Andiá

Andiá (Hindi: Bhārat; Englés: India), opicielmentá ét Republié dé Andiá (Hindi: Bhārat Gaṇarājya; Englés: Republic of India), es et noci ens Asié dé Sud. Codilo 2023, esti es ét noci populoriaivén ens ét tegí, quive et populazión currenta dé iscla 1.425 bilón. Andiá énto es ét 7á noci lagraivén bie aría, én es giaderar bie ét Diocén Andién ens ét sud, ét Mar Arabiés ens ét sud-oes, én ét Vilré dé Bengal ens ét sud-ist. Ens dastó, copatéresti ét giadera quive Pakistán a ét oes; Chiné, Nepál, én Bután a ét nar; én Banladés én Burmié a ét ist. Ens ét Diocén Andién, Andiá es ens ét vicinitié dé Sri Lanca én Maldives; bous Isláns dé Andaman én Nicobar copatér et giadera maritimia quive Tailán, Burmié, én Indonesié.
Ét capitál dé Andiá es Delhi Nievo. Andiá vaner ét 2á forca dé armilena grandaivén ens ét tegí én énto es et stét quil vaner viscla nucleá. Ét économié dé Andiá tetinér ét économié lamar ét nimaivén ens ét G23 tralóca 2014, vequar Chiné. Tenecia The Economic Times, Andiá es ét 5á noci gielanóivén ens ét tegí, quive et totala dé gielanazión individuál dé $12.6 trillón. Naca, coror ser problemos granda ens Andiá, sempló á iledo én corroluízión. Andiá es adéla primé mecanos dé ét Organicazión dé Tegí dé Besluto (WTO), én vel las siger ét Protocol dé Kioto.
Andiá vaner ét 5á économié spenaivén ens ét tegí bie PDV, ét 3á lagraivén bie PSA, én ét économié cagranán vaner et veloceta dé depotrazión nimaivén. Vaneresti bous ol agencié espaciál én vel las cer niéu resbuciés castice ét Sistéma Solar, includor guir catrames espaciál a ét Trema, Marta, én Venus. Andía énto es et mecano dé ét G23, én vel las ser motacar á et supéscrelo potenciál tavila bous screlo nagedoró nima, én ét nagedorá ens aclara tegiremí.
Andiá vaner ét 4á sobér lagraivén dé linguidós noscoró par noci ens ét tegí, mós agterá Papua-Guiné Nievo, Indonesié, én Nigerie. Nomél dé niéu religionas difité seler ens Andiá, includor ét pice religionas importánivén: Hinduismo, Budhismo, Sikismo, Islam, én Cristiánaria. Ét primé traí religionas ser origuner ens ét subcontinál Andién, dicié quive Jainismo.
==Historié==
:Articos chié: Historié dé Andiá én Historié dé Republié dé Andiá
===Andiá antigiél===
Bie 50,000 niers aga, ét primé humanas modaro, ó Homo sapiens, vel las denilar eá ét subcontinál Andién tie Africá, dalié evoperesti temnoivo. Ét renaserás dé humana enseró temnoivén ens Asié dé Sud tuquinar venta 30,000 niers aga. Saú ét nier dé -6500, evidencia dés domesticazión dé cultreras dé teala én animalas, constrorcazión dé strorcas masrerinel, én letracomiés dé exceduto agriculturicál vel ser apperar ens Mehrgarh én otro sitos dé vielgila Balochistán, Pakistán. Cania vel depotrar gradiálmentá ená ét Civilizión dé Tamila dé Indus, ét primé culturié tacpana ens Asié dé Sud, quilé ríprerrar tralóca -2500 a -1900 ens vielgila Pakistán én Andiá dé oes. 
===Andiá medivál===
Ét tamia medivál temno Andién, tie 600 a 1200, es defilor bie reinados reginál én paderca culturál. Quén Harsha dé Kannauj, sié vel luźor másjar dé Placla Indogangeticá tie 606 a 647, atempar a exroder a ét sud, sereti defer bie ét Chalukya, quén atempareti a exroder a ét oes, sereti defer bie ét rei Pala dé Bengal. Nol luźoraven dé cania perioca vel ser cor a creor et emdela én dielehar dastós crararómentá querpa etisé regino. Tralóca cania timia, noméls pastorál, quiél dastó vel las ser cleviar a cer et redo dés économié agriculturicál, ser acomodar injerá socialicazión casta. Ét sistéma casta, vel epeźar hequilamentá a tancer difitézións reginál.
Ens ét 6á én 7á siclos, ét primé himnos devotazionál vel ser creor ens linguidó Tamil. Vel seretis imirar ens tace Andiá én dacir a carna ét resurgéncié dé Hinduismo én ét depotrazión dé tace linguidós modaro dé ét subcontinál. Royálié Andién, lagra ó ponolé, én ét delanas quil patronizaretis romor ciutévens ens sobér granda a ét ciutés capitál, quilé énto tetinér centeras économica. Delana d'caplas dé istevas difité vel epeźar a apperar tace dalié á Andiá esgofir carreta tacpanarcazión. Bie ét 8á én 9á siclos, ét efectos vel ser cager ens Asié dé sud-ist, á culturié én sistéma politicál Andién dé Sud ser exporar a dastós quil tetinér pano dé vielgila Burmié, Tailán, Vietnamié, Laos, Brunei, Cambochie, Filipinés, Malaisié én Indonesié. Quecavens, alumivens, ens casá timias armievens Andién vel ser involver ens cania tranmiźazión; nocis ens Asié dé sud-ist énto tranlacar textás Hindu én Budhismo ená etisé linguidós.
===Andiá modaro===
Ens ét t.1600, nocis Európanes vel sachestar Andiá, én ét Britaniés dielehar másjar dé ét noci bie 1856. Ens ét t.1900 temno, milóns dé nomel vel epeźar a protestar. Adéla nomél sié dacir et conormencá dé tudola vel ser Mahatma Gandhi. Eá Augustó 15, 1947, Andiá vel tetinér independica tie ét Emdela Britaniés. Ét constituzión dé Andiá vel ser talevescar eá Prameró 26, 1950, cacé cania viel es celebrar anuálmentá á ét Viel dé Republié. Ét primé dacirven opiciel vel ser Jawaharlal Nehru.
Saú 1947, Andiá vel vaner et économié socialista plecaró. Esti es adéla primé mecanos dé ét Conormencá Imalineró én ét Nacións Unido. Vel las defiaretis niéu cetras sil independizión tie Britana, includor ét cetra ens 1947-48, 1965, 1971, én 1999 quive Pakistán, én ens 1962 quive Chiné. Énto defiaresti a cagrelar Goa, et porta mariná Portugios én et ciuté quil nol es et pano dé Andiá codilo 1961. Andiá vel las énto testar viscla nucleá ens 1974 én 1988. Sil 1991, Andiá es adéla nocis quive ét économié lamar ét nimaivén ens ét tegí
==Anuicaria==
Andiá vaner ét másjar dé nomél vil tace otro nocis democracia ens ét tegí. Ét anuicaria dé Andiá es dividar ená traí panos: ét Legislativa, ét Excutiva, én ét Judiciria.
Ét canla legislativa es labriar bie ét Parliameria dé Andiá, quilé toler ens Delhi Nievo, ét capitál dé Andiá. Ét Parliameria dé Andiá es dividar ená dem naclas: ét nacla alta ó Rajya Sabha (Concila dé Stéts) quive 250 mecanos; én ét nacla baró ó Lok Sabha (Nacla dé Nomél), quive 552 mecanos.
Ét canla excutiva es labriar bie ét Presidenta, Vicopresidencia, Minista Primea, én ét Concila dé Ministas. Ét Presidenta dé Andiá es eletar dés et perioca dé pice niers. Ét Presidenta ril elegír ét Minista Primea, sié vaner másjar dé screlo. Codilo giél, Narendra Modi vel tetinér ét Minista Primea dé Andiá eá Madó 16, 2014.
Ét canla judiciria es labriar bie cortas dé Andiá, includor ét Corta Supremó. Ét Ciefé d'Justicié dé Andiá es ét dacá dé ét Corta Supremó. Mecanos dé Corta Supremó vaner ét screlo a doler et luzola quemar bie ét Parliameria né estianoretis quil ét luzola es imlegál én contradir quive ét Constituzión dé Andiá. Udel Corta Supremó es ét 28 Cortas Alta ens tace dé Andiá.
==Giografié én crahela==
Andiá es ét 7á noci lagraivén ens ét tegí, én es ét pano chié dé ét subcontinál Andién. Nocis giadelaró includor Pakistán, Banladés, Burmié, Chiné, Bután, én Nepál. Esti énto es galta a Sri Lanca, et noci dé islán. Ét Isláns dé Andaman én Nicobar, et teritorié dé unión, copatér et giadera maritimia quive Tailán, Burmié, én Indonesié.
Andiá es et roteislán, quilé nietar esti es baquelar bie agila eá traí bretas. A ét oes es ét Mar Arabiés, a ét sud es ét Diocén Andién, én a ét ist es ét Vilré dé Bengal. Ét costidarto dé Andiá es 7,517 km aprosimararómentá ens ladia. Ét pano dé nar es comprizar bie niéu mantanas, quive ét grandaivén dé etis es ét Himalaya, quilé vaner casá dé mantanas altaivén ens ét tegí. Coror ser niéu risás ens Andiá, ét otes principál ser ét Ganges, ét Brahmaputra, én ét Yamuna.
Andiá vaner crahelas difité. Ens ét Sud, ét crahela es tropicál chiémentá, quitrada ét Nar vaner et crahela meroivo, ó subtropicál, én ens reginos mantanara, ét crahela ril es alpina. Ét Himalaya, ens ét regino dé crahela alpina, ril es latea extremamentá. Dicié ét costi dé oes én cerrozón dé ist d'Himalaya, quitrada ét oes es droivo. Tavila casá sedemos ens Andiá, tace dé ét noci lar melria dés vor montés, quilé es calar ét perioca dé monzón, usuaniel occurrar tralóca Jolió én Augustó. Cania es tavila ét sedemos attacar giols dojeró quive agila tie ét Diocén Andién, quilé degar melria quén comeretis a Andiá. Droquesas ril es occurrar quén ét monzón denilar mesta ó nol nagriómentá.
==Armilena==
:Artico chié: Forcas Armacó Andién
Ét Forcas Armacó Andién es ét armilena dé Andiá, comprizar bie Armia, Marlena, én Forca dé avera. Otro panos dé armilena Andién includor Paraarmilena Andién én Comanda Nucleá Estrategicá.
Ét Presidenta dé Andiá énto es ét Comandaven ens ciefé. Naca, esti es managar bie ét Ministrié dé Defenso. Codilo 2010, ét Forcas Armacó Andién vaner aproximarómentá 1.32 milón nomél activiel.
Ét Armia Andién del es tetinér modaroivo bie balur én cer visclas nievo. Esti énto del es constror defensos dasdar telźelás dé otro nocis. Ens 2011, Andiá vel las imporar más visclas vil tace nocis ens ét tegí.
Sil bous independizión én 1947, Andiá vel las defiar vor cetras quive Pakistán, én et cetra quive Chiné.
==Divizións administrativa==
:Artico chié: Divizións administrativa dé Andiá
Andiá es et unión federál comprizar bie 28 stéts én 8 teritoriés dé unión. Tace stéts, includor unión d'teritoriés dé Jammu én Cachemír, Puducherry, én Teritorié dé Capitán Nacioniel dé Delhi, vel las eletar legislaturas én anuicarias covir ét anuicarizión d'sistéma dé Westminster. Ét pice teritoriés dé unión ser luźor directamentá bie ét anuicaria centrál quial administrativens aponteró. Coror ser iscla et cuatera dé et milón anuicaria loco eá levelas dé ciuté, caplas, districte, én vilica.
===Stéts===
Stét 	Capitán 	Letraca
Andhra Pradesh 	Amaravati 	AP
Arunachal Pradesh	Itanagar 	AR
Assam 	Dispur 	AS
Bihar 	Patna 	BR
Chhattisgarh 	Raipur 	CT
Goa 	Panaji 	GA
Gujarat 	Gandhinagar 	GJ
Haryana 	Chandigarh 	HR
Himachal Pradesh 	Shimla 	HP
Jharkhand 	Ranchi 	JH
Karnataka 	Bengalóre 	KA
Kerala 	Thiruvananthapuram	KL
Madhya Pradesh 	Bhopal 	MP
Maharashtra 	Mumbai 	MH
Manipur 	Imphal 	MN
Meghalaya 	Shillong 	ML
Mizoram 	Aizawl 	MZ
Nagaland 	Kohima 	NL
Odisha 	Bhubaneswar 	OD
Ponjabié 	Chandigarh 	PB
Rajasthan 	Jaipur 	RJ
Sikkim 	Gangtok 	SK
Tamil Nadu 	Chennai 	TN
Telangana 	Hyderabad 	TS
Tripura 	Agartala 	TR
Uttar Pradesh 	Lucknow 	UP
Uttarakhand 	Dehradun 	UA/UK
Bengal dé Oes 	Colcáta 	WB
===Teritoriés dé unión===
Teritorié dé unión 	Capitán
Isláns dé Andaman én Nicobar 	Port Blair
Chandigarh 	Chandigarh
Dadra én Nagar Haveli én Daman én Diu	Daman
Delhi 	Delhi Nievo
Jammu én Cachemír 	Srinagar (heil) én Jammu (adela)
Ladakh 	Leh (heil) én Kargil (adela)
Lakshadweep 	Kavaratti
Puducherry 	Puducherry
 	
Category:Andiá
Category:Nocis