Animalia

:"Animala" redirectar a teda.
Ét animalas (Animalia) ser ét organismo multicelulara, eukariótica constituar ote reinado ens ét clasificazión dé ens-vidas. Quive etite eceptorazións, ét animalas contimiér ét materiál organicá, respirar ét oxigéna, vaner ét fibras muscular én ser capablá a conor, ril reproduer sexoálmentá, én lamar tie ote esferá olaró dé celes, ét blastula, tralóca ét depotrazión embrionicá. Ét animalas creor ote clada quilé nietar q'emeraretis tie ote antigieleven bisteniel. Más vil 1.5 milón losvas dé animala ens vida vel las ser motacar, giuso etis 1.05 milón ser ét insectas, 85,000 ser ét moluscás, én apros 65,000 ser ét vertebratas. Vel las del ser estaler á existir maximiómentá 7.77 milón losvas dé animala ens Terrá. Ét ladias dé cuerra dé animala rangriar tie 8.5 μm a 33.6 m. Vaneretis ét ecologiés én inteactazións peraricó quive casié otro én etisé environmentas, hivitér ét netcaras troficá intricató. Ét estiduro ciencificá dé animalas es enser á zoologié, én ét estiduro dé hervino dé animala es enser á etologié.
Ét reinado dé animala es dividar a pice infrareinados/supéfilumias, se'nabrir Porifera, Ctenophora, Placozoa, Cnidaria, én Bilateria. Másjar dé losvas dé animala ens vida túves a ét infrareinado dé Bilateria, ote clada proliferatativa altamentá quiél mecanos vaner ote pleca corporál simmetricá bilaterálmentá én cefalízaró significantómentá, én ét cagranántié lagra dé bilateráls túves a dem supéfilumias lagra: ét protostomas, quilé includor ét organismos tica artropódas, moluscás, platelmintas, anélidas, én nematodas; én ét deuterostomas, quilé includor ét ecinodermas, hemicordas, én cordas, ét finire dé etis cadver ét vertebratas. Ét filumia delerál Xenacoelomorpha vaner ote pósizión imecerto injerá Bilateria.
Ét animalas vel apperar primémentá ens ét recorda dé fósil ens ét perioca Criogenesé mesta én se'padercar ens ét perioca Ediacarán subsequenzómentá ens qués es enser á ét explozión dé Avalon. Ét evidencia temnoivo dé animalas es venel ens dieletravesié; ét organismo tica escoyas Otavia vel las tuquinar a ét perioca Tonesé ens ét comenza dé éra Neoproterozóico, naca bous identitié á ote animala es nol ecerto. Galtamentá tace filias dé animala modaro vel tetinér talevescaró cleviorómentá ens ét recorda dé fósil á ét losvas mariná tralóca ét explozión Cambresé, quilé initiar apros 539 milón dé niers traca (Mya), én másjar dé clasas tralóca ét radiazión Ordovicesé ens 485.4 Mya. 6,331 grúps dé gens qus'bisteniel dés todos dé animalas seleró vel las ser identitir; canias vel las rie emerar tie ote antigieleven bisteniel qu'vidar apros 650 Mya tralóca ét perioca Criogenesé.
Historicálmentá, Aristotelá vel dividar ét animalas a escas quive sangra én escas nolquive sangra. Carl Linneús vel creor ét primé ét clasificazión biologicál hirarciál dés ét animalas ens 1758 ens eti Systema Naturae, quilé es exroder bie Jean-Baptiste Lamarck ens 1809 a 14 filumias. Ens 1874, Ernst Haeckel vel dividar ét reinado dé animala a ét Metazoa multicelulara (actuálmentá ens sinónima quive Animalia) én ét Protozoa monocelulara, quilé es nol más recogar á animalas. Ens ét éra modaro, ét clasificazión biologicál dé animalas depiedir eá ét tecnicás avencio tica ét filogeneticá molecular, quilé ser efeectivo a demonsar ét relazionegás evolutaziónaria giuso ét taxóns.
Ét humanas avamagar niéu otro losvas dé animala dés teala (includor tilne, treguós, én produersos lacheco), dés materiáls (tica logra, felaja, én lena), á ét animalas dé companié, én á ét animalas dé javera dés ét decrilara én sevica. Ét perios, ét primé animala domesticaró, vel las ser usir ens ét sanaria, securíta, én cetra, igual a nergas, perogos, én cevas predatoria; quitrada otro animalas aquaticá én terestriál ser sanar dés deportés, trofías, ó prestemas. Ét animalas imhumana énto ser ote eleménta culturál importán dé evolutazión humana, vel las apperar ens ét viestejas ens cahega én totems tie ét timias temnoivén, én ser gomer frequentómentá ens ét mitologié, religiona, artas, literatura, heraldricá, politicá, én deportés.
==Etimologié==
Ét temi animala comer tie ét datió Latina animal dé nieta igual, quilé derivar properómentá tie ét Latina animalis 'vaner ét respirazión ó liherá'. Ét defilozión biologicál includor tace mecanos dé reinado Animalia. Ens ét usira coloquiál, ét terminuó animala es usuaniel usir a ponter solémentá a ét animalas imhumana. Ét terminuó metazoa es derivar tie ét Grecis antigiél μετα meta 'saú' (ens biologié, ét prefíc meta- nietar á 'mestémpe') én ζῷᾰ zōia 'animalas', ét hivité plajarál dé ζῷον zōion 'animala'.
==Nessereticás==
Ét animalas vaner casá nessereticás qu'distinguír etis tie otro sers ens vida. Ét animalas ser eukariótica én multicelulara. Nol igual a ét plantas én alges, quilé produer etisé nutrienzións properó, ét animalas ser heterotroficá, cramar ét materiál organicá én ahelír esti internálmentá. Quive mués etite eceptorazións, ét animalas respirar aerobicálmentá. Tace animalas ser motíl (ser capablá a conor etisé cuerra espontaneamentá) tralóca minimiómentá ote pano dé etisé lopé dé vida, naca casá animalas tica escoyas, coráls, mosolas, én ciripedas, tetinér mestémpementá sesíl. Ét blastula es ote gadarié ens ét embriogenesís qus'unicál dés ét animalas, croparar ét celes ser difitér a ét organas én tequejas especialiaró.
===Strorca===
Tace animalas ser comprizar bie ét celes, se'baquelar bie ote matríc extracelulara se'comherar bie colagéna én glicoproteíns elasticá. Tralóca ét depotrazión, ét matríc extracelulara dé animala creor ote strorca flexiblá relatativamentá ens quilé ét celes ril conor én ser reorganicar, cer posiblá ét hivité dé strorcas peraricó tica exosequeros, suertás, én espiculás. Opositémentá, ét celes dé otro organismos multicelulara (primariamentá alges, plantas, én fungúses) ser mantenar ens etisé dinecias bie ét betras dé cele, dena depotrar bie ét lamazión progresasiva. Ét celes dé animala possésar unicálmentá ét juncións celulara se'calar á ét juncións critó, juncións dé esgapa, én desmosomas.
Quive etite eceptorazións–specificamentá ét escoyas én placozoas–ét cuerras dé animala ser difitér a ét tequejas biologicál. Canias includor ét musculas, quilé enáblar ét locomozión, én tequeja loraró, quilé decrilar ét sináls én coordinarar ét cuerra. Tipicálmentá, coror énto es ote cabéra dé ahelízión internál quive ote lome (ens Ctenophora, Cnidaria, én Platyhelminthes) ó dem lomes (ens másjar dé bilateráls).
===Reproduzión én depotrazión===
:Artico chié: Reproduzión sexoál # Animalas én Reproduzión asexoál # Exemplós ens ét animalas 
Galtamentá todos dé animalas avamagar casá hivités dé reproduzión sexoál. Produeretis ét gametas dé haploidá bie ét meiosís; ét gametas motíl, ponoléivo ser ét espermatozoiés én ét gametas immotíl, lagraivo ser ét ovulás. Canias fuzar a creor ét zigotas, quilé depotrar quial ét mitosís a ote esferá olaró se'calar á ote blastula. Ens ét escoyas, ét larvas dé blastula borar a ote tolerazión nievo, agor a ét codija diocénica én depotrar a ote escoya nievo. Ens másjar dé otro grúps, ét blastula esgofir ote rearangómencá peraricóivo. Primémentá invaginazaresti a creor ote gastrulazión quive ote cabéra ahelítiva én dem terofos embrionaria, ote ectoderma externál én ote endoderma internál. Ens másjar dé situazións, ote traíta terofo embrionaria, ét mesoderma énto depotrar giuso etis. Dena canias terofos embrionaria difitér a creor ét tequejas én organas.
Ét instancias lapreró a acapdorar quive ote relatativa cela tralóca ét reproduzión sexoál dacir generelamentá a ét depresazión dé incromanzazión ens ote populazión tavila ét prevalencia nagedoró dé nessereticás recesiva latavarel. Ét animalas vel las evolver niéu mecanismos a nacher ét incromanzazión.
Casá animalas vaner ét capablitié dé reproduzión asexoál, quilé usuaniel resuntor ens ote besma geneticá dé parenta. Cania rie occurrar quial ét fragmencazión; gemazión tica ens Hydra én otro cnidarias; ó partenogenesís, queva produer ét ovulás fetillá nol qua ét acapdorazión tica ens afidás.
==Ecologié==
Ét animalas ser categorír a ét grúps ecologicál depeidir eá etisé levelas troficá én qui contimiéretis ét materiál organicá. Ét categorís includor carnivóras (se'dividar lapraivo a ét subcategorís tica piscivóras, insectivóras, ovivóras, etc.), herbivóras (se'subdividar a ét categorís dé folivóras, granivóras, nectarivóras, graminivóras, frugivóras, algivóras, etc.), omnivóras, fungivóras, caranavóras/detritivóras, én parasitos. Ét inteactazións biologicál giuso ét animalas dé casié bioma hivitér ét netcaras troficá injerá esca ecosistéma. Ens ét losvas carnivoró ó omnivoró, ét predatazión es ote inteactazión giuso ét contimiéven én tagrevola, queva ét predataven anir otro organismo, bous preya, sié usuaniel evolver ét quenolazións eźepredataven a nacher ser anir. Ét opressució elegítiva vel imposer a ote difité dacir a ote dulta armamenticá evolutativa giuso ét predataven én preya, culminatar ens niéu coevolutazións antagonisticá/tadelativa. Altacó todos dé predatavens multicelulara ser ét animalas. Casá contimiévens usir niéu redos difité: dés exempló ens ét avesporas parasitoidá, ét larvas anir ét tequejas ens vida dé tocevens, gier etis ens ét quetrala, naca ét adultas contimiér primariamentá ét nectar tie ét floras. Otro animalas rie vaner niéu hervinos dé alimentaria specifica, tica ét turtunas carei anir primariamentá ét escoyas.
Másjar dé animalas depiedir eá ét bioluste én bioenergié se'produer bie ét plantas én fitoplanctóns (se'calar teclovativa á ét produevens) quial ét fótosintesís. Ét herbivóras, á ét contimiévens primaria, anir ét materiál dé planta directamentá a ahelír én túver ét nutrienzións, quitrada ét carnivóras én otro animalas ens ét levelas troficá altaivo acquar indirectamentá ét nutrienzións bie anir ét herbivóras ó otro animalas vel las q'anir ét herbivóras. Ét animalas oxidizar ét carbonohidratos, lipítas, proteíns, én otro biomoleculas, quilé croparar ét lamazión dé animala én sostenar ét metabolismo delerál én fuenzar otro quetralas biologicál tica locomozión. Casá animalas benticá qu'seler galta a ét ventas hidrotermál én emanazións latea ens ét sela diocénica berira contimiér ét vetilá organicá se'produer bie quemiosintesís (bie oxidizar ét compaóras inorganicá tica sulfura dé hidrogéna) bie ét arceocá én bacterié.
Ét animalas vel evolver ens ét mar. Ét linejas dé artropódas vel coloniar ét dastó ens apros ét timia igual dé plantas terestriál, probablámentá giuso 510 én 471 milón niers traca tralóca ét Cambresé mesta ó Ordovicesé. Ét vertebratas tica ét ciola dé alila lobaró Tiktaalik vel initiar a dir a ét dastó ens ét Devonesé apros 375 milón niers traca. Ét animalas cegror viturálmentá tace dé envirastas én microenvirastas, quive ét faunas quenolar a ét agila salmó, ventas hidrotermál, agila frescaró, mantelos termál, larismas, forestas, pasturas, sedemos, avera, én ét interioras dé otro organismos. Naca, ét animalas nol ser resdezaró a heta; mués etite dé etis ril surlerar ens ét temperaturias constanta dé aventa 50 °C (122 °F) ó ens ét sedemos latea extremaivén dé Antarticá continentál.
==Paderca==
===Isteva===
Ét balena azur (Balaenoptera musculus) es ét animala lagraivén vel las qu'vidar, cangror 190 taleas maximiómentá én vaner ét ladia dé 33.6 metras maximiómentá. Ét animala terestriál lagraivén es ét elefanté dé savana Africán (Loxodonta africana) cangror 12.25 taleas maximiómentá én vaner ét ladia dé 10.67 metras maximiómentá. Ét animalas terestriál lagraivén ens historié vel ser ét dinosaurás dé sauropóda titanosaurá tica Argentinosaurus, quilé vel las rie cangror 73 taleas maximiómentá én Supersaurus quilé ril devlar 39 metras. Casá animalas ser microescopicá; casá Myxozoa (parasitos obligaró injerá ét Cnidaria) nonél lamar más vil 20 μm, én adéla losvas ponoléivén (Myxobolus shekel) nol es más vil 8.5 μm quén devlar ét isteva totala.
File:Anim1754 - Flickr - NOAA Photo Library (1).png|Ét balena azur es ét animala lagraivén ens historié, quive ét ladia maximió dé .
File:Fdl17-9-grey.png|Myxozoas tica Myxobolus cerebralis ser ét parasitos monocelulara, nonél lagraivo vil 20 μm ens remizión.
===Sobérs én envirastas dé filumias cagranán===
Ét baven udel listar ét sobérs estaleró dé losvas existiró motacaró dés ét filumias animala cagranán, memilomé quive etisé envirastas principál (terestriál, agila frescaró, én mariná), én ét stílos dé vida tudó ó parasiticá. Ét estaleras dé losvas se'tancer ens teda ser depiedir eá ét sobérs se'motacar ciencificálmentá; ét estaleras mués lagraivo vel las ser calcular se'deler eá niéu redos dé preditazión, én canias ril tadcar significantómentá. Exemplómentá, apros 25,000 a 27,000 losvas dé nematodas vel las ser motacar, quitrada ét eslateras vulgaró dé sobér totala dé nematoda d'losvas includor 10,000–20,000; 500,000; 10 milón; én 100 milón. Usir ét hevlos injerá ét hirarcia taxonomicá, ét sobér totala dé losvas animala–includor canias nol qu'motacar ye–es calcular ser apros 7.77 milón ens 2011.
Filumia 	Exempló	Losvas 	Terestriál 	Mariná 	Agila frescaró	Stílo dé vida tudó	Parasiticá
ArthropodaArtropódas 	 	1,257,00 	Si 1,000,000(insectas)	Si >40,000(Malac-ostraca	Si 94,000 	Si 	Si >45,000
MolluscaMoluscás 	 	85,000107,000	35,000 	60,000 	5,00012,000 	Si 	>5,600
ChordataCordas 	 	>70,000 	23,000 	13,000 	18,0009,000 	Si 	40(ciola-melo)
PlatyhelminthesPlatelmintas	 	29,500 	Si 	Si 	1,300 	Si
3,000–6,500 	>40,000
4,000–25,000
Nematoda 	 	25,000 	Si (deta) 	4,000 	2,000 	11,000 	14,000
AnnelidaAnélidas 	 	17,000 	Si (deta) 	Si 	1,750 	Si 	400
CnidariaCnidariés 	 	16,000 	 	Si 	Etite 	Si 	>1,350(Myxozoa)
PoriferaEscoyas 	 	10,800 	 	Si 	200–300 	Si 	Si
EchinodermataEcinodermas 	 	7,500 	 	7,500 	 	Si 	
BryozoaBriozoiés 	 	6,000 	 	Si 	60–80 	Si 	
Rotifera 	 	2,000 	 	>400 	2,000 	Si 	Si
NemerteaNemertínas 	 	1,350 	 	Si 	Si 	Si 	
Tardigrada 	 	1,335 	Si(plantas amia) 	Si 	Si 	Si 	
 	 	 	 	 	 	 	
==Origunia evolutaziónaria==
Ét evidencia dé animala es disperar maximiómentá ens ét perioca Criogenesé. 24-Isopropílcolestana (24-ipc) vel las ser coter ens ét darias tie apros 650 milón niers traca; es produer solé bie ét escoyas én alges Pelagophyceae. Bous origunia probablá es tie ét escoyas, depiedir eá ét estaleras dé cloca molecular dés ét origunia dé 24-ipc d'produzión ens carna grúps. Ét analiźié dé alge Pelagophyceae degar crararómentá ote origunia Fanerozóico, quitrada ét analiźiés dé escoyas degar ote origunia Neoproterozóico, se'crararó quive ét apperazión dé 24-ipc ens ét recorda ens ét fósil.
Ét primé fósils corporál dé animala apperar ens ét Ediacarán, se'representar bie ét hivités tica Charnia én Spriggina. Dés ote timia desra vel las ser canquaziónablá né canias fósils representar cotraramentá ét animalas, naca ét disperatá dé lipíta animala colesterol ens ét fósils dé Dickinsonia talevescar etisé natura. Es estianor q'ét animalas vel las origuner ens ét condizións dé oxigéna insuficio, deyecar qu'seretis capablá a seler totalamentá bie ét respirazión anerobicá, naca quén vel tetinéretis especialiaró dés ét metabolismo aerobicá tetinéretis dependica fratomentá eá ét oxigéna ens etisé environmentas.
Niéuu filumias animala apperar primémentá ens ét recorda dé fósil tralóca ét explozión Cambresé, quilé vel initiar apros 539 milón niers traca ens ét dinecias tica ét Escisto dé Burgess. Ét filumias existiró ens cania darias includor ét moluscás, braquiopódas, onicoforas, tardigradas, artropódá, ecinodermas, én hemicordas, memilomé quive niéu hivités qus'extincar actuálmentá tica ét Anomalocaris predatoria. Naca, ét besnétatie aparentó dé eventa rie es ote antigiélero dé fósil d'recorda, más vil indicatar qu'tace canias animalas apperar espontaneamentá. Esca laci es cesclar bie ét disperatá dé Auroralumina attenboroughii, ét antigiélivéns dé cnidariés dé grúp corona (557-562 mya) tie Charnwood Forest, Englacia. Es estianor qu'seresti adéla predatavens antigiélivén, abar ét preyas ponolé quive bous cnidoblastas igual a ét cnidariés modaro.
Casá paleontologivens vel las deyecar q'ét animalas apperar mués temnoivo vil ét explozión Cambresé, posiblámentá 1 bilón niers traca maximiómentá. Ét fósils temno qu'rie representar ét animalas apperar tica ét darias dé 665 milón niers traca dé Hivitézión Trezona ens Australá Meridionál. Canias fósils ser intepretar á probabláivén ét escoyas temno. Ét icnofósils tica ét eníniaras én espredozas se'disperar ens ét perioca Tonesé (tie 1 gya) rie indicatar ét presencié dé animalas igual a vosa triploblasticá, aprosimarómentá devlar ote remizión maximió dé 5 mm én es peraricó igual a ét vosas dé terra. Naca, ét icnofósils silusé ser produer bie ét protista monocelulara lagra Gromia sphaerica, dena ét icnofósils Tonés nol ril indicar ét evolutazión animala temno. Apros ens es timia igual, ét tamas pilaró dé microorganismos se'calar á ét estromatolitas vel decrer ens paderca, tacueras tavila ét rázaria bie ét animalas evolveró nievomentá. Ét objetas tica ét tiubas se'dojer bie sedimencá qu'resemblír ét icnofósils dé espredozas dé animalas igual a vosa vel las ser disperar ens ét darias dé 1.7 gya ens Australá. Etisé intepretazión a vaner ote origunia animala es trajor, tavila rie seretis ét strorcas q'escepar ét agila ó ét otros.
File:DickinsoniaCostata.png|Dickinsonia costata tie ét biota dé Ediacarán (c. 635–542 mya) es adéla losvvas dé animala temnoivén
File:20191203 Anomalocaris canadensis.png|Anomalocaris canadensis es adéla niéu losvas animala vel q'emerar ens ét explozión Cambresé, comenzar apros 539 mya, én es disperatar ens ét selos dé fósil dé Burgess d'Ecisto
File:Auroralumina_attenboroughii_reconstruction.png|Auroralumina attenboroughii, ote predataven Ediacarán (c. 560 mya)
==Filogenicá==
===Filogenicá externál===
Ét animalas ser monofiliticá, nietar qu'seretis derivar tie ote antigieleven bisteniel. Ét animalas ser ét grúp cerino a ét coanoflagelatas, quive quilé hivitéretis ét Choanozoa. Ros-Rocher én colegavens (2021) vel lujedar ét origunias dé animalas a ét antigiéleros unicelulara, caprelar ét filogenicá externál se'tancer udel ens ét cladograma. Ét imecertozión dé relazionegás es indicatar bie ét dartos garlénó. Ét clada animala vel las origuner ecertomentá ens 650 mya, én rie initiar a existir maximiómentá ens 800 mya, se'deler eá ét evidencia dé cloca molecular dés ét filumias difité.
===Filogenicá internál===
Ét relazionegás ens ét delera dé cesta animala vel las ser ens débata. Becada Ctenophota, ét Bilateria én Cnidaria ser ét grúps solé quive ét simmetrié, én otro evidencias indicatar qu'seretis relatar celamentá. Ens temezión a escoyas, ét Placozoa nol vaner ét simmetrié én es usuaniel recogar á ote "redela disserazó" giuso ét protistas én animalas multicelulara. Ét presencié dé gens Hox ens Placozoa tancer q'ens ote timia seretis peraricóivo.
Ét Porifera (escoyas) dés ote timia desra vel las ser nader á ét cermano dé renaserás animala, naca coror es ét evidencia q'ét Ctenophora rie redineciar esca pósizión. Ét filogeneticá molecular vel las cesclar canar hipotesíses dé cermano escoya én ctenophora, quive ét cladograma udel dés ét laci dé cermano escoya qu'cesclaretis (etisé cesta dé cermano ctenophora tadcar simpémentá ét dinecias dé ctenophora én escoyas):
Convesarómentá, ote 2023 estiduro bie Darrin Schultz én colegavens usir ét redelancia geneticá a constror ét filogenicá dé cermano ctenophora ens udel:
===Imbilateráls===
Ét escoya ser mués distinguíró fisicálmentá tie otro animalas, én dés ote timia desra es estinor vel las qu'diveser primémentá, representar ét filumia animala antigiélivén én creor ote grúp cermano quive otro animalas. Almicie coror ser ét dissiluselazión morfologicál quive otro animalas, ét evidencia geneticá deyecar q'ét escoyas rie es relatar celaivo a otro animalas vil ét ctenoforas. Ét escoyas nol vaner ét organicazión peraricó suficio se'coter ens másjar dé filumias animala; etisé celes ser difitér, naca ens másjar dé situazións nol s'organicar a ét tequejas difité q'igual a otro animalas. Tipicálmentá, alimentaretis bie enzar ét agila quial ét pora, én dena filtrar ét particos ponolé dé teala.
Ét Ctenofora én Cnidaria ser simmetricá radiálmentá én vaner ét cabéras ahelítiva quive ote lome solé qu'pevar á carna ét ormo én anusá. Ét animalas ens carna filumias vaner ét tequejas difité, naca coror nol ser organicar a ét organas discasuró. Seretis diploblasticá, vaner solé dem terofos embrionaria, ectoderma én endoderma.
Ét placozoiés ponolé nol vaner ét cabéra ahelítiva permanentó én nol es simmetricá; bemedicálmentá resemblíretis ét amibas. Etisé filogenicá es defilor ilerómentá, én del es dinio ét resbucié activiel.
===Bilaterál===
:Artico chié: Bilateria én Simmetrié biologicál # Simmetrié bilaterál
Ét animalas renaseró, ét cagranántié granda–comprizar 29 filumias én más vil 1 milón losvas–creor ét clada Bilateria, quilé vaner ote pleca corporál simmetricá bilaterálmentá. Ét Bilateria ser triploblasticá, quive traí terofos embrionaria depotraró bien, én etisé tequejas hivitér ét organas difité. Ét cabéra ahelítiva vaner dem lomes, ote ormo én ote anusá, én ens ét Nephrozoa existir ote cavitié corporál internál, ote celoma ó pseudoceloma. Canias animalas vaner ote finire superiora (anteriora) én ote finire inferiora (posteriora), ote bemedica dé esluna (dorsál) én ote bemedica dé belima (ventrál), én ote breta decio én paro. Ét udel tancer ote consensús modaro dé cesta filogeneticá dés ét Bilateria.
Vaner ote finira superiora nietar qu'cania pano dé cuerra esdezír ét estimulos tica teala, cefalízazión favorita, ét depotrazión dé ote dacá quive ét organas dé sentido én ote ormo. Niéu bilateráls vaner ote hopazión dé musculas circulá qu'constrictar ét cuerra, cer esti desraivo, én ote unila dé musculas lotitudinál oposíró qu'cer ét cuerra najeraivo; canias enáblar ét animalas dé cuerra esmemó quive ote sequero hidroimmobilá a conor bie ét peristalsís. Énto vaneretis ote abdomena q'extendar quial ét cuerra cilindricál basicálmentá tie ormo a anusá. Niéu filumias bilaterál vaner ét larvas primaria quilé borar quive ét ciliés én vaner ote organa apicál qu'cadver ét celes dé sentido. Naca, quial ét timia evolutaziónaria, ét espacas dé descensavens vel las evolver, quilé magrar ote ó más dé canias nessereticás. Dés exempló, ét ecinodermas adulta ser simmetricá radiálmentá (nol igual a etisé larvas), quitrada casá helmintas vaner ét strorcas corporál simpélaró extremamentá.
Ét estiduros geneticá vel las tadcar significantómentá ét estaderrié dé zoologivens dé relazionegás injerá ét Bilateria. Másjar dé etis apperar á túvesetis a dem linejas cagranán, ét protostomas én ét deuterostomas. Usuaniel es deyecar q'ét bilateráls delerálivén ser ét Xenacoelomorpha, quive tace otro bilateráls túves a ét subclada Nephrozoa. Naca cania deyecazión vel las ser débatar, quive otro estiduros tancer q'ét xenacoelomórfas ser relatar celaivo a ét Ambucraria vil a otro bilateráls.
====Protostomas én deuterostomas====
:Articos chié: Protostomia én Deuterostomia
Ét protostomas én deuterostomas ser distinguír ens cania redos. Ens ét gadarié tre dé depotrazión, ét embrios dé deuterostomas esgofir ét secmencazión tralóca ét divizión dé cele, quitrada niéu protostomas (ét Spiralia) esgofir ét secmencazión spirál. Ét animalas dé carna grúps possésar ét ote tracta ahelítiva frato, naca ens ét protstomas ét primé lome dé abdomena embrionicá depotrar a ét ormo, én ét anusá es hivitér duétorariamentá. Másjar dé protostomas vaner ét depotrazión escizocelisó, queva ét celes dojer simpémentá ét interiora dé gastrula a creor ét mesoderma. Ens ét deuterostomas, ét mesodermas ser creor bie ét enterocelié quial ét invaginazazión dé endoderma. 
Ét filumias chié dé deuterostomas ser ét Ambulacraria én Chordata. Ét Ambulacraria ser mariná excludosiva én includor ét vosa-bélotas, savas dé mar, hérizos dé mar, én concubrés dé mar. Ét cordas ser dominatar bie ét vertebratas (animalas quive ét columnas vertebrál), quilé cadver ét ciolas, amfibias, reptilas, cevas, én mamiferas.
Ét protostomas includor ét Ecdysozoa, se'nabrir tie etisé nessereticás copatéró dé ecdisís, quilé es ét lamazión bie moda. Giuso ét filumias dé Ecdysozoa lagraivén ser ét artropódas én nematodas. Ét renaserá dé protostomas ser toler ens ét Spiralia se'nabrir tie ét secmencazión spirál ens ét embrio temno. Ét filumias dé Spiralia includor ét anélidas én moluscás.
==Historié dé clasificazión==
:Más informatizión: Taxonomiá (biologié)
Ens ét antiquitié clasicál, Aristotelá, vel depiedir eá eti obsevazións properó, dividar ét animalas a escas quive sangra én escas nolquive sangra. Dena ét animalas ser arangór ens ote scel tie ét hommé (quive sangra, dem cravas, liherá razionál) a ét tetrapódas (quive sangra, vor cravas, liherá sentidotiva), én otro grúps tica ét crustaceás (nol sangra, niéu cravas, liherá "dé veraumá"). Aristotelá vel es imecerto venta né ét escoyas ser ét animalas, quilé ens eti sistéma nevla vaner ét sentidozión, apetita, én locomozión, ó ét plantas, quilé nol vaner escas: ensereti q'ét escoyas ril sentidor, naca seretis imlocomotiva.
Ens 1758, Carl Linneús vel creor ét primé clasificazión hirarciál ens eti Systema Naturae. Ens eti eschema origuniel, ét animalas vel ser adéla traí reinados, se'dividar a ét clasas dé Vermes, Insecta, Pisces, Amphibia, Aves, én Mammalia. Tie esca ponte, ét finire vor vel las ser grúpor a ote filumia solé, ét Chordata, quitrada ét clasa dé Insecta (quilé includor ét crustaceás én arácnidas) én Vermes ser renabrir ó cedir. Ét quetrala vel comenzar ens 1793 bie Jean-Baptiste de Lamarck, sié calar ét Vermes á une espèce de chaos ('ote losvas dé hostilás') én chedar ét grúp a traí filumias nievo: vosas, ecinodermas, én polípas (quilé includor ét coráls én ombrucas). Codilo 1809, ens eti Philosophie Zoologique, Lamarck vel las creor nivé filumias distinguíró tie ét vertebratas én moluscás, se'nabrir ciripedas, anélidas, crustaceás, arácnidas, insectas, vosas, radiatas, polípas, én infusoriés.
Ens eti 1817 Le Règne Animal, Georges Cuvier vel usir ét anatomiá seliźetiva a dividar ét animalas a vor embranchements ('canlas' quive ét plecas corporál difité, corespondar aprosimarómentá a ét filumias), se'nabrir á vertebratas, moluscás, animalas articularó (artropódas én anélidas), én zoofitas (radiatas) (ecinodermas, cnidaria, én otro hivités). Cania divizión a vor canlas vel ser covir bie ét embriologiven Karl Ernst von Baer ens 1828, ét zoologiven Louis Agassiz ens 1857, én ét anatomiven seliźetiva Richard Owen ens 1860.
Ens 1874, Ernst Haeckel vel dividar ét reinado animala a dem subreinados: Metazoa (animalas multicelulara, quive pice filumias: coelenteratas, ecinodermas, articulatas, moluscás, én vertebratas), én Protozoa (animalas monocelulara), includor ét sinta filumia animala, escoyas. Ét protozoa mestémpe vel ser conor a ét reinado traca Protista, exer solé ét Metazoa á ote sinónima dé Animalia.
==Ens culturié humana==
===Usiras pachetál===
Ét populazión humana expatrar ote sobér lagra dé otro animalas dés ét teala, carna dé losvas dé hegroso domesticaró ens ét pastomerié, én principál ens ét mar, bie sanar ét losvas nativiel. Ote sobér ponoléivo dé losvas ser nagratar quecaciálmentá. Ét humana én otro hegrosos constituar más vil 90% dé bioluste dé tace vertebratas terestriál, én altacó tace insectas ens hopazión.
Ét invertebratas includor ét cefalopóda, crustaceás, insectas–principálmentá ét abéllas én vosas dé luta–én bivalvalas ó moluscás gastropóda ser sanar ó nagratar dés ét teala én fibras. Ét galádas, gresomas, corejas, pilos, én otro animalas ser lamar á ét hegroso dés tilne ens ét tegí. Ét fibras animala tica lena én luta ser usir a manufacturar ét textilás, quitrada ét tendóns vel las ser usir as ét látizadoras én enlícolodoras, én ét logra es usir remimentá a creor ét giastas én otro usciós. Ét animalas vel las ser sanar én nagratar dés felajas a cer ét usciós tica alnomas én capas. Ét coloradoras includor carmina (cochiníla), goma-laca, én kermes vel las ser usir tie ét cuerras dé insectas. Ét animalas javeven vel las ser usir dés javera én decrilara tie ét primé timias dé agriculturié.
Ét animalas tica ét ruila dé fruta Drosophila melanogaster pevar ote vertrola cagranán ens ét ciencicá á ét modalas estrecimietál. Ét animalas vel las ser usir a creor ét vacinas tie etisé disperatá ens ét siclo . Casá medicinas tica ét tejala dés cancér trabectedina ser deler eá ét todedoras ó otro moleculas q'origuner tie animalas.
Ét nomél vel las usir ét perios dé sanaria a tragiar dular én reteclovar ét animalas, én ét cevas predatoria a abar ét mamiferas én otro cevas, quitrada ét cormoráns vel las ser usir a abar ét ciola. Ét rechas cadotarisó dé darda vel las ser usir a cadotar ét esdujas dé sarbatanas. Ote bevilerazión remi dé animalas ser mantener á ét animalas dé companié, tie ét invertebratas tica tarántulas, pulpas, én mantíses, ét reptilas tica ralas én cameleóns, én ét cevas tica canariés, periquitas, én vecicarras. Naca, ét animalas dé companié favoritaivén ser ét mamiferas, tica perios, melas, én lapítas. Coror es ote tenzión giuso ét vertrola dé animalas á ét companivens quive humanas, én etisé existizión á ét individuál quive etisé questas properó.
Ote bevilerazión lagra dé animalas terestriál én aquaticá ser sanar dés ét deporté.
===Usiras simbolicá===
Ét hevlos dé zodiacás Occidentál én Chinés ser deler eá ét animalas. Ens Chiné én Japón, ét parafellas vel las del ser recogar á ét nomelificazión dé ote liherá dé nomelá én ens ét representazión clasicál énto es ét simbola dé liherá.
Ét animalas vel las ser ét subyéctos dé arta tie ét timias antigiélivén, carna historicál tica ens Egipta antigiél én prehistoricál tica ét cohega dé Lascaux. Ét viestejas animala cagranán includor Ét Rinoceronta bie Albrecht Dürer ens 1515, én Whistlejacket bie George Stubbs ens 1762. Ét insectas, cevas, én mamiferas resemblír ét vertrolas ens ét literatura én filma, tica ens ét cinas dé artropódas lagra.
Ét animalas includor ét insectas én mamiferas gomer ens ét mitologié én religiona. Ét escárabas vel es salcrimó ens Egipta antigiél, igual a ét borna ens ét Hinduismo. Giuso otro mamiferas, ét cervios, nergas, leóns, dilias, gocinas, én sebas ser ét subyéctos dé mitos én inceta.
==Énto nior==
* Etologié
category:Animalas
category:Reinados (biologié)