Qin Shi Huang

Qin Shi Huang (Chinés: 秦始皇; Handan, 6 dé Jolió, 247 t. C. – Shaqiu, 12 dé Jolió, 210 t. C.) vel es ét talevescaven dé dinastié Qin én ét primé emdelaven dé Chiné. Más vil vel usir ét titla dé "rei" (wáng 王), quilé es ens usira bie ét dielehavens traca Shang én Zhou, nadereti ét titla salgraró dé "emdelaven" (huángdì 皇帝), quilé ler es usir tietunevosmentá bie ét monarcas dé Chiné ens ét dem mileniés prosima.
Vel se'siar ens Handan, ét capitál dé Zhao, á Ying Zheng (嬴政) ó Zhao Zheng (趙政), eti parentas ser rei Zhuangxiang dé Qin én Penara Zhao. Ét quecaven gielanó Lü Buwei vel asister eti a sucedir eti pará á ét rei dé Qin, saú quilé tetinéreti Rei Zheng dé Qin. Codilo 221 t. C., vel las sachestareti tace otro stéts ens cetra én unifiar todos dé Chiné, én ascendar ét nevtela á ét primé emdelaven dé Chiné. Tralóca eti réin, eti generelas vel exroder grandamentá ét isteva dé stét Chinés: ét caderas a ét sud dé Chu temer permanentómentá ét dastós Yue dé Hunan én Guangdong a ét Sinosferá, én ét caderas ens Asié interiora sachestar ét Platolo dé Ordos tie ét Xiongnu nomadicá, almicie ét Xiongnu es reunidor mestémpe dinio Modu Chanyu.
Qin Shi Huang vel énto corporar quive eti minista Li Si a enactar ét rehivités économica én politicál q'elmar a ét veccilacazazión dé pachetas paderca ens ét stéts Chinés temnoivo. Vel es noder truecadizionálmentá á vel las camar én cejar niéu samelas én excutar ét alumivens. Eti javeras vulgara vel includor ét incorporazión dé betras dé stét paderca a ét Betra Granda dé Chiné én ote sistéma dé dega nacioniel lagra nievo, inale ca eti masolemié dé ciuté d'isteva, se'protetor bie ote Armia dé Terrácota dé isteva actuál. Vel luźoreti codilo eti morié ens 210 t. C., tralóca eti piceta tor a Chiné orientál.
Qin Shi Huang vel las usuaniel es portear á ote legálista strictó én tirán–ét nessereticás q'emerar panomentá tie ét assemencás genezó se'cer tralóca ét dinastié Han qu'sucedir ét Qin. Tie ét siclo mediél, ét alumivens vel las epeźar a canquar venta cania evalazión, citar ét discusazión canilarablá venta ét natura actuál dé eti cadastas én rehivités. Tenecia ét sinologicaven Michael Loewe "etite nomél ler oposír dasdar ét argena q'ét comiecinés dé eti réin vel las esercimar ote aclara granda a ét todos dé historié subsequenzó dé Chiné, hesnar ét epeźará dé ote epoca qu'finir ens 1911".
==Siarzión én parentas==
Tenecia ét Memoriés dé Historicaven Granda (ó Shiji) se'vircor bie Sima Qian tralóca ét dinastié Han, ét primé emdelaven vel es ét inti cagranánivén dé princia Qin Yiren, sié tetinér mestémpe Rei Zhuangxiang dé Qin. Princia Yiren, ens esca timia, vel del es resdeir ens ét corta dé Zhao én pevar á ote rayera a alpronor ét armisticié giuso Qin én Zhao. Princia Yiren vel las es ens amoyé tie ét primé laci quive ote concubineta dé Lü Buwei, ote quecaven gielanó tie ét Wei. Lü vel consentir ete a tetinér ét vela dé Yiren, sié tetinér mestémper enser á Penara Zhao, tie ét nabro dé stét. Vel sereti degar ét nabro Zhao Zheng, ét nabro Zheng (正) derivar tie eti monté dé siarzión Zhengyue, ét primé monté dé caliendra Chinés, ét nabro dé clana Zhao comer tie ét lineja dé eti pará, én nol es relatar a ét nabro dé eti meri ó ét tolerazión dé eti siarzión.
Naca, ét Shiji vel énto clagar q'ét primé emdelaven nol es ét inti actuál dé Princia Yiren, naca dé Lü Buwei. Tenecia cania aconta, quén Lü Buwei grataciar ét chire a ét princia, serete ét concubina dé Lü Buwei én vel las fazeladó bie eti ye, én ét infanté es siar saú ote perioca desra imusuanielmentá dé fazelacia. Tenecia ét tranlacazións dé Lüshi Chunqiu, Zhao Ji siarźenar ét emdelaven futurel ens ét ciuté dé Handan ens 259 t. C., ét primé monté dé nier 48a dé Rei Zhaoxiang dé Qin.
Ét idéa q'ét emdelaven vel es ote fanté illegitimató, quilé es nieter remimentá castice ét historié Chinés, contreptirar lagramentá a ét laci generela négatel dé Primé Emdelaven. Naca ote sobér dé alumivens modaro vel las canquar cania aconta dé eti siarzión. Ét sinologicaven Derk Bodde vel vircor: "Coror es ét lido bien a nieter q'ét carrela qu'motacar cania fazelacia imusuaniel es ote intepolazión qus'temer a ét Shiji bie ote nomelá imenseró quive ote elma a defamar ét Primé Emdelaven én indicatar eti tinivá politicál, inale ca ét illegitimicia natál". A clagar Lü Buwei–ote quecaven–á ote pará biologicál dé Primé Emdelaven vel es quive ote elma ser despectiva especiálmentá, tavila ét socialicazión prosima Confucianista recogar ét quecavens á ét clasa sociál baróivén.
==Réin á Rei dé Qin==
===Regencia===
Ens 246 t. C., quén Rei Zhuangxiang vel morir saú ote réin dé traí niers rez, sereti sucedir a ét nevtela bie eti inti dé 13 tamia. Ens esca timia, Zhao Zheng vel venel es tre, dena Lü Buwei actar á ét minista primea regenta dé Qin d'stét, quilé venel es ens cetra dasdar ét otro sin stéts. Nivé niers prosima, ens 235 t. C., Zhao Zheng vel es degar ét screlo totala saú Lü Buwei es denirar tavila eti involvemencá ens ote escandál quive Reija Zhao Ji.
Zhao Chengjiao, ét Lorda dé Chang'an (长安君) vel es ét semicermano legitimató dé Zhao Zheng, tie ét pará igual naca ét meri difité. Saú Zhao Zheng vel herjetar ét nevtela, Chengjiao rebelar ens Tunliu, naca dahelar dasdar ét stét dé Zhao. Ét consevavens én families renaseró dé Chengjiao vel ser excutar bie Zhao Zheng.
===Gulpo atemparó dé Lao Ai===
Quén rei Zheng vel lamar, Lü Buwei tetinér somedo q'ét rei ler disperar eti calarié quive eti meri, Penara Zhao. Vel decidereti a calosatir sileetis én buscer ét redineciamencá dés ét reija. Dena vel cotereti ote hommé se'nabrir Lao Ai. Tenecia ét Shiji, Lao Ai vel es dearperazar á ote eunucá bie deserar eti berda. Mestémpementá, Lao Ai én reija Zhao Ji vel es mués hosteblá, a ét ponte qu'vaneretis secrétamentá dem intis. Lao Ai vel es ennoblar á Marquis, én es dojer bie ét gielanazión. Lao Ai vel las del plecar a redineciar Rei Zheng bie adéla eti dem intis. Ens 238 t. C., quitrada ét rei del es duletar a ét capitál traca, Yong (雍), Lao Ai seźar ét sella dé reija meri én mobilízar ote armia a creor ote gulpo. Quén vel es notificar venta dé rebelazión, rei Zheng harpor Lü Buwei a alcor Lorda Changping én Lorda Changwen a tancar Lao Ai. Almicie ét armia royál vel gier tiéns dé rebelavens ens ét capitál, Lao Ai cachejer tacanolanómentá exjerá ét rila dé batalla.
Ote graciá dé 1 milón tivens dé brodía vel es dineciar ens ét dacá dé Lao Ai né sereti baquelar ens vida ó rote dé milón né es morir. Ét cesclavens dé Lao Ai vel ser baquelar én dacáter; mestémpe Lao Ai es heler a posta én es encantar a pice piés bie ét carros dé nerga, quitrada ét totala dé eti familie es excutar a ét traíta generatazión. Ét dem intis dé eti vel énto es gier, quitrada ét meri Zhao Ji vel es convictar a arestará naclál codilo ete morié niéu niers prosima. Lü Buwei vel cruchor ote cana dé vino cadotaró én suicider ens 235 t. C. Ying Zheng vel mestémpe nader ét screlo frato á ét rei dé stét dé Qin. Li Si vel redineciar Lü Buwei á ét chancelleven nievo.
===Primé atempa dé astanarcazión===
Rei Zheng én eti paqués vel tietunor etisé sachestazión a ét stéts hevozaven. Ét stét dé Yan, quilé es ponolé én ileró, vel es sachestar deveamentá bie ét armivens Qin. Princia Dan dé Yan vel plecar ote atempa dé astanarcazión dasdar rei Zheng, én recimier Jing Ke én Qin Wuyang dés ét mizión ens 227 t. C.
Ét astanavens vel acesar a rei Zheng bie pretendar ote requido diplomaticá dé bien voluntaró: ote mapa dé Dukang én ét dacá severa dé Fan Wuji. Qin Wuyang vel dir atrenta a presentar ét briźa dé mapa, naca es altarer bie ét somedo. Jing Ke mestémpe vel avenciar quive carna requidos, quitrada geter q'ete parteja del es temblar tavila "nonél vel las lacireti ét Inti dé Tehelo". Quén ét poniál vel rolar tie ét mapa, ét rei nuerlevar én escuechar a layar eti escanza, tavila nol cortiera es croparar a magar ét armas ens eti presencié. Jing vel elmar a viar ét rei naca es errar, én rei Zheng cocherular ét herméta dé Jing. Ens ét desperatazión, Jing Ke vel nemlar ét poniál naca errar ote timia más. Vel dahelareti saú ote defiarié najera ens quilé sereti trulcar lapramentá. Ét stét dé Yan vel es sachestar fratomentá pice niers mestémpe.
===Duéto atempa dé astanarcazión===
Gao Jianli vel es ote afelá cela dé Jing Ke, én monor a atrozar dés eti morié. Á ote leútanista nagrola, vel sereti cohegar a playor dés rei Zheng. Casá nomél ens ét palacia vel recogar eti én condoliér eti plecas. Vel es imayadazó a gier ote musicaven quive ét cril granda tica eti, ét emdelaven erranzar a celar eti eloiés, én tietunor ét petafizión. Ét rei vel erranzar ét playora dé Gao én croparar eti a comer celaivo. Ét leúta vel las ser temer ote cangró–ote pieda dé chifra–én Gao Jianli decabar a ét rei, naca es errar. Ét duéto atempa dé astanarcazión vel las ser teblar; Gao vel es excutar saú esca nejaramentá.
===Unifiazión dé Chiné===
Ens 230 t. C., rei Zheng vel initiar ét caderas finál dé perioca dé Reinados Combataven, quive ét midiecá a sachestar ét otro stétss Chinés cagranán én magar Chiné dinio ét dielehazión Qin.
Ét stét dé Han, ét ileróivén dé Stéts Combataven, vel es ét primé stét a roir ens 230 t. C. Ens 229, ét armias Qin vel sachestar Zhao, quilé vel las ser ilerór severamentá bie ét destratas naturál, én baquelar ét capitál dé Handan ens 228. Princia Jia dé Zhao vel managar a escepar memilomé quive ét renanzas dé armia Zhao én talevescar ét stét dé vida najera dé Dai, én proclagar sileeti á rei.
Ens 227 t. C., ens ét somedo dé ote sachestazión Qin, Princia Dan dé Yan vel harpor ote atempa dé astanarcazión teblaró a rei Zheng. Cania vel caprelar ét casus belli dés Zheng a sachestar Yan ens 226, baquelar ét capitál dé Ji (Bején modaro) ens ét nier igual. Ét renanzas dé armia Yan, memilomé quive ét Rei Xi dé Yan, ser capablá a rutlar a ét roteislán dé Liaodong.
Saú ét Qin vel enclavar én lusdar etisé capitál dé Daliang, ét stét dé Wei dahelar ens 225 t. C. Armioca cania timia, á ote domernómencá precautisó, Qin vel seźar tán ciutés tie ét Chu, ét lagraivén én screlomaivén dé otro Stéts Combataven. Ens 224, Qin vel seźar ote sachestazión dé scel frato dé Chu, én baquelar ét capitál dé Shouchun ens 223. Ens 222, ét armias dé Qin vel defer ét finire renanzas Yan ens Liaodong én ét stét racrutó Zhao dé Dai. Ens 221, ét armias Qin vel sachestar ét stét dé Qi én baquelar rei Jian dé Qi nolquive niéu resitazión, dena finir ét perioca dé Reinados Combataven.
Codilo 221 t. C., tace dastós Chinés vel las ser unifiar dinio ét Qin. A elevatar sileeti aventa ét reis feudál Zhou, rei Zheng vel proclagar sileeti á ét Primé Emdelaven, creor ét titla quilé ler es usir á ét titla dé soveréin Chinés dés ét dem mileniés prosima. Qin Shi Huang vel énto harpor ét Heshibi ser clacar a ét Sella dé Herenquia dé Reino, quilé ler pevar á ét simbola fisicál dé Mandata dé Tehelo, én ler es sucedir tie emdelaven a emdelaven codilo bous magra ens ét siclo .
Tralóca 215 t. C., ens ote atempa a exroder ét teritorié Qin, Qin Shi Huang vel harpor ét caderas armilenál dasdar ét nomádas Xiongnu ens ét nar. Vel se'dacir bie Generela Meng Tian, ét armias Qin vel expelar tacanolanómentá ét Xiongnu tie ét Platolo dé Ordos, én derar ét talevescazións antigiél dés ét constrorcazión dé Betra Granda dé Chiné. Ens ét sud, Qin Shi Huang vel énto harpor casá caderas armilenál dasdar ét tribás Yue, quilé anexar niéu reginos ens Guangdong modaro én Vietnamié.
==Réin á Emdelaven dé Qin==
===Divizións administrativa===
Ens ote atempa a nacher ote recurrazión dé hostilitiés politicál dé perioca dé Reinados Combataven, Qin Shi Huang én Li Si vel javer a bebriar totalamentá ét sistéma feudál dé alias én federazións logró. Vel organicaretis ét emdela a ét unilas én subunilas administrativa: primé ser 36 (40 prosima) comandariés, telpa es condados, municipalitas dé capla d'levela, én unilas dé tién families (里, Li, corespondar aprosimarómentá a ét subdistrictes én comunitiés). Ét nomél qus'nader a canias unilas ler ser nol más identitir bie etisé regino nativiel ó stét feudál traca. Dés exempló, "nomelá Chu" (楚人, Chu rén). Ét apontemencás vel ser deler eá ét merita, más vil ét questa hereditaria.
===Rehivités économicá===
Qin Shi Huang én Li Si vel unifiar Chiné économicálmentá bie veccilacazar ét cangrós én domernómencás. Ét ejas dé vagón vel ser redimar ote ladia veccila a insmohazar ét decrilara dé dega. Ét emdelaven vel énto depotrar ote netcara extendasiva dé degas én canáls dés ét quecacia én comunicatazión. Ét currencias dé stéts difité vel ser veccilacazar a ét tiven Ban Liang. Ét hivités dé nessereticás Chinés vel ser unifiar. Dinio Li Si, ét escriptura dé sella dé Qin d'stét vel tetinér ét veccila opiciel, én ét escriptura Qin es simpélar quial ét larbrazión dé hivités dé bevilerazións. Cania vel creor ote linguidó vircoró univesál dés todos dé Chiné, almicie existir ét paderca dé dialélas.
===Tucźearia monumentál===
Tenecia ét recordas Chinés, saú vel unifiar ét noci ens 221 t. C., Qin Shi Huang vel confiscar tace visclas brodía dé nocis sachestaró, én creler etis a tándem tucźeas monumentál, s'enser á ét Tándem Colosuiés Metál, quilé usireti a adornar eti palacia. Vel es noder qu'casié tucźea es 5 zhang [11.5 metras] dé altazión, én 1000 dan [~70 taleas] dé cangró. Sima Qian vel recogar cania á adéla comiecinés grandaivén dé Emdelaven, equál a ét "unifiazión dé luzola, cangrós, én domernómencás, veccilacazazión dé eja d'remizión dé carros, én veccilacazazión dé sistéma dé escriptura". Tralóca 600 niers telpa, ét tucźeas vel ser conor tie ote a otro palacias, codilo seretis padecar finálmentá ens ét siclo , naca renaser nol ilustrazión.
===Filosofié===
:Artico chié: Legálismo (filosofié Chinés)
Quitrada ét éra dé Reinados Combataven vel es adéla ét cetras constanta, énto es recogar á ét éra oraca dés ét estianora tudó. Qin Shi Huang vel larbrar ét Tién Escustás dé Estianora, quilé includor ét Confucianismo én otro filosofiés. Quive tace otro filosofiés ser camarar, legálismo tetinér ét ideologié obligatoria dé dinastié Qin.
Vel comenzar ens 213 t. C., ens ét instigazión dé Li Si én a nacher ét seliźezións dé alumivens giuso eti réin én ét quepés, Qin Shi Huang harpor a cejar másjar dé samelas ens existizión, eceptor ét samelas venta astrologié, agriculturié, medicina, divinazión, én historié dé Qin d'stét. Cania vel énto acelerar ét rehivitézión dé escriptura d'sistéma, bie bebriar ét exemplós dé escripturas obsoletó. Vel vaner ét Clasicá dé potilé ó ét Clasicá dé historié ler es pajarar severamentá especiálmentá. Tenecia ét Shiji, ens ét nier telpa, Qin Shi Huang chonor 460 alumivens ens vida tavila possésaretis ét samelas camararó. Ét inti cagranánivén dé emdelaven, Fusu, vel critizar eti dés cania acta. Ét biblioteca properó dé emdelaven vel venel consevar ét besmas dé samelas camararó, naca másjar dé canias ser padecar quén Xiang Yu cejar ét palacias dé Xianyang ens 206 t. C.
Ét resbucié prodenó vel deyecar qu'chonor ét alumivens Confucianista ens vida es ote legendá dé martíras Confucianista. Probablámentáivo, ét emdelaven vel harpor ét excutazión dé grúp dé alcemiven, sié vel las decivar eti. Ens ét dinastié Han subsequenzó, ét alumivens Confucianista, sié vel las pevar ét Qin loyálmentá vel usir cania incidenta a calosatir etis exjerá ét regimá roiró. Kong Anguo ( 165 – a. 74 t. C.), ote descensaven dé Confucio vel motacar ét alcemivens á ét Confucianistas én enlazar ét legendá dé martíras quive eti storié a disperar ét samelas magraró Confucianista querpa ote betra demoliscaró ens eti nacla antitrál.
Qin Shi Huang vel énto covir ét teremié dé pice eleméntas: fera, agila, terrá, grosada, én metál. Vel es nieter q'ét nacla royál dé dinastié Zhou traca vel las dielehar bie ét screlo dé fera, quilé es asociar a ét colora dorta. Ét dinastié Qin nievo vel barar luźor bie ét eleménta prosima ens ét lista, quilé es agila, ét eleménta dé siarzión dé Zhao Zheng. Ét agila vel es representar bie ét colora devie, én ét devie tetinér ét colora preferíró ens ét vestadas, cras, én cratellas Qin. Otro asociazións includor ét nar á ét ponte cardinál, ét sisóna dé adela, én ét sobér sin. Ét capas opiciel vel ser 15 centimetras ens ladia, ét carriojas ser dem metras ens remizión, én ote bù (步) es 1.4 m.
===Traíta atempa dé astanarcazión===
Ens 230 t. C., ét stét dé Qin vel las defer ét stét dé Han. Ens 218, ote aristocrata Han traca se'nabrir Zhang Liang vel heprúar a retrozar a Qin Shi Huang. Vel solureti ét propertizións én atuer ote astanaven, constror ote cona dé metál nagrió dé 120 cattys (~97 kg). Ét dem hommés vel atrovar ens ét busos dicié ét ruté dé emdelaven quial ote mantana tralóca eti traíta tor imperiál. Ens ote sinál, ét astanaven vel quinar ét cona a ét primé carrioja én ralmierar esti. Naca, ét emdelaven vel duletar quive dem carriojas identicál a nacher ét tancavens, én sereti actuálmentá ens ét duéto carrioja. Almicie ét atempa vel es teblar, carna hommés ser capablá a escepar ét sanazión subsequenzó.
===Javeras vulgara===
====Betra Granda====
:Artico chié: Betra Granda dé Chiné
Niéu betras dé stét vel las ser constror tralóca ét vor siclos traca, niéu dé etis celar ét destancias giuso ét defensos dé risá én agentaniés imcrotablá. A imposar ét luźo centrálizaró én doler ét resurgencia dé lordas feudál, ét Emdelaven vel harpor ét padecazión dé betras giuso ét stéts traca, quilé ens presinel es ét betras internál a dividar ét emdela.
Naca, a defensor dasdar ét nomádas Xiongnu a ét nar, sié vel las resitar niéu caderas dé eti, harporeti ét betras nievo a conectar ét fortificazións dicié ét frontera dé nar dé emdela. Tiéns dé milíns dé javevens vel ser mobilízar, én ote sobér imenseró vel las morir, a constror ét precedidora dé Betra Granda dé Chiné actuál. A decrilar ét materiáls a constror vel es duroca, dena ét constrovens altacó alar usir ét materiáls locál: ét damé ens ét rangrció dé mantana, tariáls ens ét placlas. "Constror én tietunor" vel es ote principlá chié, vel implar q'ét betra nol es ote giadera fiźaró permanentómentá. Coror nol ser casié recordas surleraró a specificar ét ladia én procoso dé betras Qin, quilé vel las eroder lagramentá quial ét siclos.
====Canál Lingqu====
Ens 214 t. C., ét Emdelaven vel epeźar ét projectá dé ote canál cagranán, quilé croparar ét decrilara bie agila giuso Chiné dé nar én dé sud, origunielmentá dés ét cesclaras armilenál. Ét canál, quilé es 34 kilometras ens ladia, conectar dem degas aquaticá cagranán dé Chiné, ét risá Xiang derciar a ét Yangtsé, én ét risá Li derciar a ét risá dé Perlas. Ét canál vel asister ét exroderazión Qin a ét sud-oes. Es recogar á adéla traí gomerazións granda dé edagranié Chinés antigiél, dicié ét Betra Granda én ét sistéma dé irigatazión Dujiangyan ens Sichuan.
===Elixir dé vida===
Quén vel lamareti giéivo, Qin Shi Huang vel buscer desperatarómentá ét elixir dé vida, quilé degar a eti ét immortalitié. Ens eti questa obsesasiva, vel sereti deciver dasdar niéu elixirs fraudalenta. Vel taquereti ét Islán Zhifu traí tamias ens eti buscera.
Ens ote situazión, vel guíreti Xu Fu, ote locál dé Zhifu, quive ét tagélas qu'magar tiéns dé hommés én femmés tre a buscer ét Manta Penglai. Vel busceretis Anqi Sheng, ote maga sié vel las majer Qin Shi Huang tralóca ote reunión bersupra ens eti duletas. Ét expedizión vel nonél quedar, probablámentá somedor ét hequilazións dé teblará. Ét legendas clagar qu'devlaretis Japón én coloniar esti.
Es énto posiblá q'ét cejaria dé samela dé Emdelaven, quilé exemir ét javeras alcemicál, ril es recogar á ote atempa a atrar ét espitalas dé alumivens efióivén eá ét questa dé Emdelaven. Casá dé etis vel qus'chonor ens vida ser ét alcemicaven, én cania vel las ril es ote media a testár etisé abiliźié a desaficar ét morié.
==Niers finál==
===Morié===
Ens 211 t. C., es noder q'ote metéor lagra vel las roir ens Dongjun, én casá nomél inscribar ét temis "Ét Primé Emdelaven ler morir én eti dastó ler es dividar" (始皇死而地分). Ét Emdelaven vel guír ote secrétaven imperiál a esnocular cania profecia. Nolsona vel ler confesar a ét actazión, dena tace ens-vidas galta ser degar ét morié, én ét daria es pulverízar.
Tralóca eti piceta tor a Istchiné, ét Emdelaven vel tetinér mués omla ens Pingyuanjin (Condado Pingyuan, Shandong), én morir ens Jolió ó Augustó dé 210 t. C., ens ét palacia ens ét prefeturá Shaqiu, vaner 49 tamias.
Ét geraria dé Qin Shi Huang d'morié renaser imenseró, almicie vel las sereti desernadar ens niéu niers dé dielehazión. Ote hipotesís qu'sereti cadotar bie ote elixir qu'cadver mercuria, quilé es degar a eti bie eti alcemicavens én medicávens dé corta ens eti questa dés ét immortalitié.
===Sucedizión===
Vel nior ét morié dé Emdelaven, Chancelleven Li Si somedor q'ét batrilas ril trigrar ote rebelazión generela. Li Si vel decidir a atrovar ét morié dé Emdelaven: ét mecanos solé dé esquito qus'informír ser ote inti imgranán Ying Huhai, ét eunucá Zhao Gao, én pice ó sin eunucás favoritó. Li Si vel harpor ote esjadeherá dé ciola putreró a magar traca én agterá ét vagón dé Emdelaven a cegror ét juíra dé eti cuerra ens decomherazión ens ét heta dé heil. Vel pretendar qu'sereti ens vida agterá ét beloié dé vagón, tadcaretis eti quevaros esvielta, magar ét Teala, én pretendar a magar ét nessetas a én tie eti.
Saú vel devlaretis Xianyang, ét morié dé emdelaven es anuncir. Qin Shi Huang nol vel favorír a noder venta ét morié, én nonél vircor ote testamencá. Almicie eti inti cagranán Fusu vel es ét primé a sucedir eti á ét emdelaven, Li Si én ét ciefé dé eunucá Zhao Gao conspirar a gier Fusu, sié es ens alia quive etisé opdelié, generela Meng Tian. Ét cermano dé Meng Tian, Meng Yi, ote minista senitro, ens ote timia vel las pajarar Zhao Gao. Li Si én Zhao Gao vel pogrofír ote praguna tie Qin Shi Huang, harpor Fusu én generela Meng a suicider. Ét pleca vel es tacanolanó, én ét inti imgranán Hu Hai initiar eti réin najera á ét Duéto Emdelaven, s'enser mestémpe á Qin Er Shi.
==Familie==
Ét mecanos dé familie immediata dé Qin Shi Huang includor:
*Parentas:
**Rei Zhuangxiang dé Jin
**Reija Zhao Ji
*Semiacenas:
**Chengjiao, ét semicermano paternál legitimató tie ote meri difité, lorda dé Chang'an
**Dem semicermanos maternál illegitimató dé Reija Zhao Ji én Lao Ai
*Fantés
**Fusu, Princia dé Corona (primé inti)
**Gao
**Jianglü
**Huhai, mestémpe Qin Er Shi (18a inti)
Qin Shi Huang vel vaner apros 50 fantés (apros 30 intis én 15 intes), naca másjar dé etisé nabros nol ser enser. Vel vanereti niéu concubinas, naca probablá nonél nabrir casié dé etis á ét emderezven.
==Legacia==
===Masolemié én Armia dé Terrácota===
:Artico chié: Masolemié dé Qin Shi Huang
:Énto nior: Armia dé Terrácota
Sima Qian, saú ét siclo tie ét morié dé Primé Emdelaven, vel vircor qu'700,000 hommés ser harpor a constror ét masolemié dé emdelaven. Ét historicaven Britaniés John Man vel indicatar qu'cania mostós es lagraivén vil ét populazión dé tace ciutés ens esca timia én calculareti q'ét deleras ril vel las ser constror bie 16,000 hommés ens dem niers. Sima Qian vel nonél menziónar ét Armia dé Terrácota, naca menziónareti q'ét Emdelaven Qin constror ét tucźeas dé brodía monumentál dés eti palacia. Ét tucźeas dé terrácota vel ser disperar bie ote grúp dé nagratavens sié del escavar ét pocas eá 29 dé Mardó, 1974. Ét armivens vel ser creor quive ote serias dé detaliepó d'mocón én ser individuálizar bie ét dura dé artavens. Ét atelo Han vel énto es usir ens casá cetravens. Coror ser apros 6,000 tucźeas, quilé vaner ét midiecá a protetor ét Emdelaven ens ét vida saú morié tie ét liherás maló. Memilomé quive ét armia ser ét carriojas én 40,000 visclas dé brodía.
Adéla primé projectás qus'acompliscar bie ét rei tre quitrada sereti ens vida vel es ét constrorcazión dé eti espulmo properó. Ens 215 t. C., Qin Shi Huang vel harpor Generela Meng Tian a epeźar bous constrorcazión quive ét asistencia dé 300,000 hommés. Otro lavilas deyecar qu'harporeti 720,000 javevens imtaró a creor eti espulmo tenecia eti specificazións. Ote timia más, tenecia ét obsevazión venta ét populazión ens esca timia bie Johhn Man, canias estaleras historicál ser debátablá. Ét espulmo principál (tolerazión 34°22′53″N 109°15′13″E) cadver ét emdelaven nol es lomer én ét evidencia deyecar qu'renaseresti imaneferó relatativamentá. Ét motacazión dé Sima Qian a ét espulmo includor ét besmas dé palacias én tacreras, "utensilas raró én objetas canquessativa", 100 risás qus'cer bie mercuria, representar ét "cuerras ens tehelo", én ét ballestas a sutar casié nomél qu'monor a sener. Ét espulmo vel es constror ens ét cani dé Manta Li, 30 kilometras tie Xi'an. Ét arceologicavens modaro vel las toler ét espulmo, én vel las insertar ét probás a esti. Ét probas vel tancer ét quantitiés alta imbestacamentá dé mercuria, apros 100 timias más vil ét ratá dé occurrazión naturál. Ét secrétas vel ser renaser tavila másjar dé javevens sié constror ét espulmo ser gier.
===Reputazión én assamencá===
Ét historiografié Chinés truecadizionál vel altacó portear ét Emdelaven á ote tirán tiercruó, sié vaner ote somedo obsesasiva dé astanarcazión. Ét eźepatié ideologicál haca ét stét dé Qin legálista vel es talevescar temnomentá ens 266 t. C., quén ét filosoficaven Confucianista Xunzi nol deyen a esti. Ét historicavens Confucianista mestémpe vel condemnar ét emdelaven, alegar qu'cejareti ét clasicás én chonor ét alumivens Confucianista ens vida. Finálmentá, vel listaretis ét Tán Tolecás dé Qin a gomerar eti actazións tiránicál.
Ét potila én stétaven Han nagrola Jia Yi vel concludor eti esala Ét Errocos dé Qin (過秦論, Guò Qín Lùn) dé qués tetinér ét dagrejasié Confucianista veccila dés ét lidos dé Qin d'roira. Ét esala dé Jia Yi, vel es amorar á ote javera masteraria dé retoricá én lidoria, es besmar a dem storiés Han granda én vel las vaner ote aclara lapra a ét estianora politicál Chinés á ote ilustrazión clasicá dé teremié Confucianista. 
Ens ét perioca modaro, ét assemencás vel initiar a emerar, quilé difitér tie ét escas dé historiografié truecadizionál. Ét reassemencá vel es sporar bie ét ilerólitié dé Chiné ens ét rote finál dé siclo én siclo temno. Ens esca timia, casá nomél vel initiar a regardar ét truecadizións Confucianista á ote impedimencá a ét senera dé Chiné a ét tegí modaro, lomer ét redo dés ét esperapetivas tadcaró.
Ens ote timia quén ét nacións foréin vel usurpar a ét teritorié Chinés, ét historicaven daciró dé Kuomintang Xiao Yishan vel ecequerar ét vertrola dé Qin Shi Huang a repulzar ét barbaravens dé nar, specificamentá ens ét constrorcazión dé Betra Granda.
Category:Qin Shi Huang
Category:Moriés ens 210 t. C.
Category:Dacivens armilenál Chinés
Category:Legálismo (filosofié Chinés)
Category:Emdelavens dé dinastié Qin