Sirka kislatani ishlab chiqarish texnologiyasi Mundarija Kirish Sirka kislatani ishlab chiqarish texnologiyasi

Sirka kislatani ishlab chiqarish texnologiyasi
Mundarija
1.Kirish
2. Sirka kislatani ishlab chiqarish texnologiyasi tarixi
3. Ishlab chiqarish usullari
4. Sirka kislatani xom ashyo katalizatorlari reagentlari va tayyor mahsulot tavsifi
5. Sirka kislota texnologik sxema va tavsifi
6. Qo’llanilishi va ishlatilishi
7. Xulosa
8. Foydalinilgan adabiyotlar
Kirish
Sirka kislota ko’plab soxalarda keng ko’lamda foydalanilganligi tufayli uni
ishlab chiqarishni yo’lga qo’yish muhim hisoblanadi.
Sirka kislota turli sohalarda, mas, atsetilsellyuloza, plastmassa, sirka angidrid,
organik erituvchilar, insektitsidlar, farmatsevtik preparatlar (aspirin, fenatsetin),
atseton, sintetik boʻyagichlar ichida va gazlamalarni boʻyashda ishlatiladi. Sirkali
kislota etilen bilan kislorod ishtirokida reaksiyaga kirishib, reallashtiruvchi
katalizator sifatida paladyumdan foydalanib, vinil asetat monomerini hosil qiladi.
Vinil asetat polimerizatsiyalanadi va polivinilatsetatga aylanadi, u bo'yoq va
yopishtiruvchi materialning tarkibiy qismi sifatida ishlatiladi. Suyultirilgan sirka
kislotasi antiseptik sifatida ishlatiladi, mahalliy ravishda qo'llaniladi, streptokokklar,
stafilokokklar va psevdomonalar kabi bakteriyalarga qarshi hujum qilish
qobiliyatiga ega. Ushbu harakat tufayli u teri infektsiyalarini davolashda ishlatiladi.
Sirka uzoq vaqt davomida ziravor va xushbo'y moddalar sifatida ishlatilgan, shuning
uchun bu sirka kislotasini eng yaxshi tanilgan dastur hisoblanadi.
Sirka kislatani ishlab chiqarish texnologiyasi tarixi
Sirka sivilizatsiyaning o'zi kabi eski, ehtimol undan ham eski. Sirka kislotasi
ishlab chiqaradigan bakteriyalar butun dunyoda mavjud va pivo yoki sharob
tayyorlash bilan shug'ullanadigan har qanday madaniyat muqarrar ravishda sirka
kashf qilingan, bu alkogolli ichimliklar havoga ta'sir qilishining tabiiy natijasi.
Sirka kislotasini kimyo sohasida qo'llash qadim zamonlargacha cho'zilgan.
Miloddan avvalgi III asrda, Yunon faylasufi Teofrastos sirka metallarga qanday
ta'sir qilib, san'atda foydali pigmentlar ishlab chiqarganini tasvirlab berdi oq
qo'rg'oshin (qo'rg'oshin karbonat) va qarag'ay, mis tuzlarining yashil aralashmasi,
shu jumladan mis (II) asetat. Qadimgi rimliklar qo'rg'oshin qozonlarida nordon
sharobni qaynatib, juda shirin sirop ishlab chiqarishgan sapa. Sapa qo'rg'oshin
asetatiga boy edi, uni shirin deb ham atashdi qo'rg'oshin shakar yoki Saturn shakar,
bu Rim aristokratiyasi orasida qo'rg'oshin zaharlanishiga yordam berdi. VIII asrda
fors kimyogari Jobir Ibn Hayyan (Geber) distillash orqali sirka kislotasini
konsentratsiyalashgan.
Uyg'onish davrida muz asatik kislotasi metall asetatlarning quruq distillash
yo'li bilan tayyorlandi. XVI asr nemis kimyogari Andreas Libavius bunday tartibni
tasvirlab bergan va u shu usulda ishlab chiqarilgan muz sirka kislotasini sirka bilan
solishtirgan. Sirka tarkibidagi suvning mavjudligi sirka kislotasining xususiyatlariga
shunchalik kuchli ta'sir ko'rsatadiki, ko'p asrlar davomida ko'plab kimyogarlar muz
sirka kislotasi va sirka tarkibidagi kislotani ikki xil moddalar deb hisoblashgan.
Frantsuz kimyogari Per Adet ularning o'xshashligini isbotladi.
1847 yilda nemis kimyogari Herman Kolbe birinchi marta noorganik
materiallardan sirka kislotasini sintez qildi. Bu reaktsiya ketma -ketligi uglerod
disulfidini uglerod tetraxloridgacha xlorlashdan, keyin tetrakloretilenga pirolizdan
va trikloroatsetik kislotaga suvli xlorlashdan iborat bo'lib, sirka kislotasiga
elektrolitik qaytarilish bilan yakunlandi.
1910 yilga kelib, muzlik sirka
kislotasining
ko'p
qismi
yog'ochni distillash natijasida
"piroligan likyor" dan olingan.
Sirka kislotasi undan ohak suti
bilan ishlov berish yo'li bilan
ajratilgan va natijada olingan
kaltsiy asetat sirka kislotasini
qaytarish uchun sulfat kislota
bilan
kislotalangan.
O'sha
paytda Germaniyada 10 000 tonna muz sirka kislotasi ishlab chiqarilardi, uning 30
foizi indigo bo'yoq ishlab chiqarishga sarflangan.
Kislotalilik
Sirka kislotasi kabi karboksilik kislotalar tarkibidagi karboksil guruhidagi (-
COOH) vodorod (H) atomini H shaklida ajratish mumkin.+ ion (proton), ularga
kislotali xarakterini beradi. Sirka kislotasi - suvli eritmadagi zaif, samarali
monoprotik kislota, pK bilana qiymati 4.8. Uning konyugat asosi asetatdir
(CH3COO−). 1,0 M eritma (mahalliy sirka kontsentratsiyasi haqida) pH darajasi 2,4
ni tashkil etadi, bu sirka kislotasi molekulalarining atigi 0,4 foizi
dissotsiatsiyalanganligini ko'rsatadi.
Sirka
kislotasining
kristalli
tuzilishi
molekulalarning vodorod aloqalari bilan
bog'langan
dimerlarga
birlashishini
ko'rsatadi. Shuningdek, dimerlarni bug
'ichida 120 ° C da aniqlash mumkin. Ular,
shuningdek,
suyuq
fazada
vodorod
bog'lamaydigan erituvchilarda suyultirilgan eritmalarda va ma'lum darajada sirka
kislotasida uchraydi.[5] lekin vodorod bilan bog'lovchi erituvchilar tomonidan
buziladi. Dimerning dissotsiatsiya entalpiyasi 65,0–66,0 kJ/mol, dissotsiatsiya
entropiyasi esa 154–157 J molga teng.–1 K–1.[6] Bu dimerizatsiya xatti -harakati
boshqa past karboksilik kislotalar bilan bo'lishiladi.
Erituvchi
Suyuq sirka kislotasi etanol va suvga o'xshash hidrofilik (qutbli) protik
erituvchi. O'rtacha dielektrik konstantasi 6,2 bo'lganida, u nafaqat noorganik tuzlar
va shakar kabi qutbli birikmalarni, balki yog'lar va oltingugurt va yod kabi
elementlarni ham qutbsiz eritishi mumkin. U suv, xloroform va geksan kabi boshqa
qutbli va qutbsiz erituvchilar bilan osongina aralashadi. Sirka kislotasining erituvchi
xususiyati va aralashuvchanligi uni keng qo'llaniladigan sanoat kimyoviy moddasiga
aylantiradi.
Kimyoviy reaktsiyalar
Sirka kislotasi temir, magniy va ruxni o'z ichiga olgan ko'plab metallar uchun
korroziv bo'lib, vodorod gazi va asetatlar deb nomlangan metall tuzlarini hosil qiladi.
Alyuminiy kislorod ta'sirida alyuminiy oksidi qatlamini hosil qiladi, u nisbatan
chidamli, shuning uchun alyuminiy tanklar sirka kislotasini tashish uchun ishlatilishi
mumkin. Metall asetatlar, sirka kislotasidan va tegishli asosdan tayyorlanishi
mumkin, xuddi mashhur "pishirish soda + sirka" reaktsiyasida bo'lgani kabi. Xrom
(II) asetatdan tashqari, deyarli barcha asetatlar suvda eriydi.
Sirka kislotasi karboksilik kislotaning odatdagi kimyoviy reaktsiyalaridan
o'tadi, masalan, ishqorlar bilan reaksiyaga kirishganda etan kislotasi, metall bilan
reaksiyaga kirganda metall etanoat ishlab chiqariladi va karbonat va vodorod
karbonatlari bilan reaksiyaga kirganda metall etanoat, suv va karbonat angidrid hosil
bo'ladi. Uning reaktsiyalarining eng diqqatga sazovor joyi - bu etanolni kamaytirish
orqali hosil bo'lishi va asetilxlorid kabi hosilalarni "nukleofil asil o'rnini bosish" deb
nomlanishi. Boshqa o'rnini bosuvchi hosilalarga sirka angidrid kiradi; Bu angidrid
sirka kislotasining ikki molekulasidan suv yo'qotilishi natijasida hosil bo'ladi. Sirka
kislotasining esterlari Fisher esterifikatsiyasi orqali hosil bo'lishi mumkin, amidlar
ham hosil bo'lishi mumkin. 440 ° C dan yuqori qizdirilganda sirka kislotasi
parchalanib karbonat angidrid va metan, yoki keten va suv hosil qiladi.
Aniqlash
Sirka kislotasini o'ziga xos hid bilan aniqlash mumkin. Sirka kislotasi tuzlari
uchun rangli reaktsiya temir (III) xlorid eritmasidir, natijada kislotalashdan keyin
yo'qoladigan chuqur qizil rang paydo bo'ladi. Asetatlar mishyak trioksidi bilan
qizdirilganda kakodil oksidi hosil qiladi, uni yomon hidli bug'lari orqali aniqlash
mumkin.
Sirka kislotasidan olingan atsetil guruhi deyarli barcha hayot shakllarining
biokimyosi uchun asosdir. A koenzimiga bog'langanida, u uglevodlar va yog'lar
almashinuvining markazidir. Shu bilan birga, hujayra tarkibidagi pH miqdorini
nazorat qilish buzilmasligi uchun hujayralarda erkin sirka kislotasi kontsentratsiyasi
past darajada saqlanadi. Uzunroq zanjirli karboksilik kislotalardan (yog 'kislotalari)
farqli o'laroq, sirka kislotasi tabiiy triglitseridlarda uchramaydi. Biroq, sun'iy
triglitserid triasetin (glitserin triasetat) keng tarqalgan oziq -ovqat qo'shimchasi
bo'lib, kosmetika va topikal dorilarda uchraydi.
Sirka kislotasi ma'lum bakteriyalar tomonidan ishlab chiqariladi va chiqariladi,
xususan Asetobakteriya jinsi va Clostridium atsetobutilikum. Bu bakteriyalar
hamma joyda oziq -ovqat mahsulotlarida, suvda va tuproqda uchraydi va sirka
kislotasi tabiiy ravishda meva va boshqa oziq -ovqat mahsulotlarining buzilishi
natijasida hosil bo'ladi. Sirka kislotasi, shuningdek, odamlarni va boshqa primatlarni
vaginal moylashning tarkibiy qismidir, bu erda u engil antibakterial vosita bo'lib
xizmat qiladi.
|