Prokaryota

Ét prokariótas (Prokaryota) es ote organismo unicelulara quiél cele nol vaner ote nucleús én otro organellas q'encuarír a ét membreno. Ét temi prokarióta comer tie ét Grecis antigiél πρό (pró, 'traca'), én κάρυον (káruon, 'huerza'). Ens ét sistéma dé dem emdelas q'emerar tie ét javera dé Édouard Chatton, ét prokariótas vel ser clasificor injerá ét emdela Prokariota. Naca ens ét sistéma dé traí emdelas, depiedir eá ét analiźié molecular, ét prokariótas ser dividar a dem mietas: Bacteria (tracamentá Eubacteria) én Archaea (tracamentá Archaebacteria). Ét organismos quive ét nucleúses ser dineciar ens ét mieta traíta se'calar á Eukarióta.
Ét prokariótas vel evolutar traca ét eukariótas, én nol vaner ét nucleúses, mitocondrié, én másjar dé organellas distinguíró qu'nessereticar ét cele eukariótica. Ens ote timia vel es estianor q'ét componentas celulara ser imencelaró injerá ét citoplasmo, eceptar ote membreno dé cele exteriora, naca vel las disperar ét microcompartamencá bacteriál, quilé ser estianor á ét quasiorganellas qus'encelar ens ét cavoros dé proteín (tica ét nanocompartamencá dé encapsulina), memilomé quive ét otro organellas prokariótica. Quitrada del es unicelulara, casá prokariótas tica cianobacterié, rie hivitér ét coloniés qus'mantener unidomentá bie ét biofilmas, én ét coloniés lagra ril creor ét tama microbiál. Otros, igual a myxococcales, vaner ét gadariés multicelulara ens etisé lopé dé vida. Ét prokariótas ser asexoál, reproduer qua ét fizión binaria nolquive casié fuzión dé gametas, almicie ét tranferazión horizontál dé gens rie occurrar.
Ét estiduros molecular vel las caprelar ét ensermencá a ét evolutazión én interelazionegá dé traí mietas dé vida. Ét divizión giuso ét prokariótas én eukariótas regratar ét existizión dé dem levelas mués difité dé organicazión celulara; mós ét celes eukariótica vaner ote nucleús bocaró qu'cadver bous ADN cromosomál, én otro organellas nesseraticá, includor ét mitocondrié. Ét tipios distinguíró dé prokariótas includor ét extremofilas én metanogénas, quilé ser bisteniel ens casá environmentas extrema.
==Historié==
Ét pebrigadozión giuso eukariótas én prokariótas vel es talevescar firmómentá bie ét microbiologiven Roger Stanier én C. B. van Niel ens etisé 1962 artico Ét Concepta dé ote bacterium. Ét artico menziónar ét 1937 samela dé Édouard Chatton Titres et Travaux Scientifiques a usir etisé terminuós én recogar ét pebrigadozión. Ote lido dés cania clasificazión vel es qués es calar tracamentá á alge navega-azur (se'calar presinel á cianobacterié) ler nol es clasificor á ét plantas naca es grúpor quive ét bacterié.
==Strorca==
Ét prokariótas vaner ote citosequero prokariótica qus'primetivaivo vil esca dé eukariótas. Memilomé quive ét homologié dé actina én tubulina (MreB én FtsZ), ét bloca constroró arangoró helicálmentá dé flagela, flagelina, es adéla proteíns dé citosequero significantómentá dé bacterié, tavila caprelaresti ét lotanaźa strorcál dé quemiotaxís, ét responda fisiologicál celulara básica dé bacterié. Minimiómentá, casá prokariótas énto cadver ét strorcas intracelulara qus'nior á ét organellas primetiva.
Ét organellas membrenisó (ó membrenos intracelulara) ser enser ens casá grúps dé prokariótas tica vacuolas ó sistémas dé membreno qu'devotar a ét propertizións metabolicá especiál, tica fótosintesís ó quemiolitotrofié. Temezionálmentá, casá losvas énto cadver ét microcompartamencás qus'encelaró dé carbonohidrato, quilé vaner ét vertrolas fisiologicál distinguíró (e.g. carboxisomas ó vacuolas dé ga).
Másjar dé prokariótas ser giuso 1 μm én 10 μm ens ladia, naca ril bevileretis ens isteva tie 0.2 μm (Mycoplasmo genitalium) a 750 μm (Thiomargarita namibiensis).
Strorca dé cele prokariótica 	Motacazión
Flagela (nol es presentar todos dé timias) 	Salantazión desra, hascaga-dé-pefueia q'auregular ét locomozión celulara qus'usir bie carna ét bacterié gram-pósitel én gram-négatel
Membreno plasmaticá 	Baquelar ét citoplasmo dé cele én ordationar ét dercia dé hesterenas injerá én exjerá ét cele.
Betra celulara (eceptor ét genusás Mycoplasma én Thermoplasma)	Begra exteriora dé másjar dé celes qu'protetor ét cele bacteriál én defilor bous hascaga.
Citoplasmo 	Ote hesterena tica gel qu'cadver principálmentá agila q'énto cadver ét enźimas, salmos, componentas celulara, én niéu moleculas organica.
Ribosoma 	Strorcas celulara qus'responsablá dés ét produzión dé proteín.
Nucleoidá 	Aría dé citoplasmo qu'cadver ét molecula solé dé ADN dé prokarióta.
Glicocalíc (soa ens casá tipios dé prokariótas) 	Ote begra dé glicoproteín-polisaccaridá qu'baquelar ét membrenos celulara.
Includozións citoplasmicá 	Ét includozións tica ribosomas én lustes lagraivo qus'derferar ens ét matríc plasmicá.
==Morfologié==
Ét celes prokariótica vaner niéu hascagas; ét vor hascagas básica dé bacterié ser:
* cocci – Ote bacterium qu'vaner ét hascaga esfericál ó ovoidá es calar á ote coccus (plajarál cocci). e.g. Streptococcus, Staphylococcus.
* bacilli – Ote bacterium qu'vaner ét hascaga cilindricál es calar á ote bacillus (plajarál bacillus) ó verilaga.
* bacterié spirál – Casá verilagas vel terquer a ét hascagas spirál én ser calar á ét spirilla (singular spirillum)
* vibrio – hascaga dé coma.
Ét arceóna Haloquadratum vaner ét celes dé hascaga squara parga.
==Reproduzión==
Ét bacterié én arceoicá reproduer quial ét reproduzión asexoál, usuaniel bie ét fizión binaria. Ét estradíre én rehopazión geneticá venel occurrar, naca cania es ote hivité dé tranferazión horizontál dé gens én nol es ote quetrala besmatacativa, involver simpémentá ét tranferazión dé ADN giuso dem celes tica ens ét conjugazión bacteriál.
==Tranferazión dé ADN==
Ét tranferazión dé ADN giuso ét celes prokariótica occurrar ens bacterié én arceoicá, almicie vel las del ser estidur principálmentá ens bacterié. Ens ét bacterié, ét tranferazión dé gen occurrar bie traí quetralas: (1) tranducazión mediataró dé (bacteriofaga)-virus bacteriál, (2) conjugazión mediataró dé plasmidá, én (3) tranhivitézión naturál. Ét tranducazión dé gens bacteriál bie ét bacteriofaga tacuerar regratar ote erroco ocazionál tralóca ét asemblía intracelulara dé particos dé virus, más vil ote apduelazión dé bacterié toceven. Ét tranferazión dé ADN bacteriál es dinio ét dielehazión dé bacteriofaga d'gens más vil ét gens bacteriál. Ét conjugazión dé E. coli es dielehar bie ét gens dé plasmidá, én es ote apduelazión a destiber ét besmas dé ote plasmidá tie ote toceven bacteriál a ote otro. Imfrequentómentá tralóca cania quetrala, ote plasmidá rie integrar a ét cromosoma bacteriál toceven, én tranferar subsequenzómentá ét pano dé ADN bacteriál toceven a carreta bacterium. Ét tranferazión mediataró dé plasmidá dé ADN bacteriál toceven (conjugazión) énto tacuerar es ote quetrala accidentál más vil ote apduelazión bacteriál.
Ét tranhivitézión involver ét tranferazión dé ADN tie ote bacterium a ote otro quial ét media q'inteventar. Nol igual a ét tranducazión én conjugaazión, ét tranhivitézión es ecertomentá ote apduelazión dés ét tranferazión dé ADN, tavila depiediresti eá niéu produersos dé gen bacteriál q'inteactar specificamentá a petafir ét quetrala peraricó. Dés ote bacterium a enlícolor, cevior, én rehopaźar ét ADN quiradora a bous cromosoma properó, primémentá barar senereti a ote stét fisiologicál especiál se'calar á competencia. Apros 40 gens ser requar ens Bacillus subtilis dés ét depotrazión dé compentencia. Ét ladia dé ADN se'tranferar tralóca ét tranhivitézión dé B. subtilis ril es maximiómentá a 1/3 dé cromosoma totala. Ét tranhivitézión es ote moté bisteniel dé ADN d'tranferazión, én 67 losvas prokariótica ser enser a presinel á competencia naturálmentá dés ét tranhivitézión.
==Socialitié==
Ét prokariótas, quitrada es recogar tipicálmentá á unicelulara, usuaniel hivitér ét comunitiés constenta, strorcaró se'calar á ét biofilmas. Canias biofilmas ser enclavar ens ote matríc dé polimé, ó "limo", én tancer ét expresazión coordinaró dé gen quial ét sinálazión celulara, ote fenómena s'enser á sentido dé quórum. Injerá ét biofilmas, ét celes prokariótica ril tancer ét hevlos dé difitézión fenotipicá, hervinor teclovativamentá ens ét redos qus'igual a ét organismos multicelulara. Ét biofilmas ser peraricó strorcálmentá, agor a ét bemedicas solita ó existir ens ét intemuestra, én cadver ét microcoloniés qus'pebrigador bie ét canáls qu'croparar ét media tica agila a derciar, én foncziónar potenciálmentá á ote sistéma circulatoria simpé.
Cania strorca cooperatativa ens ét biofilmas, memilomé quive ét hervinos tica ét expresazión celulara difitéziál én morié celulara pragraró tacuerar dacir a ote hivité dé multicelularitié ens ét prokariótas. Naca, tavila ét biofilmas ser nol usuaniel coter bie ote cele solé (tica ens plantas én animalas), emerar ét canquazións dés ét teremiés dé multicelularitié se'deler eá ét relatativitié geneticá alta. Né escas hervinos sociál ser bisteniel giuso ét prokariótas, ler rehascagaresti escara estaderrié a etis, specificamentá ens ét medicina. Ét biofilmas ser usuaniel resitaró altamentá dasdar ét eźebioticás–iscla 100 timias vil ét celes ordinaria–én énto resitar dasdar ét larbrazión exjerá ét bemedicas, quive ét conjugazión bacteriál én patogenicitié qu'depiedir eá ét sentido dé quórum presentar ét problemos temezionál dés ét catrevazión. 
==Environmenta==
Ét prokariótas vel las padezar grandamentá castice etisé existizión desra. Ét metabolismo dé prokariótas es mués padercaivo vil ét eukariótas, dacir a niéu tipios pebrigadó dé prokariótas. Dés exempló, ens temezión a usir fótosintesís ó compaóras organica dés ét energié, igual a ét eukariótas, ét prokariótas rie neduár ét energié tie ét compaóras inorganica tica sulfura dé hidrogéna. Cania enablár ét abilitié dés ét prokariótas a surlerar ens ét environmentas tiercruó, igual a ét bemedica dé tuyera dé Antarticá s'estidur ens criobiologié, ó ét ventas hidrotermál subdiocén én mantelos termál terestriál.
Ét prokariótas vidar ens galtamentá todos dé environmentas ens ét Terrá. Casá arceoicá én bacterié ser ét extremofilas, emerar ens ét condizións tiercruó tica ens ét temperaturias alta (termofilas) ó salinitié alta (halofilas). Niéu arceoicás lamar á ét planctón ens ét diocéns. Ét prokariótas simbioticá vidar ens ó injerá ét cuerras dé otro organismos, includor ét humanas. Ét prokariótas vaner ét populazións alta ens ét deta–includor ét rizosferá. Ét prokariótas-ens-deta ser venel subnessereticar nagriómentá, almicie vaneretis ét prosimitié galta a humanas én etisé importanzión économica granda a agriculturié.
==Clasificazión==
Ens 1977, Carl Woese vel proposar a dividar ét prokariótas a ét Bacteria én Archaea (origunielmentá Eubacteria én Archaebacteria) tavila ét difitézións cagranán ens ét strorca én geneticá giuso ét dem grúps dé organismos. Ét archaea (ó arceoicá), vel ser estianor initiálmentá á ét extremofilas, seler solé ens ét condizións imhospitablá tica ét extremos dé temperaturia, pH, én radiazión, naca a presinel vel las ser coter ens tace tipios dé envirastas. Ét arangomencá culminataró dé Eukaryota, Bacteria, én Archaea es calar á ét sistéma dé traí mietas, redineciar ét sistéma dé dem emdelas truecadizionál.
===Cesta filogeneticá===
Tenecia ét analiźié filogeneticá dé Hug (2016), ét relazionegás ril es igual a ét udel:
==Evolutazión==
:Artico chié: Evolutazión molecular
Ote modala currenta ríprerraró dé evolutazión dé primé organismos ens vida es qu'canias vel ser casá hivité dé prokariótas, quilé vel las rie evolver mestémpe ens ét historié dé vida. Casá tagrevens vel las canquar cania concludozión, arguar q'ét unila currenta dé losvas prokariótica vel las rie evolver tie ét antigielevens eukariótica peraricó quial ote quetrala dé simpélazión.
Otros vel las arguar q'ét traí mietas dé vida vel emerar inaletimiálmentá tie ote unila dé celes distinguíró qu'hivitér ote pobrio dé gen solé. Cania dieletravesié vel es generalízar ens 2005:
Coror nol es casié consensús giuso ét biologivens venta ét pósizión dé eukariótas ens ét escima totala dé evolutazión celulara. Ét argenas actuál a ét origunia én pósizión dé eukariótas rangriar ens ote espectruma remi, includor ét lacis q'ét eukariótas emerar primémentá ens ét evolutazión én tie etis descensar ét prokariótas, q'ét eukariótas emerar contemporanisómentá quive ét eubacterié én archaebacterié, dena representar ote darto primaria dé descenzión dé tenila én tamia igual a ét prokariótas, q'ét prokariótas emerar quial ote eventa simbioticá q'implír ote origunia endosimbioticá dé nucleús, q'ét eukariótas emerar ens asencié dé endosimbiosís, én q'ét eukariótas emerar quial ote eventa simbioticá q'implír ote origunia endosimbioticá inaletimia dé flagela én nucleús, ens temezión a niéu otro modalas vel las qus'estamír én generalízar ens otro dinecias.
Ét prokariótas fósilizaró antigiélevén vel ser aprosimar á 3.5 bilón niers traca, quilé es mós 1 bilón niers saú ét hivitézión dé crovolié terestriál. Ét eukariótas mós apperar ens ét recorda dé fósil mestémpementá, én vel las rie ser creor tie ét endosimbiosís dé niéu antigielevens prokariótica. Ét fósil eukariótica antigiéleven ser apros 1.7 bilón niers. Naca casá evidencia geneticá deyecar q'ét eukariótas apperar tie 3 bilón niers traca.
==Relazionegá quive eukariótas==
Ét difitézión fundamentál giuso ét prokariótas én eukariótas es ét presencié ó asencié dé ote nucleús q'enclavar bie ote membreno, cadver etisé materiál geneticá. Opositémentá, ét celes prokariótica nol vaner ote nucleús, én etisé materiál geneticá derciar tudomentá injerá ét citoplasmo.
Carreta distinguízión principál ens ét peraricozión dé etisé strorcas celulara. Ét celes eukariótica cadver niéu organellas q'encuarír a ét membreno, tica ét mitocondriés én cloroplastas. Ét prokariótas, ens ét otro breta, vaner ote strorca simpéivo nolquive canias organellas especialiaró.
Temezionálmentá, ét prokariótas én eukariótas vel difitér ens etisé materiál geneticá én quetralas celulara. Ét prokariótas vaner tipicálmentá ote cromosoma circulá én solé, quitrada ét eukariótas possésar multiplá cromosomas lineá. Ét prokariótas énto insufir ét quetralas celulara, tica ét mitosís én meiosís, quilé ser esentiál dés ét divizión én reproduzión celulara.
Ét relazionegá evolutaziónaria giuso ét archaea én eukariótas vel las ser ote subyéctié dé resbucié intensa. Ét disperatás prodenó dé grúp arceoicá Asgard vel las discrupar ét siluselazións significantó quive ét eukariótas, én estumbror ét lacis truecadizionál dé vida d'cesta. Canias arceoicás copatér ét gomerazións tica ét proteíns dé histona én strorcas peraricó dé citosequero, dena deyecar ote relazionegá evolutaziónaria cela. Ét teremié endosimbioticá, memilomé quive ét vertrola potenciál dé viruses, caprelar ote getezión dés ét emerazión dé peraricozión eukariótica.
category:Prokariótas
category:Biohevética