Reja: Qisqa tutashuv toklarini hisoblash

|
Reja: Qisqa tutashuv toklarini hisoblash
|
Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 66 Kb. | | #113135 |
Bog'liq Qisqa tutashuvning boshlang\'ich toklarini hisoblashda qo\'llaniladigan usullar
Qisqa tutashuvning boshlang'ich toklarini hisoblashda qo'llaniladigan amaliy usullar
Reja:
1. Qisqa tutashuv toklarini hisoblash.
2. Elementlar qarshiligini hisoblash.
3. Qisqa tutashuv toklarini hisoblanishini qo’llanishi.
4.Qisqa tutashuv toklarini birliklarda hisoblash.
Qisqa tutashuv toklarini hisoblash.
Qisqa tutashuv toklarini hisoblashda quyidagi shartlar bajarilishi kerak:
Elektr tarmoq qarshiliklarini hisoblash . Keltirilgan sxema asosida elektr tarmoq elementlarining induktiv qarshiliklari hisoblanadi. Qarshiliklarni hisoblashlarda transformatorni yuqori kuchlanishi qiymati olinadi.
Elektr tarmoq elementlarini to’g’ri ketma-ketlikdagi qarshiliklarini qisqa tutashuv nuqtasiga keltirish. Bunda keltirilgan sxema EYUK va karshiliklari qisqa tutashuv nuqtasiga qarab elektr sxemalarni almashtirish qoidalari asosida yig’ib boriladi.. Bundan tashqari almashtirish qoidalar kurs loyihasini hisoblash namunasida batafsil keltirilgan.
Elektr tarmoq elementlari EYUK va teskari ketma-ketlikdagi qarshiliklarini qisqa tutashuv nuqtasiga keltirish. teskari ketma-ketlikdagi almashtirish sxemasi to’g’ri ketma-ketlikdagi almashtirish sxemasi bir xil bo’lib, faqat elementlarni qashiliklari bilan farq qiladi. Bunda, asinxron va sinxron mashinalarni induktiv qarshiliklari 20% ko’paytirilib almashtirishlar o’sha tartibda takrorlanadi.
Elektr tarmoq elementlari nol ketma-ketlikdagi qarshiliklarini qisqa tutashuv nuqtasiga keltirish. Nol ketma-ketlikdagi keltirilgan sxema fakat elektr sxemaning neytal erga ulangan elementlarini o’z ichiga oladi. Bu sxema dastlabki sxemadan neytrali izolyatsiyalangan elementlarni olib tashlash orqali hosil qilinadi.
Qisqa tutashuv toklarini hisoblash.
Uch fazali simmetrik kiska tutashuvda kiska tutashuv tokining davriy tashkil etuvchisi effektiv kiymati kuyidagi ifodadan topiladi:
bu erda Ekt nuktasi E.YU.K. bulib u kuyidagi ifodadan topiladi:
Zarba tokining oniy kiymati:
bu erda -zarba toki koeffitsienti bulib uni aniqlaymiz.
Qiska tutashuv kuvvati:
Qiska tutashuv kuvvati:
Qisqa tutashuv toklarini birliklarda hisoblash.
Qisqa tutashuv toklarini nisbiy birliklarda hisoblash.
Qisqa tutashuv elektr zanjirlarning izolyatsiyasi buzilganda sodir bo’ladi. Bunday buzilishlarning sababi turlicha: izolyatsiyaning eskirishi va shu sababli uning buzilishi elektr uzatuvchi simlarining bir-biri ustiga tushishi, simlarning uzilib erga tushishi, er qazish ishdarida kabellar izolyatsiyasining mexanik buzilishi, elektr uzatish liniyalarda yashin tushishi va boshqalar.
Qisqa tutashuv ko’pincha, o’tkinchi qarshilik orqali, masalan, izolyatsiyaning buzilgan joyda hosil bo’luvchi elektr yoy qarshiligi orqali hosil bo’ladi. Ayrim hollarda o’tish qarshiligiz metalli qisqa tutashuv tokini hisoblashda o’tkinchi qarshilikni hisobga olmay metalli qisqa tutashuv quriladi.
Uch fazali elektr qurilmalarda uch va ikki fazali qisqa tutashuv hosil bo’ladi. Bundan tashqari neytralli erga qo’zg’almaydigan hamda samarali ulangan uch fazali tarmoqlarda qo’shimcha holda erga bir fazali va ikki fazali qisqa tutashuv hosil bo’ladi (ikkita faza o’zaro tutashib, bir vaqtning o’zida erga ulanadi).
Uch fazali qisqa tutashuvda elektr tarmog’ining hamma fazalari bir xil sharoitda bo’ladi. Shuning uchun bu hol simmetrik deb yuritiladi. Qisqa tutashuvning boshqa ko’rinishlarida tarmoqlarning fazalari turli sharoitlarida bo’ladi, shu sababli toklar va kuchlanishlar vektorining diagrammasi buziladi. Bunday qisqa tutashuvlar nosimmetrik deb yuritiladi. U yoki bu ko’rinishdagi qisqa tutashuv hosil bo’lishiining nisbiy ehtimoli keltirilgan ma’lumotlar asosida xarakterlanadi. Bu ma’lumotlar elektr qurilma kuchlanishining turli pag’onasi elektr uzatuvchi liniyalar konstruktsiyasi, ob – havo va boshqa omillar uchun chegara miqdorlar hisoblanadi.
Odatda qisqa tutashuv bo’lganda shikastlangan fazalardagi tok kattaliklari nominal tok miqdorlaridan bir necha marta katta bo’ladi. Qisqa tutashuv toklarining o’tishi o’tkazgichlarda va kontaktlarda elektr energiyasining ko’proq isrof bo’lishiga olib keladi. Bu ularni tez qizishiga sabab bo’ladi. Qizish jarayoni izolyatsiyaning eskirishi bilan buzilishini tezlashtiradi, kontaktlarning payvandlanishi va yonishiga shina va simlarning mexanik mustahkamligini yo’qotishga va shunga o’xshash hollarga olib keladi. O’tkazgichlar va apparatlar berilgan hisobiy vaqt oralig’ida qisqa tutashuv tokidan qizib shikastlanmasliklari kerak, ya’ni termik chidamli bo’lishlari lozim. Qisqa tutashuv toklarining o’tishi, shuningdek, o’tkazgichlar orasida katta elektrodinamik kuchlar hosil bo’lishi bilan kuzatiladi. Agar tegishli tadbirlar ko’rilmasa shu kuchlar ta’sirida tok o’tkazuvchi qismlar va ularning izolyatsiyasi buzilishi mumkin. Tok o’tkazuvchi qismlar, apparatlar va elektr mashinalari shunday loyihalangan bo’lishi kerakki, ular qisqa tutashuvda hosil bo’ladigan kuchlar ta’siriga shikastlanmasdan chidamli, ya’ni elektrodinamik nuqtai nazardan turg’un bo’lishi lozim. Qisqa tutashuvlar elektr tarmoqlarida kuchlanish darajasining ayniqsa va buzilgan joyga yaqinroqda pasayishi bilan sodir bo’ladi. Iste’molchining shinasidagi kuchlanishning (masalan, RP-1 shinasida q.t. bo’lganda RP-3ning shinasida) pasayishi xavfli oqibatlarga olib kelishi mumkin. Motorli yuklamalar ayniqsa kuchlanishning pasayishini yaxshi sezadi.
Elektr tarmoq qarshiliklarini hisoblash. Keltirilgan sxema asosida elektr tarmoq elementlarining induktiv qarshiliklari hisoblanadi. Qarshiliklarni hisoblashlarda transformatorni yuqori kuchlanishi qiymati olinadi.
Elektr tarmoq elementlarini to’g’ri ketma-ketlikdagi qarshiliklarini qisqa tutashuv nuqtasiga keltirish. Bunda keltirilgan sxema EYUK va karshiliklari qisqa tutashuv nuqtasiga qarab elektr sxemalarni almashtirish qoidalari asosida yig’ib boriladi.. Bundan tashqari almashtirish qoidalar kurs loyihasini hisoblash namunasida batafsil keltirilgan.
Elektr tarmoq elementlari EYUK va teskari ketma-ketlikdagi qarshiliklarini qisqa tutashuv nuqtasiga keltirish. teskari ketma-ketlikdagi almashtirish sxemasi to’g’ri ketma-ketlikdagi almashtirish sxemasi bir xil bo’lib, faqat elementlarni qashiliklari bilan farq qiladi. Bunda, asinxron va sinxron mashinalarni induktiv qarshiliklari 20% ko’paytirilib almashtirishlar o’sha tartibda takrorlanadi.
Elektr tarmoq elementlari nol ketma-ketlikdagi qarshiliklarini qisqa tutashuv nuqtasiga keltirish. Nol ketma-ketlikdagi keltirilgan sxema fakat elektr sxemaning neytal erga ulangan elementlarini o’z ichiga oladi. Bu sxema dastlabki sxemadan neytrali izolyatsiyalangan elementlarni olib tashlash orqali hosil qilinadi. Sxemada qolgan elementlar uchun 1-jadval asosida keltirilgan sxema elementlar qarshiliklari qayta hisoblanadi.
Elektr tarmoq elementlari EYUK larini qisqa tutashuv nuqtasiga keltirish. 2-jadvalda keltirilgan ifodalar asosida energosistema elektr stantsiyalar va yuklamalarni EYUK lari hisoblanadi. Bu EYUK lar qisqa tutashuv nuqtasiga elektr sxemalarni almashtirish qoidalari orqali keltiriladi. Almashtirish ifodalari kurs loyihasini hisoblash namunasida batafsil keltirilgan.
Qisqa tutashuv toklarini hisoblash. Qisqa tutashuv toklari nomlangan birliklarda quyidagi ifodalardan topiladi.
Uch fazali simmetrik kiska tutashuvda kiska tutashuv tokining davriy tashkil etuvchisi effektiv kiymati kuyidagi ifodadan topiladi:
bu erda E -K.T. nuktasi E.YU.K. bulib u kuyidagi ifodadan topiladi:
Zarba tokining oniy kiymati:
bu erda -zarba toki koeffitsienti bulib uni 3-rasmdan (krivoy)aniqlaymiz.
Kiska tutashuv kuvvati:
Nosimmetrik qisqa tutashuv (ikki fazali, ikki fazali er orqali va bir fazali) toklari quyida keltirilgan 3 – jadval ifodalar hamda 1 – rasmdagi sxemalar asosida hisoblanadi.
Qisqa tutashuv tokini nisbiy birliklarda hisoblash
Elektr tarmoq qarshiliklarini hisoblash. Dastlab bazis kattaliklar aniqlanadi. Bazis quvvati ixtiyoriy tanlanishi mumkin. Ammo, odatda o’nga karrali sonlar olinadi. Masalan, 10, 100 MVA. Bazis kuchlanishi sifatida q.t. nuqtasi kuchlanishi olinadi. Keltirilgan sxemada EYUK bo’lmaydi, faqat karshilik va uzatuvchi simlar ko’rsatiladi. Keltirilgan sxema asosida elektr tarmoq elementlarining induktiv qarshiliklari hisoblanadi.
Elektr tarmoq elementlarini to’g’ri ketma-ketlikdagi qarshiliklarini qisqa tutashuv nuqtasiga keltirish. Bunda keltirilgan sxema karshiliklari qisqa tutashuv nuqtasiga qarab elektr sxemalarni almashtirish qoidalari asosida yig’ib boriladi. Bu qoidalar 2-jadvalda keltirilgan. Bundan tashqari almashtirish qoidalar kurs loyihasini hisoblash namunasida batafsil keltirilgan.
Elektr tarmoq elementlari teskari ketma-ketlikdagi qarshiliklarini qisqa tutashuv nuqtasiga keltirish. Teskari ketma-ketlikdagi almashtirish sxemasi to’g’ri ketma-ketlikdagi almashtirish sxemasi bir xil bo’lib, faqat elementlarni qashiliklari bilan farq qiladi. Bunda, asinxron va sinxron mashinalarni induktiv qarshiliklari 20% ko’paytirilib almashtirishlar o’sha tartibda takrorlanadi.
Elektr tarmoq elementlari nol ketma-ketlikdagi qarshiliklarini qisqa tutashuv nuqtasiga keltirish. Nol ketma-ketlikdagi keltirilgan sxema fakat elektr sxemaning neytal erga ulangan elementlarini o’z ichiga oladi. Bu sxema dastlabki sxemadan neytrali izolyatsiyalangan elementlarni olib tashlash orqali hosil qilinadi. Sxemada qolgan elementlar uchun 1-jadval asosida keltirilgan sxema elementlar qarshiliklari qayta hisoblanadi.
Qisqa tutashuv toklarini hisoblash. Qisqa tutashuv toklari nisbiy birliklarda(bazis kattaliklarda) quyidagi ifodalardan topiladi. Dastlab tizimning bazis toki hisoblanadi:
Uch fazali simmetrik kiska tutashuvda kiska tutashuv tokining davriy tashkil etuvchisi effektiv kiymati kuyidagi ifodadan topiladi:
Ik =Ib/Xcym
Zarba tokining oniy kiymati:
bu erda -zarba toki koeffitsienti bulib uni 3-rasmdan aniqlaymiz.
Kiska tutashuv kuvvati:
Elementlar qarshiligini hisoblash:
A)Sistema qarshiligini hisoblash:
Bu erda:
XS- sistema qarshiligi;
SC-sistema quvvati;
UC-sistema kuchlanishi;
K- qisqa tutash nuqtasiga keltiradigan transformatsiya koeffitsienti:
;
UK.T % - t qisqa tutash nuqtasidagi kuchlanishi;
UE % - Ko’rilayotgan (hisoblanayotgan) element kuchlanishi;
b) Generator va 2 hamda 3 cho’lg’amli tansformator, avtotrasfarmator qarshiliglarini hisoblash:
Generator
Bu erda:
XG- generator qarshiligi;
SC-generator quvvati;
UG-generator kuchlanishi;
K- qisqa tutash nuqtasiga keltiradigan transformatsiya koeffitsienti;
Tansformator,avtotrasfarmator:
Bu erda:
XTR- transformator qarshiligi;
UK.T % - transformatorning qisqa tutash kuchlanishi;
Bu erda:
UKYU % - transformatorning qisqa tutash kuchlanishi (yuqori kuchlanishli g’altag);
UK.U % - transformatorning qisqa tutash kuchlanishi(o’rta kuchlanishli g’altag);
UK.P % - transformatorning qisqa tutash kuchlanishi(past kuchlanishli g’altag);
K- qisqa tutash nuqtasiga keltiradigan transformatsiya koeffitsienti;
v) Elektr uzatish yo’lining qarshilgini hisoblash: ;
Bu erda:
XL- EUY qarshiligi;
X0- EUY o’tkazuvchanligi;
L – EUY uzunligi;
K- qisqa tutash nuqtasiga keltiradigan transformatsiya koeffitsienti;
g) Iste’molchi qarshilgini hisoblash ;
Bu erda:
XIST- iste’molchi qarshiligi;
SIST-iste’molchi quvvati;
UIST-iste’molchi kuchlanishi;
CHegaralanmagan quvvat manbasi
|
0
|
1,00
|
Trbogenerator:
100 MVt gacha
100-500 MVt
|
|
|
0,13
|
1,08
|
0,20
|
1,13
|
Gidrogenerator:
Dempfer g’altakli
Dempfer g’altaksiz
|
|
|
0,20
|
1,13
|
0,27
|
1,18
|
Sinxron kompensator
|
0,20
|
1,20
|
Dvigatel:
|
|
|
Sinxron
|
0,20
|
1,10
|
Asinxron
|
0,20
|
0,90
|
Umumlashtitrilgan yuklama
|
0,35
|
0,85
|
Qisqa tutashuvning turli ko’rinishlarida m(n) koeffitsienti va qo’shimcha qarshiligi qiymati
Qisqa tutashuv ko’rinishi
|
|
m(n)
|
Uch fazali (3)
|
0
|
1
|
Ikki fazali (2)
|
|
|
Bir fazali (1)
|
+
|
3
|
Ikki fazali erga (1,1)
|
|
|
Foydalanilgan adabiyotlar
1.Аллаев K.P. Электромеханик уткинчи жараёнлар. - Т.: “Молия”, 2007. - 270 б.
2.Веников В.А. Переходные электромеханические процессы в электрических системах. -M -JL: Энергия, 1990 - 536 с.
3.Usmonxo‘jaev N., Yoqubov В., Qodirov A., Sog‘atov G‘. Elektr ta’minoti. - Т.: Fan va texnologiya, 2007. - 430 b.
4.Amirov S.F., Yoqubov M.S., Jabborov N.G‘. Elektrotexnikaning nazariy asoslari. 1,2-qism. -Т .: 0 ‘zbekiston, 2007. - 151 b., 125 b.
5.Мелешкин Г.А. Электромагнитные переходные процессы в электроэнергетических системах. Моногр. - СПб.: НОУ “Центр подготовки кадров энергетики”, 2005. - 376 с.
б.Электромагнитные переходные процессы в электрических системах. Метод. пособие /сост.Т.Я.Окуловская, Т.Ю.Паниковская, В.А.Смирнов. - Екатеринбург: УГТУ, 1997. -84 с.
|
| |