nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
- DARS. PREPROTSESSOR VOSITALARI - 1 – dars. C++ Dasturlash tilining kelib chiqishi xaqida ma’lumot

|
1 – dars. C++ Dasturlash tilining kelib chiqishi xaqida ma’lumot
|
bet | 49/89 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 313,45 Kb. | | #100010 |
Bog'liq @AKT Official C haqida o\'zbekcha darslar majmui46 - DARS. PREPROTSESSOR VOSITALARI.
Fayllardan matnlar qo’shish.
Fayldan matn kushish uchun uch shaklga ega bo’lgan # include operatori qo’llaniladi:
# include
# include “fayl nomi”
# include makros nomi
Makros nomi #define direktivasi orqali kiritilgan preprotsessor identifikatori yoki makros bo’lishi mumkin. Agar birinchi shakl kullanilsa preprotsessor kushilaetgan faylni standart bibliotekalardan izlaydi. Agar ikkinchi shakl kullanilsa preprotsessor foydalanuvchining joriy katalogini ko’rib chiqadi va bu katalogda fayl topilmasa standart sistemali kataloglarga murojaat qiladi. C ++ standarti bo’yicha .h suffiksi bibliotekaga tegishli funktsiyalarning prototiplari hamda , tiplar va konstantalar ta'rifi joylashgan fayllarni ko’rsatadi. Bunday fayllarni sarlovhali fayllar deb ataladi. Kompilyator bibliotekalari bilan ishlashga muljallangan sarlovhali fayllar ro’yhati til standartida ko’rsatilgan bo’lib bu fayllar nomlari tilning hizmatchi suzlari hisoblanadi. Qo’yida shu standart fayllar nomlari keltirilgan:
Assert.h – programma diagnostikasi .
Type.h – simvollarni uzgartirish va tekshirish.
Erruo.h – hatolarni tekshirish.
Float.h – haqiqiy sonlar bilan ishlash.
Limit1.h – butun sonlarning chegaralari.
Locate.h – milliy muhitga moslash.
Match.h – matematik hisoblashlar.
Setjump.h – nolokal utishlar imkoniyatlari.
Sigual.h – gayrioddiy holatlar bilan ishlash.
Stdarg.h – o’zgaruvchi sonli parametrlarni qo’llash.
Stddef.h – qo’shimcha ta'riflar.
Iostream.h – kiritish-chikarish vositalari.
Stdlib.h – hotira bilan ishlash.
String,h – simvolli katorlar bilan ishlash.
Time.h – sana va vaqtni aniqlash.
Turbo C va Borland C++ kompilyatorlarida grafik biblioteka bilan boglanish uchun graphic.h – sarlavhali fayl kullaniladi.
Agar programmada bir necha funktsiyalardan foydalanilsa ,funktsiyalar ta'rifi ,tanasi bilan birga alohida fayllarda saqlash qulaydir. Hamma funktsiyalar tanasiga va main() funktsiyasi tanasiga chaqirilayotgan funktsiyalar prototiplari joylashtirilsa, programma tanasida funktsiyalarni ihtiyoriy joylashtirish mumkin. Bu holda programma fakat protsessor komandalaridan ham iborat bulishi mumkin.
|
| |
Tuproq sho‘rlanganligini nazorat qilish uskunalari

143
Katta sug‘orish maydonlarda tuproq sho‘rlanganligini
baholash uchun to‘rt elektrodli datchiklardan foydalanish qulay,
sodda, tezroq hamda amaliydir.
Datchiklar yoki tuproq namunalaridan olingan ma’lumotlar
asosida maydonlarning sho‘rlanganlik
xaritalarini tuzish va
boshqa amaliy maqsadlarda foydalanish uchun ular geografik
koordinatalarga bog‘langan bo‘lishi kerak.
EM38 elektromagnit induksion uskunasi
Geonics EM38 tuproqlarning sho‘rlanganligini
qishloq
xo‘jaligi nuqtai nazaridan baholash uchun ishlab chiqarilgan
bo‘lib katta sug‘orish maydonlarning tuprog‘ini elektrodlarisiz
ko‘rikdan o‘tkazishga imkoniyatiga ega.
Geonics EM38 elektromagnit
induksiya prinsipi asosida
ishlaydi va tuproqlarda 1,5 chuqurlik va 0,75m gorizontal
tomonlarga tadqiqot ishlarini olib borishi imkonini beradi. EM 38
yengil (2,5 kg), ixcham (1 m uzunlikda)
va juda baquvvat qilib
ishlangan.
POINTER VA ODDIY O'ZGARUVCHILARNING EGALLAGAN ADRES KATTALIGI

|
POINTER VA ODDIY O'ZGARUVCHILARNING EGALLAGAN ADRES KATTALIGI
|
bet | 48/89 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 313,45 Kb. | | #100010 |
Bog'liq @AKT Official C haqida o\'zbekcha darslar majmuiPOINTER VA ODDIY O'ZGARUVCHILARNING EGALLAGAN ADRES KATTALIGI
Pointerlar istalgan ichki asos tipga (char, int, double ...) yoki qollanuvchi belgilagan tipga (class, struct ...) ko'rsatishi mumkin. Albatta, bu turli tiplar hotirada turlicha yer egallaydilar. char bir bayt bo'lsa, double 8. Lekin bu tiplarga ko'rsatuvchi pointerlarning kattaligi bir hil 4 bayt. Bu kattalik turli adreslash turlariga qarab o'zgarishi mumkin, lekin bitta sistemada turli tipdagi ko'rsatkichlar bir hil kattalikga egadirlar. Buning sababi shuki, pointerlar faqat hotiraning adresini saqlaydilar. Hozirgi sistemalarda esa 32 bit bilan istalgan adresni aniqlash mumkin. Pointerlar oz'garuvchining faqat boshlangich baytiga ko'rsatadilar. Masalan, bizda double tipidagi o'zgaruvchi d bor bo'lsin. Va unga ko'rsatuchi pd pointerimiz ham e'lon qilingan bo'lsin. Pointerimiz d o'zgaruvchisining faqat birinchi
baytiga ko'rsatadi. Lekin bizning d o'zgaruvchimizda pointerimiz ko'rsatayotgan birinchi baytidan tashqari yana 7 dona qo'shimcha bayti mavjud. Mana shunda pointerning tipi o'yinga kiradi. Kompilyator double tipi hotirada qancha joy egallishi bilgani uchun, pointer ko'rsatayotgan adresdan boshlab qancha baytni olishni biladi. Shuning uchun pointerlar hotirada bir hil joy egallasa ham, biz ularga tip beramiz. void * tipidagi pointerni ham e'lon qilish mumkin. Bu pointer tipsizdir. Kompilyator bu pointer bilan * ko'rsatish operatori qo'llanilganda necha bayt joy bilan ishlashni bilmaydi. Shu sababli bu amal tayqiqlangandir. Lekin biz void * pointerini boshqa tipdagi pointerga keltirishimiz mumkin, va o'sha yangi tip bilan ishlay olamiz.
Masalan:
...
int i = 1024;
int *pi = &i, *iPtr;
void *pv;
pv = (void *) pi;
cout << *pv; // Hato!
iPtr = (int *) pv;
cout << *iPtr; // Ekranda: 1024
...
Tiplarning hotiradagi kattaligini kopsatadigan, bir parametr oladigan sizeof() (sizeof - ning kattaligi) operatori mavjuddir. Uning yordamida tiplarning,
o'zgaruvchilarning yoki massivlarning kattaliklarini aniqlash mumkin. Agar o'zgaruvchi nomi berilsa, () qavslar berilishi shart emas, tip, massiv va pointer nomlari esa () qavslar ichida beriladi. Bir misol beraylik.
// sizeof() operatori
# include
int k;
int *pk;
char ch;
char *pch;
double dArray[20];
int main()
{
cout << sizeof (int) << " - " << sizeof k << " - " << sizeof (pk) << endl;
// tip nomi o'zgaruvchi pointer
cout <cout << "\nMassiv hotirada egallagan umumiy joy (baytlarda): "
<< sizeof (dArray) << endl;
cout << "Massivning alohida elementi egallagan joy: "
<< sizeof (double) << endl;
cout << "Massivdagi elementlar soni: "
<< sizeof (dArray) / sizeof (double) << endl;
return (0);
}
Ekranda:
4 - 4 - 4
1 - 1 - 4
Massiv hotirada egallagan umumiy joy (baytlarda): 160
Massivning alohida elementi egallagan joy: 8
Massivdagi elementlar soni: 20
|
| |
Shvetsariya taraqqiyot va hamkorlik agentligi - bet 165

373
oqibatlari aniqlanganidan keyin, bu sabablarni kamaytirish
tadbirlari rejalashtiriladi.
Sug‘orishni optimallashtirishning asosini ishlatilayotgan
suvning miqdorini nazorat qilish va suv bilan bog‘liq salbiy
vaziyatlarning oldini olish tashkil qiladi. Ma’lumki jahonda
foydalanilayotgan chuchuk suv resurslarining 70% i qishloq
xo‘jaligida ishlatiladi. Shundan 60% ga yaqini behudaga
sarflanadi.
Zamonaviy suv tejovchi sug‘orish tizimlarini joriy qilish
nafaqat suvdan samarali foydalanish, balki ularni oqilona
boshqarish va samarali foydalanish imkoniyatlarini ham yaratadi.
3)
ob-havo o‘zgarishlarini hisobga olish va boshqarish
O‘simliklarni himoya qilish strategiyasining yana bir muhim
ko‘rsatkichi bu ob-havo injiqliklarini baholash va boshqarishdir.
Ob-havo injiqliklari, xususan do‘l yoki to‘fon kabi hodisalar
ekinlarga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Ob-havo injiqliklarini
baholovchi dasturlardan foydalanish ekin maydonni ob-havo
injiqliklariga avvaldan tayyorlashga imkoniyatlar yaratadi.
B11.1.1 General Streaming - Windows Compatibility

|
B11.1.1 General Streaming - Windows Compatibility
|
bet | 214/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
B11.1.1.1 Device support is based on DirectX foundation class and WDM stream class
[VID-0210]
-
WDM support: "Streaming Devices (Video and Audio)" in the Windows DDK.
-
All video input sources and capture devices must implement driver support as defined for WDM Stream class in "Devices (Video and Audio)" in the Windows DDK.
-
Minidriver implementation for subpicture decoder: Microsoft DirectX SDK and “DirectShow and DVD Support” in the Windows DDK.
B11.1.1.2 Windows compatibility and implementation notes—streaming
http://www.microsoft.com/hwdev/stream/
[VID-0213]
It is not required to use the DirectShow filters provided with the operating system, but any substitute filter used must be a superset of the equivalent filter provided with the operating system and must support the same inputs and output.
See FAQ B11.2.5.2.
[VID-0340]
See Microsoft Platform SDK and DirectX 8 DDK in the Windows DDK.
|
| |
B11.1.4 General Streaming - Windows Experience

|
B11.1.4 General Streaming - Windows Experience
|
bet | 216/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
Design Guideline References:
PC 2001 System Design Guide, Chapter 9, "Video"
B11.1.4.1 Interoperability with operating system and Microsoft DirectShow
[VID-0221]
[VID-0219]
Dependent video device is not independently enumerated. [VID-0212]
[VID-0209, VID-0215, VID-0216,0217]
-
For desktop system, TV-style MPEG-2 video stream playback consumes no more than an additional 45 percent of processor cycles, and no more than 45 percent of the memory, PCI, or AGP bandwidth during any given minute. [VID-0215.7]
-
All MPEG-2 decoders can accept an MPEG-2 elementary stream. [VID-0216]
-
All MPEG transport stream information is available to the central host processor. [VID-0217]
-
De-interlacing of standard-definition video meets requirements. [VID-0215]
-
MPEG sources support bus mastering; MPEG-2 MP@ML playback and video decode implementations meet requirements. [VID-0215]
|
| |
A1.3 General System - Quality

|
A1.3 General System - Quality
|
bet | 68/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
A1.3 General System - Quality
WHQL Test Specification References:
Chapter 1: Introduction to HCT Test Specifications
Chapter 3: ACPI Test Specification
Chapter 22: Driver Quality Test Specification
Plus technology-specific test specifications
A1.3.1 Product passes related Windows Logo Program testing
Product is submitted to the appropriate WHQL test program and passes all testing for the Windows Logo Program for hardware:
-
Windows XP/Windows Whistler Server: Pass tests in HCT 10.0 (or later), as described in detail in the WHQL Test Specification and the Microsoft Windows XP Hardware Compatibility Test Kit documentation.
-
Windows Me: Pass tests in HCT 9.6, as described in the HCT documentation.
-
Windows 2000, Windows 98, Windows NT 4.0: Pass tests in HCT 9.502, as described in the HCT documentation.
A1.3.2 SEE A1.4.11 A1.3.3 SEE A1.4.12 A1.3.4 DELETE
See A5.4.4.
|
| |
A1.4 General System - Windows Experience

|
A1.4 General System - Windows Experience
|
bet | 69/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
Design Guideline References:
OnNow and ACPI implementation notes - http://www.microsoft.com/hwdev/onnow/PC 2001 System Design Guide, Chapter 3, "PC System" -
Hardware Design Guide 3.0 for Windows 2000 Server, Chapter 2 -
[WL-8]
Windows 98 > Windows XP/Windows 2000; Windows NT 4.0 > Windows XP/Windows 2000.
A1.4.2 x86-based client: System and all components correctly implement power management
[SYS-0003, 0004; SDG3-if implemented]
If a single-button design is used, it must be the user’s primary switch interface and must be a power button as defined in ACPI 1.0b.
If a two-button design is used, the sleep button must be the user’s primary switch interface and be easily distinguishable from the power button.
[SYS-0003.3; SDG3:10.3]
-
System ensures optimal user experience for suspend and hibernate, including correct BIOS support for the supported sleep states plus a Fast POST implementation. [WL-6; SYS-0003, 0004]
|
| |
O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar - bet 135

159
Ish
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
O’quvchi
1 – bosqich
O’quv
mashg’ulotiga
kirish(5
daqiqa)
Tashkiliy qism:
1.O’quvchilarning davomatini tekshiradi.
2.O’quvchilarning mashg’ulotga
tayyorgarligini nazorat qiladi.
3.Mavzuning nomi va maqsadi,rejasi va o’quv
mashg’ulotidan kutilayotgan natija to’g’risida
ma’lumot beradi.
1.Mashg’ulotga
tayyorgarlik
ko’radilar.
2.Tinglaydilar.
2 – bosqich
Asosiy
(65
daqiqa)
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
2.1.Mavzuga oid bilimlarni yodga olish
maqsadida o’quvchilarga savollar beradi.
Maqsad va vazifani belgilanishi:
2.2.Mashg’ulotda ko’rib chiqiladigan reja
savollarini e’lon qiladi.
1
1.Tijorat banklar faoliyatini tashkil qilinishi.
2
2.Tijorat banklar faoliyatining asosiy
tamoyillari.
3.Tijorat banklar faoliyatining asosiy
funksiyalari.
O’quvchilar bilimini faollashtirish:
2.3.Mavzuga oid bilimlarni esga solish
maqsadida savol-javob o’tkazadi
Yangi o’quv materiali bayoni:
2.4.Maruzani reja bo’yicha tushuntiradi va har
bir reja savolining oxirida qisqa muhokama
asosida umumlashtiruvchi fikr bayon etiladi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash :
2.5.Mashg’ulot davomida o’quvchilarga
savollar bilan murojat etiladi hamda
umumlashtiradi.
2.1.Savollarga
javob berishadi.
2.2. Berilgan
ma’lumotlarni
daftarlarida
qayd qilib
borishadi.
2.4.Har bir
savol
yakunidagi
muhokamada
ishtirok
etishadi.
2.5.Berilgan
savollarga o’z
fikrlarini bayon
etishadi.
Kredit munosabatlar asosida yuzaga keluvchi

Kredit munosabatlar asosida yuzaga keluvchi,
to’lov
vositasini bajaruvchi qiymat belgilari - bu:
a.
kredit pullar deyiladi;
b.
real pullar deyiladi;
s. nominal pullar deyiladi;
156
d. xaqiqiy pullar deyiladi.
12.
Mashina, asbob-uskunalar, transport vositalarini, ishlab chiqarish
binolarini, inshootlarini uzoq muddatli ijaraga berish - bu:
a.
lizing deyiladi;
b.
kredit deyiladi;
s. depozit deyiladi;
d. lombard deyiladi;
13.
Naqd puli va naqd pulsiz amalga oshiriladigan to’lovlarning yig’indisi
:
a. pul aylanishi deyiladi;
b.pul massasi deyiladi;
s. pul miqdori deyiladi;
d. boylik deyiladi.
Markaziy banklar asosan quyidagi to’rtta
funktsiyani bajaradi:
1.
banknotalar emissiyasi;
2.
pul - kredit munosabatlarini tartibga
solish;
3.
banklarning banki;
4.
hukumat banki.
157
Uyga vazifa:
1. Markaziy bank faoliyatini tushuntiring.
2.Nima uchun Markaziy bank banklarning banki hisoblanadi?
3.Nima uchun Markaziy bank - rezerv bank hisoblanadi?
4.Nima uchun Markaziy bank - emissiya banki hisoblanadi?
5. Markaziy bankining asosiy maqsadini tushuntiring.
6.Markaziy bankning kredit resurslari qanday manbalardan iborat?
7. Markaziy bankining asosiy funksiyalarini
➢
|
NAZARIY O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISHTEXNOLOGIYASI

|
NAZARIY O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISHTEXNOLOGIYASI Pdf ko'rish
|
bet | 134/153 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 4,02 Mb. | | #252922 |
Bog'liq Qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish institutiNAZARIY O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISHTEXNOLOGIYASI
19 - Mavzu: Tijorat banklari va ularning funksiyalari
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt:
80 daqiqa
O’quvchilar soni:
nafar
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
Amaliy: to’liq o’quv mashg’ulot
O’quv mashg’uloti rejasi
1.
Tijorat banklar faoliyatini tashkil
qilinishi.
2.
Tijorat banklar faoliyatining asosiy
tamoyillari.
3.
Tijorat banklar faoliyatining asosiy
funksiyalari.
O’quvmashg’ulotimaqsadi:
Tijorat banklari va ularning funksiyalari haqida
ma’lumot berish va mavzuni mustahkamlash,ko’nikma va malakani shakllantirish
O’qitish natijasi:
Tijorat banklari va ularning funksiyalarini
bilib oladilar.
Pedagogikvazifalar
1.Tijorat banklarfaoliyatini tashkil
qilinishi haqida bilimlarni
shakllantiradi;
2.Tijorat banklar faoliyatining asosiy
tamoyillari haqida tushuncha beradi;
3.Tijorat banklar faoliyatining asosiy
funksiyalarini turkumlash va tasniflash
haqida ma’lumot beradi;
O’quv faoliyati natijalari
1.Tijorat banklar faoliyatini tashkil
qilinishi haqida tushuncha oladilar;
2.Tijorat banklar faoliyatining asosiy
tamoyillari haqida bilib oladilar;
3.Tijorat banklar faoliyatining asosiy
funksiyalari haqida ma’lumot oladilar;
O’qitish metodlari
Ma’ruza, taqdimot, savol - javob
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Jamoa bo’lib guruhlarda ishlash
O’qitish vositalar
Tarqatma materiallar,slaydlar orqali
taqdimot, proyektor
O’qitish sharoiti
Proyektor orqali taqdimot o’tkazishga
iqtisoslashtirilgan auditoriya
Qayta aloqaning usul va vositalari
Og’zaki so’rov, amaliy topshiriqni
bajaradilar
|
| |
Windows XP/Windows 2000 clients

|
Windows XP/Windows 2000 clients
|
bet | 72/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
Windows XP/Windows 2000 clients: Uniprocessor desktop system must support S1, S3, S4, S5. [see FAQs A1.5.15, A1.5.17]
Windows XP Home Edition: Uniprocessor desktop systems must support S3 after April 1, 2002; until that date, support for S1 is sufficient.
Windows XP Professional/2000: Uniprocessor desktop systems must support S3 after July 1, 2001; until that date, support for S1 is sufficient. [see FAQ A1.5.17]
Windows 98/Me: Uniprocessor desktop systems must support S1, S4, S5. [see FAQ A1.5.17]
Desktop systems must support wake from all supported sleep states, except S4 and S5. [SYS-0002]
If S3 is implemented, system power supply must provide standby power for system wake-up events. [SYS-0003.5; SDG3:10.5]
Note: For multiprocessor desktop sleep states and wake requirements, see A1.1.5.
-
Devices must correctly implement D3 state such that the operating system can correctly hibernate and resume from all sleep states supported on the system. [SYS-0003; SDG3:10.2]
For PC desktop and mobile systems only, any PCI devices that support wakeup capabilities must correctly support wake from D3cold. [SYS-0003; SDG3:10.2]
Future wakeup requirements for Itanium-based systems are defined at A5.R.1.
[WL-3]
-
Keyboard and pointing device.
-
Support for installing the operating system.
[see FAQ A1.5.10]
-
One or more USB ports accessible by the user (see related requirements for each system type), with USB standard connector and icons for all USB ports and devices.
Server Note: If you implement headless support in one of the following ways, a USB controller and port in the server is not required:
-
System that implements headless capabilities without management service processor provides serial headless support. [SDG3.20]
-
System that implements management service processor and external serial headless capability supports required external serial port and remote system reset. [SDG3.21]
-
System that implements a management service processor but no external serial connection meets reset and display redirection requirements. [SDG3.22]
-
All expansion slots in the system are accessible for users to insert cards. [SDG3:203; see FAQ A1.5.8]
-
No ISA slots or devices. [SYS-0041; SDG3:64-66]
-
Industry-standard connections and icons for external keyboard, mouse, parallel and serial devices (legacy systems only). [SDG3:202]
Device and bus requirements are defined in Appendix B.
|
| |
A1.2 General System - Industry Standards

|
A1.2 General System - Industry Standards
|
bet | 67/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
A1.2.1 Advanced Configuration and Power Interface Specification, Revision 1.0b and 2.0
[SYS-0002; SDG3:2]
http://www.teleport.com/~acpi/tech.htm
[SYS-0026; SDG3:16]
http://www.microsoft.com/hwdev/respec/pnpspecs.htm, plus Legacy Plug and Play Guidelines
Links from http://www.microsoft.com/hwdev/specs/; see also detailed requirements in Appendix B, "Device Requirements Checklist.”
A1.2.4 Windows Hardware Instrumentation Implementation Guidelines (WHIIG)
[SYS-0048; SDG3:229]
http://www.pcdesguide.org/whiig.htm
A1.2.5 Compaq-Intel-Phoenix BIOS Boot Specification, v. 1.01 El Torito—Bootable CD-ROM Format Specification, v. 1.0
[BIOS-0005; SDG3:12.4, 13.2]
http://www.phoenix.com/techs/specs.html
A1.2.6 Preboot Execution Environment (PXE) Specification, v. 2.1
[BIOS-0014.1; SDG3:13.1]
http://developer.intel.com/ial/wfm/wfmspecs.htm
A1.2.7 Debug Port Specification, V. 1.0
[BIOS-0010; SDG3:15]
http://www.microsoft.com/hwdev/NewPC/debugspec.htm
[SDG3:2.2]
Implementation of multiprocessor support must comply with ACPI under Windows 2000 and all later versions.
A1.2.9 System Management BIOS Reference Specification, Version 2.3
[BIOS-0006; SDG3:12.1]
http://www.phoenix.com/techs/specs.html
A1.2.10 Open Group Common Application Environment (CAE) Specification
[BIOS-0014.3]
http://www.opengroup.org/onlinepubs/9629399/toc.htm
|
| |
Jarayon slaydlarni namoyish qilish bilan 
olib boriladi

52
6- Mavzu:
O’zbekiston Respublikasi pul tizimining amaldagi holati va asosiy
maqsadi.
Reja:
1.Pul tizimining turlari
2. Pulning turlariga umumiy tavsif
3. O’zbekiston Respublikasining pul tizimi va uning rivojlanishi.
Tayanch so’zlar:
metall pullar, qog’oz - kredit pullar, bimetallism,
monometallizm pul tizimi
Kishilik Jamiyat ining vujudga kelishi, rivojlanishi va takomillashuvi
barobarida tovar - pul munosabatlari ham shunga monand holda rivojlanib va
takomillashib kelmoqda. Shuningdek, pul tizimi ham mavjud ijtimoiy-iqtisodiy
jarayonlar davomida ikki turdan iborat bo’ldi. Xususan:
–
metall pullar tizimi, bunda tovar pul (qimmatbaho metall) muomala
vositasini bajaradi, metall pullar to’lov vositasini bajarganda ularda pulning
barcha funksiyalari namoyon bo’ladi;
–
qog’oz - kredit pullar tizimi, oltin va kumush tanga pullar evolyutsion
tarzda qog’oz - kredit pullari tomonidan muomaladan siqib chiqarildi.
Metall pullar tizimi sharoitida metall qanday shaklda bo’lishidan qa’tiy
nazar, to’lov vositasi sifatida qabul qilindi. Metall pullar tizimi ikkiga bo’linib
Pulning 
turlari - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

46
ta’minlashdan iborat bo’lib, ushbu vazifani Markaziy bank amalga oshiradi.
Markaziy bank pul muomalasini tartibga solishning asosiy instrumentlari sifatida
majburiy zahiralar siyosati, qayta moliyalash siyosati, ochiq bozordagi
operatsiyalari, depozit siyosati va valyuta siyosatini amalga oshiradi.
Mamlakatda pul oborotining tarkibi va uni tashkil etish
. Pul oboroti
o’z tarkibiga naqd pulli va naqd pulsiz hisob - kitoblarni oladi. Iqtisodiyotda
amalga oshirilayotgan pul oborotining asosiy qismi naqd pulsiz hisob - kitoblar
ulushiga to’g’ri keladi. Pul oborotining tarkibi, tartibi va nazorati Markaziy bank
tomonidan amalga oshiriladi.Har bir mamlakatda pul tizimining tarkibi, amal qilish
usullari va tartibi davlatning tegishli qonunlari asosida o’rnatiladi. Pul tizimining
mustahkamligi va uning barqarorligiga quyidagi turli omillar ta’sir qiladi:
a). Mamlakat Markaziy bankining pul - kredit siyosatini amalga
oshirishdagi mustaqilligi. Ko’pchilik hollarda Markaziy bank pul - kredit
siyosatini amalga oshirishga hukumatning aralashuvi va taziyqi natijasida milliy
valyutaning sotib olish qobiliyati zaiflashadi, mamlakat bank tizimiga aholining
ishonchi pasayib kyetadi. Buning natijasida pul tizimi nobaraqaror bo’lib,
Markaziy bank tomonidan olib borilayotgan pul -kredit siyosati o’zining tegishli
samarasini bermaydi.
b).
Xo’jalik
yurituvchi
subyektlarning
moliyaviy
barqarorligi
va
raqobatbardoshligi. Mamlakatning iqtisodiy jihatdan mustahkamligi va ishlab
chiqarilayotgan tovarlar va ko’rsatilayotgan xizmatlarning raqobatbardoshligi pul
tizimining barqarorligini ta’minlashga bevosita xizmat qiladi. Chunki bozor
munosabatlarining chuqurlashuvi mamlakatlar o’rtasida iqtisodiy integratsiyani
rivojlanishiga va iqtisodiyotning globallashuviga olib keladi. Ushbu sharoitda olib
borilayotgan makro va mikroiqtisodiy siyosat tegishli samarani bermasa,
mamlakatda importuning hajmi eksportga nisbatan ortib ketishi kuzatiladi. Bu esa
o’z navbatida pul tizimining barqarorligiga salbiy ta’sir ko’rsatadi.
Oltin tanga standarti - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

Bog'liq Qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish instituti
Oltin tanga standarti tovarlarning bahosi oltinda ifodalanadi, mamlakat
bozorlarida oltin to’lov vositasini bajaradi va erkin ravishda zarb etiladi. Oltin
pulning barcha funksiyalarini bajaradi. Oltin tanga standarti sharoitida pul tizimi
talab va taklif asosida tartibga solinib, muomaladan ortiqcha bo’lgan oltin tanglar
―avtomatik ravishda‖ jamg’armaga yo’naltirildi, muomalada qo’shimcha to’lov
vositasiga ehtiyoj tug’ilganda ular jamg’armadan muomalaga qaytariladi. Oltin
tanga standarti sharoitida mamlakatda pul tizimini tashkil etish silliq va samarali
tarzda amalga oshirildi, biroq kishilarning tovar moddiy qiymatlarga bo’lgan
talabining hajmi iqtisodiyotdagi mavjud oltin zahiralari hajmidan sezilarli darajada
ortib bordi, shuningdek, oltin tanga standarti sharoitida Markaziy banklarda
ma’lum darajadagi oltin zahiralarini shakllantirish zaruriYatini keltirib chiqardi.
Oltin tanga standartining asosiy hususiYatlari quyidagilardan iborat
edi:
–
oltin tangalarni qat’iy o’rnatilgan qiymatlarda erkin ravishda zarb
etish;
–
o’zining qiymatini oltinda ifoda etadigan pullarni maydalash;
–
oltinning mamlakatlar o’rtasida erkin ayirboshlanuvi;
–
oltin pulning barcha funksiyalarini bajarishi.
Birinchi jahon urushi juda katta miqdordagi moliyaviy harajatlarni vujudga
kelishiga sabab bo’ldi, buning natijasida hukumat byudjet taqchilligini qoplash
maqsadida muomalaga qog’oz pullarni emissiya qildi. Bu o’z navbatida birinchi
jahon urushida ishtirok etgan barcha mamlakatlarda (AQShdan tashqari) oltinni
qog’oz pullarga almashtirish va horijga olib chiqib ketish qonunan ta’qiqilab
qo’yildi. Birinchi jahon urushidan keyin, birorta mamlakat oltin tanga standartiga
54
qaytish imkoniyatini qila olmadi. 1920 yillarda qator mamlakatlarda oltin quyma
standarti joriy etildi.
Vizual-didaktik resurslar - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

Vizual-didaktik resurslar
Tezkor savollar
1.
Pul tizimi deganda nimani tushunasiz?
2.
Pul tizimining tarkibiy qismlari nimalardan iborat?
3.
Bimetalizm pul tizimining o’ziga xos xususiyatlari?
4.
Metall pul tizimidan qog’oz va kredit pullar tizimiga
o’tishning asosiy sabablari?
48
Slaydlar
Amaliy topshiriq
“Hikoya” usuli uchun o’quvchilar uchun namuna.
P Pulning turlari
- mamlakatdagi qonuniy
to to ’lov vositasi hisoblanadi.Hozirgi
paytda hech qanday mamlakatda metall pul tizimi amal
qilmaydi.Pulning asosiy turlari sifatida kredit biletlari
(banknota), shuningdek,davlatning xazina biletlari va tangalar
to’lov vositasini bajaradi.
49
Uyga vazifa:
Mavzuga oid krassvord tuzib kelish.
Pul muomalasini tartibga solishning
usullari.
Mamlakatda pul muomalasini tartibga
solishning asosiy maqsadi milliy valyutaning
barqarorligini ta'minlashdan iborat bo’lib, ushbu
vazifani Markaziy bank amalga oshiradi. Markaziy bank
pul muomalasini tartibga solishning asosiy
instrumentlari sifatida majburiy zahiralar siyosati, qayta
moliyalash siyosati, ochiq bozordagi operatsiyalari,
depozit siyosati va valyuta siyosatini amalga oshiradi.
|
Nazorat va muhokama uchun savollar

47
O’quvchilar faoliyatini baholash mezonlari
Darsga faol ishtirok etgan o’quvchilarni og’zaki, amaliy va berilgan
topshiriqlarni guruhlarda bajargan ishlari bo’yicha baholaydi
1. 90-100 % 5 baho - a’lo
2. 75-89 % 4 baho -Yaxshi
3. 60-74 % 3 baho - qoniqarli
O’quv fani o’zlashtirish natijalarini nazorat qilish va baholash
o’qituvchi dars jarayonida, amaliy ravishda amalga oshiriladi. Baholash
metodlarini shakllantirish
baholash obyekti nima ekanligini aniqlash kerak (aniq nimani
baholash).
O’qitish
natijalarini
faoliyat
natijalari
orqali
baholash,
kompetensiyalarni faqat faoliyat jarayonida baholanadi (faoliyatning to’g’ri
bajarilganligini kuzatib borish).
O’quv fan (modul)ining o’qitish natijalarini va kompetensiyalarni
baholash:
- 5 “A’lo”:
amaliy faoliyatni to’g’ri bajarilishi (manipulyatsiyalar,
modellar, ko’nikmalar va hokazo) 90-100% ga bajarish;
- 4 “Yaxshi”
:
amaliy faoliyatni (manipulyatsiyalar, modellar,
ko’nikmalar va boshqalarni) bajarish algoritmiga muvofiq 75-89 foizga
bajarish;
- 3 “Qoniqarli”
:
amaliy faoliyatni bajarish algoritmiga muvofiq talab
qilinadigan ish turlarini (manipulyatsiyalar, modellar, ko’nikmalar va h.k)
60-74 foizga bajarish;
2 “Qoniqarsiz”:
kerakli ish turlarini algoritmini bajarish ketma-
ketligini sezilarli darajada buzilishi, amaliyot davomida topshiriqlarni
to’g’ri bajarishga intilmaslik;
- kerakli ish turlarini bajarish algoritmini qo’pol ravishda buzgan holda
(60% dan past) ish turlarini (manipulyatsiyalar, modellar, ko’nikmalar va
boshqalar) bajarish.
Mavzu yuzasidan mashq va topshiriqlar

211
Oliy ta’lim muassasalari yuridik maqomga ega.
Respublikamizda oliy
ta’lim muassasalarining quyidagi ko‘rinishlari bor:
-
Universitet
- oliy ta’lim dasturini bajarishda talabalarga tanlayotgan
sohasi bo‘yicha yoki keyinchalik o‘qishlarini davom ettirishlari uchun keng
qamrovli bilim berishga e’tibor qaratiladi;
-
Akademiya
- oliy ta’lim dasturini bajarishda oliy ta’lim
berish bilan bir
qatorda keyinchalik o‘qishlarini davom ettirishlari uchun aniq bir yo‘nalishga
tayyorlaydi;
-
Institut-
barcha oliy ta’lim muassasalari kabi oliy ta’lim dasturini
bajaradi, bilim berishda bir yo‘nalishga qaratilgan bilim beriladi.
Masofaviy ta’lim
- asosiy faoliyatdan uzilmagan holda ta’lim
muassasasidan uzoqda o‘quv dasturidagi mavjud bilimlarni o‘zlashtirish. U
zamonaviy axborot texnologiyalari va telekommunikatsiyaning texnik
vositalaridan foydalanish orqali amalga oshiriladi.
Kunduzgi o‘qish bo‘yicha mutaxassislarni tayyorlashning yo‘nalishlari
ro‘yxati O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
Universitet:
- Oliy va undan keyingi ta’lim uchun ta’limni bir necha yo‘nalishda
beradi;
- Turli sohalardagi mutaxassislarning malakasini oshiradi va qayta
tayyorlaydi;
- Fanning turli yo‘nalishlarida fundamental va
amaliy tadqiqotlarni olib
boradi;
- Ilm sohasi bilan chambarchas bog‘liq ilmiy va metodik markaz
hisoblanadi.
Akademiya:
- Ta’lim sohasida ma’lum belgilangan oliy va oliy ta’limdan so‘nggi
ta’lim berishga mo‘ljallangan o‘quv dasturini bajaradi;
- Mutaxassislarning bilimlarini belgilangan tartibda malakasini oshiradi va
qayta tayyorlaydi;
212
- Fan, madaniyat, san’at sohasida fundamental va amaliy ilmiy tadqiqot
ishlarini olib boradi;
- O‘z faoliyati doirasida yetakchi ilmiy, metodik markazi hisoblanadi.
Institut :
- Oliy va oliy ta’limdan keyingi o‘quv dasturlarini bajarishni ta’lim va
fanning ma’lum bir me’yorida
amalga oshiradi;
- Mutaxassislarni ma’lum bir sohada qayta tayyorlash va malakasini
oshirish bilan shug’ullanadi;
- Fundamental va amaliy tadqiqot ishlarini olib boradi.
Oliy ta’lim ikki bosqichdan iborat: bakalavriat va magistratura.
Matn yuzasidan savol va topshiriqlar.
1.Matnni o‘qing va undagi termin hamda iboralarni izohlang.
2. Matnga reja tuzing va tuzgan rejangiz asosida mazmunini so‘zlab
bering.
3. Oliy ta’lim terminlari lug’atini tuzing.
4. O‘zbekistondagi oliy ta’lim muassasalarining qisqartma otlarini
yozing.
O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar - bet 46

59
NAZARIY O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISH TEXNOLOGIYASI
7 – Mavzu : Pul aylanmasi va uning tuzilishi.
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt:
80 daqiqa
O’quvchilar soni:
nafar
O’quv mashg’ulotining shakli va
turi
Amaliy: to’liq o’quv mashg’ulot
O’quv mashg’uloti rejasi
1.Pul muomalasi
2.Pul massasi va pul agregatlari
3.Pul muomalasi barqarorligini
ta’minlash usullari
O’quv mashg’uloti maqsadi:
Pul muomalasi,pul massasi va pul agregatlari
pul muomalasi barqarorligini ta’minlash usullari haqidq ma’lumot berish va
mavzuni mustahkamlash,ko’nikma va malakani shakllantirish
O’qitish natijasi:
Pul aylanmasi va uning tuzilishini bilib
oladilar.
Pedagogikvazifalar
1.Pul muomalasi haqida tushuncha
beradi;
2.Pul massasi va pul agregatlarini
haqida tushuncha beradi;
3.Pul muomalasi barqarorligini
ta’minlash usullari haqida ma’lumot
beradi;
O’quv faoliyati natijalari
1.Pul muomalasi haqida tushuncha
oladilar;
2. Pul massasi va pul agregatlarini haqida
bilib oladilar;
3.Pul muomalasi barqarorligini ta’minlashni
tushunganlari haqida ma’lumot oladilar
;
O’qitish metodlari
Kitob bilan ishlash, pinbord,namoyish.
O’quv faoliyatini tashkil etishshakli
Ommaviy, yakka tartibda ishlash.
O’qitish vositalar
Tarqatma materiallar,slaydlar orqali
taqdimot,
proyektor,grafiklar,diagrammalar,namuna
lar,chizma.
Asosiy qism - Gayubova komila anvarovna yulanova nargiza davlatovna akademik yozuv

149
O‘z
fikrini tasdiqlab, muallif
... keltiradi.
O‘z nuqtai nazarini tasdiqlash uchun
muallif misollar keltiradi (so‘zlar,
tasvirlar, ma’lumotlar, dalillar)
isbotlovchi... / haqiqiy materiallar
(tasviriy material).
Xotima qismi - manba
muallifining xulosalari.
Muallif …..haqida xulosa chiqaradi…
Xotima
qismida bu haqida yozadi
(bu da’vo, ishonch/shubha bildiradi, deb )…
Maqola (matn) oxirida....yakun yasaladi.
Yakuniy qism –
1. ma’lumot apparati;
2. xulosa, referat muallifining
yangilik, ahamiyat, axborotning
dolzarbligi, nuqtai nazaridan
baholashi, ishning
afzalliklari/kamchiliklari nuqtai
nazaridan baholash, ko‘rib chiqish
obyektidan foydalanish imkoniyati va
ko‘lamini ko‘rsatish (samarali turdagi
referatlar uchun)
Natijada
quyidagilarni amalga
oshirishingiz mumkin
Xulosa (quyidagi xulosaga kelish)…
Shunday qilib, bu haqida
xulosa chiqarish mumkin ...
Muallif eng muhim xulosalar
sifatida
quyidagilarni taqdim etadi ...
Eng dolzarb axborot .. haqida taqdim
etiladi.
Muallifning xulosalari yangiliklari bilan
ajralib turadi va…da qo‘llanishi mumkin.
Taqdim etilgan ma’lumotlar
yangiligi bilan farq qiladi va …
foydalanish mumkin.
Muallif ishonchli tarzda tasdiqlaydi ...
Ishning (maqolaning) afzalliklari
(kamchiliklari) quyidagilarni o‘z
ichiga
oladi…
NAZARIY O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISH TEXNOLOGIYASI

|
NAZARIY O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISH TEXNOLOGIYASIBog'liq Qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish institutiNAZARIY O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISH TEXNOLOGIYASI
6- Mavzu: O’zbekiston Respublikasi pul tizimining amaldagi holati va asosiy
maqsadi.
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt:
80 daqiqa
O’quvchilar soni:
nafar
O’quv mashg’ulotining shakli
va turi
Amaliy: to’liq o’quv mashg’ulot
O’quv mashg’uloti rejasi
1.
Pul tizimining turlari
2. Pulning turlariga umumiy tavsif
3. O’zbekiston Respublikasining pul tizimi va
uning rivojlanish
1.
O’quv mashg’ulotimaqsadi:
Pul tizimining turlari,
pulning turlariga umumiy
tavsif,O’zbekiston Respublikasining pul tizimi va uning rivojlanish haqida
ma’lumot berish va mavzuni mustahkamlash,ko’nikma va malakani shakllantirish
O’qitish natijasi:
O’zbekiston Respublikasi pul tizimining
amaldagi holati va asosiy maqsadini o’rganadilar
Pedagogik vazifalar
1.Pul tizimining turlari
bilan tanishtiradi;
2.Pulning
turlariga
umumiy
tavsifni tasnilab beradi;
3.O’zbekiston Respublikasining
pul tizimi va uning rivojlanishi
haqida ma’lumot beradi;
O’quv faoliyati natijalari
1.Pul tizimining turlarini bilan tanishadi;
2.Pulning turlariga umumiy tavsifni bilib
oladilar
3.O’zbekiston Respublikasining pul tizimi
haqida ma’lumot oladilar;
O’qitish metodlari
Maruza ,aqliy hujum,namoyish.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakli
Ommaviy, guruhiy, yakka tartibdagi.
O’qitish vositalar
Ma’ruza matnlari, yozuv taxtasi, slaydlar,
proyektor, kompyuter,
O’qitish sharoiti
Maxsus texnik vositalar bilan ta’minlangan
auditoriya
Qayta aloqaning usul va
|
| |
birinchisi, bimetallizm, ikkinchisi, monometallizm

53
davri asosan XVI -XVII asrlarga to’g’ri keladi. Yevropa mamlakatlarida 1866
yillarda bimetallizm pul tizimini saqlab qolish maqsadida
kumushning qiymatini
oltinga nisbati rasmiy belgilab qo’yildi. Unga ko’ra, o’sha paytda kumush va oltin
o’rtasida munosabat 15,5:1 nisbatda o’rnatildi. XIX asrning o’rtalarida ushbu
tenglik o’rtasida farq kengayib 22:1 tartibda belgilandi. Buning natijasida oltin va
kumush
tangalar
muomaladan
chiqib,
boylik
jamg’armasini
bajara
boshladi.Jamiyatda tovar - pul munosabatlarining
rivojlanishi va ijtimoiy -
iqtisodiy Yagona umumekvivalent vazifasini bitta metall pul bajarish zarurligini
ko’rsatdi. Buning natijasida monometallizm pul tizimi shakllandi.
Monometallizm
pul tizimi sharoitida - bitta qimmatbaho metal (oltin va
kumush, asosan oltin) umum ekvivalent vazifasini bajardi.
Shu bilan birga, pul
timizining monometallizm davrida muomalaga oltin tangalarga maydalanadigan
boshqa pul belgilari (hazina
biletlari, banknotlar va mayda monetalar) ham kirib
kela boshladi.
Xalqaro valyuta - kredit munosabatlarini
amalga oshirishda XIX asrda
to’liq va XX asrning boshlarigacha muomalada oltin asosiy ro’l o’ynadi. Oltin
standartining rivojlangan davri 1880 - 1914 yillarga to’g’ri keladi. Monometallizm
o’z navbatida oltin tanga, oltin quyma va oltin deviz standartini o’z ichiga olar edi.
Mobile PC Note - Microsoft Windows Logo Program System and Device Requirements

|
Microsoft Windows Logo Program System and Device Requirements
|
bet | 71/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
Mobile PC Note:
-
Boot to a usable state in target time:
English-language mobile PCs: in 40 seconds or less
Double-byte character-set mobile PCs: in 45 seconds or less
System Test Configuration Notes
-
Must be enabled
|
OK to disable
| -
Graphics adapter and audio.
-
Keyboard and mouse attached (on desktop system).
-
Boot options in default shipping configuration (unless excluded in this list).
| -
System integrity and security services, such as BIOS passwords requiring user input.
-
PXE boot options.
-
Network connection.
|
Excluded systems
| -
Systems with multiple processors.
-
Systems using SCSI hard disk drives as primary hard disk.
-
Systems with processors loading CPU firmware in excess of 1MB.
-
Systems populated with ECC memory configurations.
-
Itanium-based systems.
|
|
| |
A2.0 Desktop Client Requirements

|
A2.0 Desktop Client Requirements
|
bet | 78/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
This section describes additional requirements or exceptions to the requirements defined earlier in Section A1.0.
For Itanium-based desktop systems, all requirements in A5.0 are included by reference.
Design Guideline References:
PC 2001 System Design Guide, Chapter 3, "PC System"
See A1.1.
As defined in Section B2.6 in Appendix B, "Device Requirements Checklist."
|
| |
Quduqlarda yer osti ta’miri turlari

|
Quduqlarda yer osti ta’miri turlari
|
bet | 1/3 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #122931 |
Bog'liq Orazbek Quduqlarda yer osti ta’miri turlari Quduqlarda yer osti ta’miri turlari Reja: - 1. Yer osti ta’mirining umumiy tavsifi
- 2. Quduqni yer osti ta’mirlashda ishlatiladigan ko’taruvchi inshoat va mexanizmlar
- 3. Tal tizimi
- 4. Quvur va shtangalarni ko’tarib tushurish uchun ishlatiladigan asosiy instrumentlar
Yer osti ta’mirining umumiy tavsifi - Har-xil sabablar bilan quduqning normal (muayyan)ishlashi buziladi, natijada neft’ qazib olish kamayadi yoki butunlay to’xtaydi. Neft’ qazib olishning kamayishi yoki butunlay to’xtashi er osti yoki usti jixozlari qismining buzilishi, ishchi agent yoki elektroenergiyasining uzatilishi vaqtincha to’xtashi, quduq tubiga qum yoki suvning kelishi, parafinning qotib qolishi natijasida yuz beradi. Quduqning uzoq ishlamasdan turib qolishi quduqni ishlatish koeffisentiga ta’sir ko’rsatadi. Quduqning ishlatish koeffisenti quduq ishlagan kunlarining umumiy kunlar soni nisbatiga teng bo’ladi. Ishlatish koeffisenti 0,95-0,96 ga teng bo’lsa yaxshi hisoblanadi Quduqda er osti tomirini utkazish uchun tuxtalishi ishlatish koeffisentiga katta ta’sir kursatadi.
- Joriy er osti ta’mirlash ishlariga quyidagi ishlar kiradi: Chuqurlik nasoslari yoki uning qismlarini almashtirish, nasos shtangalarini uzilishi yoki echilib ketishini bartaraf etish, nasosni yuvish, almashtirish, nasos-kompressor quvuri yoki shtanga tizmalariga qo’shish yoki kamaytirish, quvurdagi sizishni bartaraf etish, qumyakorini tozalash, ishchi mufta va ko’shuvchi moslamalarni tekshirish, qum tiqinini yuvish yoki tozalash, paker tushirish va almashtirish va boshqa bir qancha ishlar kiradi. Bu ishlarni konda tashkil qilingan quduqni er osti ta’mirlash brigadasi tomonidan amalga oshiriladi.
Yer osti ta’mirining umumiy tavsifi - Bir muncha qiyin bo’lgan ishlar, avariyani bartaraf etish, suvni oqishini tuxtatish, qiyshaygan tizmalarni to’girlash, mustahkam tiqinni burg’ilash, qatlamni gidravlik yorishva boshqa bir qancha ishlar quduqni tubdan ta’mirlash ishlariga kiradi. Bunday ishlarni neft konlari boshqarmasiga qarashli tubdan ta’mirlash idorasi tomonidan amalga oshiriladi.
- Kondagi er osti ta’mirlash ishlari buyicha tuzilgan brigada vaxta bilan ishlaydi. Bir vaxta tarkibiga uch kishi kiradi: nazoratchi va yordamchisi quduq atrofida ishlaydi, uchunchi qismi (traktorchi) shofyor kutaruvchi mexanizm lebedaksidaishlaydi. Ta’mirlashga talluqli barcha ishlar ko’taruvchi quvur (yoki shtanga) ni kutarib-tushirish bilan bog’liq. Buning uchun har bir ta’mirlash olib borilayotgan quduqda ko’taruvchi inshoat va ko’taruvchi moslamalar joylashtirilishi kerak.
|
| |
-SEMINAR - Pedagogika va psixologiya

10-SEMINAR
Mavzu: Muhandis xodimlar faoliyati samaradorligini oshirishda hissiy-irodaviy va shaxsiy fazilatlarning o’rni (2 soat)
Reja:
Irodaviy faoliyatning umumiy xususiyatlari.
Shaxsning irodaviy sifatlari va uni tarbiyalash.
Xulq–atvorni irodaviy boshqarish. Shaxsni kasbga moslashish psixologiyasi
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, klaster, o‘z-o‘zini nazorat.
11-SEMINAR
Mavzu: Muhandis xodimlar faoliyati samaradorligini oshirishda hissiy-irodaviy va shaxsiy fazilatlarning o’rni (2 soat)
Reja:
Muhandis shaxsining kasbiy kamoloti.
Shaxsning kasbiy o‘zligini anglashi.
Muhandis shaxsining o‘z-o‘ziga baho berishi va kasbiy o‘zligini anglashi.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, klaster, o‘z-o‘zini nazorat
12-SEMINAR
Mavzu: Muhandis kasbida guruhiy faoliyat (2 soat)
Reja:
Psixologiyada guruh haqida tushuncha.
Ijtimoiy guruhlar va uning turlari.
Mehnat jamoalari – tushuncha, turlari va tasnifi.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, klaster, o‘z-o‘zini nazorat
13-SEMINAR
Mavzu: Muhandis kasbida guruhiy faoliyat (2 soat)
Reja:
Nizolar psixologiyasi va ularni klassifikatsiyasi.
Nizoli vaziyatlarda shaxslarning xulq-atvor tiplari.
Mehnat jamoalaridagi nizoli vaziyatlat va ularni hal etish yo’llari.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, klaster, o‘z-o‘zini nazorat
|
Ta'lim faoliyati - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 69/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limTa'lim faoliyati ma'lum ravishda tashkil etilgan sharoitda amalga oshiriladi. Katta yoshli kishilar bolalarning taraqqiyotiga faol ta'sir etib, ularning ta'lim faoliyatlarini hamda bu faoliyat bilan bog’liq bo’lgan xatti-harakatlarni tashkil qiladilar. Bu faoliyat va harakatlarni insoniyat ijtimoiy tajribasini o’rganish tomon yo’naltirishdir. Shunday qilib, ta'lim faoliyati katta kishilar tomonidan tashkil qilinib, boshqariladi va tizimli ravishda nazorat qilib boriladi. Ma'lumki, ta'lim faoliyati bilan tarbiya ishlari uzviy bog’liqdir. Bizning maktablarimizda har ?anday ta'lim jarayoni hamma vaqt tarbiyaviy xarakterga ega, bolalarga u yoki bu fan bo’yicha ta'lim berar ekanmiz, shuning bilan birga ularni biz tarbiyalashimiz kerak.
Maktabdagi tarbiyaviy ishlarni asosan tushuntirish, ishontirish, ko’rsatish, rag’batlantirish, talab qilish, vazifa berish va jazolash kabi vositalar yordamida amalga oshiriladi. Maktabdagi barcha tarbiyaviy ishlarni asosiy maqsadi o’quvchilarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalashdan iboratdir.
Mehnat faoliyati - ma'lum ijtimoiy foydali, moddiy yoki madaniy, ma'naviy mahsulot ishlab chiqarishga qaratilgan faoliyatdan iborat. Kishilarning mehnati ma'lum maqsadga qaratilgan har doim ijtimoiy tabiatga ega bo’ladi. Mehnat faoliyatining maqsadi kishilarning iste'mol qilinadigan narsalarni, ya'ni non, mashinalar, turli ishlab chiqarish mahsulotlarini tayyorlash, ya'ni kiyim-kechak oziq-ovqat va boshqa shu kabi narsalarni ishlab chiqarishga qaratilgan bo’lishi mumkin.
Mehnat faoliyati o’z mohiyati jihatdan ham ijtimoiydir. Mehnat taqsimoti ham ijtimoiydir. Mehnat taqsimoti tufayli birorta kishi ham o’ziga kerak bo’ladigan narsalarni faqat ishlab chiqarishga qatnashmay, balki deyarli hech qachon hatto birgina narsani boshdan oxirigacha ishlab chiqarishda ham qatnashmaydi. Shuning uchun odam hayoti uchun zarur bo’lgan hamma narsalarni jamiyatdan oladi, o’z ehtiyojlarini qondiradi.
Tayanch tushunchalar
Etakchi faoliyat - faoliyat turlaridan biri bo’lib, bunda ma'lum davr ichida shaxs sifat jihatidan o’zgarib shakllanadi.
|
| |
- topshiriq. “ - Gayubova komila anvarovna yulanova nargiza davlatovna akademik yozuv

129
4. To‘rt so‘zdan iborat gap
5. Birinchi so‘zga sinonim
3-topshiriq
.
Essening kirishi, odatda, nimadan iborat bo‘ladi?
1) Quyidagi ro‘yxatga e’tibor bering va ulardan
Essening kirish qismi uchun
zaruriy punktlarni tanlang.
2) Quyidagilarning qaysi biri asosiy va qaysi biri ixtiyoriy bo‘lishini tanlang.
Kirishning tarkibiy tuzilishi.
Tarkibiy qism
Ha/yo‘q
Sarlavhadagi notanish so‘zning ta’rifi
Essening predmeti haqidagi fikringiz
Mavzu bo‘yicha o‘qigan
manbalaringizni keltirib o‘tish
Kitobxonni qiziqtirish uchun fikr yoki
savol
Buni yozishdan sizning maqsadingiz
Sizning savolga javob berishga
moslashgan uslubingiz
Mavzu haqida
qisqa holat
O‘zingiz o‘rnatgan chegara
4-topshiriq.
Qor haqida maʼlumot
130
Barcha faslning oʻziga xos oʻrni va gashti boʻlganidek, qish fasli ham garchi
kunlar sovuq boʻlsa-da oʻz ziynati oppoq qorlari bilan ajralib turadi. Qish fasli
deganda kishi koʻz oldiga hamma taraf oppoq qor bilan burkangan goʻzal va
betakror manzara gavdalanadi. Qor donalariga etibor
bersangiz ularni nihoyatda
rang barang va xilma-xil ekanligiga guvoh boʻlasiz. Goʻyoki ulkan isteʼdod sohibi
boʻlgan mohir ustaning betakror sanʼat asaridek. Xoʻsh qor oʻzi qanday paydo
boʻladi? Nima sababdan qor boʻlaklari bir birini takrorlamas geometrik shakllarga
ega? Qor ham yomgʻir doʻl va boshqa yogʻinlar singari atmosfera yogʻinlaridan
biridir.
Qor ham xuddi yomgʻir kabi atmosferaga bugʻlanib koʻtarilgan suv
tomchilaridan paydo boʻladi. Qorning yomgʻirdan
farqli tomoni shundaki, qor
havo harorati 0 C° dan past boʻlganida yogʻadi. Atmosferaga koʻtarilgan suv
bugʻlari atmosferada sovib oʻta kichik suv kristallchalariga aylanadi. Kristallchalar
hajmi bulut ularni tuta olmaydigan darajaga yеtganidan soʻng yеrga yogʻa
boshlaydi, yеr yuzasidagi harorat 0 C° yoki undan past boʻlganida kichik
kristallchalar muzlab bir biriga urilib yopishib kattalashib boradi. Muzlagan
kristallchalar yigʻilib qor donalarini hosil qiladi.
Qor donalarining hajmi
millimetrning maʼlum bir ulushidan santimetrgacha yеtadi. Qorning hajmi
yomgʻirga nisbatan yеngil shuning uchun ham qor yomgʻir
singari shiddat bilan
yogʻmaydi. Bazan shamol oqimi boʻylab havoda uchib yuradi.
Qor donalari yumaloq yassi ignasimon koʻrinishga ega, ammo har qanday
holatda ularning qirralari olti burchakdan oshmaydi. Qor donalari hamisha goʻyoki
bir xildek tuyuladi ammo ayni bir xil koʻrinishga ega
qor donalarini topish amri
mahol. Qor donalari nafis geometrik shakllarni oʻzida namoyon etadi, aslida muz
kristallchalari bulutda paydo boʻlgan vaqtida bunday koʻrinishga ega boʻlmaydi.
Muz kristallchalari yеrga tushgunga qadar bir biriga urilib yopishib shunday
betakror shakllarni mujassamlashtiradi.