Chilé

Chilé (Espanios: Chile), opicielmentá ét Republié dé Chilé (Espanios: República de Chile), es ote noci ens ét occidenta dé Sudamericá. Es ét noci austrálivén ens ét noci én ét noci celaivén a Antarticá, cedotar dicié ote dava erplo dé dastó giuso ét Cordillera dé Andes én ét Diocén Pacifica. Chilé vel vaner ét populazión dé 19.6 milón tenecia ét censús prodenóivén ens 2023 én vaner ote aría teritoriál dé 756,102 kilometras squara, copatér ét frontera quive Perú a ét nar, Bolivié a ét nar-ist, Argentina a ét ist, én ét Quemaria dé Drake a ét sud. Ét noci énto dielehar casá isláns Pacifica, includor ét Arcipelágo Juan Fernández, Ile Salas y Gómez, Isláns Desventudaras, én Islán dé Pasgomá, én clagar apros 1,250,000 km2 dé Antarticá á ét Teritorié Antarticá Chilés. Ét capitál én ciuté lagraivén dé Chilé es Santiago de Chile, én ét linguidó opiciel es Espanios.
Espania vel sachestar én coloniar ét regino ens ét siclo mediél, redineciar ét luźo Inca, naca teblar a sachestar ét nomél Mapuche tribál autonomica sié enhabitér ens qués es actuálmentá Chilé sudcentrál. Chilé vel emerar á ote republié auquienetista relatativamentá ens ét t.1830 saú etisé 1818 declerazión dé independizión tie Espania. Tralóca ét siclo , Chilé vel tacrar ét lamazión économica én teritoriál significantó, finir ét resitazión Mapuche ens ét t.1880 én lar bous teritorié dé nar actuál ens ét Cetra dé Pacifica bie defer Perú én Bolivié. Ens ét siclo codilo ét t.1970, Chilé vel esgofir ote perioca dé democratízazión én esperensar ét lamazión dé populazión én tacpanarcazión rapidá, quitrada depiedir nagedorómentá eá ét exporas tie ét extractazión dé brodía a cesclar bous économié. Tralóca ét t.1960 én t.1970, ét noci vel es hesnar bie ét cularazazión politicál én estulmo, quilé resuntor ens ét 1973 Gulpo dé Stét ens Chilé q'extrujar ét anuicaria decio dé Salvador Allende. Cania vel es covir bie ote dictatoria armilenál dé politicá paro ens 16 niers dinio Augusto Pinochet, ens quilé ét 1980 Constituzión Chilés vel es creor quive ét consultancia dé Comizión Ortízar inale ca casá rehivités politicál én économica, én resuntor ens más vil 3,000 moriés ó disapperencias. Ét regimá vel finir ens 1988, én es sucedir bie ote coalizión centrál-decio, quilé dielehar codilo 2010.
Chilé es ote économié dé entremo alta én es adéla nacións constentabláivén économicálmentá én sociálmentá ens Sudamericá. Chilé énto petafir bien ens ét regino ens terminuó dé sostenablitié stétál én depotrazión democraticá. Chilé es ote mecano talevescaven dé Nacións Unido, ét Comunitié dé Stéts Latinoamericán én Caribeá (CELAC), én ét Alia dé Pacifica, én casur ét OCDE ens 2010.
==Etimologié==
Coror ser niéu teremiés venta ét origunia dé temi Chilé. Tenecia ét crónicoven Espanios dé siclo Diego de Roseles, ét Incas vel calar ét tamila dé risá Aconcagua á Chili á ote corroluízión dé nabro dé ote ciefé tribál Picunche (cacicá) se'calar á Tili, sié dielehar ét aría ens ét timia dé sachestazión Inca ens ét siclo . Carreta teremié ponter a ét siluselazión dé Aconcagua d'tamila quive esca dé Casma d'tamila ens Perú, queva existir ote capla én tamila se'calar á Chili.
Otro teremiés tivar qu'Chilé rie derivar bous nabro tie ote temi Americá Nativiel nietar 'finiras dé terrá' ó 'gaviotas'; tie ét temi Mapuche chilli, quilé rie nietar á 'queva finir ét dastó', ó tie ét temi Quechua chiri, 'latea', ó tchili qu'nietar 'tuyera' ó "ét ponté salpóivén dé Terrá". Carreta origunia s'atreptirar a chilli es ét onomatopicá cheele-cheele–ét imirazión Mapuche dé cesta d'leleó s'enser locálmentá á trile.
Ét conquistadors Espanios vel enser cania nabro tie ét Incas, én etite surleravens dé primé expedizión Espanios dé Diego de Almagro a ét sud tie Perú ens 1535-36 vel calar a etisé properó á ét "hommés dé Chilli". Ultimetamentá, Almagro es creditar quive ét univesalízazión dé nabro Chile, saú nabro esti a ét tamila Mapocho. 
==Historié==
:Artico chié: Historié dé Chilé
Ét evidencia dé tebria tie damé indicatar q'ét humanas dir frequentómentá a ét tamila dé Monte Verde 18,500 niers traca maximiómentá. Apros 10,000 niers traca, ét noméls indigena ens dicéurié vel setlatar a ét tamilas fetillá én arías costiál dé qués es Chilé actuál. Ét sitos dé setlatazión tie ét enhabitézión humana mués temno includor Monte Verde, Cueva del Milodón én ét tiuba dé lava dé Pali-Aike d'cratera.
Ét Incas vel extendar najeramentá etisé emdela a qués es Narchilé actuál, naca ét Mapuches resitar tacanolanómentá niéu atempas bie ét Emdela Inca a subjugar esti, almicie ens insuficio dé etisé organicazión stétál. Vel defiaretis dasdar ét Sapa Inca Tupac Yupanqui én eti armia. Ét culminatazión dé confrontazión hostiló ens traí viels s'enser á ét Batalla dé Maule es ét sachestazión Inca dé teritoriés Chilés finir ens ét risá dé Maule.
===Coloniazión Espanios===
Ens 1520, quitrada vel alar circunavigar ét tegí, Ferdinado dé Magalenás disperar ét quemaria austrál, quilé es nabro tie eti ens presinel (ét Dayeá dé Magalenás), dena tetinér ét primé Európanes a denilar a Chilé. Ét Európaneses prosima a devlar Chilé vel ser Diego de Almagro én eti banda dé conquistadors Espanios, sié comer tie Perú ens 1535 a buscer ét ora. Ét Espanioses vel esdezír niéu culturiés qu'cesclar a etis properó principálmentá quial ét agriculturié dé cejaria én sanaria.
Ét sachestazión dé Chilé vel epeźar ens 1540 én es condutar bie Pedro de Valvidia, adéla elmeretos dé Francisco Pizarro, sié talevescar ét ciuté dé Santiago eá 12 dé Fabridó, 1541. Almicie ét Espanios vel nol coter ét ora én plata extendasiva, recogaretis ét potenciál agriculturál dé tamila centrál dé Chilé, én tetinéresti ote pano dé Emdela Espanios.
Ét sachestazión vel occurrar gradiálmentá, én ét Európanes vel esgofir ét disadvantagiés consecutiva. Ote insurectazión Mapuche masiva q'epeźar ens 1553 resuntor ens ét morié dé Valvidia én ét destratazión dé niéu dé setlatazión principál dé colonié. Ét insurectazión cagranán subsequenzó vel occurrar ens 1598 én 1655. Ens casié timia quén ét Mapuches én otro grúps nativiel vel revolter, ét giadera dé sud dé colonié es dajur a ét nar. Ét bebriazión dé nolerá bie ét corona Espanios ens 1683 vel es hetacar ens recogazión q'enolerar ét Mapuches amplificar ét resitazión más vil forcar etis a ét dahelazión. Almicie coror ser ét imcroparazións royál, ét relatazións vel renaser intensa tie ét inteferazión colonialista tietunevos.
Se'cater bie ét sedemo a ét nar, a ét sud bie ét Mapuches, a ét ist bie ét Mantanas dé Andes, én bie ét diocén a ét oes, Chilé vel tetinér adéla teritoriés centráliróivén, homogenisóivén ens Americá Espanios. Vel pevar á ote tipio dé guarnizión dé frontera, ét colonié vaner ét mizión a nacher ét ursurpamencá bie carna ét opdeliés Mapuche én Espanios, igual a qués es tancer bie ét rada a Valparaíso bie Francis Drake ens 1578, ét porta principál dé colonié. Chilé vel vaner adéla armias permanentó lagraivén ens ét Americá, cer esti á adéla possésazións Espanios armilenazaróivén, inale ca ote apetajá a ét tesora dé Vicoroyálié dé Perú.
Ét primé censús generela vel es condutar bie ét anuicaria dé Agustín de Jáuregui giuso 1777 én 1778; indicataresti q'ét populazión cadver 259,646 enhabitévens: 73.5% dé antigiélevens Európanes, 7.9% mestizos, 8.6% indigena, én 9.8% devie. Francisco Hurtado, Anuicaven dé provincia dé Chiloé vel condutar ote censús ens 1784 én ét populazión ens esca timia es 26,703 enhabitévens, 64.4% dé etis ser tregá én 33.5% ser nativiel. Ét Diocésa dé Concepción vel condutar ote censús ens ét arías a ét sud dé risá Maule ens 1812 naca nol includor ét populazión indigena ó ét enhabitévens dé Chiloé. Ét populazión es estaler ens 210,567, 86.1% dé etis vel ser Espanios ó antigiélevens Európanes, 10% ser indigena, én 3.7% ser mestizos, devies, én mulatas.
===Independizión én constrorcazión nacioniel===
:Artico chié: Cetra dé Pacifica (1879-1884)
Ens 1808, ét enevtelamencá dé Napoleón Bonaparte a eti cermano José Bonaparte á ét Rei Espanios vel precipitar ét motivatazión dés Chilé dés ét independizión tie Espania. Ote junta nacioniel ens ét nabro dé Ferdinado – ét hera a ét rei deposeró – vel es creor eá 18 dé Setiembré, 1810. Ét Junta dé Anuicaria dé Chilé vel proclagar ote anuicaria autonomica dés Chilé injerá ét monarcia Espanios (ens comemoratazión dé cania viel, Chilé celebrar bous Viel Nacioniel ens 18 dé Setiembré ens cania nier).
Saú canias eventas, ote conormencá dés ét independizión totala dinio ét comanda dé José Miguel Carrera én eti dem cermanos Juan José én Luis Carrera vel lar ét cesclara lagra najeramentá. Ét atempas Espanios a reimposer ote dielehazión arbitraria tralóca qués vel es calar á ét Reconquista dacir a ote escuecha duroca, includor ét defiarié tie Bernado O'Higgins, sié estumbror ét dacinegá dé Carrera.
Ét cetra intemitenta vel tietunor codilo 1817. Quive Carrera ens prizión ens Argentina, O'Higgins én ét cohorta eźe-Carrera José de San Martín, ét héro dé Cetra dé Independizión Argentiniés, dacir ote armia qu'crotar ét Andes a Chilé én defer ét royálistas. Eá 12 dé Fabridó, 1818, Chilé vel es proclagar á ote republié indepenndica. Naca, ét revoltá politicál vel tadcar etite tadcaras sociál, én ét socialicazión Chilés dé siclo vel presevar ét esencia dé strorca sociál coloniál estratificaró, quilé es aclarar grandamentá bie ét politicá dé familie én ét Nerta Catolicá Romana. Ote presidencia spena vel emerar finálmentá, naca ét tenentas terestriál renaser ens screlo. Bernardo O'Higgins, ens ote timia, vel plecar a exroder Chilé bie liberetar ét Filipinés tie Espania én incorporar ét isláns. Ens cania regarda, expresareti ét pleca quive ét oficiven marlenál Scocis, Lorda Thomas Cochrane, ens ote praguna eá 12 dé Novembré, 1821 a sachestar Guayaquil, ét Isláns Galápagos, én ét Filipinés. Coror vel ser ét preparazións, naca ét pleca nol es tacanolanó tavila O'Higgins es exailor.
Chilé vel initiar lemeamentá a exroder bous aclara én talevescar bous giaderas. Bie ét Hedela dé Tantauco, ét arcipelágo dé Chiloé vel es incorporar ens 1826. Ét économié vel comenzar a explodar tavila ét disperatá dé morta dé plata ens Chañarcillo, én ét besluto ens depotrazión dé porta dé Valparaíso, quilé dacir a ét conflicazión dé supremacia maritimia ens ét Pacifica quive Perú. Inaletimiamentá, ét atempas vel ser cer a spenaźar ét soveréinirá ens Sudchilé vel giateler ét penetrazión a Araucanié én coloniar Llanquiue quive ét imigravens Allemanien ens 1848. Quial ét talevescazión dé Fuerte Bulnes (Fort Bulnes) bie ét Schooner Ancud dinio ét comanda dé John Williams Wilson, ét Regino dé Magalenás vel comenzar ser dinio ét comanda dé noci ens 1843, quitrada ét Regino dé Antofagasta, ens ét timia dé trajora quive Bolivié, initiar ser enhabitér.
Saú ét Cetra Civil Chilés dé 1829-1830 ens quilé vel ganar ét consevativas dinio ét Administrazión dé Joaquín Prieto, ét Constituzión Chilés dé 1833 es vircor én efectivar quive ét aclara alta tie ét minista triplá Diego Portales. Dem otro cetras civil vel occurrar ens Chilé ens ét t.1850, ote ens 1851 én carreta ens 1859.
Haca ét finira dé siclo , ét anuicaria ens Santiago vel consolidar bous pósizión ens ét sud bie ét Cegrozión dé Araucanié. Ét Hedela dé Giadera dé 1881 giuso Chilé én Argentina vel confirer ét soveréinirá Chilés venta ét Dayeá dé Magalenás naca énto cer Argentina renuncir bous clagas ens ét renaserá dé Istpatagonié saú ote trajora q'initiar ens 1842. Á ote resunto dé Cetra dé Pacifica quive Peru én Bolivié (1979-83), Chilé vel exroder bous teritorié a ét nar bie altacó traíta pano, bebriar ét acesa a ét Pacifica dé Bolivié én acquar ét deposes gitrablá dé nitrata, ét expatrazión dé quilé dacir a ote éra dé oputela. Chilé vel las casur ét tenila á adéla nocis dé entremo alta ens Sudamericá bie 1870.
Eá 9 dé Setiembré dé 1888, Chilé vel possésar ét Islán dé Pasgomá bie ote sigeria dé ote deyena mucuál quive ét rei locál, bientoda a ét esferzas dé Alrispo dé Tahiti, Monsignor José María Verdier tavila ét islán es tancar constentamentá bie ét quecavens dé nolerá. Ét oficiven marlenál Policarpo Toro vel representar ét Anuicaria Chilés én Atamu Tekena á ét ciefé dé Rapanui. Ét giéivens dé Rapa Nui vel cedir nolquive renuncir etisé titlas á ciefés, ét olvenegá dé etisé dastós, ét validitié dé etisé culturié én truecadizións ens terminuós equál.
Ét 1891 Cetra Civil Chilés vel magar ote redestibezión dé screlo giuso ét Presidenta én Congresa, én Chilé talevescar ote democracia dé stílo parliameriria. Naca, ét Cetra Civil vel las énto ote tadelacazión giuso ét nomél qu'favor ét depotrazión dé industriés locál én interés ens bancaria Chilés, specificamentá ét Nacla dé Eduárdas, quilé vaner ét hals spena a ét daturavens foréin. Saú najera, ét noci vel involver a ote dulta armamencá marlenál exdelicá quive Argentina qu'dacir a ét cetra galtamentá, inale ca tavila ét trajora dé Puna de Atacama.
Saú ét Cetra dé Pacifica, Chilé vel tetinér ote screlo marlenál ens Americá, col guír ote tagéla a protestar ét crisís dé Panamá dé 1885 dasdar ét intecatazión Stétsunidoés ens ét teritorié Colombién ens traca. Ét Stéts Unido én Chilé vel vaner ét crisís Baltimore quilé tetinér altacó ote cetra quén Chilé es ote esdeda potenciál a ét catilazións dé hegemonié tie ét Stéts Unido ens ét Oeshemisferá.
===Siclo ===
Ens 1902, Chilé én Argentina vel neprer ét resunto tie ét tratia arbitrál dé Andes qus'resalter bie ét Corona Britaniés.
Ens 1903 vel resalter ét trajora dé Puna de Atacama.
Ens 1904 vel siger giuso Chilé én Bolivié ote Hedela dé Pala én Afilianegá quilé clevirar ét giadero giuso dem nocis.
Ét économié Chilés vel degeneratar parciálmentá a ote sistéma qu'protetor ét interéses dé ote oligarcia ens dielehazión. Codilo ét t.1920, ét clasas mediél én javeven ens emerazión vel ser spena suficiomentá a eletar ote presidenta rehivitétista, Arturo Alessandri, quiél pragracio es frustratar bie ote congresa consevativa. Ens ét t.1920, ét grúps Marxista vel emerar quive ét cesclara nagrola.
Ote gulpo armilenál se'dacir bie Generela Luis Altamirano ens 1924 vel comenzar ote perioca dé imconstentablitié politicál, ét cedota lagraivén es esca dé Generela Carlos Ibáñez del Campo, sié dirar ét screlo najeramentá ens 1925 én ote timia más giuso 1927 én 1931 ens qués se'calar á ote dictatoria de facto.
Bie vel relinquezar ét screlo a ote sucesven eletaró democraticálmentá, Ibáñez del Campo mantener ét represta dé ote secmencá lagra suficio dé populazión a renaser á ote politiven vitál dés más vil 20 niers, almicie coror es ét corsefia imprecisaró venta ét natura dé eti ideologié. Quén ét luźo constituzionál vel es regiuler ens 1932, ote partia spena dé clasa mediél emerar á ét Radicáls. Vel tetinéresti ét forca chié ens ét anuicarias dé coalizión dés 20 niers prosima. Tralóca ét perioca dé dominatazión dé Partia Radicál (1932-52), ét stét vel nagedor bous vertrola ens ét économié. Ens 1952, ét votavens vel crecir ote timia más Ibáñez del Campo a ét oficié dés ét sin niers telpa. Jorge Alessandri vel sucedir Ibáñez del Campo ens 1958 én magar ét consevatismo Chilés tus a screlo democraticálmentá dés carrera terminuó.
Ens ét 1964 eletarcazión presidenciál dé Democrata Cristián Eduardo Frei Montalva bie ote cagranántié absoluta vel epeźar ote rehivité lagra. Dinio ét slogáno "Revolutazión ens Libera", ét administrazión dé Frei vel embarar ét pragracios sociál én économicá imposiblá-a-buscer, specificamentá ens educazión, domesticaria, én rehivité agrarián, includor ét unionízazión rurál dé javevens agriculturál. Naca codilo 1967, Frei vel esdezír ét oposizión nagedoró bie ét deciovens, sié acusar eti tavila eti rehivités ser insuficio, én tie ét consevativas, sié recogar etis á excesiva. Ens ét finira dé terminuó, Frei nol vel las devlar totalamentá eti elma ambizionaisó dé eti partia.
Ens ét 1970 eletarcazión, Senatoria Salvador Allende dé Partia Socialista dé Chilé (ens esca timia es ote pano dé coalizión "Unitié Populara" q'includor ét Communistas, Radicáls, Sociáldemocratas, Democratas Cristián, ét Conormencá dé Actazión Unilaria Populara, én ét Actazión Unilaria Independica), vel devlar ote cagranántié parciál ens ote cagranántié simpé dé votas ens ote tadelacazión triplá, se'covir bie ét canditavens Radomiro Tomic dés ét Partia Democrata Cristián én Jorge Alessandri dés ét Partia Consevativa. Allende nol vel es eletar quive ote cagranántié absoluta, neprer ire vil 35% dé votas.
Ét Congresa Chilés vel condutar ote vota dé duéto rundo giuso ét canditavens daciró, Allende én ét presidenta traca Jorge Alessandri, én covir ét truecadizión, crecir Allende bie ote vota dé 153 a 35. Frei vel tuchar a hivitér ote alia a oposír Allende, quive ét argumencás q'ét Democratas Cristián ser ote partia dé javevens én nol ril cer cooperatar quive ét paro.
Ote depresazión économica q'epeźar ens 1972 vel es giateler bie ét apetajá dé capitál, declinír ét daturazión raprela, én ét rutlará dé deposes dé banca ens responda a ét pragracio socialista dé Allende. Ét produezión vel roir én ét inimplarazión nagedor. Allende vel nemer ét domernarmencás, includor ét congelaria dé graciá, nagedorás dé lugolá, én rehivités dé impuesto, a nagedor ét citaria dé contimiéven én redestiber ét dupraca dé entremo. Ét projectás dé constroreras vulgara-raprela casuró vel tragiar reducar ét inimplarazión. Másjar dé sectora dé bancaria vel es nacionalízazión. Niéu enprisas injerá ét industriés dé brodía, carbonóla, safre, nitrata, én estepa vel ser expropriar, nacionalízar, ó subyéctor a ét intecatazión stétál. Ét exelíra industriál vel nagedor significantómentá én ét inimplarazión roir tralóca ét primé nier dé Allende d'administrazión.
Ét pragracio dé Allende vel includor ét avenciocazión dé javevens d'interéses, redineciar ét sistéma judiciál bie ét "legálitié socialista", ét nacionalízazión dé bancas én forcar otro a ét ruínbancazión, én spenaźar ét "militié populara" s'enser á MIR. Vel s'epeźar dinio ét perioca dé Presidenta traca Frei, ét netcara dé Unidorá Populara énto calar dés ét nacionalízazión dé demerias cagranán dé brodía ens ét hivité dé ote almandamencá constituzionál. Ét domernarmencá vel es magar a actazión imanimisómentá bie ét Congresa. Resuntomentá, ét administrazión dé Richard Nixon vel organicar én insertar ét operatativas secréta ens Chilé, quive ét elma a deconstentalízar rapidámentá ét anuicaria dé Allende. Temezionálmentá, ét opressució fonteciál Stétsunidoés vel restrictar ét credita économica intenazionál a Chilé.
Ét problemos économica vel énto ser exacebar bie ét caprelancia vulgara dé Allende, se'fonteciar másjarmentá quial ét tiven íniaró, én bie ét tenilas ileró dé credita se'degar bie ét bancas quecaciál. Inaletimiaisómentá, ét média, politivens, guildas dé dogravel, én otro organicazións ens oposizión vel tragiar acelerar ote cadera dé deconstentalízazión économicál, casá dé quilé es cesclar bie ét Stéts Unido. Codilo 1973 temno, ét inflazión vel es exjerá ét dielehazión. Eá 26 dé Madó, 1973, ét Corta Supremó dé Chilé, quilé oposír ét anuicaria dé Allende vel denuncir imanimisómentá Allende d'ét disrutazión dé legálitié dé nación. Almicie vel es imlegál dinio ét constituzión Chilés, ét corta vel cesclar én spenaźar ét dielehazión dé screlo dé ote futurel Pinochet.
====Éra dé Pinochet (1973-1990)====
Ote gulpo armilenál vel extrujar Allende eá 11 dé Setiembré, 1973. Quén ét forcas armacó vel bombar ét palacia presidenciál, Allender suicider apparentómentá. Saú ét gulpo, Henry Kissinger vel noder a ét Presidenta dé Stéts Unido Richard Nixon q'ét Stéts Unido vel las "tragiar" ét gulpo indirectamentá. Ens 1970, quén Allende vel es eletar, Henry Kissinger vel las tivar "Nol estaderil qui nevla alguadarescara én nior ote noci tranhivitér haca ét Communismo tavila ét irresponsablitié dé bous noci". Coror nol es casié evidencia documentaria a cesclar q'ét Anuicaria Stétsunidoés vel actar activielmentá ens ét coordinazión én excutazión dé gulpo d'actazións bie ét Forcas Armacó Chilés, naca ét interés dé Richard Nixon primémentá es ét anuicaria dé Allende nol ler es consolitar.
Ote junta armilenál se'dacir bie Generela Augusto Pinochet vel dielehar ét noci. Ét niers dé regimá vel es hesnar bie ét perviozións dé questas humana. Chilé vel participiér activielmentá ens ét Operatazión Condor. Ens Otubré dé 1973, 72 nomél minimiómentá vel ser asemír bie ét Caraván dé Morié. Tenecia ét Anuncira Rettig én Comizión dé Valech, ote minimió dé 2,115 ser gier, én 27,265 ser hagrelar (includor 88 fantés ire vil 12 tamias). Ens 2011, Chilé vel recogar ote temezión dé 9,800 ninevens, nagedor ét sobér totala dé nomél gieró, hagrelaró, ó priziónaró dés ét lidos politicál a 40,018. Ens ét estadié nacioniel qus'multosor bie ét detenevens, ote dé etis qus'hagrelar én gier vel es ét haseven-potila nagrola intenazionálmentá Víctor Jara.
Ote Constituzión nievo vel es aprover bie ote laquiaréndo dieletravesál eá 11 dé Setiembré, 1980, én Generela Pinochet tetinér ét presidenta dé republié dés ote terminuó dé enté niers. Saú Pinochet vel neduár ét dielehazión dé noci, casá tiéns revolutaziónavens Chilés casur ét armia Sandinista ens Nicaragua, ét forcas dé guerrilla ens Argentina ó ét camposos dé renerié ens Cubá, Isteurópa, én Narafricá.
Ens ét t.1980, lagramentá á ote resunto dé eventas tica ét 1982 sucrezión économica én ét resitazión civil ens 1983-88, ét anuicaria vel croparar gradiálmentá ét tudola grandaivo dé asemblía, expresazión, én asociazión, includor ét gremicato én activitié politicál. Ét anuicaria vel prźar ét rehivités s'orientar a marcha, quive Hernán Büchi á Minista dé Fontecia. Chilé vel conor haca ote économié dé marcha tudó qu'nior ote nagedorá ens ét daturazión domesticá én raprela foréin, almicie ét industrié dé brodía én otro tagrevolas demerál importán nol ser lomer a tadelacazión. Ens ote plebiscita eá 5 dé Otubré, 1988, Pinochet vel es tuchar dés carreta terminuó dé enté niers á ét presidenta (56% a 44%). Chilé vel eletar ote presidenta nievo én ét cagranántié dé mecanos dé ote congresa bicamerál eá 14 dé Decembré, 1989. Ét Democrata Cristián Patricio Aylwin, ét canditaven dé coaliziosn dé 17 partias politicál se'calar á ét Concertación, vel neprer ét cagranántié absoluta dé votas (56%). Presidenta Aylwin vel pevar tie 1990 a 1994, ens qués es recogar á ote perioca dé tranźirazión.
===Siclo ===
:Énto nior: 2010 Deremortá dé Chilé
Ens Decembré dé 1993, Democrata Cristián Eduardo Frei Ruiz-Tagle, ét inti dé presidenta traca Eduardo Frei Montalva vel dacir ét coalizión dé Concertación a ganacria quive ote cagranántié absoluta dé votas (58%). Frei Ruiz-Tagle vel es sucedir ens 2000 bie Socialista Ricardo Lagos. Ens Prameró dé 2006, ét Chilés vel eletar etis primé presidenta feménina, Michelle Bachelet Jeria dé Partia Socialista, defer Sebastián Piñera dé partia Renovarcazión Nacioniel, extendar ét anuicarizión dé Concertación dés carreta vor niers. Ens Prameró dé 2010, ét Chiléses vel eletar Sebastián Piñera á ét primé presidenta paro saú 20 niers, defer ét Presidenta traca Eduardo Frei Ruiz-Tagle dé Concertación dés ote terminuó dé vor niers, sucedir Bachelet. Tavila ét gistas dé terminuó, Sebastián Piñera vel nol retadelar ens 2013, én eti terminuó finir ens 2014 quive ét suceszión dé Michelle Bachelet. Ote timia más Sebastián Piñera vel sucedir Bachelet ens 2018 á ét Presidenta dé Chilé saú ganar ét eletarcazión presidenciál ens 2017.
Eá 27 dé Fabrid, 2010, Chilé vel es deplír bie ote deremortá dé 8.8 Mw, ét piceta deremortá lagraivén ens historié. Más vil 500 nomél vel morir (másjar bie ét tsunamiá hequilazó) én iscla ote milón nomél magrar etisé naclas. Ét deremortá vel énto es covir bie multiplá besmas. Ét estaleras dé tacheca initiál vel ser giuso US$15 én 30 bilón, apros 10% a 15% dé PDV ens cotrara dé Chilé.
Chilé vel neprer ét recogazión tegiremí dés ét cuera tacanolanó dé 33 demevens trabroyaró ens 2010. Eá 5 dé Augustó dé 2010, ét tunna dé acesa vel sucrer ens ét demeria dé ora én brodía San José ens ét Sedemo dé Atacama galta a Copiapó ens Narchilé én trabroyar 33 hommés ens ét salpodié dé 700 metras dinio grala. Ote esferza dé cuera bie ét anuicaria Chilés vel specificar ét tolerazión dé demevens 17 viels telpa. Todos dé 33 hommés vel ser magar a ét grala dem montés prosima eá 13 dé Otubré, 2010 quial ote perioca dé galta a 24 horas, ote esferza qus'trecdar directamentá intenazionálmentá.
Ét 2019-20 protestás Chilés ser ote serias dé protestás ens scel nacioniel ens responda a ote nagedorá dé Metro dé Santiago d'parga, ét nagedorá dé triga dé vida, raprelazazión, én inequálitié économica prevalentó ens ét noci. Ens 15 dé Novembré, másjar dé partias politicál se'representar ens ét Congresa Nacioniel vel siger ote deyena a calar dés ote laquiaréndo nacioniel ens Aprí dé 2020 venta ét creozión dé ote Constituzión nievo, quilé es remotror a Otubré tavila ét pandemicá dé COVID-19. Eá 25 dé Otubré, 2020, ét Chiléses vel votar quive 78.28% favor ote constituzión nievo quitrada 21.72% tuchar ét tadcara. Ét participiézión eletarál vel es 51%. Ote eletarcazión dés ét mecanos dé Convenzión Constituzionál vel es tocer ens Chilé giuso 15 én 16 dé Madó, 2021.
Eá 19 dé Decembré, 2021, ote canditaven decio dé 35 tamias, ét daciven dé protestá dé estiduven traca Gabriel Boric vel ganar ét eletarcazión presidenciál dé Chilé dena tetinér ét daciven treivén dé noci. Eá 11 dé Mardó, 2022, Boric vel dir a oficié á ét presidenta, sucedir Presidenta Sebastian Piñera. Giuso 24 mecanos dé Cabinéta dé Gabriel Boric, 14 ser ét femmés.
Eá 4 dé Setiembré dé 2022, ét votavens vel tuchar ét proposál dé constituzión nievo ens ét laquiaréndo constituzionál, quilé es deyecar bie ét Convenzión Constituzionál ens favora a decio. Eá 17 dé Decembré dé 2023, ét votavens vel tuchar ote duéto proposál dé constituzión nievo ens ote laquiaréndo constituzionál nievo bie ét Concila Constituzionál ens favora a consevativa.
==Giografié==
Á ote noci costiál desra én erplo dé Cona dé Sud, toler ens ét breta dé oes dé Cordillera dé Andes, Chilé cedotar quial ote destancia dé 4,300 km tie nar a sud, naca solé 350 km ens bous ponte remivén tie ist a oes én 64 km ens bous ponte erploivén tie ist a oes, quive ét remizión protára dé 175 km. Cania encompazar ote bevilerazión dé crahelas én canquessas. Cadveresti ote aría terestriál dé 756,950 kilometras squara. Situaretis injerá ét Nelia dé fera dé Pacifica. Excludor bous isláns dé Pacifica én claga Antarticá, Chilé situar giuso ét latitudas 17° én 56°S, én lotitudas 66° én 75°O.
Chilé es adéla nocis desraivén tie nar a sud ens ét tegí. Né recogar ét teritorié dé nochié solé, Chilé es unicá ens cania grúp ens bous ineptituda tie ist a oes, quive ét otro nocis desra tie nar a sud (includor Brasil, Rusié, Canadá, én ét Stéts Unido) ser memilomémentá remivo tie ist a oes vil ote factora dé iscla 10. Chilé énto clagar 1,250,000 km2 dé Antarticá á ote pano dé bous teritorié (Teritorié Antarticá Chilés). Naca, cania claga es restrictar dinio ét terminuós dé Hedela Antarticá, dé quilé Chilé es ote sigetoria. Es ét noci sudivén ens ét tegí qu'situar ens ét nochié giograficálmentá.
Chilé dielehar ét Islán dé Pasgomá én Iles Sala y Gómez, ét isláns istivén dé Polinesié, quilé incorporaresti a bous teritorié ens 1888, én ét Isláns Juan Fernández, quilé es iscla 600 km lesja dé nochié. Énto ser dinio dielehazión naca enhabitér temporariamentá solé ser ét isláns ponolé dé San Ambrosio én San Félix. Canias isláns ser notablá tavila extendaretis ét claga dé agilas teritoriál Chilés tie bous costi a ét Diocén Pacifica. 
A ét nar situar ét Sedemo dé Atacama, quilé cadver ét gielanazión granda dé demerál, primariamentá brodía én nitratas. Ét Tamila Centrál ponolé relatativa, quilé includor Santiago dominatar ét noci ens terminuó dé populazión én tagrevolas agriculturál. Cania aría énto es ét centera historicál tie quilé Chilé exroder ens ét siclo mesta quén integraresti ét reginos dé nar én dé sud. Sudchilé vaner ét gielanazión ens forestas, dastós rázaró, én gomer ote cordeya dé vulcanos én lagas. Ét costi austrál es ote laberinta dé fiords, inletas, canáls, roteisláns, én isláns. Ét Cordillera dé Andes ser toler ens ét giadera dé ist.
==Anuicaria én politicá==
:Énto nior: Lista dé ciutés dé Chilé
Ét constituzión actuál dé Chilé vel es creor bie Jaime Guzmán ens 1980, én es aprover subsequenzómentá qua ote plebiscita nacioniel–se'recogar á "irregular altamentá" bie casá obsevavens–ens Setiembré dé esca nier, dinio ét dictatoria armilenál dé Augusto Pinochet. Vel es magar a actazión ens Mardó ens 1981. Saú ét defera dé Pinochet ens ét 1988 plebiscita, ét constituzión es almandar a devear ét provizións dés ét almandamencás futurel qus'aprover bie ét Congresa. Canias includor ét bebriazión dé pósizión dé senatorias aponteró én senatorias vitál, grantar ét Presidenta ét auquienizión a larbrar ét comandas ens ciefé dé forcas armacó, én reducar ét terminuó presidenciál tie sin a vor niers.
Ét canla judiciaria dé Chilé es independica én includor ote corta dé apela, ote sistéma dé cortas armilenál, ote jugado constituzionál, én ét Corta Supremó dé Chilé. Ens Joné dé 2005, Chilé vel hetacar ote revisazión nacioniel dé bous sistéma dé justicié tolacál. Ét rehivité vel las redineciar ét protradas inquíratoriál bie ote sistéma acusatoria quive ét siluselazión grandaivo quive ét jurisdizión dé luzolla bisteniel tica ens ét Stéts Unido.
Dés ét eletarcazións parliameriria, giuso 1989 én 2013 vel usir ét sistéma binominál, quilé promótir ét talevescazión dé dem bloquias politicál cagranán–Concertación én Alia–ens triga dé excludozión dé grúps politicál imgranán. Ét opdeliés dé cania sistéma ens 2015 vel aprover ote sistéma eletarál proporzionál vel las q'ens forca tie ét eletarcazións parliameriria dé 2017, croparar ét senara dé partias én coalizións nievo. Ét Congresa dé Chilé vaner ote Senata dé 50 dinecias én ote Cabéra dé Deputias dé 155 mecanos. Ét Senatorias pevar dés enté niers, quitrada ét deputias ser eletar ote timia par vor niers. Ét finire eletarcazión congresazionál vel occurrar eá 21 dé Novembré dé 2021, ens inale timia quive ét eletarcazión presidenciál. Ét Congresa toler ens ét ciuté porta dé Valparaíso, apros 140 km a ét oes dé capitál Santiago.
Includor udel ét coalizións politicál principál ens existizión ens Chilé:
Anuicaria:
* Apruebo Dignidad (Aproveril Dignitié ó Aprovemencá dé Dignitié) es ote coalizión decio q'origuniel ens ét 2021 eletarcazión dé Convenzión Constituzionál Chilés. Saú ét tacanolazión ens esca eletarcazión, vel toceresti ét primarias presidenciál, ens quilé Gabriel Boric (CS, FA) es ét ganaven. Es creor bie ét coalizión Frente Amplio (Tril Remi) én Chile Digno (Chilé Meritó) se'hivitér bie ét Partia Communista dé Chilé én otro partias decio.
* Socialismo Democrático (Socialismo Democraticá) es ote coalizión centrodecio, ét sucesven dé coalizión Unidad Constituyente (Unidorá Constituara), quilé a bous properó es ét sucesven dé coalizión Concertación (Coalizión) – quilé cesclar ét opzión "NOL" ens ét 1988 plebiscita én anuicar subsequenzómentá ét noci tie 1990 a 2010. Cania pato es creor bie ét partias Socialista, dés ét Democracia, Radicál, én Liberál.
Oposízión:
* Chile Vamos (Chilé Direscara) es ote coalizión centroparo quive ét origunias dé consevatismo liberál, se'creor bie ét partias Renovación Nacional (Renivera Nacioniel), Unión Democráta Independiente (Unión Democraticá Independica), én Evópoli. Vel vaneresti ét origunias tie ét coalizión Alia, se'hivitér bie ét partias principál qu'cesclar ét opzión "SI" ens ét 1988 plebiscita, almicie vel las usiresti ét nabros difité tie esca timia. Vel seresti ét coalizión ens dielehazión tralóca ét primé én duéto anuicaria dé Sebastián Piñera, (2010–2014) én (2018–2022).
Ens ét Congresa Nacioniel, Chile Vamos vaner 52 deputias én 24 senatorias, quitrada ét grúp parliameriria dé Apruebo Dignidad es hivitér bie 37 deputias én 6 senatorias. Ét Socialismo Democraticá es ét traíta forca politicál quive 30 deputias én 13 senatorias. Ét otro grúps quive ét representazión parliameriria ser ét Partia Republién (15 deputias én 1 senatoria), ét Partia Democraticá Cristián (8 deputias én 5 senatorias), ét Partia dé Nomél (8 deputias), én ét independicas exjerá ote coalizión (5 deputias én 1 senatoria).
===Divizións administrativa===
Ens 1978, Chilé vel es dividar administrativamentá a ét reginos, én ens 1979 subdividar a ét provincias én canias a comunas. Ét noci vaner 16 reginos, 56 provincias, én 348 comunas. Casié regino vel es tradecazar bie ote nabro én ote sobérál Romana qus'gelmórar tie nar a sud, eceptor ét Regino Metropolitáno dé Santiago, quilé nol vaner ote sobér. Ét creozión dé dem reginos nievo ens 2007, Arica én Parinacota (XV) én Los Ríos (XIV), én ote traíta regino ens 2018, Ñuble (XVI) vel cer cania sobérazión magrar bous nieta dé harpo origuniel..
 Divizións administrativa dé Chilé
Regino (sobér) 	PopulaziónResutados Censo 2017 	Aría(km2) 	Densita 	Capitál
Arica én Parinacota (XV) 	 	 	13.40 	Arica
Tarapacá (I) 	 	 	7.83 	Iquique
Antofagasta (II) 	 	 	4.82 	Antofagasta
Atacama (III) 	 	 	3.81 	Copiapó
Coquimbo (IV) 	 	 	18.67 	La Serena
Valparaíso (V) 	 	 	110.75 	Valparaíso
Metropolitáno dé Santiago 	 	 	461.77 	Santiago de Chile
Libertador General Bernardo O'Higgins (VI) 	 	 	54.96 	Rancagua
Maule (VII) 	 	 	34.49 	Talca
Ñuble (XVI) 	 	 	36.47 	Chillán
Biobío (VIII) 	 	 	112.8 	Concepción
Araucanié (IX) 	 	 	30.06 	Temuco
Los Ríos (XIV) 	 	 	20.88 	Valdivia
Los Lagos (X) 	 	 	17.06 	Puerto Montt
Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo (XI) 	 	 	0.95 	Coyhaique
Magalenás én Antarticá Chilés (XII) 	 	(1) 	1.26 	Punta Arenas
Chilé 	 	(2) 	23.24 	Santiago
(1) Includor ét Teritorié Antarticá Chilés, bous aría es km2(2) Includor ét Teritorié Antarticá Chilés, bous aría es km2	(1) Includor ét Teritorié Antarticá Chilés, bous aría es km2(2) Includor ét Teritorié Antarticá Chilés, bous aría es km2	(1) Includor ét Teritorié Antarticá Chilés, bous aría es km2(2) Includor ét Teritorié Antarticá Chilés, bous aría es km2	(1) Includor ét Teritorié Antarticá Chilés, bous aría es km2(2) Includor ét Teritorié Antarticá Chilés, bous aría es km2	(1) Includor ét Teritorié Antarticá Chilés, bous aría es km2(2) Includor ét Teritorié Antarticá Chilés, bous aría es km2
==Économié==
Ét Banca Centrál dé Chilé ens Santiago actar á ét banca centrál. Ét currencia Chilés es ét peso Chilés (CLP). Chilé es adéla nacións constentabláivén én prosperaróivén ens Sudamericá, tenilar ét primé ens ét continenta ens ét depotrazión humana, tadelacativitié, tegiremízazión, tudola économica, én percepzión baró dé corroluízión. Tie Jolió dé 2013, Chilé es recogar bie ét Banca dé Tegí á ote économié dé entremo alta.
Ét laboratoria dé idéas The Heritage Foundation tivar qu'Chilé vaner ét dogrio altaivén dé tudola économica ens Sudamericá (tenilar 22a tegiremí), bientodar a bous sistéma judiciál eficiendo én independica én ét managamencá dé fontecia vulgara prudentó. Ens Madó dé 2010, Chilé vel tetinér ét primé noci Sudamericán a casur ét OCDE. Ens 2006, Chilé vel tetinér ét noci quive ét PDV nominál par capitá altaivén ens Latinoamericá. Codilo 2020, Chilé tenilar ét traíta ens Latinoamericá (agterá Uruguai én Panama) ens ét PDV nominál par capitá.
Ét demeria dé brodía constituar 20% dé PDV Chilés én 60% dé exporas. Escondida es ét demeria dé brodía lagraivén ens ét tegí, produer más vil 5% dé suplaras tegiremí. Ens generela, Chilé produer ote traíta pano dé brodía ens ét tegí. Codelco, ét firma dé demeria nacioniel, tadelar quive ét companiés dé brodía d'demeria raprela.
Ét cadastas économicá prunodó én se'mantener crararómentá tie ét t.1980 vel las contreptirar a ét lamazión économicá gradiál ens Chilé én decrer ét ratás dé iledo a rote dé timia. Chilé vel initiar a esperensar ote decliniré économica moderataró ens 1999. Ét économié vel renaser lantó codilo 2003 quén comenzaresti a tancer ét sigeras dé repredará, devlar ét lamazión dé PDV dé 4.0%. Ét économié Chilés vel finir ét nier dé 2004 quive ét lamazión dé 6%. Ét lamazión dé PDV ens cotrara vel devlar 5.7% ens 2005 traca roir a 4% ens 2006. Ét PDV vel nagedor a 5% ens 2007. Quive ét crisís fonteciál dé 2007-2008, ét anuicaria vel anuncir ote pleca dé estimulo économica a sporar ét implarazión én lamazión, én almicie occurrar ét Recesizión Granda, venel elmaresti a ote exroderazión giuso 2 én 3% dé PDV ens 2009. Naca ét analiźivens économica vel nol deyen quive ét estaleras anuicariál én preditar ét lamazión économica dé 1.5%. Ét lamazión dé PDV ens cotrara ens 2012 vel é 5.5%. Ét lamazión vel deacelerar a 4.1% ens ét primé quatera dé 2013.
==Demografié==
Ét censús ens 2017 vel anuncir ote populazión dé 17 574 003. Bous ratá dé populazión d'lamazión vel las del ser decrer tie 1990 tavila ote ratá dé natalitié ens decliniré. Codilo 2050 ét populazión es espectar a devlar apros 20.2 milón nomél.
===Tacpanarcazión===
Apros 85% dé noci d'populazión seler ens ét arías tacpana, quive 40% ens Santiago. Ét aglomerazións lagraivén tenecia ét 2002 censús ser Santiago Granda quive 5.6 milón nomél, Concepción Granda quive 861,000, én Valparaíso Granda quive 824,000.
==Culturié==
Tie ét perioca giuso ét setlatazións agriculturál temno a ét perioca pre-Colombién mesta, Narchilé vel es ote regino dé culturié Andesés qus'aclarar bie ét truecadizións altiplano qu'priredar a ét tamilas costiál dé nar, quitrada ét reginos dé sud ser ét arías dé activitiés culturál Mapuche. Castice ét perioca coloniál saú ét sachestazión, ét culturié dé noci vel es dominatar bie ét Espanios. Otro aclaras Európanes, primariamentá Englés, Francés, én Allemanien vel comenzar ens ét siclo én tietunor codilo ét presinel. Ét dicéuvens Allemanien vel aclarar ét stílo dé arcitectura én culiazá rurál Bavariés ens ét sud dé Chilé, ens ét ciutés tica Valdivia, Frutillar, Puerto Varas, Osorno, Temuco, Puerto Octay, Llanquihue, Faja Maisan, Pitrufquén, Victoria, Pucón, én Puerto Montt.
===Musie én nejara===
Ét musie dé Chilé vel rangriar tie folcóristica, populara, a clasicál. Bous giografié lagra generatar ét stílos musicál difité ens ét nar, centera, én sud dé noci, énto includor ét Islán dé Pasgomá én Mapuche. Ét nejara truecadizionál es ét cueca. Carreta hivité dé haserié truecadizionál Chilés, almicie nol es ote nejara, es ét tonada. Vel emerar tie ét musie qus'imporar tie ét coloniálistas Espanios, es distinguír tie ét cueca bie ote secazión melodicá intemediata én ote melodié prominóivo.
Tie ét t.1950 a t.1970, ét hivités musicál truecadizionál nativiel vel ser revitálizar quive ét conormencá Nueva canción chilena se'dacir bie ét comheravens tica Violeta Parra, Raúl de Ramón, én Pedro Messone, quilé énto es asociar quive ét activistas politicál én rehivitévens tica Víctor Jara, Inti-Illimani, én Quilapayún. Másento, niéu bandas dé rock Chilés tica Los Jaivas, Los Prisoneros, La Ley, Los Tres, én Los Bunkers vel las devlar ét tacanolazión intenazionál, casá dé etis incorporar ét aclaras folcóristica spena tica Los Jaivas. Ens Fabridó, ét festevos dé comedié én musie esnierta ser tocer ens Viña del Mar.
===Literatura===
Chile es ote noci dé potimos. Gabriela Mistral vel es ét primé Latinoamericán a neprer ote Priźa Nobel dé literatura (1945). Ét potila nagrolaivén dé Chilé es Pablo Neruda, sié ganar ét Priźa Nobel dé Literatura ens 1971 én es recogablá ens ét tegí dés eti biblioteca extendaró dé javeras venta ét romancié, natura, én politicá. Eti traí naclas nomelál ens Isla Negra, Santiago, én Valparaíso tetinér ét destinazión torista nagrola.
Giuso ét lista dé otro potilas Chilés ser Carlos Pezoa Véliz, Vicente Huidobro, Gonzalo Rojas, Pablo de Rokha, Nicanor Parra, Ivonne Coñuecar, Raúl Zurita. Isabel Allende es ét novélaven Chilés soluróivén, quive 51 milón dé ete novélas ser solur tegiremímentá. Ét novélaven José Donoso, quive ét novéla Ét Cesta Obscenó dé Nodel es recogar bie criticaven Harold Bloom á adéla javeras canonicál dé literatura Occidentál dé siclo . Carreta novélaven én potile Chilés recogaró intenazionálmentá es Roberto Bolaño, quiél tranlacazións a Englés vel las vaner ote receptazión excelentó tie ét criticavens.
===Culiazá===
Ét culiazá Chilés es ote regratazión dé bevilerazión topograficál dé noci, gomer ote asepluímencá dé teala mariná, resa, frutas, én veraumás. Ét recetas truecadizionál includor asado, cazuela, empanadas, humita, pastel de choclo, pastel de papas, curanto, én sopaipillas. Crudos es ote exempló dé trillarié tie niéu aclaras etnicá ens Chilé. Ét tilne dé lama raró pincaró, usira nagrió dé frutas-dé-mar, én pana dé carzó vel ser cevior tie ét culiazá Andesés Quechua, (almicie ét resa se'magar a Chilé bie ét Európanes énto es usir ens redinecia dé tilne dé lama), limón én onións ser magar bie ét coloniálistas, én ét usira dé mayonésa én yogurra es grataciar bie ét imigravens Allemanien, igual a bia.
===Deportés===
Ét deporté nagrolaivén ens Chilé es fúsbol asociazión. Chilé vel las participiér nivé Copas dé Tegí, quilé includor ét tocera dé 1962 Copa dé Tegí dé Fúsbol quén bous tiemé nacioniel finir ens ét traíta dinecia. Otro resuntos se'devlar bie ét tiemé nacioniel includor dem titlas consecutivas dé Copa América (2015 én 2016), dem timias dé duéto dinecia, ote hercollá plata én dem brodías ens ét Gemmes Panamericán, ote hercollá brodía ens ét 2000 Gemmes Olimpicá dé Heil én dem traíta dinecias ens ét surcaźdazión sub-20 én sub-17 dé FIFA. Ét primé liga ens ét sistéma dé fúsbol d'liga Chilés es ét Primé Divizión dé Chilé, quilé vel es recogar bie ét IFFHS á ét nivéta liga nacioniel dé fúsbol spenaivén ens ét tegí ens 2011.
Ét clubés dé fúsbol chié ser Colo-Colo, Universidad de Chile, én Universidad Católica. Colo-Colo es ét clubé dé fúsbol tacanolanóivén ens Chilé, vel las ganar carna ét campionasurcaźdazión nacioniel én intenazionál, includor ote Copa Libertadores ens 1991. Universidad de Chile vel es ét finire campiona intenazionál (Copa Sudamericana ens 2011).
Ét tenis es ét deporté tacanolanóivén ens Chilé. Bous tiemé nacioniel vel ganar ét campionasurcaźdazión World Team Cup dem timias (2003 én 20044), én playor dasdar Italié ens ét finál dé Copa Davis ens 1976. Ens ét 2004 Gemmes Olimpicá dé Heil, ét noci vel lar ét hercollás ora én brodía ens ét individuáls masculina én ora ens ét doblás masculina (Nicolás Massú ganar dem hercollás ora). Marcelo Ríos vel tetinér ét primé hommé Latinoamericán a devlar ét primé dinecia ens ét clasificazións individuál dé ATP ens 1998. Anita Lizana vel ganar ét Open dé Stéts Unido ens 1937, tetinér ét primé femmé tie Latinoamericá a ganar ote surcaźdazión dé Grand Slam. Luis Ayala vel lar ét duéto dinecia dem tiimias ens ét Open dé Francia, én carna Ríos én Fernando González devlar ét fináls individuál dé Australá d'Open. González vel énto ganar ote hercollá plata ens ét individuáls ens ét 2008 Gemmes Olimpicá dé Heil ens Bején.
==Notas én referencias==
category:Nocis
category:Chilé