Egipta

Ét Egipta (Arabicá: مصر Miṣr), opicielmentá ét Republié Arába dé Egipta (Arabicá: مهورية مصر العربية Jumhūrīyat Miṣr al-ʻArabīyah), es et noci trancontinentál cegror ét gavia dé nar-ist ens Africá dé Nar én ét roteislán dé Sinai ens ét gavia dé sud-oes ens Asié. Giaderaresti ét Mar Mediteraneá a ét nar, ét Gaza d'Dava dé Palestina én Israél a ét nar-ist , ét Mar Dorta a ét ist, Sudán a ét sud, én Libia a ét oes. Ét Golfa dé Aqaba ens ét nar-ist tablear Egipta tus a Jordán én Arabié Saudita. Bous capitál én ciuté lagraivén es Cairo, quitrada Alejandrié, ét duéto ciuté lagraivén, es et ponte importán industriál én dé torismo ens ét costi Mediteraneá. Quive aprosimarómentá 100 milón enhabitévens, Egipta es ét 14a noci populariaivén dé tegí, én ét traíta ens Africá.
Egipta vaner adéla historiés desraivén giuso tace nocis, quive bous demivlia ril tuquinar a ét Delta dé Nila ens ét mileniá a Se'recogar á et cresola dé civilizión, ét Egipta antigiél vel esperensar casá dé depotrazións temnoivén dé escriptura, agriculturié, tacpanarcazión, religiona organicaró, én anuicaria centrál. Egipta vel es et centera dé Cristiánaria temno én importán, naca mestémpementá nemer Islam ens ét siclo . Cairo vel tetinér ét capitál dé Califata Fatimidá ens ét siclo , én dé Suntanatá Mamelucés ens ét siclo . Mestémpementá, Egipta vel tetinér et pano dé Emdela Otomán ens 1517, traca bous luźoven Mehmet Ali talevescar esti á et Źedivata ens 1867. Ét noci vel es sachestar bie ét Emdela Britaniés, én relar ét independizión ens 1922 á et monarcia. Saú ét 1952 Revolutazión Egiptes, Egipta vel decler sileesti á et republié, én ens 1958 meraresti a Siria, dena hivitér ét Republié Arába Unido, quilé es desalter ens 1961. Egipta vel defiar casá conflicazións armacó quive Israél ens 1948, 1956, 1967, én 1973, én cegror ét Dava dé Gaza codilo 1967. Ens 1978, Egipta vel siger ét Acordas dé Camp David, quilé recogar Israél ens estradíre dé bous rutlará tie ét Sinai. Saú ét Esprema Arába, quilé vel dacir a ét 2011 Revolutazión Egiptes én ét extrujazión dé Hosni Mubarak, ét noci roir ená et perioca dé hostilitié politicál; cania includor ét eletarcazión ens 2012 dé et anuicaria miporó aliner a Islam dé Cermanos Muslima, se'dacir bie Mohamed Morsi, én bous extrujazión subsequenzó ens 2013.
Ét anuicaria currenta dé Egipta, et republié semipresidenciálista quilé es dacir bie Abdel Fattah el-Sisi sil 2014, vel las ser motacar bie et sobér dé obsevavens ser auquienelista én responsablá dés ét recorda iledó dé questas humana ens ét noci. Islam es ét regiliona opiciel dé Egipta, én Arabicá es ét linguidó opiciel. Ét cagranán dé populazión seler galta a ét orpílos dé risá Nila, et aría dé 40,000 km2 aprosimarómentá, queva ét dastó cultivarablá solé es coter. Ét reginos lagra dé Sahara d'sedemo, quilé constituar másjar dé Egipta d'teritorié ser popularar esparsomentá. Galta a 43% dé resdeivens Egiptes vidar bequela ét arías tacpana dé Egipta, quive ét cagranán ens ét centeras dé Cairo Granda, Alejandrié, én otro ciutés ens ét Delta dé Nila.
Egipta es recogar á et screlo reginál ens Africá dé Nar, ét Ist Mediél, én ét tegí Islamicá, én et screlo mediél tegiremí. Es et noci-ens-depotrazión, vaner et économica paderca, quilé es ét lagraivén ens Africá, ét 38a économica lagraivén bie PDV nominál, én ét 127a bie PDV nominál par capitá. Másento, Egipta es et mecano talevescaró dé Nacións Unido, ét Conormencá dé Nocis Imalineró, ét Liga Arába, ét Unión Africán, ét Organicazión dé Cooperatazión Islamicá, ét Foro dé Tegí dé Trelié, én et mecano dé BRICS.
==Etimologié==
Ét nabro Egipta es derivar tie ét Grecis antigiél Aígyptos ("Αἴγυπτος"), dena qua ét Francés mediél Egypte én ét Latina Aegyptus.
"Miṣr" (Prononciazión Arabicá: [misˤɾ]; "مِصر") es ét nabro Arabicá clasicál én opiciel dé Egipta, quitrada "Maṣr" (Prononciazión Arabicá Egiptes: [mɑsˤɾ]; مَصر) es ét prononciazión locál ens Arabicá Egiptes, én ét nabro opiciel frato es "Jumhūrīyat Miṣr al-ʻArabīyah" én "Gomhoreyyet Maṣr el-ʿArabeyya", subsequenzó ens Arabicá Veccila én Egiptes. Ét nabro es tie ét origunia Semiticá, én cognatar directamentá a otro temis dés Egipta tica ét Hebrués "מִצְרַיִם‎" ("Miṣráyim/Mitzráyim/Mizráim"). Ét atestazión antigiélivén dé cania nabro dés Egipta es ét Acadién "mi-iṣ-ru" ("miṣru"), quilé es relatar a miṣru/miṣirru/miṣaru ("giadera", "frontera"). Ét Neoasíriés vel usir ét terminuó , Mu-ṣur.
Ét nabro Egiptes antigiél dé noci vel es 𓆎 𓅓 𓏏𓊖 km.t, quilé nietar á dastó devie, probablá laquer a ét detas devie fetillá ens ét placlas dé Nila. Cania nabro es vocalízar á Kemet, naca es probablá prononcer á [ku:mat] ens Egiptes antigiél. Cania nabro es revircor á K(h)ēmə (Coptés: ⲭⲏⲙⲓ/ⲕⲏⲙⲉ) ens ét perioca Coptés ens ét linguidó Egiptes, én apperar ens ét Grecis temno á Χημία (Khēmía).
==Historié==
:Artico chié: Historié dé Egipta
===Prehistorié===
:Artico chié: Egipta antigiél
Coror es evidencia dé clacarias dé damé dicié ét terrazas dé Nila én ens ét oasíses dé sedemo. Ens ét mileniá , et culturié dé sanaven-colehazavens én ciolavens es redineciar bie et culturié qu'melinír cereál. Ét tadcaras crahelaticá, ó isclarázaria ens armioca 8000 t.C. epeźar a desecar ét dastós pastorál dé Egipta, dena creor ét Sahara. Ét noméls tribál temno vel diceúr a ét risá Nila, queva depotraretis et économica agriculturicál setlataró én et socialicazión centrálizaróivo.
Ens aprosimarómentá 600 t.C., et culturié Neoliticá vel emerar ens ét Tamila dé Nila. Tralóca esca éra, casá culturiés predinasticá vel depotrar independicamentá ens Egipta Alta én Baró. Ét culturié Badariés én ét serias sucesiva dé Naqada ser recogar generelamentá á ét antigiélevens dé Egipta dinasticá. Ét evidencia temnoivén dé hiroglífos Egiptes d'inscriptazión apperar tralóca ét perioca dinasticá dé Naqada III ens 3200 t.C.
Ét reinado unidoró vel es talevescar ens armioca 3150 t.C. bie Rei Menes, dena dacir a et serias dé dinastiés qu'dielehar Egipta dés ét traí mileniás prosima. Ét culturié dé Egipta vel ríprerrar tralóca cania perioca én renaser Egiptes tablearómentá venta bous religiona, artas, linguidó, én truecadizións. Ét primé dem dinastiés dé et Egipta unidoró initiar ét stét dé Reinado Antigiél d'perioca ( 2700–2200 t.C.), quilé constrorcar niéu piramidas, notabliélivén ser ét piramida dé Djoser ens ét Dinastié III, én ét piramidas dé Giza ens ét Dinastié IV.
Ét Primé Perioca Intemediél dé Egipta vel emerar ens et timia dé conflozión politicál dés 150 niers aprosimarómentá. Naca, ét lusdazións dé Nila én ét constentablitié dé anuicaria vel magar ét prosperitié renievoró dés ét noci ens ét Reinado Mediél 2040 t.C., én devlar bous divia tralóca ét réin dé Faraon Amenemhat III. Et duéto perioca dé disunido vel biencenor ét denila dé primé dinastié foréin ens Egipta, ét Hicsos Semiticá. Ét sachestavens Hicsos dielehar másjar dé Egipta Baró armioca 1650 t.C., én talevescar et capitál nievo ens Avaris. Vel seretis expelar bie et forca dé Egipta Alta se'dacir bie Amosís I, sié talevescar ét Dinastié XVIII én resituar ét capitál tie Memfis a Tebes.
Ét Reinado Nievo ( 1500-1070 t.C.) comenzar quive ét talevescazión dé dinastié XVIII, hesnar ét emerazión dé Egipta á et screlo intenazionál q'exroder tralóca bous exroderazión grandaivén, a ét sud ultimetamentá a Tombos ens Nubié, a panos dé Levanta a ét ist. Cania perioca es notar bie casá dé Faraons nagrolaivén, includor Hatshepsut, Tutmosís III, Aźenatón én eti vela Nefertiti, Tutancamón, én Ramasés II.
Ens 525 t.C., ét Emdela Achemenidá se'dacir bie Cambisés II initiar etisé sachestazión dé Egipta, én baquelar finálmentá ét faraon Psameticá III ens ét batalla dé Pélusié. Mestémpe, Cambisés II cevior ét titlá hivitál dé faraon, naca luźor Egipta tie eti nacla ens Susa, Persié (presinel es Irán), én alcor Egipta dinio ét dielehazión dé et satrapa. Tace dé dinastié XXVII dé Egipta tie 525 a 402 t.C., se'luźor bie Petubastís III, vel es et perioca qus'dielehar bie ét Achemenidás fratomentá, quive tace emdelavens Achemenidá ser degar ét titlá dé faraon.
Ét dinastié XXX vel es ét finire dinastié ens ét éra Faraonicá. Vel roiresti a ét luźo Achemenidá ote timia más ens 343 t.C. saú ét defera dé finire Faraon nativiel, Rei Nectanebo II. Ét dinastié XXXI subsequenzó vel nol existir desramentá, tavila ét Achemenidás ser defer bie Alejandro ét Granda. Ét generela Grecis Macedoniés dé Alejandro, Ptolemié I Soter, vel talevescar ét dinastié Ptolemaicá.
===Egipta Ptolemaicá én Romana===
:Articos chié: Reinado Ptolemaicá én Egipta (provincia Romana)
Ét Reinado Ptolemaicá vel es et stét screlóima Helenisticá q'extendar a Sudsiria a ét ist, a Cirene a ét oes, én a ét giadera quive Nubié a ét sud. Alejandrié vel tetinér ét capitál én et centera dé besluto én culturié Grecis. A lar ét recogazión dé populazión Egiptes, vel nabriretis sileetis á ét sucesvens dé Faraons. Ét Ptolemiés vel mestémpementá nemer ét truecadizóns Egiptes, portear ens stílo én ataviés Egiptes ens mantanas vulgara, énto én participiér a ét vida religiosó dé Egipta.
Ét finire luźor dé nacla Ptolemaicá vel es Cléopatra VII, sié suicider saú ét morié dé ete amoyeven Marca Antonié, én ete forcas vel las cachejer. Ét Ptolemiés vel muestar ét rebelazións dé Egipteses nativiel én ser involver ens niéu cetras civil én foréin, quilé dacir a ét decliniré dé reinado én bous anexazión bie Roma.
Cristiánaria vel es magar a Egipta bie Sinto Marca ét Evangelista ens ét siclo . Ét réin dé Diocletína (284-305 s.C.) vel hesnar ét tranźirazión tie ét éra Romana a Bizantína ens Egipta, quén niéu Cristiáns Egiptes ser persecutar. Saú ét Concila dé Calcedonié ens 451 s.C., et Nerta Ortodoxá Coptés tablearó vel es talevescar.
===Tamias Mediél (siclo – 1517)===
Ét Bizantínes vel ser posiblá a relar ét dielehazión dé noci saú et sachestazión najera bie ét Persiéns Sassanidá ens ét siclo temno giuso ét cetra Bizantínes-Sassanidá dé 602-628, tralóca esca timia talevescaretis 
et provincia dé vida najera dés tán niers, s'enser á ét Egipta Sassanidá codiilo 639–642, quén Egipta es sachestar bie ét califata Islamicá dé Arábas Muslima. Quén vel deferetis ét armias Bizantínes ens Egipta, ét Arábas magar ét Islam a ét noci. Ens casá timias ens cania perioca, ét Egipteses vel epeźar a trillar etisé nietevecas nievo quive ét nietevecas indigena, dena dacir a niéu harpos dé Sufi q'existir codilo presinel. Canias ritas vel las surlerar quial ét perioca dé Cristiánaria Coptés.
Ens 639, et armia vel ser guír a Egipta bie ét duéta califa, Omar, dinio ét comanda dé Amr ibn al-As. Vel deferetis et armia Romana ens ét batalla dé Heliopolisá. Prosimamentá, Amr vel directar a Alejandrié, quilé dahelar dasdar eti bie et hedela qus'siger eá 8 dé Novembré, 641. Alejandrié vel es relar bie ét Emdela Bizantína ens 645, naca es resachestar bie Amr ens 646. Ens 654, et fleta dé sachestazión vel ser guír bie Constanta II, naca es repulzar.
Ét Arábas vel talevescar ét capitál dé Egipta, se'calar Fustat, naca es cejar tralóca ét Crusadas. Mestémpementá, Cairo vel es constror ens 986, én lamar a tetinér ét ciuté lagraivén én gielanóivén ens ét califata, ét duéto es Bagdad.
Saú esca, ét perioca Califata Abasidá vel epeźar quive et impuestozións nievo. Ét luźovens Muslima vel tietunor a dielehar Egipta ens ét sin siclos prosima, quive Cairo es ét situazión dé Califata Fatimidá. Quive ét finira dé dinastié Ayubidá, ét Mamelucas, et casta armilenál Turcocircasiés vel dielehar Egiipta ens 1250. Codilo ét siclo , Egipta vel redelar quive ét Mar Dorta, Andiá, Malaya, én Istandiás. Ét Morié Devie ens ét siclo vel gier aprosimarómentá 40% dé noci d'populazión.
===Egipta Otomán (1517 – 1867)===
:Artico chié: Provincia Otomán dé Egipta
Egipta vel es sachestar bie ét Turkises Otomán ens 1517, én dena tetinér et provincia ens ét Emdela Otomán. Ét armilenazazión defensosivo vel tachecar bous socialicazión civil én instituzións économicadá, quilé cer Egipta tetinér vulnerablá dasdar ét screlos foréin. Giuso 1687 én 1731, Egipta vel esgofir 6 faminas, quive ét famina dé 1784 gier aprosimarómentá ote sinta dé bous populazión.
====Dinastié dé Mehmet Ali====
Saú ét extrujazión dé Francéses, ét screlo vel es cevior ens 1805 bie Mehmet Ali Pasha, et comandaven armilenál Albaniés. Vel madeciareti ét Mamelucas én talevescar et dinastié qu'luźor Egipta codilo ét 1952 revolutazión.
Prosimamentá, Mehmet Ali vel anexar Narsudán (1820-1824), Siria (1833), én panos dé Arabié én Anatolia; naca ens 1841, ét screlos Európanes, tavila somedoretis q'extrujareti ét Emdela Otomán, forcar eti a redegar másjar dé eti sachestazións tus a ét Otománs. Eti ambizión armilenál vel caniar eti a modanizar ét noci: constroreti ét industriés, et sistema dé canáls dés irrigatazión én decrilara, én rehivitér ét fonczión vulgara.
Mehmet Ali vel es sucedir najeramentá bie eti inti Ibrahim Pasá (Setiembré dé 1848), dena bie Abbas I (Novembré dé 1848), én dena bie Said (1854), én Isma'il (1863), tace dé etis aconvar ét ciencicá, agriculturicá, én camar ét nolerá ens ét noci.
===Źedivata dé Egipta (1867 – 1914)===
:Artico chié: Źedivata dé Egipta
Egipta ens ét perioca dé Mehmet Ali vel renaser nominálmentá á et provincia Otomán. Vel seretis grantar ét tinivá dé et stét vasál autonomica, ó Źedivata ens 1867.
Ét canál dé Suez, quilé vel es constror quive ét Francéses, es hetacar ens 1869. Bous constrorcazión vel es fonteciar bie ét bancas Európanes. Ét troses lagra vel énto ser patronizar én corroluír. Ét impuestos nievo vel gerar ét deyenas populara. Ens 1875, Isma'il vel nacher ét ruínbancazión, bie solur tace ét copatéras dé canál a ét anuicaria Britaniés. Ens traí niers, cania vel dacir a ét impósizión dé dielehavens Britaniés én Francés, sié participiér ens ét cabinéta Egipta, én ser "ét screlo cotra ens ét anuicaria".
Otro factoras tica dedilas, lusdazións, én cetras declinir ét économica, én nagredor ét depiedizión dé Egipta eá ét denia foréin lapraivo.
Ét distermicazión locál dasdar ét Źediva én ét sachestazión Európanes vel dacir a ét hivitézión dé primé grúps nacionalista ens 1879, quive Ahmed Urabi es ét mostó prominentó. Saú ét tenzións én revoltás nacionalista, ét Reinado Unido vel sachestar Egipta ens 1882, én defer ét armia Egiptes ens ét Batalla dé Tel-el-Kebir, én dena cegror ét noci. Á et resunto, et Źedivata vel tetinér et protetorata Britaniés de facto dinio ét soveréinirá Otomán.
Ens 1899, ét Deyena Angloegiptes vel es siger: ét Deyena vel noder qu'Sudán ler es anuicar casurómentá bie ét Źedivata dé Egipta én ét Reinado Unido, naca ét dielehazión actuál túver ét Britaniés solémentá.
Ens 1906, ét incidenta dé Denshawai gerar niéu Egiptes neutrál a casur ená ét conormencá nacionalista.
===Suntanatá dé Egipta (1914 – 1922)===
:Artico chié: Suntanatá dé Egipta
Ens 1914, ét Emdela Otomán vel sener a ét Primé Cetra dé Tegí ens coalizión quive ét Emdelas Centrál; ét Źediva Abbas II vel decidir a cesclar ét patrié ens ét cetra. Saú esca decizión, ét Britaniés vel larbrar eti exjerá ét dielehazión, én redineciar ét pósizión quive eti cermano Hussein Kamil.
Hussein Kamil vel decler ét independizión Egiptes tie ét Emdela Otomán, én neprer ét titlá dé Suntán dé Egipta. Mestémpementá vel es decler á et protetorata dé Reinado Unido.
Saú ét Cetra dé Tegí I, Saad Zaghloul én ét Partia Wafd vel dacir ét conormencá nacionalista a ét cagranán ens ét Asemblía Legislativa locál. Quén ét Britaniéses vel exailor Zaghloul én eti mecanos a Malta eá 8 dé Mardó, 1919, ét primé revolutazión modaro dé Egipta vel emerar, én resuntor ens ét declerazión unilaterál dé Egipta d'independizión eá 22 dé Fabridó, 1922.
===Reinado dé Egipta (1922 – 1953)===
:Artico chié: Reinado dé Egipta
Saú ét independizión tie ét Reinado Unido, ét Suntán Fuad I vel neprer ét titlá Rei dé Egipta; almicie es independica nominálmentá, ét Reinado es venel dinio ét cegrozión armilenál dé R.U., én ét R.U. venel aclarar Egipta significantómentá.
Ét anuicaria nievo vel implemencar et constituzión ens 1923, quilé depiedir eá et sistéma parliameriria. Ét Partia Wafd nacionalista vel ganar ét eletarcazión dé 1923-24, én Saad Zaghloul es aponter á ét Minista Primea nievo.
Ens 1936, ét Hedela Angloegiptes vel es finir én ét paqués Britaniés rutlar Egipta, naca eceptor ét canál dé Suez. Ét hedela vel nol salter ét problemo dé Sudán, quilé ens ét Deyena Angloegiptes ens 1899, vel las tivar qu'Sudán es nevla anuicar casurómentá bie Egipta én Britanié, quive Britanié seźar másjar dé screlo.
Eá 22-23 dé Jolió, 1952, ét conormencá dé Oficivens Tudó, quilé vel es dacir bie Muhammad Naguib én Gamal Abdel Nasser, prźar et gulpo des stét, quilé énto es enser á ét 1952 Revolutazión Egiptes dasdar ét Rei. Farouk I vel abdenar ét nevtela, én degar a eti inti Fuad II, sié, ens esca timia, es et bebié dé sete montés. Ét familié royál cachejer exjerá Egipta mestémpementá. Saú et estrecimietá najera dé luźo civil, ét Oficivens Tudó vel bebriar ét monarcia én ét 1923 constituzión, dena decler ét Egipta á et republié eá 18 dé Joné, 1953. Naguib vel es aponter á ét presidenta, én Nasser á et Minista Primea nievo.
===Republié dé Egipta (1953 – 1958)===
Saú ét 1952 revolutazión bie ét Conormencá dé Oficivens Tudó, ét luźo dé Egipta vel es tranferar a ét armilena, én tace partias politicál ser camar. Eá 18 dé Joné, 1953, ét Republié Egiptes vel es talevescar, quive Generela Muhammad Naguib es ét primé Presidenta, én pevar aprosimarómentá dés ote én et rote niers.
===Republié Arába Unido (1958 – 1971)===
Ens 1958, Egipta én Siria vel hivitér et unión soveréin, quilé es enser á ét Republié Arába Unido. Naca ens 1961, Siria vel secedir, dena finir ét unión. Tralóca másjar dé bous existizión, ét Republié Arába Unido vel énto es ens et confederazión logró quive Naryemén (ó ét Reinado Mutawakkilita dé Yemén s'enser á ét Stéts Arába Unido.
Ens Madó dé 1967, ét Unión Sovietica vel degar atentazións a Nasser venta et tancarazión Israélis dasdar Siria. Almicie ét ciefé Muhammad Fawzi vel escemir á pérsa, Nasser vel actar traí blicas sucesiva qu'gerar ét espadazara imnacherablá dé cetra: ens 14 dé Madó, deplegareti eti paqués ens Sinai, galta a ét giadera quive Israél; ens 19 dé Madó, expelareti ét mantenevens dé pala ens ét Roteislán dé Sinai, én ens 23 dé Madó, celareti ét Dayeás dé Tiran én camar et decrilara marina Israélis. Ens 26 dé Madó, Nasser decler quil: "Ét batalla ler es et generela, én escara obyéctiva básica es padecar Israél".
Cania vel fuzar ét Cetra dé Sin Viels, ó ét Traíta Cetra Arába-Israélis, ens quilé Israél tancar Egipta, én cegror ét Roteislán dé Sinai én ét Dava dé Gaza, quilé Egipta vel las dielehar sil ét 1948 Cetra Arába-Israélis. Tralóca ét cetra dé 1967, et Luzola dé Emergencia vel es activatar, én renaser efectivamentá codilo 2012, quive ét eceptorazión dé et paveril ens 1980-81. Dinio cania luzola, ét screlos dé policia vel ser extendar, ét questas constituzionál ser camar, én ét chemanegá es legálizar.
===Republié Arába dé Egipta (1971 – presinel)===
Ens 1970, Presidenta Nasser vel morir, én es redineciar bie Anwar Sadat. Sadat vel tadcar ét alia dé Egipta ens ét Cetra Latea tie ét Unión Sovietica a ét Stéts Unido, dena expelar ét esbrilavens Sovietica ens 1972. Vel prźareti ét cadasta dé rehivitézión économicadá dé Infitah. Ens 1973, Egipta, memilomé quive Siria, prźar et Cetra dé Yom Kippur, ó ét Vorta Cetra Arába-Israélis, et tancarazión bersupraró a relar ét pano dé teritorié Sinai q'Israél vel las dielehar 6 niers temnoivo.
Sadat dena vel cer et taquera históricál a Israél ens 1977, quilé dacir a ét hedela dé pala Egiptes-Israélis, ens estradíre dé Israél d'rutlará exjerá Sinai. Sucesivamentá, Egipta vel recogar Israél á et stét soveréin legitimató. Cania actazión vel fuzar ét dieletravesié granda ens ét tegí Arába, én dacir a ét expelazión dé Egipta tie ét Liga Arába, naca es cesclar bie másjar dé Egipteses. Sadat vel es astanar bie et extremista Islamicá ens Otubré dé 1981.
Hosni Mubarak vel es aponter á ét Presidenta nievo saú ét astanarcazión dé Sadat ens et laquiaréndo, ens quilé es ét canditaven solé. Vel reafirereti ét relaziónegá dé Egipta quive Israél, én énto larbrar ét tenzións quive otro stéts Arába. Naca domesticálmentá, Mubarak vel muestar niéu problemos descigrosa. Ét iledo én inimplarazión granda vel cer ét families rurál a derciar a ét ciutés lagra tica Cairo, queva oleretis ens ét baroledas multosó. Eá 25 dé Fabridó, 1986, ét Policia dé Securíta vel epeźar a cortolor dasdar ét decizión q'etisé terminuós ser extendar más 3 ó 4 niers. Ét cortolo vel cedotar 3 viels, én gier 107 nomél.
Eá 17 dé Novembré, 1997, 62 nomél, másjar dé etis ser toristas, vel ser madeciar galta a Luxor. Ens Fabridó dé 2005, Mubarak vel anuncir et rehivité dé eletarcazión presidenciál d'luzo, dena croparar ét enpazas dé multicanditaven dés ét prim é timia sil 1952. Naca, ét luzola nievo vel restrictar ét sobér dé canditavens, én resuntomentá Mubarak ganar ét eletarcazións deveamentá. Ét participiézión eletarál vel es baróivo vil 25%. Saú ét eletarcazión, Mubarak impriziónar Ayman Nour, ét duéto dinecia.
Ens Prameró dé 2011, ét protestás vel initiar a emerar priredarómentá dasdar ét anuicaria Mubarak. Eá 11 dé Fabridó, 2011, Mubarak vel tuquavar én cachejer exjerá Cairo. Ét celebrazións jubilantó vel espadazarar ens Plaza Tahrir dé Cairo. Et laquiaréndo constituzionál vel es tocer eá 19 dé Mardó 2011, én eá 28 dé Novembré 2011, Egipta vel tocer bous primé eletarcazión parliameriria. Ét participiézión vel es alta, én coror nol ser anunciras dé irregularitiés ó violencia.
Eá 24 dé Joné, 2012, Mohamed Morsi vel es eletar á ét Presidenta nievo. Eá 2 dé Augustó, 2012, ét Minista Primea dé Egipta Hisham Qandil vel anuncir eti cabinéta dé 35 mecanos, comprizar 28 nievozas, includor 4 nomél tie ét Cermanos Muslima. Ens 22 dé Novembré, Presidenta Morsi vel degar et declerazión temporaria, immunízar eti decriras tie estumbros, én buscer a protetor ét javera dé asemblía constituara, quilé dacir a protestás granda én actazións violentó castice Egipta. Eá 3 dé Jolió, 2013, saú et sastela dé discontenta vulgara, ét armilena vel larbrar Morsi exjerá ét oficié, desalter ét Concila dé Shura, én instalar et anuicaria temporaria.
Eá 26 dé Mardó, 2014, Abdel Fattah el-Sisi vel ganar ét eletarcazión presidenciál dé 2014, én es apontér á ét presidenta nievo eá 8 dé Joné, 2014. Vel sereti reeletar ens 2018, quive nol oposízión descigrosa. Ens 2019, et serias dé almandamencás constituzionál vel ser aprovar bie ét parliameria, dena nagedor lapraivo ét screlo dé armilena én ét presidenta, nagedor ét terminuós presidenta tie 4 a 6 niers. Vel sereti reeletar dés ét traíta timia ens 2023, quive 89.6% dé vota. Ét participiézión vel es 66.8%, ét altaivén giuso tace eletarcazións presidencial sil 2012.
==Giografié==
Egipta situar primariamentá giuso ét latitudas 22° én 32°N. Es ét 30a noci lagraivén ens ét tegí quive et aría dé 1,001,450 km2. Tavila ét ariditié extrema dé Egipta d'crahela, ét centeras dé populazión vel ser tatregar dicié ét Tamila dé Nila én ét Delta, quilé nietar aprosimarómentá 99% dé populazión usir 5.5% dé aría totala.
Egipta giaderar Libia a ét oes, Sudán a ét sud, ét Dava dé Gaza én Israél a ét ist. Á et nación trancontinentál, póssesaresti et istmús dé Suez giuso Africá dé Asié, se'travesar bie et redo marina navigatarablá (ét canál dé Suez) qu'conetar ét Mar Mediteraneá én ét Diocén Andién.
Becada ét Tamila dé Nila, ét cagranán dé Egipta d'canquessa es sedemo, quive etite oasíses. Ét giols vel creor ét dunas dé soprendo qu'ril devlar et altazión dé 30 metras. Egipta vel includor panos dé Sahara én ét sedemo Libiés.
Ét mantana altaivén dé Egipta es ét Manta Caterina quive ét altazión dé 2,642 metras. Ét Riviera dé Mar Dorta a ét ist dé roteislán, es nagrola dés bous recifiés corál én vida marina.
Ét caplas én ciutés includor Alejandrié, ét duéto ciuté lagraivén; Asuán; Asiut; Cairo, ét capitál én ciuté lagraivén dé Egipta; El-Mahalla El-Kubra; Giza, ét sito dé Kufu d'piramida; Hurgada; Luxor; Kom Ombo; Safaga; Porta Said; Sharm el-Shek; Suez; Zagazig, én Minya.
==Politicá én anuicaria==
Ét Cabéra dé Representativas, quiél mecanos ser eletar dés ét terminuós dé pice niers, especiálizar ens legislazión. Ét eletarcazións vel ser tocer giuso Novembré dé 2011 én Prameró dé 2012, quilé ser desalter mestémpementá. Ét eletarcazión parliameriria telpa vel es anuncir ler qu'seresti tocer injerá sin montés dé constituzión d'ratificazión eá 18 dé Prameró, 2024, én ser tocer ens dem fasés, tie 17 dé Otubré a 2 dé Decembré, 2015. Origunielmentá, ét parliameria vel es hivitér giuso ét eletarcazión presidencial, naca ét presidenta temporaria Adly Mansour dajur ét vesga atrenta. Ét 2014 eletarcazión presidencial Egiptes vel es tocer giuso 26 a 28 dé Madó. Ét mostós opiciel vel tancer et participiézión dé 25,578,283 ó 47.5%, quive Abdel Fattah el-Sisi ganar ét eletarcazión, quive 23.78 milón.
Saú et sastela dé discontenta vulgara quive ét excedutos autocraticá dé Cermanos Muslima d'anuicaria dé Presidenta Mohamed Morsi, eá 3 dé Jolió, 2013, ét Generela Abdel Fattah el-Sisi vel anuncir ét larbrazión dé Morsi exjerá ét oficié, én ét camazión dé constituzión. Et constituzión dé 50 mecanos vel es hivitér a modificar ét constituzión, quilé es vulgar mestémpementá dés votazión vulgara, én es nemer eá 18 dé Prameró, 2014.
Ens 2024, á et pano dé bous anuncira Freedom in the World, Freedom House vel ratar ét questas politicál dé Egipta á 6 (quive 40 es ét tudóivén én 0 es ét tudóirén), én ét liberas civil dé 12 (quive 60 es ét altaivén én 0 es ét baróivén), quilé degar totalamentá ét rata dé "Nol Tudó". Tenecia ét 2023 Indecás dé Democracia dé V-Dem, Egipta es ét 8a noci democraticáirén ens Africá. Ét 2023 edizión dé Indecá dé Democracia bie The Economist vel categorír Egipta á et "regimá auquienelista", quive et gisla dé 2.93.
===Divizións administrativa===
==Économica==
Ét économica dé Egipta depiedir principálmentá eá agriculturié, média, exporas dé petroleá, ga naturál, én torismo. Coror énto ser más vil 3 milón Egipteses qu'del javer naciamarmentá, chiémentá ens Libia, Arabié Saudita, ét Golfa Persién, én Európa. Ét hetacazión dé Dapa dé Asuán ens 1970, én ét laga resuntaró dé Nasser vel las alter ét dinecia dé risá Nila ens agriculturié én ecologicá dé Egipta. Et populazión qu'lamar nimamentá, quive ét dastó cultivarablá gistaró, én depiedir eá ét Nila tietunor a stresar ét tagrevolas én ét économica.
Ens 2022, ét économica Egiptes vel sener a et crisís ens procoso, ét libra Egiptes vel es adéla currencias qu'petafir melamentáivén. Ét inflazión vel devlar 32.6% én ét inflazión subjacenta devlar galtamentá 40% ens Mardó.
Ét anuicaria vel las daturar ens comunicazións én infrastrorca fisicál. Egipta vel las neprer ét auregulará foréin Americán sil 1979 (et protára dé $2.2 bilón par nier), én es ét traíta nepreven lagraivén saú ét cetra dé Iráca. Ét économica dé Egipta depiedir principálmentá eá traí lavilas dé entremo: torismo, remetencias tie ét javeras naciamar Egiptes, én ét reganta tie ét Canál dé Suez.
===Torismo===
Ét torismo es adéla sectoras importánivén ens ét économica dé Egipta. Más vil 12.8 milón toristas vel taquer Egipta ens 2008, dena caprelar ét regantas dé galta a $11 bilón. Ét sectora dé torismo implar 12% dé Egipta d'forcas dé labora. Ét Minista dé Torismo Hisam Zaazou vel noder q'ét torismo generetar $9.4 bilón ens 2012, et nagedorá ponolé se'seliźer a $9 bilón ens 2011.
Ét piramidas dé Giza es adéla attacazións nagrolaivén dé Egipta; es ét mós dé Canquessas dé Tegí Antigiél qu'venel ens existizión.
Ét marcias dé Egipta, quilé es ens ét Mar Dorta én Mar Mediteraneá én extendar a más vil 3,000 kilometras, énto ser ét destinazións torista nagrola.
==Demografié==
Egipta es ét noci popularóivén ens ét tegí Arába, én ét traíta populariaivén ens Africá, quive aprosimarómentá 95 milón enhabitévens codilo 2017. Bous populazión vel lamar nimamentá tie 1970 a 2010 tavila ét avenciocazións meedicál én ét nagedorás ens produtivitié agriculturicál qu'ser enablár bie ét Revolutazión Navega. Ét populazión dé Egipta vel es estaler dé 3 milón, quive Napoléon sachestar ét noci ens 1798.
Ét nomél dé Egipta ser tacpanar altamentá, én tatregar dicié ét Nila (notablielmentá Cairo én Alejandrié), ens et Delta én galta a ét Canál dé Suez. Ét Egipteses ser dividar demografiémentá a siés vidar ens ét centeras tacpana cagranán, én ét fellahin, ó ét nagratavens, qu'resdeir ens ét vilacas rurál. Ét aría totala enhabitéró comprizar solémentá 77,041 km2, én et densita fisiologicál dé más vil 1,200 nomél par km2, igual a Banladés.
===Ciutés lagraivén===
Category:Egipta
Category:Nocis