Mustaqil ishlarni uslubiy ta'minlash va nazorat qilish

Mustaqil ishlarni uslubiy ta'minlash va nazorat qilish
O‘quv jarayonini uslubiy ta'minlash kompleksini ishlab chiqish talabalarning
mustaqil ishi samaradorligining eng muhim shartidir. Bunday majmua ma'ruza
matnlari, o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar, laboratoriya mashg‘ulotlari, real ma'lumotlar
asosida tuzilgan topshiriqlar va topshiriqlar banki, hisoblash, modellashtirish, o‘quv
dasturlari va o‘z-o‘zini boshqarish dasturlari, avtomatlashtirilgan o‘qitish va
boshqarish tizimlarini o‘z ichiga olishi kerak. , fan yoki guruhga oid fanlarning
axborot bazalari va boshqalar. Bu talaba ta'lim jarayonining teng huquqli
ishtirokchisi bo‘lgan muammoli ta'limni tashkil etish imkonini beradi.
Talabalarning mustaqil ishlarining samaradorligi ko‘p jihatdan uni nazorat
qilishning faol usullari mavjudligi bilan belgilanadi. Quyidagi nazorat turlari
mavjud:
Keyingi fanni o‘rganish boshida talabalarning bilim va ko‘nikmalarini kiritish
nazorati;
Joriy nazorat, ya'ni ma'ruza, amaliy va laboratoriya mashg‘ulotlarida
materialning o‘zlashtirilishi darajasini muntazam nazorat qilish;
Kurs bo‘limi yoki modulini o‘rganish yakunida oraliq nazorat;
Nazorat tadbirlariga tayyorgarlik ko‘rishda fanni o‘rganish jarayonida talaba
tomonidan amalga oshiriladigan o‘z-o‘zini nazorat qilish;
Test yoki imtihon shaklida fan bo‘yicha yakuniy nazorat;
Fanni o‘rganishni tugatgandan keyin ma'lum vaqtdan keyin qolgan bilim va
ko‘nikmalarni nazorat qilish.
Keyingi yillarda nazoratning an’anaviy shakllari – kollokvium, test, imtihonlar
bilan bir qatorda yangi usullar ham keng joriy etilmoqda, ya’ni talabalarning
mustaqil ishini tashkil etish zamonaviy ta’lim texnologiyalariga asoslangan. Oliy
kasbiy ta'limning zamonaviy amaliyotida bunday texnologiya sifatida ko‘pincha
ta'limning reyting tizimi ko‘rib chiqiladi, bu talaba va o‘qituvchiga ta'lim faoliyati
sub'ektlari sifatida harakat qilish imkonini beradi, ya'ni. sherik bo‘ling.
Ta'limning reyting tizimi o‘quvchilarni ko‘p ballli baholashni o‘z ichiga oladi,
ammo bu besh ballik shkaladan oddiy o‘tish emas, balki o‘quvchilarning individual
qobiliyatlarini baholash doirasi kengayishini ob'ektiv ravishda aks ettirish
imkoniyatidir. u yoki bu turdagi mustaqil ishlarni bajarishga sarflangan harakatlar.
Differensiyalangan individual vazifalar blokini yaratish uchun juda ko‘p
imkoniyatlar mavjud, ularning har biri o‘z "narxi" ga ega. Reytingli ta’limning
to‘g‘ri tashkil etilgan texnologiyasi boshidanoq besh ballik baholash tizimidan voz
kechish va unga faqat umumlashtirganda, ya’ni o‘quvchilar to‘plagan ballar
odatdagi baholarga (a’lo, yaxshi, qoniqarli) aylantirilganda kelish imkonini beradi. ,
qoniqarsiz). Bundan tashqari, reyting tizimi o‘ziga xoslik, mustaqil ish yoki ilmiy
muammolarni hal qilish uchun topshiriqlarni bajarish yondashuvlarining yangiligi
uchun qo‘shimcha rag‘batlantiruvchi balllarni o‘z ichiga oladi. Talaba darsdan
tashqari mashg‘ulotlarda (olimpiada, konferensiyalarda qatnashish; individual
ijodiy topshiriqlar, referatlar bajarish; ilmiy to‘garak ishida qatnashish va h.k.)
ishtirok etish orqali ta’lim reytingini oshirish imkoniyatiga ega. Shu bilan birga,
ishini vaqtida topshirishga shoshilmayotgan talabalar ham salbiy ball olishlari
mumkin. Shu bilan birga, alohida talabalar tomonidan dasturning tezroq o‘tishi
rag‘batlantiriladi. Misol uchun, agar talaba guruh oldidan test topshirishga yoki
mustaqil ish yozishga tayyor bo‘lsa, unga qo‘shimcha ball qo‘shishingiz mumkin.
Reyting tizimi – o‘quv jarayonida bilim va ko‘nikmalarni o‘zlashtirish sifatini,
mustaqil ishlarning rejalashtirilgan hajmining bajarilishini muntazam nazorat qilib
borishdan iborat. Ko‘p ballli baholash tizimini yuritish, bir tomondan, ballar
oralig‘ida o‘quvchilarning individual xususiyatlarini aks ettirishga imkon beradi,
boshqa tomondan, talabalarning muayyan turdagi ishlarni bajarishga sarflagan sa'y-
harakatlarini ball bilan ob'ektiv baholashga imkon beradi. . Shunday qilib, o‘quv
faoliyatining har bir turi o‘ziga xos "narx" ni oladi. Ma'lum bo‘lishicha, talaba
tomonidan benuqson bajarilgan ishning "xarajati" topshiriqni muvaffaqiyatli
bajarish uchun zarur bo‘lgan u o‘rgangan o‘quv materiali jamida uning tayyorgarligi
sifatining miqdoriy o‘lchovidir. Intizom bo‘yicha reytingni yakuniy besh ballik
bahoga aylantirish uchun ishlab chiqilgan shkala mavjud bo‘lib, uni o‘qituvchi ham,
talaba ham oson hisoblab chiqadi: maksimal ballning 85% -100% - "a'lo", 70% -
85% - " yaxshi", 50% -70% - "qoniqarli", maksimal miqdorning 50% yoki undan
kami - "qoniqarsiz".
· asosiy e'tibor o‘quv faoliyatining faol turlarini tashkil etishga qaratiladi,
o‘quvchilarning faolligi taklif etilgan vazifalarni ijodiy idrok etishga o‘tadi;
· o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasidagi munosabatlarda hamkorlik va birgalikda
ijod qilish, o‘qituvchining har bir o‘quvchining “Men-kontseptsiyasi”ning
individual o‘ziga xosligi faktiga psixologik va amaliy tayyorgarligi vujudga keladi;
· o‘qituvchining talabalarning mustaqil ishiga aralashuvining turli xil
rag‘batlantiruvchi, hissiy-tartibga soluvchi, yo‘naltiruvchi va tashkil etuvchi usullari
(zarurat bo‘lganda) nazarda tutilgan;
O‘qituvchi o‘qituvchi-menejer va o‘quv direktori vazifasini bajaradi,
talabalarga minimal zarur o‘quv qo‘llanmalarini taklif qilishga tayyor va nafaqat
ta'lim ma'lumotlarini uzatadi; talaba o‘qituvchi bilan birga faoliyat sub'ekti sifatida
harakat qiladi va uning individualligini rivojlantirish asosiy ta'lim maqsadlaridan
biri sifatida ishlaydi;
ta'lim ma'lumotlari o‘rganish maqsadi sifatida emas, balki o‘quv faoliyatini
tashkil etish vositasi sifatida ishlatiladi.
Ta'limning reyting tizimi o‘quvchilarga yo‘naltirilgan ta'lim texnologiyalari
(muammo, dialog, muhokama, evristik, o‘yin va boshqa ta'lim texnologiyalari)
orqali amalga oshirilgan taqdirda, o‘quvchilarning mustaqil bilish faoliyatining eng
katta axborot, protsessual va ijodiy mahsuldorligini ta'minlaydi.
Aksariyat talabalar tayyorgarlik natijalarini kuzatishning bunday tizimiga
ijobiy munosabatda bo‘lib, ta'limning reyting tizimi semestr davomida ularning
kuchlarini teng taqsimlashga hissa qo‘shishini, o‘quv ma'lumotlarini o‘zlashtirishni
yaxshilashini va tizimli ishlashni ta'minlaydi. amaliy ish” mashg‘uloti davomida.
Mustaqil ta'lim uchun taklif qilinadigan ko‘plab turli xil topshiriqlar va ularni
baholashning turli shkalalari talabaga ularning muvaffaqiyatini kuzatish imkonini
beradi va agar xohlasa, ular doimo kutmasdan o‘z reytingini (qo‘shimcha mustaqil
ish turlarini bajarish orqali) yaxshilash imkoniyatiga ega. imtihon uchun.
Mamlakatimizning ayrim oliy o‘quv yurtlarida reyting tizimini joriy etish tajribasi
natijalarini tahlil qilar ekanmiz, shuni ta’kidlab o‘tish mumkinki, o‘quv jarayonini
ta’limning reyting tizimi doirasida mustaqil ishlarning har xil turlaridan foydalangan
holda tashkil etish yanada yaxshi natijalarga erishish imkonini beradi. an'anaviy
universitet ta'lim tizimiga nisbatan talabalarni o‘rganishda.
Reyting tizimidan foydalanish talabaning semestr davomida yanada ritmik
ishlashiga erishish imkonini beradi, shuningdek, talabalarning ijodiy faolligini
rag‘batlantirish orqali bilim faolligini faollashtiradi. Reytingni joriy etish fanlar
mazmunini tuzish, turli darajadagi murakkablikdagi vazifalarni ishlab chiqish va
hokazolar bo‘yicha qo‘shimcha ishlar tufayli o‘qituvchilarning ish yukini oshirishga
olib kelishi mumkin. Ammo bunday ish o‘qituvchiga o‘zining pedagogik
imkoniyatlarini ochib berishga va o‘quv jarayonini takomillashtirish bo‘yicha o‘z
g‘oyalarini amalga oshirishga imkon beradi.
Bizning fikrimizcha, ob'ektivligi bilan ajralib turadigan, o‘qituvchining vaqtini
tejaydigan, uni odatdagi ishlardan ko‘proq ozod qiladigan va o‘qitishning ijodiy
qismiga ko‘proq e'tiborni qaratishga imkon beradigan talabalar bilim va
ko‘nikmalarini sinovdan o‘tkazish juda foydali bo‘lishi mumkin. fanlarni bilim va
ko‘nikmalar darajasi bo‘yicha yuqori darajada farqlash va reyting tizimini joriy
etishda juda samarali bo‘lib, amaliy mashg‘ulotlar, individual va mustaqil ishlar
uchun individual topshiriqlarni tanlash orqali o‘quv jarayonini sezilarli darajada
individuallashtirishga imkon beradi, har bir talabaning bilim olish tezligi va
samaradorligi.
Test sinovi o‘qituvchiga o‘quvchilar bilimi tarkibini aniqlashga va shu asosda
fan bo‘yicha o‘qitishning uslubiy yondashuvlarini qayta ko‘rib chiqishga, o‘quv
jarayonini individuallashtirishga yordam beradi. Testlardan bevosita o‘quv
jarayonida, talabalarning mustaqil ishi bilan foydalanish juda samarali. Bunda
talabaning o‘zi bilimini tekshiradi. Test topshirig‘iga darhol javob bermasdan, talaba
topshiriqning mantiqiyligini tushuntiruvchi maslahat oladi va uni ikkinchi marta
bajaradi.
Shuni ham ta'kidlash kerakki, o‘qitish va o‘qitishni boshqarishning
avtomatlashtirilgan tizimlari o‘quv jarayoniga tobora ko‘proq kirib bormoqda, bu
talabaga ma'lum bir fanni mustaqil o‘rganish imkonini beradi va shu bilan birga
materialni o‘zlashtirish darajasini nazorat qiladi.
Xulosa qilib shuni ta'kidlaymizki, o‘quv kursi, talabalarning tayyorgarlik
darajasi va boshqa omillarni hisobga olgan holda talabalarning mustaqil ishlarini
tashkil etishning o‘ziga xos usullari va shakllari o‘qituvchining ijodiy faoliyati
jarayonida belgilanadi, shuning uchun ushbu tavsiyalar universal deb da'vo qilmang.
Ularning maqsadi o‘qituvchiga mustaqil ishni tashkil qilish uchun o‘z ijodiy tizimini
shakllantirishga yordam berishdir.
Zamonaviy jamiyatda zamonaviy o‘qituvchining vazifalari keskin o‘zgarib
bormoqda. O‘qituvchi passiv ob'ektlar emas, balki ta'lim jarayonining sub'ektlari
bo‘lgan talabalarning kognitiv, o‘zgartiruvchi faoliyatining tashkilotchisiga
aylanadi. Har qanday yangi mutaxassis o‘z profilida fundamental bilim, kasbiy
ko‘nikma va ko‘nikmalarga, yangi muammolarni hal qilish uchun ijodiy va tadqiqot
faoliyati tajribasiga, ijtimoiy va baholash faoliyati tajribasiga ega bo‘lishi kerak,
chunki oliy ma'lumot insonning kasbiy rivojlanishiga ta'sir qiluvchi omillardan
biridir. . Binobarin, shaxsning muvaffaqiyati va umuman, butun jamiyatning ijobiy
rivojlanishi taklif etilayotgan oliy ta’lim sifatiga bevosita bog‘liq. Ta'lim
muvaffaqiyatining ko‘rsatkichlaridan biri o‘quvchilarning mustaqilligi bo‘lib, bu
o‘quvchining ta'lim qiyinchiliklarini bartaraf etish jarayonida mustaqil fikr yuritishi
va harakat qilishi uchun zarurdir. Shuning uchun talabalarning mustaqil ishlarini
to‘g‘ri tashkil etish muvaffaqiyatli kelajak insonning asosiy omillaridan biridir.
Talaba mustaqil ishi metodikasiga umumiy yondashuvlar va uni amalga
oshirish. Talabaning mustaqil ishi(SRS) – talabaning mustaqil diyalnisg-o‘qishi
bo‘lib, uni ilmiy-pedagogik xodim talaba bilan birgalikda rejalashtiradi, lekin talaba
uni o‘z oldiga qo‘yilgan vazifalarga muvofiq hamda ilmiy-pedagogik xodimning
metodik rahbarligi va nazorati ostida uning bevosita ishtirokisiz bajaradi. ishtirok
etish.
Fanni o‘rganishda ratsional vositalar muhim rol o‘ynaydi: mustaqil ishni
tashkil etish usullari, mehnat sharoitlari, kundalik tartib, ish texnikasi va boshqalar.
O‘quv fanini o‘rganishda talabalarning mustaqil ta'lim olishining quyidagi
turlari ajratiladi:
Ma'ruzalarni tinglash, seminarlarda qatnashish, amaliy va laboratoriya
ishlarini bajarish;
Ma'ruzalar va seminarlar uchun mavzularni ishlab chiqish, sirtqi bo‘lim
talabalari tomonidan amaliy va laboratoriya ishlarini bajarish (WFD)
Referat va kurs ishlarini tayyorlash, dissertatsiya yozish;
Modulli nazorat va sinovlarga tayyorgarlik;
Adabiyot bilan ishlash va h.k.
Bu turlarning har biri o‘quvchilardan mustaqil ravishda qattiq ishlashni talab
qiladi.
Avvalo, har bir talaba o‘quv jarayonida aqliy gigiena qoidalariga rioya qilishi
kerak. Shuning uchun ular aqliy mehnatning mexanizmlarini, charchoqning
sabablarini, ish faoliyatini yaxshilash yo‘llarini, shuningdek ovqatlanish, dam olish
va hokazolarni ochib berishlari kerak.Buning uchun ular, ayniqsa, masofaviy ta'lim
talabalari bilan orientatsiya darsini o‘tkazishlari kerak. Ularga inson tanasining
kunlik ritmi faol faoliyat va uyqu soatlarida doimo o‘zgarib turadigan bir qator
fiziologik funktsiyalar bilan belgilanishini bilib qo‘ying.
Kunduzgi talabaning hayoti va faoliyatini optimal tashkil etishda kundalik
tartib muhim rol o‘ynaydi - bu mashg‘ulotning birinchi kunlarida ilmiy va pedagogik
xodimlar tomonidan tavsiya etiladi.
Birinchi kurs talabalari mustaqil o‘quv ishlariga moslashishlari kerak. Shuning
uchun birinchi kurs talabalari oliy o‘quv yurtida yashash va ishlash sharoitlariga
moslashishlari kerak. Buning uchun bu yerda ilmiy-pedagogik xodimlarning
maqsadli pedagogik yordami zarur. Bu, birinchi navbatda, psixologik noqulaylik,
noqulaylik, noqulaylik, noaniqlikni boshdan kechirayotgan talabaga e'tibor.
Shuni esda tutish kerakki, talaba uchta qiyinchilik guruhiga ta'sir qiladi:
ijtimoiy, ta'lim, kasbiy. Ijtimoiy qiyinchiliklar yashash joyining o‘zgarishi, yangi
turmush sharoitlari, yangi odamlarning muhim doirasi (ilmiy va pedagogik
xodimlar, hamkasblar, xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar) bilan muloqot qilishning
o‘ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqadi; o‘z byudjetingizni mustaqil ravishda
boshqarish, o‘z hayotingizni tartibga solish, yangi rejimga va kundalik ishlarga
ko‘nikish zarurati va hokazo.
Ta'limdagi qiyinchiliklar o‘qitishning yangi shakl va usullari, mustaqil ishlarni
tashkil etishning o‘ziga xos xususiyatlari, ilmiy va pedagogik xodimlar tomonidan
nazorat qilinishi bilan bog‘liq. Shuning uchun ilmiy va pedagogik xodimlar:
Talabalarni oliy ta’lim muassasalarida ta’limni tashkil etishning psixologik-
pedagogik xususiyatlari bilan tanishtirish;
Tarbiyaviy ish usullari va usullarini o‘zlashtirishda yordam berish;
Birinchi kurs talabalari uchun dastlabki ikki-uch oyda ma'ruza o‘qishning
maxsus uslubiga rioya qilish, asta-sekin struktura va sur'atni oshirish;
Qabullar talabalariga ma’ruza tinglashni, uning mazmunini, seminar, amaliy va
laboratoriya mashg‘ulotlariga tayyorgarlik ko‘rish usullarini yozishni o‘rgatish;
Har bir dars uchun aniq dozalash vazifalari;
Mustaqil ishni toqat bilan kuzatish va baholash va h.k.
Kasbiy qiyinchiliklar individual talabalarning kasb tanlashda umidsizlikka
tushishiga olib keladi. Shuning uchun ilmiy-pedagogik xodimlar mutaxassislikni
o‘zlashtirish jarayonini, ularning istiqbollari va ahamiyatini tushuntirishlari kerak.
Ta'lim mazmunini modulli qurishga o‘tish o‘quv fanining umumiy mavzusiga
bo‘ysunadigan har xil turdagi va shakllarini birlashtirishni nazarda tutadi. Har bir
kontent moduli uchun ma'lumotnoma va illyustrativ materiallar to‘plami
shakllantirilib, talaba o‘qishni boshlashdan oldin oladi. Tavsiya etilgan adabiyotlar
ro‘yxati ham kiritilgan. Har bir talaba o‘quv materialini o‘zlashtirib, joriy nazorat
bosqichlaridan o‘tib, bir kontent modulidan ikkinchisiga o‘tadi.
Sirtqi ta’lim (ZFO) talabalariga kelsak, ular asosan semestr davomida
materialni mustaqil o‘rganadilar, ya’ni ma’ruza, shuningdek, seminar, amaliy va
laboratoriya mashg‘ulotlari mavzularini mustaqil ishlab chiqadilar.
Ular uchun har bir semestr boshida orientatsiya mashg‘ulotlari o‘tkaziladi,
unda ma’ruzalar o‘qiladi va ayrim seminarlar, amaliy va laboratoriya mashg‘ulotlari
o‘tkaziladi.
Ilmiy-pedagogik xodim yo‘naltirish sessiyasi davomida DFD talabalarini
o‘quv fanini o‘rganishning dolzarbligi, maqsadi va vazifalari, uning kasbiy
tayyorgarlikdagi o‘rni, roli va ahamiyati bilan tanishtirishi, o‘quv fanining umumiy
hajmini aniqlashi shart. joriy semestr uchun bo‘limlar va mavzular hajmi; o‘quv
fanining dasturini va ishchi o‘quv rejasini tarqatadi; tematik rejaning mazmuni va
tuzilishini, bo‘limlar va mavzularni o‘rganish ketma-ketligini tushuntirish; seminar,
amaliy va laboratoriya mashg‘ulotlarida mustaqil ishlash metodikasini tushuntirish;
imtihon yoki test uchun topshiriladigan savollar bilan tanishtirish; har bir mavzu
bo‘yicha asosiy va qo‘shimcha adabiyotlarni taqdim etish; WFD talabalarining
bilimlarini monitoring qilish shakllari va usullarini aniqlashtirish; kirish sessiyasida
va kredit-imtihon sessiyasigacha bo‘lgan davrda maslahatlashuvlar jadvalini
xabardor qilish; ushbu semestr uchun o‘quv fanining bo‘limlari va mavzularini
mustaqil ishlash metodikasini ochib berish va hokazo.
Talaba ma’ruza va ma’ruzani ishlab chiqish jarayonida mustaqil ishlash
metodikasini o‘zlashtirishi kerak. Avvalo, kunduzgi va sirtqi bo‘lim talabalari
ma'ruzalarni tinglash va yozib olish qobiliyatini shakllantirishlari kerak, chunki ular
ustida bevosita darsda va darsdan tashqari vaqtlarda ishlash katta kuch talab qiladi:
nafaqat tinglash, balki shuningdek idrok etish, ma’ruza mazmunidan xabardor
bo‘lish, olingan bilimlarni tizimlashtirish va konspektlarga guruhlash; mustaqil ish
jarayonida ma’ruza materialini ijodiy idrok eta olishi va hokazo.
Ma’ruza mashg‘uloti davomida talabalar keyingi ma’ruza bilan mantiqiy aloqa
o‘rnatish uchun oldingi ma’ruzaning mazmuni bilan tanishishlari kerak; materialni
taqdim etish jarayonida tushunishga harakat qiling; Ilmiy-pedagogik xodimni diqqat
bilan tinglash, asosiy, asosiyni ajratib ko‘rsatish va ikkinchi darajalini yo‘q qilish va
hokazo.
Ma'ruza materialini nafaqat tinglash, balki bayon qilish ham kerak. Demak,
ilmiy-pedagogik xodimlarda konspektlarni to‘g‘ri olib borish ko‘nikmasini
shakllantirish kerak. Buning uchun alohida so‘z va iboralarning belgilar va
qisqartmalaridan foydalanish tufayli tez yozishni o‘rganishingiz kerak.
Talaba o‘quv materialini o‘ziga xos "filtrlash" ni amalga oshirishi, asosiyni
ajratib ko‘rsatishi va ikkinchi darajalini o‘zgartirishi muhimdir, bundan tashqari,
asosiy narsa umumlashtirish va tizimlashtirishdir. Siz bilishingiz kerakki, asosiy
fikrlar, ikkinchi darajali fikrlardan farqli o‘laroq, odatda o‘qituvchilar tomonidan
intonatsiya, nutqning sekin sur'ati bilan ta'kidlanadi. Tizimlashtirish uchun talaba
asosiy masalalarni aniqlay olishi, ma'ruzaning alohida tarkibiy qismlarining ketma-
ketligi va o‘zaro bog‘liqligini umumlashtirish va mantiqiy tushuna olishi kerak.
Ma'ruzani bayon qilib, mavzu nomini, rejani, tavsiya etilgan adabiyotlarni
to‘liq yozib qo‘yish kerak. Qoidalar, kotirovkalar, formulalar, diagrammalar va
boshqalarning yozuvlariga alohida e'tibor berilishi kerak.
Ma'ruza mavzusini ishlab chiqishning indikativ metodikasi:
1) o‘quv fanining dasturini va ishchi o‘quv rejasini o‘rganish;
2) tematik rejaga asosan o‘quv fanining tarkibida ushbu ma’ruza mavzularini
belgilash;
3) o‘rganilishi kerak bo‘lgan barcha savollarni aniqlang;
4) referatdagi o‘quv materialini o‘rganish, nazorat savollari, nazorat ishi uchun
topshiriqlar va imtihonga taqdim etilgan savollar asosida etishmayotgan material
miqdorini aniqlang (o‘quv fanining dasturi va ishchi o‘quv rejasiga qarang).
5) kerakli o‘quv materiali mavjud bo‘lgan adabiyotni va uni o‘zlashtirish
ketma-ketligini aniqlash;
6) har bir o‘quv materialini quyidagi tartibda qayta ishlash:
v) uchinchi marta asosiy tushunchalarni, hodisa va jarayonlarning mohiyatini,
tuzilishi va mazmunini, shuningdek, ular orasidagi aloqalarni ajratib ko‘rsatish;
d) hammasini xulosa qilib yozing;
e) oldingi o‘quv materiali bilan aloqa o‘rnatish;
f) ushbu mavzu bo‘yicha barcha nazorat savollariga mustaqil javob berish.
Mustaqil ish o‘quvchilarning o‘quv faoliyatini boshqarishni ta'minlaydigan
pedagogik sharoitlarni tashkil qilish tizimi bo‘lgan ta'limning didaktik shakli sifatida
qaraladi. Bu o‘qituvchi ishtirokisiz amalga oshiriladi. Mustaqil ish ko‘nikmalarisiz
yosh mutaxassis kasbiy faoliyatni takomillashtirish va talablarga javob bera
olmaydi.
Shunday qilib, mustaqil ish - bu o‘qitishning o‘ziga xos turi bo‘lib, uning asosiy
maqsadi mustaqil ishlarda bilvosita barcha turdagi o‘quv mashg‘ulotlarining
mazmuni va usullari orqali amalga oshiriladigan o‘quvchilarning mustaqilligini,
ularning malaka va sifatlarini shakllantirishdir. Mustaqil ish o‘quv faoliyati sifatida
ikkita asosiy maqsadni ko‘zlaydi: mustaqillikni shaxs xususiyati sifatida
rivojlantirish va o‘quvchilar tomonidan kasbiy bilimlarni o‘zlashtirish, ularning
kasbiy ko‘nikma va malakalarini shakllantirish. Birinchisi ko‘pincha sinfdan
tashqari mustaqil ishlarda, ikkinchisi esa darslar davomida rivojlanadi. A.P.ning
so‘zlariga ko‘ra. Minakova, "Mustaqil ish, eng avvalo, mustaqil fikrlashdir. Ma'ruza
paytida ham, masalalarni yechishda ham mustaqil fikrlashga o‘rgatish kerak. Faqat
fikrlaydiganlargina ijodiy ishlay oladilar. Shuning uchun ham o‘qituvchining
vazifasi uning paydo bo‘lishini aniqlashdan iborat. ma'ruzalar, seminarlar, darslarda
faollik va mustaqillikni rag‘batlantiradi. Fikrlashning mustaqilligi esa tashqaridan
ko‘rsatmalar va ogohlantirishlarni kutmasdan mustaqil ishlash istagiga yordam
beradi ".
Mustaqil
ishlashning
kuchayishi
sharoitida
o‘rganish
natijasida
mustaqillikning sifatli tavsifi o‘qituvchining doimiy yordami va rahbarligisiz
talabalarning o‘z faoliyatini tizimlashtirish, rejalashtirish, nazorat qilish va tartibga
solish qobiliyati orqali namoyon bo‘lishi mumkin.
Mustaqillik har qanday faoliyat samaradorligining zaruriy shartidir: ta'lim,
ishlab chiqarish, ijtimoiy, aqliy, kognitiv va boshqalar. Shaxs mustaqilligining
ifodasi - bu uning atrofidagilarning ham, uning xatti-harakatlari, harakatlari,
bayonotlari, shaxsiyatiga berilgan bahodir. o‘zi. Demak, mustaqillik iroda yoki
xarakter xususiyati, qobiliyat yoki fikrlash emas, balki murakkabroq,
integrallashgan shaxsiy sifatdir. Mustaqillik shaxsning o‘zini o‘zi anglashi, uning
ichki motivatsiya bilan bog‘liq faoliyati, tashqi majburlashsiz, nisbatan mustaqillik
bilan bog‘liq. Mustaqillikni rivojlantirishning eng yuqori darajasi uchun shaxsning
qarorlari, harakatlari, harakatlarining stereotipi emas, balki faoliyatning mahsuldor
ijodiy tabiati xosdir.
Mustaqillik faoliyat natijalarida, atrof-muhitga nisbatan va xulq-atvor
yo‘nalishida namoyon bo‘ladi. Bu insonning tug‘ma organik xususiyati emas, balki
hayot jarayonida paydo bo‘ladi va rivojlanadi. Mustaqillik har doim ham xulq-atvor
va faoliyatning barqaror xususiyatiga aylanavermaydi. Uning rivojlanish darajasi
shaxsning yirtilgan sharoitlariga, uning atrof-muhit bilan munosabatlarining
tabiatiga bog‘liq.
O‘z-o‘zini rag‘batlantirish va harakatlarni asoslash, harakatlarning ob'ektiv
sabablarini ko‘rish va adekvat qarorlar qabul qilish, harakat dasturini tuzish
qobiliyati tashqi ta'sirlarni va o‘z imkoniyatlarini tanqidiy baholash natijasida tajriba
bilan ishlab chiqiladi. Bundan tashqari, mustaqil shaxs nafaqat o‘z oldiga qo‘yilgan
yoki uning oldida paydo bo‘lgan vazifalarni hal qiladi, balki o‘zi uchun maqsadlar
qo‘yadi, ya'ni. faol, bundan tashqari, o‘z qarorlarini qabul qilish va amalga oshirish
zarurati bor. Qaror qabul qilgandan so‘ng, bunday kishi uning amaliy bajarilishi,
ularning to‘g‘riligi va o‘z vaqtida bajarilishiga ishonchga asoslangan harakatlari
uchun javobgarlikni olishga tayyor. Shu bilan birga, mustaqil shaxs, agar haqiqat
qarorda barcha holatlar hisobga olinmaganligini ko‘rsatsa, o‘z xatolarini tan olishga
qodir. O‘z-o‘zini tanqidiy tahlil qilish, mulohaza yuritish asosida u muammoni hal
qilishga olib keladigan ko‘proq adekvat qarorlar qabul qiladi. Demak, mustaqillik
insonning integral sifati bo‘lib, u o‘z tashabbusi bilan qaror qabul qilish va amalga
oshirish, ular uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olish qobiliyati va ehtiyojidan
iborat.
Shaxsning potentsial fazilatlari faqat ta'lim faoliyatini oqilona tashkil etish
bilan to‘liq namoyon bo‘lishi va amalga oshirilishi mumkin. Shu bilan birga, shuni
yodda tutish kerakki, mustaqil o‘quv ishi qobiliyati individual bilim jarayonlari yoki
motivatsiyalarining rivojlanish darajasi bilan bevosita bog‘liq emas. Samarali
mustaqil ish sinfda, uyda, kutubxonada ishlash qobiliyatini, o‘qituvchining tizimli
nazorati, yordami va rag‘batlantirilmagan holda individual ish shakllarini va barcha
ta'lim faoliyatini tashkil etish qobiliyatini o‘z ichiga oladi.
Ta'limda mustaqillik yetarli darajada rivojlangan talabalar L.M. Fridman tashqi
yordamga bog‘liq bo‘lmagan "avtonom" deb ataydi va mustaqil ravishda o‘rganish
qobiliyatiga ega bo‘lganlarni "giyohvandlik" deb atash mumkin.
Talabalar "mustaqil turdagi" o‘qishning asosiy ma'nosini ularga kerakli kasbiy
bilim va ko‘nikmalarni olishda ko‘rish. Muvaffaqiyatli o‘rganish mezonlari faqat
baho olish bilan cheklanmaydi. Bu talabalar o‘rganishdagi muvaffaqiyat ko‘p
jihatdan ularning shaxsiy fazilatlari va qilingan sa'y-harakatlariga bog‘liq deb
hisoblashadi. Ular har bir topshiriq davomida o‘z faoliyatini diqqat bilan kuzatib
boradilar va tanqidiy baholaydilar.
Talabalar "qaram turi" ikkita kichik guruhga bo‘lish mumkin. Birinchi kichik
guruh talabalari, o‘qishlaridagi muvaffaqiyatlarning past bo‘lishiga qaramay,
o‘zlarining ta'lim faoliyatini o‘zlari uchun juda muvaffaqiyatli deb baholaydilar.
Ular ko‘p kuch va vaqt sarflamaslik, o‘z fikrlarini chalg‘itmaslik, yangi, g‘ayrioddiy
narsalarni qilmaslik uchun kichikroq natijalarga rozi bo‘lishadi. Ular bilim va
ko‘nikmalarni sinovdan o‘tkazishda baholash asosan tasodifga (omadga) bog‘liq
deb hisoblashadi.
Ikkinchi kichik guruh talabalari o‘qishlarini muvaffaqiyatsiz deb baholaydilar.
Ular yuqori ball olishni xohlashadi va ularning ko‘plari tayyorgarlik ko‘rish uchun
ko‘p vaqt sarflashadi. Biroq, ular o‘quv muvaffaqiyatining shaxsiy aqliy
xususiyatlari, ta'lim va aqliy ko‘nikmalarini rivojlantirishga bog‘liqligini
anglamaydilar, shuning uchun ular o‘zlarining aqliy jarayonlarini, qobiliyatlarini,
ko‘nikmalarini (xotira, taqqoslash, ta'kidlash) rivojlantirishga, o‘rgatishga harakat
qilmaydilar. asosiysi, umumlashtiring; tez va ongli ravishda o‘qing va yozib oling
va hokazo), mustaqil o‘quv ishining samaradorligi bunga bog‘liq. ularning faoliyati
tizimsiz, irratsional, suboptimaldir, ular ko‘pincha mashg‘ulotlarga tayyorgarlik
jarayonida tashqi yordamga muhtoj.
Demak, mustaqillikning rivojlanishi tashqi yetakchilikdan o‘zini-o‘zi
boshqarishga, o‘z tarbiyaviy faoliyatini o‘z-o‘zini tashkil etishga o‘tish jarayonidir.
Mustaqil o‘quv ishlari samarali bo‘lishi uchun talaba bilim olish, fikrlash, axborot
olishning oqilona, optimal usullarini egallashi kerak.
Mustaqil ish jarayonini boshqarish talabalarni ko‘p soatlik "stolda o‘tirish" ga
majburlashga emas, balki ularning o‘quv jarayonining o‘ziga bo‘lgan ehtiyojini,
oqilona, samarali, optimal o‘rganish va undan zavqlanish istagini shakllantirishga
qaratilgan bo‘lishi kerak. .
Buning uchun quyidagi shartlar zarur: talaba semestr dasturini, nafaqat
bilimlarni, balki o‘zlashtirishi kerak bo‘lgan ko‘nikmalarni baholashning ro‘yxati va
mezonlarini bilishi kerak; talabalarning har birining mustaqil bajargan har bir
topshirig‘i nazorat va baholanadi; mustaqil ish natijalarini baholash ommaviy va
asosli bo‘lishi kerak; guruhdagi ijobiy psixologik muhit oqilona tashkil etilgan
mustaqil ishlarni qo‘llab-quvvatlashi kerak.
Kasb-hunar maktabida sinfdan tashqari mustaqil ishning quyidagi shakllari
qo‘llaniladi:
O‘quv va ma'lumotnoma adabiyotlarini qidirish va ular bilan ishlash (eslatma,
rejalar, konspektlar tuzish, ma'lumotlarni diagrammalar, jadvallar, grafiklar va
boshqalarga formatlash);
O‘quv fanlari tsikllarida o‘zaro faoliyat individual topshiriqlarni bajarish
(referatlar, ma'ruzalar, sharhlar yozish va seminarlarda ular bilan suhbatlashish);
Eng mas'uliyatli va integral laboratoriya ishiga tayyorgarlik ko‘rish;
Mavzuni kichik guruh talabalari tomonidan o‘rganishi, ularning har biri keyin
sinfdoshlarining boshqa guruhiga dars beradi, so‘ngra o‘qituvchi tomonidan mavzu
taqdimoti;
Talabalar tomonidan fan bo‘yicha uslubiy materiallar (diagrammalar, jadvallar,
ma'lumotnomalar, kompyuter dasturlari, topshiriqlar va boshqalar) ishlab chiqish;
Shaxsiy kompyuter yordamida amaliy topshiriqlarni, hisob-kitoblarni bajarish;
Tayanch
korxonalar,
laboratoriyalar,
maktablarda
yangi
texnika,
texnologiyalar, usullarni o‘rganish, hisobotlarni tuzish va himoya qilish;
Maxsus rivojlantiruvchi, ijodiy topshiriqlarni tanlov asosida bajarish va ularni
jamoatchilik himoyasi;
|