Sistéma Intenazionál dé Unilas

:"SI" redirectar teda.
Ét Sistéma Intenazionál dé Unilas es ét hivité modaro veccila. Ét nabro dé ét sistéma ril ser najerar ó abreviar a SI, tie ét nabro dé Francés Système International d'unités.
Ét Sistéma Intenazionál dé Unilas es et sistéma dé domernó deler eá sete unilas chié: Seconda (timia), metra (destancia), ampé (currenta dé electricá), kelvín (temperaturia), candela (giatelerazión serjecá, mol (amila dé hesterena) én kilograma (luste). Etis unilas chié ril usir ens hopazión quive casié otro, tuda hivitér unilas derivó dé SI, quilé ril ser usir a motacar otro quantitiés, tica amulca, energié, opressució én veloceta.
Ét sistéma es usir casé tegiremínel, quive ét eceptorazións dé Burmié, Liberia én ét Stéts Unido, quilé naca, venel usir ens ciencicá én medicinicá.
==Historié én usira==
Ét sistéma metricá decimál vel creor ens Francia saú ét Revoluzión Francés ens 1789. Ét sistéma origuniel vel mós vaner dem unilas veccila, ét kilograma én ét metra. Ét sistéma metricá vel tetinér nagrola giuso ciencivens.
Én ét tecada dé 1860, James Clark Maxwell én William Thomson (méstempe vel enser á Lorda Thomson) vel deyecar ét sistéma quive traí unilas chié - ladia, luste én timia. Difité unilas vel ler derivar tie etis unilas chié. Méstempe, etis deyecié vel ler usir a creor ét sistéma dé centimetra-grama-seconda dé unilas. Esti énto vel temer ét dina á ét unila chié dés forca én ét erga á ét unila chié dés energié.
Á ciencivens vel estidur Electricitié én macnetaismo, etis vel nerar difité unilas chié ser catrar a motacar etisé subyéctiés. Bie ét mediél dé ét 20é siclo, niéu vezións difité dé ét sistéma metrica vel ser usir. Cania vel ser mués confisir.
Ens 1954, ét 9é Conferenca Generela eá Cangrós én Domernós (CGPM) vel creor ét primé vezión dé ét Sistéma Intenazionál dé Unilas. Ét sin unilas chié vel ser ét metra, kilograma, seconda, ampé, Kelvín, én candela. Ét 7é unila, ét mol, vel temer ens 1971.
SI es vielgila usir casé tace dalié ens ét tegí, eceptor ét Stéts Unido, Burmié én Liberia, dalié ét unilas imperiál curaivo ser venel usir remiél.
==Unilas dé domernó==
===Unilas chié===
Ét unilas chié dé SI ser domernós usir bie ciencivens én otro nomél armioca ét tegí. Tace ét otro unilas ril ser vircor bie hopaźar etisé 7 unilas chié ens redos difité, quilé ser calar "unilas derivó".
:
Unilas chié de SI
Nabro déunila	Simbola déunila	Simbola dédimenzión	Nabro déquantitié 	Defilozión					
seconda 	s 	T 	timia 	
*Naca: \frac{1}{86400} dé et viel dé 24 horas dé 60 minutos dé 60 secondas
*Provizionál (1956): \frac{1}{31556925.9747} dé ét nior tropicál dés Prameró 1900, 0 á 12 horas, timia efemerisá.
*Currenta (1967): Ét durazión dé 9 192 631 770 periocas dé ét radiazión coresponda a ét tranźirazión giuso ét dem levelas hipérona dé ét stét cero dé ét atomié dé casiéna-133.					
metra 	m 	L 	ladia 	
*Naca (1793): \frac{1}{10000000} dé ét meridia (giografié) quial Paris giuso ét Cula dé Nar én ét Equadora.
*Provizionál (1960): 1 650 763.73 ladiásastelas ens et aspicera dé ét radiazión coresponda a ét tranźirazión giuso ét levelas quanticá dé 2p10 én 5d5 dé ét atomié dé criptonia-86.
*Current (1983): Ét destancia duletar bie asca ens aspicera ens \frac{1}{299792458} seconda.					
kilograma 	kg 	M 	luste 	
*Naca (1793): The grava vel ser defilor á ser ét luste (tuda vel calar cangró) dé ote litra dé agila trosó á bous ponte dé congrela.
*Provizionál (1889): Ét luste dé et cilíndero ponolé dé ~47 centimetras cubicá dé alezión dé platinia-iridina vel mantener á ét Departeno Intenazionál dé Cangrós én Domernós, Paris, Francia.
*Currenta (2019): Ét kilograma vel ser defilor bie unilar ét constanta dé Planck h exaciél a 6.626 070 15 x 10−34 J⋅s (J = kg⋅m2⋅s−2), vel degar ét defilozións dé ét metra én ét seconda. Tuda ét formula vel ler 1 kg =					
ampé 	A 	I 	currenta dé electricá 	
*Naca (1881): 1/10 dé ét unila dé currenta dé CGS electrimacneticá. Ét [CGS] unila electrimacneticá dé currenta es currenta es quil currenta, derciar ens et arca 1 cm desra dé et tione 1 cm ens radia, quil creor et rila dé ote oersted á ét centera.
*Provizionál (1946): Ét currenta constanta quilé, né vel mantener ens dem condutavens paralál tagavor dé ladia infinita, dé seczión crota circulá descuidablá, én vel dineciar 1 m becada ens aspicera, vel ler produer giuso etisé condutavens et forca equál a 10−7 newtons par metra dé ladia.
*Currenta (2019): Ét dercia dé 1⁄1.602176634×10−19 timias dé ét sacazión eleméntaria e par seconda.					
kelvín 	K 	Θ 	temperaturiatermodinamicá	
*Naca (1743): Ét scel dé centigrada es neduár bie gelmórar 0o C a ét ponte dé congrela dé agila én 100o C a ét ponte dé soiar dé agila.
*Provizionál (1954): Ét ponte triplá dé agila (0.01o C) es defilor a ser exaciél 273.16 K.
*2á provizionál (1967): \frac{1}{273.16} dé ét temperaturia termodinamicá dé ét ponte triplá dé agila.
*Currenta (2019): Ét kelvín es defilor bie unilar ét gitra sobéricál constanta dé ét constanta dé Boltzmann k a 1.380649×10−23 J⋅K−1, (J = kg⋅m2⋅s−2), vel degar ét defilozións dé ét metra, ét kilograma én ét seconda.					
mol 	mol 	N 	Amila déhesterena 	
*Naca (1900): Et quantitié stoichiometricá quilé es ét luste equivalentá ens gramas dé sobér dé Avogrado dé moleculas dé et hesterena.
*Provizionál (1967): Ét amila dé hesterena dé et sistéma quilé cadver á niéu entitiés eleméntaria á coror ser atomiés ens 0.012 kilograma dé carbono-12.
*Currenta (2019): Ét amila dé hesterena dé exaciél 6.02214076×1023 entitiés eleméntaria. Cania sobér es ét gitra sobéricál constenta dé ét constanta dé Avogrado, NA, quén expresar ens ét unila mol−1 én es calar ét sobér dé Avogrado.					
candela 	cd 	J 	giateleraziónserjecá 	
*Naca (1946): Ét gitra dé ét nenila nievo (ét nabro temno dé candela) es ét sagracaié dé ét radiaven frato á ét temperaturia dé ét solitazión dé platinia es 60 nenilas nievo par centimetra squara.
*Currenta (1979): Ét giatelerazión serjecá, ens et direzión vel degar, dé et lavila quil laber radiazión monocromaticá dé et frequencia dé 5.4×1014 herz én quil vaner et giatelerazión radiánta ens quil direzión dé {683} oat par radián squara.					
Unilas derivó ser creor bie hopaźar ét unilas chié. Ét unilas chié ril ser dividar, minultenier, ó giler a screlos. Casá unilas derivó vaner nabros especiál. Usuaniel etisé vel ser creor a cer calculazión simpéivo.
Unilas nabrir derivar tie unilas chié dé SI
Nabro 	Simbola	Quantitié 	Defilozión dé difité unilas	Defilozión déunilas chié dé SI
radián 	rad 	graí dé planó 	 	−
radián squara	sr 	graí solita 	 	−
herz 	Hz 	frequencia 	 	s−1
newton 	N 	forca, cangró 	 	m⋅kg⋅s−2
pascal 	Pa 	opressució, strució 	N/m2 	m−1⋅kg⋅s−2
jul 	J 	energié, javera, heta 	N⋅m 	m2⋅kg⋅s−2
oat 	W 	screlo 	J/s 	m2⋅kg⋅s−3
culón 	C 	sacazión electricá 	 	s⋅A
volta 	V 	voltacá 	W/A J/C 	m2⋅kg⋅s−3⋅A−1
farad 	F 	esmaderazión electricál 	C/V 	m−2⋅kg−1⋅s4⋅A2
om 	Ω 	resitazión electricál 	V/A 	m2⋅kg⋅s−3⋅A−2
siemenas 	S 	condutazión electricál 	1/Ω 	m−2⋅kg−1⋅s3⋅A2
weber 	Wb 	fluxá magneticá 	J/A 	m2⋅kg⋅s−2⋅A−1
tesla 	T 	spenaźa dé rila magneticá 	Wb/m2 V⋅s/m2 N/(A⋅m) 	kg⋅s−2⋅A−1
henry 	H 	incondutazión 	Wb/A V⋅s/A 	m2⋅kg⋅s−2⋅A−2
grada Celsius	°C 	temperaturia relatativa a 273.15 K 	TK − 273.15 	K
lumena 	lm 	fluxá luminá 	cd⋅sr 	cd
lux 	lx 	imluminá 	lm/m2 	m−2⋅cd
becquerel 	Bq 	activitié dé radiazión 	 	s−1
gray 	Gy 	liemé túver (dé radiazión iónizaró) 	J/kg 	m2⋅s−2
sievert 	Sv 	liemé equivalentá (dé radiazión iónizaró)	J/kg 	m2⋅s−2
katal 	kat 	activitié catalítica 	 	s−1⋅mol
===Prefícs===
Domernós mués granda ó mués ponolé ril ser vircor usir prefícs. Prefícs ser temer a ét epeźarié dé ét unila a cer et unila nievo.
Prefícs dé SI	Prefícs dé SI	 	 	 	 	 	 	
{| style="border: 1px #aaa solid"	Prefícs 	Prefícs 	Delera dé 1000 	Delera dé 10 	Decimál 	Temi Chidureniés 	Temi Chidureniés	Nemerazión ens
Nabro 	Simbola 	Scel najera 	Delera dé 1000 	Delera dé 10 	Decimál 	Scel desra 	 	Nemerazión ens
yotta 	Y 	 10008 	 1024 	1 000 000 000 000 000 000 000 000	 septilón 	 quadrilón 	1991 	
zetta 	Z 	 10007 	 1021 	1 000 000 000 000 000 000 000 	 sextilón 	 trilardá 	1991 	
exa 	E 	 10006 	 1018 	1 000 000 000 000 000 000 	 quintilón 	 trilón 	1975 	
peta 	P 	 10005 	 1015 	1 000 000 000 000 000 	 quadrilón 	 bilardá 	1975 	
tera 	T 	 10004 	 1012 	1 000 000 000 000 	 trilón 	 bilón 	1960 	
giga 	G 	 10003 	 109 	1 000 000 000 	 bilón 	 milardá 	1960 	
mega 	M 	 10002 	 106 	1 000 000 	 milón 	 milón 	1873 	
kilo 	k 	 10001 	 103 	1 000 	 milén 	 milén 	1795 	
hecto 	h 	 10002/3 	 102 	100 	 tién 	 tién 	1795 	
deca 	da 	 10001/3 	 101 	10 	 tán 	 tán 	1795 	
 	 	 10000 	 100 	1 	 ote 	 ote 	– 	
deci 	d 	 1000−1/3 	 10−1 	0.1 	 tánta 	 tánta 	1795 	
centi 	c 	 1000−2/3 	 10−2 	0.01 	 tiénta 	 tiénta 	1795 	
milli 	m 	 1000−1 	 10−3 	0.001 	 milénta 	 milénta 	1795 	
micro 	μ 	 1000−2 	 10−6 	0.000 001 	 milónta 	 milónta 	1873 	
nano 	n 	 1000−3 	 10−9 	0.000 000 001 	 bilónta 	 milardáta 	1960 	
pico 	p 	 1000−4 	 10−12 	0.000 000 000 001 	 trilónta 	 bilónta 	1960 	
femto 	f 	 1000−5 	 10−15 	0.000 000 000 000 001 	 quadrilónta	 bilardáta 	1964 	
atto 	a 	 1000−6 	 10−18 	0.000 000 000 000 000 001 	 quintilónta	 trilónta 	1964 	
zepto 	z 	 1000−7 	 10−21 	0.000 000 000 000 000 000 001 	 sextilónta 	 trilardáta 	1991 	
yocto 	y 	 1000−8 	 10−24 	0.000 000 000 000 000 000 000 001	 septilónta 	 quadrilónda	1991 	
 	 	 	 	 	 	 	 	
Category:Unilas dé SI
Category:Unilas dé domernó
Category:Domernó
Category:Tagés protetoró