Xotira. Xotira kompyuterda dasturlar va berilganlarni, amal natijalarini saqlaydigan qurilma. Xotiranig turlari

|
Xotira. Xotira kompyuterda dasturlar va berilganlarni, amal natijalarini saqlaydigan qurilma. Xotiranig turlari
|
bet | 22/56 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 112,17 Kb. | | #125861 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minotiXotira. Xotira kompyuterda dasturlar va berilganlarni, amal natijalarini saqlaydigan qurilma. Xotiranig turlari ko’p: tezkor, doimiy, tashqi, kesh, video va boshqalar.
Tezkor xotira kompyuterning muhim qismi bo’lib, prosessor undan amallarni bajarish uchun dastur, berilganlarni oladi va amalni bajarib natijani yana unda saqlaydi. Agar kompyuter o’chirilsa, tezkor xotirada saqlanayotgan dasturlar va berilganlar yo’q bo’lib ketadi. Shuning uchun ularni qattiq diskda yoki disketlarda saqlab qolish kerak.
Doimiy xotira. Kompyuterlarda berilganlar unda avvaldan joylashtirilgan doimiy xotira (BIOS -Basic Input-Output Sustem -kiritish-chiqarishning asosiy sistemasi) mavjud. Bunday xotiradan faqat o’qish mumkin. Shuning uchun ham u ROM Read Only memory- faqat o’qish uchun) deb ataladi.
Kesh xotira. Kesh xotira kompyuter ishlash tezligini oshirish uchun ishlatiladi. U tezkor xotira va mikroprosessor orasida joylashgan bo’lib, uning yordamida amallar bajarish tezkor xotira orqali bajariladigan amallardan ancha tez bajariladi. Mikroprosessorning xotiraga murojatida, kerakli dastur va berilganlar kesh xotirada qidiriladi.
Vinchesterlar kompyuterning ichida joylashgan bo’lib, uning hajmi bir necha Gegabaytgacha bo’ladi. Vinchester deganda silindrsimon shakldagi maxsus germetik idishga joylashtirilgan, bir o’qqa mustahkamlangan ustma-ust joylashgan disklarnig majmui tushuniladi.
Kompyuterda ma’lumotlarni saqlanishi.
Har xil turdagi ma’lumotlar (tovush, matn, tasvir, video) kompyuterda raqamlar (kodlar) ko'rinishida saqlanadi. Har birini saqlashda kompyuter maxsus qoidani qo'llaydi. Masalan: musiqani saqlash uchun u har bir vaqt intervalida bo'lgan tovush tebrlanish kodini xotiraga saqlaydi; tasvirda esa tasvirni bir nechta satr va ustunlarga bo'lib, kesish nuqtalarning har birining rangini kodini xotiraga saqlaydi; matnda esa har bir belgi, raqam, harf kodini xotiraga saqlaydi.
Biz o'nlik sanoq sistemada hamma xisob kitoblarni qilsak, kompyuter esa ikkilik sanok sistemada ularni bajaradi. Shuning uchun ma’lumotlarni minimal hajmi bit deb nomlanib 1 yoki 0 ga teng bo'ladi. Bu sonlarni ma’nosi - ha yoki yo'q va to'g'ri yoki noto'g'ri. Maksimal 256 belgi bo’lishi mumkinligi uchun bitta qanaqadir belgi uchun xotirada 1 BAYT hajm xotira ajratiladi(1bayt=8 bit). Baytdan katta o'lchov birliklari ham bor 1 KILOBAYT = 1024 bayt, 1 MEGABAYT = 1024 Kilobayt, 1 GEGABAYT = 1024 Megabayt.
Misol uchun bitta A4 formatli qogozni taxminan 2 Kilobayt hajmli ma’lumot egallaydi.
Kompyuter asosan ma’lumotlarni saqlash va ular bilan ishlash uchun kerak bo'ladi. Shu amallarni bajarish uchun biz kutubxonalardan foydalanamiz. Kutubxonalarda ham ma’lumotlar saqlanadi va ularni biz xoxlagan vaqtda ishlatishimiz mumkin.
Kutubxonada ma’lumotlar kitoblarda saqlansa, kompyuterda esa fayllarda.
FAYL bu nomlangan, diskda joylashgan ma’lumotlar qismi (harflar, raqamlar va belgilar mantiqiy ketma ketligi).
Kitobning nomi ikkita qismdan iborat bo‘lsa (kitob nomi va avtor nomi), fayl nomi ham ikkita qismdan iborat (fayl nomi va turi). Shu ikkita qismi faylning to'liq nomi deb nomlanadi. Fayl nomi uzunligi - 8 belgigacha, kengaytmasi - 3 belgigacha bo’lishi mumkin. Fayl nomi va kengaytmasi o'rtasida nuqta belgisi qo'yilishi shart. Fayl nomi kitob nomiga o'xshab ichida saqlanib turgan ma’lumotlar mavzusiga qarab qo'yiladi. Fayl turi (kengeytmasi) shu ma’lumotlar turiga qarab qo'yiladi. Fayl nomiga qarab biz shu fayldagi ma’lumotlar nima haqidaligini yoki kimga tegishligini aniqlashimiz mumkin. Fayl turi (kengaytmasiga) qarab kompyuter ma’lumotlarni qanaqa ko'rinishda bizga ko'rsatishni aniqlaydi. Shuning uchun asosiy, ko'p qo'llanadigan, kengaytmalar bilan tanishamiz. Asosiy kengeytmalar: exe, com, bat - har xil programmalarni ishga tushiradigan fayllar bmp, jpg, gif - rasm va tasvir fayllari txt, doc, wri - matn fayllari wav, mid, mp3 - audio fayllari mov, avi - video fayllari sys - sistema fayllari
Masalan: referat.doc, photo.jpg, setora.mp3, taxi.mov, aziz.txt
Kitoblar kutubxonadi xonalarda joylanishsa, kompyuterda esa fayllar kataloglarda (direktoriya yoki papkalarda) joylashadi. Bitta xonada bir nechta xona bo’lishi munkin bo‘lsa, bitta katalogda bir nechta boshqa katalog bo’lishi mumkin. Bitta xonada chiqib ketsangiz, siz yuqori joylashgan xonaga chiqib ketasiz. Eng yuqori xona esa karidor deb nomlanadi. Xuddi shu vaziyat kataloglar bilan. Agar siz katalogdan chiqib ketsangiz, u xolda siz yuqori joylashgan katalokga chiqasiz. Eng yuqori katalog asosiy deb nomlanadi. Kataloglar nomi uzinligi 8 ta belgidan oshmasligi kerak. Xonaning nomi uning ichidagi kitoblarga qarab qo'yilsa, katalog nomi ham ichida saqlanib turgan fayllarga qarab qo'yiladi.
Masalan: GAME, TXT, BUGALTER, PROGRAMM
Hamma xonalar va kitoblar kutubxonada etajlarda joylashadi, kompyuterda esa kataloglar va fayllar disklarda. Disklar 3 xil bo’ladi: qattiq, yumshoq va kompakt. Etajlar nomi tartiblanib sonlar bilan berilsa, disklar nomi ham tartiblanib lotin harflar bilan beriladi (A, B, C, D, E...). Bulardan A va B yumshoq (floppi) disklarga beriladi. Qolgan harflar C, D, E ... qattiq disklarga beriladi. Agar sizda (kompakt disklar yurituvchisi) ham kompyuterda bo’lsa u holda oxirgi harf unga beriladi
|
| |