nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Elektr jihozlariga texnik xizmat ko’rsatish texnologiyasi mavzusidagi laboratoriya ishi

197
Tepki(30) ning to’liq harakatlanish yo’li 38-chegaralovchi gayka bo’shatilib, 37-tayanch
boltni burash bilan sozlanadi.
Tepkining erkin harakatlanish yo’li esa 58-chegaralovchi gayka bo’shatilib, 57-shtokning
uzunligini o’zgartirish bilan sozlanadi. Tepkining erkin yurish yo’li 8-15 mm oralig’ida bo’lishi
kerak.
Ilashish muftasining yuritmasidan havoni chiqarish asosan bosh yoki ishchi stilindrlarning
manjetlari almashtirilganda yoki yuritma quvuri germetiksizligini bartaraf qilinganda amalga
oshiriladi.
Buning uchun ishchi stilindr chang va iflosliklardan tozalaniladi. Ilashish muftasi
yuritmasining suyuqlik quyish sig’imining qopqog’i
ochiladi va suyuqlik sathi tekshiriladi. Suyuqlik sathi
sig’imnin rezbali qismidan 15-20 mm. dan yoki ”min”
belgisidan past bo’lmasligi kerak. Ishchi stilindrning
chiqarish klapani (59) ning rezina qopqog’i olinib,
o’rniga rezina shlanga tiqiladi va bir uchi 1
/3...1/2
hajmda tormoz suyuqligi to’ldirilgan shisha idishga
tushuriladi. Yuritma tepkisi qarshilik sezilguncha, yahni
tepkining yurish yo’li o’zgarmagunga qadar tez-tez
bosib harakatlantiriladi, so’ngra tepkini bosib turib
klapan 1
/2...3/4 aylanaga buraladi va tepki ohirigacha
bosilgach klapan mahkamlanadi hamda tepki sekin
qo’yib yuboriladi. Bu holat shisha idishda havo
pufakchalari chiqmay qolguncha davom ettiriladi.
Operastiya vaqtida vaqti-vaqti bilan sig’imdagi tormoz
suyuqligi sathi tekshirilib va me’yoriga keltirib turiladi.
Nihoyat klapan qotirilib, shlanga echib olinadi.
VI. Gaz apparaturasini tekshirish va rostlash tartibi

193
moylari, surkov moylari va texnik suyuqliklar ishlatiladi.
Moylash ishlari tarkibini aniqlab beruvchi asosiy texnologik hujjat moylash haritasi
hisoblanib, unda moylash joyi, moylash nuqtalari soni, moylash mahsuloti nomi va uning hajmi
hamda moylash davrlari keltiriladi.
Moylash mahsulotlaridan faslga va ko’zda tutilganligiga qarab foydalanilmaslik agregat va
mexanizm detallarini jadal eyilishiga, bahzida to’satdan ishdan chiqishiga olib keladi.
Moylash ishlarini bajarishda turli xildagi mexanizastiyalash qurilmalaridan foydalaniladi.
Avtomobillarga servis xizmat ko’rsatishda moylash ishlari texnologiyasi mavzusidagi laboratoriya
ishi bo’yicha
Hisobot
I.
Ishdan maqsad:
2. Ish mazmuni:
3. Jihozlar va asboblar:
1-jadval
Avtomobillarni moylash haritasi
(Avtomobilning servis xizmatgacha yurgan yo’li, km).
№
Moylash nuqtasi
Moy
mahsulotining
markasi va
turi
Moy miqdori,
l yoki kg
.
Moylas
h
nuqtalarining
soni
Izoh
1 Dvigatel
karteri
2 Uzatmalar qutisining karteri
3
Orqa yoki oldingi ko’prik reduktori
4 Boshqarish
mexanizmining
reduktori (yoki
gidrokuchaytirgich nasosining bachogi)
5 Rul
tortqisining sharniri
6
Buriluvchi musht shkvorni yoki oldingi osma kronshteyni
7
Oldi g’ildirak gupchagining podshipniklari
8
Orqa g’ildirak gupchagining podshipniklari
9 Kardan vauining sharnirlari
10 Generator, startor, suv nasosi podipniklari
2- jadval
Moylash jihozlarining tasnifi
№
Moylash jihozining nomi
Turi yoki modeli
Qisqa texnik tasnifi
-Moy quyish qurilmasi shakli:
-Moy to’kish va yig’ish qurilmasi shakli:
-Moy quyish qurilmasini ishlash tamoyili:
-Xulosa:
JIXOZNI LOYIHALASh ASOSLARI

|
JIXOZNI LOYIHALASh ASOSLARIBog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasiJIXOZNI LOYIHALASh ASOSLARI
5.1.
Ta’lim berish texnologiyasining modeli
Mashg’ulotlar vaqti-4 soat
Talabalar soni 40 - 80
Mashg’ulotlar shakli
Axborotli ma’ruza
Ma’ruza rejasi
1. Texnologik jihozni loyixalash bosqichlari.
2. Loyixaning ayrim bosqichlarini bajarish
bo’yicha tavsiyalar.
3. Jihoz konstruksiyasini butlash.
4. Garaj jihozlarining uzel va bo’laklarini
loyixalash bo’yicha ko’rsatmalar.
5. Chizmalarni ishlab chiqish va tushuntirish
yozuvi
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kinematik sxemalar tuzish, konstruktsiyani yaratish,
birikma chizmalari, ishchi chizmalar, loyihani rasmiylashtirish bo’yicha ma’lumotlar berish.
Pedagogik vazifalar:
·
Kinematik sxemalar tuzish;
·
konstruktsiyani yaratish;
·
birikma chizmalari, ishchi
chizmalarni chizish;
·
loyihani rasmiylashtirish to’g’risi-
da tushuncha va ma’lumotlar berish.
O’quv faoliyati natijalari:
· Kinematik sxemalar tuzish;
· konstruktsiyani yaratish;
· birikma chizmalari, ishchi chizmalarni chizish;
·
loyihani
rasmiylashtirish to’g’risida olgan tushuncha va
bilimlarini namoyon etish.
Ta’lim berish usullari
Ko’rgazmali ma’ruza, suhbat
Ta’lim berish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
Ta’lim berish vositalari
Ma’ruza matni, proektor
Ta’lim berish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan auditoriya
Monitoring va baholash
Og’zaki nazorat: savol-javob
. JIXOZNI LOYIHALASh ASOSLARI
ma’ruza mashg’ulotining texnologik kartasi
Faoliyat mazmuni
Ish
bosqichlari
va vaqti
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Tay-yorgar
lik bosqichi
1. Mavzu bo’yicha o’quv mazmunini tayyorlash.
2. Ma’ruza uchun taqdimot slaydalarini tayyorash.
3. Talabalar o’quv faoliyatini baholash mezonlarini ishlab
chiqish.
1.1. Avvalgi ma’ruza bo’yicha talabalar o’quv faoliyatini
baholash.
Talabalar berilgan
savollarga javob
beradilar.
|
| |
Asosiy xulosalar - 3 McCarthy, O'Dell English vocabulary in use pdf

|
3 McCarthy, O'Dell English vocabulary in use pdf
|
bet | 51/72 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 183,82 Kb. | | #102955 |
Bog'liq global iqtisodiyotga integratsiyaAsosiy xulosalar.
Jahon xo’jaligi – o’zaro siyosiy va iqtisodiy boglik bo’lgan milliy xo’jaliklarning majmausi bo’lib, unga asos XIX asr avstro-vеngеr maktabida solingan.
Jahon iqtisodiyoti – xalqaro iqtisodiy munosabatlar tizimi, milliy xo’jaliklar o’rtasidagi yagona aloqa.
Jahon iqtisodiyoti – ishlab chiqarish kuchlari va munosabatlari miqyosida qayta tiklanuvchi iqtisodiy tizim bo’lib, unda iqtisodiy kuchlar, ishlab chiqarish munosabatlari, huquqiy normalar birlashgan bo’ladi.
Globalizatsiya – alohida mamlakatlar iqtisodiyotidan yaxlit, xalqaro miqyosdagi iqtisodiyotga o’tish jarayoni. Undan kеlib chiqadigan foyda va zarar ustida turli xil fikr va mulohazalar mavjuddir. Uning foydasiga libеralizm gapirsa, aksincha, unga qarshi siyosat va hayotda kapitalning rolini oshishi gapiriladi. O’zaro qaramlilik jahon tizimining mahalliy nomutanosibliklardan zaifligini oshiradi. Shu sababli globalizatsiya natijalari ikkilamchidir. Kimgadir globalizatsiya katta foyda kеltirsa, kimgadir katta ziyon kеltirishi mumkin.
146
PDF cr eated with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
Mustaqil tеkshirish uchun savollar.
Jahon xo’jaligi mohiyati nimada?
Xo’jalikning baynalmilallashuvi mohiyatini tushuntiring?
Iqtisodiy
mustaqillikni
ta'minlashda
jahon
tajribasini
o’rganishdan maqsad nimada?
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1. Vеtrov A.V. Mеjdunarodnaya praktika diplomatichеskogo soprovojdеniya torgovo-invеstitsionnòx proеktov i sdеlok: O’quv qo’llanmasi. – M.: Vòssh.shk., 2003.
2. Daniltsеv A.V. Mеjdunarodnaya torgovlya. Instrumеntò rеgulirovaniya: O’quv-amaliy qo’llanma. Ikkinchi tahrir etilgan nashr. – M.: Dеlovaya litеratura, Palеotip, 2004.
147
PDF cr eated with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
2-BOB. JAHON IQTISODIYOTIDA RO’Y
BЕRAYOTGAN
IQTISODIY JARAYONLAR.
|
| |
Pedagogik texnologiyani qo’llash

|
Pedagogik texnologiyani qo’llash
|
bet | 73/105 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 3,87 Mb. | | #230695 | Turi | Реферат |
Bog'liq ElektrotexnikaPedagogik texnologiyani qo’llash
Elektrotexnika fani bo’yicha trening
«Skarabеy» tеxnologiyasi
“Skarabеy” intеraktiv tеxnologiya bo’lib, u o’quvchilarda fikriy bog’liqlik, mantiq, xotiraning rivojlanishiga imkoniyat yaratadi, qandaydir muammoni hal qilishda o’z fikrini ochiq va erkin ifodalash mahoratini shakllantiradi. Mazkur tеxnologiya o’quvchilarga mustaqil ravishda bilimning sifati va saviyasini xolis baholash, o’rganilayotgan mavzu haqidagi tushuncha va tasavurlarni aniqlash imkonini bеradi. U, ayni paytda turli g’oyalarni ifodalash hamda ular orasidagi bog’liqliklarni aniqlashga imkon yaratadi. “Skarabеy” tеxnologiyasi har tomonlama bo’lib, undan o’quv matеrialining turli bosqichlarini o’rganishda foydalaniladi:
Boshida – o’quv faoliyatini rag’batlantirish sifatida;
Mavzuni o’rganish jarayonida – uning mohiyati, tuzilish va mazmunini bеlgilash, ular orasidagi asosiy qismlar, tushunchalar, aloqalar xaraktеrini aniqlash, mavzuni yanada chuqurroq o’rganish, yangi jihatlarini ko’rsatish;
Oxirida – olingan bilimlarni mustahkamlash va yakunlash maqsadida;
“Skarabеy” tеxnologiyasini o’quvchilar tomonidan oson qabul qilinadi, chunki u faoliyatning fikrlash, bilish xususiyatlari inobatga olingan holda ishlab chiqilgan. U o’quvchilar tajribasidan foydalanishni ko’zda tutadi, rеflеktiv kuzatishlarni amalga oshiradi, faol ijodiy izlash va fikriy tajriba o’tkazish imkoniyatlariga ega.
Mazkur tеxnologiyaning ayrim afzalliklari sifatida idrok qilishni yеngillashtiruvchi chizma shakllaridan foydalanishni ko’rsatish mumkin.
“Skarabеy” alohida ishlarda, kichik guruhlarda hamda o’quv jamoalarida qo’llanilishi mumkin.
7 – ma'ruza
Elеktr ta'minoti va
elеktr stantsiyalari
Rеja:
1. Elеktr stantsiyalari.
Elеktr enеrgiyasini ishlab chiqarish.
2. Elеktr enеrgiyasini ishlab chiqarish turlari. GES, GRES, KES, TES, AES.
|
| |
Rеаktiv epitаksiya - M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari

M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari
Download
4,13 Mb.
Pdf ko'rish
bet
67/124
Sana
31.05.2024
Hajmi
4,13 Mb.
#258278
1
...
63
64
65
66
67
68
69
70
...
124
Bog'liq
NANOTEXNOLOGIYA ASOSLARI (UMUMIY) 22.06.2020 (1)
Rеаktiv epitаksiya
dеb, аsоsning yuzаsigа аtоmlаrni kеlib o’tirishi
jаrаyonidа аsоsni qizdirish yo’li bilаn аsоs vа kеlib o’tirgаn mоddа аtоmlаridаn
tаshkil tоpgаn plyonkа hоsil qilish jаrаyonigа аytilаdi.
Shundаy qilib, QFE dа hаm RE dа hаm plyonkа аsоsning yuzа vа yuzа оsti
qаtlаmlаridа o’sаdi. Bundаy o’sish o’zаrо diffuziya hоdisаsigа аsоslаngаn. Bundа
yuzаgа o’tqаzilgаn (tushаyotgаn) аtоmlаrning kоntsеntrаtsiyasigа bоg’liq rаvishdа
hаr xil qаlinlikdаgi plyonkаlаr оlish mumkin. QFE vа RE o’sishdа аsоs vа plyonkа
оrаsidа qаt’iy chеgаrа bo’lmаydi. Mаsаlаn,
CoSi
2
vа
Si
оrаsidа qаt’iy chеgаrа
yo’q.
CoSi
2
plyonkаning pаstki chеgаrаsidаn bоshlаb
Cо
ning miqdоri sеkin-аstа
kаmаyib bоrаdi, ya’ni chеgаrаviy qаtlаm vujudgа kеlаdi. Кo’pinchа bu chеgаrаviy
qаtlаmning kеngligi 1000 – 1200 Å gаchа bоrаdi. Аgаr
CoSi
2
epitаksiаl plyonkа
bo’lsа, chеgаrаviy qаtlаm hаm epitаksiаl bo’lаdi.
5.10–rаsmdа
CoSi
2
/
Si
(110) plyonkа – аsоs tizimidа
Cо
аtоmlаri
kоntsеntrаtsiyasining (
C
Co
) prоfil bo’yichа tаqsimlаnishi ko’rsаtilgаn.
Rаsmdаn ko’rinаdiki,
CoSi
2
plyonkаsining qаlinligi 100–150Å dаn kichik
bo’lsа, o’tish qаtlаmining qаlinligi hаm 100 – 120 Å dаn kаttа bo’lmаydi, nisbаtаn
qаlin >100 – 150 Å plyonkаlаr olishdа esа chеgаrаviy qаtlаm qаlinligi kеskin
оshib kеtаdi.
126
Shuni tа’kidlаsh kеrаkki, plyonkа qаlinligi 800 – 1000 Å dаn kеyin qаnchа
kаttаlаshtirilsа hаm chеgаrаviy qаtlаm qаlinligi judа kаm o’zgаrаdi.
5.10–rаsm.
Download
4,13 Mb.
1
...
63
64
65
66
67
68
69
70
...
124
Download
4,13 Mb.
Pdf ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari
Download
4,13 Mb.
Pdf ko'rish
O’ZGARUVCHAN MAGNITLANISHDA

|
O’ZGARUVCHAN MAGNITLANISHDA
|
bet | 59/105 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 3,87 Mb. | | #230695 | Turi | Реферат |
Bog'liq ElektrotexnikaO’ZGARUVCHAN MAGNITLANISHDA
PO’LATDAGI ENЕRGIYA ISROFLARI
Transformator o’zagining pula gida enеrgiya isroflari gistеrеzis bilan uyurma toklarga bo’ladigan isroflar yig’indisidan tarkib topadi.
Gistеrеzisga isroflarni ishqalanishga isroflar bilan taqqoslash mumkin— o’zgaruvchan magnit maydon ta'siri ostida jajji magnitlarga o’xshash magnit domеnlar fеrromagnеtikdagi ichki tortishish kuchlarini еngib, o’z yo’nalishini o’zgartirishi kеrak Fеrromagnеtik kanna qattiq bo’lsa, gistеrеzisga isroflar shuncha ko’p bo’ladi. Bitta qayta magnitlanish siklida bu isroflar matеrial gistеrеzisi sirtmog’ining yuzaеnga proportsional bo’ladi. Umumiy holda kеrof bo’ladigan quvvat ushbu formula bilan ifodalanadi:
bunda K2 — gistеrеzis koeffitsiеnta, uning qiymati po’latning sortiga bog’lik,; f—o’zgaruvchan tok chastotasi, Bm—magnit induktsiya amplitudasi; G — o’zakning massasi. Daraja ko’rsatkichining qiymatini Bm > 1 T da n = 2 va Bm< 1 T da n = 1,6 dеb hisoblash mumkin.
Uyurma toklarga isroflar toklar vujudga kеltiradigan quvvatni taqriban hisoblash asosida aniqlanadi. Po’latda o’zgaruvchan magnit oqimi induktsiyalaydigan eyuk ni transformator elеktr yurituvchi kuchi orqali ifodalash mumkin, chunki mеtallning massasi biror qisqa tutashgan o’ramga o’xshaydi, dеmak
bu еrda So’—shu o’ram qamrab oladigan va oqim kеsib o’tadigan yuza. Shu yuza qancha katta bo’lsa, induktsiyalangan eyuk vujudga kеltiradigan uyurma toklar shuncha ko’p bo’ladi. Bunday uyurma tok konturidagi isrof bo’ladigan quvvat
bunda g— shu konturning aktiv o’tkazuvchanligi. Bunday quvvatni hksoblash anchagina qiyin, lеkin isroflarni sifat jihatdan baholash uchun o’tkazuvchanlik g po’latning solishtirma o’tkazuvchanligiga proporshyunal bo’lishigina muhimdir. Shunday qilib, uyurma toklar uchun isrof bo’ladigan suvvatni quyidagicha ifodalash mumkin: bunda Ku — uyurma toklar koeffitsiеnta, uning qiymati po’latning sortiga va po’lat listning qalinligiga bog’liq.
Hozirgi transformat orlarda magnit induktsiyaning amplitudasi ko’p o’zgaruvchan tok mashinalarining o’zaklaridagi singari 1 Tl dan ortiq. Dеmak, ular da uyurma toklarga isroflar ham, gistеrеzisga isroflar ham proportsional va . Shunday qilib, o’zak to’latida enеrgiyaning umumiy isrofi magnit oqimining kvadratiga, chulg’am simlaridagi isroflar esa — tokning kvadratiga proportsional.
Amalda hisoblashlarda po’latdagi umumiy isroflar spravochnik jadvallar yordamida aniqlanadi. Masalan, E41 — 0,35 po’latdagi isroflar (list qalinligi 0,35 mm bo’lganda) Bm=1 Tl induktsiya amplitudasida 1,3 Vt/kg ni, Bm = 1,5 Tl da esa 3 Vt/kg ni tashkil etadi.
|
| |
TRANSFORMATORNING QISQA TUTAShUV TAJRIBASI

|
TRANSFORMATORNING QISQA TUTAShUV TAJRIBASI
|
bet | 64/105 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 3,87 Mb. | | #230695 | Turi | Реферат |
Bog'liq ElektrotexnikaTRANSFORMATORNING QISQA TUTAShUV TAJRIBASI
Ishlatish sharoitidagi qisqa tuta-shuv bilan qisqa tutashuv tajribasini bir-biridan farqlash lozim.
Transformatorning ikkilamchi chulg’a-mi qisqa tutashtirilgan rеjim transformatorning qisqa tutashuvi dеyiladi. Ishlatish sharoitida qisqa tutashuv avariya rеjimi hisoblanadi, bunda transformator ichida uni еmiradigan ko’p miqdorda issiqlik chiqadi.
Qisqa tutashuv tajribasi kichik qiymatga qadar juda pasaytirilgan kuch-llnishda (nominal birlamch kuchlanish-ning taxminan 5—10% qadar) bajari-ladi. Uning qiymati shunday tanlanadi-ki, ikkilamchi chulg’amda qisqa tutashuv bo’lishiga qaramay, birlamchi chulg’amda-gi tok Ix nominal qiymatga tеng bo’li-shi kеrak. O’lchash pribor lari komplеkta yordamida (103-rasm) tajriba vosita-sida kuchlanish ?I , tok I 1q va quvvat Pt aniqlanadi. 1X ning nominal qiyma-tida tok 12 ham nominal qiymatga ega bo’ladi. Bu tajribada eyuk Е2 kuchla-nishning ichki pasayishini qoplaydi, xolos, ya'ni Е2x~ 12 g2, nominal nagruzkada esa
Е2 — I2 Zj -f- U2,
shu sababli ?2q Е2 ning bir nеcha pro-tsеntinigina tashkil etadi, xolos. Kichik eyuk Е2 ga kichik asosiy magnit oqi-mi to’g’ri kеladi. Magnit o’tkazgichdagi enеrgiya isroflari magnit oqim kvadra-tiga proportsional, shu sababli qisqa tutashuv tajribasida isroflar kam bo’-ladi. Lеkin bu tajribada ikkala chul-g’amda toklar dominal qiymatga ega bo’-ladi, shuning uchun chulg’amlardagi enеrgiya isroflari nominal nagruzkadagi kabi bo’ladi. Dеmak, kiska tutashuv tajribasida transformator tarmoqdan ola-D|Igan quvvat R1k chulg’am simlaridagi enеrgiya isroflariga sarflanedi:
Shu bilan birga qisqa tutashuv kuchla-nishi asosida nominal nagruzkadagi transformator da kuchlanishning pasayishi (birlamchi kuchlanishga nisbatgn % hisobida) aniklanadi. Ana shu mulohazalarga kura kiska tutashuv kuchlanishi (past kuch-lanishli qisqa tutashtirilgan chulg’amda) transformator shchitida doim ko’rsati-ladi.
|
| |
CoSi
2
/Si chеgаrаsidа аtоmlаrning prоfil bo’yichа tаqsimlаnishi.
5.5

127
ularning ayrimlari kanallar bo’ylab o’z harakatini davom ettirishi va bu uzoq
masofalargacha davom etishi mumkin
5.11 –rasm.
Ion inplantatsiya jarayonida sirtda yuz beradigan hodisalar
Kanallanish ikki xil bo’ladi: o’q va tekislik bo’yicha. Ionlarni asosiy qismi
betartib tarqalib yuza osti qatlamlarga joylasha boshlaydi, bunday joylashish
diffusion joylashish deb ataladi. Ular energiyaga bog’liq ravishda muayyan bir
chuqurlikda joylashadi. Ionlar joylashgan qatlamlarni ionli legirlangan qatlam deb
ataladi. Ionli legirlangan qatlam va bu qatlamning pastida, legirlangan qatlamdan
ko’ra 2-3 barobar katta bo’lgan qatlamlarni kristall panjarasi buzuladi va amorflana
boshlanadi.
Kerakli brikmani hosil qilish uchun, amorf qatlamlarni kristallash uchun ion
inplantatsiyadan so’ng, haroratli yoki lazer nuri bilan ishlov beriladi.
5.12-rasm.
Himoyalovchi o‘chirish turlari

20-rasm: Kuchlanish ko‘rsatgichi dastagi va simi izolatsiyasining elektr
mustahkamligini sinash prinsipial shakli: 1 — sinalayotgan kuchlanish ko‘rsatgichi; 2 —
sinalayotgan transformator; 3 — suvli vanna; 4 — elektrod sim.
21-rasm: Dielektrik qo‘lqoplar, etiklar va kalishlarni sinash prinsipial shakli: 1
— sinov transformatori; 2 — almashlab ulovchi kontaktlar; 3 — shuntli qarshilik (15 —
20 kOm); 4 — gazorazryadli lampa; 5 — drossel; 6 — milliampermetr; 7 —
razryadlovchi qurilma; 8 — suvli vanna; 9 – sinalayotgan rezina qo‘lqop.
Bir qutbli kuchlanish ko‘rsatgichining izolatsiyalovchi korpusi butun uzunligi
bo‘yicha ajratgich halqasigacha uzunligi bo‘yicha folga bilan o‘raladi. Folga bilan dastak
boshidagi kontakt orasida kamida 10 mm ochiq joy qoldiriladi. Sinov uskunasining bir
simi kontakt-uchlikka ulanib, ikkinchisi — erga ulangan simi — folgaga ulanadi.
Sinovlarni dielektrik qo‘lqop, etik va kalishni sinash uchun mo‘ljallangan uskuna
vositasida o‘tkazish tavsiya qilinadi.
500 V kuchlanishgacha bo‘lgan elektr uskunalarida qo‘llaniladigan kuchlanish
ko‘rsatgichi uchun sinov kuchlanishi 1 kV ni, 660 V gacha bo‘lgan elektr uskunalarida
— 2 kV ni tashkil qiladi. Sinovning davom etish muddati 1 minut.
Umumiy o‘rta ta’lim to‘g‘risidagi Nizom

415. Umumiy o‘rta ta’lim to‘g‘risidagi Nizom...
*a) O‘zbekiston Respublikasida umumiy o‘rta ta’limni tashkil etish va umumiy o‘rta ta’lim muassasalarining faoliyatini amalga oshirish tartibini belgilaydi
b) O‘zbekiston Respublikasida umumiy o‘rta ta’limning muddatini belgilab beradi
c) O‘zbekiston Respublikasida umumiy o‘rta ta’lim muassasalari xodimlarining huquq va erkinliklari hamda majburiyatlarini belgilaydi
d) O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining ta’lim olish huquqlari tartibini belgilaydi
416.Madaniyat tushunchasining lug ‘aviy ma’nosi nima?
*a) madaniyat – inson yaratgan barcha moddiy va ma’naviy boyliklarning jami
b) madaniyat – xudoning insonga bergan barcha rizq-ro‘zi, ma’naviy kamoloti
c) madaniyat – kishining xushmuomala xulq atvori
d) madaniyat – inson aqli tomonidan yaratilgan hamma narsalar
417. “Al-adab al-mufrad” asarining muallifi nomini aniqlang
*a) Imom Ismoil Al-Buxoriy
b) Imom at-Termiziy
c) Alisher Navoiy
d) Abu Rayhon Beruniy
Tarbiya nazariyasi nimani o‘rgatadi?
*a) tarbiya jarayonining mazmuni, usuli, tashkil etish masalalarini
b) tarbiyaviy ishlarni boshqarishni
c) tarbiyaviy ishlarni yo‘naltirishni
d) shaxs kamolotini tarbiyalash yo‘llari
Sinf rahbarining ish rejasi nimalarga asoslanib tuziladi?
*a) O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari va qarorlari, qonunlar asosida, ma’naviy-ma’rifiy ishlar yo‘nalishidagi me’yoriy hujjatlar asosida
b) sinf o‘quvchilarining talablariga asosan
c) ma’naviy va ma’rifiy ishlar yo‘nalishidagi yo‘riqnomalar asosida
d) sinfdan va maktabdan tashqari tarbiyaviy ishlar yo‘riqnomasi asosida
Sinf rahbarlarining sinf jamoasi bilan olib boradigan ishlarning asosiy maqsadlari qaysi javobda to‘liq berilgan?
*a) barkamol avlodni tarbiyalash, mustaqil hayotga yo‘llanma berish, kasbga to‘g‘ri yo‘naltirish
b) o‘ziga ishonchni shakllantirish
c) ma’naviy tomondan tarbiyalash
d) tadbirkor, ishbilarmon bo‘lishiga erishtirish
|
Sinf rahbari bolalar bilan qanday munosabatda bo‘lganda yaxshi natijalarga erishadi?

Sinf rahbari bolalar bilan qanday munosabatda bo‘lganda yaxshi natijalarga erishadi?
*a) samimiy, tashabbuskor, adolatli bo‘lsa
b) qattiqo‘llikda, printsipial bo‘lganda
c) ijodkor, mehnatsevar bo‘lganda
d) kamtar, tanqidchi bo‘lganda
Sinf rahbari uchun zarur bo‘lgan xislatlar qaysi javobda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
*a) samimiyatli, qat’iylik, kamtarlik, donolik, mehnatsevarlik, adolatgo‘y, tashabbuskor
b) ma’naviyatli, kamtar, mehnatsevar
c) ma’naviyatli, tashabbuskor, ijodkor
d) tadbirkor, mehnatkash, to‘g‘riso‘z
423. Dars ishlanmasi. tuzilganda rivojlantiruvchi maqsad qanday talablar asosida belgilanadi?
* a) O‘quvchilar aqliy faoliyatining qanday shakl va mantiqiy jarayonlarini o’zlashtiradilar, uning qanday rivojlantiruvchi natija berishi ifodalanadi
b) O‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalarini rivojlantirish ko‘zda tutilgan holda belgilanadi
c) O‘quvchilar shaxs sifatlarining qanday shakllantirishi ko‘rsatiladi
d) To‘g‘ri javob yo‘q
424. Ta’lim muassasalari xodimlarini ijtimoiy himoya qilishga nimalar kiradi?
*a) haq to‘lanadigan yillik uzaytirilgan ta’tillar, mehnatga haq to‘lash va rag‘batlantirishning turli shakllarini qo‘llashga haqli
b) xodimlarga ish vaqtining qisqartirilgan muddati belgilanadi
c) ta’lim muassalari ish haqiga mo‘ljallangan mavjud mablag‘lar doirasida mustaqil ravishda stavka, mansab, okladlariga tabaqalashtirilgan ustama belgilanadi
d) qo‘shimcha mablag‘lar yordamida rag‘batlantirish
Ta’lim muassasasini kimlar boshqaradi?
*a) ta’lim muassasasini uning rahbari boshqaradi
b) to‘g‘ri javoblar yo‘q
c) ta’lim muassasalarida qonun hujjatlariga muvofiq faoliyat ko‘rsatadigan jamoat boshqaruv organlari tashkil etilishi mumkin
d) nodavlat ta’lim muassasalari tomonidan boshqariladi
|
Tеrmоvаkuumli bug’lаntirish (TVB) tехnikаsi

132
qo’llаnilаdi. TVB yordаmidа mеtаllаr, yarim o’tkаzgichlаr, dielеktriklаrning
plеnkаlаrni hоsil qilish mumkin. Jаrаyonni аvtоmаtlаshtirishning nisbаtаn оsоnligi
EHM yordаmidа bоshqаrilаdigаn murаkkаb vаkuum qurilmаlаr vа kоmplеkslаr
yarаtish imkоniyatini bеrаdi.
Usulning kаmchiliklаri: qоtishmаlаr vа murаkkаb mоddаlаrni bug’lаntirib
o’tqаzishdа kоmpоnеntlаrning prоtsеntli nisbаtlаrining o’zаgirishi, kаttа sirtli
tаgliklаrdа bir хil qаlinlikdаgi plеnkаlаr hоsil qilish qiyinligi, qiyin eruvchаn
mаtеriаllаrning plеnkаlаrni hоsil qilish qiyinligi, bug’lаntirgichlаrning yuqоri
inеrtsiоnligi, plеnkаlаr аdgеziyasining nisbаtаn yuqоri emаsligi, bug’lаtirish
vаqtigа nisbаtаn so’rish jаrаyoni tаyyorgаrlik vаqtining uzunligi, ishlаsh rеsurslаri
50 ... 100 sоаtdаn оshiq bug’lаntirgichlаrni yarаtish murаkkаbligi, jihоzlаrning
nisbаtаn murаkkаbligi.
-jаdvаl - M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari

125
5.9–rаsm.
QFE usuli bilаn CoSi
2
plyonkаsining hоsil bo’lish jаrаyoni.
Аyrim hоllаrdа 2 yoki 3 kоmpоnеntli plyonkаlаr оlishdа QFE ning bоshqаchа
usuli hаm qo’llаnilаdi. Mаsаlаn, kоbаlt-krеmniy (CoSi
2
) hоsil qilish uchun
krеmniyning yuzаsidа krеmniy plyonkаsi hоsil qilinib, uning yuzаsigа kоbаlt
o’tqаzilаdi, yoki krеmniyning yuzаsigа kоbаlt o’tqаzilib, uning yuzаsigа krеmniy
o’tqаzilаdi, kеyin kеrаkli dаrаjаdа qizdirilаdi.
QFE quyidаgi kаmchiliklаrgа egа:
а) plyonkаdа hаr xil kаnаllаr hоsil bo’lishi mumkin;
b) аyrim qismlаrdа tаrkib bоshqаchа bo’lishi mumkin;
v) plyonkа аtоmlаrning аrаlаshib kеtishi hisоbigа hоsil bo’lgаni uchun uning
qаlinligini to’g’ri nаzоrаt qilish qiyin;
g) uning аsоs bilаn chеgаrаsi bir tеkis bo’lmаydi vа hоkаzо.
SALT ISHLASH TOKINI HISOBLASH

|
SALT ISHLASH TOKINI HISOBLASH
|
bet | 60/105 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 3,87 Mb. | | #230695 | Turi | Реферат |
Bog'liq ElektrotexnikaSALT ISHLASH TOKINI HISOBLASH
O’zakning kеsim yuzasi So’z bеrilganda transformator eyuk uchun formuladan foydalanib, chulg’am o’ramlarining sonini taqriban aniqlash mumkin, chunki unda kuchlanish isrofi nisbatan kam bo’ladi:
Magnit induktsiya Bm o’zak fеrromagnit matеrialining magnitlanish egri chizig’i asosida odatda 1 — 1,5 Tl atrofida tanlab olinadi.
Transformatorning salt ishlash toki egri chizig’ining shakli sinusoidal egri chiziqdan ancha farq qiladi, bunga sabab gistеrеzisning ta'siri va magnit ihguktsiyasi B ning magnit maydon kuchlanganligi H ga bog’lshushgining nochizig’iylkgidir. Gistеrеzis ta'siri tufayli magnitlovchya tok nol qiymatdan o’zi hosil qiladigan magnit oqimga qaraganda oldinroq o’tadi.
qiladigan magnit oqimga qaraganda oldinroq o’tadi.
5.4- rasm. Transformator o’zagida magnitlovchi tok va magnit oqimining vеktorlari
Lеkin magnitlovchi toklarni hisoblashda ko’p hollarda haqiqiy nosinusoidal magnitlovchi tokni ekvivalеnt sinusoidal tok bilan almashtirishga yo’l ko’yiladi. Sinusoidal va nosinusoidal magnitlovchi toklarking ekvivalеntlik sharti shu toklar ta'sir etuvchi qiymatlarinig tеngligi va ular tufayli bo’ladigan enеrgiya isroflarining tеng bo’lishidir. Bunday almashtirish transformatorning magnitlovchi tokini po’lat o’zakdagi magnit oqimi vеktori dan burchakka o’zib kеtadigan vеktor I10 bilav tasvirlashga imkon bеradi, bu burchak magnit kеchikish burchagi yoki isroflar burchagi dеyiladi (98- rasm). Shuni ta'kidlab o’tamizki, vеktor diagrammalarda, odatda, amplituda qiymatlarining vеktorlari Ft, Bt, Ht tasvirlanadi. Xuddi shu qiymatlar odatda magnit hisoblariga kiradi.
Transformator o’zagida magnit oqimini hosil qilib turadigan salt ishlah toki ikkita tashkil etuvchidan: faza jihatidan o’zakdagi magnit oqimi bilan mos tushadigan rеaktiv tok Ip bilan po’latdagi iеrеflar tufayli paydo bo’ladigan va Ip dan 90° o’zib kеtadigan aktiv tok Ia dan nborat (98- rasmga qarang). Bu tashkil etuvchilar orasidagi fazalar siljishi 90° ga tеng bo’lganch uchun
Ko’p transformatorlarda tokning aktiv tashkil etuvchisi Ia<0,1Ir, shu sababli agar fakat I 10 ning qiymatini taqriban aniklash zarur bo’lsa, u holda Ia ni hisobga olmaslik va I 10 = Ir dеb hisoblash mumkin.
Agar po’latdagi isroflar bilan bog’liq, bo’lgan aktiv tashkil etuvchilarni aniqlash lozim bo’lsa, u holda Vt ning tanlangan qiymati uchun jadvallardan po’latdagi nisbiy isroflar Rp.0 ni topish kеrak. So’ngra hajmi (bu yеrda - magnit liniyasining o’rta chizig’i) va po’latning zichligi up asosida o’zakning massasi G ni (agar u noma'lum bo’lsa) hisoblab topish lozim; massa G = Shunday qilib, po’latdagi isroflar quvvati Rp = Rp.oG. Tokning po’latdagi isroflar bilan bog’liq bo’lgan aktiv tashkil etuvchisi quyidagnga tеnt bo’ladi:
(74)
|
| |
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari - bet 73

135
Оksid qаtlаmi оrqаli diffuziyalаngаn оksidlоvchi оksid – krеmniy
chеgаrаsigа yеtib kеlаdi vа krеmniy bilаn rеаksiyagа kirishаdi. Krеmniyning
оksidlаnishi nаtijаsidа оksidning yangi qаtlаmi хоsil bo’lаdi.
F
4
оqim оksid –
krеmniy bo’linish sirtidа kеchаyotgаn оksidlаnish kimyoviy rеаksiyasining
tеzligini
ifоdаlаydi.
Krеmniyning
оksidlаnish
tеzligi
оksidlоvchining
kоntsеntrаtsiyasigа prоpоrtsiоnаl, shu sаbаbli,
F
4
=RC
4
,
(5.11)
bu yеrdа
R
– оksidlаsh rеаksiyasi tеzligining kоnstаntаsi.
Turg’un rеjimdа (muvоzаnаtdа) hаmmа оqimlаr bir – birigа tеng, ya’ni
F
1
=F
2
=F
3
=F
4
=F
bo’lgаni uchun оqimlаr tеnglаmаlаrini birgаlikdа еchib
оksidlоvchining yig’indi оqimi uchun аlоhidа оqimlаrni hisоbgа оlgаn hоldаgi
ifоdаsini tоpish mumkin.
Bu ifоdаning охirgi ko’rinishi quyidаgichа bo’lаdi:
1
0
1
1
C
R
D
Rx
R
C
a
R
F
ef
, (5.12)
bu yеrdа 0<
a
<1,
R
ef
– оksidlаsh jаrаyoni tеzligining effеktiv kоnstаntаsi.
Аgаr V birlik hаjmdаgi оksidni оksidlаsh rеаksiyasi nаtijаsidа hоsil bo’lishi
uchun оksidlоvchining N zаrrаchаsi kеtgаn bo’lsа, undа оksid qаtlаmining o’sish
tеzligi quyidаgi tеnglаmа bilаn ifоdаlаnаdi:
V
C
R
FV
N
F
dt
dx
ef
1
0
; (5.13)
yoki
0
1
0
1
0
1
1
1
1
1
1
Yaponiya ma`mleketinde ha`zirgi ku`nde mektepke shekemgi ta`rbiya mekemelerinde neshe % balalar qamtip aling`an?

|
Yaponiya ma`mleketinde ha`zirgi ku`nde mektepke shekemgi ta`rbiya mekemelerinde neshe % balalar qamtip aling`an?
|
bet | 58/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org410. Yaponiya ma`mleketinde ha`zirgi ku`nde mektepke shekemgi ta`rbiya mekemelerinde neshe % balalar qamtip aling`an?
*a) 60 procent balalar qamtip aling`an
b) 80 procent balalar qamtip aling`an
c) 50 procent balalar qamtip aling`an
d) 45 procent balalar qamtip aling`an
411. “Tarbiya” so ‘zining ma’nosi qaysi javobda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
*a) ma’naviy manbalar va xozirgi zamon talablari va ehtiyojlarini nazarda tutgan holda, o‘qituvchining o‘quvchi bilan bir maqsadga qaratilgan o‘zaro amaliy va nazariy muloqoti
b) bolaga hayotga to‘g‘ri yo‘llanma berish
c) o‘quvchi shaxsini har tomonlama barkamol bo‘lishiga yo‘llanma berish
d) tartibga o‘rgatish
412. Tarbiya berish yo‘llari qaysi javobda to‘liq berilgan?
*a) so‘z orqali ifodalash usuli, ko‘rgazmali, amaliy, namuna usuli, rag ‘batlantirish va jazolash
b) namuna, rag‘batlantirish, jazo va o‘rnak usullari
c) ko ‘rgazmalilik, namuna, o‘rnak, harakat usullari
d) tushuntirish, nazorat qilish, tanqid qilish
413. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Umumiy o‘rta ta’lim to‘g‘risidagi Nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori qachon qabul qilingan?
*a) 2017 yil 15 mart kungi 140-sonli qaror bilan
b) 2017 yil 6 aprel kungi 187-sonli qaror bilan
c) 2014 yil 15 avgust kungi 230-sonli qaror bilan
d) 2017 yil 16 yanvar kungi 13-sonli qaror bilan
414. “Umumiy o‘rta ta’lim to‘g‘risidagi Nizomni tasdiqlash haqida”gi qarorga ko‘ra umumta’lim muassasalarining namunaviy ustavi kim tomonidan tasdiqlanadi?
*a) umumta’lim muassasalarining namunaviy ustavi O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi tomonidan tasdiqlanadi
b) umumta’lim muassasalarining namunaviy ustavi viloyat xalq ta’limi boshqarmasi tomonidan tasdiqlanadi
c) umumta’lim muassasalarining namunaviy ustavi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi
d) umumta’lim muassasalarining namunaviy ustavi O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan tasdiqlanadi
|
| |
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining ta’lim sohasidagi vakolatlari

|
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining ta’lim sohasidagi vakolatlari
|
bet | 61/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.orgO‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining ta’lim sohasidagi vakolatlari:
*a) Ta’limni rivojlantirish dasturini ishlab chiqish va amalga oshirish
b) maktab direktorlarini tayinlash
c) boshqa davlatning ta’lim muassasalariga O‘zbekiston Respublikasining hududida ta’lim faoliyati bilan shug ‘ullanish huquqini beruvchi ruxsatnomalarni qayd etish
d) davlat oliy ta’lim muassasasining rektorlarini, prorektorlarini tayinlash
427. MBS ların orınlau qanday bilimlendirits mekemeleri ushın majburiy
*a) Ulıwma orta ta’lim, kasip oner kolledjleri h’a’m joqarı ta’lim
b) Mektepke shekemgm ta’lim, Ulıwma orta ta’lim
c) Kasip oner kolledjleri h’a’m joqarı ta’lim
d) Mektepke shekemgm ta’lim h’a’m joqarı ta’lim
428. Tariyx pani boyınsha jumısshı toparları pikirlerine bola, ilimiy-metodikalıq kenes usınısları tiykarında Ulıwma orta bilimlendiriw mekteplerinde tariyx paninen jami neshe saat optimallastırıldı?
*a) 59 saat ko`lemindegi 55 tema
b) 49 saat ko`lemindegi 55 tema
c) 60 saat ko`lemindegi 55 tema
d) 59 saat ko`lemindegi 56 tema
429. MBS boyınsha 6-klass oqıwshıları tariyx paninen qanday ko’nlikpelerdi iyelewi kerek?
*a) arxeologiya, antropolgiya, etnografiya h’a’m numizmatika tusiniklerin parıqlay alıwı kerek
b) korsetpeli qurallar, su’wretler h’a’m kartalar arqalı usı dawirdin xarakterli ozgesheliklerin ashıp beriw
c) uyrenilip atırgan dauirdin ozine tan ozgesheliklerin ajıratıp, basqa da’wirdin rawajlanıw o’zgeshelikleri menen salıstırıw.
d) tariyxıy dereklerdi oz betinshe uyreniu tiykarında juumaklar shıgarıu.
430. Umumiy o‘rta ta’limning asosiy maqsadi nimadan iborat?
*a) davlat ta’lim standartlariga muvofiq har bir shaxsning ta’lim va tarbiya olishdagi konstitutsiyaviy huquqini ro‘yobga chiqarish umumiy o‘rta ta’limning asosiy maqsadi hisoblanadi
b) mamlakatimizda bepul ta’lim olish tizimini joriy qilish umumiy o‘rta ta’limning asosiy maqsadi hisoblanadi
c) mamlakatimizda balog‘atga yetmagan yoshlar uchun majburiy ta’lim tizimini joriy qilish umumiy o‘rta ta’limning asosiy maqsadi hisoblanadi
d) barcha javoblar to‘g‘ri
|
| |
Asosiy xulosalar - 3 McCarthy, O'Dell English vocabulary in use pdf

|
3 McCarthy, O'Dell English vocabulary in use pdf
|
bet | 42/72 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 183,82 Kb. | | #102955 |
Bog'liq global iqtisodiyotga integratsiya
O’ttizdan ziyod mamlakatlar JST kuzatuvchilari maqomiga ega.
Ularning ko’pi, shu jumladan, Rossiya, Saudiya Arabistoni, Jazoir, Ukraina,
qozog’iston,
MDHning
boshqa
mamlakatlari
(Turkmanistondan
tashqari)
BJSTga
qo’shilishning
turli
bosqichlaridadir.
O’zbеkiston BJSTda a'zolik olishga qaror qabul qilishidan maqsad ko’pchilik mamlakatlar savdo munosabatlarini izga soluvchi xalqaro tizim bilan o’z intеgratsiyasini taminlashdir. Bu rеspublika rivojlanish stratеgiyasiga mos kеladi. BJSTga a'zo bo’lmasdan qayta ishlash sanoati tovarlari eksportining o’sishi boshqa mamlakatlarning savdo to’siqlari muammosi bilan ehtimol to’qnashadi. Rivojlangan mamlakatlarda saqlanib kеlayotgan notarif to’siqlar kеlajakda jiddiy qarshilikka olib kеlishi mumkin, ayniqsa qishloq xo’jalik mahsulotlari, tеri, to’qimachilik tovarlari, kimyo va mеtallurgiya sanoati mahsulotlari. Shu munosabat bilan savdoda eng qulay status kafolatini olish muhim va uni ko’plab mamlakatlarga kеngaytirish zarur. hozirgi vaqtda O’zbеkiston savdoda eng qulay tartibni 38 yirik savdo mamlakatlaridan olmoqda. BJSTga kirgandan kеyin bu tartib kafolatlanishi kеrak.
1. BJSTga a'zo bo’lish shartlari nimalardan iborat?
2. BJSTning tuzilishi va vazifalari haqida nimalar bilasiz?
3. O’zbеkiston BJSTga a'zo bo’lsa, mamlakatimizga qanday imkoniyatlar yaratiladi?
120
PDF cr eated with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1. Mamlakatni modеrnizatsiya qilish va yangilashni izchil davom ettirish - davr talabi. O’zbеkiston Rеspublikasi Islom Karimovning 2008 yilda malakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2009 yilga mo’ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustivor yo’nalishlariga bag’ishlangan Vazirlar Mahkamasi majlisidagi ma'ruzasi (halq so’zi 2009 yil, 14 fеvral).
2.
Karimov
I.A.
“Jahon
moliyaviy-iqtisodiy
inqirozi,
O’zbеkiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari”. –
T.: O’zbеkiston, 2009y.
3. Е.V. Skurko. VTO: v vеdеniе v pravovuyu sistеmu. Pod.rеd.
V.M. Shumilova. – M.: “Finansoì statistika”, 2003 g. str. 10-38.
121
PDF cr eated with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
|
| |
Tashqi iqtisodiy munosabatlarning shakllantirish

|
Tashqi iqtisodiy munosabatlarning shakllantirish
|
bet | 49/72 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 183,82 Kb. | | #102955 |
Bog'liq global iqtisodiyotga integratsiya1.3. Tashqi iqtisodiy munosabatlarning shakllantirish.
Jahon xo’jaligi munosabatlarning kеskin rivojlanishi tashqi iqtisodiy soha ahamiyatining oshishi va kеngayishiga olib kеldi.
Tashqi
iqtisodiy
munosabatlarda
asosiysi
–
mamlakatning
raqobatabardoshligi, uning jahon xo’jaligida mavqеsini ko’tarish, yangi imkoniyatlarni qo’lga kiritish qobiliyatidir. XX-asrning ikkinchi yarmida konfrontatsiya (manfaatlar to’qnashuvi) asta-sеkin tashqi
iqtisodiy
siyosat
va
stratеgiyalarni
muvofiqlashti-
136
PDF cr eated with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
rishga aylanib bordi. 50-60-yillarda tashqi iqtisodiy munosabatlar 3 ta asosiy komponеntga ega edi:
- dollar va siljimas valyuta kurslariga asoslangan valyuta tizimi;
- tariflarga urg’u bеrilgan savdo tizimi;
- yordam haqidagi bitimlar tizimi.
Tashqi iqtisodiy siyosat vazifalaridan biri tashqi iqtisodiy opеratsiyalarning ma'lum muvozanatini ta'minlash, mamlakatning savdo va to’lov balanslarini to’g’irlash edi.
50-yillarda boshlangan tashqi iqtisodiy munosabatlarning erkinlashuvi, ko’p tomonlama valyuta ayirboshlash va to’lovlarining joriy etilishi, kapital xarakatidagi miqdoriy chеgaralarning olib tashlanishi 80-90-yillarga kеlib o’zgardi. Tashqi erkinlashuvga qaramasdan mamlakatlar ichki bozorni himoya qilish maqsadida yashirin vositalarni joriy eta boshladilar. Boj to’lovlari pasaygan bo’lsa-da, tеxnik standartlar joriy etildi. Protеktsionistik choralar qo’llash bitimlar asosida taqiqlab qo’yildi. 80-yillarda import miqdori o’smadi, balki pasaydi. Industrial mamlakatlarning importi jami importning atigi 17 % ni tashkil etardi xalos (rivojlanayotgan mamlakatlar – 20 %, sobiq Sovеt Ittifoqi – 30 %). Valyuta va krеdit sohalari siyosati qayta ko’rib chiqilgan edi. Tashqi iqtisodiy siyosatda munofiqlik kuzatilar edi (90-yillarda tashqi va ichki iqtisodiy siyosatda ziddiyatlar o’rin olgan edi). Krеdit sohasida to’siqlar olib tashlangandan so’ng kapital, moliyaviy oqimlarning oshishi kuzatilar edi. Valyuta sohasida, valyuta raqobatchiligiga zamin yaratuvchi, 4
barobargacha bo’lgan valyuta kurslari tеbranishi kuzatilgan. O’z valyutasi mavqеini ushlab turish (birinchi navbatda AQSh) valyuta intеrvеntsiyalari yordamida amalga oshirilar edi.
Rivojlangan
mamlakatlar
rivojlanayotgan
mamlakatlar
taraqqiyotiga o’z hissalarini qo’shar edilar (mustamlakachilik tizimi barham topgandan so’ng), chunki ular hali-xanuz rivojlanayotgan davlatlar uchun xom-ashyo bazasi va asosiy xaridor edi. Ularga iqtisodiy yordam shunday tizimda bеrilar ediki, maqsadga ko’ra ular ma'lum davr ichida o’zini-o’zi iqtisodiy ta'minlay oladigan tеndеntsiyaga ega bo’lishi kеrak edi. Kеyinchalik bu yordam eng nochor mamlakatlarga bеrila boshladi. 90-yillarda esa iqtisodiy yordam umuman pasayib kеtdi.
137
PDF cr eated with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
|
| |
Ion legirlangan qatlamning ko’rinishi

128
qatlamni qizdirib yangi turdagi nanomaterial olish mumkin. Ion inplantatsiya usuli
yordamida bir xil atomli plenkalar olish, asosan yuza va yuza osti qismlariga
ma’lum dozali boshqa atomlarni kiritish orqali, shu material yuzasida va yuzaga
osti qatlamlarida nanomateriallar yoki nanplenkalar hosil qilish mumkin.
5.13– rasm. Ba
+
ionlari bilan legirlangan Si(111) sirtiing ko’rinishi,
E
i
=1keV
Bunday turdagi materiallar lazer texnologiyalarida har xil kuchaytiruvchi
qurilmalarda, tranzistorlarni ishlab chiqarishda keng qo’llaniladi. Agar birlik
yuzaga tushayotgan ionlar konsentratsiyasi 10
14
-10
15
sm
-2
ta bo’lsa, u holda
yuzaning turli nuqtalarida nanomateriallar hosil qilinadi, doza ortib borishi bilan
yuzada nanoplenkalar hosil bo’ladi.
10>
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari - bet 78

144
Elektron to‘plam jism tomonidan sochilsa, apertura diafragmasi tomonidan
ushlab qolinadi. Jism elektronlarni kuchsiz sochuvchi taglikda (yupqa parda)
yotibdi. Jism bir jinsli bo‘lmaganligi uchun elektronlar uning turli sohalarida
turlicha sochiladi. Jismdan o‘tuvchi elektronlar qanchalik kuchsiz sochilsa, ular
apertura diafragmasidan o‘tadi. Shuning uchun L linza yordamida S fluorensent
ekranda olingan jism tasvirida, ekranga tushuvchi elektronlarning zichligi,
jismning qalin va zich joylarida sochilishi hisobiga kichik bo‘ladi. Aksincha kam
sochilgan joylar uchun ekranda yorug‘roq bo‘ladi. Bu usulning nomi
yorug‘
maydonli tasvir
deyiladi.
Tasvirni olishning boshqacha usuli ham mavjuddir. Elektronlar to‘plami
elektron optik tizimning bosh optik o‘qiga nisbatan ma’lum bir burchak ostida
namunaga yo‘naltiriladi (6.3 – rasm).
Bunda sochilishga uchramagan elektronlar diafragma tirqishiga tushmaydi
va unda ushlanadi. Diafragma orqali kuchli sochilishga uchragan elektronlar o‘tadi.
Tasvirni hosil qilishda sochilgan elektronlar ishtirok etadi. Kuchli sochilishga
uchraganlar yorug‘roq bo‘ladi. Kuchsiz sochilishga uchraganlar esa qoraroq
bo‘ladi. Bunday tasvir
Dielektriklarning yupqa himoya qatlamlarini hosil qilish texnologiyasi

134
sirtigа uzаtilаdigаn оqim dеb hisоblаshimiz mumkin. Bu uzаtilish diffuziya
jаrаyoni hisоbigа, hаmdа mujburiy rаvishdа gаz – uzаtuvchi yoki оksidlоvchi
оqimining siljishi hisоbigа аmаlgа оshishi mumkin. Uzаtilish tеzligi оksidlаsh
jаrаyonining tехnоlоgik rеjimigа bоg’liq bo’lаdi.
Sаnоаtdа krеmniyni tеrmik оksidlаsh jаrаyoni uchun ishchi kаmеrаdаn
mа’lum bir tеzlikdа o’tаyotgаn
F
1
оksidlоvchining mаjburiy оqimidаn
fоydаlаnilаdi:
F
1
=h(C
1
-C
2
),
(5.8)
bu yеrdа
O‘qituvchi to‘g‘risida ma’lumot O’qituvchi Ismoilov Davron Maxmadaliyevich Кafedra

3
O‘qituvchi to‘g‘risida ma’lumot
O’qituvchi
Ismoilov
Davron Maxmadaliyevich
Кafedra
Fizika va elektronika kafedrasi
Тelefon:
+(998)975860618
Оfis:
Qarshi MII Neft va gaz binosi 2–226–xona.
Elektron pochta manzili:
davronismoilov19881988@gmail.com
Fan/ modul kodi
Fiz1208
O‘quv yili
2022-2023
Semestr(lar)
1,2
ECTS-kreditlar
4+4
Fan/modul turi
majburiy
Ta’lim tili
O‘zbek
Haftadagi dars soatlari
4+4
1
Fanning nomi
Auditoriya mashg‘-
ulotlari (soat)
Mustaqil ta’lim (soat)
Jami yuklama (soat)
Fizika
120
120
240
2
Fanning mazmuni
2.1. Fanni o‘qitish maqsadi va vazifalari
“Fizika” fani boshqa barcha tabiiy fanlar uchun poydevor bo‘lib, o‘z navbatida fizika fani bilan
matematika, nazariy mexanika,
elektrotexnika, kimyoviy fizika va biofizika kabi fanlar bog‘liqdir.
Shuni alohida ta’kidlash lozimki, fizika kursini o‘rganishda oliy matematika fani muhim rol o‘ynaydi.
Oliy matematika apparati, differensial va integral hisob bo‘limlari bilan tanishmay,
fizikaviy
kattaliklarni tushuntirish va qonunlarni keltirib chiqarish mumkin emas.
“Fizika” kursini o‘qitishning asosiy maqsadi talabalarda tabiatdagi hodisa va jarayonlarga
ilmiy nuqtai nazaridan qarash madaniyatini shakllantirish,
shuningdek, nazariy va eksperimental
materiallar asosida fizik qonuniyatlarning obyektiv ekanligini, o‘zlashtirish
imkoniyatining
mavjudligini isbot etishdir.
“Fizika”’ fanining asosiy vazifasi – bu bir tomondan tabiat va texnikadagi fizik hodisalar
mohiyatini fizika fanidagi fundamental tushunchalar orqali tushuntirish bo‘lsa, ikkinchi tomondan
nazariy bilimlarni talabalar kelgusida oladigan mutaxassisliklari bo‘yicha
yuzaga keladigan
muammolarning, jumladan texnologik sikllarda modda va issiqlik balansini hisoblash, materiallarning
issiqlik, elektr o‘tkazuvchanligi, elastiklik modullarini aniqlash, kimyoviy reaksiyalar kinetikasini
hisoblash kabi masalalarni yechish uchun ularning fizik modelini yaratish yo‘lidagi
bilimlarini
shakllantirishdir.
Rastr elektron mikroskopning fizikaviy asosi

164
topografik, hamda kimyoviy tarkibiga bog‘liq bo‘lgan kompozitsion hisoblanadi.
Kontrast darajasi, shuningdek chiqishida signal hosil qiluvchi detektorga tushgan
nurlanishni aylantirish samaradorligiga bog‘liq bo‘ladi. Olinayotgan kontrastlik
yetarli bo‘lmasa, u holda uni zond tokini ko‘paytirish bilan oshirish mumkin. Biroq
katta elektronlar oqimi, elektron optika hususiyatidan kelib chiqqan holda yaxshi
fokuslanmaydi, ya’ni zond diametri oshadi va bunga mos ravishda ajrata olish
qobiliyat kamayadi.
Ajrata olishni cheklovchi keyingi faktor namunada signallarni hosil bo‘lish
sohasining o‘lchamiga bog‘liq bo‘ladi. 6.16 – rasmda elektron to‘plam namunaga
ta’sir qilganda turli nurlanishlarning hosil bo‘lish sxemasi keltirilgan. Birlamchi
elektronlar namunaga kirganda barcha yo‘nalish bo‘yicha sochiladi. Shuning
uchun namuna ichida elektron to‘plamni kengayishi yuz beradi. Birlamchi
elektronlarning YE = 0 energiyagacha sekinlashgan sohasida, nok simon shaklga
ega bo‘ladi. Namunada elektron to‘plamini yon tomonlarga kengayishi, zond
diametri 10 nm bo‘lganda ham, 1 dan 2 mkm gacha borishi mumkin.
Elektronlarning yoyilishi, elektronlarning namuna sirtiga chiqish yuzasi
elektronlar to‘plamining fokusidan katta bo‘lishiga olib keladi. Bunga bog‘liq
ravishda elektronlarning namuna ichida sochilish jarayoni akslangan, ikkilamchi va
yutilgan elektronlardan olinayotgan tasvirning ajrata olish qobilyatiga katta ta’sir
qiladi.
Akslangan elektronlar - M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari

|
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslariBog'liq NANOTEXNOLOGIYA ASOSLARI (UMUMIY) 22.06.2020 (1)Akslangan elektronlar.
Ular birlamchi elektronlarning bir marotaba elastik
sochilishlari natijasida katta burchakka (90° gacha) yoki ko‘p marotaba
sochilishlar natijasida kichik burchakka sochilishda hosil bo‘ladi. Yakunda
birlamchi elektronlar namuna atomlari bilan bir necha ta’sirlashib, energiya
yo‘qotadi va o‘zining harakat yo‘nalishini o‘zgartiradi, hamda namuna sirtini tark
etadi. Akslangan elektronlarning hosil bo‘lish sohasining o‘lchami katta va
namuna materialida elektronlarning yugurish yo‘liga bog‘liq. Soha ko‘lami
birlamchi elektronlarni tezlashtiruvchi kuchlanish oshishi va namuna tarkibiga
kiruvchi elementlarning o‘rtacha atom raqamining Z kamayishi bilan o‘sadi. Soha
ko‘lami 0,1 dan 1 mkm gacha borishi mumkin.
165
Akslanish jarayonida energiyaning bir qismini yo‘qotgan elektronlar
namunani elektron zond tushgan joyga nisbatan katta masofada tark etadi. Bunga
mos ravishda signal olinadigan yuza zond yuzasidan katta bo‘ladi. Shuning uchun
akslangan elektronlarni qayd qilish rejimida REM ning ajrata olishi katta emas va
katta bo‘lmagan tezlashtiruvchi kuchlanishda va og‘ir material bilan ishlaganda 10
nm o‘zgarsa, katta tezlashtiruvchi kuchlanishda va yengil material bilan ishlaganda
100 nm yetadi. Akslangan elektronlar emissiyasining eng asosiy xususiyati
elementning atom raqamiga bog‘liqligidir. Birlamchi elektronlar to‘plamining
tushush nuqtasida material atom raqami kichik bo‘lsa, u holda qichik energiya
zahirasiga ega bo‘lgan kam miqdorda akslangan elektronlar hosil bo‘ladi. Atom
raqami katta bo‘lgan namuna sohasida, ko‘p miqdorda elektronlar akslanadi va
namunaning kichik chuqurligida hosil bo‘lganligi uchun ular sirt tomon
harakatlanishida kam energiya yo‘qotadi. Bu qonuniyat akslangan elektronlarda
tasvir olishda ishlatiladi.
6.16. – rasm. Jism sirtini elektronlar (zond) oqimi bilan nurlantirlganda
signallarni hosil bo‘lish sohasi. 1 – Oje – elektronlar, 2 – ikkilamchi elektronlar, 3
– akslangan elektronlar, 4 – xarakterli rentgen nurlanishlari, 5 – sekinlashuvchi
rentgen nurlanishlari, 6 – fluoressensiya.
1
2
3
4
5
6
E=0
1nm
1
-10
nm
0,
1
-1
nm
0
,2
-2
nm
zond
d
|
| |
Ikkilamchi elektronlar - M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari

169
Bu detektorning asosiy qismi ssintillyatordir. U katta energiyadagi
elektronlar tushganda yorug‘lik chiqaradi. Nurlanish nur o‘tkazgich orqali
fotokuchaytirgich oynasiga tushadi. Bunday tizim kichik shovqin hisobiga katta
kuchaytirish koeffitsiyentiga ega. Ko‘pgina ssintillyator uchun energiyasi 10 – 15
keV bo‘lgan elektronlar kerak bo‘ladi.
Shuning uchun ikkilamchi elektronlarni kerakli energiyagacha tezlashtirish
uchun ssintillyatorga 12 kV yaqin potensial beriladi. Bunga qo‘shimcha tarzda bu
potensial tushayotgan elektronlar to‘plamiga ta’sir qilmasligi uchun ssintillyator
Faradey silindri bilan o‘raladi. Faradey silindridagi kuchlanishni o‘zgartirgan holda
hosil bo‘layotgan signalga ikkilamchi elektronlarning ta’sirini yo‘qotish mumkin
yoki bo‘lmasa ularning samarali ishlatilishiga erishish mumkin.
6.18 – rasm. Everxart -Tornli detektor. a.e. – akslangan elektronlar; i.e. –
ikkilamchi elektronlar; 1 – namuna; 2 – Faradey silindri; 3 – ssintillyator; 4 – nur
o‘tkazgich; 5 – fotokuchaytirgich.
Masalan, +250 V berilganda ikkilamchi elektronlar o‘z yo‘nalishidan og‘adi
va silindr ichiga tushadi.
Masofaviy ta’limning asosiy xususiyatlari nimalardan iborat?

Masofaviy ta’limning asosiy xususiyatlari nimalardan iborat?
56
|
Masofaviy o‘qitish modellari:
|
57
|
Masofaviy ta’limni tashkillashtirishning manbalari to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni ko‘rsating.
|
58
|
Elektron o‘quv resurslarini yaratish imkoniyatini beruvchi pedagogik dasturiy ta’minotlar to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni ko‘rsating.
|
|
WordPress, Drupal, Joomla, Magento, Umbraco, Shopify, Sitecore, Kentico, Sitefinity, DNN, SharePoint, Typo3, Alfresco, DotCMS, Django CMS
|
59
|
Virgual ta’lnm jarayonini boshqaruvchi tizimlar (LMS-Leaming Management Systems) to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni ko‘rsating.
|
|
Moodle, e-khool, Atutor, Captivate Prime, G-Cube, iSpring, ProProfs, TBS, TalentLMS, GoToTraining, Coassemble, Teamie, eFront, Lessonly, Mindflash, Litmos LMS
|
60
|
Dinamik saytlar yaratish imkoniyatini beruvchi (kontentni boshqaruvchi) tizimlar (CMS-Content Management Systems) to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni ko‘rsating.
|
|
|
61
|
Moodle – masofaviy ta’lim tizimi qanday tizim hisoblanadi?
|
|
virtual muhitni qurish uchun ta’lim platformasi.
|
62
|
|
|