nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
S:Psixalogiyaning metodlari qasilari ?

|
S:Psixalogiyaning metodlari qasilari ?
|
bet | 10/25 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 266,05 Kb. | | #250984 |
Bog'liq Умумий психология фанидан тест саволлариS:Psixalogiyaning metodlari qasilari ?
+:Kuzatish,so’rov,test,suhbat
-:Test,diagnostika
-:So’rovnoma,suxbat,analiz
-:Analiz,sintez,diagnostika
I:
S: Psixikaning eng yuqori bosqichi nima?
+:Ong
-:Tafakkur
-:Xayol
-:Idrok
I:
S:Individ so’zining manosi nima ?
+:Lotincha ajralmas,alohidalik
-:Yunoncha odam
-:Grekcha shaxs
-:Lotincha tanxolik
I:
S:Biogenetik nazarya asoschilarini toping ?
+:F.Myuller,E.Gekkel
-:F.Myuller,A.Maslau
-:A.Maslau,E.Gekkel
-:F.Myuller, Galen
I:
S: Qaysi olim fikricha yangi tug’ilgan chaqaloq odam emas,balki individdir,sut emizuvchi hayvondir deb tariflagan ?
+:V.Shtern
-:F.Myuller
-:E.Gekkel
-:P.Pavlov
I:
S:“Rekapulatsiya qonuni”ni nazariysini asoschisi kim ?
+:S.Xoll
-:F.Myuller
-:V.Shtern
-:Z.Freeyd
I:
S: E.Krechmerning insonning tana tuzilishiga asoslangan nazaryasini toping ?
+:Konstitusion psixologiya nazaryasi
-:fazoviy zarurat maydoni
-:rekapitulatsiya qonuni
-:psixologik nazarya
I:
S: Qaysi nazarya nomayondalari insonning kamolotini jamiyatning tuzilishiga bog’laydi ?
+:Sotsiogenetik
-:Biogenetik
-:Psixogenetik
-:Freydizm
I:
S: Qaysi olimning “Fazoviy zarurat maydoni” nazaryasini asoschisi kim ?
+:K.Levin
-:S.Xoll
-:E.Torndayk
-:B.Skinner
I:
S: Psixodinamika nazaryasi asoschisi kim ?
+:E.Erikson
-:S.Xoll
-:B.Skinner
-:K.Levin
I:
S: E.Erikson shaxs rivojini necha davrga bo’ladi ?
+:8
-:6
-:4
-:2
I:
S: Persanollik nazaryasining yirik nomoyondalarini toping ?
+:E.Shpranger,A.Maslou,K.Byuler
-:J.Piaje,A.Maslau
-:A.Maslоu,E.Erikson
-:F.Myuller,E.Erikson
I:
|
| |
S:J.Piarje va J.Kellilar qaysi yo’nalishning asoschisi hisoblanadi ?

|
S:J.Piarje va J.Kellilar qaysi yo’nalishning asoschisi hisoblanadi ?
|
bet | 11/25 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 266,05 Kb. | | #250984 |
Bog'liq Умумий психология фанидан тест саволлариS:J.Piarje va J.Kellilar qaysi yo’nalishning asoschisi hisoblanadi ?
+:Kognitivistik
-:Biogenetk
-:Sotsiogenetik
-:Intelekt
I:
S:Qaysi olim shaxs rivoji motivlarga bog’liqligini isbotlagan ?
+:S.Vigotskiy
-:Schenov
-:I.Pavlov
-:R.Zazzo
I:
S: Qaysi olimning fikricha, shaxs rivojlanishida men jamiyat ichida degan pozitsiyani boshidan kechiradi ?
+:I.Feldshteyn
-:B.Petrovskiy
-:J.Piarje
-:A.Ballon
I:
S: I.Feldshteyn fikricha shaxsning rivojlanishidagi 2-davr qanday nomlanadi ?
+:Men va jamiyat
-:Men va oilam
-:Men jamiyat ichida
-:Jamiyat va shaxs
I:
S: Qaysi olim shaxs-bu ijtimoiy munosabatlarning ham obyekti ham subektidir deya tariflagan ?
+:A.Kovalov
-:N.Leontev
-:K.Platon
-:L.Rubinshteyn
I:
S: K.Platonov jamiyatda o’z ro’lini anglovchi, ishga layoqatli a’zosi qanday nomlagan ?
+:Shaxs
-:Inson
-:Individ
-:Odam
I:
S:S.Vigotskiy shaxsning psixik funksiyasini qanday turlarga ajtratgan ?
+:Yuksak,madaniy,quyi,tabiiy
-:Quyi va ijtimoiy
-:Sotsial,psixologik,genetik
-:Madaniy,mаifiy,ilmiy
I:
S:“Shaxsning rolli tuzilishi” nomli konsepsiya asoschilari kimlar ?
+:T.Parsons,G.Mid
-:F.Myuller,E.Gekkel
-:J.Piaje,U.Torndayk
-:T.Parsons,A.Maslau
I:
S: Shaxsning dinamik fuksional tuzilishi qaysi olim tomonidan ilgari surilgan ?
+:K.Platanov
-:B.Petrovskiy
-:P.Pavlov
-:I.Ivanov
I:
S: Maktabning pedagogik saviyasini,o’quvchilar va ota-onalarni psixologik bilimlarni egallashga jalb qilish amaliy maktab psixologiyaning qasi faoliyat mazmuniga kiradi ?
+:Psixologik maorif va ma’rifat
-:Profilaktika
-:Psixodiagnostika
-:Psixokorreksiya
I:
|
| |
S:Tashqi va ichki signallar xatti- harakatlari bilan birlashmalar hosil qilinishi qanday o’rganishlar deyiladi?

|
S:Tashqi va ichki signallar xatti- harakatlari bilan birlashmalar hosil qilinishi qanday o’rganishlar deyiladi?
|
bet | 16/25 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 266,05 Kb. | | #250984 |
Bog'liq Умумий психология фанидан тест саволлариS:Tashqi va ichki signallar xatti- harakatlari bilan birlashmalar hosil qilinishi qanday o’rganishlar deyiladi?
+:Assotsiativ o’rganishlar
-:Kognitiv o’rganishlar
-: Noassotsiativ o’rganishlar
-:Elementar o’rganishlar
I:
S:Jahon psixologiya fanining ilg’or taraqqiyparvar, gumanistik tadqiqotchilarining tajribasida ko’rsatilishicha, shaxsning psixologik tuzilishi…
+:Psixologik xususiyatlari, xarakter xislati, temperament xususiyatlari, irodaviy sifatlari, aqliy qobiliyatlari, iste’dod darajalari, barqaror qiziqishlari, hukmron motivlari, hissiyoti va shu kabilarning birikmasi (majmuasi) har bir yaqqol, alohida odamda betakror, barqaror, turg’un birlikni tashkil etadi
-:Odamning biror maqsad yo`lida ongli ravishda qiyinchiliklarni bartaraf qilishiga
-:Odamning shaxsiy qarashlari, xulq-atvor tamoyillari
-:Dunyoqarashga asoslanib harakat qilishga undovchi ehtiyojlardir
I:
S:«Endopsixika» nimani aks ettiradi?
+:Ta’sirlanish, xotira, tafakkur, xayol bilish jarayonlari, irodaviy zo’r berish, ixtiyorsiz harakatlar va shu kabilarni
-:Odamning biror maqsad yo`lida ongli ravishda qiyinchiliklarni bartaraf qilishni
-:Shaxsning barcha xatti-harakatlari (xulqi) ongsiz biologik mayllar yoki instinktlar bilan shartlanganlikni
-:Taraqqiyotning biologik modeli, muvozanat, integratsiya va yangilanishni
I:
S:«Ekzopsixika» o’z tarkibida nimalarni qamrab oladi?
+:Shaxs munosabatlarining tizimi, qiziqishlari, mayllari, ideallari, maslagi, ustunlik qiluvchi, hukmron hissiyotlarini, egallagan bilimlarni, tajribalarni va shu kabilarni
-:Ijtimoiy mavjudot bo’lishlik
-:Ijtimoiy voqeliklar ta’siri ostida yuzaga keladi
-:Muayyan ehtiyojlarni qondirish bilan bog’liq bo’lgan faoliyatga undovchi sababga
I:
S:«Ekzopsixika» nimalar ta’siri ostida yuzaga keladi?
+:Ijtimoiy voqeliklar ta’siri ostida yuzaga keladi
-:Muayyan ehtiyojlarni qondirish bilan bog’liq bo’lgan faoliyatga undovchi sababga
-:Ijtimoiy mavjudot bo’lishliq.
-:Insonni faol faoliyatga undovchi sabablarga
I:
|
| |
Ilmiy tadqiqotda axborot va axborot texnologiyalarning tasiri. Reja

|
Ilmiy tadqiqotda axborot va axborot texnologiyalarning tasiri. Reja
|
bet | 1/3 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 21,42 Kb. | | #140687 |
Ilmiy tadqiqotda axborot va axborot texnologiyalarning tasiri.
Reja:
Ijtimoiy axborotni ozlashtirish.
Informativlikning mazmuni.
Texnologiya va texnikani ozlashtirish.
Ilmiy bilimlar xajmoning osishi.
Ijtimoiy axborot– bilimning shunday bir qismiki, u muayyan moddiy jismlarda qayd etilgan va belgilar tizimida ifodalangan holda ijtimoiy-kommunikativ, subektlararo jarayonga qoshilib idrok etiladi va insonning bilim darajasini ozgartiradi, shuningdek uning ozi ham ozgartirilib, undan faoliyatning turli jabhalarida foydalaniladi.
Ijtimoiy axborot jarayonining ikki faoliyat turi– interiorizatsiya va eksteriorizatsiyaga
Ijtimoiy institut yoki ijtimoiy ong shakli sifatidagi fan- ilmiy tashkilotlar, ilmiy hamjamiyat azolari ortasidagi ozaro aloqalar tizimi, meyorlar va qadriyatlar tizimi.
Ilmiy axborot– ilmiy bilish jarayonida olingan, tushunchalar, mulohazalar, xulosalar, nazariyalar va gipotezalar tizimida qayd etilgan, tabiiy yoki suniy belgilar tizimi yordamida ifodalangan, obektiv borliqni olimning manaviy faoliyati natijalari orqali aniq aks ettiradigan va ijtimoiy-tarixiy amaliyotda foydalaniladigan ijtimoiy ahamiyatga molik va mantiqiy jihatdan (shaklan) umumiylashtirilgan axborot.
Ijtimoiy axborot va ilmiy axborotning oziga xos xususiyatlari. Ijtimоiy aхbоrоt tabiatini tushuntirishda aхbоrоt jarayoni turlaridan biri ijtimоiy-kоmmunikativ jarayon muhim ahamiyatga ega. Ijtimоiy aхbоrоt – bilimning shunday bir qismiki, u malum mоddiy jismlarda qayd etilgan va bеlgilar tizimida ifоdalangan hоlda ijtimоiy-kоmmunikativ, subеktlararо jarayonga qoshilib idrоk etiladi va оlimning bilim darajasini ozgartiradi, shuningdеk uning ozi ham ozgartirilib, undan faоliyatning turli jabhalarida fоydalaniladi. SHu manоda bilim tushunchasi оlimning bilim jarayonini gnоsеоlоgik tоmоndan, aхbоrоt tushunchasi esa, asоsan kоmmunikativ tоmоndan tavsiflaydi, dеb aytish mumkin.
Оlim faоliyatining oziga хоs tоmоni aхbоrоtni talqin qilishimkоniyatidan еtarli fоydalana оlishida. Birоq bilish faоliyatining gnоsеоlоgik (aks ettirish) va kоmmunikativ jihatlarining farqlanishi (tеgishli ravishda bilim va aхbоrоtning farqlanishi) ularning mushtarakligini tushunish bilan toldirilishi lоzim. «Aхbоrоt kоmmunikativ jarayonga qoshilib, bilim muayyan оlimning qadriyatlari jabhasida rivоjlanishiga komaklashadi»1.
|
| |
S:S.L.Rubinshteyn talqiniga binoan individual tipologik xususiyatlar nimada aks etadi?

|
S:S.L.Rubinshteyn talqiniga binoan individual tipologik xususiyatlar nimada aks etadi?
|
bet | 24/25 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 266,05 Kb. | | #250984 |
Bog'liq Умумий психология фанидан тест саволлариS:S.L.Rubinshteyn talqiniga binoan individual tipologik xususiyatlar nimada aks etadi?
+:Temperament, xarakter, qobiliyatlarda aks etadi
-:Ijtimoiy muhitda shaxsning xulq-atvor uslubini aniqlada
-:Hayot va faoliyat jarayonida egallashda.
-:Ehtiyojlar, dunyoqarashlarda ifodalanadi
I:
S:Inson kamolotining bu bosqichda kelib o‘zining sohasi bo‘yicha iri ixtisos darajasiga erishadi. Buning natijasida etuk inson hayot va faoliyatda ijtimoiy-tarixiy psixoiogik namuna bosqichiga o‘sib o‘tadi, o‘zining salohiyati bilan sohani taraqqiyot ettirish manbaiga aylanadi. Bu komil insonlikni qaysi bosqichga xos?
+:Birinchi bosqichiga
-:Ikkinchi bosqichiga
-:Ushinchi bosqichiga
-:To’rtinchi bosqichiga
I:
S:Ixtisoslararo bilimdonlik komil inson kamolotining navbatdagi yuksak bosqichi bo‘lib, hozirgi davrda bir necha sohalar bo‘yicha mukammal bilimlarga, qarashlarga egaligi bilan tavsiflanadi. Bu komil insonlikni qaysi bosqichga xos?
+:Ikkinchi bosqichiga
-:Birinchi bosqichiga
-:Ushinchi bosqichiga
-:To’rtinchi bosqichiga
I:
S:Komil insonning navbatdagi kamolot bosqichi aqliy donishmandlik deb atalib, tabiatga va jamiyatga, biosfera va noosferga nisbatan suer onglilik ko‘rsatkichiga erishish bilan tavsiflanadi. Bu komil insonlikni qaysi bosqichga xos?
+:Ushinchi bosqichiga
-:Birinchi bosqichiga
-:Ikkinchi bosqichiga
-:To’rtinchi bosqichiga
I:
S:Umumbashariy daholik jamiyat va taraqqiyot taqazosi bilan vujudga keluvchi imkoniyat yoki zaruriyatni mahsulidir. Fan, texnika, siyosat, din, davlat qurilishi sohasida keskin o‘zgarishni amalga oshiruvchi tarixiy shaxslar kamolotning oxrigi bosqichiga erishish mumkin. Bunday darajaga erishganlar o‘zlarining valeligi, bashoratchanligi bilan davrdan, zamondan ancha ilgarilab ketish hollari bilan tavsiflanadi.Bu komil insonlikni qaysi bosqichga xos?
+:To’rtinchi bosqichiga
-:Birinchi bosqichiga
-:Ushinchi bosqichiga
-:Ikkinchi bosqichiga
I:
|
| |
S:Noverbаl nutqning turlаridаn birini ko’rsаting

|
S:Noverbаl nutqning turlаridаn birini ko’rsаting
|
bet | 21/25 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 266,05 Kb. | | #250984 |
Bog'liq Умумий психология фанидан тест саволлариS:Noverbаl nutqning turlаridаn birini ko’rsаting
+:Imo-ishorа
-:Ekspressiv
-:Monologik
-:Og’zаki
I:
S:Noverbal muloqot qanday muloqot?
+:Mimika va pantomimika orqali muloqot
-:So’z orqali muloqot
-:Yozma muloqot
-:SMS orqali muloqot
I:
S:Miya po’stining mа’lum qismi shikаstlаnsа, bemorlаrning nutq аrtikulyatsmyasining buzilishini kаshf etgаn vа « so’z obrаzlаrini hаrаkаtlаntiriuvchi mаrkаz» deb аtаgаn olimni ko’rsаting
+:P. Brokа
-:N.Jinkin
-:P. Аnoxin
-:А.Luriya
I:
S: Elementаr sensor psixikаning quyi dаrаjаsi qаysi hаyvonlаrdа nаmoyon bo’lаdi?
+:Soddа hаyvonlаrning xаtti-hаrаkаtidа
-:Umurtqаlilаrdа
-:Mаymunlаrdа
-:Hаshorаtlаrdа
I:
S:Kаpаlаklаrning rаngni yaxshi аjrаtishi, hidni bilishi, boshoyoqli molyuskаlаrning geometrik shаkllаrni yaxshi аjrаtish hаyvonlаrning psixikаsigа xos
+:Elementаr pertseptiv psixikа
-:Elementаr intellekt
-:Elementаr psixikа
-:Elementаr sensor psixikа
I:
S:Hаyvonlаrgа tug’ilishi bilаn xos bo’lgаn xususiyatni ko’rsаting
+:Hаyvonlаrgа tug’ilishi bilаn genetik himoyadа bo’lishаdi
-:Tаjribаlаr аsosidа o’zini himoya qilаdi
-:Ovoz chiqаrib himoya qilishni nаmoyon qilаdi
-:Hech qаndаy himoya bo’lmаydi
I:
S:Odаm vа hаyvonlаr miyasidа fаzoni «obrаzi» hosil bo’lаdi. Bu obrаzgа qаrаb orientirlаsh sodir bo’lаdi, deb ko’rsаtilgаn kontseptsiya qаysi olimning qаysi kontseptsiyasigа xos?
+:I. Beritаshvili tomonidаn tаklif qilingаn psixonerv kontseptsiyagа
-:А.Uxtomskiyning integrаl obrаz kontseptsiyagа
-:I. Sechenovning reflektor kontseptsiyagа
-:SHepаrdning fikrlаri аylаnish kontseptsiyagа
I:
S:P.K.Аnoxinning nаzаrisidа hаyvonlаrdа fe’l-аtvorni fiziologik аrxitekturаsidа dаstlаbki аfferent sintez dаvrining mohiyati qаndаy?
+:Tаshqi dunyodаn kelаyotgаn signаllаr bosh miyadа sintezlаnаdi
-:Xаtti-xаrаkаtlаr dаsturlаshаdi
-:Fikrаn bir qаrorgа kelаdi
-:Xotirа аktivlаshаdi
I:
|
| |
S:D.N.Uznadzening tajribalarida nima aniqlangan?

|
S:D.N.Uznadzening tajribalarida nima aniqlangan?
|
bet | 20/25 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 266,05 Kb. | | #250984 |
Bog'liq Умумий психология фанидан тест саволлариS:D.N.Uznadzening tajribalarida nima aniqlangan?
+:«Fiksal ustanovkalar»
-:«Taqqoslash ustanovkalari»
-:«Esi-hush ustanovkalari».
-:«Sintez ustanovkalar»
I:
S:Orgаnik mаteriyagа аls ettirishning qаysi shаkllаri xos?
+:Biologik vа psixik
-:Mexаnik
-:Fizik
-:Ximik
I:
S:Odаm tomonidаn ijtimoiy- tаjribаni o’zlаshtirish, аvlodlаrgа berish yoki kommunikаtsiya o’rnаtish,o’z shаxsiy hаrаkаtlаrini rejаlаshtirish vа аmаlgа oshirish mаqsаdidа tildаn foydаlаnish jаrаyonigа nimа deyilаdi
+:Nutq fаoliyati
-:O’yin fаoliyati
-:O’qish fаoliyati
-:Psixik jаrаyon
I:
S:Birgаlikdаgi fаoliyat ehtiyojlаridаn kelib chiqib o’zаro munosаbаtgа kirishish jаrаyonigа nimа deyilаdi?
+:Muloqot
-:Fаoliyat
-:Motivаtsiya
-:Fаollik
I:
S:Muloqotdа nutqiy verbаl vositа elementini ko’rsаting?
+: So’zlаr
-: Yuz ifodаsi
-: Hаrаkаtlаr
-:Qаddi-qomаtning tutish
I:
S:Muloqot jаrаyonidа pаrаlingvistik tа’sir degаndа nimаni tushunаsiz?
+: Nutqni bezovchi, u ni kuchаytiruvchi yoki susаytiruvchi omillаr ohаng, emotsiya, nidolаr kаbilаr
-:So’z vа nutqimiz orqаli tа’sir
-: Suhbаtdoshlаrning fаzodа tutgаn o’rni
-: Holаtlаr, qiliqlаr, mimikа
I:
S:Tilning funktsiyalаridаn birini ko’rsаting
+:Kommunikаtsiya usuli
-:Impulsiv hаrаkаtlаrning yuzаgа keltirish
-:Jismoniy hаrаkаtlаrni yuzаgа keltirish
-:Qаddi-qomаtning tutish
I:
S:Diаdа shаklidаgi munosаbаtlаr negizigа quriluvchi, ikki shаxs o’rtаsidа nаmoyon bo’luvchi, аxborot uzаtishgа vа qаbul qilishgа mo’ljаllаngаn nutq turini ko’rsаting
+:Diаlogik nutq
-:Monologik nutq
-:Yozmа nutq
-:Ichki nutq
I:
S:Verbаl nutqning turlаridаn birini ko’rsаting
+:Ekspressiv
-:Imo-ishorа
-:Pаntomimikа
-:tovushsiz
I:
|
| |
S:B.D.Parigin shaxsning dinamik strukturasining necha asosiy jabhaga taalluqli deb ishora qilgan?

|
S:B.D.Parigin shaxsning dinamik strukturasining necha asosiy jabhaga taalluqli deb ishora qilgan?
|
bet | 23/25 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 266,05 Kb. | | #250984 |
Bog'liq Умумий психология фанидан тест саволлариS:B.D.Parigin shaxsning dinamik strukturasining necha asosiy jabhaga taalluqli deb ishora qilgan?
+:Ikki
-:Yetti
-:Uch
-:Besh
I:
S:Shaxs «ichki tizim», «dinamik qurilma», «Men», «qandaydir metapsixologik Men», «o’zida oldindan maqsad va dispozitsiyani aks ettiruvchi, inson tafakkuri va xulq-atvorida mutanosib ravishda qaror toptiruvchi jonzotdir» degan fikrni ilgari surgan olimni aniqlang?
+:G.Ollport
-:F.Myuller
-:E.Gekkellar
-:V.Shtern
I:
S:Yo`nalish, yo`naltirish ma’nosini anglatib, kishining tevarak atrofdagi odamlarga yoki ob’ektga nisbatan qanday munosabatda bo`lishlarini, ularni idrok qilinishi, sezish, baho berish va qandaydir harakat qilishga tayyorgarligini anglatadigan holatgа nimа deyilаdi?
+:Ustanovkalar
-:Xatti-harakat
-:Individning xulq
-:Irratsional tarkib
I:
S:K.K.Platonov ta’limotiga ko’ra shaxs tuzilishni aniqlang?
+:Yo’nalganlik, ijtimoiy tajriba osttuzilishi, psixologik aks ettirish shakllari, biologik shartlangan osttuzilishlar
-:Hayot va faoliyat jarayonida egallanadi
-:Ijtimoiy muhitda shaxsning xulq-atvor uslubini aniklaydi
-:Ehtiyojlar, ideallar, e’tiqodlar, faoliyat va xulqning ustuvor motivlari hamda dunyokarashlari
I:
S:K.K.Platonov ta’limotiga ko’ra yo’nalganlik osttuzilishini ta’rifini toping?
+:Shaxsning axloqiy qiyofasi va munsabatlarini birlashtirad.
-:Ta’lim vositasida, shaxsiy tajribada egallangan bilimlar, ko’nikmalar va odatlarni qamrab oladi
-:Ijtimoiy turmush jarayonida shakllanuvchi bilish jarayonlarining individual xususiyatlari
-:Yo’nalganlik, ijtimoiy tajriba osttuzilishi, psixologik aks ettirish shakllari, biologik shartlangan osttuzilishlar
I:
S:S.L.Rubinshteyn talqiniga binoan yo’nalganlik nimada ifodalanadi?
+:Ehtiyojlar, qiziqishlar, ideallar, e’tiqodlar, faoliyat va xulqning ustuvor motivlari hamda dunyoqarashlarda ifodalanadi
-:Hayot va faoliyat jarayonida egallanadi
-:Ijtimoiy muhitda shaxsning xulq-atvor uslubini aniqlaydi
-:Temperament, xarakter, qobiliyatlarda aks etadi
I:
|
| |
S:B.D.Parigin shaxsning dinamik strukturasining ikki asosiy jabhaga taalluqligiga ishora qilgan va ular qaysilar?

|
S:B.D.Parigin shaxsning dinamik strukturasining ikki asosiy jabhaga taalluqligiga ishora qilgan va ular qaysilar?
|
bet | 18/25 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 266,05 Kb. | | #250984 |
Bog'liq Умумий психология фанидан тест саволлариS:B.D.Parigin shaxsning dinamik strukturasining ikki asosiy jabhaga taalluqligiga ishora qilgan va ular qaysilar?
+:Psixik holatlarga va xulqqa
-:Odamning shaxsiy qarashlariga
-:Bilimlaridagi uzilishlarini to’ldirishga
-:Dunyoqarashlariga asoslanib
I:
S:Kognitivistik yo’nalishning asoschilarini aniqlang?
+:J.Piaje va Dj.Kelli
-:L.Kolberg va D.Bromley
-:E.Shpranger va Skinner
-:F.Myuller va E.Gekkellar
I:
S:Ontogenezda shaxs taraqqiyoti faoliyatga ko’ra munosabatda yuz beradi degan nazariyani taklif qilgan olimni nomini toping?
+:D.B.El’konin
-:E.Torndayk
-:Dj.Birrer
-:E.Gekkellar
I:
S:Ontogenezda shaxs taraqqiyoti shaxsning ijtimoiylashuvi xususiyatiga e’tiboran yuz beradi degan nazariyani taklif qilgan olimni nomini toping?
+:A.V.Petrovskiy.
-:E.Torndayk.
-:E.Gekkellar.
-:Dj.Kelli.
I:
S:Ontogenezda shaxs taraqqiyoti shaxsning shaxsni tutgan pozitsiyasini hisobga olib yuz beradi degan nazariyani taklif qilgan olimni nomini toping?
+:D.I.Fel’dshteyn
-:E.Gekkellar
-:Dj.Kelli
-:E.Torndayk
I:
S:Shaxs shakllanishini muayyan davrlarga bo’lishda motivlarga asoslanib, bu yondashuvni motivatsion deb yuritishga sababchi olimni nomini aniqlang?
+:L.I.Bojovich
-:Dj.Kelli
-:E.Gekkellar
-:E.Torndayk
I:
S:Shaxs taraqqiyotini muayyan bosqichlarga ajratishda pedagogik psixologiya pozitsiyasidan turgan holda faoliyat nuqtai nazardan unga yondashishni taklif qilgan olimni nomini aniqlang?
+:A.ALyublinskaya
-:E.Gekkellar
-:E.Torndayk
-:Dj.Kelli
I:
S:Inson taraqqiyotiga shaxsni tarkib toptirishning sotsial-psixologik nuqtai nazardan yondashgan olimni nomini aniqlang?
+:A.V.Petrovskiy
-:E.Gekkellar
-:Dj.Kelli
-:Dj.Birrer
I:
S:Psixologning mijozlar ishonchini yuzaga kelishida muhim bo’lgan kasbiy fazilatini ko’rsating
+:Sir saqlash majburiyati
-:Aniuqlik kiritish majburiyati
-:Notiqlik mahorati
-:Tavakkalchilik
I:
|
| |
Uning egasi haqiqiyligini aniqlash jarayonida tekshiruv axboroti sifatida ishlatiladigan belgilar ketma-ketligi (maxfiy so‘z) – nima?

|
Uning egasi haqiqiyligini aniqlash jarayonida tekshiruv axboroti sifatida ishlatiladigan belgilar ketma-ketligi (maxfiy so‘z) – nima?
|
bet | 4/4 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 19,46 Kb. | | #117847 |
Bog'liq 12 22 mod32- amalni bajaring37. Uning egasi haqiqiyligini aniqlash jarayonida tekshiruv axboroti sifatida ishlatiladigan belgilar ketma-ketligi (maxfiy so‘z) – nima?
parol
38. (12+22)mod32– amalni bajaring.
2
39. Ro‘yxatdan o‘tish-bu…
foydalanuvchilarni ro‘yxatga olish va ularga dasturlar va ma’lumotlarni ishlatishga huquq berish jarayoni
40. BestCrypt dasturi qaysi algoritmlardan foydalanib shifrlaydi?
AES, Serpent, Twofish
41. “Yaxlitlik” atamasiga berilgan ta’rifni belgilang.
Bu yozilgan va xabar qilingan ma’luotlarning haqiqiyligini, to‘g‘riligini, butunligini saqlash qobiliyati
42. Assimmetrik kriptotizimlar qanday maqsadlarda ishlatiladi?
shifrlash, deshifrlash, ERI yaratish va tekshirish, kalitlar almashish uchun
43. Berilgan ta’riflardan qaysi biri Assimetrikrik tizimlarga xos?
Assimetrikrik kriptotizimlarda k1≠k2 bo‘lib, k1 ochiq kalit, k2 yopiq kalit deb yuritiladi, k1 bilan axborot shifrlanadi, k2 bilan esa deshifrlanadi
44. O‘chirilgan yoki formatlangan ma'lumotlarni tikovchi dasturni belgilang.
Recuva, R.saver
45. Avtorizatsiya nima?
Identifikatsiya va autentifikatsiyadan o‘tgan foydalanuvchilarga tizimda bajarishi mumkin bo‘lgan amallarga ruxsat berish jarayoni
46. “Kiberxavfsizlik to‘g‘risida” Qonun qachon tasdiqlangan?
15.04.2022
47. Qaysi juftlik RSA algoritmining ochiq va yopiq kalitlarini ifodalaydi?
{d, n} – yopiq, {e, n} – ochiq;
48. Simmetrik shifrlashning noqulayligi – bu:
Maxfiy kalitlar bilan ayirboshlash zaruriyatidir
49. MD5, SHA1, SHA256, O‘z DSt 1106:2009- qanday algoritmlar deb ataladi?
Xeshlash
50. Ma’lumotlarni yo‘qolish sabab bo‘luvchi tabiiy tahdidlarni ko‘rsating
Zilzila, yong‘in, suv toshqini va hak.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Uning egasi haqiqiyligini aniqlash jarayonida tekshiruv axboroti sifatida ishlatiladigan belgilar ketma-ketligi (maxfiy so‘z) – nima?
|
MA’RUZA-13 

YARIM O’TKAZGICHLI KUCHAYTIRGICHLAR

MA’RUZA-13
YARIM O’TKAZGICHLI KUCHAYTIRGICHLAR
Kuchaytirgich parametrlari va xarakteristikalari
O‘zgarmas tok kuchaytirgichlari, keng polosali va tanlov kuchaytirgichlari analog mikroelektron apparatura negiz elementlari hisoblanadi.
Kuchaytirgich deb kirish signali quvvatini kuchaytirishga mo‘ljallagan qurilmaga aytiladi. Kuchaytirish manbadan energiya iste’mol qilayotgan tranzistorlar hisobiga amalga oshiriladi. Ixtiyoriy kuchaytirgichda kirish signali faqat manbadan energiyani yuklamaga uzatishni boshqaradi.
Kuchaytirgich xossalarini ifodalash maqsadida kuchlanish bo‘yicha , tok bo‘yicha yoki quvvat bo‘yicha kuchaytirish koeffisientlari qo‘llaniladi. Kuchaytirgichlar turli kuchaytirish koeffisienti qiymatlariga ega bo‘lishi mumkin, lekin doimbo‘ladi.
Kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffisienti desibellarda (dB) ga teng. Agar ko‘p bosqichli kuchaytirgichning kuchaytirish koeffisienti desibellarda ifodalansa, u holda ko‘p bosqichli kuchaytirgichning umumiy kuchaytirish bosqich kuchaytirish koeffisientlari yig‘indisiga teng bo‘ladi.
13.1-jadval
KU, dB
|
0
|
1
|
2
|
3
|
10
|
20
|
40
|
60
|
80
|
KU
|
1
|
1,12
|
1,26
|
1,41
|
3,16
|
10
|
102
|
103
|
104
|
Kuchaytirgich o‘zining kirish va chiqish qarshiliklari bilan, kirish signali manbai – EYuK Yeg esa ichki qarshilik bilan xarakterlanadi.
Agar kuchaytirgichda bo‘lsa, kuchaytirgich kirishidagi signal manbai YeG ga yaqin kuchlanish yuzaga keltiradi. Bunday rejim potensial kirish deb, kuchaytirgichning o‘zi esa kuchlanish kuchaytirgichi deb ataladi.
Agar <tok kuchaytirgichi deb ataladi.
|
Xavfsizlikni ta’minlashning bir yoki bir necha tizimi hamda loyihalashni nazoratlash va ulardan foydalanish xususida to‘liq tasavvurga ega shaxs kim deb ataladi?

|
Xavfsizlikni ta’minlashning bir yoki bir necha tizimi hamda loyihalashni nazoratlash va ulardan foydalanish xususida to‘liq tasavvurga ega shaxs kim deb ataladi?
|
bet | 2/4 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 19,46 Kb. | | #117847 |
Bog'liq 12 22 mod32- amalni bajaringXavfsizlikni ta’minlashning bir yoki bir necha tizimi hamda loyihalashni nazoratlash va ulardan foydalanish xususida to‘liq tasavvurga ega shaxs kim deb ataladi?
Xavfsizlik ma'muri (admin)
14. Kiberxavfsizlik arxitekturasi nechta sathga ajratiladi?
3ta
15. Parollash siyosatiga ko‘ra parol tanlash shartlari qanday?
Kamida 8 belgi; katta va kichik xavflar, sonlar , kamida bitta maxsus simvol qo‘llanishi kerak.
16. Autentifikatsiya jarayoni qanday jarayon?
obyekt yoki subyektni unga berilgan identifikatorga mosligini tekshirish va belgilar ketma-ketligidan iborat maxfiy axborotni tekshirish orqali asilligini aniqlash
17. Autentifikatsiya faktorlari nechta?
3 ta
18. Ochiq kalitli kriptotizimlarning mohiyati nimadan iborat?
Ochiq kalitli kriptotizimlarda bir-biri bilan matematik bog‘langan 2 ta – ochiq va yopiq kalitlardan foydalaniladi
19. Tahdid nima?
Tashkilotga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan istalmagan hodisa
20. “Elektron hujjat” tushunchasi haqida to‘g‘ri ta’rif berilgan qatorni ko‘rsating.
Elektron shaklda qayd etilgan, elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan va elektron hujjatning uni identifikatsiya qilish imkoniyatini beradigan boshqa rekvizitlariga ega bo‘lgan axborot elektron hujjatdir
21. Kriptologiya –qanday fan?
axborotni qayta akslantirib himoyalash muammosi bilan shug‘ullanadi
22. Qaysi siyosatda Adminstrator xavfsiz va zarur xizmatlarga indvidual ravishda ruxsat beradi?
Extiyotkorlik siyosati
23. Axborot xavfsizligi boshqaruv tizimida "Aktiv" so‘zi nimani anglatadi?
Axborot xavfsizligida tashkilot uchun qimmatbaho bo‘lgan va himoyalanishi lozim bo‘lgan narsalar
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Xavfsizlikni ta’minlashning bir yoki bir necha tizimi hamda loyihalashni nazoratlash va ulardan foydalanish xususida to‘liq tasavvurga ega shaxs kim deb ataladi?
|
MA’RUZA-32 

KUCHLANISH INVERTORI

|
MA’RUZA-32
KUCHLANISH INVERTORI
|
bet | 39/47 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 228,99 Kb. | | #109321 |
Bog'liq Ma\'ruza kirish. Reja-fayllar.orgMA’RUZA-32
KUCHLANISH INVERTORI
Asinxron motorlarning tezligini stator chulg‘amiga berilayotgan kuchla- nish (yoki tok) chastotasini o‘zgartirib tezligi rostlanadigan avtomatlashtirilgan elektr yuritmalardagi TChO‘ avtonom invertorlarining ko'prik kuch sxemali turlari keng qo'llaniladi.
3.9-rasmda kuch sxemasi shartli ko'prik sxema bo‘lgan avtonom inver- torning kuch sxemasi keltirilgan bo‘lib, undagi V1- V6 yarimo’tkazgichlarni ochish va yopish jarayonlarini boshqarish boshqaruv signallari orqali amalga oshiriladi, ya’ni yarimo‘tkazgichlar toliq boshqariluvchan deb qaraladi. Kalit rejimida ishlaydigan tranzistorlar va sun’iy kommutatsiya zanjirli tirislorlar to‘liq boshqariluvchan yarimo'tkazgichlar deyiladi.
3.9- rasm. Ko ‘prik kuch sxemali avtonom invertorning sxemasi.
Invertorga aktiv yuklanish ulangan holni ko‘rib chiqamiz. 3.9- rasmdagi tiristorlarning tartib soni kuchlanishlar diagrammasidagi tiristorlarning navbatma-navbat ochilishiga mos keladi (3.10- rasm).
Sxemadagi tiristorlarning qayta ulanishi chiqish kuchlanishi chastotasi davrining har 1/6 qismida sodir bo‘ladi. Bunday ishchi sxemaning ikki ish rejimi bolishi mumkin; tiristor chiqish kuchlanishi chastotasining 1/2 davri oralig‘ida ulangan bo‘lishi, ya'ni tiristorlarning o'tkazuvchanlik burchagi λ = 180°; tiristor chiqishi kuchlanishi chastotasining 1/3 davri oraligida ulangan bo‘lishi, ya'ni λ = 120°. Birinchi holda bir vaqtning o‘zida birdaniga uchta tiristor tok o'tkazsa, ikkinchi holda esa ikkita tiristor bir vaqtning o'zida tok o'tkazadi.
3.10-a, b rasmlardagi kuchlanishlar diagrammasi invertorning chiqish qismiga aktiv yuklanish ulangan hol uchun to‘g‘ri bo'lib, agar yuklanishning xarakteri aktiv-induktiv bo‘lsa, u holda elektromagnit jarayonlarning kechishi ancha murakkab boladi va ularning tahlilini asoslashda barcha turdagi avtonom invertorlarni kuchlanish avtonom invertorlari (KAI) va tok avtonom invertorlari (TAI) guruhlarga bolib qarash maqsadga muvofiq bo'ladi.
3.10-rasm. Tiristorlarning o‘tkazuvchanlik burchaklari λ = 180° (a) va λ = 120°(b) bo'lgandagi avtonom invertorning kuchlanishlar diagrammasi.
Kuchlanish avtonom invertorlarning asosiy shartlaridan biri ishchi sxemasidagi tiristorlar to‘liq boshqariluvchan bo'lishi kerak. Ko'pgina hollarda KAIning chiqishidagi kuchlanishni yuklanishga mos ravishda rostlash talab etiladi. KAIning chiqishidagi kuchlanishni kuch sxemasidagi tiristorlarni ma’lum ketma-ketlikda ulash va ochish natijasida rostlash mumkin. KAI chiqish kuchlanishini ma'lum uch usulda roslash mumkin; 1) ta’minot manbayi zanjirida rostlash; 2) chiqish zanjirida rostlash; 3) invertorning ichki vositalari yordamida rostlash.
Birinchi usul — KAI chiqishidagi kuchlanish uning kirish zanjiriga ulangan boshqariluvchi o'zgarmas tok o‘zgartkichi, ya’ni boshqariluvchi to‘g‘rilagich yordamida amalga oshiriladi.
|
| |
Kanali qurilgan MDYa – tranzistor

Kanali qurilgan MDYa – tranzistor
12.12 –rasmda n – turdagi kanali qurilgan MDYa tranzistor tuzilmasi (a) va uning shartli belgisi (b) keltirilgan.
Agar UZI = 0 bo‘lganda USI kuchlanish o‘rnatilsa, u holda kanal orqali elektronlar hisobiga tok oqib o‘tadi. Zatvorga istokka nisbatan manfiy kuchlanish berilsa, kanalda ko‘ndalang elektr maydon yuzaga keladi va uning ta’sirida kanaldan elektronlar itarib chiqariladilar. Kanal elektronlar bilan kambag‘allashib boradi, uning qarshiligi ortadi va stok toki kamayadi. Zatvordagi manfiy kulchlanish qancha katta bo‘lsa, bu tok shuncha kichik bo‘ladi. Tranzistorning bunday rejimi kabag‘allashish rejimi deb ataladi.
Agar zatvorga musbat kuchlanish ta’sir ettirilsa, hosil bo‘lgan elektr maydoni ta’sirida, istok va stok, hamda kristalldan kanalga elektronlar kela boshlaydilar, kanalning o‘tkazuvchanligi va shu bilan birga stok toki ortib boradi. Bu rejim boyish rejimi deb ataladi.
Ko‘rib o‘tilgan jarayonlar 12.3 a – rasmda keltirilgan statik stok – zatvor xarakteristikada: USI=const bo‘lgandagi IS= f (UZI) bilan ifoda-langan.
0 bo‘lganda tranzistor boyish rejimida, 0 bo‘lganda esa kambag‘allashish rejimida ishlaydi.
a) b)
12.12 – rasm.
Boyish rejimida stok xarakteristikalari UZI = 0 da olingan boshlang‘ich xarakteristikadan - yuqorida, kambag‘allashish rejimida esa – pastda joylashadi (12.13 b- rasm).
a) b)
12.13 – rasm.
S, Ri va statik differensial parametrlar xuddi p–n –o‘tish bilan boshqariladigan maydoniy tranzistorlardagi (12.14), (12.15) va (12.16) ifodalardan mos ravishda aniqlanadi.
Xarakteristika tikligi va ichki qarshilik barcha turdagi maydoniy tranzistorlardagi kabi qiymatlarga ega bo‘ladi. Kirish qarshiligi va elektrodlararo sig‘imlarga kelsak, MDYa – tranzistorlar p-n o‘tish bilan boshqariladigan maydoniy tranzistorlardagiga nisbatan yaxshi ko‘rsatkichlarga ega. RZI kirish qarshiligi bir necha darajaga yuqori bo‘lib 1012-1015 Om ni tashkil etadi. Elektrodlararo sig‘imlar qiymati SZI, SSI lar uchun -10 pF dan, SZS uchun -2 pF dan ortmaydi. Bu ko‘rsatkichlar tranzistor inersiyasini belgilaydilar.
|
latlardan qarzi juda ko‘payib ketdi. Shu tariqa bir vaqtlar

146
Davlat viloyatlarga bo‘lingan, ularni
beklarbegi boshqargan. Òaxt
vorisiga Ozarbayjon ham berilgan bo‘lib, uning qarorgohi Òabriz shah-
rida joylashgan edi.
XIX asrga kelib, Sharqda hukmronlikni o‘z qo‘llariga olish uchun
kurash olib borayotgan Buyuk Britaniya va Fransiyaning Eronga qizi-
qishi kuchaydi. Kavkazda o‘z hukmronligini o‘rnatish uchun Rossiya
bilan 1826–1828-yillari bo‘lgan urushlarda Eron mag‘lubiyatga uch-
radi va Kavkazga bo‘lgan da’vosidan voz kechdi.
Imperiyaning yarimmustamlakaga aylanishi

|
Imperiyaning yarimmustamlakaga aylanishi Pdf ko'rish
|
bet | 119/133 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 7,71 Mb. | | #109812 |
Bog'liq jahon tarixi 8 uzbImperiyaning yarimmustamlakaga aylanishi. Yevropa davlatlari
Òurkiya ichki ishlariga aralashishni tobora kuchaytirdilar. 1853-yili
Rossiyaning Òurkiyaga qaram o‘lkalarda mustahkamlanib olishga uri-
nishlari ular o‘rtasidagi urushni keltirib chiqardi. Bu urush Rossiya
tarixiga «Qrim urushi» (1853–1856) nomi bilan kirgan. Urush boshla-
nishi oldidan Rossiya podshosi Nikolay I sultondan Rossiyani
http://eduportal.uz
144
Òurkiyaga qaram o‘lkalarda yashovchi barcha pravoslav xalqlari, shu-
ningdek, xristianlikning Falastindagi muqaddas qadamjolari ustidan
homiy deb tan olishini talab qildi. Buyuk Britaniya va Fransiya
Òurkiya sultonini bu talabni rad etishga undadilar. Oqibatda,
Rossiya – Òurkiya urushi boshlandi.
Urushda Buyuk Britaniya, Fransiya va Òurkiya uchlik ittifoqi g‘a-
laba qozondi. Biroq bu g‘alaba Òurkiyaning Buyuk Britaniya va
Fransiyaga qaramligini yanada kuchaytirdi. Urush natijasida 1856-yil
imzolangan Parij Òinchlik shartnomasi Òurkiya ustidan amalda G‘arb
davlatlarining «homiyligi»ni o‘rnatdi. Chet elliklarga Òurkiyada yer va
boshqa ko‘chmas mulklar sotib olishga ruxsat berildi. Xorijiy davlat-
larga berilgan konsessiyalar kafolatlandi. Shu tariqa Òurkiyaning
yarimmustamlakaga aylanishi uchun yo‘l ochildi. XIX asrning
60-yillariga kelib, mustamlakachi davlatlar Òurkiyada uning siyosatini
belgilashga imkon beruvchi iqtisodiy va siyosiy mavqega ega bo‘lib
oldilar.
Xullas, mamlakatdagi qoloq ijtimoiy va siyosiy tizim tufayli
imperiya asta-sekin yemirilib bordi. Imperiya va unga qaram hu-
Qrim urushi
http://eduportal.uz
145
dudlarda mustaqillik uchun kurash avj oldi. Òurkiyaning chet dav-
|
| |
Sohalar sotsiologiyasi. Siyosiy va iqtisodiy sohalar sotsiologiyasi……

108
7.2. Deviant va delinkvent xulq-atvor, ularning shakllari va
mohiyati……………………………………………………………………
80
7.3. Shaxs xususiyatlarining shakllanishi…….…….…….…….…….……. 83
8-
bob.
Amaliy sotsiologik tadqiqotlarni tashkil etish va umumlashtirish…… 86
8.1. Sotsiologik tadqiqotlar dasturi…………………………………………….. 86
8.2. Sotsiologik tadqiqot usullari………………………………………………. 88
8.3. Sotsiologik ma‘lumotlarni tahlil qilish va umumlashtirish…………….......
91
9-
bob.
Ijtimoiy texnologiyalar…………………………………………………..
95
9.1. Ijtimoiy texnologiyalar, ularning mohiyati va tasnifi….................................. 95
9.2. Ijtimoiy texnologiyalardan hududiy darajada foyda-
lanish……………………………………………………………………….
98
9.3. Federal va hududiy itstisodiy siyosatda ijtimoiy
texnologiyalarning roli……………………………………………………..
100
Tizim – - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti R. Umarova sotsiologiya...

32
o‗zgarishidagi jarayonlarni, ularning bog‗liqligi, yo‗nalishi va oqibatlarini
o‗rganadi. Uning doirasida bu o‗zgarishlarga ta‘sir qiluvchi omillar, ijti-
moiy munosabatlarga individlarning moslashish qonuniyatlari kiradi.
Tabiatshunoslikda dinamik tizim deganda, tizimning holatini aniqlash
mumkin bo‗lgan har qanday obyekt yoki jarayon tushuniladi.
Dinamik tizimlar 2 xil bo‗ladi:
–
to„g„ri chiziqli dinamik tizim xatti-harakati bir joyda turadigan
narsa atrofida (masalan, mayoqning tebranishi) bo‗ladi, u vaqtga bog‗liq
emas;
–
to„g„ri chiziqli bo„lmagan tizim barqaror va beqaror statsionar ho-
latga ega. Barqaror statsionar holat tizimning o‗ziga xos, beqaror statsionar
holat tizimdagi o‗zgarishlarni ko‗rsatadi.
To‗g‗ri chiziqli bo‗lmagan tizim tushunchasi ko‗p variantlilikni, taraq-
qiyotni va orqaga qaytmaslikni o‗z ichiga oladi.
Jamiyat rivojining asosiy manbayi kishilarning xatti-harakatida mujas-
samlangan energiyadir. U jamiyatning institutsional va madaniy tizimida
o‗zgarishlarga sabab bo‗ladi. Bu o‗zgarishlar ichki o‗z-o‗zini tartibga so-
lish va nazorat qilish mexanizmi yordamida amalga oshiriladi.
Murakkab tizimlarda evolutsiya va involutsiya, integratsiya va dez-
integratsiya namoyon bo‗ladi. Masalan, qadimgisivilizatsiyalar asrlar da-
vomida gullab-yashnadi va halokatga uchradi. A.Toynbi so‗nggi 3000 yil
ichida bo‗lgan 21 sivilizatsiyani o‗rganib, o‗rtacha progressiv taraqqiyot
o‗rtacha regressiv taraqqiyotga o‗tishini ko‗rsatadi. Sivilizatsiyalar, ular-
ning rivojlanishi, inqirozi to‗xtovsiz va to‗planib boradigan tarzda namo-
yon bo‗ladi.
Mamlakatda huquqiy davlat, fuqarolik jamiyati tarkib topa

35
XVII–XVIII asrlarda Yevropa davlatlarining ...
XVI–XVIII asrlardagi xalqaro munosabatlarning mazmuni – ...
XVI asrda ...
Bu davrda manfaatlari doim bir-biri bilan to‘qnashgan davlatlar
Fransiya, Ispaniya va Angliya edi. Ayniqsa, bir-biri bilan chegaradosh
bo‘lgan Fransiya va Ispaniya o‘rtasida chegara hududlar va qo‘shni
davlatlar, birinchi navbatda, Italiyaga ta’sir ko‘rsatish uchun tez-tez
ziddiyatlar bo‘lib turardi. Bu ziddiyatlar oxir-oqibatda, Italiya urush-
lariga olib keldi. Urush natijasiga ko‘ra, Italiya ispan qiroliga bo‘y-
sundirildi.
Xalqaro munosabatlarning yana bir muhim omili Yevropaga doi-
miy xavf solib turgan Usmoniylar imperiyasi bo‘ldi. Usmoniylar im-
periyasi Osiyo va Afrikada juda katta hududlarni egallab olgan edi.
Òurklar bevosita Gabsburglar imperiyasi chegaralariga xavf sola bosh-
ladi. Fransiya va Angliya esa Gabsburglar qudratini susaytirish maq-
sadida Usmoniylar imperiyasi bilan yaxshi munosabatlar o‘rnatdi.
XX asrda AQSHda sotsiologik qarashlar ta‟limoti va rivoji

24
uchun xos bo‗lgan mikro va makroistiqbolning birlashuvi imkoni yotadi.
Chunki «Men»ning ijtimoiy genezisi individuallik
bilan bir qatorda indi-
vidning faolligini taqozo qiladi, guruhning maqsad va manfaatlarini ilgari
suradi.
Kuli «Birlamchi guruhlar» nazariyasini ishlab chiqdi,
uning ijtimoiy-
lashuvi, jamiyat evolutsiyasi va interaksiyaning ramziy xususiyatlarini
aniqladi.
«Birlamchi guruhlar» – ixtisoslashuvsiz to‗g‗ridan-to‗g‗ri
munosabat-
lar asosida vujudga keladigan kichik guruhlar bo‗lib, ular – oila, bir o‗yin-
dagi bolalar guruhi, qo‗shnilar. «Birlamchi guruhlar»
ijtimoiy genezis
jarayonida asosiy rol o‗ynaydi. Hozirgi paytda «Ikkilamchi guruhlar» bir-
lamchi guruhning ahamiyatini kamaytirmoqda.
cheklangan yoki konstitutsion monarxiya

33
XVIII asrda Angliya. XVIII asrda hokimiyat to‘laligicha ikki pala-
ta – lordlar palatasi va jamoa palatasidan iborat parlament qo‘li-
da edi.
1707-yili parlament Angliya bilan Shotlandiya o‘rtasidagi uniya
(ittifoq)ni qonuniylashtirdi.
Endi mamlakat Buyuk Britaniya deb atala
boshlandi.
1714-yili Angliya taxtida turgan oranyelar sulolasining oxirgi
vakili vafot etdi. 1701-yili qabul qilingan «Taxt vorisligi to‘g‘risida
bill»ga
asoslanib, parlament gannoverlik nemis knyazlari sulolasidan,
Yakov I ning ajdodi Georg I ni Angliya taxtiga taklif qiladi. Ganno-
verliklar protestantlar edi va ingliz taxtini XVIII asrdan e’tiboran, to
XIX asr boshlarigacha egallab turdilar.
Butun XVIII asr davomida
Buyuk Britaniya Fransiya bilan bo‘lgan shiddatli kurashlar jarayonida
Shimoliy Amerikani, Hindistonni, Afrikadagi ko‘plab
hududlarni
egallab oldi va shu tariqa Buyuk Britaniya mustamlakachilik im-
periyasiga asos soldi. Angliya «dengizlar hukmroni»ga aylandi.
«Ikkilamchi guruhlar» – - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti...

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti R. Umarova sotsiologiya o‗quv qo‗llanma Toshkent «iqtisod – moliya»
|
bet | 12/53 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 312,51 Kb. | | #152219 |
Bog'liq O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi t-fayllar.org«Ikkilamchi guruhlar» – kishilarning yirik guruhlari bo‗lib, shaxsiy
bo‗lmagan munosabatlarga asoslanadi. Har bir individ bunday institutlarda
butun jamoa bilan emas, balki uning bir qismi bilan ishtirok etadi. Agar
«birlamchi guruh» interaksiyasi kishilarning emotsional shaxsiy aloqalari
asosida to‗satdan paydo bo‗lsa, «ikkilamchi guruhlar» avvaldan belgi-
langan ishchan munosabatlar orqali shakllanadi. Kulining ta‘kidlashicha,
«ikkilamchi guruhlar» birlamchi guruhlarga xavf soladi.
Mikrosotsiologiyaning yana bir namoyandasi Jorj Gerbert Mid (1863-
1931) bo‗lib, uning fikricha voqelik, tabiat, fizik predmetlarni ong, shaxs
kabi ijtimoiy tashkil etilgan yoki inter subyektivdir. Mid tabiat bir-biridan
mustaqil predmetlardan tashkil topmagani kabi jamiyat ham ko‗plab mus-
taqil individlardan tashkil topmaydi, deydi. Uningcha, kishilik jamiyati
evolutsiyasi asosan, birgalashib ishlash hamda shaxslarning o‗zaro va
predmetlar bilan bo‗ladigan aloqasi orqali belgilanadi. Ushbu evolutsiya
jarayonida kishilarning intellekti hozirgi darajagacha rivojlandi. Bu jara-
yon hozir ham davom etib bormoqda. Har bir individ unda ishtirok etadi,
faqat interaksiya va boshqalar bilan aloqada «Men»ini taraqqiy toptiradi.
Ong tafakkur va tasavvur amaliyotidagina vujudga keladi, o‗zgaradi. Bu
amaliyot esa individlar bir-biri, guruhlar jamiyat bilan interaksiyada shakl-
lanadi. Shu bilan birga, u ichki tajribaga ham e‘tibor beradi va uni ijtimoiy
asoslangan xatti-harakat, deb hisoblaydi. Shuning uchun ham, Mid o‗zini
ijtimoiy bixeviorist deb hisoblaydi. Uning fikricha, har qanday psixolo-
giya ijtimoiy psixologiya bo‗ladi, chunki odamlarning ongi va ruhiyati
ijtimoiy axloq va xatti-harakatdan ajralmasdir.
Ruh, nutq, tafakkur, intellekt – ijtimoiy hodisalar bo‗lib, «mulohazalar
dunyosi», kommunikatsiyalar jarayoni ularning umumiy manbayi hisob-
lanadi. Uning vositasi imo-ishoradir. Tafakkur Mid uchun individning o‗z-
o‗zi bilan signifikatif ramzlar yordamidagi ichki kommunikatsiyasidir. Mid
25
interaksiyani barcha ishtirokchilarning boshqa odamlarning xatti-harakat-
larga tayyorgarligini, ularning imo-ishoralariga o‗zlarining munosabati,
deb hisoblaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti R. Umarova sotsiologiya o‗quv qo‗llanma Toshkent «iqtisod – moliya»
|
MUNDARIJA  


KIRISH - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti...

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti R. Umarova sotsiologiya o‗quv qo‗llanma Toshkent «iqtisod – moliya»
|
bet | 51/53 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 312,51 Kb. | | #152219 |
Bog'liq O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi t-fayllar.orgMUNDARIJA
KIRISH…………………………………………………………………... 3
1-
bob.
Sotsiologiya fanining predmeti, obyekti, tarkibi, tadqiqot usullari va
uslubiyati. Sotsiologiya va ijtimoiy-gumanitar fanlar………….............
4
1.1. Sotsiologiya faninipg predmeti, obyekti, tarkibi,
tuzishi……………………
4
1.2. Sotsiologiyaning tadqiqot usullari va uslubiyati…………………………... 7
1.3. Sotsiologiya va ijtimoiy-gumanitar fanlar……………...
11
2-
bob.
Sotsiologiyaning vujudga keligai va taraqqiyot bosqichlari……….......
14
2.1. Sotsiologiya fanining vujudga kelishi va uning nazariy-amaliy
manbalari………………………………………………………………….
14
2.2. Qadim Turon va Movarounnahrdagi ijtimoiy-sotsiologik qarashlar…. 16
2.3. XIX asr G‗arbiy Yevropadagi sotsiologik ta‘limotlar tarixi………………. 19
2.4.
XX asrda AQSHda sotsiologik qarashlar ta‘limoti va rivoji………………
23
3-
bob.
Jamiyat dinamik tizim sifatida. Ijtimoiy stratifikatsiya……………….
29
3.1. Jamiyat va tizim tushunchasi. Jamiyat va taraqqiyot tog‗risidagi
rivojlanish nazariyalari………………………………………………
29
3.2. Jamiyatning turlari……………………………………………………......
32
3.3. Ijtimoiy stratifikatsiya tushunchasi va uning turlari……
35
4-
bob.
Individlar va guruhlararo ijtimoiy munosabatlar hamda aloqalar....... 40
4.1. Ijtimoiy aloqalar va munosabatlar……………………................................
40
4.2. Shaxslararo o‗zaro ta‘sir nazariyasi. Nizolar…………................................
44
4.3. Ijtimoiy guruhlardagi o‗zaro ta‘sir turlari va ularning
xususiyatlari……………………………………………………………….
47
4.4. Ijtimoiy harakatlar………………………………………………………..
50
5-
bob.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti R. Umarova sotsiologiya o‗quv qo‗llanma Toshkent «iqtisod – moliya»
|
Kafolatlangan - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti R. Umarova...

103
bunda markazning boshqarish strategiyasini tanlashi hududlar tanloviga
bog‗liq. Aytaylik, vazifani bajarganlik uchun mukofot,
shartni buzganlik
uchun jarima solish, ishlab chiqarish dasturiga qarab resurslarni ajratish va
hokazo.
Bunday manipulativ texnologiyadan markaz hududlariga ta‘sir ko‗r-
satish vositalariga ega bo‗lgandagina foydalaniladi.
Kafolatlangan natija prinsipi boshqarishning iyerarxik strukturasida qa-
ror qabul qilishdagi eng umumiy yondashuvdir.
Ogohlantirish ssenariysi. Optimallikning ushbu prinsipi o‗zaro tah-
did solish orqali vaziyat barqarorligini ta‘minlashga imkon beradi. Ayrim
ishtirokchiga tahdid solish shuni bildiradiki, agar u barcha ishtirokchilar
tomonidan barqarorlashtiriladigan vaziyatga
olib keluvchi strategiyadan
chetga chiqmoqchi bo‗lsa, unga shu vaziyatda olishi mumkin bo‗lgan mab-
lagni olishga yo‗l bermaydilar. Barcha subyektlar tahdid solishdan foyda-
lansalar, unda ogohlantirish ssenariysi vujudga keladi, ya‘ni barcha ishti-
rokchilar bir-birini barqarorlashtirilayotgan vaziyatdan
chetga chiqishdan
ogohlantirib turadilar.
Aytib o‗tish kerakki, tahdid solish har doim ham samarali bo‗laver-
maydi, bunda ―chetga chiquvchi‖ni jazolash uchun ishtirokchilar o‗zlari-
ning shaxsiy manfaatlaridan voz kechishga majbur bo‗ladilar. Shuning
uchun ham, ogohlantirish, ya‘ni «chetga chiquvchi»ning maqsadli funksi-
yanilarini minimallashtirish emas, balki boshqa
ishtirokchilarning maq-
sadli funksiyalarini maksimallashtirish ham katta ahamiyat kasb etadi.
Tayanch so„z va iboralar - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti...

106
Adabiyotlar
1. Karimov I.A. Yangi uy qurmay turib, eskisini buzmang. –T.: ―O‗zbekiston‖,
1993/
2. Karimov I.A. O‗zbekiston: o‗z istiqlol va taraqqiyot yo‗li, – T.: ―O‗zbe-
kiston‖, 1995.
3. Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O‗zbekiston sharoitida uni
bartaraf etishning yo‗llari va choralari. –T.: ―O‗zbekiston‖, 2009. 7-8-betlar.
4. Aliqoriyev N.S., Ubaydullayeva R. va boshqalar. Umumiy sotsiologiya. –
Bishkek, 1999.
5. Каримов М.С. Введение в социологию. – М.: Наука, 1994.
6. Кравчепко А.И. Основo социологии. – М.: 1998.
7. Mehnat iqtisodiyoti va sotsiologiyasi. – T.: ―O‗qituvchi‖, 2001.
8. Nosirxo‗jayev S. va boshqalar. Sotsiologiya asoslari. Ma‘ruzalar matni. – T.:
2000.
9. O‗zbekistonda ijtimoiy-falsafiy fikr tarixidan. – T.: Fan, 1995.
10. Sotsiologik tadqiqot metodi va texnikasi. – T.: ToshDU, 1999.
11. Sotsiologiya tarixi. – T.: ToshDU, 1999.
12. Sotsiologiya. Ma‘ruzalar matni. (Karimova V. tahriri ostida). – T.,
2000.
13. Социология. Курс лекций. Ростов-на-Дону. Феникс, 1999.
14. Sulaymonova F. Sharq va G‗arb. – T.: O‗zbekiston, 1997.
15. Umumiy sotsiologiya. – T.: ToshDU, 1999.
16. Хан С, Хан В. Социология. Курс лекций. – Т.: Адолат, 1999.
17. Хариева В. Основа социологии. Учебник. – М.: Логос. Высшая
школа, 1999. – 302 с.
18. Xolbekov A., Idirov U. Sotsiologiya. Lug‗at. – T.: Ibn Sino, 1999.
19. Xolbekov A. Sharq va G‗arb mutafakkirlarining sotsiologik qarashlari. –
T., 1999.
20. Шарифхўжаев М., Шодиев Н. и др. Сила – в справедливости. //Труд,
27 сентября 2001 г.
21. Sharifxo‗jayev M. O‗zbekiston: yangi g‗oyalar, yangi yutuqlar. – T.
―Sharq‖, 2002
22. Шарифхўжаев М. Становление открлтого гражданского общество в
Узбекистане. – Т.: 2002.
23. Шарифхўжаев М. Императив времени.//Труд, 11 июня, 2002 г.
Шодиев Н., Ғофуров 3., Сиддиқов Б. Миллий мафкура ва ғоя. –Т.: ТДТУ,
1999.
24. Shodiyev N. O‗zbekiston milliy tiklanish bosqichida. – M.: Vega, 1999.
25. Shodiyev N., G‗ofurov 3., Siddiqov B. Milliy mafkura va g‗oya. –T.:
TDTU, 1999.
Quyi darajadagi parametrlarni - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti...

104
tirish uchun maqsad strategiyasini tanlagan bo‗lsa, ushbu oxirgi qarashda
ishtirokchilar birdamligi birinchi o‗ringa chiqadi. Ishtirokchilar o‗zaro
moddiy va axborot resurslarini almashib, olingan daromadni o‗rtada bo‗la-
dilar. Yangi koalitsiyaning daromadi ikki subyektlar
daromadining oddiy
yig‗indisi bo‗lib qolmaydi, balki yangi birlashmaning xususiyatlari hiso-
biga yanada katta bo‗ladi. Bu esa
emerjent samarasi deyiladi.
Mazkur optimallik prinsipida daromadni taqsimlashda bir qator shart-
larga rioya qilish talab qilinadi:
– har bir ishtirokchi daromad taqsimotida mustaqil faoliyat yuritganda
oladigan daromadidan kam ulush olmasligi kerak;
– birlashma daromadlari ishtirokchilar orasida qoldiqsiz taqsimlanadi
(Paretoga ko‗ra optimallik).
Bu talablarning mohiyati shundaki, biron-bir subyekt uchun individual
ratsionallik prinsipi bajarilmasa, uning bunday
taqsimotda ishtirok eti-
shiga hojat qolmaydi. Agar Paretoga ko‗ra optimallik bajarilmasa, u qan-
daydir yashirin imkoniyatlar borligidan dalolat beradi.
Shuni aytib o‗tish kerakki, amalda, ko‗pincha, taqsimotga keng ma‘-
noda qarash kerak, ya‘ni taqsimotning konkret variantini tanlash uchun
qo‗shimcha tahlillarga e‘tibor qaratish lozim.
Birgalikda qaror qabul qilish bundan avvalgi prinsiplarga qaraganda
ancha yuqori darajadadir.
Markaz hududlar bilan axborot, moliyaviy va
boshqa resurslarni hamda hamkorlikda qaror qabul qilishni muvofiq-
lashtirolsa, emerjent samarasini olish imkoniyatlari paydo bo‗ladi. Afsuski,
ko‗pincha xudbinlik va separatistik tendensiyalar oqilona fikr yuritishdan
ustun turadi, bunda hududiy boshqarishning ijtimoiy
texnologiyalari mu-
him rol o‗ynaydi.
Xulosa qilib aytganda, ko‗rib chiqilgan muammo aspektida ijtimoiy
texnologiya deganda, barcha hududlar manfaatlarini hisobga olgan holda
federal dasturni amalga oshirishga qaratilgan
usullar va marosimlar maj-
muyi tushuniladi.
Iqtisodiy munosabatlar sohasida ijtimoiy texnologiyaga federal, hudu-
diy va mahalliy budjet tomonidan yig‗ilgan soliqlarni taqsimlashni misol
qilishimiz mumkin. Ma‘lumki, hududiy va mahalliy budjet hisobiga katta
foizda mablag‗ ajratilishi soliq yig‗ishni rag‗batlantiradi, aksincha, mar-
kazning tushumni o‗zlashtirishi hududlarning daromadni yashirishiga, oqi-
batda, federal budjetdagi kamomadga sabab bo‗ladi.