nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
So‘zlar sumkasi bilan bog’liq muammo

|
So‘zlar sumkasi bilan bog’liq muammo
|
bet | 48/182 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 5,69 Mb. | | #244351 |
Bog'liq Python sun\'iy intellekt texnologiyasi Dasrlik 2024So‘zlar sumkasi bilan bog’liq muammo
Hujjatda haddan tashqari ko‘p uchraydigan so‘zlar ustunlik qila boshlaydi, ammo ular ma’lumot mazmunini o‘z ichiga olmaydi. Bundan tashqari, uzunroq hujjatlar qisqaroq hujjatlarga qaraganda ko‘proq og’irlik qiladi.
Yechim
Biz so‘zlarning chastotasini ularning barcha hujjatlarda qanchalik tez-tez paydo bo‘lishiga qarab o‘zgartiramiz, shunda "in" kabi tez-tez so‘zlar uchun ballar jazolanadi. Ushbu yondashuv muddatli TF-IDF)'>Chastota- Teskari hujjat chastotasi (TF-IDF): deb ataladi.
Term Frequency: Bu joriy hujjatdagi so‘zning chastotasi bahosi.
Term Frequency= (Number of times k occurs in a document)/ (Number of words in the document)
Hujjatlarning teskari chastotasi: Bu soʻzning hujjatlarda qanchalik kam boʻlishini baholash.
Inverse Document Frequency = 1+log(N/n), where N= number of documents and n=number of documents with k occurred
TF-IDF= Term Frequency * Inverse Document Frequency
TF-IDFni quyidagi tarzda import qilish mumkin:
from sklearn.feature_extraction.text import TfidfVectorizer
Kosinus o‘xshashligi: Bu nolga teng bo‘lmagan ikkita vektor o‘rtasidagi o‘xshashlik o‘lchovidir. TF-IDF - bu vektor fazosida ikkita haqiqiy vektorni olish uchun matnlarga qo‘llaniladigan transformatsiya. Bu har qanday vektor juftining kosinus o‘xshashligini ularning nuqta mahsulotini olib, normalari ko‘paytmasiga bo‘lish orqali topishimiz mumkin. Bu vektorlar orasidagi burchakning kosinusini beradi. Ushbu formuladan foydalanib, biz a1 va a2 har qanday ikkita hujjat o‘rtasidagi o‘xshashlikni bilib olamiz.
Cosine Similarity (a1,a2)= Dot product(a1, a2)/||a1||*||a2||
Bu yerda a1 va a2 nolga teng bo‘lmagan vektorlar.
Chatbotni yarataylik, kerakli kutubxonalarni import qilish
import io
import random
import string
import warnings
import numpy as np
from sklearn.feature_extraction.text import TfidfVectorizer
from sklearn.metrics.pairwise import cosine_similarity
import warnings
warnings.filterwarnings(‘ignore’)
import nltk
from nltk.stem import WordNetLemmatizer
nltk.download(‘popular’, quiet=True)
Korpus
Ushbu korpusim sifatida “chatbotlar” uchun Vikipediya sahifalaridan foydalanardim. Tarkibni sahifadan nusxa ko‘chiring va uni “chatbot.txt” nomli matn fayliga joylashtiring. Biroq, siz tanlagan har qanday korpusdan foydalanishingiz mumkin.
|
| |
-qadam: kutubxonalarni o‘rnatish

|
-qadam: kutubxonalarni o‘rnatish
|
bet | 54/182 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 5,69 Mb. | | #244351 |
Bog'liq Python sun\'iy intellekt texnologiyasi Dasrlik 20241-qadam: kutubxonalarni o‘rnatish:
pip install chatterbot chatterbot_corpus
2-qadam: chatbot yaratish va o‘qitish:
from chatterbot import ChatBot
from chatterbot.trainers import ChatterBotCorpusTrainer
# Chatbot nusxasini yaratish
bot = ChatBot('MyBot')
# Ma’lumotlar korpusi asosida chatbot yaratish va o‘qitish
trainer = ChatterBotCorpusTrainer(bot)
trainer.train('chatterbot.corpus.english') # Ingliz tilida o‘qitish
3-qadam: foydalanuvchi tajribasi:
# Foydalanuvchi tajribasi
while True:
user_input = input('You: ')
if user_input.lower() == 'exit':
break
response = bot.get_response(user_input)
print('Bot:', response)
Ushbu qadamlar savollarga javob beradigan va oddiy dialoglarni amalga oshiradigan oddiy chatbotni yaratadi. Biroq, ushbu chatbot taqdim etilgan o‘quv ma’lumotlari korpusi bilan cheklanadi va sizning ilovangizga xos so‘rovlarni bajara olmaydi.
Tashqi xizmatlar bilan integratsiya:
Ma’lumot olish yoki muayyan vazifalarni bajarish uchun chatbot funksiyasini tashqi API bilan birlashtirish orqali kengaytiring.
Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP):
Chatbotning savollarning mazmuni va ma’nosini tushunish qobiliyatini yaxshilash uchun SpaCy yoki NLTK kabi tabiiy tilni qayta ishlash kutubxonalaridan foydalaning.
Mashinali o‘qitish:
Chatbotning vaqt tajribasi bilan ishlashini yaxshilash uchun mashinali o‘qitishni amalga oshiring. Bu foydalanuvchilarning o‘zaro ta’siriga asoslangan modellarni o‘qitishni o‘z ichiga olishi mumkin.
Aloqa platformalari bilan integratsiya:
Chatbotni Facebook Messenger, Telegram yoki Slack kabi turli xil aloqa platformalari bilan birlashtiring.
Buyruqlar va ko‘rsatmalarni qayta ishlash:
Muayyan harakatlarni bajarish uchun foydalanuvchidan buyruqlar va ko‘rsatmalarni qayta ishlash mantig’ini ishlab chiqing.
|
| |
O‘zlashtirish - Avtomobillarni ta

|
Avtomobillarni ta
|
bet | 121/147 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 1,56 Mb. | | #271541 |
Bog'liq NOD 30711601 Avtomobillarni tamirlash va ularga xizmat korsati 2O‘zlashtirish (o‘qitish) natijalari
|
Dasturni o‘zlashtirish natijasida o‘quvchilar ishlab chiqarish korxonalarining avtomobillarni avtotyuning qilish sexlari, postlarida ishlashadi, shuningdek diplom ishi mavzusiga kerakli materiallarnitayyorlaydi
|
Bilimlar
|
Kasbga doir umumkasbiy, maxsus fanlardan, o‘quv amaliyotlaridan olgan bilim va ko‘nikmalarning amalda qo‘llay olish.
|
Ko‘nikmalar
|
Korxonalarda ish yuritish hujjatlari, kasbiy munosabatlar, avtomobillarni avtotyuning qilishda mehnat xavfsizligini ta’minlashning huquqiy asoslari va intizomi.
Avtomobillarni avtotyuning qilish ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar.
|
O‘quv rejasiga muvofiq o‘zaro bog‘liq bo‘lgan fanning nomi
|
Umumkasbiy, maxsus fanlar, o‘quv amaliyotlariva ishlab chiqarishamaliyot fanlari bilan bog‘liq
|
O‘qitishnitashkiliy shakli
|
A – Amaliy ta’lim;
|
Dasturga qo‘yilgan talab
|
Majburiy
|
O‘qitish tili
|
Guruhda belgilangano‘qitish tiliasosida
|
Baholash tartibi
|
Baholash bo‘yicha amaldagitartibasosida
|
O‘quvchilarning bilim va
|
|
| |
AIning mehnat bozoriga ta’sirini tushunish

|
AIning mehnat bozoriga ta’sirini tushunish
|
bet | 42/182 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 5,69 Mb. | | #244351 |
Bog'liq Python sun\'iy intellekt texnologiyasi Dasrlik 2024AIning mehnat bozoriga ta’sirini tushunish
Avtomatlashtirish va sun’iy intellektsiz hayot bugungi kundan tubdan farq qiladi. AI va avtomatlashtirish ish joyini o‘zgartiradi va bandlik imkoniyatlariga ta’sir qiladi. Avtomatlashtirish deyarli har bir sanoat va kasbning ajralmas qismiga aylandi, bu jarayonlarni soddalashtirish, samaradorlikni oshirish va inson xatolarini kamaytirishga yordam beradi. AI va avtomatlashtirishning asosiy afzalliklaridan ba’zilari:
Mahsuldorlik: Avtomatlashtirish takrorlanuvchi va oddiy vazifalarni o‘z zimmasiga olish orqali turli sohalarda mahsuldorlik va samaradorlikni oshirish potentsialiga ega bo‘lib, inson ishchilariga yanada murakkab va qo‘shimcha qiymatli vazifalarga e’tibor qaratish imkonini beradi. Bu mahsulot va xizmatlar sifatini oshirish va ishlab chiqarish hajmini oshirishga yordam beradi.
Ishni ko‘paytirish: AI va avtomatlashtirish mavjud ish joylarini yaxshilash va kengaytirish imkoniyatiga ega. Misol uchun, sun’iy intellekt tizimlari ma’lumotlarni tahlil qilish va masofadan monitoring qilishda yordam berishi mumkin, bu esa ishchilarning xavfli yoki zerikarli ishlarni bajarishga bo‘lgan ehtiyojini kamaytiradi. “Jahon Iqtisodiy Forumi”ning hisob-kitoblariga ko‘ra, avtomatlashtirish 5,8 million ish o‘rinlarining aniq ko‘payishiga olib keladi.
3.1.4-rasm. “Jahon Iqtisodiy Forumi”ning hisob-kitoblari
3.2.Mashinali o‘qitish va muammolarni hal qilish algoritmlaridan foydalangan holda avtomatlashtirilgan tizimlarni yaratish uchun Pythondan foydalanish
Python mashinali o‘qitish va muammolarni hal qilish algoritmlaridan foydalangan holda avtomatlashtirilgan tizimlarni yaratish uchun keng -qo‘llaniladi. Python faol qo‘llaniladigan ba’zi joylar:
Web-ilovalarni ishlab chiqish:
Oddiy veb-ilovani yaratish uchun Flask ramkasidan foydalanish misoli:
from flask import Flask, render_template
app = Flask(__name__)
@app.route('/')
def home():
return render_template('index.html')
if __name__ == '__main__':
app.run(debug=True)
|
| |
Qabul kunlari: Har ish kunlari vaqtida

Tulepov Kayratdin Karamatdinovich
«Qoraqalpoq xududiy elektr tarmoqlari korxonasi» aktsiyadorlik jamiyati, Nukus tuman elektr ta’minoti korxonasi boshlig‘i.
Qabul kunlari:
Har ish kunlari vaqtida.
1986-yil 24 -aprelda Nukus shaxrida tug‘ilgan.
2009-yil Qoraqalpoq Davlat universitetin tamomlagan.
2020-yil 6-maydan «Qoraqalpoq xududiy elektr tarmoqlari korxonasi» aktsiyadorlik jamiyati, Nukus tuman elektr ta’minoti korxonasi boshlig‘i.
Nukus tumani elektr ta’minoti korxonasi manzili.
Nukus tumani, Aqmang‘it poselkasi A.Dosnazarov kuchasi, raqamsiz uy.
Ish joyi telefon raqami. (8-361) 226-42-28
Kaypnazarov Yerpolat Nizamatdinovich
«Qoraqalpoq xududiy elektr tarmoqlari korxonasi» aktsiyadorlik jamiyati,Nukus tuman elektr ta’minoti korxonasi bosh muxandisi.
Qabul kunlari:
Har ish kunlari vaqtida.
1981-yil 16-fevralda Nukus tumanida tug‘ilgan.
2006-yil Toshkent Davlat texnika universitetin tamomlagan.
2020-yil 6 -maydan «Qoraqalpoq xududiy elektr tarmoqlari korxonasi»aktsiyadorlik jamiyati, Nukus tuman elektr ta’minoti korxonasi bosh muxandisi
Nukus tumani elektr ta’minoti korxonasi manzili.
Nukus tumani, Aqmang‘it poselkasi A.Dosnazarov kuchasi, raqamsiz uy.
Ish joyi telefon raqami. (8-361) 226-42-66
Jumabaev Maxsetbay Baltabaevich
«Qoraqalpoq xududiy elektr tarmoqlari korxonasi» aktsiyadorlik jamiyati, Nukus tuman elektr ta’minoti korxonasi boshlig‘ining o‘rinbosori.
Qabul kunlari:
Har ish kunlari vaqtida.
1967-yil 23 -iyulda Nukus tumanida tug‘ilgan.
2000- yil Qoraqalpoq Davlat universitetin tamomlagan.
2019-yil 18-sentyabrdan «Qoraqalpoq xududiy elektr tarmoqlari korxonasi» aktsiyadorlik jamiyati, Nukus tuman elektr ta’minoti korxonasi boshlig‘ining o‘rinbosori.
Nukus tumani elektr ta’minoti korxonasi manzili.
Nukus tumani, Aqmang‘it poselkasi A.Dosnazarov kuchasi, raqamsiz uy.
Ish joyi telefon raqami. (8-361) 226-42-28
|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Georgina, Lester „Different jobs and responsibilities of
various people
involved in creating a website“ (19-mart, 2008-yil). Qaraldi: 19-iyun, 2022-
yil.
2.
„History of the web“. Qaraldi: 20-iyun, 2022-yil.
3.
„NCSA Mosaic — революционный браузер,
популяризовавший World
Wide Web“ (22-aprel, 2016-yil). Qaraldi: 19-iyun, 2022-yil.
4.
Jennifer Niederst Robbins. „Web Design in a Nutshell“. Qaraldi: 26-iyun,
2022-yil.
5.
„Microsoft Internet Explorer web browser avialable“ (30-aprel, 1996-yil).
Qaraldi: 25-iyun, 2022-yil.
Asosiy qism - Tibbiyotdaaxborot texnologiyalari

5
Kirish qismiga sarlavha va menu (bir sahifadan ikkinchi sahifaga o’tish va
umimiy
ma’lumotlar) kiritiladi.
Asosiy qismga veb sahifaning mazmuni kiritiladi.
CSS – bu veb sahifaning dizayn stillarini belgilab beruvchi til hisoblanadi. CSS
orqali biz, HTML veb sahifamizning va veb saytimizning dizaynini chiroyli qilib
ko’rsatib beramiz. HTMLda har bir bo’lim (
) ga nom ya’ni class beriladi.
CSSda buyruqlar mavjud emas. Lekin HTMLdagi elementlarni (classlarni) kodda
chaqirib, stillarni beramiz. Quyidagi bosqichlarda veb sahifa tayyorlashni o’rganib
olasiz.
1-bosqich
Bloknotga kiramiz.
Пуск→Программы→ Стандартные→ Блокнот.
Faylni index.html formatida kompyuterga saqlab qo’yamiz. Shu HTML faylmizga
kod yozishni boshlaymiz.
Sublime, Visual Studio Code kabi kod tahrirlash uchun dasturlardan ham
fordalanishingiz mumkin.
Bulardan Sublime nisabatan soddaroq bo’lib, endi o’rganishni boshlagan dasturchi
uchun foydalanish qulay.
– veb sahifamizning kodini qaysi HTML versiyada
yozayotganimizni bildiradi. Veb sahifa
bilan boshlanib tegi bilan
tugashi kerak.
6
tegi veb sahifamizning sarlavhasini (
) va veb brauzerda
chiqadigan nomlanishi ( ) kiradi. Barcha still fayllari (.css)ga havolalar ham
tegi joylashtirilishi kerak.
tegi orqali veb sahifangizning asosiy ma’lumotlarini mazmunini yoritib
bera olasiz. U yerda siz rasm joylashtirishingiz mumkin, biror bir narsa haqida
masalan, yangi texnologiyalar haqida ma’lumot yozishingiz mumkin. Demak,
ushbu teg ichida sahifani bor mazmunini matnlar rasmlar, video joylashtirb,
slider(aylanib turuvchi rasmlar yoki matnlar) va boshqa turli xil elementlar orqali
ifodalab berishingiz mumkin.
Har qanday veb sahifa quyidagi shablon asosida yaratiladi.
2- Bosqich
– tegida veb brauzerdan chiqadigan veb sahifaning nomi yoziladi.
Jami
  


  
120 - Avtomobillarni ta

Avtomobillarni ta
NOD 30711601 Avtomobillarni tamirlash va ularga xizmat korsati 2
3.O‘quvchilarning bilim vako‘nikmalarini baholash O‘quv dasturi davomida o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikmalar ichki nazorat bo‘yicha amaldagitartib asosida baholanadi. Baholash usullari savol-javob, test, amaliy topshiriqlardan iborat bo‘lib, ular o‘quv elementini o‘zlashtirish natijalarini aniqlashga imkon beradi. Nazoratsavollariva topshiriqlar qo‘yilgan maqsadga hamohang bo‘lishi lozim. 4 Tavsiyaetiladiganadabiyotlar ro‘yxati: 1. R.Tillaxo‘jaev, A.Madjitov Avtomobil elektr va elektron jihozlari tuzilishi, ularga texnik xizmat ko‘rsatish vata’mirlash Turon Biznes Markazi 2023-yil 2. U.G‘aybullaev Avtomobillarningelektr va elektron jihozlar Shafoat Nur Fayz 2023-yil 3. Magdiev Sh.P. Avtomobil yurish qismlariga texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash Turon Biznes Markazi 2023-yil 4. J.Kulmuxamedov va boshqalar “Avtomobillarni tuzilishi”, ‘Excellent Polygraphy” Toshkent-2021 yil. 5. J.Kulmuxamedov va boshqalar “Avtomobillarni tuzilishi, avtomobil dvigatellariga servis xizmat ko‘rsatish vata’mirlash”, “Turon nashriyoti” Toshkent-2021 yil. 6. J.Kulmuxamedovva boshqalar “Avtomobillarnituzilishi, ularga servis xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash”, “Turon nashriyoti” Toshkent-2021 yil. 7. Sh.Magdiev, Avtomobillar tuzilishi, avtomobil uzatmalar qutisiga servis xizmat ko‘rsatish vata’mirlash “Turon nashriyoti” Toshkent-2021 yil 8. D.I. Xoshimov, G‘ .N.Maxmudov “Yengil avtomobillarning tuzilishi”, “Avtomsan” Toshkent-2019 yil. 9. A.Muxitdinov, J.Qulmuxamedov “Transport vositalarining tuzilishi”, “Ta’lim nashriyoti” Toshkent-2019 yil. 10.O..Salimov , J.Kulmuxamedov “Avtomobillarni tuzilishi, texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash”, “Ilm Ziyo” Toshkent-2017 yil. 11.A.Muxitdinov, V.Sattivaldiyev, Sh.Xakimov “Transport vositalarining tuzilishi”, “Ta’lim nashriyoti” Toshkent-2014 yil. 12. D.I.Xoshimov “GM-Uzbekistan avtomobillarning konstruksiyasi”, “Avtomsan” Toshkent- 2017 yil. Internet manbalari https://www.youtube.com/watch?v=ihMH-Am3uYo https://www.youtube.com/watch?v=c9xfP_DNsOw https://www.youtube.com/watch?v=Q1R3pvd-7fQ https://www.youtube.com/watch?v=_7LkgtTH5J4 https://www.youtube.com/watch?v=g7W2Wx9UaEI https://www.youtube.com/shorts/7jg-bqp2aSk https://www.youtube.com/watch?v=mtbH5Sd2uyk Download 1,56 Mb.
|
Ochiq kalitlar infrastrukturasi (Public key infrastructure, PKI)

74
imkoniyati bo‘lmagani bois, unga ishonadi
va maxfiy xabarni
𝐶
tomonning ochiq kaliti bilan shifrlaydi.
Ushbu muammoni oldini olish uchun ochiq kalitli kriptografik
tizimlarda
ochiq kalitlar infrastrukturasi
dan foydalaniladi.
Ochiq kalitlar infrastrukturasi yoki PKI real hayotda ochiq kalitli
kriptotizimlardan xavfsiz foydalanish uchun talab etiluvchi
barcha
narsani o‘z ichiga oladi. PKI tarkibidagi barcha narsalarning birgalikda
ishlashi
juda ham murakkab jarayon, quyida ularning ayrim tashkil
etuvchilari va PKI ning asosiy vazifalari bayon etilgan.
Raqamli sertifikat
(yoki ochiq kalit sertifikati yoki qisqacha
sertifikat) foydalanuvchining ismi va uning ochiq kalitidan iborat
(amalda foydalanuvchiga va sertifikatga tegishli ma’lumotlar ham
bo‘ladi) va u
sertifikat markazi (certificate authority
yoki
CA)
tomonidan imzolanadi. Masalan,
𝐴
tomonning sertifikati quyidagidan
iborat bo‘ladi:
𝑀
= (A tomon nomi,
𝐴
𝑡𝑜𝑚𝑜𝑛𝑛𝑖𝑛𝑔
𝑜𝑐ℎ𝑖𝑞
𝑘𝑎𝑙𝑖𝑡𝑖
)
va
𝑆
= [
𝑀
]
𝐶𝐴
.
Ushbu sertifikatni
tekshirish uchun
𝐵
tomon
{
𝑆
}
𝐶𝐴
ni hisoblaydi va
𝑀
ga tengligini tekshiradi.
𝐶𝐴
tomonga, odatda,
ishonchli uchinchi tomon
(trusted third party
yoki
TTP)
sifatida qaraladi. Ya’ni, odatda
𝐴
tomon
foydalanuvchi uchun
shaxsiy va ochiq kalitlar juftini generatsiyalaydi. Shaxsiy kalit
𝐴
tomonga taqdim etilganidan so‘ng,
𝐶𝐴
dan o‘chirib tashlanadi. Ochiq
kalit esa sertifikat shaklida taqdim etiladi. Agar
𝐵
tomon
𝐴
tomonga
biror ma’lumotni shifrlab yubormoqchi bo‘lsa, uning sertifikatidan
foydalanadi. Buning uchun sertifikatdagi imzoni tekshirish talab etiladi.
Bu esa o‘z navbatida
𝐵
tomonning
𝐶𝐴
ning ochiq kalitini (ya’ni, unga
teng bo‘lgan sertifikatni) bilishi talab etiladi. Demak,
𝐶𝐴
tomonning
ochiq kaliti (yoki sertifikati) oldindan foydalanilayotgan tizimda mavjud
va bu haqida barcha ma’lumotga ega bo‘ladi.
SXK vaqtida quyidagi ishlar bajariladi

|
SXK vaqtida quyidagi ishlar bajariladi
|
bet | 4/4 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 89,63 Kb. | | #121100 |
Bog'liq 5-amaliy mashg’ulotSXK vaqtida quyidagi ishlar bajariladi:
1.Tizimni tashqi nazorat qilish.
2.Yonilg’i nasosining hosil qiluvchi bosimini tekshirish.
3.Injektorning germetikligini va ishchi holatini tekshirish.
4.Injektorlar bloki drosellini boshqarish yuritmasining ishlashini tekshirish va sozlash.
5.Tirsakli valning erkin ishlash rejimidagi minimal aylanishlar chastotasiga sozlash. Buning uchun havo drosseli zaslonkasining holatini sozlovchi vintdan foydalaniladi.
6.Dvigatelni erkin ishlashini sozlovchi datchikning klapanini tozalash va holatini tekshirish.
|
A-birikish yuzasidan klapan uchigacha bo’lgan masofa (28 mm);
V-klapan asosining diametri;
S-zichlovchi rezina xalqa;
D-mahkamlovchi vint.
|
|
| |
saqlagichining o‘zgarishi

84
Yanchish.
Shrederlash jarayonidan tashqari
AQSh federal arxiv
markazlari tomonidan qattiq diskni yanchish orqali uni jismonan yo‘q
qilish usuli ham mavjud. 5.5 tonna og‘irlikdagi tosh
ostida kompyuter va
noutbuklarning qattiq disklari tamomila yo‘q qilinadi. Ushbu mexanizm
maksimal hajmi 2.5×10×15 sm. bo‘lgan, 3.5, 2.5 va 1
dyumli disklar
(SATA, PATA, SCSI) ni maydalash uchun mo‘ljallangan.
Yuqorida keltirilgan usullarning maqsadi aksariyat ma’lumot
eltuvchilarini fizik yo‘q qilish. TOP SECRET bo‘lmagan axborot
saqlangan holda esa saqlagichlardan qayta foydalanish talab etiladi.
Buning uchun quyidagi usullardan foydalaniladi:
-
saqlagich xotirasiga
takroran yozish;
-
maxsus dasturlar yordamida saqlagichni tozalash (formatlashdan
oldin ma’lumotni o‘chirish).
Ushbu usul ma’lumotni kafolatli yo‘q qilish imkonini bermasada,
amaliyotdagi aksariyat holatlar uchun yetarli hisoblanadi.
Umumiy holda elektron saqlagichlardagi axborotni yo‘q
qilishda
quyidagi 3.17-rasmda keltirilgan usullardan foydalaniladi.
Zamonaviy axborot saqlagichlardagi axborotni o‘chirish
usullari
Magnitli
Yarim o‘tkazgichli
Magnit-optik
Optik
Saqlagich strukturasi o‘zgarmaydi
Saqlagich strukturasi o‘zgaradi
Dasturiy
Fizik
Mexanik
Termik
Kimyoviy
Qa
y
ta
y
o
zi
sh
g
a
aso
sla
n
ga
n
T
o
za
la
sh
g
a
aso
sla
n
ga
n
Do
im
iy
m
ag
n
it
m
ay
d
o
n
Im
pul
sli
m
agn
it
m
ay
d
o
n
Ka
m
o
‘z
g
ar
u
v
ch
i
m
ag
n
it
m
ay
d
o
n
Nu
rl
an
is
h
li
S
in
te
z
(t
ermo
-x
im
ik
)
3.19-rasm. Elektron saqlagichlardan ma’lumotlarni yo‘q qilish
usullari
85
AQShning Cornell kompaniyasi tomonidan
elektron axborotni
saqlagichlardan qayta foydalanishda va ularni yo‘q qilish uchun
quyidagi tavsiyalar beriladi (3.6-jadval).
3.6-jadval
NAT
- Network Address Translation 
     
205 
OWASP

205
OWASP
- Open Web Application Security Project
PAN
- Personal
Area Network
PIN
- Personal Identification Number
PKI -
Public key infrastructure
PPP
– Point-to-Point
Protocol
PPTP
- Point-to-Point Tunneling Protocol
RAID
- Redundant Array of Independent Disks
RBAC
- Role-based
access control
RFID
– Radio Frequency IDentification
SIM
- Security Information
Management
SSID
- Service Set Identifier
SSL
- Secure Sockets Layer
TCP/IP
– Transmission Control Protocol/Internet Protocol
USB
– Universal Serial Bus
UTM
- Unifield Threat Management
VPN
– Virtual Private Network
WAN
- Wide
Area Network
WEP
- Wired Equivalent Privacy
WLAN
- Wireless Local Area Network
WMAN
- Wireless Metropolitan Area Network
WPA
- Wi-Fi Protected Access
WPAN
- Wireless Personal Area Network
WWAN
- Wireless Wide Area Network
AOB
- Alisaning onlayn banki
ATM
– Automated teller machine
MAC
- Media access control
OT
– Operatsion tizim
ERI
- Elektron raqamli imzo
206
ATAMALARNING RUS, O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDAGI
IZOHLI LUG‘ATI
Авторизация -
представление пользователю определенных прав
доступа на основе положительного результата его аутентификации
в системе.
Avtorizatsiya
–
tizimda foydalanuvchiga, uning
ijobiy
autentifikatsiyasiga asosan, ma’lum foydalanish huquqlarini taqdim
etish.
QISQARTMA SO‘ZLAR RO‘YXATI

|
QISQARTMA SO‘ZLAR RO‘YXATI Pdf ko'rish
|
bet | 111/133 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,33 Mb. | | #244665 |
Bog'liq Kiberxavfsizlik asoslari (21.04.2021)QISQARTMA SO‘ZLAR RO‘YXATI
ABAC
- Attribute-based access control
AES
- Advanced Encryption Standard
APT
- Advanced persistent threats
ASSII
– American Standard Code for Information Interchange
AT
– Axborot texnologiyalari
CBC
- Cipher Block Chaining
CCTV
- Closed-circuit television
CDMA
- Code Division Multiple Access
CSEC2017 JTF
– Cybersecurity Curricula 2017 Joint Task Force
CVE
- Common Vulnerabilities and Exposures
DAC
- Discretionary access control
DES
- Data Encryption Standard
DLP
- Data Leakage Prevention,
DoD
– Department of Defense
DOS
- Denial of service
ECB
- Electronic codebook mode
FAR
- False Acceptance Rate
FRR
- False Rejection Rate
FTP
– File Transfer Protocol
GNFS
- General Number Field Sieve
GSM
– Global System for Mobile Communications
HMAC
– hash-based message authentication code
HTTP
- Hypertext Transfer Protocol
HTTPS
- Hypertext Transfer Protocol Secure
IDS
- Instrusion Detection System
IPS
- Intrusion Prevention System
IPSec
- IP Security
ISO
– International Organization for Standardization
IV
- Initialization Vector
KDC
- Key Destribution Center
L2TP
- Layer 2 Tunneling Protocol
LAN
- Local Area Network
MAC
- Mandatory access control
MAC
- Message Authentication Code
MAN
- Metropolitan Area Network
MITM
- Man in the middle attack
|
| |
Yonilg’i o’tkazgich va yonilg’i bakini tekshirish

|
Yonilg’i o’tkazgich va yonilg’i bakini tekshirish
|
bet | 2/4 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 89,63 Kb. | | #121100 |
Bog'liq 5-amaliy mashg’ulotYonilg’i o’tkazgich va yonilg’i bakini tekshirish. Yonilg’i o’tkazgich va filtrlarning holati tekshiriladi va ularning o’rnatilish jipsliklari, ya’ni zichlanishlari aniqlanadi va zarur bo’lsa tozalanadi. TXK davrida rezbali birikmalar mahkamlanadi. Bir yilda bir marta (MX davrida) yonilg’i baki yuvilib, yonilg’i o’tkazgichlar siqilgan havo bilan purkab turiladi. Yonilg’i bakidan yonilg’ini kerakli miqdorda so’rilishini ta’minnlash uchun, qabul qilish naychasidagi filtr tozalanada va bakning qopqog’idagi shamollatish teshigi nazorat qilinadi.
Yonilg’i nasosini tekshirish. Yonilg’i nasosi TXK davrida nazorat qilinadi va unga xizmat ko’rsatiladi yoki bu jarayon o’rta hisobda 5-10 ming km masofa yurilgandan keyin ham bajarilishi mumkin. Bu vaqtda uning ichki qismi va filtrlash to’g’ri tozalanadi, shuningdek nasos hosil qiladigan eng yuqori bosim va havoning siyraklanishi, klapanlar gemetikligi va ish unumi tekshiriladi. Yonilg’i nasosi avtomobilning o’zida yoki echib olinib tekshirilishi mumkin.
Yonilg’i nasosi avtomobilda tekshirilganda, u bilan karbyurator orasiga monometrli moslama o’rnatilib, dvigatel ishlayotgan holatda hosil bo’lgan bosim aniqlanadi. Yonilg’i nasosi hosil qiladigan bosim 0.02-0.030 MPa, ishlab chiqarish qobiliyati 0.7-2 l/minut va 30 sekund mobaynida bosimning pasayishi 0.008-0.010 MPa ni tashkil qilishi kerak. Tekshirish natijalariga ko’ra nasos qismlarga ajratilib barcha detallarning holati tekshiriladi va tozalanadi hamda, diafragma ostidagi prujinaning yuk bilan va yuksiz holatdagi uzunligi aniqlanadi va meyoriy qiymatlari bilan taqqoslanadi.
Havo filtrini tekshirish. Havo filtrlari belgilangan oraliqlarda almashtirib turilishi zarur. Agarda filtrlovchi element ko’p marotaba ilatishga mo’ljallangan bo’lsa, u holda dvigateldan echilib va uning idishdagi iflos moyi to’kilib, detallarini kerosinli vannaga solinib va filtrlovchi elementning qobiqlari atseton bilan yuviladi, so’ngra quritib, yig’ib, filtr korpusiga toza moy quyib, filtrlovchi element shu moy bilan namlanadi va o’z joyiga o’rnatiladi.
|
| |
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI - Avtomobillarni ta

|
Avtomobillarni ta
|
bet | 55/147 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 1,56 Mb. | | #271541 |
Bog'liq NOD 30711601 Avtomobillarni tamirlash va ularga xizmat korsati 2O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
PROFESSIONAL TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH INSTITUTI
BOSHLANG‘ICH PROFESSIONAL TA’LIMNING
30711601-Avtomobillarnita’mirlash vaularga xizmat ko‘rsatish kasbibo‘yicha
Ishlab chiqarishamaliyotidan
O‘QUV DASTURI
Kvalifikatsiya(lar) nomi:
O‘quvrejadagitartibraqami:
Ajratilgan soat:
2.Avtomobil shassisigatexnik xizmat ko‘rsatisgh vata’mirlash chilangari.
3.2.5
216
Toshkent – 2024
O‘quv dasturi Professional ta’limni rivojlantirish instituti Yer usti transport tizimlari va ularning ekspluatatsiyasi (transport turlari bo‘yicha) yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-metodik birlashmasining 2024-yil 18-iyuldagi 5-sonli majlis bayoni bilan ma’qullangan.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi kengashining 2024-yil 22-iyuldagi 8-son yig‘ilishida ma’qullangan va Vazirlikning 2024-yil 1-avgustdagi 277-son buyrug‘i bilan TASDIQLANDI VA JORIY ETILDI.
Tuzuvchilar:
|
Madjitov A.
|
Professional ta’limni rivojlantirish instituti “WorldSkills”, dual ta’lim va o‘quv amaliyotlarini metodik ta’minlash bo‘limi boshlig‘i
|
|
N.Sultanov
|
Professional ta’limni rivojlantirish instituti Ta’lim texnologiyalari, o‘quv reja va dasturlarini ishlab chiqish bo‘limibosh mutaxassisi
|
|
|
|
| |
Imzoni tekshiruvchi - K. A. Tashev texnika fanlari nomzodi, dotsent, Muhammad

73
3.10-rasm. Elektron raqamli imzo sxemasi
ERIni shakllantirish jarayoni.
Faraz qilaylik,
𝐴
tomondan
𝑀
xabarni imzolash talab etilsin. Buning uchun xabar
𝑀
ning
xesh qiymati
hisoblanadi:
𝐻
=
ℎ
(
𝑀
).
So‘ngra, xabarning xesh qiymati
𝐻
foydalanuvchining shaxsiy kaliti bilan “shifrlanadi” (bu haqiqiy
shifrlash emas, shunchaki
shaxsiy kalit bilan
𝐻
ustida biror amal
bajarishdan iborat) va imzo
𝑆
= [
𝐻
]
𝐴
hosil qilinadi. Hosil
qilingan imzo
ma’lumotga biriktirilib
{
𝑀
,
𝑆
}
qabul qiluvchiga uzatiladi.
ERIni tekshirish jarayoni.
Faraz qilaylik,
𝐵
tomondan
𝑀′
xabarga
qo‘yilgan imzo
𝑆
ni tekshirish talab etilsin. Buning uchun
𝐵
tomon
dastlab xabar
𝑀′
ni xesh qiymatini hisoblaydi:
𝐻
′
=
ℎ
(
𝑀
′
).
𝐴
tomonning ochiq kaliti bilan
𝑆
ni “rasshifrovkalaydi” (bu haqiqiy
rasshifrovkalash emas, shunchaki ochiq kalit bilan
𝑆
ustida biror amal
bajarishdan iborat) va
𝐻
ni hosil qiladi. Agar ikkala xesh qiymatlar
(
𝐻
𝑣𝑎
𝐻′
) o‘zaro teng bo‘lsa, ERI to‘g‘ri deb topiladi (demak xabar
yaxlit).
Rad etishdan himoyalashni tushunishdan oldin, MAC
asosida
yaxlitlikni ta’minlashga biror sodda misol keltiraylik. Faraz qilaylik,
𝐴
tomon o‘zining dilleriga
𝐵
tomondan 100 ta aksiyani olishga buyurtma
berdi. Berilgan buyurtmani yaxlitligini ta’minlash uchun
𝐴
tomon
𝐵
tomon bilan taqsimlangan kalit
𝐾
𝐴𝐵
yordamida MAC ni hisoblaydi.
Ma’lum vaqt o‘tganidan so‘ng, buyurtmalar tayyor bo‘ladi. Biroq,
𝐴
tomon to‘lovni amalga oshirishdan oldin aksiyalarning narxi tushib
ketadi. Bu vaqtda,
𝐴
tomon buyurtmani men
bermadim deb turib oladi
va uni rad etadi. Bunga yaxlitlikni ta’minlash uchun hisoblangan MAC
ni har ikkala tomon ham hosil qilishi sabab bo‘ladi.
Mazkur holat ERI bilan amalga oshirilsachi? Bunda,
𝐴
tomon
buyurtmani o‘zining shaxsiy kaliti bilan imzolab
𝐵
tomonga yuboradi.
Bu yerda
𝐴
tomon buyurtmani men bermadim deb rad eta olmaydi.
Sababi, buyurtmani imzolash faqat shaxsiy kalit bilan amalga oshiriladi.
Shaxsiy kalit esa, faqat
𝐴
tomonga ma’lum.
Yusupova G - Avtomobillarni ta

|
Avtomobillarni ta
|
bet | 56/147 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 1,56 Mb. | | #271541 |
Bog'liq NOD 30711601 Avtomobillarni tamirlash va ularga xizmat korsati 2Yusupova G.
|
Shayxontohur tuman kasb-hunar
maktabi direktori
|
|
O.Tuhtamuratov.
|
Shayhontohur tuman kasb-hunar maktabi o‘quv ishlari bo‘yicha direktoro‘rinbosari
|
|
Umarov M
|
Shayhontohur tuman kasb-hunar
maktabi bosh ustasi
|
Taqrizchilar:
|
Z.Musabekov
|
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat tehnika universiteti «Energiya mashinasozligi va kasb ta’limi» dotsenti
|
|
J.Ismatov
|
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat tehnika universiteti «Energiya mashinasozligi va kasb ta’limi» dotsent
|
1. O‘quvdasturiumumiy talablari
Dasturnomi
|
Ishlab chiqarishamaliyoti.
|
Ajratilgan soat
|
216
|
O‘qituvchiningmashg‘ulotida
qatnashibo‘zlashtirilishilozim bo‘lgan mavzularsoni
|
20
|
Dasturningmaqsadi
|
Amaliyotni o‘tash kasb-hunar maktablari bilan avtokorxona va birlashmalar bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq avtokorxonalardao‘tkaziladi.
Amaliyotning maqsadi:
“Avtomobil yurish qismlariga texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash” va - “Avtomobillar uzatmalar qutisiga texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash” fanlarini o‘qib tugatilgach uni amaliyot orqali mustahkamlash va korxonalardagi ish uslubi hamda tajribalarni o‘rganishdaniborat.
Amaliyotni o‘tish davrida talabalar avtokorxonaning bo‘limlari bilan tanishadilar.
Tasarruf xizmati ishini chuqurroq o‘rganadilar. Harakat xavfsizligi va texnika xavfsizligi bo‘limlari ishini o‘rganadilar. Amaliyotning vazifasi:
Talabalar avtokorxonada bajargan ishlarini o‘z kundalik daftariga qayd qilib boradilar. Amaliyot davrida o‘rgangan bilimlari va ishlarini hisobot tariqasida yozib amaliyot so‘ngida kollejga toshiradilar. Amaliyot hisobotini talaba, kollejdan amaliyot rahbari, avtokorxonadan amaliyot rahbari o‘z familiya va imzosi bilan tasdiqlaydilar va avtokorxona muhri qo‘yiladi. Amaliyot hisobotini kasb-hunar maktabidagi amaliyot rahbari qabul qiladi va kasb-hunar maktabi arxiviga topshiradi.
|
O‘zlashtirish (o‘qitish) natijalari
|
-avtomobil, dvigatel, agregat, mexanizm va yurish qismlarigatashxis qo‘yish;
- avtomobil, dvigatel, agregat, mexanizm va yurish qismlariga servis xizmat ko‘rsatish;
- avtomobil, dvigatel, agregat, mexanizm va yurish qismlarini joriy ta’mirlash;
dvigatel,agregat, mexanizm vauzatmalar qutisigatashxis qo‘yish;
- dvigatel, agregat, mexanizm va uzatmalar qutisiga servis xizmat ko‘rsatish;
- dvigatel, agregat, mexanizm va uzatmalar qutisini joriy ta’mirlash;
-yengilavtomobillarga servis xizmat ko‘rsatish;
|
|
|
| |
Biometrik tizimlar - K. A. Tashev texnika fanlari nomzodi, dotsent, Muhammad

96
-
farqli bo‘lishi
– barcha insonlarning tanlangan biometrik
parametri bir-biridan farqlanishi;
-
o‘zgarmaslik –
tanlangan biometrik parametr vaqt o‘tishi bilan
o‘zgarmay qolishi;
-
to‘planuvchanlik –
fizik xususiyat osonlik bilan to‘planuvchan
bo‘lishi. Amalda fizik xususiyatni to‘planuvchanligi, insonning
autentifikatsiya jarayonga e’tibor berishiga ham bog‘liq bo‘ladi.
Biometrik tizimlarning eng ishonchligi – ko‘zning rangdor pardasi
yoki ko‘z to‘rpardasi bo‘yicha skanerlash. Hozirda beshta barmoq
skaneri va bir vaqtda barmoq izi va ko‘zning rangdor pardasidan
foydalanuvchi kombinatsiyalangan qurilmalar eng yuqori aniqlikni
ta’minlaydi.
Biometrik atributlar bo‘yicha autentifikatsiyalashning o‘ziga xos
xususiyatlari va kamchiliklari mavjud:
-
biometrika faqat tirik organizmga mo‘ljallangan;
-
ehtimollik xarakterga ega bo‘lganligi sababli, asboblarning
ta’sirchanligini hisobga olish lozim;
-
aksariyat vositalar atrof-muhitga hamda insonning yoshi va
sog‘lig‘iga bog‘liq;
-
hozirda barmoq izlari skanerlaridan tashqari barcha vositalar
yetarlicha qimmat;
-
davlat tomonidan total nazorat tahdidi xususida
foydalanuvchilarda ishonchsizlikning mavjudligi.
Iste’molchi nuqtai nazaridan biometrik autentifikatsiyalash tizimi
quyidagi ikkita parametr orqali xarakterlanadi:
-
FAR (False Acceptance Rate) – foydalanishga yolg‘on ruxsatlar
chastotasi;
-
FRR (False Rejection Rate) – foydalanishga yolg‘on inkorlar
chastotasi.
1- va 2-xil xatoliklar (FAR va FRR ko‘rsatkichlari) o‘zaro
bog‘langan: bir parametr qanchalik yaxshi bo‘lsa, ikkinchisi shunchalik
yomon bo‘ladi, ya’ni, bu yerda teskari mutanosiblik mavjud. Mukammal
biometrik tizimda xatolikning ikkala parametri nolga teng bo‘lishi shart.
Afsuski, biometrik tizim ideal emas. Shu sababli nimanidur qurbon
qilishga to‘g‘ri keladi.
Internet manbalari - K. A. Tashev texnika fanlari nomzodi, dotsent, Muhammad

203
4.
Web Applications vulnerabilities and threats:
statistics for
2019 [sayt]:
https://www.ptsecurity.com/ww-en/analytics/web-
vulnerabilities-2020/
(murojaat vaqti: 29.10.2020).
5.
How
to Spot Phishing Emails [sayt]:
https://www.nuigalway.ie/itsecurity/howtospotphishingemails/
(murojaat vaqti: 29.10.2020).
6.
Beware of fake microsoft security essentials [sayt]:
https://techjaws.com/beware-of-fake-microsoft-security-essentials/
(murojaat vaqti: 29.10.2020).
7.
The Best Antivirus Protection for 2020 [sayt]:
https://www.pcmag.com/roundup/256703/the-best-antivirus-protection
(murojaat vaqti: 29.10.2020).
8.
Securing Wireless Networks [sayt]:
https://www.us-
cert.gov/ncas/tips/ST05-003
(murojaat vaqti: 29.10.2020).
9.
Why High Availability Is Important for Your Business [sayt]:
https://blog.layershift.com/why-high-availability-for-your-business/
(murojaat vaqti: 29.10.2020).
10.
Rutoken [sayt]:
https://www.rutoken.ru/
(murojaat vaqti:
29.10.2020).
11.
Comparison of disk encryption software [sayt]:
https://en.wikipedia.org/wiki/Comparison_of_disk_encryption_software
(murojaat vaqti: 29.10.2020).
12.
G20 summit: NSA targeted Russian president Medvedev in
London [sayt]:
https://www.theguardian.com/world/2013/jun/16/nsa-
dmitry-medvedev-g20-summit
(murojaat vaqti: 29.10.2020).
13.
CRADC Data Destruction and Return of Restricted Data
Policy [sayt]:
https://ciser.cornell.edu/wp-
content/uploads/2017/01/CRADC_Destruction_and_Return_of_Restrict
ed_Data.pdf
(murojaat vaqti: 29.10.2020).
14.
Privacy Impact Assessment Integrated Automated Fingerprint
Identification System National Security Enhancements [sayt]:
https://www.fbi.gov/services/information-management/foipa/privacy-
impact-assessments/iafis
(murojaat vaqti: 29.10.2020).
15.
Best Keylogger for Windows 10 in 2020 [sayt]:
https://www.pctattletale.com/blog/1505/best-keylogger-software-
windows-10
(murojaat vaqti: 29.10.2020).
16.
Windows Event Logging and Forwarding [sayt]:
https://www.cyber.gov.au/acsc/view-all-content/publications/windows-
event-logging-and-forwarding
(murojaat vaqti: 29.10.2020).
Ma’lumotlarni xavfsiz o‘chirish usullari

81
maydalagichi qog‘ozni kesish orqali juda kichik bo‘laklarga
ajratadi
(3.14-rasm).
3.14-rasm. Shreder Rexel Auto+ 90X
Maydalash usulining afzalligi quyidagilardan iborat:
-
bir marta sotib olish bilan uzoq vaqt foydalanish mumkin;
-
materiallarni yo‘q qilish uchun qo‘shimcha
joy talab qilinmaydi;
-
maxfiy ma’lumotlarni ham maydalay oladi.
Yoqish.
Yoqish orqali katta hajmdagi hujjatlarni tezda yo‘q qilish
mumkin. Ma’lumotlarni yo‘q qilishning mazkur usuli ekologik jixatdan
ma’qullanmaydi. Bundan tashqari yoqish usuli quyidagi kamchiliklarga
ega:
-
tashkilot ichida yoki tashqarisida qog‘ozlarni
yoqish uchun
maxsus joy bo‘lishi talab etiladi;
-
agar yonish yuqori sharoitda maxsus qozonxonalarda amalga
oshirilmasa, qattiq bosilgan papkalarni to‘liq yonmaslik ehtimoli
mavjud;
-
olovni yoqish, qog‘ozlarni yuklash va tushirish
ortiqcha xarajat
talab etadi.
Ko‘mish.
Ushbu usul avvallari keng foydalanilgan usul
hisoblansada, hozirda kamdan-kam hollarda foydalaniladi. Ushbu usul
qog‘ozdagi ma’lumotlarni to‘liq yo‘q qilish imkoniyatini bermaydi.
Iqlimi quruq hududlarda qozog‘dagi ma’lumotlarni yo‘q bo‘lishi uchun
uzoq vaqt talab etiladi.
Kimyoviy ishlov berish.
Yuqori maxfiylik darajasiga
ega hujjatlarni
yo‘q qilishda yuqorida keltirilgan usullar to‘liq kafolatni ta’minlamaydi.
Kimyoviy usul esa qog‘oz ko‘rinishidagi axborotni 100% ishonchlik
bilan yo‘q qilish imkonini beradi. Buning uchun maxsus kimyoviy
modda va suvdan foydalaniladi. Hosil qilingan massani tiklashning
82
umuman imkoni mavjud emas. Ushbu
usulning yagona kamchiligi
narxining yuqoriligi va maxsus joy talab etilishi.
Disk va fayl tizim sathida shifrlash

|
Disk va fayl tizim sathida shifrlashBog'liq Kiberxavfsizlik asoslari (21.04.2021)Disk va fayl tizim sathida shifrlash. Diskni shifrlash.
Bu jarayon
turli ma’lumotlarni saqlash vositalarida (qattiq disk, yumshoq disk, USB
disk va bosh.) saqlangan ma’lumot konfidensialligini ta’minlash uchun
amalga oshiriladi. Bunda diskni shifrlashning apparat-dasturiy yoki
dasturiy vositasidan foydalanilib, butun diskdagi yoki uning bir
qismidagi (masalan, D disk) har bir bit shifrlanadi. Ushbu jarayonning
maqsadi ruxsat etilmagan foydalanishdan nazoratlash.
Butun diskni shifrlash (Full disk encryption (FDE)
yoki
whole disk
encryption)
deb nomlanuvchi vositalar diskdagi barcha ma’lumotlarni
shifrlaydi va bunda faqat operatsion tizimning yuklanishi uchun zarur
bo‘lgan sektorlar
(master boot record, (MBR))
shifrlanmaydi. Ba’zi
qurilmaga asoslangan diskni shifrlash vositalari (Hardware-based full
disk encryption, FDE) esa MBR ni ham shifrlaydi. Bular quyidagi disk
ishlab chiqaruvchilar mahsulotlarida mavjud:
-
qattiq disk ishlab chiqaruvchilar:
iStorage Limited, Seagate
Technology, Hitachi, Western Digital, Samsung, Toshiba;
-
SSD turidagi disk ishlab chiqaruvchilar:
OCZ, SanDisk,
Samsung, Micron, Integral Memory;
-
USB disk ishlab chiqaruvchilar:
Yubikey yoki iStorage Limited.
Qurilmaga asoslangan FDE ikkita tashkil etuvchidan: qurilmaga
asoslangan shifrlash vositasidan va ma’lumotlarni saqlash qismidan
iborat. Qurilmaga asoslangan FDE ning hozirda uchta ko‘rinishi amalda
keng qo‘llaniladi:
1.
Hard disk drive (HDD) FDE.
2.
Enclosed hard disk drive FDE.
3.
Bridge and Chipset (BC) FDE.
HDD FDElar odatda HDD ishlab chiqaruvchilar tomonidan ishlab
chiqariladi. Bunda ishlab chiqaruvchilar
Opal Storage Specification
texnologiyasidan foydalanadilar. Hitachi, Micron, Seagate, Samsung va
Toshiba tomonidan esa TCG OPAL SATA drayveridan foydalanish
orqali diskni shifrlash amalga oshiriladi.
Ba’zi diskni shifrlovchi dasturiy vositalar tomonidan
shaffof
shifrlash (Transparent encryption)
usuli foydalaniladi. Bu usulga ko‘ra
shifrlash kaliti taqdim etilganidan so‘ng avtomatik tarzda diskning
barcha sektorlari (fayl nomini, katalog nomini, fayl kontentini va boshqa
meta ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan holda) shifrlanadi. Dasturiy vosita
ko‘rinishidagi diskni shifrlash vositalariga
Aloaha Crypt Disk, BestCrypt
Volume Encryption, BitArmor DataControl, BitLocker, Bloombase
79
Keyparc, Cryptic Disk, USBCrypt
va boshqalarni misol sifatida keltirish
mumkin (3.13-rasm).
3.13-rasm. Windows OTda BestCrypt dasturiy vositasining
|
| |
Elektron hujjatlarni yo‘q qilish

83
Shrederlash.
Kuchli sanoat maydalagichlari deyarli barcha
ko‘chma saqlaguvchilarni: CD, DVD, disket, magnit lentalar va h.
maydalash natijasida ularni 25 mm. li qismlarga bo‘lib tashlaydi (3.15-
rasm).
3.15-rasm. Shrederlash jarayoni
Magnitsizlantirish.
Maxsus qurilma ichida joylashtirilgan
saqlagichning xususiyatlari o‘zgartiriladi va shu bilan o‘qib bo‘lmaslik
ta‘minlanadi. Agar kuchli magnitsizlantirish amalga oshirilsa
ma’lumotlar saqlagichdan o‘chiriladi va saqlagichning o‘zi
neytral
magnit holatiga kiradi. Ushbu ma’lumotni yo‘q qilish usuli dattiq disklar
va ba’zi ko‘chma qurilmalarda qo‘llaniladi (3.16-rasm).
3.16-rasm. a) UE-02 qurilmasi
3.16-rasm. b) Kuchli magnit maydoni ta’siri natijasida USB flesh
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
69
mashg‘ulotlari juda dinamik va qiziqarli bo‘lsa o‘quvchilar mashg‘ulot vaqtida
zerikishmaydi va darsdan unumli foydalanadilar.
Xulosa qilib aytganda, an’anaviy o’qitish uslublari bilan taqqoslaganda,
o’rta maktabdagi STEAM yondashuvi bolalarni tajribalar o’tkazishga, modellar
tuzishga, mustaqil ravishda musiqa va filmlar yaratishga, o’z g’oyalarini haqiqatga
aylantirishga va yakuniy mahsulotni yaratishga undaydi. Ushbu ta’lim yondashuvi
bolalarga nazariya va amaliy ko’nikmalarni samarali tarzda birlashtirishga imkon
beradi va oliy o`quv yurtlariga kirish va keyingi o’qishni osonlashtiradi. Ya`ni,
o`quvchilarning har tomonlama ijodiy fikrlashi rivojlanadi, kreativlik va
iqtidorliligi shakllanadi, natijada ixtirochilikka bo`lgan qobiliyatlari yuzaga
chiqishga erishiladi.
Adabiyotlar:
1.Алехина С.В., Алексеева М.Н., Агафонова Э.Л. Готовность пед
агогов как
основной
фактор успешности инклюзивного процесса в образовании. Психологичес
кая наука и образование, 2011 г.
2. Жанпеисова М. М. Технология модулного обучения / Актобе:
cентябрь, 1999.-137.
3. Селевко Г. К. Педагогические технологии на основе
информационно-коммуникационных средств. //Москва, НИИ школных
технологий. – 2005. – С. 54 – 112.
4. STEAM haqidagi internet materiallari.
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “ Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
70
|
| |
Евгении Тучкевич. Adobe Photoshop CS6. Master-klass - СПб.: БХВ-Петербург, 2013. - 2 1 s

11 Евгении Тучкевич. Adobe Photoshop CS6. Master-klass - СПб.: БХВ-Петербург, 2013. - 2 1 s. 11 S.Q.Tursunov va boshqalar. Kompvuter grafikasi va web-dizayn. Pedagogika OTMlari talabalari uchun darslik. T. Cho'lpon. 2013 v 377-bet. 13
Vektorli grafik tizimning muhim tavsifi bo‘lib, uning sodda grafik
elementlarining tarkibi xizmat qiladi, sodda grafik elementlariga bir
nechta misol keltiramiz:
- Koordinatasi ko‘rsatilgan nuqtalar boshlanuvchi ma’lurn bir
burchak ostida yo‘nalgan va berilgan uzunlikka ega boigan chiziq;
- Markaziy koordinatalari ko‘rsatilgan nuqtada joylashuvchi,
yarim o‘qlarining uzunligi, chiziqning rang va qalinligi, hamda uni
bo‘yash rangi berilgan ellips;
- Chap tomondagi yuqori burchagiga joylashgan nuqtaning
koordinatalari, tomonlar uzunligi, chiziq qalinligi va rangi ko‘rsatilgan
to‘g ‘ri to ‘rtburchak.
Vektorli tasvimi ko‘rsatayotganda sodda elementlaming chiziqli
geometrik atributlari, uning boshlang'ich va zarur oichamlari o‘rta-
sidagi munosabatni hamda chiqarish qurilmalarida (monitorlar, chop
etish qurilmasi) ruxsat berilgan xatolikni hisobga olgan holda hisoblab
chiqadi. Bunday usul masshtablashtirish imkoniyatini sezilarli darajada
oshlradi. Tasvir oichamini qancha ko‘paytirsa ham, uning sifati
o‘zgarmaydi. Tasviming oichamlarini juda kichiklashtirib yuborganda,
sodda elemenlaming chiziqlari ustma-ust tushib qolishi va xatolami
ixchamlash hisobiga u o‘zgarishi (blizilishi) mumkin.
Fraktal grafika vositasida shakllangan tasvirlar ham xuddi vektorli
grafika kabi matematik hisoblarga asoslangan. Ammo kompyuter
xotirasida hech qanday obyektni saqlamasligi bilan undan farq qiladi.
Tasvir tenglama (yoki tenglamalar tizimi) bo‘yicha quriladi. Shuning
uchun formulalardan boshqa hech narsani saqlash kerak emas.
«Fraktal» atamasi lotincha Fractus so‘zidan olingan va u «qism-
lardan tuzilgan» ma’nosini anglatadi. Fransuz matematigi Benua Man
delbrot 1975 yilda «The fractal geometiy of Nature» kitobini nashr qildi
va fraktal so'zi eng ko‘p tarqalgan atamalardan biriga aylandi12.
Eng sodda fraktal obyekt sifatida qor uchqunlarini yoki paporotnik
bargini keltirish mumkin. Shuning uchun ham fraktal obyekt chizish
yoki bezash asosida emas, balki prOgrammalashtirish asosida hosil bo‘-
ladi. Kompyuterda tashkil qilingan turli o‘yinlarda ham fraktal gra-
fikadan foydalaniladi. Fraktal grafika kompyuter xotirasida saqlanib
turmaydi. Har bir tasvir tenglama yoki tenglamalar sistemasi asosida
quriladi. Fraktal grafikadagi tenglamaning biror koeflitsientini o‘zgar-
tirish orqali butunlay boshqa tasvimi hosil qilish mumkin.
12 S.Q.Tursunov va boshqalar. Kompyuter grafikasi va web-dizayn. Pedagogika OTMlari talabalari uchun
darslik. T. Cho'lpon. 2013 y. 377-bet.
14
Sanab o‘tilgan kompyuter grafikasi turlarini tashkil qilish va ulami
boshqarish uchun bir qator dasturiy vositalarlar ishlab chiqilgan.
O‘quv rejasiga - Avtomobillarni ta

|
Avtomobillarni ta
|
bet | 53/147 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 1,56 Mb. | | #271541 |
Bog'liq NOD 30711601 Avtomobillarni tamirlash va ularga xizmat korsati 2O‘quv rejasiga muvofiq o‘zaro bog‘liq bo‘lgan fanning nomi
|
texnikaviy chizmachilik, avtomobillar tuzilishi, avtomobil uzatmalar qutisiga texnik xizmat ko‘rsatish vata’mirlash
|
O‘qitishnitashkiliy shakli
|
A – Amaliy ta’lim;
|
Dasturga qo‘yilgan talab
|
Majburiy
|
O‘qitish tili
|
Guruhda belgilangano‘qitish tiliasosida
|
Baholash tartibi
|
Baholash bo‘yicha amaldagitartibasosida
|
O‘quvchilarning bilim va
ko‘nikmalarini baholash
|
Yozma, og‘zaki,savol-javob, test, amaliy topshiriq
|
2. O‘quvdasturi mazmuni
№
|
Mavzuning nomi
|
Mavzuningqisqachamazmuni
|
Jami
|
O‘ qitishni
tashkiliy shakli
|
Mustaqil
ta’ lim
|
1
|
Kirish. Xavfsizlik
texnikasinio‘rganish vatekshirish.
|
Mashg‘ulot mazmuni, o‘quvchilarni avtoxo‘jaliklarning ichki tarkibi, ish vaqti tartibi bilan tanishtirish. Mashg‘ulot dasturi bilan II-III razryadli chilangar bajaradigan ishlar tavsifi bilan tanishtirish. Jihozlar bilan va xavfsizlik texnikasi bilan tanishtirish. Ishlab chiqarish mutaxassisi bilan suhbatlashish.
|
6
|
А
|
2
|
2
|
Tishli pog‘onali uzatmalar qutisiga servis xizmat ko‘rsatish va joriy ta’mirlash
|
Tishli pog‘onali uzatmalar qutisining sxemasi, texnik holatini aniqlash nosozliklarini bartaraf etish. Tishli pog‘onali uzatmalar qutisiga servis xizmat ko‘rsatish va joriy ta’mirlash.
|
18
|
А
|
6
|
3
|
Uzatmalar soni
to‘g‘risida
tushuncha. 4,5,10 pog‘onali uzatmalar qutilariga servis xizmat ko‘rsatish va joriy ta’mirlash
|
4,5,10 pog‘onali uzatmalar qutisini texnik holatini aniqlash nosozliklarini bartaraf etish. ,5,10 pog‘onali uzatmalar qutilariga servis xizmat ko‘rsatish va joriy ta’mirlash ishlari. Sinxronizatorga servis xizmat ko‘rsatish va joriy ta’mirlash.
|
18
|
А
|
6
|
4
|
Uzatmalar qutisini
boshqarish
mexanizmiga servis xizmat ko‘rsatish va
joriy ta’mirlash
|
Uzatmalar qutisini boshqarish mexanizmining texnik holatini aniqlash nosozliklarini bartaraf etish. Uzatmalar qutisini boshqarish mexanizmini germetikligi va moy sathini aniqlash. Uzatmalar qutisini boshqarish mexanizmiga servis xizmat ko‘rsatish va joriy ta’mirlash.
|
18
|
А
|
6
|
5
|
Gidromexanik
uzatmalar qutisiga servis xizmat ko‘rsatish va joriy ta’mirlash..
|
Gidromexanik uzatmalar qutisini texnik holatini aniqlash nosozliklarini bartaraf etish. Gidromexanik uzatmalar qutisi servis xizmat ko‘rsatish va joriy ta’mirlash.
|
24
|
А
|
8
|
6
|
Uzatmalarni ajratib- qo‘shishni
boshqarishning
elektron sistemasiga servis xizmat ko‘rsatish va joriy ta’mirlash
|
Uzatmalarni ajratib-qo‘shishni boshqarishning elektron sistemasi texnik holatini tekshirish. Nosozliklarini aniqlash bartaraf etish. Uzatmalarni ajratib- qo‘shishni boshqarishning elektron sistemasiga servis xizmat ko‘rsatish va joriy ta’mirlashishlarini to‘g‘ri bajarish.
|
18
|
А
|
6
|
7
|
Amaliy nazorat mashg‘uloti. Sinov
|
O‘quvchilarni dastur asosida o‘quv amaliyotning bajarishni nazorat qilish. O‘quvchilarni ko‘nikma va malakalarini oshirish uchun sharoit yaratib berish. O‘quvchilarnidavomatininazorat qilish.
|
18
|
А
|
6
|
|
|
|
|
| |