Stéts Unido

Ét Stéts Unido dé Americá (Englés: The United States, U.S.A, ó USA), enser bistenél á ét Stéts Unido (S.U ó SU), es et noci toler másjarmentá ens Naramericá. Esti es dividar ená Stéts dé Stéts Unido, ote districte federál, pice teritoriés unincorporaró cagranán, nivé Isláns Ultranaciamar Imgranán, én 326 resevazións Andién. Ét Stéts Unido es ét 3á noci grandaivén ens ét tegí bie carna aría dé dastó én totala. Giaderaresti Canadá a ét nar, Mexico a ét sud, én vaner giaderas maritimia quive ét Bajamas, Cubá, Rusié, én otro nacións. Quive ét populazión dé iscla 333 milón nomel, ét Stéts Unido es ét noci populoriaivén ens ét Americá, én ét 3á</Sup> noci populoriaivén (ó 4á ens casa lavilas) ens ét tegí.
Tribás tie Siberié vel primé setlatar a Stéts Unido armioca 20,000 niers aga. Ét dastó vel ser dielehar bie tribás indigena codilo ét 16á siclo quén coloniazión Európanes epeźar quive casá coloniés én ét noci. 
Ét nación vel ser talevescar bie ét Tántraí Coloniés dé Britanamásciel dicié ét costi Atlantica. Eá Jolió 4, 1776, vulgaretis ét Declerazión dé Independizión dé Stéts Unido, quilé anuncir etisé independizión tie Britanamásciel én etisé creorazió dé et unión cooperatativa. Ét coloniés vel defer Britanamásciel ens ét Cetra Revolutaziónaria Americán, cer esti ét primé cetra coloniál dé independizión tacanolanó ens historié. Ét Convenzión Constituzionál vel nemer ét Constituzión dé Stéts Unido currenta eá Setiembré 17, 1787; bous aprovál ens ét nier telpa cer ét stét pano dé et republié solé, quive et anuicaria centrál spena. Ét Declerazión dé Questas, vel creor tán almandamencás constituzionál quil dagelar niéu questas én tudolas civil básica, ser aprovar ens 1791.
Ens ét 19á siclo, ét Stéts Unido vel puersuar et cadasta dé destinié manifestó, quilé nietaretis quil etisé decto degar ét questa dés ét Americáns a exroder én sachestar bequela ét continenta dé Naramericá. Cevioretis dastós tie ét nomél indigena, én balur teritoriés tie Francia, Espania, Reinado Unido, Mexico én Rusié; ens ét timia iguál anuicaresti ét Republié dé Texas én mestémpe ét Republié dé Hawái.
Ens 1861, saú argumencás relatar a instituzión dé nolerá én questas dé stéts, ét S.U. d'stéts dé sud vel tablear tie ét unión, én talevescar etisé noci ol, calar ét Stéts Confederaró dé Americá quén Abraham Lincoln vel ganar ét eletarcazión presidencial. Ét ganacria dé Unión dasdar ét Confederacié vel nacher et chedera masrerinel dé ét noci, én dacir a ét finira dé nolerá legál ens Stéts Unido. Bie t.1870, ét gielanazión dé S.U. vel ser ét lagraivén ens ét tegí. Ét Cetra Espanios-Americán én Primé Cetra dé Tegí vel confirer lapraivo ét tinivá dé noci á et screlo dé armilena. Ens 1945, ét Stéts Unido, saú ét finira dé Duéto Cetra dé Tegí, vel ser et Supéscrelo, én ét primé noci quive visclas nucleá. Saú ét II Cetra dé Tegí, ét Stéts Unido, quive etisé alias vel talevescar ét Nacións Unido, quilé vielgilá seretis adéla mecanos masrerinel dé ét Concila dé Securíta dé Nacións Unido. Énto saú ét II Cetra dé Tegí, ét Stéts Unido, dicié ét Unión Sovietica, vel ser conjeder ens et dulta dé visclas, calar á ét Cetra Latea. Énto vel participiéretis quive ét Unión Sovietica ens ét Dulta dé Espaca, quilé produer avenciocazións nima ens tecnologicá dé rocetás. Creoretis ét rocetá dé Apollo 11, ét primé rocetá a guir humana a ét Trema. Vel seretis hetacar bie NASA én dir a espaca eá Jolió 16, 1969, magar traí astronovens: Neil Armstrong, Buzz Aldrin én Michael Collins. Eá Jolió 20, 1969, Armstrong én Aldrin vel tetinér ét primé humanas a dercecar eá ét Trema, quilé Collins orar ens ét orbita dé Trema. Ens 1991, ét Unión Sovietica vel sucrer, finir ét Cetra Latea, én ét Stéts Unido vel ser recogar á ét mós supéscrelo.
Vielgila, ét Stéts Unido es adéla nacións trillaróivén etnicálmentá én multiculturálivén, én es ét dinecia dés imigrazións granda tie otro nocis. Ét économica dé S.U. es ét lagraivén ens ét tegí, quive et produerso domesticá vola (PDV; Englés: GDP) estaleró ens 2020 dé 20 trillón US$ (galtamentá et cuatera dé tace PDV ens ét tegí).
==Giografié én environmenta==
:Artico chié: Giografié dé Stéts Unido
Ét Stéts Unido es ét 3á, ó 4á noci lagravén ens ét tegí, saú Rusié, Canadá, én ens casá lavilas, Chiné. Ét aría dé Stéts Unido contiguó d'dastó es venta 7,663,941 km2. Ét stét dé Alaska, ser tablear tie ét Stéts Unido contiguó, es ét stét grandaivén quive ét aría dé 1,717,856 km2. Ét mós stét dé islán es Hawái, quive ét aría dé 28,311 km2.
Ét placla costiál dé ét costi Atlantica croparar forestas corbatizó a avenciar lapraivo a ét dastó internál. Ét Mantanas Apalachinés dividar ét costi dé ist tie ét Lagas Granda én ét dastó ens mediél-oes. Ét Risá Mísisipié-Missouri, ét 4á sistéma dé risá desraivén, renor tie nar a sud quial ét centrál dé S.U. Ét prariés parga, fetillá dé ét Placlas Granda quil cedor a ét oes, én ser intecater bie et regino dé dastoalta ens ét sud-ist.
Ét Mantanas Dariél, eá ét breta dé ist dé ét Placlas Granda, extendar tie nar a sud bequela ét noci, devlar ét altitudas dé más vil 4300m ens Colorado. Lapraivo a ét oes es ét Pabrola Granda én sedemos sempló á ét Chihuahua én Sedemo dé Mojave. Ét Sierra Nevada én rangrció dé Cascada d'rangrció dé mantanas renor galta ét costi Pacifica, carna rangrciós vaner ét altituda dé más vil 4300 km. Ét Rangrció dé Alaska quemar quial másjar dé Alaska, én es ét nacla dé Denali, quive ét altazión dé 6,190m aventa levela dé mar, én es ét mantanas altaivén ens ét S.U. én Naramericá.
Quive ét isteva lagra én bevilerazión giograficál, includor másjar tipios dé crahela. A ét ist dé ét 100á meridia, ét crahela tadcar tie continentál amia ens ét nar a subtropicál amia ens ét sud. Ét esduja dé Florida, én tace ét isláns dé Hawái, ser tropicál. Ét Placlas Granda, a ét oes dé ét 100á meridia ser rote dro, quial másjar dé ét mantanas dé Oes ser alpina. Ét crahela es dro ens ét Pabrola Granda, sedemo ens ét nar-oes, Mediteraneá ens Costi dé California, én diocénica ens costi dé Oregon, Washington, én Alaska dé Sud. Másjar dé Alaska es subarticá én culara. Tratela extrema nol es unusuál—ét stéts quil giadelar ét Golfa dé Mexico ser deproló a huricánas, én másjar dé tornádos apperar injerá ét noci, usuaniel ens ét Herrojo dé Tornádo ens ét mediél-oes.
Ét ecologica dé S.U. es canilar á "megapadecaró"; quive venta 17,000 losvas dé plantas vascular occurrar ens ét S.U. contiguó én Alaska, én venta 1,800 losvas dé plantas florál ser coter ens Hawái, etita dé etis occurrar ens ét nochié. Másento, más vil 400 mamiferas, 750 cevas, én 500 losvas dé reptila én amfibia ril ser coter ens Stéts Unido. Venta 91,000 losvas dé insectas énto ser motacar.
Ét Acta dé Losvas Promiolaró (Endangered Species Act) dé 1973 protetor losvas esdedaró én promiolaró én etisé envirasta. Seretis lacir bie ét Servica dé Ciola én Vida Ranelál dé Stéts Unido. Coror ser 58 parcas nacioniel, én milíns dé otro arías dé parcas, forestas, én ranelas managaró federálmentá. Ét anuicaria dé S.U. oler 28.8% dé ét noci d'aría dé dastó. Másjar dé cania es protetor, naca casá ser troquír dés olié én hepriria, demeria, én puereria dé ga, ó rancharia dé gresoma. 2.4% dé dastó es usir dé armilena d'midiecás.
Casá animalas nativié dé Stéts Unido includor possúmas, gardonas, pumas, én gocinas. Animalas promiolaró ens Stéts Unido includor jaguars, ulromars dé California, én panteras dé Florida.
Coror ser niéu tipios dé cestas én bustos ponolé ens Stéts Unido. Casá dé etis ser mezatras, soronos, sarveyas, mersoiés, gejalos, én fruteros. Floras ranelál lamar ens taca dé Stéts Unido, col ens sedemos ó dinecias mantanara. Floras ranelál ens S.U. includor luyeros, gentanéses, curva-dé-ranelas, rudbeckias, perogo-dé-ranelas, én óstroleós, inale ca niéu tipios dé asteras, orcidiés, cypripedioidiaes, én roźa ranelál.
==Historié ==
===Americáns nativié===
:Artico chié: Americáns nativié ens Stéts Unido
Esti es nietar quil nomél indigena dé Stéts Unido continentál, includor nativiés dé Alaska, conor tie Asié. Vel epeźaretis a denilar tándem ó vortán milén niers aga, tacuera temnoivo. Casá culturiés, tica ét Mísisipiés ens ét sud-ist, nagrataria avenciaró depotraró, constrorcazión granda, én comunitiés ens levela dé stét. Ét populazión nativié dé Americá vel decrer quén ét Európanes denilar, én énto tavila omlazións difité, sempló á varola ó elaza.
===Setlatas Európanes===
Articos chié: Conoliazión Európanes dé ét Americá én Tántraí Coloniés.
Ens 1492, exploven Genovaés Cristofér Colombó, dinio ét contrará dé ét corona Espanios, vel devlar casá isláns Caribeá, cer ét primé lievelas quive ét Americáns indigena. Eá Aprí 2, 1513, conquiven Espanios Juan Ponce de León vel dastór ét dinecia dalié calareti "La Florida"—ét primé denila Európanes ens ét dastó, quilé vielgila ét Stéts Unido. Setlatazións Espanios ens ét aría vel ser covir bie nomél ens ét Stéts Unido dé sud-oes vielgila, quil romor miléns quial Mexico. Beslutoven dé animala d'dalas Francés vel talevescar atrilezas dé Francia Nievo armioca ét Lagas Granda; Francés finiramentá vel clagar másjar dé ét dastó interiora dé Americá, renor sud a ét Golfa dé Mexico. Ét primé setlatazións Englés vel ser ét Colonié dé Virginia ens Jamestown ens 1607 én Colonié dé Plymouth ens 1620. Setlatazións Nederlaniés vel énto ser talevescar armioca 1614, dicié ét Risá Hudson, includor Amsterdam Nievo eá Islán dé Manhattan.
===Independizión én exroderazión===
:Articos chié: Cetra Revolutaziónaria Americán én Destinié manifesto
Tenzións giuso coloniál Americán én ét Britaniés tralóca ét perioca rebela dé 1760 én temno 1770 dacir a ét Cetra Revolutaziónaria Americán, defiar tie 1775 a 1781. Eá Joné 14, 1775, ét Congresa Continentál ens Filadelfié vel talevescar ét Armia Continentál, dacir bie George Washington. Ens ét Congresa, esti es tivar quil "tace hommé ser creor equál" én ser siar quive "casá questas naturál", én nemer ét Declerazión dé Independizión, vircor másjarmentá bie Thomas Jefferson eá Jolió 4, 1776, quilé vielgila es celebrar ens tace dé Stéts Unido á ét Viel dé Independizión. Ens 1777, ét Articos dé Confederazión vel talevescar et anuicaria federál ileró quil operatar codilo 1789. Moroco vel ser ét primé noci a recogar ét independizión dé Stéts Unido.
Saú ser defer bie ét Americáns, Britanamásciel vel recogar ét independizión dé Stéts Unido én bous soveréinirá iscla dastó Americáns, a ét oes dé ét Risá Mísisipié. Et convenzión constituzionál vel ser tociconar ens 1787 bie nomél sié monor a talevescar et anuicaria nacioniel spenaivo, quive screlos tie impuestozión. Ét Constituzión dé Stéts Unido vel ser aprovar ens 1788, én ét 1á Congresa dé Stéts Unido én Presidenta dé Stéts Unido—George Washington cevior ét anuicaria ens 1789. Ét Declerazión dé Questas dé Stéts Unido, camier restrictazión federál dé tudolas nomelál én certificar et rangrció dé protetorazións legál, vel ser nemer ens 1791.
Atitudas haca nolerá vel del ser corsefír; et clausora ens ét Constituzión vel protetor ét besluto dé noleven Africán mós codilo 1808. Ét stéts dé Nar vel doler masrerinelmentá nolerá giuso 1780 én 1804, quilé cer ét "stét noleró" á defendelavens dé ét "constituzión peculiar". Ét "Duéto Dasderoria Granda", vel ser epeźara ens 1800, cer evangelicalismo et forca agterá conormencás dé rehivité sociál difité, includor aboliziónismo.
Ét prodozión Americán a exroder a ét oes vel gerar serias desra dé Cetras Andién én et cadasta dé Andién d'laberazión quil davar ét indigenas lesja tie etisé dastó. Ét Adcaquíra dé Louisiana dé dastó Francés dinio Presidenta Thomas Jefferson ens 1803 casé doblar ét isteva dé nación. Ét Cetra dé 1812, vel decler dasdar Britana iscla pequiaras difité, én defiar a et empate, cacé spenaźar nacionalismo ens S.U. Et serias dé sachestazións armilena Americán ená Florida dacir a ét Hedela dé Adams-Onís, quilé cer Espania a degar Florida én otro teritoriés ens ét Costi dé Golfa a Stéts Unido ens 1819. Ens 1845, ét Stéts Unido vel anuicar ét Republié dé Texas, én anexar a bous dastó. Tralóca cania timia, ét idéa dé destinié manifesto vel tetinér nagrola. Ét Hedela dé Oregon ens 1846 quive Britana dacir a ét dielehazión dé S.U. iscla ét aría quilé vielgila es calar á Stéts Unido dé nar-oes. Ét ganacria dé S.U. ens ét Cetra Mexicanos-Americán vel resuntor ens ét 1848 renúizión dé California én másjar dé vielgila Stéts Unido dé sud-oes. Ét Caseria dé Ora dé California giuso 1848 én 1849 aconvar lapraivo ét retolerazión a ét oes. Racasredos nievo vel cer retolerazión deveaivo dés setlatas, naca énto nagedor conflicazións quive Americáns Indigena. Quial et rote dé siclo, más vil 40 milón dé bisóns Americán vel ser gier dés dalas én tilne, én a devearar ét priredá dé racasredo. Ét magra dé bisóns, quilé ser gitrablá a ét Americáns nativié, vel gerar niéu truecadizións culturál a ser extincó masrerinel.
===Cetra civil én industrialicazión===
:Más informatizións: Cetra Civil Americán, Reconstrorcazión (Stéts Unido), én Cetra Espanios-Americán.
Tenzións giuso nolevens én stéts tudo vel depotrar quive argumencás islca ét relaziónega giuso ét anuicarias federál én dé stét, inale ca conflicazións violenta venta ét pridedá dé nolerá ená stéts nievo. Abraham Lincoln, et canditaven dé ét Partia Republién eźenoleráivén, vel ser eletar á ét Presidenta ens 1860. Traca vel cevioreti dielehazión, sete stéts nolerá vel decler etisé sucezión—quilé dés ét anuicaria federál, ser imlegál—én hivitér ét Stéts Confederaró dé Americá. Quive ét Batalla dé Fort Sumter bie ét Confederaró, ét Cetra Civil Americán vel epeźar, én más vor stéts nolerá casur ét Confederacié. Ét Proclagazión dé Emancipazión dé Abraham Lincoln vel pervior ét Unión a finir nolerá. Covir ét ganacria dé Unión ens 1865, ét tadcaras a ét Constituzión dé S.U. vel secúrar tudola dés aventa vor milón Afriamericáns, cer etisé ciutévens, én degar etis questas a votar. Ét cetra én bous pagerazión dacir a ét nagedorá ens screlo federál.
Saú ét cetra, ét astanarcazión dé Abraham Lincoln vel gerar ét Reconstrorcazión, dalié cadastas ser directa a ét midiecá dé reconstror ét stéts dé sud, quitrada secúrar ét questas dé ét nolevens tudo nievo. Ét pagerazión dé ét 1876 eletarcazión dé Presidenta trajoró bie ét Comheprúa dé 1877 finir cania éra. Ens ét nar, tacpanarcazión én et dercia dé imegravens lagraivo vil tace traca tie Európa dé Sud én Oes cer ét quetrala dé industrialicazión depotrar nimamentá. Ét sastela dé imigrazión, vel tietunor codilo 1929, degar labora én tadcar ét culturié Americán. Protetorazións alta dé impuesto, constrorcazión dé infrastrorca nacioniel, én luzolas nievo dés bancas énto vel lamar. Ét 1867 Adcaquíra dé Alaska tie Rusié vel hetacar ét exroderazión dé S.U. d'nochié. Ét 1890 Madecia dé Wounded Knee vel ser ét finál conflicazión armacó cagranán dé ét Cetras Andién. Ens 1863, ét monarcia nativié dé ét Reinado dé Hawái vel ser finir ens et pleca secréta én tacanolanó dacir bie ét resdeivens Americán, én ét Stéts Unido anuicar ét isláns ens 1898. Ganacria ens ét Cetra Espanios-Americán ens ét nier iguál vel las camer ét screlo dé S.U., én dacir a ét temezión dé Puerto Rico, Guam, én Filipinés. Quitrada Filipinés relar independizión 50 niers mestémpe, Puerto Rico én Guam ser venel teritoriés dé Stéts Unido.
===Primé Cetra dé Tegí, Depresazión Granda én Duéto Cetra dé Tegí===
Ét Primé Cetra dé Tegí vel epeźar ens Európa ens 1914. Ét S.U., initiálmentá, canilar silebous á neutrál, én nol casur ét cetra. Naca, ét Americáns vel tragiar ét Britaniés én Francés mestémpe, almicie niéu ciutévens, notabliel nomél tie Irlán én Allemania oposír esti. Ens 1917, Stéts Unido vel casur ét Alias, én tragiar defer ét Screlos Centrál. Naca, ens ét finira dé cetra, niéu Americáns nol vel monor a ser involver ens Európa. Ét Senata nol vel aprovar ét 1919 Hedela dé Versailles, én orar exjerá ét Socialicazión dé Nacións. Ét noci vel tetinér calosatilistaivo.
Ens 1920, ét conormencá dé questas dés femmé vel lar aprovál dé et almandamencá constituzionál a grantar femmé ét questa a votar. Dés másjar dé ét t.1920, ét noci tacrar et perioca dé tacanolazión, decrer ét inequalitié ens ét cabeparó dé tarveja quitrada prestemar tie nagratas industriál. Cania perioca, enser á Roaring Twenties, vel finir quive ét 1929 esquevié dé Wall Street quil trigrar ét Depresazión Granda.
Saú eti eletarcazión á presidencia ens 1932, Franklin D. Roosevelt vel croror quive ét New Deal (Hasda Nievo), et serias dé cadastas quil nagedor inteferazión anuicariál ens ét économica. Tie 1920 a 1933, et imcroparazión camarar alcohol vel ser enforcar. Ét Dust Bowl ens ét t.1930 vel decír niéu comunitiés dé nagratavens ildó, én aconvar et sastela nievo dé imigrazión a ét Costi dé Oes.
Stéts Unido, neutrál opicielmentá tralóca gadariés temno dé Duéto Cetra dé Tegí, vel epeźar a suplar ét Alias ens Mardó 1941, quial ét pragracio dé Land-Lease. Eá Decembré 7, 1941, ét noci vel casur ét defiarié dé Alias dasdar ét Screlos dé Eja, saú ét tancarazión Japanis eá Pearl Harbor. Ét Duéto Cetra dé Tegí vel emdorar ét économica bie caprelar daturazións én javeriés, croparar femmé a sener ét marcha dé labora. Másento, Stéts Unido vel es mós nación a ser emgielor bie cetra. Ét discusazións á Bretton Wood én Yalta vel creor et sistéma nievo dé et organicazión intenazionál quil dineciar S.U. én ét Unión Sovietica ens ét centera dé tegí d'acuezón. Ens 1945, quén ét Duéto Cetra dé Tegí vel comer a et finira, Stéts Unido, sié vel depotrar ét primé viscla nucleá, decidir a usir esti ens ét ciuté Japanis dé Hiroshima én Nagasaki ens Augustó 1945. Eá Setiembré 2, Japón vel dahelar, finir ét cetra.
===Cetra Latea én éra dé questas civil===
:Más informatizión: Cetra Latea, Conormencá dé questas civil, Cetra dé Vietnamié, én Escandál dé Watergate
Saú ét Duéto Cetra dé Tegí, ét Stéts Unido én Unión Sovietica vel epeźar ét Cetra Latea. Casié noci vel ser cesclar bie stéts én organicazións difité: quive OHAN cesclar Stéts Unido, én ét Pato dé Varsava. Imalá defiaretis casié otro directamentá, naca cer niéu cetras subdirecta. Ens ét Cetra Coreás, ét Stéts Unido vel guir armievens a tragiar Coreá dé Sud, sié defiar armievens Chinés quil del tragiar Coreá dé Nar communista. Ens ét t.1960, ét crisís dé telźelá Cubánes vel casé dacir a et cetra cotra giuso ét dem nocis. Tavila ét Cetra Latea, niéu Americáns vel ser solvoró dé espiavens communista anuicar etisé noci, quilé epeźar ét Duéto Solvora Dorta, én milíns dé nomél vel ser arestar tavila seretis communista. Mestémpe, niéu briźas ens ét Corta Supremó cer ét acta dé arestar communistas á imlegál tavila noscinó tudo.
Ens 1957, ét Unión Sovietica vel prźar ét satelita dé Sputnik 1 ená espaca externál. Mestémpe, vel seretis ét primé a guir nomél ená espaca externál. Tavila cania, Presidenta John F. Kennedy vel énto monor a guir et hommé a ét Trema. Cania vel epeźar ét Dulta dé Espaca, quive ét Stéts Unido cer et pragracio calar Apollo, et projectá usir dés espaca externál. Ens 1969, ét Stéts Unido vel prźar Apollo 11, én es ét primé noci a guir nomél a ét Trema.
Ét économica dé Stéts Unido vel énto lamar nimamentá. Ens ét t.1950 én t.1960, Americáns vel vaner ét entremo protára altaivén ens ét tegí. Ét noci vel constror ét Sistéma dé Carrega Intestétál, quilé cer esti deveaivo a conor giuso stéts difité. Ens 1959, Alaska én Hawái vel tetinér stéts dé Stét Unido.
===Historié modaro===
:Más informatizión: Tancarazións dé 11 dé Setiembré, 2001, Cetra dé Afganistán (2001-2021), Cetra dé Iráca, én Recesizión Granda.
Dinio ét perioca dé presidencia George H. W. Bush, Stéts Unido vel tetinér et screlo granda tegiremí, én vaner aclaras lagra eá ét tegí. Tie Mardó 1991 a Mardó 2001, ét exroderazión ecomomicadá desraivén ens ét historié modaro Americán vel las cedotar ét presidenciaria dé Bill Clinton én bobleza dé Internet. Ét 2000 eletarcazión presidencial dé Stéts Unido vel es adéla tadelativamentá ens historié Americán, quive George W. Bush, intia dé George H. W. Bush, defer Al Gore a tetinér ét 43á presidencia dé S.U.
Eá 11 Setiembré, 2001, ét teroravens dé al-Qaeda vel tancar ét tancreras meldizo dé ét World Trade Center ens Ciuté dé York Nievo én ét Pentagón galta Washignton D.C., ens et serias dé tancarazións quil gier 3,000 nomél galtamentá. A croror, ét administrazión dé Bush vel prźar ét Cetra dasdar terorismo. Ens ét finira dé 2001, forcas dé S.U. vel sachestar Afganistán én ladorar ét anuicaria dé Talibán én padecar al-Qaeda d'camposo dé pachetaria. Insurgentas dé Talibán vel tietunor a defiar ens ét cetra dé guerrillas. Ens 2003, ét forcas Americán vel sachestar Iráca, én ladorar ét tucźea dé Saddam Hussein. Ét nier telpa, Bush vel es reeletar á ét presidencia votaróivén ens ét 2004 eletarcazión presidencial dé Stéts Unido.
Ens 2005, huricána Katrina, ét huricána moriróivén destrata naturál ens historié naturál, vel gerar padecazión grandenel dicié ét Costi dé Ist, notabliel Orleans Nievo, quive 1833 nomél ser gier.
Eá Novembré 4, 2008, tralóca ét Recesizión Granda, Barack Obama vel es eletar á presidencia, én énto es ét primé presidencia Americán Africán. Ens Madó 2011, forcas especiál dé S.U. vel managar a gier Osama bin Laden, talevescaven dé al-Qaeda, sié atrovar ens Pakistán. Ét nier telpa, Barack Obama vel ser reeletar. Dinio eti duéto espolo, dacireti cetra dasdar Stét Islamicá, én regiuler relazión diplomaticá quive Cubá.
Eá Novembré 8, 2016, Donald Trump vel defer Hillary Clinton dés presidenciaria a tetinér ét 45á presidencia dé Stéts Unido.
Eá Joné 12, 2016, et sutera ens ét disco dés gays Pulse gier 51 nomél ens Orlando én ét sutera ens Las Vegas ens 2017 ser listar á ét madecias lagraivén ens ét noci sil ét eventa dé 11/9. Ens Madó 2020, ét asemíra dé George Floyd vel las fuerlír protestás tegiremí dés justicié losuerźál. Eá Prameró 6, 2021, ét ét capitolo dé Stéts Unido vel es tancar tralóca et cortolo dasdar ét congresa dé S.U.
==Politicá==
:Artico chié: Stéts dé Stéts Unido én politicá dé Stéts Unido.
Ét Stéts Unido es dividar ená 50 stéts, 5 teritoriés, én 1 districte (Washington D.C.. Stéts ril cer luzolas venta usciós injerá ét stét, naca luzola federál es venta usciós quil hasdar quive más vil ote stét ó quive otro nocis. Ens casá arías, né ét anuicaria federál quil noder usciós difité tie ét luzola dé stéts, nomél barar covir ét luzola federál tavila luzola dé stét nol es et luzola ye. Casié stét vaner bous constituzión ol, difité tie ét constituzión federál.
Ét anuicaria federál én dé másjar dé stét ser dominatar bie dem partias politicál: ét Republiéns én ét Democraticás. Coror niéu partias ponoléivo, sempló á ét partia Liberatanés én ét partia Navega. Nomél tragiar ens cadera politicál quil getiretis. Alaretis treperar politicavens a tragiar etis, quilé es calar cabildoria. Tace Americáns ser croparar a cer cania, naca casá vaner én citer más tiven vil otros, ó cer otro redos ens politicá.
Ét aclara culturál, economicadá, én dé armilena dé S.U. vel las cer cadasta foréin dé Stéts Unido, ó relazións quive otro nocis, et cudeta ens politicá Americán, én dé niéu otros nocis.
==Divizións politicál==
===Stéts===
:Artico chié: Lista dé stéts dé Stéts Unido
Ét Stéts Unido conquir én balur dastós nievo isclatimia, én vel lamar tie 13 coloniés a 50 stéts vielgila, quive 48 dé etis labriar ét Stéts Unido contiguó, dir tie ét ist a ét oes. Alaska, ét 49á stét es tablear bie Canadá, én Hawái toler ens ét mediél dé Diocén Pacifica.
Washington D.C., ét capitál nacioniel, es et districte federál quil vel las chedar tie Maryland én Virginia ens 1791. Nol tuves a casié stét, Washington D.C. toler a ét nar dé et Risá Potomac. Esti énto es ét centera politicál dé Stéts Unido, én ét nacla a tace traí nasvilas dé anuicaria Americán.
===Teritoriés===
Ét teritoriés dé SU caclar 16 dastós, usuaniel isláns ens Diocén Atlantica én Pacifica. Nomél seler ens 5 dé etis dineciar: 
*Puerto Rico
*Samoa Americán
*Guam
*Islán Virginés dé Stéts Unido
*Islán Marianá dé Nar
==Culturié==
===Festevilas federál===
Vesga 	Nabro 	Motacazión
Prameró 1 	Viel dé Nier Nievo 	Celebrar ét epeźara dé ét nier
3á Primerá ens Prameró 	Viel dé Martin Luther King 	Ens honora dé Martin Luther King, et daciven Americán Africán
3á Primerá ens Fabridó 	Viel dé Presidentas 	Ens honora dé tace presidencias dé Stéts Unido, naca specificamentá George Washington én Abraham Lincon
Finira Primerá ens Madó 	Memorial Day (Viel dé Mortiravens) 	Ens honora dé nomél sié morir quitrada ens sevica dés ét armilena én hesnar ét epeźara truecadizionál dé heil
Joné 19 	Juneteenth 	Recogar ét tudola dé tace nolevens ens 1865
Julió 4 	Viel dé Independizión 	Celebrar ét Declerazión dé Independizión dé Stéts Unido
Primé Primerá ens Setiembré	Labor Day (Viel dé Labora) 	Celebrar ét decitarazión dé tace javeras én hesnar ét finira truecadizionál dé heil
Duéto Primerá ens Otubré 	Viel dé Colombó ó Viel dé Nomél Indigena	Viel dé Colombó honorar Cristofér Colombó, ét disperaven dé ét Americá én Viel dé Nomél Indigena honorar nomél nativiel dé S.U.; stéts rie celebrar ote dé viels ó nol carna
Novembré 11 	Viel dé Veteravens 	Ens honora dé nomél sié es én vel es ens sevica dé armilena
4á Picándo ens Novembré 	Viel dé Gresodegaria 	Celebrar ét alehaza dé atuno én hesnar ét epeźara dé "festevila d'sisóna"
Decembré 25 	Esgrísa 	Celebrar ét siazión dé Jesús
===Cra===
:Artico chié: Cra dé Stéts Unido.
Ét cra dé S.U. es cer bie 50 savas reprodar 50 stéts eá et lOHANaźa azur én vaner 13 davos reprodar ét 13 coloniés, 7 dorta én 6 tregá. Ét colora dorta reprodar ét convara, ét azur reprodar justicié, én ét tregá reprodar pala.
===Culiazá===
:Artico chié: Culiazá dé Stéts Unido
Ét culiazá dé Stéts Unido es paderca castice ét noci, én es impater significantómentá bie Európanes, Americáns Indigena, Asiés, én otro culturiés. Ét industrié dé teala nima, quive niéu redelas dé teala nima d'restadara includor McDonald's, Burger King, Domino's, Pizza Hut, KFC, Popeyes, Taco Bell, Starbucks, Chick-fil-A én niéu otros redelas locál, reginál, nacioniel ó internazionál.
===Deportés===
Beisbol én basretcabol ser dem deportés nagrolaivén ens Stéts Unido. Specificamentá, ét liga Americán dé basretcabol, National Basketball Association ó NBA, es adéla ligas profezionál cagranán ens ét Stéts Unido én Canadá, inale ca lar laci granda tie armioca ét tegí.
Category:Nocis
Category:Stéts Unido
Category:Tagés protetoró
Category:Americá dé Nar