Ishqoriy metallardan kaliy va natriyning fotometrik aniqlash tartibi

|
Ishqoriy metallardan kaliy va natriyning fotometrik aniqlash tartibi
|
bet | 5/6 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 417,91 Kb. | | #274111 |
Bog'liq Kurs ishi uchun taqriz2.3 Ishqoriy metallardan kaliy va natriyning fotometrik aniqlash tartibi
Usul – titrlashni ekvivalent nuqtasi yoki uning yaqinida, titrlanuvchi eritmaning yorug’lik yutilishi keskin o’zgarishi asosida, titrlashni oxirgi nuqtasini (TON) aniqlashga asoslangan. Fotometrik titrlashni indikatorli va indikatorsiz usullarda olib boriladi. Indikatorli usul- titrlash jarayonida titrlanuvchi eritmaga indikator ishtirokida titrant eritmasidan qo’shib boriladi va titrlanuvchi eritmaning analitik to’lqin uzunlikdagi optik zichligi o’lchanadi. Indikatorsiz usul- titrlash jarayonida titrlanuvchi eritmaga titrant eritmasidan qo’shib boriladi va titrlanuvchi eritmaning analitik to’lqin uzunlikdagi optik zichligi o’lchanadi. Titrlanuvchi eritma optik zichligini o’lchash natijalari bo’yicha optik zichlik A ni qo’shilgan titrant hajmi V (titrant) ga bog’liqlik fotometrik egrisi chiziladi. Titrlash egrisining EN ga tegishli qismida keskin burilish kuzatiladi. Masalan: indikatorsiz usulda permanganat MnO4- ionlarini kislotali muhitda temir (II) ionlari bilan fotometrik titrlash. Titrlash jarayonida quyidagi oksidlanishqaytarilish reaksiyasi ketadi:
MnO4- + 5Fe2++ 8H+→ Mn2+ + 5Fe3++ 4H2O
Permanganat ionini optik zichligi 528 nm analitik to’lqin uzunligi (ε= 2400 dm3 · mol-1 · sm-1)da o’lchanadi. Titrlanuvchi permanganat eritmasiga titrant temir (II) eritmasidan qo’shaborilgan sari, titrlanuvchi eritmaning optik zichligi permanganat ionlari reaksiyaga kirib bo’lguncha, kamaya boradi. Titrant eritmasidan qo’shish davom etilsa titrlanuvchi eritmaning optik zichligi deyarli o’zgarmaydi.
1. Tahlil qilinuvchi eritmadagi aniqlanuvchi modda ekstragent yordamida ekstraksiyalanadi. So’ngra hosil bo’lgan ekstraktni analitik to’lqin uzunlikda fotometrik usulda aniqlanadi. Usul tahlil qilinuvchi eritmada yorug’lik yutilishini to’g’ridan – to’g’ri o’lchash imkoni bo’lmaganda yoki taxlil qilinuvchi dastlabki ob’ekt – (malxam, pasta, suspenziya kukun va x.k.) – holida bo’lib, ularda fotometrik o’lchashni o’tkazib bo’lmagan xollarda qo’llanadi. Ekstraksion – fotometrik tahlilni o’tkazish shart-sharoitlari:
1. Murakkab aralashmadagi komponentlarning nur yutilishi bir xil to’lqin uzunligida bo’lsa, yutilish maksimumlari bir birini qoplasa. Masalan:
Aralashmadagi S va D yutilish bandlarini qo’shilgan holati
2.Suvda oz eruvchan moddalar tahlilida
3.Tahlil qilinuvchi eritmada aniqlanuvchi moddaning konsentratsiyasi juda kam bo’lsa, uni ekstraksiya usulida konsentratsiyasi oshiriladi va fotometrik usulda aniqlanadi.
4.Tahlil qilinuvchi eritmadagi rangsiz moddalarni aniqlashda. Bunday holda aniqlanuvchi modda bilan fotometrik reaksiya yordamida, rangli modda xosil qilib, ekstraksiyalanadi. So’ngra fotometrik reaksiya maxsulotining analitik to’lqin uzunligida ekstraktning optik zichligi o’lchanadi.
Misol: So+2, Fe+3 aralashmasidan So+2 aniqlash.
Fe+3 + 6NCS- → [Fe NCS)6]3-
So+2 qizil
Fe+3 ni niqoblash:
[ Fe(NCS)6 ]3- + 6F- → [Fe F6]3- + 6NCS-
qizil rangsiz
Co+2 + 4NCS- → [Co(NCS)4]2- izoamil ko’k spirtida
Ekstraksion fotometrik taxlilni o’tkazish uchun quyidagi talablarga rioya qilinadi:
Ekstraksiya jarayoni to’liq bajarilishi uchun R=99,9 % bo’lishi kerak.
Organik erituvchi, fotometrik reaksiya tanlanadi.
Eritmada ekstrakt uchun optimal rN tanlanadi.
Halaqit beruvchi ionlarni niqoblashda maxsus reagentlar qo’llanadi.
Ekstraksion – fotometrik usul nisbatan sodda, yuqori selektiv va tezkorligi sababli ko’pchilik moddalar (xususan-kompleks xosil qiluvchi metal kationlarini) farmatsevtik preparatlar (masalan, surtma dorilardagi prednizalon va prednizalon atsetat)ni aniqlash imkonini beradi.
Ekstraksion – fotometrik tahlilda qo’llanadigan fotometrik reaksiyalar. Ekstraksion fotometrik usul uchun fotometrik reaksiyani tanlash muhim ahamiyatga ega. Tanlangan fotometrik reaksiya mahsulotining rangi yorqin, yutilish spektrining analitik to’lqin uzunligidagi yutilish maksimumi kuchli bo’lishi lozim. Fotometrik reaksiyalarni quyidagi ikki turi ishlatiladi: 1. Metallarni rangli komplekslari xosil bo’ladigan fotometrik reaksiyalar. Tahlil qilinuvchi modda reagent bilan rangli kompleks birikma hosil qilinadi.
Hosil bo’lgan rangli kompleksni organik erituvchi bilan ekstraksiyalanadi.
Masalan, suvli eritmada bir qator kationlar bilan birgalikda Pb2+ kationi ditizon bilan kuchsiz ishqoriy pN=8,5-11 sharoitda qirmizi-qizil rangli qo’rg’oshin ditizonatini xosil qiladi.
Pb2++2H2Dz=Pb(HDz)2+2H+
Xosil bo’lgan rangli kompleks xloroform yoki to’rt xlorli uglerodga ekstraksiyalanadi. Qo’rg’oshin (II) ditizonat eritmasini yutilish spektri λmax = 520 nm (ε=7∙104 dm3 · mol-1 · sm-1) bo’lib, shu to’lqin uzunligida ekstraktning optik zichligi o’lchanadi. Niqoblovchi – sianid CN- ionlari ishtirokida qo’rg’oshin (II)ni aniqlashga boshqa kationlar xalaqit bermaydi.
2. Rangli ion – assotsiatlar xosil bo’ladigan fotometrik reaksiyalar. Aniqlanuvchi modda kislotali yoki asosli bo’yoqlar bilan ekstraksiyalanib katta o’lchamli kation yoki anion tutgan rangli maxsulotga aylantiriladi. Masalan: surma (V)ni avval xlorid kislotali yirik o’lchamli kompleks [SbCl6]- ga bog’lanadi. Kristallik binafsha rangli organik reagent ta’sirida, bu yirik kompleks ionlar birlashib, yiriqroq yorqin rangli ion assotsiatini xosil qiladi.
[SbCl6]-+R+=R+[SbCl6]-
Xosil bo’lgan ion assotsiat toluol bilan ekstraksiyalanadi va yutilish spektrida ion assotsiatiga tegishli bo’lgan 600 nm (ε= 104 – 105 dm3 · mol-1 · sm-1) intensiv maksimum bo’lib, ayni shu to’lqin uzunlikda ekstraktni optik zichligi o’lchanadi.
2. Moddaning turli energiyalar manbai ta’sirida shu’lalanishi lyuminessensiya deyiladi. Usul bilan konsentratsiyaning kichik chegarasida (10-4-10-7) moddalar miqdorini taxlil qilish mumkin.
Tasnifi: 1)Qo’zg’atuvchi manbaning turiga ko’ra:
Mohiyati: Tahlil qilinuvchi moddaga nur bilan ta’sir etganda modda elektronlari asosiy energetik A holatdan qo’zg’alib, energiyasi yuqori bo’lgan V holatga o’tadi. Bunda energiyaning bir qismi issiqlik energiyasiga aylanadi, ya’ni elektronlar E triplet holatiga o’tadi. Elektronlarni E triplet holatdan asosiy energetik holatga qaytganda, shu’lalanish ro’y beradi (E lyum.).
E = h · ν h- Plank doimiysi; ν – tebranish soni
demak: Stoks qonuni - Eqo’z > Elyum; ν lyum < ν qo’z; λ lyum > λ qo’z bo’ladi. Fluoressensiyani kvant unumi:
a)qo’zg’atuvchi yorug’lik to’lqin uzunligiga
b) eritilgan fluressent moddaning tabiati, v)eritmani konsentratsiyasi g) xarorat
d) eritmadagi aralashmalarga bog’liq.
Mashxur fizik-optik olim S.I.Vavilov quyidagi qonuniyatni kashf etgan: qo’zg’atuvchi yorug’lik to’lqin uzunligi fluoressensiya to’lqin uzunligidan kichik bo’lsa fluoressensiyani kvant unumi o’zgarmas bo’ladi. λqo’z < λlyum bo’lganda φ=const Flouressent tahlilni o’tkazish sharoitlari :
qo’zg’atuvchi nur sifatida UB, K – nurlar sohasi qo’llaniladi.
Tahlil etiluvchi eritma juda suyultirilgan (s<10-4mol/dm3) bo’lishi kerak.
Konsentratsiyani ortishi lyuminessensiyani so’nishiga olib keladi.
Begona aralashmalar yo’qotilishi kerak.
Taxlil qilinuvchi modda shu’lalanmasa, lyumenissent reaksiya o’tkaziladi.
Misol:
Al3+ + 3L- = AlL3
8-oksixinolin рН=6,5-9,5; λlyum=520 nm; λqo’z=390 nm.
Fluoressent tahlilda aniqlanuvchi moddaning konsentratsiyasi fluoressensiya intensivligi asosida aniqlanadi.
|
| |