nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
bet | 4/4 | Sana | 24.09.2024 | Hajmi | 209,69 Kb. | | #272263 |
Bog'liq Tanovorlarga ishlov berish operatsiyalarini tashkil etishda echiluvchi asosiy masalalarFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Андреев Г.Н. Проектирование технологической оснастки машиностроительного производства: учебное пособие для машиностроит. спец. вузов/ Г.Н, Андреев, В.Ю.Новиков, А.Г.Схиртладзе; под ред. Ю.М.Соломенцева. – 3.е изд., стер. – М.: Высшая школа, 2001. -415 с.
2. Горохов В.А. Проектирование и расчет приспособлений: учебное пособие для студентов вузов машиностроительных специальностей/ В.А.Горохов.-Минск: Высшая школа,1996.- 328 с.
3. Мирбобоев В. А. Конструкцион материаллар технололгияси. Олий ўқув юрти талабалари учун дарслик. –Т: Ўзбекистон, 2004.–542 б.
4. Илхом Носир. Материалшунослик: Олий ўқув юртлари талабалари учун дарслик.–Т: Ўзбекистон, 2001.–352 б.
5. Сергеев А.И. Проектирование приспособлений: учебное пособие/А.И.Сергеев; под ред. В.П.Апсина. - М.:МАДИ, 1992. -116 с.
6. Проектирование средств технологического оснащения: учебное пособие для вузов/ Е.В.Бондаренко, К.Ф.Дурнев, Р.С.Фаскиев, Л.М.Стрельникова; под ред. В.А.Бондаренко. – Оренбург, 1996. – 164 с.
7. Махаринский Е.И. Основы технологии машиностроения: учебник/Е.И.Махаринский, В.А.Горохов.- Мн.:Высшая школа. 1997.–423 с.
8. Фаскиев Р. С, Бондаренко Е. В. Проектирование приспособлений: Учебное пособие/Оренбург: ГОУ ОГУ, 2006–178с.
9. Ванин В. А. Приспособления для металлорежуших станков. Учебное пособие. А. И. Преображенский, В. Х. Фидаров–Тамбов: ТГТУ, 2007–316с.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
bet | 11/11 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,08 Mb. | | #245065 |
Bog'liq Kurs ishi asosiyFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Musaev M.M. “Kompyuter tizimlari va tarmoqlari”. Toshkent.: “Aloqachi” nashriyoti, 2013 yil. 394 bet. – Oliy o‘quv yurtlari uchun qo‘llanma.
2. Tarmoq protokollari; O‘quv qo‘llanma. R.X. Djurayev, Sh.Yu. Djabbarov, B.M. Umirzakov. Т.: «Aloqachi», 2018, 144 bet.
3. Tarmoq xavfsizligi (Mobil tarmoq xavfsizligi). S. K. Ganiev, T. A. Kuchkarov. O‘quv qo‘llanma. - T.: «Aloqachi», 2019, 140 b.
4. A.Tanenbaum. Computer Networks, Fourth Edition. Publisher; Prentice Hall, 2011.
5. http:// www.ciscopress.ru
6. www.intuit.ru
7. www.unet.com
8. www.chatgpt.com
ILOVALAR
|
| |
Tarmoqni himoya qilish - Kurs ishining dolzarbligi

|
Kurs ishining dolzarbligi
|
bet | 10/11 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,08 Mb. | | #245065 |
Bog'liq Kurs ishi asosiyTarmoqni himoya qilish
Routerga va barcha simsiz tarmoqlarga (5-bosqichda simsiz ulanish nuqtasida aytib o‘tilgan) kirishda parollardan foydalaniladi, bu kirishni faqat universitetning ruxsati bo‘lgan foydalanuvchilari bilan cheklaydi.
Ssh (Secure Shell) bilan himoyalangan . Routerlar va ularga tayinlangan parollar quyida keltirilgan:
Router nomi
|
Parollar
|
1) asosiy_router
|
Konsol paroli: cisco
ssh paroli: admin
|
2) Router 1 (Universitet Router)
|
Konsol paroli: muj@123
ssh paroli: admin
|
3) Router2 (Yotoqxona Router)
|
Konsol paroli: muj@123
ssh paroli: admin
|
Universitet uchun kerakli simsiz tarmoqni amalga oshirdik. Bizda professor-o‘qituvchilar, o‘qituvchi bo‘lmagan xodimlar va talabalar uchun turli xil qulayliklar yaratadigan to‘liq tarmoq mavjud.
Packet Tracer muhitida yaratilgan Universitet hududi tarmog‘i to‘liq diagrammasi
XULOSA
Ushbu kurs ishi bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar natijasiga ko‘ra quyidagi xulosalarni qilish mumkin:
Lokal tarmoq haqida tushuncha hamda tarmoq topologiyalari haqida umumiy ma’lumotlarni egallagan holda Cisco Packet Tracer dasturida lokal tarmoqga ulangan kompyuterlarni global tarmoqga ulashni ko‘rib chiqdik. Yana ham undan foydaliroq qismi shundaki, simsiz tarmoq loyihasini boshladik va unga erishish uchun biz ta’lim muassasasidan boshlashni maqsad qildik va nihoyat universitet uchun simsiz tarmoqni loyihalashtirdik. Yuqorida aytib o‘tganimizdek, mobillik va samaradorlik simsiz tarmoqlarning asosiy jihatlari bo‘lib, ular bizning asosiy maqsadimiz edi va shuning uchun biz simli tarmoq o‘rniga simsiz tarmoqqa o‘tishga qaror qildik, bu esa tarmog‘imizni toza va tartibsiz holga keltirdi.
Ushbu loyihada biz serverlar, marshrutizatorlar, kalitlar va so‘nggi qurilmalar yordamida amalga oshiriladigan tarmoq topologiyasidan foydalanadigan Cisco Packet Tracer yordamida bir nechta hududiy tarmoqlarda Universitet tarmog‘ini ishlab chiqdik. Biz tarmoqning to‘g‘ri ishlashi uchun zarur bo‘lgan barcha kerakli xususiyatlarni ko‘rib chiqdik. Tarmog‘imizning turli sohalari o‘rtasida silliq aloqa tizimini o‘rnatish va ayniqsa talabalar va o‘qituvchilar o‘rtasidagi aloqa uchun DNS server va veb-serverni o‘z ichiga oldik. Biz domen ichidagi elektron pochta orqali universitet ichidagi muloqotni osonlashtirish uchun elektron pochta serverini qo‘shdik. Ma’lumotlarning xavfsiz va xavfsiz uzatilishini ta’minlash uchun biz konsol parollari va ssh protokolidan foydalandik.
Konfiguratsiya va spetsifikatsiyalar dastlabki prototip uchundir va mavjud tarmog‘imizni qo‘llab-quvvatlash va qamrovini oshirish uchun yanada ishlab chiqilishi va qo‘shimcha funksiyalar qo‘shilishi mumkin.
|
| |
“NAT tarmog‘i” rejimi - Virtual tarmoq texnologiyalari

31
Bu tarmoq rejimi virtual mashinalarda serverlarni
ishga tushirish uchun
ishlatilishi mumkin, ularga fizik LAN dan to‘liq kirish mumkin. VirtualBox da
ko‘prik tarmoq rejimidan foydalanganda siz
virtual kompyuterdan asosiy
kompyuterga, fizik tarmoqdagi xostlarga va tashqi tarmoqlarga,
shu jumladan
Internetga kirishingiz mumkin. Virtual mashinaga asosiy kompyuterdan va fizik
tarmoqqa ulangan boshqa xostlardan (va virtual mashinalardan) kirish mumkin.
Elektron jadvallar - 1-amaliy mashg’ulot Mavzu: aktda kasb ta’limi bo’yicha foydalaniladigan dasturiy vositalar Matn muharrirlari

|
1-amaliy mashg’ulot Mavzu: aktda kasb ta’limi bo’yicha foydalaniladigan dasturiy vositalar Matn muharrirlari
|
bet | 2/5 | Sana | 13.09.2024 | Hajmi | 49 Kb. | | #271026 |
Bog'liq 1.1-amaliy mashg\'ulotElektron jadvallar. Elektron jadvallar turli tipdagi ma’lumotlarni saqlash va ularga ishlov berish uchun mo'ljallangan kompleks vositalardan iborat. Ular ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari bilan qaysidir darajada o'xshash, ammo bunda asosiy urg‘u ma’lumotlarning massivlarini saqlash va ularga qo'llashni ta’minlashga emas, balki ma’lumotlarni ichki mazmuniga muvofiq ravishda qayta tashkil qilish, o'zgarish tomonga ko'chgan.
Avtomatlashtirilgan loyihalashtirish tizimlari (ALT). Mazkur tizimlar loyiha-konstruktorlik ishlarini avtomatlashtirish uchun mo'ljallangan. Mashinasozlik, asbobsozlik, me'morchilikda qo'llaniladi. Chizmachilikgrafik ishlardan tashqari, ushbu tizimlar eng sodda hisob-kitoblar, masalan, detallarning mahkamligi haqidagi hisob-kitoblarni va ma’lumotlarning keng bozorlaridan tayyor konstruktiv elementlarni tanlash imkonini beradi.
Doimiy nashriyot tizimlari. Bu toifa (sinf) dasturlarining vazifasi matbaa nashrlarini sahifalash jarayonini avtomatlashtirishdan iboratdir. Dasturiy ta’minotning bu sinfi matn protsessorlari va avtomatlashtirilgan loyihalashtirish tizimlari o'rtasidagi oraliqni egallaydi.
Ekspert tizimlari. Bu tizimlar bilimlar bazasida mavjud bo'lgan ma’lumotlarni tahlil qilish va foydalanuvchilarning so'rovlariga ko'ra, tavsiyalar berishga mo'ljallangan. Bunday tizimlarni boshlang‘ich ma’lumotlar yaxshi shakllanayotgan (formallashayotgan), ammo qaror qabul qilish uchun keng miqyosdagi maxsus bilimlar talab qilingan hollarda qo'llaniladi. Ekspert tizimlari ishlatiladigan o'ziga xos sohalarga huquqshunoslik, tibbiyot, dorishunoslik va kimyo kiradi. Kasallik belgilarini yig‘indisiga ko'ra, ekspert tizimlarda tashxis qo'yish, dori-darmonlar, ularning dozasi (miqdori)ni va davolash kursining dasturini belgilashga yordam beradi. Voqea belgilarining yig‘indisiga ko'ra, huquqiy tizimlar unga huquqiy baho berish, ayblovchi tomonda bo'lganidek, himoya tomonda ham harakat qilish tartibini taklif qilishlari mumkin.
HTML muharrirlari (Web-muharrirlari). Bu o'zida matn va grafik muharrirlarining xususiyatlarini birlashtiruvchi muharrirlarning alohida toifasidir. Ular Web hujjatlar (Internetning Web-sahifalari) deb ataluvchi hujjatlarni tuzish va tahrir qilishga mo'ljallangan. Web hujjatlar elektron hujjatlar bo'lib, ularni tayyorlashda Internetdan axborotni qabul qilib olish va uzatish bilan bog‘liq bo'lgan amallarni bajaruvchi elektron hujjatlardir.
|
| |
Ma’lumotlarni hajmini kamaytirish vositalari (arxivatorlar)

|
Ma’lumotlarni hajmini kamaytirish vositalari (arxivatorlar)
|
bet | 4/5 | Sana | 13.09.2024 | Hajmi | 49 Kb. | | #271026 |
Bog'liq 1.1-amaliy mashg\'ulotMa’lumotlarni hajmini kamaytirish vositalari (arxivatorlar). Arxivlar fayllar yaratish uchun mo'ljallangan. Ma’lumotlarni arxivlash, ularni fayllar va kataloglarning katta guruhlari bir arxiv fayliga keltirilishi hisobiga saqlashni soddalashtiradi. Bunday arxiv fayllarida, odatda, axborot yozish yuqori zichlikda bo'lishi hisobiga axborot tashuvchidan foydalanish samarasi oshadi. Arxivatorlardan ko'p hollarda qimmatli ma’lumotlardan zaxira nusxalari yaratish uchun foydalaniladi.
Ko'rib chiqish va qayta tiklash vositalari. Odatda, ma’lumot fayllari bilan ishlash uchun ularni bu fayllar yordamida tuzilgan "ota-ona" amaliy tizimga yuklash kerak. Bu esa hujjatlarni ko'rib chiqish va ularga o'zgartirishlar kiritish imkonini beradi. Ammo tahrirsiz faqat ko' rib chiqish talab qilingan hollarda turli tipdagi hujjatlarni ko'rib chiqish imkonini beruvchi ancha sodda va universal vositalarni ishlatish qulaydir. Ovozni yoki tasvirni yozish hamda ayrim hollarda esa ko'rib chiqish termini o'rniga hujjatlarni qayta tiklash termini qo'llaniladi.
Diagnostika vositalari dasturiy va apparat ta’minotlari diagnostika jarayonlarini avtomatlashtirish uchun mo'ljallangan. Ular zarur bo'lgan tekshirishlarni o'tkazadi, to'plangan axborotni qulay va ko'rgazmali shaklda chiqarib beradi. Ulardan faqat nosozliklarni bartaraf etish uchungina emas, balki kompyuter tizimini optimallashtirish uchun ham foydalanadilar.
Nazorat (monitoring) vositalari. Nazoratning dasturiy vositalari monitoring deb ataladi. Kompyuter tizimida ro'y berayotgan jarayonlarni kuzatish imkonini beradi. Bunda ikki xil yondashuv bo'lishi mumkin. Bular: realvaqt rejimida kuzatuv va maxsus-bayon fayli natijalariga yozib borib nazorat qilish. Birinchi yondashuvdan, odatda, hisoblash texnikasi ishini optimallashtirish va uning samaradorligini ko'tarish yo'llari izlanayotganda foydalaniladi. Ikkinchi yondashuvni monitoring avtomatik va masofadan turib amalga oshirilayotganda ishlatadi. Keyingi holda monitoring natijalarini uzoqda joylashgan texnik qo'llab- quvvatlash xizmatiga dasturiy va apparat ta’minotlari ishidagi nizolarining sabablarini bartaraf etish uchun berish mumkin.
|
| |
STATIKANING ASOSIY AKSIOMALARI

|
STATIKANING ASOSIY AKSIOMALARI
|
bet | 3/5 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 1,65 Mb. | | #159899 |
Bog'liq 11-ma\'ruzaSTATIKANING ASOSIY AKSIOMALARI
Statikaning asosida isbot talab etilmaydigan, aksioma deb ataluvchi boshlang’ich haqiqatlar to’plami yotadi. Bu aksiomalar tajriba va kuzatishlarning natijasidir. Aksiomalarga asoslanib, statikaning mazmunini tashkil etuvchi teoremalar isbot qilinadi.
Agar kuchning ta’siri chizig’i o’qni kesib o’tsa, kuchning o’qqa nisbatan momnti 0 ga teng bo’ladi(h=0).
Agar kuch o’qqa parallel bo’lsa, kuchning o’qqa nisbatan momenti 0 ga teng bo’ladi.
Agar kuchning yelkasi h=0 bo’lsa, kuchning o’qqa nisbatan momenti 0 ga teng.
(2.12) dan quyidagi natija chiqadi:
KUCHNING BIROR O’QQA NISBATAN MOMENTI KUCHNING SHU O’QDA YOTUVCHI NUQTAGA NISBATAN MOMENTI VEKTORLARINI MAZKUR O’QDAGI PROEKTSIYASIGA TENG.
Ikkinchi tur birliklar sistemasi. Birliklarning texnik sistemasi. Bu sistemada asosiy o’lchov birliklari sifatida uzunlik birligi 1 m, vaqt birligi 1 s va kuch birligi 1 kgk (kilogramm-kuch) olinadi. Bu sistemada massa hosilaviy birlik kabi asosiy tenglamadan quyidagicha aniqlanadi:
Misol: Radial kuchlar ta’siridagi qobiqlar yoki halqasimon tuzilmada q=qkr bo’lganda halqa siqilish bilan birga egilishga ham qarshilik ko’rsatishga majbur bo’ladi. - Misol: Radial kuchlar ta’siridagi qobiqlar yoki halqasimon tuzilmada q=qkr bo’lganda halqa siqilish bilan birga egilishga ham qarshilik ko’rsatishga majbur bo’ladi.
konsol kuch P< PK bo’lganda tekis egilishga, P >PK bo’lganda esa egilish bilan buralishga qarshilik ko’rsatadi va ustivorligini yo’qotadi.(3-rasm) - konsol kuch P< PK bo’lganda tekis egilishga, P >PK bo’lganda esa egilish bilan buralishga qarshilik ko’rsatadi va ustivorligini yo’qotadi.(3-rasm)
- Bu misollardan shunday xulosa kelib chiqadi shunga o’xshash tuzilmalarni loyihalaganda albatta ularni mustahkamlikka hisoblash bilan birga ustivorligini ham tekshirish kerak ekan.
- Demak biz tekshirgan sterjen xavfsiz ishlashi uchun sterjenga qo’yilgan siquvchi kuch Rk dan bir necha marotaba kichik bo’lishi kerak.
-
- Ku – ustivorlik uchun ehtiyojlik koeffitsienti, Rkr – kritik kuch.
|
| |
Portlarni yo‘naltirish - Virtual tarmoq texnologiyalari

33
kelsa, marshrutlash dasturi sarlavha ma’lumotlarini (IP-manzil va/yoki port raqami)
qayta yozadi va paket/segmentni portni uzatish qoidasiga muvofiq interfeys orqali
boshqa tarmoqqa yuboradi.
Odatda, tarmoq adapterlari NAT yoki NAT tarmoq rejimida ishlash uchun
sozlangan VirtualBox virtual mashinalariga ulanish VirtualBox xosti va lokal
tarmoqdagi boshqa xostlar tomonidan amalga oshirilmaydi, lekin VirtualBox bu
kirishni yoqish uchun o‘rnatilgan portni uzatishni ta’minlaydi.
Virtual tarmoq adapterlari NAT tarmog‘i rejimida ishlaydigan virtual
mashinalar uchun portni yo‘naltirishni sozlash xuddi shunday ishlaydi (NAT
tarmog‘i rejimi uchun portni yo‘naltirish sozlamalarini aniqlash uchun NAT
tarmog‘i rejimini tushuntirish uchun yuqoridagi bo‘limga qarang).
VirtualBox – bu tarmoq sozlamalarining keng doirasini ta’minlaydigan kuchli
moslashuvchan virtualizatsiya yechimi. Har bir virtual mashina sakkiztagacha
virtual tarmoq adapteridan foydalanishi mumkin va har bir tarmoq adapteri haqiqiy
Intel va AMD tarmoq interfeysi kontrollerlarining (NIC) mos keladigan modeli
sifatida taqlid qilinishi mumkin. VirtualBox tarmoq adapteri sozlamalari har bir
virtual tarmoq adapterining MAC manzilini o‘zgartirish, virtual tarmoq kabelini
ulash yoki uzish hamda tarmoq rejimini tanlash imkonini beradi. Virtual tarmoq
adapteri uchun tarmoq rejimini sozlash VirtualBox tarmoq sozlamalarining eng
qiziqarli va muhim qismlaridan biridir. Oltita tarmoq rejimi mavjud, ularning har
biri turli stsenariylar uchun ishlatilishi mumkin. Portni yo‘naltirish tarmoq
adapterlari NAT yoki NAT tarmoq rejimida bo‘lgan virtual mashinalarga tashqi
kirish uchun sozlanishi mumkin.
“Ichki tarmoq” rejimi - Virtual tarmoq texnologiyalari

32
VDE tarmog‘i. Virtual mashinalar Linux yoki FreeBSD xostlaridagi virtual
tarqatilgan kommutatorga ulanishi mumkin. VDE tarmog‘idan foydalanish uchun
VirtualBox -ni manbadan kompilyatsiya qilishingiz kerak, chunki VirtualBox
standart paketlari bu xususiyatni o‘z ichiga olmaydi.
2.3.11.
VirtualBox tarmoq rejimlarini taqqoslash
Qulayroq bo‘lishi uchun 2.3-rasmda VirtualBox qo‘llab-quvvatlaydigan
tarmoq rejimlari haqidagi barcha ma’lumotlarni umumlashtiramiz:
2.3-rasm. VirtualBox tarmoq rejimlarini solishtirish
Halqa topologiyasi - Kurs ishining dolzarbligi

|
Kurs ishining dolzarbligi
|
bet | 5/11 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,08 Mb. | | #245065 |
Bog'liq Kurs ishi asosiy
Halqa topologiyasining afzalliklari:
bir tomonga yо’naltirilgan trafik oqimi;
har bir tugun faqat bо’sh bо’lgan vaqtdagina ma’lumotni uzata oladi;
markazlashgan biror tarmoq serveri talab etilmaydi;
shina topologiyana qaraganda amalga oshirish qulayligi (trafik hajmi oshmasligi sababli);
barcha tugunlarni ma’lumotdan foydalanishda bir xil imkoniyatga ega;
tarmoqda yangi tugunni qо’shilishi tarmoqning butun о’zgarishiga ta’sir qilmaydi.
Halqa topologiyasining kamchiliklari:
tarmoqda har bir tugundan signalning о’tishi sekin jarayon;
ixtiyoriy tugundagi buzilish butun tarmoqning buzilishiga olib keladi;
tugunlarni ulash uchun kо’p kabel talab etiladi va bu ortiqcha xarajatni talab etadi;
trafik barcha tugunlar uchun taqsimlanadi.
Mesh topologiyasi
Mesh topologiyasining afzalliklari:
ma’lumotlarni davomli uzatishga imkoniyat beradi;
yuqori trafikni о’tkazish imkoniyati mavjud;
tugunlardan birini buzilishi butun tarmoqqa ta’sir qilmaydi;
tarmoqni kengaytirish osonlik bilan amalga oshiriladi.
Mesh topologiyasining kamchiliklari:
kо’plab ulanishlarning mavjudligi sababli yuqori darajali ortiqchalik;
boshqa tarmoq topologiyalariga qaraganda yuqori narxga egalik;
tarmoqni qurish uchun kо’p vaqt va ma’muriy e’tibor talab qiladi.
Bu topologiya mahalliy tarmoqlarda deyarli qo‘llanilmaydi asosan internet kabi keng tarmoqlarda qo‘llaniladi.
Daraxt topologiyasi
Daraxt topologiyasining afzalliklari:
yulduz va shina topologiyalarni amalga oshirish murakkab bо’lgan holarda foydalanish foydali;
tarmoqni osonlik bilan kengaytirish imkonini beradi;
ushbu topologiyada yulduz topologiyani loyihalash tugunlarni osonlik bilan boshqarish imkonini beradi;
xatoliklarni aniqlash va tuzatish xususiyatlarini ta’minlaydi;
har bir yulduz kabel asosiy kabelgan kabellar orqali ulanadi;
yulduz topologiyadagi tarmoqni buzilishi qolgan tarmoqlar ishiga xalaqit bermaydi.
|
| |
Nazorat savollari - Ma’ruza №11 Murakkab qarshilik. Reja

|
Ma’ruza №11 Murakkab qarshilik. Reja
|
bet | 5/5 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 1,65 Mb. | | #159899 |
Bog'liq 11-ma\'ruza
Nazorat savollari
- Egilishning qaysi xoli Qiyshiq egilish deyiladi?
- Qiyshiq egilishda ko’ndalang kesimning qaysi no’qtalarida eng katta kuchlanish vujudga keladi?
- Qiyshik egilishda neytral xolati kanday topiladi?
- Ko’ndalang kesimi doira bo’lgan to’sinning qiyshik egilishi mumkinmi?
- Murakkab qarshilikdagi kuchlanish formulalarini chiqarishda qanday printsipdan foydalaniladi?
- Markaziy bo’lmagan siqilishda har qanday nuqtaning kuchlanishi qanday formula bilan aniqlanadi?
- Kesimning inertsiya radiusi qanday topiladi?
- Siquvchi kuch kesimning bosh o’qlaridan birining ustida yotsa, kuchlanish qanday formula yordamida aniqlanadi, bu formula kanday chiqariladi?
- Ekstsentrisitet deb nimaga aytiladi?
Tavsiya etilgan adabiyotlar ro`yxati
1.Набиев А., Хасанов С. Материаллар қаршилиги. Олий ўқув юртлари учун дарслик
- Т.: Фан. 2005. -380 б.
2.Мансуров К.М. Материаллар қаршилиги курси. Техн. ўқув юрт. студ. учун дарслик.
-Т.: Ўқитувчи, 1983. -504 б.
3.Феодосьев В.И. Сопротивление материалов. Учебник для ВТУЗов. - М.: Наука,
1979. - 560 с.
4.В.К.Качурин. Материаллар қаршилигидан масалалар тўплами. –Т.: Ўзбекистон,
1993, -336 б.
5.Смиронов А.Ф. Материаллар қаршилиги. -Т.: Ўқитувчи, 1988. -464 б.
Qo`shimchа аdаbiyotlаr
1.Ўрозбоев М.Т. Материаллар қаршилиги асосий курси. Олий ўқув юртлари учун дарслик. -Т.: Ўқитувчи, 1973. -512 б.
2. S. Xadjieva. Materiallar qarshiligi fanidan ta’lim texnologiyasi . A- 2015.
Diqqat va e’tiboringiz
uchun raxmat!
|
| |
Ishni bajarish tartibi - Virtual tarmoq texnologiyalari

231
Hostlar
soni
15
16
17
15
18
16
15
17
16
18
Variant 11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
Hostlar
soni
17
16
15
16
18
18
16
15
15
17
Variant 21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
Hostlar
soni
17
16
17
18
15
16
17
18
17
16
Shundan so‘ng har bir serverda DHCP xizmatini sozlang.
Buning uchun
serverga IP manzilni bergach serverning “Services”
katalogida DHCP xizmatini
tanlang va uni faollashtiring (15.2-rasm).
15.2-rasm. “Services” katalogida DHCP xizmati
So‘ng “save” tugmasini bosish orqali o‘zgarishlarni saqlang. Shundan so‘ng
barcha hostlarga kirib IP manzil olishi uchun DHCP
funksiyasini faollashtiring
(15.3-rasm).
232
15.3-rasm. DHCP funksiyasini faollashtirish
Barchasini bajargach barcha hostlar o‘rtasida ping xabarlari o‘tishini
tekshiring. 15.3-jadvalni to‘ldiring. Buning uchun har bir kompyuterga kirib uning
parametrlarini o‘rganing.
15.3-jadval. Hostlar bo‘yicha ma’lumotlar
Host nomi
Ip manzili
MAC
manzili
Host
ulangan
port
Host qaysi
VLANga
tegishli
Host ID
si
PC1
PC2
...
Jadvalni to‘ldirib bo‘lgach tarmoqqa kontroller ulang va uni sozlang. Tarmoq
qurilmalarini qidirish amalini bajaring. Tarmoq
qurilmalarining barchasi
Provisioning oynasida ko‘rinishini ta’minlang.
Kontrollerning “Assurance” katalogiga o‘ting. “HOSTS” oynasiga o‘ting va
barcha kompyuterlar ro‘yxatda mavjud ekanligini ko‘ring. Bunda tarmoqqa istalgan
yangi qo‘shilgan komyuter shu oynada mavjud bo‘lishi va bu tarmoqqa ulanuvchilar
233
statistikasini yuritish imkonini berishini eslatib o‘tamiz. Barcha komyuterlar uchun
15.3-jadvalni
qayta
to‘ldiring
va
jadvallarni
solishtiring
(15.4-rasm).
15.4-rasm. “Assurance” katalogidagi “HOSTS” oynasi
Kontrollerning TOPOLOGY oynasiga kiring va o‘z tarmoq topologiyangizni
chizib oling (15.5-rasm).
15.5-rasm. Kontrollerning TOPOLOGY oynasi
Kontrollerning PATH TRACE oynasiga kiring
va tarmoqdagi qurilmalar
o‘rtasidagi o‘tish kanallari haqida ma’lumotga ega bo‘ling. Buning uchun +PATH
tugmasiga borib talab etilgan ikki tugunning IP manzillarini kiritig (15.6-rasm).
234
15.6-rasm. Kontrollerning PATH TRACE oynasi
OKAY tugmasini bosgach start tugmasini bosish orqali o‘tish yo‘llarini
ko‘rasiz.
Ishni bajarilish tartibi

238
16.1-rasm. Tarmoq topologiyasi
DNS ni sozlash
quyidagi 16.2-rasmda keltirilgan.
16.2-rasm. DNS ni serverda sozlash
AAA protokolini sozlash
(16.3-rasm). AAA protokolini serverda sozlash
uchun quyidagi amallarni bajaring.
239
16.3-rasm. AAA protokolini serverda sozlash
Tarmoq marshrutizatorlarida va swichlarida quyidagini tering:
group(config)#aaa new-model
group(config)#username admin password admin
group(config)#aaa authentication login list group tacacs+ local
group(config)#tacacs-server host 192.168.2.7 key cisco
group(config)#line vty 0 4
group(config-line)#login authentication list
group(config-line)#exit
group(config)#aaa authentication login default group tacacs+
group(config)#exit
NTP protokolini sozlash (16.4-rasm).
NTP
ni sozlash uchun serverda
quyidagilarni amalga oshiring.
241
16.5-rasm. SYSLOG ni sozlash
Ushbu protokollar har bir tarmoq qurilmasida joriy etilmog‘i lozim.
Tarmoqqa kontroller ulang va uni sozlang. Tarmoq
qurilmalarini qidirish
amalini bajaring. Tarmoq qurilmalarining barchasi Provisioning oynasida
ko‘rinishini ta’minlang. Tarmoq kontrollerining “Policy” katalogida “Network
settings” menyusiga kiring. Ushbu menyuda
yuqorida sozlagan har bir
protokolingizni soddalashtirilgan usulda sozlang. Buning uchun quyida rasmlarda
berilgan amallarni bajaring (16.6-16.8 rasmlar).
16.6-rasm. IP adres sozlamasi
243
16.8-rasm. SYSLOG serverni biriktirish
Shundan so‘ng push config buyrug‘ini bosish orqali
ushbu sozlamalarni barcha
qurilmalarga yuboring (16.9-rasm).
16.9-rasm. Sozlamalarni barcha qurilmalarga joriy etish
244
Ushbu ishda ikki xil usulda bajargan ishlaringiz orasidagi farqi va SDN
kontrollerining ahamiyati to‘g‘risida o‘z xulosangizni yozing.
Korroziya turlari - Respublikamizda neft va gaz to`g`risida ingiliz tilida qisqacha bayon yozib bering

|
Respublikamizda neft va gaz to`g`risida ingiliz tilida qisqacha bayon yozib bering
|
bet | 18/32 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 1,12 Mb. | | #108684 |
Bog'liq GTL 1-bosqich1111Korroziya turlari
Metallar yoki ular asosida tayyorlangan qotishmalarning tashqi muhit ta’sirida o‘z-o ‘zidan yemirilish jarayoni korroziya deb ataladi. Bu hodisalarning ikki turi — kimyoviy va elektrokimyoviy korroziyalar tabiatda ko‘p uchraydi.
Kimyoviy korroziya jarayonida metall buyumlarning sirtqi qavati havodagi kislorod, sulfit angidrid, vodorod sulfid va boshqa agressiv gazlar ta’sirida yemiriladi. Bu jarayon faqat gaz holdagi moddalar ta’sirida sodir bo‘lganligi tufayli, ba’zan korroziyaning bu turi gaz korroziyasi deb ham yuritiladi.
Bunday korroziya metallarga yuqori temperaturada ishlov berilganda yoki yuqori temperaturada ishlaydigan o‘choqlarning metall qismlari, avtomobillarning dvigatellari ishlashida yuz beradi. Shunday hollarda metallarning yuza qismlari oksidlar yoki sulfidlar qatlami bilan qoplanadi.
Kimyoviy korroziya
Xalq xo‘jaligida nam havo ishtirokida yuz beradigan atmosfera korroziyasi juda katta zarar keltiradi. Shunday namgarchilik sharoitida juda yupqa suv qatlamida erigan kislorod va boshqa gaz moddalar metallning yuza qatlamida oksid pardasini hosil qiladi. Agar bu oksid pardaning metall yuza qatlami bilan yopishqoqligi yaxshi bo‘lsa, metallning ichki qatlamlari korroziyadan saqlanib qoladi. Masalan, aluminiy, rux, xrom va nikel kabi metallarning oksid qatlamlari shunday xususiyatga ega.
Metall yuzasidagi oksid qavatning zichligi metall zichligidan kam bo’lganda ularning ikkalasi orasida ko‘plab g‘ovaklar paydo bo‘ladi va korroziya metallning ichki qatlamlariga tarqalishiga qarshilik ko‘rsatmaydi, uning chuqurlashishini to‘xtatmaydi, metall buyum qisqa vaqt davomida yaroqsiz holatga o‘tadi.
Elektrokimyoviy korroziya
B unday sof kimyoviy korroziya deyarli oz tarqalgan, u kam uchraydi. Metallarning ko‘pchiligi elektrokimyoviy korroziya natijasida yemiriladi. Bunday korroziyaning asosiy mohiyati shundaki, texnikada ko‘pincha tozaligi yuqori bo‘lmagan metallardan, qotishmalardan yasalgan konstruksion qurilmalarda kimyoviy tabiati boshqacha bo‘lgan metallar bilan galvanik juftlar hosil bo’ladi (1-rasm ). Bu metallar ko‘p vaqt davomida havodagi namlik, suv va elektrolitlar qurshovida bolishi tufayli elektrokimyoviy jarayon sodir bo’lishiga olib keladi. Masalan, metallarni kavsharlashda asosiy metall tarkibi bilan kavsharlovchi elektrod tarkibi bir xil bolishini ta’minlash deyarli mumkin emas.
|
| |
Global kompyutеr tarmog‘i. Intеrnеtning yaratilish tarixi

|
Global kompyutеr tarmog‘i. Intеrnеtning yaratilish tarixi
|
bet | 7/11 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,08 Mb. | | #245065 |
Bog'liq Kurs ishi asosiyGlobal kompyutеr tarmog‘i. Intеrnеtning yaratilish tarixi.
Bu yеrda Intеrnеtning paydo bo‘lish tarixiga qisqacha to‘xtalib o‘tamiz.
1838 – birinchi tеlеgraf yaratildi.
1943 – birinchi kompyutеr yaratildi.
1957 – birinchi sun’iy yo‘ldosh uchirildi.
1958 – ARPA – (Advanced Research Projects Agency) ilg‘or izlanishlar agеntligi tuzildi.
1962 – Intergalactic Network – Galaktikalararo tarmoq loyihasi boshlandi. Maqsad dunyoning ixtiyoriy nuqtasidan ma’lumotlarni ola bilish.
1969 – ARPA net – 4 ta kompyutеrni birlashtiruvchi tarmoq ishga tushdi.
1971 – tarmoqda 14 ta kompyutеr. FTP – File Transmission Protocol (fayl uzatish protokoli) qabul qilindi.
1972 – Larry Roberts tomonidan elеktron pochta uchun birinchi dastur yaratildi.
Internet va WWW bir xil emas.
Internet butun dunyo kompyuterlar tarmoqlarining to‘plamini belgilaydi va turli xil kompyuter xizmatlarini ko‘rsatadi. Bu - E-mail elektron pochta, Usenet telekonfirentsiyalari, FTP ma’lumot fayillarini uzatish sistemasi, Telenet uzoqdan terminalga kirish sistemasi, Gopher sistemasi va Butun Dunyo Tarmog‘i- WWW. Demak WWW Internetning faqatgina bir qismidir. Lekin u juda tez rivojlanmoqda.
WWW - Internet ning ommabop xizmat turidir. Unga ulanish uchun kompyuter bilan modem yetarlidir. Shuning uchun Butun dunyo tarmog‘i butun olam axborotlar ombori-kutubxonaga aylanib qoladi va u dunyoga yoyiladi. WWW da ma’lumotlar sahifalarda joylashadi. WWW sahifalarning soni oxirgi 3 yilda yuz milliondan oshib ketdi. Bu sahifalarning egasi kim? Ular yirik korporatsiyalar yoki kichik korxonalar, universitet va maktablar, tashkilotlar, jurnal va ruznomalar yoki oddiy shaxslardir. Bu sahifalarda turli-tuman ma’lumotlar joylanadi. Hozirgi kunda WWW axborot olishning va tarqalishning eng qulay usulidir. U unga kiruvchi va ulangan barcha kompyuterlarning o‘zaro ma’lumotlar almashish imkoniyatini yaratib beradi.
|
| |
kafedrasi 1-bosqich 507-22 guruh - Toshkеnt axborot tеxnologiyalari univеrsitеti “Televizion texnologiyalar

|
Toshkеnt axborot tеxnologiyalari univеrsitеti “Televizion texnologiyalar
|
bet | 12/15 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #148051 |
Bog'liq ИПИ Жомуродова Юkafedrasi 1-bosqich 507-22 guruh
magistranti JomurodovaY.U.
Faoliyatiga munosabat
JomurodovaY.U. 27.09.2023 dan 13.12.2023 gacha davr ichida o‘zini faol, tashabbuskor, mehnatkash, mas’uliyatli magistrant sifatida ko‘rsatib ilmiy va pedagogik amaliyotni o‘tkazdi. 1-bosqich talabasi 507-22 guruh magistranti Jomurodova Yulduz Ubaydullo qizi individual dasturda ishladi, unga muvofiq oltita ma’ruza mashg’ulot mashg‘ulotlarini olib bordi. 507-22 guruh magistranti Jomurodova Yulduz Ubaydullo qizi ilgari o‘rganilgan materialdan mustaqil ravishda tahlil qilib, jamoani boshqarish va darsda intizomni saqlab turish, talabalar bilan muloqot qilishda xushmuomalalik bilan munosabatda bo‘ldi. Magistrant nafaqat o‘zining qobiliyatlarini namoyish etibgina qolmay, balki o‘z nutqini qurish, kelajakdagi kasbining ijtimoiy ahamiyati haqida tushuncha, o‘quv jarayonining sifatini ta’minlash uchun zamonaviy texnika va texnologiyalarni qo‘llashga tayyorlik kabi qobiliyatlarni shakllantirdi.
Magistratura magistranti Jomurodova Yulduz Ubaydullo qizi o‘zining faoliyati uchun “______” bahoga loyiq.
IPI rahbari: ______________________ Bazarbayev B.J.
507-22 guruh magistranti Jomurodova Yulduz Ubaydullo qizi
ilmiy pedagogik ishi bo‘yicha
REJASI
18.10.2023 dan 15.11.2023 gacha
№
|
Ish turi
|
Bajarilgan sana
|
|
Guruh talabalariga ma’ruza darslarini o‘tish
|
|
|
Kafеdra yetakchi o‘qituvchilari o‘quv mashg‘ulotlarini tahlil qilishda qatnashish
|
|
|
Kompyuterni tashkil etilishi fanidan o‘quv-uslubiy majmua tayyorlashga yordam bеrish
|
|
|
Kompyuterni tashkil etilishi fanidan tarqatma o‘quv materiallari va taqdimot slaydlarini tayyorlashga yordam berish
|
|
|
Kompyuterni tashkil etilishi fanidan amaliy mashg’ulot ishlarini bajarish bo‘yicha uslubiy qo‘llanma tayyorlashga yordam berish
|
|
|
Kompyuterni tashkil etilishi fani bo‘yicha oraliq va yakuniy nazorat savollari va testlarni ishlab chiqishga yordam berish
|
|
|
Ilmiy pedagogik ish bo‘yicha hisobot tayyorlash
|
|
|
Hisobot himoyasi
|
|
|
| |
_10 Javobi 2_3 - Respublikamizda neft va gaz to`g`risida ingiliz tilida qisqacha bayon yozib bering

|
Respublikamizda neft va gaz to`g`risida ingiliz tilida qisqacha bayon yozib bering
|
bet | 20/32 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 1,12 Mb. | | #108684 |
Bog'liq GTL 1-bosqich11113_10 Javobi 2_3
4_1 O`zinggiz sevgan sport turi haqida rus tilida
I like football very much, since I was a child I have watched all major football competitions. I like "Barcelona" and "Nasaf" teams. For me, Messi is the king of football. I hope we will go to the World Cup (in 2026).
Menga futbol juda yoqadi, bolaligimdan barcha yirik futbol musobaqalarini tomosha qilganman. Menga “Barselona” va “Nasaf” jamoalari yoqadi. Men uchun Messi futbol qiroli. Umid qilamanki, biz jahon chempionatiga chiqamiz (ikki ming yigirma oltida).
4_2 Oilanggiz tug`risida qisqa bayon yozing.
Нас 4 человека в семье. Мой отец, мать и брат. Мой отец занимается бизнесом. Моя мама швея. В настоящее время я студент. Мой брат сейчас тоже студент.
Biz oilada 4 kishimiz. Otam, onam va ukam. Otam biznes bilan shug'ullanadi. Onam tikuvchi. Hozirda talabaman. Ukam ham hozir talaba.
4_3 2.24 gr temirning korroziyalanishi natijasida qancha Fe(OH)3 hosil bo`ladi.
Reaksiya uchun normal sharoitda ulchangan qancha hajm kislorod kerak buladi.
56-----107
2,24----x=4,28 g Fe(OH)3 hosil bo'ladi
1-----16,8
0,4---x=0,672 l O2
4Fe+6H2O+3O2=4Fe(OH)3
Shu reaksiya asosida ishlaysiz!
4_4 Bosim ostida ishlovchi idish deganda nimani tushunasiz?
Bosim ostida ishlaydigan idish va apparatlar.
Respublikamizda paxta, toqimachilik va ipakchilik sanoatida berkiladigan (germetik) sistemalar keng qollaniladi. Ularning ichida suyukliklar va sikilgan gazlar bosim ostida saqlanadi. Bu sisiyetamlar xavf manbai bulib hisoblanadi, shu smababli ularni loyihalash, tayyorlash, ishlatish va ulardan foydalanish chogida belgilangan koida hamda meyorlarga katiy amal qilish kerak.
Ipakchilik sanoati korxonalari shunday uskunalar bilan jixozlanganki, ularning texnologik jarayonlarida kozonxonalardan keluvchi bug yoki kaynok suv keng kulamda qollaniladi. Bosim bilan ishlaydigan apparat va idishlarga bug kozonlari, bug kabul kilgichlar, bug va kaynok suv kuvurlari, sikilgan hamda suyoltirilgan gazlar saqlanadigan va tashiladigan balon va sisternalar kiradi.
|
| |
TAHLILI № - Toshkеnt axborot tеxnologiyalari univеrsitеti “Televizion texnologiyalar

|
Toshkеnt axborot tеxnologiyalari univеrsitеti “Televizion texnologiyalar
|
bet | 11/15 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #148051 |
Bog'liq ИПИ Жомуродова ЮTAHLILI № ___
“_____” __________202_y.
Fanning nomi_________________________________________________________________
Mashg‘ulot mavzusi_____________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
Professor-o‘qituvchining F.I.Sh. ________________________________________________
Jami talabalar soni_____ Mashg‘ulotda qatnashayotgan talabalar soni_________________
O‘quv-me’yoriy hujjatlar:
A. Taqvimiy-mavzular rejasi___________________________________________________
(mavjud/mavjud emas)
B. Ishchi o‘quv dasturi__________________________________________________________
(mavjud/mavjud emas)
V. Ma’ruzalar matni va didaktik materiallar_____________________________________
(mavjud/mavjud emas)
Mashg‘ulotning tashkiliy qismi__________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Yangi mavzuning kirish qismi (o‘tilgan mavzunini takrorlash)__________________ _____________________________________________________________________________
Yangi mavzuning bayoni _________________________________________________________
Mashg‘ulot jarayonida zamonaviy pedagogik va axborot kommunikatsiya texnologiyalarining qo‘llanilishi _________________________________________________________________
Mashg‘ulot jarayonida erishilgan yutuqlar ________________________________________
Mashg‘ulot jarayonida yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar __________________________________
Xulosa va takliflar___________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
Mashg‘ulotni tahlil qiluvchi ___________________________ _____________
(F.I.Sh.) (Imzo)
Tahlil bilan tanishdim___________________________ _______________
(F.I.Sh.) (Imzo)
“_____”____________ 202 y
“Telestudiya tizimlari va ilovalari”
|
| |
Ba’zan ikki metall qismlarini bir-biri bilan ulash uchun ishlatiladigan

|
Ba’zan ikki metall qismlarini bir-biri bilan ulash uchun ishlatiladigan
|
bet | 19/32 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 1,12 Mb. | | #108684 |
Bog'liq GTL 1-bosqich1111Ba’zan ikki metall qismlarini bir-biri bilan ulash uchun ishlatiladigan,
bolg‘alanib yassilanadigan tutgichlar (zaklyopka) boshqa kimyoviy tabiatli
metalldan yasalgan hol larda ham hosil bo‘ladigan galvanik juftlar korroziyani
juda jadallashtiradi.
Ko‘pincha, metallarni korrozion turg‘un bo‘lgan qatlam (temirni rux, qalay yoki nikel) bilan qoplaganda, yagona bir yeri shikastlanib qolgan qoplama ham galvanik juftga aylanadi. Bunday elektrokimyoviy korroziyada metall va uning qoplamasidagi shikastlangan qismi ko‘rsatilgan tarzda yuz beradigan jara yonlar quyidagidan iborat.
Aktiv metalldan yasalgan qoplama bilan temir galvanik elementning elektrodlariga aylanadi, passivroq bo‘lgan temir katod, qoplovchi aktivroq metall-rux esa anod vazifasini o‘taydi. Rux elektronlar berib oksidlanadi, bu elektronlar havo kislorodini metall sirtida qaytaradi: Zn-2ē → Zn2+ va O2+ 2H2O + 4ē →4HO
Zn2+ + 2HO– → Zn(OH)2
T emir yuzasini qoplagan rux o‘zining muhofaza qilish vazifasini bajarmaydigan holatga o‘tadi. Bunday yemirilish anodning korroziyalanishi deyiladi. Agar temir yuzasi qalay bilan qoplangan bo‘lsa, unda buyumni korroziyadan saqlash jarayoni yuzadagi qoplama qatlami shikastlanmaguncha davom etaveradi, chunki qalay yuzasidagi oksid parda mustahkam. Qoplamada mikroshikast paydo bo‘lganda galvanik sistemada elektrokimyoviy jarayon boshlanadi va endi temir qatlam anodga, qalay esa katodga aylanadi. Endi temir oksidlanishi jadallashadi:
Fe – 2ē→ Fe2+; O2+2H2O+4ē→4HO–,
Fe2+ + 2HO–→ Fe(OH)2
Hosil bo‘lgan Fe(OH)2 havo kislorodi va nam ta’sirida Fe(OH)3 ga aylanadi:
4Fe(OH)2 + O2+ H2O → 4Fe(OH)3
Hosil bo‘lgan Fe(OH)2 havo kislorodi va nam ta’sirida Fe(OH)3 ga aylanadi:
4Fe(OH)2 + O2+ H2O → 4Fe(OH)3
Temir qatlami yemiriladi. Temir yuzasidagi suv kislotali oksidlar ( CO2, SO2) yoki H2S bilan birikib, H+ ionlarini paydo qiladi, temir oksidlanganda hosil bo‘lgan elektronlar vodorod ionlarini qaytaradi:
2H+ + 2ē = H2
Po‘lat buyumlarda korroziya jadal sur’atda sodir bo‘lishiga sababchi bo‘Igan zarracha — sementit (Fe3C )-katod vazifasini bajaradi, temir—anod bo‘ladi. Sementit temirga nisbatan passiv, galvanik juftda temir va sementit quyidagicha mikrogalvanik sxemada qatnashadi:
Keltirilgan tenglama bo‘yicha temir korroziyasiga sementit yordam beradi. Temir elektronlarini suvda erigan kislorod, eritmada paydo bo‘lgan H+ ionlariga uzatuvchi bo‘ladi. Elektronlaming O2 orqali H+ ionlariga o‘tishi Fe2+ hosil bo’ladigan joydan uzoqda bo’lishi korroziyani osonlashtiradi.
|
| |
Muxandislik inshootlarini loyihalash san’ati rivojlanishi tarixida ularni ustivorlikka hisoblashda qo’yilgan xatolar ko’pgina xavf-xatarlarga olib kelmoqda

|
Muxandislik inshootlarini loyihalash san’ati rivojlanishi tarixida ularni ustivorlikka hisoblashda qo’yilgan xatolar ko’pgina xavf-xatarlarga olib kelmoqda
|
bet | 4/5 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 1,65 Mb. | | #159899 |
Bog'liq 11-ma\'ruzaMuxandislik inshootlarini loyihalash san’ati rivojlanishi tarixida ularni ustivorlikka hisoblashda qo’yilgan xatolar ko’pgina xavf-xatarlarga olib kelmoqda. - Muxandislik inshootlarini loyihalash san’ati rivojlanishi tarixida ularni ustivorlikka hisoblashda qo’yilgan xatolar ko’pgina xavf-xatarlarga olib kelmoqda.
- Masalan, AQSHda Kvebekdan 14 km uzoqlikdagi SHimoliy Lavrentiya daryosiga 1907 yilda qurilayotgan ko’prik ish vaqtining tugashiga oz vaqt qolganda ag’darilib tushgan. Ko’prik konsol sistemali bo’lib bosh prolyoti 549 m ga teng, unda ishlayotgan barcha ishchi va texniklar halok bo’lgan va 9000 tonnali metall konstruktsiya butunlay ishdan chiqib, uning ko’pgina qismi suvga 40 m chuqurlikka g’arq bo’lgan. 1916 yili, ya’ni oradan 9 yil o’tib, yana shu joyda o’sha sxema bo’yicha yangi Kvebek ko’prigini qurish nihoyasiga yetkazilgan, ammo ikkinchi marta ham ko’prik halokatga uchragan, bu safar osma prolyoti suvga ag’darilib tushgan va cho’kib ketgan. Ikkala holda ham halokatga siqilgan yig’ma sterjenning ustivorlikka noto’g’ri hisoblanganligi sabab bo’lib, u vaqtlarda siqilgan sterjenlarni hisoblash nazariyasi mukammal ishlab chiqilmaganligidan loyihachilarning gunohini yengillashtiruvchi sabablardan biri edi.
Siqilgan sterjenlarni ustivorlikka mumkin qadar puxta hisoblash zarur va muhimligini ko’rsatuvchi saboq, 1891 yilda SHveytsariyaning Menxenshteyn qishlog’ida bo’lgan halokatli hodisasidir. 42 m uzunlikdagi 12 vagondan iborat bo’lgan passajir poezdi ko’prikdan o’tish vaqtida halokatga uchragan buning asosiy sababi fermaning siqilgan tirgovuchlaridan biri ustivorligini yo’qotganligi bo’lib, butun ko’prikning buzilishiga olib kelgan. - Siqilgan sterjenlarni ustivorlikka mumkin qadar puxta hisoblash zarur va muhimligini ko’rsatuvchi saboq, 1891 yilda SHveytsariyaning Menxenshteyn qishlog’ida bo’lgan halokatli hodisasidir. 42 m uzunlikdagi 12 vagondan iborat bo’lgan passajir poezdi ko’prikdan o’tish vaqtida halokatga uchragan buning asosiy sababi fermaning siqilgan tirgovuchlaridan biri ustivorligini yo’qotganligi bo’lib, butun ko’prikning buzilishiga olib kelgan.
- Demak, bo’ylama egilish xavfli ekan, shuning uchun uning hosil bo’lishiga yo’l qo’yib bo’lmaydi. Siqilgan sterjenlarning ko’ndalang kesim yuzalari o’lchamlarini mustahkamlik shartidan foydalanib hisoblamasdan, siquvchi kuchlanishning kritik kuchlanishdan kichik bo’lishi shartidan foydalanib hisoblash to’g’ridi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muxandislik inshootlarini loyihalash san’ati rivojlanishi tarixida ularni ustivorlikka hisoblashda qo’yilgan xatolar ko’pgina xavf-xatarlarga olib kelmoqda
|
Lokal tarmoqlarning tarmoq topologiyalari

|
Lokal tarmoqlarning tarmoq topologiyalari
|
bet | 3/11 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,08 Mb. | | #245065 |
Bog'liq Kurs ishi asosiy1.2. Lokal tarmoqlarning tarmoq topologiyalari.
Lokal tarmoq — foydalanuvchilarga ommaviy ravishda kompyuterlarda ishlash va ma’lumot almashish, dasturlarni ishlatish, ommaviy ravishda modem, printer va boshqa qurilmalarni ishlatish imkonini beradi. Lokal tarmoqqa kompyuterlarni birlashtirish uchun har xil kompyuterga ulanuvchi tarmoqli adapter (plata), kerakli miqdorda maxsus shtikkerli sim (kabel) lozim. Shunga ko‘ra kompyuter tarmoqlari ber necha ko‘rinishda tashkil qilinadi va ularni umumiy nom bilan tarmoq topologiyalari deb ataladi
TARMOQ TOPOLOGIYALARI
Topologiya – bu tarmoqning tuzilishi, bog‘lanishdagi fizik yoki elektrik konfiguratsiyasi.
Lokal tarmoqlar uchun ko‘p turdagi tarmoq topologiyalari mavjud bo‘lishi mumkin. Quyidagi eng mashhur lokal tarmoq topologiyalari mavjud:
1. Star Topologiyasi: Bu topologiyada, barcha qurilmalar bir markaziy nuqta (hub yoki switch) bilan bog‘liq bo‘lib, markaziy nukta orqali ma’lumot almashish yoki almashish uchun ishlatiladi. Agar bir qurilma buzilsa, qolgan qurilmalar ishlashni davom ettirishi mumkin.
2. Bus Topologiyasi: Bu topologiyada, barcha qurilmalar bir qatorga bog‘liq bo‘lib, ma’lumotlar bir qurilmadan boshqa qurilma orqali almashadi. Agar bir qurilma buzilsa, qolgan qurilmalar almashishni yo‘qotishi mumkin.
3. Ring Topologiyasi: Bu topologiyada, qurilmalar yuza bo‘yicha ring (halqa) shaklida joylashadi va ma’lumotlar ring orqali almashadi. Bu topologiyada, har bir qurilma bitta qurilmani boshqarishi mumkin.
4. Mesh Topologiyasi: Bu topologiyada, har bir qurilma boshqa qurilmalar bilan to‘g‘ri bog‘liq bo‘lib, ko‘p yo‘l orqali ma’lumot almashishni ta’minlaydi. Bu topologiyada, xavfsizlik va ishonchli almashishni ta’minlash uchun yaxshi hisoblanadi.
5. Tree (Hierarchical) Topologiyasi: Bu topologiyada, qurilmalar hierarchiya shaklida bog‘liq bo‘lib, bosh qurilma boshqa ostona qurilmalar bilan bog‘liq bo‘lib, ular esa boshqa qurilmalar bilan bog‘liq bo‘lib, shunday davom etadi. Bu topologiya keng qamrovli tarmoqlar uchun ideal hisoblanadi.
|
| |
-Ma’ruza. Maple tizimining asosiy ob’ektlari. Ifodalarni qayta ishlash komandalari

7-Ma’ruza. Maple tizimining asosiy ob’ektlari. Ifodalarni qayta ishlash komandalari.
REJA:
Matematik o`zgarmaslar va arifmetik amallar.
Maple tizimining buyruqlari.
Maple tizimi komandasining umumiy ko’rinishi va tarkibiy qismlari.
Matematik o`zgarmaslar va arifmetik amallar
Asosiy matematik o`zgarmaslar:
Pi – son ; I –i mavhum son; infinity – cheksizlik; Gamma – Эйлера o`zgarmasi; true, false – mantiqiy o`zgarmaslar, mantiqiy rost va yolg’onlar
Arifmetik amal belgilari:
+ - qo`shish; – - ayirsh; * - ko`paytirish; / - bo`lish; ^ - darajaga ko`tarish; ! – faktorial.
Taqqoslash belgilari: <, >, >=,<=, <>, =.
Butun, ratsional va kompleks sonlar
Maple da sonlar haqiqiy (real) va kompleks (compleх) sonalarga bo`linadi. Kompleks sonlar algebraik ko`rinishda z=x+iy kabi yoziladi va buyruqlar satrida quyidagi ko`rinishga ega :
> z:=x+I*y;
Haqiqiy sonlar butun va ratsional sonlarga bo`linadi.
Butun sonlar (integer) o`nli yozuvda, ratsional sonlar 3 xil ko`rinishda bo`ladi:
Bo`lish operatori yordamida ratsional kasr ifodasi.Masalan:
34/83;
Qo`zg’aluvchi vergul (float), masalan: 3.4;
Ko`rsatkichli formada, masalan: 1,734*10^(-17) son 1,73410-17 sonini bildiradi.
Mapleda grek harflarini poligraf ko`rinishda yozish mumkin. Buning uchun buyruqlar satrida grek harfining nomi teriladi. M.: harfini olsak, ishchi maydonga alpha so`zini kiritish kerak.
Grek harflari va uning nomlanish jadvali:
- alpha, - beta, - gamma, - delta, - epsilon, - zeta, - eta, - theta, - ita, - kappa, - lambda, - nu, - mu, -xi, - pi, - rho, - sigma, - upsilon, - phi, - chi, - psi, -omega.
Grek harflarini maxsus menyu yordamida ham ifodalash mimkin.
|
Maple tizimining buyruqlari - Navoiy davlat pedagogika instituti informatika va axborot texnologiyalar kafedrasi...

Maple tizimining buyruqlari
Buyruqlar sintaksisi
Maplening standart buyruqlari buyruqlar nomidan va parametrlaridan tashkil topgan bo`lib, ular aylana qavslar ichida ko`rsatiladi.: command(p1, p2, …). Har bir buyruq oxirida (;) yoki (:) belgisi qo`yilishi kerak. (;) nuqtali vergul kiritish ishlari tugatilgandan keyin tezda natijani ko`rsatilishini ta’minlaydi. (:) ikki nuqta belgisi esa buyruq bajarilsada natijani ekranda namoyon etmaslikni bildiradi.
(%) foiz belgisi mavjud buyruqni chaqirishda xizmat qiladi. Bu belgi yozuvlarni qisqartirish maqsadida mavjud buyruqlar o`rnini bosishda muhim rol o`ynaydi. Masalan:
> a+b-2*c;
a+b-2c
> %+c;
a+b-c.
O`zgaruvchini berilgan qoida bo`yicha o`zlashtirish uchun o`zlashtish(:=) belgisidan foydalaniladi.
Maple yuklanganda to`liq yuklanmaguncha uning buyruqlari ko`rinmaydi. Buyruqlarning katta qismi chaqiruv berilganda avtomatik yuklanadi.
Boshqa buyruqlar standart kutubxonada vbuyruqlar bajarilishidan oldin readlib(command) buyrug’I bilan chaqirib olinishi mumkin.(bu yerda command – chaqirilgan buyruq nomi). Maplening boshqa buyruqlari maxsus dasturosti kutubxonada, nomlangan jild(paket) larda saqlanadi.
Bu buyruqlari paketini dasturni yuklash vaqtida chaqirish mumkin. Paketlardan buyruqlar chaqirishning ikki usuli bor:
with(package) buyrug’i yordamida barcha paket buyruqlarini yuklash mumkin. (bu yerda package – paket nomi);
Ixtiyoriy buyruqni istalgan paketdan aniqlash uchun maxsus formatda buyruqni terish kerak:
|
Qavslarni ochish komandasi - Navoiy davlat pedagogika instituti informatika va axborot texnologiyalar kafedrasi...

Qavslarni ochish komandasi
Qavslarni ochish komandasining umumiy ko`rinishi expand(, , ... , ) shaklda bo`ladi. Bu komanda algebraik ifodalardagi qavslarni ochib, yig`indi ko`rinishiga keltiradi. Xususan, ratsional algebraik ifodaning suratidagi qavslarni ochib chiqib, hosil bo`lgan ko`phadning har bir hadini maxrajga bo`ladi. Komandadagi berilgan bo`lib, , ... , lar esa berilgan ifodaning qismlari bo`lib, bu qismiy ifodalar qatnashgan qavslar ochilmasligi kerakligini bildiradi.
Misol:
> expand(exp(a+ln(b)));
> expand((x+1)^2*(y+z),x+1);
> expand((x+1)^2*(y+z));
Ko`phadni ko`paytuvchilarga ajratish
Maple 6 tizimida ko`phad o`zgaruvchi miqdor qatnashgan birhadlar yig`indisidir. Birhadning koeffitsiyentlari butun, kasr, suzuvchan vergul formadagi haqiqiy, kompleks va boshqa o`zgaruvchilar ishtirok etgan algebraik ifoda bo`lishi mumkin. O`zgaruvchilarning darajasi butun musbat bo`lishi kerak. Ko`phadni ko`paytuvchilarga ajratish komandasining sodda ko`rinishi factor () bo`lib, ko`phad ko`rinishidagi ifoda-dir.
Misol:
> factor(cos(y)^2-2*sin(x)*cos(y)+sin(x)^2);
SHuni ta’kidlash kerakki, bu komanda ko`paytuvchilarga ajratishni koeffitsiyetnlarning sonli maydonida amalga oshiradi, ya’ni barcha koeffitsiyentlar butun bo`lsa, ko`paytuvchilardagi koeffitsiyentlar ham butun bo`ladi. Komandaning factor(, ); ko`rinishi ko`phadni ko`rsatilgan koeffitsiyentlar maydonida ko`paytuvchilarga ajratadi. Bu yerda koeffitsiyentlar maydonining turi bo`lib, real, complex yoki radikallar ro`yxati bo`lishi mumkin.
Misol:
> factor(x^3+2); # butun koeffitsiyentlar maydonida
> factor(x^3+2.0); # haqiqiy koeffitsiyentlar maydonida
> factor(x^3+2,complex); # kompleks koeffitsiyentlar maydonida
> factor(x^3+2,2^(1/3)); # butun koeffitsiyentlar maydonida va radikal asosida
|
-rasm.


1.14-rasm - Navoiy davlat pedagogika instituti informatika va axborot texnologiyalar kafedrasi zamonaviy...

|
Navoiy davlat pedagogika instituti informatika va axborot texnologiyalar kafedrasi zamonaviy matematik paketlar
|
bet | 26/78 | Sana | 22.07.2021 | Hajmi | 7,05 Mb. | | #15506 |
1.13-rasm.
1.14-rasm.
Agarda biz “Classic Worksheet Maple 9.5” dasturi bilan ishlashda funksiya grafiklar ustiga amallar bajarsak, menyu satri, kontekst satri quyida keltirilga ko`rinishga keladi(1.15-rasm).
1.15-rasm.
Agarda foydalanuvchi “Classic Worksheet Maple 9.5” dasturi bilan ishlashda ishchi varaq maydoniga matn kiritishni boshlash uchun uskunalar satridagi tugmasini bosish kerak hamda kontekst satri quyida keltirilga ko`rinishga keladi(1.16-rasm).
1.16-rasm.
Yuqorida ta’kidlab, o`tganimizdek Maple 9.5 ishga tushurilishda uning ikkita versiyasini ishga tushurish imkoniyati mavjud. Shu sababli agar foydalanuvchi Maple 9.5” amaliy dasturlar paketini ishga tushursa, u holda uning interfeys oynasi ko`rinishini keltirib o`tishimizga to`g`ri keladi. Endi biz quyida “Maple 9.5” amaliy dasturlar paketining interfeys oynasi va uning ko`rinishlarini keltirib o`tamiz. “Maple 9.5” ishga tushgandan keyingi oynaning umumiy ko`rinish(1.17-rasm):
|
| |