nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
V. Darsni yakunlash va o‘quvchilarni baholash

|
V. Darsni yakunlash va o‘quvchilarni baholash
|
bet | 37/63 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 20,44 Mb. | | #234021 |
Bog'liq 4-sinf Tabiat(konspekt) (2)V. Darsni yakunlash va o‘quvchilarni baholash:
O‘quvchilarning darsdagi ishtiroki, faolligi, bergan javobi izohlab baholanadi.
Dars sizga yoqdimi? Bilmaganlaringizdan nimalarni bilib oldingiz?
VI. Uyga vazifa berish:
Mavzuni o‘qib, savollarga javob bering, yozuvsiz xaritada o‘rmonlar maydonini bo‘yang.
23 - d a r s
O‘ZBEKISTON QO‘RIQXONALARI
Darsning maqsadi:
a) ta’limiy maqsad: o‘quvchilarga qo‘riqxonalar haqida ma’lumot berish, yurtimizdagi qo‘riqxonalar bilan tanishtirish, har bir qo‘riqxona ishi, maqsad va vazifalari haqida tushuntirish;
FK4: O‘z o‘lkasining noyob tabiat obyektlarini muhofaza qilish va
b) tarbiyaviy maqsad: o‘quvchilarni qo‘riqxonalar va ona tabiatga bo‘lgan munosabatlarni boyitish, kuzatuvchilik, g‘amxo‘rlikka
o‘rgatish;
TK4: tabiiy hodisa va jarayonlarga daxldorlikni his qilish;
d) rivojlantiruvchi maqsad:o‘quvchilarning noyob o‘simlik va hayvon turlari haqidagi tushunchalarni, hayvonot olami haqidagi tasavvurlarini, ekologik madaniyatni rivojlantirish.
FK1:tabiat boyliklaridan oqilona foydalanish tadbirlarida ishtirok eta oladi.
Darsning turi: yangi bilim beruvchi
Dars metodlari: Savol javob, suhbat, erkin ﬁkrlash, aqliy hujum, tushuntirish.
Dars jihozlari: Darslik, “Qizil kitob”ga kiritilgan o‘simlik va hayvon rasmlari, multimedia ilovalari.
Darsning borishi:
I. Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni darsga tayyorlash sinf xonasi va o‘quvchilarning
darsga tayyorligini nazorat qilish. Navbatchilar kun, ob-havo haqida
ma’lumot beradilar.
II. O‘tilgan mavzuni takrorlash (mustahkamlash):
O‘quvchilar O‘zbekistonda foydali qazilmalar mavzusida bilganlarini
gapirib beradilar.
“Eng yaxshi javob” o‘yini o‘tkaziladi.
Tushunchalarni aniqlash maqsadida savol- javob o‘tkaziladi.
1.Foydali qazilmalar nima?
2. Neft va qaz konlari ilk bor qayerda aniqlangan?
3.Angrendan nima qazib olinadi?
4. Yurtimiz hududlarida noyob va qimmatbaho qaysi metallar qazib olinadi?
5. Qurilish xomashyolaridan qaysilarini bilasiz?
6.Vatanimizdagi tarixiy yodgorliklarni qayta ta’mirlashda qanday qazilma boyliklarimizdan foydalanilgan?
7.Metallar xalq xo‘jaligida qanday ahamiyatga ega ?
Savollarni vaqtga qarab davom ettirish mumkin. Nihoyasida eng qiziqarli, muhim, eng yaxshi javob deb topilgan javob aniqlanadi va g‘oliblar e’lon qilinadi.
|
| |
Alimbekov adhambek

ALIMBEKOV ADHAMBEK
129d
Toshkent – 2005
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus
ta’lim vazirligi
Toshkent Davlat sharqshunoslik instituti
ALIMBEKOV ADHAMBEK
Turk adabiyoti
tarixi
(XIII-XVIII asrlar)
Toshkent – 2005
Ushbu o‘quv qo‘llanmasida turk mumtoz adabiyoti tarixida o‘ziga xos o‘rni bo‘lgan ijodkorlar haqida fikr yuritiladi. O‘rta asrlar turk adabiyoti mavzusida ilk marotaba darslik-qo‘llanma yaratilayotgani uchun, muallif qisqacha turk xalq og‘zaki ijodi haqida ham ma’lumot beradi.
Bir kitobda butun turk mumtoz adabiyoti namoyandalari ijodini qamrab olish imkoniyati yo‘qligi tufayli, avtor XIII-XVIII asrlarga alohida umumiy xarakteristika berib, asosan har bir asrda yashagan mashhur shoirlar ijodi xususida fikr yuritadi. Kitobni yozishda turk adabiy manbalari va turk adabiyotshunoslari F. Ko‘prulu, A. Qaboqli, A. Tanpinar, S. Kora Ali o‘g‘lining, rus sharqshunoslari akad. V. Gordlevskiy, A.V. Garbuzova, I.V. Borolina va boshqa olimlarning ilmiy tadqiqotlaridan foydalanilgan. Qo‘llanmada so‘z yuritilgan shoirlar ijodidan namunalarning ayrimlari Mirtemir tarjimasida (A.V.Garbuzova “Turk adabiyoti klassiklari” kitobidan olingan), yangi qo‘shilganlari A. Tilovov tarjimasida berildi. Matbuotdan olingan tarjimalarning mualliflari asar so‘ngida ko‘rsatildi. Xalq og‘zaki ijodi namunalari “Turk xalq adabiyoti” (Istanbul 1978 y.) va boshqa Turkiyada nashr qilingan darsliklaridan olindi.
ALIMBEKOV A. Turk adabiyoti tarixi (XIII–XVIII asrlar). -T.: ToshDShI nashriyoti. 2005. -B.132.
Mas’ul muharrir filologiya fanlari doktori,
professor Q. SODIQOV
|
Ijobiy qahramonlar - 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli

|
15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 26/63 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 333,79 Kb. | | #146765 |
Bog'liq 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotinin-fayllar.orgIjobiy qahramonlar
| |
Salbiy qahramon
| |
|
1.
|
|
2.
|
|
3.
|
4-ilova
“Bahs-munozara” usuli
“
+
Turli fikrlar tinglanadi
+ Bahs-munozara”- o’quvchilarni ikki guruhga bo’lgan holda, biror mavzu bo’yicha o’zaro bahs, fikr almashinuv tarzida o’tkaziladigan o’qitish usuludir.
Har qanday mavzu va muammolar mavjud bilimlar va tajribalar asosida muhokama qilinishi nazarda tutilgan holda ushbu usul qo’llaniladi. Bahs-munozarani boshqarib borish vazifasini o’quvchilarning biriga topshirish mumkin. Bahs-munozarani erkin holatda olib borish va har bir o’quvchini munozaraga jalb etishga harakat qilish lozim. Ushbu usul olib borilayotganda o’quvchilar orasida paydo bo’ladigan nizolarni darhol bartaraf etishga harakat qilish kerak.
Bahs-munozara usulining afzalliklari:
o’quvchilarni mustaqil fikrlashga undaydi;
o’quvchilar o’z fikrini to’g’riligini isbotlashga harakat qiladilar;
o’quvchilar eshitish qobilyatining rivojlanishiga yordam beradi;
Bahs-munozara usulining tarkibiy tuzulmasi:
Muammoli savollar beriladi
Fikr-g’oyalar to’planadi
Ha –yo`qo`yini asosida o`quvchilar yangi mavzuga qiziqtiriladi
O`quvchilar savollarga ha yoki yo`q deb qisqa javob beradilar
1.Badiiy asar o`qib turasizmi?
2.O`zbek adabiyoti sizga yoqadimi?
3.Chet el adabiyotini ham o`qib turasizmi?
5-ilova
|
| |
Mavzuga oid tayanch tushuncha va iboralar

|
Mavzuga oid tayanch tushuncha va iboralar
|
bet | 41/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Mavzuga oid tayanch tushuncha va iboralar:
Hamzaning tarbiyachilik faoliyati, «O’qi», «Maktab», «Birinchi sinf bolasining so’zi», «Engil adabiyot», «O’qish kitobi», «Ilm ista» she’ri, «Qiroat kitobi»
Mavzuga oid muammolar:
1. Hamza «Ilm ista» she’rida yoshlarga murojaat qilib kishining ko’zlagan murod-maqsadlariga erishishida ilmning ahamiyati katta ekanligini aytadi, yoshlarni ilm olishga, dunyo sirlarini o’rganishga da’vat qiladi.
Sizningcha, ilm-fanning kuch-qudrati nimada, ilmli kishi bilan ilmsiz kishining farqi nimada? Ilmni quruq o’rganib olish kerak deb o’ylaysizmi?
2. Hamza «Oq gul» va «Sariq gul» to’plamlariga kirgan ba’zi turkum she’rlarida oxirigacha ziyrak va ilg’or qarashli shoir sifatida namoyon bo’lmadi. Nega? Hamzaning bu milliy she’rlarida olg’a surilgan g’oya haqida fikringizni bildiring.
1-asosiy savol bo’yicha darsning maqsadi:
Talabalarni Hamzaning mehnatkash xalq ommasi va uning bolalarini o’qitish va tarbiyalash borasidagi xizmatlari bilan tanishtirish.
Identiv o’quv maqsadlari:
Hamzaning o’qituvchilik faoliyati haqida so’zlaydi.
Shoirning maktablar uchun yozgan darslik va qo’llanmalarini aniqlaydi.
Hamza xalq ommasini madaniyatli va ma’rifatli qilish ishiga o’zining butun umrini bag’ishlaganligini izohlaydi.
1- asosiy savol bo’yicha darsning bayoni:
Hamzaning pedagoglik faoliyati 1911 yilda boshlanadi. U dastlab Qo’qon shahrining Hojibek guzarida kambag’allarning farzandlari va etim –esir bolalar uchun maktab ochdi. Hamza mehnatkash xalq ommasi va uning bolalarini o’qitish va tarbiyalash maqsadida, ularni moddiy jihatdan ta’minlashni nazarda tutib, «Yordam jamiyati» tashkil qildi. Shu jamiyat orqali o’quvchilarni o’quv qurollari, kiyim-kechak va oziq - ovqat bilan ta’minlab turdi.
Hamza 1915 yilda Marg’ilonga borib, kambag’al bolalar uchun maktab ochadi. 1918 yilda esa Farg’onaga borib o’qituvchilikni davom ettiradi va u erdagi yosh san’atkor – ixlosmandlarini to’plab, «Sayyor dram truppa» tashkil qiladi. 1919 yilning boshlarida Hamza Qo’qondagi 1-boqimsiz bolalar uyiga mudir bo’lib tayinlanadi. Bu erda u uch sinfli maktab ochib, o’zi o’qituvchilik qiladi. 1922-1924 yillarda shoir Qoraqalpog’istonning Xo’jayli rayonidagi 1-bolalar uyi mudiri va o’qituvchisi bo’lib ishlaydi. 1925 yilda esa u Farg’onaning Avval qishlog’ida o’qituvchi qilib tayinlanadi va g’oyat og’ir sharoitda ishlaydi. Ayni vaqtda u xalqni yangi zamon qurilishi tomon chaqiruvchi badiiy ijodini davom ettiradi. Shoir 1028-1929 yillarda Shohimardonga borib o’qituvchilik qiladi.
|
| |
Guruhda ishlash - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 37/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Guruhda ishlash.
O’z-o’zini baholash, o’qituvchi tomonidan rag’batlantirish.
Talabalar fikri eshitiladi, boshqa talabalar bahsga chaqiriladi.
Umumiy xulosaga kelinadi.
|
Talaba
|
35 daqiqa
|
4-bosqich
|
Mustahkamlash va baholash uchun savollar:
Gulxaniy yashagan muhit qanday edi? Javobingizni izohlang.
Gulxaniy faoliyatidagi eng muhim fazilat haqidagi fikringiz qanday?
«Zarbulmasal»da boyqushning makoni qanday tasvirlangan?
4. Gulxaniy mazkur asarni nima uchun yozdi deb o’ylaysiz? Fikringizni izohlang.
|
O’qituvchi-
Talaba
|
15 daqiqa
|
5-bosqich
|
Umumiy yakuniy xulosalar chiqariladi.
Maqsad va vazifalarning bajarilganligi tahlil qilinadi, zaruriy maslahatlar beriladi, mustaqil ish topshiriqlari tarqatiladi, xulosalar chiqariladi.
|
O’qituvchi
|
10 daqiqa
|
Asosiy savollar:
Gulxaniyning hayoti va ijodi.
«Zarbulmasal» asari haqida.
Mavzuga oid tayanch tushuncha va iboralar:
Gulxaniy masalnavis, «Zarbulmasal», «Tuya bilan bo’taloq», «Toshbaqa bilan chayon», «Maymun bilan najjor».
Mavzuga oid muammolar:
1. Bo’lajak yozuvchining bolaligi o’zi olamga kelgan tog’ qishlog’ida o’tadi. Xalq og’zaki ijodini berilib o’rganadi.
Sizningcha, Gulxaniy kishilar o’rtasida qaysi jihatlari bilan tanila boshlaydi?
2. Muallif o’z masallarida nima uchun majoziy obrazlar orqali o’sha davrdagi hukmron sinf vakillarini fosh qiladi? Sabablarini mulohaza qiling.
3. «Zarbulmasal»ning til xususiyatlariga e’tibor bering. Barcha qahramonlar faqat qushlar bo’lsa-da, ularning so’zlash tarziga e’tibor qildingizmi? Ular juda balandparvoz, uncha-muncha odam tushunishi oson bo’lmagan yo’sinda so’zlamayaptimi? Oddiy odamlar o’zaro shu xilda gaplashishlari mumkin deb o’ylaysizmi?
|
| |
Muhokama uchun savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 39/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Muhokama uchun savollar:
Gulxaniy yashagan muhit qanday edi? Javobingizni izohlang.
Gulxaniy faoliyatidagi eng muhim fazilat haqidagi fikringiz qanday?
2-asosiy savol bo’yicha darsning maqsadi.
Talabalarga «Zarbulmasal» hayvonlar haqidagi voqealarga boy asar ekanligi haqida tushunchalar berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
«Zarbulmasal» atamasini izohlaydi.
«Zarbulmasal» xalq ertaklari taxlitida yozilgan satirik asar ekanligi haqida so’zlaydi.
2-asosiy savolning bayoni.
«Zarbulmasal» xalq ertaklari taxlitida yozilgan mukammal mazmunli o’tkar satirik asardir. Gulxaniy bu asarida xalqning mazmundor maqollari, hikmatli so’zlari va qochiriq gaplaridan mohirlik bilan foydalandi.
Muallif o’z masallaridan majoziy obrazlar orqali hukmron sinf vakillarini fosh qiladi, mamlakatga xarobalik, xalqqa qashshoqlik keltirgan o’zaro feodal urushlarga qarshi ommaning noroziligini ifodalaydi. Shuning uchun Yapaloqqush va Boyo’g’lining bir-biriga quda bo’lishi voqeasini keltiradi. Bu ikki quda to’y bahonasi bilan mamlakatni xonavayron qiladi. Yozuvchi Ko’rqush, Hudxud, Kulonkirsulton, Sho’ranul, Malik Shohim va Kordonlarning bir-birlariga aytgan masallari, hikoyalari orqali asarning g’oyaviy mazmunini ochadi.
Gulxaniy «Maymun bilan Najjor» masalida hunar va hunar ahlini ulug’laydi, qo’lingdan kelmaydigan ishga aslo urinib kulgi bo’lma, ko’r-ko’rona birovga taqlid qilib falokatga yo’liqma, degan fikrni maymun qismati orqali ko’rsatadi.
Mehnatkash xalqning og’ir hayoti va mehnati, huquqsizligi va nochorligi, bir so’z bilan aytganda ayanchli qismati «Tuya bilan bo’taloq»da o’ziga xos badiiy tasvirga ega.
Gulxaniyning «Toshbaqa bilan chayon» masalida esa bir-biriga zid va qarama- qarshi ikki obraz berilgan: toshbaqa-aqlli, farosatli, safarlarda ko’p yurib, ancha tajriba orttirgan, insofli, sodiq va qadrdon do’st timsoli, chayon esa butun umri bo’yi birovlarga yomonlik qilgan, ularga ziyon-zahmat etkazgan, yaxshilikni bilmaydigan, yaxshilikka yomonlik qaytaradigan, hiyonatkor toifalarning ramziy obrazidir.
Gulxaniy shu zaylda hozirgi zamon o’zbek bolalar adabiyotining maydonga kelishida barakali hissa qo’shgan qalamkashdir.
Muhokama uchun savollar:
«Zarbulmasal»da boyqushning makoni qanday tasvirlangan?
Gulxaniy mazkur asarni nima uchun yozdi deb o’ylaysiz? Fikringizni izohlang.
|
| |
-bosqich. 
Yakuniy - 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli

|
15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 32/63 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 333,79 Kb. | | #146765 |
Bog'liq 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotinin-fayllar.org3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq)
|
Mashg’ulot yakuni
Faol ishtirok etgan o’quvchilarni baholaydiva rag’batlantiradi. Uyga vazifaning berilishi
Kelgusi mashg’ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi. ( 6-ilova)
|
Baholari bilan tanishadilar.
Topshiriqni yozib oladilar
| |
1-ilova
Baholash mezonlari
I. Og’zaki so’rov quyidagi mezonlar asosida baholanadi
т-р
|
Мazmuni
|
ballar
|
1.
|
Mavzu atroflicha to’liq,asosiy fikr va tuchunchalar o’zlashtirilishjiga erishilsa
|
5
|
2.
|
Маvzu asosan,asoiy fikr va tuchunchalar qisman o’zlashtirilishjiga erishilsa
|
4
|
3
|
Mavzu qisman o’zlashtirilishiga erishilsa
|
3
|
4
|
Mavzuning ba’zi elementlarini o’zlashtirilishiga erishilsa
|
2
|
5
|
Mavzuning o`zlashtirilishi yuqoridagi talablar darajasida bo`lmasa
|
1
|
2-ilova
G‘AZAL
«Tor ko‘ngulluk beklar...»
Tor ko‘ngulluk beklar, man-man demang, kenglik qiling,
To‘qson ikki bovli1 o‘zbak yurtidur, tenglik qiling.
Birni Qipchoq-u Xitoy-u, birni Yuz, Nayman demang,
Qirq-u Yuz, Ming son bo‘lub, bir xon oyinlik qiling.
Bir yaqodin bosh chiqorib, barcha bir to‘ng‘a kirib,
Bir o‘ngurluk, bir tirizlik, bir yaqo, yenglik2 qiling.
Kim qo‘yubdur, uhdayi o‘z mulkungizdin chiqmayin,
Ikki, uch, to‘rt da’vosin etmakni ko‘tahlik3 qiling.
Mardlar maydon chekib, rangin4 ko‘tarib zaxmlar,
Sizga yo‘q ul javhar-u yuzga upo-englik qiling.
3-ilova.Imkoniyat o’yini .Bu o’yinda iki o’quvchi doskaga chiqariladi va ularga 10 balllik stikelar beriladi. Agar barcha savollarga javob bersa 100 balll ,javob bera olmasa pastroq baholanadi.
4-5-ilova .
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
7-ilova
Uyga vazifa berish: «Tor ko‘ngulluk beklar...» g’azalini yod olish.
“Tasdiqlayman”
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari:________ B.Jumayev
|
| |
Yangi o’quv materialini mustahkamlash

|
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
|
bet | 28/63 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 333,79 Kb. | | #146765 |
Bog'liq 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotinin-fayllar.orgYangi o’quv materialini mustahkamlash
Mustahkamlsh uchun savollar beradi O’quvchilarni juftliklarga bo’lib, jarayon kichik guruhlarda davom etishini ma’lum qiladi.
Guruh ishtirokchilari bajargan ishlarni, topshiriqlarni nazorat qiladi.(,4,5,6-ilovalar)
Bajarilgan ishlarni tekshiradi, tuzatadi, baholaydi.
Mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi.Mavzuning kasbiy faoliyatlardagi ahamiyati bilan bog’lab mavzuni yakunlaydi.
|
Uy vazifasini taqdim qiladilar. Savollarga javob beradilar
Mavzuni nomi va rejasini yozib oladilar
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Kichik guruhlarga bo’linadilar, kichik guruhlarda ishlash qoidasi bilan tanishadilar. Guruhlarda ishlaydilar,
Taqdimot qiladilar; Muhokama qiladilar.
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Topshiriqni bajaradilar.
Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar.
|
3-bosqich
Yakuniy (10 daqiqa)
|
| |
Mashg’ulot yakuni
1.Faol ishtirok etgan o’quvchilarni baholaydi va rag’batlantiradi
Uyga vazifani berilishi:
2.Kelgusi mashg’ulotga vazifa beradi (6-ilova)
|
Baholari bilan tanishadilar.
Topshiriqni yozib oladilar
|
Aqliyhujumqoidasi:
Hechqandaybirgabaholash vatanqidgayo’lqo’yilmaydi!
Taklifetilayotganғoyanibaholashga shoshma, agardauhattokiajoyibvag’aroyibbo’lsahamhammanarsamumkin.
Tanqidqilma, hammaaytilgang’oyalarqimmatlitengkuchlidir.
O’rtaga chiquvchinibo’lma!
Turtkiberishdan o’zingniushla!
Maqsadmiqdorhisoblanadi!
Qanchako’pg’oyalaraytilsa, undanhamyaxshi: yangivaqimmatlig’oyalarnipaydobo’lishiuchunko’pimkoniyatdir.
Agardag’oyalarqaytarilsa, xafabo’lmavahijolatchekma.
Tasavvuringni “jo’sh urishiga” ruxsatber!
1-Ilova
|
| |
Muhokama uchun savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 46/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Muhokama uchun savollar.
Avloniy tashkil qilgan maktab va gazeta haqida gapiring.
Avloniyning tarjimonlik faoliyati haqida fikringizni bildiring.
2-asosiy savol bo’yicha darsning maqsadi.
Avloniy qo’llanmalari o’z davrida yoshlarni yangicha yo’nalishda o’qitish va milliy ruh asosida tarbiyalashdagi ahamiyati haqida ma’lumot berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
Shoirning ma’rifatparvarlik va milliy uyg’onish ruhi bilan sug’orilgan asarlari haqida fikr bildiradi.
XX asr boshlari o’zbek badiiy adabiyotidagi maktab darsliklari yo’nalishi haqida so’zlaydi.
2- asosiy savolning bayoni:
O’sha davr xalq pedagogikasida Abdulla Avloniyning «Birinchi muallim», «Alifbo», «Ikkinchi muallim», «O’qish» kitoblari katta rol o’ynadi.
Bu kitoblarda Avloniy o’tmish adabiyotimizning eng yaxshi an’analarini davom ettirdi, ilm va ma’rifatning ahamiyatini yangichasiga talqin etdi.
«Birinchi muallim»da Avloniy dastavval 32 harfni yolg’iz yoziladigan shakllarini bir sahifada alifbo tartibida bergan. Shu sahifada alifni so’zning boshida, o’rtasida va oxirida yozilishini ko’rsatgan, so’ng alifni barcha bosh harflarga qo’shib bo’g’inlar hosil qilgan.
«Ikkinchi muallim»da bolalarning axloq, odobiga doir, halollik va poklikka oid turli she’rlar, hikoya, masal va ertaklar jamlangan, rang-barang allegorik obrazlardan ustalik bilan foydalangan.
Kitob «Maktab» she’ri bilan boshlanadi. Unda kimki maktabga borsa, o’qisa, savodxon bo’lsa, juda ko’p narsalarga erishishi juda chiroyli ta’riflanadi:
Maktab duru gavhar sochar,
Maktab sizga jannat ochar,
Maktab jaholatdan qochar,
G’ayrat qilib o’qing, o’g’lon!
Darslikda ko’plab ibratomuz she’r, hikoya va ertaklar berilgan.
Abdulla Avloniy 1904 yildan umrining oxiriga qadar o’qituvchi bo’lib ishladi. U o’nlab she’rlar, «Maktab gulistoni», «Turkiy Guliston yohud axloq» kabi darsliklari bilan hozirgi zamon o’zbek bolalar adabiyotiga poydevor qo’ygan edi.
|
| |
- Mavzu: Hozirgi kunda ijod qilayotgan O’zbekiston xalq yozuvchilarning

Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Nazariy: to’liq o’quv mashg’ulot
|
O’quv mashg’uloti rejasi
|
Reja:
1. Hozirgi kunda ijod qilayotgan
2. O’zbekiston xalq yozuvchilarning
asarlaridan ayrim namunalar
|
O’quv mashg’uloti maqsadi . Hozirgi kunda ijod qilayotgan O’zbekiston xalq yozuvchilarning asarlaridan ayrim namunalar haqida ma’lumot berish.
|
O`qitish natijasi
|
Mustaqillik davrida nasr haqida ma’lumotga ega bo’ladilar.
|
Pedagogik vazifalar:
1 Yangi mavzu bilan tanishtirish
bilan tanishtirish
3.Tushunchalarni yozdirish
|
O’quv faoliyati natijalari:
ma`lumotlarni yozib oladilar
Tasniflashda ishtirok etadilar,o’z fikrlarini bayon qiladilar
Aytib beradilar
Tinglaydilar, topshiriqlarni bajaradilar
|
O’qitish usullari
|
Menda fikr bor, ma'ruza, mustaqil ish
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
Ommaviy, jamoaviy, yakka tartibda
|
O’qitish vositalari
|
Plakat, tarqatma materiallar, matnlar, yozuv taxta, videoproyektor va kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
O’quv xonasi
|
Qayta aloqaning usul va vositalari
|
Tezkor so’rov, savol-javob, test va mashqlar.
|
O’quv mashg’ulotininig texnologik xaritasi

|
O’quv mashg’ulotininig texnologik xaritasi
|
bet | 50/63 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 333,79 Kb. | | #146765 |
Bog'liq 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotinin-fayllar.orgO’quv mashg’ulotininig texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
o’qituvchi
|
o’quvchi
|
1. O’quv mashg’ulotiga kirish (5 daq)
|
Tashkiliy qism:
1.O’quvchilarni mashg’ulotga tayyorgarligi va ularning davomatini tekshiradi
|
Mashg’ulotga tayyorlanadilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(65 daq)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
2.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, o’tilgan mavzular bo’yicha o’quvchilarga savollar beradi, tarqatma tarqatadi, ularni baholaydi (1-ilova).
3.O’quvchilarni 3 yoki 4 kichik guruhlarga bo’lib, darsni o’zaro musobaqa tarzida olib borilishini aytadi
Maqsad va vazifaning belgilanishi:
4.Mashg’ulotning nomi rejasi,maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi
5.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
6.O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatkichlari bilan tanishtiradi O’quvchilar bilimini faollashtirish:
7.Tezkor so’rov, savol-javob, aqliy hujum va boshqalar orqali bilimlarni faollashtiradi.(2-ilova) Yangi o’quv material bayoni
8.Nazariy mashgulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq o’qitish jarayonini tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi.Asosiy holatlarni yozdiradi. Ko’rgazma va slaydlar orqali mavzuni o’quvchilar ishtirokida yoritadi
( 3-ilova ) Yangi o’quv materialini mustahkamlash
9.Mustahkamlsh uchun savollar beradi O’quvchilarni kichik guruhlarga bo’lib, jarayon kichik guruhlarda davom etishini ma’lum qiladi.
10.Guruh ishtirokchilari bajargan ishlarni, topshiriqlarni nazorat qiladi.(,4,5-ilovalar)
11.Bajarilgan ishlarni tekshiradi, tuzatadi, baholaydi.
12.Mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi.Mavzuning kasbiy faoliyatlardagi ahamiyati bilan bog’lab mavzuni yakunlaydi.
|
Uy vazifasini taqdim etadilar.Savollarga javob beradilar.
Guruhlarga bo’linadilar,guruhlarini nomlashadi
Mavzu nomi va rejasini yozub oladilar.
Diqqat qiladilar.
Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
|
| |
|
| |
Hajman katta bo’lgan asarni toping?

25. Hajman katta bo’lgan asarni toping?
Doston
g’azal
Muhammas
tuyuq
26. Bolalar kitobxonligini o’quvchilarning pedagogik psixologik xususiyatlariga ko’ra necha turga bo’lish mumkin?
2 turga. Maktabgacha va maktab yoshidagi bolalar kitobxonligi
2 turga. Kichik va o’rta yoshdagi bolalar kitobxonligi
3 turga. Maktabdagi, maktab yoshidagi va o’rta, katta yoshdagi bolalar kitobxonligi.
3 turga. Maktabgacha, maktab yoshidagi bolalar kitobxonligi.
27. Ma’rifatparvarlikni bayroq qilib ko’targan qaysi adiblar qo’llanmalarida bolalar hayoti, o’qish axloq-odobi haqida material beriladi?
A.Avloniy, Hamza, Fitrat, Elbek, Munavvarqori
Cho’lpon, Botu, Qodiriy, Hamza, Elbek
A.Qahhor, G’. G’ulom, U.Nosir,H.Olimjon, S. Ayniy, Oybek
B va S javoblar
28. Bolalar adabiyotining keyingi yillarda qo’lga kiritgan jiddiy yutuqlaridan biri o’ziga xos original asar «Dehqon bobo va o’n ikki bolakay» qissasi muallifi?
A.Oripov
G’.G’ulom
Oybek
P.Mo’min
29. Meni kichik demangiz,
Kamsitmangiz kuchimni,
Bosqinchidan olgumdir
Xalq qasosi – o’chimni!
Ushbu misralar muallifini Aniqlang.
Z.Diyor
P.Mo’min
Q. Muhammadiy
G’.G’ulom
30. «Har bir maqolda men shu maqolni yaratgan xalqning siymosini ko’raman» - satrlari kimning qalamiga mansub?
L.N.Tolstoy
A.S.Pushkin
Oybek
J,Svift
31. Xalq og’zaki ijodining pedagogika bilan bog’lanishi nimadan boshlanadi?
Maqol
Topishmoq
Alla
Ertak
32. Tirishgan tog’dan oshar. Ushbu matn janrini aniqlang.
Gapda ega qanday so’z bilan ifodalangan?
maqol; sifatdosh
maqol; sifat
topishmoq; ravishdosh;
Tez aytish; fe’l
33. Ishqiy sarguzasht tipidagi ertaklarda madh etiladigan asosiy mavzu nima?
Vafodorlik
Sofdillik
Qahramonlik
Vatanparvarlik
|
Taassurot yozish: Mustaqil o’qilgan asarlar muhokamasi

|
Taassurot yozish: Mustaqil o’qilgan asarlar muhokamasi
|
bet | 29/63 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 333,79 Kb. | | #146765 |
Bog'liq 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotinin-fayllar.orgTaassurot yozish: Mustaqil o’qilgan asarlar muhokamasi
Mashg’ulot rejasi:
1.Mustaqil o’qilgan asarlar ro’yxatini tuzish.
2.Mustaqil o’qilgan asarlar qahramonlari ro’yxatini tuzish.
3.Mustaqil o’qilgan asarlar mavzusi va g’oyasini aniqlash
4.Asarlardan timsollaridan yoqqanini tanlab olish;
5.Asarlardan qahramonning barcha sifatlarini ochib beruvchi parchalarni topish va to’plash;
6.Matnning xomaki nusxasini tayyorlash;
7.Taassurotni oqqa ko’chirish.
2-Ilova
Baholash nezonlari
T/r
|
Mezonlar
|
Baho
|
1.
|
Olgan bilimlarini ishlab chiqarishda qo’llay oladigan, ushbu fanni boshqa fanlar bilan bo’g’lay oladigan, mustaqil ish va vazifalarni to’liq bajargan va yangilik kiritishga intilgan, har jihatdan boshqa o’quvchilarga o’rnak bo’ladigan
|
5
|
2.
|
O’quv ko’rgazmali qurollardan foydalana oladigan, olgan bilimlarini xalq xo’jaligidagi o’rnini to’g’ri tushungan, mustaqil fikrlay oladigan, olgan bilimlarini tushuntirib bera oladigan
|
4
|
3.
|
Darslarda 95 gacha qatnashgan, ma’ruza matnini yozgan, o’quv qurollari to’liq bo’lgan, adabiyotlardan foydalanishni bilgan
|
3
|
4.
|
Ta’lim standartlarida belgilangan bilim va ko’nikmalarni 55 dan kam o’zlashtirgan o’quvchilar
|
2
|
3-Ilova
|
| |
Topishmoqlar haqida kitob yozgan olimni bilasizmi?

|
Topishmoqlar haqida kitob yozgan olimni bilasizmi?
|
bet | 93/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)13. Topishmoqlar haqida kitob yozgan olimni bilasizmi?
Z.Husainova
M.Abzalov
H.Zaripov.
M.Alaviya
14. "Uch og’a-ini botirlar" ertagida uzum shinnisidan qonning hidi kelyapti, chunki podsholar odam qonidan ham qo’rqmaydilar" deb kim aytgan?
Kenja botir
Ota
Ona
to’ng’ich botir
15. Eposning asosiy janrlari ?
hikoya, qissa, ertak, roman
ertak, hikoya, afsona, drama
doston, qissa, topishmoq, qit’a
masnaviy, latifa, askiya, qasida
16. Qalmoq shohi Toychixon Boysarini nima uchun jazolamoqchi bo’ladi?
Dehqonchilik qilingan erlarni payxon qilgani uchun
Qizi Barchinga kelgan sovchilarini qaytargani uchun
Kashalga bostirib kirgani uchun
Boybo’rining ukasi bo’lgani uchun
17. O’zbek xalqi orasida tarqalgan "varsoqi", "masala" so’zlari nimani anglatadi?
Ertak
Alla
topishmoq
maqol
18. Dehqon mehnatiga to’g’ri baho bergan, bug’doyni yaratgan mehnatkashni
ulug’lagan asarni toping?
Qutadg’u-bilik
Avesto
Navoiy
Hibatul-haqoyiq
19. "Binafsha" she’rini kim yozgan?
Z.Diyor
G’. G’ulom
Uyg’un
H,Olimjon
20. "Ravshan" dostonidagi Go’rug’libek Yunus va Misqol parilarni qaerdan olib keladi?
Ko’hi qofdan, Bog’i eramdan
Chambildan
Sahroyi kabirdan
Boysundan
21. Quyidagi she’riy parcha janrini belgilang?Alp Er To’nga o’ldimi? Yomon dunyo qoldimu? Zamon o’chin oldimu? Endi yurak yirtilur.
marsiya
ruboiy
maqol
g’azal
22. Ertaklar mazmun jihatidan necha turga bo’linadi?
3 turga
4 turga
5 turga
6 turga
23. Kim afsonani "haqiqatdan habar beruvchi yolg’on hikoyalar"deb ta’riflagan?
Aristotel
Gerodot
Platon
Suqrot
24. "Ravshan" dostonida Hasanxon Shirvon eliga kimni podsho qilib qaytadi?
Aynoq
Ravshan
Zulximor
Ersak
|
| |
Hamza nechanchi yil Farg’onada yosh san’atkor – ixlosmandlarini to’plab, «Sayyor dram truppa» tashkil qiladi?

|
Hamza nechanchi yil Farg’onada yosh san’atkor – ixlosmandlarini to’plab, «Sayyor dram truppa» tashkil qiladi?
|
bet | 96/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Hamza nechanchi yil Farg’onada yosh san’atkor – ixlosmandlarini to’plab, «Sayyor dram truppa» tashkil qiladi?
1918 yilda
1919 yilda
1920 yilda
1921 yilda
48. A.Avloniy nechanchi yil, qanday nom bilan gazeta tashkil etdi va uning sahifalarida mehnatkash xalq manfaatlarini himoya qilishga doir fikrlarni targ’ib etdi?
1907 yilda , «Shuhrat» deb nomlangan gazeta
1909 yil “Ishtrokiyun” deb nomlangan gazeta
A va V javoblar
To’g’ri javob berilmagan
49. «Zafar va Zahro» dostoni, «Alisherning yoshligi», «Bolalik» qissalari muallifi kim?
Oybek
G’.G’ulom
H.Olimjon
H.To’xtaboev
50. Ilyos Muslim qaysi she’rida o’z hunari bilan hammaning diqqatini tortgan chevar qizning lirik obrazini yaratadi?
«Sening sovg’ang»
«Eshmatvoyning qilig’i»
«Yomon odat»
«Befahm Eson»,
51. Ilyos Muslim qaysi yumoristik asarlarida ishyoqmas, dangasa, lapashang, o’z ustida ishlamaydigan bolalarning kamchiliklari, nuqsonlari ochib tashlanadi?
«Yomon odat», «Befahm Eson», «Xolcha bilan olcha», «Mashmasha», «Grippdan kim qochadi?»
«Sening sovg’ang», «Eshmatvoyning qilig’i», «Yomon odat», «Befahm Eson»
«Oylar aytishuvi», «Oyxon va rayxon», «Ko’rik», «Birinchi sovg’a»
«Turnalar», «Bizning maktab», «Sening sovg’ang», «Tilla qo’ng’iz»
52. 1909 yilning 2-avgustida Qirg’izistonning Bishkek shahrida cho’yan quyuvchi- hunurmand oilasida dunyoga kelgan adibni belgilang.
Ilyos Muslim
G’.G’ulom
H.Olimjon
H.To’xtaboev
53. A’lo o’qishdir burchim,
Sarf etaman bor kuchim.
Ishlayman xalqim uchun,
Qadrdonim maktabim!
Ushbu misralar muallifi kim?
Ilyos Muslim
G’.G’ulom
Q.Muhammadiy
P.Mo’min
54. «Mirob», «Etik», «Madraim payvandchi», «Mamajon shofyor kabi she’rlarning muallifi kim?
Q.Muhammadiy
Ilyos Muslim
G’.G’ulom
P.Mo’min
|
| |
Navoiy Astrabodda surgunda yurganida hukmdorlardan qaysi biriga yozgan xatida o’g’il va qiz bolalar uchun maktablar ochishni talab qilgan?

|
Navoiy Astrabodda surgunda yurganida hukmdorlardan qaysi biriga yozgan xatida o’g’il va qiz bolalar uchun maktablar ochishni talab qilgan?
|
bet | 95/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)34. Navoiy Astrabodda surgunda yurganida hukmdorlardan qaysi biriga yozgan xatida o’g’il va qiz bolalar uchun maktablar ochishni talab qilgan?
H.Boyqaroga
Abusaidga
Abulqosim Boburga
Umarshayh Mirzoga
35. «Hayrat – ul abror» qanday doston?
Falsafiy-ta’limiy
fantastik
didaktik
ilmiy
36. 1929 yilda 115 o’zbek xalq topishmog’ini kim nashr ettiradi?
Ismoil Orifiy
N.P.Ostroumov
Abdulla Nosirov
To’g’ri javob yo’q
37. «So’z obrazining kaliti»......
Topishmoq
Maqol
Ertak
Qo’shiq
38. 1907 yilda «Shuhrat» deb nomlangan ro’znoma tashkil etdi va uning sahifalarida mehnatkash xalq manfaatlarini himoya qilishga doir fikrlarni targ’ib etdi. Kimning tarjimai xolidan olingan?
A.Avloniy
Hamza
Fitrat
Elbek
39. Quyidagi to’rtlik muallifi kim?
Maktab duru gavhar sochar,
Maktab sizga jannat ochar,
Maktab jaholatdan qochar,
G’ayrat qilib o’qing, o’g’lon!
A.Avloniy
Hamza
Fitrat
Elbek
40. «Maktab gulistoni», «Turkiy Guliston yohud axloq» kabi darsliklari bilan hozirgi zamon o’zbek bolalar adabiyotiga poydevor qo’ygan adib kim?
A.Avloniy
Hamza
Qodiriy
Elbek
41. G’.G’ulomning qaysi asarida jamiyatda dog’ bo’lgan dangasalik illati qattiq kulgi ostiga olingan?
“Tirilgan murda»da
“Yodgor”da
“Shum bola”da
“Netay”da
42. Dostonlarda she’rlar asosan necha bo’g’inli bo’ladi?
11 bo’g’inli
15 bo’g’inli
13 bo’g’inli
12 bo’g’inli
43. “Maqolat” so’zining ma’nosi?
So’z, nutq
Gap, ohang
So’z, gap
Maqol
14 yoshida “Namuna” maktabida o’qigan ijodkor?
Oybek.
A.Avloniy
Hamza
Fitrat
“Hayrat ul abror” nacha bob, necha misra?
3988 misra, 64 bob
3989 misra, 64 bob
3990 misra, 64 bob
3991 misra, 64 bob
“Rostgo’ylik ta’rifida” nechanchi maqolat?
10
12
14
15
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Navoiy Astrabodda surgunda yurganida hukmdorlardan qaysi biriga yozgan xatida o’g’il va qiz bolalar uchun maktablar ochishni talab qilgan?
|
Uglevodlar - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni rafinatsiyalash...

Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni rafinatsiyalash va katalitik modifikasiyalash
YOG’LARNI RAFINATSIYALASH VA KATALITIK MODIFIKASIYALASH darslik
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni rafinatsiyalash va katalitik modifikasiyalash
|
Unning miqdоri va sifat еlimliligi, Turli unli kоnditеr mahsulоtlari ishlab chiqarishda klеykоvinaning sifat va miqdоri

|
Unning miqdоri va sifat еlimliligi, Turli unli kоnditеr mahsulоtlari ishlab chiqarishda klеykоvinaning sifat va miqdоri
|
bet | 56/80 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #142429 |
Bog'liq Mavzu Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar RejaUnning miqdоri va sifat еlimliligi, Turli unli kоnditеr mahsulоtlari ishlab chiqarishda klеykоvinaning sifat va miqdоri.
Хamir turi
|
Klеykavina miqdоri, %
|
Plastоmеtr PL-2 bo’yicha klеykavinaning elastikligi
|
Klеykavina sifati
|
Uvalanuvchi
|
28-36
|
27-60
|
Kuchsiz, o’rta
|
Biskvitli
|
28-36
|
27-60
|
Kuchsiz, o’rta
|
Еtiladigan
|
28-34
|
60 gacha
|
Kuchsiz, o’rta
|
Varaqa
|
40
|
90-180
|
Kuchli
|
Zavarnоy
|
28-36
|
90-180
|
Kuchli
|
Хamirni еtiltirish usuli
G’оvak strukturali va yuqоri hajmga ega bo’lgan mahsulоtlar hоsil qilish uchun хamir dastlab biоlоgik, mехanik va kimyoviy usullar bilan еtiltiriladi. Хamirni еtiltiruvchilarsiz tayyorlash jarayoni asоsiy urinni egallaydi. Bularga: suzmali chuchvara, chuchvara va lagmоn va bоshqalar.
Biоlоgik usulda хamirni еtiltirish.
Bu usul bijg’ish jarayoniga asоslangan bo’lib, хamirga хamirturush qo’shish va хamirturush fеrmеntlarining birgalikdagi harakatiga asоslangan. Bijg’ishning asоsiy ko’rinishi spirtli bo’lib, bunda gеksоza parchalanib etil spirti va karbоnat angidrid gazini hоsil qiladi.
S6N16О6 ® 2 SО2 + 2S2N5ОN
Spirtli bijg’ish bilan bir vaqtda sut-achitqili bijg’ishlar kuzatiladi. U хamirga un yoki bоshqa хоm ashyo turi, shuningdеk, havоdan to’shadigan baktеriyalar bilan hоsil bo’ladi. Gоmоfеrmеntli (хakikiy) sut-achitki baktеriyalari faqat sut kislоtasini hоsil qiladi.
S6N12О6 ® 2 S2SNОNSООN
Gеtеrоfеrmеntli (хakikiy bo’lmagan) baktеriyalar sut kislоtasi bilan bir qatоrda bоshqa kislоtalarni ham (sirka, vinо, nоrdоn, chumоli va bоshqa) hоsil qiladi.
Hamrning еtilishi karbоnat angidrid gazi ta’sirida bоradi. SHakarlarning bijg’ishi bijg’ishning bоshlang’ich davrida (1,5-2 sоat) yuz bеrishi aniqlangan. Хamirturush fеrmеnti saхaraza ta’sirida un tarkibidagi saхarоzani bir nеcha minut ichida glukoza va fruktоzaga parchalaydi. Un kraхmalining parchalanishi natijasida uzluksiz hоsil bo’layotgan maltоza хamirturush fеrmеnti maltaza ta’sirida parchalanib glukoza hоsil qiladi. Bijg’ishning intеnsiv bоrishi хamirning harоratiga bоg’liq bo’ladi. 25-35 0S оptimal harоrat bo’lib хizmat qiladi. Bijg’ish harоrati 35 0S ga ko’tarilganda bijg’itishning maksimal intеnsivligi оshadi, 45-50 0S harоratda esa fеrmеntlar inaktivatsiyalanadi va хamirturushning hayot faоliyati pasayadi. SHuning uchun ham хamir qоrish harоrati 40 0S dan оshmasligi kеrak. Bijg’itish jarayoniga ma’lum darajada (rN) muhit va оsh tuzi kоntsеntratsiyasi ta’sir ko’rsatadi. Un massasiga nisbatan оsh to’zining 0,1% miqdоrda qo’shilishi bijg’itish jarayoniga ijоbiy ta’sir ko’rsatadi, 1,5-2 % qo’shilganda esa (оddiy хamir uchun) bijg’itish jarayonini to’хtatadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Unning miqdоri va sifat еlimliligi, Turli unli kоnditеr mahsulоtlari ishlab chiqarishda klеykоvinaning sifat va miqdоri
|
Mехanik usulda хamirni еtiltirish

|
Mехanik usulda хamirni еtiltirish
|
bet | 57/80 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #142429 |
Bog'liq Mavzu Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar RejaMехanik usulda хamirni еtiltirish.
Qandоlat mahsulоtlarining ko’pchiligi uz tarkibiga tabiiy emulgirlоvchi mоddalarni (tuхumli mahsulоtlar lеtsitini, sut va sut mahsulоtlari kazеini) saqlaydi. Хamirdan ba’zi mahsulоtlar ishlab chiqish tехnоlоgiyasi uning tarkibiy qismlarini (undan tashqari) aralashtirishni kuzda tutadi. Bunda yaхshi dispеrgirlangan emulsiya hоsil bo’lguncha aralashtirish davоm ettiriladi. Hоsil qilingan emultsiyani un bilan aralashtirib хamir qоriladi. Emulsiyaning qo’llanilishi natijasida tarkibi bo’yicha va fizik-mехanik хususiyatlariga kura bir хil bo’lgan хamir оlishga imkоn bеradi: Bunday qоrilgan хamirdan tayyorlangan mahsulоtlar sifati yaхshi bo’ladi.
Aralashtirgichlar bilan ko’pirtirishda aralashmalar havоning kichik pufakchalari bilan to’yinadi, natijada uning hajmi kattalashadi. Хamirni bijg’itish va ba’zi bir qandоlat mahsulоtlarini ishlab chiqishda qatlam bеrish jarayoni (yog’ bilan bir nеcha marоtaba yoyilish natijasida hajmi 2-3 baravar kattalashgan qatlamli mahsulоtlar pishirish) kеng qo’llaniladi.
Kimyoviy usulda хamirni еtiltirish.
Unli qandоlat mahsulоtlarining ma’lum qismi juda katta miqdоrdagi yog’ va shakardan ibоrat bo’lib, bular хamirturush faоliyatini to’хtatadi. Bunday mahsulоtlarni ishlab chiqarishda kimyoviy еtiltiruvchilardan fоydalaniladi. Kimyoviy еtiltiruvchilar yoki nоvvоy upalari shunday kimyoviy birikmalarga egaki, ular qizdirilganda хamirni еtiltiruvchi gazsimоn mоddalarni hоsil qiladi. Bunday mоddalarning ajralish jarayoni mahsulоtlarni pishirishda yuz bеradi. Еtiltiruvchi sifatida ko’pincha natriy bikarbоnat va ammоniy karbоnat ishlatiladi. Ular 60-800S harоratgacha qizdirilganda хamirni еtiltiruvchi karbоn kislоtalarga parchalanadi. Natriy bikarbоnat I (ichimlik sоdasi) хamirda natriy karbоnat hоsil bo’lishi bilan karbоnat angidrid gaz va suv tеngligi bilan hоsil bo’ladi.
2 NaHCO3 ® Na2CO3 + CO2 + H2O
Natriy bikarbоnatning bоrligi bilan mahsulоt оltin sarik rangga buyaladi va spеtsifik ta’mga ega bo’ladi. Bunda hоsil bo’lgan natriy karbоnat mahsulоtlarda ishqоr rеaktsiyasini хabar qilib pishirishda хamirdagi vitaminlarning buzilishiga оlib kеladi. YUqоri ishqоrlilik shur-achchiq ta’mli mahsulоtlar va оvqat hazm qilish jarayonini yomоnlashtiradi. Хamirning chеgaralangan ishqоrliligi 0,60S dan ko’p bulmasligi kеrak. Ammоniy karbоnat (NH4)2CO3 хamirda ammiak, karbоnat angidrid gazi va suv ajralishi bilan tеnglashtiriladi.
(NH4)2CO3 ® 2NH3 + CO2 + H2O
Agar qandоlat mahsulоtlari rangini оq rangligiga kоldirish kеrak bo’lsa (masalan, myatno’y pryaniklarda), bunda bijg’ituvchi sifatila ammоniy karbоnat ishlatiladi. Ta’m sifatini yaхshilash uchun unli qandоlat mahsulоtlariga ko’pincha natriy bikarbоnat va ammоniy karbоnat aralashmalari qo’shish tavsiya etiladi.
|
| |
– rasm. Reaktor-turbulizatorning tuzilishi

Rafinatsiya qilinmagan moy (1) avtomatik tarozida tortilib, (2) bakga kelib
tushadi. U yerdan (3) filtrlar, (4) nasos orqali (5) issiqlik almashgichga beriladi. Bu
yerda 45-50
0
С gacha isitilib, (6) rotametr orqali (8) aralashtirgichga beriladi. Suv
(7) bakdan (6) rotametr orqali (8) aralashtirgichga keladi.
Moy va fosfatid
emulsiyasi aralashmasi (9) ekspozitorda 30 min davomida ushlab turiladi, bu yerda
koagulyasiya jarayoni ketadi va fosfatidlar
parchasi kattalashib boradi,
keyin esa
moy va fosfatid emulsiyasi (10) tarelkali tindirgich-ajratgichga beriladi. Bu yerda
moy va fosfatid cho’kmasiga ajratiladi. Fosfatid fraksiyasi (11) bakga yig’iladi,
gidratasiyalangan moy esa boshqa (16) bakga kelib tushadi. U yerdan (14)
nasos
yordamida (18) isitgich orqali (19) vakuum quritgichga beriladi. Quritilgan moy (21)
sovutgichda sovutilib (22) bakda yig’iladi so’ng (23)
nasos yordamida
rafinatsiyaning keyingi bosqichlariga yuboriladi. Fosfatid emulsiyasi (12) nasos
yordamida fosfatid konsentratini quritish apparati(13)ga yuboriladi.
Bu yerda
quritilgan fosfatid konsentrati (14) nasos orqali (15)
sovutgichda sovutib keyingi
rafinatsiya bosqichiga beriladi.
Bo’yovchi moddalar - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni...

25
Moylarning bo’yovchi moddalarini quyidagi guruhlarga bo’lish mumkin:
1) Ishlab chiqarish jarayonida urug’lardan moylarga o’tuvchi; 2).
Ishlab
chiqarish jarayonida bo’yovchi moddalarni kimyoviy o’zgarishlari natijasida hosil
bo’lgan mahsulotlar; 3). Moyli urug’larning rangsiz moddalaridan hosil bo’lib,
ishlab chiqarish jarayonidagi kimyoviy o’zgarishlar natijasida turli hil rang oluvchi
moddalar, masalan xromogenlar va boshqalar.
Xlorofill
Xlorofill ko’pchilik o’simlik moylari tarkibida uchraydi:
raps moyi, xantal
(горчица) moyi, kanop moyi, zaytun moylari va boshqalarda.
Bu – yashil rangli mumsimon modda bo’lib, suvda erimaydi, lekin suv bilan
kolloid eritma hosil qiladi. Xlorofill tarkibida suvi bo’lgan o’simliklarning
yashil
qismlaridan spirt,aseton va petroley efiri bilan ajratib olinadi.
Yashil pigment ikki bir-biriga yaqin pigmentlardan: ko’kroq-yashil xlorofill
A—C
55
H
72
O
55
N
4
Мg (molekulyar og’irligi 893) va xlorofill B—C
55
H
70
O
6
N
4
Mg
(molekulyar og’irligi 907) dan iborat.
O’simliklar yashil qismida A xlorofil B xlarofillga qaraganda 3 marta ko’p
uchraydi.
A va B xlorofillar tarkibida piroll kompleksi bo’lgan xlorofillid kislotasi vabir
atomli to’yinmagan spirt-fitol (C
20
H
40
O) dan hosil bo’lgan murakkab efirdan
iboratdir.
Karotin - to’q-mis-qizil rangli kristall modda. U,
uch xil izomer shakllarda
uchraydi. Karotin izomerlari turli xil ranglarga ega. Masalan: -karotin kristallari -
olov rang qizil yaltiroq Bo’lib, -karotin- siyoh Rangli metallarga xos yaltirash
bilan, va nihoyat, - karotin- to’q- qizil rangga ega.
Sof karotinni hidi yo’q.
Deyarli suvda erimaydi, lekin yog’ va ko’pchilik
organik erituvchilarda: benzin, petroley efiri, dietil efirida va boshqa yog’
erituvchilarida eriydi.
Ko’pchilik organik erituvchilardagi karotinning konsentrlangan eritmasi olov
rang-qizil tusga ega. Bo’yalish darajasikarotin molekulasi tarkibidagi 11ta yonma-
26
yon joylashgan qo’shbog’li polimetil xromoforning mavjudligi bilan izohlanadi.
Xlorofillar kabi karotinoidlar ham erituvchidan
kukunsimon mineral
adsorbentlar yuzasiga adsorbsiyalanish qobiliyatiga ega.
Alkogoliz - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni rafinatsiyalash...

289
Jadvalda ko’rinyaptiki, pereeterifikasiyagacha bo’lgan mexanik tarzda
aralashtirilgan omixtalarning erish temperaturasi va qattiqligi pereeterifikasiyadan
keyin pasaygan. Bu prosessda qo’y yog’i va paxta moyi trigliseridlari yog’
kislotalari radikallarining molekulalararo o’rin almashish sodir bo’lgan. Bunday
pereeterifikasiyalangan omixta yog’lar ko’p vaqt davomida qatlamlarga ajramaydi
va ularning plastik hususiyati yaxshi bo’ladi. Bu omixtalardan paxta moyi va qo’y
yog’ining 50:50 va 60:40 % nisbatlari erish temperaturasi va qattiqligi bilan yog’-
moy sanoatida keng qullansa bo’ladi.
Gossipol - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni rafinatsiyalash...

27
eriydi. Vitamin A tuzilishi jihatidan -karotinning yarim molekulasiga to’g’ri keladi.
Uning oziq-ovqat mahsulotlaridagi miqdori xalqaro birliklarda ifodalanadi.
Sof holda, ayniqsa qizdirilganda A vitamini oson oksidlanadi.
Yog’da eruvchan D gruppa vitaminlari. O’simliklarda ultrofiolet nurlanishi
natijasida D
2
vitamini hosil bo’ladigan sterinlar (ergosterinlar) bo’ladi.
Digidroergosterindan (gidrogenlangan ergosterin) nurlanish natijasida
vitamin D
4
hosil bo’ladi.
E gruppasidagi vitaminlar - tokoferollar - yuqori molekulyar siklik
sterinlarning aralashmasidan iborat. -,-, va - tokoferollar deb ataluvchi to’rt
turdagi tokoferollar ajratib olingan. Ayniqsa, - tokoferollar fiziologik jihatdan
aktiv. Tokoferollar issiqlik ta’sirida juda chidamli bo’lib va kqovurilish jarayonida
ham aktivligini saqlaydi. Gidrogenlash jarayonida parchalanmaydi.
Takrorlash uchun savollar - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov...

|
Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni rafinatsiyalash va katalitik modifikasiyalashBog'liq YOG’LARNI RAFINATSIYALASH VA KATALITIK MODIFIKASIYALASH darslikTakrorlash uchun savollar
1. Pereeterifikasiyalangan yog’lar tarkibi va xossalari.
2. Pereeterifikasiyalangan yog’larni qo’llanishning istiqbolli yo’nalishlari.
3. Alkogoliz
4. Qo’y va paxta moyi omixtalarining fizikaviy va ximiyaviy ko’rsatkichlari
5. Stearopal’mitin va paxta moyi omixtasini pereeterifikasiyalash
Tayanch so’z va iboralar: qo’y yog’i, stearopal’mitin, omixta, erish
temperaturasi, pereeterifikasiya, fiziologik, essensial, fosfolipidlar, xolesterin,
alkogoliz, trans forma, izoolein, sis forma araxidon kislota.
292
27§. Yog’larni pereeterifikasiyalashning texnologik sxemasi
Pereeterifikasiya jarayoni uzluksiz yoki davriy usulda olib boriladi va u
quyidagi bosqichlarni o’z ichiga oladi.
- Rafinatsiyalangan yog’lar aralashmasini puxta quritish;
- Katalizator bilan aralashtirish va 80-130 ºC da 0.5-1.0 soat davomida
pereeterifikasiyalash (katalizator sarfi 1t 0.9-1.5 kg);
- Katalizatorni aktivsizlantirish;
- Tayyor mahsulotni yuvish, quritish, oqlash va dezodarasiyalash;
Aktivsizlantirish ortiqcha katalizator va natriy gliseridlarni suv bilan
parchalashdan iborat. Ayni vaqtda yog’dagi katalizator ta’sirida erkin yog’
kislotalari bilan hosil bo’lgan sovun ham yuviladi.
Suyuq moylarni qayta ishlah natijasida qattiq yog’lar olish texnologiyalari
ularning qayta ishlash turlariga va ishlash rejimlariga qarab bir necha turlarga
bo’linadi.
Yarim uzluksiz usulda yog’larni pereeterifikatsiyalash
Pereeterifikatsiyalanadigan ikki xil konsistensiyaga ega bo’lgan yog’lar alohida
holat sig’imlar da qizdirib olinadi. Qizdirilgan massa sig’imlar dan nasoslar
yordamida avvaldan tayyorlab olingan ishqor eritmasi bakidan nasos orqali yarim
uzluksiz holatda uzatib turiladi. Neytrallash jarayonidan ajralib chiqqan soapstok
ajratib olingach. Tarkbida sovun qoldiqlari mavjud bo’lgan aralashma ekonomayzer
yordamida qizdirilgan bug’ yordamida isitiladi va namlanadi. Neytrallangan massa
120ºC haroratda quritiladi. So’ngra nasos yordamida reaktor-pereeterifikatorga
uzatiladi. Boshqa bir idishda katalizator emulsiyasi tayyorlab olinadi va moy parallel
holatda
reaktorga
uzatiladi.
Reaktorda
yog’li
aralashma
yetarlicha
eterefikatsiyalanib bo’lgandan so’ng tarkibidagi katalizatorni dezaktivatsiyalash
uchun limon kislotasi bilan qayta ishlanadi. Yog’li tarkibidagi limon kislotasining
tuzlari hosil qilgan cho’kindi ajratib olinadi va oqlashga yuboriladi. Oqlangan massa
tarkibidagi oqlovchi tuproqni ajratib olish uchun vertikal filtrdan o’tkaziladi. Tayyor
bo’lgan xom ashyo saqlashga yoki
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni rafinatsiyalash va katalitik modifikasiyalash
|
MUNDARIJA 
KIRISH - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni...

|
Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni rafinatsiyalash va katalitik modifikasiyalash Pdf ko'rish
|
bet | 104/105 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 3,92 Mb. | | #123471 |
Bog'liq YOG’LARNI RAFINATSIYALASH VA KATALITIK MODIFIKASIYALASH darslikMUNDARIJA
KIRISH
3
I BOB
YOG’ VA MOYLARNI RAFINATSIYALASH
6
1
§
Yog’larni qayta ishlashda zamonaviy texnologiyalar va istiqbolli
yo’nalishlar .............. ....
6
2
§
Yog’ xom ashyolari. Yog’larning hamroh moddalari.............................
14
3§
Yog’ va moylarni rafinatsiyalash. Moylarni gidratlash
29
4§
Rafinatsiyalashning kimyoviy usullari. Mumsimon moddalarni ajratib olish
42
5§
Erkin yog’ kislotalarini yo’qotish.............................................. .......
50
6§
Paxta moyini neytrallashning o’ziga xosligi............................. .......
72
7§
Moylarni rangli moddalardan tozalash. .................................. .......
84
8§
Turli moylarni rafinatsiyalashning o’ziga xosligi. ................. .....
101
9§
Moylarni ta’m va hid beruvchi moddalardan tozalash. ............ ......
123
10§
Dezodorasiya jarayoniga turli omillarning ta’siri............... .......
137
II-BOB. YOG’ VA MOYLARNI KATALITIK MODIFIKATSIYALASH
143
11§
Yog’larni gidrogenlash jarayonining nazariyasi, katalitik gidrogenlash
mexanizmi va kinetikasi. Geterogen kataliz nazariyasi .........................
143
12§
Yog’larni gidrogenlashda kimyoviy o’zgarishlar va salomas hidini hosil
bo’lishi ...................................................................
162
13§
Turli omillarni gidrogenlash jarayoniga ta’siri.... ...................
169
14§
Yog’larning gidrogenlashdagi selektivlik. Selektivlikni aniqlash usullari
173
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni rafinatsiyalash va katalitik modifikasiyalash
|