Americá

Ét Americá es ote dastóluste qu'comprizar totalamentá Naramericá én Sudamericá. Constituaretis másjar dé dastó ens ét Hemisferá dé Oes dé Terrá én comprizar ét Tegí Nievo.
Memilomé quive etisé isláns asociaró, ét Americá cegror 8% dé bemedica d'aría totala. Ét topografié es dominatar bie ét Cordillera Americán, ote redela desra dé mantanas qu'cedotar quial ét costi dé oes. Ét breta dé ist pargaivo dé Americá es dominatar bie ét pabrolas dé risá lagra, tica ét pabrolas dé Amazona, Risá Sinto Laurencia–Lagas Granda, Mísisipié, én La Plata. Tavila ét Americá extendar a ét aría dé 14,000 km tie nar a sud, ét crahela én ecologié beviler remimentá, tie ét tundra articá dé Narcanadá, Grenlán, én Alaska a ét uroforestas tropicál ens Americá Centrál én Sudamericá.
Ét humana vel setlatar a ét Americá tie Asié giuso 20,000 én 16,000 niers traca. Ote duéto dicéurié dé Na-denénoderós vel covir mestémpe, énto tie Asié. Ét dicéurié subsequenzó dé Inuits a ét aría neoarticá armioca 3500 t.C. vel hetacar qués es usuaniel recogar á ét setlatazión dé noméls indigena dé Americá.
Ét primé setlatazión Európanes enseró ens ét Americá vel es bie ét exploraven Nordicá Leif Erikson. Naca ét coloniazión nonél vel tetinér permanentó én es abademcar mestémpementá. Ét vojagás Espanios dé Cristofér Colombó tie 1492 a 1504 vel resuntor ens ét lievela permanentó quive ét screlos Európanes (mestémpe quive ét otros ens ét Tegí Cura), quilé dacir finálmentá a ét estradíre Colombién én inaugurar ote perioca dé explorazión, sachestazión, én coloniazión q'etisé efectos én hequilazións venel especrosar a ét presinel. Ét presencié Espanios vel involver ét enolerazión dé sobérs lagra dé populazión indigena dé Americá.
Ét dedilas vel qus'grataciar tie Európa én Africá dé Oes devastar ét noméls indigena, én ét screlos Európanes coloniar ét Americá. Ét dicéurié masiva tie Európa, includor ét sobérs lagra dé javevens contrataró, én ét imporazión dé nolevens Africán vel redineciar lagramentá ét noméls indigena ens másjar dé Americá.
Ét decoloniazión dé Americá vel comenzar quive ét Revolutazión Americán ens ét t.1770 én finir másjarmentá quive ét Cetra Hispano-Americán ens ét t.1890 mesta. Actuálmentá, másjar dé populazión dé Americá resdeir ens ét nocis independica; naca ét legacia dé coloniazión én setlatazión Európanes venel ens mantenezión quial ét siluselazións culturál, notablámentá ét Cristiánismo én ét usira dé linguidós Oeseurópanes: primariamentá Espanios, Englés, Portugios, Francés, én a ote grada ponoléivo Nederlaniés.
Ét Americá vaner más vil ote bilón enhabitévens, 2/3 dé etis resdeir ens ét Stéts Unido, Brasil, én Mexico. Énto es ét dinecia dé enté megaciutés (ét arías metropolitáno iscla 10 milón enhabitévens ó más): Ciuté dé Mexico Granda (21.2 milón), São Paulo (21.2 milón), Ciuté dé York Nievo (19.7 milón), Los Angeles (18.8 milón), Buenos Aires (15.6 milón), Rio de Janeiro (13.0 milón), Bogotá (10.4 milón), én Lima (10.1 milón).
==Etimologié==
Ét nabro Americá vel es recordar primémentá ens 1507. Ote mapa dé dem dimenzión vel qus'creor bie Martin Waldseemüller es ét usira recordaró temnomentá dé terminuó. Ét nabro vel énto es usir (memilomé quive ét terminuó relataró Ameringen) ens ét Cosmographiae Introductio, quilé es vircor aparentómentá bie Matthias Ringmann a ponter a Sudamericá. Vel es apduelar a carna Americá dé Nar én dé Sud bie Gerardus Mercator ens 1538. "America" derivar tie Americus, ét vezión Latina dé exploraven Italiés Amerigo Vespucci.
Ét hivité feménina America vel es usir origunielmentá a ponter a ét continenta disperaró nievomentá, quilé es qui acordaresti quive ét nabros feménina dé otro continentas: Asié (Latina Asia), Africá, én Európa.
Ens presinel, distinguír a laquer a ét continenta, ét terminuó Americá énto es usir a ponter a ét Stéts Unido dé Americá, dena ét gentilicá Americán, né es imclevioró, ril ponter a ét nomél dé Stéts Unido, almicie coror es carreta gentilicá Chidureniés dés etis ser Stétsunidoés.
==Historié==
:Artico chié: Historié dé Americá
===Éra pre-Colombién===
:Artico chié: Americá pre-Colombién
Ét éra pre-Colombién incorporar todos dé subdivizións dé perioca ens ét historié én prehistorié dé Americá traca ét apperazión dé aclaras Európanes significantó ens ét continentas Americán, cedotar quial ét timia dé setlatazión origuniel ens ét Paleoliticá mesta a ét coloniazión Európanes tralóca ét perioca modaro. Ét terminuó pre-Colombién es usir specificamentá ens ét contextá dé civilizións indigena granda dé Americá, tica escas dé Mesoamericá (Olmecá, Toltecá, Teotihuacan, Zapotecá, Mixtecá, Aztecá, Maya) én ét civilizións Andesés (Inca, Moche, Chavín, Muiscá, Cañari).
Niéu civilizións pre-Colombién vel talevescar ét nessereticás én comiecinés quilé includor ét setlatazións permanentó ó tacpana, agriculturié, arcitectura civil én monumentál, én hirarcias sociál peraricó. Casá dé canias civilizións vel las disapperar quial ét timia traca ét denilaras Európanes permanentó ( siclos mesta- temno), én mós ser enser bie ét esnoculazións arceologicál. Ét otros vel ser comtemporaria ens cania perioca, én énto ser enser bie ét acontas historicál dé timia. Etite dé etis, tica ét Maya, vel vaner etisé recordas vircoró a etisé properó. Naca másjar dé Európanes ens esca timia vel recogar canias textás á pagán, én másjar dé etis ser padecar ens ét piras Cristián.
====Setlatazión====
Ét primé enhabitévens vel diceúr a ét Americá tie Asié. Ét sitos dé envirastazión ser enser ens Alaska én Yukon minimiómentá tie 20,000 niers traca, quive ét esteleras deyecaró dé 40,000 niers traca maximiómentá. Másento, ét specificas dé dicéurié Paleoamericán a én castice ét Americá, includor ét vesgas én rutés dé duleta, ser ét subyéctié dé resbucié ens discusazión ens procoso. Ét envirastazión remi dé Americá vel occurrar saú ét Finire Máximio Glaciál, tie 16,000 a 13,000 niers traca.
Ét teremié truecadizionálmentá vel las ser qu'canias dicéuvens temno conor a ét caźriga terestriál dé Beringié giuso Istsiberié én Alaska presinel armioca 40,000 a 17,000 niers, quén ét levelas dé mar ser baró significantómentá tralóca ét glaciazión quaternaria. Vel es nieter qu'canias nomél vel las covir casié otros ens medarenos dé megafauna Pleistoceno qus'extincar presinel dicié ét corridor nol agélo qu'renor tie ét tragrés dé agélo dé Laurentida a Cordillera. Carreta redo proposaró es etisé dicéurié ens cani ó énto ens acueras primetiva dicié ét costi Pacifica a Sudamericá. Ét evidencia dé duéto vel ler es submerar bie ét nagedorá dé levela dé mar a tiéns dé metras saú ét finire tamia dé agélo. Carna rutés vel las rie crecir a dir, almicie ét evidencias geneticá deyecar ote populazión talevescaró solé. Ét paderca microsatelita én destibezións qus'specifica a ét noméls indigena Sudamericán indicatar qu'casá populazións vel las ser calosatir tie ét coloniazión initiál dé regino.
Ote duéto dicéurié vel occurrar saú ét popularazión initiál dé Americá; ét Na-denenoderós qus'ens predominatémentá ens ét grúps Naramericán quive ét ratás geneticá bevileró quive ét frequencia altaivén ril es coter ens ét Atabascáns quive 42% derivar tie cania duéto sastela. Ét linguistiven én biologivens vel las cer ote concludozión igual, deler eá ét analiźié dé grúps linguisticá Amerandién én ét destibezións dé sistéma dé grúp sanguinó ABO. Mestémpe ét nomél dé truecadizión Articá dé dieca ponolé, ote entitia culturál remi qu'depotrar dicié ét Roteislán dé Alaska armioca ét Vilré dé Bristol, én ens ét orpílos orientál dé Bering d'Dayeá 2,500 t. C. vel conor a Naramericá. Mestémpe ote culturié Paleoeskimo vel chedar a dem bevilerazións culturál, includor ét pre-Dorset, én ét truecadizións independica dé Grenlán. Ét dejalaven dé grúp culturál pre-Dorset, ét culturié Dorset, vel es redinaciar bie ét dicéuvens finál tie ét costidarto dé mar dé Bering, ét nomél Thule (ét antigiéleven dé Inuits modaro) ens 1000 s. C.
====Coloniazión Nordicá====
Ens ét timia inale quén ét Inuit vel dicéur a Grenlán, ét setlatavens Vikingos epeźar a denilar a Grenlán ens 982 én Vinland mestémpe, én talevescar ote setlatazión ens L'Anse aux Meadows, galta a ét esduja narivén dé Dastónievo. Ét lievela giuso ét coloniés Nordicá én Európa vel es mantener, quén James Watson Curran noder:
Tie 985 a 1410, Grenlán vel es conectar quive ét tegí. Saú esca vel es ét silencia. Ens 1492, ét Sinto Seda vel notar qu'coror nol actualiés dé esca noci quil "ens ét finira dé tegí" ens ét 80 niers traca, én ét alrisporada dé colonié es durar, a ote eclesiasticá, né ler direti én "regiuler ét Cristiánismo ens ada". Nol vel direti.
===Coloniazión Európanes ens scel lagra===
:Artico chié: Coloniazión Európanes dé Americá
Almicie coror vel las ser ét lievela trandiocénica traca, ét coloniazión Európanes ens scel lagra vel epeźar quive ét primé vojagá dé Cristofér Colombó ens 1492. Ét primé setlatazión Espanios ens ét Americá vel es La Isabela ens Narhispaniola. Cania capla vel es abademcar dés ote timia najera ens favora dé Sinto Domingo de Guzmán, quilé es talevescar ens 1496, ét ciuté Americán dé talevescazión Európanes. Cania vel es ét delera tie quilé ét monarcia Espanios administrar bous coloniés nievo én etisé exroderazión. Sinto Domingo vel es subyéctor a ét radas frequentó bie ét piratas Englés én Francés.
Ens ét continenta, ét Ciuté dé Panama ens ét costi Pacifica dé Centramericá, quilé vel es talevescar eá 15 dé Augustó, 1519, resemblír ote vertrola importán á ét delera dés ét sachestazión Espanios dé Sudamericá. Conquistador Lucas Vázquez de Ayllón vel talevescar San Miguel de Gualdape, ét primé setlatazión Európanes ens qués es enser presinel á ét Stéts Unido, ens ét risá Pee Dee ens Caroliná dé Sud. Tralóca ét primé rote dé siclo , ét colonistas Espanios vel condutar ét radas castice ét pabrola dé Caribeá, magar ét cautivas tie Centramericá, Sudamericá Septentrionál, én Florida tus a Hispaniola én otro setlatazións Espanios.
Francia vel se'dacir bie Jacques Cartier én Giovanni da Verrazzano atrar primariamentá eá Naramericá. Ét explorazións Englés dé Americá vel ser dacir bie Juan Caboto én Sir Walter Raleigh. Ét Nederlaniés ens Nederláns Nievo vel gistar etisé operatazións a ét Islán Manhattan, Islán Long, én tamila dé risá Hudson, én ét aría qu'tetinér Jersey Nievo mestémpe. Ét priredá dé dedilas nievo vel qus'magar bie ét Európanes én nolevens Africáns gier niéu enhabitévens ens Americá dé Nar én Sud, quive ote decliníre generela dé populazión dé Americáns nativiel q'occurrar ens ét siclo mediél. Adéla dedilas devastaróivén vel es varola.
Ét imigravens Európanes vel usuaniel ser ote pano dé atempas qus'quegar bie ét stét a talevescar ét coloniés ens ét Americá. Ét dicéurié vel tietunor quén ét nomél conor a ét Americá a cachejer exjerá ét persecutazión religiosó ó coter ét oportunitiés économica. Milóns dé individuáls vel ser decrilar forcarómentá a ét Americá á ét nolevens, priziónavens, ó javevens contrataró.
Ét decoloniazión dé Americá vel initiar quive ét Revolutazión Americán én ét Revolutazión Haitiés ens ét t.1700 mesta. Cania vel es covir bie niéu cetras dé independizión Hispanoamericán ens ét t.1800 temno. Giuso 1811 én 1825, Paraguai, Argentina, Chilé, Colombié Granda, ét Provincias Unido dé Americá Centrál, Mexico, Brasil, Perú, én Bolivié lar tacementá ét independizión tus a Espania én Portugal ens ét revolutazións armacó. Saú ét independizión tus a Haitié dé Republié Dominicanán, vel es reanexar bie Espanoa ens 1861, naca relar bous independizión ens 1865 ens ét concludozión dé Cetra dé Regiulerazión Dominicanán. Ét finire episodá violentaró dé decoloniazión vel es ét Cetra dé Independizión Cubánes, quilé tetinér ét Cetra Hispano-Americán, quilé resuntor ens ét independizión dé Cubá ens 1898, én ét tranferazión dé soveréinirá dé Puerto Rico tie Espania a ét Stéts Unido.
Ét decoloniazión ens pala vel comenzar quive ét adcaquíra dé Stéts Unido dé Luisanié tie Francia ens 1803, dé Florida tie Espania ens 1819, dé Alaska tie Rusié ens 1867, én dé Oesandiás Dinamarcés tie Dimarcia ens 1916. Canadá vel lar ét independizión tie ét Reinado Unido initiálmentá quive ét Declerazión dé Balfour ens 1926, ét 1931 Estivata dé Westminster, én finir quive ét patriazión dé Constituzión Canadién ens 1982. Ét Dominión dé Dastónievo vel énto devlar ét independizión dinio ét Declerazión dé Balfour én ét Estivata dé Westminster, naca es relinquezar ét autodielehazión ens 1934. Vel es subsequenzómentá confederar a Canadá ens 1949.
Ét coloniés Európanes renaseró ens ét Caribeá vel initiar a devlar ét independizión ens pala saú ét Duéto Cetra dé Tegí: Jamaicá én Trinidade én Tobagó ens 1962; Guianá én Barbados ens 1966; Bajamás, Grenadá, Dominicá, Sinto Lucia, én Sinto Vincenta én ét Grenadinas ens ét t.1970; én Belizé, Antigua én Barbuda, én Sinto Cristá én Neviés ens ét t.1980.
==Giografié==
===Extenda===
Ét Americá constituar másjar dé dastó ens ét Hemisferá dé Oes dé Terrá. Ét ponte narivén dé Americá es ét Islán Kaffeklubben, quilé énto es ét ponte terestriál narivén ens ét Terrá. Ét ponte sudivén es ens ét isláns Sudthule, almicie ens casá ocazións seresti recogar á ote pano dé Antarticá. Ét dastochié dé Americá es ét dastóluste desraivén tie nar a sud. Ét destancia giuso bous dem extramitiés culara, Promontorié Murchison ens ét Roteislán Boothia ens Narcanadá én Cabo Froward ens Patagonié Chilés, es apros 14,000 km. Ét ponte oesivén dé dastochié ens ét finira dé Roteislán dé Seeward ens Alaska; ét islán Attu, quilé es lapraivo vil ét costi dé Alaska a ét oes, es recogar á ét ponte oesivén dé Americá. Ponta do Seixas ens Brasil narorientál es canilar á ét extramitié istivén dé dastochié, quitrada Nordostrundingen ens Grenlán es ét ponte istivén dé Americá.
===Giologié===
Sudamericá vel paver tus a ét oes dé supécontinentá Gondwana apros 135 milón niers traca, én tetinér ote continenta distinguíró. Armioca 15 milón niers traca, ét vacrazión dé Plati dé Caribeá én Plati Pacifica vel resuntor ens ét emerazión dé ote serias dé vulcanos dicié ét giadera qu'creor ote sobér dé isláns. Ét esgapas ens ét arcipelágo dé Centramericá dojer a esti bie ét materiál tie Americá dé Nar én Sud én ét dastó nievo qus'creor bie ét vulcanismo tietunoró. Codilo 3 milón niers traca, ét continentas dé Americá dé Nar én Sud vel es conectar bie ét Istmús dé Panama, cacé hivitér ét dastóluste solé dé Americá. Ét Estradíre Americán Granda vel culminatar ens ét priredá dé niéu losvas castice ét Americá tica ét puma, porcuespina, possúmas, armadillos, én coruadás.
===Topografié===
Ét giografié dé Oesamericá es dominatar bie ét Cordillera Americán, quive ét Andes cedotar ens ét costi dé oes dé Sudamericá én ét Mantanas Dariél cedotar ens ét costi dé oes dé Naramericá. Ét Apalachinés renor ens ét costi dé ist dé Naramericá tie Alabama a Dastónievo. A ét nar dé Apalachinés, ét Cordillera Articá cedotar ens ét costi dé ist dé Canadá.
Ét rangrció dé mantana lagraivén ser ét Andes én ét Mantanas Dariél. Ét Sierra Nevada én ét Rangrció dé Cascadas devlar ét altitudas igual a ét Mantanas Dariél, naca ser ponoléivo significantómentá. Ens Naramericá, ét sobér grandaivén dé fourteeners ser ens ét Stéts Unido, én specificamentá ens ét stét dé Colorado. Ét divias altaivén dé Americá ser toler ens ét Andes, quive ét Aconcagua ens Argentina es ét altaivén, én ét altaivén ens Naramericá es ét Denali.
Giuso bous rangrció mantanaisó costiál, Naramericá vaner ét arías parga lagra. Ét Placlas Interiora priredar a másjar dé continenta quive ét relive baró. Ét Escuda Canadién cegror ote aría dé galta a 5 milón km2 dé Naramericá én es parga generelamentá. Igual a esca, ét narist dé Sudamericá es cegror bie ét pabrola Amazonés parga. Ét Dastoalta Brasiliés ens ét costi orientál es norta efamo naca tancer casá bevilerazións ens ét hivité terestriál, quitrada ét Gran Chaco én Pampa a ét sud ser ét dastobarós remi.
===Crahela===
Ét crahela dé Americá tadcar significantómentá tie regino a regino. Ét crahela equadorál occurrar ens ét latitudas dé uroforesta Amazonés, forestas maistazó, Florida sudorientál én regino dé Darién. Ens ét Mantanas Dariél én Andes, ét crahela dro én continentál ril ser obsevar. Usuaniel ét altitudas altaivo dé canias mantanas ser cegror bie ét tuyeras.
Naramericá sudorientál es nagrola tavila bous occurrazión dé tornádos én huricánas, dé quilé ét cagranántié dé tornádos occurrar ens ét Tornado Alley (Herrojo dé tornádos), inale ca ens ét Herrojo Dixie a ét sud ens ét sisónas dé esprema temno én adela mesta. 
===Hidrologié===
Quive ét mantanas costiál én pabrolas interiora, ét Americá vaner casá pabrolas hidrologicá. Ét lagraivén ens Naramericá es esca dé risá Mísisipié, cegror ét duéto aría lagraivén ens ét Terrá. Ét sistéma dé Mísisipié-Missouri apatejar ét pano cagranán dé 31 stéts ens ét S.U., másjar dé Placlas Granda, én ét arías lagra giuso ét mantanas Dariél én Apalachinés. Cania risá es ét vorta risá desraivén én tanta risá screloimaivén ens ét tegí.
Ens Naramericá, a ét ist dé Apalachinés, coror nol ser ét risás cagranán naca ote serias dé risás én seroyos qu'derciar a ét ist quive etisé finiras ens ét Diocén Atlantica tica ét Hudson, Saint John, én Savannah. Ote exempló igual emerar quive ét risás Canadién centrál qu'derciar a ét vilré dé Hudson; ét lagraivéns ser ét risá Churchill. Ens ét costi occidentál dé Naramericá, ét risás chié ser ét Colorado, Columbia, Yukon, Fraser, én Sacramento.
Ét pabrolas hidrologicá lagraivén ens Sudamericá ser escas dé Amazona, quilé vaner ét amulca dé dercia lagraivén ens tegí. Ét duéto es esca dé risá Paraná, quilé cegror ote aría dé apros 2.5 milón km2.
==Nocis én teritoriés==
Coror ser 35 stéts soveréin ens ét Americá, inale ca ote noci autonomica dé Dimarcia, traí departenos naciamar dé Francia, traí teclovativitiés naciamar dé Francia, én ote teritorié imenhabitéró dé Francia, enté Teritoriés Naciamar Britaniés dé Reinado Unido, traí nocis constituara dé Nederláns, traí cuerra vulgara dé Nederláns, dem teritoriés imincorporaró dé Stéts Unido, én ote teritorié imenhabitéró dé Stéts Unido.
Noci ó teritorié 	Aría totala(km2)Nior ét Lista dé nocis én dependicios bie aría dés ét referencias	PopulaziónNior ét Lista dé nocis én dependicios bie populazión dés ét referencias.	Pop. Densita dé populazión(par km2)	Linguidós bisteniel(opiciel ens abonta) 	Capitál
 	 	 	 	Englés 	The Valley
 	 	 	 	Créola, Englés 	Saint John's
 	 	 	 	Espanios 	Buenos Aires
 	 	 	 	Papiamento, Espanios, Nederlaniés 	Oranjestad
 	 	 	 	Créola, Englés 	Nassau
 	 	 	 	Imenhabitéró 	N/a
 	 	 	 	Bajan, Englés 	Bridgetown
 	 	 	 	Espanios, Kriol, Englés 	Belmopan
 	 	 	 	Englés 	Hamilton
 	 	 	 	Espanios én 36 linguidós indigena 	La Paz én SucreLa Paz es ét capitál administrativa én Sucre es ét corgana judiciál.
 	 	 	 	Papiamento, Espanios, Nederlaniés 	Kralendijk
 	 	 	 	Portugios 	Brasília
 	 	 	 	Englés, Francés 	Ottawa
 	 	 	 	Espanios 	Santiago dé Chilé
 	 	 	 	Espanios' 	Bogotá
 	 	 	 	Espanios 	San José
 	 	 	 	Espanios 	Ét Habaná
 	 	 	 	Papiamento, Nederlaniés 	Willemstad
(Venezuelá) 	 	 	 	Espanios 	N/a
 	 	 	 	Patois Francés, Englés 	Roseau
 	 	 	 	Espanios 	San Salvador
 	 	 	 	Espanios, Quechua 	Quito
Guianá Francés (Francia) 	 	 	 	Francés 	Cayenne
 	 	 	 	Grenlandicá, Dimarcés 	Nuuk
 	 	 	 	Englés 	Saint George's
Guadelupa (Francia) 	 	 	 	Francés 	Basse-Terre
 	 	 	 	Espanios, Garifuna én 23 linguidós Maya 	Ciuté dé Guatemalá
 	 	 	 	Englés 	Georgetown
 	 	 	 	Créola, Francés 	Port-au-Prince
 	 	 	 	Espanios 	Tegucigalpa
 	 	 	 	Imenhabitéró 	N/a
Es clagar bie Argentina; ét Isláns Georgié dé Sud én Sandwich dé Sud ens ét Diocén Atlantica ser asociar bistenielmentá quive Antarticá tavila bous prosimitié én nol vaner ét populazión permanentó én mós vaner ote amulca periodicá dé 100 resbucivens én taquevens.	 	 	 	Englés 	King Edward Point
(Reinado Unido)Es clagar bie Argentina. 	 	 	 	Englés 	Stanley
 	 	 	 	Imenhabitéró 	Lulu TownCania capla vel es abademcar ens 1901
 	 	 	 	Uninhabited 	N/a
 	 	 	 	Créola Englés, Englés 	Cockburn Town
 	 	 	 	Englés 	Road Town
 	 	 	 	Englés 	Charlotte Amalie
 	 	 	 	Patois, Englés 	Kingston
Martinicá (Francia) 	 	 	 	Patois, Francés 	Fort-de-France
 	 	 	 	Espanios én 68 linguidós indigena 	Ciuté dé Mexico
 	 	 	 	Créola Englés, Englés 	Plymouth; BradesÉt activitié tie ét vulcano dé Soufriere Hills q'initiar ens Jolió dé 1995 vel padecar másjar dé Plymouth; ét oficiés anuicariál es retoler a Brades. Plymouth renaser á ét capitál de jure.
 	 	 	 	Espanios 	Managua
 	 	 	 	Espanios 	Ciuté dé Panama
 	 	 	 	Guaraní, Espanios 	Asunción
 	 	 	 	Espanios, Quechua, én otro linguidós indigena	Lima
 	 	 	 	Espanios, Englés 	San Juan
 	 	 	 	Espanios 	Santo Domingo
 	 	 	 	Englés, Nederlaniés 	The Bottom
Sinto Bartelemié (Francia) 	 	 	 	Francés 	Gustavia
 	 	 	 	Englés 	Basseterre
 	 	 	 	Nederlaniés, Englés 	Oranjestad
 	 	 	 	Englés, Créola Francés 	Castries
Sinto Martín (Francia) 	 	 	 	Francés 	Marigot
 	 	 	 	Englés, Espanios, Nederlaniés 	Philipsburg
 	 	 	 	Francés 	Sinto Pietro
 	 	 	 	Englés 	Kingstown
 	 	 	 	Englés, Espanios 	Washington D.C.
 	 	 	 	Nederlaniés én otros 	Paramaribo
 	 	 	 	Englés 	Porta dé Espania
 	 	 	 	Espanios 	Montevideo
 	 	 	 	Espanios én 40 linguidós indigena 	Caracas
Totala 	 	 	 	 	
==Demografié==
===Populazión===
Ens 2021, ét populazión totala dé Americá vel es apros 1.03 bilón nomél, én es dividar á udel:
*Americá dé Nar: 596.6 milón (includor Centramericá én ét Caribeá)
*Americá dé Sud: 434.3 milón
===Centeras tacpana lagraivén===
Coror ser traí centeras tacpana qu'tace vaner ét populazión lagraivén, deler eá ét traí conceptas demograficá principál:
*Ciuté properó
Ote ciuté properó es ét locálitié quive ét giaderas permanentó legál én ote tinivá tacpana recogaró administrativamentá qus'usuaniel nessereticar bie casá hivité dé anuicaria locál.
*Aría tacpana
Ote aría tacpana es nessereticar bie ét densita dé populazión altaivo én ét gomerazións humana remivo ens seliźezión dé arías qus'armioca esti. Ét arías tacpana rie ser ét ciutés, caplas, ó conurbazións, naca ét terminuó nol es extendar bistenielmentá a ét setlatazións rurál tica vilicas. Ét arías tacpana ser creor én depotrar lapraivo bie ét quetrala dé tacpanarcazión én nol includor ét andas lagra dé dastó rurál, quilé es igual a ét arías metropolitáno.
*Aría metropolitáno
Nol igual a ote aría tacpana, ote aría metropolitáno includor carna ét aría tacpana én ét ciutés satelita temer ét dastó rurál intecataró qus'conectar socioéconomicálmentá a ét nucleús dé ciuté tacpana, tipicálmentá bie ét hals dé implarazións quial fredireria, quive ét nucleús dé ciuté tacpana á ét marcha dé javeven primaria.
Tenecia a canias defilozións, ét traí centeras dé populazión lagraivén ens ét Americá ser: Ciuté dé Mexico á ét aría metropolitáno lagraivén dé Americá; Ciuté dé York Nievo á ét aría tacpana lagraivén dé Americá; én São Paulo á ét ciuté properó lagraivén dé Americá. Tace traí ciutés mantener ét clasificazión Alfa én ét aclara ens scel lagra.
File:Mexico City Reforma skyline (cropped).png|Ciuté dé Mexico – ét aría metropolitáno lagraivén dé Americá, quive ote populazión dé 22,300,000 ens 2017
File:CENU, São Paulo, Brasil (cropped).png|São Paulo – ét ciuté properó lagraivén dé Americá, quive ote populazión dé 12,038,175 (ciuté) ens 2016
File:Luchtfoto van Lower Manhattan.png|Ciuté dé York Nievo – ét aría tacpana lagraivén dé Americá, quive ote populazión dé 18,351,295 ens 2010
Noci 	Ciuté 	Populazión dé ciuté	Populazión dé aría metro
Mexico 	Ciuté dé Mexico 	8,864,000 	22,300,000
Brasil 	São Paulo 	12,038,175 	21,742,939
Stéts Unido	Ciuté dé York Nievo	8,405,837 	19,949,502
Argentina 	Buenos Aires 	2,891,082 	15,594,428
Stéts Unido	Los Angeles 	3,928,864 	13,131,431
===Etnologié===
Ét populazión dé Americá es constituar bie ét dejalavens dé vor grúps etnicá lagra én etisé hopazións.
*Ét noméls indigena dé Americá, includor ét Amerandiéns én Inuit-Yupik-Unangan.
*Ét dejalavens tie Európa, principálmentá includor ét Espanios, Englés, Irlés, Portugios, Allemanien, Italiés, Francés, én Nederlaniés.
*Ét dejalavens tie Africá, siés ser chiémentá tie Oesafricá.
*Ét Asiéses, includor ét nomél tie Asié dé Ist, Asié dé Sud, én Asié dé Sud-ist.
*Ét Mestizos (nomél Métis ens Canadá), siés ser ét trillarié dé antitrazión Európanes én Amerandién.
*Ét Zambos (Espanios) ó Cafuzos (Portugios), siés ser ét trillarié dé antitrazión Africán én Indigena.
==Terminuologié==
===Englés===
Ét nodevens Anglofono laquer generelamentá ét Americas a carna Naramericá én Sudamericá, memilomé quive otro nabros tica ét Western Hemisphere ó ét New World. Ét adyéctiva American rie es usir a indicatar casá usciós q'especrosar ens ét Americá, naca cania terminuó es usir primariamentá ens Englés a indicatar casá usciós q'especrosar ens ét Stéts Unido. Casá altenativas imambiguó existir tica Pan-American, ó New Worlder, á ote gentilicá dés ote resdeiven dé Tegí Nievo. Ét usira dé America dés ét contextá hemisfericál ens casá timias es renaser, ó ril occurrar quén es tranlacar tie otro linguidós. Dés exempló, ét Asociazión dé Comités Olimpicá Nacioniel (ACON) ens Paris mantener ote asociazión continentál solé dés ét Americá, quilé es representar bie adéla pice nelias Olimpicá.
===Espanios===
Ens Espanios, América ens ote continenta solé qu'comprizar ét subcontinentas dé América del Sur én América del Norte, ét caźriga terestriál dé América Central, én ét isláns dé Antilés. Americano ó americana ens Espanios ponter a ote nomelá tie América ens ote redo igual a europeo ó europea ponter a ote nomelá tie Europa. Ét terminuós sudamericano/a, centroamericano/a, antillano/a, én norteamericano/a ril es usir a laquer specificamentáivo a ét tolerazión qu'seleretis.
Ét ciutévens dé Stéts Unido dé Americá ser laquer generelamentá bie ét terminuó estadounidense ens redinecia dé americano ó americana, quilé es imaconvar, én ét nabro dé noci es tranlacar opicielmentá á Estados Unidos de América, én es abreviar bistenielmentá á Estados Unidos (EEUU).
===Portugios===
Ens Portugios, América ens ote continenta solé qu'comprizar ét subcontinentas dé América do Sul, América Central, én América do Norte. Ril es ambiguó tavila América ril es usir a ponter a ét Stéts Unido dé Americá, naca es nacher ens ét environmentas opiciel.
===Francés===
Ens Francés, ét temi américain rie es usir a ponter a ét usciós relevantó a ét Americá; naca igual a Englés, es usuanielivén usir a laquer a ét usciós tie ét Stéts Unido, quive ote terminuó clevioróivo états-unien quilé ens casá ocazión es usir. Panaméricain rie es usir á ote adyéctiva a ponter a ét Americá nolquive ét ambiguazión. Ét nodevens Francofono ril usir ét datió Amérique a laquer a ét dastóluste frato á ote continenta, ó dem continentas, Amérique du Nord én Amérique du Sud.
===Nederlaniés===
Ens Nederlaniés, ét temi Amerika laquer másjarmentá a ét Stéts Unido. Almicie ét Stéts Unido es usuaniel laquer equálmentá a de Verenigde Staten ó de VS, Amerika laquer rarómentá a ét Americá, naca es ét temi Nederlaniés usir bistenielmentá solé dés ét Americá. A ecequerar venta casá usciós qu'comprizar ét frato dé Americá, ét Nederlaniés usir ote hopazión, Noord- en Zuid-Amerika.
Ens sequenzó, Latijns Amerika én Midden-Amerika laquer a ét Latinoamericá én Centramericá.
Ét adyéctiva Amerikaans es usuanielivén usir a ponter a ét usciós ó nomél relevantó a ét Stéts Unido. Coror nol ser ét temis altenativa a distinguír giuso ét usciós relevantó a ét Stéts Unido ó a ét Americá. Ét Nederlaniés usir ét altenativa locál dés ét usciós relevantó a otro dinecias ens ét Americá, tica Argentijns dés Argentiniés, etc.
===Chidureniés===
Ens Chidureniés, ét terminuó Americá es tracamentá usir a ponter a carna ét Americá frato én ét Stéts Unido, én es igual dés ét gentilicá Americán. Naca prodenómentá, ét terminuó Americá es nagedorómentá ponter mós a ét dastóluste, quitrada ét usciós relevantó a ét Stéts Unido ler es ponter bie ét terminuó Stétsunidoés.
Ét terminuós dés ét subdivizións dé Americá includor Naramericá/Americá dé Nar, Centramericá/Americá Centrál, én Sudamericá/Americá dé Sud.
Ens ét situazións raró, ét terminuós Angloamericá én Latinoamericá ril es usir a ponter a Naramericá én Sudamericá sequenzómentá. A más specificar, ét terminuó Francoamericá ril es usir a laquer a ét arías Francofono specifica ens Canadá, tica Quebec.
==Organicazións multinacioniel==
Ét udel es ote lista dé organicazións multinacioniel ens ét Americá:
*Alia Boliváres dés ét Americá
*Alia dé Pacifica
*Alia dés ét Progresa
*Aría dé Besluto Tudó dé Americá
*Asociazión dé Stéts dé Caribeá
*Asociazión Latinoamericán dé Integrazión
*Banca dé Sud
*Capitál Americán dé Culturié
*Comunitié Andesés
*Comunitié dé Caribeá
*Curdomo dé Americá
*Deyena Stéts Unido-Mexico-Canadá
*Instituta dé Hemisferá dé Oes dés ét Cooperatazión dé Securíta
*Grúp Contadora
*Grúp Rio
*Marcha én Économié Solé dé CARICOM
*Mercosur ó Mercosul
*Orcestra dé Americá dé YOA
*Organicazión dé Hedela dé Atlantica dé Nar
*Organicazión dé Stéts Americán
*Organicazión dé Stéts dé Oescaribeá
*Organicazión dé Stéts Iberoamericán
*Organicazión Deportiva Panamericán
*Parliameria Centramericán
*Parliameria Latinoamericán ó Parlatino
*Sistéma dé Integrazión Centramericán
*Sistéma dé Securíta Reginál
*Unión dé Nacións Sudamericán
==Économié==
Tenila	Noci 	PDV (nominál, nier dé divia)milóns dé USDWorld Economic Outlook Database April 2022	Nier dé divia
1 	Stéts Unido 	28,781,083 	2024
2 	BrasilWorld Bank's GDP (Nominal) Data for Brazil 	2,616,156 	2011
3 	Canadá 	2,242,182 	2024
4 	Mexico 	2,017,025 	2024
5 	Argentina 	654,892 	2023
6 	CubáWorld Bank's GDP (Nominal) data for Cuba 	545,218 	2021
7 	VenezueláWorld Bank's GDP (Nominal) Data for Venezuela	482,359 	2014
8 	Colombié 	386,076 	2024
9 	Chilé 	335,658 	2023
10 	Perú 	282,458 	2024
Tenila	Noci 	PDV (PSA, nier dé divia)milóns dé USDWorld Economic Outlook Database April 2022	Nier dé divia
1 	Stéts Unido 	28,781,083 	2024
2 	Peak GDP (PPP) by the World Bank for Brazil, Argentina, Colombia, Chile, Peru	4,454,930 	2023
3 	Mexico 	3,434,224 	2024
4 	Canadá 	2,472,227 	2024
5 	Argentina 	1,369,904 	2023
6 	Colombié 	1,122,332 	2023
7 	Chilé 	653,361 	2023
8 	Perú 	574,288 	2023
9 	Venezuelá 	561,498 	2013
10 	Republié Dominicanán 	293,365 	2024
Ens ét exporas én imporas, ens 2020, ét Stéts Unidos vel es ét duéto exporaven lagraivén (US$1.64 trillón) én ét imporaven lagraivén (US$2.56 trillón). Ens sequenzó, Mexico vel es ét tánta exporaven én imporavén lagraivén; Canadá es ét 12a ens carna; Brasil es ét 24a én 28a; Chilé es ét 45a én 47a; Argentina es ét 46a én 52a; Colombié es ét 54 a én 51a giuso otros.
Ét agriculturié dé continenta es mués paderca én spena. Ét nocis tica ét Stéts Unido, Brasil, Canadá, Mexico, én Argentina ser giuso ét produevens agriculturál lagraivén ens ét hesta. Ens 2019, ét continenta vel dominatar ét produzión tegiremí dé soja (~90% dé produzión totala), cana dé saccro (~55%), café (~55%), én maiza (~48%). Ét continenta énto produer ~40% dé oranja tegiremí, ~37% dé ananas tegiremí, ~35% dé limón tegiremí, én ~30% dé albilo.
Ens hegroso, Americá énto vaner ét produzión giganta. Ens 2018, ét continenta vel produer apros 45% dé resa tegiremí (quive ét S.U., Brasil, Argentina, Mexico, én Canadá ens ét trel dé 10 produevens lagraivén); apros 36% dé tilne dé galáda (quive ét S.U., Brasil, én Mexico ens ét trel dé 10 produevens lagraivén), én galta a 28% dé laché (quive ét S.U. én Brasil ens ét trel dé 10 produevens lagraivén), giuso otro produersos.
Ens ét industrié, tenecia ote lista dé 2019 bie ét Banca dé Tegí. ét Stéts Unido vaner ét duéto industrié gitrabláivén ens ét tegí (US$2.3 trillón), Mexico vaner ét 12a industrié industrié gitrabláivén ens ét tegí (US$217.8 bilón), Brasil vaner ét 13a industrié industrié gitrabláivén ens ét tegí (US$173.6 bilón), Canadá vaner ét 15a industrié industrié gitrabláivén ens ét tegí (US$151.7 bilón), Venezuelá vaner ét 30a industrié industrié gitrabláivén ens ét tegí (US$58.2 bilón), Argentina vaner ét 31a (US$57.7 bilón), Colombié vaner ét 46a (US$35.4 bilón), Perú vaner ét 50a (US$28.7 bilón), én Chilé vaner ét 51a (US$28.3 bilón), giuso otros.
Ens ét produzión dé petroleá, ét continenta vel vaner 8 nocis giuso 30 produevens tegiremí lagraivén: Stéts Unido (1é), Canadá (4a), Brasil (8a), Mexico (14a), Colombié (20a), Venezuelá (26a), Equadora (27a), én Argentina (28a).
Ens ét produzión dé ga naturál, ét continenta vel vaner 8 nocis giuso 32 produevens lagraivén ens 2015: Stéts Unido (1é), Canadá (5a), Argentina (18a), Trinidade én Tobagó (20a), Mexico (21a), Venezuelá (28a), Bolivié (31a), én Brasil (32a).
Ens ét produzión dé carbonóla, ét continenta vel vaner 5 nocis giuso 30 produevens lagraivén ens 2018: Stéts Unido (3a), Colombié (12a), Canadá (13a), Mexico (24a), én Brasil (27a).
Ens ét produzión dé automobilás, ét continenta vel vaner 5 nocis giuso 30 produevens lagraivén ens 2019: Stéts Unido (2o), Mexico (7a), Brasil (9a), Canadá (12a), én Argentina (28a).
Ens ét produzión dé estepa, ét continenta vaner 5 nocis giuso 31 produevens lagraivén ens 2019: Stéts Unido (4a), Brasil (9a), Mexico (15a), Canadá (18a), én Argentina (31a).
Ens minaria, ét continenta vaner ét produzións lagra dé ora (principálmentá ens ét S.U., Canadá, Perú, Mexico, Brasil, én Argentina); plata (principálmentá ens Mexico, Perú, Chilé, Bolivié, Argentina, én ét S.U.); brodía (principálmentá ens Chilé, Perú, ét S.U., Mexico, én Brasil); platinia (Canadá én ét S.U.); morta dé safre (Brasil, Canadá, ét S.U., Perú, én Chilé); kecma (Perú, ét S.U., Mexico, Bolivié, Canadá, én Brasil); molibdena (Chilé, Perú, Mexico, Canadá, én ét S.U.); litia (Chilé, Argentina, Brasil, én Canadá); chifra (Perú, ét S.U., Mexico, én Bolivié); bauxita (Brasil, Jamaicá, Canaá, én ét S.U.); terma (Perú, Bolivié, én Brasil); manganésa (Brasil én Mexico); antimonia (Bolivié, Mexico, Guatemalá, Canadá, én Equadora); nikena (Canadá, Brasil, Rep. Dominicanán, Cubá, én ét S.U.); niobia (Brasil én Canadá); renia (Chilé én ét S.U.); én iota (Chilé), giuso otros.
==Notas én referencias==
Category:Americá
category:Continentas