga kelib bun-
day hujumlar bilan samarali kurash usullari o‘ylab chiqilmagan.
• “Kishi o‘rtada”
(ingl. Man In The Middle, MITM) turidagi
hujumlarga kiradigan tayanch stansiyaning almashtirilishi.
Zaiflik
telekommunikatsiya tarmoqlari uchun an’anaviy bo‘lgan auten-
tifikatsiya jarayonining asimmetrikligiga bog‘liq (ya’ni TSni emas
abonentni autentifikatsiyalash bajariladi).
e) Ketma-ket va aralash qo‘zg‘atishli motorlarni ishga tushirishning o‘ziga xos xususiyatlari

|
e) Ketma-ket va aralash qo‘zg‘atishli motorlarni ishga tushirishning o‘ziga xos xususiyatlari
|
bet | 140/172 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 3,86 Mb. | | #108639 |
Bog'liq J. S. Salimov, N. B. Pirmatove) Ketma-ket va aralash qo‘zg‘atishli motorlarni ishga tushirishning o‘ziga xos xususiyatlari.
Bunday motorlarni ishga tushirish parallel qo‘zg‘atishli motordagi kabi, ishga tushirish reostati vositasida amalga oshiriladi, lekin o‘ziga xos xususiyatlarga ega.
Ketma-ket qo‘zg‘atishli motorda ishga tushirish momenti parallel qo‘zg‘atishlinikiga nisbatan katta bo‘ladi va (31.10) ifoda bilan aniqlanadi:
^u momentning katta bo‘lishiga sabab, yakor chulg‘amidan o‘tuvchi ishga tushirish tokining oshishi bilan, bu chulg‘amga ketma-ket ulangan
qo‘zg‘atish chulg'amining magnit oqimi ham o‘sadi. Ketma-ket qo‘zg‘atishli motorlaming bu xossasi ayrim elektr yuritmalarda, masalan, yuk ko‘taradigan moslamalarda, tortish qurilmalarida va boshqa hollarda katta ahamiyatga ega bo‘ladi.
Ketma-ket qo‘zg‘atishli motorlarning quyidagi o‘ziga xos xususiyatlarini, ya’ni bu motorlarni salt ishlash holatida (valiga yuk ulanmagan holatda) va shuningdek, yuklamaning miqdori nominalga nisbatan 25% dan kam bo‘lgan hollarda, ishga tushirish qat'iyan mumkin emasligini esda tutish lozim bo‘ladi. Chunki bunday hollarda mashina magnit zanjiri to‘yinmagan bo‘lib, magnit oqimi F yakor toki la ga to‘g‘ri mutanosib (F s Iu) ravishda o‘zgarganligi sababli aylantiruvchi momenti Mcm yakor tokining kvadrati (P) ga to‘g‘ri mutanosib ravishda o‘zgaradi, ya'ni:
M= C' 12. (31.11)
m a v '
va (31.6) ifodalardan aniqlangan quyidagi
n = (U - I Ra)/ (CeO) (31.12)
tenglamadan ko‘rinishicha, ketma-ket qo‘zg‘atishli motor mexanik jihatdan zararli (me'yordan katta) boigan aylanish chastotasini hosil qiladi.
Aralash qo‘zg‘atishli motorning parallel va ketma-ket qo‘zg‘atish chulg‘amlari mos ulangan boisa, u xuddi parallel qo‘zg‘atishli motordek ishga tushiriladi. Agar qo‘zg‘atish chulg‘amlari o‘zaro teskari ulangan boisa, 0‘TMni ishga tushirish qiyinlashib qoladi. Bu holda ketma-ket qo‘zg‘atish chulg‘ami butun ishga tushirish jarayoni davomida shuntlanadi (qisqa tutashtiriladi).
0‘zgarmas tok motorlarining ish xarakteristikalari
Bu xarakteristikalar elektr motorlarining barqaror ish rejimidagi xossalarini belgilaydi. Bu xarakteristikalar yakor chulg‘amiga berilgan kuchlanish Ua= UN= const, hamda parallel (yoki mustaqil) qo‘zg‘atish zanjiri kuchlanishi U z= const va rqo.z= const (demak, Iqo.z= const) shartlar bajarilganda olinadigan n, M, Io va r\ — f(P2) bogiiqlikdir.
r| — f (P2) bogianishdan tashqari barcha ish xarakteristikalari 0‘TM turiga, ya'ni uning qo‘zg‘atish usuliga bogiiq boiadi. Masalan, parallel qo‘zg‘atishli motorlarda (mustaqil qo‘zg‘atishlisida ham) qo‘zg‘atish chulg‘amining magnit oqimi O yuklamaning miqdoriga deyarli bogiiq boimaydi, ketma-ket qo‘zg‘atish motorlarda esa, bu yuklama tokiga kuchli bogiiq boiadi.
|
| |
Kurs loyihasini ximoya qilish

|
Kurs loyihasini ximoya qilish
|
bet | 7/8 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 176 Kb. | | #249346 |
Bog'liq Agrar Bozorni Boshqarish kurs ishi uslubiy ko\'rsatmaKurs loyihasini ximoya qilish
Belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan kurs ishi talaba tomonidan raxbarga taqdim etiladi. Raxbar kurs ishini talab darajasida bajarilganligiga ishonch bildirgandan so‘ng, ishni o‘z taqrizi bilan birga kafedra mudiriga taqdim etadi. Taqrizda talabaning faolligi, qabul qilingan qarorlardagi yangiliklar va kurs ishining boshqa ijobiy tomonlari tavsiflanadi. Kafedra mudiri taqdim etilgan materiallar asosida, Kurs ishini talaba tomonidan kafedrada tuzilgan Xay’at oldida ximoya qilishga kiritish xaqida qaror qabul qiladi. Agar, kafedra mudiri talabaning Kurs ishini ximoyaga kiritish mumkin emas, deb xisoblasa, masala kafedra majlisida, raxbar ishtirokida muxokama etiladi.
Kurs ishini topshiruvchi talabaning ma’ruzasi 5-10 daqiqa davomida tinglaniladi. Ma’ruzadan so‘ng kurs ishini raxbarining taqrizi o‘qib eshittiriladi. Xay’at a’zolari tomonidan berilgan savollarga talaba aniq va tushunarli qilib javob berishi lozim. Raxbar taqrizi bo‘yicha noroziliklar bo‘lsa, ximoyachi kamchiliklar to‘g‘rilanganligi to‘g‘risida gapirib o‘tishi lozim.
Baxolashda mavzuni o‘rganish darajasi, xisoblash natijalari, ximoya qilishdagi ma’ruza xisobga olinadi. Xay’atning kurs ishini ximoya qiluvi talabaga qo‘ygan baxosi xay’at raisi tomonidan e’lon qilinadi.
NAMUNA
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI QISHLOQ XO‘JALIGI VAZIRLIGI
ANDIJON QISHLOQ XO‘JALIGI VA AGROTEXNOLOGIYALAR INSTITUTI
“AGROBIZNES VA MARKETING” KAFEDRASI
“Agrar bozorni boshqarish” fanidan
_________________________________________ mavzusidagi
KURS ISHI
Bajardi: “Agrobiznes va investitsion faoliyat” ta’lim yo‘nalishi __________ guruh talabasi
_______________________________
Ilmiy raxbar: Agrobiznes va investitsion faoliyat kafedrasi
o‘qituvchisi ______________________
|
Andijon – 2023
|
| |
Kurs ishini baholash mezoni

39. Bozor iqtisodiyoti sharoitida qishloq xoʻjaligini davlat tomonidan tartibga solish usullari va shakllari.
40. Agrar bozorni boshqarish va tartibga solish mexanizmlari..
|
41. Agrar bozorda korxona va iste’molchilar manfaatini maksimallashtirish.
|
42. Raqobatning amal qilish xususiyatlari, turlari va vazifalari.
|
43. Agrar bozorda narx shakllanshining o‘ziga xos xususiyatlari.
|
44. Agrar ishlab chiqarish omillari tarkibi va ularga ta’sir etuvchi asosiy mezonlar.
|
45. Narx va daromad bo‘yicha talab elastikligi.
|
46. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari taklifining o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar.
|
47. Tabiiy resurslardan samarali foydalanish. va uni tartibga solishning huquqiy normalari.
|
48. Moddiy resurslar bozorining institutsional tarkibi va xususiyatlari.
|
49. Qishloq xo‘jaligida bandlik va ishsizlik masalalari.
|
50. Qishloq xo‘jaligida moliyaviy munosabatlar va kreditlash tizimi.
|
51. Agrar bozorni samarali tashkil etishda sotish tizimining ahamiyati.
|
52. Rivojlangan mamlakatlarida qishloq xo‘jaligini davlat tomonidan tartibga solishning ilg‘or tajribalari.
|
53. Xalqaro agrar bozorlarga raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarishni ko‘paytirish.
|
54. Eksport qilishga qo‘yiladigan talablar va eksportga mo‘ljallangan mahsulot ishlab chiqarishda xalqaro va mamlakatlararo standartlarga moslash.
|
Uslubiy maslaxatlar - Agrobiznes va marketing

|
Agrobiznes va marketing
|
bet | 2/8 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 176 Kb. | | #249346 |
Bog'liq Agrar Bozorni Boshqarish kurs ishi uslubiy ko\'rsatmaUslubiy maslaxatlar
Agrar bozorni boshqarish fanidan kurs ishini xar bir talaba tomonidan o‘zi ishlab chikarish amaliyoti o‘tkazadigan qishloq xo‘jaligi korxonasi yoki fermer xo‘jaligi ma’lumotlaridan foydalanilgan xolda tayyorlanishi mumkin.
Kurs ishi mavzulari talabalarni bilim darajasiga karab beriladi. Kurs ishining xajmi qo‘l yozma yoki bosma shaklida 30-35 betdan iborat bo‘lib, u aniq va tushunarli qilib standart varaqlarda yoziladi.
Kurs ishi tanlagan mavzudan qat’iy nazar quyidagilarni o‘z ichiga oladi: kirish, mavzuni moxiyatini ochib berishiga ыaratilgan savollar ketma ketligi asosida rejalardan , xulosa va takliflar hamda foydalanilgan adabiyotlar ruyxatidan iborat.
Kirish qismida kurs ishi tanlangan mavzuning dolzarbligi, maqsadi, mavzuni xozirgi kundagi ahamiyati hamda zarurligiga asoslanib, unda hal qilinadigan asosiy masalalar kursatiladi (3-4 bet)
Kurs ishini asosiy qismi qamida 5ta savollardan iborat bo‘lib uning
- birinchi savollari mavzu bo‘yicha tanlangan ob’ekt, ya’ni fermer xo‘jaligining tabiiy, iqtisodiy tasnifi beriladi. (5-7 bet).
- ikkinchi savollarda mavzuni holati va taxlili ya’ni mavzuga oid to‘plangan statistik ma’lumotlar va o‘rganilgan muammolar fermer xo‘jaligi misolida chuqur ko‘rib chiqilgan xolda mavzuni mohiyati to‘la yoritib beriladi. (7-8 bet).
- uchinchi savolada talaba qo‘yilgan barcha masalalarni samarali hal etishni yanada takomillashtirish buyicha o‘z fikr va mulohazalarini yoritadi. (5-6 bet).
-to‘rtinchi va beshinchi savollarga o‘rganilgan ob’ektni ijobiy va salbiy tomonlarini taxlil qilisha asosida yoritiladi (7-8bet )
Kurs ishini xulosa qismida talaba tomonidan aniq va qisqa qilib ifodalangan xulosa va berilgan takliflar keltiriladi. (1-3 bet).
Adabiyotlar ro‘yxatiga mavzuni yoritishda foydalanilgan adabiyotlar, statistik ma’lumotlar, fermer xo‘jaligini ohirgi uch yillik xisobotlari va biznes rejalari xamda boshlang‘ich buxgalteriya xujjatlari kiritiladi. Ularni soni 18-20 tani tashkil etishi lozim.
Mavzuni maqsad va mohiyatiga ko‘ra kurs ishini yoritishda 6-10 ta jadval ma’lumotlaridan foydalanilgan xolda yozilishi lozim.
Uslubiy ko‘rsatmada kurs ishlarining mavzularini tayyorlash uchun namunaviy rejalar va asosiy adabiyotlar berilgan bo‘lib, ularga talaba tamonidan tegishli uzgarishlar, xamda ko‘shimchalar qiritilishi mumkin.
Kurs ishini ohirida uni tayyorlash kuni, oyi, yili ko‘rsatilib talaba tamonidan imzolanadi.
|
| |
Foydalaniladigan adabiyotlar ro‘yxati

|
Foydalaniladigan adabiyotlar ro‘yxati
|
bet | 8/8 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 176 Kb. | | #249346 |
Bog'liq Agrar Bozorni Boshqarish kurs ishi uslubiy ko\'rsatmaFoydalaniladigan adabiyotlar ro‘yxati.
Asosiy adabiyotlar:
1. Debertin, Dr David L: Agricultural Production Economics. Second Edition 2012, GreateSpase.
2. Kubr, M. (ed.) “Management consulting: A guide to the profession (fourth edition)” Geneva, International Labour Office, 2002 y.
3. Kavalenko N.Ya.Ekonomika selskogo xozaystvo. M.: Kolos, 2016
4. Djalalova I.A., Tursunov R.T Biznesni boshqarish. Darslik.-T.: Iqtisodiyot. 2011. -
5. Maxmudov E.X., Isokov M.Yu. Biznes rejalashtirish. O‘quv qo‘llanma, T-2005
Qo‘shimcha adabiyotlar
6. Mirziyoev Sh.M. Erkin va farovon demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent, “O‘zbekiston” NMIU, 2017. – 56 b.
7. Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. “O‘zbekiston” NMIU, 2017. - 47 b.
8. Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. “O‘zbekiston” NMIU, 2017. – 485 b.
9. Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib - intizom va shaxsiy javobgarlik-har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. “O‘zbekiston” NMIU, 2017. – 103 b.
10. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-4947-sonli Farmoni. O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2017 y., 6-son, 70-modda
11. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi – T.: O‘zbekiston, 2014. 46 b.
12. O‘zbekiston Respublikasi “Fermer xo‘jaligi to‘g‘risida”gi Qonuni. Yangi tahrir. 2004 yil, 26 avgust.
13. David L. Debertin. Agricultural Production Economics Textbook. Published by Macmillan. USA, University of Kentucky, 2012 Second edition, ISBN-13 978-1469960647.
14. Abdug`aniev A., Abdug`aniev A. A. – Qishloq xo`jaligi iqtisodiyoti. Darslik. - T.: O’zbekistonYozuvchilar uyushmasi. Adabiyot jamg’armasi nashriyoti, 2011.
15. O‘zbekiston yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg'armasi nashriyoti, 2005,
16. Umurzoqov U.P. Toshboev A.J., Toshboev A.A Fermer xo‘jaligi iqtisodiyoti. O‘quv qo‘llanma. – T.: “Iqtisod-moliya”, 2008.
17. Samatov G.A., Yodgorov J.Yo., Rustamova I.B. Qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini tashkil etish.-T.: «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», 2005.
18 .Jo‘raev F. Qishloq xo‘jalik korxonalarida ishlab chiqarishni tashkil etish.-T.: “Istiqlol”, 2004.
19. Brink I.Yu., Saveleva N.A. Biznes-plan predpriyatiya. Teoriya i praktika Seriya ≪Uchebnik≫ - Rostov n/D.: Feniks, 2008.
Internet saytlar:
20. http://www.press-service.uz/ O‘zbekistan Respublikasi Prezidentining matbuot xizmati.
21. http://www.stat.uz/ O‘zbekistan Respublikasi davlat statistika kumitasi.
22. http://www.gov.uz/ O‘zbekistan Respublikasi xukumag portali.
23. http://www.lex.uz/ O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari +ma’lumotlari milliy bazasi.
|
| |
Tuzuvchilar: kat.o‘qit. J.U.Shonazarov, E.T. Jumayev

|
Tuzuvchilar: kat.o‘qit. J.U.Shonazarov, E.T. Jumayev
|
bet | 116/150 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 5,55 Mb. | | #255011 |
Bog'liq Xalqaro innovatsion universitet pedagopgika fanlari kafedrasi peTuzuvchilar: kat.o‘qit. J.U.Shonazarov, E.T. Jumayev
«TASDIQLAYMAN»
“Pedagogika fanlari” kafedrasi mudiri
___________J.U.Shonazarov
Pedagogika va iqtisodiyot fakulteti 60110100 – “Pedagogika va psixologiya” ta’lim yo‘nalishi 1 kurs talabalari uchun «Pedagogika nazariyasi va tarixi» fanidan YaN bo‘yicha yozma ish savollari
Variant № 4
1. Didaktika, uning mohiyati va tamoyillari (didaktika, ta’lim nazariyasi, ta’lim jarayoni, ta’lim-tarbiya, ilmiy, faollik)
2. Korreksion pedagogika pedagogik fanlarning tarmog‘i sifatida.
3. Pedagogika fanining ilmiy-tadqiqot metodlari (ilmiy tadqiqot usullari, kuzatish, suhbat usuli, eksperiment, test-so‘rovnomalar usuli).
4. Hozirgi jamiyatda pedagoglik kasbi va o‘qituvchining asosiy vazifalari.
5. Inklyuziv ta'lim siyosatining huquqiy asoslari. Inklyuziv ta'lim tamoyillari.
Tuzuvchilar: kat.o‘qit. J.U.Shonazarov, E.T. Jumayev
«TASDIQLAYMAN»
“Pedagogika fanlari” kafedrasi mudiri
___________J.U.Shonazarov
Pedagogika va iqtisodiyot fakulteti 60110100 – “Pedagogika va psixologiya” ta’lim yo‘nalishi 1 kurs talabalari uchun «Pedagogika nazariyasi va tarixi» fanidan YaN bo‘yicha yozma ish savollari
Variant № 5
1. Inklyuziv jarayonni boshqarish. Inklyuziv ta'lim dasturlari.
2. Ta'lim metodlari va vositalari
3. Didaktika, uning mohiyati va vazifalari(didaktika, ta’lim nazariyasi, ta’lim jarayoni, ta’lim-tarbiya, boshqarish)
4. Ta'limni tashkil etish shakllari va turlari
5. Jamoa tarbiya ob'ekti va sub'ekti sifatida.
Tuzuvchilar: kat.o‘qit. J.U.Shonazarov, E.T. Jumayev
«TASDIQLAYMAN»
“Pedagogika fanlari” kafedrasi mudiri
___________J.U.Shonazarov
Pedagogika va iqtisodiyot fakulteti 60110100 – “Pedagogika va psixologiya” ta’lim yo‘nalishi 1 kurs talabalari uchun «Pedagogika nazariyasi va tarixi» fanidan YaN bo‘yicha yozma ish savollari
Variant № 6
1. O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim to‘g‘risidagi Qonuni (maqsadi, vazifalari, ta’lim moddalari)
2. Shaxs rivojlanishiga ta'sir etuvchi omillar.
3. Temperament. Temperament tiplari va ularning tavsifi
4. Tarbiyaning umumiy usullari (tarbiya, usul, tushuntirish, namuna, nasihat, rag‘batlantirish, jazolash).
5. Xotira nazariyalari, jarayonlari va turlari. Xayol turlari.
|
| |
Tuzuvchi kat.o‘qit. J.U.Shonazarov

|
Tuzuvchi kat.o‘qit. J.U.Shonazarov
|
bet | 114/150 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 5,55 Mb. | | #255011 |
Bog'liq Xalqaro innovatsion universitet pedagopgika fanlari kafedrasi peTuzuvchi kat.o‘qit. J.U.Shonazarov
«TASDIQLAYMAN»
“Pedagogika fanlari” kafedrasi mudiri
________________J.U.Shonazarov
Pedagogika va iqtisodiyot fakulteti 60110100 – “Pedagogika va psixologiya” ta’lim yo‘nalishi 1 kurs talabalari uchun «Pedagogika nazariyasi va tarixi» fanidan ON bo‘yicha yozma ish savollari
Variant № 24
1. Shaxs rivojlanishiga ta'sir etuvchi omillar (irsiyat, muhit, ta'lim-tarbiya)
2. Dars va uning turlari (dars, o‘quv jarayoni, yangi bilimlarni bayon qilish, mustahkamlash, aralash dars)
3. Pedagog shaxsi va uning jamiyatda tutgan o‘rni, vazifalari.
4. Ta‘limning og‘zaki usullari (tushuntirish, hikoya, suhbat, savol-javob, o‘quv ma‘ruzasi).
Tuzuvchi kat.o‘qit. J.U.Shonazarov
«TASDIQLAYMAN»
“Pedagogika fanlari” kafedrasi mudiri
_______________J.U.Shonazarov
Pedagogika va iqtisodiyot fakulteti 60110100 – “Pedagogika va psixologiya” ta’lim yo‘nalishi 1 kurs talabalari uchun «Pedagogika nazariyasi va tarixi» fanidan ON bo‘yicha yozma ish savollari
Variant № 25
1. Ta‘lim jarayoni mohiyati va uning ikki tomonlama xususiyati(ta’lim nazariyasi, ta’lim jarayoni, o‘qituvchi va o‘quvchi faoliyati)
2. Pedagogika fanining asosiy kategoriyalari (ta'lim, tarbiya, ma'lumot, irsiyat, o‘qitish)
3. Shaxsning shakllanishi va kamol topishida irsiyat va muhitning roli (shaxsning shakllanishi, ta‘sir etuvchi omillar, irsiyat, muhit, aloqadorligi).
4. Ta'lim metodlari va vositalari (ta'lim,metod, og‘zaki, amaliy, ko‘rgazmali usullari, ta'lim vositalari
Tuzuvchi kat.o‘qit. J.U.Shonazarov
«TASDIQLAYMAN»
“Pedagogika fanlari” kafedrasi mudiri
_______________J.U.Shonazarov
Pedagogika va iqtisodiyot fakulteti 60110100 – “Pedagogika va psixologiya” ta’lim yo‘nalishi 1 kurs talabalari uchun «Pedagogika nazariyasi va tarixi» fanidan ON bo‘yicha yozma ish savollari
Variant № 26
1. Pedagogika fanining asosiy kategoriyalari (ta'lim, tarbiya, ma'lumot, irsiyat, o‘qitish)
2. Ta'limning ko‘rsatmalilik qoidasi va uning ta'lim jarayonidagi ahamiyati.
3. Ta’limni tashkil etish shakllari (sinf-dars tizimining vujudga kelishi, dars, darsga quyilgan talablar)
4. Ta'limda nazariyaning amaliyot bilan bog‘liq bo‘lish qoidasi.
|
| |
Tuzuvchilar: kat.o‘qit. J.U.Shonazarov, E.T. Jumayev

Tuzuvchilar: kat.o‘qit. J.U.Shonazarov, E.T. Jumayev
«TASDIQLAYMAN»
“Pedagogika fanlari” kafedrasi mudiri
___________J.U.Shonazarov
Pedagogika va iqtisodiyot fakulteti 60110100 – “Pedagogika va psixologiya” ta’lim yo‘nalishi 1 kurs talabalari uchun «Pedagogika nazariyasi va tarixi» fanidan YaN bo‘yicha yozma ish savollari
Variant № 7
1. Yoshlarni oilada va maktabda tarbiyalash (milliy tarbiya mezonlari, oila va maktab hamkorligi)
2. Ta'limning tizimli va izchil bo‘lishi qoidasi
3. Pedagogikaning asosiy (kategoriya) tushunchalari (ta’lim, tarbiya, ma’lumot, shaxsning shakllanishi, usul, muhit)
4. Sinf - dars shaklidagi dars turlari va ularni tuzilishi.
5. Ta'lim metodlari va ularga tavsif bering (ta'lim jarayoni. metod, og‘zaki, amaliy, ko‘rgazmali, kitob bilan ishlash).
Tuzuvchilar: kat.o‘qit. J.U.Shonazarov, E.T. Jumayev
«TASDIQLAYMAN»
“Pedagogika fanlari” kafedrasi mudiri
___________J.U.Shonazarov
Pedagogika va iqtisodiyot fakulteti 60110100 – “Pedagogika va psixologiya” ta’lim yo‘nalishi 1 kurs talabalari uchun «Pedagogika nazariyasi va tarixi» fanidan YaN bo‘yicha yozma ish savollari
Variant № 8
1. Ta‘lim jarayoni mohiyati va uning ikki tomonlama xususiyati(ta’lim nazariyasi, ta’lim jarayoni, o‘qituvchi va o‘quvchi faoliyati)
2. Pedagogik texnologiyaning mohiyati va uning tavsifiy jihatlari (texnologiya, usul, vosita, shaxsga yo‘naltirilgan ta'lim, muammoli o‘qitish).
3.Ta‘limda nazariyaning amaliyot bilan bog‘liq bo‘lish qoidasi (bilish, ta’lim jarayoni, nazariya, amaliyot shakllari).
4. Ta'lim usullari va уларнинг таснифи (ta'lim jarayoni, usul, metod, vosita, og‘zaki, amaliy, ko‘rgazmali usullar)
5. Ta'lim vositalari va ularni turlari.
Tuzuvchilar: kat.o‘qit. J.U.Shonazarov, E.T. Jumayev
«TASDIQLAYMAN»
“Pedagogika fanlari” kafedrasi mudiri
___________J.U.Shonazarov
Pedagogika va iqtisodiyot fakulteti 60110100 – “Pedagogika va psixologiya” ta’lim yo‘nalishi 1 kurs talabalari uchun «Pedagogika nazariyasi va tarixi» fanidan YaN bo‘yicha yozma ish savollari
Variant № 9
1. Tarbiyaning mohiyati va vazifalari (tarbiya jarayoni, inson tarbiyasi, tarbiyaning maqsadi, o‘z-o‘zini tarbiyalash, qayta tarbiyalash)
2. Ta’limning ogzaki metodlari (tushuntirish, hikoya, suhbat, savol-javob).
3. Tarbiya turlari mazmuni, maqsad va vazifalari, shakl va metodlari
4. Pedagogik faoliyat va u bilan shug‘ullanish. (pedagogik faoliyat, o‘qituvchi shaxsi, axloqiy fazilatlar, pedagogik mahorat, shaxsiy sifatlar).
5. Ta’lim mazmuni haqida tushuncha. Davlat ta’lim standartlari.
|
Tuzuvchi kat.o‘qit. J.U.Shonazarov

|
Tuzuvchi kat.o‘qit. J.U.Shonazarov
|
bet | 115/150 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 5,55 Mb. | | #255011 |
Bog'liq Xalqaro innovatsion universitet pedagopgika fanlari kafedrasi peTuzuvchi kat.o‘qit. J.U.Shonazarov
«TASDIQLAYMAN»
“Pedagogika fanlari” kafedrasi mudiri
___________J.U.Shonazarov
Pedagogika va iqtisodiyot fakulteti 60110100 – “Pedagogika va psixologiya” ta’lim yo‘nalishi 1 kurs talabalari uchun «Pedagogika nazariyasi va tarixi» fanidan YaN bo‘yicha yozma ish savollari
Variant № 1
1. Pedagogika fanining predmeti va uni o‘rganish usullari (fanning maqsadi, mazmuni, predmeti, asosiy tushunchalari)
2. Ta'lim nazariyasi (didaktika) pedagogikaning tarkibiy qismi sifatida.
3. Pedagogikaning ilmiy – tadqiqot metodlari (tadqiqot usuli, kuzatish, suhbat, anketa, pedagogik eksperiment).
4. Dars turlari va darsga bo‘lgan talablar (dars, o‘qitish, o‘quv jarayoni, o‘qituvchi va o‘quvchi faoliyati).
5. O‘zbekiston Respublikasida ta'lim tizimini rivojlantirishning konseptual asoslari.
Tuzuvchilar: kat.o‘qit. J.U.Shonazarov, E.T. Jumayev
«TASDIQLAYMAN»
“Pedagogika fanlari” kafedrasi mudiri
___________J.U.Shonazarov
Pedagogika va iqtisodiyot fakulteti 60110100 – “Pedagogika va psixologiya” ta’lim yo‘nalishi 1 kurs talabalari uchun «Pedagogika nazariyasi va tarixi» fanidan YaN bo‘yicha yozma ish savollari
Variant № 2
1. Ta'lim metodlari va vositalari.
2. Tarbiya qonuniyatlari (shaxsni hurmat qilish, tarbiyaning bir maqsadga qaratilganligi, izchillik, o‘quvchining yoshi va uziga xos xususiyatlari).
3. Ta'limni tashkil etish shakllari va turlari.
4. Shaxs shakllanishi va rivojlanishiga ta‘sir etuvchi omillar (irsiyat, ta‘lim-tarbiya, muhit, shaxs mustaqilligi)
5. Tarbiya jarayonining mohiyati va mazmuni.
Tuzuvchilar: kat.o‘qit. J.U.Shonazarov, E.T. Jumayev
«TASDIQLAYMAN»
“Pedagogika fanlari” kafedrasi mudiri
___________J.U.Shonazarov
Pedagogika va iqtisodiyot fakulteti 60110100 – “Pedagogika va psixologiya” ta’lim yo‘nalishi 1 kurs talabalari uchun «Pedagogika nazariyasi va tarixi» fanidan YaN bo‘yicha yozma ish savollari
Variant № 3
1. Tarbiyaning o‘z-o‘zini tarbiyalash metodi (tarbiyaviy ish, o‘z-o‘zini boshqarish, tarbiyalash, tanqid, o‘z-o‘zini tanqid).
2. Tarbiya metodlari mohiyati va uning tasnifi.
3.Shaxs shakllanishi va rivojlanishiga ta‘sir etuvchi omillar (irsiyat, ta‘lim-tarbiya, muhit, shaxs mustaqilligi)
4. O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim to‘g‘risidagi Qonuni (maqsadi, vazifalari, ta’lim moddalari)
5. Ta'lim muassasasining ichki boshqaruvi. Ta'lim muassasasida metodik ishlarni tashkil etish.
|
| |
Ishlash tartibi - S. Y. Is kamov

|
S. Y. Is kamovBog'liq KitobIshlash tartibi:
quritish bo‘yicha darslar qish vaqtida olib borilsa,
u holda sun’iy quritish moslamalarida, ya’ni maxsus laboratoriya
sharoitida ishlaydigan pechka yoki javonlarda olib boriladi. Yoz
vaqtida esa o‘quv xo'jalikning quritish maydonida olib boriladi. Meva
va uzumlar quritish maydonchasiga keltirilgandan keyin tortiladi va
saralanadi. Mahsulot yetilganligi, ranggi, shakli, o'lchamiga qarab
navlarga ajratiladi.
Mevani yuvish.
Meva va uzumga yopishgan har xil xas-cho‘p,
qum, mikroorganizmlar, shuningdek zaxarli moddalaming qoldiqlari
yuvib tashlanadi. Mahsulot toza suvda yuviladi, uning har kilogrammiga
o‘rta hisobda 0,7 litr suv sarflanadi. U qadar ko‘p bo‘lmagan mevani
vannalarda, bochka yoki betonlangan hovuzlarda qo‘lda yuviladi.
Meva po‘stini archish.
Bu ish mevaning keraksiz qismini ajratib
olish va qoqining ranggini yaxshilash maqsadida qilinadi. Po'sti
ajratilgan meva ancha tez quriydi. Olma va nokning po‘sti qo‘lda
pichoq bilan ajratiladi. Shaftoliniki kimyoviy usulda artiladi. Buning
uchun shaftoli chuqur bo'lmagan to‘r savat bilan 2-3 foizli qaynoq
eritmaga 1,5-3 daqiqa botiriladi.
Mevalarni qismlarga bo‘Iish.
Mevalar asosan qo'lda oddiy
pichoq bilan yoki mashinalarda to‘g‘raladi. Mevalarni turiga qarab
to‘g‘rashning har xil usuli qollaniladi. Masalan, qoqi qilinadigan
olma 5-7 mm qalinlikda gardish qilib, nok esa to‘rt pallaga bo‘linib,
urug‘i olib tashlanadi. ShaftoU va o‘rik ikki pallaga bo'linishi
mumkin.
Meva va uzumni bianshirlash.
Blanshirlash meva va uzumni
qaynoq suvga, kislotali va tuzh eritmalarga botirib olish yoki bug‘lash
demakdir (18-rasm). Mevalar har xil maqsadlarda blanshirlanadi,
natijada olxo‘ri, olcha va uzum 3-4 barobar tez quriydi. Tez quritilgan
meva va uzumdan ko'proq quruq mahsulot olinadi va ekstrakt
moddalar kamroq nobud bo'ladi.
|
| |
Jihoz va materiallar - S. Y. Is kamov

eritmasi bilan to'ldiriladi.
Mevalardan assorti tayyorlasa ham boTadi (masalan, olma
olxo'ri, uzum) Marinad eritmasi sabzavotga
qanday tayyoriangan
bo'Jsa, mevalarga ham shunday tayyorlanadi. Marinad eritmasiga
quyidagi ziravorlar qo'shiladi: shakar 15-30%, tuz 1-2%, koritsa 0-
0,15%, chinnigul bargi 0,04-0,05%, qora murch 0,05-0,06%, lavr
bargi 0,03-0,04%.
Sirka kislotasi quwatini areometr yordamida aniqlanadi (16-
rasm). Agarda sirka esensiyasi solinadigan bo‘Isa u holda uni
pasterizatsiyalashdan keyin solinadi.
Vazifa.
Sabzavotlami marinadlash paytida o‘tkaziladigan
darsda
mevalarni ham marinadlash bo‘yicha dars o‘tkaziladi. Faqat talabalar
ikki guruhga bo‘linadi, ya’ni birinchi guruh sabzavot,
ikkinchi guruh
meva marinadlash bo‘yicha mashg‘ulot o ‘tishadi.
Talabalar o ‘z guruhiga topshirilgan vazifani bajarib bo‘lgach, ular
o‘rin almashinadi, ya’ni sabzavot marinadlari tayyorlash
topshirilgan
talabalarga mevalar,
meva topshirilgan
talabalarga
sabzavot
topshiriladi.
‘zlashtirish uefeim savollar

0 ‘zlashtirish uefeim savollar l.Olma, uzum va boshqa mevalarni quritish texnologiyasini
tavsiflab bering.
2. Quritilgan uzum va mevalarning yangi xo‘l mevalardan qanday
avzalligi bor?
3.Uzumni quritish oldidan issiq ishqor suvi bilan ishlashning
qanday ahamiyati bor?
4. Quritilgan uzum-meva mahsulotlariga qanday idishlami
ishlatish mumkin?
24-ish. Meva-iizum quritishda xomasliyoga bo‘lgan talabni hisoblash Darsning maqsadi: Quritilgan mahsulot turlari bilan tanishish.
Quritish turiga ko‘ra mahsulot chiqishni hisoblash va bunga ko‘ra
muayyan miqdorda turli nav kuritilgan mahsulot olish uchun talab
etiladigan meva-uzum xom ashyosini hisoblaslmi o‘rganisli.
17-rasm. SVIeva-uzum quritiladigan soyakixona 18-jadval
Meva-uzum quritishda tayyor mahsulot chiqishi______ Meva turi
Quritishda tayyor
mahsulot
chiqishi,%
Meva turi
Kuritishda tayyor
mahsulot
chiqishi,%
Uzum: Olma: Bedona
24-28
Oddiy
14-15
Shigoni
24-26
Yaxshilangan
20-22
Sabza
30-34
OIxo‘ri: Germian
23-25
Danakli
30-35
Soyaki
30-35
Danaksiz
20-25
0 ‘rik: Shaftoli 12-13
Turshak
30-35
Olcha 30-32
Quraga
25-30
Nok 20-24
Kaysa
22-25
Anjir 30-33
1-vazifa. 5 t soyaki, 3 t shig‘ani va 2 t sabza olish uchun quritish
talab etiladigan uzum xomashyosini hisoblang.
Ishlash tartibi: topshiriqni bajarish uchun
18-jadvaldan
foydalaniladi va quyidagi formuladan topiladi:
M = — x 100%
к bu yerda:
M - talab etiladigan meva-uzum xomashyosi, tonna;
m - olinishi lozim bo'lgan quritilgan mahsulot mikdori, tonna;
К - quritishda tayyor mahsulot chiqishi, %
Formuladagi К ning qiymatlari tegishlicha 18-jadvaldan olinadi .
Demak 5 t soyaki olish uchun quyidagi miqdorda^omashyo talab
tiladi, ya’ni:
-vazifa:
tuzlangan tayyor 
pomidorda tuz, 
sut kislotasi
14- rasm. Sabzavotlam i

2-vazifa:
tuzlangan tayyor
pomidorda tuz,
sut kislotasi
14- rasm. Sabzavotlam i
miqdorini aniqlash, mahsulotga
tifdashga m o ’Ijallanganyog’och
organoleptik baho berish.
bochka
Buning uchun ham talabalar 3-4 kishilik guruhlarga bo‘hnib,
mahsulotni tahlil qilishadi va natijalar innumlashtirilib, umumiy
xulosa chiqariladi.
Jihoz va materiallar:
bochkalar, bonk alar, qopqoq, chelaklar,
xom ashyo, pichoq, ziravorlar.
0 ‘zlasfetirish uchun savoliar
1. Nima uchun pomidomi tuzlash uchun kechki navlari ishlatiladi?
2. Grtiqcha sut kislotasi hosil bo‘lmashk uchun nima qilish kerak?
3 . Tuzlash uchun pomidor, bodring va karam mahsulotlari uchun
qanday sifat ko‘rsatkichlari bolishi kerak?
4. Mahsulotda tuz miqdori qanday aniqlanadi.
21-ish. Sabzavotlami sirkalasb
Darsning maqsadi:
sabzavotlami sirkalasb. texnologiyasi bilan
tanishish. Talabalarga bodring, pomidor, sabzi, piyoz, lavlagi,
gulkaram va sabzavotlar aralaslunasidan sirkalangan konserva
mahsulotlari tayyorlashni o'rgatish.
Sabzavot marinadlari asosan bodring, pomidor, sabzi, piyoz,
lavlagi, gulkaram va sabzavot aralashmasidan tayyorlanadi.
Ishlash tartibi:
mahsulot tayyorlash tozalash, saralash, yuvish va
blanshirlashdan iborat bo‘ladi.
Sabzi qaynab turgan suvda 8-17 daqiqa davomida blanshirlanadi
va sovuq suvga olinadi, po‘sti archiladi va et qismi 2-3 mm kubiklarga
bolinadi.
Lavlagi butunligicha 20-35 daqiqa davomida blanshirlanadi keyin
mahsulot sovutilib, po‘stidan ajratiladi va kichik yaproqchalarga
kesiladi. Ulaming qalinligi 5-10 mm, uzunligi 20-30 mm yoki 15-15
mm kubik shaklida kesiladi.
Piyoz tozalanadi, 2-3 daqiqa blanshirlanadi va 1,5-2 sm diametrda
kesiladi. Gul karam guli bilan 2-3 daqiqa blanshirlanadi (1 litr qaynab
turgan suvga 10 gr osh tuzi va 0,5 gr limon kislotasi qo‘shiladi).
Blanshirlangan gul karamni 20-25 daqiqa 3% li namakobda saqlasa
bo‘ladi.
Bodring katta kichikligiga qarab 2-5 soniya balanshirlanib, keyin
sovutiladi. Pomidorlar faqat yuviladi va meva bandi olib tashlanadi.
Tayyorlangan sabzavotlar shisha idishlarga zichroq taxlanadi va
oldindan tayyorlangan marinad eritmasi quyiladi. Idish ichida suyuq
marinad bilan meva nisbati har xil bo‘ladi, xomashyo uchun 57-65%
va suyuq marinad uchun 35-43%.
Sirka me’yori marinadlarda asosiy sifat ko‘rsatkichlaridan biridir.
Ishlab chiqarish sharoitida marinadlar uchun sirka kislotasining
maxsus me’yorlari ishlab chiqilgan bo‘lib, bu me’yor sifatli
marinadlar olishni ta’minlaydi (14-jadval).
Marinad tayyorlash uchun suvda eng aw al tuz, shakar eritiladi
(15-rasm). Har xil ziravor qo\shilib oxirida sirka qo‘shiladi. Sir-
langan idishda (yoki qozonda) 4-8% shakar eritiladi, 4-6% tuz, keyin
qaynab turgan suvga har xil ziravor solinadi: koritsa - 0,03-0,64,
chinnigul bargi - 0,02-0,03, achchiq garmdori - 0,01-0,02%, lavr
bargi - 0,04-0,06%.
|
M
 = — X100% = -A _ x 100% = 16,66m 
К

25%
2 1 sabza olish uchun esa:
M =—xioo%=-^— x ioo%=
6
,
66
w
К
30%
2-vazifa. 3 t quritilgan anjir mahsuloti olish uchun yangi uzilgan
s . j j i r
mahsulotiga hoig-ui talabni aniqlang.
3
-vazifa. 10 tonna quritilgan mahsulot olish uchun yangi uzilgan
/r ik mevasini miqdorini aniqlang. Shu jumladan:
a) turshak - 7 tonna
b) quraga
1
2
tonn
v) qaysa -
1
tonna
4-vazifa. 20 t onna quritilgan shaftoli quragasini olish uchun
yangi uzilgan shaftoli mevasi miqdorini aniqlang
5-vazifa.
6
tonna quritilgan olxo‘ri mahsulotini olish uchun yangi
zilgan olxo‘ri mevasi xomashyosini aniqlash, shu jumladan:
a) danakli - 4 tonna b) danaksiz- 3 tonna
0
‘xlashtirish uchun savoSlar
1.Uzumdan olinadigan quritilgan malisulotlami qisqacha ta’riflab
scring.
2. Respublikamizda meva-uzumdan qanday quritilgan mahsulotlar
olinadi?
3. Sun'iy vd tabiiy usulda olinadigan mahsulotlar o‘rtasidagi farq
1
Yuqoridagi olinadigan quritilgan mahsulotlar uchun qanday
isullar loyiq hisoblanadi, ularga misol keltiring.
25-ish. Meva va uzumlarni ochiq havoda {jeyoshda quritish
Darsning maqsadi: meya-uzunjlarni quritish texnologiyasi bilan
snisbish. Talabalarga meva va ^zumlanii respublikamiz sharoitida
ig ko'p tarqalgan usul - ochiq havoda quritish tartibini o‘rgatish.
Meva va uzumlami quritganda ulardan juda ko‘p miqdorda. suv
ig‘lanib ketadi. Bu sharoitda mikroorganizmlar rivojlana olmaydi va
mahsulot buzihnaydi. Albatta buning uchun qurigan malisulot standart
namlikda, maxsus idishda va qoidaga binoan saqlash sharoitida
bo‘lishi kerak. Qurigan mahsulot yaxshi saqlanadi va uzoq
masofalarga tashish juda qulay.
Yechish - Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika...

Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi
Geometriya 7 uzb 2022
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi
|
Marinad tayyorlashda sirka kislotasining me’yori

|
Marinad tayyorlashda sirka kislotasining me’yoriBog'liq KitobMarinad tayyorlashda sirka kislotasining me’yori
Sirka kislotasining miqdori, %
Bitta bonka uchun 80% li sirka kislotasining
miqdori, ml
quyilinada
tayyor marinadda
11 bonka uchun
3 1 bonka uchun
1,0
0,4
4,5
14,0
1,5
0,6
7,0
21,5
2,0
0,8
9,0
28,0
2,5
1,0
11,5
35,0
15-rasm.
Marinad suyuqligi tayyorlanadigan uskuna
Marinad qopqoqlar bilan germetik yopiladi, sterilizatsiyalash
askunalarida sterilzatsiya qilinadi. Sterilizatsiya va pasterizatsiya
harorati va davomiyligi quyidagi 15-jadvalda keltirilgan.
Мапл ad tayyorlangandan keyin darrov yetilmaydi, uning uchun
;aaiixia 30 к ш pishib yetilish davri o^tishi kerak. ,; :
Vteifa. Talabalar yozgi amaliyot paytid^,
9
‘qnv xo‘jaligida o‘zlari
narinad tayyorlashi kerak. Buni albatta qayta ishlash manzilida har bir
talaba qanday sabzavot tuxidan, qanday tarkibda marinad tayyorlash
ketaMigifli, uni kislota miqdorini
0
‘qituvchi o‘zi har bir talabaga
lopshiriq beradi. Har bir talaba bu topshiriqni bajarish uchun o‘zi
mustaqil ish qiladi.
Qishki mavsumda talabalar o‘zi tayyorlagan konservalarida
asosiy
kimyoviy elementlarni aniqlash ishlarini olib boradi (tuz,
kislota, sirka). Mahsulot tarkibidagi moddalar miqdori texnik shartlar
me’yori bilan qiyoslanadi va shu asosda mahsulotga baho beriladi.
15-jadval
Sabzavot marinadfarini sterilizatsiya va
pasterizatsiyalash tartiblari_______________
Sabzavot
marinadlari
Harorat, °S
Davomivligi, daqiq a
0,5 1 idish
1,01 idish
3,0 i idish
Pomidor
100
5
8
15
Pomidor
90
15
25
40
Bodring
100
5
8
15
Bodring
«5
15
25
40
Karam
90
20
30
50
Lavlagi
100
10
15
25
Piyoz
100
5
8
20
Chuchuk qalampir
90
15
25
40
Patisson
100
7
12
25
|
| |
va 
C - Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi

140
1. Uchburchakning katta burchagi 60° dan kichik bo‘lishi mumkinmi? Uchburchakning
kichik burchagi 60° dan katta bo‘lishi mumkinmi?
2.
ABC
uchburchakda: a)
AB
<
BC
<
AC
; b)
AB
=
AC
<
BC
bo‘lsa, uchburchak
burchaklarini taqqoslang.
A
burchak o‘tmas bo‘lishi mumkinmi?
3. Uchburchakning o‘tmas burchagi qarshisida kichik tomon yotishi mumkinmi?
4. Uchburchak tengsizligining mazmuni nimadan iborat?
5. Uchburchak tengsizligi qanday masalalarni yechishda qo‘llanadi?
6. To‘g‘ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi uzunmi yoki kateti?
?
?
?
?
Mavzuga doir savollar
1.
ABC
uchburchakda
∠
A
>
∠
B
>
∠
C
bo‘lsa, uchburchakning eng uzun tomonini aniqlang
.
2.
ABC
uchburchakda
∠
A
=
∠
B
<
∠
C
bo‘lsa, uchburchakning eng kichik tomonini aniqlang
.
3.
ABC
uchburchakda
AB
=
BC
>
AC
bo‘lsa, uchburchakning: a) eng katta; b) eng kichik
burchagini aniqlang
.
4.
ABC
uchburchakda
AB >BC >AC
bo‘lsa, uchburchakning: a) eng katta; b) eng kichik
burchagini aniqlang
.
5.
Uzunliklari a) 2
m
, 2
m
va 3
m
; b) 1
dm
, 2
dm
va 3
dm
bo‘lgan kesmalardan
uchburchak
yasash mumkinmi?
6.
Uzunliklari: a) 12
cm
, 23
cm
va 35
cm
; b) 45
m
, 22
m
va 33
m
bo‘lgan kesmalardan
uchburchak yasash mumkinmi?
7.
Tomonlari: a) 2; 3; 4; b) 2; 2; 4; c) 3,6; 1,8; 5; d) 56; 38; 19 bo‘lgan uchburchak
mavjudmi?
8.
Teng yonli uchburchak tomonlari: a) 7 va 3; b) 10 va 5; c) 8 va 5 bo‘lsa, uchinchi tomonini
toping.
9
.
Uchburchakning perimetri 34
dm
. Uning bitta tomoni: a) 16
dm
; b) 17
dm
; c) 18
dm
bo‘lishi mumkinmi? Nega?
10
.
Uchburchakning perimetri 12 ga teng. Uning bitta tomoni: a) 5; b) 6; c) 8 ga teng
bo‘lishi mumkinmi? Nega?
?
?
?
?
Amaliy mashq va tatbiq
Masala.
Uchburchakning ikki tomoni 0,7 va 1,9.
Agar uchinchi tomoni butun son ekanligi ma’lum
bo‘lsa, uni toping
(6-rasm).
Yechilishi.
Berilgan
uchburchakning ikkita
tomoni ma’lum: 0,7 va 1,9.
Uchinchi tomonini
uchburchak tengsizligidan
foydalanib topamiz:
1)
x
+ 0,7 > 1,9 yoki
x
> 1,2;
2) 1,9 + 0,7 >
x
yoki
x
< 2,6.
Bu ikki tengsizlikdan 1,2 <
x
< 2,6 ni hosil
qilamiz.
x
– butun son, faqat
x
= 2 qiymat bu qo‘sh tengsizlikni qanoatlantiradi.
Demak, uchburchakning noma’lum tomoni 2 ga teng.
Jihoz va materiallar - S. Y. Is kamov

23-ish: Meva-uzumni quritislsni tashkil
qilish.
Dsrsnlng
maqsadi: Meva-uzum quritish bilan bogliq barcha
tashkiliy tadbirlar tizimi bilan tanishish.
Meva-uzum quritislida zarur
boladigan asbob-uskunalar, materiallar
va quritish maydoniga
bolgan talabni hisoblashni o'rganish.
Ma’lumki, mevalar va uzumni yig'ib terib olish mas’uhyatli
jarayon hisoblanadi. Har bir mevani o ‘z vaqtida terib olish talab
etiladi. Vaqtidan kechiktirib terib
olingan mevalarning sifat
ko'rsatkichlari, xususan, qayta ishlashga yaroqliligi va saqlashga
chidamlilik sifatlari keskin pasayib ketadi.
Shuning uchun mevalarni
o‘z vaqtida terib olish lozim. Buning uchun barcha terim tadbirlarini
to‘g‘ri tashkil etish lozim. Quyidagi topshiriqlarda talabalar meva-
uzumni terib olish bilan bogliq tadbirlami tashkil etishni o‘rganadilar:
16-jadval
Meva-uzum quritishda talab etiladigan qusitisfe maydoni,
muddati va materiallar sarfi
Mahsulot turi
Oltin-
guguttkg.
O&lituzi,
4
Ishqor
(kaustik
soda)
Qo'Ham-
ladigan
patnis
sig'imi, kg
Quritish
muddati,
kun
Quritishda lm‘
foydali
maydonga
ketadigan mahsulot,
kg
Uzum
Bedona
-
-
,;и
- 5'
25-30
10-12
Slrig'oiu
2
-
5. ;■
. 8-12
10-12
Sabza
2
0,9 |
"5;
> 1 2
10-12
Soyaki
2
-
-
•...
л
5 ■
35-40
10-12
Germian
2
-
0 9
5
8-12
10-12
0 ‘rik
Turshak
2
-
4
8-10
10-12
Quiaga
2
-
4
6-8
6-7
Qaysa
2
-
4
6-8
7-8
Olma
Oddiy
2
-
3
14-16
12
Yaxshilangan
2
.
2
3
10-12
(0
Olxo'ri
Danakli
1,5
-
0,9
4
8-10
10-12
Danaksiz
2
-
0,9
4
6-8
8
Shaftoli
1,5
-
0,9
4
6-8
12
Olcha
1>5.
-
0,9
4
6-8
7-8
Nok
2
-
-
6
6-8
14
so
Eslatma: Quritishda 150 kg sig‘imli dudlash kamerasi,
bir ish
kunida (7soat)
5
tonnagacha
olma kesuvchi
uskunalardan
foydalaniladi,
17-jadval