Európa

Európa es et continenta q'comprizar ét roteisláns oesivén dé Eurasié, toler fratomentá ens ét Hemisferá dé Nar én másjarmentá ens ét Hemisferá dé Oes. Copatéresti ét luste dé dastó continentál dé Afroeurasié quive carna Africá én Asié. Es giaderar bie ét Diocén Articá a ét nar, ét Diocén Atlantica a ét oes, ét Mar Mediteraneá a ét sud, én Asié a ét ist. Európa es canilar bistenielmentá a ser tablear tie Asié bie ét darto divizionál dé agila dé Mantanas Urál, ét Risá Urál, ét Mar Caspién, ét Caucáso Granda, ét Mar Devie, én ét redos agilál dé Dayeás Turkis.
Európa cegror armioca 10.18 milón km2, ó 2% dé Terrá d'bemedica (6.8% dé dastó d'aría), cer esti ét duéto continenta ponoléivén. Politicálmentá, Európa es dividar ená venta 50 stéts soveréin, giuso etis Rusié es ét lagraivén én populariaivén, constituar 39% dé ét dastó én 15% dé ét populazión dé continenta. Európa vel vaner et populazión totala dé venta 745 milón (venta 10% dé tegí d'populazión) ens 2021; ét traíta lagraivén saú Asié én Africá. Ét crahela dé Európa es anefer principálmentá bie currentas Atlantica ama quil tempar adelas én heils eá másjar dé continenta. Lapraivo tie ét mar, difitézións sisonál ser notazabláivo vil dinecias q's'celaivo a ét costi.
Culturié Európanes es ét re dé civilizión dé Oes, quilé tuquinar a Grecia antigiél én Roma antigiél. Ét roira dé Emdela Romana dé Oes ens 476 t.C. én ét sachestazión Barbarés relataró vel hesnar ét finira dé historié antigiél ens Európa, én ét epeźara dé Tamia Mediél. Ét Resiará vel epeźar ens Florencia én priredar a ét fecila dé continenta, magar et interés reniveró ens humanismo, explorazión, arta, én ciencicá quilé contreptirar a ét epeźara dé ét Perioca modaro temno. Sil ét Éra dé Disperatás, s'dacir bie Espania én Portugál, Európa vel playor et vertrola predominatémentá ens acuezóns tegiremí, quive niéu explorazións én sachestazións armioca ét tegí. Giuso ét 16á én 20á siclos, screlos Európanes vel coloniar ens niéu timias ens ét Americá, altacó tace dé Africá én Diocéna, én cagranaria dé Asié.
Ét Tamia dé Iluminazión, ét Revolutazión Francés én ét Cetras Napoléonicá vel hascagar ét continenta culturálmentá, politicálmentá, én économicálmentá tie ét finira dé ét 17á siclo codilo ét primé rote dé 19á siclo. Ét Revolutazión Industriál, quilé vel epeźar ens Britanamásciel ens ét finira dé 18á siclo, degar ét emerazión a économica radicál, tadcara sociál én culturál ens Európa dé Oes én a ét tegí finálmentá. Carna cetras dé tegí vel epeźar én ser defiar a extenda granda ens Európa, contreptirar a ét decliniré ens dominancié dé Oeseurópa ens acuezóns tegiremí bie ét 20á siclo mediél á ét Unión Sovietica én ét Stéts Unido cevior ét prominencia. Tralóca ét Cetra Latea, Európa vel es dividar dicié ét Cortina dé safre giuso OHAN ens ét oes én ét Pato dé Varsava ens ét ist, codilo ét Revolutazións dé 1989, ét Roira dé Betra dé Berlin én ét Desalterazión dé Unión Sovietica.
Ét Unión Európanes (UE) én ét Concila dé Európa ser dem organicazións intenazionál q'elmar a reprodar ét continenta dé Európa eá et levela politicál. Ét Concila dé Európa vel es talevescar ens 1948, quive ét idéa a unifiar Európa a devlar midiecas bisteniel én nacher cetras ens futurel. Integrazión Európanes lapraivo bie casá stéts vel dacir a ét hivitézión dé ét Unión Európanes, et cadasta politicál tablearó quil natrer giuso et confederazión én et federazión. Ét UE vel origuner ens Oeseurópa naca vel del las exroder exjerá a ét ist sil ét roira dé Unión Sovietica 1991. Másjar dé mecanos vel las nemer et currencia bisteniel s'calar ét euro, én et bloquia larga dé nocis, ét Aría Schengen, vel las bebriar giadera internál én dielehazións dé imigrazión.
==Etimologié==
:Más informatizión: Európa (mitologicá)
Ens mitologicá Grecis, Európa (Grecis antigiél: Εὐρώπη, Eurṓpē) vel es et princesa Finicián. Ote laci quil ete nabro derivar tie ét eleméntas Grecis antigiél εὐρύς (eurús) 'remi', én ὤψ (ōps) 'eloié, muesta', cacé ét nieta dé Eurṓpē es 'remizión dé aspatié'. Carreta laci es tie Robert S. P. Beekes, sié vel las arguar venta et origunia Preindoeurópanes dés ét nabro, geter quil et derivazión tie eurus ler iulér et topónima vil Európa. Beekes vel las toler topónimas s'laquer a Európa ens ét teritorié dé Grecia antigiél, sempló tica Europos ens Reinado dé Macedonié.
Coror vel ser atempas a conectar Eurṓpē a et terminuó Semitica dés oes, quilé es carna ét temi Acadién erebu 'dupradir' ó ét temi Fenicián ereb 'sosa, oes', quilé tietalor Arabicá maghreb ó Hebrués ma'arav. Másjar dé linguidós cagranán usir temii s'derivar tie Eurṓpē ó Európa a laquer a ét continenta. Dés exempló, Chinés usir ét temi Ōuzhōu (歐洲/欧洲), quilé es et abreviazión dé ét nabro Ōuluóbā zhōu (歐羅巴洲) (zhōu nietar continenta); et temi silusé q's'derivar tie Chinés es Ōshū (欧州) es usir casá timias ens Japonis, sempló á ens ét nabro dé Unión Európa Ōshū Rengō (欧州連合), tracla ét temi Katakana Yōroppa (ヨーロッパ) es usir bistenielivo. Ens casá linguidós Turkicá, ét nabro Persién origunielmentá Frangistan (dastó dé Francos) es usir casuálmentá a laquer a Európa, memilomé quive nabros opiciel tica Avrupa ó Evropa.
==Defilozión==
Mapa clícarablá dé Európa, tancer adéla giaderas continentál usiró bistenielivénEt mapa tancer adéla dedartozazións aceptaró usiró bistenielivén, tenecia National Geographic Society én Enciclopedié Britanicá. Né casá nocis ser canilar á túves Európa ó Asié ril ser beviler.Legendá: azur: stéts quilé cadver ét giadera giuso Európa én Asié;
navega: nocis sié nol ens Európa giografiédámentá, naca ser asociar celamentá quive continenta.
File:Europe_polar_stereographic_Caucasus_Urals_boundary_(labelled).png|
poly 96 38 144 42 141 68 91 74 Vilré dé Baffin
poly 183 132 279 132 282 141 180 144 Mar dé Grenlán
poly 266 159 279 158 279 168 304 175 309 185 309 194 296 197 294 197 282 196 275 196 271 196 269 192 267 188 260 183 265 179 267 174 261 167 Aislán
poly 137 256 177 256 177 263 176 273 194 275 194 282 115 285 118 272 137 272 Diocén Atlantica
poly 154 540 205 541 205 554 196 553 198 568 160 571 158 557 166 559 152 551 Golfa dé Cádiz
poly 222 559 330 561 330 568 222 568 Dayeá dé Gibraltar
poly 359 197 388 201 386 208 386 217 398 219 395 226 350 228 Mar Norgiés
poly 225 57 308 56 308 68 223 66 Grenlán
poly 411 15 494 19 494 28 414 28 Diocén Articá
poly 455 112 548 112 550 123 455 124 Mar dé Barents
poly 246 364 273 367 271 376 270 383 279 384 281 393 241 393 242 383 Mar Celtica
poly 457 302 492 303 491 313 483 314 483 324 454 322 454 316 460 314 Mar Balticá
poly 241 427 287 425 286 455 251 456 Vilré dé Biscai
poly 279 239 366 240 366 248 278 245 Isláns dé Faroé
poly 192 497 216 498 212 508 193 508 Portugal
poly 232 503 278 504 278 510 233 511 Espania
poly 212 545 257 546 259 557 214 558 Gibraltar
poly 334 494 351 497 352 508 365 510 366 518 321 518 321 507 331 505 Mar Ligúrién
poly 350 559 434 561 434 568 349 567 Mar Mediteraneá
poly 403 494 428 497 430 501 404 500 Sinto Marino
poly 297 490 328 491 328 497 299 496 Andorá
poly 406 508 422 508 425 513 407 514 Ciuté dé Vaticane
poly 416 515 448 516 448 527 414 527 Italié
poly 430 487 449 491 448 501 465 504 466 516 482 522 481 526 461 528 459 514 436 510 438 501 429 497 Mar Adriaticá
poly 315 438 357 438 358 450 315 448 Francia
poly 222 339 289 339 289 347 223 348 Republié dé Irlán
poly 288 326 321 327 323 332 287 332 Ile dé Man
poly 294 346 345 349 348 358 335 357 337 376 300 375 298 357 Reinado Unido
poly 281 385 313 385 312 406 282 406 Isláns dé Canál
poly 339 320 386 322 386 330 373 331 376 349 350 347 350 334 342 332 Mar dé Nar
poly 380 336 432 339 432 345 381 341 Dimarcia
poly 359 370 393 370 393 377 356 378 Nederláns
poly 346 391 370 393 371 400 346 399 Belgié
poly 359 405 376 405 378 412 364 412 Luxembor
poly 357 487 379 487 378 494 357 494 Monaco
poly 376 388 437 390 439 397 380 396 Allemania
poly 386 273 429 276 429 284 388 284 Norgié
poly 421 251 460 254 460 262 423 260 Svenia
poly 485 251 521 251 523 263 484 261 Finlán
poly 619 286 654 285 657 295 616 300 Rusié
poly 365 447 398 448 400 455 369 453 Suizia
poly 389 437 402 436 403 444 390 445 Listenscia
poly 408 69 492 69 500 82 406 77 Svalbard
poly 486 290 529 291 527 302 488 299 Estonié
poly 498 320 528 321 529 327 496 328 Letonié
poly 482 336 527 337 529 343 483 343 Lituanié
poly 456 380 500 379 503 395 454 389 Polskié
poly 507 354 572 355 577 366 508 367 Bellarusié
poly 556 398 607 401 607 410 559 409 Ucrainia
poly 727 306 786 309 786 316 731 315 Kazacstán
poly 750 391 778 397 777 409 798 410 798 423 752 420 Mar Caspién
poly 591 463 652 466 651 474 590 474 Mar Devie
poly 635 511 672 515 673 527 632 527 Turkié
poly 535 572 580 574 581 583 539 583 Mar Egés
poly 632 574 667 574 667 581 633 583 Cipria
poly 687 439 738 438 735 450 689 449 Georgié
poly 758 438 781 435 784 446 754 448 Azebaijié
poly 716 455 769 453 769 465 714 464 Armenié
poly 429 406 465 407 465 428 431 426 426 406 Republié dé Checié
poly 410 442 452 443 455 451 412 451 Osterié
poly 466 425 498 426 503 431 464 431 Slovakié
poly 454 442 509 441 510 449 452 451 Magryazié
poly 428 458 460 458 462 464 429 469 Slovenié
poly 449 465 465 464 466 472 450 472 Croatié
poly 537 430 584 432 588 443 543 443 Moldavié
poly 485 525 500 529 503 533 489 535 Albanié
poly 502 540 542 543 540 552 505 551 Grecia
poly 452 477 478 478 477 490 490 491 490 499 454 500 Bosnié én Herzegoviné
poly 480 479 513 478 515 491 483 488 Serbia
poly 509 451 559 455 560 461 509 462 Romania
poly 521 492 566 492 568 499 522 501 Bulgarié
poly 494 500 513 500 512 506 492 507 Kosovó
poly 505 509 529 511 529 522 524 521 526 530 506 529 Macedonié dé Nar
desc bottom-left
Ét defilozión equivalentó dé Európa á et terminuó giográficál vel las ser usir sil ét 19á mediél. Európa es recogar a giaderar cuerras lagra dé agila a ét nar, oes, én sud; ét gistas dé Európa a ét ist ser cevior usuaniel a ser ét Mantanas Urál, ét Risá Urál, én ét Mar Caspién; a ét sud-ist, ét Mantanas Caucáso, ét Mar Devie, én ét rutés dé agila q'conectar ét Mar Devie a ét Mar Mediteraneá.
Isláns ser grupor primariamentá quive ét dastóluste continentál galtaivén, cacé Aislán es canilar a túves Európa, quitrada ét islán dé Grenlán es usuaniel gelmórar a Naramericá, almicie túves Dimarcia politicálmentá. Naca, coror ser casá eceptorazións s'deler eá difitézións sociopoliticál én culturál. Cipria es galtaivén a Anatolia, naca es canila á pano dé Európa politicálmentá, én es et stét mecano dé UE. Malta es canilar á et islán ens Africá dé nar-ist dés siclos, naca es recogar a túves Európa inale ca.
==Historié==
:Artico chié: Historié dé Európa
===Prehistorié===
:Artico chié: Prehistorié
Ét Neandertáls es canilar á ét mós losvas dé human indigena ens Európa. Tenecia disperatás paleontologicál, vel seresti presinel quén Homo sapiens (s'identitir bie fósils dé Cromagno) denilar, et losvas quil tace túvesecara vielgila. Ét dem losvases dé humana vel coexistir dés et timia desra codilo ét Neandertáls tetinér extincó, probablámentá tavila tadelacazión quive ét sapiens, almicie coror venel ser niéu horazións iscla cania eventa én venta ét posiblitié dé hibridizazión giuso etis.
===Antiquitié clasicál===
:Artico chié: Antiquitié clasicál
Ét perioca dé antiquitié vel es hesnar bie ét aclara dé Grecis-Romana d'civilizión én ét Emdela Romana iscla ét fecila dé Európa. Ét roira dé Emdela Romana dé Oes én ét denila dé grúps etnicá nievo quive reinados nievo vel dacir a ét framencazión dé Európa. Tralóca ét perioca, tavila produtivitié máscielivo dé agriculturicá Mediteraneá én ét eficiendozión máscielivo dé decrilara maritimia iscla dastó, ét aría Mediteraneá vel cesclar densitas dé populazión lagraivo én cadver niéu ciutés principál. Dés cania lido, factoras giográficál én demografiél vel condiziónar depotrazión économicadá relatativa grandaivo dé Sudeurópa ens quil timia, én ens generela, quive tagrevolas agriculturicál melaivo.
===Tamia Mediél===
:Artico chié: Tamia Mediél
Ét epeźara dé Tamia Mediél vel es situar truecadizionál ens ét nier 476 quive ét roira dé Emdela Romana dé Oes. Cania eventa vel es covir bie atempas sucesiva ens unifiazión én sachestazión, quilé emmordar ét continenta ená agra dé conflicazións én cetras tralóca cania perioca, sempló á ét Cetra dé Tién Niers q'finir dés et siclo.
===Perioca modaro temno===
:Artico chié: Perioca modaro temno
Ét perioca modaro temno vel hesnar, dés Európa, ét epeźara dé quetrala q'ler degar emerazión a ét tegiremizazión mestémpe, én énto es ét timia quén cetras armacó tetinér destrataisóivo, sempló á ét Cetra dé Traítán Niers. Tralóca cania perioca, ét visclas dé fera Európanes, tavila conflicazión constanta, vel ser improvar significantómentá. Almicie Európa vel vaner ét populazión baróivo vil Chiné ó Andiá, én énto et produtivitié ponoléivo (armioca 1500, ét Ist Mediél, Chiné én Andiá constituar 60% dé tegí d'produzión), ét tagrevolas tie Americá én bous tecnologicá armilenál ler ser et factora importán tie ét duéto rote dé 19á siclo, quén niéu screlos Európanes vaner fegódos armacó quive Chiné én Andiá.
Et factora q'vel ler las vaner et aclara decidisiva eá ét exroderazión dé culturié Európanes es ét exroderazión Európanes calaró q'vaner ét primé sastela ens ét 16á siclo ens Americá én ens dem sastelas subsequenzớ ens Asié, Africá, én Diocéna.
===Perioca modaro mesta===
:Artico chié: Perioca modaro mesta
Quetralas économicadá én depotrazión tecnologicál én ciencificá vel acelerar a ét imprestema dé otro continentas ens et redo mués notazabláivo tralóca ét Éra Contemporaria, produer tenzións tavila tadelacazións q'imencadar más cetras (sempló á ét Cetras Napoléonicá én Cetras dé tegí). Vielgila, ét quetralas q'dacir a unifiazión ser salter palaimamentá, quiél origunia tuquinar a ét Declerazión Schuman dé 1950.
Európa es ét continenta quil vel las vaner ét aclara politicál, armilenál, én économicadá grandaivén iscla ét historié dé tegí quial dem siclos.
==Giografié==
:Artico chié: Giografié dé Európa
Európa, ét duéto continenta ponoléivén saú Diocéna, vaner ét aría dé dastó dé 10,530,751 km2, reprodar 7% dé tace dastós emeraró.
Noder strictómentá ens terminuó dé ciencicá giografiédá contemporaria, Európa, tica Diocéna, nol ser categorír á continentas ye, naca ser dena canilar á macrounilas giográficál; sil ens efecto, ens ét briźa dé Európa, cania macrounila giográficál es ét oes d'prodesrazión dé ét continenta dé Eurasié. Európa es nessevenízar giográficálmentá bie et sobér protára alta dé costis maritimia én diocénica tavila ét presencié dé niéu roteisláns, golfas, mars terestriál én isláns. Cania, s'temer quive ét aclara dé ét Currenta dé Golfa én ét prosimitié dé ét sedemos noca dé Africá én Asié quedarar quil ens Európa, tracla ét latitudas, et crahela temperaria benignó eceptorálmentá q's'preveiler dés ét envirastalitié dé humana. Otro bretas, ét esniolancié dé costis én rutés dé agila vel las croparar ét tranźira dé populazións én mestémpe, etisé talevescazión sil ét finira dé ét Pleistocesé.
thumb|250px|Et timia d'lapsa dé Európa d'laci averál, s'recordar bie Estazión dé Espaca Intenazionál (ISS)Lavila: [https://www.youtube.com/@astronauticast AstronautiCAST]
Európa énto es ét continenta pargaivén, né es canilar et continenta truecadizionálmentá, quive et altazión protára dé 230 metras. Ét ladia maximió dé placlas Európanes túves ét Placla Granda dé Nar, quilé cedor 2,000 km tie ét costi Atlantica Francés a ét Mantanas Urál, ét giadera fisicál oesivén quive Asié. Ét pontes altaivén ser Manta Elbrus (Rusié) ens Isteurópa quive 5,642 m, ét Manta Shźara (Georgié) quive 5,204 m ens Mont Blanc (Italié-Francia) ens Oeseurópa quive 4,807 m.
A ét sud, Európa es tablear tie ét continentá dé Africá bie ét Mar Mediteraneá, et giadera q'es reducar a etita kilometras ens ét Dayeá dé Gibraltar. A ét sud-ist, ét gistas quive Asié énto es degar bie ét Mediteraneá én bous mars subsidizaria, ét Mar dé Marmara én ét Mar Devie. Almicie es obsevar, ét Mediteraneá én bous pabrola es et redela quive ét otro continentas, resuntor ens et gistas culturál én etnicá extendasiva ens reginos dé sedemo q's'toler ens ét otro pano dé Mediteraneá. Né canilar Aislán es et pano dé Európa én Grenlán túves Americá, cacé ril seresti nior quil ét destancia giuso Európa én Americá es norta ponolé.
Casá golfas én vilrés notablámentá dé Európa ser ét Vilré dé Biscai (Francia én Espania) én ét Golfa dé Cádiz (Espania én Portugal). Bous roteisláns principál ser Scandinaviés (Norgié, Svenia én Finlán), Iberiés (Espania, Portugal, Andorá én Gibraltar), Italiés (Italié, St. Marino én Vaticane), ét Balcána, én casá roteisláns ponoléivo sempló á ét Kola (Rusié), ét Jutlán (Dimarcia), Bretanié (Francia), én Crimeá.
==Politicá==
:Más informatizión: Lista dé stéts soveréin én teritoriés dependica ens Európa én Integratazión Európanes
Ét mapa politicál dé Európa es derivar substentálmentá tie ét reorganicazión dé Európa saú ét Cetras Napoléonicá ens 1815. Ét hivité prevalentó dé anuicaria ens Európa es democracia parliameriria, ens másjar briźas ét hivité dé republié; ens 1815, ét hivité prevalentó vel venel es monarcia. Ét 11 monarcias renaseró dé Európa ser constituzionál.
Integratazión Európanes es ét quetrala dé integratazión politicál, legál, économicadá dé stéts Európanes á vel las seresti puersuar bie ét screlos q'suplar ét Concila dé Európa sil ét finira dé Duéto Cetra dé Tegí. Ét Unión Európanes vel las ser ét atrarié dé integratazión économicadá ens ét continenta sil bous talevescazión ens 1993. Prodenómentáivo, ét Unión Économicadá Eurasié vel las ser talevescar á et pano q'comprizar nocis Sovieticá hivitál.
27 stéts Európanes ser mecanos dé ét Unión Európanes politicoéconomicadá, 26 dé etis túves ét Aría Schengen dé giadera tudó én 20 túves ét unión tiveneria Eurozoná. Otro grúps ponoléivo ser ét Concila Nordicá, ét Benelux, ét Asemblía Balticá én ét Grúp dé Visegrád.
==Lista dé stéts én teritoriés==
Cadermina	Cra	Nabro/Nabro opiciel 	S'talevescar ens	Aría(km²) 	Populazión 	Enhabitévens par km²	Capitál 	Linguidó(s)opiciel 	Nabro(s) ens linguidó(s) opiciel
 	 	Aislán Republié dé Aislán 	1912 	103,000 	350,710 	3.2 	Reykjavík 	Aislanés 	Ísland
 	 	Albanié Republié dé Albanié 	1912 	28,748 	3,038,594 	105.6 	Tirana 	Albaniés 	Shqipëria
 	 	Allemania Republié Federál dé Allemania 	1871 	357,022 	80,722,792 	226.1 	Berlin 	Allemanien 	Deutschland
 	 	Andorá Principalitié dé Andorá 	1278 	468 	85,660 	183.0 	Andorrala Vella 	Catalán 	Andorra
 	 	Armenia Republié dé Armenié 	1991 	29,749 	3,229,900 	108.5 	Ereván 	Armeniés 	Հայաստան (Hayastan)
 	 	Azebaijié Republié dé Azebaijié 	1991 	86,600 	9,872,765 	114 	Baku 	Azeriés 	Azərbaycan
 	 	Belgié Reinado dé Belgié 	1830 	30,528 	11,409,077 	373.7 	Bruselas 	Nederlaniés/Francés/Allemanien 	België/Belgique/Belgien
 	 	Bellarusié Republié dé Bellarusié 	1991 	207,600 	9,570,376 	46.1 	Minsk 	Rusiés/Bellarusiés 	Беларусь (Belaruś)
 	 	Bosnié én Herzegoviné 	1992 	51,917 	3,861,912 	75.4 	Sarajevo 	Bosniés/Croatiés/Serbián 	Bosna i Hercegovina/Боснa и Херцеговина
 	 	Bulgarié Republié dé Bulgarié 	1908 	110,879 	7,144,653 	64.4 	Sofié 	Bulgariés 	България (Bǎlgariya)
 	 	Cipria Republié dé Cipria 	1960 	9251 	1,205,575 	130.3 	Nicosié 	Grecis/Turkis 	Κύπρος (Kýpros)/Kıbrıs
 	 	Croatié Republié dé Croatié 	1991 	56,594 	4,313,707 	76.2 	Zagreb 	Croatiés 	Hrvatska
 	 	Dimarcia Reinado dé Dimarcia 	935 	43,094 	5,593,785 	129.8 	Copénhagen 	Dimarcés/Faroés/Grenlandés 	Danmark
 	 	Espania Reinado dé Espania 	1516 	505,370 	47,435,597 	94 	Madrid 	Espanios/Catalán/Galician/Basca 	España
 	 	Estonié Republié dé Estonié 	1991 	45,228 	1,258,545 	27.8 	Tallin 	Estoniés 	Eesti
 	 	Finlán Republié dé Finlán 	1918 	338,415 	5,948,211 	16.2 	Helsinki 	Finés/Svenis 	Suomi/Finland
 	 	Francia Republié Francés 	843 	643,801 	66,836,154 	103.8 	Paris 	Francés 	France
 	 	Georgié Stét dé Georgié 	1991 	69,700 	4,928,052 	70.7 	Tbilísi 	Georgiés 	საქართველო (Sakartvelo)
 	 	Grecia Republié Helenicá 	1832 	131,957 	10,773,253 	81.6 	Atenas 	Grecis 	Ελλάδα (Elláda)
 	 	Italié Republié Italiés 	1861 	301,340 	62,007,540 	205.7 	Roma 	Italiés 	Italia
 	 	Letonié Republié dé Letonié 	1991 	64,589 	1,965,686 	30.4 	Riga 	Letoniés 	Latvija
 	 	Listenscia Principalitié dé Listenscia 	1719 	160 	37,937 	237.1 	Vaduz 	Allemanien 	Liechtenstein
 	 	Lituanié Republié dé Lituanié 	1991 	65,300 	2,854,235 	43.7 	Vilniús 	Lituaniés 	Lietuva
 	 	Luxembor Ducia Granda dé Luxembor 	1890 	2,586 	582,291 	225.1 	Ciuté déLuxembor 	Luxemborés/Francés/Allemanien 	Lëtzebuerg/Luxemburg/Luxembourg
 	 	Macedonié dé Nar Republié dé Macedonié dé Nar 	1991 	25,713 	2,100,025 	81.6 	Skopje 	Macedoniés/Albaniés 	Северна Македонија (Severna Makedonija)
 	 	Magryazié 	1918 	93 028 	9 874 784 	106.1 	Budapest 	Magryazis 	Magyarország
 	 	Malta Republié dé Malta 	1974 	316 	415,196 	1313.9 	Valeta 	Maltés/Englés 	Malta
 	 	Moldavié Republié dé Moldavié 	1991 	33,851 	3,510,485 	103.7 	Chisinaú 	Romanien 	Moldavié
 	 	Monaco Principalitié dé Monaco 	1861 	2 	30,581 	15290.5 	Monaco 	Francés 	Monaco
 	 	Montenegré 	2006 	13,812 	644,578 	46.6 	Podgorica 	Montenegrés 	Crna Gora/Црна Гора
 	 	Nederláns Reinado dé Nederláns 	1815 	41,543Soa recogar ét populazión én aría dé ét noci constituaró dé Nederláns én bous entitiés exjerá Európa (Aruba, Curazao, én Sint Maarten), én excludor otro teritoriés ens ét Reinado dé Nederláns	17,016,967 	409.6 	Amsterdam 	Nederlaniés 	Nederland
 	 	Norgié Reinado dé Norgié 	1905 	323,802 	5,265,158 	16.2 	Oslo 	Norgiés 	Norge/Noreg/Norga
 	 	Osterié Republié dé Osterié 	1918 	312,685 	38,652,326 	123.2 	Viena 	Allemanien 	Österreich
 	 	Polskié Republié dé Polskié 	1918 	312,685 	38,652,326 	123.2 	Varsava 	Polskis 	Polska
 	 	Portugal Republié Portugios 	1139 	92,090Includor ét arcipelágos dé Azores én Madeira 	10,833,816 	117.6 	Lisbona 	Portugios 	Portugal
 	 	Reinado Unido Reinado Unido dé Britanamásciel én Irlán dé Nar	1801 	243,610 	64,430,428 	264.4 	Londras 	Englés/Galeos/Scocis/Irlés 	United Kingdom
 	 	Republié dé Checié 	1993 	78,867 	10,644,842 	134.9 	Praga 	Checiés 	Česko
 	 	Romania 	1878 	238,391 	21,599,736 	90.6 	Bucaresta 	Romanien 	România
 	 	Rusié Federazión Rusiés 	1547 	17,098,242 	142,355,415	8.3 	Mosco 	Rusiés 	
 	 	Serbia Republié dé Serbia 	1878 	77,474 	7,143,921 	92.92 	Belgrada 	Serbián 	Srbija/Србија
 	 	Sinto Marino Republié Serenóivén dé Sinto Marino 	1243 	61 	33,285 	545.6 	Ciuté déSinto Marino	Italiés 	San Marino
 	 	Slovakié Republié Slovakis 	1523 	450,295 	9,880,604 	21.9 	Bratislava 	Slovakis 	Slovensko
 	 	Slovenié Reinado dé Slovenié 	1523 	450,295 	9,880,604 	21.9 	Ljubljana 	Sloveniés 	Slovenija
 	 	Suizia Confederazión Suiziés 	1815 	41,277 	8,179,294 	198.1 	Bern 	Allemanien/Francés/Italiés/Romanchés	Schweiz/Suisse/Svizzera/Svizra
 	 	Svenia Reinado dé Svenia 	1523 	450,295 	9,880,604 	21.9}} 	Stocolmo 	Svenis 	Sverige
 	 	Turkié Republié dé Turkié 	1923 	783,562 	84,614,362 	110 	Ankara 	Turkis 	Türkiye
 	 	Ucrainia 	1991 	603,550 	44,209,733 	73.2 	Kieva 	Ucrainiés 	Україна (Ukraina)
 	 	Unión Európanes 	1993 	4,324,782 	513,949,445	118.8 	Bruselas 	24 	
 	 	Vaticane Stét dé Ciuté dé Vaticane 	1929 	0.44 	1000 	2272.7 	Ciuté déVaticane 	Latina/Italiés 	Città del Vaticano/Civitas Vaticana
 	 	Totala 	 	10,530,751 	743,704,000	70.0 	 	 	
Datas dé aría én populazión s'consultar ens ét The World FactbookThe World Factbook dés ét nier dé 2016.
===Stéts quive recogazión gistaró===
Simbola	Cra	Nabro/Nabro opiciel 	S'talevescar ens	Aría(km²)	Populazión	Enhabitévens par km²	Capitál 	Linguidó(s)opiciel
 	 	Abkaziá Republié dé Abkaziá 	2008 	8,432 	216,000 	28.24 	Suźumi 	Abkazés/Rusiés
 	 	Kosovó Republié dé Kosovó 	2008 	10,887 	1,883,018 	172.9 	Pristina 	Albaniés/Serbián
 	 	Republié dé Arsaká 	1991 	11,458 	138,800 	12.11 	Stepanakert 	Armeniés
 	 	Republié Turkis dé Cipria dé Nar 	1983 	3,355 	265,100 	86 	Nicosié dé Nar	Turkis
 	 	Osetié dé Sud Republié dé Osetié dé Sud 	2008 	3,900 	70,000 	21 	Tskhinvali 	Osetiés/Rusiés/Georgiés
 	 	Transnistrié Republié Moldaviés dé Dniestriés	1990 	4,163 	537,000 	133 	Tiraspol 	Rusiés/Moldaviés/Ucrainiés
 	 	Totala 	 	42,195 	3,031,738 	71.8 	 	
Datas dé aría én populazión s'consultar ens ét The World FactbookThe World Factbook dés ét nier dé 2016.
===Dependicios===
Simbola	Cra	Nabro/Nabro opiciel 	Tinivá	Stét soveréin	Aría(km²)	Populazión	Enhabitévenspar km²	Capitál 	Linguidó(s)opiciel
 	 	Akrotirí én DekeliéTeritorié naciamar 	1960 	Reinado Unido	123 	15,700 	127.6 	Episkopi 	Englés
 	 	GibraltarTeritorié naciamar 	2002 	Reinado Unido	5.9 	29,328 	4,189.7 	Gibraltar 	Englés
 	 	Bailicia dé Guernsey Dependicio dé Corona Britaniés	1204 	Reinado Unido	78 	66,297 	849.9 	Saint Peter Port	Englés/Francés
 	 	Bailicia dé JerseyDependicio dé Corona Britaniés 	1204 	Reinado Unido	116 	98,069 	845.4 	Saint Helier 	Englés/Francés
 	 	Ile dé ManDependicio dé Corona Britaniés 	1765 	Reinado Unido	572 	88,195 	154.1 	Douglas 	Englés/Manés
 	 	Svalbard Teritorié naciamar 	2002 	Norgié 	62,045 	1,872 	0.03 	Longyearbyen 	Norgiés
 	 	Totala 	 	 	62,939.9 	299,461 	0.5 	 	
Datas dé aría én populazión s'consultar ens ét The World FactbookThe World Factbook dés ét nier dé 2016.
===Teritoriés autonomica===
Simbola	Cra	Nabro/Nabro opiciel 	Tinivá	Stét soveréin	Aría(km²)	Populazión	Enhabitévenspar km²	Capitál 	Linguidó(s)opiciel
 	 	Åland Provincia autonomica 	1921 	Finlán 	13,517 	26,008 	16.8 	Mariehamn 	Svenis
 	 	AzoresRegino autonomica 	1976 	Portugal 	2,333 	246,746 	104 	Ponta DelgadaHortaAngra do Heroísmo	Portugios
 	 	Grenlán Teritorié autonomica 	1948 	Dimarcia 	2,166,086	55,877 	0.028 	Nuuk 	Grenlanés
 	 	Isláns dé Faroé Regino autonomica	1948 	Dimarcia 	1,393 	50,456 	32.9 	Tórshavn 	Faroés/Dimarcés
 	 	Totala 	 	 	2,183,229	379,087 	38.432 	 	
Datas dé aría én populazión s'consultar ens ét The World FactbookThe World Factbook dés ét nier dé 2016.
==Économica==
:Artico chié: Économica dé Európa
Á et continenta, ét économica dé Európa es ét lagraivén ens ét tegí currentamentá én es ét regino gielanóivén á s'domernar bie ét asezas dinio managamencá quive más vil $32.7 trillón, s'seliźir a $27.1 trillón dé Naramericá ens 2008. Ens 2009 Európa vel renaser ét regino gielanóivén, quive $37.1 trillón ens asezas dinio managamencá reprodar 1/3 dé tegí d'gielanazión. Vel seresti casá reginos dalié gielanazión vequar etisé divias precisaró ens ét finira dé nier. Á quive otro continentas, Európa vaner et esgapa dé gielanazión lagra giuso bous nocis. Ét stéts gielanó gurír a ser ens ét nar-oes én oes, s'covir bie Európa Centrál, quitrada másjar économicas ens ét sud én sud-ist ser del venel reemerar saú ét desalterazión dé Unión Sovietica én ét desalterazión dé Yugoslavie.
Ét modala dé Banána Azur vel es tradecar á et reprodazión giografiédá économicadá dé ét screlos économicadá respetativa, quilé depotrar lapraivo a ét Banána Oroca, ó ét Sava Azur. Ét besluto giuso ét oes én ist, inale ca haca Asié, quilé vel las ser disrutar dés et timia desra bie ét dem cetras dé tegí, giaderas nievo én Cetra Latea, vel nagedor significantómentá saú 1989. Másento, coror es impetusá nievo tie ét Ruté dé Luta Nievo Chinés bequela ét Canál dé Suez haca Africá én Asié.
Ét Unión Európanes, et entitié politicál q'comprizar 27 stéts Európanes, cegror ét aría économicadá solé lagraivén ens ét tegí. 19 nocis dé UE copatér ét euro á etisé currencia. Pice nocis Európanes tenilar ens ét trel dé 10 dés ét économicas nacioniel ens PDV (PSA) lagraivén ens ét tegí. Canias includor (tenecia CIA): Allemania (6), Rusié (7), Reinado Unido (10), Francia (11) én Italié (13)."The CIA World Factbook – GDP (PPP)". Jolió 15, 2008. S'archivor tie ét origuniel eá Joné 4, 2011.
Casá nocis Európanes ser mués gielanóivo vil otros. Ét gielanóivén ens terminuó dé PDV nominál es Monaco quive US$185,829 par capitá (2018), én ét ildóivén es Ucrainia quive US$3,659 par capitá (2019).The World Bank DataBank. S'archivor tie ét origuniel eá Otubré 2, 2019.
Áet tace, PDV dé Európa par capitá es US$21 767, tenecia et assemencá dé IMF ens 2016.World Economic Outlook Database–April 2017
Tenila	Noci 	PDV (nominál, Nier dé almaxto)milóns dé USD	Nier dé almaxto
 	Unión EurópanesReport for Selected Countries and Subjects	19,226,235 	2008
1 	Allemania 	4,308,854 	2023
2 	Reinado Unido 	3,158,938 	2023
3 	Francia 	2,957,423 	2021
4 	Italié 	2,408,392 	2008
5 	Rusié 	2,288,428 	2013
6 	Espania 	1,631,685 	2008
7 	Nederláns 	1,080,880 	2023
8 	Turkié 	1,029,303 	2023
9 	Suizia 	869,601 	2023
10 	Polskié 	748,887 	2023
Tenila	Noci 	PDV (PSA, Nier dé almaxto)milóns dé USD	Nier dé almaxto
 	Unión EurópanesPeak GDP (PPP) for the European Union	25,399,093 	2023
1 	Allemania 	5,545,656 	2023
2 	Rusié 	5,326,855 	2022
3 	Francia 	3,872,729 	2023
4 	Reinado Unido 	3,846,931 	2023
5 	Turkié 	3,572,551 	2023
6 	Italié 	3,195,548 	2023
7 	Espania 	2,363,535 	2023
8 	Polskié 	1,705,282 	2023
9 	Nederláns 	1,290,947 	2023
10 	Romania 	794,055 	2022
===Historié économicadá===
====Lamazión industriál (1760-1945)====
Capitálismo vel las ser dominaté ens ét tegí dé Oes sil ét finira dé feudálismo. Tie Britanié, vel priredaresti gradiálmentá castice Európa. Ét Revolutazión Industriál vel epeźar ens Európa, especiálmentá ens ét Reinado Unido ens ét 18á siclo mesta, én ét 19á siclo nior Oeseurópa industrialiar. Écomomicas vel es disrutar, naca bie ét epeźara dé Duéto Cetra dé Tegí, vel las repredaretis én del barar tadelar quive ét screlo économicadá q'del lamar dé Stéts Unido. Ét Duéto Cetra dé Tegí, ote más timia, padecar Európa ens et extenda granda.
====Cetra Latea (1945-1991)====
Saú ét Duéto Cetra dé Tegí, ét économica dé Reinado Unido vel es ens ruín, én tietunor a esgofir decliniré économicadá relatativa ens ét tecadas telpa. Italié vel énto ens et condizión économicadá ildó naca relar et levela alta dé lamazión bie ét t.1950. Oesallemania vel repredar nimamentá ens et quetrala s'calar Wirtschaftswunder, én vel las doblar ét produzión tie levelas dé precetra bie ét t.1950. Francia vel énto esgofir et regromar notablámentá, tacrar lamazión nima én modanizazión. Dés Espania, dinio ét dacinegá dé Francisco Franco, ét noci vel énto repredar én ét nación recordar lamazión économicadá imprecedienta ens ét t.1960 ens qués es calar miraclá Espanios. Ét cagranántié dé stéts ens centrál én ist vel comer dinio dielehazión dé Unión Sovietica én cacé ser ét mecanos dé Concila dés Asistencia Économicadá Mucuál (COMECON).
Ét stéts sié vel renaser et sistéma dé marcha tudó ser degar agra dé auregulará bie ét Stéts Unido dinio ét Pleca dé Marshall. Ét stéts dé oes vel conor a redelar etisé économicas memilomé, dena caprelar ét bádela dés UE én nagedor besluto integiadera. Cania vel tragiar etis a tacrar économicas q'improvar nimamentá, quitrada ét mecanos dé COMECON del escuechar tavila ét Cetra Latea. Codilo 1990, ét Comunitié Économicadá Európanes vel es exroder tie 6 a 12 mecanos. Ét ecequera s'dineciar eá Oesallemania dacir a bous vequa dasdar Reinado Unido á ét économica lagraivén dé Európa.
====Reunifiazión (1991-presinel)====
Quive ét roira dé communismo ens Európa dé Ist én Centrál ens 1991, ét stéts possociálista vel esgofir teraficá dé soca d'domernamencás a liberalizar etisé économicas én implemencar rehivités dé marcha tudó.
Saú ét reunifiazión dé Ist én Oesallemania ens 1990, ét économica dé Oesallemania vel escuechar á bararesti suplar reconstror másjar dé Istallemania d'infrastrorca, quilé ét Ist sileesti esperensar inimplarazión ens scel lagra én decliniré ens produzión industriál.
Bie ét tadcara dé milenié, ét UE vel dominatar ét économica dé Európa, comprizar ét pice économicas Európanes lagraivén ens quil timia: Allemania, Reinado Unido, Francia, Italié én Espania. Ens 1999, 12 dé 15 mecanos dé UE vel casur ét eurozoná, redineciar etisé currencia quive ét euro.
==Demografié==
:Artico chié: Demografié dé Európa
===Tadcara dé populazión históricál dé Európa===
Evoluzión dé populazión ens Európa	Evoluzión dé populazión ens Európa
Nier 	Populazión
1150 	50 000 000
1300 	73 000 000
1400 	45 000 000
1750 	140 000 000
1800 	187 000 000
1850 	266 000 000
1900 	420 000 000
1995 	728 000 000
2005 	732 380 859
2008 	738 000 000
2018 	744 000 000
2021 	747 747 395
Populazión par nier (én milón) (bie Maddison én otros, Univesitarié dé Groningen)Growth of World Population, GDP and GDP Per Capita before 1820Cania includor datas dés nocis antigiél.
Noci/Regino 	1 	1000 	1500 	1600 	1700 	1820 	1870 	1913 	1950 	1973 	1998 	2020
Osterié 	500 	700 	2000 	2500 	2500 	3369 	4520 	6767 	6935 	7586 	8078 	8901
Belgié 	300 	400 	1.400 	1.600 	2.000 	3.424 	5.096 	7.666 	8.640 	9.738 	10.197 	11.493
Dimarcia 	180 	360 	600 	650 	700 	1.155 	1.888 	2.983 	4.269 	5.022 	5.303 	5.823
Finlán 	20 	40 	300 	400 	400 	1.169 	1.754 	3.027 	4.009 	4.666 	5.153 	5.536
Francia 	5.000 	6.500 	15.000 	18.500 	21.471 	31.246 	38.440 	41.463 	41.836 	52.118 	58.805 	67.287
Allemania 	3.000 	3.500 	12.000 	16.000 	15.000 	24.905 	39.231 	65.058 	68.371 	78.956 	82.029 	83.191
Italié 	7.000 	5.000 	10.500 	13.100 	13.300 	20.176 	27.888 	37.248 	47.105 	54.751 	57.592 	59.258
Nederláns 	200 	300 	950 	1.500 	1.900 	2.355 	3.615 	6.164 	10.114 	13.438 	15.700 	17.425
Norgié 	100 	200 	300 	400 	500 	970 	1.735 	2.447 	3.265 	3.961 	4.432 	5.368
Svenia 	200 	400 	550 	760 	1.260 	2.585 	4.164 	5.621 	7.015 	8.137 	8.851 	10.379
Suizia 	300 	300 	650 	1.000 	1.200 	1.829 	2.664 	3.864 	4.694 	6.441 	7.130 	8.667
Reinado Unido 	800 	2.000 	3.942 	6.170 	8.565 	21.226 	31.393 	45.649 	50.363 	56.223 	59.237 	67.886
Portugal 	500 	600 	1.000 	1.100 	2.000 	3.297 	4.353 	6.004 	8.512 	8.634 	9.968 	10.305
Espania 	4.500 	4.000 	6.800 	8.240 	8.770 	12.203 	16.201 	20.263 	27.868 	34.810 	39.371 	47.431
Grecia 	2.000 	1.000 	1.000 	1.500 	1.500 	2.312 	 	 	7.554 	8.929 	10.835 	10.689
13 nocis ponolé 	100 	113 	276 	358 	394 	657 	 	 	 	 	 	
Totala dé Oeseurópa	24.700 	25.413 	57.268 	73.778 	81.460 	132.888 	187.532 	261.007 	305.060 	358.390 	388.399 	419.639
Albanié 	200 	200 	200 	200 	300 	437 	 	 	1.215 	2.296 	3.108 	2.878
Bulgarié 	500 	800 	800 	1.250 	1.250 	2.187 	 	4.200 	7.251 	8.621 	8.257 	6.917
Checioslovakié 	1.000 	1.250 	3.000 	4.500 	4.500 	7.190 	 	 	12.393 	14.563 	15.686 	16.366
Republié dé Checié 	 	 	 	 	 	 	 	 	10.221 	8.930 	10.295 	10.702
Slovakié 	 	 	 	 	 	 	 	 	3.463 	4.642 	5.391 	5.460
Magryazié 	300 	500 	1.250 	1.250 	1.500 	4.571 	 	 	9.338 	10.432 	10.237 	9.770
Polskié 	450 	1.200 	4.000 	5.000 	6.000 	10.426 	 	 	25.753 	33.363 	38.666 	38.268
Romania 	800 	800 	2.000 	2.000 	2.500 	6.389 	 	7.360 	16.311 	20.828 	22.503 	19.266
Yugoslavie 	1.500 	1.750 	2.250 	2.750 	2.750 	5.215 	 	 	16.578 	21.088 	 	
Isteurópa 	4.750 	6.500 	13.500 	16.950 	18.800 	36.415 	52.182 	79.604 	139.428 	173.037 	164.513 	151.529
URSS antigiél 	3.900 	7.100 	16.950 	20.700 	26.550 	54.765 	88.672 	156.192 	180.050 	249.748 	290.866 	
- Rusié 	 	 	 	 	 	 	 	 	102.833 	132.434 	147.671 	146.171
- Ucrainia 	 	 	 	 	 	 	 	31.142 	36.905 	48.274 	50.370 	41.902
Tegí 	230.820	268.273	437.818	555.828	603.410	1.041.092	1.270.014	1.791.020	2.524.531	3.913.482	5.907.680	7.800.000
(%) Percentató dé populazión totala a tegí
Noci/Regino 	1 	1000 	1500 	1600 	1700 	1820 	1870 	1913 	1950 	1973 	1998 	2018
Osterié 	0,2 	0,3 	0,5 	0,4 	0,4 	0,3 	0,4 	0,4 	0,3 	0,2 	0,1 	
Belgié 	0,1 	0,1 	0,3 	0,3 	0,3 	0,3 	0,4 	0,4 	0,3 	0,2 	0,2 	
Dimarcia 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	0,2 	0,2 	0,1 	0,1 	
Finlán 	0,0 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	0,2 	0,2 	0,1 	0,1 	 	
Francia 	2,2 	2,4 	3,4 	3,3 	3,6 	3,0 	3,0 	2,3 	1,7 	1,3 	1,0 	
Allemania 	1,3 	1,3 	2,7 	2,9 	2,5 	2,4 	3,1 	3,6 	2,7 	2,0 	1,4 	
Italié 	3,0 	1,9 	2,4 	2,4 	2,2 	1,9 	2,2 	2,1 	1,9 	1,4 	1,0 	
Nederláns 	0,1 	0,1 	0,2 	0,3 	0,3 	0,2 	0,3 	0,3 	0,4 	0,3 	0,3 	
Norgié 	0,0 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	
Svenia 	0,1 	0,1 	0,1 	0,1 	0,2 	0,2 	0,3 	0,3 	0,3 	0,2 	0,1 	
Suizia 	0,1 	0,1 	0,1 	0,2 	0,2 	0,2 	0,2 	0,2 	0,2 	0,2 	0,1 	
Reinado Unido 	0,3 	0,7 	0,9 	1,1 	1,4 	2,0 	2,5 	2,5 	2,0 	1,4 	1,0 	
Portugal 	0,2 	0,2 	0,2 	0,2 	0,3 	0,3 	0,3 	0,3 	0,3 	0,2 	0,2 	
Espania 	1,9 	1,5 	1,6 	1,5 	1,5 	1,2 	1,3 	1,1 	1,1 	0,9 	0,7 	
Otros 	0,9 	0,4 	0,3 	0,3 	0,3 	0,3 	0,4 	0,4 	0,5 	0,4 	0,3 	
Totala dé Oeseurópa 	10,7 	9,5 	13,1 	13,3 	13,5 	12,8 	14,8 	14,6 	12,1 	9,2 	6,6 	
Isteurópa 	2,1 	2,4 	3,1 	3,0 	3,1 	3,5 	4,1 	4,4 	3,5 	2,8 	2,0 	
URSS antigiél 	1,7 	2,6 	3,9 	3,7 	4,4 	5,3 	7,0 	8,7 	7,1 	6,4 	4,9 	
Tros dé Európa én URSS	14,5 	14,5 	20,1 	20,0 	21,0 	21,6 	25,9 	27,7 	22,7 	18,4 	13,5 	9,8
Tegí 	100,0	100,0	100,0	100,0	100,0	100,0	100,0	100,0	100,0	100,0	100,0	100,0
===Dicéurié===
Európa es nacla dé ét sobér altaivén dé dicéuvens dé tace reginos dé tegí quive 87 milón nomél aprosimarómentá ens 2020, tenecia ét Organicazión Intenazionál dés Dicéurié. Ens 2005, ét UE vel vaner imigrazión tie 1.8 milón nomél, quilé constituar 85% dé lamazión dé populazión totala ens Európa. Ens 2021, 827,000 nomél ser degar ciutévennegá dé et stét mecano dé UE, et nagedora dé 14% s'seliźir a 2020. 2.3 milón imigravens tie nocis im-UE vel sener ét UE ens 2021.
Dicéurié tie Európa modaro temno vel epeźar quive setlatavens Espanios én Portugios ens ét 16á siclo, én setlatavens Englés én Francés ens ét 17á siclo. Naca ét sobérs vel renaser ponolé relatativamentá codilo sastelas dé dicéurié ens scel granda vel occurrar ens ét 19á siclo, quén milóns dé families ildó exer Európa.
Vielgila, populazións lagra dé descenta Európanes ser coter ens tace continentas. Antitrazión Európanes predominatar ens Naramericá én ens et scel ponoléivo ens Sudamericá (notablámentá ens Uruguai, Argentina, Chilé, én Brasil). Australá én Zelán Nievo vaner populazións s'derivar tie Európa lagra. Africá naca nol vaner nocis quive cagranántiés dé descenta Európanes, coror ser imgranántiés significantó, sempló á ens Africá dé Sud. Ens Asié, antitrazión Európanes predominatar ens Asié dé Nar én casá panos dé Narkazacstán.
===Linguidós===
:Artico chié: Linguidós dé Európa
Európa vaner 225 linguidós indigena aprosimarómentá, másjarmentá ser categorír ená traí grúps Andieurópanes: ét linguidós Romanza, s'derivar tie Latina dé Emdela Romana; ét linguidós Germanicá, quiél linguidó antigiél comer tie Sudscandinavié; én ét linguidós Slavicá. Linguidós Slavicá ser noder primariamentá ens Sud, Centrál, én Isteurópa. Linguidós Germanicá ser noder ens Oes, Nar, én Centráleurópa, inale ca ens Gibraltar én Malta ens Sudeurópa. Linguidós Romanza ser noder chiémentá ens Oes én Sudeurópa, inale ca Suizia ens Európa Centrál én Romania temer Moldavié ens Isteurópa. Otro linguidós Andieurópanes exjerá ét traí grúps principál includor ét grúp Balticá (Letoniés én Lituaniés), ét grúp Celtica (Irlés, Galica Scocis, Manés, Galeos, Corniés én Bretagnés), Grecis, Armeniés én Albaniés.
===Religiona===
:Artico chié: Religiona
Ét religiona lagraivén ens Európa es Cristiánaria, quive 76.2% dé Európanes canilar sileetis á Cristiáns, includor denominatazións Catolica, Ortodoxá én Protesta. Almicie Cristiánaria vel origuner ens ét Ist Mediél, bous centera dé aclara corsefir a Európa quén tetinéresti ét religiona opiciel dé Emdela Romana ens ét 4á siclo mesta. Cristiánaria vel playor et vertrola prominó ens ét depotrazión dé culturié én identitia Európanes. Vielgila, armioca iscla 25% dé Cristiánarias ens ét tegí seler ens Európa.
Islam es ét duéto religiona nagrolaivén ens Európa. Iscla 25 milón, ó aprosimarómentá 5% dé populazión adherar a esti. Ens Albanié én Bosnié én Herzegoviné, dem nocis ens ét Balcána ens Európa dé sud-ist, Islam es ét religiona cagranán. Cania énto es ét situazión ens Turkié én casá panos dé Rusié, inale ca ens Azebaijié én Kazacstán.
Ét populazión Judés ens Európa vel armioca 1.4 milón nomél ens 2020 (~0.2% dé populazión totala). Coror es et historié desra dé vida Judés ens Európa, q'epeźar ens antiquitié. Tralóca ét 19á siclo temno én 20á siclo mesta, ét Emdela Rusiés vel vaner ét cagranántié dé Judéss q'seler injerá bous giadera. Ens 1897, ét populazión Judés totala dé Rusié vel es 5.1 milón nomél, ó 4.13% dé populazión Rusiés ens quil timia. Másjarmentá dé etis vel seler ens ét Zona dé Setlatazión. Ens 1933, coror vel ser 9.5 milón Judéss ens Európa, cegror 1.7% dé populazión totala, naca reducar significantómentá tralóca én saú ét Holocausto. Ens ét 21á siclo, Francia vaner ét populazión Judés lagraivén, s'covir Reinado Unido, Allemania, én Rusié.
Otro religionas ens Európa includor Hinduismo én Budhismo, quilé pevar á religionas imgranán. Et sobér lagra én nagedoró dé nomél ens Európa ser irreligiosó, ateisvens, én agnosticá.
===Ciutés cagranán én arías tacpana===
:Artico chié: Lista dé ciutés Európanes bie populazión
Ét traí arías tacpana lagraivén ens Európa ser Mosco, Londras, én Paris. Tace vaner más vil 10 milón resdeivens, én vel las ser motacar á megaciutés. Quitrada Istanbul vaner ét populazión totala grandaivén, situaresti panomentá ens Asié: 64.9% dé ét resdeivens seler ens ét breta Európanes én 35.1% ens ét breta Asiés. Otro ciutés lagra includor Madrid, Sinto Petersbor, Milano, Barcelona, Berlin, én Roma, casié vaner iscla 3 milón nomél.
Megaciutés Európanes
Business Centre of Moscow 2.png
Super moon over City of London from Tate Modern 2018-01-31 4.png
GrandeArche.png 
View of Levent financial district from Istanbul Sapphire.png
Tie decio a paro: Mosco, Londras, Paris, én IstanbulSoa includor pano ens Európa, á Istanbul es et ciuté trancontinentál, quilé cedor a carna Európa én Asié
==Culturié==
:Artico chié: Culturié dé Európa
"Európa" á et concepta naturál es derivar substentiál tie ét demivlia copatéró dé Grecia antigiél én Emdela Romana én bous culturiés. Ét giaderas dé Európa vel estader históricálmentá á canias dé Cristiádo, á s'talevescar én s'defensor castice ét historié medivál én modaro temno dé Európa.
Cania demivlia culturál copatéró es hopaźar bie culturiés nacioniel indigena comezaró, s'dividar aprosimarómentá ená Slavicá, Latina (Romanza), én Germanicá, naca quive casá componentas q'nol ser panos dé canias grúps (notablámentá Grecis, Basca, én Celtica).
Eventas culturál difité ser organicar ens Európa, quive ét midiecá dé magar culturiés difité celaivo memilomé én nagedor conscenésa dé etisé importanzión, sempló á ét Capitál Európanes dé Culturié, ét Regino Európanes dé Gastronomicá, ét Capitál Európanes dé Trelié, én ét Capitál dé Deporté.
===Deporté===
Deporté ens Európa gurír a ser organicar ens levela alta quive niéu deportés vaner ligas profezionál.
Ét origunias dé niéu deportés nagrola vielgila situar ens ét modificazión dé multiplá gemmes truecadizionál, especiálmentá ens Reinado Unido. Naca, et gomerazión paradoxicál dé deporté Európanes es ét extenda a bevilerazións locál, reginál, én nacioniel q'tietunor a existir, én ens casá briźas, predominatar.
Category:Európa
Category:Continentas
==Notas én referencias==