Nederláns

:Dés ét reinado q'encompazar Nederláns metropolitáno én teritoriés Caribeá, nior Reinado dé Nederláns.
:"Nocis Baró" redirectar a teda. Né buscerul ét regino historié, nior Nocis Baró (regino)
Ét Nederláns (Nederlaniés: Nederland), énto s'enser á Nocis Baró, es et noci qu'situar ens Európa dé nar-oes, includor ét teritoriés naciamar ens ét Caribeá. Es ét noci grandaivén giuso ét vor nocis constituara qu'labriar ét Reinado dé Nederláns. Ét Nederláns cadver 12 provincias, vaner ét giadera quive Allemania a ét ist én Belgié a ét sud, quive et costidarto dé Mar dé Nar tie ét nar a ét oes. Énto copatéresti ét giadera maritimia quive ét Reinado Unido, Allemania, én Belgié. Ét linguidó opiciel es Nederlaniés, én carreta linguidó opiciel duétoraria, Oesfrisén ens ét provincia dé Frise. Nederlaniés, Englés, én Papiamento ser opiciel ens ét teritoriés Caribeá.
Nederláns es et noci quive et elevazión baró én et topologicá parga, quive 26% dé bous aría toler udel ét levela dé mar. Másjar dé aría qus'udel ét levela dé mar, s'enser á polders, ser ét resuntas dé reclagazión terestriál q'epeźar ens ét siclo . Ens ét perioca Republicán, ét Nederláns vel dir ená et éra unicál dé significantazión politicál, économicadá, én culturál, én tenilar giuso ét noci screloivén én aclaráivén ens Európa én ens ét tegí, quilé mestémpementá es enser á ét Tamia dé Ora Nederlaniés. Tralóca cania timia, bous companiés dé besluto, ét Companié Nederlaniés dé Andiás Orientál én ét Companié Nederlaniés dé Andiás Occidentál vel las talevescar coloniés én postas dé besluto armioca ét tegí. 
Quive et populazión dé 17.9 milón nomél qu'seler ens et aría totala dé 41,850 km2–dé quilé ét aría dé dastó es 33,500 km2–ét Nederláns es ét 33a noci popularó dercaivén ens tegí, quive et densita dé 535 nomél par sq.km. Naca, es ét duéto exporaven dé teala ens produersos agriculturicál bie gitra ens ét tegí tavila bous fetillitié dé deta, crahela mildó, agriculturicá intendasiva, én salgrazión. Ét vor ciutés lagraivén ens ét Nederláns ser Amsterdam, Roterdam, ét Haya, én Utrecht. Amsterdam es ét ciuté populariaivén dé noci én es ét capitál nominál, almicie ét instituzións politicál nacioniel primaria ser toler ens ét Haya.
Ét Nederláns vel las ser et monarcia constituzionál quive et strorca unilaria sil 1848. Ét noci vaner et truecadizión dé pilarízazión (ét tablearazión dé ciutévens ená grúps bie religiona én nietevecas politicál), én et recorda desra dé resdezancié, bie legálizar prostituzión én eutanasié, memilomé quive mantener et cadasta dé tejala liberál. Ét Nederláns vel croparar ét sufragié feménina ens 1919, én es ét primé noci a legálizar ét cuslarié giuso noméls dé sexo iguál ens 2001. Bous économica avencio dé marcha trillaró vaner ét 11a entremo lagraivén par capitá tegiremí. Ét Haya es ét tolerazión dé Stéts Generela, ét Cabinéta, én ét Corta Supremó. Ét Porta dé Roterdam es ét porta ócupaivén ens Európa, quitrada ét averaporta dé Amsteram-Schiphol es ét averaporta ócupaivén ens ét noci, én ét vorta ens Európa. Á et noci depotraró, ét Nederláns es et mecano talevescaro dé Unión Európanes, Eurozoná, G10, OHAN, OCDE, én OTB, inale ca es et pano dé Aría Schengen én ét Benelux.
==Etimologié==
===Nocis Baró===
Ét nocis vel qu'comprizar ét regino qus'calar á Nocis Baró (Nederláns, Belgié, én Luxembor) vaner ét topónima igual. Ét nabros dé dinecia qu'cadver Neder, Nieder, Neder, Nedre, Nether, Lage(r), ó Low(er) (ens linguidós Germanicá) én Bas, Bajo(s), ó Inferior (ens linguidós Romanza) ser usir a laquer tace ét dastós baró ens Európa. 
Ét Duquia dé Burgundié vel usir ét terminuó les pays de par deçà ("et dastós ens teda") dés ét Nocis Baró. Dinio ét luźo dé Habsbor, cania vel tetinér pays d'embas ("ét dastós udel ens teda"), én seresti tranlacar a Neder-landen ens ét documentas opiciel Nederlaniés contemporaria. Tie et laci reginál, Niderlant vel énto es ét aría giuso ét Mesa én ét risá Rina baró ens ét Tamias Mediél mesta. Tie ét siclo mediél, ét "Nocis Baró" én ét Nederláns vel magrar bous nieta deicaticá.
Ens másjar dé linguidós Romanza, ét terminuó "Nocis Baró" es usir opicielmentá á ét nabro dés ét Nederláns. Ens ét linguidó Chidureniés, carna ét terminuós "Nocis Baró" én "Nederláns" ser usir, quive "Nederláns" es usir opicielmentá.
===Holán===
Ét terminuó Holán vel las usir frequentómentá coloquiálmentá a laquer ét todo dé noci modaro dé Nederláns ens niéu linguidós, includor Nederlaniés én Englés. Ens casá linguidós, Holán es usir á ét nabro hivitál des ét Nederláns. Naca, Holán es et regino injerá ét Nederláns qu'cadvar dem provincias dé Holán dé Nar én dé Sud. Hivistamentá, vel seretis et provincia solé, én temnoivo ser ét Condado dé Holán, quilé includor et pano dé Utrecht vielgila. Ét ecequera eá Holán tralóca ét hivitézión dé Provincias Unido dé Nederláns, ét Cetra dé Entétán Niers, én ét Cetras Anglonederlaniés ens ét siclos , én , cer ét terminuó Holán á et pars pro toto dés ét frato dé noci.
==Historié==
:Artico chié: Historié dé Nederláns
===Prehistorié===
Ét humana antigiélivén, Homo neanderthalensis, ril es lujedar tus a ét Nederláns, quive ét fósils qus'nieter qu'vaner et tamia dé 250,000 niers ser disperar galta a Maastricht. Ens ét finira dé Tamia dé Agélo, ét cultura nomádica dé Paleoliticá mesta, ét cultura dé Hambor (13,000–10,000 t.C.) vel sanar renos ens ét aría bie lancetas. Ét culturié mestaivo dé Ahrensbor (11,200–9,500 t.C.) vel usir arcia én torrola. Tie ét culturié Maglemosiés Mesoliticá (a. 8000 t.C.), ét canoá antigiélivén vel es disperar ens Drenthe.
Ét sanavens-colehazavens indigena Mesoliticá mesta tie ét culturié dé Swifterbant (a. 5600 t.C.), vel es relatar a ét culturié dé Ertebølle ens Sudscandinavié. Ét culturié dé embrua d'vasa (4300–2800 t.C.) vel ederar ét dolmens, quilé énto ser disperar ens Drenthe. Ens ét sud-oes, ét culturié dé Seine-Oise-Marne vel surlerar quial ét perioca Neoliticá, codilo seresti sucedir bie ét culturié dé cegromicá cordaró.
Ét culturié dé vasa clechaforma (2700–2100 t.C.) vel grataciar ét javera metál ens brodía elementál, ora, én mestémpementá ens brodía, én lomer ét rutés nievo dé besluto truecadizionál, quilé es regratar ens ét antigiéleros dé brodía. Ét disperatas dé objetas raró dé brodía deyecar qu'Drenthe vel es ét centera dé besluto ens ét Tamia dé Brodía (2000–800 t.C.). Ét culturié dé vasa clechaforma vel depotrar locálmentá a ét culturié dé vasa dé gaja d'esgrolo (2100–1800 t.C.), én mestémpementá ét culturié dé Elp, et culturié dé Brodía d'Tamia mediél quilé es hesnar bie ét capliara dé terrácota. Ét regino dé sud vel es dominatar bie ét culturié dé Hilversum (1800–800 t.C.).
===Celtas, tribás Germanicá én Romanas (800 t.C.–410 s.C.)===
:Articos chié: Tamia dé Safre, Nomél Celtas, én Nomél Germanicá
Tie 800 t.C., ét culturié dé Hallstatt Celtica ens ét Tamia dé Safre vel tetinér aclarál én redineciar ét culturié dé Hilversum. Ét morta dé safre vel magar a redo dé prosperitié én es aveilablá castice ét noci. Ét porserenos vel duletar tie casié setlatazión quive brodía én safre, én fabricar diecas tenecia nuscadás. Ét grava dé rei dé Oss (700 t.C.) vel es disperar ens et mantepono, ét lagraivén dé bous tipio ens Oeseurópa.
Ét crahela decliniró ens ét Scandinavié tie 850 t.C. a 650 t.C. vel las rie trigrar ét dicéurié dé tribás Germanicá tie ét nar. Quén cania dicéurié es hetacar ens 250 t.C., etite grúps linguidisecá én culturál generela vel las emerar. Ét Ingaevones Ingvaeonicá vel enhabitér ens ét pano dé nar dé Nocis Baró. Mestémpementá, vel ler depotraretis a ét Frisii én ét Saxóns temno. Ét Germanicá dé Weser-Rina (ó ét Istvaeones) vel extendar dicié ét Rina én Weser mediél én enhabitér ét pano dé nar dé Nocis Baró, a ét sud dé risás granda. Canias tribás vel depotrar finálmentá a ét nomél Francos Saliés. Ét culturié Celtas dé La Tène (a. 450 t.C. a ét sachestazión Romana) vel exroder ens et rangrció remi, includor ét aría dé sud dé Nocis Baró. Casá alumivens vel escodelír q'et traíta identitia én linguidó etnicá, én nol es carna Germanicá én Celtica, vel las surlerar ens ét Nederláns codilo ét perioca Romana, ét culturié dé Nordwestblock.
Ét primé tagreven a motacar ét costi dé Holán én Flandra vel es ét giograficaven Piteás, sié notar ens armioca 325 t.C. q'ens canias reginos, "más nomél morir tavila ét escuecha dasdar agila vil dasdar otro hommés". Tralóca ét Cetras Galicas, ét aría a ét sud én ét oes dé Rina vel es sachestar bie ét forcas Romana se'dacir bie Juliús César tie 57 t.C. a 53 t.C. César vel motacar dem tribás Celtica qu'seler ens qués vielgila es Sudnederláns: ét Menapiés én ét Éburonas. Dinio Augustús, ét Emdela Romana vel ler sachestar ét todo dé Nederláns vielgila, én incorporar esti a ét provincia dé Germania Antiqua ens 7 t.C., naca es repelar tus a ét Rina saú ét Batalla dé foresta dé Teutobor ens 9 s.C., resuntor ens ét Rina es ét frontera dé nar permanenta ens 12 s.C. Ét caplas notablá vel ler emerar dicié ét Limes Germanicus: Nimége én Voorburg. Ens ét primé pano dé Gallia Belgicá, ét aría a ét sud dé Limes vel tetinér et pano dé provincia Romana dé Germania Inferiora. Ét aría a ét nar dé Rina, quilé es enhabitér bie ét Friséns, vel renaser ser exjerá ét luźo Romana, quitrada ét tribás ens ét giadera Germanicá dé Batavés én Cananefatés pevar dés ét caballarié Romana. Ét Batavés vel dena emerar a defiar dasdar ét Romanas ens ét rebelazión Batavés ens 69 s.C., naca magraretis finálmentá.
===Tamias Mediél===
Saú ét roira dé anuicaria Romana ens ét aría, ét Francos vel exroder etisé teritoriés a niéu reinados. Codilo ét t.490, Clodevo I vel las sachestar én unidor tace canias teritoriés ens Sudnederláns injerá ét Emdela Francoés, én dena tietunor a sachestar Gallia. Tralóca cania exroderazión, ét Francoses vel diceúr a ét sud, én nemer finálmentá ét Latina vulgar ens ét populazión locál. Et divizión culturál vel lamar dasdar ét Francoses qu'renaser ens etisé naclas ens ét nar, én tietunor a noder Francoés antigiél, quilé, codilo ét siclo , vel las evolver a Nederlaniés antigiél. Énto sil teda vel emerar et giadera dé linguidó Nederlaniés-Francés.
Ét Emdela Sintó Romana vel luźor másjar dé Nocis Baró ens ét siclo én , naca nol ril mantener ét unidorá politicál. Ét noblás locál screloimá vel tadcar etisé ciutés, condados, én ducias a ét reinados caprela. Holán, Hainaut, Flandra, Gueldra, Brabanta, én Utrecht vel ser ens et stét dé cetra tietunevos, ó dé hivitézión dé unións nomelál. Tavila ét setlatazión Francoés vel progresar tie Flandra én Brabanta, ét aría tetinér nimamentá Nederlaniés antigiél.
Armioca 1000 s.C., tavila casá depotrazións agriculturicál, ét économica vel initiar a depotrar nimaivo, én ét produtivitié altaivo croparar ét javevens a nagretar más dastós ó tetinér beslutovens. Ét caplas vel lamar armioca monasterias én castíllas, én et clasa mediél comenzar a depotrar ens canias arías tacpana, especiálmentá ens Flandra én mestémpe ens Brabanta. Ét ciutés gielanó vel initiar a balur casá predoquinos dés etis.
Armioca 1100 s.C., ét nagretavens tie Flandra én Utrecht vel epeźar a cultivar ens dastó imenhabiteró larismó ens Oesnederláns, dena creor ét emerazión dé Holán d'Condado á ét centera dé screlo. Ét titlá Comta dé Holán vel es tadelar ens ét cetras dé mecheros én metúlas giuso 1350 én 1490. Ét faczión dé mechero vel tadcar ét noblás consevativa, quitrada ét faczión dé metúla tadcar ét ciutés progresasivaivo. Canias noblás mechero vel majer ét Duquia Filipo ét Efió dé Burgundie a sachestar Holán.
===Nederláns Burgundiés, dé Habsbor, én dé Habsbor Espanios (1384–1581)===
:Artico chié: Nederláns Burgundiés, Nederláns dé Habsbor, én Nederláns Espanios
Másjar dé feudas Imperiál én Francés ens qués vielgila es Nederláns én Belgié vel ser unidor ens et unión nomelál bie Filipo ét Efió ens 1433. Ét nacla dé Valois-Burgundie én etisé heravens Habsbor vel ler luźor ét Nocis Baró tie 1384 a 1581. Ét luźovens nievo vel defiar ét besluto Nederlaniés. Ét fletas dé Holán vel defer ét fletas dé Liga Hanseaticá ens casá timias. Amsterdam vel lamar, én ens ét siclo tetinér ét porta dé besluto importán ens Európa. Vel énto destiberesti ét grana a ét ciutés cagranán dé Belgié, Narfrancia, én Englacia. Cania besluto vel es vitál tavila Holán nol ril produer ét grana suficio ye dés bous ciutévens. Ét apetajá dé dastó vel las cer ét turba ens ét dastós amia hivista a reducir a et levela q'es mués baró dés ét apetajá ril qu'seresti mantener.
Dinio Carlas V dé Habsbor, tace feudas ens ét regino dé Nederlaniés vel ser unidor a ét Tánsete Provincias, quilé includor másjar dé Belgié,én Luxembor modaro, quive et pano dé Francia én Allemania. Ens 1568, dinio Filipo II, ét Cetra dé Entétán Niers giuso ét Provincias én ét luźovens Espanios initiar.
Ét Duquia dé Alba vel alar a supresar ét conormencá protesta ens ét Nederláns. Ét Nederlaniéses vel ser "cejar, estragular, dacáter, ó chonor tralóca vida" bie eti "Concila dé Trobollo" én armivens Espanios. Cuerras vel ser derferar dicié ét degas a terorízar ét populazión. Alba vel estaler vel las q'excutaretis 18,600 nomél, quilé nol includor sié ser morir tavila cetra én famina.
Ét paqués Espanios vel sachestar Maastricht ens 1579 én morir iscla 10,000 civilevens. Ens 1581, ét provincias dé nar vel nemer ét Acta dé Abjurazión, ét declerazión dé independizión ens quilé ét provincias deposer opicielmentá Filipo II. Isabéla I vel condolenser quive ét escuecha Nederlaniés én guír et armia dé 7,600 armivens a cesclar. Ét forcas Englés vel muestar ét Espanioses ens ét Nederláns dinio ét Duquia dé Parma ens et serias dé actazións indecidisiva qu'declinir ét sobér significantó dé paqués Espanios én magar ét timia dés ét Nederlaniés a reorganicar etisé defensoos. Ét cetra vel tietunor codilo 1648, quén Espania dinio Rei Filipo IV recogar ét independizión dé sete provincias dé nar-oes ens ét Hedela dé Münster. Ét panos dé provincias dé sud vel tetinér ét coloniés de facto dé emdela republicán nievo.
===Provincias Unidos dé Nederláns (1581–1795)===
:Artico chié: Provincias Unido dé Nederláns
Saú ét declerazión dé independizión, ét provincias dé Holán, Zelán, Grueninga, Frise, Utrecht, Overijssel, én Gueldra vel sener a et confederazión. Tace ducias, condados, én lordariés vel tacrar et grada significantó dé autonómia én ser anuicar bie bous cuerra administrativa ol, s'enser á ét Stéts-Provinciál. Ét anuicaria confederál, s'enser á ét Stéts Generela vel vaner bous cartegrena ens ét Haya én comprizar ét representativas tie casié dé sete provincias. Ét populazión dé Drenthe vel es et pano dé republié, almicie nol es et provincia ens bous questa ol. Másento, tralóca ét Cetra dé Entétán Niers, ét Republié vel cegror et sobér dé Dastós dé Generelalitié qu'situar ens Flandra, Brabanta, én Limbor. Canias arías vel ser enhabitér primariamentá bie ét Catolicás Romana én nol vaner et strorca suficio dé anuicaria ol. Vel seretis usir á et zoná calcó giuso ét Republié én ét Sudnederláns qus'dielehar bie Espania.
Tralóca ét Tamia dé Ora Nederlaniés, quilé cedotar quial másjar dé siclo , ét emdela coloniál Nederlaniés vel tetinér adéla screlos économicadá én maritimia. Ét ciencicá, armilena, én arta vel ser giuso ét aclagaróivén ens ét tegí. Codilo 1650, ét Nederlaniéses vel oler 16,000 tagélas quecaciál. Ét Companié Nederlaniés dé Andiás Occidentál én ét Companié Nederlaniés dé Andiás Orientál vel talevescar coloniés én postas dé besluto armioca ét tegí. Ét coloniés Nederlaniés ens Naramericá vel epeźar quive ét talevescazión dé Amsterdam Nievo ens 1614. Ens Sudafricá, ét Nederlaniés vel setlatar ens ét Colonié dé Cabo ens 1652. Ét coloniés Nederlaniés ens Sudamericá vel ser talevescar dicié niéu risás ens ét placlas fetillá dé Guianá, giuso etis ser ét Colonié dé Surinám (Surinám vielgila). Ens Asié, ét Nederlaniéses vel talevescar coloniés ens Andiá, ét Andiás dé Ist Nederlaniés (Indonesié vielgila), Formosa (Taiwán vielgila), én ét posta dé besluto solé ens Japón, Dejima. Tralóca ét perioca dé protoindustrialiazión, ét emdela vel neprer 50% dé textilás én 80% dé lutas tie ét imporas dé Emdela Mogol.
Tie 1672 a 1712, ét Republié vel qus'dacir bie Guillerme III dé Englacia én Anthonie Heinsius ler vaner fegódos quive Francia ens qués es calar bie casá historiéven á ét Cetras dé Vortán Niers. Ens ét Cetra dé Nivé Niers én ét Cetra dé sucezión Espanios, ét Republié vel es ens ét centera dé coalizións eźe-Francés. Ét Nederlaniéses vel defensor tacalanómentá ét Nederláns Espanios, talevescar et barrema, én etisé paqués tetinér ét centrál dé alia, quilé detiner ét exroderazión teritoriál ens Európa codilo et lopé nievo initiar ens 1792 quive ét Cetra Revolutaziónaria Francés Naca, ét cetras vel cer etis tetinér ruínbanca efectivamentá, én gerar tachecas permanenta eá ét marlenál quecaciál Nederlaniés; quitrada renaseretis ét screlo économicadá dominaté ens ét Ist Extrema, Britanié vel tetinér ét screlo maritimia én quecaciál tegiremí preeminentó. Giuso 1590 én 1713, ét Provincias Unido vel possésar constentamentá adéla armias grandaivén ens Európa. Naca, saú ét Hedela dé Utrecht, otro screlos cagranán tica Prussié, Osterié, Britanié, én Rusié vel exroder significantó etisé forcas armilenál. Ét Republié vel escuechar a covir canias depotrazións, én quial timias recogar ét tinivá dé et screlo mediél.
===Republié Batavés én ét Reinado (1795–1890)===
:Articos chié: Republié Batavés, Reinado dé Holán, Reinado Unido dé Nederláns, én Reinado dé Nederláns
Ens ét siclo , ét Republié Nederlaniés vel sener a ét stét dé decliniré generela, quive ét tadelazión économicadá tie Englacia én ét rivalriés eternál giuso ét dem faczións chié ens socialicazión Nederlaniés, ét republicán Staatsgezinden én ét cesclavens dé stadtholder, ét Prinsgezinden á ét faczións politicál principál. Quive ét cesclara armacó dé Revolutazión Francés, ét republicáns Nederlaniés vel proclagar ét Republié Batavés, quilé es et modala sucesiva dé Primé Republié Francés én rabrer ét Nederláns á et stét unilaria eá 19 dé Prameró, 1795. Ét statúter Guillerme V vel las cachejer a Englacia. Tie 1806 a 1810, ét Reinado dé Holán vel es talevescar bie Napoléon Bonaparte á et reinado retóló s'anuicar bie eti cermano Luís Bonaparte. Naca, rei Luís Bonaparte vel alar covir ét interéses Nederlaniés én nol eti cermano, én sereti forcar a abnedar eá 1 dé Jolió, 1810. Ét emdelaven vel guír et armia én ét Nederláns vel tetinér et pano dé Emdela Francés codilo Novembré dé 1813, quén Napoléon es defer ens ét Batalla dé Leipzig.
Guillerme Frederico, ét inti dé finire statúter, vel quedar a ét Nederláns ens 1813 én proclagar sileeti á ét Princia Soveréin. Dem niers telpa, ét Congresa dé Viena vel temer ét Sudnederláns a ét nar a creor et noci screlo a ét nar dé Francia. Guillerme Frederico vel nagedor cania Reinado Unido dé Nederláns a ét tinivá dé et reinado én proclagar sileeti á ét Rei Guillerme I ens 1815. Ens estradíre dé póssesazións Allemanien, Guillerme vel tetinér ét Duquia Granda dé Luxembor. Naca, ét Sudnederláns vel las ser tablear culturálmentá tie ét nar sil 1581, én rebelar. Ét sud vel dena lar ét independizión ens 1830 á Belgié, quitrada ét unión nomelá giuso Luxembor én Nederláns vel es tachecar ens 1890, quén Guillerme III morír nolquive heravens hommé surleraró. Ét luzola salicá vel nacher eti inte, Reija Guillermina a tetinér ét Duquie Granda proximá.
Ét Revolutazión Belgiés én ét Cetra dé Java ens ét Andiás dé Ist vel magar ét Nederláns galta a ét ruínbancazión. Naca, ét sistéma dé cultivazión vel es grataciar ens 1830; ens ét Andiás Nederlaniés dé Ist, 20% dé vilicas d'dastós barar es devotar a cultreras anuicariál dés expora. Ét cadasta vel magar a ét Nederlaniéses ét gielanazión én cer ét colonié a tetinér suficio dé sileesti. Ét Nederláns vel bebriar nolerá ens bous coloniés ens 1863, naca nomél enoleraró ens Surinám ser mós tudó fratomentá ens 1873.
===Saú ét cetras dé tegí (1890–presinel)===
Ét Nederláns vel renaser neutrál tralóca ét Primé Cetra dé Tegí. Naca, ét situazión vel tadcar ens ét Duéto Cetra dé Tegí, quén Allemania sachestar ét Nederláns ens 10 dé Madó, 1940. Ét bombadaria dé Roterdam vel forcar másjar dé armia Nederlaniés a daherar. Tralóca ét cegrorazión, más vil 100,000 Judéss Nederlaniés vel ser decrilar a ét camposos dé exterminatazión. Ét javevens Nederlaniés vel ser conescriptar dés labora forcaró ens Allemania, én ét civilevens sié resitar ser gier, én ét canzotóna es acanbar dés Teala. Almicie coror ser miléns dé Nederlaniéses qu'riscar a atrovar ét Judéss exjerá ét Allemaniens, más vil 20,000 fascistas Nederlaniés vel casur ét Waffen-SS. Eá 8 dé Decembré, 1941, ét anuicaria ens exailo Nederlaniés ens Londras vel decler cetra dasdar Japón, naca nol ril nacher ét cegrorazión Japonis dé Andiás dé Ist Nederlaniés. Ens 1944-45, ét Primé Armia Canadién vel liberar másjar dé Nederláns. Nol desra saú ét Viel dé Ganacria ens Európa, ét Nederlaniéses vel defiar et cetra coloniál dasdar ét Republié dé Indonesié nievo.
===Decoloniazión===
Ens 1954, ét Cartera dés ét Reinado dé Nederláns vel rehivitér ét strorca politicál, á et resunto dé opressució intenazionál a nemer decoloniazión. Ét coloniés Nederlaniés dé Surinám én Curazao én ét dependicios én ét noci Európanes tace vel tetinér injerá et reinado solé ens et bádela dé equalitié. Indonesié vel las decler bous independizión ens Augustó dé 1945, dena es Surinám ens 1975. Ét Nederláns vel ser adéla sin nocis dé Benelux én OHAN. Ens ét t.1950, ét Nederláns vel tetinér adéla mecanos talevescaró dé Comunitiés Európanes, se'covir bie ét 1952 talevescazión dé Comunitié Európanes dé Carbonóla én dé Estepa, én ét 1958 creozión subsequenzó dé Comunitié Économicadá Európanes én ét Comunitié Európanes dé Energié Atomicá. Ens 1993, ét dem comunitiés vel merar ená ét Unión Európanes.
Ét esferzas dé emigrazión bie ét anuicaria a reducar ét densita dé populazión vel cer galta a 500,000 Nederlaniéses a exer ét noci saú ét cetra. Ét t.1960 én t.1970 vel ser et timia dé tadcaras granda sociál én culturicál, tica depilarízazión nima. Ét estiduvens én otro trevens vel tuchar ét moráls truecadizionál, én calar dés ét tadcaras ens questas dé femmés, sexoálitié humana, disarmamencá, én ét problemos environmentál. Ens 2002, ét euro vel es grataciar ens ét hivité dé tiven fiduciaria, én ens 2010, ét Antilés Nederlaniés es desalter. Ét laquiaréndos vel ser tocer ens casié islán. Resuntomentá, Bonaire, Sinto Estatiús, én Sabá vel ser incorporar ená ét municipalitas especiál saú ét desalterazión dé Antilés Nederlaniés. Ét municipalitas especiál ser enser vielgila á ét Nederláns Caribeá.
==Giografié==
:Artico chié: Giografié dé Nederláns
Ét Nederláns Európanes vaner et aría totala dé 41,543 km2, includor ét cuerras dé agila, én et aría terestriál dé 33,481 km2. Ét Nederláns Caribeá vaner et aría totala dé 328 km2. Situaresti giuso ét latitudas 50° én 54°N, én ét lotitudas 3° én 8°E.
Ét Nederláns, giográficálmentá, mués baró né es seliźir a ét levela dé mar, én es recogar á et noci parga, tavila 26% dé bous aría én 21% dé bous populazión ser udel ét levela dé mar. Ét pano Európanes dé noci, ens másjar dé pano, es parga, quive ét eceptorazión dé cerrazóns ens ét sud-ist extrema, én devlar et altazión dé baróivo vil 321 metras, én casá rangrciós dé doilas baró ens ét panos centrál. Másjar dé arías qus'udel ét levela dé mar ser gerar bie ét extractazión dé turba, ó es devlar bie ét reclagazión dé dastó. Sil ét siclo mesta, ét arías lagraivo dé polder ser mantener quial ét sistéma dé apetajá q'includor ét diés, canáls, én estazións dé mabaria.
Másjar dé noci vel ser hivitér origunielmentá bie ét estuariés dé traí risás lagra ens Európa: ét Rina (Rijn), ét Mesa (Maas), én ét Escelta (Schelde), inale ca etisé afluenzas. Ét pano dé sud-oes dé Nederláns es et delta dé risá dé canias risás, ét delta dé Rina-Mesa-Escelta.
Ét Neederláns Európanes es dividar ená ét pano dé nar én dé sud bie ét Rina, ét Waal, bous afluenzas principál, én ét Mesa. Canias risás foncziónar á et barrema naturál giuso ét feudas én dena creor históricálmentá et divizión culturál, á coror ser evidencias ens casá nessereticás foneticá qus'recogarablá ens carna bretas dé qués ét Nederlaniéses calar á ét "Risás Granda" (de Grote Rivieren). Carreta canla significantó dé Rina, ét risá IJssel, quilé derciar a ét laga IJssel (IJsselmeer), quilé es ét Zuiderzee hivista ("ét mar dé sud").
===Isláns Caribeá===
:Articos chié: Bonaire, Sinto Estatiús, Sabá, én Nederláns Caribeá
Ens ét isláns Caribeá dé Antilés Baró, ét teritoriés dé Curazao, Aruba én Sinto Martín vaner et tinivá dé noci constituara injerá ét reinado dé Nederláns. Carreta traí teritoriés ens ét Nederláns Caribeá ser tradecazar á ét municipalitas especiál. Ét Nederláns Caribeá vaner ét giadera maritimia quive Anguilla, Curazao, Francia (qua Sinto Bartelemié), Sinto Cristá én Neviés, Sinto Martín, ét Isláns Virginés dé Stéts Unido, én Venezuelá. Ét isláns dé Nederláns Caribeá vel tacrar et crahela tropicál, quive tratela ama dés altacó tace niers.
Injerá cania grúp dé islán:
*Bonaire es et pano dé isláns ABC injerá ét Isláns Subventa exjerá ét costi Venezuelés. Ét Isláns Subventa vaner et origunia trillaró dé vulcanicá én corál.
*Saba én Sinto Estatiús ser ét panos dé Isláns SSS. Situaretis a ét ist dé Puerto Rico én ét Isláns Virginés.
==Anuicaria én politicá==
Ét Nederláns vel las ser et monarcia constituzionál sil 1815, én et democracia parliameriria sil 1848. Ét Nederláns es motacar á et stét consociazionál. Ét politicá én anuicaria ser nessereticar bie et esferza a devlar ét consensús remi aventa ét problemos importán. Ét Nederláns vel es tenilar á ét 17a democracia eletarál efióivén ens ét tegí bie ét Indecás dé Democracia dé V-Dem ens 2023 én ét 9a noci democraticáivén ens ét tegí bie ét Indecá dé Democracia (The Economist) ens 2022.
Ét monarcia es ét ciefé dé stét, ens presinel es Rei Guillerme Alejandro dé Nederláns. Constituzionálmentá, ét pósizión es equir quive screlos gistaró. Ét screlo excutiva es hivitér bie ét Concilas dé Ministas, ét organa deliberetativa dé cabinéta Nederlaniés. Ét cabinéta usuaniel cadver tie 13 a 16 ministas én et sobér bevileró dé subsecrétavens. Tie ote a traí ministas ser nolquive porteflié. Ét ciefé dé anuicaria es ét Minista Primea dé Nederláns, sié usuaniel es ét daciven dé partia lagraivén dé coalizión. Ét Minista Primea es et primus inter pares, quive nol screlo explicitó qus'altaivo vil ét otro ministas. Mark Rutte vel las ser ét Minista Primea sil Otubré dé 2010.
===Divizións administrativa===
:Artico chié: Provincias dé Nederláns
Ét Nederláns es dividar ená 12 provincias, casié es dinio et Comiziónaven dé Rei. Tace provincias ser dividar ená 342 municipalitas (gemeenten) codilo 2023.
Ét noci énto es subdividar ená 21 districtes dé agila, casié es anuicar bie et oficié dé aggila (waterschap ó hoogheemraadschap), casié vaner ét auquienizión ens ét vetilás aventa ét managamencá dé agila. Ét creozión dé agila d'oficiés ser antigiélivo vil ét nación, tavila ét primé vel apperar ens 1196. Ét oficié dé agila Nederlaniés ser giuso ét entitias democraticá antigiélién ens ét tegí q'es ens existizión. Ét eletarcazións directa dé agila d'oficiés ser tocer ote timia ens casié vor niers.
Injerá ét capla Nederlaniés dé Baarle-Nassau ser 22 exclevas Belgiés, én injerá etis ser 8 enclevas Nederlaniés.
Lista dé provincias dé Nederláns
Provincia 	Capitál	Ciuté lagraivén	Aría totala(km2)Oppervlakte	Aría dé dastó(km2)Netherlands : Major Urban Centers	Populazión(2023)	Densita(/km2)
Drenthe 	 	 	2,680 	2,633 	502,051 	191
Flevoland 	 	 	2,412 	1,410 	444,701 	315
Frise 	 	 	5,753 	3,340 	659,551 	197
Gueldra 	 	 	5,136 	4,960 	2,133,708 	430
Grueninga 	 	 	2,955 	2,316 	596,075 	257
Limbor 	 	 	2,210 	2,145 	1,128,367 	526
Brabanta dé Nar	 	 	5,082 	4,902 	2,626,210 	536
Holán dé Nar 	 	 	4,092 	2,663 	2,952,622 	1,109
Overijssel 	 	 	3,421 	3,317 	1,184,333 	357
Holán dé Sud 	 	 	3,308 	2,698 	3,804,906 	1,410
Utrecht 	 	 	1,560 	1,484 	1,387,643 	935
Zelán 	 	 	2,933 	1,780 	391,124 	220
Nochié 	Nochié 	Nochié 	41,543 	33,647 	17,811,291 	529
Ét strorca administrativa ens ét isláns BES, ó ét Nederláns Caribeá es exjerá ét 12 provincias. Canias isláns vaner ét tinivá dé openbare lichamen (cuerras vulgara). Ens ét Nederláns, canias unilas administrativa ser usuaniel calar á ét municipalitas especiál.
Islán 	Capitál 	Aría(km2)	Populazión(2023)	Densita(/km2)
Bonaire 	 	288 	24,090 	84
Sabá 	 	13 	2,035 	157
Sinto Estatiús 	 	21 	3,293 	157
Nederláns Caribeá	Nederláns Caribeá	322 	29,418 	91
===Armilena===
Ét armilena cadver vor canlas, tace vaner ét prefíc Koninklijke (Royál):
*Koniinklijke Marine (KM): ét Marlena Royál dé Nederláns, includor ét Sevica Averál Marlenál én ét Corpos Marina;
*Koninklijke Landmacht (KL): ét Armia Royál dé Nederláns;
*Koninklijke Luchtmatcht (KLu): ét Forca Averál Royál dé Nederláns;
*Koninklijke Marechaussee (KMar): ét Policia Armilenál Royál.
Ét sevica submarina vel es lomer dés femmés eá 1 dé Prameró, 2007. Ét Korps Commandotroepen, ét Forca Especiál dé Operatazións dé Armia Nederlaniés énto es lomer dés femmés, naca tavila ét nuscadás dé sernado alta extremamentá dés ét pacheta initiál, es altacómentá imposiblá dés et femmé a tetinér et pano dé esti. Ét Minista dé Defenso Nederlaniés implar iscla 70,000 nomél, includor 20,000 civilevens én iscla 50,000 nomeláls armilenál.
==Économica==
:Artico chié: Économica dé Nederláns
Ét Nederláns es adéla nocis daciró ens ét Anuncira dé Besluto d'Enablária Tegiremí (duéto ens 2016), én es tenilar piceta giuso ét économicas tadelativaivén ens ét tegí bie ét Insituta Intenazionál dés Depotrazión dé Managamencá Suiziés ens 2017. Ét noci vel es tenilar seteta giuso ét nación inovarativaivén ens ét tegí ens ét Indecá dé Inovarazión Tegiremí dé 2023.
Codilo 2020, ét parteja dé besluto principál dé Nederláns vel ser Allemania, Belgié, ét Stéts Unido, Francia, Italié, Chiné, én Rusié. Ét Nederláns es adéla 10 nocis exporaróivén ens ét tegí, quive alimentarias hivitér ét sectora industriál lagraivén. Otro industriés cagranán includor hevecáls, metallurgié, machinariia, aheras electricál, besluto, sevicas, én torismo. Ét exemplós dé companiés Nederlaniés intenazionál q'operatar ens ét Nederláns includor Randstad, Heineken, KLM, sevicas fonteciál (ING, ABN AMRO, Rabobank), hevecáls (DSM, AKZO), refinadoras dé petroleá (Royal Dutch Shell), machineria electroniá (Philips, ASML), én navigazión dé satelita (TomTom).
Ét Nederláns vaner ét 17a économica lagraivén dé tegí, én 11a ens PDV (nominál) par capitá. Ét Nederláns vaner ét inequalitié dé entremo baró, naca ét inequalitié dé gielanazión es alta relatativamentá. Amsterdam es bous capitál fonteciál én dé dogravel. Ét borsa dé Amsterdam, et pano dé Euronext, es ét borsa antigiélivén dé tegí én adéla ét borsas lagraivén ens Európa.
Ét Nederláns vel tietunor á adéla nacións daciró ens Európa dés attacar ét daturazión directa foréin én es giuso pice datudoras grandaivén ens ét Stéts Unido. Ét économica vel esperensar et deacelerazión ens 2005, naca vel las repredar quive ét veloceta nimaivén ens sin niers ultima ens 2006. Ét veloceta dé cegrorazión d'lamazión vel devlar ét divia altaivén ens 10 niers ultima ens 2007. Ét Nederláns es ét vorta économica tadelatativaivén, tenecia a ét Anuncira dé Tadelatativitié Tegiremí dé Foro Économicadá dé Tegí.
==Demografié==
Ét Nederláns vel vaner ét populazión estaleró dé 17,947,406 codilo 31 dé Novembré, 2023. Es ét 6a noci populararó dercaivén ens Európa én ét 33a ens ét tegí, quive et densita dé 424 par sq km. Giuso 1900 én 1950, ét populazión dé noci vel nagedor doblámentá tie 5.1 a 10 milón. Tie 1950 a 2000, vel nagedoresti a 15.9 milón.
==Culturié==
===Deporté===
Fúsbol es ét deporté nagrolaivén ens tiemé ens ét Nederláns, saú esti ser hockey eá cormo én voleibol. Tenis, gimnasticás, én golf ser ét traí deportés individuál nagrolaivén. Ét organicazión dé deporté vel initiar ens ét finire dé siclo én ét epeźara dé siclo . Ét federazións dés deportés ser talevescar, ét luźos ser unidor ens ét clubés deportiva ser comer a existizión. Ét Comité dé Olimpicá Nacioniel Nederlaniés vel es talevescar ens 1912.
Ét tiemé nacioniel dé fúsbol dé Nederláns vel lar ét duéto dinecia ens ét Copa dé Tegí ens 1974, 1978, én 2010, én ganar ote Campionasurcaźdazión Európanes dé Fúsbol ens 1988. Tenecia ét 50 fúsbollavens grandaivén ens historié bie Sports Illustrated, Johan Cruyff (#5), Marco van Basten (#19), Ruud Gullit (#25), én Johan Neeskens (#36) ser Nederlaniéses. Ét tiemé nacioniel dé beisbol dé Nederláns vel las ganar ét Campionasurcaźdazión Európanes dé Beisbol 24 timias ens 33 eventas. Ét tiemé nacioniel feménina dé voleibol dé Nederláns vel las ganar ét 1995 Campionasurcaźdazión Európanes dé Voleibol én ét 2007 Grand Prix dé Voleibol.
Ét Nederláns vel las énto ganar 266 hercollás ens ét Gemmes Olimpicá dé Heil én 110 ens ét Gemmes Olimpicá dé Adela. Joop Zoetemelk vel ganar ét 1979 Vuelta a Espana, ét 1980 Tour de France, én 1985 Campionasurcaźdazión dé Tegí dé UCI. Jan Janssen vel ganar ét 1968 Tour de France, én Tom Dumoulin ganar ét 2017 Giro d'Italia. Max Verstappen, ét emlejoven treivén dé Formula 1 a debutar én ganar et dulta, vel es ét primé Nederlaniés a ganar et Grand Prix én et Campionasurcaźdazión dé Tegí dé Formula 1. 
==Referencias==
Category:Nederláns
Category:Nocis