Qodirov rivojiddinnig

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM
VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
HUZURIDAGI
YANGIQO’RG’ON AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI TEXNIKUMI
2-KURS 8 GURUHINING TALABASI
QODIROV RIVOJIDDINNIG
Bajarchi:
Amaliyot rahbari:
Oluvchi:
|
Qodirov.R
______________
______________
|
AMALIYOT HISOBOTI
BIOS haqida boshlang‘ich ma’lumotlar
BIOS(Basic Input/Output System) — asosiy kiritish-chiqarish tizimi bo‘lib, motherboard(materinskaya plata)’da alohida chip sifatida ishlaydi. Bu chipning vazifasi kompyuter va operatsion tizimni bir-biriga bog‘lashdan iborat. Har safar kompyuter yoqilganda dastlab BIOS ishlaydi, kompyuter uskunalari parametrlarini tekshiradi va operatsion tizim yuklanuvchi fayliga(dasturiga) o‘z ishini beradi(NTLDR, bootmgr).
Kompyuter yongandagi har xil yozuvlar va tovushning chiqishi, ROM(Read Only Memory) xotirada yozilgan BIOS’ning ishi.
BIOS quyidagi vazifalarni bajaradi:
— kompyuterni faollashtirish, barcha elementlarini boshlang‘ich holatga keltirish;
— kompyuter qurilmalarini dastlabki tekshiruvini amalga oshiradi(POST-test);
— kompyuter qurilma qismini dastlabki sozlash ishlarini amalga oshiradi;
— tizim resurslarini taqsimlaydi;
— PCI qurilmalarini ro‘yxatdan o‘tkazish va sozlash;
— operatsion tizimni dastlabki yuklanishini amalga oshiradi(bootmgr);
— qurilmalarni bir-biri bilan moslashuvini tekshiradi;
— elektr ta’minotini boshqarish, kompyuterni o‘chirish, uxlash holatiga o‘tkazish.
B IOS’ni to‘g‘ri sozlash, kompyuter ishlashiga ta’sir ko‘rsatadi, shuning uchun dastlab shu dasturchani yaxshi o‘rganib olish lozim. Har xil turdagi motherboar’lar har xil BIOS turlarini ishlatishadi, shuning uchun bitta yagona qo‘llanma qilishning iloji yo‘q, lekin asosi baribir bir xil. Protsessorlarning turi rivojlangan sari, BIOS sozlashlari ham qiyinlashib bormoqda. Bu esa, qo‘shimcha qiyinchiliklar tug‘dirmoqda.
BIOS dasturini asosan quyidagi firmalar ishlab chiqishadi:
— American Megatrends (AMI);
— Award Software;
— Phoenix Technologies.
BIOS turiga qarab, uning ko‘rinishi ham o‘zgarib boradi, uning turidan tashqari bir necha versiyalari ham mavjud, bu versiyalar ham yangilanib borishi lozim.
Maqolalarda Award Software tomonidan ishlab chiqilgan BIOS dasturlarini misol qilib olaman, chunki eng ommalashgan turi shu. Sal tushunarli bo‘lishi uchun BIOS’ning ba’zi versiyalarini rasmda ko‘rsatib o‘taman.
A TS binosiga kabel orqali kirish
Asosiy kabellar haqida ma'lumot. MKSASBp va MKSASBpShp kabellarining yadrolari. Po'lat gofrirovka qilingan qobiqdagi kabel. Uzoq masofali kabel yo'nalishlarida yuqori chastotali kabellar. Birlashtirilgan koaksiyal kabelning bo'limi. GTS kabellarini binoga kiritish.
Kirish
Kabel aloqa liniyalarining rivojlanishi rus olimlari va muhandislarining ko'plab avlodlari bilan bog'liq. 1812 yilda P.L. Shilling izolyatsiya qilingan o'tkazgichni ixtiro qildi, uning yordami bilan Sankt-Peterburgda suv osti minalarining masofadan portlashi amalga oshirildi. 1841-1843 yillarda. loyihasi bo'yicha rus akademigi B.S. Yakobi, birinchi telegraf kabel liniyalari qurilgan: Qishki saroy va Bosh shtab o'rtasida, uzunligi 363 m, keyin Qishki saroy va Aloqa Bosh boshqarmasi o'rtasida, 2,7 km uzunlikdagi va nihoyat, Sankt-Peterburg va Tsarskoye Selo o'rtasida. , uzunligi 30 km.
Birinchi kabellarning konstruktsiyalarida hatto o'sha paytda ham zamonaviy kabellarning elementlari - yadrolar, izolyatsiya, himoya qoplamalari mavjud edi. Diametri 3 mm gacha bo'lgan o'tkazgichli mis simlar mum, mayin va rozin tarkibi bilan singdirilgan paxta iplari bilan izolyatsiya qilingan. 1846-1847 yillarda. Gutta-percha izolyatsiyasi bilan birinchi kabellar qilingan. Himoya qoplamalari sifatida po'lat gilzalar, shisha naychalar, qatronli yog'och qutilar va boshqalar ishlatilgan. Germetik biriktirish usullarining yo'qligi va bu qoplamalarning namlikka chidamliligi ularning keng qo'llanilishiga to'sqinlik qildi.
1846-1847 yillarda. kabellarni himoya qilish uchun qo'rg'oshin quvurlari ishlatilgan, korroziyaga qarshi himoya yo'qligi sababli tezda muvaffaqiyatsizlikka uchragan. 1851 yilda Moskva-Peterburg temir yo'li bo'ylab namlikdan himoyalanmagan gutta-percha izolyatsiyali telegraf kabeli yotqizildi va telegraf aloqasi uchun havo liniyasi qurildi.
1890-1891 yillarda. 1990-yillarda germetik qo'rg'oshin qoplamalarini qo'llash texnologiyasi o'zlashtirildi, bu paxta izolyatsiyasini singdirishdan quruq havo-qog'oz izolyatsiyasiga o'tishga yordam berdi. Bu o'lchamlarni qisqartirdi, qo'rg'oshin sarfini va kabellar narxini pasaytirdi.
80-yillarning oxirida zanjirlar orasidagi induktiv ta'sirni kamaytirish va tashqi shovqinlardan himoya qilish. burilishdan foydalanish juftlik va to'rtlikda yashagan.
Birinchi telefon kabellari 6 km gacha bo'lgan masofada aloqa o'rnatishga imkon berdi, bu esa uzoq masofali aloqa uchun foydalanishni chekladi. 1901 yilda muhandis M. Pupinning taklifiga ko'ra, kabel liniyalariga indüktans bobinlari (Pupin bobinlari deb ataladi) kiritilgan bo'lib, bu aloqa diapazonini sezilarli darajada oshirish imkonini berdi; 1903 yilda 32 km, 1906 yilda esa 145 km ga yetdi.
A loqa diapazonini oshirishning navbatdagi bosqichi quvur kuchaytirgichlarining ixtirosi bo'lib, ularning joriy etilishi yuzlab kilometrlarga kabellar orqali bog'lanish imkonini berdi. 1910-1911 yillarda. kabel liniyalarining siqilishi sun'iy sxemalar deb ataladigan narsalarni shakllantirishdan boshlandi. 1915 yilda elektr filtrlarining ixtiro qilinishi keyinchalik turli chastotalarda bir xil simlar orqali bir vaqtning o'zida telefoniya va telegrafiyani amalga oshirishga imkon berdi. 1930 yilda ko'p kanalli uzatish tizimlarini ishlab chiqish boshlandi. Bu har bir pallada minglab og'zaki kanallarni tashkil qilish, shuningdek, televizion dasturlarni uzatish mumkin bo'lgan yangi turdagi kabellarning rivojlanishiga olib keldi.
Mening ishim mavzusi - "ATS binosiga kabel kiritish".
1 . Magistral kabellar haqida umumiy ma'lumot
Yuqori chastotali simmetrik magistral kabellar. MKS kabellarining oqim o'tkazuvchi mis o'tkazgichlari polistirolli shnurli izolyatsiya bilan izolyatsiya qilingan. Diametri 1,2 mm bo'lgan turli rangdagi to'rtta yadro yulduz to'rttasiga o'ralgan bo'lib, uning markazida polistirol shnur mavjud. Har bir to'rtta rangli paxta yoki sintetik ipning spiraliga o'ralgan. 4X4 kabelidagi to'rttasi quyidagi ranglarga ega: birinchisi qizil, ikkinchisi yashil, uchinchisi ko'k, to'rtinchisi sariq. 7x4 sig'imli kabelda ikkita qo'shni to'rtta uchun ipning rangi qizil va yashil, qolganlari uchun u boshqacha. Ikki qo'shni signal yadrolari ham turli xil ranglarga ega.
Qo'rg'oshin niqobi ostida kordel-polistirol yadroli izolyatsiyalangan MKSEBL tipidagi asosiy kabellar zirhli lentalar va qo'rg'oshin g'iloflari o'rtasida maxsus perbunan (rezina) bilan korroziyadan himoyalangan 5X2,5 mm tekis alyuminiy simlardan iborat ekranga (E) ega. lentalar. Chelik zirh lentalari, shuningdek, Perbunan lentalari bilan korroziyadan himoyalangan. Kabellar 7X4 va 4x4 hajmlarda ishlab chiqariladi.
MKSA kabellarining yadrosi MKS kabellarining yadrosiga o'xshaydi. Qoplama qo'llanilganda yadro izolatsiyasining shikastlanishidan himoya qilish uchun kamar izolyatsiyasi olti dan sakkiz qatlamli kabel qog'ozidan iborat. Kabelning alyuminiy qobig'i ekstrudirovka qilingan yoki payvandlangan bo'lishi mumkin. Ikkinchi holda, g'ilof yuqori chastotali oqim bilan uzunlamasına tikuv bilan payvandlangan alyuminiy chiziqdan tayyorlanadi. Ishlab chiqarilgan kabellarning quvvati 7x4, 4x4 va 1X4.
MKSASBp va MKSASBpShp kabellarining yadrolari MKS kabellarining yadrolariga o'xshaydi. Yadro alyuminiy g'ilof (A) bilan qoplangan va uning ustida qo'rg'oshin qobig'i (C) joylashgan. Himoya qoplamalarining dizayni MKSA (Bp yoki BpShp) zirhli kabellari bilan bir xil.
MKSSHp kabellari yadrosining dizayni ham MKS kabellari yadrosining dizayniga o'xshaydi. 0,2 mm qalinlikdagi alyuminiy folga ekrani to'rt qatlamli simi qog'ozining kamar izolyatsiyasi ustiga qo'yilgan. Ekran ostida diametri 0,3-0,4 mm bo'lgan mis sim yotqizilgan. Ekranga plastik yoki qog'oz lenta qo'llaniladi. Kabelning yadrosi Shp tipidagi himoya qopqog'i bilan po'lat g ofrirovka qilingan qobiqga (C) o'ralgan. Ishlab chiqarilgan kabellarning quvvati 7X4 va 4x4.
MKS, MKSE, MtCCA, MKSAS, MKSS tipidagi yuqori chastotali kabellar K-60 uzatish tizimi tomonidan 12-252 kHz oralig'ida muhrlangan shaharlararo kabel yo'nalishlarida, shuningdek, KRR 30 bilan muhrlangan ulanish liniyalarida qo'llaniladi. /60 uskuna 12-552 kHz oralig'ida. Shu bilan birga, 120 tagacha aloqa kanali kerak bo'lgan avtomobil yo'llarida bir to'rtburchak kabellar, 480 kanalgacha - to'rt kvadrat va 840 kanalgacha - etti to'rtta kabellar qo'llaniladi. Elektr temir yo'llari yoki yuqori kuchlanishli elektr uzatish liniyalari ta'sir zonasida, shuningdek, chaqmoq faolligi yuqori bo'lgan joylarda yotqizish uchun MKSE, MKSA va MKSAS tipidagi kabellardan foydalanish tavsiya etiladi.
MK magistral kabellari qo'rg'oshin qobig'idagi yulduzchali o'tkazgichlarning shnur va qog'oz izolyatsiyasiga ega. Supero'tkazuvchilar mis o'tkazgichlar diametri 0,81 mm bo'lgan uch ipli qog'oz kordel va ikkita lenta kabel qog'ozi bilan izolyatsiya qilingan. Bir hil kabellar diametri 1,2 mm bo'lgan yadroli uch, to'rt va ettita yuqori chastotali kvadslardan iborat bo'lib, birlashtirilgan kabellar yuqori chastotali kvadratlardan tashqari, diametri 1,4 mm bo'lgan yadroli ekranlangan past chastotali juftlarni o'z ichiga oladi. ba'zi hollarda, past chastotali kvadlar. Kabellar quyidagi navlarda mavjud: MKG, MKB, MKBG, MKK, MKBL, MKL.
MK kabellari ilgari K-12 va K-24 uzatish tizimlari bilan muhrlanish uchun mo'ljallangan. Hozirgi vaqtda ushbu turdagi kabellar K-60 tizimi bilan muhrlanishi mumkin. Yuqori chastotali, past chastotali va ekranlangan elementlarga ega MK tipidagi birlashtirilgan kabellar bir liniyada magistral, mintaqa ichidagi va xizmat ko'rsatish aloqalarini tashkil qilish, shuningdek, eshittirish dasturlarini uzatish uchun ishlatiladi.
koaksiyal kabellar. KM-4 kabellari - koaksiyal (K), magistral (M), to'rtta standartlashtirilgan koaksiyal juftlik 2.52 / 9.4 va besh xizmat simmetrik to'rtdan iborat. Diametri 2,52 mm bo'lgan koaksiyal juftlikning ichki o'tkazgichi tashqi o'tkazgichdan polietilen yuvgichlar bilan izolyatsiya qilingan, bir uzunlamasına tikuv bilan 0,25-0,30 m.
m qalinlikdagi mis lenta naychasi shaklida qilingan. Tashqi o'tkazgichning ichki diametri 9,4 mm. Ikkita po'lat lenta ekrani va qog'oz izolyatsiyasi tashqi o'tkazgich ustiga o'rnatiladi.
Xizmat nosimmetrik to'rtliklar turli rangdagi havo-qog'oz yoki havo-polietilen izolyatsiyasi bilan diametri 0,9 mm bo'lgan mis simlardan o'ralgan. Markaziy to'rtta sirlangan simdan qilingan. Kabelning qurilish uzunligi 600 m.
Kabellar quyidagi navlarda ishlab chiqariladi: KMG-4-koaksiyal kabel (K), asosiy kabel (M) qo'rg'oshin qobig'ida, yalang'och (G);
KMB-4 - bir xil, ikkita po'lat bantli zirhli (B), tashqi himoya qopqog'i bilan; KMBG-4 - xuddi shunday, tashqi himoya qoplamasisiz, korroziyaga qarshi himoya bilan; KMBl-4 - xuddi shunday, plastik lentalardan yasalgan yostiq bilan (Bl); KMBShp-4 - xuddi shunday, tashqi polietilen shlang bilan (Shp); KMK-4 - xuddi shunday, tashqi qopqoqli dumaloq galvanizli po'lat simlar (K) bilan zirhlangan; KMKl-4 - xuddi shunday, plastik lentalardan yasalgan yostiq bilan (Kl).
KMEB-4 (Bl) kabellari ham ishlab chiqariladi, ularning yadrosi va himoya qoplamalari KM-4 kabellariga o'xshaydi, ammo ekranlash effektini oshirish uchun ushbu kabelda 1-1,1 mm qalinlikdagi alyuminiy qobiq qo'rg'oshin ostida joylashgan. g'ilof. KM-4 tipidagi kabellar 17 MGts gacha bo'lgan chastota diapazonida koaksiyal juftlik siqilishi bilan ko'p kanalli aloqa va televidenie uchun mo'ljallangan.
H ar qanday ikkita koaksiyal juftlikda televizion dasturlarni oldinga va teskari yo'nalishlarda va 300 PM yoki 1920 PM kanallarida uzatishni tashkil qilish mumkin. Kabel dizayni ham ishlab chiqilgan bo'lib, ikkita koaksial juftlik orqali 3600 PM kanallarini tashkil qilish mumkin. Simmetrik to'rtburchaklar xizmat aloqalarini, teleboshqarishni va signalizatsiyani amalga oshiradi. Ikki nosimmetrik juft K-24 tizimi bilan muhrlangan. KMEB-4 tipidagi kabellar xavfli va aralashadigan elektromagnit ta'sirlar va yuqori chaqmoq faolligi zonasida yotqizish uchun mo'ljallangan.
KM-8/6 kabellari (4-rasm) 2,52/9,4 mm tipidagi sakkizta standartlashtirilgan koaksiyal juft, 1,2/4,6 mm tipidagi oltita kichik o‘lchamli koaksiyal juft, sakkizta simmetrik xizmat ko‘rsatish juftligi, bitta simmetrik xizmat ko‘rsatuvchi kvad va oltita bittadan iborat. yadrolari. Koaksiyal juftliklar 2.52 / 9.4 va 1.2 / 4.6 dizaynda KM-4 va MKT-4 kabellari bilan bir xil.
5-rasm - VKPASHp (a) va VKPASHpt (b) kabellari: 1 - kabel; 2 - shlang; 3 - alyuminiy quvur; 4 - gözenekli polietilen izolyatsiyasi; 5 - mis o'tkazgich
Nosimmetrik juftliklar, to'rtburchaklar va bitta yadrolar polietilen izolyatsiyasi bilan 0,9 mm diametrli mis simdan tayyorlanadi; to'rtburchakning yadrolari yulduz kabi buralib ketgan. Kabellar G, B, BG, Bl, K va Kl tipidagi himoya qoplamali qo'rg'oshin niqobi ostida ishlab chiqariladi.
KM-8/6 kabellari bir nechta televizion dasturlarni uzatish va aloqa kanallarining katta to'plamini talab qiladigan magistral liniyalarga yotqizish uchun mo'ljallangan. Bunday holda, koaksiyal va nosimmetrik juftliklar KM-4 va MKT-4 turdagi kabellarning juftlari va to'rtliklariga o'xshash tarzda qo'llaniladi.
Yagona koaksiyal kabel VKPASHp - 2.1 / 9.4 ikkita versiyada ishlab chiqariladi - er osti va o'rnatilgan kabel bilan o'z-o'zidan qo'llab-quvvatlanadigan to'xtatilgan. VKPASHp va VKPASHp-T tipidagi kabellar ikki diapazonli tizimda K-120 uskunasi bilan muhrlanish uchun mo'ljallangan: 60-552 kHz - oldinga yo'nalishda va 728-1320 kHz - teskari yo'nalishda.
KRK-75 kabeli - koaksiyal (K), radio chastotasi (R), 2.52 / 9.4 tipidagi bitta koaksiyal juftlikni o'z ichiga oladi, uning dizayni KM-4 kabelidagi kabi. Tasma izolyatsiyasi ustiga qo'rg'oshin niqobi ostida qo'llaniladi. I Tashqi diametri - 15 mm, qurilish uzunligi - 100 m dan kam emas.
2. ATS binosiga kabellarni kiritish
Barcha tarqatish kabinetlarining kabellari birlashadigan telefon stantsiyasi binosida o'lchamlari stantsiyaning maksimal quvvatiga bog'liq bo'lgan stansiya qudug'i quriladi.
Stansiya quduqdan stansiyaning podvaliga, shaxta deb ataladigan kabellarni yotqizish uchun ular quvur bloklarini yotqizadilar yoki maxsus tunnellar quradilar. Mil, ship va zaminning devorlari o'tga chidamli materiallardan yasalgan bo'lishi kerak va zararli gazlar va er osti suvlarining binolarga kirishini istisno qilishi kerak. Milya kamida 900 mm kengligida yong'inga chidamli eshikli alohida mustaqil kirishga ega bo'lishi kerak; konning devorlariga derazalar o'rnatishga yo'l qo'yilmaydi. Shaft etarlicha keng bo'lishi kerak, balandligi kamida 2 m bo'lishi kerak va shahar va favqulodda elektr tarmoqlaridan markaziy isitish, shamollatish va yoritish bilan jihozlangan bo'lishi kerak.
http://www.allbest.ru/ saytida joylashgan
kabel koaksial qurilish magistral
Kabellar, muftalar va havo kanallarini yotqizish uchun shaxta po'lat romlar, kabel o'simtalari va oluklar bilan jihozlangan; ular orasida kamida 800 mm kenglikdagi xizmat ko'rsatish yo'llari qoldiradi. Metall konstruktsiyalar kulrang yoki qora moyli bo'yoq bilan qoplangan bo'lishi kerak. Milda kabellar gorizontaldan vertikal holatga o'tadi, bu erda ular to'xtash kabellariga lehimlanadi. Ushbu kabellar pollar orasidagi shiftlar orqali himoya chiziqlarigacha uzatiladi. Ko'ndalang xona odatda milning ustida joylashgan.
Stansiyaga olib boradigan kabellar odatda doimiy havo bosimi ostida saqlanadi. Buning uchun bu erda shaxtada ularga gaz o'tkazmaydigan muftalar o'rnatiladi, bosim o'lchagichlari lehimlanadi va havo quvurlari ulanadi, ular orqali kompressordan havo etkazib beriladi.
Agar g'ilof buzilgan bo'lsa va bosim tushib qolsa, kabelga o'rnatilgan bosim o'lchagich signal zanjirini yopadi va stansiyada shikastlanish signali paydo bo'ladi.
Kabel doimiy bosim ostida bo'lganda, shikastlanganda, g'ilof ostidan oqib chiqadigan siqilgan havo namlikning bir muncha vaqt kabel ichiga kirib ketishiga yo'l qo'ymaydi.
Kichik quvvatli stantsiyalarda kabellarni to'xtatish uchun liniya kabellarini lehimlash stantsiya qudug'ida amalga oshirilishi mumkin.
Chiziq kabellari 100x2 kabellarga lehimlanadi, ular shaxta xonasida yoki maxsus xonada - qo'lqop xonasida joylashgan kommutatorning himoya chiziqlariga kiritilgan. Chiziq kabellari vertikal yoki gorizontal qo'lqoplar bilan lehimsiz. Qo'lqoplardan 100x2 kabellar umumiy paketlarga yig'iladi va truba orqali o'zaro bog'langan xonaga kiritiladi, u erda yoqish usuliga qarab ularni pastdan yoki yuqoridan kommutatorga ulash mumkin.
Kabel mildan bir necha qavat yuqorida joylashgan hollarda, ular qo'lqop qutisidagi chiziqli kabellarni lehimlashga murojaat qilishadi.
Yuqori, havo kabellari stansiya binosiga devor orqali xoch xonasiga o'tkaziladigan quvurlar orqali kiritiladi.
3. Operatsiya
Texnik xizmat
Texnik xizmat ko'rsatish - aloqa vositalarini ish holatida saqlashga qaratilgan chora-tadbirlar va tadbirlar majmui. Ushbu kompleks quyidagi yo'nalishlarni o'z ichiga oladi: uskunalarga muntazam texnik xizmat ko'rsatish, rejali profilaktika va ta'mirlash.
Muntazam texnik xizmat ko'rsatish yoki ta'mirlash operatsion xodimlar tomonidan yoki ixtisoslashtirilgan ustaxonalarda amalga oshiriladi. Joriy ta'mirlash - aloqa vositalarini normal xizmat qilish muddati davomida ta'mirlash. Aloqa uskunalariga joriy texnik xizmat ko'rsatish, shuningdek, ta'mirlash ushbu uskuna biriktirilgan ekspluatatsion xodimlar tomonidan amalga oshiriladi, ularning ish ta'rifiga muvofiq kunlik burchi hisoblanadi va maxsus rejalashtirishga bog'liq emas.
Muntazam texnik xizmat ko'rsatish bo'yicha ish hajmi:
- Uskunalarga muntazam texnik xizmat ko'rsatish, axloqsizlik, changdan tozalash.
- mahkamlagichlarni mahkamlash.
- Mexanizmlarni sozlash.
- ishqalanish qismlari va qismlarini moylash.
- Shishgan sigortalar va ogohlantirish chiroqlarini almashtirish.
- elektr parametrlarini sozlash.
Rejali va profilaktika texnik xizmat ko'rsatish kalendar yili uchun tasdiqlangan rejaga muvofiq operatsion xodimlar tomonidan amalga oshiriladi. Ushbu reja ushbu uskunaning foydalanish yo'riqnomasida keltirilgan "muntazam ish" bo'limiga muvofiq tuzilgan.
Joriy ta'mirlash - aloqa vositalarini normal xizmat qilish muddati davomida ta'mirlash. Davlat uskunaning xizmat qilish muddatini uzaytirishdan manfaatdor. Xizmat muddati uskunaning ishonchliligi bilan chambarchas bog'liq. Uskunaning ishonchliligi Ti (soat) nosozliklar orasidagi vaqt bilan belgilanadi. MTBF - bu uskunaning ishlash muddati davomida ishlamay qolishi taxmin qilinadigan soatlardagi o'rtacha interval. Nosozliklar orasidagi teskari vaqt muvaffaqiyatsizlik darajasi deb ataladi.
Joriy ta'mirlash operativ xodimlar tomonidan tasdiqlangan yillik rejaga muvofiq amalga oshiriladi va quyidagi ishlarni ko'zda tutadi:
- marshrutni yotqizish, qo'shimcha ogohlantirish belgilarini o'rnatish, o'lchash ustunlarini tiklash, armaturalarni bo'yash (qavslar, konsollar, kabel qutilari), kabelning chuqurligini tekshirish, quvurlardagi zaxira kanallarni tekshirish va boshqalar.
- Kabellar va plastik korroziyaga qarshi qoplamalarning shikastlanishini aniqlash va bartaraf etish
- Qish sharoitida va bahorgi suv toshqini davrida konstruksiyalarni ishlashga tayyorlash, qirg'oq yaqinida kabelni chuqurlashtirish, qirg'oq muzlarining parchalanishi, ortiqcha bosim ostida kabelni vaqtincha o'rnatish va boshqalar. - Kabelni himoya qilish qurilmalarining holatini tekshirish va aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish.
- gaz o'tkazmaydigan va izolyatsion gilzalarni, himoya vositalarini, asboblarni almashtirish va ta'mirlash.
- bir xil qurilish uzunligi doirasida kabelni chuqurlashtirish va kengaytirish - qo'shimcha o'lchov ustunlarini o'rnatish - uchastkada texnik hujjatlar tuzilmalarini aniqlashtirish va tuzatish.
Uskunani ishlab chiqaruvchida amalga oshiriladigan texnologik yugurish kabi narsa mavjud. Uskunalarni ishlab chiqarishda montajchining e'tiborsizligi, uning shoshqaloqligi, beparvoligi natijasida xizmat muddati qisqaradi va buning natijasida uskunaga texnik xizmat ko'rsatishni tez-tez bajarish kerak bo'ladi. Shu sababli, zavod 48 soat davom etadigan asbob-uskunalarning texnologik ishini amalga oshiradi.
Oddiy xizmat muddati amortizatsiya davri va amortizatsiya davri kabi tushunchalar bilan bevosita bog'liq. Inflyatsiya tufayli jihozlarimizni yangilariga almashtirib bo'lmaydi.
Uskunani kapital ta'mirlash - bu normal xizmat muddatini tugatgan va tez-tez ishdan chiqqan uskunaning ish qobiliyatini tiklash, uni joriy ta'mirlash orqali tiklash iqtisodiy yoki jismoniy jihatdan imkonsiz bo'lib qoladi. Kapital ta'mirlash, qoida tariqasida, ushbu uskunani ishlab chiqaradigan zavodlarda amalga oshiriladi. Birinchidan, nuqsonli ro'yxat tuziladi, keyin biz ushbu uskunani tekshirishni boshlaymiz, uskunani demontaj qilishda barcha qismlar bir-biridan alohida joylarga joylashtiriladi. Kapital ta'mirlash orqali biz texnologik taraqqiyotga to'sqinlik qilamiz.
Kapital ta'mirlash quyidagi ishlarni o'z ichiga oladi: - liniyalarning ayrim uchastkalarida eskirgan kabelni almashtirish (qurilish uzunligidan ortiq) - eskirgan uskunalar yoki armaturalarni almashtirish - kanalizatsiya va ko'rish moslamalarini rekonstruksiya qilish - daryo o'tish joylarida kabelni chuqurlashtirish yoki erga - daryolar ustidan o'tish joylarida zaxira kabellarni yotqizish.
- Kabellarni korroziyadan, chaqmoq urishidan va hokazolardan himoya qilish uchun ishlaydi. - liniyani rekonstruksiya qilish (dapupinizatsiya, kengroq chastota diapazonida kabel balansi).
- Elektr xususiyatlarini normal holatga keltirish.
- Kabel va jihozlarni yangi, ilg'orroqlariga almashtirish.
Kapital ta'mirlash bo'yicha ishlarni qabul qilish operatsion tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan amalga oshiriladi. Qabul qilish dalolatnomasida ish hajmi, ularni amalga oshirish sifatini baholash va smeta qiymati ko'rsatilgan. Muftalar yoki terminal qurilmalarini demontaj qilish bilan bog'liq kabel inshootlarini ta'mirlash bo'yicha barcha ishlar hududiy nazorat markazlarining oldindan ruxsati bilan amalga oshirilishi kerak.
Ish paytida yuzaga keladigan nosozliklar darhol tuzatilishi kerak. Ular joyida yo'q qilinadi yoki uskunalar ishlab chiqarish zavodiga olib boriladi. Bu ish texnik xizmat ko'rsatuvchi xodimlar yoki aynan shunday uskunaga xizmat ko'rsatadigan tor ixtisoslashgan ishchilar guruhi tomonidan amalga o shiriladi.
G AZ TAQSIMLASH MEXANIZMI
Gaz taqsimlash mexanizmi dvigatel tsilindrlarini yonilg'i aralashmasi (Karbüratörlü motorlar) yoki havo (dizel) bilan to'ldirishga, chiqindi gazlarni chiqarishga imkon beruvchi vanalarni ochish va yopish uchun xizmat qiladi va yonish kamerasini siqishni va ish vaqtida atrof-muhitdan ajratishga imkon beradi.
GAZ TAQSIMLASH MEXANIZMLARI VA ULARNING QISMLARINING O'ZARO TA'SIRI
To'rt zarbli avtomobil dvigatellari gaz taqsimlash vanalariga ega bo'lib, unda yonuvchan aralashmani kiritish va chiqindi gazlarni chiqarish kirish va chiqish vanalarining yordami bilan amalga oshiriladi. Ikkitasoat mexanizmida gaz taqsimoti ulash krank mexanizmi yoki aralash tizim yordamida amalga oshiriladi.
Valflarning joylashgan joyiga qarab, pastki Vanalar bilan ishlaydigan mexanizmlar farqlanadi (fig. 1, a), silindir blokda joylashgan, va yuqori klapanlari bilan, blok rahbari joylashtirilgan (FIG. 1, b va C). Blokning boshidagi valflarni joylashtirganda, yonish xonasi eng oqilona shaklga ega va issiqlik uzatishning kichik yuzasiga ega, bu esa ish aylanish jarayonida ijobiy ta'sir ko'rsatadi: silindrlarni yonuvchan aralash yoki havo bilan to'ldirish yaxshilanadi; valflarni sozlash qulayroq. Shu bilan birga, bunday gaz taqsimlash mexanizmi quyi Vanalar bilan mexanizmdan ko'ra murakkab, ko'proq metall va qimmatroq. KarbyuratorDVI gatelyah " gaz taqsimlash mexanizmini ikkala ishlatiladi, va dizel dvigatellari yuqori klapanlari bilan faqat mexanizmi.
Eng avtomobil dvigatellari da, şanzıman silindrli blokda o'rnatilgan-mil pastki manzil — FIG. 1 a va b). Tarqatish Miller o'rnatilgan va birligi rahbari {FIG. 1, C) - milning yuqori joyi(Moskvich-2140 avtomobillarining dvigatellari, Jiguli va boshqalar). Bunday holda, gaz taqsimlash mexanizmi osonroq, lekin juda murakkab zanjirli haydovchiga ega. Odatda, gaz taqsimlash mexanizmi krank mili bilan mos keladigan viteslar orqali boshqariladi. Eksantrik milni aylantirganda, shisha 10 (qarang: shakl. 1, a) yuqoriga ko'tarilgan va 9 sozlamalari murvatini 7 valf rodini 2-ga bosadigan surishtiruvchi 2-ga o'tadi. Vana boshi egar / dan uzoqlashadi va tsilindr kirish yoki chiqishtrubkasiga ulanadi. 4 valf bulog'i siqiladi. Silindrni to'ldirgandan yoki tozalashdan so'ng, shisha silindir ostidan chiqadi va kamon ostidagi valfegarga tushadi. Vanasilindrli blokga bosilgan yosh 5 Sleeve yo'nalishi bo'ylab harakatlanadi. Bir uchi bilan bahor 6 plastinkasiga, 5 kraker yordamida valfga, ikkinchisi esa silindr blokining halqa chizig'iga tayanadi. Dvigateldagisilliq murvatning regulyatsiyasi pozitsiyasi 8 (zil-130K va gaz-52-04 avtomobillarining dvigatellari) bilan o'rnatiladi.
Siqish va ish zarbasi vaqtida-Valve 16 |FIG. 1, b) sobit va 19 bahor ta'siri o stida 15 egariga mahkam bosildi.
Shakl. 1. Gaz taqsimlash mexanizmlari:
va bilan pastki tashkil vana uchun camshaft; b — yuqori tashkil vana va pastki joylashgan camshaft; va bilan yuqoridagi vana va camshaft; 1, 15, va 39 — klapan o'rinli; 2, 16, 35 — vana; 3, 17, va 38 — uchun-to'g'ri, ular bushing; va 19 4 — bahor; 5 va 13 — kraker; 6 va 12 — tovoq klapan bahor; 7 — tashishlisovody bolt; 8, 22 va 33 hamda locknut; 9 va 27 — izdoshlari; 10, 25 va 29 — Cams bankomattion mil; 11 — qopqoq ildiz nizomning klapan; 14 — spark ulang; 18 — qo'llab-quvvatlash yuvish; 20 — bosh qamrab birligi; 21 va 30 rocker; 23 52 — tuzatish vida; 24 va 51 — rocker qo'l miller;. 25-bar; 26-silindrli blok; 54-uchi; 55 - tashqi bahor; 37 - ichki bahor
Eksantrik milni aylantirganda, 23 shisha 27 surish qurilmasiga ishlaydi va uni 25 bar bilan birga ko'taradi. Bar 24 eksa bo'ylab 21 eksa bo'ylab aylanadi, bu esa valf tayog'ini bosadi. Natijada, vana pastga tushadi va vosita tsilindri kirish yoki chiqish trubkasiga ulanadi. Eksantrik milning yanada aylanishi bilan, shisha 27 itaruvchi ostidan chiqadi va bahor ta'sirida valf mexanizmi asl holatiga qaytadi. Silindr blokining 26 teshigida harakatlanadigan itaruvchi pastga tushadi. Rocker ning qisqa yelkasiga 23 moslama vidasi vidalanadi, bu 22 taymeriga ega. 19 buloqli valf 12 plastinka va 13 kraker bilan bog'lanadi. Bahorning pastki uchi 18 qo'llab-quvvatlovchi yuvish vositasi.
Birlik boshiga o'rnatilgan eksantrik mil aylanayotganda (shakl. 1 C), 29 Cam 30 rocker yelkasiga ishlaydi va 31o'qi bo'ylab rachivaetsya. 34 o'rnatish vidasining 32 uchi 55 valf tayog'ini bosadi, 36 va 37 buloqlari siqiladi va vanaochiladi. Shisha rocker ostidan chiqqandan so'ng, Pru zhin ta'siri ostida valf9 egariga mahkam o'rnashib oladi.
GAZ TAQSIMLASH MEXANIZMINING TAFSILOTLARI
Tarqatish tishli. Tarqatish mil tishli (FIG. 2 a, b va b), kamroq zanjir (shakl. 2, D). Mahalliy Karbüratörlü motorlar, ba'zi bir istisnolardan tashqari, odatda, ikki qutb Ren tashkil topgan tishli eksantrik mil bor. Bir tishli krank mili, ikkinchisi esachegara poygasida o'rnatiladi. Har ikkala vitesda ham silliq ishlov berish va ish paytida shovqinni kamaytirish uchun tishlangan tishlar mavjud. Xuddi shu maqsadda, gaz dvigatellarining tishli distribyutori textolitdan ishlab chiqariladi. Krankmilleriga o'rnatilgan bo'linuvchi viteslar po'latdan yoki qotishma temirdan yasalgan. Kamaz-5320 avtomobil dizeli (rasm. 2, C) silindrli blokning orqa qismida joylashgan beshta tarqatish vitesiga ega"
Tishli 20 aylanayotganda (shakl 20). 2, D)cheksiz Naya zanjiri harakatga keladi, bu esa tarqatish milini va yog ' pompasini ("Jiguli"avtomobilining motorini) boshqaradi. Avtomobilni ishlatganda, zanjir asta-sekin eskiradi va cho'ziladi. Kuchlanish mexanizmi zanjirni o'z vaqtida tortib olish imkonini beradi va sedativ 26 uning tebranishlarini o'chiradi.
Shakl. 2. Gaz taqsimlash mexanizmining aktuatorlari:
va --dizel YAMZ-236; b — motor ZIL-130, GAZ-53A, va h. k.; in — dizel KAMAZ-5320; g — motor VAZ-2106 Zhiguli; 1 va 27 — tishli neft nasos; 2, 14 men 15 — tishli, oraliq; 3, 10, 13 va 20 — camshaft tishli lapbar mil; 4, 7 va 11 belgilari; 5, 12, 16 va 25— camshaft tishli; 6 va 17 — tishli gijgijlash yoqilg'i nasosi; 8 — tishli diskda fan; 9 — gijgijlash tishli yoqilg'inasosi tion; 18 — tishli nasos haydovchi kuchini boshqarish; 19 — tishli disk to'plami,Sora; 21 = keldi tuman filiali; 22 — Poyabzal tensioning mexanizmi; 23 — tensioning mexanizmi; 24 — camshaft; 26 _=- stabilizator; 28 = yetakchi strand
Har bir silindrdagi ish aylanishi uchun to'rt zarbli dvigatelda kirish va chiqish valflari bir vaqtning o'zida ochilishi va yopilishi kerak, ya'ni. eksantrik mil bir inqilobni va tizzaningkattakon milini ikki marta bajarishi kerak. Buning uchun eksantrik milning vitesi, agarsuv ikki vitesdan iborat bo'lsa, krank mili vitesiga nisbatan 2 marta ko'p tishlari bor. Dvigatelni yig'ishda krank mili va tarqatish milleriga o'rnatilgan vitesni teglar bilan ulash kerak, dizel dvigatelni yig'ish paytida esa yonilg'i nasosining haydovchi viteslari ham bo'lishi kerak.
Tarqatish shaftasi. Kirish va chiqish valflarini o'z vaqtida ochish va yopish uchun nazorat mili ustida kulaklar mavjud. Valflarni yopish va ochish valflarning eksantrik mili va kamon buloqlari bilan ta'minlanadi. Tarqatish mil 1 (FIG. 3) 5 kameralar bilan birga
Shakl.3. Dizel YMZ-236 tarqatish shaftasi va u bilan bog'langan qismlar:
1 - camshaft; 2—camshaft tishli; 3 — pinion diskda yonilg'i nasosi; 4 —chidamli FLAHeff; 5 — old ko'tarib bushing; 6 — eshakhaydash qo'llab-quvvatlash qisma; 7 keltiradigan jurnal; 8 — camshaft loblar; 9 — asosiy shtamp po'lat (motorlar, GAZ-24 Chiqariladi, ZIL-130, bu MAZ-5335, KAMAZ-5320, va hokazo.) yoki temir kulrang tashlash (avtomobillar dvigatellari "" va "Lada").Moskvich
O'n olti, t.E. silindir boshiga ikki shisha — o'n ikki, sakkiz silindrli — to'rt silindrli dvigatel tarqatish mil sakkiz shisha, olti tsilindrli bor. Har bir shisha bitta valfni nazorat qiladi — kirish yoki chiqish.
Bundan tashqari, ateşleme Distributor va yog ' nasosi (gaz-53A, zil-130 avtomobil dvigatellari) va yonilg'i pompasi eksantrik aktüatörün şanzımanı ham tarqatish mil ustida bo'lishi mumkin. Eksantrik eksantrik şaftı bilan bir birlik sifatida yokiвернут к нему Bolt (gaz-53A avtomobil dvigateli) bilan qaytarilishi mumkin. Cams, qo'llab-quvvatlash bo'yinlari, eksantrikler va po'lat pervanelerinin ustunlari ustidaishlaydigan bo'linadigan Miller issiqlik bilan ishlov berish va ularning ishonchliligini va aşınma qarshiligini oshirish uchun öğütülmektedir. Xuddi shu maqsadlar uchun quyma temir shaftalarida camlar va qo'llab-quvvatlovchi bo'yinlar oqartiriladi.
Eksantrik mil uchun rulmanlar ko'pinchasilindrsimon blokga bosilganlarni o'zgartirganda, ular antifriksion qotishma bilan to'ldirilgan. Eksantrik milning qo'llab-quvvatlash bo'yinlarining diametri odatda bir xil (gaz-53A va zil-130 avtomobillarining dvigatellari), lekinyig'ishni osonlashtirish uchun bir marta ( gaz-24 "Volga"avtomobili) ham bor.
АMPLITUDA MODULYATSIYALI SIGNALLARNI DETEKTORLASH
Nazariy qism: Amplituda modulyatorining to‘g‘ri ishlash rejimini tanlash uchun uning statik modulyasion harakteristikasi olinadi.Amplituda modulyatorining statik modulyasion harakteristikasi Ik1=ƒ(Ec) deb - U0=const , UΩ=0, bo‘lganda kollektor tokining birinchi garmonikasini siljish kuchlanishi Ec ga bog‘liqligiga aytiladi.4.1-rasmda tranzistorli baza modulyasiyali AM modulyatorini statik modulyasion harakteristikasi keltirilgan. Ushbu xarakteristikadan uning to‘g‘ri chiziqli uchastkasi aniqlanilib, undan E0 siljish kuchlanishi, past chastotali modulyasiyalovchi signalning maksimal amplitudasi UΩmax va modulyasiya chuqurligi m aniqlanadi. Yuqori chastotali tebranishlarni bemalol uzoq masofalarga uzatish mumkin, chunki ular past chastotali signallarga nisbatan kamroq so‘nadi. Shuning uchun amaliyotda past chastotali tebranishlarni
4.1-rasm. Tranzistorli baza modulyasiyali AM modulyatorini statik modulyasion harakteristikasi
Uzoq masofagalarga o‘zatish uchun ularni yuqori chastotali tashuvchi signallarga yuklatib uzatiladi.
Yuqori chastotali tashuvchi signallar sifatida, yuqori chastotali garmonik tebranishlar yoki to‘g‘ri to‘rt burchakli impul'slar ketma – ketligi ishlatiladi.
Birlamchi signallarni yuqori chastotali tashuvchiga yuklatib uzatish modulyasiya yordamida amalga oshiriladi.Modulyatsiya uzluksiz va impulsli turlarga bo‘linadi.
Uzluksiz modulyatsiyada xabar tashuvchisi sifatida yuqori chastotali garmonik tebranish ishlatiladi Yuqori chastotali tebranishlarni bemalol uzoq masofalarga uzatish mumkin, chunki ular past chastotali signallarga nisbatan kamroq so‘nadi. Shuning uchun amaliyotda past chastotali tebranishlarni uzoq masofagalarga o‘zatish uchun ularni yuqori chastotali tashuvchi signallarga yuklatib uzatiladi.Yuqori chastotali tashuvchi signallar sifatida, yuqori chastotali garmonik tebranishlar yoki to‘g‘ri to‘rt burchakli impul'slar ketma – ketligi ishlatiladi.
Birlamchi signallarni yuqori chastotali tashuvchiga yuklatib uzatish modulyasiya yordamida amalga oshiriladi.
Modulyatsiya uzluksiz va impulsli turlarga bo‘linadi.
Uzluksiz modulyatsiyada xabar tashuvchisi sifatida yuqori chastotali garmonik tebranish ishlatiladi
4 .2-rasm. Murrakab AM signalning spektri
Yuqorida ta’kidlanganidek, AM signal quvvatining katta qismi hech qanday axborotga ega bo‘lmagan tashuvchi uchun sarflanadi. Uzatkich quvvatidan samarali foydalanish uchun tashuvchisi yo‘q qilingan (bostirilgan) ikki polosali signaldan foydalanish maqsadga muvofiq. Spektrida tashuvchisi mavjud bo‘lmagan va faqat ikkita yon tomon polosalaridan iborat bo‘lgan garmonik modulyatsiya turi balansli modulyatsiya (inglizcha – amplitude modulation with suppressed carrier, AM-SC) deb ataladi Garmonik BM signalning vaqt diagrammasi (ossillogrammasi)dan ko‘rish mumkinki, bunda ushbu signal yuqori chastotali tebranish bilan to‘ldirilgan bo‘lib, ammo bu yerda tashuvchi tebranishning o‘zi mavjud emas.Natijada, agar bunday BM signal chastotaga sozlangan tebranish konturiga berilsa, unda o‘sha vaqtda yuzaga keladigan tebranish keyingi davr tebranishi bilan bostiriladi (kompensatsiyalanadi). Shunday qilib, konturning chiqish effekti amaliy jihatdan deyarli minimal bo‘ladi.
1. Amplituda modulyatsiyasi (AM).
2. Chastotani modulyatsiyasi (ChM).
3. Faza modulyatsiyasi (FM).
4.2-rasm Garmonik AM va garmonik BM signallarning vaqt diagrammalar
AM signal umumiy holda davriy signal hisoblanmaydi, shuning uchun o‘rtacha quvvati quyidagicha aniqlanadi.
Asosiy tushuncha va ta’riflar
Ma’lumotlar tuzilmasi bu xotirada tashkil etiladigan elementlar yig’indisi bo’lib, ular ustida dastur yordamida amallar bajariladi.
Ma’lumotlar tuzilmasi – bu bironta toifaga tegishli bo’lgan va o’zaro ma’lum munosabatga ega bo’lgan elementlar to’plamiga aytiladi.
Ma’lumot – bironta qiymat yoki qiymatlar to’plami hisoblanadi.Misol uchun bu bironta eksperiment natijalari, yoki talabalarning imtixon ballari bo’lishi mumkin.
Ma’lumotlar tuzilmasi elementi – bu qiymatlar to’plamining bir bo’lagi hisoblanadi. Tuzilma elementi – qiymatlar jamlanmasi bo’lib, misol uchuntalabalarning ismi, sharifi, yoshi har bir fandan olgan baxosi va x.k. larni keltirish mumkin. Elementlar 2 taga bo’linishi mumkin.
- Element sifatida ma’lumotlar guruhi olib qaraladi. Bunda e;lementlar yana qism bo’lak;arga bo’linishi mumkin. Masalan, ota-onalar maydoni talabalarning ota va onalari xaqida ma’lumot saqlaydigan alohida maydonlardan tashkil topadi.
- Elementar, ya’ni bo’linmas, bunda element qism bo’laklarga ajratilmaydi.
Ob’ekt – bu xususiyatlar va attributlariga ega bo’lgan va bu xususiyatlarga qiymat qabul qilishi mumkin bo’lgan tuzilma xisoblanadi. Masalan, talaba bu ob’ekt deb qaralishi mumkin tuzilma.
Maydon – bu ob’ektlarning attributlari yoki xususiyatlarini ifodalovchi tushuncha bo’lib, sonli yoki son bo’lmagan qiymatlarni o’zlashtirishi mumkin.
Yozuv – bu bironta ob’ektga tegishli turli toifadagi maydonlar to’plamidir.
Fayl- bu bir-biriga bog’liq bo’lgan yozuvlar to’plamidir. Masalan, barcha talabalar xaqidagi yozuvlarni o’z ichiga olishi mumkin,
Kalit – bu yozuvdagi maydon bo’lib, aynan shu yozuvni boshqa yozuvlardan ajratib turishga xizmat qiladi, uning qiymati boshqa yozuvlarda takrorlanmas hisoblanadi. Ba’zida bittadan ko’p maydonlar qiymatlari elementlararo betakror bo’lishi mumkin va bunga karrali kalit deyiladi. Ko’pincha asosiy kalit xisoblanadigan bitta maydon ma’lumoti ishlatiladi va u boshlang’ich kalit deyiladi, qolganlari esa alternativ kalit deyiladi. Ba’zida esa yozuvlaning yagona qiymatlatli kalit maydonni yo’qligi sababli kalit sifatida bir nechta maydonlar olinadi va ularga tarkibli kalit deyiladi. Eng yomon holatda, ba’zan shunaqa bo’lishi mumkinki, bironta maydon kalit bo’la olmasa, xar bit elementga qo’shimcha, qiymati yagona bo’lgan kalit m aydon kiritiladi.
Axborot.Ko’pincha ma’lumot va axborot tushunchalarini bir xil ma’noda ishlatishadi. Lekin aslida esa axborot bu ma’lumotga qaraganda kengroq tushunchadir.Axborot bu qayta ishlangan ma’lumotdir.Ma’lumot esa qiymatlar yig’indisidir, yani bironta yakuniy xulosa bermaydi.Qaror qabul qilishda xali foyda bermaydi. Ma’lum qoidalar asosida qayta ishlangach, yangi xosil qilingan ma’lumotlar axborotga aylanadi va qaror qabul qilishda foydali hisoblanadi.
Ma’lumotlar toifasi – qandaydir qiymatlar yig’indisi bo’lib, ular ustida ma’lum amallar o’rinli bo’ladi. Ma’lumotlar toifalari dasturda oldindan aniqlangan yoki foydalanuvchi tomonidan aniqlangan bo’lishi mumkin va quyidagi aspektlarni nazarda tutadi.
1. Qiymatlar to’plami
2. Amallar to’plami
Misol uchun int - butun toifalarva ustida bajariladigan arifmetik amallar(+,-,*,/).
Ma’lumotlar toifalari 3 turga ajratiladi:
1. Primitiv toifalar (ma’lumotlarning sodda toifalari). Oldindan ma’lum bo’ladigan, sozlangan toifalar deb xam ataladigan toifalar bo’lib, turli dasturlash tillarida turlicha bo’lishi mumkin. Masalan, C++ tilida int (long, short,… ), float(double), char,…
2. Foydalanuvchi tomonidan aniqlanadigan toifalar, qachonki mavjud sozlangan toifalar qo’yilgan masalani yechishga yetarli bo’lmasa qo’llaniladi.
3. Abstrakt toifalar. Ma’lumotlar toifalarining mantiqiy xususiyatlarini aniqlashda foydali instrument hisoblanadi. “Abstrakt toifa” atamasi bazaviy matematik tushunchasiga bog’liq. Ushbu toifalardagi ma’lumotlar qisman apparat va dasturiy ta’minot yordamida tuzilma sifatida fizik amalga oshirilishi mumkin. Biz abstrakt toifalarni matematik tushuncha sifatida aniqlaganimizda, muhit va vaqtiy munosabatlarni e’tiborga olmaymiz. Bular amalga oshirish masalalari hisoblanadi.
Ma’lumotlar tuzilmasi
Ma’lumotlar turli yo’lar asosida tashkil etilishi mumkin, mantiqiy yoki matematik modelni tashkil etilishi ma’lumotlar tuzilmasi deyiladi. Konkret bir ma’lumotlar tuzilmasini tanlash quyidagilarga bog’liq:
- Real voqe’likda elementlararo munosabatni yaqqol ifodalay olishi kerak;
- U shunday soda tuzilishi kerakki, zarur bo’lganda ustida samarali amal bajarish mumkin bo’lsin.
Ma’lumotlar tuzilmasini o’rganish quyidagilardan iborat:
- Tuzilmani mantiqiy ifodalash;
- Tuzilmani fiizik amalga oshirish;
- Tuzilmani sifatiy taxlili, ya’ni elementlarni saqlash uchun qancha xotira xajmi sarflanishini aniqlash (xotira sarfi) va qayta ishlashga ketadigan vaqtni (vaqt sarfi) xisoblash nazarda tutiladi.
F oydalanuvchi tomonidan aniqlanadigan toifalar
Sanaladigantoifalar
Qiymatlarning o‘zgaruvchan toifalari standartlardan farqliroq yangi toifalarni yaratishga imkon beradi. Bu guruhga sanaladigan va chegaralangan toifalar kiradi.
Qiymatlarning sanaladigan toifalarning bunday atalishiga sabab, ular qat’iy aniqlangan tartibda sanaladigan ko‘rinishda beriladi va xamma qiymatlarning soni qat’iy chegaralangan xamda ko‘rilayotgan toifadagi qiymatlarni qabul qilishi mumkin. Sanaladigan toifa yechilayotgan masalaga qarab foydalanuvchi tomonidan berilishi mumkin.
Sanaladigan toifa konstantalar ro‘yxatidan tashkil topadi.Bu toifadagi o‘zgaruvchilar ro‘yxatidagi ixtiyoriy qiymatni qabul qilishi mumkin. Sanaladigan toifaning umumiy yozilish shakli quyidagicha:
enum toifaning nomi {konstantalar ro‘yxati};
toifaningnomio‘zgaruvchinomi;
Buyerda konstanta tushunchasifoydalanuvchitomonidanberilaganmaxsus konstanta ko‘rinishitushuniladi. Konstantalarro‘yxatibir-biridanvergulbilanajratiladiva ular oddiyqavslar ichiga olinadi.
Masalan:
enumRanglar{oq, qora, qizil, yashil};
Ranglar rang;
BuyerdaRanglar – sanaladigantoifaningnomi;oq, qora, qizil, yashil-konstantalar.Rang - o‘zgaruvchi nomi bo‘lib u yuqoridagi konstantalardan ixtiyoriysini qabul qilishi mumkin.
Har bir konstanta tartib raqamiga ega bo‘lib, xisobdan boshlanadi, ya’nioq=0, qora=1, qizil=2, yashil=3raqamlarigaega. Konstantalar tartiblangani uchun ularga solishtirish amallari <, <=,==,!=, >=, > shuningdek standart funksiyalarni qo‘llash mumkin.
Strukturalar
Strukturalar turli toifadagi maydonlardan tashkil topgan yozuv xisoblanadi.Strukturalarni e’lon qilish uchun struct kalit so‘zi ishlatiladi. Undan keyin toifaga nom beriladi va {} qavs ichida maydonlar toifalari va nomlari e’lon qilinadi.
struct G{
charch;
} talaba, talabalar[10];
Ushbu toifadagi o‘zgaruvchiyoki massiv elementi maydonlariga murojaat:
• Jadval_elementi[indeks].maydon_nomi=qiymat;
• Ya’ni, talabalar[i].ch=’a’;
Nazorat savollari
1. Ma’lumotlar tuzilmasi deganda nimani tushunasiz?
2. Ma’lumotlarni tasvirlash bosqichlarini keltirib o‘ting.
3. Ma’lumotlar tuzilmasiklassifikatsiyasi vafoydalanuvchi dasturidagi klassifikatsiyasi qanday?
4. Ma’lumotlar tuzilmasini operativ va tashqi xotiradagi klassifikatsiyasi.
5. Qanday ma’lumotlar dinamik yoki statik turdagi ma’lumotlar tuzilmasi deyiladi?
6. Ma’lumotlarning qanday toifalarini bilasiz?
7. Butun toifadagi ma’lumotlar ustida qanday amallarni bajarish mumkin?
8. Ma’lumotlarning bul toifasida qanday amallar mavjud?
9. CHAR toifasining tuzilmasi qanday?Belgili toifadan qanday amallarni bajarish mumkin?
10. Ko‘rsatkichli toifa ma’lumoti yordamida nimani hisoblash mumkin?
11. Ma’lumotlarning sanaladigan toifasi degani nima?
12. Struktura toifasi qanday beriladi?
Asosiy adabiyotlar.
1. Data structure and algorithms. Made easy guide. Fast track student edition. 2014. Chapter 1,2,3.
https://play.google.com/books/reader?id=jnnCAwAAQBAJ&printsec=frontcover&output=reader&hl=ru&pg=GBS.PA8
2. AdamDrozdek. Data structure and algorithms in C++. Fourthedition. 2013. Chapter1
3. SedjvikRobert. Fundamentalnыye algoritmы na S++. 2001. Glava 3,4.
4. StefanR.Devis. C++ dlya chaynikov. 2003, Dialektika. Glava 8, 9.
5. DinmanM.I. C++ osvoynaprimerax. SPb. BXV-Peterburg. 2006. Glava 2.2
6. O.J.Dahl, E.W.Dijkstra. Structured programming. Academik press. NewYork and London. 1972. Chapter2.
|