ИНОСТРАННОМУ ЯЗЫКУ ЯВЛЯЕТСЯ ТЕКСТ

ИНОСТРАННОМУ ЯЗЫКУ ЯВЛЯЕТСЯ ТЕКСТ
Восиева Шахноза Исламовна,
преподаватель кафедры иностранных языков
vasievaashakhnoza@gmail.com
Аннотация:
В данной статье подробно описывается тот факт, что основной языковой
единицей содержания в обучении иностранному языку является текст, а также развитие навыков
устной и письменной речи на основе навыков чтения.
Ключевые слова:
языковое единство, информационные технологии, комплексная,
воспитательная работа, действия, мышление.
THE BASIC LINGUISTIC UNIT OF THE CONTENT OF TEACHING A FOREIGN
LANGUAGE IS THE TEXT
Vosiyeva Shahnoza Islamovna,
teacher of the Department of Foreign Languages
vasiyevashakhnoza@gmail.com
Abstract:
This article describes in detail the fact that the main linguistic unit of content in
teaching a foreign language is the text, as well as the development of oral and written speech skills based
on reading skills.
Key words:
linguistic unity, information technology, comprehensive, educational work,
actions, thinking.
Zamonaviy dunyoda ingliz tili darsida o'qituvchi chet tilini o'zlashtirishda maksimal
samaradorlikka erishish uchun turli xil o'qitish vositalaridan foydalanadi. Hozirgi kunda axborot
texnologiyalari ancha keng tarqalgan va ta'limda ham mavjud. Zamonaviy maktabda chet tili darsi turli
axborot vositalaridan foydalangan holda tizimli va keng qamrovli o'quv ishi hisoblanadi. Ammo, shunga
qaramay, bugungi kunda chet tilini o'qitishning eng samarali vositalaridan biri hali ham matn, aniqrog'i
matn bilan to'g'ri tashkil etilgan ish hisoblanadi. O'qish nutqimizni rivojlantiradi va boyitadi, so'z
boyligimiz kengaytiradi, tasvirlarda fikr yuritishga o'rgatadi, o'ylashga arziydigan savollar tug'diradi,
o'qish ham muammoli vaziyatni turli tomonlardan ko'rishga o'rgatishini psixolog va metodistlar uzoq
vaqtdan beri isbotlab kelishgan. Ba'zi olimlar matnni faqat og'zaki monolog desa, boshqalari matnni faqat
yozma nutq deb hisoblashadi, uchinchi guruh olimlar esa matnni har qanday nutq niyati sifatida tan
oladilar. Ammo ko'pchilik matnni tuzilgan, uyushgan nutq deb hisoblaydi.
O'qish - bu juda murakkab jarayon bo'lib, ushbu ish dolzarbdir, chunki har qanday o'qituvchi
vaqti-vaqti bilan matn materiallari bilan ishlashda muammoli vaziyatlarga duch keladi. Ushbu ishning
maqsadi chet tili darsida matn bilan ishlashning mohiyati, metodikasi va samaradorligini ko'rib chiqishdir.
Ushbu maqsadga erishish uchun ushbu ishda quyidagi vazifalar hal qilinadi:
ingliz tili darslarida matnli ma'lumotlar bilan ishlashning nazariy yondashuvlarini o'rganish;
matnli ma'lumotlar bilan ishlashning asosiy usullari bilan tanishish.
O'qish savodxonligi insonning zamonaviy jamiyatda hayotga tayyorligini tavsiflovchi eng
muhim kompetentsiyalardan biri hisoblanadi. "O'qish kompetensiyasi" deganda biz o'quvchilarda yozma
ma'lumotlardan foydalanish ko'nikma va ko'nikmalarining etarli darajada rivojlanishini tushunamiz:
kerakli matnlarni qidirish, ularni berilgan mavzuga muvofiq to'g'ri tanlash va tasniflash, ularni o'qish va
sharhlash, og'zaki. va o'qiganlarining yozma taqdimoti.
O'qish turlari
Ingliz tilini, shuningdek, boshqa chet tilini o'rganish jarayonida o'qish jarayoni ikkita muhim funktsiyaga
ega bo'lishi mumkin:
– o‘qish jarayonining o‘zi o‘rganish maqsadi bo‘lishi mumkin;
- bu faoliyat boshqa faoliyat turlarini o'rgatish uchun asos bo'lishi mumkin.
Rivojlangan o'qish qobiliyati - bu o'quvchi qanday maqsadni ko'zlayotganiga qarab, o'qishning barcha
turlarini o'zlashtirish qobiliyatidir.
O'qish jarayonida rejalarning quyidagi turlari mavjud:
- mazmunli (matnning mohiyati, talaba o'qigan narsani tushunish);
- faoliyatga asoslangan (o'zini o'qish, masalan - harflar, harf birikmalari va boshqalar).
O'qish turlarini quyidagi guruhlarga bo'lish mumkin:
– mazmunni ochish usuli (tahlil, sintez, tarjima);
– shaklda (yakka tartibda, sinfda birgalikda, guruhda, baland ovozda va hokazo);
- maqsadi bo'yicha (tanish, o'rganish, ko'rish yoki ma'lum narsalarni qidirish).
ma `lumot);
- joylashuvga qarab, o'qish uyda ham, sinfda ham bo'lishi mumkin;
- tashkilot bo'yicha (tayyorlangan, tayyorlanmagan, o'quv sifatida o'qish va, albatta, nazorat o'qishi)
Ingliz tili darslarida talabalarning samarali ishlashi haqida gapirganda, o'qituvchi, iloji bo'lsa,
o'qishning barcha turlaridan foydalanishi kerak.
Xorijiy ingliz tilidagi usullarning mualliflari, shuningdek, yozma matnlardan foydalanish
bilan bog'liq ma'lum kommunikativ muammolarni hal qilishga yordam beradigan o'qishning bir nechta
turlari va ko'nikmalarini aniqlaydilar:
– Skimming (matnning asosiy mavzusini/g‘oyasini aniqlash);
– Skanerlash (matndagi aniq ma’lumotlarni qidirish);
Chet tili darslarida o'qishni o'rgatish tamoyillari
O'qish - bu faol jarayon. Talaba matn mazmuniga qiziqishi kerak. U matndagi so‘zlarni
bilishi, keltirilayotgan dalillarni tushunishi, muallif pozitsiyasiga o‘z munosabatini bildira olishi kerak.
Agar bu shartlar bajarilmasa, bu holda o'qish yuzaki va o'qilgan matn tez orada unutiladi, deb aytishimiz
mumkin.
O'quvchini qiziqtirishi kerak. Agar talaba matnning qiziqarli mazmuni bilan kasallangan
bo'lsa, u undan kutilganidan ham ko'proq narsani oladi. Yodlash jarayoni esa faolroq bo'ladi, ammo bu
jarayonni tashkil etish o'qish jarayonida qo'llaniladigan o'quv materialining mazmuni bilan bog'liq bo'lishi
kerakligiga e'tibor berish kerak. Aynan o'quvchilarda ijobiy motivatsiyani uyg'otadigan va chet tilida
o'qishga bo'lgan ehtiyojni yuzaga keltiradigan potentsialga ega bo'lgan tarkibdir [Nosonovich, Milrud,
1999: 14].
O'qituvchi o'quvchilarni matnning lingvistik hodisalariga emas, balki uning ma'nosiga ham
javob berishga undashi kerak. Har bir o'quvchi matndagi xabarga javob berishi, o'z tajribasiga mos
ravishda munosabati va his-tuyg'ularini ifodalashi uchun o'qituvchi shunchaki darsda qulay sharoit
yaratishi kerak.
O'qishning asosiy omili - bashorat qilish va taxmin qilish. Talabalar o'qituvchi tomonidan
matn materiallari bilan ishlashga tayyorlanishi kerak. Qiyinchiliklarni bartaraf etish uchun matn bilan
ishlash uchun turli xil rag'batlantiruvchi materiallarni tayyorlash yaxshi bo'lar edi. Bular turli xil rasmlar,
fotosuratlar, matnning qiziqarli sarlavhasi va oxirida o'qituvchining og'zaki bayonotlari bo'lishi mumkin.
Talabalarni matn bilan ishlashga, matnni lingvistik tomondan idrok etishga tayyorlash ham muhimdir.
Vazifalar va mavzularning mosligi. Matn bilan ishlashni tashkil qilishda o'qituvchi matn
uchun turli mashqlar, savol va topshiriqlarni to'g'ri tanlashi kerak, shunda ular berilgan muammolarni hal
qilishda yordam beradi va o'quvchilarni o'qish jarayonida rag'batlantiradi.
Matn bilan oxirigacha ishlang. Matnda juda ko'p yangi va tanish so'zlar, shuningdek, turli xil
grammatik hodisalar, nutq shakllari, tezislar va boshqalar mavjud. Bularning barchasini imkon qadar
o'quvchi rivojlanishi uchun ishlatish kerak.
Chet tili darsida matn ustida ishlashning metod va texnikasi o'quv va nutq faoliyati nutq,
yozish va tinglashni o'rgatishning qiziqarli va samarali asosiga aylanishi uchun o'qituvchi uchun o'z
o'quvchilarini matn materiallari bilan to'g'ri ishlashga o'rgatish printsipial jihatdan muhimdir. Shuning
uchun ishingizni quyidagi bosqichlarga asoslash muhimdir:
- matndan oldingi;
- matn;
- matndan keyingi.
Matndan oldingi bosqich.
Ushbu bosqichning maqsadi matn bilan dastlabki tanishish uchun nutq vazifasini
shakllantirish, talabalar uchun ijobiy motivatsion omil yaratish, til va nutq qiyinchiliklarini
kamaytirishdir.
Ushbu bosqichda o'qish jarayoniga tayyorgarlik ishlari boshlanadi: matn mavzusi, turli
tushunchalar bilan tanishish.
Ushbu bosqichda o'qish jarayoniga tayyorgarlik ishlari boshlanadi: matn mavzusi, matn materialida
topilgan turli tushunchalar bilan tanishish. Bundan tashqari, o'qituvchining o'quvchilarni qiziqtirishi,
ijobiy motivatsiya yaratishi uchun sinfda psixologik qulay muhit yaratishi muhim ahamiyatga ega.
Matn bilan ishlashning ushbu bosqichi talabalarni til birliklarini, turli xil nutq shakllarini
ajratish, taklif qilingan vazifada taniy olish va hokazolarni o'rgatish uchun mo'ljallangan.
Bu vazifalarda o‘qiladigan matnning leksik-grammatik, struktur-semantik, lingvistik-stilistik
va lingvistik-madaniy xususiyatlari hisobga olinadi.
Matndan oldingi bosqichda o'qituvchi o'z ishida foydalanishi mumkin:
- "aqliy hujum"
- bashorat qilish;
- matn sarlavhasini o'qishda paydo bo'ladigan turli xil tasvirlar;
- matnda ko'tarilgan masalalar bo'yicha talabalarning mavjud bilimlarini oshkor qilish;
- savollarga javoblar va boshqalar.
Matnli material bilan ishlashning boshida o'qituvchi topshiriqni tushunish jarayonini amalga
oshirishi va ushbu matn ustida ishlashning muhim nuqtalarini ko'rsatishga harakat qilishi kerak:
o'qishdan oldin matnning sarlavhasi va (yoki) tarkibi, matndagi tasvirlar bo'yicha, ushbu matn materiali
qaysi turga (turga) tegishli ekanligini aniqlash (masalan, gazeta maqolasi yoki xat);
muhokama qilinishi mumkin bo'lgan asosiy belgilar;
talabalardan o'zlariga ma'lum bo'lgan so'zlarni, iboralarni va so'zlarni topishni va ularning ma'nosini
lug'atsiz taxmin qilishlarini so'rang va ulardan ushbu material nima haqida bo'lishi mumkinligi haqidagi
savolga javob berishlarini so'rang (rus tilida va ular o'rganayotgan tilda) , ular allaqachon ta'kidlagan
haqiqatga tayangan holda.
Matn bosqichi
Matn bosqichining maqsadlari: turli til ko'nikmalari va nutq ko'nikmalarining rivojlanish
darajasini nazorat qilish; tegishli ko'nikma va malakalarni shakllantirish.
Bu bosqichda asosiy narsa o'quvchilar nimani o'qiyotganini tushunishdir. Matnli materialni
tushunishni nazorat qilish o'qish turi (yuqoriga qarang) va o'quvchilarga berilgan o'quv va nutq vazifalari
bilan chambarchas bog'liq bo'lishi kerak.Matnni qayta o‘qish o‘quvchilarga matn tafsilotlarini
tushunishga yordam beradi.
Matnli materialni tushunish jarayonini boshqarish va boshqarishda kerakli ma'lumotlarni
maqsadli izlash va uni yozib olishni o'z ichiga olgan vazifalar katta ahamiyatga ega (turli jadvallardan
foydalanish: asosiy belgilar, ularning tavsifi va boshqalar). O'qituvchi bir matnni bir necha marta o'qish
noto'g'ri bo'lishini tushunishi kerak, chunki mazmuni allaqachon ma'lum. Bu faqat talabalarga qo'shimcha
ma'lumot kerak bo'lganda tegishli bo'ladi.
Matndan keyingi bosqich
Matndan keyingi bosqichning maqsadi - matn vaziyatidan og'zaki va yozma nutqda monolog
gaplarni qurish ko'nikma va ko'nikmalarini rivojlantirish uchun yordam sifatida foydalanish. Ushbu
bosqichdagi mashqlar quyidagi ko'nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan bo'lishi kerak:
-reproduktiv (leksik diktantlar yozish, ma'lum bir vazifani to'g'ri takrorlash va boshqalar),
-reproduktiv-produktiv (mulohazalarni ifodalash va boshqalar),
-mahsuldor (yozma va og'zaki til bayonotlari, so'zlarni tahlil qilish, tildagi turli hodisalarni
taqqoslash, xulosa chiqarish qobiliyati va boshqalar).
O'z-o'zidan ma'lumki, o'qituvchi tomonidan qo'llaniladigan vazifalar o'qish turiga (ko'rish,
o'rganish va hokazo) bog'liq bo'ladi.
Xulosa
Yuqorida aytilganlarning barchasidan kelib chiqadigan bo'lsak, chet tili darslarida matnli
material bilan ishlash to'g'ri tashkil etilganda, o'quvchilarni etarli darajada rivojlantiradi, o'rganilayotgan
tilga qiziqishni rivojlantiradi, xususan, fanga va umuman o'qish jarayoniga bo'lgan qiziqishni oshiradi. .
|