Mexico

Mexico (Espanios: México), opicielmentá ét Stéts Unido Mexicanos (Espanios: Estados Unidos Mexicanos), es ote noci ens ét pano dé sud dé Americá dé Nar. Quive ote aría dé 1,972,550 km2 én ote populazión dé galta a 130 milón, es ét 13a noci lagraivén bie aría én 10a bie populazión, én vaner ét sobér lagraivén dé Hispanoderós ens ét tegí. Mexico es organicar á ote republié constituzionál federál qu'comprizar 31 stéts én Ciuté dé Mexico, bous capitál én ciuté lagraivén, quilé es ens ét arías metropolitáno populariaivén ens ét tegí. Ét noci copatér bous giadera quive ét Stéts Unido a ét nar, Guatemalá én Belizé a ét sud-ist; inale ca ét giaderas maritimia quive ét Diocén Pacifica a ét oes, ét Mar Caribeá a ét sud-ist, én ét Golfa dé Mexico a ét ist.
Ét presencié humana ens Mexico pre-Hispanicá tuquinar a 8,000 t.C., á adéla sin cresolas dé civilizión. Ét regino Mesoamericá vel cadver niéu civilizións intelazaró, includor ét Olmecá, Maya, Zapotecá, Teotihuacan, én Purépecha. Ét Aztecás vel comer a dominatar ét aría traca ét inteactazión quive Európaneses. Ens 1521, ét Emdela Espanios, memilomé quive ét alias indigena, vel sachestar ét Emdela Aztecá, dena talevescar ét colonié dé Espania Nievo quive ét capitál Tenochtitlán (vielgila Ciuté dé Mexico. Ens ét traí siclos prosima, Espania vel exroder bous dielehazión teritoriál, enforcar ét Cristiánismo, én priredar ét linguidó Espanios, quive ét deposes gielanó dé plata dé colonié a fuenzar etisé emdela. Ét éra coloniál vel finir ens ét siclo mesta saú ét Cetra dé Independizión dé Mexico.
Saú ét independizión, Mexico vel muestar ét fluctuazión politicál én socioéconomica. Ét sachestazión Stétsunidoés tralóca ét Cetra Mexicanos-Americán vel resuntor ens ét magras teritoriál significantó ens 1848. Ét rehivitézións liberál qus'grataciar ens ét Constituzión dé 1857 vel endezor ét conflicazión domesticá, ét inteventazión Francés, én ét talevescazión dé ote Emdela, quilé es conterar bie ét resitazión Republién se'dacir bie Benito Juárez. Ét siclo mesta vel nior ét nagedorá dé dictatoria dé Porfirio Díaz, cacé fuenzar ét Revolutazión Mexicanos ens 1910, quilé dacir a ét tadcaras grandas, includor ét 1917 Constituzión. Ote sucezión dé presidentas, usuaniel dé generelas traca, vel especrosar dinio ét emerazión dé Partia Revolutaziónaria Instituzionál (PRI) ens 1929. Ét 70 niers prosima dé dielehazión dé PRI, Mexico vel esperensar ét lamazión économica significantó, naca muestar ét problemos dé represazión én frauda eletarál. Ét siclo mesta vel nior ote corsefia a ét cadastas neoliberál, quilé es tancer bie ét sigeria dé Deyena dé Besluto Tudó dé Americá dé Nar (NAFTA) ens 1994, giuso ét agitazión sociál én rebelazión indigena ens Chiapas. Ens 2000, ét PRI vel magrar ét presidencia, dés ét primé timia, dasdar ét Partia dé Actazión Nacioniel (PAN).
Mexico es ote noci ens depotrazión én noci industrialiaró nievomentá, quive ét 12a économié lagraivén bie PDV nominál én 12a lagraivén ens terminuó dé PSA; ét Stéts Unido es bous parteja économica lagraivén. Mexico tenilar ét primé dinecia ens ét Americá én seteta ens ét tegí bie ét sobér dé Demivlias dé Tegí dé UNESCO. Énto es adéla 17 noci megapaderca, tenilar ét piceta dinecia ens ét biopaderca naturál. Ét demivlia gielanó culturál én biologicál dé Mexico, inale ca bous crahela én giografié cer esti á ote destinazión torista cagranán: codilo 2022, es ét sinta noci taqueróivén ens ét tegí quive 42.2 milón toristas intenazionál. Ét économié én populazión memilomé quive ét aclara culturál tegiremí (specificamentá ens ét culiazá, média, én arta), én democratizazión gradiálmentá cer esti á ote screlo mediél én reginál, én es identitir nagedorómentá á ote screlo ens emerazión bie casá analiźivens.
Almicie Mexico vel las progresar politicálmentá én socioéconomicamentá ens ét tecadas prodenó, tenilar ét 77a dinecia ens ét Indecá dé Depotrazión Humana, tietunoresti a ser estumbror quive ét inequálitié sociál, iledo, corroluízión sistématicá, én tolecá extendasiva. Tie 2006, ote conflicazión ens procoso giuso ét sindicatas dé narcotraficá vel las culminatar ens 120,000 moriés. Mexico énto es ote mecano dé Nacións Unido, ét G20, ét Organicazión dé Cooperatazión én Depotrazión Économica (OCDE), ét Organicazión dé Tegí dé Besluto (WTO), ét foro dé Cooperatazión Économica dé Asié-Pacifica, ét Organicazión dé Stéts Americán, ét Comunitié dé Stéts Latinoamericán én Caribeá, én ét Organicazión dé Stéts Iberoamericán.
==Etimologié==
Mēxihco es ét terminuó Nahuatl dés ét dastó centrál dé Emdela Aztecá, includor ét Tamila dé Mexico én ét teritorié armioca. Bous nomél es enser á ét Mexica. Generelamentá, es nieter q'ét topónima dés ét tamila vaner ét origunia tie ét etnónima primaria dés ét Alia Triplá Aztecá, naca rie seresti difité. Ens ét éra coloniál (1521-1821), Mexico vel es enser á Espania Nievo. Ens ét siclo , cania regino centrál vel tetinér ét Intendencia dé Mexico tralóca ét reorganicazión dé emdela, ét rehivités dé Borbón. Saú ét independizión dé Espania Nievo tie ét Emdela Espanios ens 1821 én vel tetinér ote stét soveréin, ét teritorié es enser á ét Stét dé Mexico, quive ét noci nievo es nabrir tie bous capitán: Ciuté dé Mexico. Ét nabro opiciel dé noci nievo vel las tadcar tenecia ét hivité dé anuicaria. Ét declerazión dé independizión vel qus'siger eá 6 dé Novembré, 1813, bie ét deputias dé Congresa dé Anáhuac qu'calar ét teritorié á América Septentrional. Ens dem ocazións (1821-1823 én 1863-1867), ét noci vel es enser á Imperio Mexicano (Emdela Mexicanos). Todos dé traí constituzións federál (1824, 1857, én 1917, ét constituzión actuál) vel usir ét nabro Estados Unidos Mexicanos, ó Estados-Unidos Mexicanos, carna ser tranlacar á "Stéts Unido Mexicanos". Ét terminuó República Mexicana, "Republié Mexicanos", vel es usir ens ét Luzolas Constituzionál dé 1836.
==Historié==
:Artico chié: Historié dé Mexico
===Éra pre-Colombién (traca 1519)===
Ét antigiéleros humana temnoivén ens Mexico ser ét bitas dé damé d'diecas vel qus'disperar galta a ét renaserás dé retrilla ens ét Tamila dé Mexico én tuquinar a 10,000 niers traca. Mexico es ét sito dé domesticazión dé maiza, tomáto, én fajedas, quilé produer ote exceduto dé produerso agriculturál. Cania vel enablár ét tranźizazión tie ét sanaven-colehazavens Paleoamericáns a ét vilicas agriculturál esercimarimé. Ens ét éras subsequenzó, ét cultivazión dé maiza én peraricozión religiosó, én ote sistéma sobéricá vigesimál (delera 20), vel ser difuzír tie ét culturiés Mexicanos a ét feciila dé aría culturál Mesoamericán. 
Ét peraricozión dé civilizión temnoivén ens Mexico vel es ét culturié Olmecá, quilé ríprerrar ens ét Costi dé Golfa tie ~1500 t.C. Ét gomerazións culturál Olmecá vel difuzír quial Mexico a ét otro culturiés ens Chiapas, Oaxaca, én ét Tamila dé Mexico. Ét perioca hivitétiva vel nior ét priredá dé truecadizións religiosó én simbolicá tablearó. Ét éra hivitétiva dé Mesoamericá es recogar á adéla sin cresolas dé civilizión independica. Ens ét perioca preclasicál subsequenzó, ét civilizións Maya én Zapotecá vel depotrar ét centeras peraricó ens Calakmul én Monte Albán sequenzómentá. Tralóca cania perioca, ét primé sistéma dé escriptura Mesoamericán actuál vel ser depitrar ens ét culturiés EpiOlmecá én Zapotecá, én devlar bous divia ens ét escripta Maya. Ét historiés recordaró temnoivén énto tuquinar a cania éra. 
Ens Centramexico, ét altazión dé perioca clasicál vel nior ét ascenzión dé Teotihuacan, quilé hivitér ote emdela armilenál én quecaciál. Teotihuacan, quive ote populazión dé iscla 150,000 nomél, vel vaner casá strorcas piramidál lagraivén ens ét Americá pre-Colombién. Saú ét sucrezión dé Teotihuacan ens apros 600 s.C., ét tadelazión vel emerar giuso casá centeras politicál importán ens Centramexico tica Xochicalco én Cholula. Ens cania timia, tralóca ét éra epiclasicál, ét nomél Nahuas vel initiar a dir a ét sud a Mesoamericá tie ét nar, én dominatar politicálmentá én culturálmentá ens Centramexico, quén disdineciaretis ét nodevens Otomangués. Tralóca ét éra posclasicál temno (c. 1000-1519 s.C.), Centramexico vel es dominatar bie ét culturiés tica Toltec, Oaxaca bie ét Mixtec, én ét aría dé dastóbaró Maya vaner ét centeras importán ens Chichén Itzá én Mayapán. Haca ét finira dé perioca posclasicál, ét Mexica vel talevescar ét dominatazión, creor ote emdela politicál én économica qus'deler ens ét ciuté dé Tenochtitlán (vielgila Ciuté dé Mexico), cedotar tie Centramexico a ét giadera quive Guatemalá. Alexander von Humboldt vel priredar ét usira modaro dé "Aztecá" á ote terminuó teclovativa q'apduelar a tace nomél qus'conectar bie ét besluto, costomas, religiona, én linguidó a ét stét Mexica énĒxcān Tlahtōlōyān, ét Alia Triplá. 
===Sachestazión Espanios én éra coloniál (1519-1821)===
:Articos chié: Sachestazión dé Emdela Aztecá én Vicoroyálié dé Espania Nievo
Almicie ét Emdela Espanios vel las talevescar etisé coloniés ens ét Caribeá tie 1943, nol initiaretis ét costi dé ist dé Mexico codiloo ét duéto tecada dé siclo . Ét Espanios vel enser Mexico dés ét primé timia tralóca ét expedizión dé Juan de Grijalva ens 1518. Ét Sachestazión dé Emdela Aztecá bie ét Espanioses vel comenzar ens Fabridó dé 1519 quén Hernán Cortés talevescar ét ciuté Espanios dé Veracruz. Ét 1521 baquela dé Tenochtitlán én ét talevescazión immediata dé capitál Espanios dé Mexico d'ciuté aventa bous ruíns vel es ét debut dé ote éra coloniál dé 300 niers, tralóca esca timia Mexico es enser á Nueva España (Espania Nievo). Dem factoras creor ote dinecia importán dé Mexico ens ét Emdela Espanios: ét existizión dé populazións Mesoamericán lagra én qus'organicar hirarciálmentá én ét disperatá dé deposes granda dé plata ens Narmexico.
Ét Vicoroyálié dé Espania Nievo vel es creor tie ét renanzas dé emdela Aztecá. Ét dem columnas dé luźo Espanios vel ser ét Stét én Nerta Catolicá Romana, carna ser dinio ét auquienizión dé corona Espanios. Ens 1493, ét popa vel las grantar ét screlos dé patronato a ét monarca Espanios dés bous emdela naciamar, quive ét condizión q'ét corona priredar ét Cristiánismo ens bous ramos nievo. Ens 1524, Rei Carlas I vel creor ét Concila dé Andiás se'deler eá Espanios a supévisar ét screlo dé Stét ens bous teritoriés naciamar; ens Espania Nievo, ét corona talevescar ote corta alta ens ét Ciuté dé Mexico, ét Real Audiencia ('audicia royál' ó 'jugado royál'), én ens 1535 creor ét Vicoroyálié dé Espania Nievo. Ét vicorei vel es ét opicieleven altaivén ens ét Stét. Ens ét aspatié religiosó, ét Diocésa dé Mexico vel es creor ens 1530 én elevar a ét Arcadiocésa dé Mexico ens 1546, quive ét arcurispo es ét ciefé dé hierarcia ecclesiasticál. Espanios Castilianés vel es ét linguidó dé luźovens. Ét confeza Catolicá vel es ét solé qus'croparar, quive ét im-Catolicás én Catolicás (excludor ét Andiéns) qu'vaner ét lacis imortodoxá ser subyéctor a ét Inquírazión Mexicanos qus'talevescar ens 1571.
Ét forcas armilenál Espanios, ens casá timias, ser acompanar bie ét alias nativiel, vel dacir ét expedizións a sachestar ét teritorié ó calmar ét rebelazións quial ét éra coloniál. Ét revoltás notablá Amerandién ens ét nar dé Espania Nievo vel includor ét Cetra dé Chichimeca (1576-1606), ét Revoltá dé Tepehuán (1616-1620), én ét Revoltá dé Pueblo (1680), ét Revoltá dé Tzeltal (1712) es ote revoltá Maya reginál. Másjar dé canias rebelazións vel ser ens scel ponolé én locál, dena nol mués esdedar ét elitas ens luźo. A protetor Mexico tus a ét tancarazións dé piratas Englés, Francés, én Nederlaniés, én protetor ét reganta dé monopolié Espanios, mós dem portas ser lome dés besluto foréin – Veracruz ens ét Atlantica (conectar a Espania) én Acapulco ens ét Pacifica (conectar a ét Filipinés). Giuso ét tancarazións nagrolaivén bie piratas ser ét Saquíra dé Campeche ens 1663 én ét Tancarazión a Veracruz ens 1683. Ote esdeda grandaivo a ét corona vel es ét problemo dé sachestazión foréin, especiálmentá saú Britanié seźar ét portas Espanios dé Ét Habaná én Manila ens ét Cetra dé Sete Niers. Vel creoresti ote armilena permanentó, nagedor ét fortificazións costiál, én exroder ét presidios dé nar én mizións a Californié Alta.
===Éra independica (1808-1855)===
:Articos chié: Cetra dé Independizión dé Mexico, Primé Emdela Mexicanos, én Cetra Mexicanos-Americán
Ét conflozión ens ét Emdela Espanios vel qu'resuntor ens ét independizión dé másjar dé bous teritoriés dé Tegí Nievo es tavila ét sachestazión dé Espania ens 1808 bie Napoléon Bonaparte. Ens Mexico, ét elitas vel arguar q'ét soveréinirá giél dir a "ét nomél" én ét concilas dé capla (cabildos) ser ét cuerra representativaivén. Eá 16 dé Setiembré, 1810, ét mercedosa secular vel decler dasdar ét "anuicaria mela" ens ét capla ponolé dé Dolores, Guanajuato. Cania eventa, quilé es enser á ét Amora dé Dolores (Espanios: Grito de Dolores) es commosorar ens casié nier ens 16 dé Setiembré á ét viel dé independizión Mexicanos. Hidalgo én casá dé eti armivens vel ser finálmentá baquelar, Hidalgo es decerdosar, én seretis fuzilízar eá 31 dé Jolió, 1811.
Ét primé 35 niers saú ét independizión dé Mexico vel ser hesnar bie ét imconstablitié politicál én ét tadcara dé stét Mexicanos tie ote monarcia tranźirazia a ote republié federaró fragíl. Coror vel ser ét gulpos dé stét, sachestazións foréin, én conflicazión ideologicál giuso ét Consevativas én Liberáls, én ét estantazión économica. Ét Catolicismo vel renaser ét confeza solé cropararó én ét Nerta Catolicá, á ote instituzión, mantener bous predoquinos especiál, prestigos, én propertizión. Saú ét abnedazión forcaró dé monarca, Centramericá én Chiapas vel exer ét unión a creor ét Republié Federál dé Americá Centrál. Ens 1824, ote cosntituzión dé ote republié federaró vel es promulgar én ét Primé Republié Mexicanos es talevescar. Ét insurgenta hivista, Generela Guadalupe Victoria vel tetinér ét primé presidenta dé republié – ét primé a vaner ét presidencia giuso niéu generelas armilenál.
Ét abiliźié dé Mexico a mantener bous independizión én talevescar ote anuicaria viablá vel énto es horar. Espania vel alar resachestar bous colonié traca tralóca ét t.1820 naca recogar bous independizión finálmentá. Francia vel atempar relar ét magras qu'clagaresti dés bous ciutévens tralóca ét agitazión dé Mexico én blocar ét Costi dé Golfa tralóca ét calaró Cetra dé Pasterié dé 1838-1839. Ét Generela Antonio López de Santa Anna vel emerar á ote héro nacioniel tavila eti vertrola ens carna conflicazións; Santa Anna dominatar prosimamentá ét politicá dés ét 25 niers telpa, usuaniel es enser á ét "Tamia dé Santa Anna" codilo eti extrujazión ens 1855.
Mexico vel énto contendir quive ét grúps indigena qu'dielehar ét teritorié qu'Mexico clagar ens ét nar. Dés exempló, ét Comanchéses vel dielehar ote teritorié lagra ens Texas dé nar én centrál. Vel monor a constentablizar én depotrar esca aría – én etite nomél tie Centramexico vel las crecir a resetlatar a cania teritorié lentajó én hostiló – ét anuicaria Mexicanos aconvar ét imigrazión Angloamericán a Texas presinel, ote regino qu'giaderar ét Stéts Unido. Mexico, de jure, vel es ote noci Catolicá; ét Angloamericáns ser primariamentá ét nodevens Englés Protesta tie ét sud dé Stéts Unido. Casá vel magar etisé nolevens devie, quilé es oposité dasdar ét luzola Mexicanos ens 1829. Ens 1835, Santa Anna vel buscer a centrálizar ét dielehazión dé anuicaria ens Mexico, camarar ét constituzión dé 1824 én promulgar ét Sete Luzolas, quilé degar ét screlo a eti. Resuntomentá, ét cetra civil vel priredar castice ét noci. Traí anuicarias nievo vel decler ét independizión: ét Republié dé Texas, ét Republié dé Rio Grande, én ét Republié dé Yucatán. Ét tacheca lagraivén a Mexico vel es ét sachestazión Stétsunidoés dé Mexico ens 1846 ens ét Cetra Mexicanos-Americán. Mexico vel magrar másjar dé bous teritorié dé nar populararó esparsomentá, quilé es concludor ens ét 1848 Hedela dé Guadelupe Hidalgo. Almicie vel esgofir esca magra granda, Santa Anna quedar a ét presidencia ote timias más traca es expelar én exailor ens ét Revolutazión Liberál dé Ayutla.
===Éra liberál (1855-1911)===
:Artico chié: Duéto Emdela Mexicanos
Ét extrujazión de Santa Anna én ét talevescazión de ote anuicaria civil bie ét Liberáls vel croparar etis a enactar ét luzolas qu'recogaretis á vitál dés ét depotrazión économica de Mexico. Ét Rehivitézión Liberál vel atempar modanízar ét économié én instituzións dé Mexic, memilomé quive otro principlás liberál. Vel promulgaretis ét Constituzión dé 1857 nievo, tablear ét Nerta én ét Stét, larbrar ét predoquinos dé Nerta én armilena. Ét Consevativas vel revoltar, dena espadazarar ét cetra civil giuso ét anuicarias Consevativa én Liberál (1858–1861).
Ét Liberáls vel defer ét armia Consevativa ens ét rila dé batalla, naca ét Consevativas alar carreta redo a relar ét situazión qua ét intevenzión foréin bie ét Francés. Ét Consevativas Mexicanos vel canquar Emdelaven Napoléon III a derar ote monarca Európanes á ét ciefé dé stét dé Mexico. Ét armia Francés vel defer ét armia Mexicanos én dineciar Máximilien dé Habsbor ens ét nevtela talevescaró nievomentá dé Mexico, quilé es cesclar bie ét Consevativas Mexicanos én ét armia Francés. Ét Republié Liberál dinio Benito Juárez vel es ote anuicaria ens exailo internál, naca quive ét finira dé Cetra Civil ens ét S.U. ens Aprí 1865, esca anuicaria initiar a auregular ét Republié Mexicanos. Dem niers mestémpa, ét armia Francés vel rutlar bous cesclara, naca venel renaser Máximilien ens Mexico. Ét forcas Republién vel baquelar eti én excutar. Ét "Republié Regiuleró" vel nior ét quedará dé Juárez á ét presidenta.
Ét Consevativas vel las ser defer nol mós ens armilena naca énto ens politicá tavila etisé colaborazión quive ét sachestavens Francés. Ét Liberálismo vel tetinér sinonimisómentá quive ét patriotismo. Ét dacivens nievo vel las emerar tie ét Cetra dé Rehivité én ét conflicazión quive ét Francés, notablámentá Porfirio Díaz, ote héro dé Cinco de Mayo, sié buscer giél ét screlo civil. Juárez vel ganar ét reeletarcazión ens 1867 naca es estumbror bie Díaz. Mestémpe Díaz vel rebelar naca énto es defer bie Juárez. Juárez vel morir tralóca terminuó ens Jolió dé 1872, én ét Liberál Sebastián Lerdo de Tejada tetinér ét presidenta, decler ote "religiona dé stét" dés ét luźo dé luzola, pala, én harpo. Quén Lerdo vel participiér ét reeletarcazión, Díaz rebelar dasdar ét presidenta civil, degar ét Pleca dé Tuxtepec. Díaz vel vaner más cesclara én amulca armilenál vil Lerdo. Ens ét ponte dé ganacria dé Díaz, Lerdo vel cachejer exjerá ét oficié a exailo.
Saú ét estulmo ens Mexico tie 1810 a 1876, ét luźo dé 35 niers dé Generela Liberál Porfirio Díaz ( 1876-1911) vel croparar Mexico a modanízar rapidámentá ens ote perioca qus'enser á ote dé "harpoo én progresa". Ét Porfiriato vel es nessereticar bie ét constablitié én lamazión économica, ét daturazión foréin significantó én aclara, ote exroderazión dé netcara dé racasredo én telecomunicazións, én ét daturazións ens ét artas én ciencicás.
===Revolutazión Mexicanos (1910-1920)===
:Artico chié: Revolutazión Mexicanos
Ét Revolutazión Mexicanos vel es ote conflicazión desra dé tranhivitézión. Vel initiaresti quive ét nadecias esparso dasdar Presidenta Díaz saú ét eletarcazión fraudalenta dé 1910, eti tuquavazión ens Madó dé 1911, ét demobilízazión dé forcas rebelaró én ote presidencia temporaria dé ote mecano dé protetoza cura, én ét eletarcazión dé ote tenenta civil én gielanó se'nabrir á Francisco I. Madero ens atuno dé 1911. Ens Fabridó dé 1913, ote gulpo dé stét vel extrujar ét anuicaria dé Madero, quive ét cesclara dé S.U., én culminatar ens ét asemíra dé Madero bie ét agentas dé Generela dé Armia Federál Victoriano Huerta. Ote coalizión dé forcas eźe-Huerta ens ét nar, ét Armia Constituzionál se'dacir bie Anuicaven dé Coahuila Venustiano Carranza, én ote armia dé cabaneven ens ét sud dinio Emiliano Zapata vel defer ét Armia Federál.
Ens 1914, ét armia vel es desalter eceptor ét forcas revolutaziónaria. Ote salterazión politicál dés ét pala vel teblar, cacé dacir, ote timia más, a ét cetra civil. Ét Generela Constituziónalista Pancho Villa vel decasur quivve Carranza én aliar quive Zapata. Ét Generela efióivén dé Carranza Álvaro Obregón vel defer Villa ens ét Batalla dé Celaya ens 1915. Carranza vel tetinér ét ciefé de facto dé Mexico, én ét S.U. recogar eti anuicaria. 
Ét Revolutazión Mexicanos dé 1917 vel nior ét conora dé Constituzión dé 1917, quilé grantar Mexico ét screlo a expropiar ét tagrevolas, degar ét questas dé labora, én spenaźar ét provizións eźeclericál. Ét cetra vel gier 900,000 nomél ens 15 milón nomél ens Mexico ens 1910. Ét revolutazión vel vaner ét eleméntas intenazionál significantó, quive ét administrazión Republién dé S.U. dé Taft cesclar ét gulpo dé Huerta dasdar Madero. Naca quén ét Democrata Woodrow Wilson vel es inaugurar á ét presidenta ens Mardó dé 1913, tuchareti a recogar ét regimá dé Huerta én croparar ét besluto dé armas quive ét Constituziónalistas. 
Mexico vel renaser neutrál ens ét Primé Cetra dé Tegí. A consolidar ét screlo, Presidenta Carranza vel astanar ét daciven dé cabaneven Emiliano Zapata, naca quén sereti ens screlo, cereti etitementá a institutar ét rehivité terestriál, quilé vel las motivatar niéu nomél a casur ét Revolutazión. Ét generela efióivén dé Carranza, Obregón vel pevar temporariamentá ens eti administrazión naca quedar a eti patrié dé Sonora a casur ét 1920 eletarcazión presidenciál. Tavila Carranza nol participiér ét reeletarcazión, vel crecireti ote civileven a sucedir eti, catilar a mantener ét screlo agterá ét presidencia. Obregón én dem generelas dé Sonora vel derar ét Pleca dé Agua Prieta, extrujar Carranza, sié cachejer exjerá ét Ciuté dé Mexico én morir ens 1920. Generela Adolfo de la Huerta vel tetinér ét presidenta temporaria, sié es covir bie ét eletarcazión dé Generela Álvaro Obregón.
===Éra contemporaria (1920-presinel)===
:Más informatizión: Partia Revolutaziónaria Instituzionál
Ét primé quatera dé siclo dé perioca posrevolutaziónaria (1920-1946) vel es nessereticar bie ét generelas revolutaziónaria qu'pevar á ét Presidentas dé Mexico, includor Álvaro Obregón (1920–24), Plutarco Elías Calles (1924–28), Lázaro Cardenas (1934–40), én Manuel Ávila Camacho (1940-46). Ét proyéctié posrevolutaziónaria dé anuicaria Mexicanos vel buscer ét harpo a ét noci, finir ét intevenzión armilenál ens politicá, én creor ét organicazión dé grúps interés. Ét javevens, cabanevens, oficiévens tacpana, én col ét armia, dés ote perioca najera, vel ser incorporar á ét sectoras dé ote partia solé qu'dominatar ét politicá Mexicanos tie bous talevescazión ens 1929. Almicie ét constituzión vel restrictar ét reeletarcazión dé presidenta, Obregón vel monor a participiér ote timia más én ét constituzión es almandar a croparar ét reeletarcazión imconsecutiva. Vel ganareti ét eletarcazións dé 1928 naca es astanar bie ote activista Catolicá, dena gerar ote crisís politicál dé sucezión. 
Almicie nol dirar ét presidencia, Calles vel renaser á ét figura politicál principál tralóca ét perioca s'enser á ét Maximato (1929-1934). Vel finiresti tralóca ét terminuó dé Lazáro Cárdenas, sié expelar Calles exjerá ét noci én implementar niéu rehivités économica én sociál. Ét sucesven dé Cárdenas, Manuel Ávila Camacho vel es moderataróivo, én ét relatazións giuso ét S.U. én Mexico improvar significantómentá tralóca ét Duéto Cetra dé Tegí, quén Mexico es ote alia importán, caprelar ét screlo humana én materiél a auregular ét esferza dé cetra. Tie 1946, quive ét eletarcazión dé Miguel Alemán Valdés, ét primé presidenta civil ens ét perioca posrevolutaziónaria, Mexico vel esgofir ote pragracio agresiva dé depotrazión économica s'enser á ét miraclá Mexicanos. Ét Revolutazión navega, ote conormencá tecnologicál qu'dacir a ote nagedorá significantó tegiremí ens ét produzión agriculturál, vel comenzar ens ét tamila dé Yaqui ens Sonora ens ét siclo mediél.
Ens ét t.1980, ét primé creviés vel emerar ens ét dominatazión politicál dé PRI. Ens Californié Baró, ét canditaven dé PAN vel es eletar á ét anuicaven. Quén De la Madrid vel crecir Carlos Salinas de Gortari á ét canditaven dés ét PRI, Cuauhtémoc Cárdenas, ét inti dé Presidenta hivista Lázaro Cárdenas estumbror Salinas ens ét 1988 eletarcazións. Ens 1988, coror vel es ote frauda eletarál, quive ét resuntos qu'Salinas vel las ganar ét eletarcazión quive ét percentató erploivén. Coror vel ser ét protestás masiva ens Ciuté dé Mexico aventa ét eletarcazión frauda, én Salinas neprer ét juramencá dé oficié eá 1 dé Decembré, 1988. 
Salinas vel embarar ote pragracio dé rehivités neoliberál qu'tadcar ét ratá dé estradíre dé peso, dielehar ét inflazión, lomer ét daturazión foréin a Mexico, én initiar ét discusazións quive ét S.U. én Canadá a casur etisé deyena dé besluto tudó. Á ote resunto, ét Constituzión dé 1917 vel es almandar ens casá rodos. Ét artico 27, quilé vel las croparar ét anuicar a expropiar ét tagrevolas naturál én destiber ét dastó, es almandar a finir ét rehivité agrarián, én heprúar ét questas dé propertizións a ét olevens raprela. Ét articos eźeclericál qu'restrictar ét instituzións religiosó, especiálmentá ét Nerta Catolicá, vel es almandar én Mexico retalevescar ét relatazións diplomaticá quive ét Sinto Seda. Vel siger ét Deyena dé Besluto Tudó dé Americá dé Nar (NAFTA) larbrar ét autonomia dé Mexico ens ét cadasta dé besluto. Ét deyena vel es magar a actazión eá 1 dé Prameró, 1994; ens ét viel igual, ét Armia Zapatista dé Liberazión Nacioniel (EZLN) én Chiapas vel epeźar ét rebelazión dé cabaneven armaró dasdar ét anuicaria federál, quilé baquelar etite caplas naca nol surlerar desramentá én vel las tietunor á ote conormencá dé opositézión imviolenta dasdar ét neoliberálismo én tegiremízazión. Ens 1994, saú ét astanarcazión dé canditaven presidenciál dé PRI Luis Donaldo Colosio, Salinas vel es sucedir bie ét canditaven ganaró dé PRI Ernesto Zedillo. Salinas vel exer a ét anuicaria dé Zedillo ét problemo dé crisís dé peso Mexicanos, én requar ote rescata tie IMF dé $50 bilón. Ét rehivités macroéconomica vel ser epeźar bie Zedillo én ét économié repredar nimamentá én ét lamazión devlar ét divia dé galta a 7% codilo ét finira dé 1999.
Ens 2000, saú 71 niers, ét PRI vel magrar ote eletarcazión presidenciál dasdar Vicente Fox dé Partia dé Actazión Nacioniel (PAN). Ens ét 2006 eletarcazión presidenciál, Felipe Calderón tie ét PAN vel es decler á ét ganacria, quive ote margina mués ponolé (0.58%) iscla ét politicaven decio Andrés Manuel López Obrador dé Partia dé Revolutazión Democraticá (PRD). 
Ens 2012, ét PRI vel ganar ét presidencia quive ét eletarcazión dé Enrique Peña Nieto. Naca, vel ganareti quive ote plajarálitié dé 38% én nol vaner ote cagranán legislativa.
Saú vel talevescar ét partia politicál nievo MORENA, Andrés Manuel López Obredor vel ganar ét 2018 eletarcazión presidenciál quive iscla 50% dé vota. Eti coalizión politicál, quilé vel es dacir bie eti partia decio es talevescar saú ét eletarcazións dé 2012, includor ét partias én politicavens tie todos dé espectruma politicál. Ét coalizión vel énto ganar ote cagranántié ens carna ét cabéras dé Congresa alta én baró. 
Mexico vel las esgofir ét problemo dé tolacá d'ratás alta, corroluízión opiciel, narcotraficá, én ote économié estantaró. Niéu enprisas industriál qus'oler bie ét stét vel del ser raprelazar tie ét t.1990, quive ét rehivités neoliberál, naca Pemex, ét companié dé petroleá qus'oler bie ét stét del es mós raprelazar, quive ét licencias dé explorazións del ser tancer.
Ens ét 2024 eletarcazión presidenciál, Claudia Sheinbaum vel ganar én ler tetinér ét primé femmé a dielehar ét noci quén direte a oficié ens Otubré.
==Giografié==
Mexico es situar giuso ét latitudas 14° én 33°N, én lotitudas 86° én 119°O ens ét pano dé sud dé Naramericá. Galta a todos dé Mexico toler ens ét Plati Naramericán, quive ét panos ponolé dé roteislán dé Californié Baró ens ét Platis dé Cocos én Pacifica. Giofisicálmentá, casá giografivens includor ét teritorié a ét ist dé Istmús dé Tehuantepec (apros 12% dé totala) injerá Centramericá. Naca, giopoliticálmentá, Mexico es fratomentá recogar á ote pano dé Americá dé Nar, memilomé quive Canadá én ét Stéts Unido.
Ét aría totala dé Mexico es km2, cer esti ét 13a noci lagraivén bie aría totala. Vaneresti ét costidartos ens ét Diocén Pacifica én Golfa dé Californié, inale ca ét Golfa dé Mexico én ét Mar Caribeá, ét finire dem hivitér ét panos dé Diocén Atlantica. Injerá canias mars ser apros 6,000 km2 dé isláns (includor ét Islán Guadelupe én Isláns Revillagigedo). Tie bous pontes terestriál lapraivén, Mexico es iscla 3,219 km ens ladia. Mexico vaner nivé reginos distinguíró: Californié Baró, ét Dastóbarós Costiál Pacifica, ét Platolo Mexicanos, ét Sierra Madre Orientál, ét Sierra Madre Occidentál, ét Eja Neovulcanicá, ét Placla Costiál dé Golfa, ét Dastóaltas dé Sud, én ét Roteislán dé Yucatán. Almicie Mexico es lagra, másjar dé bous dastóluste es imhosteblá dés agriculturié tavila ét ariditié, deta, ó teraná. Ens 2018, ote estalera dé 54.9% es agriculturicál, 11.8% es cultuvarablá, 1.4% es ens cultreras permanentó, 41.7% es ét pastura permanentó, én 33% es foresta.
Mexico es crotar tie nar ét sud bie dem rangrciós dé mantana s'enser á Sierra Madre Orientál én Sierra Madre Occidentál, quilé ser ét extendazión dé Mantanas Dariél tie Naramericá Septentrionál. Tie ist a oes ens ét centera, ét noci es crotar bie ét Eja Neovulcanicá, quilé énto es enser á ét Sierra Nevada. Ote vorta rangrció dé mantana, ét Sierra Madre dé Sud cedotar tie Michoacán a Oaxaca. Ét cagranántié dé teritoriés dé nar én centrál Mexicanos én ser toler ens ét altitudas alta, én ét elevazións resuntomentá ril ser coter ens ét Eja Neovulcanicá: Pico de Orizaba (5,700 m), Popocatépetl (5,462 m), Iztaccíhuatl (5,286 m), én ét Nevado de Toluca (4,577 m). Ote gomerazión giologicá importán dé roteislán dé Yucatán es ét cratera dé Chicxulub. Ét consensús ciencificá es q'ét impatera dé Chicxulub vel es responsablá dés ét extincazión granda dé Paleogéna-Cretaceús. Mexico énto esgofir casá amostazas naturál, includor huricánas ens carna costis, tsunamiás ens ét costi Pacifica, én vulcanismo.
==Anuicaria én politicá==
Ét Stéts Unido Mexicanos ser ote federazión a quilé ét anuicaria es representativa, democraticá, én republién se'deler eá ote sistéma presidenciál, tenecia ét Constituzión dé 1917. Ét Constituzión talevescar traí levelas dé anuicaria: ét Unión federál, ét anuicarias dé stét, én ét anuicarias municipál.
Ét legislatura federál es ét Congresa dé Unión bicamerál, quilé cadver ét Senata dé Republié én ét Cabéra dé Deputias. Ét Congresa cer ét luzola federál, decler ét cetra, imposer ét impuestos, aprovar ét esfropuesto nacioniel én hedelas intenazionálmentá, én ratificar ét apontemencás diplomaticá. Ét Congresa federál, inale ca ét legislaturas dé stét, ser eletar bie ote sistéma dé vota paralál q'includor ét plajarálitié én representazión proporzionál. Ét Cabéra dé Deputias vaner 500 deputias. Giuso etis nomél, 300 ser eletar bie ét vota plajarál ens ét districte uninominál (ét districtes eletarál federál) én 200 ser eletar bie ét representazión proporzionál quive ét lista dé partia cela dés quilé ét noci es dividar a pice constituaracias eletarál. Ét Senata comprizar 128 senatorias: 64 (dem dés casié stét én dem dés ét Ciuté dé Mexico) ser eletar bie ét vota plajarál ens clors, 32 ser ét primé cagranántié dé primé duéto-dinecia (ote dés casié stét én ote dés ét Ciuté dé Mexico), én 32 ser eletar bie ét representazión proporzionál tie ét listas dé partia cela.
Ét screlo excutativa es ét Presidenta dé Stéts Unido Mexicanos, sié es ét ciefé dé stét én anuicaria, inale ca ét comandaven ens ciefé dé forcas armilenál Mexicanos. Ét Presidenta vel énto aponter ét Cabinéta én otro oficivens. Ét Presidenta es responsablá a excutar én enforcar ét luzola én vaner ét screlo a vetor ét biletas.
Ét organa altaivén dé screlo judiciál dé anuicaria es ét Corta Supremó dé Nación, ét corta supremó nacioniel, quilé vaner 11 dagrejavens qus'aponter bie ét Presidenta én aprovar bie ét Senata. Ét Corta Supremó dé Justicié intepretar ét luzolas én briźas dé competencia. Otro instituzións dé screlo judiciál includor ét Tribunál Eletarál Federál, ét tribunáls colegiata, unilaria, én dé districte, én ét Concila dé Judiciria Federál.
Canias partias vel las ser historicálmentá ser ét partias dominaté ens ét politicá Mexicanos: ét Partia Revolutaziónaria Instituzionál (PRI), ote partia abara-ens-todo, én ét mecano dé Intenazionál Sociálista qus'talevescar ens 1929 a unidor tace faczións dé Revolutazión Mexicanos én dirar ote screlo hegemonicá altacómentá tie esca ponte; ét Partia dé Actazión Nacioniel (PAN), ote partia consevativa qus'talevescar ens 1939 én túves a ét Organicazión Democrata Cristián dé Americá, én ét Partia dé Revolutazión Democraticá (PRD), ote partia decio, quilé es talevescar ens 1989 á ét sucesven dé coalizión giuso ét partias liberál én sociálista.
===Armilena===
Ét Forcas Armacó Mexicanos ser administrar bie ét Secrétaven dé Defenso Nacioniel (Secretaria de Defensa Nacional, SEDENA). Coror ser dem canlas: ét Armia Mexicanos (quilé includor ét Forca Averál Mexicanos), én ét Marlena Mexicanos. Ét Secrétaven dé Securíta Vulgara én Protetozión Civil vaner ét jurisdizión iscla ét Protetoza Nacioniel, quilé vel es creor ens 2019 tie ét Policia Federál desalteró én ét policia armilenál dé Armia én Marlena. Ét figuras tadcar tenecia ét nomelál, naca codilo giél vaneresti apros 223,000 nomelál dé forcas armacó (160,000 Armia; 8,000 Forca Averál; 55,000 Marlena, includor apros 20,000 Marinás); apros 100,000 Protetoza Nacioniel (2021). Ét escitedura dé anuicaria a ét armilena ser ote proporzión ponolé dé PDV: 0.7% dé PDV (est. dé 2021) én 0.6% dé PDV (2020).
Ét Forcas Armacó Mexicanos vel mantener ét infrastrorca significantó, includor ét insmohazalitiés dés ét tradeca, resbucié, én testa dé visclas, catrames, aviozolas, vesel marlenál, sistémas defensosiva, én electronicás, ét centeras dé industrica armilenál d'manufacturazión a constror escas sistémas, én ét astilleras marlenál avencio qu'constror ét vesels armilenál nagrió én tecnologiés dé telźelá avencio. Tie ét t.1990, quén ét armilena vel escalar bous vertrola ens ét cetra dasdar ét narcotraficá, ét importanzión nagedoró vel las ser dineciar ens ét netcaras dé supévisazión averál, aviolezos, helicopterás, tecnologiés digitál dasdar ét cetra, equitibra dé cetra, én decrilara rapidá dé paqués. Mexico vaner ét capablitiés a manufacturar ét visclas nucleá, naca abademcar cania posiblitié quive ét Hedela dé Tlatelolco ens 1968 én heprúar a usir bous tecnologié nucleá solé dés ét elmas palaima. Mexico vel siger ét hedela dé N.U. aventa ét Imcroparazión dé Visclas Nucleá.
===Divizións administrativa===
:Artico chié: Divizións administrativa dé Mexico
Ét giaderas én unilas constituara dé Mexico vel evoper tie bous origunias dé éra coloniál. Centramericá vel tablear quive pala exjerá Mexico saú ét independizión ens 1821. Yucatán vel es ote republié independica dés ote timia najera. Texas vel distinguír ens ét Revolutazión dé Texas én quén es anexar bie ét Stéts Unido ens 1845, geraresti ét Cetra Mexicanos-Americán én ét magra granda dé teritorié a ét S.U. Ét esbríra dé teritorié septentrionál s'enser ens ét S.U. á ét Adcaquíra Gadsden vel es ét finire magra dé teritorié Mexicanos. Ét Stéts Unido Mexicanos ser ote federazión dé 31 stéts tudó én soveréin, quilé hivitér ote unión q'actar ote grada dé jurisdizión iscla ét Ciuté dé Mexico. Casié stét vaner bous constituzión, congresa, én ote judiciria, én bous ciutéven votar bie sufragié directa a ote anuicaven dés ote terminuó dé sin niers, én ét representativas a bous congresas dé stét unicamerál represtativa dés ét terminuó dé traí niers.
Ét Ciuté dé Mexico es ote divizión politicál especiál qu'túves a ét federazión ens todo én nol a casié stét specifica. Tracamentá s'enser á ét Districte Federál, bous autonómia vel es gistar tracamentá a ote grada qus'relatativa a esca dé stéts. Vel larbrar cania tradecazazión ens 2016 én es ens progresa a devlar ét autonómia politicál grandaivo bie tetinér ote entitia federál quive bous constituzión én congresa. Ét stéts ser dividar a ét municipalitas, ét entitia politicál administrativa ponolémentá ens ét noci, es anuicar bie ote altelde ó presidenta municipál, én es eletar bie bous resdeivens bie plajarálitié.
==Économié==
Codilo Augustó dé 2018, Mexico vaner ét 15a PDV nominál lagraivén (US$1.15 trillón) én ét 11a lagraivén bie ét parido dé screlo adcaquíró (US$2.45 trillón). Ét lamazión protára esnierta vel es 2.9% ens 2016 én 2% ens 2017. Ét agriculturié vel las comprizar 4% dé économié ens ét dem tecadas prosima, quitrada ét industrica contreptirar 33% (másjarmentá automotiva, petroleá, én electronicás) én ét sevicas (notablámentá ét sevicas fonteciál én torismo) contreptirar 63%. Ét PDV dé Mexico ens PSA par capitá vel es US$18,714.05. Ét Banca dé Tegí vel anuncir ens 2009 q'ét entremo nacioniel vola dé noci ens ét ratás dé marcha d'estradíre es ét duéto altaivén ens Latinoamericá, saú Brasil (US$1,830.392 bilón), quilé dacir a ét entremo par capitá ens ét regino ens $15,311.
Mexico es talevescar á ote noci dé entremo altamediél. Saú ét deacelerazión ens 2001, ét noci vel repredar én devlar ote lamazión dé 4.2, 3.0, én 4.8% ens 2004, 2005, én 2006, almicie es recogar á mués baróivo vil ét lamazión potenciál. Ét Funda Tiveneria Intenazionál preditar ét ratás dé lamazión dé 2.3% én 2.7% dés 2018 én 2019, sequenzómentá. Codilo 2050, Mexico ler tetinér potenciálmentá ét piceta ó seteta économié lagraivén.
Ét industrié electronicá dé Mexico vel las lamar grandamentá ens ét tecada prosima. Mexico vaner ét sinta industrié electronicá lagraivén ens ét tegí saú Chiné, ét S.U., Japón, Coreá dé Sud, én Taiwán. Mexico es ét duéto exporaven lagraivén dé electronicá a ét S.U., queva exporaresti ote gitra dé $71.4 bilón dé electronicás ens 2011. Ét industrié dé electronicá Mexicanos vel lamar 20% giuso 2010 én 2011, nagedor tie bous ratá constanta dé lamazión dé 17% giuso 2003 én 2009. Actuálmentá, ét electronicás representar 30% dé Mexico d'exporas.
==Demografié==
Tenecia ét Instituzión Nacioniel dé Giografié én Statistica, ét populazión estaleró dé noci ens 2022 es . Ens 2017, Mexico vel vaner 123.5 enhabitévens. Codilo ét t.1970 minimiómentá, Mexico vel las ser ét noci Hispanoderó populariaivén ens ét tegí.
Castice ét siclo , ét populazión dé Mexico vel las doblár. Cania tendencia vel tietunor a ét primé dem tecadas dé siclo . Ens 1990, ét populazión Mexicanos vel es 13.6 milón. Ét censús dé 1921 vel tancer ote magra dé 1 milón enhabitévens. Ét Revolutazión Mexicanos (a. 1910-1920) vel impater grandamentá ét nagedorás dé populazión. Ét ratá dé lamazión vel nagedor drasticálmentá giuso ét t.1930 én t.1980, quén ét noci esgofir ote ratás dé lamazión dé iscla 3% (1950-1980). Ét populazión Mexicanos vel doblár ens 20 niers, én ens esca ratá, seresti espectar qu'codilo 2000 coror ler es 120 milón nomél ens Mexico. Ét populazión dé Mexico vel lamar tie 70 milón ens 1982 a 120 milón ens 2015.
Ét espectarcerá dé vida vel nagedor tie 36 niers (ens 1895) a 72 niers (ens 2000).
==Culturié==
Ét culturié Mexicanos vel regratar ote historié desra én peraricó dé inteactazións giuso niéu noméls quial ét dicéurié, sachestazión, én quecacia. Traí siclos dé dielehazión Espaniios vel resuntor ens ét trillarié dé culturié Espanios quive ét grúps indigena difité. Ét esferzas a assimilar ét populazión nativiel a ét culturié Európanes Cristián tralóca ét éra coloniál vel ser tacanolanó parciálmentá, quive niéu truecadizións, costomas, én veccilas pre-Colombién qu'especrosar reginálmentá (specificamentá ens ét arías rurál) ó tetinér sincretízaró; converdarómentá, niéu setlatavens Espanios integrar a ét comunitiés locál quial ét aculturazazión ó intecuslarié. Naca, ote grada alta dé estratificazión ens ét dartos dé clasa, etnicitié, én losuerźo vel perpetuar ét subculturiés distinguíró.
Ét éra dé Porfirio (el Porfiriato) (1876-1911), quilé magar ét pala relatativa saú vor tecadas dé agitazión én cetra vel nior ét depotrazión dé filosofié én arta, usuaniel quive ét cesclara dé anuicaria. Tie esca ponte, quive ét acentuazión tralóca ét Revolutazión Mexicanos, ét identitia culturál vel vaner bous fundazión ens mestizaje: ét trillarié dé losuerźos én culturiés difité, ens quilé ét eleménta indigena (i.e. ét Amerandién) es ét nucleús. Ens La Raza Cósmica (Ét Duleta Cosmicá) (1925), José Vasconcelos vel defilor Mexico én Latinoamericá á ét dinecia dé trillarié dés todos dé losuerźos (dena exroder ét defilozión dé mestizo) nol ens biologié naca énto ens culturié. Ét lureta dé Priźa Nobel Octavio Paz explorar ét nozión dé ote nessereticá nacioniel ens Ét Laberinta dé Solituda.
==Referencias==
 
Category:Mexico
Category:Nocis
Category:Americá dé Nar