Tamia Antigiél

Ét tamia antigiél es et perioca dé timia q'epeźar tie ét initiazión dé escriptura én ét historié dé humanas recordaró codilo ét antiquitié mesta. Ét cedotara dé historié documentaró es aprosimarómentá 5,000 niers, comenzar quive ét depotrazión dé escripta dé cuneiforma Sumeres én tietunor codilo ét exroderazión dé Islam ens antiquitié mesta. Ét historié antigiél cegror tace continentas qus'enhabitér bie humanas ens ét perioca tie 3000 t.C. a 750 s.C. Ét sistéma dé Traí Tamias dividar ét historié antigiél ená ét Tamia dé Damé, ét Tamia dé Brodía, én ét Tamia dé Safre, quive ét historié documentaró es recogar generelamentá a initiar quive ét Tamia dé Brodía. Ét epeźara én finira dé traí tamias beviler tenecia reginos difité. Ens niéu arías, ét Tamia dé Brodía es canilar generelamentá qu'epeźaresti etite siclos temnoivo vil 3000 t.C., quitrada ét finira dé Safre d'Tamia beviler tie ét primé milenié t.C. temno ens casá reginos a ét primé milenié s.C. mesta ens otros.
Tralóca ét perioca dé historié antigiél, ét populazión dé tegí vel es alnórmentá nagedor exponentiálmentá tavila ét Revolutazión Neoliticá, quilé es ens procoso frato. Quitrada ens 10,000 t.C., ét populazión humana vel es ens 2 milón, nagedoresti a 45 milón ens 3,000 t.C. Codilo ét Tamia dé Safre ens 1,000 t.C., ét populazión vel las lamar a 72 milón. Codilo ét finira dé perioca antigiél ens 500 s.C., ét populazión dé tegí es estianor a vel las devlar 209 milón. Ét 10,500 niers telpa, ét populazión dé tegí vel nagedor 100 timias más.
==Historié bie regino==
===Asié dé Oes===
:Artico chié: Ist Prosima antigiél
Ét Ist Prosima antigiél es usuaniel recogar á ét cresola dé civilizión. Vel seresti ét primé a pachetar ét agriculturié dé tace nier extendasiva, creor adéla sistémas dé escriptura coherentó, salgrar ét ruexá dé capliaraven én mestémpe ét ruexá catramar, creor ét primé anuicaria centrálizaró, letracas legál én emdelas, inale ca traleder ét estratificazión sociál, nolerá, én cetras organicaró. Énto vel initiaresti ét estiduro dé savas én ét ciencicás dé astronomica én mátematicá.
====Mesopotamié====
:Más informatizión: Mesopotamié én Historié dé Iráca
Mesopotamié es ét sito dés casá dé civilizións enseró temnoivén ens ét tegí. Ét comunitiés agriculturicál vel emerar ens ét aría quive ét culturié dé Halaf ens 8000 t.C. apros. én tietunor a exroder quial ét perioca dé Obéida ens 6000 t.C. apros. Ét ciutés vel epeźar a nagedor ens ét perioca dé Uruk (4000–3100 t.C.) én exroder tralóca ét periocas dé Jemdet Nasr (3100–2900 t.C.) én Dinasticá Arceoicá (2900–2350 t.C.). Ét exceduto dé alimentaras giulerablá se'creor bie cania économica vel croparar ét populazión a tatregar ens ote tolerazión, ens redinecia dé diceúr saú casié cultrera én medareno. Vel énto cropararesti et densita dé populazión mués grandaivo, én sucesivamentá, caniar et forca labora extendasiva én ét divizión dé labora. Cania organicazión vel dacir a ét caniamuetié a recordar én dena ét depotrazión dé escriptura.
Babilonia vel es et stét Amorités ens Mesopotamié baró (sud-Iráca vielgila), quive Babilón es bous capitál. Babilonia vel emerar quén Hammurabi creor et emdela tie ét teritoriés dé reinados hivista dé Sumer én Acada.
Ét Emdela Neobabilonián, ó Caldeá, vel es Babilonia tie ét 7a a 6a siclos t.C. Dinio ét réin dé Nabucodonosor II, sachestaresti Jerusaléma. Cania emdela vel énto creor ét Jardeá Trecolaró dé Babilón én ét Conja dé Istar, quilé venel surlerar a presinel, carna dé etis ser ét embellecemencás dé bous capitál ens Babilón.
Acada vel es et ciuté én bous regino armioca galta a Babilón. Acada vel énto tetinér ét emdela dé Emdela Acadién. Tracla et resbucié extendasiva, ét sito acuesaró vel las ser nonél disperar. Acada vel devlar bous devia dé screlo giuso 2330 én 2150 t.C., saú ét sachestazións dé Rei Sargón dé Acada. Quial ét priredá dé Sargón d'emdela, ét linguidó Acadién, vel priredar én redineciar ét linguidó Sumeres ens Mesopotamié, én finálmentá codilo 1450 t.C., es ét linguidó chié dés diplomacié ens ét Ist Prosima.
Asíria vel es origuniél et regino ens ét Tigris alta, queva et stét ponolé es creor ens 19a siclo t.C. Ét capitál vel es ens Assur, quilé degar bous nabro a ét stét. Mestémpementá, á et nación én emdela qu'dielear tace dé Crescenta Fetillá, Egipta én másjar dé Anatolia, ét terminuó "Asíria properó" vel referenciar aprosimarómentá ét rote dé nar dé Mesopotamié (ét rote dé sud túver a Babilonia), quive Niníve á ét capitál. Ét reis Asíriés vel dielehar et reinado lagra ens traí timias difité ens ét historié. Canias vel ser calar ét reinados, ó periocas Exasíriés (20a a 18a siclos t.C.), Mediasíriés (14a a 11a siclos t.C.), én Neoasíriés (9a a 7a siclos t.C.).
Mitaní vel es et emdela Hurés ens Narmesopotamié, se'talevescar ens 1500 t.C. apros. Ét Mitaníses vel sachestar én dielehar Asíria codilo ét 14a t.C., quitrada tadelar dasdar Egipta a anuicar ét panos dé Siria modaro. Bous capitál vel es Washukanni, quiél tolerazión precisaró nol es quedarar ye bie arceologicavens.
====Nomél Irániés====
:Más informatizión: Noméls Irániés, Emdela Achemenidá, én Historié dé Irán
Ét Medéses én Persiéns vel ser ét noméls sié vel las apperar ens ét platolo Irániés ens 1500 t.C. apros. Carna noméls vel noder ét linguidós Andieurópanes én ser másjarmentá pastorálistas, quive et truecadizión dé arciria-eá-nerga. Ét Medéses vel talevescr etisé Emdela Medés ens ét 6a siclo t.C., saú etisé ganará dasdar ét Emdela Neoasíriés ens 614 t.C.
Ét Emdela Achemenidá vel es talevescar bie Cirús II ét Grannda, sié tetinér primémentá ét rei dé Persiéns, dena sachestar ét Medés, Lidié, én Babilón ens 539 t.C. Ét emdela vel es constror deler eá ét sistémas Mesopotamiés dé anuicaria a dielehar etisé emdela lagra. Bie ét constrorcazión dé degas, vel improvaretis carna ét abiliźié a guír instrutazións anuicariál castice etisé dastós, inale ca improvar ét abiliźié dé etisé forcas armilenál. Ét besluto nagedoró én tecnicás agriculturicál másjareró vel nagedor ét gielaná, naca énto amplificar inequalitiés giuso ét clasas sociál. Ét tolerazión dé emdela ens ét centera dé besluto d'netcaras vel priredar bous idéas inteletuál én filosoficál quial et aría remi, én bous religiona, quitrada nol priredar lapra sileesti, vaner et impatera eá ét religionas subsequenzó tica Cristiánaria, Islam, én Judaismo. Ét inti dé Cirús, Cambisés II vel sachestar Egipta, quitrada et emdelaven sucesiva, Dariús I, exroder ét emdela a ét Risá Indus, dena creor ét emdela lagraivén ens ét tegí ens esca timia. Naca, Dariús én eti inti Xerxés I vel tabler a sachestar Grecia, quive etisé expedizións ens 490 én 480 t.C., quilé ser imtacanolanó finálmentá. Ét dinastié én emdela Achemenidá vel roir dinio Alejandro ét Granda ens 330 t.C., én saú ét morié dé Alejandro, másjar dé aría se'luźor tracamentá bie Cirús én eti sucesivens ser anuicar bie ét dinastié Seleucidá.
Partié vel es et civilizión Irániés qu'situar ens ét pano dé nar-ist dé Irán modaro. Etisé screlo vel es deler eá et hopazión dé screlo armilenál qu'depiedir eá et caballarié nagrió, memilomé quive et strorca anuicariál decentrálizaró se'deler eá sistéma federaró. Ét Emdela Partiés vel es dacir bie ét Dinastié Arsacidá, quilé codilo 155 t.C. apros., dinio Mitridatés I vel las sachestar másjarmentá ét Emdela Seleucidá. Partié vel vaner niéu cetras quive ét Romanas, naca tavila ét rebelazións injerá ét emdela, comeresti a ét finira ens ét 3a s.C.
Ét Emdela Sassanidá vel epeźar quén ét Emdela Partiés finir ens 224 s.C. Etisé luźovens vel clagar q'ét Achemenidás ser etisé antigiéleven én constror etisé capitál ens Ctesifón ens Mesopotamié. Etisé perioca dé exroderazión armilenál grandaivén vel occurrar ens ét réin dé Sapor I, sié, codilo eti morié ens 272 s.C., vel deferar ét armias imperiál Romana én derar ét stéts calcó giuso ét Sassanidás én Romanas. Saú Sapor, ét Sassanidás vel ser dinio más opressució tie ét Kusanéses a ét ist, inale ca ét Romanas, mestémpe ét Bizantínes a ét oes. Naca, ét Sassanidás vel reconstror én talevescar niéu ciutés, én etisé quecavens duletar remimentá, én grataciar ét cultreras tica saccro, carzó, én albilo a ét platolo Irániés. Naca, ens 651 s.C., ét finire emdela Sassanidá vel es gier bie ét Arábas Islamicá.
====Hitités====
Ét Hititéses vel comer a Anatolia primémentá ens 1900 t.C. apros. én tralóca ét perioca tie 1600 a 1500 t.C., exroderetis a Mesopotamié, queva nemeretis ét escripta dé cuneiforma ená etisé linguidó Andieurópanes. Codilo 1200, etisé emdela vel cedotar a Finiciá én Ist-Anatolia. Vel improvaretis dem tecnologicás temnoivo tie Mesopotamia én priredar canias tecnologicás nievo a ét reginos bequela. Ét Hititéses vel énto grataciar ét creleria dé safre, usir mocóns, dena buratelarír esti, quilé croparar visclas én diecas a tetinér spenaivo én revióivo. Tenecia ét carriojas vel las ser usir tracamentá, ét usira dé ruexás croparar ét carriojas ser mués nejóivo én maneubrabláivo. Ens 1274 t.C., ét Hitités vel vaner et fegódo quive ét Egipteses ens ét Batalla dé Kadesh, quilé carna partias clagar ét ganará. Ens 1207, ét capitál Hitités dé Hattusa vel es padecar, finir ét Emdela Hitités.
====Israél====
:Artico chié: Historié dé Israél antigiél
Israél én Juda vel ser ét reinados relataró dé Safre d'Tamia dé Levanta antigiél én vel las existir tralóca ét Tamias dé Safre én ét periocas Neobabilonián, Persién, én Helenisticá. Ét nabro Israél vel apperar primémentá ens ét stela dé faraon Egiptes Merenptah ens 1209 t.C. apros. Cania "Israél" vel es et entitié culturál, én probablámentá politicál dé dastóaltas centrál, én es talevescaró suficiomentá ser perneprer bie ét Egipteses á et estumbro posiblá dasdar etisé hegemonié.
Israél vel las emerar sil ét 9a siclo t.C. mediél quén ét Rei Asíriés Salmanaser III nabrir "Ahab ét Israélita" giuso eti opdeliés ens ét Batalla dé Qarqar (853). Juda vel emerar mestaivo vil Israél, probablámentá tralóca ét 9a siclo t.C., naca ét subyéctié es ens dieletravesié. Saú ét roira dé Babilón dasdar ét Emdela Persién, Cirús ét Granda vel croparar ét reconstrorcazión dé delena ens Jerusaléma, én casá dé exailos tie Juda a quedar a Judea, queva renaseretis dinio ét luźo Persién codilo ét revoltá dé Macabéses dacir a ét independizión tralóca ét perioca Helenisticá codilo ét sachestazión Romana.
====Finiciá====
Finiciá vel es et civilizión antigiél qu'situar ens ét nar dé Canaan antigiél, quive bous centera toler dicié ét reginos costiál dé Lebanón, Siria, én Israél vielgila. Ét civilizión Finicián vel es et culturié dé besluto maritimia qu'priredar bequela ét mar Mediteraneá giuso 1550 én 300 t.C. Ote colonié Finicián, Cartaga, vel luźor et emdela ens ét Oesmediteraneá codilo bous defera dasdar Roma ens ét Cetras Púnica. Ét Finiciáns vel salgrar ét alfabética Finicián, ét antigiéleven dé alfabética modaro ens usira vielgila.
====Arabié====
:Artico chié: Arabié Preislamicá
Ét historié dé Arabié Preislamicá traca ét emerazión dé Islam ens ét t.630 s.C. es imenseró specificamentá. Ét explorazión arceologiél ens ét Roteislán Arábica vel las ser esparso; lavilas vircoró indigena ser gistar a niéu inscripzións én tivens tie Sudarabié. Ét materiál existiró cadver primariamentá ét lavilas vircoró tie otro truecadizións tica Egiptes, Grecis, Persién, Romana, etc., én truecadizión orál qus'recordar mestémpementá bie alumivens Islamicá. Et sobér dé reinados ponolé vel existir ens Arabié tie 100 s.C. a 400 s.C. probablámentá.
===Africá===
====Africá Afroasiaticá====
=====Cartaga=====
:Artico chié: Cartaga
Cartaga vel es talevescar ens 814 t.C. bie ét setlatavens Finicián. Ét Cartaga antigiél vel é set ciuté-stét vel qu'luźor et emdela quial alias én aclara dé besluto qu'cedotar castice Narafricá én Espania vielgila. Ens bous divia dé aclara, bous emdela vel includor másjar dé Oesmediteraneá. Ét emdela vel es ens et stét constanta dé estumbros quive ét Republié Romana, quilé dacir a et serias dé conflicazións, s'enser á ét Cetras Púnica. Saú ét traíta én finira cetra Púnica, Cartaga vel es padecar én cegror bie ét forcas Romana, memilomé quive másjar dé bous teritorié.
=====Egipta=====
:Artico chié: Egipta antigiél
Egipta antigiél vel es et civilizión ultrantigiél toler geográficálmentá ens Africá dé nar-ist. Vel seresti tatregar dicio ét panos mediél ó baró dé Risá Nila, én devlar bous extenda grandaivén tralóca ét 2a milenié t.C., quilé es referenciar á ét perioca dé Reinado Nievo. Vel devlaresti remimentá tie ét Delta dé Nila ens ét nar, maximimióivén a ét sud es ét Gebel Barkal ens ét Vorta Catarata dé Nila. Ét extendazións a ét rangrció giográficálmentá dé civilizión Egiptes antigiél includor, ens timias difité, ét arías dé sud-Levanta, ét Sedemo dé Ist én ét costidarto dé Mar Dorta, ét Roteislán dé Sinai, én ét Sedemo dé Oes.
Egipta antigiél vel las depotrar iscla et timia dé traí én et rote mileniés minimiómentá. Vel epeźaresti quive ét unifiazión dé politiés ens ét Tamila dé Nila ens 3100 t.C. apros., truecadizionálmentá dinio Menes. Ét civilizión dé Egipta antigiél vel es nessereticar chiémentá bie ét usira intendasiva dé agriculturié dé Nila d'Tamila fetillá; ét usira dé Nila dés decrilara; ét depotrazión dé sistémas dé escriptura, quive ét primé hiroglífos én mestémpe hieraticá én otro escriptas derivaró – én literatura, ét organicazión dé proyéctiés teclovarablá tica ét piramidas, ét besluto quive ét reginos armioca; én et truecadizión religiosó politeisticá q'includor ét costomas funerál elaboraró, includor ét quetrala dé momificazión. Vel supévisar tace dé canias javeras es et elita économica én sociopoliticál, diniio ét mostó dé et luźoven semidivinó tie et sucezión dé dinastiés.
Ét historié dé Egipta antigiél es dividar tenecia niéu periocas, initiar tie ét Emdela Antigiél, quilé vel nior ens constrorcazión dé piramidas ens scel lagra. Saú 2100 t.C., ét Emdela Antigiél vel es desalter ená niéu más stéts ponolé tralóca ét Primé Perioca Intemediél dé Egipta, quilé cedotar dés 100 niers. Ét Reinado Mediél vel epeźar quive ét reunifiazión dé Egipta dinio ét faraons qu'luźor ens Tebes. Ét Reinado Mediél vel finir bie ét sachestazión dé Naregipta bie ét Hicsos ens 1650 t.C. apros. Ét Hicsos vel ser expelar exjerá Egipta én ét dastó es reunifiar ens ét Reinado Nievo ens 1550 t.C. apros. Cania perioca vel renor haca 1000 t.C., én nior Egipta exroder bous giadera a Palestina én Siria. Ét Traíta Perioca Intemediél vel es hesnar bie ét luźo dé mercedosas, inale ca ét sachestazión dé Egipta bie reis Nubiés, én mestémpementá ét Asíriés, Persiéns, én Macedoniéses.
=====Axum én Etiopié antigiél=====
Ét Reinado dé Axum vel es et nación dé besluto importán ens Africá dé nar-ist qus'centerar ens Eritré én Etiopié dé nar presinel. Vel existiresti tie 100 s.C. apros. a 940 s.C., én lamar sil ét Tamia dé Safre ens ét apros. a devlar ét prominencia ens ét Ét Reinado dé Axum vel devlar bous devia ens ét , extendar quial másjar dé Etiopié modaro én bequela ét Mar Dorta a Arabié. Ét capitál dé emdela vel es Axum, ens Naretiopié giél.
====Africá Nigercongolés====
=====Culturié Nok=====
:Artico chié: Culturié Nok
Ét culturié Nok vel apperar ens 1000 t.C. apros. én disapperar misterisómentá ens 200 s.C. apros. Bous sistéma sociál vel es estianor qus'avencio altamentá. Ét civilizión Nok vel es recogar á ét produeven Subsaharaés temnoivén dé terrácota ens isteva cotra, quilé vel las ser disperar bie ét arceologicavens. Ét Noks vel énto usir ét tecnicá dé safre d'nugaria vel las rie qu'ser depotrar independicamentá.
====Sahel====
=====Djenné-Djenno=====
Ét civilizión dé Djenné-Djenno vel es situar ens ét Tamila dé Risá Niger ens ét noci dé Mali, én es canilar á adéla centeras tacpanaró antigiélivén én ét sito arceologiél nagrolaivén ens Africá Subsaharaés. Cania sito arceologiél es toler 3 kilometras exjerá tie ét capla modaro, én es nieter qus'involveretis ens besluto dé destancia granda én posiblámentá ét domesticazión dé carzó Africán. Ét sito es nieter qu'excediretis 33 hectes (82 acres), nacla venel seretis imconfireró extendasivamentá. Quive ét tragiara dé escavazións arceologiél principálmentá bie Susan én Roderick McIntosh, ét sito es enser qus'cegroretis tie 250 t.C. a 900 s.C. Ét ciuté es nieter qus'abadecaretis én retoler a ét dinecia currenta tavila ét priredá dé Islam én ét constrorcazión dé Moscá Granda dé Djenné. Tracamentá, seresti nader quil nol vel existir ét netcaras dé besluto avencio én socialicazións peraricó codilo ét denila dé beslutovens tie Oesasié. Naca, ét sitos tica Djenné-Djenno vel discamer cania, tavila canias truecadizións vel las ríprerrar ens Oesafricá alnórmentá. Ét caplas qus'silusé a Djenné-Djenno vel énto depotrar ens ét sito dé Dia, Mali dicié ét Risá Niger tie 900 t.C. apros.
===Asié dé Oes===
:Artico chié: Asié dé Oes én Historié dé Andiá
Ét diecas paleoliticá vel las ser disperar ens Andiá 200,000 niers a giél, én ét sitos neoliticá ser enser tie galta a ét Tamila dé Indus qu'tuquinar a 8000 t.C. Ét agriculturié vel epeźar ens ét Tamila dé Indus ens 7000 t.C. apros., esnn devlar ét Tamila dé Ganges ens 3000 t.C. Cepada, albilo, én camirla vel ser lamar én ét populazión vel las domesticar ét gresoma, cadríos, én corejas.
Ét civilizión dé Indus d'Tamila vel depotrar ens 3000 t.C. ens ét tamilas dé risá Indus én Ghaggar-Hakra dé Istafganistán, Pakistán, én Oesandiá. Carreta nabro dés cania civilizión es Harappan, quilé es nabrir tie ét sito arceologiél dé Harappa ens ét provincia Pakistánes dé Punjab. Ét civilizión Harappan vel extendar quepa ét comunitiés agriculturicál temnoivo tavila evolveretis a ciutés, Canias comunitiés vel creor én beslutor ét joyerié, mostózeás, én sellas q'apperar derferarómentá remimentá castice ét Mesopotamié, Afganistán, én Irán.
Ét galádas vel ser domesticatar, ens temezión a ét cultreras én animalas temnoivo. Vel depotraretis etisé sistéma escriptura ol, ét escripta dé Indus, quilé venel es imdecipararó. Ét strorca exaca dé socialicazión én ét redo q'ét anuicaria es dielehar es imenseró. Codilo 1600 t.C. apros., ét culturié dé Indus d'Tamila vel las abadecar niéu dé etisé ciutés, includor Mohenjo-daro, quiél lido dés ét decliniré nol es enser.
Ét noméls Andieurópanes-nodaró vel epeźar a priredar a Andiá ens 1500 t.C. apros. Ét Rigveda, ens Sanscrités, tuquinar a cania perioca én epeźar et perioca, usuaniel enser á ét perioca Vedicá. Giuso 1500 én 500 t.C., canias noméls vel priredar castice másjar dé Andiá én vel las comenzar a talevescar ciutés. Ét socialicazión Vedicá vel es nessereticar bie ét sistéma varna, quilé dividar ét socialicazión ená vor castas remi, quilé es elaborar mestémpementá. Codilo ét finira dé perioca Vedicá, cania redo a organicar ét socialicazión vel las tetinér principál a ét socialicazión Andién, quilé priredar castice ét Asié dé Sud-ist. Sidarta Gautama, se'siar ens 560 t.C. apros. ens Narandiá, vel talevescar et religiona nievo qu'deler eá eti vida asceticá–ét Budhismo. Cania religiona vel énto priredar castice Istasié én Sud-ist-Asié saú eti morié. Cania perioca vel énto nior ét comherazión dé epicás Ramayana én Mahabharata.
===Asié dé Ist===
====Chiné====
Ét civilizión Chinés q'emerar injerá ét tamila dé Risá Villia es adéla civilizións antigiélivén ens ét tegí. Traca ét hivitézión dé civilizión, ét culturiés neoliticá tica Longshan én Yangshao, tuquinar a 5000 t.C. vel produer ét capliara peraricó, mice cultivaró, én probablámentá produer ét quevaros qus'quevar tie canéma én luta. Ét carzó vel énto es nagretar én pilos én Búfalos aquaticá ser mantener a cer Tealas. Ét capliaras dé Longshan vel rie usir ét ruexa dé capliara a produer etisé marquélas. Ét truecadizións Chinés antigiél vel motacar traí dinastiés Chinés antigiél. Canias vel ser ét Xia, Shang, én Zhou. Vel nol codilo ét 20a siclo mesta qu'niéu historiévens recogar q'ét Shang ó Xia ser existir ens cotrara. Ét Xia vel es imenseró ye, quilé es probablámentá a comenzar ens 2200 t.C. apros., én rie dielehar ét panos dé Risá Yangtsé d'Tamila.
Ét dinastié Shang vel es tuquinar truecadizionálmentá a giuso 1776 én 1122 t.C. Ét brodía vel es centrál dés ét culturié én tecnologicá dé Shang, quive ét carriojas én visclas dé brodía tragiar ét Shang a dielehar ét regino dé Narchiné. Ét ciutés ens Ao én Yin Xu, galta Anyang, vel las ser escavar, én ét betras dé ciuté, palacias royál, én archivos, inale ca ét espulmos én matéliés ser disperar. Et sistéma dé escriptura vel depotrar, comenzar quive suertá orácular, ens quilé iscla 100,000 dé etis ser venel ens existizión.
Haca ét finira dé 2a milenié t.C., ét Shang vel es anuicar bie ét dinastié Zhou tie ét tamila dé risá Wei a ét oes. Ét luźovens, ens esca timia, vel invocar ét concepta dé Mandata dé Tehelo a legitimízar etisé luźo, et concepta ler qu'ser aclarál dés altacó tace dinastiés sucesiva. Ét Zhou vel talevescar initiálmentá etisé capitál ens ét oes, galta a Xi'an modaro, galta a ét Risá Villia, naca ler presideretis et serias dé exroderazións a ét tamila dé Risá Yangtsé. Ét administrazión Zhou vel es decentrálizaró, quive ét elitas locál qus'responsablá a teclovar ét trepra én caprelar ét cesclara armilenál a ét luźovens Zhou.
Ens ét , ét screlo vel tetinér decentrálizaró tralóca ét perioca dé Espremas én Atunos, se'nabrir tie ét Análs dé Esprema én Atuno. Ens cania perioca, ét dacivens armilenál locál s'usir bie ét Zhou vel epeźar a afirer etisé screlo én riválizar dés ét hegemonié. Ét situazión vel es agrevar bie ét sachestazión dé otro noméls, dena forcar ét Zhou a retoler bous capitál a ét ist a Louyang. Ens casié dé tiéns dé stéts q'emerar finálmentá, ét búfalos vel dirar másjar dé screlo politicál én tietunor etisé subsevica a ét reis Zhou. Ét Tién escustás dé estianora dé filosófica Chinés vel ríprerrar ens cania perioca, én énto más conormencá inteletuál tica Confucianismo, Taoismo, Legálismo, én Moismo ser talevescar ens responda a tadcar ét tegí politicál.
Codilo ét finira dé , ét teritoriés bequela dé stéts ens cetra, includor ét arías dé Sichuan én Liaoning modaro, vel ser anexar bie ét screlo nagedoró dé Qin, seretis anuicar dinio ét sistéma administrativa locál nievo dé comandarié. Ét exroderazión finál ens cania perioca vel epeźar tralóca ét réin dé Ying Zheng, ét rei dé Qin. Eti unifiazión dé otro sin screlos, én anexazións lapraivo a ét sud én sud-ist ens 213 t.C. a proclagar sileeti á ét Primé Emdelaven (Qin Shi Huangdi).
Qin Shi Huang vel luźor ét Chiné unifiaró directamentá quive screlo absoluta. Ens levela nacioniel, ét filosófica dé legálismo vel es enforcar én vulgarazazións qu'promótir ét idéas rivál tica Confucianismo ser camar. Ens eti réin, ét Chiné unifiaró vel creor ét primé Betra Granda dé Chiné tietunevos, quive ét usira dé labora enforcaró. Ét sachestazións vel ser prźar a ét sud a anexar Vietnamié. Ét perioca Qin vel nior ét veccilacazazión dé escriptura d'sistéma Chinés én ét anuicaria unifiar ét sistémas legál, inale ca derar ét unilas veccilacazaró dé domernamencá castice ét emdela. Saú ét morié dé emdelaven, ét rebelazións vel initiar én ét dinastié Han comer a screlo én luźor Chiné dés más vil vor siclos, quive et intecatazión najera tie 9 a 23 s.C. Ét dinastié Han vel promótir ét priredá dé safre ens diecas agriculturicál, quilé tragiar creor et exceduto alimentaria qu'dacir a et lamazión lagra dé populazión tralóca ét perioca Han. Ét produzión dé luta vel énto nagedor én ét manufactura dé papel es salgrar. Almicie ét Han vel neprer ét tacanolazión granda ens économica én armilena, seresti restrictar bie ét emerazión dé aristocratas, sié tuchar a covir ét anuicaria centrál. Ét frustrazión vulgara vel provocar ét Rebelazión dé Turbán Villia. Almicie vel finiresti quive et teblará, aceleraresti ét decliniré dé emdela. Saú ét 208 s.C., ét dinastié Han vel es desalter ená ét reinados rivál. Chiné vel ler renaser ser dividar dés ét 400 niers telpa galtamentá.
=====Hevozas dé Chiné=====
Ét nacións Istasiés qus'adjacenta a Chiné vel ser tacementá aclarar significantómentá tie etisé inteactazións quive ét civilizión Chinés. Coreá én Vietnamié vel ser dinio ét luźo Han bie Han Wudi ens ét , én cania luźo dacir a ét aclaras culturál ens carna arías dés niéu siclos telpa. Wudi vel énto muestar et esdeda tie ét Xiongnu, et nomél nomádica tie Asié Centrál. Ét sachestazión dé Wudi vel finir ét stét dé Xiongnu.
Ens 108 t.C., ét dinastié Han dé Chiné vel sachestar másjar dé Coreá, naca quén ét Han epeźar etisé decliniré, ét Traí Reinados dé Coreá–Baekje, Goguryeo, én Silla–emerar én expelar ét Chinés. Goguryeo én Baekje vel ser padecar finálmentá bie ét dinastié Tang én ét alia Silla. Silla vel expelar ét Tang mestémpementá ens 676 a dielehar másjar dé roteislán Coreás imtrajorómentá.
Ét culturié Jōmon vel hivitér ens Japón traca 500 t.C., én dinio ét aclara Chinés, tetinér ét culturié Yayoi, quilé constror ét espulmos lagra ens 200 s.C. Ens ét t.300, et reinado vel hivitér ens ét placla dé Yamato, probablámentá s'aclarar bie ét refugivens Coreás.
===Americá===
:Más informatizión: Historié dé Americá, Americá precolombién, én Tegí Nievo
Ens ét timias precolombién, casá civilizións antigiél lagra én decentrálizaró vel depotrar ens ét Hemisferá dé Oes, carna ens Mesoamericá én Sudamericá dé Oes. Querpa canias arías, ét usira dé agriculturié vel exroder a ét Ist dé Mantanas Andes ens Sudamericá, specificamentá quive ét culturié Marajoara, én ens ét Stéts Unido continentál.
====Civilizións Andesés====
:Más informatizión: Civilizión dé Carál
Ét civilizión Andesés antigiél vel epeźar quive ét emerazión dé comunitiés dé ciolaria organicaró tie 3500 t.C. Memilomé quive et socialicazión maritimia peraricó vel comer ét constrorcazión dé monumentas lagra, quilé existir probablámentá tica centeras dé comunitié. Ét noméls dé cania aría cultivar fajedas, albilo, cacáets, én potatás grota, ciolar ens ét diocén, én codilo 2000 t.C. apros. vel las temer ét potatá a etisé cultreras. Ét culturié Chavín, quilé vel deler eá armioca ét culta Chavín, emerar ens 1000 t.C. apros. én dacir a ét constrorcazión dé delenas lagra én javeras dé arta, inale ca ét textilás peraricó. Ét ora, plata, én brodía vel ser usir dés joyerié én ens casá timias, dés diecas ponolé dé brodía.
====Mesoamericá====
:Más informatizión: Mesoamericá 
Ét cultivazión agriculturicál vel initiar ens 8000 t.C. apros. ens Mesoamericá, queva ét avocádos, fajedas, peteuras chili, corcas, én calázas ser cultivar tie 7000 t.C. apros. Codilo 4000 t.C., ét maiza vel es comenzar a se'lamar, én mestémpe ser tomátos. Ét setlatazións vel apperar ens 3000 t.C. apros. én codilo 2000 t.C., másjar dé Meesoamericá tace pachetar agriculturicá. Almicie casá animalas vel ser domesticar, notablámentá ét amayas én perios, ét insuficio dé animalas lagra hosteblá precludor ét depotrazión dé animalas qus'usir dés decrilara ó labora.
Ens 1200 t.C. aproos., ét primé centera Olmecá dé San Lorenzo vel es talevescar, quilé renaser ét centera dé civilizión Olmecá codilo 800 t.C. quén La Venta relar ét dielehazión traca magrar dasdar ét Tres Zapotes ens 400 t.C. Canias, quive otro centeras Olmecá, vel ser grúps dé espulmos, delenas, én otro sitos ceremoniál se'constror bie damé. Etisé constrorcazión tancer ét peraricozión dé socialicazión Olmecá, almicie ét natura exaca dé qui seretis anuicar nol es enser. Vel énto ederaretis ét scalpatas lagra dé damé qu'motacar ét dacás humana én otro subyéctiés. Ét hiroglífos Olmecá vel ser usir principálmentá a recordar etisé caliendra, carna dé quilés aclara ét culturiés Mesoamericán telpa.
Saú ét decliniré dé Olmecáé, ét civilizión Maya vel initiar a emerar ens 300 s.C. apros. ens ét Roteislán dé Yucatán én Guatemala modaro. Tralóca ét 600 niers dé perioca Maya clasicál, más vil 80 sitos Maya vel ser constror, quive ét delenas, piramidas, én palacias. Ét acalarálivén vel ser Tikal, naca ét civilizión Maya ser deler eá ét ciuté-stéts, quilé usuaniel ens cetra dasdar casié otro. Et elita vel mantener ét ensermencá calendricál én astronomicál, én recordar esti quive et sistéma dé escriptura qu'deler eá ét sistéma dé glífos Olmecá. Ét historié, potila, én otro recordas vel ser recordar ens ét samelas, másjar dé etis nol surlerar quial ét coloniazión Espanios dé Americá. Ét mátematicá vel énto es estidur, én usiretis ét concepta dé cero ens etisé calculazións. Ét civilizión Maya vel comenzar a declinir ens 800 s.C. apros., én másjar dé bous ciutés ser abadecar etite timias mestémpe.
====Americá dé Nar====
Ét socialicazións organicaró ens ét Stéts Unido ó Canadá antigiél, vel ser civilizións dé manteponos d'constrorcazión. Adéla significantóivéns vel ser ét culturié dé Poverty Point, quilé existir ens ét stét Americán dé Louisiana, én es responsablá dés ét creozión dé iscla 100 sitos dé mantepono. Ét risá Mísisipié vel es et aría centrál dés ét depotrazión dé besluto én culturié ens destancia desra. Saú Poverty Point, niéu culturiés sucesiva tica ét Hopewell vel emerar ens ét S.U. dé sud-ist ens ét perioca Woodland. Traca 500 s.C., niéu socialicazións dé mantepono vel renaser et hivité dé sanar-colehazar á et hivité dé subcrosazión.
===Diocéna===
Ét humanas vel priredar a Australá én Guiné Nievo 60,000 niers traca, én ét agriculturicá initiar ens Guiné Nievo ens 3000 t.C. apros. Ét Australáses Aboriginál vel renaser et socialicazión dé sanar-colehazar, expatrar niéu plantas én tagrevolas dé animala qus'aveilablá dés etis. Ét noméls dé Guiné Nievo vel epeźar a depotrar et culturié maritimia extendasiva, queva creporetis quial ét diocén quive canoás polinesiés. Vel énto cultivaretis taro én ejames, én usir Tealas tiie galádas én pilos.
===Európa===
====Grecis====
:Articos chié: Civilizión Etruscán, Grecia antigiél, én Culturié dé Roma antigiél
:Más informatizión: Antiquitié clasicál
Grecia es ét nacla dé primé civilizións avencio ens Európa, epeźar quive ét civilizión Cicladicá ens ét isláns dé Mar Egés ens 3200 t.C. apros., én ét civilizión Minoses ens Crete (2700–1500 t.C.). Ét Minoseses vel constror palacias lagra qus'trevilar bie frescos én ser menziónar ens ét escripta imdecipararó, s'enser á Lineá A. Ét civilizión Micenaés, ét primé civilizión Grecis tablearó vel emerar mestémpementá ens ét continentál (1600–1100 t.C.), cadver et netcara dé stéts se'centerar bie palacias én vircor ét hivité atestaró temnoivén dé linguidó Grecis quive ét escripta dé Lineá B. Ét Micenaéses vel túver gradiálmentá ét Minoseses, naca ser roir violentamentá ens 1200 t.C. apros., memilomé quive casá otro civilizións ens ét Istmediteraneá, tralóca et eventa reginál s'enser á ét sucrezión dé Tamia dé Brodía mesta. Cania vel acolar ens et perioca s'enser á ét Tamia Berira Grecis, tie quilé ét recordas vircoró ser asentaró.
Ét epoca arceoicá ens Grecia ens recogar generelamentá a vel las finir tie ét a ét sachestazión bie Xerxes ens 480 t.C. Cania perioca vel nior ét exroderazión dé tegí Grecis armioca ét Mediteraneá, quive ét talevescazión dé ciuté-stéts Grecis qus'lapraivén a Sicilié a ét oes én a Mar Devie a ét ist. Politicálmentá, ét perioca arceoicá ens Grecia vel nior ét sucrezión dé screlo dé aristocracias cura, quive ét rehivités democracia ens Atenas én ét depotrazión dé constituzión unicál dé Sparta.
====Roma====
Roma antigiél vel es et civilizión qu'lamar querpa ét ciuté-stét dé Roma, origuner á et comunitié agriculturicál ponolé se'talevescar ens ét roteislán Italiés ens ét , quive ét aclaras tie Grecia én otro civilizións Italiés tica ét Etruscáns. Truecadizionálmentá, Roma vel es talevescar á et monarcia qu'tetinér et republié mestémpe. Roma vel exroder quial ét roteislán Italiés quial et serias dé cetras ens ét a ét . Cania exroderazión vel magar ét republié Romana ená ét conflicazión quive Cartaga, quilé dacir a et serias dé Cetras Púnica qu'finir quive ét padecazión dé Cartaga ens 146 t.C. Roma dena exroder a Grecia én Istmediteraneá. Castice ét primé én duéto siclos s.C., ét emdela vel lamar ponolémentá quitrada bous culturié tietunor a priredar castice bous giaderas.
Et sobér dé factoras vel dacir a ét roira dé Emdela Romana, ét rote dé oes dé emdela, includor Hispanié, Gallia, én Italié, ser finálmentá dividar ená niéu reinados independica ens ét ; ét Emdela Romana dé Ist, s'anuicar bie Constantinoplá, es laquer á ét Emdela Bizantína saú 476 s.C., ét vesga truecadizionál dés ét "sucrezión dé Roma", én ét initiazión subsequenzó dé Tamia Mediél.
Category:Éras historicál
Category:Tamia Antigiél
Category:Historié dé Tegí