nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
ProQuest Education Journals - ProQuest Jurnallari

|
ProQuest Education Journals - ProQuest JurnallariBog'liq 1.RaxmatullayevM. GaniyevaB. Jahon axborot resurslariProQuest Education Journals - ProQuest Jurnallari
ProQuest Education Journals - boshlang‘ich, o‘rta, oliy, maxsus va
qo‘shimcha ta’lim sohalariga doir barcha fanlarga oid axborotlarni o‘z
ichiga olgan to‘liq matnli ma’lumotlar bazasi hisoblanadi. Bundan
tashqari, MBda tarix, nazariya, o‘qitish metodologiyasi, ta’lim loyihalari
va innovatsiyalariga oid ma’lumotlar ham jamlangan. Fanlararo
xarakterga ega bo‘lgan maqolalar keng taqdim etilgan: ta’lim
psixologiyasi, ta’lim sotsiologiyasi, bilimlar sotsiologiyasi, ta’lim
siyosati, ta’lim menedjmenti va hokazolar.
Ta’limning ko‘rgazmali sistemasiga doir ma’lumotlar ham
jamlangan: adabiyot, til, biologiya, geografiya, matematika fizika,
san’at, jismoniy tarbiya va h.k.
MB tarkibi:
Jahon bo‘ylab nashr etilayotgan 900 dan ortiq ilg‘or jurnallar;
ulardan 600 tasi to‘liq matnli;
Assotsiyatsiyalar, ilmiy uyushma va institutlar tomonidan nashr
etilayotgan, 140 sohalararo nashrlar, masalan: American Annals of
Death, Child Health Alert, Computers in Education, Learning and
Training Innovation, Media and Methods;
Childhood Education, College Teaching, Harvard Educational
Review, Journal of Athletic Training, Educational Theory, Quality in
Higher Education kabi jurnallarning minglab to‘liq matnli maqola va
illustratsiyalari bilan yaqindan tanishishni ta’minlaydi.
Ta’lim fanlariga qaratilgan sxemalar, jadvallar, diagrammalar va
boshqa grafik elementlar keltirilgan;
MB 1991-yildan boshlab shakllantirilgan;
Rus tilidagi interfeys, chet tilidagi maqolalarning rus tilidagi
kompyuter tarjimasi, sodda va qulay qidiruv tizimi, qidiruv natijalarini
saqlash, qog‘ozga chiqarish, jo‘natish imkoniyati kabi qulayliklar
resursdan o‘quv jarayoni va ilmiy ishlarda foydalanishda o‘qituvchilar
hamda ilmiy xodimlar, talabalar va aspirantlar, ta’lim sohasidagi
menejerlar uchun juda qo‘l keladi.
http://www.proquest.co.uk/enUK/catalogs/databases/detail/pq_ed_j
ournals.shtml
ProQuest Education Journals MB haqida batafsil ma’lumot
http://proquest.com/tls/servlet/ProductSearch?platformID=1&exter
nalID=7262&vdID=1
ProQuest Education Journals MB jurnallarining to‘liq ro‘yxati
|
| |
Sezgirlik – - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

45
(boshlang‘ich sezuvchanlik) qiymatiki, u o‘lchash asbobining chiqish signalini
sezilarli o‘zgarishiga olib keladi va quyidagicha aniqlanadi:
S
X
min
100%
,
(3.11)
X
ном
bu erda, X
min
– o‘lchanadigan kattalikning eng kichik (boshlang‘ich) qiymatidir.
Integrallovchi asboblar uchun “sezgirlik” tushunchasi ishlatilmaydi va o‘z
navbatida “sezgirlik ostonasi” tushunchasi esa istalgan o‘lchash o‘zgartkichlari va
asboblari uchun qo‘llanilishi mumkin.
O‘ziyozar asboblar - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

44
O‘zgartirish funksiyasi analitik ifoda bo‘yicha [
U=f(X)
o‘zgartirish
tenglamasi], grafik tarzda va jadval ko‘rinishida berilishi mumkin.
O‘zgartirish funksiyasi ko‘pincha o‘lchash vositasining
graduirovkali
xarakteristikasi
deyiladi.
O‘lchash vositasi uchun (yoki o‘lchash vositasining konkret turi uchun)
ko‘rsatilgan o‘zgartirish funksiyasini o‘lchash vositasining
nominal o‘zgartish
funksiyasi U=f
H
(X)
deyiladi.
Ideal holda o‘lchash o‘zgartkichlari va o‘lchash asboblarining nominal
o‘zgartish funksiyasi chiziqli bog‘liqlikda –
U=k
H
(X)
bo‘ladi. Bunday asboblar bir
tekis shkalali bo‘lib, ularda ikki qo‘shni belgilari orasidagi oraliq butun shkala
bo‘yicha bir xil, ya’ni proporsional bog‘liq bo‘ladi. Asboblarda o‘zgartirish
funksiyasining chiziqli bo‘lishi qaydnomalarni olishni osonlashtiradi, sub’ektiv
xatoliklarni esa kamaytiradi.
Absolyut (mutlaq) xatolik

48
k
A
x max
100%
;
(3.14)
2. Nisbiy xatolik
– absolyut xatolikni haqiqiy qiymatga nisbatini bildiradi va
foiz (
%
) da ifodalanadi:
= [(A
x
– A
o
)/A
o
]·100 = (
/A
o
)·100%.
(3.15)
II.
O‘lchash sharoiti tartiblariga ko‘ra xatoliklar quyidagilarga bo‘linadi:
1.
Statik xatoliklar -
vaqt mobaynida kattalikning o‘zgarishiga bog‘liq
bo‘lmagan xatoliklar. O‘lchash vositalarining statik xatoligi shu vosita bilan
o‘zgarmas kattalikni o‘lchashda hosil bo‘ladi. Agar o‘lchash vositasining pasportida
statik sharoitlardagi o‘lchashning chegaraviy xatoliklari ko‘rsatilgan bo‘lsa, u holda
bu ma’lumotlar dinamik sharoitlardagi aniqlikni tavsiflashga nisbatan tadbiq etila
olmaydi.
2.
Dinamik xatoliklar - - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

49
3.
Qo‘pol xatoliklar yoki yanglishuv.
Muntazam xatolik
deb umumiy xatolikning takroriy o‘lchashlar mobaynida
muayyan qonuniyat asosida hosil bo‘ladigan, saqlanadigan yoki o‘zgaradigan
tashkil etuvchisiga aytiladi.
Umumiy xatolikni quyidagicha tasvirlashimiz mumkin:
3.17-расм. Ўлчаш хатоликлари:
m
– muntazam xatolik;
t
– tasodifiy xatolik;
q
– qo‘pol xatolik.
Muntazam xatoliklarning kelib chiqish sabablari turli tuman bo‘lib, tahlil va
tekshiruv asosida ularni aniqlash va qisman yoki butkul
bartaraf etish mumkin
bo‘ladi. Muntazam xatoliklarning asosiy guruhlari quyidagilar hisoblanadi:
Uslubiy xatoliklar;
Asbobiy (qurilmaviy) xatoliklar;
Sub’ektiv xatoliklar.
O‘lchash usulining nazariy jihatdan aniq asoslanmaganligi natijasida uslubiy
xatolik kelib chiqadi.
O‘lchash vositalarining konstruktiv kamchiliklari
tufayli kelib chiqadigan
xatolik asbobiy xatolik deb ataladi. Masalan: asbob shkalasining noto‘g‘ri
graduirovkalanishi
(darajalanishi),
qo‘zg‘aluvchan
qismning
noto‘g‘ri
mahkamlanishi va hokazolar.
Sub’ektiv xatolik - kuzatuvchining aybi bilan kelib chiqadigan xatolikdir.
м
қ
т
Dinamik metrologik xarakteristikalari –

47
1.6
O‘lchash xatoliklari va ularning sinflanishi
O‘lchash xatoliklari turli sabablarga ko‘ra turlicha ko‘rinishda namoyon
bo‘lishi mumkin. Bu sabablar qatoriga quyidagilarni kiritishimiz mumkin:
–
o‘lchash vositasidan foydalanishda uni sozlashdan yoki sozlash darajasini
siljishidan kelib chiquvchi sabablar;
–
o‘lchash ob’ektini o‘lchash joyiga o‘rnatishdan kelib chiquvchi sabablar;
–
o‘lchash vositalarining zanjirida o‘lchash ma’lumotini olish, saqlash,
o‘zgartirish va tavsiya etish bilan bog‘liq sabablar;
–
o‘lchash vositasi va ob’ektiga nisbatan tashqi ta’sirlar (harorat yoki
bosimning o‘zgarishi, elektr va magnit maydonlarining ta’siri, turli tebranishlar va
hokazolar) dan kelib chiquvchi sabablar;
–
o‘lchash ob’ektining xususiyatlaridan kelib chiquvchi sabablar;
–
operatorning malakasi va holatiga bog‘liq sabablar va shu kabilar.
O‘lchash xatoliklarini kelib chiqish sabablarini tahlil qilishda eng avvalo
o‘lchash natijasiga salmoqli ta’sir etuvchilarini aniqlash lozim bo‘ladi.
O‘lchash xatoliklari u yoki bu xususiyatiga ko‘ra quyida keltirilgan turlarga
bo‘linadi:
I.
O‘lchash xatoliklari ifodalanishiga qarab quyidagi turlarga bo‘linadi:
Platformaning asosiy ishtirokchilari

|
Platformaning asosiy ishtirokchilari
|
bet | 73/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатPlatformaning asosiy ishtirokchilari bo‘lib quyidagilar hisoblanadi: o‘zining intellektual mulkini va boshqarish tizimini nazorat qiluvchi platforma egasi; platforma va foydalanuvchilar o‘rtasida vositachi sifatida harakat kiluvchi provayderlar; o‘z mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar; mahsulotlardan foydalanuvchi iste’molchilar ulardan foydalanadilar.
Platforma foydalanuvchilari - iste’molchilar, ishlab chiqaruvchilar va provayderlar ko‘pincha platforma uchun qo‘shimcha qiymatni yaratadi va ular rollarni almashtirishi mumkin ( yo‘lovchi haydovchi bo‘lishi mumkin va haydovchi yo‘lovchi bo‘lishi
120
mumkin). Har qanday platformaning asosiy elementlari platforma arxitekturasi va uning standartlaridir. Shuning uchun platforma egalari ushbu yelementlarning ochiqlik darajasini aniqlashlari kerak va ochiqlik haqidagi qarorlar o‘zgarishi mumkin. Ko‘pincha platformalar yopiq arxitektura va boshqaruv tizimi bilan yaratiladi va keyin ular ochiladi, kirish qoidalarini belgilaydi (platformada va qanday sharoitlarda kimga ruxsat berish kerak) va nazorat qilinadi (ishlab chiqaruvchilar, provayderlar, iste’molchilar va raqobatchilar nima qilishlari mumkin va u qanday tartibga solinadi). Platforma egasi platformaning ishlash standartlarini protokollar, qoidalar, me’yorlar va tovar vositalari yordamida aniqlaydi.
Platforma yaratish - bu ko‘p bosqichli jarayoni xisoblanadi: iste’molchilar nuqtai nazaridan qiymat taklifini yaratish, ya’ni platforma uning ishtirokchilariga qanday foyda keltirishini tushuntirish; platformaning rivojlanishiga hissa qo‘shadigan potensial sheriklar yoki mustaqil kompaniyalarni ko‘rib chiqish. Tabiiyki, hamkorlar uchun hamkorlik va rag‘batlantirish shartlarini aniqlash kerak; reagregatsiya, ya’ni iste’molchilar, yetkazib beruvchilar va hamkorlar jamoasini yaratish uchun nima kerakligini aniqlash; vizuallashtirish yoki qiymatlarning harakati va almashinuvini aks ettiruvchi qiymatlar xaritasini tuzish; standartlar orqali platformani boshqarish, xushxabarni qo‘llab-quvvatlash va platformani targ‘ib qilish.
Platformalar - qo‘shimcha mahsulot va xizmatlarni ishlab chiqishni rivojlantirish uchun boshqa kompaniyalardan investitsiya va innovatsiyalarni jalb qiluvchi iqtisodiyotning "qurilish bloklari« hisoblanadi. Yangi biznes masalalarini hal qilish uchun tashqi resurslarni "jalb" qilish orqali platforma biznes ekotizimini shakllantirish bilan aloxida kompaniya chegarasidan tashqariga chikadi.Bunday holda, platforma bozorning ko‘p sektorlariga mo‘ljallangan gorizontal xolda bo‘lishi mumkin yoki
121
bitta soha doirasida yaratilgan vertikal ko‘rinishda bo‘lishi mumkin.
|
| |
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami - bet 26

5-8- dars.
“Texnologiya va dizayn” yo`nalishi uchun.
Mavzu: Xalq hunarmandchiligi bo`yicha ko`rgazma va tanlovlarlarni
tashkil qilish va ishtirokchilarni tanlash qoidalari
Darsning maqsadi:
a)
ta`limiy
- o`quvchilarga xalq hunarmandchiligi bo`yicha ko`rgazma
va tanlovlarni tashkil etish hamda o`tkazish haqida tushuncha berish;
b)
tarbiyaviy
- xalq hunarmandchiligi bo`yicha turli tadbirlar o`tkazish
orqali o`quvchilarda o`zaro hurmat va madaniyat qirralarini teranroq hish qilishga
o`rgatish;
v)
rivojlantiruvchi
- o`quvchilarni jamoatchilik ishlariga o`rgatish, ularga
hunarmandchilik ishlarining mohiyatini kengroq tushuntirish.
Kasbga yo`naltiruvchi maqsad:
o`quvchilarning xalq hunarmandchiligi
sohasiga oid qiziqishlarni o`stirish, maskur sohalarga oid biror kasbni egallashlariga
yordam berish.
Darsning vazifasi:
-
xalq hunarmandchiligi bo`yicha o`tkaziladigan turli ko`rgazma va tankovlar
haqida tushuncha;
-
turli ko`rgazma va tankovlarni tashkil etish hamda o`tkazish shartlari,
sharoitlari;
o‘lchash vositalari uchun qiyoslash sxemasi -

59
hujjatlarda belgilangan boshqa usullar bilan rasmiylashtiriladi. Qiyoslashni
o‘tkazish huquqini berish mumkin bo‘lgan boshqa rasmiy vakolatli idoralar sifatida
yuridik shaxslarning akkreditlangan metrologik xizmatlari qatnashadi. O‘lchash
vositalarini qiyoslash huquqini berish akkreditatsiyasi bunga vakolatli davlat
boshqaruv idorasi tomonidan o‘tkaziladi.
O‘lchash vositalarini kiyoslash ishlarini tashkillashtirishda javobgarlik
o‘lchash vositalarini ishlab chikaruvchi, ta’mirlovchi va kiyoslash ishlarini olib
boruvchi korxona va tashkilot raxbarlariga yuklanadi.
O‘lchash vositalarini kiyoslashni me’yoriy xujjatga va O‘zstandart agentligi
tomonidan ko‘rsatilgan kiyoslash vositalari va metodiga yoki metodik
ko‘rsatmalariga muvofik tarzda olib borilishi kerak.
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami - bet 64

iboratki, ular (o`z ichki qonuniyatlariga ko`ra) muarakkab, o`zgaruvchan va
nostandart bo`ladilar. O`simliklar ham, jonivorlar ham mikroorganizmlar dunyoga
kelib yashaydilar, o`sadilar rivojlanadilar. Shuningdek kasallikka chalnadilar va
halok bo`ladilar. Bu sohada ishlaydigan hodim tirik organizmlar to`g`risida juda ko`p
narsalarni shunchaki bilibgina qolmay, shu bilan birga ko`pgincha muqarrar ravishda
sodir bo`ladigan yoki sodir bo`lishi ehtimoli tug`ilgan o`zgarishlarni ham oldindan
ko`ra bilish kerak. Aniq mehnat vazifalarini hal qilish vaqtida odamdan
tashabbuskorlik va mustaqillik talab qilinadi u tabiatga nisbatan g`amxo`r va uzoqnio
ko`ra oladigan kishi bo`lishi kerak.
Bu ish sizga yoqadimi, quyidagi ishlarni bajarishni xohlarmidingiz:
1.
Biologiyadan labaratoriya ishlari va amaliy mashg`ulotlarni bajarishni
istaysizmi?
2.
Maktab o`quv-tajriba uchastkasida, tirik burchakda, o`quvchilar
ishlab chiqarish brigadasi dalalarida ishlash sizga yoqadimi?
3.
O`z tomorqa uchastkangizda, bog`ingizda ishlashni istaysizmi?
4.
Uy hayvonlarini boqishni istaysizmi?
5.
Jonli tabiat to`g`risidagi ilmiy-ommobop, badiiy adabiyotni o`qishni
sevasizmi?
Agar mana shu savollarning ko`pchiligiga “ha” deb javob beradigan
bo`lsangiz, u holda “odam-tabiat” tipidagkasblarning sizga to`g`ri kelishi ehtimoldan
uzoq emas. Biroq, xozircha bu xulosani hali uzil-kesil xulosa deb hisoblab
bo`lmaydi. Keyinchalik siz yana bir qancha omillar yig`indisini bilib olasizki, kasb
tanlashda shu omillarni hisobga olmoq zarur.
Ko’rik-tanlov bo’yicha bajarilgan ishlarni baholash mezonlari

Ko’rik-tanlov bo’yicha bajarilgan ishlarni baholash mezonlari t.r
Birinchi, ikkinchi va uchinchi bosqichlar bo’yicha 50 ball
1 Ko‟rik-tanlov anketasini tanlagan ijodiy g‟oyasi asosida to‟ldirilganligi
uchun
10 ball
2
Xalq hunarmandchiligi bo‟yicha o‟zlashtrilgan bilim darajalari uchun 15 ball
3
Ko‟rik-tanlov uchun topshirgan ijodiy ishlari uchun 25 ball
To’rtinchi bosqich (tanlangan xalq hunarmandchiligi yo’nalishlariga oid ijodiy ish topshiriqlari) bo’yicha 50 ball
1
Amalga oshirilgan ishning mavzuga mutanosibligi
5 ball
2
Ish o‟rnini to‟g‟ri tashkil qilinishi 10 ball
3
Buyumninig texnologik xaritasini tuzilganligi va ish ketma-ketligini
to‟g‟ri bajarilganligi
15 ball
4
Tayyorlangan buyum dizaynining o‟ziga xosligi 10 ball
5
Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilinganligi 10 ball
Hakamlar hay`ati faoliyati va tanlov mezonlari Ko`rik-tanlov ishlarini baholash uchun tuman (shahar) xalq ta`limi
muassasalari faoliyatini metodlik ta`minlash va tashkil etish bo`limlari mehnat
ta`limi fani yo`nalishi bo`yicha faoliyat ko`rsatayotgan, o`z sohasining bilimdoni,
hurmat-e`tborga sazovar bo`lgan o`qituvchi, pedagoglardan iborat hakamlar hay`ati
tuziladi.Ularning tarkibiga maktablarning eng tajribali mehnat ta`limi fani
o`qituvchilari kiritiladi va har bir bosqichda maktabda maktab direktorining,
tumanda tuman xalq ta`limi bo`limining, viloyatda viloyat xalq ta`lim
boshqarmasining maxsus buyruqlari bilan tasdiqlanadi.
Tanlovga taqdim etilgan har bir ish uchun alohida baholash varaqalari
to`ldiriladi, hakamlar hay`ati tomonidan imzolanib, rasmlar bilan birga tanlovning
keyingi bosqichiga taqdim etiladi.
G`oliblarni mukofotlash Ijodiy ishlar tanlovining barcha bosqichida 1 ta birinchi, 1 ta ikkinchi 1 ra
uchinchi o`rin ta`sis etilib, 1,2,3-o`rinlarni egallagan g`oliblar maktab,
tuman,(shahar0 viloyat xalq ta`limi bo`limlarining faxriy yorliqlari va qimmatli
sovg`alari bilan mukofatlanadilar.
Tanlovning viloyat bosqichi g`oliblariga va ularning o`qituvchilariga ota-
onalar, xomiylar, tegishli tashkilot vakillari tomonidan qimmatli tuhfalar taqdim
etiladi. Eng yaxshi ijodiy ishlar mualliflari haqida ma`lumotlar mahalliy matbuot
sahifalarida chop etiladi.
Ko`rik- tanlovning bevosita yakuniy bosqichini o`tkazish Viloyat Xalq ta`limi
boshqarmasi tomonidan tasdiqlangan hakamlar xay`ati zimmasiga yuklatiladi,
Hakamlar hay`ati tarkibi ko`rik-tanlovi o`tkazilishidan bir kun oldin tayinlanadi.
Izoh: ushbu ko`rik- tanlov nafaqat maktablarda balki, tuman, viloyat va
respublika miqyosida ham o`tkaziladi.
Ko`rik
- tanlov mezonidan “Servis xizmati” yo`nalishida ham foydalaniladi va
xakq hunarmandchiligining “Quroqchilik”, “Kashtachilik”, “Zardo`zlik ,
„Doppido`zlik” va boshqa sohalar bo`yicha tanlovlar tashkil etiladi.
Alt health Watch - M. A. Raxmatullayev, B. I. Ganiyeva

95
Green File
– atrof-muhit, qishloq xo‘jaligi, ekotizimlar va shu kabi
mavzularga oid ilmiy va ilmiy-ommabop resurslar to‘plami.
Green File
– atrof-muhit, qishloq xo‘jaligi, ekotizimlar va shu kabi
mavzularga oid ilmiy va ilmiy-ommabop resurslar to‘plami.
Art and Agritecuture Complete -
san’at, rassomchilik va
arxitektura. ta’sir sohalari: qadimiylik, arxeologiya, prezervatsiya
texnologiyalari, dekorativ va grafik san’at, interer va lanshaft dizayn,
fotosurat, haykaltaroshlik va h.k.
Energy and Power Source
– energetika, gaz va neft sohasidagi
mutaxassislar, ishchilar va ilmiy xodimlar uchun mo‘ljallangan to‘liq
matnli axborot resursi.
Engeneering Source
– barcha mutaxassislikdagi muhandislarga oid
ma’lumotlar
bazasi
(darsliklar,
ma’lumotnomalar,
multimedia
qo`llanmalari, ilmiy jurnallar).
Garden, Landscape and Horticulture Complete
– botanika,
bog‘bonchilik va lanshaft dizayn bo‘yicha ma’lumotlar bazasi.
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami - bet 62

KASB TANLASHGA YO`LLASH
31- dars.
“Texnologiya va dizayn” hamda “Servis xizmati” yo`nalishlari uchun.
Mavzu:
Kasblar tasnifini, kasblarda mehnat turlariinig ta’rifi
(odam-odam, odam-texnika, odam-tabiat, odam-belgili tizim,
odam-badiiy obraz)
Darsning maqsadi:
a)
ta`limiy- o`quvchilarda kasblarni mehnat qurollari bo`yicha tasniflash
ko`nikmasini shakillantirish, muayyan tipdagi kasbga bo`lgan moyillikni aniqlash;
b)
tarbiyaviy - kasblarni tiplari bo`yicha tahlil qilish orqali
o`quvchilarning ma`lum bir kasblarga nisbatan qiziqishlarini oshirish;
v) rivojlantiruvchi – o`quvchilarni maktab atrofidagi ishlab chiqarish
korxonalarida eng ko`p tarqaldan har xil tipdagi kasblarni farqlashga va tahlil
qilishga o`rgatish.
Kasbga yo`naltiruvchi maqsad:
o`quvchilarni har xil tipdagi kasblarni
farqlashga va tahlil qilishga o`rgatish orqali ularni kasblarga bo`lgan qiziqishlarini
mustahkamlash, biror kasbni tanlashlariga ko`maklashish.
Darsning vazifalari:
-
kasblarning tasniflari haqida tushuncha berish;
-
har bir kasbning mas`ulyatli va sharafli ekanligini, o`z o`rni va mavqei
borligini tushuntirish;
-
biror kasbni o`rganish va egallash uchun faqatgina xohish-ishtakni o`zi
yetarli emasligini, balki kishida shu kasbni egallash uchun uning qiyinchiliklarini
yenga oladigan, o`ziga xos xususiyatlariga mos keladigan qobiliyatlar ham bo`lishi
zarurligini uqtirish.
Dars tipi:
Yangi bilimlar berish
Dars turi:
nazariy.
Darsda qo`llaniladigan o`qitish metodlari:
ma`ruza, suhbat, tushuntirish, ro`lli
o`yin.
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami - bet 27

- o`quvchilarni bunday tadbirlarga jalb etish.
Dars tipi: Yangi bilimlar berish.
Dars turi: nazariy.
Darsda qo`llaniladigan o`qitish metodlari: tushuntirish, suhbat.
Fanlararo bog`lanish: rasm, chizmachilik, tasviriy san`at, ona tili va adabiyot, tarix
va b.
Dars jihozi: kompyuter, proyektor, ekran, slaydlar, tadbirlar rejasi, ko`rgazmali
materiallar.
Darsning borishi: I. Tashkiliy qism. I. So`rash. O`tgan dars mavzusi yuzasidan savol-javob o`tkazish, Yangi
pedogogik va axborot texnologiyalarini qo`llagan holda o`quvchilarning bilimini
nazorat qilish.O`quvchilarning bergan javoblarini umumlashtirib,yangi mavzu
yuzasidan yo`l-yo`riqlar berish
II. Yangi mavzu bayoni Reja:
1.
Xalq hunarmandchiligi bo`yicha ko`rgazma va tanlovlarni tashkil etish tartibi.
2. Mamlakatimazda an`anaviy xalq hunarmandchiligi bo`yicha tashkil
etilayotgan ko`rik tanlovlar va grantlar.
Xalq hunarmandchiligi bo`yicha ko`rgazma va tanlovlarni tashkil etish tartibi. Keyibgi yillarda iqtidorli yoshlarni aniqlash va rag`batlantirish maqsadida
mamlakatimizda turli xil tadbirlar amalga oshirib kelinmoqda. Masalan, “Kelajal
ovozi”, “Mehr nuri” jamg`armalari o`tkazayotgan ko`rik-tanlovlar shular
jumlasidandir. Katta yoshdagi tadbirkorlar, ishbilarmonlar va hunarmandlar uchun
esa “ Tahsabbus” ko`rik-tanlovi o`tkazib kelinmoqda.
Bunday tadbirlarni maktab miqyosida yoki bir necha maktablar ishtirokida
ham o`tkazish mumkin. Quyida mana shunday tadbirlardan birini o`tkazish bo`yicha
tavsiyalar berilgan.
Menejment texnikasi tushunchasi va tasnifi

97
(qalam, ruchka, idora daftarlari, jadval, grafik va boshqalar) foydalanishga
asoslanadi. Eng sо‘nggi avloddagi EHMva kompyuterlar oddiy texnika
vositalari (qalam va chizg‘ich) о‘rnini tо‘liq bosa olmaydi. Qulay, oddiy,
chidamli bu vositalar texnika vositalari singari juda muhimdir.
Oddiy qurol va uskunalarni axborotni qayta ishlash bosqichlari
bо‘yicha guruhlarga ajratish mumkin. Bu, avvalo, yozuv vositalari (qalam,
ruchka, mо‘yqalam, trafaret), tasvir vositalari (grafik, diagramma, nazorat
va
nozirlik oynalari, marshrut sxemalari), hujjatlar saqlash vositalari
(tokcha, konvert, kartoteka va h.k.), axborot qabul qilish va
mustahkamlash vositalari (tarozi, soat, hisob mashinasi, о‘lchov vositalari,
kо‘chiruvchi mashinalar), aloqa vositalari (telefon, AS,
rahbar va
dispetcher kommuta-tori, radio aloqa, radiofon,
signal uskunalari, ovoz
berish uskunalari), axborot uzatuvchilar (ovoz, nur, kartochka, oyna,
metall), menejment mashinalarida qо‘llaniladigan axborot uzatuvchilar
(disklar, qog‘oz).
Axborot - menejment uchun zaruriy xabar va ma’lumotlar majmui-
dir. Axborotsiz menejment bо‘lmaydi. Boshqaruvchi
va boshqariluvchi
tizimlar о‘rtasidagi bog‘liqlik shakllari ishlab chiqarish axborotlaridir.
Nomlarning domen tizimi (DNS)

|
Nomlarning domen tizimi (DNS)
|
bet | 68/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатNomlarning domen tizimi (DNS) - Internet kabi tarmoqlarning xar bir boglamasiga noyob nom berishning shajaraviy tizimi. Nom subdomenlardan, ya’ni chapdan ungga usuvchi shajara darajalarini bildiruvchi nuqtalar bilan ajratilgan qismlardan iborat. Nomda istalgancha domenlar soni bo‘lishi mumkin, birok odatda ularning soni beshdan oshmaydi. Xar bir domen ma’nosi tegishli shajara darajaga javobgar shaxslar tomonidan tasdiklanadi. Nomlarning domen tizimi kompyuterlarni ma’lumotlar almashuvini ta’minlash uchun IP-manzillariga aylantiriluvchi so‘zlardan iborat nomlar bo‘yicha yo‘llash uchun qo‘llaniladi.
Near field communication (NFC) - kichik radiusli simsiz ma’lumotlarni uzatish texnologiyasi, bu esa taxminan 10 santimetr masofada joylashgan qurilmalar o‘rtasida ma'lumot almashish imkonini beradi
- O -
Ob’ektga yo‘naltirilgan arxitektura - Asosi, tizim yoki tarmoqning bir biri bilan o‘zaro aloqada ishlovchi ob’ektlar to‘plami bo‘lgan arxitektura. Ob’ektga yo‘naltirilgan arxitektura ob’ekt texnologiyalarini belgilaydi. Bu arxitektura asosida dasturlashda, ma’lumotlarga kanday ishlov berilishi tavsiflanmaydi, balki, ishlov berish natijasida nima yuz berishi uqtirilgan xabar yo‘llanadi. Algoritmlarni tavsiflash ob’ektga
112
yo‘naltirilgan dasturlash tillaridan foydalanib amalga oshiriladi.
Ob’ektga yo‘naltirilgan dasturlash. Dasturlashning hozirgi kunda eng ommaviy uslubiyati. U ob’ektlar, ya’ni standart bloklardan, tashkil topgan amaliy dasturlarni yaratishga yo‘naltirilgan. Strukturali dasturlashning rivojlanishidir. OOP ning markaziy g‘oyasi inkapsulyatsiyadir, ya’ni, dasturni alohida shakldagi, ma’lumotlarni va ularni ishlov beruvchi tartibotlari bilan birlashtirgan holda modullarga (klasslarga) tuzilmalashdir. Har bir shunday klass, amalga oshirish (yoki ifodalash) deb ataluvchi ichki qismga va interfeys deb ataluvchi tashqi qismga ega. Amalga oshirishdan faqat interfeys orqali foydalanish mumkin. Odatda, interfeysda xossalarni (sintaksisda o‘zgaruvchidek ko‘rinadi) va usullarni (sintaksisda tartibot yoki funksiyadek ko‘rinadi) ajratadilar. Klass usul- konstruktorlarga va dasturni bajarilish vaqtida klasslarning nusxalarini yaratish va yo‘q qilishga imkon beradigan destruktorlarga ega bo‘lishi mumkin. Bir klassning nusxalari, o‘zaro o‘xshash (masalan, klassning usulini meros olgan), ammo farqlanadi ham (masalan, xossalari turli qiymatga ega). Klasslarni va klass nusxalarini ob’ektlar deb ataladi, “ob’ektga yo‘naltirilgan dasturlash” nomi ham shundan kelib chiqqan.
|
| |
Axborot tizimi - Shukurov akmal uktamovich iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

96
- axborot vujudga kelishi va foydalanish davriyligini belgilash;
- korxonada qо‘llaniladigan axborot uchun shifrlar tizimini yaratish;
- axborotni uzatish va qayta ishlashni avtomatlashtirish va
mexanizat-siyalashtirish qulay bо‘lishi uchun standart ma’lumotlarni
loyihalashtirish;
- loyihalashtirish jarayonida olingan barcha materiallarni tartibga
solish va rasmiylashtirish.
Bozor sharoitida ishlab chiqarish axborot tizimlarini ular
rivojlanishi va loyihalashtirishga tizimli yondashish asosida majmuiy
tashkil etishni talab etadi. Bu talablarga ma’lumotlarni qayta ishlashning
integratsion tizimi javob beradi. Uni turli darajadagi zamonaviy
kompyuterlar, inson mashina tizimini har tomonlama qо‘llash asosida
loyihalashtirish mumkin.
Mavzu bo`yicha testlar - Akrom abbasovich karimov, farxod rashidovich islomov, anvar ziyadullaevich avloqulov

29
С. Auditorlik tashkilotlarining auditorlik tekshiruvlarini o’tkazish bilan bog’liq
professional xizmatlar ko’rsatish borasidagi tadbirkorlik faoliyati
D. Auditorlik tashkilotlarining auditorlik tekshiruvlarini o’tkazish va moliyaviy
hisobotga xulosa berishi, natijalarni yuqori tashkilotga taqdim qilishiga doir
faoliyati
3. «Xalqaro audit» fanining predmeti -?
А. Auditorlik faoliyatining xalqaro tajribasi, xalqaro auditorlik standartlarini
ishlab chiqish va auditorlik faoliyatini unifikatsiyalash masalalarini o’rganish
hisoblanadi.
B. Auditorlik baholash sohasidagi tizimning iqtisodiy, axborot va boshqa
tomonlarining holatini o’rganishdan iborat
С. Xo’jalikning ta’minot ishlab chiqarish, taqsimot va moliya yakunlarini qonun va
qoidalar asosida bo’lishini tekshirish
D. Xo’jalikning barcha jarayoni va boshqaruvi bo’yicha faoliyatini qonun va qaror
asosida tekshirishdan iborat
4. «Xalqaro audit» fanida qo’llaniladigan analogiya metodining mazmuni
qaysi javobda to’g’riroq ifodalangan?
А. Hisobot moddalarini taqqoslash
B. Avval hisobot moddalariga, keyin jami hisobotga nisbatan xatoni belgilash
С. Avval jami hisobotga, keyin hisobot moddalariga nisbatan xatoni belgilash
D. Hisobotning unchalik ahamiyatga molik bo’lmagan moddalarini o’qish
beradigan mahsulotlarni tanlash va sotish imkoniyati; 
5.3. Elektron tijorat modellari

|
beradigan mahsulotlarni tanlash va sotish imkoniyati;
5.3. Elektron tijorat modellariBog'liq A.Shukurov O\'quv qo\'llanma 2-qism 2021145
beradigan mahsulotlarni tanlash va sotish imkoniyati;
5.3. Elektron tijorat modellari.
Elektron tijorat modellari da savdoni tashkil qilish
korxonalarning raqobatini kuchaytiradi, monopoliyadan chiqaradi va
mahsulotlarning sifatini oshirish imkoniyatini beradi.
Elektron pullar – bu pul birligiga tenglashtirilgan belgilar hamda
kupyura va tanga rolini bajaruvchi katta son yoki fayllardir. Bunday
tizimning faoliyat kо‘rsatish xarajatlari boshqalaridan ancha kam.
Bundan tashqari, elektron pullar tо‘liq anonimlikni ta'minlashi mumkin,
chunki uni ishlatgan mijoz haqida hech qanday ma'lumot yubormaydi.
Elektron pullar birliklari
WMY – О‘zbekiston zonasida operasiyalarni amalga oshirish uchun UZSning
Y-hamyondagi ekvivalenti;
WMR – rubl zonasida operasiyalarni amalga oshirish uchun RURning
R-hamyondagi ekvivalenti;
WMZ – AQSh dollarida operasiyalarni amalga oshirish uchun USD ning
Z-hamyondagi ekvivalenti;
WME –EVRO da operasiyalarni amalga oshirish uchun EURning
E-hamyondagi ekvivalenti;
WMU – Ukraina zonasida operasiyalarni amalga oshirish uchun UAHning
U-hamyondagi ekvivalenti;
WMB – Bellorusiya zonasida operasiyalarni amalga oshirish uchun
BYRning V-hamyondagi ekvivalenti;
WMG – 1 gramm oltinning G-hamyondagi ekvivalenti;
WBC va WMD – WMZningn C va D hamyonlardagi kredit operasiyalari
uchun ekvivalenti.
5.4. Electroniv Data Interchange-EDI, E-marketing, “E-Trade”,
E-cash, electronic funds transfer-EFT dasturiy komplekslarining
ishlash texnologiyasi
Elektron tо‘lov tizimlari
Texnika vositalaridan, axborot texnologiyalaridan va axborot tizimlari
xizmatlaridan foydalangan holda elektron tо‘lov hujjatlari vositasida naqd
|
| |
Quyidagilardan qaysi biri har yili majburiy auditorlik tekshiruvini

383
9. Nazorat qiluvchi va xuquqni muhofaza qiluvchi organlar tashabbusiga
ko’ra o’tkazilgan auditorlik xizmatining haqi kim tomonidan to’lanadi?
А. Auditorlik tekshiruvini belgilagan organ
B. Tekshiriluvchi sub’ekt
С. Mahalliy xokimiyat
D. Davlat byudjeti
10. Auditor qanday shaxs?
А. Malaka sertifikatiga ega bo’lgan jismoniy shaxs
B. Jismoniy shaxs
С. Moliya Vazirligidan ro’yxatdan o’tgan yuridik shaxs
D. Kooperativ xo’jalik sub’ekti
11. Qonunning nechinchi moddasida yordamchi auditor haqida gapirib
o’tilgan?
А. 4-modda
B. 5-modda
С. 22-modda
D. 10-modda
Mantiqiy qo‟shish amali - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. NazarovBog'liq ALGORITMLASH VA DASTURLASH ASOSLARIMantiqiy qo‟shish amali. Amalning umumiy ko‘rinishi quyidagicha
a v b
Bunda a va b lar mantiqiy o‘zgaruvchilar yoki mantiqiy ifodalar bo‘lib, bu
amal natijasi a va b larning har ikkalasi yolg‘on bo‘lgandagina yolg‘on, qolgan
barcha hollarda rost bo‘ladi. Demak, ᴠ belgisi yoki so‘zinini almashtiradi yoki
matematik mantiq elementlaridagi dizyunksiya amaliga mos keladi.
Masalan : (3>7) ᴠ (2*18=37) – ifodaning qiymati yolg‘on(false)
(25-14 11) ᴠ (45/9=5) – ifodaning qiymati rost(true)
true ᴠ (29-19=10) – ifodaning qiymati rost(true)
Byndan tashqari mantiqiy ifodaning qiymatini mantiqiy o‘zgaruvchiga qiymat
sifatida berish ham mumkin. Masalan,
a:=13-5>12; b:=(56/8-7<2) ᴠ true; c:=false ᴠ a; bo‘lsa, a ᴠ b ᴠ c ᴠ
(64/8>10) mantiqiy ifodaning qiymati rost bo‘ladi.
2.
Mantiqiy ko‟paytirish amali. Amalning umumiy ko‘rinishi
quyidagicha
a ᴧ b
Bunda a va b lar mantiqiy o‘zgaruvchilar yoki mantiqiy ifodalar bo‘lib, bu
amal natijasi a va b larning har ikkalasi chin bo‘lgandagina chin, qolgan barcha
hollarda yolg‘on bo‘ladi. Demak, ᴧ belgisi va so‘zinini almashtiradi yoki
matematik mantiq elementlaridagi konyuksiya amaliga mos keladi. Masalan:
(3>7) ᴧ (2*18=37) ifodaning qiymati yolg‘on
(25-14 11) ᴧ (45/9=5) – ifodaning qiymati rost
(13>-12) ᴧ (2*18=37) ifodaning qiymati yolg‘on
3.
Mantiqiy inkor amali. Amalning umumiy ko‘rinishi quyidagicha
┐a
Bunda a mantiqiy o‘zgaruvchi yoki mantiqiy ifoda bo‘lib, bu amal natijasi a
ning qiymati yolg‘on bo‘lganda rost, rost bo‘lganda yolg‘on bo‘ladi, ya‘ni bu amal
a mulohazani inkor qiladi. Demak, ┐ belgisi emas so‘zinini almashtiradi. .
Masalan:
1)
(3>7) ᴧ ┐(2*18=37) ifodaning qiymati yolg‘on
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
|
Elektron pullar birliklari - Shukurov akmal uktamovich iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

143
Elektron tо‘lov tizimlari
Texnika vositalaridan, axborot texnologiyalaridan va axborot
tizimlari xizmatlaridan foydalangan holda elektron tо‘lov
hujjatlari
vositasida naqd pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirish elektron tо‘lovdir
WEBSUM, iPAY, PAYNET, WEBMONEY, Payme, Mbank, Click va
boshqalar
Mbank.uz
Mbank yanada rivojlanmoqda va zamon bilan hamnafas holda
Telegram BOT —
@MbankUzBot
’ni taqdim etdi. Endilikda, ushbu onlayn
tо‘lov xizmatining foydalanuvchilari о‘z hisoblarini Telegram ilovasi
orqali ham tо‘ldirishlari mumkin bо‘ldi.
144
5.2. Elektron tijorat bozorning tarkibiy tuzilishi
Elektron tijorat va uning turlari
Elektron tijorat – bu tijorat aloqalarining bir turi bo`lib, sotuvchi va
xaridor urtasidagi shartnomalar hamda xizmatlar Interent orqali amalga
oshiriladi.
Elektron tijorat faoliyati О‘zbekiston Respublikasining “Elektron
tijorat tо‘g‘risida”gi 2004 yil 29 apreldagi 613-II son Qonuni bilan tartibga
solinadi.
Internetda turli kompaniyalar o`z tovar va xizmatlarini reklama
qiladilar. Ular bu ishni Internetda joylashgan
elektron kataloglar
yordamida amalga oshiradilar. Elektron kataloglarda tovar va xizmatlar
haqida to`liq ma`lumotlar keltiriladi: tovar nomi,
ishlab chiqarilgan sana,
ko`rinishi, turi, savdo turi, narxi, transport xarajatlari, yuklash va jo`natish,
mijozlarning burchlari, sug`urta va yetkazib berish shartlari.
Elektron tijorat turlari
• Ikki firma o`rtasidagi ET (Biznes–Biznes, B-B).
• Firma va mijoz o`rtasidagi ET (Biznes – Mijoz, B-C).
• Firma va Davlat o`rtasidagi ET.
• Mijoz va Davlat o`rta-sidagi ET
Elektron tijoratning an'anaviy savdo turlaridan farqi
Xaridor о‘ziga qulay vaqt, joy va tezlikda mahsulotni tanlash
va sotib olish imkoniyatiga ega;
Savdo-sotiq faoliyatini ish faoliyati
bilan birga parallel
ravishda, ya'ni ishlab chiqarishdan ajralmagan holda olib borish
imkoniyati;
Kо‘p sonli xaridorlarning bir vaqtning о‘zida bir nechta
firmalarga murojaat
qila olish imkoniyati;
Kerakli mahsulotlarni tezlikda izlab topish va ushbu
mahsulotlar mavjud bо‘lgan korxonalarga murojaat qilishda texnika
va transport vositalaridan samarali foydalanish imkoniyati;
Xaridorning
yashash joyi, sog‘lig‘i va moddiy ta'minlanish
darajasidan qat'iy nazar hamma qatori teng huquqli mahsulot sotib
olish imkoniyati;
Hozirgi kundagi mvjud jahon standartlariga javob
SIAIJ-3 - Shukurov akmal uktamovich iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

105
SIAIJ - 4 – 2010-11 yillardan amaliyotga joriy etilgan.
SIAIJ dasturiy majmua yordamida soliq organlari oldiga qо‘yilgan
quyidagi bir qator vazifalar soliq tо‘lovchining elektron kо‘rinishdagi
shaxsiy kartochkalarida avtomatik tarzda amalga oshirib kelingan:
soliq tо‘lovchini hisobga olish va uning rekvizitlari tо‘g‘risidagi
ma’lumotlar hisobiniyuritish;
soliq majburiyatlari, ya’ni hisoblangan va tо‘langan soliqlarhisobi;
soliq qarzi, shuningdek tо‘lov muddati uzaytirilgan soliq qarzi va
hisoblangan penya summalari va ularni undirish maqsadida qо‘yilgan
inkasso talabnomalarihisobi;
Respublika komissiyasi bayonnomalari va
boshqa qonun hujjatlariga
asosan tо‘lov muddati uzaytirilgan va hisobdan chiqarilgan soliq qarzlari
hamda penyalarhisobi;
ortiqcha tо‘langan mablag‘lar va ularni boshqa soliq turidagi soliq
qarzi hisobiga о‘tkazish yoki soliq tо‘lovchiga
qaytarish yuzasidanhisob-
kitoblar;
tekshiruvlar natijasida qо‘shimcha hisoblangan soliqlar, moliyaviy
jarimalar va penyalarhisobi;
boshqa moliyaviy sanksiyalar hamda hisoblangan penyalarhisobi.
ijrochisi - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov,...

12
fikrlamasdan, ko‘r-ko‘rona ijro etganda maqsadga erishsin. Algoritmninig bu
hossasi formal ijro
etish hossasi deyiladi
.
Tarif: Algoritm- bu biror bir masala yoki muommoni hal etish uchun ijrochi
tomonidan beriladigan chekli sondagi buyruqlar ketma- ketligi.
Masala algoritmini tuzish tartibini quyidagi masala orqali ko‗rib chiqamiz.
Misol: (x
1
; y
1
) va
(x
2
; y
2
) nuqtalar orasidagi masofani hisoblash algoritmi
tuzilsin
1.
(x
1
; y
1
) va
(x
2
; y
2
) nuqtalar kiritilsin;
2. T=(
(x
2
- x
1
)
2
+
(y
2
- y
1
)
2
) hisoblansin;
3.
T chiqarilsin;
Algoritmning tasvirlash usullari
Algoritm tuzish vaqtida masala qanday sohaga tegishliligiga qarab algoritm
bir necha xil ko‗rinishda tasvirlanishi mumkin. Algoritmlarni bir nechta tasvirlash
usullari mavjud. Iqtisodiy masalalar algoritmi jadvallar ko‘rinishida, matematik
masalalar formula yoki grafik usullarda va sanoatda esa so‗zlar
yordamida
tasvirlanish mumkin.
1.Algoritmning so„zlar orqali ifodalanishi. Bu usulda ijrochi uchun
beriladigan har bir ko‗rsatma
jumlalar, so‗zlar orqali buyruq shaklida beriladi.
Misol: Chiziqli tenglamani hisoblash algoritmi tuzilsin.
1. boshlanish
2.
a,b lar kiritilsin;
3.
x=(b/a) hisoblansin;
4.
x chiqarilsin;
5. Tamom.
Misol: To‗g‘ri turtburchak ikki tomoni berilganda yuzi va perimetri
hisoblansin.
1. boshlanish
2.
a,b lar kiritilsin;
3.
s=ab, va p=2(a+b) hisoblansin;
4.
S va P chiqarilsin;
5. Tamom.
3.6. Solik xizmati organlaridagi axborot tizimi va

|
3.6. Solik xizmati organlaridagi axborot tizimi vaBog'liq A.Shukurov O\'quv qo\'llanma 2-qism 2021108
3.6. Solik xizmati organlaridagi axborot tizimi va
texnologiyalarining funksional masalalari.
Soliq xizmati organlarida axborot tizimi hamda axborot
texnologiyalarining shakllanishi bosqichlari.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida davlatning iqtisodiyotga aralashuvi va
tartibga solish ishlarini amalga oshirish soliq va pul-kredit siyosati orqali
amalga oshiriladi. Respublikamiz iqtisodiy va siyosiy rivojlanishining
hozirgi bosqichida bozor munosabatlariga tо‘la hukmron bо‘lgan bozor
iqtisodiyoti qonunlari va talablariga tо‘la amal qilinmoqda hamda
iqtisodiyotni boshqarishda demokratik usullardan foydalanilmoqda.
Murakkab о‘tish sharoitida soliqlar vositasida iqtisodiy jarayonlarni
tartiblash tizimini tо‘la va tо‘g`ri tashkil eta olish bozorning iqtisodiy
tamoyillariga moslashishini ta’minlashda katta ahamiyat kasb etadi.
О‘zbekiston Respublikasi soliq tizimi yuridik va jismoniy shaxslardan
undiriladigan turli xildagi soliqlar va yig`imlar majmuasidan iboratdir.
Soliq va yig`imlardan tushadigan tushumlar davlat budjetining daromad
qismini tо‘ldirish uchun xizmat qiladi. Bozor munosabatlarining
rivojlanishi, tadbirkorlik faoliyatini erkinlashtirish natijasida yuridik va
jismoniy shaxslardan iborat soliq tо‘lovchilar kо‘payib bormoqda. Shunga
muvofiq ravishda soliq organlari tomonidan har kuni ishlanadigan va tahlil
qilinadigan axborotlar hajmi oshib bormoqda. Har kuni soliq inspeksiyala-
riga minglab hujjatlar kelib tushadi, hisobot davrlarida esa ularning hajmi
bir necha baravar kо‘payadi. Shuning uchun davlat soliq xizmati tashkil
etilishi bilanoq ularning faoliyatini avtomatlashtirishga katta e’tibor
berildi. Axborot tizimlari va texnologiyalarini iqtisodiyot, fan, ta’limva
boshqa
sohalarga
keng
joriy
etish
maqsadida
О‘zbekiston
Respublikasining "Axborotlashtirish tо‘g`risida"gi, "Elektron raqamli
|
| |
C++TILINING GRAFIK MUHITIDA FAZOVIY JISMLARNI HOSIL

259
Fillpoly(x,p)- funksiyasi ichi bo‗yalgan yassi ko‗pburchak hosil qiladi. Bu
funksiya xuddi
drawpoly funksiyasiga o‗xshash holda ishlaydi.
Floodfill(x,y,)-funksiyasi yopiq soha ichini bo‗yash uchun xizmat
qiladi. Funksiya tarkibidagi (
x,y) nuqta koordinatalari yopiq sohaga tegishli bo‗lsa,
soha ichini, aks holda soha tashqarisini bo‗yaydi. Soha chegarasidagi rangi va soha
ichidagi rang bir xil bo‗lmasa, dastur xatolik berishi mumkin.
Soha ichiga
Mustaqil ishlash uchun topshiriqlar

|
Mustaqil ishlash uchun topshiriqlar Pdf ko'rish
|
bet | 162/164 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,67 Mb. | | #146073 |
Bog'liq ALGORITMLASH VA DASTURLASH ASOSLARI
Mustaqil ishlash uchun topshiriqlar
Quyidagi har bir masalalarni yechishda, albatta, har xil ranglardan
foydalanishingiz kerak.
1.Paralelopepid uchlari koordinatalari berilganda qora rangli ekranda qizil rangli
paralelopepid hosil qiling va paralelopepid ostiga ―paralelopepid‖ yozuvini hosil
qiling.
2.Kesma va paralelopepid yordamida 50 millisekund oralig‘ida uy yasash
dasturini yarating.
3.Kesma va paralelopepid yordamida harakatlanuvchi uy dasturini yarating.
4. O‘zbekiston bayrog‘ini yarating.
5. AQSh bayrog‘ini yarating.
6.To‘rtburchakli kamaz ustida bayroq hosil qiling
7. Harakatlanuvchi to‘rtburchakli kamaz ustida bayroq hosil qiling.
8. N gradusli sector hosil qiling.
262
9.Ekranda faqat gorizantal yo‘nalishda harakatlanuvchi sector yarating.
10. Ekranda faqat vertikal yo‘nalishda harakatlanuvchi sector yarating..
11. Sektor yordamida doira va doira ostiga ―doira‖sozini yozuvchi dastur
yarating.
12. Sektor yordamida harakatlanuvchi doira va doira ostiga ―doira‖sozini
yozuvchi dastur yarating.
13. Sektor yordamida keshishmaydigan harakatlanuvchi doiralar yarating.
14. Sektor yordamida keshishadigan harakatlanuvchi doiralar yarating.
15. Sektor yordamida 60 millisekund oralig‘i bilan n ta sektor hosil qiling.
16. Sektor yordamida n millisekund oralig‘i bilan n ta doira hosil qiling.
17
.
Birinchisini markazidan o‘tuvchi ikkita yassi ellips hosil qiling.
18. O‘zidan oldingisini markazidan o‘tuvchi yassi ellipslarni n millisekud oralig‘i
bilan gorizantal yo‘nalish bo‘yicha ekranni to‘ldirib hosil qiling.
19. O‘zidan oldingisini markazidan o‘tuvchi yassi ellipslarni n millisekud oralig‘i
bilan vertikal yo‘nalish bo‘yicha ekranni to‘ldirib hosil qiling.
20.Sektor yordamida 60 millisekund oralig‘i bilan vertikal yo‘nalish bo‘yicha
ekranni to‘ldirib sektorlar hosil qiling.
|
| |
Delay(n)-funksiyasi buyruqlar orasidagi vaqtni n millisekund ushlab turish 
uchun xizmat qiladi. 
Misol

254
Delay funksiyasini qulayligi bir nechta chizmalarga
berilgan buyruqlar
orasidagi vaqtlarni aniqlaydi.
Grafik rejimning maksimal koordinatalari va izohli ma‟lumotlar hosil
qilish funksiyalari
C++ dasturlash tilini grafik rejimining sohasi
uchun ekrandan qancha joy
egallanishini aniqlash va hosil qilingan chizma va shakllar uchun izohli
ma‘lumotlar yozish funksiyalari ham mavjud.
Getmaxx- funksiyasi joriy rejim uchun ajratilgan
gorizantal nuqtalarning
maksimal sonini aniqlaydi.
Getmaxy- funksiyasi joriy rejim uchun ajratilgan vertikal nuqtalarning
maksimal sonini aniqlaydi.
Outtextxy(x,y,”matn”)-funksiyasi joriy rejimning (
x,y)
nuqtasidan boshlab
matnni ekranga chop etish uchun xizmat qiladi.
Misol:Joriy rejimning o‗rtasiga ko‗k rangli nuqta hosil qilib, nuqta ostiga
nuqta yozuvini hosil qiluvchi dastur hosil qiling.
#include
#include
using namespace std;
int main(int argc, char* argv[])
{ initwindow(500,500);
setbkcolor(0);
setcolor(15);
putpixel(250,250,15);
255
outtextxy(250,280,"nuqta");
system("PAUSE");
closegraph();
return EXIT_SUCCESS;
}
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov - bet 163

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov Pdf ko'rish
|
bet | 163/164 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,67 Mb. | | #146073 |
Bog'liq ALGORITMLASH VA DASTURLASH ASOSLARI
263
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO„YXATI
1.Стефан Р.Девис. С++ для чайников. Диаликтика. Москва -2003. 337 с.
2.Страуструп Б. Язик программирования С++. Специальное издание. –
Москва 1997. -1055 с.
3.Фролов А.Б. Фролов Г.Б. Язик С# Самоучитель. Москва 2003.-559 с.
4.Герберт Ш. С++ Базовый курс. Москва Издательский дом
―Вильямс‖.2010.-621 с.
5.
Стенли Липпман. Язык программирование С++. Базовой курс.
Вильямс - М.: 2014.
6.Никита Культин. Microsoft Visual C++ в задачах и примерах.
БХВ-Петербург - Петербург.:2010.
7. Б. Страуструп. Язык программирования С++. Специальное
издание.-М.:ООО «Бином-Пресс», 2006.-1104 с.
8. Павловская Т.А. С++. Программирование на языке высокого уровня
–СПб.: Питер. 2005.- 461 с.
9. Подбельский В.В. Язык С++.- М.; Финансы и статистика- 2003 562с.
10.Павловская Т.С. Щупак Ю.С. С/С++. Структурное
программирование. Практикум.-СПб.: Питер,2002-240с
11.Павловская Т.С. Щупак Ю.С. С++. Объектно- ориентированное
программ-мирование. Практикум.-СПб.: Питер,2005-265с
12.С++: Учебный курс.- Харьков: Фолио; М.: ООО «Издательство
АСТ», 2001.-500с.
13.Ш.Ф. Мадрахимов, С. М. Гайназаров С++ тилида программалаш
асослари. Т. 2009.
14.www.Intuit.ru.
Интернет-Университет
информационных
технологий.Москва.
15. Пильшиков В.Н. Упражнения по языку Паскаль-М.: МГУ, 1986.
16. Абрамов С.А.,Гнезделова Капустина Е.Н.и др. Задачи по
программ-мированию. - М.: Наука, 1988.
17. Вирт Н. Алгоритмы + структуры данных = программа.-
М.:Мир,1985.-405с.
18. Информатика. Базовой курс. Учебник для Вузов., Санк-
Петербург,2001. под редакцией С.В.Симоновича.
19. Eshtemirov S. Nomozov F. C++ dasturlash tili. Uslubiy qo‘llanma.
Samarqand 2016. -146 b.
20. Nazarov F. C++ tilida dasturlash asoslari. Uslubiy qo‘llanma. Samarqand
2017. -160 b.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
|
Ellipse(x,y,a,b,n,m)- - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov Pdf ko'rish
|
bet | 156/164 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,67 Mb. | | #146073 |
Bog'liq ALGORITMLASH VA DASTURLASH ASOSLARIEllipse(x,y,a,b,n,m)- funksiyasi ellips va uning yoyini hosil qilish uchun
xizmat qiladi. Ellips funksiyasi markazi (x,y) bo‗lgan, a boshlang‘ich burchak
gradusi, b tugallanish burchak gradusi, n OX o‗qi bo‗yicha, m OY o‗qi bo‗yicha
raduslari hisoblanadi.
Misol: 130 gradusli yoy va to‗liq ellips hosil qilish dasturini tuzing.
#include
#include
using namespace std;
int main(int argc, char* argv[])
{ initwindow(500,500);
setbkcolor(0);
setcolor(15);
arc(100,120,0,130,100);
ellipse(220,250,0,360,80,70);
system("PAUSE");
closegraph();
return EXIT_SUCCESS;
}
252
Misol: 180 gradusli ellips hosil qilish dasturini tuzing.
#include
#include
using namespace std;
int main(int argc, char* argv[])
{ initwindow(500,500);
setbkcolor(0);
setcolor(15);
ellipse(120,150,0,180,90,80);
system("PAUSE");
closegraph();
return EXIT_SUCCESS;
}
253
Yuqoridagi ikki misol tarkibidagi parametrlar aniq sonlar ko‗rinishida
berilgan. Dasturchi funksiya parametrlarini o‗zgaruvchi orqali ham berish mumkin.
Tozalash va kutib turish funksiyalari
C++ dasturlash tilining grafik imkoniyatrlari tarkibida chizmalar va shakllar
chizilgan sohani tozalash, hamda buyruqlar orasidagi vaqtni belgilash funksiyalari
ham mavjud.
Cleardevice(x1,y1,x2,y2)-funksiyasi yuqori chap koordinatasi (x1,y1) pastki
o‗ng koordinatasi (x2,y2) bo‗lgan sohani tozalash uchun xizmat qiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
|
Mustaqil ishlash uchun topshiriqlar

|
Mustaqil ishlash uchun topshiriqlar Pdf ko'rish
|
bet | 159/164 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,67 Mb. | | #146073 |
Bog'liq ALGORITMLASH VA DASTURLASH ASOSLARI
Mustaqil ishlash uchun topshiriqlar
Quyidagi har bir masalalarni yechishda, albatta, har xil ranglardan
foydalanishingiz kerak.
1.Uchburchak uchlari koordinatalari berilganda qora rangli ekranda qizil rangli
uchburchak hosil qiling va uchburchak ostiga ―uchburchak‖ yozuvini hosil qiling.
2.Ikki nuqta koordinatalari berilganda qora rangli ekranda oq rangli kesma hosil
qiling va kesma o‘rtasidagi nuqtaga ―kesma o‘rtasi‖yozuvini hosil qiling.
3.Koordinatalar sistemasi hosil qiling va markazi koordinata boshida bo‘lgan
aylana hosil qiling.
4. Soat dasturini yarating.
5.Kamaz chizmasini yarating.
6. Kamaz chizmasini yaratib kamazni harakatlantiring.
7.Aylanani 50 millisekund oralig‘ida ekran bo‘ylab harakatlantiring.
8. 30 gradusli yoylar yordamida 40 millisekund oralig‘i bilan aylana hosil qiling.
9.15 gradusli yoylar yordamida 60 millisekund oralig‘i bilan n ta aylanalar hosil
qiling.
10.Ellips chizmasi yordamida bir biri bilan kesishadigan n ta ellips yarating.
11. Ellips chizmasi yordamida bir biri bilan kesishmaydigan n ta ellips yarating.
12.Aylana yordamida harakatlanuvchi halqa yarating. Halqa bilan birga halqa
markazida ―halqa‖ yozuvi birga harakatlansin.
258
13. Ikki nuqta orasidagi kesma yordamida harakatlanuvchi beshburchak yarating.
beshburchak bilan birga halqa markazida ―besh‖ yozuvi birga harakatlansin.
14.To‘rtburchakli soat dasturini yarating.
15.Kesma yordamida 60 millisekund oralig‘i bilan uchburchak hosil qiling.
16.Kesma yordamida n millisekund oralig‘i bilan harakatlanuvchi to‘rtburchak
hosil qiling.
17
.
Kesma yordamida n millisekund oralig‘i bilan harakatlanuvchi ko‘pburchak
hosil qiling.
18.Yarim aylana yordamida n millisekund oralig‘ida harakatlanuvchi aylana
yarating va aylana bilan birga ―harakat‖ so‘zi harakatlansin.
19.Kesma yordamida harakatlanuvchi laylak chizmasini yarating.
20.Kesma aylana yordamida harakatlanuvchi odam shaklini hosil qiling.
|
| |
Mantiqiy ifoda va mantiqiy amallar

20
Agar ikkita ifoda
bitta munosabat belgisi orqali birlashtirilgan bo‘lsa, bunday
mantiqiy ifodalar
oddiy mantiqiy ifodalar deyiladi.
Agar mantiqiy ifoda tarkibida
mantiqiy amallardan ham foydalanilgan bo‘lsa,
bunday mantiqiy ifodalar
murakkab mantiqiy ifodalar deyiladi. Murakkab
mantiqiy ifodalar tarkibida quyidagicha mantiqiy amallardan foydalaniladi.
(┐ ᴠ ᴧ
)
1.