nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Yarımkeçiricilərdə kontakt hadisələri: p-n - keçid

|
Yarımkeçiricilərdə kontakt hadisələri: p-n - keçid
|
bet | 30/36 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 12,54 Mb. | | #118604 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq M hazir I harmonik r qsl r v onlar n xarakteristikalar . Yayl Yarımkeçiricilərdə kontakt hadisələri: p-n - keçid
n-oblastından olan elektron, p-oblastına keçir və deşiklə rekombinasiya edir.
Kontakt təbəqənin 1mkm qalınlığında sərbəst yükdaşıyıcıların azalması baş verir ( bağlayıcı təbəqə yaranır ).
Bağlayıcı təbəqədə p-n keçidin daxili sahəsi yaranır. Kontakt potensiallar fərqi Δφк ( potnsial maneə) yaranır.
Fermi səviyyəsinin düzlənməsi, n-yarımkeçiricinin daha yüksəklikdəki tutulmuş səviyyələrindəki elektronların , p- yarımkeçiricinin ən aşağı boş səviyyələrinə keçidi hesabına baş verir. Səviyyələr sistemi yerlərini elə dəyişirlər ki, μ - kimyəvi potensialı qərarlaşsın və kontakt potensiallar fərqi yaranır :
p-n keçidin düz qoşulması
Xarici sahə potensial maneəni azaldır və cərəyanın əsas yükdaşıyıcılarının diffuziyasına səbəb olur. Cərəyanın axması, konsentrasiyası çox olan əsas yükdaşıyıcıların hesabına baş verir.Bağlayıcı təbəqənin qalınlığı azalacaqdır.
p-n keçidin voltamper xarakteristikası
Birtərəfli p-n keçidi birçox cihazlarda istifadə olunur. Bunlardan ən sadəsi – diod; dəyişən cərəyanı düzləndirmək üçün istifadə olunur.
Ventil fotoeffekti
Daxili fotoeffekt
İşığın təsirilə p-n keçidin bərkidici təbəqəsində tarazlıqda olmayan yükdaşıyıcılar generasiya edirlər. Daxili sahə yükdaşıyıcıları «sürükləyir» : deşiklər p-tipli yarımkeçiriçilərə tərəf, elektronlar – n-tip yarımkeçiricilərə tərəf hərəkət edəcəklər. Potensiallar fərqi yaranacaq – foto EHQ.
Günəş batareyalarında işıq enerjisi bilavasitə elektrik enerjisinə çevrilir.
Günəş batareyalarının çatışmazlıqları:
FİƏ –ın kiçik olması (12÷16%)
kövrəkliyi
Baha başa gəlməsi
Üstünlükləri :
Ekoloji təmiz olması;
Yer altından çıxan – kömür və qazdan fərqli olaraq, alternativ enerji mənbəyilə yeniləşdirilə bilməsi;
Günəş işığı kifayət etdiyindən, elektrik ötürücü xəttlərin olmadığı yerlərdə (səhralıqda və ya Yerin süni peyklərində) istifadə oluna bilməsi.
|
| |
Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərin - bet 105

istifadə olunan karbohidrogen maye işləndikdən sonra yanacaq kimi tətbiq olunmadığından ona
əlavə edilən antistatik aşqara bir o qədər ağır tələblər irəli sürülmür. Lakin,
karbohidrogen
yuyucu maddələr üçün antistatik aşqarlar kifayət qədər effektli olmalı, zərərli və baha olmamalı,
yuyulan məmulatın səthinin keyfiyyətini pisləşdirməməlidir.
11.3. Yanğınsöndürmə vasitələrinin təsnifatı
Yanğının söndürülməsi, yanma zonasına aktiv təsir edərək, onda gedən reaksiyanın
dayanıqlığını pozmağa yönəldilmiş odsöndürən vəsaitin seçilməsindən ibarətdir.
Yanmanın dayanıqlığı, ilk növbədə, yanma zonasında gedən kimyəvi reaksiyanın
temperaturundan və onun ətraf mühitlə gedən istilik mübadiləsindən asılıdır.
Yanma zonasının temperaturunun
t
kp
temperatura qədər enməsi, yanma prosesinin sona
çatmasını göstərir. Bu temperaturu aşağıdakı düstur vasitəsilə təyin etmək olar:
t
kp
=
t
q
−
3
K⋅
t
q
E
0
(4)
burada
t
q
– yanma zonasının
temperaturu;
K
–
universal qaz sabiti;
E
0
– verilmiş maddənin aktivləşmə enerjisidir.
Yanğının söndürülməsi üçün istilik müvazinətinin pozulması və yanma zonasında yaranan
temperaturun aşağı salınması, ayrılan istiliyin ətraf mühitə verilmə sürətinin artırılması və ya
həmin zonadan ayrılan istiliyin azaldılması vasitəsilə nail olmaq olar.
İstiliyin ətraf mühitə verilmə sürətinin artırılması ilə yanğının söndürülməsi yanğının fiziki
üsulla söndürülməsi adlandırılır.
Yanma prosesi zəncirvarı reaksiya xarakteri daşıdıqda, ayrılan istiliyin azalmasına asan
nail olmaq mümkün olur ki, bu da yanğının “kimyəvi üsulla söndürülməsi” adlandırılır. Həqiqət-
də, yanğın zamanı gedən yanma prosesi “istilik” və “zəncirvarı” xarakter daşıyır. Buna görə də,
yanğının söndürülməsi üçün hər iki üsulun tətbiqindən istifadə olunur.
Aşağıdakı sxemdə (şəkil 1) yanğınsöndürmə üsulları göstərilmişdir:
Yanma
zonasında
istilik itkisinin
artması
Ya
n
ac
aq
m
ad
d
ə
si
n
in
s
u
va
rı
lm
as
ı
Fiziki üsul
Kimyəvi üsul
Odsöndürücü amillər
Soyutma
Durulaşdırma
İzolyasiya
Fleqmatizasiya
Odsöndürmə təsiri
Yanacaq
sisteminin
istilik
tutumunun
artması
Alışma
mexanizmini
n
dayandırılm
ası
Yanma
reaksiyasının
tormozlanması
Yanğınsöndürmə üsullarının tətbiqi
M
ay
e
y
an
ac
ağ
ın
q
ar
ış
d
ır
ılm
as
ı
Ya
n
ac
aq
m
at
e
ri
al
la
rı
n
ın
kö
çü
rü
lm
ə
si
O
ks
id
lə
şd
ir
ic
in
in
in
e
rt
q
az
v
ə
s
u
b
u
xa
rı
il
ə
q
ar
ış
d
ır
ılm
as
ı
Ya
n
ac
aq
m
ad
d
ə
si
n
in
in
e
rt
q
az
v
ə
su
b
ix
ar
ı i
lə
q
ar
ış
d
ır
ılm
as
ı
A
lo
vu
n
z
ə
rb
ə
d
al
ğa
sı
il
ə
kə
si
lm
ə
su
Ya
n
an
s
ət
h
in
s
u
, k
ö
p
ü
k
və
s
. i
lə
ö
rt
ü
lm
əs
i
Ya
n
ac
aq
m
ad
d
ə
lə
ri
n
in
kö
çü
rü
lm
ə
si
Ya
n
ac
aq
m
ad
d
ə
si
n
in
fl
e
q
m
at
m
ad
d
əl
ə
ri
n
in
t
o
z-
q
az
v
ə
b
u
xa
r
h
av
a
tə
rk
ib
lə
ri
il
ə
q
ar
ış
d
ır
ılm
as
ı
Ya
n
m
a
sə
th
in
in
fl
e
q
m
at
m
ad
d
ə
lə
ri
il
ə
su
va
rı
lm
as
ı
Qadamli va servamatorlar Dasgoh shpindeli: ta'rifi, maqsadi, qurilmasi

|
Qadamli va servamatorlar Dasgoh shpindeli: ta'rifi, maqsadi, qurilmasi
|
bet | 1/2 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #122211 |
Bog'liq uzb chastotnik shpindel (1)
Qadamli va servamatorlar
Dasgoh shpindeli: ta'rifi, maqsadi, qurilmasi
Ishlab chiqarish uskunalari juda keng tarqaldi, chunki jarayonni mexanizatsiyalash natijasida olingan natijaning sifati sezilarli darajada yaxshilanadi, uning narxi kamayadi va protsedura ham tezlashadi. Shpindel tushunchasi ancha keng tarqalgan. Dasgoh shpindeli asboblarni, shuningdek xom ashyolarni ushlab turish uchun o'rnatiladi. Uy versiyasi frezalash dasgohi yoki parmalshga o'xshaydi. Shpindel nima ekanligini batafsil tavsiflash asosan uning maqsadini va boshqa ko'plab xususiyatlarini aniqlay oladi. Keling, dizayn xususiyatlarini batafsil ko'rib chiqaylik.
Qurilma va uning xususiyatlari
Deyarli barcha shpindel dizaynlari o'xshash, ammo texnik xususiyatlar sezilarli darajada farq qilishi mumkin. Xususiyatlarga quyidagilar kiradi:
1. Rotor shpindeli korpusga podshipnik yordamida mahkamlanadi. Bunday holda, turli xil podshipnik konstruktsiyalardan foydalanish mumkin, ba'zilari tebranishlarga chidamliligi oshishi bilan ajralib turadi, boshqalari esa ancha arzon. Aksariyat uskunalar podshipnik zonasiga moylash materiallarini etkazib berishni o'z ichiga oladi. Shu sababli, xizmat muddati sezilarli darajada oshadi va butun mexanizmni qizish darajasi kamayadi.
2. Asosiy aylanish harakati asenkron motordan uzatiladi, u ham korpusga o'rnatiladi. Bunday mexanizm elektr quvvati bilan ishlaydi va 220 V yoki 380 V kuchlanishda ishlashi mumkin. Uzoq vaqt davomida faqat uch fazali versiya o'rnatildi, chunki u ko'proq quvvat va natijada paydo bo'lgan yukga qarshilik bilan ajralib turardi. Biroq, bir muncha vaqt o'tgach, 220 V modellarining yanada zamonaviy dizaynlari paydo bo'ldi, bu esa jihozlarni maishiy sharoitda o'rnatish imkonini berdi.
3. Aylanish harakati shpindelga uzatilishini unutmang. Bundan tashqari, u to'g'ridan-to'g'ri yoki har biri o'ziga xos xususiyatlar bilan tavsiflangan turli xil yuritmalar orqali uzatilishi mumkin. Masalan, turli diametrli shkivlar va ma'lum bir profilga ega bo'lgan tasmalar kombinatsiyasi bilan ifodalangan V-tasma yuritmasi. Kuchlanish tufayli tasma sezilarli kuchni o'tkazishi mumkin, agar ruxsat etilgan qiymatdan oshib ketgan bo'lsa, tasma sirpanishni boshlaydi va asosiy elementlarga zarar etkazish ehtimoli yo'qoladi. Maxsus xususiyatlarni uzatish uchun tishli g‘ildiraklar o'rnatiladi, ba'zi hollarda ularni almashtirish mumkin.
4.
|
| |
partlayış təhlükəli müəssisələr - Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərin

Binanın,
qurğunun
sinfi
Binaların və xarici qurğuların partlayış təhlükəsi
üzrə xarakteristikası
1
2
P-I
Normal və qəza iş rejimində (məsələn,
texnoloji aparatların doldurulması və yanan
mayelərin saxlanması və ya başqa qaba tökülməsi
və s. zamanı), partlayış təhlükəli qarışıqlar əmələ
gəlməsi üçün kifayət miqdarda yanan qazlar və
buxar ayrılan binalar.
P-I
a
Normal istismar zamanı buxarların və
qazların hava, yaxud başqa oksidləşdiricilərlə
birləşməsindən partlayış təhlükəli yanar
qarışıqlar əmələ gəlməyən binalar. Belə binalarda
bu qarışıqlar yalnız qəza baş verəndə və ya
avadanlıqlar saz olmadıqda yaranır.
P-I
b
a)
P−
I
a
sinfinə aid olan xassələrlə xarakterizə
edilən və aşağıdakı göstəricilərin biri ilə
fərqlənən binalar: a)binalarda yanar qazların
aşağı partlayış həddi 15%-dən çox olur (məsələn,
ammonyak kompressorunun soyuducu absorbsiya
qurğularının maşın zalları).
b) texnoloji prosesdə qəza baş verəcəyi hal
üçün ümumi partlayış təhlükəsi yaradan
konsentrasiyanın əmələ gəlməsi ehtimalı aradan
qaldırılır.
c) binalarda tez alovlanan mayelər və yanar
qazlar çox olmur, ümumi partlayış təhlükəli
konsentrasiya əmələ gəlmir və onların
işlədilməsində açıq oddan istifadə edilmir.
Görülən işlər sorucu şkaflarda və ya sorucu zond
altında aparılan zaman bu qurğular partlayışa
təhlükəsiz qrupa daxil olur.
P- I
c
İçərisində partlayış təhlükəli qazlar,
buxarlar və tez alovlanan mayelər olan binalarda
xaricdə olan qurğular (məsələn: qazholderlər,
tutumlar, boşaldıcı-doldurucu estakadalar və s.).
Onlarda partlayış təhlükəli qarışıqlar yalnız qəza
və ya nasazlıq nəticəsində əmələ gəlir.
P- II
Qəza və ya partlayış təhlükəsi yaradan
tozlar və liflər olan binalar.
P- II
a
P-II sinif binalara xas olan təhlükəli
vəziyyət normal istismar şəraitində müşahidə
edilməyən, yalnız qəza və
saz olmayan zaman
təhlükə baş verən binalar
Y-I
Alışma temperaturu 61
0
C-dən yuxarı olan
mayelərin işləndiyi və ya saxlandığı binalar,
məsələn: mineral yağlar üçün anbarlar, bu
yağların regenerasiya qurğuları və s.
Y-II
Daxilində partlayış təhlükəsi yaratmayan
yanar tozlar və liflər olan binalar.
Y-II
a
Bərk və ya lifli yanan maddələr (ağac,
parça, və s.) üçün istehsalat və anbar binaları.
Bunlarda Y-II sinfinə aid olan əlamətlər olmur.
Y-III
Alışma temperaturu 61
0
C –dən yuxarı olan
yanan mayeləri işlətmək və ya saxlamaq üçün
xarici qurğular(məsələn: kömür, torf, ağac və s.
saxlanılan açıq və örtülü anbarlar).
Partlayışdan mühafizə edilmiş elektrik avadanlığının seçilməsində həmin avadanlığın
işlədiləcəyi mühitin bütün xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır.
Hadisələrin kompleks formada analizi və ya xolizm

bir müddət keçdikdən sonra əvvəlki proses yenidən baş verir. Sonradan müəyyən edilmişdir ki,
suda yosunların əmələ gəlməsinə üzvü maddələrin təmizlənməsi zamanı onlardan ayrılmış azot
və fosfor səbəb olmuşdur. Əmələ gəlmiş su bitkiləri müəyyən müddətdən sonra məhv olaraq
tərkibində üzvü maddələr olan tullantı suların vəzifəsini ifa edirlər. Deməli, tullantı sularını tək
üzvü maddələrdən yox, eyni zamanda mineral maddələrdən də təmizləmək lazımdır.
Reduksion yanaşma materialların alınması üçün texniki məsələlərin həllində tətbiq olunur.
Bu zaman, alınan materialın qiyməti ekologiyaya mənfi təsir edən maddələrin neytrallaşdırıl-
masına sərf olunan vəsaitin miqdarından asılı olur.
Xolistik yanaşmada isə birdəfəlik bioloji üsulla təmizləmə aparılır.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 5/5 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 119,33 Kb. | | #136965 |
Bog'liq Mustaqillik yillarida boshqaruv tizimiFoydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
Karimov I.A. Tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q. – T.: O‘zbekiston, 1998.
Karimov I.A. O‘zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida. – T.: O‘zbekiston, 2011. – 440 b.
Karimov I.A. Ona yurtimiz baxt-u istiqboli va buyuk kelajagi yo’lida xizmat qilish – eng oliy saodatdir. – T.: O’zbekiston, 2015.
Mirziyoyev Sh. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligi garovi. – T.: O‘zbekiston, 2017.
Mirziyoyev Sh. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir faoliyatining kundalik qoidasi bo`lishi kerak. – T.: O‘zbekiston, 2017.
Mirziyoyev Sh. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz. – T.: O‘zbekiston, 2017.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1997-yil 29-avgustdagi “Ta’lim to’g’risida”gi Qonuni.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1997-yil 29-avgustdagi ”Ta'lim to’g’risida”gi qonuni.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 16-avgustdagi “Umumiy o’rta ta'limning davlat ta'lim standartlarini tasdiqlash to’g'risida” gi 390-sonli Qarori.
|
| |
Gruntni zichlash haqida umumiy ma’lumotlar

|
Gruntni zichlash haqida umumiy ma’lumotlar
|
bet | 9/18 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 58,62 Kb. | | #255789 |
Bog'liq Gruntlar zichligi texnologiyalari2.1. Gruntni zichlash haqida umumiy ma’lumotlar
G‘ovaklik deganda grunt umumiy hajmining g‘ovak qismi tushuni- ladi, ya’ni:
𝑛 = 𝑉𝑛 = 1 − 𝜌
(1.4)
𝑉𝑛−𝑉𝑜
𝜌𝑠(1+𝑊)
bu yerda 𝑉𝑜- olingan namunadagi grunt zarralarining hajmi; 𝑉𝑛-namu- nadagi g‘ovaklar hajmi: W-grunt namligi, o‘lchov birligi hisobida.
G‘ovaklik koeffitsienti deb, grunt tarkibidagi g‘ovak zarralar hajmlari nisbatini ifodalaydi. Uni quyidagi formula orqali aniqlanadi:
𝑒 = 𝑉𝑛 = 𝑛 = 𝜌𝑠 (1 + 𝑊) − 1 (1.5)
𝑉𝑜 1−𝑛 𝜌
2.2 Gruntni suv yordamida shibbalab zichlash texnologiyasi
G‘ovaklik koeffitsienti gruntdagi o‘zgaruvchan qiymatning (𝑉𝑛) o‘z- garmas qiymatga (𝑉𝑜) nisbatini ifodalagani uchun g‘ovaklik ko‘rsatkichiga nisbatan foydalanish qulay. Chunki g‘ovaklik ikki o‘zgaruvchan qiymatni (𝑉𝑛 вa 𝑉𝑛 + 𝑉ў) o‘z ichiga oladi. Shuningdek, g‘ovaklik koeffitsienti grunt- ning tabiiy g‘ovakligini ifodalab, u haqda amiyatli xulosa chiqarishga im- kon beradi.
Agar e < 0,6 bo‘lsa, tabiiy gruntlar ancha mustahkam zamin vazifasini o‘taydi. Qum uchun e > 0,8 yoki loy uchun e > 1 bo‘lgan gruntlarni zamin sifatida yaroqsiz deb hisoblanadi.
G‘ovaklik koeffitsientining qiymatlariga asoslanib, qumli gruntlar zich, o‘rtacha zich va g‘ovak gruntlarga ajratiladi (1.2-jadval).
Qumli gruntlarning g‘ovaklik koeffitsienti.
1.2-jadval
Qumli gruntlarning turlari
|
Zichlik ko‘rsatkichlari
|
Zich
|
O‘rtacha zich
|
G‘ovak
|
O‘ta yirik, yrik va
o‘rtacha yrik
|
e < 0,55
|
0,50 < 𝑒 < 0,65
|
e > 0,65
|
Mayda
|
e < 0,60
|
0,60 < 𝑒 < 0,70
|
e > 0,70
|
Changsimon
|
e < 0,60
|
0,60 < 𝑒 < 0,80
|
e > 0,80
|
|
| |
-rasm. Zarrachalar va suvning o‘zaro ta’siri sxemasi

|
-rasm. Zarrachalar va suvning o‘zaro ta’siri sxemasi
|
bet | 7/18 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 58,62 Kb. | | #255789 |
Bog'liq Gruntlar zichligi texnologiyalari1.4-rasm. Zarrachalar va suvning o‘zaro ta’siri sxemasi: 1-zarrachalar; 2- kation; 3-anion; 4-suv molekulalari; I-qattiq zarralar; II-mustahkam bog‘langan suv; III-bo‘sh bog‘langan suv; IV-erkin suv.
Zarra sirti bilan bog‘langan qobiq qatlamidagi suv, grunt g‘ovagining bir qismini egallaydi. Shuningdek, uning miqdori zarra sirtidagi kationlar valentligiga bog‘liq. Masalan, bir valentli natriy ioni (Na) o‘zida ko‘proq suvni tortib turish xususiyatiga ega. Kalsiy (Sa) va magniy (Mg) larning qo‘sh valentli kationlari esa loy zarrachalari sirtiga mustahkam bog‘langan bo‘lib, kam mikdordagi suvni tortish xususiyatiga ega. Aluminiy (Al) va temirning (Fe) uch valentli ionlari esa ulardan kam suv qobig‘ini tortib turadi. Bunda suv molekulalari zarra sirtiga nihoyatda katta kuch bilan tortilgan bo‘ladi.
Agar zarralar sirti qalin qobiqli bo‘lsa, gruntning qo‘shimcha namla- nishi ko‘pchishga olib keladi. Bu holat zarra qobiqlari qalinligining ortishi hisobiga yuz beradi. Bunda grunt zarralari bir-biridan uzoqlashib, ular orasidagi molekulalarning tortish kuchi susayadi va natijada, zarralararo bog‘lanish kuchi kamayadi.
Agar loyli grunt to‘la namlansa, unda zarralararo bog‘lanish kuchi yo‘qoladi, shuning uchun uning siljishga qarshiligi nihoyatda past bo‘ladi. Grunt g‘ovaklaridagi erkin holdagi suv o‘z navbatida kapillyar va gid- ravlik suvlarga bo‘linadi. Gidravlik erkin suv tabiatda kam uchraydi. Kapil- lyar suv esa zarralar sirtidagi qobiqlarning molekular tortish kuchi sababli
paydo bo‘ladi.
Gruntlardagi kapillyar tortish kuchining qiymati 1,5 MPa atrofida o‘z- garadi. Grunt g‘ovaklariaro erkin suv asosan, og‘irlik kuchi ta’sirida hara- katlanadi.
Gruntning gazli qismi. Gruntda ikki xil erkin va qamralgan gazlar mavjud. Birinchi xil gaz (havo) bosimi atmosfera bosimiga monand bo‘l- gani gruntning xossalariga sezilarli ta’sir ko‘rsatmaydi, qamralgan gaz bosimi esa uning atrofini o‘rab turuvchi suv bosimiga teng bo‘ladi. Bunday gaz gruntlarning zichlashish jarayonida qo‘shimcha elastiklik xususiyatini vujudga keltiradi, shuningdek, ulardagi suv sizish xususiyatini susaytiradi. Shuning uchun qamralgan gazlarni grunt xossalarini o‘rganishda hisobga olish talab etiladi.
Gruntlarning fizik ko‘rsatkichlari.
Gruntlar holatini baholash uchun ko‘pgina fizik ko‘rsatkichlar mavjud bo‘lib, ular o‘z navbatida tajriba yo‘li bilan aniqlanadigan asosiy va hisob- lab topiladigan qo‘shimcha ko‘rsatkichlarga bo‘linadi.
Gruntning asosiy fizik ko‘rsatkichlari zichlik zarralar zichligi hamda namlik ko‘rsatkichlarimi o‘z ichiga oladi.
|
| |
-rasm. Gruntni suvga bo‘ktirb zichlash

1.8-rasm. Gruntni suvga bo‘ktirb zichlash.
Hozirda gruntni mexanik zichlovchi turli usul (statik, dinamik va tit- ratmali) mashinalar yaratilgan bo‘lib, ular ishlab chiqarishda keng qo‘lla- nilmoqda
Transheyalardagi grutni zichlash texnologiyasi.
Suvni tejash usullaridan yana biri uni yerosti yopiq (quvurlar) tar- moqlar (1.9-rasm) orqali transport qilishdir. Bunda suvning yerga shimili- shi va bug‘lanishini kamayishi hisobiga uni 30 % gacha tejash mumkin.
Bu usulning texnologik jarayonlari quyidagi ishlarni o‘z ichiga oladi:
Maxsus mashinalar (bir va ko‘p cho‘michli ekskavatorlar, skreper- lar) yordamida chuqurligi 𝐻 = 0,8 … 2,5 𝑚, va eni 𝐵 = 0,8 … 1,5 𝑚 bo‘lgan transheya qaziladi.
Qazilgan transheyaga kranlar yordamida diametri 𝐷 = 0,25 … 1,2 𝑚
li quvurlar o‘rnatiladi.
Maxsus mashinalar yordamida transheya qayta ko‘milib, talab darajasida zichlanadi.
Ushbu texnologiyani joriy qilish katta mablag‘ talab qiladi. Agar bu texnologiyani joriy qilinsa, ancha miqdorda suv tejalib, yerlarning foydali ish koeffitsientini oshirishga erishiladi.
Yerlarning foydali ish koeffitsientini oshirish maqsadida grunt bilan qayta ko‘milgan transheyaning ustki qatlamidan ham ekinlar ekishda
foydalanish lozim. Bunda shunga alohida e’tibor berish kerakki, agar qayta ko‘milgan grunt talab darajasida zichlanmasa, sug‘orma suvlar, qayta ko‘milgan gruntlarni yuvib ketadi.
1.9-rasm. Yerosti yopiq tarmoqli quvur.
Gruntni zichlovchi mashina va uskunalar.
Gruntni statik (g‘altakli ish jihozli) zichlovchi mashinalar.
G‘altakli ish jihoziga ega bo‘lgan grunt zichlovchi mashinalar asosan tashib kelib, yoyilgan gruntlarni qatlam-qatlam qilib zichlashda ishlatiladi. Gruntni zichlash qalinligi ish jihozining massasi va konstruksiyasiga bog‘- liq. Bunda zichlashning asosiy ko‘rsatkichi har bir santimetr kvadrat (1sm2) yuzaga beriladigan bosim kuchi bilan aniqlanadi.
G‘altagining gardishi silliq, o‘zi yurar, gruntni statik zichlaydigan mashinaning umumiy ko‘rinishi 1.10-rasmda ko‘rsatilgan.
Oldingi g‘altagi 1, vilka 2 ga o‘rnatilgan bo‘lib, mashinani burish va gruntni zichlash uchun xizmat qiladi. Orqada joylashgan ikkita g‘altak yetaklovchi bo‘lib, asosan gruntni zichlaydi. Uchala g‘altak ham metalldan yasalgan bo‘lib, salmoqli massaga ega. G‘altaklar gruntni uch yo‘lak (oldingisi o‘rta yo‘lakni, orqa g‘altaklar chap va o‘ng yo‘lakni) bo‘ylab zichlaydi.
|
Grunt zarralarining zichligi - Gruntlar zichligi texnologiyalari reja: Gruntlarning fizik-mexanik xossalari

|
Gruntlar zichligi texnologiyalari reja: Gruntlarning fizik-mexanik xossalari
|
bet | 8/18 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 58,62 Kb. | | #255789 |
Bog'liq Gruntlar zichligi texnologiyalariGrunt zarralarining zichligi deb, uning sof quritilgan zarralar massa- sining ular egallagan hajmiga nisbatiga aytiladi va u quyidagi formula bilan aniqlanadi:
𝜌𝑠
= 𝑚1
𝑉1
, 𝑘𝑔
𝑚3
(1.1)
Grunt namligini butunlay yo‘qotish uchun uni 100...105°S da quritish
tavsiya etiladi.Grunt zarralarining zichligi tajriba ustaxonasi sharoitida piknometr yordamida aniqlanadi. Uning kiymatlari: loy uchun 2,6... 2,75 t/m3; qumli loy uchun 2,6...2,7,0 t/m3; qum uchun esa 2,65...2,68 t/m3 ga teng.
Gruntning zichligi deb, uning tabiiy sharoitdagi zichligi va namligi saqlangan holda hajm birligidagi massasiga aytiladi u quyidagi formula bilan aniqlanadi:
𝜌 = 𝑚𝑞+𝑚𝑠
𝑉𝑧+𝑉𝑠
, 𝑘𝑔
𝑚3
(1.2)
bu yeda 𝑚𝑞-qattiq zarralar massasi, kg; 𝑚𝑠-govakdagi suvning massa-
si, kg; 𝑉𝑧-zarralar egallagan hajm, m3; 𝑉𝑠-suv egallagan hajm, m3.
Gruntning zichligini aniqlash uchun uning tabiiy tuzilishi va holatini
buzmagan holda ehtiyotkorlik bilan namuna olinadi. Agar imkon bo‘lsa, shu vaqtning o‘zida uning hajmi va massasini aniqlash lozim. Aks holda olingan namunaning namligi yo‘qolmasligi uchun u tez oq mum (parafin) bilan qoplanadi yoki usti mahkam berkitilgan maxsus idishlarga solinib, tajriba ustaxonasiga jo‘natiladi. Gruntning zichligi 1,30...2,10 t/m3 oralig‘i- da o‘zgarishi kuzatiladi.
Grunt namligi deb, ma’lum hajmdagi grunt suvi massasining shu grunt zarralarining massasiga bo‘lgan nisbatiga aytiladi va u quyidagi for- mula orqali aniqlanadi:
𝑊 = 𝑚𝑠
𝑚𝑧
(1.3)
bu yerda; 𝑚𝑠- grunt suvining massasi, kg; 𝑚𝑧-zarralarning massasi, kg.
Grunt namligi uning tabiiy holatiga nisbatan aniqlansa, u holda bu
namlik gruntning tabiiy namligi deb ataladi,
G r u n t n i n g q o‘ sh i m ch a f i z i k k o‘ r s a t k i ch l a r i. Gruntning asosiy ko‘rsatkichlari hamma vaqt uning tabiiy holati haqida to‘liq ma’lumot bermaydi. Shuning uchun qo‘shimcha fizik ko‘rsatkich- larni hisoblab aniqlash tavsiya etiladi. Ular orasidagi eng muhimlari: g‘o- vaklik va g‘ovaklik koeffitsienti, namlik va zichlik darajalari, grunt holat- lari va boshqalar.
|
| |
Fanidan Tartib raqam № = 12

MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI
“DT loyihalarini boshqarish”
Fanidan
Tartib raqam № = 12
TOPSHIRIQ №2
Bajardi: Nurmuxammedov Muxammadali Muxammadkarim o‘g‘li
Qabul qildi: Saidrasulov Sherzod Norboy o‘g‘li
Toshkent 2023
1. Topshiriq matni
Agile metodologiyasi
Istalgan individual loyihani boshqarishni Agile metodologiyasiga mos
keladigan bir dastur yordamida tashkil qilish.
Maʼlumot uchun:
Agile metodologiyasi:
Kanban – Jira, Taiga va LeanKit;
Scrum – Jira, Trello va Azure DevOps;
Lean – LeanKit, Trello va Kanbanize;
Extreme Programming XP – IntelliJ IDEA, JUnit va TeamCity.
2. Nazariy qism
Agile
metodologiyasi
moslashuvchanlik,
hamkorlik
va
doimiy
takomillashtirishni ta’kidlaydigan loyihalarni boshqarish va dasturiy ta’minotni
ishlab chiqishga iterativ yondashuvdir. Bu, ayniqsa, o‘zgaruvchan talablar yoki
noaniq muhitlarga ega boʻlgan loyihalar uchun juda mos keladi.
Agile boshidan oxirigacha qat’iy rejaga amal qilish oʻrniga, jamoalarni ishni
"foydalanuvchi hikoyalari" deb nomlangan kichikroq, boshqariladigan vazifalarga
ajratishga undaydi. Keyinchalik bu foydalanuvchi hikoyalari birinchi oʻringa
qoʻyiladi va odatda 1-4 hafta davom etadigan "sprint" deb nomlangan qisqa vaqt
oraligʻida yakunlanadi.
Agilening asosiy tamoyillaridan biri bu oʻzgarishlarga moslashish va javob
berish qobiliyatidir. Bu shuni anglatadiki, talablarni toʻgʻirlash, yangi
xususiyatlarni qoʻshish va muammolarni oxirigacha kutish emas, balki butun
rivojlanish jarayonida hal qilish mumkin.
Agile jamoalari odatda har kuni bir xilda turish uchun har kuni stend-up
uchrashuvlarini oʻtkazadilar.
Agile metodologiyasi har qanday loyihani SDLC jarayonida ishlab chiqish
va sinovdan o'tkazishning uzluksiz o'zaro ta'siriga yordam beradi. Sharshara
modelidan farqli o'laroq, tezkor modeldagi ishlab chiqish va sinov faoliyati bir
vaqtning o'zida amalga oshiriladi. Agile metodologiyasi mijozlar, ishlab
chiquvchilar, sinovchilar va menejerlar o'rtasida ko'p muloqot qilish imkonini
beradi.
Agile usulida butun loyiha kichik incremental tuzilmalarga bo'linadi. Ushbu
tuzilmalarning barchasi iteratsiyalarda taqdim etiladi va har bir iteratsiya bir
haftadan uch haftagacha davom etadi.
|
Berdaq atindag'i qmu nin' Geografiya ha'm tabiyiy resurslar fakulteti neft ha'm gaz isi qaniygeligi 4D-kurs studenti Otegenov Qoblannin' Ka'nde neft, gaz, suwdi jiynaw ham tasiw pa'ninen slayd jumisi Презентация (5)

|
Berdaq atindag'i qmu nin' Geografiya ha'm tabiyiy resurslar fakulteti neft ha'm gaz isi qaniygeligi 4D-kurs studenti Otegenov Qoblannin' Ka'nde neft, gaz, suwdi jiynaw ham tasiw pa'ninen slayd jumisi
|
bet | 1/4 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 68,11 Kb. | | #136869 |
Bog'liq Презентация (5)
Berdaq atindag'i QMU nin' Geografiya ha'm tabiyiy resurslar fakulteti neft ha'm gaz isi qaniygeligi 4D-kurs studenti Otegenov Qoblannin' Ka'nde neft, gaz, suwdi jiynaw ham tasiw pa'ninen slayd jumisi.
Joba 1.Qurg'atiwdin' absorbsiya usili 2.Uglevodorod ga'zlerdi absorbsiya usilinda benzinsizlendiriw texnologiyasi 3.Absorbsiya qurilmasinin’ apparatlari ham olardin’ esabi
Gazdin’ quramindagi har qanday kompanentlerdi alip shig’atug’in absorbsiya qurilmasinin’ tiykarg’i apparatlarg’a kollonna apparatlari kiredi ha’m olar eki tu’rli boladi : - Gazdin’ quramindagi har qanday kompanentlerdi alip shig’atug’in absorbsiya qurilmasinin’ tiykarg’i apparatlarg’a kollonna apparatlari kiredi ha’m olar eki tu’rli boladi :
1)Absorberler 2)desorbler Absorberler – aylanali ha’m tarnawli qalpaqshali idislar menen u’skenelenedi.Onin’ to’mengi jabiq idisli yaki burama seksiyali tamshi ajratqishlar jaylastiradi.Tamshi ajratqishtin’ ko’rinisi tik ko’rinisdegi jalyuziyli ajratqishlardan ibarat. Absorberler – aylanali ha’m tarnawli qalpaqshali idislar menen u’skenelenedi.Onin’ to’mengi jabiq idisli yaki burama seksiyali tamshi ajratqishlar jaylastiradi.Tamshi ajratqishtin’ ko’rinisi tik ko’rinisdegi jalyuziyli ajratqishlardan ibarat. Absorberdin’ orta bo’limine kar idislar u’tine qaqpaqli idista jaylastirilg’an ha’m onin’ u’tine joqari buramali seksiya ornatilg’an . - Buralma seksiya tazalang’an gaz arqali absorbtin’ konsentrasiyasi eritpesinen tamshilardi uslap qaladi.
Absorberde absorbentlerdi ko’birek jog’atiliwinin’ aldin aliwda to’mendegi formuladan paydalanamiz: Absorberde absorbentlerdi ko’birek jog’atiliwinin’ aldin aliwda to’mendegi formuladan paydalanamiz: V=k/p1/2 - P-gazdi jumisshi sharayatindag’i tig’izlig’i
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Berdaq atindag'i qmu nin' Geografiya ha'm tabiyiy resurslar fakulteti neft ha'm gaz isi qaniygeligi 4D-kurs studenti Otegenov Qoblannin' Ka'nde neft, gaz, suwdi jiynaw ham tasiw pa'ninen slayd jumisi
|
Innovatsion menejmentda yangi texnologiyalarni joriy qilish yo'llari asadbek Mustafoyev Bahodir o’g’li

|
Innovatsion menejmentda yangi texnologiyalarni joriy qilish yo'llari asadbek Mustafoyev Bahodir o’g’li
|
bet | 1/4 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 27,41 Kb. | | #271196 |
Bog'liq 01. Asadbek Mustafoyev Bahodir o’g’li
INNOVATSION MENEJMENTDA YANGI TEXNOLOGIYALARNI JORIY QILISH YO'LLARI
Asadbek Mustafoyev Bahodir o’g’li
QarMII Iqtisodiyot fakulteti “Menejment “ ta’lim yoʻnalishi
MJ-160-21, 4-bosqich talabasi
Annotatsiya: Mazkur maqolada innovatsion menejmentning yangi texnologiyalarni joriy qilish yo'llari va ularning korxona samaradorligiga ta'siri tahlil qilinadi. Yangi texnologiyalarni joriy qilishning ahamiyati, innovatsion menejmentning asosiy tamoyillari va strategiyalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, texnologiyalarni tadqiqot qilish, moslashtirish va xodimlarni o'qitish jarayonlarining muhimligi, jarayonlarni avtomatlashtirish va yangi mahsulotlar yaratish yo'llari haqida so‘z yuritiladi. Maqola natijalarida yangi texnologiyalarni joriy qilishning korxonaning umumiy samaradorligi, raqobatbardoshligi va moliyaviy natijalariga ijobiy ta'siri keltirilgan.
Kalit so'zlar: Innovatsion menejment, yangi texnologiyalar, texnologik rivojlanish, integratsiya, avtomatlashtirish, strategik rejalashtirish, jarayonlarni optimallashtirish.
Kirish. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotining tezkor rivojlanishi, raqobatbardoshlikning kuchayishi va texnologik o'zgarishlar korxonalarni innovatsion menejmentga o'tishga undaydi. Innovatsion menejment – bu korxona ichida yangi g'oyalar, texnologiyalar, mahsulotlar va xizmatlarni joriy qilish jarayonlarini boshqarish bo'lib, korxonaning bozor talablariga tezkor javob qaytarishi va raqobatbardoshligini saqlab qolishi uchun zarurdir. Ushbu maqolada yangi texnologiyalarni joriy qilish yo'llari, ularning ahamiyati va natijalari haqida batafsil tahlil qilinadi.
Yangi texnologiyalarni joriy qilish korxona samaradorligini oshirishning muhim omili hisoblanadi. Bu jarayon korxona ichidagi ish jarayonlarini avtomatlashtirish, mehnat unumdorligini oshirish, sifatni yaxshilash va xarajatlarni kamaytirishga imkon beradi. Shuningdek, yangi texnologiyalar mijozlar ehtiyojlarini tezkor qondirish, bozorning o'zgaruvchan talablariga moslashish va yangi bozor segmentlarini o'zlashtirishda muhim rol o'ynaydi.
Innovatsion menejmentning asosiy tamoyillari
|
| |
Nümunəvi dördqütblülər - Və vasiTƏLƏRİ fənnindən mühazirələr toplusu hazirladi qaim cəFƏrov metrologiya haqqında ümumi məlumat

|
Və vasiTƏLƏRİ fənnindən mühazirələr toplusu hazirladi qaim cəFƏrov metrologiya haqqında ümumi məlumat
|
bet | 10/59 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #255270 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq V vasiT L R f nnind n m hazir l r toplusu hazirladi qaim c F rNümunəvi dördqütblülər
Rabitə texnikasında nümunəvi dördqütblülər dövrəyə sönmə tətbiq etməklə gərginliyin qiymətini azaltmaq üçündür. Bu məqsədlə sönmə mağazası geniş tətbiq olunur. Sönmə mağazası - giriş ilə çıxış arasında cərəyanı, gərginliyi və gücü müəyyən nisbətdə bölən passiv dördqütblüyə deyilir və yüksək keyfiyyətli rezistorlardan yığılır. Sönmə mağazası neper və desibellə dərəcələnir, sönmə və güclənməni ölçdükdə istifadə olunur.
Sönmə mağazası sxemin quruluşuna görə simmetrik və qeyri - simmetrik olurlar. 600 kHs tezlik diapazonuna qədər simmetrik, daha yüksək diapazonlarda qeyri - simmetrik sxemli sönmə mağazasından istifadə olunur. Şəkil 5.3 – də rezistorların birləşmə sxemlərinə görə müxtəlif sönmə mağazalarının sxemləri göstərilmişdir:
Şəkil 5.3. Sönmə mağazasında rezistorların birləşmə sxemləri: a) T şəkilli, b) H şəkilli c) П şəkilli ç) körpü
d) T şəkilli örtülü e) T şəkilli simmetrik
Sönmə mağazasının manqalarının sayı 3 - dən artıq birləşdirilmir. Əks halda müqavimətin qiyməti çoxalır və siqnalın ötürülməsi çətinləşir. Sönmə mağazası ayrıca cihaz şəklində və ya avadanlığın tərkibində olur.
Köməkçi qurğular
İstehsalatda ölçməni asanlaşdırmaq üçün köməkçi qurğulardan istifadə olunur. Bu qurğular aşağıdakılardır:
Gərginlik bölücüləri. Aktiv müqavimətlərdən, tutumlardan və induktivliklərdan yığılır. Sxemlərinə görə paralel və ardıcıl olurlar. Bölücülərdən kiçik güc tələb edən sxemləri qidalandırmaq üçün istifadə etmək olur. Gərginlik bölücülərinin prinsipial sxemləri şəkil 5.4 – də göstərilmişdir:
Şəkil 5.4.. Gərginlik bölücülərinin prinsipial sxemləri
Siqnalları artıq harmonikalardan təmizləmək üçün ölçü süzgəclərindən istifadə olunur. Ölçü süzgəcləri əsasən alçaq tezlikli və yüksək tezlikli olur.
Şəkil 5.5.a - da alçaq tezlikli ölçü süzgəcində, şəkil 5.5. b - də isə yüksək tezlikli ölçü süzgəcində sönmə xarakteristikası göstərilmişdir.
|
| |
Atmosfer havasının nəmliyi - Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərin

4. Atmosfer çöküntüləri. Çöküntülər su buxarının kondensasiyası nəticəsində yaranır. Bu
çöküntülər yer üzərində suyun dövretməsində böyük rol oynayır. Çöküntülərin miqdarından asılı
olaraq yer üzərini iki zonaya bölürlər - humid (nəm) və arid (quraqlıq) zonaları.
5. Atmosfer havası. Canlı və cansız aləmin mövcudluğunu təmin edən oksigen və karbon
qazının havadakı miqdarı müvafiq olaraq 21 və 0,3 % təşkil edir.
Bu baxımdan yerüstü ekosistemdə havanın tərkibi (atmosfer havası) nisbətən sabit qalır.
Havaya oksigen yaşıl bitkilərdən daxil olur. CO
2
günəş və yer üzərində gedən şüalanma
proseslərindən yaranır. Atmosferin ozon qatı yer kürəsini günəş spektrinin ultrabənövşəyi
şüalardan mühafizə edir.
6. Ətraf mühitin temperaturu. Yer üzərində temperatur əsasən atmosferin istilik rejimi və
günəş şüaları ilə yaranır. Temperatur mühitin məhdudlaşdırıcı faktorlarından biridir. Müxtəlif
növlərin yer üzərində yerləşməsi (yayılması) və po- pulyasiyaların sayı temperatur faktorundan
köklü surətdə asılıdır. Yer üzərində bitki və heyvanların yerləşdiyi mühitin optimal temperaturu
15-30°C həddində olur. Bəzi bakteriya, su bitkiləri qaynar mühitdə, yəni 70-90°C temperatur
mühitində yaşayırlar. Sərt soyuq şərait bir çox cücülərin, balıqların və dəniz otlarının
həyatlarının dayanmasına səbəb olur (anabioz). Lakin, yaz vaxtı don açılanda, onlar öz əvvəlki
həyat tərzlərini davam etdirirlər. Canlıların öz bədənlərinin temperaturu isə sabit qalır. Bunun
üçün, onlarda xarici mühitə alışma qabiliyyəti mövcuddur.
Ekologik muammolar

|
Ekologik muammolar
|
bet | 1/7 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 38,43 Mb. | | #264706 |
Bog'liq ekologiya mustaqil ish - Hozirgi vaqtda inson faoliyati ta'sirida biosferaning o`zgarishi juda tezlik bilan borayapti. Inson Yer kurrasining qiyofasini o'zgartirishda katta geologik kuch sifatida vujudga kelganini V.I.Vernadskiy tomonidan takidlab o'tilgan edi.
- Insonning tabiiy jarayonlardan noto'g'ri foydalanishi natijasida XX asrning o'rtalarida ekologik muammolar juda avj olib ketdi. Ekologik muammo deganda insonning tabiatga ko’rsatayotgan ta'siri bilan bog`liq xolda tabiatning insonga aks ta'siri, ya'ni uning iqtisodiyotida, hayotda xo'jalik ahamiyatiga molik bo’lgan jarayonlar, tabiiy xodisalar bilan bog'liq bo’lgan har qanday xodisa tushuniladi. (iqlim o’zgarishi, hayvonlarning yalpi ko'chib ketishi) tabiatdagi muvozanatning buzilishi oqibatida turli miqyosdagi ekologik muammolar shakllanmokda.
- Global ekologik muammolar dunyo bo'yicha kuzatiladigan tabiiy, tabiiy antropogen va sof antropogen ta'sirlar natijasida yuzaga kelib umumbashariyatga tegishlidir.
- Ekologik muammolar 3 guruxga bo'linadi.
- 1.Global (Umumbashariy)
- 2.Regional (Mintaqaviy)
- 3.Lokal (Mahalliy)
- Ana shunday ekologik muammolarning ba'zilari bilan tanishamiz: Atmosferaning dimiqish xodisasi. Keyingi yillarda atmosfera tarkibidagi SO2 miqdori ortib borayotganligi ma'lum bo'lib qoldi.Natijada Yer yuzasining harorati oxirgi 100 yil ichida 0,5-1,0 gradus ortdi.Iqlimning keng ko'lamda o’zgarishi atmosferaning sanoat chiqindilari va avtotrasnportlardan chiqayotgan gazlar bilan bog`liq,
- Yer yuzasining global isishi, ya'ni atmosferaning dimiqishi SO2 ning havo tarkibida ortib ketishi, o'rmonlarning kesilishi, toshko'mir va benzin kabi yoqilg`ilarning yonishidan atmosferada to'planadigan SO2 gazi tufaylidir. Ana shu zaylda ahvol o'zgarmasa XXI asrning o'rtalarida yer yuzasining harorati 1,5-4,5 gradusgacha ortishi mumkin. Natijada: Iqlimning o'zgarishi ayniqsa, cho'llanish jarayonining kuchayishi. Yogingarchilikning o’zgarishi. Dengiz va okeanlar satxining ortishi Muzliklarning Yerishi va kamayishi hamda boshqa hodisalar kuzatiladi.
|
| |
Enerji. Kinetik və potensial enerji

Enerji. Kinetik və potensial enerji
Materiyanın hərəkət formaları müxtəlifdir cismlərin mexaniki yerdəyişməsi, maddə zərrəciklərinin istilik hərəkəti, nüvə və bioloji proseslər, kimyəvi reaksiyalar və.s. İstənilən formalı hərəkət materiyanın ayrılmaz xassəsidir. Materiyanın müxtəlif formalı hərəkətinin universal kəmiyyət ölçüsü enerjidir.
Materiyanın mütəlif hərəkət formalarına uyğun olaraq enerjinin müxtəlif növlərindən danışmaq olar. Məsələn: mexaniki, daxili, nüvə və.s enerji. Cisimlərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində materiyanın hərəkət forması dəyişə bilər, bununla bərabər enejinin növü də dəyişir. Məsələn: sürtünmə nəticəsində cismlər isinirlər- onların mexaniki enerjisi daxili enerjiyə çevrilir.
Enerji növünün dəyişməsi cismə qüvvələrin təsiri ilə və işin görülməsi ilə əlaqədardır. Enerji, cism və ya cismlər sisteminin işgörmə qabiliyyətinə deyilir. Mexanikada 2 növ enerji var- kinetik , (hərəkətin enerjisi) və potensial (qarşılıqlı təsir enerjisi).Onların cəmi cisim və ya cisimlər sisteminin tam mexaniki enerjisi adlanır.
Hərəkətdə olan cismin enerjisi kinetik enerji adlanır.
Sürəti olan m kütləli cismin kinetik enerjisini tapaq.
Fərz edək ki, m kütləli cisim dəyişən qüvvə təsirindən sürətini - dən - dək artırır və hər hansı əyrixətli trayektoriya üzrə hərəkət edir.
Elementar iş .
Onda ,
yəni əvəzləyici qüvvənin işi cismin kinetik enerjisinin artımına bərabərdir.
Elementar iş üçün .
Kinetik enerji cismin dayananadək görə bildiyi işə bərabərdir. İstənilən halda .
Cismlərin (cismin müxtəlif hissələrinin) qarşılıqlı vəziyyəti (konfiqurasiyası) ilə müəyyən olunan enerji potensial enerji adlanır. Potensial enerji sahələrin mövcudluğu ilə sıx əlaqəlidir(məs: qravitasiya, elektrik və.s sahələr).
Yer səthindən məsafədə olan m kütləli cismin potensial enerjisi
Yer səthində R1 =0 şərti olaraq qəbul edirik ki, .
Elastik yayın potensial enerjisi
Beləliklə konservativ qüvvələrin işi potensial enerjinin azalmasına bərabərdir:
Elementar iş dA=-dWp bərabərdir.
Potensial enerjinin qiyməti sıfır səviyyəsinin seçilməsindən asılıdır və sistemin (cismin) sıfırıncı səviyyəyə keçməsi zamanı konservativ qüvvələrin işinə bərabərdir.
Enerjinin saxlanma qanunu
Əgər qapalı sistemə yalnız konservativ qüvvələr təsir edərsə, sistemin quruluşunun dəyişməsi zamanı bu qüvvələrin gördüyü iş dA sistemin kinetik enerjinin () və ona bərabər olan (işarəsi isə əks olan) potensial enerjisinin () dəyişməsi ilə müşaiyət olunur.
Buradan alırıq:
Və ya - bu enerjinin saxlanması qanunudur:
daxilində yalnız konservativ qüvvələr təsir edən qapalı sistemin tam mexaniki enerjisi sabit qalır.
Mexaniki enerjidən başqa bir birinə çevrilə bilən digər enerji növləri də məlumdur (nüvə, elektromaqnit, kimyəvi və.s). Təcrübələr göstərir ki, qapalı sistemdə bütün növ enerjilərin ümumi miqdarı, sistemdə baş verən proseslərdən asılı olmayaraq, dəyişməz qalır. Bu təbiətin ümumi qanunu olan tam enerjinin saxlanması və çevrilməsi qanunudur. Bu qanun eyni dərəcədə yaxşı həm mikro, həmdə makrosistemlərdə bütün sahələrdə ödənilir.
|
Al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt

|
Al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt
|
bet | 1/14 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #242148 |
Bog'liq Al-xorazmiy nomidagi tîshkånt aõbîrît
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TОSHKЕNT AХBОRОT TЕХNОLОGIYALARI UNIVЕRSITЕTI
«Kiberxavfsizlik va kriminalistika» kafеdrasi
INDIVIDUAL LOYIHA
Bajardi:Ro’zimboyev Muxriddin
Ilmiy rahbar: Eshniyozov Temur
Toshkеnt - 2022
TASDIQLAYMAN
kafеdra mudiri
« » 2022 y.
INDIVIDUAL LOYIHA
Talaba Rahbar
T O P SH I R I Q
Mavzu
Mavzuning dolzarbligi, maqsadi va vazifalari: _
Manbalar:
Individual loyihaning tuzilishi:
Qo‘shimcha vazifa va ko‘rsatmalar
Individual loyihani bajarish rеjasi:
Himoya natijasi ball
Rahbar (imzo)
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatini tuzish tartibi
ilova
Individual loyihada foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati quyidagi tartibda kеltirilish lozim:
Rasmiy matеriallar: qonunlar, hukumat qarorlari.
Prеzidеnt asarlari.
Monografiyalar, darsliklar (foydalanish tartibida).
Jurnal va gazеtalardagi maqolalar.
Dissеrtatsiyalar va avtorеfеratlar.
Statistik ma'lumotnomalar.
Intеrnеt vеb-saytlari.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatini shakllantirish namunasi
ilova
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni. O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida. 2017 yil.
Шаньгин В.Ф. Информационная безопасность компьютерных систем и сетей: Учебное пособие / В.Ф. Шаньгин. - М.: ИД ФОРУМ, НИЦ ИНФРА-М, 2019. - 416 c.
Axmedova O.P., Hasanov X.P., Nazarova M.N., Xolimtayeva I.U., Nuritdinov
O.D. Axborot xavfsizligi protokollari: O‘quv qo‘llanma Toshkent Aloqasi 2019. 168 b.
Christof Paar·Jan Pelzl. Understanding Cryptography: A Textbook for Studens and Practitioners. Verlag Berlin Hyeidelberg 2010.
Keith M. Martin. Yeveryday Cryptography Fundamental Principles and Applications. United Kingdom, 2017
S.K.Ganiyev, A.A.Ganiyev, K.A.Toshev. Axborot xavfsizligi o‘quv qo‘llanma T., Aloqachi 2008. – 382 b.
Akbarov D.Y., Xasanov P.F., Xasanov X.P., Axmedova O.P., Xolimtayeva I.U. Kriptografiyaning matematik asoslari. O‘quv qo‘llanma. Toshkent Aloqasi 2019. 191 b.
Schultz E. E. et al. Usability and security an appraisal of usability issues in information security methods //Computers & Security. – 2014. – Т. 20. – №. 7. – С. 620-634.
Baskerville R. Information systems security design methods: implications for information systems development //ACM Computing Surveys (CSUR). – 2013. – Т. 25. – №. 4. – С. 375-414.
Denning D. E. R. Information warfare and security. – Reading, MA : Addison-Wesley, 2013. – Т. 4.
ilova
|
| |
Industrial iqtisodiyot

|
Industrial iqtisodiyot
|
bet | 1/122 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #259972 |
Bog'liq китоб Iqtisodiyotda tub burilish kechayotgan bir vaqtda iqtisodiyotni
INDUSTRIAL
IQTISODIYOT
зз*/^>
О-К.
OZBEKISTON RESPI RI IKASI
OLIY VA O‘RTA MAXSUSTA'LIM VAZIRLIGI
TOSHKENT DAVLAT IQ I 'ISODI YOT UNIVERSITETI
A. Ortiqov, M. Isakov
INDUSTRIAL
IQTISODIYOT
O'quv qo'Uanma
•TDIU
kutubxonasi
TOSHKENT - “IQTISODIYOT" - 2019
UDK: 147 214.21(075)
BBK ♦5.02
Abdunihim Ortiqov. Musaxon Isakov. Industrial iqtiiodiyol. O'quv qollamna. -T.: hIQTISODIYOT». 2019.- 242 bet
O'quv qo'llanmada «Industrial iqtisodiyot» fanining predmeli va vazifalan. iqtiwdiyotnirg eng muhim. yetakchi tannogi bo'luan sanoatning milliy iqtisodiyotda^i roll. o'mi va ahamivati. tarkibo muanimolar. boshqansh va rqalashtinshnng ilmiy asoslan. fan-lcxnika taraqqivoti, kadrlar va mehnatga haq to’lash, asosu va aylanma fondlar, mahsuiot sifati va raqobatbardoshiik, qiymai va tanruux, foyda, rcniabcllik harnda Respublikada sanoai korxonnlarim mahalhylashlnsh dastun. uning mazmun-mohiyali masalalan yontilgan. Qo'llanmada shuningdck. uslubty masalalar va sanoat sohastda yuz beradigan tqfjsodiy jara/onlaming mohivatini ochib benshga alohida e ubor qaratilgan
lishbu qo'llanmada mamiakai prezidentming tnamlakalning ijtimoiy- iqtisodiy nvcjlantinsh samaradorligini oshtnsh va sanoai korxonalan faoliyatini samarali lastkil etish. uni xalqaro lalablar darajasida boshqansh yo llariga oid belgilab bcrgin vazifalan o‘z akstni topgan
O'zbehston Respubhkasi Oiiy va o'rta maxsus ta'ltm vaarltgi Oiiy o'quv yunlarinmg qusodiyol sohasi bo'ViQha a’lim olayolgan laiabalan uchun o'quv qo'llanma st fan da tavsiya etgan
Mas'id inuharrir: prof. Sh Mustafaqulov.
Taqriachilar: dots. A Mullagonov
prof В Salimov
|
| |
Su hövzələrinin abiotik faktoru - Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərin

Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərin
M asir d vrd istehsalatda h r hans s viyy d q bul edil n q ra
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərin
|
-rasm. Grunt tarkibi - Gruntlar zichligi texnologiyalari reja: Gruntlarning fizik-mexanik xossalari

|
Gruntlar zichligi texnologiyalari reja: Gruntlarning fizik-mexanik xossalari
|
bet | 4/18 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 58,62 Kb. | | #255789 |
Bog'liq Gruntlar zichligi texnologiyalari1.2-rasm. Grunt tarkibi: V – gruntning to‘liq hajmi; Vs – to‘lia hajmdagi qattiq minerallrning hajmi; Vn – to‘lia hajmdagi bo‘shliq (gaz) ning hajmi; Vw – to‘lia hajmdagi suvning hajmi; М – to‘lia hajmdagi gruntning massasi; Мs – to‘lia hajmdagi gruntning qattiq minerallarining massasi; Мw – to‘lia hajmdagi grunt dagi suvnng massasi.
Tabiatda gruntlar tarkibiga turli elementlar kiradi, ularni quyidagi uch qismga bo‘lish mumkin: qattik-mineral zarrachalar; suyuq-g‘ovaklardagi suvlar gaz-havo qismi (1.3-rasm).
1.3-rasm. Grunt tarkibining asosiy holatlari:
1-qattiq qismi; 2-gaz qismi; 3-suyuq qismi.
Gruntning tuzilishi uning tashkil topish sharoitlari va keyingi davr o‘z- garishlari jarayoniga bog‘liq, shuningdek, tarkibidagi mineral zarrachalar- ning o‘lchamlari va shakli ham katta ahamiyat kasb etadi.
Cho‘kindi turkumidagi gruntlar, asosan uch xil tuzilishda: donador, po‘kaksimon va zanjirsimon shaklda bo‘ladi.
Gruntning donador shakli (1.3a-rasm) uning sochiluvchan turiga (qum, shag‘al) hos bo‘lib, zarralarining o‘zaro joylashishi ularning hosil bo‘lish sharoitiga bog‘liqdir. Shuning uchun ular o‘ta g‘ovak, hatto, zich holatda ham bo‘lishi mumkin. Gruntning po‘kaksimon (1.3b-rasm) shakli loysimon gruntga xos. Loyli zarrachalar sirtida elektr muvozanatini saqla- gani uchun birlamchi holatda qanday bog‘lanishda bo‘lsa, suvda cho‘kish sharoitida ham shu holatni saqlaydi. Bu esa o‘z navbatida gruntning po‘- kaksimon ko‘rinishiga olib keladi.
Gruntning zanjirsimon shakli (1.3c-rasm) yengil va kichik zarrachalar- ning suvda cho‘kishidan hosil bo‘ladi. Bu zarrachalar uzoq vaqt suvda muallaq holda turib qolib, o‘zaro birlashishi natijasida to‘p-to‘p bo‘lib cho‘kadi.
Gruntlarning yuqorida qayd etilgan qismlarining xossalari, shakli, haj- mi, miqdori hamda ular orasidagi o‘zaro munosabat ularning umumiy fizik xususiyatlarini belgilaydi.
|
| |
Gruntning qattiq qismi - Gruntlar zichligi texnologiyalari reja: Gruntlarning fizik-mexanik xossalari

Gruntning qattiq qismi. Grunt tarkibidagi qattiq qism mineral zar- ralar majmuidan iborat bo‘lib, ularning o‘lchamlari bir necha santimetrdan tortib, millimetrning mingdan bir ulushidan ham kichikdir. Ularning shaklam turlicha (kub, prizma, yupqa, tekis va hokazo), sirti esa o‘tkir qirrali, g‘adir-budur yoki ma’lum darajada tekis ham bo‘lishi mumkin.
Grunt tarkibidagi qattiq jismlarga shag‘al (20 mm dan yirik), tosh (20 mm dan 2 mm gacha), qum (2 mm dan 0,05 mm gacha), chang (0,05 mm dan 0,005 mm gacha), loy (0,005 dan kichik) kiradi. Bu o‘lchamlar tajriba yo‘li bilan gruntning donadorlik tarkibini saralash orqali belgilanadi.
Gruntning donadorlik tarkibi deganda unda uchraydigan turli yiriklik- dagi zarrachalarning (foizdagi) nisbiy miqdori tushuniladi. Buning uchun maxsus saralovchi elakdan foydalaniladi. Umumiy massasi 50 g dan kam bo‘lmagan, quritib maydalangan grunt maxsus elakdan o‘tkaziladi. Elak o‘lchami yuqoridan pastga kichiklashib borgani uchun, unda 10 mm dan yirik zarralarni ushlanib qoladi. Elaklar ostidagi idishda esa 0,1 mm dan kichik zarrachalar to‘planadi. Tajriba natijalari jadvalga yozib boriladi (1.1- jadval).
Gruntning donadorlik tarkibi.
1.1-jadval
Zarraning yirikligi
|
10
mm dan
katta
|
10…2
mm
|
2…0,5
mm
|
0,5…0,25
mm
|
0,25…0,1
mm
|
0,1 mm dan kichik
|
Jami
|
Alohida qism zarralari-
ning massasi, g
|
6
|
4
|
12
|
5
|
10
|
13
|
50
|
Massa, %
hisobida
|
12
|
8
|
24
|
10
|
20
|
26
|
100
|
Ma’lum o‘lchamlarga bo‘lingan silindr shaklidagi uzun idish suv bilan to‘ldiriladi va unga elak ostida qolgan gruntning 0,1 mm dan kichik zarra- chalari solinadi. Ular yaxshilab aralashtirilgach, kuzatuv olib boriladi. Av- val idish ostiga qumsimon, so‘ng changsimon va oxirida loysimon zarralar cho‘kadi. Idish ostidagi qatlam balandligiga qarab zarralar miqdori aniqla- nadi.
Gruntning donadorlik tarkibiga ko‘ra u quyidagi turlarga ajratiladi; loyli grunt (tarkibida loysimon zarralari 30% dan ortik); qumli loy (tarkibi- dagi loysimon zarrachalar 30...10%); loyli qum (tarkibida loysimon zarra- chalar 10...3%), k u m (tarkibida loysimon zarrachalar 3% dan kam),
|