nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nurli energiyalar - «kimyo texnologiya» fakulteti «oziq-ovqat texnologiyasi» kafedrasi «oziq ovqat mikrobiologyasi»

|
«kimyo texnologiya» fakulteti «oziq-ovqat texnologiyasi» kafedrasi «oziq ovqat mikrobiologyasi»
|
bet | 31/80 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #262830 |
Bog'liq ООМ ва Б маърузаNurli energiyalar turli mikroorganizmlarga har xil fizikaviy, kimyoviy va biologik ta’sir ko‘rsatadi. Nurli energiyaning ba’zilari mikroorganizmlarni o‘ldiradi, shu sababdan bu turdagi nurli enegiyani oziq-ovqatlarni aynishdan saqlash uchun ishlatiladi.
Tabiatda doim mikroorganizmlar quyosh nuri ta’sirida bo‘ladi. Tarqalib turayotgan kunduzgi nur mikroorganizm rivojlanishiga ta’sir etmaydi, to‘g‘ri tushayotgan quyosh nurlari esa ularni o‘ldiradi. Quyosh nuri faqat fotosintez qiluvchi mikroorganizmlarga kerak, fotosintez qobiliyatiga ega bo‘lmagan mikroorganizmlar qorong‘ida ham o‘saveradi. Ammo ko‘pchilik mog‘orlarning rivojlanishi qorog‘ida normal darajada bo‘lmaydi, ularda faqat mitseliy o‘sib, sporalar hosil bo‘ladi. Patogen bakteriyalar saprofitlarga nisbatan quyosh nuriga kamroq chidamli bo‘ladilar.
Quyosh nuri spektrining ultrabinafsha (UB) qismi eng katta bakterotsid ta’siriga ega. UB nurlarining biologik va kimyoviy aktivligi kattadir. UB nurlar ba’zi organik birikmalarning sintezini va parchalanishini yuzaga keltiradi, oqsillarni kaogulyasiya qiladi, fermentlarning aktivligini oshiradi, o‘simlik, hayvon va mikroorganizm hujayralarini o‘ldiradi. UB nurlarining mikroorganizmlarga salbiy ta’siri ularning nurlangan muhitda mikroorgaganizmlarga zarar keltiradigan moddalar vodorod peroksidi, azon va boshqalar hosil bo‘lishidan kelib chiqadi. UB nurlarining 250-260 mm li to‘lqinlari eng yuqori bakteritsid ta’sir ko‘rsatadi. UB nurlarining ta’sir kuchi nurlanish dozasiga, masofaga va nurlanish muddatiga bog‘liq.
Bakteriyalar sporalari vegetativ hujayralarga nisbatan UB nurlarga ko‘proq bardoshlidir. Sporalar o‘ldirish uchun 4-5 marta ko‘proq energiya kerak. Hozir sanoatimizda UB nurli turli bakteritsid lampalar ishlab chiqarilyapti. Ular havoni dezinfeksiya qilishda: xlodokameralarda, davolash va ishlab chiqarish korxonalarida keng qo‘llanilmoqda. UB nurlar asbob-uskuna idishlarni dezinfeksiyalashda oziq-ovqatlarni quyishda va qadoqlashda ham qo‘llaniladi.
UB nurlar o‘tish qobiliyatiga ega bo‘lmagani uchun nurlanayotgan mahsulotlarning faqat yuzasiga ta’sir etadi. UB nurlar sovutilish usuli bilan birga go‘sht va go‘sht mahsulotlarining saqlash muddatini 2-3 marta uzaytiradi.
|
| |
Radioto‘lqinlar - «kimyo texnologiya» fakulteti «oziq-ovqat texnologiyasi» kafedrasi «oziq ovqat mikrobiologyasi»

|
«kimyo texnologiya» fakulteti «oziq-ovqat texnologiyasi» kafedrasi «oziq ovqat mikrobiologyasi»
|
bet | 33/80 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #262830 |
Bog'liq ООМ ва Б маърузаRadioto‘lqinlar - elektromagnit to‘lqinlar bo‘lib, nisbatan katta uzunlikka ega: bir necha mm dan km gacha. Yuz metrli va uzunroq to‘lqinlar mikroorganizmlarga hech qanday ta’sir ko‘rsatmaydi, kaltalari esa 10-50 mm li mikroorganizmga zararli ta’sir etadi. Ayniqsa ultraqisqa, uzunligi 10 mm dan qisqaroq to‘lqinlar mikroorganizmga salbiy ta’sir qiladi. Muhitdan qisqa va ultraqisqa radioto‘lqinlar o‘tganda yuqori chastotali o‘zgaruvchan tok hosil bo‘ladi. U muhitni tez, yuqori darajada isitib yuboradi. Shuning uchun yuqori chastotali maydonda mikroorganizmlar issiqdan o‘ladi.
Yuqori va ultrayuqori chastotali toklar (YUCH va UYUCH) bilan isish xususiyati oddiy usul bilan qizdirishdan farq qiladi. Ultrayuqori chastotali maydoniga joylashtirilgan substrat hamma nuqtasidan isiydi. Shuning uchun bir necha sekund davomida yuqori darajadagi issiqlikka erishish mumkin. Masalan, UYUCH toklarining ta’sirida stakandagi suvni 2-3 sekundda qaynatish mumkin. YUCH va UYUCH ning xususiyatlari oziq-ovqatni strelizatsiya qilishda juda foydali. Ular yordamida mevali konservalarni strelizatsiya qilish ayniqsa qulay, chunki 1-3 minutda temperatura 90-1200C ga boradi va mahsulotning sifati saqlanadi. Mahsulotlarni faqat shishali idishda UYUCH toklari bilan strelizatsiya qilish mumkin. Chunki bu toklar metalldan o‘ta olmaydilar.
Ultratovushning (UT) tebranish chastotasi sekundiga 20000 ga etadi (20 kGs) va undan ham ko‘proq. Bu tebranish chastotasidagi tebranishni inson qulog‘i qabul qila olmaydi. Inson qulog‘i 16-20 kGs dagi tovushni eshitadi. Hozirgi zamon texnikasi yordamida chastotasi yuzlab ming kGs li ultratovush to‘lqinlar olinadi.
Mikroorganizmlarga ma’lum kuchdagi UT to‘lqinlari zararli. Undan pastroq darajada uzoq muddat davomida mikroorganizmlarga ta’sir etilsa, ular o‘lmaydi, faqat ba’zi xususiyatlari o‘zgaradi xolos. Mikrobiologiyada UT tulqinlari mikrob hujayrasining qobig‘iini parchalab, ichki ferment, vitamin va boshqa moddalarni hujayradan ajratib olish uchun ishlatiladi. UT suv, sut, sharbatlarni strelizatsiya etishda ishlatib ko‘rilmoqda, ammo bu usul qimmat bo‘lganligi sababli va mahsulotining sifatini pasaytirgani uchun u keng amaliy ahamiyatga ega emas.
|
| |
Kesh xotira - Multimediyali kompyuterlarning texnik ta’minoti

Kesh yoki kesh xotira deb kompyuter dasturlari va qurilmalari uchun ko’p kerak bo’ladigan ma’lumotlarni saqlash uchun ajratilgan maxsus joyga aytiladi. Kesh xotira nima uchun kerak? Ma’lumki, protsessor tezkor xotirada (RAM) saqlanadigan ma’lumotlar bilan ishlaydi. Biroq, operativ xotira va protsessorning ishlash tezligi bir-biridan sezilarli darajada farq qiladi: agar protsessor RAM bilan to’g’ridan-to’g’ri aloqa qilsa (ma’lumotlarni o’qish yoki yozish uchun), unda aksariyat hollarda u ma’lumotlarni o’qib yoki yozib bo’lingunga qadar ishlamay bekor kutib turadi. Bu esa yuqori tezlikda ishlaydigan protsessorlarni ish samaradorligini tushirib yuboradi. Bu muammoni hal qilshning yagona yo’li bu tezkor xotira bilan markaziy protsessor orasiga xajmi uncha katta bo’lmagan (164Kb), lekin ularga murojaat qilish tezkor xotiraga murojaat qilishdan o’nlab, yuzlab va minglab marotaba tezroq bo’ladigan hotira joylashtirishdir. Bunday xotira kesh xotira deb nomlangan. Aslida, tezkor xotira ham o’z navbatida kesh xotira hisoblanadi. Chunki u markaziy protsessor bilan qattiq disk orasidagi joylashadi.
Markaziy protsessor ma’lumotlarni diskdan tezkor xotiraga yozib olib keyin ishlaydi. Shu ma’noda tezkor xotira ham kesh xotira hisoblanadi.
Barcha dasturlar, web-brauzerlar, audio va video pleerlar, ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari, operatsion tizimning tashkil etuvchilari va instrumentlar o’zlarining kesh-xotiralariga ega bo’ladi. Hozirgi zamonaviy markaziy protsessorlar L1, L2 va L3 deb nomlanuvchi uch darajali kesh xotiralarga ega bo’ladi. Ular apparat modullari shaklida mikroprotsessor bilan birga bir kristalga joylashtirilgan. Bunda L1-darajali kesh xotira eng kichik (32-64Kb) hajmga ega bo’lgan tezligi juda yoqori bo’lgan xotira hisoblanadi. U markaziy protsessor bilan bir xil chastotada ishlaydi, yani tezligi boshqa darajalardan ancha katta. L2 - darajali kesh xotira tezlik va sig’imi bo’yicha o’rtacha pozitsiyani egallaydi. Uning sig’imi 128 Kbdan 12 Mb gacha bo’ladi. L3 - darajali kesh xotiraning xajmi eng katta (40 Mb gacha), lekin tezligi eng kichik bo’lgan xotira hisoblanadi.
Endi keshning ishlash prinsipini ko’rib chiqaylik. Kesh xotira kesh-kontroler va keshning o’zidan iborat. Kesh-kontroller (boshqaruvchisi) kesh xotiraning ishini boshqaradi, ya’ni u kerakli ma’lumotlarni tezkor xotiradan (RAMdan) yuklaydi va kerak bo’lganda protsessor tomonidan o’zgartirilgan ma’lumotlarni RAMga qaytaradi. Arxitektura jihatidan, kesh-kontroller markaziy protsessor va tezkor xotira (RAM) o’rtasida joylashgan (1.11-rasmga qarang). Kesh-kontroller markaziy protsessorning tezkor xotiraga yuborgan so’rovlarini qabul qilib olib, so’ralgan ma’lumotlarning keshda mavjud yoki yo’qligini aniqlaydi. Agar bunday nusxa bo’lsa, unda bu "keshga tegish" (cache hit) deb ataladi. Bu holda ma’lumotlar keshdan juda tez olinadi (RAM-ga qaraganda tezroq). Agar keshda talab qilinadigan ma’lumotlar bo’lmasa, unda ular "keshga tegmaslik" (cache miss) deb ataladi.
Bunday ma’lumotlarni olish uchun ma’lumot so’rovi tezkor xotiraga yo’naltiriladi.
1.11-rasm. Kesh xotiraning tuzilishi va joylashishi
|
-rasm - Biokimyo pmd

441
Aktin iplarining miozin iplari bo‘yicha harakatlanishida iplar
orasidagi miozin molekulasi boshchalaridan vaqtincha hosil bo‘ladigan
ko‘ndalang ko‘prikchalar muhim rol o‘ynaydi.
Miozin iplarining aktin bilan bog‘lanishi miozin molekulasi
boshchasining faqatgina burilishi bilan emas, balki uning ma’lum
masofaga yaqin joylashgan aktin ipi tomon siljishi bilan boradi. Mushak
2 fazali funksiyasi (qisqarish-bo‘shashish) Ca
+2
ionlari miqdorining
dinamikasiga bog‘liq. Kalsiy konsentratsiyasi kamayganda erkin
tropomiozin aktin faol markazini berkitadi va natijada aktomiozin hosil
bo‘lishiga to‘sqinlik qiladi. Bu mushak bo‘shashining asosiy sababidir.
Ca
+2
ionlari tarkibiga Ca-bog‘lovchi oqsil – kalsikvestin kirgan
sarko‘plazmatik retikulum va T-sistema strukturalari bilan bog‘lanishi
natijasida bo‘shashgan mushakda sarko‘plazmada Ca
+2
ionlarining
konsentratsiyasi minimal (10
-7
M) bo‘ladi.
Hujayra ichidagi Ca miqdorining boshqarilishi ATFga bog‘liq
sarko‘plazmatik retikulum amalga oshiradigan energiya talab etadigan
transport sistemasi bilan bog‘liq. U retikulumning Mg
+2
- Ca
+2
ATFaza
ta’sirida ATF parchalanishida ajralib chiqadigan energiya hisobiga
boradi. Bu ferment faolligi Ca
+2
ionlarining konsentratsiyasi 10
-8
-10
-
6
M bo‘lganda namoyon bo‘ladi (118-rasm).
-rasm - Biokimyo pmd

443
Mioglobin polipeptid zanjiri gem atrofida o‘ralgan, egilgan, ixcham
joylashgan naychaga o‘xshaydi.
Mioglobinning asosiy vazifasi mushaklarda kislorodni tashish.
Mushak qancha ko‘p ish bajarsa, ularda mioglobin miqdori shuncha
ko‘p, shuning uchun ular qizil rangga bo‘yalgan. Organizmga
tushayotgan kislorodning 14% mioglobinda saqlanadi. Bu oqsilning
kislorod bilan faol bog‘lanish qobiliyati (gemoglobinga nisbatan
kislorod bilan bog‘lanishi 5 marotaba yuqori) mushak to‘qimasida
kislorod zaxirasini hosil qilishga imkon beradi.
Tashqi muhitning fizikaviy omillari

|
Tashqi muhitning fizikaviy omillari
|
bet | 27/80 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #262830 |
Bog'liq ООМ ва Б маърузаTashqi muhitning fizikaviy omillari
Mikroorganizmlarning o‘sishi va rivojlanishini boshqaradigan fizik omillarga harorat, namlik, turli xil nurli energiyalar, elektr toki va boshqalar kiradi.
Harorat. Harorat - muhitning muhim omili bo‘lib, mikroorganizm-larning o‘sish imkoniyatini va rivojlanish darajasini belgilaydi. Har bir mikroorganizmning hayoti ma’lum harorat chegarasida o‘tadi, u chegaradan tashqarida hayot uziladi.
Ba’zi mikroorganizmlarning harorat chegarasi tor, boshqalariniki esa keng va o‘nlab gradus bilan o‘lchanadi.
Mikroorganizmlarning haroratga bo‘lgan munosabatini 3 kardinal nuqtalar bilan belgilanadi: minimum, optimum va maksimum.
Minimal harorat deb mikroorganizmlarning rivojlana oladigan eng past harorati aytiladi.
Optimal harorat deb mikroorganizmlarning eng intensiv rivojlana oladigan harorati aytiladi.
Maksimal harorat deb mikroorganizmlar rivojlana olishi mumkin bo‘lgan eng yuqori harorati aytiladi.
Haroratga bo‘lgan munosabatlari bo‘yicha mikroorganizmlar 3 guruhga bo‘linadilar.
Psixrofillar yoki sovuqni sevuvchi mikroorganizmlar nisbatan past haroratda o‘sadi. Ularning minimal o‘sish harorati -1000C ga teng, optimal o‘sish harorati 10-150C va maksimali 300C ga yaqindir.
+300C ga chidaydigan va hatto ko‘paya oladigan mikroorganizmlarni fakultativ psixrofillar, biosintez jarayonlari sekin o‘tishi xarakterli bo‘lgan arktika va antarktida suvlarida, muz orollarda, abadiy muzlik tuproqlarida, muzlatilgan mahsulotlarda yashovchi, o‘sishining maksimal harorati 200C, optimali esa 10-15 0C bo‘lgan mikroorganizmlar esa obligat psixrofillar deyiladi.
Mezofillarda o‘sish harorati minimumi +100C, optimal harorat 35- 300C ga teng, maksimali 40-500C ga boradi. Mikroorganizmlarning turiga va yashash formasiga qarab saqlanish yoki o‘lish haroratining minimal chegarasi 200C dan boshlab bir necha minus haroratga cho‘zilishi mumkin. Yuqorigi tinch turish harorati 40-450C boshlanadi. Vegetativ formalari bir soat davomida 60-700C da o‘lsa, sporalari esa yarim soat davomida nam muhitda 100-1300C, quruq muhitda esa 180-0C da o‘ladi. Ko‘pchilik saprofitlar, kasallik va zaharlanish keltiruvchi mikroblar ham mezofillar guruhiga mansub. Ba’zi mezofillar kengroq harorat chegarasida yashaydi: 00C dan 650C gacha. Bu oziq-ovqatni aynituvchi mikroorganizmlarga taaluqlidir.
|
| |
Nazorat savollari - «kimyo texnologiya» fakulteti «oziq-ovqat texnologiyasi» kafedrasi «oziq ovqat mikrobiologyasi»

|
«kimyo texnologiya» fakulteti «oziq-ovqat texnologiyasi» kafedrasi «oziq ovqat mikrobiologyasi»
|
bet | 26/80 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #262830 |
Bog'liq ООМ ва Б маърузаNazorat savollari
Mikroorganizmlar fiziologiyasi nimalarni o‘rganadi?
Mikroorganizmlarning modda almashinuvi qanday jarayon?
Mikroorganizmlar hujayrasida qanday moddalar va nechta elementlar mavjud?
Mikrob xujayrasida suvning miqdori qancha va erkin hamda bog‘langan suvning ahamiyati qanday?
Oqsil, yog‘ va uglevodlarning turli mikroorganizmlardagi miqdori va ahamiyati.
Mikroorganizmlar qanday ozuqlanadi?
Mikroorganizmlarni mineral elementlarni o‘zlashtirishi.
Osmos nima va turgor nima?
Plazmoptis qachon va plazmoliz qachon sodir bo‘ladi?
7- MA’RUZA
TASHQI MUHIT OMILLARINING MIKROORGANIZMLARGA TA’SIRI
Reja:
Mikroorganizmlarga haroratning ta’siri
Mikroorganizmlarga namlikning ta’siri
Muhitdagi eritilgan moddalaming konsentratsiyasi
Tayanch so‘z va iboralar: Psixrofil, termofil, mezofil, pasterizatsiyalash, strelizatsiyalash, osmofil, gallofil, ultrabinafsha nurlar, ultratovush, radioaktiv nurlar: a, b, g, rentgen nurlari, yuqori va ultrayuqori chastotali toklar, mexanik chayqalishlar.
Mikroorganizmlarning hayoti, hamma boshqa tirik mavjudotlar singari tashqi muhitning sharoitlari bilan chambarchas bog‘liq. Qanchalik tashqi muhitning sharoitlari yaxshi bo‘lsa, shunchalik organizmning rivojlanishi tezroq boradi. Mikroorganizmlar tashqi muhit sharoitlariga moslashadilar.
Organizm bilan muhitning o‘zaro bog‘laniishini bilmay mikroorganizmlarning hayotini kerakli tomonga yo‘naltirib, boshqarib bo‘lmaydi. Mikroorganizmlarning rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatuvchi tashqi muhitning hamma omillarini 3 asosiy guruhga bo‘lish mumkin: fizikaviy; kimyoviy; biologik.
|
| |
Tanqidiy baho - Presentation · May 2019 doi: 10. 13140/RG

Tanqidiy baho
Eshituvchi
tomonidan
koʻrsatkich barmoqning
vertikal holatda chekkaga qoʻyilishi, shu bilan birga
bosh barmoq iyakni tutib turishi uning soʻzlayotgan
kishiga yoki umuman ushbu vaziyatga tanqidiy
munosabatini bildiradi.
66
Iyakni silash
Qaror qabul qilish jarayoni. Agar oldingi baholash
(zerikish, qiziqish, tanqidiy baho) jestlaridan soʻng oʻz
fikr-mulohazasini bayon etish soʻralsa, iyakni silash
jesti paydo boʻladi. Bu holatda odamga xalaqit
bermagan va shoshiltirmagan mahqul.
Avtoritarlik, agressivlik
Oʻz hukmini, oʻz xulq-atvor qoidalarini oʻtkazishga
intilish. Oʻng qoʻl xuddi zarba berish holatidagidek
musht boʻlib tugilgan va koʻtarilgan. Koʻpincha doʻq
va ovozni balandlatish bilan birgalikda kechadi.
Tamaki tutunini yuqoriga puflash
Agar kishi tamaki tutunini yuqoriga qarab yoʻnaltirsa,
bu narsa uning oʻz-oʻziga ishonishi, kimdandir
ustunligini his qilayotganligi, vaziyatni ijobiy
baholayotganligi kabi ijobiy his-tuygʻularni his
etayotganligidan darak beradi.
Tamaki tutunini pastga puflash
Tutunning pastga qarab yoʻnaltirilishi, mazkur
kishining salbiy emotsiyalarni his qilayotganligidan,
vaziyatni negativ baholayotganligidan, sizdan biror –
bir noxush narsada shubhalanayotgan yoki oʻzining
qaysidir fikrini, maqsadini yashirishga harakat
qilayotganligidan darak beradi. Agar kishi tamaki
tutunini pastga qarab ogʻiz chetidan chiqarayotgan
boʻlsa, bu uning vaziyatga oʻta salbiy munosabatda
ekanligi va uning sir boy bermaydigan kishi
ekanligini bildiradi.
|
Kaftlar tepaga qaragan, barmoqlar yarim bukilgan

65
Koʻzoynak tutqichini tishlash
Vaqtni choʻzishga intilish. Tinchlantiruvchi jest.
Kashandalar bu maqsadda sigaretadan foydalanishadi,
bolalar barmogʻini soʻra boshlaydi.
Fikrlash
CHuqur mulohaza, oʻz fikr va tuygʻulariga gʻarq
boʻlish. Soʻnggi qarorni qabul qilish arafasi.
Zerikish
Eshituvchi uxlab qolmaslik uchun boshini qoʻli bilan
ushlab turadi. Boshning kaftga butunlay suyanib
olishi qiziqishning umuman yoʻqligidan dalolat
beradi. Koʻpincha buning ustiga barmoq uchlari bilan
stolni taqillatish yoki oyoqlarni qimirlatish, sabrsizlik,
boshqa eshitishni xohlamaslikni namoyish etadi.
Barmoqlar yarim bukilgan holda qoʻlning chekkaga
yengil qoʻyilishi (bosh qoʻlga suyanmasligi lozim)
haqiqiy qiziqish paydo boʻlganligidan dalolat beradi.
Qoʻl berib soʻrashish uslubi va xarakteri

|
Qoʻl berib soʻrashish uslubi va xarakteriBog'liq IJTIMOIYPSIXOLOGIYAVAMULOQOTQoʻl berib soʻrashish uslubi va xarakteri
Muomala jarayonida oʻzaro salomlashish muloqotning eng muhim
komponentlaridan biridir. Qoʻl berib soʻrashish avvalda dushmanlik istagining
yoʻqligini namoyish etishni bildirgan boʻlsa, keyinchalik kishilik jamiyati uchun
etiketga aylandi. Suhbatdoshning qoʻl berib salomlashish uslubi uning xarakteri va
emotsional holati haqida axborot beradi.
Bundan tashqari, noverbal xatti-harakatlar milliy va madaniy asosga ega.
Har bir millat, mamlakat kishilari oʻz madaniy, milliy xususiyatlariga mos ravishda
yurish-turish, turli imo - ishoralar, tana harakatlari mimikalaridan iborat boʻlgan
noverbal xatti- harakatlar tizimiga egadir. Birgina keng tarqalgan qoʻl berib
soʻrashish jestini har xil millat vakillari turli xilda qabul qilishadi. Masalan,
Rossiyada guruhdagi bitta odam bilan alohida qoʻl berib soʻrashish mumkin boʻlsa,
Bolgariyada butun guruh bilan soʻrashib chiqishga toʻgʻri keladi. Frantsiya va
Italiyada uzatilgan qoʻlingizni albatta siqishadi, Angliyada esa choʻzilgan qoʻlingiz
havoda muallaq qolib ketishi mumkin. Afrika va Yaqin SHarq xalqlarida
suhbatdoshga tegib gaplashish muloqotning zarur sharti boʻlib hisoblansa, yapon
madaniyati muomalada bevosita yaqin aloqa (kontakt) ni maqbul koʻrmaydi.
SHuni ehtiborga olish lozimki, har qanday mamlakatda shoshqaloqlik bilan qoʻl
uzatish mahqullanmaydi.
Qoʻl berib salomlashish 3 turdagi his-tuygʻulardan birini: ustunlikka intilish,
itoat etishga yoki hamkorlik munosabatlariga tayyorlikni aks ettiradi.
Ustunlikka intilish:
A B A B ustidan ustunligini namoyish etadi,
uning kafti pastga qaragan. A B ni
boshqarishga harakat qiladi, shuning uchun
u bilan ehtiyot boʻlib muomala qilish lozim.
|
| |
-rasm - Biokimyo pmd

439
Bu kompleks aktin filamentlariga birikadi va skelet mushagi
aktomioziniga kalsiy ionlariga sezuvchanlik xususiyatini beradi.
Tropomiozin-troponin kompleksini faol filament bilan ta’sirini quyidagi
sxema bilan ko‘rsatish mumkin.
Troponin (uning TN-T va TN-I subbirliklari) s-AMF ga bog‘liq
proteinkinazalar ishtirokida fosforillanish qobilyatiga ega.
Mushak qisqarishi kimyoviy mexanizmini tushuntirish bo‘yicha
ko‘p gipotezalar taklif etilgan. Ularning hammasi uchun umumiy bo‘lib,
katabolizm davrida ajralayotgan kimyoviy energiyaning mexanikka
aylanishi hisoblanadi.
Mushak qisqarishi davrida aktin iplari M-chiziqlarga qarab miozin
iplari orasiga kiradi:
Mushak qisqarish muammosi o‘z ichiga 3 aspektni oladi:
1. Energetik.
2. Morfologik (mushak tolalarini mikro va submikrostrukturasi
o‘zgaradi).
3. Biofizik-kimyoviy energiya mexanik energiyaga transformatsiya
qilinadi.
Multimediyali kompyuterlarning ishlash prinsipi

|
Multimediyali kompyuterlarning ishlash prinsipi
|
bet | 2/24 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #151432 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalari
Ma’lumki, barcha Fon Neyman arxitekturasi asosida yaratilgan kompyuterlarning ishlash prinsipi bir-biriga о’xshash bо’lib, ular ba’zi texnik detallari bilangina farqlanadi. Fon Neyman arxitekturasining asosiy tashkil etuvchilaridan biri buyruqlar manzili hisobchisidir. Boshqarish qurilmasining bu maxsus ichki registri doimo dasturdagi keyingi buyruq saqlanayotgan xotira yacheykasini manzilini kо’rsatib turadi. Kompyuterlar о’chirilgan yoki qayta yuklanayotgan vaqtda buyruqlar manzili hisobchisi registriga kompyuterlarning doimiy xotirasida joylashgan va kompyuterlar barcha asosiy qurilmalari ishini tо’xtatib qayta yuklashni amalga oshiruvchi dastur manzili yoziladi.
Kompyuterlarning boshlang’ich yuklanishidagi keyingi amallar shu dasturdagi buyruqlarga kо’ra ketma-ket bajariladi. Shunday qilib, kompyuterlarning ishi – u yoki bu dasturdagi buyruqlarni uzluksiz bajarishdan iborat, bundan tashqari bu dasturlar о’z navbatida bоshqa yangi dasturlarni xotiraga yuklashi mumkin. Har qanday dastur bir qancha mashina buyruqlaridan tashkil topadi. Har bir mashina buyruqlari о’z navbatida bir necha elamentar tashkil etuvchilardan iborat bо’ladi. Bu tashkil etuvchilarni “takt”lar deb atash qabul qilingan. Buyruqlar murakkablik darajasiga kо’ra bir yoki bir necha taktdan iborat bо’lishi mumkin. Masalan, ma’lumotlarni protsessorning bir ichki registridan boshqasiga о’tkazish buyrug’i bir necha taktdan iborat. Yoki ikki sonning kо’paytmasini hisoblashni olsak, bu ham bir necha taktlardan tashkil topgan.
Kompyuterlar har bir mashina buyrug’ini bajarishda quyidagi ishlarni amalga oshiradi:
Buyruqlar manzili hisobchisi registrida joylashgan manzilga kо’ra keyingi buyruq chaqiriladi, yani bu buyruqqa mos kod vaqtincha saqlanish uchun maxsus buyruqlar registriga yoziladi;
Buyruqlar manzili hisobchisi avtomatik ravishda keyingi buyruqni manzilini о’zida saqlaydi. Bu jarayon oldingi buyruq manziliga buyruqni uzunligi bilan aniqlanadigan о’zgarmas sonni qо’shish bilan amalga oshiriladi;
Buyruqlar registriga chaqirilgan buyruqda keltirilgan amallar bajariladi va natija tezkor xotiraga yoziladi.
Kompyuterlarning ishlash prinsipini signallar doirasida tahlil qilanadigan bо’lsa, quyidagilar о’rinli bо’ladi:
Kiruvchi ma’lumotlar kо’rinishidan qat’iy nazar, elektr yoki noelektr signallar kо’rinishida bо’ladimi barchasi elektr signali kо’rinishiga о’tkaziladi;
Bu signallar qayta ishlash bloki yordamida qayta ishlanadi;
Qayta ishlangan chiquvchi signallar qayta ifodalovchi yordamida noelektr signallarga о’tkazilib, kompyuter ekranida tasvirlanadi.
|
| |
Alohida liniyalardagi maksimal tok oqimi

|
Alohida liniyalardagi maksimal tok oqimi
|
bet | 14/24 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #151432 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalariAlohida liniyalardagi maksimal tok oqimi. ETBning umumiy quvvati alohida elektr uzatish liniyalaridagi kuchlanishlar yig’indisidan iborat. Agar ulardan biriga tushadigan kuchlanish ruxsat etilgan chegaradan oshib ketsa, umumiy quvvat iste’moli nominal quvvat manbaidan kichik bo’lsa ham, tizim barqarorlikni yo’qotadi. Zamonaviy tizimlardagi kuchlanish yuki, qoidaga binoan notekis. Eng og’irlari 12 voltli kanallarda, ayniqsa kuchli video kartalari bilan jihozlangan konfiguratsiyalarda uchraydi.
O’lchami. ETB o’lchamlarini belgilashda, ishlab chiqaruvchilar, qoidaga ko’ra, form-foktorini (zamonaviylari ATX, eskirganlari AT) belgilash bilan cheklanadi. Ammo kompyuterning tizimli bloki qutilarini va ETBlarni ishlab chiqaruvchilar har doim ham belgilangan normaga qat’iy rioya qilavermaydilar. Shuning uchun, yangi ETBini sotib olayotganda, uning o’lchamlarini tizimli blok qutisidagi ETB o’rnatiladigan joyning o’lchamlari bilan taqqoslash tavsiya etiladi.
Ulagichlar va kabellar uzunligi. Molex ulagichlar ETBda kamida oltitadan iborat bo’lishi kerak. Ikkita qattiq disk va bir juft optik disk (masalan,
DVD-RW yozuvchisi va DVD-o’quvchi) bo’lgan kompyuterda ushbu ulagichlarning to’rttasi mavjud va boshqa qurilmalar Molexga ulanishi mumkin.
Masalan, korpus vintelyatorlari, AGP interfeysli video kartalar.
1.18-rasm. Molex turli ulagichlar
Shovqin. Kompyuter ishlash jarayonida elektr ta’minot bloki mikro sxemasi juda qizib ketadi. Bu esa mikro sxemaning ishdan chiqioshiga olib keladi. Buni oldini olish maqsadida ETBning korpusiga mahkamlangan venrilyatorlardan (kulerlardan) foydalaniladi. Aksariyat ETBlarga 80 mm yoki 120 mm o’lchamdagi bitta ventilyatordan foydalanadi va ventilyatorlar juda shovqinli ishlaydi. Bundan tashqari, ETBning kuchi qanchalik yuqori bo’lsa, uni sovutish uchun havo oqimining intensivligi talab qilinadi. Yuqori sifatli ETBdagi shovqin darajasini pasaytirish uchun ETB ichidagi haroratga muvofiq ventilyatorning aylanish tezligini boshqaruvchi mikro-sxemalar ishlatiladi.
ETBini tanlashda avvalo uning quvvatiga, so’ng ulagichlar va ETB ishlab chiqaruvchisiga alohida e’tibor bering. Shuningdek, Form-faktoriga va sovutish tizimlariga qarang.
|
| |
Multimediyali kompyuterlarning texnik ta’minoti

Mavzu: SAN`AT SOHASIDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANINIG PREDMETI, MAQSADI VA VAZIFALARI
MULTIMEDIYALI KOMPYUTERLARNING TEXNIK TA’MINOTI
Kompyuter – bu dasturiy boshqariluvchi universal elektron qurilma bо’lib, ma’lumotlarni avtomatik tarzda qayta ishlash, saqlash va uzatish vazifasini bajaradi. Hisoblash mashinalari yaratila boshlagan davrdan buyon, ularni dasturiy boshqarish prinsipi asosida ishlab chiqishga harakat qilingan. Kompyuterning dasturiy boshqarilish prinsipi shundan iboratki, buyruqlar ketma-ketligidan tashkil topgan dastur avval kompyuter xotirasiga yoziladi. Sо’ng kompyuter bu dasturda keltirilgan buyruqlarni avtomatik ravishda bajarishga kirishadi.
Dastur – bu oldindan belgilangan ma’lum bir tartibda bajariladigan arifmetik, mantiqiy va boshqa turdagi amallarning chekli ketma-ketligidir. Kompyuter dasturchi tomonidan ishlab chiqilgan va kompyuter xotirasiga kiritilgan dastur asosida ma’lumotlarni qayta ishlaydi.
Multimediali kompyuter — bu multimedia texnologiyalari asosida ishlay oladigan texnik va dasturiy ta`minotga ega bo’lgan kompyuterdir. Barcha zamonaviy kompyuterlardagi kabi multimediyali kompyuterlar ham ikkita murakkab o’zaro bog’liq va o’zaro ta’sir qiluvchi elementlarni o’z ichiga oladi. Bular apparat ta’minot (hardware) va dasturiy (software) ta’minot lardir.
Zamonaviy kompyuterlar matnli, sonli va grafik ma’lumotlarni qayta
ishlash bilan birga video, audio ko’rinishdagi ma’lumotlarni yaratish va ko’rsatish imkoniyatlariga ham egadir. Audio hamda video berilganlarni qayta ishlashga mo’ljallangan komyuterlar zamonaviy multimediyali kompyuterlar deb ataladi. Bunday kompyuterlarda musiqa asarlarini eshitish va yaratish mumkin,
video lavhalar asosida filmlar, slaydshoular va boshqa multimediya mahsulotlari yaratish mumkin. Zamonaviy multimediyali kompyuterlarda qo’shimcha ravishda DVD/CD disk yurituvchilar,
ovoz kartalar, video kartalar, mikrafon, kolonkalar kabi multimedya qurilmalari bilan jihozlangan bo’ladi.
Zamonaviy shaxsiy kompyuterlar arxitekturasining asosini magistralmodulli prinsip tashkil etadi. Kompyuterlarning modulli tashkil etilishi qurilmalar orasida ma’lumotlar almashinishning magistralli (shinali) prinsipiga tayanadi.
1.2-rasm. Kompyuterlarning funksional sxemasi
O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar

|
O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar
|
bet | 1/20 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #136704 |
Bog'liq DORIVOR O‘SIMLIK XOM-ASHYOLARINI TAYYORLASH,
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM,
FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
GULISTON DAVLAT UNIVERSITETI
DORIVOR O‘SIMLIKLAR VA BOTANIKA KAFEDRASI
DORIVOR O‘SIMLIK XOM-ASHYOLARINI TAYYORLASH,
SAQLASH VA DASTLABKI QAYTA ISHLASH FANIDAN
LABORATORIYA MASHG‘ULOTLARI
(USLUBIY KO‘RSATMA)
Guliston – 2023
O.R.Xo‘jamqulov “Dorivor o‘simlik xom-ashyolarini tayyorlash,
saqlash va dastlabki qayta ishlash” fanidan laboratoriya mashg‘ulotlari (uslubiy ko‘rsatma). Guliston - 2023.
Dorivor o‘simlik xom-ashyolarini tayyorlash, saqlash va dastlabki qayta ishlash fanidan laboratoriya ishlarini bajarish uchun tayyorlangan mazkur uslubiy ko‘rsatma Dorivor o‘simlik xom-ashyolarini tayyorlash, saqlash va dastlabki qayta ishlash fani o‘quv dasturi asosida ishlab chiqilgan. Ushbu uslubiy ko‘rsatma 5411100 - Dorivor o‘simliklarni etishtirish va qayta ishlash texnologiyasi.
Tuzuvchi:
O.R.Xo‘jamqulov – Guliston davlat universiteti Dorivor o‘simliklar va botanika kafedrasi o‘qituvchisi.
Taqrizchi: A.Ganiyev – GulDU “Dorivor o‘simliklar va botanika” kafedrasi professori, farmatsevtika fanlari nomzodi.
“Dorivor o‘simlik xom-ashyolarini tayyorlash, saqlash va dastlabki qayta ishlash” o‘quv fani bo‘yicha Laboratoriya mashg‘ulotlarini bajarish uchun uslubiy ko‘rsatma Dorivor o‘simliklar va botanika kafedrasining 2023 yil ___ -______dagi ___-sonli bayonnomasi yig‘ilishida muhokama qilindi va o‘quv jarayonida foydalanish uchun tavsiya etildi.
“Dorivor o‘simlik xom-ashyolarini tayyorlash, saqlash va dastlabki qayta ishlash” o‘quv fani bo‘yicha Laboratoriya mashg‘ulotlarini bajarish uchun uslubiy ko‘rsatma Guliston Davlat Universitet Kengashining 2023 yil 24-noyabrdagi
04-sonli bayonnomasi yig‘ilishida muhokama qilindi va o‘quv jarayonida foydalanish uchun tavsiya etildi.
|
| |
Jahonda ishlatilayotgan gidroakkumulyatsion elektr stansiyalar samaradorligi

|
Jahonda ishlatilayotgan gidroakkumulyatsion elektr stansiyalar samaradorligi
|
Sana | 14.08.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #269497 |
Bog'liq Jahonda ishlatilayotgan gidroakkumulyatsion elektr stansiyalar Jahonda ishlatilayotgan gidroakkumulyatsion elektr stansiyalar samaradorligi USMONAV ZOURBEK - Gidroakkumulyatsiyalovchi elektr stansiyasi (GAES), nasosli akkumulyatsiyalovchi elektr stansiya — ishlash tarzi boshqa elektr stansiyalardan olinadigan elektr energiyasini suvning potensial energiyasiga aylantirib (akkumulyatsiyalab), keyin zarur boʻlganda uni qayta elektr energiyaga aylantirib energiya tizimi (energosistema)ga beradigan gidroelektr stansiya. GAESning gidrotexnika inshootlari, asosan, baland-past joylashgan ikkita suv hovuzidan va biriktirish quvurlaridan iborat. GAES binosidagi gidroagregatlar uch yoki ikki mashinali boʻlishi mumkin.
- Birinchi holda bitta val ga elektr mashina (dvigatel-generator), gidroturbina va nasos, ikkinchi holda esa elektr mashina va gidromashina oʻrnatiladi. Gidromashina aylanish yoʻnalishiga qarab ham nasos, ham turbina sifatida ishlaydi. Yangi qurilayotgan GAES larga iqtisodiy jihatdan tejamli boʻlgan ikki mashinali agregatlar oʻrnatiladi. Elektr tarmoqlarida ortiqcha elektr energiya bor paytlarda (mas, kechasi) shu ortiqcha energiya GAES uchun suvni pastki hovuzdan yuqorigi, akkumulyatsiyalovchi hovuzga koʻtarishga sarflanadi. Elektr tarmoqlarda koʻproq energiya talab qilinganda yuqori hovuzdagi suv, quvurlardan GAESning turbina rejimida ishlaydigan gidroagregatlariga yuboriladi.
- GAESda olingan tok elektr tarmoqlarga qaytarib beriladi. Suv esa pastki hovuzga yigʻiladi. Akkumulyatsiyalanadigan elektr energiyaning miqdori hovuz hajmiga va GAESning ish bosimiga bogʻliq boʻladi. Yuqorigi hovuz sunʼiy yoki tabiiy (mas, koʻl) boʻlishi; pastki esa daryoga oʻrnatilgan toʻgʻonda hosil boʻlgan suv havzasi boʻlishi mumkin. GAESning f.i.k. 0,66 dan oshmaydi. AQSH, Angliya, GFR, Avstriya, Fransiya, Yaponiya, Rossiya va b. mamlakatlarda GAESlar qurilgan. Bir necha minutda GAESni yurgizib yuborish va ish rejimlarini oʻzgartirish mumkin.
|
| |
MIDI-klaviatura - Multimediyali kompyuterlarning texnik ta’minoti

|
Multimediyali kompyuterlarning texnik ta’minoti
|
bet | 24/24 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #151432 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalariMIDI-klaviatura – bu MIDI standarti asosida musiqa hosil qilishga mо’ljallangan qurilma bо’lib, tovush kartaning MIDI razyо’miga ulanadi. Bu
sintezator klaviaturasiga о’xshagan klaviatura bо’lib unda musiqali signallar kompyuter signallariga о’tkazib beriladi.
1.35-rasm. MIDI-klaviatura
Web kamera – bu real vaqt rejimida video ma’lumotlarni kompyuter xotirasiga kiritish uchun xizmat qiladi. Bu qurilmadan video konferensiyalar о’tkazishda foydalaniladi.
1.36-rasm. Web kamera
Kompyuter nima?
Dastur nima?
Zamonaviy shaxsiy kompyuterlar arxitekturasining asosini qanday prinsip tashkil etadi?
Kompyuterlarning ishlash prinsipini aytib bering.
Fon Neyman arxitekturasi qanday arxitektura?
Kompyuterlar har bir mashina buyrug’ini bajarishda qanday ishlarni amalga oshiradi?
Shaxsiy kompyuterlarning asosiy qurilmalariga qaysi qurilmalar kiradi?
Monitorlar haqida nimalarni bilasiz?
Tizimli blok qanday tashkil etuvchilardan iborat?
Klaviatura haqida nimalarni bilasiz?
Microprotsessor qanday qurilma?
Kompyuterda ma’lumotlar nimalarda saqlanadi?
Tezkor xotira nima?
Kesh xotira qanday xotira?
Kompakt disklarning qanday turlarini bilasiz?
Kiritish qurilmalarini sanab bering.
Shaxsiy kompyuterlarni qо’shimcha qurilmalarini sanab bering.
Necha xil printerlar mavjud?
Printerlarning asosiy parametrlarini sanab bering.
Modem qanday qurilma?
|
| |
O‘quvchilarning o‘quv-biluv motivlarini shakllantirish va uning shaxs sifatida shakllanishining omillari

O‘quvchilarning o‘quv-biluv motivlarini shakllantirish va uning shaxs sifatida shakllanishining omillari
Motivlar o‘qish – bilish jarayonini boshqaradi, unga faollik kasb etish bilan bir qatorda ta'limning mazmun-mohiyatini belgilab beradi. Shunday ekan, o‘quvchilarning ta'lim jarayonida har tomonlama barkamol shaxs, yetuk malakali kadr sifatida shakllanishada o‘quv-biluv motivlari, umuman keng qamrovli motivlar muhim ahamiyat kasb etadi.
Motivatsiya shaxs faolligi, xulqi va faoliyatini tartibga soluvchi muhim omildir. Chunki insonning har xil xatti-harakatlari ostida ushbu xatti-harakatlarga undovchi asoslar, ularning motivatsiyasi yotadi. Shuning uchun ta'lim jarayoniga faqatgina o‘quv – biluv motivlarigina emas, barcha keng qamrovli motivlar o‘z ta'sir doirasi bilan ta'sir etib turadi.
O‘qitish - ta'lim jarayoniga undash va uni qo‘llab-quvvatlash. Biz ta'lim jarayonida faol qatnashuvchi, o‘z qarashlari uchun ma’suliyatni his eta oluvchi shaxsni tarbiyalashimiz lozim.
|
Magistrlik dissertasiyasining tuzilishi

Magistrlik dissertasiyasining tuzilishi: Tadqiqot ishi kirish, 3 ta bob, 6 ta bo‘lim, umumiy xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat.
I BOB. BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA O‘QUV-BILUV MOTIVLARINI SHAKLLANTIRISHNING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI.
-
Motivatsiya tushunchasi va uning mazmuni va mohiyati
Prezidentimiz I.A Karimov ta'kidlab o‘tganlaridek: “Jahon bozoridagi integratsiya, ilmiy-texnikaviy taraqqiyot sur'atlari xalq ta'limining barcha bo‘g‘inlari o‘rtasidagi o‘zaro aloqalarni mustahkamlashni talab etmoqda”3.Ayniqsa, xalq ta'limining asosiy va muhim bo‘g‘ini hisoblangan boshlang‘ich ta'limni takomillashtirish hamda uning kadrlar tayyorlashdagi rolini oshirish hozirgi kunda muhim masalalardan biridir. O‘quvchi maktabga kelgan kunidanoq o‘qishga havas qo‘yishi, savodli o‘qish va yozish ko‘nikmalarini egallay olishi lozim. Bu esa har bir o‘quvchida ta'limga bo‘lgan qiziqish mavjud bo‘lishini talab etadi. O‘quvchilarda ta'limiy qiziqishlarni tarkib toptirish esa bir muncha murakkab jarayondir.
Ta'lim tizimini takomillashtirish, uning sifat darajasi va samaradorligini oshirish bir qator omillar bilan chambarchas bog‘liq ekanligi ta'lim jarayonida yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Respublikamizda yuqori malakali kadrlar tayyorlash maqsadida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar, ishlab chiqilgan qonun va farmoyishlar ana shu faktorlarni o‘zida mujassam etganligini alohida ta'kidlab o‘tish joiz. Bunda umumiy ta'lim maktablarida dars berish sifatini oshirish asosiy mazmunni tashkil etadi.
O‘quvchilar jamoasini o‘rganib chiqish, ularning qiziqishlari, intilish va xohishlarini, istaklarini inobatga olgan holda darslarni tashkil etish yoki o‘quvchilarning o‘quv–biluv faoliyatini maqsadli yo‘naltirish bilan o‘quv materiallarini o‘zlashtirishning ta'minlanishini bugungi kun maktab amaliyoti ko‘rsatmoqda. Ma'lumki, darslarni tashkil etish va dars davomida o‘quvchilarning faolligini ta'minlash uchun avvalo o‘quvchilardagi o‘quv–biluv motivlarini inobatga olish yoki ularning fanga bo‘lgan motivlarini shakllantirish zarur. Bunga asosiy sabab o‘quvchilardagi o‘quv – biluv motivlari, umuman, motivlar faoliyatning tayanch asosini tashkil etishidadir.
Motivlar – didaktik jarayonining asosiy harakatlantiruvchi kuchidir. Harakatlantiruvchi motivlarni o‘rganish, to‘g‘ri qo‘llash va uni to‘g‘ri yo‘naltira olish pedagogik faoliyat mazmunining asosiy mohiyatini belgilaydi.
Motiv va uning nazariy mazmun va mohiyati yuzasidan ko‘plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Ilmiy adabiyotlarda motivga turli ta'riflar keltirilgan bo‘lib, ular quyidagicha:
Motiv – 1) insonni o‘qishga yoki muayyan harakatlarni bajarishga undovchi turli sabablar yig‘indisi; 2) o‘quvchining ma'lum ehtiyojlarini qondirish bilan bog‘liq faoliyatga moyilligi4.Motiv – insonni o‘qishga yoki biror harakatlarni bajarishga undovchi turli sabablar yig‘indisi. Salbiy motiv – bu majburlab o‘qitish, lekin bunda o‘quvchining o‘qishga nisbatan qarshiligi hamma harakatlarimizni yo‘qqa chiqaradi.
|
O‘quv motivlari mohiyati - Nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti

|
Nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti
|
bet | 17/54 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,1 Mb. | | #115 |
O‘quv motivlari mohiyati. Motivlar tizimi o‘quv faoliyatining harakatga keltiruvchi kuchi-qo‘zg‘atuvchisi bo‘lib, ular o‘z tarkibiga bilish ehtiyojlari bilan bog‘liq quyidagi singari o‘ta muhim jihatlardan iborat:
- maqsadlar;
- qiziqishlar;
- intilish;
- g‘oyalar;
Zikr etilgan o‘quv motivlari tizimi o‘zining mustahkamligi hamda dinamik xususiyatga egaligi bilan xarakterlanadi.
O‘quv motivatsiyasining mustahkamligini uning tarkibiga kiruvchi yetakchi ichki motivatsiyalar majmuasi belgilab beradi. A.K.Markovaning e'tiroficha, ijtimoiy motivlar bilish bilan bog‘liq motivlarni keltirib chiqaradi. Bu motivlar o‘quvchining bilishga bo‘lgan qiziqishlarini oshirishi, ba'zan esa uning aksi kabi bir-biri bilan qarama –qarshi shakllarga ega bo‘lib, u bolaning yosh xususiyati va unga yaratilgan sharoitlar bilan bevosita bog‘liq bo‘ladi43.Olima o‘quvchilarning o‘qish-bilish bilan bog‘liq motiv sifatlarini quyidagi turlarga ajratadi:
|
| |
I. O‘quv faoliyatining asosida mavjud motivlar

I. O‘quv faoliyatining asosida mavjud motivlar:
1) ta'lim mazmuni bilan bog‘liq motivlar:o‘quvchini yangi faktlarni bilish-o‘rganishga, bilimlarni egallashga, turli vositalar asosida o‘rganilayotgan jarayonning tub mazmun-mohiyatini bilish, anglab yetishga yo‘naltiradi.
2) o‘quv jarayoni bilan bog‘liq bo‘lgan motivlar: o‘quvchida ta'lim jarayonida turli xarakterdagi topshiriqlarni bajarish paytida intellektual faollik namoyish etishga, tafakkur qilish, mushohada yuritish, shuningdek, ta'lim jarayonida topshiriqlarni bajarish chog‘ida uchraydigan qiyinchiliklarni yengib o‘tish, ya'ni bolani natija bilan emas, balki ta'lim jarayonidagi faoliyatning qiziqarliligi bilan band qilib qo‘yish.
|
Guruhlar
  
O‘quvchilar

Guruhlar
|
O‘quvchilar
soni
|
56-70%
|
71-85%
|
86-100%
|
Nazorat guruhi (o’quvchilar miqdori).
|
35
|
10
|
16
|
9
|
Tajriba guruhi (o’quvchilar miqdori).
|
38
|
4
|
14
|
20
|
Jadvaldan ko‘rinadiki, tajriba guruhida o‘quvchilarning 5 nafari topshiriqlarni “3” ga bajargan, nazorat guruhida esa 10 ta. Tajriba guruhida 14 ta, nazorat gurhida esa 16 ta o‘quvchi topshiriqlarni “4” ga bajargan. Topshiriqlarni “5” ga bajargan o‘quvchilar soni nazorat guruhida 9 ta, tajriba guruhida esa 19 tani tashkil etdi.
Tajriba guruhida olib borilgan ishlar samaradorligi haqida aniqroq tasavvur hosil qilish uchun quyidagi gistogrammani tuzdik.
3.2-gistogramma
Nazorat va tajriba guruhlarini solishtirganda sifat va samara quyidagi miqdorda oshganligini kuzatdik:
3.6-jadval.
|
«Moy kompyuter» - Hisoblash texnikasining qisqacha tarixi

«Moy kompyuter» (Mening kompyuterim)da ob`ektlar tasvirlanishi tartibini o`zgartirishning ikki usuli mavjud:
«Vid» (Ko`rinish) menyusidagi «Uporyadochit znachki» (Belgilarni tartiblash) ro`yxatida ob`ektlar saralanishining shartlarini tanlash kerak.
— «Tablitsa» rejimida har bir ustunning tepasida «Imya» (Nom), «Razmer» (Ulchov), «Tip» (Tur) va «Izmenyon» (Uzgartirilgan) tugmachalari aks ettirilgan.
— Ustunning sarlavxasiga mos o`sib borish yoki kamayish tartibida ob`ektlarni saralash uchun kerakli tugmachani bosish kerak.
«Vid» (Kurinish) menyusida «Kak Web stranitsa» (Web saxifasidek) buyruKi mavjud, uni faollashtirib, Ilovani Web saxifasidek jixozlash mumkin (5.13 rasm).
«Fayl» menyusida fayllar, jildlar, disklar bilan ishlaydigan buyruklar yig`ilgan: «Otkrit» (Ochish), «Nayti» (Topish), «Formatirovat» (Bichimlash), «Svoystva» (Xossalar) va hokazo.
«Pravka» (Taxrirlash) menyusida bichimlash buyruqlari yig`ilgan: «Kopirovat» (Nusxa olish), «Vstavit» (Kiritish), «Virezat» (qirkib olish), «Videlit» (Ajratish) va hokazo.
|
Tavsiyalar - Nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti

|
Nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti
|
bet | 50/54 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,1 Mb. | | #115 |
Tavsiyalar:
-
Magistrlik dissertatsiyasida to‘plangan ma'lumotlardan boshlang‘ich ta'lim yo‘nalishi talabalari bilan mutaxassislik fanlaridan olib boriladigan mashg‘ulotlarda, pedagogik amaliyotda, maxsus seminarlarda, ilmiy-amaliy konferensiyalarda foydalanish mumkin.
-
O‘quvchining maktabdagi faoliyati faqat o‘quv faoliyatiga qaratishi lozim, degani emas. Bunda, o‘quv faoliyatini tashkil etuvchi barcha vositalarning qo‘llanilishining albatta ijobiy ta'sir kuchini e'tiborga olish lozim.
-
Axborot texnologiyalari asosida tashkil etilgan darslarning o‘ziga xos xususiyati – bu mashg‘ulotlar pedagogga dars mazmunini boshqarish, o‘quvchilarning muayyan ijobiy tuyg‘ularini dasturlashtirish imkoniyatini beradi.
-
Boshlang’ich sinf o‘quvchilarida bilimga bo‘lgan motivlarining tarkib topishini asosiy sharti o‘qishga ishtiyoqi, ijobiy munosabati bilan belgilangani uchun o‘quv jarayonini to‘g‘ri tashkil etish.
-
O‘quv faoliyatidan har bir o‘quvchi ijobiy natija bilan chiqishi uchun darsning har bir bosqichida o‘quvchilar motivlarini yakunidagi ijobiy ustanovka o‘quv faoliyati rivojiga imkon qoldirsin.
-
Aksariyat hollarda o‘quvchilarda o‘quv motivlarining yaxshi shakllanmaganligi ularning bilimsizligi yoki uquvsizligi sababli emas, balki yetarlicha shart-sharoitlarning mavjud emasligi bilan belgilash mumkin.
-
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini qo‘llashda ularning ta'lim beruvchi funksiyasini yetarli darajada ochib bera olish lozim. Aks holda o‘quvchilarda tashqi motivatsiya kuchayib, bilimga intilish motivlari o‘z ustuvorligini yo‘qotishi mumkin. Dars jarayonida berilayotgan nazariy bilimlarni ko‘proq amaliyot bilan bog‘lab olib borishga harakat qilish kerak.
-
Motivlarni hosil qilishda yana bir jihat tashqi majburiy nazoratlardan o‘quvchilarni holi etish. Haddan tashqari majburiy nazorat o‘quvchilarning ichki motivini susaytiradi. Darslarda axborot texnologiyalarini qo‘llashda ana shu jihatlarning e'tiborga olinmasligi ham ularga nisbatan o‘quvchilarning qiziqishlarini so‘ndiradi.
|
| |
Guruhlar
  
Sifat - Nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti

|
Nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti
|
bet | 48/54 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,1 Mb. | | #115 |
Guruhlar
|
Sifat
|
Samara
|
Nazorat sinf
|
71%
|
79%
|
Tajriba sinf
|
89%
|
88%
|
Tadqiqot ishi davomida darslarda AKTning qo‘llanilishi o‘quv motivlarining shakllanishiga, bu esa bevosita ta'lim samaradorligini oshirishga xizmat qilishi aniqlandi.
3-BOB BO’YICHA XULOSALAR
-
Bizning tadqiqot ishimiz davomoda olib borilgan tajriba-sinov ishlarimizda boshlang’ich sinf o‘quvchilarning o‘qish faoliyatida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari vositasida o‘qish motivlarni shakllantirish va ustunligini ta'minlash xususiyatlariga e'tibor qaratilgan.
-
O‘qituvchi o‘quvchilarda mustahkam ta'lim motivlarini shakllantirish uchun o‘quvchilarning o‘zini rivojlantirish motivatsiyalarining o‘sishi dinamikasini muntazam kuzatib, tahlil qilib borish hamda o‘zlashtirishda nuqsoni mavjud ayrim o‘quvchilar faoliyatiga tegishli tuzatishlarni kiritib borishi talab qilinadi.
-
O‘quvchilar motivlarini aniqlashning individual shakllantiruvchi tajriba metodida topshiriqlar xilma-xilligi va murakkablik darajasining turliligi sharoitida amalga oshirilishi katta samara beradi. Shuningdek, individual shakllantiruvchi-tarbiyalovchi metod o‘quvchilar motivlarini aniqlashning eng samarali metodlaridan biri hisoblanadi.
-
O‘quvchilarning motivlari va ta'limga bo‘lgan qiziqishlarini aniqlash maqsadida muntazam ravishda ularni (so‘rov o‘tkazib borish) tashxislash hamda tashxis natijalari monitoringini yuritish talab etiladi.
-
Ta'lim-tarbiya jarayonlariga zamonaviy axborot texnologiyalarini ma’lum bosqichlar asosida joriy qilinadi.
-
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida o‘quv–biluv motivlarini shakllantirishda asosan ta'limni axborot texnologiyalari asosida darslarni tashkil etish, «ta'lim beruvchi-ta'lim oluvchi» dialogidan voz kechishni va «ta'lim beruvchi- AKT-ta'lim oluvchi» ko‘rinishidagi uch tomonlama o‘zaro munosabatga o‘tishni nazarda tutadi.
-
Axborot – kommmunikatsiya texnologiyalari asosidagi ta'lim berish sharoitlariga nisbatan o‘quvchilarda ko‘nikmalar hosil qilish, ta'lim olish jarayonida axborot–kommunikatsiya texnologiyalarining o‘rni va roli bilan tanishtirish natijalari tahlili ijobiy ko’rsatkichlarni qayd etdi.
-
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining bilim olishda axborot texnologiyalaridan foydalanish yo‘l – yo‘riqlari bilan tanishtirish, ushbu faoliyatning har bir komponenti ahamiyatini ochishga qaratilgan tajriba sinov ishimiz natijalari asodida o’quvchilarda o’quv motivlari shakllanganligi qayd etildi.
-
Darslarda AKTning qo‘llanilishi o‘quv motivlarining shakllanishiga, bu esa bevosita ta'lim samaradorligini oshirishga xizmat qilishi aniqlandi.
|
| |
-modda. Yakka tartibdagi tadbirkorlar

2) chet davlatlarning qonunchiligiga muvofiq tashkil etilgan, fuqarolik huquqiy layoqatiga
ega boʻlgan chet el yuridik shaxslari (shu jumladan kompaniyalar va boshqa korporativ
tuzilmalar);
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi band)
3) xalqaro tashkilotlar.
(2-q.)
Yuridik shaxsning hududiy jihatdan alohida boʻlgan, turgan yeri boʻyicha doimiy ish
joylari jihozlangan har qanday boʻlinmasi Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxsining alohida
boʻlinmasidir.
(3-q.)
Yuridik shaxsning alohida boʻlinmasini eʼtirof etish, unga qanday vakolatlar
berilganligidan va uning tashkil etilishi boʻyicha yuridik shaxsning taʼsis hujjatlarida yoki boshqa
tashkiliy-boshqaruv hujjatlarida aks ettirilganligi yoki aks ettirilmaganligidan qatʼi nazar, amalga
oshiriladi.
(4-q.)
Agar ish joyi bir oydan ortiq muddatga yaratilgan boʻlsa, u doimiy hisoblanadi.
(5-q.)
Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxsi alohida boʻlinmasining joylashgan yeri
ushbu yuridik shaxs mazkur alohida boʻlinma orqali faoliyat olib boradigan joydir.
T/r 
Soliq toʻlovchilar - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

(1-q.)
Turli soliq solish obyektlari va (yoki) soliq stavkalari belgilangan bir necha faoliyat
turi bilan shugʻullanadigan soliq toʻlovchilar bunday faoliyat turlari boʻyicha
alohida-alohida
hisob yuritishi hamda soliq toʻlovchilarning tegishli toifalari uchun belgilangan stavkalar boʻyicha
soliqni toʻlashi shart.
(2-q.)
Ushbu modda birinchi qismining qoidalari chakana savdo sohasidagi mustaqil yuridik
shaxs boʻlmagan turli aholi punktlarida joylashgan bir qancha
savdo nuqtalariga ega soliq
toʻlovchilarga nisbatan ham qoʻllaniladi.
(3-q.)
Ushbu Kodeks 297-moddasi uchinchi qismining 4, 5, 6, 10, 11, 12, 13, 14, 17, 18, 21,
22, 23, 25 va 27-bandlarida koʻrsatilgan daromadlarga, shuningdek foizlar tarzidagi daromadlarga
soliq toʻlovchining hisobot (soliq) davri yakunlari boʻyicha umumiy jami daromadlaridagi ulushi
ustunlik qiladigan faoliyat turi uchun belgilangan soliq stavkalari boʻyicha soliq solinadi.
(4-q.)
Hisobot (soliq) davrida ushbu Kodeks 467-moddasining 2-14-bandlarida koʻrsatilgan
faoliyat turlari mavjud boʻlmaganda, ushbu moddaning uchinchi qismida koʻrsatilgan
daromadlarga ushbu Kodeks 467-moddasining 1-bandida belgilangan soliq stavkasi boʻyicha soliq
solinadi.
469-modda. Soliq davri. Hisobot davri
(1-q.)
Kalendar yil soliq davridir.
(2-q.)
Bir oy hisobot davridir.
(OʻzR 29.12.2021-y. OʻRQ-741-son Qonuni tahriridagi qism)
(Oldingi tahririga qarang)