Mexanik mashinalargacha bo’lgan davr

|
Mexanik mashinalargacha bo’lgan davr
|
bet | 4/10 | Sana | 23.09.2024 | Hajmi | 4,92 Mb. | | #272042 |
Bog'liq 1-ma\'ruza1.2.1. Mexanik mashinalargacha bo’lgan davr.
Insonlar qadim zamonlardan boshlab xisoblash ishlarida duch kelayotgan qiyinchiliklarni yengillashtirish ustidaxx bosh qotirib, tinmay izlanib, asta-sekin bu muammoni yecha boshlashgan. Dastlab, xisoblash quroli sifatida qo‘l barmoqlaridan foydalanila boshlangan. Keyinchalik xisoblashni yog‘och tayoqchalari yordamida bajarishgan. Xitoy, Xindiston va Sharqning boshqa mamlakatlarida sonlarni yozish va xisoblash ishlarini bajarish uchun qadimgi xisoblash asboblaridan biri bo‘lgan abak xisoblash taxtasidan foydalanishgan(1.1-rasm).
1.1-rasm. Abak xisoblash taxtasi
Ishlash printsipiga ko'ra, ular raqamli (diskret), chunki ular raqamning raqamli belgisi bilan ishlaydi. Abak - bu pozitsion sanoq sistemasidagi sonning alohida raqamlariga mos keladigan bir nechta bo'limlarga vertikal qismlarga bo'lingan taxta.
Ishlash printsipiga ko'ra, ular raqamli (diskret), chunki ular raqamning raqamli belgisi bilan ishlaydi. Abak - bu pozitsion sanoq sistemasidagi sonning alohida raqamlariga mos keladigan bir nechta bo'limlarga vertikal qismlarga bo'lingan taxta. Bo'limlarga toshlar qo'yilgan (lotin tilida "shag'al" - "hisoblash", "kalkulyator" so'zining kelib chiqishi). Bo'limdagi ularning soni toifa qiymatiga teng bo'lib, o'nlik sanoq sistemasida 0 dan 9 gacha o'zgarishi mumkin. Raqamlarni qo'shish toshlarni bit bo'yicha qo'shish orqali amalga oshiriladi, bo'lim to'lib ketganda, u "tozalanadi" va birlik boshqa toifaga o'tkaziladi. Yagona noqulaylik shundaki, toshlar osongina maydalanib, tashish paytida yo'qoladi. Arab savdogarlari abakusni butun dunyo bo'ylab olib yurishgan.
Raqamli qurilmalar bilan bir qatorda raqamning qiymatini ifodalovchi jismoniy miqdorlar bilan ishlaydigan analoglar mavjud.
Eng oddiy analog kalkulyator 17-asrning birinchi yarmida ixtiro qilingan logorifmik o'lchagichdir.
1590-yillarda Shotlandiyalik Djon Neperda logaritmik hisoblash asbobini yaratish g'oyasi paydo bo’ldi va logarifmlarning birinchi jadvallarini tuzdi, ammo o'zining mashhur "logarifmlarning ajoyib jadvallari tavsifi" asarini faqat 1614-yilda nashr etdi.
Logorifmik o'lchagich - bir nechta matematik amallarni bajarishga imkon beruvchi qurilma bo’lib, jumladan sonlarni ko'paytirish va bo'lish, ko'rsatkichlarni ko'paytirish va logarifmlarni hisoblash va hokazo. "Aniq" qurilma - abakdan farqli o'laroq, logorifmli o'lchagich raqamning raqamli yozuvini emas, balki uning ba'zi jismoniy analogini ifodalaydi.
U logarifmlarni aniqlash, ularning xususiyatlarini tushuntirish, sinuslar, kosinuslar, tangenslar logarifmlari jadvali va sferik trigonometriyada logarifmlarning qo'llanilishiga egalik qiladi.
Shunday qilib, o'lchagich analog kompyuterning (ACM) eng oddiy namunasidir. Raqamli (diskret) va analog hisoblash matematikaning doimiy ravishda birga mavjud bo'lgan va raqobatlashadigan ikkita tarmog'idir.
Radio naychalari va tranzistorlar ixtiro qilingandan so'ng, 1960-yillarga kelib raqamli kompyuterlarning mashhurligi bilan taqqoslanadigan katta mashhurlikka erishgan elektron kompyuterlar paydo bo'ldi, ularni barcha texnik fakultetlarda o'rganish majburiy edi, bu quyidagi omillar bilan izohlandi:
- analog mashinalar raqamli mashinalarga qaraganda oddiyroq, kichikroq va arzonroq edi;
- AXMda funksiyalarni differentsiallash va integrasiyalash, yuqori tartibli differensial tenglamalarni yechish bo‘yicha ko‘p mehnat talab qiladigan operatsiyalar juda oson bajarildi;
- hisob-kitoblar natijasi dastlabki ma'lumotlar kiritilgandan so'ng darhol olingan va jismoniy miqdor shaklida ko'rsatilgan va osiloskop ekranida ko'rsatish uchun bevosita ishlatilishi mumkin edi.
Kelajakda AXMlar raqamlilar bilan bir qatorda rivojlandi, ular elektrongacha bo'lgan barcha davrlarni bosib o'tdi, ammo XX asrning 1970-yillarida ularni yanada universal raqamli kompyuterlar egalladi. Ammo bu analog hisoblash abadiy raqamli bilan almashtirildi degani emas.
Gap shundaki, ba'zi ob'ektlar, masalan, grafik yoki ovozli tasvirlar, ramziy ishlov berish uchun juda qiyin. Misol uchun, eng kuchli raqamli protsessorlar katta qiyinchilik va sifatsiz qo'lda yozilgan matnni o'qish yoki nutq oqimini tan olish vazifalarini engishadi.
Nega? Aniqlanishicha, inson miyasida bitta yarim shar (chapda), xuddi raqamli kompyuter kabi, belgilar va mavhum tushunchalar bilan ishlaydi.
O'ng yarim shar majoziy, analog fikrlash uchun javobgardir. Faqat ikkala yarim sharning birgalikdagi ishi miyani qanday bo'lsa, shunday qiladi - hozircha sof raqamli kompyuterlar bilan raqobatlasha olmaydi.
|
| |