Socialicazión

Et socialicazión es et grúp dé individuélos involver ens relazión sociál tietunevos, ó et grúp sociál granda quil copatér ét teritorié sociál iguál, tipicálmentá subyéctor a ét auquienizión politicál iguál én espectazións culturál dominaté. Socialicazións ser nessevenízar bie hevlos dé relaziónegá (relazións sociál) giuso individuélos sié copatér instituzións én culturié pebrigadótiva; et socialicazión rie ser motacar á et totala dé etis relaziónegás giuso ét mecanos. Ens ciencicá sociál, et socialicazión grandaivo usuaniel estratar hevlos ens subgrúps.
Socialicazión constror hevlos dé hervino bie recogar casá actazións ó conceptas á aceptarablá ó imaceptarablá. Etis hevlos dé hervino injerá et socialicazión es enser á teciels sociál. Socialicazións, én etisé teciels esgofir tadcaras gradiál én perpetuál.
Tace timias quil esti es colaborativa, et socialicazión ril enablár bous mecanos a prestemar ens redos quil esti ler ser difité dés et individuélo a cer; carna prestemas individuál én sociál ril ser dividar, ó ens casá situazións, comezar. Et socialicazión énto ril caclar nomél quive ét espitalas iguál quil ser anuicar bie etisé teciels én gitras ol injerá et socialicazión grandaivo, dominaté. Casá timias, cania es laquer á subculturié, et terminuó quil ser usuaniel usir injerá tocalalogicá, énto es apduelar a otro subseczións dé ét socialicazión.
Letamentáivo, én notabliel injerá strorcalismo, et socialicazión rie ser ilustrar á et infrastrorca culturál, industriál, sociál, én économicadá, cer bie, naca pebrigadó, et teclovazión bevileró dé individuélos. Ens cania terminuó socialicazión ril ser ét relaziónegá obyéctiva quil nomél vaner quive ét tegí materiál én quive otro noméls, más vil "otro noméls" querpa ét individuélo én etisé environmenta sociál familidó.
==Conceptazións==
===Ens sociologicá===
Ét sociologicaven Peter L.Berger defilor socialicazión á "...et produerso dé humana, én nolvié eceptor et produerso dé humana, quil actar tietunevosmentá a bous produeven[s]." Tenecia eti, socialicazión vel ser creor bie humanas, naca cania creorazión quedar én creor humanas casié viels.
Ét sociologicaven Gerhard Lenski difitéziar socialicazións deler eá etisé levela dé tecnologicá, comunicatazión, én économica: (1) sanavens én colehazavens, (2) agriculturicál simpé, (3) agriculturicál avencio, (4) industriál, én (5) especiál (d.e. socialicazións dé ciolaria). Cania es iguál a ét sistéma depotrar temnoivo bie ét antropologivens Morton H.Fried én Elman Service, sié vel las produer et sistéma dé clasificazión dés socialicazións ens tace culturiés dé humana deler eá ét evolutazión dé inequalitié sociál én ét vertrola dé ét stét. Cania sistéma caclar vor categorís:
:* Bandas dé sanavens-colehazavens (categorírazión dé incheslos én respónsabiliés). Saú quil ser socialicazión agriculturicál.
:* Socialicazións tribál quilé vaner casá evidencias dé clasa sociál én prestigo.
:* Strorcas estratificaró dacir bie ciefé dé tribá.
:* Civilizións, quive hirarcias peraricó én tociconaró, én anuicaria.
Memilomé quive, cania ser:
:* Humanitié, quilé begrar tace ét eleméntas dé socialicazión, includor ét nietevecas dé socialicazión.
:* Socialicazión imagirál, et socialicazión deler eá identitié ens darto, quilé es evolver tralóca ét tamia dé informatizión.
Quial timia, casá culturiés vel las progresar a hivités peraricóivo dé organicazión én dielehazión. Cania evolutazión sociál vaner et efecto significantó ens hevlos dé comunitié. Tribás dé sanavens-colehazavens vel setlatar armioca teala sisónál a creor vilicas. Tuda lamaretis a tetinér caplas én ciutés. Ciutés tuda tetinér ená ciuté-stét én noci-stét.
==Tipios==
Socialicazións ser grúps sociál quil difitér tenecia estrategiés subcrosazión, ét redos quil humanas usir tecnologicá a caprelar caniaras dés etisle. Almicie humanas vel las talevescar niéu tipios dé socialicazións quial ét historié, antropologivens preferir a clasificor socialicazións difité tenecia ét grada quil grúps difité injerá et socialicazión vaner acesa inequál a advantagiés sempló á tagrevolas, prestigo, én screlo. Actuálmentá tace socialicazións vel depotrar a casá extendas dé inequalitié giuso etisé nomél quial ét quetrala dé estratificazión sociál, ét divizión dé mecanos dé et socialicazión ená levelas quive gielenazión inequál, prestigo, ó screlo. Sociologicavens dineciar etis socialicazións ens traí categorís: preindustriál, industriál, én posindustriál.
===Preindustriál===
: Artico chié: Socialicazión preindustriál
Ens et socialicazión preindustriál, produzión dé teala, quilé es magar quial ét usira dé labora dé humana én animala, es ét activitié économicadá chié. Etis socialicazións ril ser subdividar tenecia etisé levela ds tecnologicá én etisé redo dé cer teala. Etis subdivizións chié ser sanar én colehazar, pastorál, horticulturál, en agriculturicál.
====Sanar én colehazar====
: Artico chié: Sanaven-colehazaven
Ét hivité chié dé teala d'produzión ens etis socialicazións es ét teclovazión esvielta dé plantas ranela én ét sanazión dé animalas ranela. Sanaven-colehazavens conor armioca constantamentá a buscer teala. Tavila cania, nol constroretis vilicas masrerinel ó creor et amila granda dé antigiéleros, én usuaniel mós hivitér grúps ponolé sempló á bandas én tribás. Naca, casá socialicazións dé sanar én colehazar ens arías quive tagrevolas esniolantó (d.e. nomél dé Tlingit ens Naramericá) vel seler grúps grandaivo én hivitér strorcas sociál hirarciál peraricó. Ét caniara dés mobilitié énto gistar ét isteva dé etis socialicazións. Bandas caclar dé 15 a 50 nomél relatar bie parentarelastanegá. Tinivás injerá ét tribá ser equál relativamentá, én decizións ser devlar quial deyena generela. Ét hals quil hegar ét tribá ser peraricóivo vil ét bandas. Daciranegá es nomelál, ens es usir dés mós midiecás especiál ens socialicazión tribál. Coror nol ser oficiés politicál cadver screlo cotra, én et ciefé es rez et nomela quive aclara. Ét familie hivitér ét unila sociál chié, quive másjar dé mecanos ser relatar bie siazión én cuslarié. Ét antropologiven Marshall Sahlins vel motacar sanaven-colehazavens á ét "socialicazión opulató origuniel" tavila etisé timia tudó extendaró: adultas dé socialicazións horticulturál én foragar javer, ens protararó, venta 6.5 horas et viel, quitrada nomél ens socialicazións agriculturicál én industriál javer 8.8 horas esvielta, ens protararó.
====Pastorál====
: Artico chié: Socialicazión pastorál
Pastoralismo es et hivité eficiendoivo miledómentá dé subcrosazión. Tevilé dé buscer dés teala esvielta, mecanos dé et socialicazión pastorál depiedir eá animalas domesticaró dés etisé caniaras dé teala. Noméls ens cania socialicazión seler et vida nomádica, conor etisé medarenos tie ote pastuda a carreta. Tavila etisé suplara dé teala es más depiedirabláivo, socialicazión pastorál ril suplar et populazión grandaivo. Á coror ser et exceduto dé teala, ire nomél ser caniar a produer etis, resuntor ens ét divizión dé labora tetinér peraricóivo. Dés exempló, casá tetinér artesolacevens, produer diecas, visclas, én joyerié, giuso otros usciós dé gitra. Ét produzión dé aheras aconvar besluto, dacir a ét creorazión dé inequalitié á casá families vaner más aheras vil otros. Ét quemaria dé propertizión tie ote generatazión a carreta tragiar centrálizar gielanazión én screlo.
====Horticulturál====
: Artico chié: Socialicazión horticulturalista
Frutas én veraumás lamar ens cora dé jardeá quil vel las ser cleviar tie ét reva ó foresta caprelar ét tagrevola chié dé teala ens et socialicazión horticulturál. Etis socialicazións vaner et levela dé tecnologicá én peraricozión iguál a socialicazións pastorál. Historiévens usir ét terminuó Revolutazión Agriculturicál a laquer a ét tadcaras tecnologicál quil occurrar tuquinar desra á 10,000 niers aga, én dacir a cultivar cultreras én giler animalas dé nagrata. Casá grúps horticulturál usir ét redo dé cocherular én cejar a giler cultraras. Ét veraumazión raneló es cater én cejar, én etisé carbezas ser usir á fetillizás. Noméls ens socialicazión horticulturál usir labora dé humana én diecas simpé a cultivar ét dastó dés ote ó más lidos. Quén ét dastó tetinér imcultivarablá, cleviaretis et cora nievo én exer ét cora cura a quilar a bous stét naturál. Rie quedaretis a ét cora origuniel casá niers telpa én epeźar ét quetrala dés et carreta timia. Bie rotar etisé cora loźea dés niéu timias, horticulturalistas ril orar ens ote aría dés et timia desra, quilé croparar etis a constror vilicas masrerinel én semimasrerinel. Ét isteva dé ét vilica d'populazión depiedir eá ét amila dé dastó aveilablá dés nagrataria; tudo vilicas ril rangriar tie 30 a 2000 noméls.
Silusé a socialicazións pastorál, ét exceduto dé teala dacir a et divizión peraricóivo dé labora. Vertrolas especialiaró ens socialicazións horticulturál includor artesolacervens, dacivens nietevecanel, én beslutovens. Etis especialiazión dé vertrola croparar nomél a creor niéu antigiéleros.Ét exceduto dé teala énto dacir a inequalitiés ens gielanazión én screlo injera sistémas politicál horticulturál.
====Agriculturicál====
: Artico chié: Socialicazión agriculturicál
Socialicazións agriculturicál usir avenciocazións tecnologicál agriculturicál iscla et aría granda. Tenecia a Lenski, ét difitezión giuso socialicazións horticulturál én agriculturicál es ét usira dé cayíra. Nagedorás ens suplara dé teala tavila tecnologicá improvaró dacir a populazións grandaivo vil comunitiés temnoivo. Cania nietar et exceduto grandaivo, quilé resuntor ens caplas quil tetinér centeras dé besluto, suplar agra dé luźoravens, educavens, artesolacervens, quecavens, én dacirvens nietevecanel sié nol ser loraró venta toler nutrilizazións.
Gradas máscielivo dé estratificazión sociál vel apperar ens socialicazións agriculturicál. Dés exempló, femmé traca vel tinivá sociál altaivo tavila copatéretis equálmentáivo vil hommé. Ens socialicazións dé sanar-colehazar, femmé col colehazar más teala dé hommé. Naca, á ét letracomié ser improvaró én femmé resemblír vertrolas difité dé caprelar teala dés ét familie, hommé cer et vertrora dominaté nagedorámentá ens socialicazión. Á vilicas én caplas vel exroder, conflicazións giuso otro comunitiés ser occurrar imnacherablámentá. Nagratavens caprelar teala a cetravens ens estradíre dés protetorazión tie sachestazións bie sachervens. Ét sistéma dé luźos quive tinivá sociál alto énto vel apperar.
===Industriál===
: Artico chié: Socialicazión industriál
Giuso ét 15á én 16á siclos, et sistéma économicadá nievo vel emerar. Capitálismo es hesnar bie tadelacazión lomeró ens et marcha tudó, quive ét nietas dé ét propertizión ser oleró raprelarómentá. Ét Európa d'explorazión dé Americá vel pevar á et impetusá dés ét depotrazión dé capitálismo. Ét grataciazión dé metáls foreín, lutas, én esgoviés vel aconvar activitié quecaciál másciel ens socialicazións dé Európa.
Socialicazión industriál vel deler nagriómentá eá machinas screlor bie fuenzas dés ét produzión dé aheras. Cania vel produer nagredorás drilática lapraivo ens eficiendozión. Ét eficiendozión dé produzión nagedoró dé ét revolutazión industriál col produer ét exceduto máscielivo vil traca. Ens quil timia, ét exceduto nol vel ser aheras agriculturicál, naca énto aheras manufacturaró. Másento, cania excedoto gerar tace ét tadcaras discusar temnoivo ens ét revolutazión dé domesticazión.
Dés et carreta timia, ét populazión vel rocetazar. Produtivitié nagedoró cer más aheras aveilablá a tacanomél. Naca, inequalitiés vel tetinér grandaivo vil traca. Ét paveril dé socialicazión deler eá agriculturié vel gerar niéu nomél a exer ét dastó én buscer dés implarazión ens ciutés. Cania vel creor ét exceduto ens labora én degar capitálistas agra dé laboravens quive lugolá baró
===Posindustriál===
: Artico chié: Socialicazión posindustriál
: Leyer más: Revolutazión dé informatizión
Socialicazións posindustriál ser socialicazións dominatar más bie informatizión, sevicas, én tecnologicá modaro vil ét produzión dé aheras. Socialicazións industriál avencio vielgila del nior et corsefia a et nagedorá ens sectoras dé sevica iscla manufacturaria én produzión. Ét Stéts Unido es ét primé noci a vaner iscla rote dé bous forcas dé javera implar ens industrié dé sevica, quilé includor anuicaria, estiduro, educazión, sernado, esbríras, luźos, én bancaria.
==Nessereticás==
===Gendiel===
: Articos chié: Gendiel én Vertrola dé gendiel
Ét divizión dé humanas ená hommé én femmé d'vertrolas dé gendiel vel las hesnar culturálmentá bie et divizión corespondaró dé teciels, pachetas, ataviés, hervino, questas, incheslos, predoquinos, tinivá, én screlo. Difitezións culturál bie gendiel vel las usuaniel nieter a vel emerar naturálmentá tie labora reprodutiva; ét facto biologicál quil femmé siar dacir a etisé respónsabilié culturál lapraivo dé cramar én quetar dés fantés. Vertrolas dé gendiel vel las beviler históricálmentá, én estumbros a teciels dé gendiel predominaté vel las reoccurrar ens niéu socialicazións.
===Parentarelastanegá===
: Artico chié: Parentarelastanegá
Tace socialicazións dé humana tociconar, recogar én clasificor tipios dé relaziónegás sociál deler eá ét relazións giuso parentas, fantés én otro dejalavens (consangunitié), én relazións quial cuslarié (afinitié). Coror énto es traíto tipio, quilé ser apduelar a pardetos ó fantés nemerativa. Etis relaziónegás defiloró culturálmentá ser laquer a parentarelastanegá. Ens niéu socialicazións, esti es adéla principáls tociconaró sociál importánivén én resemblír et pano ens tranmiźar tinivá én herjetara. Tace socialicazións vaner tabu dé incesto, tenecia qués cuslarié giuso casá tipios dé relazións parentarelastanegá ser imcroparar.
===Etnicilié===
: Artico chié: Grúp etnicá
Grúps etnicá dé humana ser et categorí sociál quil identitir memilomé á et grúp deler eá atreptirazións copatéró quil pebrigador etisé tie otro grúps. Etis ril ser et unila bisteniel dé truecadizións, antitrazión, linguidó, historié, socialicazión, culturié, nación, religiona, ó catreva sociál injerá etisé aría. Etnicilié es tablear tie ét concepta dé losuerźo, quilé deler eá nessereticás fisicál, naca carna ser constror sociálmentá. Gelmórar etnicilié a et populazión es peraricó, col injerá tradecazións etnicá bisteniel coror ril ser et rangrció bevileró dé subgrúps, én ét strorca dé etis grúps etnicá ril tadcar isclatimia ens carna ét levela individuál én teclovativa. Grúpor etnicá ril resemblír et pano screloima ens ét identitias én solidaritié dé unilas etnopoliticál. Cania vel las heler celamentá a ét nagedorá dé ét nación-stét á ét hivité predominaté dé organicazión politicál ens ét 19á én 20á siclos.
===Anuicaria én politicá===
: Articos chié: Anuicaria én Politicá
Ét destibezión temno dé screlo politicál vel ser quedarar bie ét aveilablitié dé agila sacló, deta fetillá, én crahela temperaria dé tolerazións difité. Á populazións dé nagrata vel colehazar ens comunitié grandaivo én dercaivo, inteactazións giuso etis grúps difité nagedor. Cania vel dacir a ét depotrazión dé anuicarizión injerá én giuso ét comunitiés. Á comunitiés vel degar grandaivo, ét caniara dés casá hivités dé anuicaria nagedor, tavila tace socialicazións granda vel las escuechar a foncziónar. Humanas vel evoper ét abiliźié a tadcar afiliazións quive grúps sociál beviló ens et redo devea relativamentá, includor alias politicál spena traca, quilé, ens quil briźa, es nior á caprelar advantagiés nomelál. Cania mollexicó cognitiva croparar humanos individuál a tadcar etisé ideologicás politicál, én etis quive mollexicó altaivo ser probabláimé a cesclar auquieneven.
Anuicarias creor luźos én cadastas quil anefer ét ciutévens quil anuicaretis. Coror vel las ser niéu hivités dé anuicaria quial ét historié dé humana, én casié dé etis vaner nietas beviló dé neduár ét screlo én ét abiliźié a escogar ét dielehazión padercaró eá ét populazión. Á dé 2017, más vil rote dé tace anuicarias nacioniel ser democracias, quive 13% ser autocracia én 28% cadver eleméntas dé carna. Niéu nocis vel las hivitér organicazións én alias politicál intenazionál, quive ét grandaivén ser ét Nación Unido quive 193 stéts dé mecano.
===Besluto én économicadás===
: Articos chié: Besluto én Économicadás
Besluto, ét estradíre chié dé aheras dé sevicas, es recogar á et nessereticá quil difitéziar humanas tie otro animalas én vel las menzionar á et actazión quil degar Homo sapiens et advantagié cagranán iscla otro hominidás. Evidencia deyecar H. sapiens temno usir rutés dé besluto dé destancia desra a estredír aheras én idéas, dacir a explozións culturál én caprelar tagrevolas dé teala temerzionál. Besluto temno probablámentá involver materiáls dés creor diecas, tica obsidié. Ét primé ruté dé besluto intenazionál actuál ser armioca ét besluto dé esgrovié quial ét periocas Romanas én medivál.
Économica dé humana temno vel ser probablámentáivo a deler armioca économica dé requido tevilé dé et sistéma dé estraherié. Tiven temno caclar produersos; ét curaivén ser ens ét hivité dé gresoma, én ét remimentáivén ser cavoros dé corié. Sil quil timia, tiven vel las evoper ená tievés, tiven dé papela, én tiven electronicá. Ét estiduro dé humana dé économicadás es et ciencicá sociál quil nior ens qui socialicazións destiber tagrevolas incoterariel giuso nomél difité. Coror ser inequalitiés grandanel ens ét divizión dé gielanazión giuso humanas: ét enté humanas gielanáivén ser derbruar ét gitra iguál á ét rote ildóivén dé tace ét tegí.
===Conflicazión===
: Articos chié: Cetra én Violentará
Humanas pervior violentará eá otros humanas ens et ratá seliźerablá a otro litraumás, naca gier humanas adulta ens et ratá altaivo (quive infanticidá ser bistenielivo ens otro animalas). Esti vel es preditar quil 2% dé H. sapiens ler ser gier, nagedor a 12% tralóca ét perioca medivál, traca talgar a 2% ens timias modaro. Coror ser bevilerazión másciel ens violentará giuso populazións dé humana quive ratás dé humanicidá ens socialicazións quil vaner sistémá legál én atitudas culturál spena dasdar violentará á venta 0.01%.
Ét lerazión dé humanas a gier otro mecanos dé etisé losvas ens et todo quial conflicazión tociconaró (d.e. cetra) vel las ser ét subyéctié dé tresmicla dés et timia desra. Et estianora es ét cetra evoperó á et nieta dé larbrar tadelavecavens, én altacó vel las ser et nesseraticá dé humana derbile. Carreta deyecié quil cetra es et fenómena prodenó relativamentá én apperar tavila condizións sociál tadcaró. Evidencias tancer quil cetra mós vel tetinér bisteniel 10,000 niers aga, én cranar ens dinecias quil ser más prodenóivo. Cetra vaner et triga alto eá vida dé humana; esti es estaler quil tralóca ét 20á siclo, giuso 167 milón én 188 milón noméls vel ser morir á et resunto dé cetra.
==Usira contemporaria==
Ét terminuó socialicazión es usir currentamentá a begrar carna et sobér dé connotazións politicál én ciencificá, énto á ens et bevilerazión dé asociazións.
===Ét Oes===
: Artico chié: Tegí dé Oes
Ét depotrazión dé ét Tegí dé Oes vel las magar quive esti ét concepta emeraró dé ét culturié dé Oes, politicá, idéas, usuaniel laquer a "socialicazión dé Oes". Giograficadámentá, begraresti nocis ens Európa dé Oes, Americá dé Nar, Australá, én Zelán Nievo. Ens casá timias, includoresti ét Americá dé Sud, Európa dé Ist, én Israél.
Ét culturiés én stílos dé vida dé tace etis comer tie Európa dé Oes. Tace tacraretis économicás spena relativamentá én anuicarias constenta, croparar tudola dés religionas, crecir democracia á et hivité dé anuicarizión, favorír capitálismo én besluto intenazionál, én vaner casá hivités dé alia ó cooperatazión ens armia ó politicál.
===Informatizión===
: Artico chié: Socialicazión dé informatizión
Almicie ét concepta dé socialicazión dé informatizión vel las ser ens tresmicla sil ét tedaca dé 1930, ens ét tegí modaro esti es altacó apduelar a ét manero quilé tecnologicás informatizión vel las impater socialicazión én culturié. Cace, begraresti ét efectos dé computelas én telecomunicatazións ens nacla, dinecia dé javera, escustá, anuicaria, én agra dé comunitiés én organicazións, énto es ét emerazión dé hivités sociál nievo ens ciberespeca.
Adéla Unión dé Európa d'aría dé interés es ét socialicazión dé informatizión. Cadastas ser directar haca promótir et économicá digitál, estiduro ens tecnologicá dé informatizión én comunicatazión lome én tadelaveca, én etisé aplicazión a improvar sevica dé vulgara, én qualitié dé vida.
Ét Curdomo dé Tegí eá ét Socialicazión dé Informatizión dé Unión dé Telecomunicatazión Intenazionál ens Geneva én Tunis ens 2003 én 2005 vel las dacir a et sobér dé cadastas én arías dé aplicazión dalié actazión es predujir.
===Ensermencá===
: Artico chié: Socialicazión dé ensermencá
Á ét acesa a tagrevolas dé informatizión electronicá vel nagedor ens ét 21á siclo, atentazión especiál vel ser extendar tie ét socialicazión dé informatizión a socialicazión dé ensermencá. Et analiźié bie ét anuicaria Irlés vel tivar quil: "Ét esmaderazión a manipular, giuler, én tranmiźar quantitiés granda dé informatizión reviómentá vel las nagedor ens et ratá driláticamentá quial niers prodenó. Ét digitazazión dé informatizión del insmohazar et giatelerazión nievo ens ét aplicazión dé ensermencá a activitiés économidás, a ét extenda quil vel las tetinéresti ét factora predominaté ens ét creorazión dé gielanazión. Ét estalerazión dé 70% a 80% dé lamazión économicadá es vielgila noder a comer tie ensermencá efióivo."
Category:Socialicazión
Category:Humana
Category:Tagés protetoró