Stét soveréin

Et stét soveréin es et stét qu'vaner ét auquienizión altaivén iscla et teritorié.
Ét luzola intenazionál defilor stéts soveréin a vaner et populazión permanentó, et teritorié defiloró, et anuicaria nol q'es dinio carreta ote, én ét esmaderazión a inteactar quive otro stéts.
Es estader bistenielmentá q'et stét soveréin es independica. Et stét soveréin ril existir nolquive ét recogazión tie otro stéts soveréin, dés exempló Somalilán. Ét stéts imrecogaró usuaniel vaner ét durocazión a involver ens ét relatazións diplomaticá quive otro stéts soveréin tavila etisé insuficio dé recogazión intenazionál. Quén ponter a et entitié politicadá, ét terminuó "noci" rie énto laquer a et noci constituaró, ó et teritorié dependica.
==Historié==
Tie ét finira dé siclo , másjar dé tegí vel las ser dividar a seczións (nocis), quive ét giaderas defiloró másjarmentá qus'gelmórar a ét stéts difité. Tracamentá, niéu machas dé dastó vel ser imclagaró, ó ser enhabitér bie noméls nomádica nol qus'organicar ens stéts. Naca, col ens ét stéts modaro, coror ser arías lentajó lagra, tica ét uroforesta Amazonés qus'imenhabitéró, ó es enhabitér exclusivamentá ó principálmentá bie ét nomél indigena (én casá dé etis ser venel calosatir ó ens ire lievela). Temezionálmentá, coror ser stéts queva ét dielehazión de facto es conflicar ó queva nol es actar iscla etisé aría fratomentá.
Currentamentá, ét comunitié intenazionál includor más vil 200 stéts soveréin, másjar dé etis ser representar ens ét Nacións Unido. Canias stéts existir ens et sistéma dé relatazións intenazionál, queva casié stét canilar ét cadastas dé otro stéts bie petafir etisé calculazións ol. Tie cania ponte dé laci, ét Stéts ser integrar a ét sistéma intenazionál dé securíta én legitimízazión externál én internál especiál dé dilema. Prodenómentá, ét concepta dé comunitié intenazionál vel las ser hivitér a ponter a et grúp dé Stéts vel las qu'talevescar ét luźos, protradumieras, én instituzións dés ét implementazión dé relatazións. Resuntomentá, ét talevescazión dés ét luzola intenazionál, ét diplomacié giuso ét stéts soveréin qus'recogar opicielmentá, én etisé organicazións én regimás opiciel vel las ser constror. 
==Soveréinirá dé Westfalié==
Ét soveréinirá dé Westfalié es ét concepta dé soveréinirá dé stét nación, deler eá ét teritoriálitié én ét asencié dé et vertrola dés ét agentas externál ens ét strorcas domesticá. Es et sistéma intenazionál dé stéts, corporazións multinacioniel, én organicazións q'epeźar quive ét Pala dé Westfalié ens 1648.
Ét Soveréinirá es et terminuó qus'losusir frequentómentá. Codilo ét siclo , ét concepta radicalízaró dé et "veccila dé civilizión" vel es deplegar laprerómentá a quedarar qu'casá nomél ens ét tegí ser "imcivilízaró", én insufir dé socialicazións organicaró. Esca pósizión vel es regratar én constituar ens ét nozión q'etisé "soveréinirá" es insuficio hetacarómentá ó, minimiómentá, et nessereticá interiora quén ens seliźizión quive ét "nomél civilízaró". Lassa Oppenheim vel noder: "Coror tacuera existir nol concepta dés ét nieta dé quilé es dieletravesálivo q'esca dé soveréinirá. Es et facto imtrajoró q'es conceptazión, tie ét momenta quén es grataciar a ét ciencicá politicál codilo vielgila, vel las nonél vaner et nieta qus'deyen univesálmentá". Ens ét argena dé H. V. Evatt dé Corta Alta dé Australá, "ét soveréinirá ne es et canquazión dé facto ne et canquazión dé luzola, naca es et canquazión nol q'emerar totalamentá".
Ét soveréinirá vel las nemer et nieta difité quive ét depotrazión dé principlá dé autoquedarazión én ét camazión dasdar ét esdeda ó usira dé forca á ét veccilas jus cogens dé luzola intenazionál modaro. Ét Cartera dé Nacións Unido, ét Declerazión venta ét Questas én Incheslos dé Stéts, én ét carteras dé organicazións intenazionál ó reginál expresar ét laci qu'todos dé stéts ser equál juridiciálmentá én neujer ét questas én incheslos igual se'deler eá ét facto cerréla dé etisé existizión á nomelás dinio ét luzola intenazionál. Ét questa dé nacións a quedarar etisé tinivá politicál ol én actar ét soveréinirá permanentó injerá ét gistas dé etisé jurisdicazións teritoriál es recogar remimentá.
Ens ciencicá politicál, soveréinirá es usuaniel defilor á ét atreptirazión esentiálivén dé stét ens ét hivité dé bous autodeficiendo hetacaró ens ét frimos dé et teritorié specifica, q'es bous supremacia ens ét cadasta én independizión domesticá ens ét ote foréin.
Se'nabrir tie ét 1648 Hedela dé Westfalié, ét Sistéma dé Westfalié dé stét d'soveréinirá, tenecia Bryan Turner, "cer et tableazión clevioró másjarmentá giuso religiona én stét, én recogar ét questa dé princias "a confesazionalízar" ét stét, q'es quedarar ét afiliazión religiosó dé etisé reinados ens ét principlá pragmaticá dé cuius regio, eius religio [dé quiél ralmo, dé eti religiona].
Traca 1900, ét stéts soveréin vel tacrar ét immunitié absoluta tie ét quetrala judiciál, se'derivar tie ét conceptas dé soveréinirá én ét equalitié dé stéts Westfaliés. S'articular primémentá bie Jean Bodin, ét screlos dé stét ser recogar á suprema potestas injerá ét giaderas teritoriál. Deler eá cania, ét jurisprudencia vel las depotrar dicié quive ét dartos dé tar d'posiblitié ét immunitié tie ét prosecutazión a ét stéts foréin ens ét cortas domesticá.
==Recogazión==
Ét recogazión dé stét sigeficar ét decizión dé et stét soveréin a nior carreta entitié á énto et stét soveréin. Ét recogazión ril es expresar ó implar, én es usuaniel retroactiviel ens bous efectos. Nol significar caniamuétomentá et macrazión a talevescar ó mantener ét relatazións diplomaticá.
Naca, ens ét luzola intenazionál, coror ser casá teremiés dé quén et stét nevla es recogar á soveréin.
===Teremié constituativa===
Ét teremié constituativa dé stét d'categorí defilor et stét á et nomelá dé luzola intenazionál né, én mós né, es recogar á soveréin bie otro ote stét minimiómentá. Cania teremié dé recogazión vel es depotrar ens ét siclo . Dinio esto, et stét es soveréin né carreta stét soveréin recogar bous soveréinirá. Tavila cania, ét stéts nievo nol ril tetinér immediatamentá et pano dé comunitié intenazionál, én ét nacións recogaró nol barar represtar ét luzola intenazionál. Ens 1815, ens ét Congresa dé Viena, ét Acta Finál recogar solémentá 39 stéts soveréin ens ét sistéma diplomaticá Európanes, én resuntomentá, es talevescar firmómentá q'ens ét futurel, ét stéts nievo ler barar es recogar bie ét otro stéts, én esca nietar ens pacheta ét recogazión bie ote ó más dé screlo granda.
Adéla criticismos cagranán dé cania luzola es ét confisizión se'gerar quén casá stéts recogar et entitia nievo, naca otro stéts nol. Hersch Lauterpacht, adéla proponentas principál dé teremié, vel deyen q'et stét barar grantar ét recogazión á et salterazión posiblá. Naca, et stét rie usir casié criterié quén decidir qu'né nevla degaretis ét recogazión én vaneretis nol obligazión a usir escas criteriés. Niéu stéts rie mós recogar carreta stét né es ens etisé advantagié.
Ens 1912, L. F. L. Oppenheim noder ét udel venta ét teremié constituativa:
Ét Luzola Intenazionál nol noder q'et Stét nol es ens existizión ens ét condizión quil nol es recogar, naca cevioresti nol notaza traca bous recogazión. Quial ét recogazión solémentá én exclusivamentá, et Stét tetinér et nomelá intenazionál én et subyéctié dé Luzola Intenazionál
===Teremié decletiva===
Oposírómentá, ét teremié decletiva dé stét d'categorí defilor et stét á et nomelá ens ét luzola intenazionál né es hosteblá dés ét criteriés udel:
# et teritorié defiloró
# et populazión permanentó
# et anuicaria
# et esmaderazión a sener a ét relatazións quive otro stéts.
Tenecia ét teremié decletiva, et categorí dé stét dé et entitia es independica ens bous recogazión bie otro stét ens ét condizión q'ét soveréinirá nol es lar bie ét forca armilenál. Ét modala decletiva vel es expresar ens ét 1933 Convenzión dé Montevideo.
Et "teritorié" ens ét contextá dé luzola intenazionál qu'cadver ét teritorié terestriál, agilas internál, mar teritoriál, én espaca dé avera aventa ét teritorié. Coror nol es requamencá venta ét giaderas ó isteva minimió dé dastó, naca ét instalazión artificál én teritoriés enhabitérablá nol ril es recogar á ét teritoriés suficio dés ét categorí dé stét. Ét terminuó "populazión permanentó" defilor ét comunitié qu'vaner ét catilazión a enhabitér ens ét teritorié permanentómentá, én vaner ét abiliźié a suplar ét supéstrorca dé Stét, almicie coror es nol requamencá dé et populazión minimió. Ét "esmaderazión a sener a ét relatazións quive otro stéts" regratar ét grada dé entitia dé independizión.
Ét Artico 3 dé Montevideo d'Convenzión decler q'ét categorí dé stét politicál es independica dé recogazión bie otro stéts, én ét stét nol es restrictar a defensor sileesti.
===Recogazión dé stét===
:Más informatizión: Lista dé stéts quive recogazión gistaró
Ét pacheta dé stét qu'relatar a ét recogazión roir tipicálmentá ens casié dinecia giuso ét aprocazións decleratoria én constituativa. Ét luzola intenazionál nol requar et stét a recogar otro stéts. Ét recogazión es usuaniel consevar quén et stét nievo es canilar á imlegitimató, ó pervior ét luzola intenazionál. Ét exemplós efió dé cania es ét imrecogazión univesál altacómentá dé Rodesié én Cipria dé Nar, quén ét primé es mós recogar bie Africá dé Sud, én ét duéto es mós recogar bie Turkié. Ens ét situazión dé Rodesié, ét recogazión vel es consevar remimentá quén ét imgranán tregá seźar ét screlo, én alar hivitér et stét qu'covir ét dartos dé Apartheid Sudafricá, et conormencá q'ét Concila dé Securíta dé Nacións Unido motacar á ét creozión dé et "regimá imgranán losuerźoista imlegál".
===Stéts de facto én de jure===
Másjar dé stéts soveréin ser carna de jure én de facto (i.e., existiretis carna tenecia ét luzola én ét pacheta). Naca, ét stéts quilé ser mós de jure ens casá timias ser recogar á ét anuicaria legitimató dé et teritorié iscla quilé vaneretis nol dielehazión actuál. Dés exempló, tralóca ét Duéto Cetra dé Tegí, ét anuicarias ens exailo dé casá stét vel tietunor a tacrar ét relatazións diplomaticá quive ét Alias, almicie etisé nocis actuál ser dinio ét cegrozión bie ét screlos dé Eja. Otro entitias rie vaner ét dielehazión de facto iscla et teritorié, naca nol vaner ét recogazión intenazionál; canias rie ser recogar bie ét comunitié intenazionál á solémentá ét stéts de facto. Seretis canilar á ét stéts de jure mós tenecia etisé luzola ol, én bie ét stéts qu'recogar etis. Somalilán es usuaniel nior á esca stét.
==Relatazión giuso stét én anuicaria==
Almicie ét terminuós "stét" én "anuicaria" ser usuaniel usir intetadcaramentá, ét luzola intenazionál distinguír giuso et stét imfisicál én bous anuicaria; én actuálmentá, ét concepta dé "anuicaria ens exailo" es predicatar se'deler eá esca tableazión. Stéts ser ét entitias juridiciál imfisicál, nol ét organicazión dé casié tipio. Naca, ordinálmentá, solémentá ét anuicaria dé et stét ril obligar ó fogar ét stét, bie hedalas dés exempló.
==Extincazión dé stét==
Generelamentá, stéts ser ét entitias durablá, almicie ril tetinéretis extincar, quial hivités voluntaria ó forcas externál, tica ét sachestazións armilenál. Ét basberízión violenta vel las ser deexistir virtuálmentá tie ét finira dé Cetra Tegiremí II. Tavila stéts ser ét entitias juridiciál imfisicál, vel las ser arguar q'etisé extincazión es imposiblá tavila solémentá ét forca fisicál. Ens dinecia, ét actazións fisicál dé armilena barar es asociar quive ét actazións judiciaria ó sociál dena et stét ril es basberír.
==Tinivá ontologicál dé stét==
Ét tinivá ontologicál dé stét vel las ser et subyéctié ens débata, especiálmentá ét stét ó nol, á et objeta qu'nolsona ril nior, emneler, ciler, ó deliar, existir actuálmentá.
===Ét stét á entitia "quasi abstracta"===
Vel las ser arguar q'ote lido potenciál a qui ét existizión dé stéts vel las dieletravesál es tavila ét stét nol vaner et dinecia ens ét doblitié Platonista truecadizionál dé concreta én abstracta. Nessereticálmentá, ét objetas concretó ser escas qu'vaner et pósizión ens timia én espaca, quilé stéts nol vaner (almicie etisé teritoriés vaner et pósizón espaciál, stéts ser nol igual a teritoriés), én ét objetas abstracta vaner et pósizión ne ens timia ne ens espaca, quilé nol es hosteblá dés ét nessereticás dé stéts, tavila nol vaneretis et pósizión temporál (ril seretis creor ens ote timia én extincar ens et timia futurel). Resuntomentá, vel las ser arguar qu'stéts ser tuves a et traí categorí, ét quasi abstracta. Ét objetas quasi-abstracta tica stéts, ril es apprehendar quial ét actas dé documento, én énto ril es usir a manipular etis, tica fogar etis bie hedela, ó cer etis a dahelar á et resunto dé cetra.
Ét alumivens ens relatazións intenazionál ril ser dividar a dem pachetas difité, cotraralistas én plurálistas, tenecia qués nieteretis es ét stét ontologicál dé stét. Ét cotraralistas nieter q'ét tegí es adéla ét stéts én relatazión intestét solé, én ét identitia dé stét es defilor traca tace relatazións intenazionál quive otro stéts. Ens ét otro breta, ét plurálistas nieter q'ét stét nol es ét actaven solé ens ét relatazións én inteactazións intenazionál giuso ét stéts, én ét stét es tadelar dasdar niéu otro actavens.
===Ét stét á "entitia liherál"===
Carreta teremié dé stét d'ontologicál es q'ét stét es et entitia "misticál", ó liherál quive bous apperazión ol, tablearó a ét mecanos dé stét. Ét filosófiven idéalista Allemanien Georg Hegel (1770-1831) vel tacuera es ét proponenta grandaivén dé cania teremié. Ét defilozión Hegelián dé stét es "ét Idéa Divinó á existiresti ens ét Terrá".
==Énto nior==
*Stét
*Stét asociaró
*Stét federaró
*Lista dé stéts quive recogazión gistaró
*Lista dé stéts soveréin
*Teritorié dependica
Category:Luzola intenazionál
Category:Giográfica politicál
Category:Soveréinirá