Baba Yaga

Baba Yaga (Баба-Яга in het Russisch), ook bekend onder andere namen, is een wanstaltig of heks-achtige vrouw in Slavische folklore. Ze vliegt rond op een reusachtige mortel en ontvoert (en eet) kleine kinderen. Ze dwaalt door het bos in een hut dat staat op vier kippenpoten diep in het bos. In de meeste Slavische verhalen wordt zij neergezet als een tegenstander die ontweken moest worden; hoewel sommige karakters in mythologische verhalen haar opzoeken voor wijsheid, en in zeldzame gevallen is ze een richtsnoer voor verloren zielen. Volgens de folklorist Vladimir Yakovlevich Propp According to Propp, vult zij vaak de functie als schenker; haar rol is om de held van het verhaal iets te geven, soms tegen haar zin in, om hem te helpen met zijn avontuur.
==Uiterlijk, afkomst en gedrag==
De naam Baba-Yaga bestaat uit twee delen. Baba betekent “oude vrouw” of “grootmoeder” in de meeste Slavische talen; het is afgeleid van baby-praat en leidt tot ongunstige bijklanken in de moderne Slavische talen. Het tweede deel, Yaga, komt van het Proto-Slavische “(J)ega” of “Jedza” (Pools) wat waarschijnlijk gerelateerd is aan het Litouwse Ingis (“luilak” of “luiaard”), het Oudnoorse Ekki (“pijn”), of Oud-Engels Inca (“vraag, scrupules, twijfel, grieven, ruzie”)
In Russische verhalen wordt Baba Yaga weerspiegeld als een heks die vliegt door de lucht met een mortel. Ze gebruikt een stamper als een roer en veegt haar sporen weg met een bezem gemaakt van zilverberk. Baba Yaga wordt veelal gezien als een levensgevaarlijke vijand, en soms als een hulp in nood; er zijn verhalen waarin zij mensen helpt met hun problemen of zoektochten, in andere verhalen ontvoert ze kinderen, waarna zij deze opeet. Er wordt nadruk gelegd op de noodzaak voor een goede voorbereiding en zowel de zuiverheid van de geest als pure beleefdheid. Er wordt gezegd dat als er aan Baba Yaga een vraag wordt gesteld, dat zij een jaar veroudert. Dit verklaart haar tegenzin om mensen te helpen. dit effect kan echter ongedaan worden gemaakt met een speciale theemengsel gemaakt met blauwe rozen.
In het volksverhaal “Vasilissa de Mooie” (Василиса Прекрасная in het Russisch), vastgelegd door Alexander Afanasyev (Narodnye russkie skazki, vol 4, 1862). Het jonge meisje Vasilissa krijgt drie onmogelijke taken opgedragen, die zij oplost door een magische pop te gebruiken die zij van haar moeder gekregen had. In de verchristelijkte versie wordt Vasilissa naar Baba-Yaga gestuurd voor een opdracht en wordt gevangengenomen, maar de knechten van de heks - een kat, een hond, een poort en een boom - helpen Vasilissa om te ontsnappen omdat ze aardig tegen hen is geweest. Aan het einde van het verhaal verandert Baba-Yaga in een kraai. Ook Prins Ivan in “De Dood van Koschei de Onsterfelijke” wordt gehelpen door dieren die hij heeft bespaard.
==De hut==
Baba-Yaga leeft in een blokhut dat zich ofwel voortbeweegd op vier dansende kippenpoten, of is omringt door een hekwerk met een menselijke schedel op iedere paal, dat ‘s avonds een spookachtige gloed voortbrengt. Het hekwerk zelf is gemaakt van menselijke beenderen, met meestal een schedel die ontbreekt voor de volgende held die zich waagt in het territorium van Baba-Yaga. Een combinatie van dit beide is mogelijk. Het sleutelgat van de deur is een mond gevuld met vlijmscherpe tanden.
In sommige verhalen is de hut verbonden met drie ruiters: een in het wit, op een wit paard met een wit harnas, die de Dag is; een rode ruiter die de Zon is; en een in zwart, de Nacht.Baba-Yaga wordt bedient door onzichtbare knechten binnen de hut. Ze legt uit dat als er iemand vraagt naar de knechten, dat ze de ruiters roept om de ongelukkige te doden.
Baba-Yaga gebruikt meestal de schoorsteen om naar buiten te vliegen met haar mortel. Soms staat de deur aan de andere kant van de hut. de hut laat de deur niet zien tot een magische zin gezegd wordt: “Draai je rug naar het bos, je voorkant naar mij”.
Waarschijnlijk is de hut een interpretatie van een klassieke contructie die jagende nomaden van Syberische of Oeraalse families gebruikten, uitgevonden om voorraden te beschermen tijdens langdurige jacht of afwezigheid. Een deur- en raamloze blokhut wordt gebouwt op stronken van dicht op elkaar gegroeide bomen, afgezaagd op een hoogte van twee tot drie meter. De stronken, met hun uit elkaar liggende wortels zouden makkelijk aangezien kunnen worden als ‘kippenpoten’.
Een gelijksoortige maar kleinere constructie werd gebruikt door Syberische heidenen om figuren van hun goden in te bewaren. Herinnerend aan de late matriarchaat onder de Siberische volken, een gelijksoortige afbeelding van een uit bot gesneden popje in lompen in een klein hutje op boomsstronken lijkt veel op een beschrijving van Baba-Yaga, die bijna niet in haar hutje paste: haar benen lagen in de ene hoek, haar hoofd in de andere en haar neus staat tegen het plafond.
Category:Russische Folklore
Category:Heks
Category:Wezens