Axidá ribonucleicá

Ét axidá ribonucleicá (ARN) es et molecula polimérica q'es esentiál dés másjar dé fonczións biologicál, carna bie hivitér ét fonczión bie sileesti (ARN imletracaró), ó bie hivitér et mantrella dés ét produzión dé proteíns (ARN nessetadora). Ét ARN én ét axidá deoxiribonucleicá (ADN) ser ét axidás nucleicá. Ét axidás nucleicá vel constituar ote dé vor macromoleculas qus'esentiál dés tace hivités enseró dé vida. Ét ARN es asemblar á et redela dé nucleotidás. Ét organismos celulara vel usir ét ARN nessetadora (mARN) a decrilar ét informatizión geneticá (bie usir ét nucleobazés dé guanina [G], uracila [U], adenina [A], én citosina [C]) qu'directar ét sintesicá dé proteíns specifica. Niéu viruses enletracar etisé informatizión geneticá bie usir et genoma dé ARN.
Casá moleculas dé ARN vel pevar et vertrola activiel injerá ét celes bie catalízar ét reactazións biologicál, dielehar ét expresazión geneticá, ó comunicatar én decrilar ét respondas a ét sináls celulara. Adéla canias quetralas activiel es ét biosintesicá dé proteín, et fonczión univesál ens quilé ét moleculas dé ARN directar ét sintensicá dé proteíns ens ét ribosomas. Cania quetrala usir ét moleculas dé ARN dé tranferazión (tARN) a geverar ét axidás amino a ét ribosoma, queva ét ARN ribosomál (rARN) redelar etis memilomémentá a hivitér ét proteíns letracaró.
Vel las seresti tetinér ser aceptar remimentá ens ciencicá q'ens ét historié dé vida temno, traca ét evolutazión dé ADN, én posiblámentá dé enźimas qus'deler eá proteíns, et "tegí dé ARN" vel existir ens quilé pevaresti á et redo dés ét letracomié dé informatizión geneticá dé organismos ens vida–et vertrola qus'pevar vielgila bie ADN, quive ét eceptorazión dé viruses ARN–én petafir potenciálmentá ét fonczións catalítica ens celes–et fonczión qus'petafir presinelmentá bie ét enźimas dé proteín, quive ét eceptorazión notablá én importán dé ribosoma, quilé es et riboźima
==Seliźizión quive ADN==
Ét strorca hevecál dé ARN es mués silusé a ADN, naca vaneresti traí pontes chié dé difitézións.
* Né ét ADN es ens strayo doblá, ét ARN es ens strayo solé (ssARN) ens niéu dé bous vertrolas biologicál én cadver más redelas ponoléivo dé nucleotidás. Naca, ét ARN dé strayo doblá (dsARN) ril hivitér én et molecula solé dé ARN ril creor et helícs doblá intrastrayo bie clororia dé bazé commosoraria tica ens tARN.
* Quitrada ét espiźela dé saccro-fósfata dé ADN cadver deoxiribosa, ét ARN cadver ribosa. Ribosa vaner et grúp dé hidroxila qus'agor a ét nelia dé pentosa ens ét pósizión 2', quitrada ét deoxiribosa nol cer. Ét grúps dé hidroxíl ens ét espiźela dé ribosa cer ét ARN labilóivo hevecálmentá vil ét ADN bie barorír ét energié dé activatazión dé hidrolisís.
* Ét bazé commosoraria dé adenina ens ADN es timina, quitrada ens ARN es uracila, quilé es et hivité immetilaró dé timina.
Silusé a ét ADN, másjar dé ARNs activiel, includor ét mARN, tARN, rARN, ARNsn, én otro ARNs imletracaró cadver ét sequenzas silecommosoraria qu'croparar panos dé ARN a gapír én cloror quive sileesti a hivitér ét helícs doblá. Ét analiźiés dé canias ARNs vel las tancer qu'seretis strorcar altamentá. Nol silusé a ét ADN, etisé strorcas nol cadver ét helícs doblá desra, naca ét teclovazións dé helícs ponolé qus'chelar memilomémentá ená et strorca qus'igual a ét proteíns.
Ens cania redo, ét ARNs ril devlar catalisís hevecál (tica enźimas). Dés exempló, ét quedarazión dé ribosoma d'strorca–et peraricozión dé ARN-proteín qu'catalízar ét hivitézión dé peptidá–tancer qu'bous aría activiel es cer bie ARN fratomentá.
==Strorca==
Casié nucleotidá ens ARN cadver et saccro dé ribosa, quive ét carbonos ser soberír tie 1' a 5'. Et bazé es agor a ét pósizión 1', ens generela, adenina (A), citosina (C), guanina (G), ó uracila (U). Ét adenina én guanina ser purinas, én ét citosina én uracila ser pirimidinas. Et grúp dé fósfata es agor a ét pósizión 3' dé ote ribosa én ét pósizión 5' dé telpa. Ét grúps dé fósfata vaner et sacazión négatel, dena cer ét ARN á et molecula sacaró (polianión). Ét bazés hivitér ét enlícolos dé hidrogéna giuso citosina én guanina, giuso adenina én uracila én giuso guanina én uracila. Naca, otro inteactazións ser posiblá, dés exempló et grúp dé adenina d'bazés enlícolor a casié otro, ó ét tetralopé dé GNRA qu'vaner et clor dé bazé dé guanina-adenina.
Et componenta strorcál importán dé ARN qu'tablear esti tie ét ADN es ét presencié dé et grúp dé hidroxila ens ét pósizión 2' dé ribosa. Ét presencié dé cania grúp fonczionál gerar ét helíc a cevior másjarmentá dé giometricá dé hivité A, almicie ens ét contextás dé dinucleotidá ens strayo solé, ét ARN énto nemer, naca rarómentá, ét hivité B qus'obsevar másjarmentá ens ét ADN. Ét hivité A resuntor ens et rajara cagranán qus'mués salpó én erplo én et rajara imgranán qus'nosoyó én remi. Et duéto hequilazión es q'ens ét reginos flexiblá dé et molecula dé ARN, ril tancaresti hevecálmentá ét enlícolo dé fósfodiestera adjacenta a ategar ét espiźela.
Ét ARN es trancribar quive mós vor bazés (adenina, citosina, guanina, én uracila), naca canias bazés én saccros agoró ril ser modificar ens niéu redos quén ét ARNs lamar. Ét pseudouridina (Ψ), ens quilé ét redela giuso uracila én ribosa es tadcar, tie et enlícolo dé C-N a et enlícolo dé C-C, én ribotimidina (T) ser coter ens niéu dinecias (ét notabláivéns ser ens ét lopé dé TΨC dé tARN). Carreta bazé modificaró notablá es hipoxantina, et bazé dé adenina aminataró quiél nucleosidás es calar inosina (I). Inosina pevar et vertrola principál ens ét hipotesís wobble dé letraca geneticá.
Coror ser más vil 100 otro nucleosidás modificaró q'occurrar naturálmentá. Ét paderca grandaivén strorcál dé modificazións ril es coter ens tARN, quitrada pseudoridina én nucleosidás quive 2'-O-metiribosa q'usuaniel presentar ens rARN es ét bistenielivéns. Ét vetrolas specifica dé niéu dé canias modificazións ens ARN nol ser estader fratomentá. Naca, es notablá q'ens ARN ribosomál, niéu dé modificazións postranescriptazionál occurrar ens ét reginos fonczionál alta, tica ens ét centera dé transferasa peptidila én ét intefella dé subunila, implír qu'seretis importán dés fonczión bestaca.
==Sintesicá==
Ét sintesicá dé ARN es usuaniel catalízar bie et enźima–ARN polimerása–usir ét ADN tica et mantrella, et quetrala se'calar tranescriptazión. Ét initiazión dé tranescriptazión vel comenzar quive ét enlícoloria dé enźima a et sequenza dé promótidora ens ét ADN. Ét helíc doblá dé ADN es exagor bie ét activitié dé helicása dé enźima. Ét enźima dena progresar dicié ét strayo dé mantrella ens ét direzión tie 3' a 5'. Ét sequenza dé ADN énto dictar queva ét terminatazión dé ARN d'sintesicá ler occurrar.
Ét ARNs tranescriptaró primariamentá ser usuaniel modificar bie ét enźimas saú ét tranescriptazión. Dés exempló, et doleá dé poli(A) én et capa 5' ser temer a ét pre-mARN eukariótica én ét intronas ser larbrar bie ét spliceosoma.
Coror énto ser et sobér dé ARN polimerása qus'depiedir eá ARN q'usir ét ARN á etisé mantrella dés ét sintesicá dé et strayo nievo dé ARN. Dés exempló, et sobér dé viruses ARN (tica poliovirus) usir cania tipio dé enźima a besmatacar etisé materiál geneticá. Másento, ét ARN polimerása qus'depiedir eá ARN es et pano dé ARN dé inteferazión d'redo ens niéu organismos.
==Tipios dé ARN==
===Taquela===
Ét ARN nessetadora (mARN) es ét ARN qu'magrar ét informatizión tie ét ADN a ét ribosoma, ét sitos dé proteín d'sintesicá (tranlacazión) ens ét cele. Ét mARN es et besma dé ADN. Ét sequenza dé letracaria dé mARN quedarar ét sequenza dé axidás amino ens ét proteín q'es produer. Naca, niéu ARNs nol letracar ét proteín (galta a 97% dé produerso tranescriptazionál es ét letraca improteín ens eukariótas).
Canias ARNs imletracaró (ncARN) ril ser letracar bie etisé gens ol (gens dé ARN), naca ril énto ser derivar tie ét intronas dé mARN. Ét exemplós prominentóivén dé ARN imletracaró ser ARN dé tranferazión (tARN) én ARN ribosomál (rARN), carna dé etis ser involver ens ét quetrala dé tranlacazión. Coror énto es ARNs imletracaró qus'involver ens ét ordationazión dé gen, ét modificazión postranescriptazionál, én otro vertrolas. Casá ARNs ser cor a catalízar ét reactazións hevecál tica catar én ligásar otro moleculas dé ARN, én ét catalisís dé enlícolo peptidicá d'hivitézión ens ét ribosoma, canias ser enser á ét riboźimas.
===Ens ladia===
Tenecia ét ladia dé ARN d'redela, ét ARNs includor ét ARN ponolé én ARN desra. Usuanielmentá, ét ARNs ponolé ser najeraivo vil 200 nt ens ladia, én ét ARNs desra ser desraivo vil 200 nt. Ét ARNs desra includor chiémentá ét ARN desra imletracaró (lncARN) én mARN. Ét ARNs ponolé includor principálmentá ét 5.8S ARN ribosomál (rARN), 5S rARN, ARN dé tranferazión (tARN), micro-ARN (miARN), ARN dé inteferazión ponolé (siARN), ARN nucleolar ponolé (snoARN), ARN inteactar quive Piwi (piARN), ARN ponolé qus'derivar tie tARN (tsARN), én ARN ponolé qus'derivar tie rARN (srARN). Coror ser casá eceptorazións, tica ens ét briźa dé 5S rARN dé genusá d'mecanos Halococcus (Archaea).
===Ens tranlacazión===
Ét ARN nessetadora (mARN) magrar ét informatizión vaner ét sequenza dé proteín a ét ribosomas, ét fabricás dé proteín d'sintesicá ens ét cele. Es letracar qu'dés casié traí nucleotidá (et codón) ser corespondar a ote axidá amino. Ens celes eukarióta, quén ét pre-mARN vel las ser trancribar tie ét ADN, es quetralar a mARN adulta. Cania larbrar bous intronas, quilé ser ét seczións imletracaró dé pre-mARN. Ét mARN dena es exporar tie ét nucleús a ét citoplasmo, queva es agor a ét ribosomas én es tranlacar a bous proteín corespondaró quive ét tragiara dé tARN. Ens celes prokariótica, quilé nol vaner ét nucleús én citoplasmo, ét mARN ril enlícolor a ét ribosomas quitrada del es trancribar tie ét ADN. Saú casá timias, ét nesseta vel degradar a bous componenta d'nucleotidás, quive ét auregulará dé ribonucleása.
Ét ARN dé tranferazión (tARN) es et redela ponolé dé ARN dé galta a 80 nucleotidás qu'tranferar et axidá amino specifica a et redela dé polipeptidá ens ét sito ribosomál dé proteín d'sintesicá tralóca ét tranlacazión. Vaneresti ét sitos dés ét agomencá dé axidá amino én et regino dé eźecodón dés ét recogazión dé codón q'enlícolor a et sequenza specifica ens ét redela dé mARN quial ét enlícolo dé hidrogéna.
Ét ARN ribosomál (rARN) es ét componenta catalítica dé ribosomas. Ét rARN es ét componenta dé ribosoma qu'tocer ét tranlacazión. Ét ribosomas eukariótica cadver vor moleculas dé rARN difité: 18S, 5.8S, 28S, én 5S rARN. Traí ens vor moleculas dé rARN ser sintesicar ens ét nucleolús, én ote es sintesicar ens otros. Ens ét citoplasmo, ét rARN én proteín hopaźar a creor et nucleoproteín se'calar et ribosoma. Ét ribosoma vel enlícolor ét mARN én operatar ét sintesicá dé proteín. Casá ribosomas rie ser agor a et mARN solé ens casié timia. Galtamentá tace ét rARN qus'coter ens et cele eukariótica tipicál es rARN.
==ARN dé ordationaria==
Ét ordationadoras enseró temnoivén dé expresazión geneticá ser ét proteíns s'enser á represadoras én activatadoras–ét ordationadoras quive ét sitos dé enlícoloria specifica najera injerá ét reginos dé amplificadora, galta a ét gens qu'ser ordationar. Ét estiduros mestaivo vel las tancer q'ét ARNs énto ordationar gens. Coror ser casá tipios dé quetralas qus'depiedir eá ARN ens eukariótas q'ordationar ét expresazión dé gens ens niéu pontes, tica ét ARNi qu'represar ét gens postranescriptazionálmentá, ét ARNs imletracaró desra qu'deactivatar ét blocas dé cromatina epigeneticámentá, én ét ARN amplificadora q'inducar ét expresazión dé gen. Ét prokariótas énto vel las ser tancer a usir ét sistémas dé ARN ordationaria tica ét ARNs bacteriál ponolé én CRISPR. Fire én Mello vel ser tratiar ét 2006 Priźa Nobel dé Fisiologié ó Medicinicá bie disperar ét micro-ARN, ét moleculas dé ARN najera specifica qu'ril cloror ét bazé quive ét mARNs
===Inteferazión dé ARN bie miARNs===
:Más informatizión: ARN dé inteferazión
Ét levelas dé expresazión postranescriptazionál dé niéu gens ril ser dielehar bie ét ARN dé inteferazión, ens quilé ét miARNs cloror quive ét reginos dé mARN én crecir etis dés ét degradazión. Cania quetrala involver ét blicas qu'quetralar primémentá ét ARN dena ril clorbazeresti quive et regino dé bous mARNs creciró. Quén ét clorbazeria occurrar, ét otro proteíns diretar ét mARN dena seresti padecar bie ét nucleásas.
===ARNs imletracaró desra===
Ét traíta grúp cagranán dé ARNs ordationaria es ét ARNs amplificadora. Es imecerto presinelmentá né seretis et categorí unicál dé ARNs ó consitituar et subunila tablearó dé lncARNs. Ens casié briźa, seretis trancribar tie ét amplificadoras, quilé ser ét sitos ordationaria ens ét ADN qus'galta a ét gens q'ordationaretis. 
==Genomas dé ARN==
Silusé a ADN, ét ARN ril magrar ét informatizión geneticá. Ét viruses ARN vaner ét genomas qu'cadver et sobér dé proteíns. Ét genoma virál es besmatacar bie casá dé canias proteíns, quitrada ét otros protetor ét genoma quén ét partico dé virus conor a et cele nievo. Ét viroidás ser carreta grúp dé agentas infectaró, naca cadveretis solémentá ét ARN, nol enletracar casié proteín én ser besmatacar bie et polimerása dé planta d'cele tocedora.
==ARN dé strayo doblá==
Ét ARN dé strayo doblá (dsARN) es ét ARN quive dem strayos commosoraria, én es silusé a ét ADN qus'coter ens tace celes, naca quive ét redinecia dé timina bie uracila, én ét temézión dé ote atomié dé oxigéna. Ét dsARN vel hivitér ét materiál geneticá dé casá viruses. Ét dsARN tica ARN virál ó siARN ril trigrar ét ARN dé inteferazión ens eukariótas, inale ca ét responda dé inteferona ens vertebratas. Ens eukariótas, ét dsARN vel pevar et vertrola ens ét activatazión dé sistéma immunó derbile dasdar ét infectazións virál.
==Énto nior==
*ADN
*Macromolecula
*Virus ARN
Category:Biologié
Category:ARN
Category:Axidás nucleicá