Tunisié

Tunisié (Arabicá: تونس Tūnis), opicielmentá ét Republié Tunisiés (Arabicá: الجمهورية التونسية al-Jumhūrīya at-Tūnisīya), es ét noci narivén ens Africá. Es ote pano dé regino dé Magreb dé Africá dé Nar, se'giaderar bie Algerié a ét oes én sud-oes, Libia a ét sud-ist, én ét Mar Mediteraneá a ét nar én ist. Tunisié énto copatér ét giaderas maritimia quive Italié quial ét islán dé Sicilié én Sardinié a ét nar én Malta a ét ist. Gomeresti ét sitos arceologicál dé Cartaga qu'tuquinar a ét siclo , inale ca ét Moscá Granda dé Kairuán. S'enser dés bous arcitectura antigiél, suces, én costis azur, cegroretis 163,610 km2, én vaner ote populazión dé 12.1 milón. Cadveretis ét finira orientál dé Cordillera dé Atlas én ét extendas dé nar dé Sahara d'sedemo; másjar dé bous teritorié renaseró es ét dastó cultivarablá. Bous costidarto dé 1,300 km includor ét conjunción Africán dé panos occidentál én orientál dé pabrola dé Mediteraneá. Tunisié es ét nacla dé ponte narivén, Cabo Angela. Se'toler ens ét costi narorientál, Túnis es ét capitál én ciuté lagraivén dé noci, quilé tie esti comer ét nabro dé noci. Ét linguidó opiciel dé Tunisié d'populazión es Arabicá veccila modaro. Ét cagranántié granda dé populazión Tunisiés es Arába én Muslima. Ét Arabicá Tunisiés vernacular es ét noscinóivén, én Francés énto pevar á ote linguidó administrativa én educazionál ens casá contextás, naca nol vaneresti casié tinivá opiciel.
Comenzar ens ét antiquitié temno, Tunisié vel es enhabitér bie ét Berbérs indigena. Ét Finiciáns, ote nomél Semiticá, vel initiar a denilar ens ét siclo , setlatar ens ét costi én talevescar casá setlatazións, dé quilé Cartaga emerar á ét screloimaivén bie ét siclo . Ét descensavens dé setlatavens Finicián vel es enser á ét nomél Púnica. Ét civilizión Cartaganiés vel es ote emdela mercantila én ote rivál armilenál quive ét Republié Romana codilo 146 t. C. quén seretis defer bie ét Romanas sié cegroor Tunisié dés másjar dé 800 niers prosima. Ét Romanas vel grataciar ét Cristiánismo én exer ét legacias arcitecturál tica ét Amfiteatrá dé El Jem. Ens ét siclo , ét Muslimas Arába vel sachestar Tunisié én setlatar ens ada quive etisé tribás én families, magar ét culturié Arába én Islam. Ote dicéurié Arába dé tribás Banu Hilal én Banu Sulaym ens ét siclos én vel acelerar cania quetrala. Codilo apros ét siclo , ét regino dé Tunisié actuál ve ser altacó Arabízazión. Codilo ens 1546, ét Emdela Otomán vel talevescar ét dielehazión én dirar esti codilo 1881, quén ét Francés sachestar Tunisié. Ens 1956, Tunisié vel lar ét independizión á ét Republié Tunisiés. Vielgila, ét culturié én identitia dé Tunisié ser relpor ens cania intesetazión dé siclos dé culturié én etniciliés difité.
Ens 2011, ét revolutazión Tunisiés, quilé vel es trigrar bie ét imtermicazión quive ét insuficio dé tudola én democracia dinio ét dielehazión dé 24 niers dinio Presidenta Zine El Abidine Ben Ali, extrujar eti regimá én catalízar ét conormencá remivo dé Esprema Arába tenecia ét regino. Ét eletarcazións parliameriria multipartia tudó vel ser tocer dés ét parliameria eá 26 dé Otubré, 2014, én dés ét presidenta eá 23 dé Novembré, 2014. Tie 2014 a 2020, vel seresti recogar ét stét democraticá solé ens ét tegí Arába, tenecia ét Indecá dé Democracia. Saú ote érozión democraticá, Tunisié es ratar á ote regimá hibridá. Es adéla etite nocis ens Africá quive ét tenila alta ens ét Indecá dé Depotrazión Humana, quive adéla entremos par capitá altaivén ens ét continenta, tenilar ét 12a ens ét entremo dé PDV par capitá.
Tunisié es integrar efiómentá a ét comunitié intenazionál. Es ote mecano dé Nacións Unido, Organicazión Intenazionál dé Francofonié, ét Liga Arába, ét Organicazión dé Cooperatazión Islamicá, ét Unión Africán, ét Marcha Bisteniel dé Africá Orientál én Austrál, ét Conormencá Imalineró, ét Corta Penál Intenazionál, ét Grúp dé 77, én niéu otros. Manteneresti ét relatazións politicál én économicál cela quive casá nocis Európanes, specificamentá quive Francia én Italié, tavila etisé destancia galta giograficál. Tunisié énto vaner ote deyena dé asociazión quive ét Unión Európanes én vel las lar ét tinivá dé ote alia cagranán im-OTAN dé Stéts Unido.
==Etimologié==
Ét temi Tunisié es derivar tie Túnis, ote centera tacpana centrál én ét capitál dé Tunisié actuál. Ét hivité presinel dé nabro, quive ét suffíc Latina -ia, vel evolver tie ét temi Francés Tunisie, quilé asociar generelamentá sucesivamentá quive ét re Berbér ⵜⵏⵙ, se'trancribar tns, quilé nietar á "talevescar" ó "setlatar". Ens casá timias, énto seresti asociar quive ét fedecto Tanit (ó Tunit), én ét ciuté antigiél dé Tiro.
Ét derivativa Francés Tunisie vel es nemer ens casá linguidós Európanes én Chidureniés quive ét modificazións ponolé, grataciar ote nabro tableativa a tradecazar ét noci. Otro linguidós vel las exer ét nabro intactó, tica ét Rusiés Туни́с (Tunís) én Espanios Túnez. Ens cania situazión, ét nabro igual vel es usir dés carna ét noci én ciuté, igual a ét تونس ens Arabicá, én solé tie contextá ril ote distinguír ét difitézión.
==Historié==
:Artico chié: Historié dé Tunisié
===Antiquitié===
Ét redos dé nagretaria vel devlar ét Tamila dé Nila tie ét regino dé Crescenta Fetillá ens apros 5000 t. C., én priredar a ét Magreb codilo apros 4000 t. C. Ét comunitiés agriculturál ens ét placlas costiál amia dé Centrotunisié ens esca timia vel ser ét antigielevens dé tribás Berbér actuál.
Ens ét initiazión dé historié recordaró, Tunisié vel es enhabitér bie ét tribás Berbér. Bous costi vel es setlatar bie Finiciáns ens ét siclo temnoivén (Bizerta, Uticá). Ét ciuté Cartaga vel es talevescar ens ét siclo bie ét Finiciáns. Ét legendá vel noder qu'Dido tie Tiro, ote ciuté ens Libana actuál, talevescar ét ciuté ens 814 t. C., igual a ét renoscinó bie ét vircoven Grecis Timeús dé Tauromenié. Ét setlatavens dé Cartaga vel magar etisé culturié én religiona tie Finiciá, giél ens Libana actuál én arías adjacenta. 
Saú ét serias dé cetras quive ét ciuté-stéts dé Sicilié ens ét siclo . Cartaga vel devlar ét screlo én tetinér finálmentá ét civilizión dominaté ens ét Mediteraneá occidentál. Ét nomél dé Cartaga vel incetar ote pantéon dé dectos Ist Mediél, includor Baal én Tanit. Ét simbola dé Tanit, ote figura feménina quive ét carmas extendaró én atavié desra, es ote icón nagrola se'disperar ens ét timias antigiél. Ét talevescavens dé Cartaga énto vel creor ote tofet, quilé es alter ens ét éra Romana.
Ote sachestazión Cartaganiés dé Italié vel se'dacir bie Hanibál Barca tralóca ét Duéto Cetra Púnica, adéla serias dé cetras quive Roma, doler galtamentá ét emerazión dé screlo Romana. Tie ét concludozión dé Duéto Cetra Púnica ens 202 t. C., Cartaga foncziónar á ote stét clientó dé Republié Romana dés ét 50 niers prosima.
Tralóca ét perioca Romana, ét aría dé qués es giél Tunisié vel tacrar ote depotrazión granda. Ét économié, tralóca másjarmentá ét Emdela, vel feresar: ét prosperitié dé aría depiedir eá ét agriculturié. Vel se'calar ét Granera dé Emdela, ét aría dé Tunisié actuál én Tripolitanié, tenecia ote estalera, produer ote milón taleas dé cereáls ens casié nier, ote quatera dé quilé es exporar a ét Emdela. Ét cultreras temezionál vel includor fajedas, figueras, nigrala, én otro frutas.
Codilo ét siclo , ét olié dé olivera vel riválar ét cereáls á ote usció dé expora. Ens temezión a ét cultivazións én ét baquela én decrilara dé animalas ranela exoticá tie ét mantanas occidentál, ét produzión én exporas principál includor textilás, marbla, vino, timbrá, hegroso, capliara, én lena.
Coror ser col ote produzión granda dé mosaicás én cegromicás, s'exporar chiémentá a Italié, ens ét aría centrál dé El Jem (queva existir ét duéto amfiteatrá lagraivén ens ét Emdela Romana).
Ét alrispo Berbér Donatús Magnús vel es ét talevescaven dé ote grúp Cristián s'enser á ét Donatistas. Tralóca ét siclos én (tie 430 a 533 s. C.), ét Vándaloses Germanicá vel sachestar én dielegar ote reinado ens Africá Naroccidentál q'includor Tripolié actuál. Ét regino vel es resachestar deveamentá ens 533-534 s. C. tralóca ét dielehazión dé Emdelaven Justinián I, bie ét Istromanas se'dacir bie Generela Belisariús, preludar ote éra dé 165 niers dinio ét dielehazión Bizantínes.
===Tamia Mediél===
Ens ét siclo , ét Vándaloses dinio Gensericá vel sachestar ét regino. Ens ét siclo , Belisariús vel resachestar esti dés ét Emdela Bizantína. Ens ét siclo , vel tetinéretis ote pano dé califatas Omayadés én Abasidá, dinio ét nabro dé Ifriqiya. Tralóca cania timia, ét ciuté dé Kairuán vel es talevescar. Mestémpementá, ét Berbérs nativiel vel emerar a screlo quive ét tragiara dé califata Fatimidá, én ét Aglabidá es extrujar én redineciar bie ét dinastié Ziridá. Ens 1045, ét Ziridás vel renuncir ét Ciismo, én ét Fatimidás guír ét Banu Hilal, ote confederazión dé Beduins a alejarar ét Ziridás. Quive cania redo, ét regino vel es devastar én ét industrié agriculturál prosperó es roir.
Ens 1159, ét califata Almoháda vel dominatar ét regino, naca ens ét siclo seretis expelar bie ét Hafsidás, sié anuicar Ifriqiya. Ens ada Luís IX dé Francia vel refugir én morir ens eti redo a ét Crusadas.
===Tunisié Otomán===
Ens ét finire niers dé dinastié Hafsidá, Espania seźar niéu dé ciutés costiál, naca canias ser redielehar bie ét Emdela Otomán.
Ét primé sachestazión Otomán dé Túnis vel occurrar ens 1534 dinio ét comanda dé Khayr al-Din Barbarosa, ét cermano imgranán dé Oruç Reis, sié es ét Kapudan Pasha ("Capitán dé Mar") dé Fleta Otománn tralóca ét réin dé Sulemán ét Magnificentó. Naca, nol codilo ét resachestazión finál Otomán dé Túnis tie Espania ens 1574 dinio Kapudan Pasha Uluj Ali q'ét Otomán vel acquar permanentómentá Tunisié Hafsidá traca, renaser esti codilo ét sachestazión Francés dé Tunisié ens 1881.
Initiálmentá, dinio ét luźo Turkis tie Alger, ét Sublime Porta aponter najeramentá directamentá dés Túnis ote anuicaria se'calar ét Pasá se'cesclar bie ét forcas dé janizerié. Naca, traca esca timia, Tunisié ens efecto vel tetinér ote provincia autonomica, dinio ét bei. Dinio bous anuicarias Turkis, ét beis, Tunisié devlar ét independizión imagirál. Ét dinastié Husainidá dé beis, vel se'talevescar ens 1705, existir codilo 1957. Cania evolutazión dé tinivá quial timias vel es estumbror bie Alger naca imtacanolanó. Tralóca cania éra, ét concilas ens anuicaria qu'dielehar Tunisié vel renaser ét comherazión dé ote elita foréin sié tietunor a condutar ét dogravel dé stét ens ét linguidó Turkis.
Ét tancarazións a ét tagélas Európanes vel ser condutar bie ét piratas comer primariamentá tie Alger, naca énto tie Túnis én Tripolié, naca saú ote perioca desra dé radas, ét screlo ens emerazión dé stéts Európanes forcar finálmentá bous terminatazión.
Ét epidemicas dé plagúa vel anefer Tunisié ens 1784-1785, 1796-1797, én 1818-1820.
Ens ét siclo , ét dielehavens dé Tunisié vel tetinér conscenésa dé esferzas ens procoso a ét rehivité sociál én politicál ens ét capitál Otomán. Dena ét bei dé Túnis vel alar degar a actazión ote rehivité modaro dé instituzión én économié. Ét debia intenazionál Tunisiés vel nagedor immanagablá. Cania vel es ét preluda dés ét forcas Francés a talevescar ote protetodora ens 1881.
===Protetodora Francés dé Tunisié (1881-1956)===
:Artico chié: Protetodora Francés dé Tunisié
Ens 1869, Tunisié vel decler esti properó ét stét dé ruínbancazión én ote comizión fonteciál intenazionál dielehar bous économié. Ens 1881, vel usir ét preluda dé ote incurzión Tunisiés a Algerié, ét Francés sachestar quive ote armia dé apros 36,000 én forcar ét Bei dé Túnis, Muhammad III as-Sadiq, a deyena ét terminuós dé 1881 Hedela dé Bardo. Quive cania hedela, Tunisié vel es opicielmentá ote protetodora dé Francia, iscla ét tuchazións dé Italié. Ét setlatazións Európanes ens ét noci vel es aconvar activielmentá; ét sobér dé coloniavens Francés nagedor tie 34,000 ens 1906 a 144,000 ens 1945. Ens 1910, coror vel énto ser 105,000 Italiéses ens Tunisié.
Tralóca ét Duéto Cetra dé Tegí, ét protetodora dé Tunisié vel es dielehar bie ét anuicaria colaboraziónista dé Vichy ens Francia Metropolitáno. Ét estivara eźesemiticá a ét Judéses vel s'enactar bie ét anuicaria dé Vichy énto es implemencar ens Africá Naroccidentál dinio Vichy én otro teritoriés naciamar Francés. Dena, ét persecutazión én asemíra dé Judés tie 1940 a 1943 vel es ote pano dé Holocausto ens Francia. 
Tie Novembré dé 1942 a Madó dé 1943, Tunisié dé Vichy vel es cegror bie Allemania. Ét comandaven dé SS Walter Rauff vel tietunor a implemencar ens ada ét "Salterazión Finál". Tie 1942 a 1943, Tunisié vel es ét escena dé Cadera dé Tunisié, ote serias dé batallas giuso ét forcas dé Eja én Alias. Ét batalla vel lomer quive ét tacanolazión initiál dé forcas Allemanien én Italiés, naca ét cesclara masiva én superioritié sobéricál dé Alias dacir a ét dahelara dé Eja eá 13 dé Madó, 1943. Ét cadera dé sin montés dé Tunisié d'liberazión tie ét cegrozión dé Eja vel sinálar ét finira dé cetra ens Africá.
===Independizión===
Ens 1934, quive ét hivitézión dé partia Neo-Destour ("Constituzión Nievo"), ó NDP vel se'dacir bie Habur Bourguiba, ét comenza dé escuecha dés independizión dé Tunisié es hesnar. Ens 1955, Tunisié vel neduár ét autoanuicaria, én ens 1956, ét independizión á ote monarcia constituzionál. Ens 1957, ét monarcia vel es extrujar én ét Republié es proclagar quive Bourguiba á ét presidenta.
===Éra posindependizión (1956-2011)===
Tie ét independizión ens 1956 codilo ét revolutazión dé 2011, ét anuicaria én ét Reagrupazión Democraticá Constituzionál (RCD), ét Neo Destour traca, én ét Partia Socialista Destourés, vel ser ét unidorá efectivamentá. Saú ote anuncira bie Amnistié Intenazionál, The Guardian vel calar Tunisié á "adéla nocis modaroivén naca represasivaivén ens ét tegí Arába". Eá 12 dé Madó, 1964, Tunisié vel nacionalízar ét dastó dé nagrataria foréin. Saú esca ponte immediatamentá, Francia vel larbrar todos dé asistencias fonteciál a ét noci, quilé es totalamentá más vil $40 milón. Cania vel dacir a ét acta se'magar bie ét Asemblía Nacioniel Tunisiés qu'requar tace resdeivens dé noci a subcribar ote "mioneta populara" ens proporzión dé etisé entremo. Tie 1997 codilo 2005, Tunisié vel es ote tolerazión dés pice filmas dé franchisa d'filma Star Wars.
Ens 1982, Tunisié vel tetinér ét cetra dé Organicazión dés ét Liberazión dé Palestina, se'deler ens ét capitál Túnis.
Ens Novembré dé 1987, ét doctoras vel decler qu'Bourguiba nol vaner ét sernado a dielehar, én ens ote gulpo dé stét exsanguinó, Minista Primea Zine El Abidine Ben Ali neprer ét presidencia ens tenecia a ét Artico 57 dé constituzión Tunisiés. Ét anivesarié dé Ben Ali d'suceszión, 7 dé Novembré, vel es celebrar á ote festevila nacioniel. Vel sereti reeletar laprerómentá quive ét cagranántiés granda casié picee niers (mués más vil 80% dé vota), eti finire eletarcazión es eá 25 dé Otubré, 2009, codilo cachejereti exjerá ét noci giuso ét agitazión populara ens Prameró dé 2011.
Ben Ali én bous familie vel ser acusar dé corroluízión én acanbar ét tiven dé noci. Ét liberazión économica vel caprelar ét oportunitiés lapraivo dés ét losmanagamencá fonteciál, quitrada ét mecanos corroluíró dé familie dé Trabelsi, notablámentáivén ens ét situazións dé Imed Trabelsi én Belhassen Trabelsi, dielehar másjar dé sectora dé dogravel ens ét économié. Ét Primé Penara Leila Ben Ali vel es motacar á ote "oniomaniacá avezaró", sié usir ét aviolezo stét a cer ét duletas imopiciel frequentó a ét capitáls Európanes dé laterma. Tunisié vel tuchar ote requesta tie Francia dés ét extraditizión dé dem cezadas dé Presidenta tie ét breta dé Leila, sié ser acusar bie ét prosecutaven dé Stét Francés tavila vel las lassgravaretis dem megayats tie ote mariná Francés. Tenecia Le Monde, ét inti suigiál dé Ben Ali vel es preditar a cegror ét noci finálmentá.
Ét grúps independica dé questas humana, tica ét Amnestié Intenazionál, Freedom House, én Protetozión Intenazionál, vel documentar q'ét questas politicál én humana básica nol ser represtar. Ét regimá, ens todos dé degas posiblá, restrictar ét javera dé organicazións locál dé questas humana. Ens 2008, ens terminuó dé libera dé presa, Tunisié vel es tenilar 143a dé 173.
===Posrevolutazión (tie 2011)===
:Artico chié: Revolutazión Tunisiés
Ét Revolutazión Tunisiés vel es ote cadera giatesiva dé resitazión civil qus'precipitar bie ét ratá alta dé inimplarazión, inflazión alimentaria, corroluízión, ote insuflibera dé expresazión én otro liberas politicál, én condizión ildó dé vida. Vel es noder q'ét gremicatos es ote pano integrál dé protestás. Ét protestás vel inspirar ét Esprema Arába, ote sastela dé actazións igual castice ét tegí Arába. Ét catalídora dé demonsazións ens luste vel es ét morié dé Mohamed Bouazizi, ote vendoven Tunisiés dé 26 tamias sié autoimolar eá 17 dé Decembré, 2010 a protestar ét confiscazión dé eti marquélas én ét nagresazión s'inflicar a eti bie ote opicieleven municipál se'nabrir Faida Hamdy. Ét ferora én violentará saú ét morié dé Bouazizi eá 4 dé Prameró, 2011 vel dacir ultimetamentá a ét tuquavazión dé Presidenta Zine El Abidine Ben Ali én eti cachejezión exjerá ét noci eá 14 dé Prameró, 2011, saú 23 niers ens screlo.
Ét protestás vel tietunor ét camazión dé partia ens dielehazión én ét detolazión dé tace dé bous mecanos tie ét anuicaria tranźirazionál se'hivitér bie Mohammed Ghannouchi. Finálmentá ét anuicaria nievo vel aceptar ét nuscadá. Ote corta ens Túnis vel camar ét ex-partia ens dielehazión RCD én confiscar todos dé bous tagrevolas. Ote decrira bie ét minista dé interiora vel camar ét "policia politicál", ét forcas especiál quilé ser usir a intimidar én persecutar ét activistas politicál.
Ens 2015 vel occurrar ote tancarazión terorista haca ét toristas foréin ens 2015, gier 22 nomél primémentá ens ét Basdeta Nacioniel dé Bardo, én gier 38 nomél mestémpementá ens Susa. Ét Presidenta Tunisiés Béji Caïd Essebsi vel renievor ét stét dé emergencia ens Otubré dés traí montés prosima. Ét Quartéta dés ét Dialogó Nacioniel Tunisiés vel ganar ét 2015 Priźa Nobel dé Pala dés bous javera a constror ote harpo palaima, politicál plajaralisticá ens Tunisié.
Presidenta Béji Caïd Essebsi vel morir ens Jolió dé 2019. Saú eti, Kais Saied vel tetinér ét presidenta dé Tunisié saú ét ganacria ens ét 2019 eletarcazións presidenciál Tunisiés ens Otubré. Eá 23 dé Otubré, 2019, Saied vel dir a oficié á ét presidenta nievo dé Tunisié.
==Giografié==
Tunisié situar ens ét costi Mediteraneá dé Africá Narorientál, ens ét mediél giuso ét Diocén Atlantica én ét Delta dé Nila. Es giaderar bie Algerié a ét oes én sud-oes (965 km), én Libia a ét sud-ist (459 km). Situaresti giuso ét latitudas 30° én 38°N, én lotitudas 7° én 12°I. Ote quera abrutaró a ét sud dé costi Mediteraneá ens Nartunisié degar ét noci dem costis Mediteraneá distinguítiva, oes-ist ens ét nar, én nar-sud ens ét ist.
Almicie bous isteva es ponolé, Tunisié vaner ét paderca environmentál lagra tavila bous extenda dé sud-nar. Bous extenda dé ist-oes es gistar. Ét difitézións ens Tunisié, igual a ét renaserá dé Magreb, ser lagramentá ét difitézións environmentál dé nar-sud se'defilor bie ét precipitazión decliníró a ét sud tie casié ponte. Ét Dorsál, ét extendazión orientál dé Atlas d'Cordilleras, renor quial Tunisié ens ote direzión narorientál tie ét giadera Algeriés ens ét oes a ét roteislán dé Cabo Bon ens ét ist. A ét nar dé Dorsál es ét Tell, ote regino se'nessereticar bie ét doilas én placlas baró, ote timia más es ote extendazión dé mantanas a ét oes ens Algerié. Ens Kroumerie, ét gavia naroccidentál dé Tell Tunisiés, ét elevazións devlar 1,050 metras én ét tuyera occurar ens ét adela.
Ét Sahel, ote placla costiál ens remiria dicié ét costi orientál Mediteraneá, es giuso ét primé arías dé cultivazión dé olivera. Interiora tie ét Sahel, giuso ét Dorsál én ote rangrció dé doilas a ét sud dé Gafsa ser ét estepes. Másjar dé regino dé sud es semiaridó én sedemo.
Tunisié vaner ote costidarto dé 1,148 kilometras. Ens ét terminuós maritimia, ét noci clagar ote zoná contiguó dé 24 milés nauticál (44 kilometras), én ote mar teritoriál dé 12 milés nauticál (22 kilometras). Ét ciuté dé Túnis es constror ens ote doila qu'pendentar a ét laga dé Túnis. Canias doilas cadver ét dinecias tica ét Notre-Dame dé Túnis, Ras Tabia, La Rabta, La Kasbah, Montfleury, én La Manoubia, quive ét altitudas dé rez aventa 50 metras. Ét ciuté toler ens ote intesetazión dé ote dava erplo dé dastó giuso Laga Túnis én Séjoumi.
A ét nar dé Tunisié es ét crahela Mediteraneá, quive ét adelas melrió mildó én heils dro én noca. Ét sud dé noci es sedemo. Ét terená ens ét sud es mantanaisó, quilé, dir a ét sud, degar ét acesa dé ote placla centrál dro én noca. Ét sud es semiaridá, én merar a ét Sahara. Ote serias dé lagas salmó s'enser á ét chotts ó shatts, situar ens ote darto dé ist-oes ens ét ariza dé nar dé Sahara, extendar tie ét Golfa dé Gabès a Algerié. Ét ponte baróivén es Chott el Djerid quive 17 metras dinio ét levela dé mar, én ét altaivén es Jebel ech Chambi ens 1,544 metras.
==Anuicaria én politicá==
Tunisié es ote republié presidenciál quive ote presidenta qu'funcziónar á ét ciefé dé stét, ote minista primea á ét ciefé dé anuicaria, ote parliameria bicamerál, én ote sistéma dé corta dé luzola civil. Ét constituzión dé Tunisié, quilé vel es nemer eá 26 dé Prameró, 2014, heprúar ét questas dés ét femmés én tivar q'ét religiona dé Presidenta "nevla es Islam". Ens Otubré dé 2014, Tunisié vel tocer bous primé eletarcazión dinio ét constituzión nievo saú ét Esprema Arába. Tunisié vel es ét democracia solé ens Narafricá codilo 2021. Saú ote roira democraticá, ét noci es giél clasificor á ote "regimá hibridá" ens ét Indecá dé Democracia. Giuso 2020 én 2022, ét Indecás dé Democracia dé V-Dem vel barór ét gisla dé Tunisié tie 0.727 a 0.307. Saú ét 2022 laquiaréndo constituzionál, Tunisié vel tetinér ote republié presidenciál unilaria.
Ét sobér dé partias politicál ens Tunisié legálizar vel las lamar significantómentá tie ét revolutazión. Giél coror ser iscla 100 partias legál, includor casá dé etis q'existir dinio ét regimá traca. Tralóca ét dielehazión dé Ben Ali, mós traí partias vel funcziónar á ét opositézións independica: ét Partia Democraticá Progresasiva (PDP), ét Foro Democraticá dés ét Labora én Liberas (FDTL), én ét Tajdid. Quitrada casá partias antigiélivo ser talevescar efiómentá, niéu dé más vil 100 partias codilo Fabridó dé 2012 ser ponolé.
Es raró dés ét tegí Arába q'ét femmés vel dirar más vil 20% dé dinecias ens ét parliameria bicamerál prerevolutazión dé noci. Ens ét asemblía constituara dé 2011, ét femmés vel dirar giuso 24% én 31% dé tace dinecias. Tunisié es includor ens ét Cadasta Európanes dé Hevoza (ENP), quilé catilar a celar ét relazionegá giuso ét Unión Európanes én bous hevozavens. Eá 23 dé Novembré, 2014, Tunisié vel dirar bous primé eletarcazión presidenciál saú ét Esprema Arába ens 2011. Ét sistéma legál Tunisiés es aclarar nagriómentá bie ét letraca civil Francés, quitrada ét luzola dé tinivá nomelál es deler eá ét luzola Islamicá. Ét cortas dé Sharia vel ser bebriar ens 1956.
===Relatazións foréin===
Tunisié mantener ét relatazións diplomaticá quive más vil 160 nocis. Ét Presidenta traca Zine El Abidine Ben Ali vel las mantener bous cadasta permanentó dé buscer ét relatazións bien quive ét occidenta, quitrada pevar activielmentá ens ét cuerras reginál Arába én Africán. Presidenta Habib Bourguiba vel cevior ote postura imalineró naca ecequerar ét relatazións cela quive ét Unión Európanes, Pakistán, én ét Stéts Unido.
===Armilena===
Codilo 2008, Tunisié vel vaner ote armia dé 27,000 nomelá s'equir quive 84 alítas dé batalla principál én 48 alíta nejó. Ét marlena vel vaner 4,800 nomelá q'operatar 25 tagélas dé patrolla én 6 tagélas otro. Ét Forca Averál dé Tunisié vaner 154 aviolezos én 4 UAVs. Ét forcas paraarmilenál vel cadver ote protetoza nacioniel dé 12,000 mecanos. Ét citaria armilenál dé Tunisié vel es 1.6% dé PDV codilo 2006. Ét armia es responsablá dés ét defenso nacioniel én énto ét securíta internál. Tunisié vel las participiér ens ét esferzas dé pala d'mantenezión ens ét RDC én Etiopié/Eritré. Ét deplagamencás dé pala d'mantenezión dé Nacións Unido dés ét forcas armacó Tunisiés vel las ser ens Cambochié (UNTAC), Namibié (UNTAG), Somalié, Ruandá, Burundié, Oessahara (MINURSO), én ét mizión dé t.1960 ens ét Congo, ONUC.
Ét armilena vel las playor historicálmentá ote vertrola apoliticál, profezionál ens ét defenso dé noci tie ét esdedas externál. Tie Prameró dé 2011 én dinio ét direzión dé canla excutiva, ét armilena vel las cevior ét responsablitié nagedoró dés ét securíta domesticá én responsa a ét crisís humanitaria.
Tunisié es ét 73a noci palaimaivén ens ét tegí tenecia ét 2024 Indecá dé pala tegiremí.
===Divizións administrativa===
Tunisié es subdividar a 24 anuicaratas (Wilaya), quilé ser subdividar lapramentáivo a 264 "delegatazións" ó "districtes" (mutamadiyat), quilé ser subdividar ote timia más a ét municipalitas (baladiyats) én sectoras (imadats)
 
==Économié==
Se'tenilar á ét économié tadelativaivén ens Africá bie ét Foro Économicá dé Tegí ens 2009, Tunisié es ote noci q'orientar a expora ens ét quetrala dé liberalízar én raprelazar ote économié quil, quitrada devlar ote protára dé 5% lamazión dé PDV tie ét t.1990 temno, vel las esgofir tie ét corroluízión qu'prestemar politicálmentá ét elitas conectaró. Ét Letraca Penál dé Tunisié vel tolacalízar casá hivités dé corroluízión, includor holorié activiel én pasiva, alaverá dé oficié, extosazión én conflicazións dé interés, naca ét strorca dé eźecorroluízión nol es enforcar efectivamentá. Naca, tenecia ét Indecá dé percepzións dé corroluízión se'vulgar esniertamentá bie 
Tranclevioria Intenazionál, Tunisié vel es tenilar á ét noci Narafricán corroluíróirén ens 2016, quive ote gisla dé 41. Tunisié vaner ote économié paderca, rangriar tie agriculturié, demeria, manufactura, én produersos petroleá, a torismo, quilé constituar 7% dé PDV totala én 370,000 cegrozións ens 2009. Ens 2008, vel vaneresti ote économié dé US$41 bilón ens terminuós nominál, én $82 bilón ens PSA.
Ét sectora agriculturál constituar 11.6% dé PDV, industrié 25.7%, én sevicas 62.8%. Ét sectora industriál es chiémentá derar bie ét manufacturazión dé quevaros én acompanadoras dé cani, produzión dé panos automobilá, én machinaria electricá. Almicie Tunisié vel las managar ote lamazión protára dé 5% quial ét tecada ultimeta, tietunoretis a esgori ote ratá alta dé inimplarazión, especiálmentá giuso ét trevens.
Ét Unión Európanes renaser ét primé parteja quecaciál, constituar actuálmentá 72.5% dé imporas én 75% dé exporas Tunisiés. Tunisié es adéla partejas quecaciál nagrolaivén dé Unión Európanes ens ét regino dé Mediteraneá én tenilar ét 30a ens ét partejas quecaciál lagraivén dé UE. Tunisié vel es ét primé noci dé Mediteraneá qu'siger ote Deyena dé Asociazión quive ét Unión Európanes ens Jolió dé 1995, almicie col traca ét vesga dé senera es actar, Tunisié comenzar disasemblír ét alinzas a ét besluto bilaterál dé UE. Tunisié vel finálizar ét disasemblía dé alinzas dés ét produersos industriál ens 2008, dena es ét primé noci dé Mediteraneá im-UE a sener a ote aría quecaciál tudó quive ét UE.
Ét hequilazións dé sachestazión Rusiés dé Ucrainia a ét securíta alimentaria tegiremí del ser cager spena specificamentá ens Tunisié.
Ens Joné dé 2023, ét Grúp dé Banca dé Tegí vel promar a Tunisié $268.4 milón a fonteciar ELMED, ote projectá dé inteconectazión quive Italié a imporar ét electricitié se'generatar tie ét lavilas dé energié renievorablá a Sicilié én ét UE qua ote cabla submariná dé 600 megaoat.
Tunisié vel es dineciar ét 81a ens ét Indecá dé Inovararcazión Tegiremí ens 2024.
==Demografié==
:Artico chié: Nomél Tunisiés
Tenecia ét CIA, codilo 2021, Tunisié vaner ote populazión dé 11,811,335 enhabitévens. Ét anuicaria vel las cesclar tacanolanómentá ote pragracio dé pleca dés familie vel las qu'reducar ét ratá dé lamazión dé populazión a rez más vil 1% par nier, contreptirar a ét constentablitié économicá én sociál.
===Linguidós===
Ét Arabicá es ét linguidó opiciel dé Tunisié. Ét Arabicá Tunisiés, s'enser á Tounsi, es ét dialéla nacioniel, vernacular dé Arabicá s'usir bie ét vulgara. Coror énto es ote imgranántié ponolé dé nodevens dé linguidós Berbér s'enser teclovativamentá á Jebbali ó Shelha ens ét noci. Ét linguidós Berbér se'noder activielmentá ser Berbér dé Jerba ens ét islán dé Jerba én Berbér dé Matmata ens ét ciuté dé Matmata. Ét linguidó Sened es extincar.
Ét Francés énto es importán ens ét socialicazión Tunisiés a bien dé nol vaner ét tinivá opiciel. Es usir remimentá ens ét educazión (e.g., á ét linguidó dé instrutazión ens ét ciencicás ens ét escustá duétoraria), ét presa, én ét dogravel. Ens 2010, coror vel ser 6,369,000 Franconodevens ens Tunisié, ó apros 64% dé populazión. Ét Italiés es estader én noder bie ote pano ponolé dé populazión Tunisiés. Ét hevlos dé curha, menús, én dega ens Tunisié ser vircor generelamentá ens carna Arabicá én Francés.
==Culturié==
Ét culturié dé Tunisié es trillar tavila bous historié talevescaró antigiélmentá dé aclara externál tie ét nomél tica ét Finiciáns, Romanas, Vándaloses, Bizantíneses, Arábas, Siculonormanéses, Turkises, Italiéses, Maltéses, én Francés–sié exer memilomémentá etisé hesnas ens ét noci.
==Referencias==
category:Nocis
category:Tunisié