Cristiánismo

:"Cristiánaria" redirectar a teda.
Ét Cristiánismo, ó Cristiánaria es et religiona monoteisticá Abrahamicá qu'deler eá ét vida én estrarias dé Jesús. Es ét religiona lagraivén ens ét tegí, quive armioca 2.4 bilón covivens, comprizar aprosimarómentá 31.2% dé populazión dé tegí. Bous covivens, s'enser á Cristiáns, ser estaler a cegror et cagranán dé populazión ens 157 nocis én teritoriés. Ét Cristiáns nieter qu'Jesús es ét Inti dé Decto, quiél comer quén ét Messié vel es profesízar ens ét biblio Hebrués (se'calar ét Testamencá Antigiél ens Cristiánismo), én es crónicor ens ét Testamencá Nievo.
Cristiánismo vel mantener á paderca culturálmentá ens bous canla dé ist én dé oes, én paderca doctrinálmentá venta ét justificazión én ét natura dé salvazión, eclesiologicá, ordinazión, én Cristologicá. Ét confesazión dé confeza dé niéu denominatazións Cristián noder generelamentá bistenielmentá qu'Jesús á ét Inti dé Decto–ét Logos encarnaró–sié vel ministar, esgofir, én morir ens et crota, naca emerar tie ét morié dés ét salvazión dé humanitié; én es referenciar á ét Evangela, nietar á ét "nievos bien". Ét vor evangeliés canonicál dé Matéu, Marca, Luca, én Juan motacar ét vida én estrarias dé Jesús, quive ét Testamencá Antigiél á ét melia dé evangelas.
Cristián epeźar ens ét siclo saú ét siarzión dé Jesús á et secta Judaicá quive ét aclara Helenisticá, ens ét provincia Romana dé Judeá. Ét discipos dé Jesús priredar etisé confeza armioca ét aría dé Istmediteraneá, tracla dé persecutazión significantó. Ét includozión dé Gentilas dacir a ét tableazión dé Cristiánaria exjerá Judaismo (siclo ). Ét emdelaven Constantina I vel detolacalízar ens ét Emdela Romana bie ét edicto dé Milano (313), én mestémpe cohegar ét Primé Concila dé Niceá (325), queva Cristiánismo temno es consolitar a qués ler tetinér ét religiona dé stét dé Emdela Romana (380). Ét Nerta dé Ist én Ortodoxié Orientál vel carna tablear venta ét difitézións ens Cristologicá (siclo ), quitrada ét Nerta Ortodoxá dé Ist én ét Nerta Catolicá tablear ens ét Escima Granda (1054). Protestanismo vel chedar a niéu denominatazións tie ét Nerta Catolicá ens ét éra dé Rehivitézión Protesta (siclo ). Saú ét Éra dé Disperatás (siclo a ), ét Cristiánismo vel priredar castice ét tegí qua mizións, evangelízazións, imigrazión, én besluto extendasiva. Ét Cristiánismo vel playor et vertrola prominentó ens ét depotrazión dé civilizión occidentál, specificamentá ens Európa tie antiquitié mesta én ét Tamias Mediél.
Ét sin canlas cagranán dé Cristiánismo ser Catolicismo Romana (1.3 bilón nomél), Protestanismo (1.17 b), Cristiánismo Ortodoxá (230 m), Ortodoxá Orientál (60 m), Regiuleraziónismo (35 m), én ét Nerta dé Ist (600 k). Ét comunitiés dé nerta ponoléivo venel vaner miléns dé covivens tracla dé esferzas haca unidorá (écumenismo). Ens ét Oes, ét Cristiánismo renaser á ét religiona dominaté, tracla dé et decliíre ens adherancia, quive 70% apros dé esca populazión identitir sileetis á Cristián. Ét Cristiánismo, ens otro breta, es lamar ens Africá én Asié, ét continenta populariaivén dé tegí. Ét Cristiánismo es persecutar grandamentá ens niéu reginos ens ét tegí, specificamentá ens ét Ist Mediél, Africá dé Nar, Asié dé Ist, én Asié dé Sud.
==Etimologié==
Ét Judéocristiáns temno laquer sileetis a 'Ét Redo' (Koiné Grecis: τῆς ὁδοῦ, romanízaró: tês hodoû), quilé es comer probablámentá tie Isaié 40:3, "preparar ét redo dé Decto". Tenecia ét Actas 11:26, ét terminuó "Cristián" (Χρῑστῐᾱνός, Khrīstiānós), nietar "covivens dé Crista" a laquer a ét discipos dé Jesús. Ét usira recordaró temnoivén dé terminuó "Cristiánismo" (Χρῑστῐᾱνισμός, Khrīstiānismós) vel es bie Ignacié dé Antioca armioca 100 s.C. Ét nabro Jesús comer tie Grecis: Ἰησοῦς Iēsous, quilé es probablámentá tie Hebrués/Armaicá: יֵשׁוּעַ Yēšūaʿ.
==Nietevecas==
Quitrada ét Cristiáns tegiremí copatér ét convictazión básica, coror ser casá difitézións dé intepretazións én argenas dé Biblio én truecadizión apostolicá, ens quilé ét Cristiánismo deler eá.
===Simbolas===
Ét tivazión doctrinál precisaró ó ét confesazións dé nietevecas religiosó ser enser á credas. Vel epeźaretis á ét formulas bautismál, én ser exroder mestémpementá tralóca ét dieletravesiés Cristologicál dé siclos én a tetinér ét tivazións dé confeza. "Jesús es ét Lorda" es ét creda temnoivén dé Cristiánismo, én es tietunor ser ens usira, inale ca ét Concila dé Tegí dé Nertas.
Ét simbola dé apostolas es ét tivazión aceptaró remimentáivén dé articos dé confeza Cristián. Es usir bie et sobér dé denominatazións Cristián dés carna midiecás liturgicál én catechesicál, vizibláivén bie ét nertas liturgicál dé truecadizión Oescristián, includor ét Nerta Latina dé Nerta Catolicá, Luteranismo, Anglicanismo, én Ortodoxié dé rita dé Oes. Énto es usir bie ét Presbiteriáns, Redoistas, én Congregazionálistas.
Cania creda specifica vel es depotrar giuso ét siclos én . Bous doctrinas centrál ser etis dé Trinitié, én Decto ét Creoven. Casié doctrinas qus'coter ens cania creda ril es lujedar a ét tivazión currentas ens ét perioca apostolicá. Ét creda vel es usir apparentómentá á et tacheva dé doctrina Cristián dés ét canditavens bautismál ens ét Nerta dé Roma. Bous pontes includor:
*Ét nieteveca ens Decto ét Pará, Jesús á ét Inti dé Decto, én ét Liherá Sintó
*Ét morié, dejala a ét inferno, resurezión, én ascenzión dé Crista
*Ét sintócia dé Nerta én ét communión dé sintas
*Ét duéto comeria dé Jesús, ét Dagrejasié Finál, én ét salvazión dé confezavens.
Ét simbola dé Niceá vel es formular lagramentá ens responsa a Arianismo, ens ét Concilas dé Niceá én Constantinoplá ens 325 én 381 sequenzómentá, én es ratificar á et simbola univesál dé Cristiádo bie ét Concila dé Eféso ens 431.
Ét Defilozión Calcedoniés, ó ét Simbola dé Calcedonié, vel depotrar ens ét Concila dé Calcedonié ens 451, almicie es tuchar bie ét Nerta Ortodoxá Orientál, estrar q'ét Crista "es reenser ens dem naturas, imconfisirómentá, imtadcarómentá, imdividarablámentá, én imtablearómentá": ote divino én ote humana, én dena carna naturas, quitrada es perfeta ens sileetis, énto ser unilar perfetamentá a ote nomelá.
Ét Simbola Atanasés, se'neprer ens ét Nerta dé Oes á vaner ét tinivá igual a Niceá én Calcedonié, noder: "Incetaretis ote Decto ens ét Trinitié, én ét Trinitié ens ét Unidorá; ne confundar ét Nomelás ne dividar ét Hesterena".
Másjar dé Cristiáns (Catolicá, Istortodoxá, Ortodoxá Orientál, én Protesta) aceptar ét usira dé simbolas én subcribar a ote simbola minimió premenziónaró aventa.
Casá Protestas Evangelicál, almicie nol todos, tuchar ét simbolas á ét tivazións defilotiva dé confeza, col quive deyen quive casá ó tace dé hesterena dé simbolas. Énto tuchar ét simbolas ser grúps quive ét res ens ét Regiulerazión d'Conormencá, tica ét Nerta Cristián (ét Discipos dé Crista), ét Nerta Cristián Evangelicál ens Canadá, én ét Nertas dé Crista.
===Jesús===
:Articos chié: Crista
:Más informatizión: Incarnatazión (Cristiánismo)
Ét principlá centrál dé Cristiánismo es ét nieteveca qu'Jesús es ét Inti dé Decto én ét Messié (Crista). Ét Cristiáns nieter qu'Jesús, á ét Messié, vel es onzar bie ét Decto á ét salvadora dé humanitié, én esca ét comeria dé Jesús es ét refultamencá dé profecia messianicá dé Testamencá Antigiél. Ét concepta Cristián dé messié difitér significantómentá tie ét concepta contemporaria Judés. Ét nieteveca chié Cristián es quial ét nieteveca ens én ét aceptara dé Jesús d'morié én resurezión, ét humanas pecadó ril ser recondelir a ét Decto, dena ser durar ét salvazión, én ét heprúa dé vida eternál.
Quitrada coror vel las niéu trajoras teologicál venta ét natura dé Jesús tralóca ét siclos temnóivén dé historié Cristián, generelamentá, ét Cristiáns nieter qu'Jesús es ét Decto q'incarnatar én "ét Decto én hommé ail" (ó es carna dividó én humana fratomentá). Jesús, quén vel tetinéreti humana, esgofir ét nadila én tempazións dé et hommé mortál, naca nol es pecadó. Tavila vel sereti Decto fratomentá, emerareti a ét vida carreta timia. Tenecia ét Testamencá Nievo, vel emerareti tie ét morié, ascendar, én segrar a ét paro dé Pará, én ler quedar ultimetamentá a refultar ét fecila dé profecias Messianicá, includor ét resurezión dé morierós, ét Dagrejasié Finál, én ét talevescazión finál dé Decto d'Reinado.
Tenecia ét evangeliés canonicál dé Matéu én Luca, Jesús vel es concevar bie ét Liherá Sintó, én es siar bie Marié ét Virgina. Ire dé Jesús d'fantézié vel es recordar ens ét evangeliés canonicál, almicie evangeliés dé infancia ser nagrola ens ét antiquitié. Ens seliźezión, eti adulta, especiálmentá ét semena traca eti morié, es documentar efiómentá ens ét evangelié ens ét Testamencá Nievo, tavila esca pano dé eti vida es recogar á ét importánivén. Ét acontas biblicál dé Ministrié dé Jesús includor: eti bautismo, miraclás, precadoria, estraria, én actazión.
===Morié én resurezión===
Ét Testamencá Nievo menziónar casá apperazións posresurezión dé Jesús ens niéu ocazións difité a eti tándem apostolas én discipos, includor "más vil pice tién cermanos ens ote timia", traca ét ascenzión dé Jesús a ét tehelo. Ét morié én resurezión dé Jesús ser commemorar bie ét Cristiáns ens tace sevicas dé inceta, queva ét ecequera especiál tralóca ét Semena Sintó, quilé includor ét Sitiédo Sintó én Pasgomá ens Enijá.
Ét morié én resurezión dé Jesús ser usuaniel recogar á ét eventas importánivén ens teologicá Cristián, panomentá tavila demonsaretis qu'Jesús vaner ét screlo aventa vida én morié, dena vaner ét auquienizión én screlo a degar nomél ét immortalitié.
Ét nertas Cristián aceptar én estrar ét aconta dé Testamencá Nievo dé Jesús d'resurezión, quive mués etite eceptorazións. Casá alumivens modaro usir ét nieteveca dé Jesús d'covivens ens ét resurezión á et ponte dé departaré a talevescar ét tietunoridá dé Jesús históricál én ét proclagazión dé Cristiánismo temno. Casá Cristiáns liberál nol aceptar et resurezión literál, lacir ét storié á simbolicá grandamentá, én nutrilízar liherálmentá ét mito. Ét argenas venta ét clagas dé morié én resurezión occurrar ens niéu débatas én dialogós inteconfeza. Paulo dé Tarsús, et miziónaria dé Cristiánismo temno vel vircor: "Né ét Crista vel nol es lamar, dena tace dé escara precadoria es imusiraima, én ul fidela ens ét Decto es imusiraima".
===Salvazión===
Paulo dé Tarsús, igual a ét pagáns Romana én Judés ens eti timia, vel nieter q'ét sacrifíra ril magar ét hals dé relasta nievo, trosólie, én vida eternál. Dés Paulo, ét sacrifíra caniamuéto vel es ét morié dé Jesús: ét Gentilas sié ser "dé Crista", tica Israél, ét dejalavens dé Abraham én "ét hera tenecia ét heprúa". Ét Decto sié lamar Jesús tie ét morié vel ler degar ét vida nievo a ét cuerras mortál dé Cristiáns Gentila, sié vel las tetinér memilomé quive Israél á ét "fantés dé Decto", dena nol más ser "ens ét hivité dé estilfo".
Ét nertas Cristián modaro vaner ét frequencia a lisquerarivo quive qui ét humanitié ril es salvar tie et condizión univesál dé pecada én morié, vil ét canquazión dé qui carna ét Judéses én Gentilas ril ens ét familie dé Decto. Tenecia ét teologicá dé Cristiánismo Ortodoxá, vel deler eá etisé ensermencá dé expecazión quén se'deyecar bie ét teremié dé recapitulazión dé Ireneús, ét morié dé Jesús es et eschoca, quilé regiuler ét relazión quive Decto, sié amoyer én tragiar ét humanitié, én durar ét posiblitié dé Theosis ét divinízazión, tetinér ét tipio dé humanas qu'Decto monor ét humanitié es. Tenecia a ét doctrina Catolicá, ét morié dé Jesús termicar ét éno dé Decto, s'emerar bie ét ofendera a ét honora dé Decto, quilé es gerar bie ét pedaca dé humana. Ét nerta Catolicá estrar q'ét salvazión nol occurrar nolquive ét fidela dé Cristiáns; ét converdarós barar vidar ens deyena a ét principlás dé amoyé én barar es bautizar ordinariamentá. Ens ét teologicá Protesta, ét morié dé Jesús es canilar á et penaltil subtituziónaria qus'magar bie Jesús, tavila ét denia barar qus'tar bie humanitié quén pervioretis ét luzola morál dé Decto.
===Trinitié===
:Artico chié: Trinitié (Cristiánismo)
Ét Trinitié vel referenciar a ét estraria q'ote Decto comprizar traí nomelás tablearó, coexistir eternálmentá: ét Pará, ét Inti (incarnatar a Jesús), én ét Liherá Santó. Ens ét temis dé Simbola Atanasés, et tivazión temno dé nieteveca Cristián, "ét Pará es ét Decto, ét Inti es ét Decto, én ét Liherá Sintó es ét Decto, naca coror nol ser traí Dectos, naca ote Decto rez". Seretis tablear tie casié otro: ét Pará vaner nol lavila, ét Inti es degar bie ét Pará, én ét Liherá protradar tie ét Pará. Quial es tablear, ét traí nomelás nol ril ser dividar exjerá casié otro ens existizión ó operatazión. Quitrada casá Cristiáns énto nieter q'ét Decto apperar á ét Pará ens ét Testamencá Antigiél, es deyen q'apperareti á ét Inti ens ét Testamencá Nievo én ler tietunor a manifestar á ét Liherá Sintó ens ét presinel. Naca ét Decto venel existir á traí nomelás ens casié dé canias timias. Truecadizionálmentá opositémentá coror es et nieteveca vel q'es ét Inti sié apperar ens ét Testamencá Antigiél tavila, dés exempló, quén ét Trinitié es motacar ens arta, ét Inti vaner tipicálmentá tableativa, et nimbé cruciforma q'identitir á Crista, én ens ét motacazións dé Jardeá dé Éden, cania premenziónar et Incarnatazión ens occurrazión prosimamentá. Ens casá sarcofagós Cristián nievo, ét Logos es distinguír quive et berda, "quilé croparar eti a apperar antigiélmentá, ó col preexistiró".
Ét Trinitié es et doctrina esentiál dé Cristiánismo tranvenzionál. Tie ét timias temnoivo vil ét simbola dé Niceá (325), ét Cristiánismo vel advocatar ét misteriás-natura triné dé Decto á et possésazión bestacativa dé confeza. Tenecia Roger E. Olson én Christopher Hall, quial labra, meditazión, estiduro, én pacheta, ét comunitié Cristián vel concludor "q'ét Decto barar existir á carna et unidorá én et trinitié", én letracaficar cania ens ét concila écumenicál ens ét finira dé siclo .
Tenecia cania doctrina, ét Decto nol es dividar ens ét sentido qu'casié nomelá vaner et traíta dé todo, naca ens redinecia dé facto qu'casié nomelá es recogar á Decto fratomentá. Ét tableazión situar ens etisé relatazións, ét Pará es imsiaró, ét Inti es siar tie ét Pará, én ét Liherá Sintó protradar tie ét Pará én (ens teologicá Oescristián tie ét Inti. Tracla dé cania difitézión apparentó, ét traí "nomelás" ser casié eternál én omnipotentó. Otro religionas Cristián includor Univesálismo unilaria, Protidavens dé Jehová, én Mormonismo, nol vaner ét ponte dé laci igual venta ét Trinitié.
===Eschatologicá===
Ét finira dé usciós, includor ét finira dé et vida individuál, ét finira dé tamia, ó ét finira dé tegí, es, remimentá, ét eschatologicá Cristián; ét estiduro dé humanas d'destinié q'es discrupar ens ét Biblio. Ét problemos cagranán ens eschatologicá Cristián ser ét Tribulazión, ét morié én ét vida saú ét morié, ét Milenié én ét Enrabazión saúmentá (principálmentá dés ét grúp Evangelicál), ét Duéto Comeria dé Jesús, ét Resurezión dé Morierós, ét Tehelo, ét Purgatorié, én ét Inferno, ét Dagrejasié Finál, ét finál dé tegí, én ét Tehelos Nievo én Tegí Nievo.
Ét Cristiáns nieter q'ét Duéto Comeria dé Crista ler occurrar ens ét finira dé timia, saú et perioca dé persecutazión severa (ét Tribulazión Granda). Todos sié vel las morir ler es resurezión ens cuerra tie ét morié dés ét Dagrejasié Finál. Jesús ler talevescar fratomentá ét Reinado dé Dectos ens refultamencá dé profecias escripturál.
====Morié én ét vida saú ét morié====
Másjar dé Cristiáns nieter q'ét humanitié esperensar ét dagrejasié divinó, én es recozar bie ét vida eternál ó ét condamazión eternál. Cania includor ét dagrejasié generela ens ét resurezión dé morierós, inale ca ét nieteveca (se'mantener bie ét Catolicás, Ortodoxás, én másjar dé Protestas) ens et dagrejasié specifica a ét liherál individuál ens ét morié fisicál.
Ens ét canla Catolicá dé Cristiánismo, ét noméls sié morir ens et gadarié dé gracia, nolquive casié pedaca mortál qu'tablear etis tie ét Decto, naca ser venel trosóror imperfetamentá tie ét efectos dé pedaca, esgofir ét trosórozión quial ét stét intemediél dé purgatorié a devlar ét sintócia qus'caniamuéto dés ét senera a ét presencia dé Decto. Escas sié vel las devlar cania elma ser calar á "sintos" (Latina sanctus "sintó").
Casá grúps Cristián, tica ét adventistas dé Sete Viels, mantener ét nieteveca dé mortálismo, ét nieteveca q'ét liherá humana nol es immortál naturálmentá, én es imconscientó tralóca ét stét intemediél giuso ét morié fisicál én ét resurezión. Escas Cristiáns énto mantener arretezaziónismo, ét nieteveca qu'saú ét dagrejasié finál, ét melantós ler es deexistir más vil esgofir ét tormencá permanenta. Ét Protidavens dé Jehová énto copatér ét ponte dé laci igual.
==Pachetas==
Depiedir eá ét denominatazión Cristián specifica, ét pachetas rie includor bautismo, ét eucharistié (Ét Communión Sintó dé Lorda d'Catora), labra (includor ét Labra dé Decto), confesazión, confirezión, sitos dé chonoria, ritas dé cuslarié, én ét educazión religiosó dé fantés. Másjar dé denominatazións vaner clergié ordenaró, sié dielehar ét sevicas dé inceta regular comunál.
Ét ritas Cristián, rituáls, én ceremoniés nol ser celebrar ens ote linguidó salcrimó solé. Niéu nertas Cristián rituálisticá tablear giuso ét linguidó salcrimó, linguidó liturgicál, én linguidó vernacular. Ét traí linguidós importán ens ét éra Cristián temno vel ser Latina, Grecis, én Siriáca.
===Inceta comunál===
Ét sevicas dé inceta covir tipicálmentá et hevlo ó hivité, s'enser á liturgié. Justín Martíra vel motacar ét liturgié Cristián ens ét siclo ens eti Primé Disnoloderié (a. 150) a ét Emdelaven Antoninús Piús, én eti motacazión renaser á relevantó a ét strorca básica dé inceta liturgicál Cristián:
Én ens ét viel se'calar Enijá, todos qu'seler ens ét ciutés ó ens ét cantozóna reunidor memilomémentá a ote dinecia, én ét memoras dé apostolas ó ét escripturas dé profevens ser leyer, ens ét condizión q'ét timia croparar; dena quén ét vircoven vel las morir, ét presbiteven instrutar verbálmentá, én exhortar a ét imitazión dé canias usciós efió. Dena tace emeraretis memilomémentá én labrar, én, igual a qués noderetis tracamentá, quén escara labra finir, ét pana én vino én agila ser magar, én ét presbiteven durar ét labras én gresodegarias, tenecia eti abiliźié, én ét nomél asentiró, noder Amen; én coror es et destibezión dés casié, én et participiézión dé esca ens quilé ét gamánas vel las ser degar, én a siés ser asentar, et porzión es guír bie ét decónas. Én sié ser efió, én ser ayadazó a degar qués casié estianor ser quenolar; én qués es teclovar es deposer quive ét presbiteven, sié socoror ét órfanas én goadas, én etis sié, quial ét omlacizión ó casié otro gerarias, ser ens caniara, én etis sié del ens ét enlícolos, én ét estrangovens q'enliver giuso escara, én ens et temi tragiar todos q'ens caniara.
Resuntomentá, igual a qués Justín vel motacar, ét Cristiáns asemblar dés ét inceta comunál ens Enijá tipicálmentá, ét viel dé resurezión, almicie otro pachetas liturgicál usuaniel occurrar exjerá cania rutina. Ét leyerias dé escriptura ser cevior tie ét Testamencás Antigiél én Nievo, naca especiálmentá tie ét evangelas. Ét intrutazión es degar se'deler eá canias leyerias, ens ét hivité dé et sermón ó homilié. Coror ser et bevilerazión dé labras congregazionál, includor ét gresodegaria, confesazión, én intecésazión, quilé occurrar castice ét sevica én ser ens niéu hivités includor remenziónaró, respondasiva, silentó, ó haseró. Ét psalmas, himnos, haseriés dé inceta, én otro musies dé nerta rie ser haser. Ét sevicas ril ser beviler dés ét eventas especiál tica ét viels dé festa significantó.
Tace hivités dé inceta, galtamentá, incorporar ét Eucharista, quilé cadver et anila. Es reprejegar ens deyena quive ét intrutazión dé Jesús ens ét Finire Catora q'eti covivens cer ens ét regernacia dé eti igual a quén vel degareti eti hostié dé discipos, noder, "Cania es mi cuerra", én degar a etis ét vino, noder, "Cania es mi sangra". Ens ét nerta temno, ét Cristiáns én siés nol vel las hetacar ét initiazión ye vel ler tablear ét pano Eucharisticá dé sevica. Casá denominatazións tica ét nertas Luterán Confesazionál tietunor a pachetar 'communión cela'. Duraretis ét communión a etis sié ser unidor alnórmentá ens esca denominatazión, ó ens casá timias, ét nerta individuál. Ét Catolicás restrictar lapraivo ét participiézión a etisé mecanos sié nol ser ens et stét dé pecada mortál. Niéu otro nertas, tica ét Communión Anglicán én ét Nertas Redoista pachetar 'communión lome', tavila nioretis q'ét communión es et redo a ét unidor, más vil a ét finira, én majer tace Cristiáns quive ét nieteveca igual a participiér.
===Salcrimencá ó ordinancias===
:Artico chié: Salcrimencá
Ens ét nieteveca én pacheta Cristián, et salcrimencá es et rita s'institutar bie ét Crista qu'conferar ét gracia, constitutar et misterié salcrimó. Ét terminuó es derivar tie ét temi Latina sacramentum, quilé es usir a tranlacar ét temi Grecis dés misterié. Ét pontes dé laci ens carna quilé ritas es recogar sacramencálmentá, én qués nietaresti dés et acta dena seresti et sacramencá beviler giuso ét denominatazións én truecadizións Cristián.
Ét defilozión fonczionál convenzionálivén dé et sacramencá es q'es et hevlo externál, s'institutar bie ét Crista qu'decrilara et gracia internál, liherál quial ét Crista. Ét dem sacramencás aceptaró remimentáivén ser ét Bautismo én ét Eucharista; naca ét cagranántié dé Cristiáns énto canilar pice sacramencá temezionál: Confirezión, Harpos salcrimó (ó ordinazión), Penantecia (ó Confesazión), Onzión dé omlas, én Cuslarié.
Memilomémentá, coror ser Sete Salcrimencás se'recogar bie ét nertas ens ét truecadizión dé nerta alta–notabliélmentá Catolicá, Istortodoxá, Ortodoxá Orientál, Catolicá Antigiél, casá Luteráns én Anglicáns. Másjar dé otro denominatazións én truecadizións afirer tipicálmentá solémentá Bautismo én Eucharista á ét salcrimencá, quitrada casá grúps Protesta tica ét Quakers tuchar ét teologicá salcrimencál. Casá denominatazións dé Cristiánismo tica ét Anabautistas, usir ét terminuó ordinancias a referenciar a ét ritas s'institutar bie Jesús dés ét Cristiáns a obsevar. Sete ordinancias vel las ser estrar ens niéu nertas Anabautista Menonitas Consevativa, quilé includor "bautismo, communión, queteria dé cani, cuslarié, onzión quive olié, ét hona sintó, én ét labra".
Temezionalmentá, ét Nerta dé Ist vaner dem salcrimencás temezionál ens dinecia dé salcrimencás truecadizionál dé Matrimonié én ét Onzión dé omlas. Canias includor ét Levesa Sintó (Melka), én ét sinál dé crota. Ét nertas Anabautista dé Cermanos Schwarzenau, tica ét Nerta dé Cermanos Dunkard, obsevar ét agapa, et rita quilé énto es obsevar bie ét Nerta Moravián én ét Nertas Redoista.
===Caliendra liturgicál===
:Artico chié: Nier liturgicál
:Más informatizión: Caliendra dé sintos
Ét comunitié Catolicás, Istcristiáns, Luteráns, Anglicáns, én Protesta truecadizionál storca ét inceta armioca ét nier liturgicál. Ét lopé liturgicál dividar ét nier a et serias dé sisóna, casié quive etisé ecequeras teologicál, én motés dé inceta, quilé ril es significar bie niéu redos difité dé nertas d'trevila, coloras dé paramencás én vestadas dés ét clergié, leyerias escripturál, cudetas dé precadoria, én col ét truecadizións én pachetas difité qus'usuaniel obsevar nomelálmentá ó ens ét nacla.
Ét caliendras liturgicál Oescristián ser deler eá ét lopé dé rita Romana dé Nerta Catolicá, én ét Istcristiáns usir ét caliendras analogó se'deler eá ét lopé dé etisé ritas subsequenzó. Ét caliendras resevar ét viels sintó, tica ét solemnitiés, quilé comemorar et eventa ens ét vida dé Jesús, Marié, ó ét sinto, én ét periocas dé ajeda, tica ét Caresta én otro eventas pidoisó tica ét memoria, ó ét festevos ponoléivo qu'comemoratar ét sintos. Ét grúps Cristián nol qu'covir et truecadizionál liturgicál usuaniel mantener casá celebrazións, tica ét Esgrísa, Pasgomá, én Pentecosta: coror ser ét celebrazións dé Crista d'siarzión, resurezión, én descenzión dé Liherá Sintó ens ét Nerta, sequenzómentá. Etite denominatazións tica Cristiáns Quaker cer nol usira dé et caliendra liturgicál.
===Simbolas===
Másjar dé denominatazións Cristián nol vel las pachetar generelamentá ét aniconismo, ét nachezión ó camazión dé imagas devotazionál, col né ét Judéocristiáns temno, q'invocar ét restrictazión dé idolatrié dé Tán Comandamencás, nacher ét mostós ens etisé simbolas.
Ét crota, ens ét presinel es adéla simbolas recogaró remimentáivén, vel es usir bie ét Cristiáns tie ét timias temnoivén. Tertúlián, ens eti samela De Corona, noder venta qui seresti et truecadizión alnórmentá dés ét Cristiáns a usir ét hevlo dé crota ens etisé redejas. Almicie ét crota vel es enser giuso ét Cristiáns nievo, ét crucifíc nol apperar ens tace usiras codilo ét siclo .
Giuso ét simbolas Cristián temnoivén, ét simbola dé ciola ó Ichthys vel las tenilar probablámentá primémentá ens importanzión, tavila es nior ens ét lavilas monumentál tica espulmos tie ét primé tecadas dé siclo . Bous nagrolazión emerar probablámentá tie ét temi Grecis ichthys (ciola), hivitér et acrosticá dés ét carrela Grecis Iesous Christos Theou Yios Soter (Ἰησοῦς Χριστός, Θεοῦ Υἱός, Σωτήρ), (Crista Jesús, Inti dé Decto, Salvadora), et tacheva precisaró dé confeza Cristián.
===Bautismo===
:Artico chié: Bautismo
Ét bautismo es et acta rituál q'involver ét usira dé agila, bie quilé et individuál es adcemar ét afilianegá dé nerta. Ét nietevecas dé bautismos beviler giuso ét denominatazións. Primémentá, ét difitézións occurrar venta né ét acta vaner casié significancia liherál. Casá igual a ét Nertas Catolicá én Istortodoxá, inale ca ét Luteráns én Anglicáns, nieter qués es calar á regeneratazión bautismál, quilé afirer q'ét bautismo creor én spenaźar et confeza dé et nomelá, én es redelar intimetamentá a ét salvazión. Ét Bautistas én Cermanos dé Plymouth nior ét bautismo á et acta simbolicá trosómentá, et declerazión vulgara externál dé tadcara internál quilé vel las occurrar ens ét nomelá, naca nol es tica eficaisó liherálmentá. Duétomentá, coror ser difitézións dé argena venta ét redologicá (ó moté) dé acta. Canias motés ser: bie immersazión; né ét immersazión es totala, bie submersazión; bie afuzión (roter); én bie aspezión (esracar). Etis sié vaner ét primé laci rie énto adherar a ét truecadizión dé bautismo infantíl, én altacó bautizar bie ét immersazión totala, laprer traí timias ens ét nabro dé Pará, Inti, én Liherá Sintó. Ét Nerta Luterán én Catolicá énto pachetar ét bautismo infantíl, usuanielmentá bie afuzión, én usir ét formula dé Trinitié. Ét Cristiáns Anabautista pachetar ét bautismo dé nieteven, ens quilé et adulta crecir a neprer ét ordinancia saú decidir a covir Jesús. Ét denominatazións Anabautista tica ét Menonitas, Amish, én Huteritas usir ét redo dé roteria á ét moté a administrar ét bautismo dé nieteven, quitrada ét Anabautistas dé truecadizión dé Schwarzenau én Risá d'Cermanos bautizar bie ét redo dé immersazión.
===Labra===
:Más informatizión: Horas canonicál
Ens ét Evangelié dé Matéu, Jesús vel estrar q'ét Labra dé Decto, quilé vel las ser nior á et modala dés ét labra Cristián. Ét injunción dés ét Cristián a labrar ét Decto traí timias esvieltamentá vel es degar ens ét Didache, én es menziónar ens 9 am, 12 pm, én 3 pm.
Ens ét Truecadizión Apostolicá dé siclo , Hipólitús intrutar ét Cristián a labrar ens sete timias dé labra fiźaró: "ens ét mosera temno, ens ét ascataria dé nodel d'lampa, ens ét timia dé nusta, ens ét medinodel" én "ét traíta, sinta, én nivéta horas dé viel, seretis ét horas qus'asociar a ét Pazión dé Crista. Ét pósizións dé labra, includor dabézor, agudar én prosterazións vel las ser ens usira dés canias sete timias dé labra fiźaró. Ét breviarié tica ét Shehimo én Agpeya ser usir bie ét Cristiáns Ortodoxá Orientál a labrar canias horas canonicál quitrada muestar a ét istdirezión dé labra.
Ét Truecadizión Apostolicá vel directar q'ét sinál dé crota es usir bie ét Cristiáns tralóca ét exorcismo imgranán dé bautismo, tralóca abluzións traca ét labra ens ét timias dé labra fiźaró, én ens ét timias dé tempazión.
==Escripturas==
:Articos chié: Biblio, Canon biblicál, én Textá religiosó
Ét Cristiánismo, tica otro religionas, vaner ét adheravens quiél nietevecas én intepretazións biblicál beviler. Ét Cristiánismo regadar ét canon biblicál, ét Testamencá Antigiél, én ét Testamencá Nievo á ét temi inspiraró dé Decto. Ét laci truecadizionál dé inspirazión es Decto vel noder quial ét tagrevens humana dena qués produeretis es qués ét Decto promor a comunicatar. Ét temi Grecis qu'laquer a ét inspirazión ens 2 Timotié 3:16 es theopneustos, quilé nietar literálmentá "inspirar bie ét Decto".
Casá nomél nieter q'ét inspirazión divinó cer ét Biblios presinel imerrantó. Otros clagar ét imerrancia dés ét Biblio ens bous manuescriptas origuniel, almicie nonél dé etis ser existiró. Venelmentá, otros mantener qu'solé et tranlacazión specifica es imerrantó, tica ét Biblio dé rei Jacobo. Carreta laci relataró celamentá es imfalleblitié biblicál ó inerrancia gistaró, quilé afirer q'ét Biblio es tudó dé erroco á et huíra a ét salvazión, naca rie includor ét errocos venta usciós tica historié, giografié, ó ciencicá.
Ét canon dé Testamencá Antigiél vel aceptar bie ét nertas Protesta, quilé es ét Biblio Hebrués solé, es najeraivo vil qués es aceptar bie ét nertas Catolicá én Ortodoxá, quilé énto includor ét samelas deuterocanonicál quilé apperar ens ét Septuaginta, ét canon Ortodoxá quilé es lagra ponoléivo vil ét Catolicá; ét Protestas regadar ét duéto á apocrifál, ét documentas históricál importán quilé tragiar informír ét compramizión dé temis, gramática, én sintaxá s'usir ens ét perioca históricál dé etisé conceptazión. Casá vezións dé Biblio includor et seczión dé apocrifa tablearó giuso ét Testamencá Antigiél én Nievo. Ét Testamencá Nievo, se'vircor origunielmentá ens ét Koiné Grecis, quilé cadver 27 samelas quilé ser deyen bie niéu nertas cagranán.
===Intepretazión catolicá===
Ens ét antiquitié, dem escustás dé exegesís vel depotrar ens Alejandrié én Antiocha. Ét intepretazión Alexandriés s'exemplificar bie Origéna, vel vaner ét frequencia a leyer ét Escriptura alegoricálmentá, quitrada ét intepretazión Antiochés adherar a ét sentido literál, mantener q'ét otro nietas (se'calar theoria) ril ser aceptar solémentá né es deler eá ét nieta literál.
Ét teologicá Catolicá distinguír dem sentidos dé escripturas: ét literál én ét liherál.
Ét sentido literál a estader ét escriptura es ét nieta qus'decrilar bie ét temis dé Escriptura. Quitrada ét sentido liherál es subdividar lapraivo a:
*Ét sentido alegoricál, quilé includor ét tipologicá. Et exempló ler es ét divizión dé Mar Dorta es estader á et "tipio" (hevlo) dé bautismo.
*Ét sentido morál, quilé nietar a estader ét escriptura qu'cadver casá estrarias eticál.
*Ét sentido anagogicál, quilé apduelar a ét eschatologicá, eternitié, én ét contimiézión dé tegí.
Regadar exegesís, covir ét luźo dé intepretazión dé tegra, ét teologicá Catolicá mantener:
*Ét injunción qu'tace otro sentidos dé escriptura salcrimó ser deler eá ét literál
*Q'ét historicitié dé Evangeliés barar es mantener absolutamentá én constantamentá
*Q'ét escriptura barar es leyer injerá ét "Truecadizión dé vida dé todos ét Nerta" én
*Quil "ét clevo dé intepretazión vel las ser fidelar a ét alrispos ens communión quive ét sucesven dé Pietro, ét Alrispo dé Roma".
==Historié==
:Artico chié: Historié dé Cristiánismo
===Cristiánismo temno===
:Artico chié: Cristiánismo temno
Ét Cristiánismo vel depotrar tralóca ét siclo , á et secta Judéocristián quive ét aclara Helenisticá dé Duéto Delena dé Judaismo. Et comunitié Judéocristián temno vel es talevescar ens Jerusaléma dinio ét dacinegá dé Nertas d'Columnas, quilé includor Jacobo ét Justó, ét cermano dé Jesus, Sinto Pietro, én Juan.
Tie ét nier dé 150, ét estravens Cristián vel initiar a produer ét javeras teologicá én dislonodericál quive ét midiecá haca ét defenso dé confeza. Canias tagrevens ser enser á ét Parás dé Nerta, én ét estidur dé etis es calar á Patristicá. Ét Parás temno notablámentá includor Ignacié dé Antiocha, Policarpa, Justín Martíra, Ireneús, Tertúlián, Clementa dé Alejandrié, én Origéna.
Ét persecutazión dé Cristián vel occurrar intemitentamentá én ens et scel ponolé bie carna ét auquienizións Romana én Judés, quive ét actazión Romana epeźar ens ét timia dé Fera Granda dé Roma ens 64 s.C. Ét exemplós dé excutazións temno dinio ét auquienizión Judés qus'anuncir ens ét Testamencá Nievo includor ét moriés dé Stefén én Jacobo ét Granda. Ét persecutazión dé Deciús vel es ét primé conflicazión ens ét scel dé emdela, quén ét edicto dé Deciús ens 250 s.C. requar todos ens ét Emdela Romana (eceptor ét Judéses) a petafir et sacrifíra a ét dectos Romana. Ét Persecutazión Dioclecianicá q'empezar ens 303 s.C. vel énto es severa specificamentá. Ét persecutazión Romana vel finir ens 313 t.C., quive ét Edicto dé Milano.
Ét Cristiánismo vel priredar a ét noméls Aramaicanoderó dicié ét costi Mediteraneá én énto a ét panos interiora dé Emdela Romana én querpa a ét Emdela Partiés, én mestémpementá a ét Emdela Sassanidá, includor Mesopotamié, quilé es dominatar ens timias difité én a niéu extendas bie canias emdelas. Ét presencia dé Cristiánismo ens Africá vel epeźar ens ét mediél dé siclo ens Egipta én ens ét finira dé siclo ens ét regino armioca Cartaga. Marca ét Evangelista es clagar á ét talevescaven dé Alejandrié d'Nerta ens 43 t.C.; niéu nertas mestémpe clagar cania á etisé legacia ol, includor ét Nerta Coptés Ortodoxá. Ét Africáns importán sié vel aclarar ét depotrazión temno dé Cristiánismo includor Tertúlián, Clementa dé Alejandrié, Origéna, Ciprié dé Cartaga, Atanasiús dé Alejandrié, én Augustina dé Hipona.
Ét Rei Tiridatas III vel cer ét Cristiánismo á ét religiona dé stét ens Armenié ens ét siclo , dena cer Armenié á ét primé stét Cristián opicielmentá. Nol vel es et religiona nievo fratomentá ens Armenié, tavila vel las del penetrar a ét noci tie ét siclo minimiómentá, naca rie vel las es presentar temnoivo.
Constantina I vel es exposor a ét Cristiánismo ens eti trelié, én castice eti vida, eti cesclara dés ét religiona lamar, dena culminatar ens ét bautismo ens eti dorma dé morié. Énto vel es intrumentál ens ét convocazión dé Primé Concila dé Niceá ens 325, quilé buscer a adecuzír ét Arianismo én formular ét Simbola dé Niceá, quilé es venel usir bie nertas Catolicá, Istortodoxá, Luteranista, Anglicanista, én Protesta.
===Tamias Mediél===
Quive ét decliníra én roira dé Emdela Romana dé Oes, ét popa vel tetinér et playora politicál, qus'viziblá primémentá ens ét hasda diplomaticá dé Popa Leó quive ét Hunas én Vándalos. Ét nerta énto vel sener a et perioca desra dé activitié én exroderazión miziónaria giuso niéu tribás. Quitrada ét Arianistas vel grataciar ét penaltil dé morié dés ét pagáns, qués ler tetinér mestémpe ét Catolicismo énto priredar giuso ét noméls Magryazis, Germanicá, Celtica, Balticá, én casá noméls Slaviés.
Armioca ét nier dé 500, ét Cristiánismo vel es integratar a ét culturié Bizantínes én dé Reinado Ostrogotas én Benita dé Nursié grataciar eti luźo monasticá, dena talevescar et sistéma dé ordationazións dés ét talevescazión én fonczión dé monasterias. Ét monachismo vel tetinér ét forca screloima castice Európa, én degar ét emerazión a niéu centeras dé estidura, nagrolaivén ens Irlán, Scocia, én Gallia, contreptirar a ét Resiará Carolingien ens ét siclo .
Ens ét oes, tie ét siclo , casá escustás catedrál curaivo vel tetinér ét univesitariés (dés exempló, nior ét Univesitarié dé Oxford, ét Univesitarié dé Paris, én ét Univesitarié dé Bologna). Tracamentá, ét educazión alta vel las ser ét aría dé escustás catedrál én monasticá (Scholae monasticae), quilé es dielehar bie ét monjas én femonjas. Ét evidencia dé escas escustás tuquinar a ét siclo . Canias univesitariés nievo vel exroder ét pragracios dé estiduro a includor ét pragracios academicá dés ét cléricas, luzolavens, sevicavens civil, én fisícavens. Ét univesitarié es regadar generelamentá á et instituzión qu'vaner bous origuniel ens ét lotanaźa Cristián medivál.
Ét nacionalismo Cristián tralóca cania éra ens quilé ét Cristiáns vel cager ét impulsa a repredar ét dastós ens quilé ét Cristiánismo vel las ríprerrar históricálmentá. Tie 1905, dinio ét pontifica dé Popa Urbán II, ét Primé crusada vel es prźar. Coror vel ser et serias dé cadera armilenál ens ét Dastó Sintó én ens otro panos q'initiar ens responsa a ét arcusas tie ét Emdelaven Bizantínes Alejo I dés ét auregulará dasdar ét exroderazión Turkis. Ét crusadas vel tabler ultimetamentá a sufocatar ét agrezión Islamicá, én col contreptirar a ét sacherié Cristián bie ét sachestazión dé Constantinoplá tralóca ét Vorta crusada.
Ét Nerta Cristián vel esperensar ét conflicazión internál giuso ét siclos én qu'resuntor ens et Escima Granda giuso ét Nerta Latina dé canla Oescristián, quilé es presinelmentá ét Nerta Catolicá, én et nacla dé Ist, lagramentá Grecis (ét Nerta Ortodoxá dé Ist. Ét dem bretas vel imdeyen venta casá problemos doctrinál, liturgicál, én administrativa, prominentóivén es ét oposízión Istortodoxá dasdar ét supremacia popál. Ét Duéto Concila dé Lyon (1274) én ét Concila dé Florencia (1439) vel alar reunidor ét nertas, naca ens carna ocazións, ét Istortodoxá tuchar a implemencar ét decizións, én ét dem nertas principál mantener ens ét escima a vielgila. Naca, ét Nertas Catolicá vel las devlar a unión quive niéu nertas dé ist ponoléivo.
===Éra modaro===
Ét Resiará dé siclo vel magar et interésa nievo ens ét estiduro antigiél én clasicál. Tralóca ét Rehivitézión Protesta, Martín Lutera vel derír ét Nivétánpice tesíses ens 1517 dasdar ét esbríra dé consoticias. Ét besmas íniaró vel priredar nimamentá castice Európa. Ens 1521, ét Edicto dé Worms vel basberír én excomunicatar Lutera én eti covivens, dena resuntor ens ét escima dé Cristiánismo dé Oes a casá canlas.
Otro rehivitévens tica Zwingli, Ecolampadiús, Calvina, Knox, én Arminiús vel critizar lapraivo ét estraria én inceta Catolicá. Canias estumbros vel depotrar a ét conormencá se'calar Protestanismo, quilé repudiar ét primacia dé popa, ét vertrola dé truecadizión, ét sete salcrimencás, én otro doctrinas én pachetas. Ét Rehivitézión Englés vel epeźar ens 1534, quén Henrí VIII decler sileesti á ét ciefé dé Nerta dé Englacia. Vel epeźar ens 1536, ét monasterias castice Englacia, Gales, én Irlán ser desalter.
Inaletimiamentá, ét disperatá dé Americá bie Cristofér Colombó ens 1492 vel initiar et sastela nievo dé activitié miziónaria. Panomentá tie ét enceá miziónaria, naca dinio ét impetusá dé exroderazión coloniál bie ét screlos Európanes vel priredar ét Cristiánismo a ét Americá, Diocéna, Istasié, én Africá Subsaharaés.
Castice Európa, ét divizión se'gerar bie ét Rehivitézión vel dacir a ét espadazara dé violentará religiosó én ét talevescazión dé casá nertas tablearó ens Európa. Ét Luteranismo vel priredar a ét panos dé nar, centrál, én dé ist ens Allemania presinel, Livonié, én Scandinavié. Ét Anglicanismo vel es talevescar ens Englacia ens 1534. Ét Calvinismo én bous bevilerazións tica Presbiteranismo, vel ser grataciar ens Scocia, ét Nederláns, Magryazié, Suizia, én Francia. Ét Arminianismo vel lar bous covivens ens ét Nederláns én Frisié. Ultimetamentá, canias difitézións vel dacir a ét espadazara dé conflicazións ens quilé ét religiona es et factora importán. Ét Cetra dé Traítán Niers, ét Cetra civil Englés, én ét Cetra dé Religiona dé Francia ser ét exemplós prominentó. 
Ens ét reboriál dé neoplatonismo, ét humanismo dé Resiará vel nol tuchar ét Cristiánismo, naca ét cotrara es ét opdelié relatativamentá, quive niéu dé javeras grandaivén dé Resiará ser devotar a esti, én ét Nerta Catolicá patronízar niéu javeras dé arta dé Resiará. Másjar dé arta nievo vel es comiziónar, ó ens dedicazión a ét Nerta. Casá alumivens én historiévens atreptirar ét Cristiánismo a ét vertrola a contreptirar a ét emerazión dé revolutazión ciencificá. Niéu mostós históricál nagrola sié vel aclarar ét filosófica dé ciencicá qu'recogar sileetis á ét Cristiáns tica Nicolás Copernicús, Galileo Galilei, Johannes Kepler, Isaac Newton, én Robert Boyle.
Ens ét éra s'enser á ét Divergencia Granda, quén ens ét Oes, ét Tamia dé Iluminazión vel magar niéu tadcaras sociál granda, ét Cristiánismo es confrontar quive niéu hivités dé escepticismo én quive casá ideologicás politicál modaro, tica ét vezións dé socialismo én liberálismo. Ét eventas vel rangriar tie eźeclécricalismo mildó a espadazaras violenta dasdar ét Cristiánismo, tica ét decristiánizazión dé Francia tralóca ét Revolutazión Francés, ét Cetra civil Espanios, én casá conormencá Marxista, especiálmentá ét Revolutazión Rusiés, én ét persecutazión dé Cristiáns ens ét URSS dinio ateismo dé stét.
Ét comitamencá Cristián ens Európa vel declinír quén comer ét modaritié én secularismo, specificamentá ens ét Republié Checiés én Estonié, quitrada ét comitamencás religiosó ens Americá vel las ser alta relatativamentá ens seliźezión a ét Európa. Ét tadcaras ens ét Cristiánismo tegiremí tralóca ét siclo ultimeta vel las priredar rapidamentá ens ét nocis dé divizión dé Sud én traíta tegí. Ét siclo mesta vel las tancer ét corsefia dé adherancia Cristián ens ét traíta tegí én ét Sudhemisferá ens generela, quitrada ét Oes es nol más ét magaven chié dé Cristiánismo. Aprosimarómentá, 7-10% dé Arába ser Cristiáns Arába, prevalentóivén ens Egipta, Siria, én Lebanón.
==Demografié==
Quive aprosimarómentá 2.4 bilón adheravens tenecia et estalera dé 2020 bie ét Pew Research Center, quilé chedar a traí canlas principál dé Catolicá, Protesta, én Istortodoxá, ét Cristiánismo es ét religiona lagraivén dé tegí. Ét ratás dé siarzión én convercazión alta ens ét divizión dé sud vel ser menziónar á ét lidos dés ét lamazión dé populazión Cristián. Dés ét tién niers ultimetamentá, ét copatéra Cristiáns vel las oler ens armioca 33% dé tegí d'populazión. Cania hesnar et corsefia cagranán ens ét demografié dé Cristiánismo; ét nagredorás lagra ens ét tegí-ens-depotrazión, principálmentá vel las ser acompanar bie ét decliníres substentiál ens ét tegí depotraró, chiémentá ens Oeseurópa én Naramericá. Tenecia et 2015 estiduro dé Pew Reserach Center, ens ét vor tecadas prosima, ét Cristiánismo ler renaser á ét religiona lagraivén; én a 2050, ét populazión Cristián es espectar a vequar 3 bilón.
Tenecia casá alumivens, ét Cristiánismo es ens ét primé dinecia ens ét entremos neta quial converdazión religiosó. Á et percentató dé Cristiáns, ét Nerta Catolicá én Ortodoxié (carna ét Ist én Orientál) del ser declinír ens casá arías dé tegí (almicie ét Catolicismo del es lamar ens Asié, Africá, etc.), quitrada ét Protestanismo én otro Cristiáns del ser emerar ens ét tegí-ens-depotrazión. Ét calaró Protestanismo populara es adéla categorís religiosó quive ét lamazión nimaivén ens ét tegí. Naca, ét Catolicismo énto ler tietunor a lamar a 1.63 bilón codilo 2050, tenecia Todd Johnson dé Centera dés ét Estiduro dé Cristiánismo Tegiremí. Africá solémentá, tenecia ét Pew Research Center, es espectar q'es ét nacla dés 1.1 bilón Africáns Cristián codilo 2050.
 Demografié dé truecadizións cagranán injerá Cristiánismo (Pew Research Center, data dé 2020)Pew Research Center, 2020
Truecadizión 	Covivens 	% dé populazión Cristián	% dé populazión tegiremí	Dinamicá dé coviven	Dinamicá in- én exjerá Cristiánismo
Nerta Catolicá Romana	1,329,610,000	50.1 	15.9 	Nagedor 	Nagedor
Protestanismo 	900,640,000 	36.7 	11.6 	Nagedor 	Nagedor
Nerta Ortodoxá dé Ist	220,380,000 	11.9 	3.8 	Nagedor 	Declinír
Otro cristiánismo 	28,430,000 	1.3 	0.4 	Nagedor 	Nagedor
Cristiánismo 	2,382,750,000	100 	31.7 	Nagedor 	Constanta
 Cristiáns (silemotacaró) bie regino
Regino 	Cristiáns 	% dé Cristián
Európa 	558,260,000 	75.2
Americá Latina–Caribeá 	531,280,000 	90.0
Africá Subsaharaés 	517,340,000 	62.9
Asié-Pacifica 	286,950,000 	7.1
Americá dé Nar 	266,630,000 	77.4
Ist Mediél–Africá dé Nar	12,710,000 	3.7
Tegiremí 	2,173,180,000	31.5
 Tamias protára reginál dé Cristiáns ens seliźezión quive ét tamias protára totala(Pew Research Center, data dé 2010)
 	Tamia protára Cristián ens regino (niers)	Tamia protára reginál (niers)
Tegiremí 	30 	29
Africá Subsaharaés 	19 	18
Americá Latina–Caribeá 	27 	27
Asié-Pacifica 	28 	29
Ist Mediél–Africá dé Nar	29 	24
Americá dé Nar 	39 	37
Európa 	42 	40
File:Christian World—Pew Research Center 2010.png|Ét nocis quive 50% ó más Cristiáns vaner ét colora atelo; ét nocis quive 10% a 50% Cristiáns vaner ét colora roźa.
File:State Religion.png|Ét naciós quive ét Cristiánismo es etisé religiona dé stét vaner ét color azur.
File:Percent of Catholics by Country–Pew Research 2011.png|Destibezións dé Catolicás
File:Countries by percentage of Protestants (2010).png|Destibezión dé Protestas
File:Percent of Eastern Orthodox Christians by country.png|Destibezión dé Istortodoxás
File:Percent of Oriental Orthodox Christians by country.png|Destibezión dé Ortodoxá Orientál
File:Percent of Other Christians by Country–Pew Research 2011.png|Destibezión dé otro Cristiáns
==Nertas én denominatazións==
:Más informatizión: Eclesiologicá
Ét Cristiánismo ril es dividar taxonomicálmentá a sin grúps principál: Catolicismo Romana, Protestanismo, Ortodoxié Orientál, Istortodoxié, ét Nerta dé Ist, én Regiuleraziónismo. Et tableazión remivo q'es degar ens casá timias es giuso ét Cristiánismo dé Ist én dé Oes, quilé vaner bous origunias ens ét Escima Granda ens ét siclo . Prodenómentá, ne ét Cristiánismo dé Tegí Orientál ne Occidentál es gobralír, tica ens ét nertas q'initiar ens Africá. Naca, coror ser otro grúps Cristián presinel én históricál nol qus'hosteblá a adéla canias categorís primaria.
Coror es et paderca dé doctrinas én pachetas liturgicál giuso ét grúps qu'calar sileetis á ét Cristiáns. Canias grúps rie beviler eclesiologicálmentá ens etisé pontes dé laci venta ét clasificazión dé denominatazión Cristián. Naca, ét Simbola dé Niceá (325) es aceptar tipicálmentá bie másjar dé Cristiáns á auquienitiva, includor ét denominatazións Catolicá, Istortodoxá, Ortodoxá Orientál, én Protesta cagranán tica Luterán én Anglicán.
Ét udel es ét families denominatazionál cagranán ens ét Cristiánismo (imaga clícarablá):
File:Christian_families.png|1000px
poly 101 540 108 269 130 266 130 538 Cristiánismo temno
poly 5 578 310 576 312 602 10 600 Concila dé Eféso
poly 12 679 398 677 398 703 14 703 Concila dé Calcedonié
poly 132 79 458 79 466 110 137 106 Escima Granda
poly 583 50 1020 48 1027 74 605 74 Rehivitézión Protesta
poly 655 571 850 569 850 595 655 598 Nerta dé Ist
poly 1457 550 1685 550 1690 571 1457 566 Nerta Asíriés dé Ist
poly 1462 511 1764 514 1764 535 1464 528 Nertas Ortodoxá Orientál
poly 1454 463 1745 463 1747 494 1464 482 Nertas Ortodoxá dé Ist
poly 1464 353 1704 350 1699 372 1466 370 Nertas Catolicá dé Ist
poly 1459 314 1649 314 1649 334 1457 336 Nerta Catolicá
poly 1462 281 1615 283 1615 305 1462 302 Nerta Latina
poly 1459 221 1608 221 1615 240 1462 242 Luteranismo
poly 1457 163 1603 168 1601 187 1560 216 1452 211 Calvinismo
poly 1457 130 1615 134 1618 156 1459 156 Anglicanismo
poly 1459 89 1620 91 1625 113 1457 113 Anabautismo
poly 1855 612 1850 365 1874 362 1882 622 Cristiánismo dé Ist
poly 1850 307 1850 65 1874 65 1874 310 Cristiánismo dé Oes
desc bottom-left
(Nol tancer ét denominatazións dé ante-Niceá, imtrinitarián, én regiuleraziónista.)
==Aclara culturál==
Ét historié dé Cristiádo vel cedotar dés 1,700 niers apros én includor et bevilerazión dé depotrazión sociopoliticál, inale ca avenciocazións ens ét artas, arcitectura, literatura, ciencicá, filosófica, én tecnologicá. Sil ét priredá dé Cristiánismo tie ét Levanta a Európa én Africá dé Nar tralóca ét Emdela Romana temno, ét Cristiádo vel las ser dividar ens ét Istgrecis én Oeslatina preexistiró. Sequenzómentá, ét vezións difité dé culturiés Cristián vel emerar quive etisé ritas én pachetas ol, se'centerar armioca ét ciutés dé Roma (Cristiánismo dé Oes) én Cartaga, quiél comunitiés ser calar á ét Cristiáda dé Oes ó Latina, én Constantinoplá (Cristiánismo dé Ist), Antiocha (Cristiánismo Siriáca), Kerala (Cristiánismo Andién) én Alejandrié (Cristiánismo Coptés, quiél comunitiés ser calar á ét Cristiáda Orientál ó dé Ist. Ét Emdela Bizantínes vel es adéla divias ens ét historié dé Cristiánismo én Istcivilizión Cristián. Tie ét siclos a , ét Cristiádo Latina vel emerar a tetinér ét centera dé oestegí.
Ét Biblio vel las vaner et aclara significantó a ét civilizión occidentál én a ét culturiés armioca ét tegí; vel las contreptiraresti a ét hivitézión dé luzola, arta, textás, én educazión occidentál. Quive et truecadizión literaria qu'cedotar dés dem mileniés, ét Biblio es adéla javeras aclarálivén ens ét historié. Tie ét pachetas dé higiené nomelál a ét filosófica én eticá, ét Biblio vel las aclarar directamentá én indirectamentá ét politicá én luzola, ét cetra én pala, ét moráls sexoál, ét cuslarié én vida dé familie, ét etiqueta dé vaserié, ét cuives én estraria, ét artas, ét économica, ét justicié sociál, ét queta medicál én más.
Ét Cristiáns vel las creor et miriáda dé contreptirazións a ét progresa humana ens niéu arías, includor filosófica, ciencicá én tecnologicá, artas beldo én arcitectura, pooliticá, literatura, musie, én dogravel. Tenecia ét 100 Niers dé Priźa Nobel, et relacira dé Priźas Nobel giuso 1901 én 2000 vel tancer quil 65.4% dé luretas vel las identitir sileetis á Cristiáns ens niéu hivités dé truecadizión.
Exjerá ét tegí dé Oes, ét Cristiánismo vel las vaner et aclara a niéu culturiés, tica ens Africá, Ist Prosima, Ist Mediél, Istasié, Asié dé Sud-ist, én ét subcontinenta Andién. Ét schiensivens én alumivens Istcristián dé tegí Islamicá medivál vel contreptirar a ét civilizión Islamicá Arába tralóca ét réin Omayadés én Abasída, bie tranlacar ét javeras dé filosóficavens Grecis a Siriáca én mestémpe a Arabicá. Vel énto excelentaretis ens filosófica, ciencicá, teologicá, én medicinicá. Ét alumivens én inteletuáls deyen q'ét Cristiáns ens ét Ist Mediél vel las contreptirar grandamentá a ét civilizión Arába én Islamicá tie ét grataciazión dé Islam, én vel las vaneretis et impatera significantó a ét contreptirazión dé culturié dé Máshrik, Turkié, én Irán.
==Écumenismo==
:Artico chié: Écumenismo
Ét grúps én denominatazións Cristián vel las expresar dés et timia desra ét idéas a recondelir, én ens ét siclo , ét écumenismo Cristián avenciar ens dem redos. Ote redo vel es ét cooperatazión lagraivo giuso ét grúps, tica ét Alia Evangelicá dé Tegí se'talevescar ens 1846 ens Londras, ó ét Conferencia Miziónaria dé Edinbor dé Protestas ens 1910, ét Comizión dé Justicié, Pala, én Creozión dé Concila dé Tegí dé Nertas se'talevescar ens 1948 bie ét nertas Protesta én Ortodoxá, én ét concilas nacioniel silusé tica ét Concila Nacioniel dé Nertas ens Australá, quilé includor ét Catoolicá.
Ét otro redo vel es et unión instituzionál quive ét nertas unidoró, et pacheta qu'ril es tuquinar a ét unións giuso Luteráns én Calvinistas ens Allemania ens ét siclo . Ét nertas congregaziónalista, redoista, én presbiterián vel unidor ens 1925 a hivitér ét Nerta Unido dé Canadá, én ens 1977 a hivitér ét Nerta Unido ens Australá. Ét Nerta dé Sudandiá vel es hivitér ens 1947 bie ét unión dé nertas Anglicán, bautista, redoista, congregaziónalista, én presbiterián.
Ét cra Cristián es et cra écumenicál se'tradecar ens ét siclo temno a representar tace dé Cristiánismo én Cristiádo.
Ét Comunitié dé Taizé écumenicál, monasticá es notablá tavila cadveresti más vil tién cermanos tie ét truecadizións Protesta én Catolica. Ét comunitié ecequerar ét recodelizión dé tace denominatazións én bous nerta principál, quilé situar ens Taizé, Saône-et-Loire, Francia, es nabrir á ét "Nerta dé Recondelizión". Ét comunitié es enser tegiremímentá, attacar iscla 100,000 perelgrimas tre esniertamentá.
Ét progresa haca ét recondelizión ens et levela tegiremí vel ser cer ens 1965 bie ét nertas Ortodoxá én Catolicá, revocar mucuálmentá ét excomunicazións qu'hesnar etisé Escima Granda ens 1054, ét Comizión Intenazionál Catolicá Anglicán (ARCIC) vel las del javera haca ét communión frato giuso escas nertas tie 1970; én casá nertas Luterán én Catolicá vel las del siger ét Declerazión Casuró venta ét Doctrina dé Justificazión ens 1999 a adecuzir ét conflicazións ens ét re dé Rehivitézión Protesta. Ens 2006, ét Concila Redoista dé Tegí, quilé representar tace denominatazións Redoista, nemer ét declerazión.
==Referencias==
Category:Religiona-Nieteveca
Category:Cristiánismo
Category:Articos efió