nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ресурслардан самарали фойдаланиш ва transport жараёнларини оптималлаштириш

|
Ресурслардан самарали фойдаланиш ва transport жараёнларини оптималлаштириш
|
bet | 2/4 | Sana | 04.09.2024 | Hajmi | 210,73 Kb. | | #270217 |
Bog'liq 12-mavzu. слайдРесурслардан самарали фойдаланиш ва transport жараёнларини оптималлаштириш
Бунга маршрутларни оптималлаштириш, юк оқимини бошқариш ва transport жараёнларининг самарадорлигини ошириш учун янги технологиялар ва инновациялардан фойдаланиш киради. Харажатларни камайтириш ва иқтисодий самарадорликни ошириш учун ёқилғи, энергия ва вақт каби ресурслардан самарали фойдаланиш ҳам муҳимдир.
Transport инфратузилмаси-бу барча турдаги transport ва transport тузилмаларининг жамланмаси бўлиб, уларнинг фаолияти иқтисодиётнинг барча тармоқлари фаолияти учун қулай шарт-шароитларни яратишга қаратилган
Транспорт инфратузилмаси
*Республика миқёсидаги автомоб йўллари
*Темир йўл занжири
*Халқаро аэропорт
*Денгизга чиқиш ва сув йўллари
Transport xavfsizligining asosiy omillari
boshqaruv faoliyati, birinchi navbatda, transport xavfsizligi darajasi, davlat hokimiyati organlari, shuningdek xo'jalik yurituvchi subyektlar uchun davlatning yakuniy javobgarligi printsipiga muvofiq tan olinadi.
Transport соҳасидаги иқтисодий хавфсизликка таъсир қилувчи омиллар
- Инфраструктура
- Транспорт воситаларининг техник холати - Энергетик самарадорлик
- Логистика ва таъминот занжирини бошқариш
- Хавфсизлик ва таҳдидлардан ҳимоя қилиш
Transport xavfsizligi darajasi asosan transport xavfsizligini ta'minlashning quyidagi, ma'lum darajada mustaqil sohalarida salbiy (tahdid) va ijobiy (omillar) ta'sirining o'zaro ta'siriga bog'liq:
- texnik va texnologik;
- terrorizmga qarshi (transport faoliyatiga noqonuniy aralashish harakatlaridan himoya qilish);
- tashkiliy va boshqaruv;
Transport xavfsizligining texnik va texnologik omilini ta'minlash quyidagi masalalarni qamrab oladi:
- inson – mashina – atrof muhit tizimlarining ishonchliligini ta’minlash;
- transport infratuzilmalari, transport obyektlari, transport vositalari, aloqa yo'llari, transport xavfsizligiga tahdidlarni nazorat qilish va monitoring qilish vositalari, maxsus vositalarning texnik holati (keyingi o'rinlarda transportning texnik-texnologik xavfsizligi obyektlari deb ataladi);
|
| |
Ekran raqamli tugmachalar paneli

|
Ekran raqamli tugmachalar paneli
|
bet | 6/16 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 463,51 Kb. | | #239635 |
Ekran raqamli tugmachalar paneli
Nusxalar soni va boshqa shu kabi sonlarni kiritishda raqamlarni yozish uchun ekran raqamli tugmachalar panelidan foydalanishingiz mumkin.
Ekran klaviaturasi katta sonlarni kiritishni soddalashtiradi.Kichikroq sonlarni kiritishda +/- tugmalaridan foydalaning.
A
|
Kiritishlarni bekor qiladi va ekran raqamli tugmachalar panelini yopadi.
|
B
|
Kiritilgan raqamlarni tasdiqlaydi va ekran raqamli tugmachalar panelini yopadi.
|
C
|
Kiritilgan raqamlarni o‘chiradi.
|
Animatsiyalarni ko‘rish
Qog‘ozni yuklash yoki tiqilib qolgan qog‘ozni olib tashlash singari ko‘rsatmalar animatsiyasini LCD ekranida ko‘rish mumkin.
❏ tugmasini bosing: Yordam ekranini ko‘rsatadi. Yo‘l-yo‘riq bandini tanlang va so‘ngra ko‘rishni istagan bandni tanlang.
❏ Ishlash ekrani pastida Qanday qilib bandini tanlang: Kontekstga bog‘liq animatsiyani ko‘rsatadi.
A
|
Jami bosqichlar soni va joriy bosqichni ko‘rsatadi. Yuqoridagi misolda 5 bosqichdan 3 tasini ko‘rsatadi.
|
B
|
Avvalgi bosqichga qaytish uchun l tugmasini bosing.
|
C
|
Joriy bosqichdagi rivojingizni ko‘rsatadi. Rivoj satri oxiriga yetganida animatsiya takrorlanadi.
|
D
|
Keyingi bosqichga o‘tish uchun r tugmasini bosing.
|
|
| |
II.BANKNING YURIDIK MAQOMI, JOYLASHGAN JOYI

|
II.BANKNING YURIDIK MAQOMI, JOYLASHGAN JOYI
|
bet | 4/12 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 84,91 Kb. | | #160160 |
Bog'liq At Ipoteka-Bank II.BANKNING YURIDIK MAQOMI, JOYLASHGAN JOYI
(POCHTA MANZILI)
2.1. Bank O'zbekiston Respublikasi qonunchiligiga asosan yuridik shaxs hisoblanadi,
o'zining mustaqil balansida hisobga olinadigan alohida mol-mulkiga ega, o'z nomidanmulkiy va shaxsiy nomulkiy huquqlarni olishi hamda amalga oshirishi, zimmasiga
majburiyatlar olishi, sudda daʻvogar va javobgar bo'lishi mumkin.
2.2. Bank o'zining firma nomidan foydalanishda mutlaq huquqqa ega. Bank o'zining
davlat tilida to'liq yozilgan firma nomi va timsoli tasvirlangan yumaloq muhriga (muhrda
qo'shimcha ravishda firma nomi boshqa istalgan tilda ham ko'rsatilishi mumkin), o'z nomi
yozilgan shtampi va blankalariga, o'z timsoliga ega, shuningdek boshqa o'z belgi-alomatlariga
ega bo'lishga haqlidir.
2.3. Bank o'z majburiyatlari yuzasidan o'ziga tegishli barcha mol-mulk bilan javobgar
bo'ladi. Aksiyadorlar Bankning majburiyatlari yuzasidan javobgar bo'lmaydi va uning
faoliyati bilan bog'liq zararlarning o'rnini o'zlariga tegishli aksiyalar qiymati doirasida
qoplash tavakkalchiligini o'z zimmasiga oladi.
2.4. Aksiyalarning haqini to'liq to'lamagan aksiyadorlar Bankning majburiyatlari
yuzasidan o'zlariga tegishli aksiyalar qiymatining to'lanmagan qismi doirasida solidar
javobgar bo'ladi.
2.5. Bank o'z aksiyadorlarining majburiyatlari yuzasidan javobgar bo'lmaydi.
2.6. Bank aksiyadorlik jamiyati yoki masʻuliyati cheklangan jamiyat shaklidagi sho'ʻba va
tobe xo'jalik jamiyatlariga ega bo'lishi mumkin. Bank korxonalar, tashkilotlar va boshqa
tijorat tuzilmalarini tashkil etishda va ularning xo'jalik faoliyatida o'z mablag'lari
bilan, shu jumladan ulush qo'shish asosida qatnashish huquqiga ega.
2.7. Bank o'z faoliyatini muvofiqlashtirish, o'z manfaatlarini ifoda etish va himoya
qilish hamda birgalikdagi dasturlarni amalga oshirish maqsadida uyushmalar (ittifoqlar)
va o'zga birlashmalarda qatnashishi mumkin.
2.8. Bank bank operasiyalarini amalga oshirishga doir qarorlar qabul qilishda
mustaqildir.
2.9. Bank faoliyat ko'rsatish muddati cheklanmagan holda tashkil etiladi va o'z
faoliyatini Markaziy bank tomonidan beriladigan lisenziya asosida amalga oshiradi.
2.10. Bankning joylashgan joyi (pochta manzili): O'zbekiston Respublikasi, 100000,
Toshkent shahri, Mustaqillik shoh ko'chasi,17-uy.
|
| |
Terrorizmga qarshi transport xavfsizligi

|
Terrorizmga qarshi transport xavfsizligi
|
bet | 3/4 | Sana | 04.09.2024 | Hajmi | 210,73 Kb. | | #270217 |
Bog'liq 12-mavzu. слайдTerrorizmga qarshi transport xavfsizligi omilini ta'minlash masalalarni qamrab oladi:
- ijro etuvchi hokimiyat organlarining vakolatlari va faoliyatini o'zaro;
- tegishli organlar faoliyatini xalqaro organlar va tashkilotlar bilan muvofiqlashtirish;
- transport faoliyatiga noqonuniy aralashish va ularning oqibatlarini bartaraf etish (minimallashtirish) harakatlari sharoitida ogohlantirishlar, harakatlar;
Mamlakatda transport sohasi
Transport aholi va moddiy ishlab chiqarishning yuk va yo'lovchi tashish borasidagi ehtiyojlarini qondiradi, mamlakat hududlarini tutashtiradi, tovar, mahsulot va xizmatlarning ishlab chiqaruvchilari bilan iste‘molchilarni o'zaro bog'lovchi o'ziga xos ko'prik hisoblanadi.
Turli xil transport vositalari sanoat va qishloq xo'jalik mahsulotlarini ishlab chiqarish va uni iste‘molchilarga o'z vaqtida, isrof qilmasdan yetkazishda faol ishtirok etadi.
Transport sohasi:
Sanoat va qishloq xo'jalik mahsulotlarini ishlab chiqarish va uni iste‘molchilarga o'z vaqtida, isrof qilmasdan yetkazish.
Aholini bir manzildan ikkinchi bir manzilga yetkazish.
Ishlab chiqarish
mehnat resurslaridan unumli foydalanish
Transport соҳасида иқтисодий хавфсизликни таъминлаш чоралари:
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining «Transport sohasida davlat boshqaruvi tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida» 2019-yil 1-fevraldagi PF-5647-son Farmoni qabul qilindi.
Unga ko'ra Transport vazirligi avtomobil, temir yo'l, havo, daryo transportlari, metropoliten, shuningdek, yo'l xo'jaligini rivojlantirish sohasidagi yagona davlat siyosatini ishlabchiqish va amalga oshirish bo'yicha davlat boshqaruvi organi hisoblanadi;
2018-yilda O'zbekistonda ishlab chiqarilgan yalpi ichki mahsulot hajmining 12,6 % transport va aloqa tarmog'iga to'g'ri keldi. Bu ko'rsatkich 1990-yilda 5,9 %, 1995-yilda 8,4 %, 2000-yilda esa 7,7 %ga teng bo'lgan.
2010-yildan 2018-yilgacha yo'lovchi tashish 34,5 %, yo'lovchi aylanmasi 51,7 %, yuk tashish 37,9 %, yuk aylanmasi 19,1 % ga ko'paydi.
|
| |
-misol - Mexanizasiyalash muhandislar instituti milliy tadqiqot universiteti

3-misol.
2.3-rasmda quritish jarayonining eng oddiy avtomatlashtirish tizimi
keltirilgan.
19
2.3 – rasm. Qo‘ritish jarayonini avtomatlashtirish sxemasi
Issiq havo harorati, harorat o‘zgartkichi 1a tomonidan uning o‘lchov asosida
amalga oshiriladi, signal ko‘rsatuvchi va o‘z-o‘zini qayd qilish va rostlovchi 1b blokga
uzatiladi, masofadan boshqarish paneli 1g orqali, 1d ijro mexanizmi rostlash klapani
orqali isiyotgan bug‘ni kalorifer ta’minoti liniyasi o‘rnini nazorat qiladi. Sxema kirish
namligini 3a sensori va 3b ikkilamchi ko‘rsatuvchi va o‘zi yozar o‘lchov asbobi
yordamida nazorat qilish inobatga olingan.
Chiqish mahsulotining namligini rostlash uchun uni namlik datchigi 4a orqali
o‘lchanadi, undan olingan signal ikkilamchi displey va qayd qilish qurilmasi 4b orqali
izodromik boshqarish qonuni bilan 4b boshqarish qurilmasiga uzatiladi. Rostlagich,
masofadan boshqarish paneli 4g orqali, quritish barabaniga issiq havo oqimini
o‘zgartiradigan ijro mexanizmga tok manbaiga ta’sir qiladi.
Avtomatlashtirish sxemasi, shuningdek, quritish barabanining chiqishida havo
haroratini 6a, 6b va 6v o‘lchov asboblari va vakuumni ko‘rsatuvchi bosim o‘lchagich
7a orqali nazoratni ta’minlaydi.
20
Bir qator mahsulotlar uchun bozorda mavjud bo‘lgan namlik sensorlari mavjud
emas. Shu munosabat bilan quritish jarayonini nazorat qilish bilvosita parametrlar bilan
amalga oshirilishi kerak. Bu maqsadda quritgichdan chiqayotgan havo haroratini
o‘lchaydigan termometr qo‘llanilsa maqbul natijalar olinadi. Temperaturaning
o‘zgarishi materialning chiqishdagi namligiga bog‘liq, shuning uchun temperaturaning
og‘ish qiymatiga qarab quritish barabaniga issiq havo oqimining o‘zgarishini tashkil
qilish mumkin.
Sxema mantiqan izchil bo‘lishi va chapdan o‘ngga yoki yuqoridan pastga qarab
o‘qilishi kerak.
Prinsipial sxemaning har bir elementiga raqamli-harfli pozitsion belgilar
beriladi. Harf belgilanishi odatda elementning qisqartirilgan nomini ifodalaydi, son esa
ortib boruvchi tartibda va ma’lum ketma-ketlikda shartli ravishda elementning
nomerlanishini, chapdan o‘ngga yoki yuqoridan pastga sanashini ko‘rsatadi. Murakkab
sxemalar uchun, odatda, qisqartirilgan alfavit va sonli simvollar deshifrlanadi.
Qurilmani ko‘rsatuvchi doiraning yuqori qismida o‘lchangan qiymatning harf
belgisini va qurilmaning funksional xususiyatini, pastki qismida esa raqamlash uchun
xizmat qiladigan pozitsion belgisi qo‘yiladi.
Qurilmalar, avtomatlashtirish uskunalari va aloqa liniyalarining grafik
belgilanishlari 1-jadvalda berilganlarga mos kelishi kerak.
|
Vintli konveyer (shnek) sochiluvchan

Vintli konveyer (shnek) sochiluvchan
Download
77,89 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
14.02.2024
Hajmi
77,89 Kb.
#156755
Download
77,89 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Vintli konveyer (shnek) sochiluvchan
Download
77,89 Kb.
Matnni ko'rish
Strukturaviy sxema - Mexanizasiyalash muhandislar instituti milliy tadqiqot universiteti

Strukturaviy sxema mahsulotning asosiy funksional qismlarini, ularning
maqsadi va munosabablarini belgilaydi.
Funksional sxemada elementlarning alohida funksional sxemalarida (o‘rnatish)
yoki umuman elementda (o‘rnatish) sodir bo‘ladigan jarayonlar tushuntiriladi.
Prinsipial sxemada (to‘liq) elementlarning to‘liq tarkibini va ular orasidagi
bog‘lanishlarni belgilaydi va, odatda, elementning ishlash (o‘rnatish) tamoyillari
haqida batafsil tasavvur beradi.
Elektr tarmog‘i sxemasi (montaj) elementning butlovchi qismlari ulanishlarni
ko‘rsatadi, simlar belgilaydi, jgutlar, bu ulanishlar qilish kabellar yoki quvurlari,
shuningdek, ularning ulanish va kiritish joylari (ulagichlar, platalar, sichqichlar, va
boshqalar.).
Ulanish sxemasida mahsulotning tashqi bog‘lanishlari ko‘rsatiladi.
Umumiy sxemada majmuaning tarkibiy qismlari va ularning ishlash joyida bir-
biriga bog‘lanishlari belgilanadi.
Avtomatlashtirish sxemasida quyidagilar ifodalaniladi: 1. Avtomatlashtirilgan ob’ektning (bundan buyon matnda-texnologik uskunalar)
texnologik va muhandislik uskunalari va kommunikatsiyalari (quvurlar, gaz yo‘llari,
havo yo‘llari);
2. Avtomatlashtirish uskunalar, yoki boshqarish, nazorat qilish va rostlash
mexanizmlari (boshqarish, rostlash va boshqarish mexanizmlari - bu ma’lum bir
nazorat, rostlash, signalizatsiya, boshqarish va h.k. vazifasini bajaruvchi alohida
funksional bog‘langan qurilmalar majmuidir.);
3. Alohida texnik tizimlar yoki konturlar orasidagi aloqa liniyalari (zarur
hollarda).
Jarayon uskunalarini avtomatlashtirish sxemalarida ulanish sxemalari yoki
muhandislik tizimi sxemalariga muvofiq tasvirlash tavsiya etiladi. Shu bilan birga,
texnik avtomatlashtirish vositalari bilan jihozlanmagan va avtomatlashtirish
tizimlarining ishlashiga ta’sir qilmaydigan sxema uskunalari, kommunikatsiyalar va
ularning elementlarini ko‘rsatmasdan, texnologik uskunalarning tasvirlarini
soddalashtirishga ham ruxsat etiladi.
16
Texnologik jarayonni avtomatlashtirishning funksional va strukturaviy
sxemalari asosida funksional, strukturaviy, algoritmik va asosiy nazorat sxemalari
ishlab chiqiladi.
§ 3.1.2. O’lchash o‘zgartkichlar tavsiflari

34
Bu bog‘lanish o‘lchov asbobi shkalasining tenglamasi yoki xarakteristikasi
deyiladi.
Har qanday o‘lchov asbobining tuzilish sxemasini uning harakat prinsiplaridan qati
nazar bir biridan kelib chiqadigan va o‘zaro bog‘langan o‘lchov pog‘onalari zanjiri
ko‘rinishidek tasvirlash mumkin:
3.1.3 - rasm. O’zgartkichning bo‘g‘inlar bo‘yicha sxemada ifodalanishi
Birinchi zvenoning kirish kattaligi vazifasini o‘lchanayotgan V kattalik bajaradi.
V
1,
V
2
va x.k. harflar bilan 1,2,3, va h.k. pog‘onalarning chiqish kattaligi ayni paytda
kelgusi pog‘onaning kirish kattaligi bo‘ladi. Oxirgi n zvenoning chiqish kattaligi
ko‘rsatkich o‘zgarishiga teng:
n
B
=
.
1
(
)
n
n
B
f B
−
=
O’lchov asboblaridagi barcha o‘lchov zvenolarini uchta asosiy turga bo‘lish
mumkin:
1.
Avtomatlashtirishning funksional sxemani qo‘llanilishi

Avtomatlashtirishning funksional sxemani qo‘llanilishi Barcha sanoatda jarayonlarni avtomatlashtirish tizimlarini loyihalashda
texnologik jarayonning agregatlari yoki alohida bo‘limlarini avtomatlashtirish uchun
barcha texnik echimlar funksional avtomatlashtirish sxemalari ko‘rsatiladi.
Avtomatlashtirish sxemalari asosiy texnik hujjat hisoblanadi va bu texnologik
jarayon o‘rtasidagi, qurilmalar, boshqaruv, asboblar va nazorat vositalari tuzilishi va
funksional munosababatlarni belgilaydi va texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish
xarakteri aks ettiradi.
Avtomatlashtirishning funksional sxemani ishlab chiqilishidagi asosiy vazifalar Texnologik jarayonlar uchun avtomatlashtirish sxemalarini ishlab chiqishda,
quyidagi asosiy vazifalarni hal qilish kerak:
- axborotlarni yig‘ish va birlamchi qayta ishlash;
- texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlarni hisoblash va nazorat qilish;
- dispetcherga ma’lumot taqdim etish;
- jihozlarning holatini kuzatish;
- texnologik parametrlarning chetga chiqishlarini nazorat qilish;
- dasturiy ta’minot va masofadan boshqarish;
- texnologik parametrlarning hisobi;
- texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlar hisobi;
- jihozlarning holatini hisobga olish.
Avtomatlashtirishning funksional sxemani amalga oshirishning umumiy tamoyillari Sxemalar tasvirlarda texnologik jihozlar, kommunikatsiyalar, birlamchi
o‘lchash o‘zgartirgichlari va qurilmalari, ikkilamchi ko‘rsatilgan qurilmalar va
rostlagichlar, aktuatorlar, rostlash organlar, shuningdek texnologik uskunalar,
qurilmalar va avtomatlashtirish vositalari orasidagi bog‘lanishlar chizma shaklida
tuziladi.
Kommunikatsiya tizimiga - modda yoki energiyani uzatish yoki tashish uchun
qo‘llaniladigan qurilmalar, bularga quyidagilar kiradi:
17
- quvurlar (suv quvurlari, bug‘ quvurlari va boshqalar.);
moddalarni tashish uchun mo‘ljallangan jihozlar kiradi (konveyerlar, rolikli
konveyerlar, vintli konveyerlar, elevatorlar va boshqalar.);
- sim va kabel liniyasiga (elektr liniyasi elektr toki turli kuchlanish, aloqa,
o‘lchash, signalizatsiya, kompyuter liniyalari va boshqalar) kiradi.
Avtomatlashtirishning funksional sxemasiga

18
2.2- rasm. Issiqlik almashgichdagi haroratning avtomatik rostlash
2-misol
. 2.2 - rasmda issiqlik almashgichdagi haroratning ART ko‘rsatilgan.
Issiqlik almashgichning chiqishida mahsulot harorati datchigi 1a dan (P
chiqish
)
signal
izodromik boshqarish qonuni bilan 1b displey va yozuv qurilmasiga uzatiladi.
Boshqarish amali 1b masofadan boshqarish pulti orqali 1v nazorat klapan 1g ga
uzatiladi, u sovutgich F
kirish
oqimini issiqlik almashtirgichga o‘zgartiradi.
Avtomatlashtirish ob’ekti sifatida quritish barabanidagi quritish jarayoni
murakkab differensiallash tenglamasi bilan ifodalanadi. "Issiq havo sarfi – chiqishdagi
material namligi" kanali bo‘ylab quritish barabani modelini soddalashtiring, uni sof
kechikish bilan ikkinchi tartibli aperiodik bog‘lanish sifatida qabul qilish mumkin.
Shuni ta’kidlash kerakki, quritish jarayoni sezilarli inersiya bilan tavsiflanadi. Quritish
paytida ta’sirli kirishda namlik va materiallning sarfi o‘zgarishi, issiq havo parametrlari
quritish barabandan kirish natijasida.
Mexanizasiyalash muhandislar instituti milliy tadqiqot universiteti - bet 16

|
Mexanizasiyalash muhandislar instituti milliy tadqiqot universitetiBog'liq hxdyWc64rxc4ylSk9H8CT0vh6AhFuTBsvP6yTtUW
A
harfi “signalizatsiya” sifatida signalizatsiya uskunalari qurilmalariga
o‘rnatilgan taxta yoki lampalarga joylashtirilishidan qat’iy nazar doimo "signal"
vazifasini ko‘rsatish uchun ishlatiladi.
K
harfi nazorat turini va masofadan boshqarishda qurilmani tanlashga hamda
kalitga ega bo‘lgan boshqaruv stansiyasini ko‘rsatish uchun ishlatiladi.
E
harfi birlamchi o‘zgartgich vazifasini bajaruvchi sezgir elementni ifodalashda
ishlatiladi:
masalan,
termoelektrik o‘zgartirgichlar, termik qarshilik o‘zgartirgichlar,
pirometr datchiklari, oqim o‘lchagichlarni toraytirish qurilmalari va boshqalar.
S
harfi faqat yoqish, o‘chirish, almashtirish yoki blokirovka qilishda
ishlatiladigan qurilmaning kontakt qurilmasini ifodalash uchun qo‘llaniladi.
S
va
A
harflari, birlamchi o‘lchov vositasini kontakt qurilmasidan
foydalanganda, ikkala harf ham signalni yoqish, o‘chirish va bir vaqtning o‘zida signal
berish uchun qurilma belgisida ishlatiladi:
T
harfi masofadan signal uzatish bilan shkalasiz birlamchi o‘lchov vositasini
ifodalashda ishlatiladi:
masalan,
bosim o‘lchagichlar, difmanometrlar, manometrik
termometrlar.
Y
harfi hisoblash qurilmasi vazifasini bajaruvchi yordamchi qurilmani ko‘rsatish
uchun ishlatiladi.
Masalan,
yoqish, o‘chirish, bloklash, signalizatsiya uchun
ishlatiladigan o‘lchangan qiymatlarning chegaraviy qiymatlarini
H
va
L
harflari
qo‘shib ko‘rsatiladi.
N
va
L
harflarining kombinatsiyasi esa ikkita qiymatni
ko‘rsatishda ishlatiladi. Harflar grafik belgining o‘ng tomoniga yoziladi.
D
funksiyaci
A
(trevoga) funksiya bilan birlashganda o‘lchanayotgan
o‘zgaruvchining og‘ishini yoki boshqa nazorat nuqtasidan oldindan belgilangan
sondan ortiq chetga chiqqanligini ko‘rsatadi.
Harfli belgilanishlarni, qo‘llashda o‘lchov vositalarining barcha funksional
xususiyatlari ko‘rsatilmaydi, faqat shu sxemada ishlatiladigan belgilari ko‘rsatiladi.
Agar o‘lchangan qiymatni, qurilmaning grafik simvolining o‘ng tomoniga
belgilash zarur bo‘ladigan bo‘lsa, u holda, ushbu qiymatning nomi, simvoli yoki
uning qiymati ko‘rsatiladi. O’lchanayotgan
A
qiymat uchun analizator (o‘lchov
vositasi) turini, tahlil qilinayotgan qiymatning simvolini va o‘lchanayotgan
parametrning qiymatlar oralig‘i ko‘rsatiladi. Zaxiradagi harflar ushbu standartda
ko‘zda tutilmagan qiymatlarni ko‘rsatish uchun ishlatiladi. Zaxiradagi harflaridan
foydalanishda sxemada (rasshifrovka) deshifrlanishi kerak. O’lchov vositasiga aloqa
liniyalarini etkazib berish grafik belgilanishning istalgan nuqtasida (yuqori, pastki,
yon) ko‘rsatiladi. Agar aloqa liniyalarida signal uzatish yo‘nalishini ko‘rsatish zarur
bo‘lsa, strelkalar qo‘yiladi.
O’lchov va avtomatlashtirish vositalari uchun shartli belgilashga doir misollar
3-jadvalda ko‘rsatilgan.
|
| |
Qurilmalar va avtomatlashtirish vositalarning shartli ifodalanishi

28
- parametrlarning xarakteristik yoki chegaraviy qiymatlarini avtomatik
signalizatsiya qilish; signalizatsiya qurilmalari (SQ) - lampochka, qo‘ng‘iroq, sirena;
- boshqariluvchi parametrlar qiymatlarini avtomatik ko‘rsatish; ko‘rsatgich
qurilmasi (KQ) o‘qli, raqamli bo‘lishi mumkin;
- boshqariluvchi parametr qiymatlarini avtomatik ro‘yxatdan o‘tkazish; qayd
qiluvchi qurilma (QQQ) - yozuvchi;
- nazorat qilinadigan parametrlarning belgilangan qiymatlariga qarab turli
mahsulotlarni avtomatik saralash (AS - saralash qurilmasi).
Bo‘limga
tegishli
tayanch
so‘z
va
iboralar
termasi
Sxema. Strukturaviy sxema. Funksional sxema. Prinsipial sxema. Elektr
tarmog‘i sxemasi. Ulanish sxemasi. Umumiy sxema. Avtomatlashtirish sxemasi.
Jihozlar. Qurilma. Asbob. Apparat. Boshqarish. Harf-raqamli belgilash. Majmuaning
tarkibiy qismlari. Bog‘lanishlar. Texnologik uskunalar. Muhandislik uskunalari.
Kommunikatsiyalar.
Nazorat savollari:
1.
Ishchi chizma deb nimaga aytiladi?
2.
Texnologik ob’ektlarni avtomatlashtirish sxemalarida o‘lchov vositalari
qayerda joylashtiriladi?
3.
Harflar tartibi joylashtirilishini tushutirib bering.
4.
Asosiy o‘lchanadigan qiymatning belgilanishini chizib bering.
5.
Asosiy o‘lchanadigan qiymatni aniqlovchi (zarur bo‘lsa) belgisi nima uchun
o‘rnatiladi?
6.
O’lchov vositasining funksional xususiyatini belgilashda, agar ulardan bir
nechtasi bo‘lsa, belgilash tartibi qanday yoziladi?
7.
Doiraning pastki qismida arabcha raqam bilan va rus harfidan iborat bo‘lsa
nimani ko‘rsatiladi?
8.
Alohida bloklar sifatida mo‘ljallangan va qo‘lda operatsiyalar uchun
mo‘ljallangan qurilmalar qaysi harf bilan boshlanishi kerak?
9.
Y harfi qurilmaning nimasini ko‘rsatadi?
10.
Signal shakllari qaysi harflar bilan belgilanadi?
N 
harfi bilan boshlanishi kerak. 
Birinchi 
Y

|
N
harfi bilan boshlanishi kerak.
Birinchi
YBog'liq hxdyWc64rxc4ylSk9H8CT0vh6AhFuTBsvP6yTtUWN
harfi bilan boshlanishi kerak.
Birinchi
Y
harfi qurilmaning holat yoki hodisani ko‘rsatadi.
S
simvoli o‘lchanayotgan qiymatning
F, P, T
qo‘shimcha ko‘rsatgichi sifatida
ishlatiladi va xavfsizlik, yopiladigan klapan yoki termorele kabi o‘z-o‘zidan
ishlaydigan xavfsizlik qurilmalarini ko‘rsatadi.
S
belgi vositasi xavfsizlik tizimi (PAZ)
– instrumental xavfsizlik qismi bo‘lgan qurilmalar uchun foydalanishda belgilanishi
kerak emas.
Z
simvoli esa vositalarning ichki xavfsizlik tizimi (PAZ) - qurilmalari uchun
o‘lchangan qiymatning qo‘shimcha belgilanishi ko‘rsatgichi sifatida ishlatiladi.
Elementlarning funksional belgisini ko`rsatuvchi harfli kodlar 2-jadvalda
ko‘rsatilgan belgilar ketma-ketligiga muvofiq qabul qilinadi.
2-jadval
Harfli kod
Funksional nomi
Xarfli
kod
Funksional nomi
A
V
S
D
F
G
H
J
K
M
Yordamchi
Harakat yunalishi
Hisoblovchi
Differensiallovchi
Himoyalovchi
Tekshiruvchi
Signallovchi
Integrallovchi
Itaruvchi
Asosiy
N
R
Q
R
V
W
Y
Z
O`lchovchi
Proporsional
Holat (to`xtatish)
Ish, chegaralash
Qaytish, to`xtatish
Tezlik, tezlanish,
Qo`shish
Analog
Sonli
Konstruktorlik xujjatlari tarkibiga kiruvchi sxemalarning shifri (GOST2.701-84)
Sxemaning kurinishi
shifr
Sxemaning turi
shifr
1.Elektr
2.Gidravlik
3.Pnevmatik
4.Kinematik
5.Optik
6.Vakuum
7.Gazli
8.Avtomatlashtirish
9.Kombinasillangan
E
G
P
K
L
V
X
A
S
1 Tarkibiy
2 Funksional
3 Prinsipial (tulik)
4 Ulanish(montaj)
5 Kushish
6 Umumiy
7 Joylanish
8 Boshka
9 Birlashgan
1
2
3
4
5
6
7
8
9
23
Masalan, elektr boglanish sxemasi kuidagicha shifrlanadi: E4 elektr, 4-ulanish
(montaj).
|
| |
Mexanizasiyalash muhandislar instituti milliy tadqiqot universiteti - bet 174

§ 17.
TJABTLARIDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI ...............
227
§ 17.1.
TJABTlarida dispetcherlashtirish .................................................
227
§ 17.2.
Uskuna va asboblar .......................................................................
229
§ 17.3.
Dispetcher punktlarini joylashtirilishi ..........................................
231
§ 17.4.
Nazorat punktlari. Operativ boshqaruv. .......................................
232
§ 17.5.
Avtomatlashtirish tizimlarida qullanuvchi
kontrollerlarning xususiyatlari .....................................................
235
§ 17.6.
GESlarda TJABTlarida axborot texnologiyalari ..........................
238
§ 17.7.
O’zbekiston sharoitida GES. ……………………………………
238
§ 17.8.
TJABTlarida dispetcherlashtirish .................................................
248
Atamalar va iboralar termasi ……………………………………
255
Foydalanilgan adabiyotlar ............................................................
262
Asosiy qisqartirilgan so‘zlar .........................................................
263
Ilovalar ..........................................................................................
269
269
ILOVALAR O’LCHASH O’LCHOVLARI JADVALI OG’IRLIK 1 t
tonna 1 t = 10 ts = 1 000 kg = 106 g
1 ts sentner
1 ts = 100 kg = 105 g
1 kg kilogramm 1 kg = 1 000 g
1 g
gramm
1 g = 1 000 kg
1 mg milligramm 1 mg = 0,001 g
UZUNLIK - Mexanizasiyalash muhandislar instituti milliy tadqiqot universiteti

270
1 ch soat 1 ch = 60 min = 3 600 sek
1 min daqiqa
1 min = 1/1 440 sutok = 60 sek
1 sek sekund
1 sek =1 000 msek
1 msek
millisekund 1 msek = 1 000 mksek = 10-3 sek
1 mksek
mikrosekund
1 mksek = 0,001 msek = 10-6 sek
BOSIM
1 at atmosfera texnikaviy
1 at = 1 kG/sm2 = 735,66 mm rt. st.
1 mm simob. ust. millimetr simob usti
1 mm sm. ust. = 1,36 G/sm2
Atmosfernoye bosim
= 760 mm sm. ust. = 1,033 kG/sm2
HARORAT
°C
Yuz harorat shkalasi soni
°S = 5 / 4° R = 5 / 9 (°F - 32) = °K – 273
°R
Reomyur harorat soni
°R = 4 / 5° S = 4 / 9 (°F - 32) = 4 / 5° K – 218,4
°F
Farengeyt harorat soni °F = 9 / 5° C+32 = 9 / 4° R +32 = 9 / 5° K – 459,5
°K
Kelvin harorat son
°C +273 =5 / 4° R+273=5 / 9° F+255,2
0°
Absolyutn nol
K= – 273,2 °S
TOK
1 ka kiloamper 1 ka = 1 000 a = 103 a
1 a
amper 1 a = 1 000 ma
1 ma milliamper 1 ma = 1 000 mka = 10-3 a
1 mka mikroamper 1 mka = 0,001 ma = 10-6 a
§ 9. 
AVTOMATIKA ELEMENTLARI VA VOSITALARINING

266
§ 10.3.
Topshirish va taqqoslash elementlari ….......................................
128
§ 10.4.
Elektrik, elektromexanik, gidravlik topshirish
va taqqoslash elementlari .............................................................
128
§ 10.5. Taqqoslash qurilmalari. Komparatorlar. ......................................
130
§ 10.6.
Raqam - analog va analog - raqamli o‘zgartirkichlar ...................
132
§ 10.6.1
Analog-raqam o‘zgartkichlari. .....................................................
133
§ 10.6.2.
Parallel analog- raqamli o‘zgartkichlar. .......................................
135
§ 10.6.3.
Ketma-ket analog-raqamli o‘zgartkichlar. ....................................
136
§ 10.6.4.
Sigma-delta analog-raqamli o‘zgartkichi. ....................................
138
§ 10.6.5.
Raqamli-analog o‘zgartkichlari. ...................................................
139
KUCHLANISH VA E. Yu. K - Mexanizasiyalash muhandislar instituti milliy tadqiqot universiteti

271
1 mvt millivatt
1 mvt = 1 000 mkW = 10-3 vt
1 mkW
mikrovatt
1 mkW = 0,001 mvt = 10-6 vt
ISH VA ENERGIYA
1 kv × s
kilovatt-soat 1 kv × ch = 10 gvt × ch
1 gvt × s
gektovatt-soat
1 gvt × ch = 100 vt × ch
1 vt × s
vatt-soat
1 vt × ch = 3 600 vt × sek ( vatt-sekund )
1 dj djoul 1 dj = 1 vt × sek
1 erg erg
1 erg = 10-7 vt × sek
1 kG/m
kilogrammometr 1 kG/m = 9,81 vt × sek
1 kkal kilokaloriya 1 kkal = 1,16 vt × s
SIG’IM
1 f
farada 1 f =106 mkf
1 mkf mikrofarada 1 mkf =106 pf = 10-6 f
1 pf pikofarada 1 pf =10-6 mkf = 10-12 f = 0,9 sm
1 sm santimetr
1 sm = 1,11 pf = 1,11 × 10-6 mkf = 1,11 ×10-12 f
INDUKTIVLIK
1 gn genri 1 gn = 1000 mgn
1 mgnmilligenri 1 mgn =1 000 mkgn=10-3 gn
1 mkgn
mikrogenri 1 mkgn =10-3 mgn=10-6 gn = 1 000 sm
1 sm santimetr
1 sm =10-3 mkgn = 10-6 mgn = 10-9 gn
CHASTOTA
1 Mgsmegagers
1 Mgs = 1 000 kgs = 106 gs
1 kgs kilogers
1 kgs = 1 000 gs = 103 gs
1 gs gepts 1 gs = 10-3 kgs = 10-6 Mgs
Avtomatik o‘chirgichlar
Markasi
§
12.7 - Mexanizasiyalash muhandislar instituti milliy tadqiqot universiteti

267
§ 13.2.
Gidromeliorativ tizimlarning avtomatlashtirish ob’ekti sifatidagi
xususiyatlari ..................................................................................
178
§ 13.3.
Zamonaviy suv xo‘jaligi ishlab chiqarishi ob’ektlarining
avtomatlashtirish ob’ekti sifatidagi tavsifi ……….......................
179
§ 13.3.1. Meliorativ kanalini avtomatlashtirish ob’ekti sifatida …………..
180
§ 14.
GIDROTEXNIK INSHOOTINI AVTOMATLASHTIRISH …..
183
§ 14.1.
Gidrotexnika qurilmalari avtomatlashtirish ob’ekti sifatida …….
183
§ 14.2.
Gidrotexnika qurilmalarining avtomatlashtirish sxemalari ..........
184
§ 14.3.
Gidrotexnik inshootida zatvorlar va ko’tarish jihozlari …………
186
§ 14.3.1. Zatvorning avtomatik boshqaruv sxemasi ………………............
186
§ 14.3.2. Gidravlik zatvor-avtomatlar .........................................................
188
§ 14.3.3. Gidrotexnik inshootida zatvorlar va ko‘tarish jihozlari …………
190
§ 15.
NASOS STANSIYALARINI AVTOMATLASHTIRISH ..........
194
§ 15.1.
GESlarni texnologik qurilmalari, avtomatlashtirish vositalari .....
194
§ 15.2.
GESlarida qo‘llanuvchi avtomatik boshqaruv tizimlari ...............
199
§ 15.3.
Nasos stansiyalari avtomatlashtirish ob’ekti sifatida ...................
203
§ 11. 
RAQAMLI AVTOMATIKANING MANTIQIY ASOSLARI

|
§ 11.
RAQAMLI AVTOMATIKANING MANTIQIY ASOSLARI Pdf ko'rish
|
bet | 171/177 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 7,42 Mb. | | #271609 |
Bog'liq hxdyWc64rxc4ylSk9H8CT0vh6AhFuTBsvP6yTtUW § 11.
RAQAMLI AVTOMATIKANING MANTIQIY ASOSLARI ...
143
§
11.1.
Umumiy tushunchalar. ................................................................
143
§
11.2.
Mantiqiy qiymatlari bilan operatsiyalar. ......................................
146
§
11.3.
Mantiqiy elementlar bajaradigan funksiyalar …………………...
148
§ 11.4.
Inkor (inversiya) bilan mantiqiy ko‘paytirish ketma-ket
bajarilishi. .....................................................................................
149
§
11.5.
Integral mikrosxemalardagi mantiqiy elementlar. .......................
150
§
11.6.
TTL-tranzistorli mantiqiy elementi .............................................
151
§ 11.7.
(I
2
L) -integral injenksion mantiqiy elementi. ...............................
152
§ 11.8.
MDP-tranzistorlarda mantiqiy elementlar. ..................................
153
§
11.9.
Bazaviy mantiqiy elementlar ........................................................
154
§
12.
RAQAMLI QURILMALARNING TARKIBIY
ELEMENTLARI ..........................................................................
157
§
12.1.
Shina texnologiyalarining elementlari. .........................................
157
§
12.2.
Katta integral sxemalar ………………………….........................
159
§
12.3.
Integral sxemalarining elementlari …...........................................
163
§
12.4.
Integral mikrosxemalarni belgilanishi. .........................................
164
§ 12.5.
Mikroprotsessor tarkibi. ...............................................................
166
§
12.6.
Mikrokontroller tarkibi .................................................................
171
|
| |
§ 5. 
AVTOMATIKA RELELARI VA ULARNING TASNIFI ……

265
§ 5.4.
Magnitoelektrik relesi ...................................................................
67
§ 5.5.
Induksion relesi ............................................................................
69
§ 5.6.
Elektrodinamik relesi ....................................................................
70
§ 5.7.
Elektroissiqlik relesi .....................................................................
71
§ 5.8.
Programmali relelar ......................................................................
75
§ 6.
AVTOMATIKA KUCHAYTIRGICHLARI
VA ULARNING
KLASSIFIKASIYASI ..................................................................
80
§ 6.1.
Umumiy ma’lumotlar ...................................................................
80
§ 6.2.
Gidravlik va pnevmatik kuchaytirgichlar .....................................
83
§ 6.3.
Magnit, elektron, yarim o‘tkazgichli kuchaytirgichlar .................
85
§ 6.4.
Elektron kuchaytirgichlar .............................................................
87
§ 6.5.
Elektromexanik va elektr mashinali kuchaytirgichlari .................
89
§ 7.
AVTOMATIKANING IJRO MEXANIZMLARI .......................
91
§ 7.1.
Ijro mexanizmlari to‘g‘risida umumiy tushunchalar ....................
91
§ 7.2.
Elektrik, pnevmatik, gidravlik ijro mexanizmlari .........................
92
§ 7.3.
Ijro etuvchi qurilmalarning qo‘llanilishi va xususiyatlari ............
98
§ 7.4.
Elektrodvigatelli ijro mexanizmlari ..............................................
99
§ 7.5.
Elektromagnitli ijro mexanizmlari ...............................................
101
§ 7.6.
Elektromagnitli muftalar ..............................................................
102
§ 7.7.
Elektromagnitli-solenoidli ijro mexanizmlari ..............................
104
§ 8.
AVTOMATIK ROSTLAGICHLAR ...........................................
107
§ 8.1.
Umumiy tushunchalar ..................................................................
107
§ 8.2.
Avtomatik rostlash .......................................................................
108
§ 8.3.
Avtomatik rostlash tizimidagi elementlar ....................................
109
§ 8.4.
Avtomatik rostlagichlar klassifikatsiyasi .....................................
111
§ 8.5.
Gidravlik va qo‘shma rostlagichlar ..............................................
115
§ 15.4 - Mexanizasiyalash muhandislar instituti milliy tadqiqot universiteti

|
Mexanizasiyalash muhandislar instituti milliy tadqiqot universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 173/177 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 7,42 Mb. | | #271609 |
Bog'liq hxdyWc64rxc4ylSk9H8CT0vh6AhFuTBsvP6yTtUW § 15.4.
Nasos stansiyalarda ishlab chiqarish texnologik jarayonlari va
ularni avtomatlashtirish masalalari ...............................................
204
§ 15.5.
Cho‘kma nasoslarni avtomatik boshqarish sxemasi .....................
205
§ 15.6.
Nasos stansiyasini avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimiga ulash
sxemasi .........................................................................................
208
IY BOB
TJABT BOSHQARUV KOMPLEKSI, TARKIBI VA
BOSQICHLARI .........................................................................
215
§ 16.
TJABT BOSHQARUV KOMPLEKSI ........................................
215
§ 16.1.
ABT algoritmik blok sxemasi ......................................................
215
§ 16.2.
TJABTlarini yaratish tartibi va bosqichlari ..................................
217
§ 16.2.1. Yaratish tartibi ..............................................................................
218
§ 16.2.2. Tasniflash xususiyatlari ................................................................
219
§ 16.2.3. Bosqichlari ....................................................................................
221
§ 16.3.
GESlarda TJABTlarining tarkibi ..................................................
223
§ 16.3.1. TJABT gidroagregatlari ................................................................
223
§ 16.3.2. Axborot- boshqaruv pog‘onasi .....................................................
224
§ 16.3.3. Generator darajasini o‘lchash va signallashtrish va axborot olish
tizim ..............................................................................................
224
§ 16.3.4. GES avariya - ta’mirlash zatvorlarini boshqaruv tizimi ...............
225
§ 16.3.5. Moy bosimi qurilmasi uchun nazorat tizimi .................................
225
|
| |
Yorug'likka sezgir yarim o'tkazgichli dioddir. U fotonlarni yutganda tok hosil qiladi

|
Yorug'likka sezgir yarim o'tkazgichli dioddir. U fotonlarni yutganda tok hosil qiladi
|
bet | 1/10 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,07 Mb. | | #243316 |
Bog'liq Fotodiod o\'lchash texnikasi
Fotodiod
Fotodiod yorug'likka sezgir yarim o'tkazgichli dioddir . U fotonlarni yutganda tok hosil qiladi.
Fotodiodning to'plami yorug'lik (yoki infraqizil yoki ultrabinafsha nurlanish yoki rentgen nurlari) qurilmaning sezgir qismiga etib borishiga imkon beradi. Paketda linzalar yoki optik filtrlar bo'lishi mumkin . Fotodiod sifatida maxsus foydalanish uchun mo'ljallangan qurilmalar javob tezligini oshirish uchun p-n o'tishdan ko'ra PIN -kod ulanishidan foydalanadi. Fotodiodlar odatda sirt maydoni oshgani sayin sekinroq javob berish vaqtiga ega. Fotodiyot teskari yo'nalishda ishlash uchun mo'ljallangan Elektr quyosh energiyasini ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan quyosh batareyasi katta maydonli fotodioddir.
Fotodiodlar ilmiy va sanoat asboblarida yorug'lik intensivligini o'lchash uchun yoki o'zi uchun yoki boshqa xususiyat o'lchovi sifatida ishlatiladi (masalan, tutun zichligi). Fotodiod maishiy masofadan boshqarish pultlarida bo'lgani kabi infraqizil nurda kodlangan ma'lumotlarni qabul qiluvchi sifatida ishlatilishi mumkin . Fotodiodlar optokuplni yaratish uchun ishlatilishi mumkin, ular orasidagi to'g'ridan-to'g'ri metall aloqasi bo'lmagan kontaktlarning zanglashiga olib, yuqori kuchlanish farqlaridan izolyatsiya qilish imkonini beradi.
Fotodiod
|
Bir Ge (yuqori) va uchta Si (pastki) fotodiodlar
|
Turi
|
Passiv , diod
|
Ish
|
Nurni oqimga aylantiradi _
|
|
|
| |
Personalni boshqarish oraliq nazorat savollar: " Persanalni boshqarish" fanining korxonani boshqarishdagi tutgan o`rni

Personalni boshqarish oraliq nazorat savollar:
1. " Persanalni boshqarish" fanining korxonani boshqarishdagi tutgan o`rni
Zamonaviy iqtisodiy sharoitda korxonalar ko'pincha o'z faoliyatining bu yoki boshqa turini qayta
tashkil etish vazifasini o'taydilar. Bunday o'zgarishlarning maqsadi shtatlar tarkibini
takomillashtirish, yangi texnologiyalarni joriy qilish, avtomatlashtirish (yangi axborot tizimini joriy
etish) va hokazolar bo'lishi mumkin. Agar mavjud vaziyat haqida tushuncha bo'lmasa, o'zgarish va
yaxshilanishni rejalashtirish mumkin emas. Modellashtirish jarayonlar va ularning o'zaro ta'sirini
tushunish va tavsiflash uchun eng samarali usuldir. Inson resurslarini boshqarish uchun axborot
tizimlarini (IP) yaratish bu murakkab tizimning modelini ishlab chiqish vazifasini o'z ichiga olgan
murakkab ko'p bosqichli jarayon. Ushbu muammoni hal qilish usullaridan biri bu axborot tizimlarini
rivojlantirishni avtomatlashtirish usullari va vositalarining kombinatsiyasi bo'lgan CASE
texnologiyalaridan foydalanish (Computer Aided Software / System Engineering). CASE-
texnologiyalarni qo'llash natijalari "Inson resurslarini boshqarish uchun axborot tizimlarini
modellashtirish" darsligida aks ettirilgan.
Muvaffaqiyatli biznesni rivojlantirish korxona Personaliga, uning malakasiga, ko'nikmalariga va
samarali ishlashga tayyorligiga bog'liq. Shu sababli, korxonaning umumiy strategiyasida muhim
o'rinlardan birini tashkiliy strategiya, tashkiliy va kadrlar potentsiali, kadrlar siyosati turlarini hisobga
olgan holda kadrlar bilan ishlash printsiplari, qoidalari va maqsadlarini tanlashdan iborat samarali
Personalni boshqarish masalalari egallaydi. Personalni boshqarish tizimi kadrlar bilan ishlash
usullarini doimiy ravishda takomillashtirishni va mahalliy va xorijiy ilm-fan va ishlab chiqarish
tajribasidan foydalanishni ta'minlaydi. Bu, ayniqsa, o'rta va yirik korxonalar uchun to'g'ri keladi.
Personalni boshqarishning zamonaviy tizimini ochib beradigan asosiy tushunchalarga quyidagilar
kiradi: mehnat unumdorligi, inson kapitali, ish sharoitlari, mehnat resurslarini loyihalash, mehnat
standartlari, Personalni rejalashtirish, tanlash, o'qitish va sertifikatlash, Personalni rag'batlantirish va
rag'batlantirish, daromadlarni shakllantirish va ish haqi, Personal marketingi, Personalni boshqarishni
tashkil etish va takomillashtirish.
|
Flash-memory-recovery

Flash-memory-recovery
Download
122,17 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
18.02.2024
Hajmi
122,17 Kb.
#158380
Download
122,17 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Flash-memory-recovery
Download
122,17 Kb.
Matnni ko'rish
Globallashuvning nazariy asoslari

|
Globallashuvning nazariy asoslari
|
bet | 3/3 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #262263 |
Bog'liq 2-ГИРGloballashuvning nazariy asoslari
G.Terborn globallashuvning oltita "to'lqinlari" bir-biridan farqlaydi. Ushbu to’lqinlarning birinchisi III-VII asrlarda jahon dinlarining kengayishi bilan bo’liq.
Oksford inglizcha lug'atiga ko'ra, "globallashuv" so'zi ilk bor 1952 yilda "Yangi ta'lim" nashrida ta'lim sohasida to'plangan tajribani umumiy nuqtai nazarini ifodalash uchun ishlatilgan.
Immanuil Moris Vallerstayn 1970-yillarning mashhur Amerikalik sotsiologi Immanuil Moris Vallerstayn zamonaviy jamiyatning globalistik tasavurini yaratdi. U insoniyatni bir-biriga bog'liq jamiyat sifatida tushuntiradi. Bunday umuminsoniy yondashuv jahonga tizimili yondashuv nazariyasini sivilizatsiya nazariyasidan ajratib turadi. Sivilizatsiya nazariyasida jahon hamjamiyati mintaqalarga ajratilib o’riganiladi. I.Vallerstayn nazariyasiga binoan insoniyat doimo globallashuvga intiladi. Uning nazariyasi, iqtisodiy jarayonlarga emas, balki insonlarning ijtimoiy hayotida global jarayonlarga asoslangan. Globallashuvning nazariy asoslari "Globallashuv" atamasi iqtisodchilar va sotsiologlar ilmiy ishlarida XX asrning 60-yillaridan boshlab ishlatilgan. Tilshunoslarning fikriga ko'ra bu atama 1983 yilda muomalaga kiritilgan. Globallashuv tushunchasi ilk bor T.Levittning 1983 yilda “Garvard Business Review” jurnalida chop etgan maqolasida qo’llanilgan. Unda globallashuv "yirik xalqaro kompaniyalar tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotlarni birlashtiruvchi hodisa" sifatida belgilandi. Ushbu ta'rifda iqtisodiy tizimdagi global o'zgarishlarga e'tibor qaratilgan. Globallashuvning nazariy asoslari 1997 yilda Jahon valyuta fondining elektron nashrlarida "globallashuv" ning quyidagi ta'rifi taklif qilindi: "bu jarayonda ishtirok etayotgan barcha mamlakatlarning takror ishlab chiqarishida tashqi omillarning (iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy) o’rnini o’sib borishi, milliy to'siqlarsiz yagona jahon bozorini shaklanishi va barcha mamlakatlar uchun umumiy huquqiy sharoit yaratilishi". Ushbu ta'rif keng qamrovli bo'lib, globallashuvning hamma sohalarini qamrab oladi.
Zamonaviy jahon iqtisodiyotining globalashuvi jarayonlari
Zamonaviy jahon iqtisodiyotining globalashuvi quyidagi jarayonlarda namoyon bo’ladi
Jahon iqtisodiyoti globallashuvi jarayonlari natijalari Jahon iqtisodiyoti globallashuvi jarayonlari natijalari Jahon iqtisodiyoti globallashuvi jarayonlari natijalari
|
| |
-bosqich (2000- hozirgi davr) - 2-мавзу. Жаҳон иқтисодиётини глобаллашуви концепцияларининг шаклланиши, ривожланиш...

|
2-мавзу. Жаҳон иқтисодиётини глобаллашуви концепцияларининг шаклланиши, ривожланиш босқичлари ва йўналишлари
|
bet | 2/3 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #262263 |
Bog'liq 2-ГИР3-bosqich (2000- hozirgi davr)
| | | |
M.Castels, L.Y. Grinin, R.Robertson
|
Globallashuv jarayonini hayotning barcha jabhalarini murakkab o'zaro ta'sirida ko'rib chiqish, globallashuvning kelajakda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan oqibatlarini bashorat qilish.
Jahon iqtisodiy, siyosiy va madaniy integratsiyalashuvi jarayoni.
|
Globallashuvning madaniy jihatlariga va ommaviy axborot vositalarining faoliyati natijasida yaratilgan ijtimoiy jarayonlarning global xususiyatiga oid jamoaviy (ijtimoiy) g'oyalarning ahamiyatiga e'tibor qaratgan R. Robertson nazariyasi (2003).
Kontseptsiyadan qochishga urinishlar. A.D. Borodayevskiy 2010 yilgi maqolasida "siamizatsiya" atamasini kiritdi.
|
| Globallashuvning nazariy asoslari Ko'plab tadqiqotchilar "globallashuv" atamasining noaniqligini qayd etadi. Tarixchilar bunday jarayonni kapitalizmning rivojlanish bosqichlaridan biri deb bilishadi. Iqtisodchilar globallashuv jarayonlarini moliya bozorlarni transmilliylashuvi bilan bog’lashadi. Siyosatshunoslar globallashuvni demokratik institutlarning tarqalishi bilan bog’lashadi. Madaniyatshunoslar globallashuvning namoyon bo’lishini madaniyatning g'arbiylashuvi, shu jumladan, Amerika iqtisodiy rivojlanishi bilan birlashtiradi. Ushbu tushunchni turlich tariflash globallashuv jarayonini murakkabligi va beqarorligi bilan bog’liq. Globallashuvning nazariy asoslari Globallashuvga bag’ishlangan minglab monografiya, tadqiqot ishlari va ma'ruzalar, konferentsiya materiallari mavjud. Ushbu kontseptsiyani aniqlashda R. Robertson, I.Volershteyn, E. Giddens, M.Castells, V.Bek, J.Soros, K.Popper, A.Utkin asarlari katta ahamiyatga ega. Globallashuvning nazariy asoslari Globallashuv kontseptsiyasi ilk bora Buyuk geografik kashfiyotlar davriga nisbatan qo'llanilishi mumkin edi, chunki aloqa vositalarini (birinchi navbatda dengiz transporti) rivojlantirish xalqaro almashinuv uchun qulay shart-sharoitlar yaratdi. Amerikalik tadqiqotchilar R.Robertson va M.Uoters globallashishning uzoq tarixiy jarayon ekanligiga ishonishadi va uning boshlanishi 15 va 16 asrlarga to'g'ri keladi deb hisoblashadi.
|
| |
1. Tashkilot tushunchasi bu nima?

|
1. Tashkilot tushunchasi bu nima?
|
bet | 1/6 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 36,92 Kb. | | #160066 |
Bog'liq Iqtisodiyit oraliq ish k doston (5)
1.Tashkilot tushunchasi - bu nima?
Tashkilot deganda moliyaviy, huquqiy va boshqa shart-sharoitlar yordamida umumiy maqsadlarga erishish uchun bir-biri bilan oʻzaro munosabatda boʻlgan odamlar guruhi tushuniladi. Ularning oldiga qo'yilgan maqsadlar rahbar tomonidan belgilanadi va ularni moddiy, mehnat, axborot resurslari bilan ta'minlaydi. Ushbu yondashuv kompaniyada muayyan istaklarga tezda erishish uchun ishni muvofiqlashtirishning samarali usuli hisoblanadi. U qanchalik katta bo'lsa, tashkilotning maqsad va vazifalari shunchalik yuqori bo'ladi.
tashkilotning maqsad va vazifalari
Ajratib turuvchi xususiyatlar
Har bir tashkilotning oʻziga xos xususiyatlari bor:
Maqsadlar qoʻying. Ommaviy ravishda belgilangan maqsadlar mavjudlik ma'nosini belgilaydi, o'ziga xoslikni belgilaydiishtirokchilarga harakatlar yo'nalishi, ularni birlashtirish va birlashtirish. Shu bilan birga, maqsad umumiy mavjudlik bo'lgan korxonalar ham bor.
Begonalashtirish, bu ichki jarayonlarni izolyatsiya qilish va korxonani tashqi muhitdan ajratib turuvchi chegaralar mavjudligidan iborat. Chegara moddiy (devor, panjara) va nomoddiy (taqiqlash, cheklovlar, nizomlar va boshqalar) bo'lishi mumkin. Bunday misol, mahsulot sotish natijasida barcha ishlab chiqarish xarajatlari to'liq qoplangan moliya instituti mablag'larining yopiq aylanishi bo'lishi mumkin.
Mehnatni ishchilar oʻrtasida taqsimlash.
Iqtisodiy, texnologik, boshqaruv ma'lumotlari, o'zaro yordamni ta'minlash uchun uning alohida tarkibiy qismlari o'rtasida ijtimoiy aloqalar mavjudligi.
Tashqi va ichki belgilangan aniq vazifalarni hisobga olgan holda ichki masalalarni mustaqil tartibga solish. Bunday vazifalar barcha turdagi faoliyatni, odamlarni muvofiqlashtiruvchi ichki markaz tomonidan belgilanadi va ularning bir nechtasi bo'lishi mumkin, lekin har doim asosiysi bor.
Tashkilot madaniy qadriyatlar, an'analar, din, xulq-atvor normalari, ramzlari bilan ajralib turadi. Bu ko'p jihatdan munosabatlarning tabiati va odamlarning xatti-harakatlari yo'nalishini belgilaydi.
tashkilotning vazifalari
Tashkilotning vazifalari va funksiyalari muhim.
|
| |