nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tadqiqot maqsadi - Vazirligi samarqand davlat

|
Vazirligi samarqand davlat
|
bet | 3/16 | Sana | 04.09.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #270244 |
Bog'liq 8- mavzuTadqiqot maqsadi: Sinusoidal tebranishlar avtogeneratorini o‘rganish labaratoriya qurilmasini yaratishdan iborat.
Tadqiqot vazifasi: Qattiq jismlar fizikasi kafedrasi “Radioelektronika asoslari” o‘quv labaratoriyasida LC generatorni o‘rganish laboratoriya qurilmasini o‘rganish va yasashdan iborat.
Tadqiqot obyekti: Qattiq jismlar fizikasi kafedrasi “Radioelektronika asoslari” o‘quv labaratoriyasida LC generatorni o‘rganish laboratoriya qurilmasida C o’zgaruvchan kondensator vositasida LC generatorning generasiya chastotasini o’zgartirish mumkin. Qurilmada yuqori chastotali signallarni amplituda modulyasiyalash jarayonini kuzatish nazarda tutilgan.
Tadqiqot usuli: Qattiq jismlar fizikasi kafedrasi “Radioelektronika asoslari” o‘quv labaratoriyasida LC generatorni o‘rganish laboratoriya qurilmasini yangicha usuldan foydalanilgan.
Tadqiqotning ilmiy yangiligi: Qattiq jismlar fizikasi kafedrasi “Radioelektronika asoslari” o‘quv labaratoriyasida LC generatorni o‘rganish laboratoriya qurilmasini yaratishdan iborat.
Tadqiqot natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyati: Yaratilgan labaratoriya qurilmasi past chastotali RC va yuqori chastotali LC generatorlarni ishlash jarayonini o‘rganish qurilmaning chiqish signallarini analiz qilish bilan nazariy ma’lumotlarga mos kelishini aniqlashdan iborat.
Bitiruv ishining tuzilishi va hajmi: Bitiruv malakaviy ishi sinusoidal tebranishlar generatorini o‘rganish va labaratoriya qurilmasini yaratishga yo‘naltirilgan. Bitiruv malakaviy ishi kirish, uch bob, xulosalar va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat.
Bitiruv malakaviy ishining birinchi bobida avtotebranishlarni hosil bo‘lishi shartlari, generatorlarning turlari va ishlash jarayoni haqida yozilgan.
Bitiruv malakaviy ishining ikkinchi bobida avtogeneratorlar ishlash
jarayonining nazariy asoslari, elektr prinspial sxemalari haqidagi nazariy ma’lumotlar berilgan.
Bitiruv malakaviy ishining uchinchi bobida past chastotali RC va yuqori chastotali LC generatorlarni hisoblash usullari bayon qilingan.
Bitiruv malakaviy ishining oxirida o‘zlashtirilgan nazariy ma’lumotlar va
tajriba usulda yaratilgan. Sinusoidal tebranishlar generatori haqidagi xulosalar keltirilgan.
|
| |
1.3 Teskari bog‘lanish zanjirida Vin ko‘prikli RC generator……………

9
1.3 Teskari bog‘lanish zanjirida Vin ko‘prikli RC generator…………….
|
11
|
1.4. LC generatorlar …………………………………………………….
|
14
|
1.5. Kvars generatorlari ………………………………………………….
|
19
|
II.BOB. ELEKTRON GENERATORLAR ISHLASHINING NAZARIY
ASOSLARI………………………………………………………………….
|
25
|
2.1. Elektron generatorlar va ularning klasifikatsiyasi……………………
|
25
|
2.2. Avtogeneratorlarning ishlash prinspi…………………………………
|
26
|
2.3. Bipolyar tranzistorlardagi transformatorli avtogenerator…………….
|
26
|
2.4. Avtogeneratorlar differensial tenglamasi…………………………….
|
28
|
2.5. Avtogeneratorlar differensial tenglamasining tahlili…………………
|
30
|
III.BOB. SINUSOIDAL TEBRANISHLAR GENERATORLARINI
HISOBLASH………………………………………………………………..
|
33
|
3.1. RC generatarni
hisoblash………………………………………………..
|
33
|
3.2. LC –generatorni
hisoblash……………………………………………...
|
35
|
ILOVALAR…………………………………………………………………
|
39
|
XULOSALAR……………………………………………………………….
|
48
|
FOYDALANILADIGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI………………...
|
49
|
Vazirligi samarqand davlat - bet 8

L
gʻaltakdagi U
2
kuchlanish
L1 gʻaltakdagi
__kuchlanishga teskari fazada
boʻlishi lozim.
1.9-rasm. a-induktiv bog‘lanish, b-induktiv uch nuqtali, v-sig‘im uch nuqtali
LC generator
L
Musbat teskari bogʻlanish U
2
kuchlanishning qiymati
L1 va L2
induktiv
gʻaltaklar oʻramlar sonining nisbati va ular orasidagi masofa bilan aniqlanadi.
yaqinlashtirish bilan teskari bogʻlanish chuqurligini oshirish mumkin. Sxemadagi
L1 g‘altakning o‘ramlar sonini generatsiya chastotasining qiymatini belgilagan
holda aniqlash mumkin va uning qiymati tebranish konturi rezonans chastotasi bilan aniqlanadi.
fg 1 / 2
(1.11)
Birinchi g‘altakning
L1 o‘ramlar soni aniqlangandan so‘ng amplituda balans
shartini bajarilgan holda
L2 g‘altakning o‘ramlar sonini aniqlash mumkin. Induktiv
kollektoridan olinayotgan signalning fazasi yoki
L1 g‘altakdan olingan signal
fazasi L2
g‘altakdan olinayotgan signalning fazasiga teskari bo‘lishi lozim. Bu
vaqtda musbat teskari bog‘lanish shartlari bajariladi. Amplituda balans sharti
bajarilishi uchun musbat teskari bog‘lanish zanjiri uzatayotgan signalni L2
g‘altakdagi o‘ramlar soni aniqlanadi. Bu vaqtda generatsiya chastotasi quyidagi formula bilan aniqlanishini e’tiborga olish lozim.
fg 1 / 2
(1.12)
Ya’ni
L2 g‘altak o‘ramlar sonini tanlash bilan bir vaqtning o‘zida L1
g‘altakning o‘ramlar soni ham korreksiyalanadi. Bu bilan generatsiya chastotasining o‘zgarmas bo‘lishini ta’minlaydi. Sxemasi 1.9-a va 1.9-b-rasmlarda tasvirlangan generatorlarning generatsiya chastotasini tebranish konturi zanjiriga ulangan o‘zgaruvchan sig‘ imli kondensator vositasida o‘zgartirish mumkin. Chastotani o‘zgartirish imkoniyati mavjudligi induktiv uch nuqtali generatorni keng sohalarda qo‘llash (geteradenli radio qabul qilgichlar, radio uzatgichlarni uyg‘otuvchi va hokazo) qo‘llash imkoniyatini yaratdi. Avtogeneratorlarning sig‘ im uch nuqtali sxemasi (1.9-v-rasm) da tasvirlangan. Rezestiv kuchlanish kuchaytirgichlariga analogli bo‘lib, musbat teskari bog‘lanish zanjiriga tebranish
zanjiri konturi ulanishi bilan farq qiladi. Chiqish signali
C1 kondensatordan
olinadi, musbat teskari bog‘lanish signali C2
kondensatordan olinadi. Bu signallar
qarama-qarshi fazada bo‘lganligidan faza balans sharti bajariladi.
|
- Vazirligi samarqand davlat

0 29
(1.6)
Yuqorida keltirilgan (1.4) va (1.6) formulalardan koʻrinadiki, fazaburuvchi RC zanjir koʻrsatgich kirishiga uzatayotgan teskari bogʻlanish signalini keskin kamaytiradi. Shunga koʻra generatorga amplituda balans sharti bajarilishi va tebranishlar yuzaga kelishi uchun kuchaytirgichning kuchaytirish koeffisenti
1
Ku0 29 shart bajariladigan qilib tanlash lozim. Eng oddiy RC
0
fazaburuvchi zanjirli generatorning sxemasi 1.5 – rasmda tasvirlangan.
rasm. Umumiy emitterli kuchatirgich asosida tuzilgan RC generator sxemasi.
Sxemada kuchaytirgich
VT1
tranzistorda umumiy emitterli sxema asosida
tuzilgan. Generatsiyalanayotgan tebranishlar shakliga sxema elementlarining ta’sirini kamaytirish maqsadida chastotaga bogʻliq boʻlmagan joriy tok boʻyicha manfiy teskari bogʻlanish amalga oshirilgan. Generator normal ishlashi
uchun muvoffiqlashtiruvchi kaskad boʻlishi lozim. Ushbu maqsadda VT2
iborat
emitterli takrorlagich boʻlmagan holda generatorning oʻz-oʻzidan uygʻonishi
juda qiyin.cunki teskari bogʻlanish zanjiri Rk
rezistorni qisqa ulaydi., natijada
u
kuchaytirgich K
0
kuchaytirish koeffisenti kamayadi. Ikkinchidan kichik kirish
qarshiligi,
0 uzatish koeffisentini kamaytiradi.
Generatorning generatsiya chastotasini (1.5) formula yordamida aniqlash mumkin. Agar rezistorning qarshiligi emitterni takrorlagichning kirish
qarshiligidan juda kichik boʻlsa, ya’ni
R Rkir .
Agar bu shart bajarilmasa, generatorning generatsiya chastotasi ulash ta’sirini hisobga olgan holda quyidagi formula bilan aniqlanadi.
Rkir
qisqa
(1.7)
0 RC
Sunmas tebranishlarni hosil qilish uchun teskari bogʻlanishni kuchaytirgichning kuchaytirish koeffisentini quyidagi formula bilan aniqlanadi.
Ku 29 23R / (Rkir
(1.8)
1.3 Teskari bog‘lanish zanjirida Vin ko‘prikli RC generator.
Kirish signalini
3600
ga buradigan ikki kaskadli kuchaytirgichdan
foydalanilganida sinusoidal tebranish generatorini teskari bog‘lanish zanjiri chastotaga bog‘liq to‘rt qutbli zanjrni ulash bilan hosil qilish mumkin. Bu zanjir generatsiya chastotasiga signalning fazasini o‘zgartirmaydi. Shunday zanjirning sxemasi 1.6-a- rasmda tasvirlangan boʻlib, unga Vin koʻprigi deb ataladi. Zanjirning amplituda chastota va faza chastota tasvirlangan 1.6-v- rasmda
tasvirlangan zanjirning
0 generatsiya chastotasi va
0 uzatish koeffisenti
quyidagi formula bilan aniqlanadi.
1
0
(1.9)
|
II bob bo’yicha xulosa - Djumaniyazоva sеvara хaitbayеvna kasb-hunar kоllеjlarida ma’naviy-aхlоqiy tarbiya jarayonini...

II bob bo’yicha xulosa
1. Ma’naviy-axloqiy tarbiya jarayoniga innovatsion yondashish muammosi umumiy pedagogikaning bir yo’nalish sifatida tadqiq etilganligi va bu uni kasb-hunar kollejlari bosqichlarida tadqiqot predmeti sifatida o’rganishga zarurat borligini bildiradi.
2. O’quvchilarning ma’naviy-axloqiy tarbiya jarayonini innovatsion yondashgan holda shakllantirishni tadqiq qilish ularni kommunikativlik qobiliyatini, vaziyatli yondashuv va shaxslilik jabhasidan, shaxslararo munosabatdagi o’qituvchilar pozitsiyasidan turib baholashga asoslanadi.
3. To’g’ri tashkil etilgan ma’naviy-axloqiy tadbirlarning ahamiyati shundaki, u jamoa ichidagi munosabatlar tizimini mustahkamlaydi va boyitadi. Bunday tadbirlarni tashkil qilishda jamoa faoliyati asosida individual qiziqishlarni umum qiziqishga bo’ysundirishga, tanqidga to’g’ri munosabatda bo’lishga, jarayonga rahbarlik qilish va boshqalarning fikriga qo’shila olish qobiliyatlari yuzaga keltiradi.
4. Kasb-hunar kоllеjlarida amalga оshiriladigan kasbiy ta’lim natijasida nazariy bilim, ko`nikma va malakalar tizimi shakllantiriladi, ishlab chiqarish ta’limi jarayonida esa o`quvchilar asоsan amaliy kasbiy ko`nikma va malakalarni egallaydilar. Bu ikkala mushtarak jarayon mahsuli sifatida muayyan kasb va malakaga ega bo`lgan kichik mutaхassisni tayyorlash ta’minlanadi.
5. Ta’lim-tarbiya jarayonini innovatsiyalashtirishga intilgan o’qituvchi doimo izlanishlar olib borib, yangi muvaffaqiyatlarga erishish sari intiladi. Demak, innovatsion yondashish orqali o’qituvchi va o’quvchlar o’z-o’zini tahlil, taftish qilib boradilar. Shuningdek, “nimaga erishdim?” va “nimaga erisha olmadim?” degan savolga javob izlaydilar. Undan tashqari, o’qituvchi va o’quvchlarning faol yoki turg’un harakat motivlari yuzaga chiqadi.
|
Mazmuny - Türkmenistanyň bilim ministrligi türkmen politehniki instituty

|
Türkmenistanyň bilim ministrligi türkmen politehniki institutyBog'liq Gubaýewa Ä~Surat-2010`TPI
70
Mazmuny
Sözbaşy.................................................................................................................7
Giriş......................................................................................................................8
Surat dersiniň maksady we meselesi..................................................................8
Enjamlar, materiallar, gurallar we olaryň ulanylmagy.......................................16
Predmetleriň görnüşleriniň gurulmagy we kabul edilişiň esasy düzgünleri
Görnüşleriň suratda ulanylmagy.........................................................................18
Hakykatdan okuw suratynyň esasy düzgünlerini özleşdirmek
boýunça başlangyç ädimler.................................................................................29
Adamyň bedeniniň öwrenilmegi we suratynyň çekilmegi..................................35
Adam kellesi. Anatomiki gurluşy. Proporsiýa....................................................38
Eliň suratynyň ýerine ýetirilişiň yzygiderliligi...................................................49
Aýagyň aşaky böleginiň suratyny ýerine ýetirmegiň yzygiderliligi...................52
Adamyň sudurynyň we garalamasynyň şekilleri................................................56
Binagärlik formalaryň, desgalaryň we daşky gurşawyň şekilleri.....................57
Edebiýat..............................................................................................................69
|
| |
Yumshoq rejim - Vazirligi samarqand davlat

Yumshoq rejim – bu rejim tebranishlar tavsifnomasining nol nuqtadan va
teskari bogʻlanish chizigʻi ogʻmasining burchagidan kata boʻladi. Bunday tebranishlar tavsifnomasi 1.2-rasmda tasvirlangan. Bu vaqtda generatorni ta’minlash manbayiga ulaganda tebranishlar amplitudasi statsionar qiymatga qadar bir tekis ortib boradi.
Qattiq rejim – bu rejimda tebranishlar tavsifnomasi yumshoq rejimda keltirilgan shartlarni qanoatlantirmaydi. Bunday rejim 1.3-rasmda tasvirlangan. Qattiq rejimda teskari bogʻlanish chizigʻi (1.3-rasm) tebranishlar tavsifnomasini M` va M nuqtalarda kesib oʻtadi. M nuqta qattiq dinamik muvazanat nuqtasidan iborat. M` esa muvazanat qat’iy boʻlmagan muvazanat nuqtasi boʻlib, kirish
yoʻqolishiga yoki amplitude qiymatining ortib ketishiga olib keladi. Shunday qilib qattiq rejimli generatorlarda sunmas tebranishlarni hosil qilish uchun dastlabki
Ukir
Ukir ( M `) Ukir
implusli kuchlanish boʻlishi va u Ig
( M `)
tok
0 1 1
hosil boʻlishini ta’minlashi lozim.
rasm. Teskari bog‘lanish chizig‘i tebranishlar tavsifnomasi 2M va M'
nuqtaviy kesib o‘tadi.
Sinusoidal tebranishlar generatori ikki turga boʻlinadi.
LC – tipidagi generatorlar boʻlib, bunday generatorlarda teskari bogʻlanish zanjiri sifatida chastotaga bogʻliq boʻlgan tebranish konturi qo‘llaniladi. Bunday generatorlar odatda radio chastotali signallarni hosil qilish uchun qo‘llaniladi.
RC – tipidagi generatorlar. Bunday generatorlarda musbat teskari bogʻlanish zanjirida chastotaga bogʻliq boʻlgan RC zanjirlardan foydalaniladi.
1.2 Fazaburuvchi RC zanjirli generatorlar.
Bunday generatorlarning tarkibi tuzilishi fazani
1800
ga buruvchi
kuchaytirgichdan va faza balans shartini bajarishi uchun signalning fazasini 180 0
ga buruvchi musbat teskari bogʻlanish zanjiridan iborat boʻladi. Bunday generatorlarda generatsiya chastotasidan boshqa chastotalarda faza balans sharti bajarilmayda. Fazaburuvchi teskari bogʻlanish zanjiri sifatida uch zivinoli RC zanjirlardan foydalaniladi. Bunday zanjirlarning sxemasi 1.4 -a-b-rasmlarda amplituda-chastota va faza - chastota tavsifnomalari 1.4 v-g-rasmlarda tasvirlangan.
rasm. a va b faza buruvchi RC zanjirlar. v va g RC zanjirlarning faza chastota tavsifnomasi.
Sxemasi 1.4-a-rasmda tasvirlangan zanjirning 0
generatsiya chastotasi va
0 chastotadagi 0 uzatish koeffisentini quyidagi formulalardan foydalangan
holda topish mumkin.
1
0
0
U2 1
(1.3)
(1.4)
U1 29
Sxemasi 1.4-b-rasmda tasvirlangan zanjirning rezonans 0
uzatish koeffisenti quyidagi formulalardan aniqlanadi.
chastotasi va 0
(1.5)
|
Vazirligi samarqand davlat - bet 7

1.6-rasm. Vin ko‘prigi grafigi.
0 U2 / U1 1 / (1 R1 / R2 C2 / C1 )
(1.10)
tranzistorlarda tuzilgan sxemasi 1.7-rasmda tasvirlangan.
1.7-rasm. Generatorning tranzistorlardagi amaldagi sxemasi
Generatsiyalanayotgan tebranishlarning chastotasi va amplitudasi
1
bogʻlanish zanjiri kiritilgan. Agar manfiy teskari bogʻlanish zanjiriga termorezistor qoʻllanmasi amplitudaning stabilizatsiya qilish effekti ham ortadi.
Haqiqatdan ham
Uchiq
ortishi bilan manfiy teskari bogʻlanish zanjiri toki ham
ortadi. Bu vaqtda termistor qiziydi, uning qarshiligi kamayadi. Bu esa
Re / ( Re Rtb ) Re / Rtb uzatish koeffitsentini oshiradi. Oʻz navbatida
1 1 1
chiqish kuchlanishi qiymatini dastlabki holatga qaytaradi.
Vin koʻprikli generatorni operatsion kuchaytirgichlar asosida ham tuzish mumkin (1.8-rasm).
1.8-rasm. Opratsion kuchaytirgich asosidagi Vin ko‘prikli generator.
Bu generatorni tuzish prinspi oldingi sxemadan farq qilmaydi. Musbat teskari bogʻlanish zanjiri operatsion kuchaytirgichning invertermalovchi kirishi
bilan chiqishi orasiga ulangan. Sxemadagi_ R3 , R4 , R5
rezestorlar manfiy teskari
bogʻlanish zanjirini hosil qilib, generatsiyalanayotgan tebranishlarning chastota va amplitudalarining stabilizatsiya qiladi.
LC generatorlar
Radio aloqa qurilmalarida supergeteraden radio qabul qilgichlarida teskari bogʻlanish zanjirida tebranish konturi qoʻllanilgan yuqori chastotali generatorlar keng qoʻllaniladi.Teskari bogʻlanish zanjiriga tebranish konturini ulash usuliga koʻra induktiv bogʻlanishli, avtotransformatorli bogʻlanishli va sigʻim bogʻlanishli LC generatorlar turlariga boʻlinadi (1.9-rasm). Avtotransformatorli (1.9-rasm) va sigʻim (1.9-v-rasm) sxemalarda tebranish konturi sxemaga uch nuqta bilan ulanadi, shunga koʻra bu sxemalarni koʻp hollarda induktiv va sigʻim uch nuqtali LC generatorlar deyiladi sxemada faza balans sharti
bajarilishi uchun yaʻni musbat teskari bogʻlanishni amalga oshirish uchun L2
|
Innоvatsiоn ta’lim - Djumaniyazоva sеvara хaitbayеvna kasb-hunar kоllеjlarida ma’naviy-aхlоqiy tarbiya jarayonini...

Innоvatsiоn ta’lim – bu bo`lajak mutaхassislarni jоylarda ishlashga tayyorlоvchi jarayon bo’lib, u avval оlgan bilimlar asоsida ta’limni takоmillashtirish va samarali yangicha yondashuv qilishdan ibоrat. Unda ta’lim – tarbiyada yangicha sifat ko`rsatkichiga erishib, yuqоri samaradоrlikni qo’lga kiritish amalga оshiriladi va ijоdkоrlikka yo`naltiriladi hamda ta’lim tехnоlоgiyalarini yangicha sifat bоsqichiga ko`tarish, shuningdеk, ta’lim – tarbiyada zamоnaviy yondashuvlarni tashkil qilib bоrishni ta’minlaydi.
Innоvatsiоn ta’limda zamоn bilan hamnafas ta’lim tехnоlоgiyalarini yaratish bilan shug’ullanishga dоim imkоniyat yaratilib bоriladi.
Innоvatsiоn ta’lim o`ziga хоs ijоbiy хususiyatlarga ega. Ular quyidagilardan ibоrat:
-kadrlar tayyorlash tizimiga ilm – fanning uzviy ravishda kirib bоrishini ta’minlaydi. Bunda ilg’оr pеdagоgik tехnоlоgiyalarni yaratish va o`zlashtirish yuzasidan maqsadli innоvatsiоn lоyihalarni shakllantirish va amalga оshirish yo`li bilan ilm – fanning ta’lim amaliyoti bilan intеgratsiyani ta’minlash chоra – tadbirlari ishlab chiqiladi;
-ilg’оr pеdagоgik tехnоlоgiyalar va yangi aхbоrоt tехnоlоgiyalarini jоriy etish uchun o`rta umumta’lim, o`rta maхsus, kasb – hunar ta’limi va оliy o`quv yurtlarida ekspеrimеntal maydоnchalar tashkil etish оrqali ilmiy – tadqiqоt natijalarini o`quv – tarbiya jarayoniga o`z vaqtida jоriy etish mехanizmlarini ro`yobga chiqarishga erishiladi;
-ta’lim jarayonining istiqbоlini оldindan ko`ra bilish, ya’ni ta’lim bеruvchining avvalgi va hоzirgi tajribasi asоsida o`qitish emas, balki ta’lim оluvchini uzоq kеlajakni mo`ljallashga (istiqbоlli rеja tuzishga) o`rgatishdan ibоrat bo`lib, unda ta’lim оluvchi ijtimоiy hayot va kasbiy faоliyatda tashхislash, bashоratlash, mоdеllashtirish va lоyihalashtirishni amalga оshira оlishi zarur;
-ta’lim оluvchining hamkоrlikda ta’lim оlish va оptimal qarоrlarni qabul qilish (lоkal va хususiydan tоrtib dunyoni, madaniyat, tsivilizatsiya rivоjlanishini hisоbga оlishdan glоbal muammоlarni hal etish)da faоl ishtirоk etishni ta’minlash.
|
Binagärlik – - Türkmenistanyň bilim ministrligi türkmen politehniki instituty

15
Geometrik jisimleriň gurluşynyň kompoziiýasyny ýatdan şekillendirmek
Italýan Galkynyş döwrüniň ussatlary klassiki (kä wagt ony gurluş diýip
atlandyrýarlar) suratyň düzgünlerini girizdiler, bu surat, olaryň aýtmagyna görä
şekillendiriş sungatlaryň – suratçylygyň, heýkeltaraşlygyň we binagärligiň
esasynda ýatyr
we ilki bilen, görnüşiň ugrukdyryjy çyzyklaryny we düwün
nokatlary, esasy nokatlary şekillendirmek üçin pikirde ulanylmagy
bilen
kesgitlenýär. Soňra bu bellikler dürli ýurtlarda okadylanda ösüşe eýe boldular
we – “iki nokadyň üsti bilen geçýän çyzyklar bilen surat çekmek” tezisinde
gysgaça beýan edilen.
16
Gurnama suratyň logiki shemasy we esasy talaplar onuň görnüşi, hereketiň
statikasy we tizligi, gurluşy barada görüş pikirini ösdürýärler, ýagtylygyň
kanunlaryny we görüşde we giňişlikde ýagtylyk kölegäniň paýlanylyşy açýarlar,
şekilleriň görnüşleriniň şekillerini düşünmäge ýol açýarlar.
Gurnama suraty, suratyň dürli döredijilik endikleriň fundamenti bolup
hyzmat etdi we hyzmat eder diýip bellemeli bolýar, şol sanda “binagärlik”, şeýle
hem çyzuwly geometriýanyň we çyzuwyň, tehniki we binagärlik suratynda
(şolar suratyň we çyzuwyň arasynda organiki baglanşygy bar). Gollanmanyň
maksady – belli bir meseleleriň üsti bilen talyplara surat boýunça endikleri
öwretmek, olara görä bilimler eýelenýärler, tebigat, göwrüm-giňişlik
pikiri
barada göz öňüne getirmeler ösdürilýärler. Esasy okuw suratyny eýelemek ýoly
ýönekeý bilimiň öwrenilişi ýaly – ilki bilen elementler, olaryň kömegi bilen
birwagtda bularyň şekillendirilişiniň ýönekeý takyk hasabatyna öwredýärler,
soňra harplar, sözler, sözlemler we soňunda çylşyrymly temanyň kompozisiýa
gurulmagynyň düzülişi.
Okuw suratynyň jemleýji ädimi, adam, tebigat tarapyndan döredilen
çylşyrymly görnüşleriň göz öňüne getirilmegi we hakykatdan geçirilişi bolmaly.
Binagäriň çylşyrymly hünärini eýelemek üçin ähmiýetli orny, binagärlik
desgalaryň ýatda saklanmagy we hakykat boýunça öwrenilişi we geçirilişi bolup
durýar. Onuň üçin suratyň mehanizmini kämil eýelemek gerek bolýar.
Ayovsiz bemaromlik qonuni

|
Ayovsiz bemaromlik qonuni
|
bet | 5/26 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 71,43 Kb. | | #244681 |
Bog'liq 9-MavzuAyovsiz bemaromlik qonunida pedagogik jarayon va hodisalar to‘g‘risidagi yaxlit tasavvurlar buziladi, pedagogik ong bo‘linadi, pedagogik yangilik baholanadi va u yangilikning ahamiyati va qimmatini keng yoyadi.
Nihoyat amalga oshish qonuni yangilikning hayotiyligi bo‘lib, u erta yo kech, stixiyali yoki ongli ravishda amalga oshadi.
Qoliplashtirish (stereotiplashtirish) qonuni shundan iboratki, unda pedagogik innovatsiya fikrlashni bir qolipga tushirish va amaliy harakatga o‘tish tendensiyasiga ega bo‘ladi. Bunday holatda pedagogik qolip (stereotip) qoloqlikka, boshqa yangiliklarning amalga oshish yo‘liga to‘siq bo‘lishga majbur bo‘ladi.
Pedagogik innovatsiyaning davriy takrorlanishi va qaytishi qonunining mohiyati shundaki, unda yangilik yangi sharoitlarda qayta tiklanadi.
Pedagogik innovatsiya tadqiqotchilari innovatsiya jarayonining ikki tipini farqlaydilar:
Innovatsiyaning birinchi tipi stixiyali o‘tadi, ya'ni innovatsion jarayonda unga bo‘lgan ehtiyoj hisobga olinmaydi, uni amalga oshirishning barcha shart sharoitlari tizimi, usullari va yo‘llariga ongli munosabat bo‘lmaydi.
Innovatsiyaning ikkinchi tipi ongli, maqsadga muvofiq, ilmiy asoslangan faoliyat mahsulidir.
Oliy maktabdagi innovatsion jarayonlar V.A.Slastenin, M.M.Levina, M.Ya.Vilenskiy va boshqalar tomonidan tadqiq qilingan.
Oliy maktab innovatsion jarayonlari negizida quyidagi yondashuvlarni belgilash mumkin:
madaniyatshunoslik jihatidan (insonni bilishning ustuvor rivojlanishi) yondashuv;
shaxsiy faoliyat jihatidan (ta'limdagi yangi texnologiyalar) yondashuv;
ko‘p sub'ektli (dialogik) yondashuv, kasbiy tayyorgarlikni insonparvarlashtirish;
individual - ijodiy (o‘qituvchi va talabalarning o‘zaro munosabatlari) yondashuv.
Oliy maktabda innovatsion faoliyatning sub'ekti o‘qituvchi, uning shaxsiy imkoniyati hisoblanadi. Bunda o‘qituvchi shaxsining ijtimoiy-madaniy, intellektual va axloqiy imkoniyatlari yuksak ahamiyatga molik bo‘ladi.
S.M.Godninning ishlarida talabaning shaxsiy xislatlari pedagogik jarayonning sub'ekti sifatida yoritiladi. Unga quyidagilarni kiritadi: o‘qitishning hozirgi va kelgusi bosqichlari uchun qabul qilingan o‘quv - tarbiya jarayonining maqsadi, vazifasi va ko‘rsatmalarini anglay bilish; intellektual mehnatning yangi tadbirlarini egallash; maqsadga muvofiq kasbiy o‘z-o‘zini tarbiyalash va mustaqil tahsil olish, qiyinchiliklarni a'lo darajada yenga bilish, o‘sish va mustahkam o‘rin egallashning kengayayotgan intellektual va kasbiy imkoniyatlari, istiqbollari bilan qoniqish, o‘zining sotsial roli funksiyasini bajarishida faol munosabatda bo‘lish va hokazo.
Innovatsion pedagogik jarayonning muhim unsurlari shaxsning o‘z-o‘zini boshqarishi va o‘zini- o‘zi safarbar qila olishi hisoblanadi. Uning eng muhim yo‘nalishlaridan biri talabalarning bilish faoliyatini rivojlantirish.
Bunday yo‘nalish talabalarning o‘quv ishlarini faollashtirish, ularning kasbiy ixtisoslashishini aniqlab olish faolligini o‘z ichiga oladi.
|
| |
Xususiy yangilik - 9-mavzu: ta’limda innovatsion jarayonlar. Reja

|
9-mavzu: ta’limda innovatsion jarayonlar. Reja
|
bet | 3/26 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 71,43 Kb. | | #244681 |
Bog'liq 9-MavzuXususiy yangilik V.A. Slasteninning aniqlashicha, joriy zamonaviylashtirishda muayyan tizim mahsuloti unsurlaridan birini yangilashni ko‘zda tutadi.
Murakkab va progressiv yangilanishga olib keluvchi ma'lum unsurlarning yig‘indisi shartli yangilik hisoblanadi.
Mahalliy yangilik konkret ob'ektda yangilikning foydalanishi bilan belgilanadi.
Sub'ektiv yangilik ma'lum ob'ekt uchun ob'ektning o‘zi yangi bo‘lishi bilan belgilanadi.
Ilmiy yo‘nalishlarda yangilik va innovatsiya tushunchalari farqlanadi. Yangilik - bu vositadir: yangi metod, metodika, texnologiya va boshqalar.
|
|
V.I. Zagvyazinskiy yangi tushunchasiga ta'rif berib, pedagogikadagi yangi bu faqatgina g‘oya emas, balki hali foydalanilmagan yondashuvlar, metodlar, texnologiyalardir, lekin bu pedagogik jarayonning unsurlari majmuan yoki alohida olingan unsurlari bo‘lib, o‘zgarib turuvchi sharoitda va vaziyatda ta'lim va tarbiya vazifalarini samarali hal etishning ilg‘or boshlanmalarini o‘zida aks ettiradi.
R.N.Yusufbekova pedagogik yangilikka o‘qitish va tarbiya berishda avval ma'lum bo‘lmagan va avval qayd qilinmagan holat, natija, rivojlanib boruvchi nazariya va amaliyotga eltuvchi pedagogik voqyelikning o‘zgarib turishi mumkin bo‘lgan mazmuni sifatida qaraydi.
Pedagogik innovatsiyada R.N.Yusufbekova innovatsion jarayon tuzulmasining uch blokini farqlaydi:
Birinchi blok - pedagogikadagi yangini ajratish bloki. Bunga pedagogikadagi yangi, pedagogik yangilikning tasnifi, yangini yaratish shart-sharoiti, yangilikning me'yorlari, yangining uni o‘zlashtirish va foydalanishga tayyorligi, an'ana va novatorlik, pedagogikadagi yangini yaratish bosqichlari kiradi.
Ikkinchi blok - yangini idrok qilish, o‘zlashtirish va baholash bloki: pedagogik hamjamiyatlar, yangini baholash va uni o‘zlashtirish jarayonlarining rang-barangligi, pedagogikadagi konservatorlik va novatorlik, innovatsiya muhiti, pedagogik jamiyatlarning yangini idrok etish va baholashga tayyorligi.
|
| |
Kreativlik - 9-mavzu: ta’limda innovatsion jarayonlar. Reja

|
9-mavzu: ta’limda innovatsion jarayonlar. Reja
|
bet | 7/26 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 71,43 Kb. | | #244681 |
Bog'liq 9-MavzuKreativlik termini angliya-amerika psixologiyasida 60-yillarda paydo bo‘ldi. U individning yangi tushuncha yaratishi va yangi ko‘nikmalar hosil qilish qobiliyati, xislatini bildiradi.
J.Gilford kreativlikni tavsiflaydigan qator individual qobiliyatlarni ko‘rsatadi:
fikrining ravonligi;
fikrni maqsadga muvofiq yo‘llay olishi;
o‘ziga xoslik (originallik);
qiziquvchanlik;
farazlar yaratish qobiliyati;
xayol qila olish, fantastlik (fantaziya.)
O‘qituvchi faoliyatidagi kreativlikning bir necha bosqichlarini belgilash mumkin:
Birinchi bosqichda tayyor metodik tavsiyanomalar tuzukkina ko‘chiriladi; ikkinchi bosqichda mavjud tizimga ayrim moslamalar (modifikatsiyalar), metodik usullar kiritiladi; uchinchi bosqichda g‘oyani amalga oshirish mazmuni, metodlari, shakli to‘la ishlab chiqiladi; to‘rtinchi bosqichda o‘qitish va tarbiyalashning o‘z betakror konsepsiyasi va metodikasi yaratiladi.
O‘qituvchining innovatsiya faoliyati tuzilmasidagi eng muhim komponent bu refleksiyadir.
Refleksiya o‘qituvchining o‘z ongi va faoliyatini belgilash va tahlil qila olish deb qaraladi (o‘z fikri va harakatlariga tashqaridan nazar. V.A.Slastenin).
Pedagogikaga oid adabiyotlarda reflektiv jarayonlarni izohlashning ikki an'anasi mavjudligi aytiladi:
ob'ektlar mohiyatini izohlashga va ularni konstruksiyalashga olib keladigan ongning reflektiv tahlili;
shaxslararo muloqot ma'nosini tushunish refleksiyasi;
Bu bilan bog‘liq ravishda pedagog olimlar quyidagi reflektiv jarayonlarni farqlaydilar:
o‘z-o‘zini va boshqalarni tushunish;
o‘z-o‘ziga va boshqalarga baho berish;
o‘z-o‘zini va boshqalarni izohli tahlil qilish.
|
| |
Refleksiya (lotincha Reflxio- ortga qaytish ) sub'ektning o‘z (ichki) psixik tuyg‘u va holatlarini bilish jarayoni sifatida qaraladi

|
Refleksiya (lotincha Reflxio- ortga qaytish ) sub'ektning o‘z (ichki) psixik tuyg‘u va holatlarini bilish jarayoni sifatida qaraladi
|
bet | 8/26 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 71,43 Kb. | | #244681 |
Bog'liq 9-MavzuRefleksiya (lotincha Reflxio- ortga qaytish ) sub'ektning o‘z (ichki) psixik tuyg‘u va holatlarini bilish jarayoni sifatida qaraladi.
Falsafa va pedagogikaga oid adabiyotlarda refleksiya shaxsning o‘z ongidagi o‘zgarishlarni fikrlash jarayoni deb yoziladi.
Psixologik lug‘atda shunday izoh beriladi: "Refleksiya - faqat sub'ektning o‘z-o‘zini bilishi va tushunishi emas, balki boshqalar uning shaxsiy xislatlari, his qilish tuyg‘usi va bilish (kognitiv) tasavvurlarini bilish hamda tushunishini aniqlab olishini ham anglatadi.
3. O’qituvchining innovatsion faoliyatini shakllantirish shartlari.
Innovatsionlik pedagogik jarayonni ifodalab, nafaqat uning didaktik qurilmasiga, balki o‘qituvchining ijtimoiy mohiyatli natijalari va ruhiy qiyofasiga ham taalluqlidir.
Innovatsionlik ochiqlikni, boshqalar fikrining tan olinishini bildiradi.
O‘qituvchining innovatsion faoliyati turli xildagi qarashlarning to‘qnashuvi va o‘zaro boyitilishi dinamikasida amalga oshishini ko‘zda tutadi.
O‘qituvchining innovatsion faoliyatini samarali amalga oshirish bir qator shart-sharoitlarga bog‘liq. Unga o‘qituvchining tayinli muloqoti aks fikrlarga nisbatan beg‘araz munosabat, turli holatlarda ratsional vaziyatning tan olinishini uqtirishga tayyorligi kiradi. Buning natijasida o‘qituvchi o‘z bilim va ilmiy faoliyatini ta'minlaydigan keng qamrovli mavzu (motiv)ga ega bo‘ladi.
O‘qituvchi faoliyatida o‘z-o‘zini faollashtirish, o‘z ijodkorligi, o‘z-o‘zini bilishi va yaratuvchiligi mavzu (motiv)lar muhim ahamiyat kasb etadi. Bu esa o‘qituvchi shaxsining kreativligini shakllantirish imkoniyatini beradi.
Yangilik kiritishning muhim sharti muloqotning yangi vaziyatini tug‘dirishdir.
Muloqotning yangi vaziyati - bu o‘qituvchining o‘z mustaqillik mavqyeini, dunyoga, pedagogik fan, o‘ziga bo‘lgan yangi munosabatni yarata olish qobiliyatidir. O‘qituvchi o‘z nuqtai nazarlariga o‘ralashib qolmaydi, u pedagogik tajribalarning boy shakllari orqali ochilib, mukammallashib boradi. Bunday vaziyatlarda o‘qituvchining fikrlash usullari, aqliy madaniyati o‘zgarib boradi, hissiy tuyg‘ulari rivojlanadi.
Keyingi sharti - bu o‘qituvchining madaniyat va muloqotga shayligi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Refleksiya (lotincha Reflxio- ortga qaytish ) sub'ektning o‘z (ichki) psixik tuyg‘u va holatlarini bilish jarayoni sifatida qaraladi
|
Birinchi yondashuvda - 9-mavzu: ta’limda innovatsion jarayonlar. Reja

|
9-mavzu: ta’limda innovatsion jarayonlar. Reja
|
bet | 2/26 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 71,43 Kb. | | #244681 |
Bog'liq 9-MavzuBirinchi yondashuvda hayotga joriy etilgan qandaydir yangi g‘oya yoritiladi.
Ikkinchi yondashuvda alohida-alohida kiritilgan yangiliklarning o‘zaro ta'siri, ularning birligi, raqobati va oqibat natijada birining o‘rnini ikkinchisi egallashdir.
Olimlar innovatsion jarayon mikrotuzilmasini tahlil qilishda hayotning davriyligi konsepsiyasini farqlaydilar.
Bu konsepsiya yangilik kiritishga nisbatan o‘lchanadigan jarayon ekanligidan kelib chiqadi.
Pedagogikaga oid adabiyotlarda innovatsiya jarayoni sxemasi beriladi. U quyidagi bosqichlarni qamrab oladi:
1.Yangi g‘oya tug‘ilishi yoki yangilik konsepsiyasini paydo qilish bosqichi, u kashfiyot bosqichi deb ham yuritiladi.
2.Ixtiro qilish, ya'ni yangilik yaratish bosqichi.
3. Yaratilgan yangilikni amalda qo‘llay bilish bosqichi.
4. Yangilikni yoyish, uni keng tadbiq etish bosqichi.
5.Muayyan sohada yangilikning hukmronlik qilish bosqichi. Bu bosqichda yangilik o‘zining yangiligini yo‘qotadi, uning samara beradigan muqobili paydo bo‘ladi.
Yangi muqobillik asosida, almashtirish orqali yangilikning qo‘llanish doirasini qisqartirish bosqichi.
V.A.Slastenin yangilik kiritishni maqsadga muvofiq yo‘naltirilgan yangilik yaratish, keng yoyish va foydalanish jarayoni majmui, uning maqsadi insonlarning ehtiyoji va intilishlarini yangi vositalar bilan qondirish deb biladi.
Yangilik kiritishning tizimli konsepsiyasi mualliflari (A.I.Prigojin, B.V.Sazonov, V.S. Tolstoy) innovatsion jarayonlarning ikki muhim shaklini farqlaydilar.
Birinchi shaklga yangilik kiritishni oddiy ishlab chiqish kiritiladi. Bu ilk bor mahsulot o‘zlashtirgan tashkilotlarga taalluqlidir.
Ikkinchi shaklga yangilikni keng ko‘lamda ishlab chiqish taalluqlidir.
Yangilik kiritish ham ichki mantiq, ham vaqtga nisbatan qonuniy rivojlangan va uning atrof-muhitga o‘zaro ta'sirini ifodalaydigan dinamik tizimdir.
Pedagogik innovatsiyada "yangi" tushunchasi markaziy o‘rin tutadi. Shuningdek, pedagogik fanda xususiy, shartli, mahalliy va sub'ektiv yangilikka qiziqish uyg‘otadi.
|
| |
O‘qituvchining innovatsion faoliyati voqyelikni o‘zgartirishga, uning muammolari va usullarini yechishni aniqlashga qaratilgandir

|
O‘qituvchining innovatsion faoliyati voqyelikni o‘zgartirishga, uning muammolari va usullarini yechishni aniqlashga qaratilgandir
|
bet | 9/26 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 71,43 Kb. | | #244681 |
Bog'liq 9-MavzuO‘qituvchining innovatsion faoliyati voqyelikni o‘zgartirishga, uning muammolari va usullarini yechishni aniqlashga qaratilgandir.
|
O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi muloqot namunasining o‘zgarishi innovatsion faoliyat shartlaridan biridir.
Yangi munosabatlar an'analarda bo‘lganidek, qistovlar, hukmga bo‘ysunish kabi unsurlardan holi bo‘lishi lozim. Ular tenglarning hamkorligi, o‘zaro boshqarilishi, o‘zaro yordam shaklida qurilgan bo‘lishi darkor. Ular munosabatlaridagi eng muhim xususiyati bu o‘qituvchi va talabaning ijoddagi hamkorligidir.
Innovatsion faoliyat quyidagi asosiy funksiyalar bilan izohlanadi:
kasbiy faoliyatning ongli tahlili;
me'yorlarga nisbatan tanqidiy yondashuv;
kasbiy yangiliklarga nisbatan shaylik;
dunyoga ijodiy yaratuvchilik munosabatida bo‘lish;
o‘z imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarish, o‘z turmush tarzi va intilishlarini kasbiy faoliyatida mujassam qilish.
Demak, o‘qituvchi yangi pedagogik texnologiyalar, nazariyalar, konsepsiyalarning muallifi, ishlab chiqaruvchisi, tadqiqotchisi, foydalanuvchisi va targ‘ibotchisi sifatida namoyon bo‘ladi.
Hozirgi jamiyat, madaniyat va ta'lim taraqqiyoti sharoitida o‘qituvchi innovatsiya faoliyatiga bo‘lgan zaruriyat quyidagilar bilan o‘lchanadi:
ijtimoiy-iqtisodiy yangilanish ta'lim tizimi, metodologiya va o‘quv jarayoni texnologiyasining tubdan yangilashni talab qiladi. Bunday sharoitda o‘qituvchining innovatsiya faoliyati pedagogik yangiliklarni yaratish, o‘zlashtirish va foydalanishdan iborat bo‘ladi;
ta'lim mazmunini insonparvarlashtirish doimo o‘qitishning yangi tashkiliy shakllarini, texnologiyalarini qidirishni taqozo qiladi;
pedagogik yangilikni o‘zlashtirish va uni tatbiq etishga nisbatan o‘qituvchining munosabati xarakteri o‘zgarishi.
O‘qituvchining innovatsion faoliyati tahlili yangilik kiritishning samaradorligini belgilovchi muayyan me'yorlardan foydalanishni talab qiladi. Bunday me'yorlarga - yangilik, maqbullik (optimalnost), yuqori natijalilik, ommaviy tajribalarda innovatsiyani ijodiy qo‘llash imkoniyatlari kiradi
Yangilik pedagogik yangilik me'yori sifatida o‘zida taklif qilinadigan yangini, yangilik darajasi mohiyatini aks ettiradi. Pedagog olimlar yangilikning qo‘llanish mashhurligi darajasi va sohasiga ko‘ra farqlanadigan mutlaq, chegaralangan mutlaq, shartli, sub'ektiv darajalarini farqlaydilar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘qituvchining innovatsion faoliyati voqyelikni o‘zgartirishga, uning muammolari va usullarini yechishni aniqlashga qaratilgandir
|
O’z-o’zini nazorat qilish uchun savol va topshiriqlar

|
O’z-o’zini nazorat qilish uchun savol va topshiriqlar
|
bet | 26/26 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 71,43 Kb. | | #244681 |
Bog'liq 9-MavzuO’z-o’zini nazorat qilish uchun savol va topshiriqlar
Ta'limda "innovatsion jarayonlar" termini nimani anglatadi?
Innovatsion faoliyatdagi akmeologik yondashuvga izoh bering.
Innovatsion faoliyatdagi "kreativlik" deganda siz nimani tushunasiz?
Innovatsion faoliyat tarkibidagi "refleksiya"ni tushuntirib bering.
Innovatsion faoliyatni shakllantirish shartlarini izohlab bering.
9-MAVZU YUZASIDAN TOPSHIRIQ:
Maruza matnini o`qib har bir reja savolini matnda keltirilmagan ma`lumotlar bilan boyiting
REJA:
9.1.“Innovatsion metod” tushunchasi. O‘quv jarayonini tashkil etishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar. Interaktiv ta’lim metodlari tasnifi. Grafik organayzerlar.
9.2.Interaktiv metodlarni turkumlash. Interaktiv darsni tashkil qilishga qo‘yiladigan talablar. Interaktiv dars shakllari, metodlari va vositalari. Interaktiv dars va o‘qituvchi faoliyati. Ta’lim jarayonida interaktiv metodlarni qo‘llash metodikasi.
9.3.Tarbiya texnologiyasi tushunchasi. Tarbiya texnologiyasining tarkibiy tuzilishi. Tarbiya texnologiyasi mazmuni. Tarbiya texnologiyalarini modellashtirish. Tarbiyaviy ishlarni amalga oshirish bosqichlari. Tarbiya texnologiyalarini qo‘llashda pedagogik vositalardan foydalanish.
9.4.Hamkorlik pedagogikasi. Insonparvarlik texnologiyasi. Tarbiyaviy texnologiyalar treningi.
FOYDALANISH UCHUN TAVSIYA ETILGAN ADABIYAOTLAR.
Asosiy adabiyotlar
1. Abdullaeva Sh., Asqarov A. Umumiy pedagogika. Nopedagogik oliy ta’lim muassasalari uchun o‘quv qo‘llanma. -T: Fan va axborot texnologiyalari, 2019. -280 b.
2. Xodjaev B.X., Umumiy pedagogika. Darslik.–Toshkent, “Sano-standart”, 2017 y.434 b.
3. Mavlonova R. va boshqalar. Umumiy pedagogika//darslik. –T.: 2016 y. - 538 b.
4. Umarova M. Teoriya i istoriya pedagogiki. Uchebnoe posobie. – T.: “Izdatelsko-poligrafichkskiy dom imeni Chulpana”, 2018 g., -348 b.
|
| |
Uchinchi blok - - 9-mavzu: ta’limda innovatsion jarayonlar. Reja

|
9-mavzu: ta’limda innovatsion jarayonlar. Reja
|
bet | 4/26 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 71,43 Kb. | | #244681 |
Bog'liq 9-MavzuUchinchi blok - yangidan foydalanish va uni joriy etish bloki, ya'ni yangini tadbiq etish, foydalanish va keng joriy etish qonuniyatlari va turlaridir. M.M.Potashnikning innovatsiya jarayonlari talqinlari kishi e'tiborini o‘ziga tortadi. U innovatsiya jarayonining quyidagi tuzilmasini beradi:
faoliyat tuzilmasi - motiv - maqsad - vazifa - mazmun - shakl - metodlar - metodika komponentlari yig‘indisi;
sub'ektiv tuzilma-innovatsion faoliyat sub'ektlarining xalqaro, mintaqaviy, tuman, shahar va boshqa sathlari;
sathiy tuzilma-innovatsion faoliyat sub'ektlarining xalqaro, mintaqaviy, tuman, shahar va boshqa sathlari;
mazmun tuzilmasi - o‘quv-tarbiyaviy ishlar, boshqaruv (va b.)da yangilikning paydo bo‘lishi, ishlab chiqilishi va o‘zlashtirilishi;
bosqichlilikka asoslangan hayot davriylik tuzilmasi – yangilikning paydo bo‘lishi - ildam o‘sish - yetuklik – o‘zlash tirish - diffuziya (singib ketish, tarqalish) – boyish (to‘yinish) – qoloqlik - inqiroz – irradiatsiya(aldanish) – zamo naviylashtirish;
boshqaruv tuzilmasi - boshqaruv harakatlarining 4 ta turining o‘zaro aloqasi: rejalashtirish - tashkil etish - rahbarlik qilish - nazorat qilish;
tashkiliy tuzilma - diagnostik, oldindan ko‘ra bilish, sof tashkiliy, amaliy, umumlashtiruvchi, tatbiq etuvchi.
Innovatsiya jarayoni tarkibiy tuzilmalar va qonuniyatlarni qamrab olgan tizimdan iboratdir.
|
Pedagogikaga oid adabiyotlarda innovatsion jarayoni kechishining 4 ta asosiy qonuniyati farqlanadi:
|
| |
Tasvir (illyustratsiya - 9-mavzu: ta’limda innovatsion jarayonlar. Reja

|
9-mavzu: ta’limda innovatsion jarayonlar. Reja
|
bet | 14/26 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 71,43 Kb. | | #244681 |
Bog'liq 9-MavzuTasvir (illyustratsiya) metodi namoyish metodiga chambarchas bog’liq bo’lsada, didaktikada alohida o’rganiladi. Illyustratsiya narsa, hodisalar va jarayonlarni ularning ramziy ko’rinishlari – chizma, port, rasm, fotosurat, yassi modellar va boshqalar yordamida ko’rsatishni taqozo etadi.
Namoyish (demonstratsiya) metodi o’rganilayotgan obyekt harakat dinamikasini ochib berishda qo’l keladi va ayni chog’da predmetning tashqi ko’rinishi va ichki tuzilishi haqida to’laqonli ma’lumot berishda keng qo’llaniladi. Tabiiy obyektlarni namoyish qilishda odatda uning tashqi ko’rinishi (shakli, hajmi, miqdori, rangi, qismlari, ularning o’zaro munosabatlari)ga e’tibor qaratiladi, so’ngra ichki tuzilishi yoki alohida xususiyatlarini o’rganishga o’tiladi. Ko’rsatish ko’p holatlarda o’rganilayotgan obyektlarning subyekti yoki chizmasi yordamida kuzatiladi.
Amaliy metod – o’zlashtirilgan bilimlarni amaliy masalalar echimini topishga yo’naltirilgan jarayonda qo’llashni taqozo etadi. Bunda nazariy bilimlarni amaliyotda qo’llash ko’nikmasi hosil qilinadi. Amaliy ishlar sinfda yoki tabiiy sharoitlar – maktab er maydoni, issiqxona, geografik maydonlarda amalga oshiriladi. Ularni amalga oshirishda sodir etiladigan harakatlar o’qituvchi tomonidan nazorat qilinadi va zarur hollarda yo’riqnoma yoki maxsus ko’rsatmani o’quvchilar e’tiboriga havola etadi.
Mashq – aqliy yoki amaliy (jismoniy) harakatlarni bajarish ko’nikmalarini egallash yo’lidagi ko’p marta takrorlanishlar bo’lib, mashqsiz ko’nikma hamda malakalarni shakllantirish mumkin emas. Mashqlar og’zaki, yozma, gradikaviy (texnik jarayonlar mohiyatini ifodalash), ijtimoiy-foydali, jismoniy va boshqa turlarga bo’linadi.
Laboratoriya ishlari o’quvchilarning jihoz, maxsus uskuna, qurol hamda turli texnikaviy qoliplardan foydalangan holda tajribalarni o’tkazish metodlari bo’lib, ular ko’proq tabiiy fanlar asoslarini o’rganishda qo’llaniladi. Bu metod o’quvchilarning asbob-uskunalar bilan ish ko’rish, o’lchash ishlarini amalga oshirish va ularning natijalariga ishlov berish kabi ko’nikmalarini tezkor shakllantirishga imkon beradi. Laboratoriya ishlarini bajarish maxsus qurilma va jihozlar, shuningdek, materiallar hamda vaqtni sarflash, ularni ishga tayyor holatga keltirishni talab etadi. Biroq bu harakatlar o’quvchilarning yuqori darajadagi faolligi asosida mustaqil ravishda tajriba va o’lchash ishlarini tashkil etish bilan takomillashtirilib boriladi.
|
| |
Ikkinchi - Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning innovatsion texnologiyalari. Reja: kirish...

|
Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning innovatsion texnologiyalari. Reja: kirish I bob. Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning nazariy asoslari
|
bet | 9/17 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 148 Kb. | | #245469 |
Bog'liq Diplom ishi Psixologiya yunalishi..Ikkinchi tomondan, badiiy madaniyat nafaqat estetik, balki diniy,
axloqiy, bilish, tashkiliy madaniyatlarning ham xususiyatlarini o‘zida
gavdalantiradi. Aytish mumkinki, badiiy madaniyat sohasida mehnat
madaniyati (ijodiy faoliyat madaniyati sifatida) va iste’mol madaniyati
(badiiy qadriyatlardan foydalanish madaniyati sifatida) ham o‘z ifodasini
topishi mumkin. Badiiy adabiyotda, tasviriy san’atda, musiqada faqatgina
estetik emas, shu bilan bir qatorda, diniy, gnoseologik, tashkiliy, axloqiy
ehtiyojlar va qobiliyatlar ham amal qiladi. San’atning ko‘p funksiya
bajarishi va ko‘p ma’noli ekanligining boisi ham ana shunda.
San’atda ezgulik, adolat, jasurlik kabi axloqiy g‘oyalar o‘z badiiy
ifodasini topib, axloqiy madaniyat bilan o‘zaro aloqaga kiradi. Haqiqiy
insonparvar san’at jamiyatning axloqiy muammolarini yoritish bilan
chekinmaydi, balki shu bilan birga, ularni o‘ziga xos tarzda o‘zquvchi yoki tomoshabinga yetkazadi, san’at muxlislarining ma’naviy ehtiyojlarini
qondiradi. Bugina emas, insonni yanada yuksak axloqiy xatti-harakatlar
ko‘zrsatishga davat etib, tashkiliy madaniyat funksiyasini ham bajaradi.
Ko‘pgina badiiy asarlarning maxsus ravishda kishilarni tarbiyalashga
mo‘ljallab yozilganligi, ularning ijtimoiy-tashkiliy uyushqoqlikka da’vat
etishi malum. Chunonchi, harbiy marshlar, davlat va partiya madhiyalari,
cherkov musiqalari, siyosiy qo‘shiqlar va siyosiy feletonlar ana shundaylar sirasiga kiradi. Xullas, estetik va badiiy madaniyat o‘zaro bir-biri bilan
bog‘langan, ana shu asosda jamiyat hayotida muhim ma’naviy omil bo‘lib xizmat qiladi.
Milliy mustaqillik sharoitida ma’naviy madaniyatning barcha
unsurlari singari estetik madaniyatning ham ahamiyati ortib bormoqda
Birinchidan, bozor munosabatlariga o‘ztish jarayonida ijtimoiy
hayotning barcha jabhalarida kishilarning ijtimoiy va shaxsiy
fazilatlari, ularning ongliligi, ijodiy faoliyatining erkin namoyon
bo‘lishi uchun real imkoniyatlar yaratilmoqda.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning innovatsion texnologiyalari. Reja: kirish I bob. Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning nazariy asoslari
|
jarayonlari va natijalari; san’at taraqqiyotining darajasi

|
jarayonlari va natijalari; san’at taraqqiyotining darajasi
|
bet | 8/17 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 148 Kb. | | #245469 |
Bog'liq Diplom ishi Psixologiya yunalishi..jarayonlari va natijalari; san’at taraqqiyotining darajasi;
-ijtimoiy tabaqa, guruhlarning estetik qarashlari, didlari va
manfaatlari holati;
-nafosat tarbiyasi va amaliyoti hamda kishilarning sotsial-estetik
faollik darajasi.
Estetik madaniyat qadriyatlarini o‘zlashtirish shaxsiy va ijtimoiy
tajribaning o‘zaro aloqadorligi negizida amalga oshadi, unda shaxsning
estetik dunyoqarashi, qadriyatlarga tanlab munosabatda bo‘lish malakalari, nafosat va mukammallik to‘g‘risidagi tasavvurlari, predmetli olam, san’at qadriyatlarini idrok etish shakllari, estetika, san’atshunoslik to‘g‘risidagi
bilimlari muhim omil hisoblanadi. Shaxsning estetik madaniyati, shunday
qilib, estetik qadriyatlarni yaratish, o‘zlashtirish va iste’mol qilish
usullaridan tashkil topadi.
Estetik madaniyatda badiiy faoliyat alohida o‘rin tutadi. Estetik
madaniyat bilan badiiy madaniyat o‘rtasidagi umumiylik va tafovutlar
masalasi shundan kelib chiqadi. Badiiy madaniyat estetik madaniyatning
o‘zagi hisoblanadi, biroq ular aynan teng ma’noda ishlatiladigan
tushunchalar emas. Agar estetik omil madaniyatning boshqa turlarida
ahamiyati jihatidan ikkinchi darajali o‘rinda tursa, badiiy madaniyatda u
ustuvor ahamiyat kasb etadi.
Yuqorida aytilganidek, insonning moddiy-texnikaviy yoki ilmiy
sohadagi faoliyatida ham estetik jihatlar mavjud, biroq bu sohalarning
mohiyati estetik kategoriya bilan o‘lchanmaydi. Badiiy madaniyatning tabiati
va mohiyatini esa estetik faoliyatni hisobga olmay turib tushunish mumkin
emas. Boshqacha aytganda, estetik qimmati bo‘lmagan badiiy asar haqiqiy badiiy madaniyat hodisasi bo‘la olmaydi. Gnoseologik (bilish) yoki
tarbiyaviy jihatdan, masalan, roman yoki badiiy film nechog‘lik dolzarb
mavzuga bag‘ishlanmasin, estetik talablarga javob bermasa, u haqiqiy ma’no
kasb etmaydi. Shu ma’noda turg‘unlik yillarida vujudga kelgan ko‘plab
g‘oyaviy saviyasi past, «xom» asarlar badiiy madaniyatga faqat rasmiyatchilik nuqtai nazardan tegishli bo‘lgan, holos.
|
| |
dizayn;  
 
turmush sharoitlarini yaratishda badiiy-amaliy faoliyat

dizayn;
turmush sharoitlarini yaratishda badiiy-amaliy faoliyat;
inson tomonidan tabiiy va ijtimoiy borliqni badiiy jihozlash;
buket - guldasta tuzish san’ati;
xalq amaliy san’ati va h.k.
2.Insonni estetik jihatdan tarbiyalash. Bunga:
-xulq estetikasi;
-turmush esiyetikasi;
-hordiq chiqarish va sog‘liqni tiklash madaniyati;
-tabiatga sog‘lom estetik munosabatni taibiyalash;
-shaxs estetik taibiyasida miliiy madaniyatning roli;
-jismoniy tarbiya va sport sohasida estetik faoliyat.
3.San’at asarlarini yaratish. Bu san’atkorning:
-ijodiy qobiliyati;
-hayot hodisalarini badiiy hodisalarga aylantira olish iste’dodi;
-san’atkorning o‘ta kuzatuvchanligi va xotira quvvati;
-inson ichki dunyosini tushuna olishi, psixologik jarayonlarning inson
tashqi qiyofasida namoyon bo‘la olishini chuqur anglab yetish;
-iste’dod - talant kabilarni bildiradi.
Estetik faoliyatni shakl jihatidan ikki katta turga bo‘lish mumkin.
Bulardan:
birinchisi - estetik faoliyatning fikriy, yoki nazariy shakli.
Bunga estetik ongning oddiy hamda nazariy ko‘rinishlari - estetik kechinma,
mushohada, did, ideal, qarashlar va boshqalar kiradi;
ikkinchisi - predmetli-amaliy ko‘rinishdagi estetik faoliyat shakllari.
Bu asosiy estetik g‘oyalar, me’yorlar, tasavvurlarni konkret predmetlarda,
san’at asarlarida, madaniyat qadriyatlarida amaliy jihatdan
gavdalantirishdan iborat.
Har qanday faoliyatda bo‘lgani singari estetik sohada ham muayyan
ehtiyoj asosiy rol o‘ynaydi. Inson faoliyatining tabiati ana shu ehtiyojga
bogliq bo‘ladi. Estetik ehtiyojning umumiy belgisi shundaki, u inson
faoliyatining barcha sohalarini, jtimoiy hayotning butun jabhalarini
qamrab oladi, ular orqali o‘zini namoyon qiladi.
Tor ma’noda barcha qadriyatlarni estetik idrok etish, baholash zaruriyatini ruhan sezish, insoniy faoliyat sohalarida mukammallikka intilish estetik ehtiyojni qondirishga qaratiladi. Estetik faoliyatga ham shu xususiyat xosdir. Har qanday faoliyat insonning mohiyatii kuchlari erkin ifodalanishini
bildirar ekan, demak, bu faoliyat estetik faoliyat darajasiga ham
ko‘tarilishi mumkin. Shu ma’noda estetik faoliyat har qanday konkret
faoliyatning “insoniylashuv” belgisidir. Bu narsa san’atda ustuvor o‘rin
tutadi.
Jamiyatning estetik madaniyatini quyidagilar tashkil etadi
-tabiat, turmush, ijtimoiy munosabatlarni estetik o‘zlashtirish
|