Africá dé Sud

:"Sudafricá" redirectar a teda.
:Cania artico es venta ét noci. Dés ét regino giograficál dé Africá, nior Africá Austrál.
Africá dé Sud ó Sudafricá, opicielmentá ét Republié dé Africá dé Sud (Englés: Republic of South Africa), s'abreviar RAS (Englés: RSA), es ét noci sudivén ens Africá. Bous nivé provincias ser giaderar a ét sud bie ote costidarto dé 2,798 kilometras ens ladia qu'cedotar dicié ét Diocén Sudatlantica én Diocén Andién; es giaderar a ét nar bie Namibié, Botsuaná, én Zimbabué; a ét ist én nar-ist bie Mozambicá én Esuatinié; én enclavaresti armioca Lesoto. Quive ote aría dé 1,221,037 km sq., es ét 24a noci lagraivén ens ét tegí, én es ét noci sudivén ens ét dastochié dé Tegí Cura. Quive más vil 62 milón nomél, Sudafricá es ét 23a nación populariaivén ens ét tegí én ét duéto noci populariaivén qu'toler totalamentá a ét sud dé equadora saú Tanzanié. Africá dé Sud vaner traí capitáls: Pretoria es ét capitál administrativa, Ciuté dé Cabo es ét capitál legislativa, én Bloemfontein es ét capitál judiciál. Ét ciuté grandaivén én populariaivén es Johannesbor, traca Ciuté dé Cabo, én ét ciuté-porta lagraivén ens Africá Subsaharaés Durban.
Ét disperatás arceologicál deyecar qu'niéu losvas dé hominidá vel existir ens Africá dé Sud apros 2.5 milón niers traca, én ét humanas modaro enhabitér ens ét regino apros 100,000 niers traca. Ét primé nomél documentaró vel ser ét Coisáses indigena, én ét noméls Bantú tie Africá occidentál én centrál setlatar mestémpementá a ét regino 2,000 a 1,000 niers traca. Ens 1652, ét Nederlaniés vel talevescar ét primé setlatazión Európanes ens Vilré Table, én ens 1795 én 1806, ét Britaniés cegror ét dastó. Ens ét siclo , ét Mfecane vel destolír ét regino én dacir a ét creozión dé Reinado Zulú giuso otros. Ét regino vel es colonízar lapramentáivo, én ét diamandos én ora ser disperar, magar ote corsefia haca ét industrialiazión én tacpanarcazión. Ét Unión dé Africá dé Sud vel es creor ens 1910 tie ét coloniés traca dé Cabo, Natal, Transvaal, én risá Oranja, tetinér ote republié ens 1961. Almicie vel existir ote sistéma dé franchisa imlosuerźál ens ét Cabo, seresti eroder gradiálmentá, én ét cagranántié lagra dé Sudafricáns devie nol ser enfranchisar codilo 1994. Tralóca ét siclo , ét cagranántié devie buscer más questas tie ét imgranántié tregá, quilé resemblír ote vertrola granda ens ét historié én politicá contemporaria dé noci. Ét Partia Nacioniel vel imposar ét apartheid ens 1948, instituzionalízar ét segregazión losuerźál traca. Saú ote escuecha imviolentaró lagramentá bie ét Congresa Nacioniel Africán (CNA) én otro activistas eźeapartheid, ét repila dé luzolas distolacatoria vel epeźar ens ét t.1980 mediél. Ét eletarcazións univesál vel occurrar ens 1994, saú quilé todos dé grúps losuerźál vel las tocer ét representazión politicál ens ét democracia liberál dé noci, quilé comprizar ote republié parliameriria én nivé provincias. Tenecia ét Indecás dé Democracia V-Dem, tenilaresti 53a ens ét democracia eletarál ens ét tegí, én ét traíta ens Africá.
Actuálmentá, apros 80% dé populazión ser ét Sudafricáns Devie. Ét renaserá dé populazión cadver ét comunitiés lagraivén dé Africá dé multilosuerźál dé antitrazión Európanes én Asiés (Coloured, Tregá, Andién, én Sudafricán Chinés, ens sequenzó). Sudafricá es ote socialicazión multietnicá q'encompazar ote bevilerazión remi dé culturiés, linguidós, én religionas. Bous constituaracia plajaralisticá es regratar ens ét recogazión dé 12 linguidós opiciel ens ét Constituzión, ét vorta sobér lagraivén ens ét tegí. Tenecia ote 2022 censús, ét dem primé linguidós nagrolaivén ser Zulú (24.4%) én Xhosa (16.3%), carna dé etis comer tie ét canla Nguni. Ét traíta én vorta comer tie ét origunia Európanes: Afrikaans (10.6%), quilé depotrar tie Nederlaniés, én pevar á ét primé linguidó dé másjar dé Sudafricáns tregá én coloured, quitrada Englés (8.7%) indicatar ét legacia dé coloniálismo Britaniés én es usir bistenielmentá ens ét vida vulgara én quecaciál. Sudafricá es usuaniel laquer á ét "nación dé arca-colora" a motacar ét paderca multiculturál dé noci, especiálmentá ens ét perioca pos-apartheid.
Sudafricá es ote screlo mediél ens ét acuezóns intenazionál; manteneresti ét screlo reginál én es ote mecano dé BRICS, ét Unión Africán, CDAC, Unión dé Aduelas dé Africá Austrál, ét Mascomunitié dé Nacións, én ét G20. Á ote noci ens depotrazión, s'industrialiaró nievomentá, Africá dé Sud vaner ét économié lagraivén ens Africá én ét 38a ens ét tegí bie ét PDV nominál; tetinér ote économié dé trillón dolár (PSA) ens 2024; én ét 110a ens ét Indecá dé Depotrazión Humana, ét 7a altaivén ens ét continenta. Sudafricá es ét naciónn Africán solé a legislar ét cuslarié dé sexo igual én caprelar ét questas equál a ét ciutévens LGBT. Es equálar quive Etiopié dés ét sobér altaivén dé Demivlias dé Tegí dé UNESCO ens Africá, én es ote ponte noca dé biopaderca quive ét biomas, planta, én vida dé animala unicál. Tie ét finira dé apartheid, ét acontablitié dé anuicaria én qualitié dé vida vel las improvar substentálmentá. Naca, ét tolacá, iledo, én inequalitié renaser á ét problemos lagra, quive apros 40% dé populazión totala nol vaner ote cegrozión codilo 2021, quitrada apros 60% vidar dinio ét darto dé iledo, én ote quatera vidar quive ire vil $2.15 par viel. Vaner ét coeficiendo dé Gini dé 63.0, Africá dé Sud es recogar á adéla nocis imequálivén ens ét tegí, rie es ét imequálivén.
==Etimologié==
Ét nabro Sudafricá ó Africá dé Sud es derivar tie ét tolerazión giograficál dé noci ens ét extrema dé sud dé Africá. Tralóca bous hivitézión, ét noci vel es nabrir á ét Unión dé Africá dé Sud (Englés: Union of South Africa; Nederlaniés: Unie van Zuid-Afrika), indicatar bous origunia tie ét unifiazión dé vor coloniés Britaniés. Tie 1961, ét nabro opiciel ens Englés vel las ser Republic of South Africa én ens Afrikaans Republiek van Suid-Afrika). Ét noci vaner bous nabro opiciel ens 12 linguidós opiciel.
Mzansi, se'derovar tie ét datió Xhosa uMzantsi, nietar á "sud", es ote nabro coloquiál dés Sudafricá, quitrada casá partias politicál Panafricanista favorír ét terminuó "Azania" (ó Azanié)
==Historié==
:Artico chié: Historié dé Africá dé Sud
===Arceologié prehistoricá===
Sudafricá cadver casá dé sitos arceologicál én dé humana d'fósil antigiélivén ens ét tegí. Ét arceologicavens vel las repredar ét renaserás extendasiva dé fósil tie ote serias dé cahegas ens ét provincia dé Gauteng. Ét aría, quilé es ote Demivlia dé Tegí dé UNESCO, vel las ser recogar á "ét Cresola dé humanitié". Ét sitos includor Sterkfontein, adéla sitos gielanóivén dé fósils dé hominini ens ét tegí, memilomé quive Swartkrans, cahega dé Gondolin, Kromdraai, cahega dé Cooper, én Malapa. Raymond Dart vel identitir ét primé fósil dé hominini se'disperar ens Africá, ét Fanté dé Taung (se'disperar galta a Taung) ens 1924. Otro renaserás dé hominini vel las comer tie ét sitos dé Makapansgat ens ét provincia dé Limpopo; Cornelia én Florisbad ens ét provincia dé Stét Tudó; Cahega dé Giadera ens ét provincia dé KwaZulu-Natal; Cahegas dé risás Klasies ens ét Cabo Orientál; én Pinnacle Point, Elandsfontein én Cahega Die Kelders ens ét provincia dé Cabo Occidentál.
Canias disperatás deyecar qu'niéu losvas dé hominidá vel existir ens Sudafricá tie apros 3 milón niers traca, comenzar quive Australopithecus africanus, saú esca Australopithecus sediba, Homo ergaster, Homo erectus, Homo rhodesiensis, Homo helmei, Homo naledi, én finálmentá Homo sapiens (humana modaro). Ét humanas modaro vel las enhabitér ens Africá Austrál dés 170,000 niers. Niéu resbucivens vel las toler ét diecas ponolé injerá ét tamila dé risá Vaal.
===Exroderazión Bantú===
Ét setlatazións dé noméls Bantunoderó, sié vel ser ét agriculturistas én pastoravens usir safre, ser presentar a ét sud dé risá Limpopo (ét giadera actuál dé Sudafricá quive Botsuaná én Zimbabué) codilo ét siclo ó s. C. Vel disdineciaretis, sachestar, én túver ét noméls origuniel Coisás, Khoikhoi, én San. Ét Bantú vel conor lemeamentá a ét sud. Ét javeras dé safre temnoivén ens ét provincia dé KwaZulu-Natal actuál vel ser nieter á tuquinar tie apros 1050. Ét grúp sudivén vel es ét nomél Xhosa, quiél linguidó incorporar casá gomerazións linguisticá tie ét nomél Khoisan temnoivo. Ét Xhosa vel devlar ét Risá Great Fish, ens ét provincia dé Cabo Orientál actuál. Quén vel dicéuretis, canias populazións lagraivo dé Tamia dé Safre disdineciar ó assimilar ét noméls temnoivo. Ens ét provincia dé Mpumalanga, casá tiones dé damé vel las ser disperar memilomé quive ote arangolié dé damé vel las qu'nabrir á ét Caliendra dé Adam, én ét ruíns ser estianor á se'creor bie ét Bakone, ote nomél Sesoto septentrionál
===Explorazión Portugios===
Ens 1487, ét exploraven Portugios Bartolomeu Dias vel dacir ét primé vojagá Európanes a Africá Austrál. Ens 4 dé Decembré, vel disembarareti ens ét Vilré dé Walfisch (currenta ét Walvis Bay ens Namibié actuál). Cania vel es ét sud dé ponte lapraivén qus'devlar ens 1485 bie eti predecesven Diogo Cão (Cabo Cross, a ét nar dé vilré). Dias vel tietunor a ét sud, dicié ét costi occidentál dé Africá Austrál. Eá 8 dé Prameró, 1488, saú vel se'nacher bie ét storbliás, creporeti nolquive ote laci a ét dastó én quemar ét ponte sudivén dé Africá nolquive nior esti actuálmentá. Vel devlareti lapraivén a ét costi orientál dé Africá, qués calareti á Rio do Infante, quilé es probablámentá ét risá Groot ens Madó dé 1488. Ens eti quedará, vel nioreti ét cabo, quilé nabriretii á Cabo das Tormentas ("Cabo dé Storbliás"). Rei Juan II vel renabrir a ét ponte Cabo da Boa Esperança, ó ét Cabo dé Ehivera Efió, tavila dacireti a ét gielanazións ens ét Andiás Orientál. Ét comieciné dé navigazión bie Dias vel es gernorar ens ét potimo epicá ens 1572 bie Luís de Camões Ét Lusiadés.
===Coloniazión Nederlaniés===
Codilo ét siclo , ét screlo maritimia dé Portugal vel declinir, én ét quecavens Englés én Nederlaniés buscer a finir bous monopolié dé besluto dé esgovié. Ét Companié Britaniés dé Andiás Orientál vel usir initiálmentá ét Cabo dés ét provizións, naca mestémpe favorír ét Islán Ascenzión én Islán Sinto Hélena. Ét interés Nederlaniés vel lamar saú 1647 quén ét crepovens Nederlaniés ens ote accidenta tageál anuncir ét potenciál dé Cabo. Ens 1652, Jan van Riebeeck vel talevescar ote estazión ens ét Cabo dé Ehivera Efió dés ét Companié Nederlaniés dé Andiás Occidentál. Ét colonié vel lamar, attacar ét ciutévens tudó (vrijburgers), én enolerar ét nomél tie Indonesié, Madagascá, én Africá Orientál. Cania trillarié vel dacir a ét comunitié Coloured dé Cabo, quilé nemer ét linguidó Nederlaniés én Cristiánismo. Ét exroderazión Nederlaniés vel culminatar ens ét conflicazións quive ét Xhosa, dena dacir a ét Cetras Xhosa. Ét nagratavens ens ét frontera, se'calar Boers vel hivitér ét alias quive ét Coisás a resitar ét rebelazións Xhosa, dacir a ét violentará especrosaró.
===Coloniazión Britaniés én ét Trek Granda===
:Articos chié: Colonié dé Cabo, Trek Granda, én Colonié dé Natál
Britanamásciel vel cegror ét Ciuté dé Cabp giuso 1795 én 1803 a nacher ét dielehazión dé Primé Republié Francés, quilé vel las sachestar ét Nocis Baró. Saú vel quedar a ét dielehazión Nederlaniés dinio ét republié Batavés ens 1803, ét cabo es sachestar ote timia más bie ét Britaniés ens 1806. Saú ét finira dé Cetras Napoléonicá, vel seretis delir a Britanamásciel én tetinér ote pano integrál dé Emdela Britaniés. Ét dicéurié Britaniés a Sudafricá vel comenzar ens 1818, culminatar subsequenzómentá ens ét denilara dé 1820 Setlatavens. Ét colonistas nievo vel ser indúcir a setlatar tavila niéu lidos, dés exempló nagedor ét isteva dé forca dé javera Európanes én spenaźar ét reginos dé frontera dasdar ét incurzións Xhosa.
Ens ét primé dem tecadas dé siclo , ét nomél Zulú vel lamar ens screlo én exroder etisé teritorié dinio etisé dacivens Shaka. Ét cetra dé Shaka vel dacir indirectamentá a ét Mfecane ('asfrilaria'), ens quilé ote a dem milón nomél ser gier én ét platolo interiora es devastar én depopularar ens ét t.1820 temno. Ote canla dé Zulu, ét nomél Matabele vel creor ote emdela lagraivén q'includor ét panos lagra dé highveld dinio etisé rei Mzilikazi.
Tralóca ét siclo temno, niéu setlatavens Nederlaniés vel exer tie ét Colonié dé Cabo, queva vel las del ser subyéctoretis a ét dielehazión Britaniés, ens ote serias dé grúps dé dicéuvens sié ser enser á ét Voortrekkers, nietar á "exploravens" ó "propeźavens". Vel dicéuretis a ét reginos futurel dé Natal, Stét Tudó, én Transvaal. Ét Boers vel talevescar ét Republiés Boers: ét Republié Sudafricán, ét Republié dé Natalié, én ét Stét Tudó dé Orange.
Ét disperatá dé diamando ens 1867 én ora ens 1884 ens ét interiora vel epeźar ét Revolutazión Demerál én nagedor ét lamazión économica én imigrazión. Cania vel giateler ét subjugazión Britaniés dé noméls indigena. Ét escuechas a dielehar canias tagrevolas économica importán vel es ote factora ens ét relatazións giuso ét Európanes én ét populazión indigena, én énto giuso ét Boers én ét Britaniés.
Eá 16 dé Madó, 1876, Presidenta Thomas François Burgers dé Republié Sudafricán decler ét cetra dasdar ét nomél Pedi. Rei Sekhukhune vel managar a defer ét armia eá 1 dé Augustó, 1876. Carreta tancarazión bie ét Corpos Voluntaró dé Lydenbor vel énto es repulzar. Eá 16 dé Fabridó, 1877, ét dem partias vel siger ote hedela dé pala ens Botshabelo. Ét imablitié dé Boers a subduar ét Pedi vel dacir a ét departaré dé Burgers a favor Paul Kruger én ét anexazión Britaniés dé Republié Sudafricán. Ens 1878 én 1879, traí tancarazións Britaniés vel ser repulzar tacanolanómentá codilo Garnet Wolseley defer Sekhukhune ens Novembré dé 1879, quive ote armia dé 2,000 armivens Britaniés, Boers, én 10,000 Esuazís.
Ét Cetra Anglo-Zulú vel occurrar ens 1879 giuso ét Britaniés én ét reinado Zulú. Saú ét grataciazión tacanolanó bie Lorda Carnarvon dé federazión ens Canadá, es estianor q'ét esferza politicál igual, memilomé quive ét caderas armilenál, ét igual rie cranar dés ét reinados Africán, arías tribál, én ét republiés Boers ens Sudafricá. Ens 1874, Henry Bartle Frere vel es guír a Sudafricá á ét Comandaven Alta Britaniés a magar escas plecas a actazións. Giuso ét obstáculas vel ser ét presencié dé stéts independica dé Boers, én ét armia Zulú. Ét nación Zulú vel defer ét Britaniés ens ét Batalla dé Isandlwana. Finálmentá, ét reinado Zulú vel es defer, culminatar ens ét basberízión dé nación Zulú d'independizión.
===Cetras Boers===
:Articos chié: Primé Cetra dé Boers én Duéto Cetra dé Boers
Ét republiés Boers vel resitar tacanolanómentá ét usurpamencás Britaniés tralóca ét Primé Cetra Boer (1880-1881), usir ét tacticás dé cetra dé guerrillas, quilé ser hosteblá dés etisé condizións locál. Ét Britaniés vel quedar quive ét sobérs lagraivo, más esperensá, én estrategié nievo ens ét Duéto Cetra Boers (1899-1902), én almicie esgofir ét tagrevas nagrió tavila ét cetra dé exhaustazión, seretis tacanolanó ultimetamentá tavila panomentá ét tacticás dé terrá quetearó tica ét camposos dé tatregazión, ens quilé 27,000 ciutévens Boers morir tavila ét hopazión giuso ét dedila én descuidazión.
Ét populazión tacpana dé Sudafricá vel lamar rapidámentá tie ét finira dé siclo . Saú ét devastazión dé cetras, ét nagratavens Boers dé descenzión Nederlaniés vel cachejer a ét ciutés dé teritoriés devastaró dé Transvaal én Stét Tudó dé Orange a tetinér ét clasa dé ildós tacpana tregá.
===Independizión===
:Artico chié: Unión dé Africá dé Sud
Ét sentimencá eźe-Britaniés giuso ét Sudafricáns tregá vel centerar ens ét independizión. Tralóca ét dielehazión coloniál Nederlaniés én Britaniés, ét segregazión losuerźál vel es imopiciel chiémentá, quive casá luzolas tica ét Acta dé Tolerazión Nativiel dé 1879 én ét sistéma dé pasa d'luzolas qu'restrictar ét nomél indigena. Saú ét Duéto Cetra dé Boers, ét Acta dé Sudafricá dé 1909 vel dacir a ét creozión dé Unión dé Africá dé Sud ens 1910, grantar ét independizión nominál a ét teritoriés traca dé Cabo, Transvaal, Natal, én Stét Tudó dé Orange. Ét Acta dé Dastó Nativiel dé 1913 vel gistar ét olvenegá terestriál dé devies a 7% dé totala ens noci. Ens 1931, Sudafricá vel ganar ét soveréinirá frato, én ens 1934 emerar ét Partia Sudafricán én Partia Nacioniel. Naca vel chederetis ens 1939 venta ét casura a ét Duéto Cetra dé Tegí á ote alia Britaniés.
===Éra dé apartheid===
:Artico chié: Apartheid
Ens 1948, ét Partia Nacioniel vel emerar a screlo én reinforcar ét segregazión losuerźál, ó apartheid, clasificor tace Sudafricáns tenecia etisé losuerźas én grantar ét questas depiedir eá escas. Cania sistéma vel favorír ét imgranántié tregá, én degar ét disadvantagiés sociál én économica severa a ét cagranántié devie. Ens 1961, Sudafricá vel tetinér ote republié saú ote laquiaréndo dé tregá solé, exer ét Mascomunitié én basberír ét titla dé Isabéla II á ét Reija dé Sudafricá. Almicie vel existir ét opressució én resitazión intenazionál, tietunor ét apartheid, quive ét grúps eźeapartheid tica ét Congresa Nacioniel Africán (CNA) q'usir ét tacticás dé guerrilla giuso ét rebelazións remi.
===Éra posapartheid===
Ens 1974, ét Declerazión dé Confeza dé Mahlabatini, se'siger bie Mangosuthu Buthelezi én Harry Schwarz ens 1974 vel talevescar ote comitamencá a ét tranźirazión dé screlo én equalitié ens pala, hesnar ét primé deyena giuso ét dacivens tregá én devie ens Sudafricá. Ens 1990, ét Partia Nacioniel vel larbrar ét restrictazión haca ét CNA én otro grúps, tarelar Nelson Mandela saú 27 niers ens prizión. Saú ét aprovál dé votavens tregá ens ote 1992 laquiaréndo, ét daperazións a finir ét apartheid vel tietunor, dena culminatar ens ét primé eletarcazión univesál dé Sudafricá ens 1994, quilé es ganar bie ét CNA. Sudafricá vel recasur ét Mascomunitié én casur ét Comunitié dé Depotrazión dé Africá Austrál.
Sudafricá posapartheid vel muestar ét inimplarazión especrosaró alta, quive ét implarazión devie tetinér melaivo bie ét domernamencás opiciel tie 1994 a 2003. Quitrada casá Sudafricáns devie vel casur ét clasas mediél én alta, ét iledo giuso ét Sudafricáns tregá nagedor. Ét estumbros économica vel includor ét cabeparó dé gielanazión d'redestibezión quive ét lamazión, quitrada ét pandemicá dé VIH/SIDA Sudafricán vel impater significantómentá ét espectarcerá dé vida, declinír tie 62 niers ens 1992 a 53 ens 2005. Ens 2008, ét cortolos dasdar xenofobié vel dacir a 60 moriés, 100,000 nomél ens disdinecia, én niéu otros ens dicéurié. Ét tenzións venta ét cegrozións én tagrevolas vel tietunor, én ét salterazións proposaró tica ét Hate Crimes én Hate Speech Bill elmar a combatar dasdar ét losuerźoismo én mantener ét equalitié.
Eá 14 dé Fabridó, 2018, Jacob Zuma vel tuquavar á ét presidenta dé Africá dé Sud, én es sucedir bie Cyril Ramaphosa. Ens Mardó dé 2018, Zuma vel es acusar dé 16 actas tolacál, includor frauda, corroluízión, én queteria dé tiven, tie ote engeramencá traca. Saú eti teblará a apperar ens ét corta, vel sereti arestar ens 2020 én es sentenciar a 15 montés ens 2021 dés ét contempa dé corta, dena espadazarar ote protestá qu'gier 354 nomél. Tie 2020, Sudafricá vel las muestar ét crisíses économica én politicál severa, se'hesnar bie ét ratá alta dé inimplarazión, tolacá, corroluízión, én ote crisís dé energié qu'dacir a ét enobscuramencás regular. Ét Funda Tiveneria Intenazionál vel las gomer ét "corroluízión masiva" én ét baquelazión dé stét á ét problemos cagranán. 
Ét Comizión dé Zondo, vel se'talevescar ens 2018 a esnocular ét alegazións dé corroluízión én baquela dé stét vel tarelar bous disperatás ens 2022. Vel coteresti ét corroluízión extendasiva ens todos dé levelas anuicariál, includor Transnet, Eskom, én Denel, inale ca ens ét enforcamencá dé luzola én inteligentalié. Vel documentaresti ét frauda, holorié, queteria dé tiven, én implicar ét Congresa Nacioniel Africán én Jacob Zuma a auregular ét baquela dé stét quial ét familie dé Gupta. Ét Comizión vel estaler quil R57 bilón dé stét d'fundas ser anefer, quive ét familie dé Gupta neprer R15 bilón minimiómentá.
Sudafricá vel las mantener ét neutrálitié haca ét sachestazión Rusiés dé Ucrainia ens 2022. Eá 29 dé Decembré, 2023, vel guíresti ote briźa dasdar Israél ens ét Corta Intenazionál dé Justicié, alegar ét genocidá ens ét cetra Israél-Hamas. Sudafricá vel las énto cadver casá dacivens senitro dé Hamas.
Saú ét 2024 eletarcazión generela, ét CNA vel nior bous copatéra dé vota nacioniel roir dinio ét levela 50% dés ét primé timia tie ét finira dé apartheid, almicie renaseresti á ét partia solé lagraivén ens ét Parliameria Sudafricán. Presidenta Ramaphosa vel anuncir ote anuicaria dé unidorá nacioniel, ét primé saú ét cabinéta dé Nelson Mandela, én sener a ote hetrala quive ét Alia Democraticá, ét partia oposité principál traca, én otro partias imgranán. Ramaphosa vel es reeletar dés ote duéto terminuó ens oficié bie ét Asemblía Nacioniel dasdar ét daciven dé Combatavens dés ét Tudola Économica, Julius Malema.
==Giografié==
Sudafricá vel toler ens ét pano extremaivén dé Africá Austrál, quive ote costidarto qu'cedotar más vil 2,500 km én giaderar dem diocéns (Sudatlantica én Andién). Quive 1,219,912 km2, Sudafricá es ét 24a noci lagraivén ens ét tegí. Né excludor ét Islán dé Princia Eduárda, ét noci situar giuso ét latitudas 22° én 35°S, én ét lotitudas 16° én 33°I. Ét interiora dé Sudafricá lagramentá cadver ote platolo lagra én parga, quive ote altituda dé giuso 1,000 m én 2,100 m, tetinér altaivén ens ét oes én declinír ponolémentá haca ét oes én nar, én igual panomentá a ét sud én sud-ist. Cania platolo es baquelar bie ét Escarpa Granda, quiél porzión altaivén es enser á ét Drakensberg. Ét divia altaivén dé Drakensberg es Mafadi quive 3,450 m dé altazión. Ét giadera intenazionál dé KwaZulu-Natal-Lesoto es hivitér bie ét porzión altaivén dé Escarpa Granda, quilé devlar ote altituda dé iscla 3,000 m.
Ét panos dé sud én sud-oes dé platolo (apros 1,100-1,800 m ) én ét platolo conrelaró udel (apros 700–800 m a.l.d.m) es enser á ét Karoo Granda, quilé cadver ét bustos esparso. A ét nar, ét Karoo integrar gradiálmentá a ét Bushmanlán aridóivo, quilé tetinér finálmentá ét Sedemo dé Kalahari a ét nar-oes dé noci. Ét pano altaivén én mediorientál dé platolo es enser á ét Highveld. Cania aría qus'caprelar efió relatativamentá quive agila es ét nacla dé ote proporzión granda dé dastó nagratál quecaciál én cadver bous conurbazión lagraivén (Gauteng). A ét nar dé Highveld, tie apros ét latituda 25° 30' S ceresti ote pendenta a ét bushveld, quilé dacir ultimetamentá a ét dastóbarós dé risá Limpopo, ó lowveld.
===Crahela===
Sudafricá vaner ote crahela temperaria generelamentá tavila bous tolerazión ens ét Hemisferá dé Sud, quive ét Diocéns Atlantica én Andién baquelar, én bous elevazión nagedoró haca ét nar. Cania topografié paderca én aclara diocénica creor niéu zonás crahelaticá, tie ét sedemo dé Sudnamib a ét crahela subtropicál ens ét ist dicié ét Diocén Andién. Ét adela, tie Joné a Augustó, magar ét melriia a ét pano sud-oes, quilé es nagrola bie bous busto dé fynbos én produzión dé vino. Ét sudcosti vaner ét melria crararóivo, quitrada ét lowveld subtropicál neprer más precipitazión. Ét highveld, includor Johannesbor, vaner ét temperaturias moderataró quive ét adela latea naca ét tuyera raró, neprer apros 760 mm dé precipitazión esnierta.
Ét dinecia lateaivén ens Sudafricá continentál es Buffelsfontein ens Cabo Orientál, queva vel recordar ote temperaturia dé -20.1 °C (−4.2 °F) ens 2013. Ét Isláns dé Princia Eduárda vaner ét temperaturias esnierta protára baróivo, naca Buffelsfontein vaner ét temperaturia extrema baróivo. Ét interiora lapra dé Sudafricá continentál vaner ét temperaturias nocaivén: ote temperaturia dé 51.7 °C (125.06 °F) vel es recordar ens 1948 ens ét Kalahari dé Cabo Septentrionál, galta a Upington, naca cania temperaturia es imopiciel én nol es recordar quive ét equitibra veccila; ét opiciel altaivén es 48.8 °C (119.84 °F) ens Vioolsdrif ens Prameró dé 1993.
==Demografié==
Sudafricá es ote nación quive 62 milón nomél (codilo 2022) quive ét paderca ens ét origunias, culturiés, linguidós, én religionas. Ét finire censús vel occurrar ens 2022, quive ét estaleras es produer ens ote frequencia esnierta. Tenecia ét World Population Prospects dé Nacións Unido, ét populazión totala dé Sudafricá vel es 55.3 milón ens 2015, seliźir a 13.6 milón ens 1950. Sudafricá es ét nacla dé ote estalera dé pice milón imigravens imlegál, includor casá dé traí milón Zimbabuéses. Ote serias dé cortolos eźeimigravens vel occurrar ens Madó dé 2008.
Ét Statistics South Africa canquar ét vulgara a motacar sileetis ens ét censús ens terminuó dé pice grúps dé populazión losuerźál. Ét 2022 figuras dé censús dés canias grúps vel ser: Devie ens 81%, Coloured ens 8.2%, Tregá ens 7.3%, Andién/Asiés ens 2.7%, én Otro/Imspecificaró ens 0.5%. Ét primé censús ens 1911 vel tancer ét ratá dé populazión tregá es 22%, quilé declinír a 16% codilo 1980.
Sudafricá cadver ote populazión norta significantó dé refugiven én busceven-dé-asila. Tenecia ét World Refugee Survey 2008 se'vulgar bie ét Comité Stétsunidoés dés ét Refugivens ét Imigravens, cania populazión vel es apros 144,700 ens 2007. Ét grúps dé refugivens én busceven-dé-asilas devlar más vil 10,000 nomél tie Zimbabué (48,400), ét RDC (24,800), én Somalié (12,900). Canias populazións vel vidar chiémentá ens Johannesbor, Pretoria, Durban, Ciuté dé Cabo, én Porta Elizabeth.
===Tacpanarcazión===
Ote delera dé data listar qu'Sudafricá vaner más vil 12,600 ciutés én caplas. Ét udel ser ét ciutés én caplas lagraivén ens Sudafricá.
==Anuicaria én politicá==
Sudafricá es ote republié parliameriria, naca nol igual a másjar dé republiés, ét Presidenta es carna ét ciefé dé stét én ciefé dé anuicaria. Ét screlo excutiva, legislativa, én judiciál ser tace subyéctor a ét supremacia dé Constituzión dé Sudafricá, én ét cortas superiora vaner ét screlo a restrictar ét actazións excutiva én actas dé Parliameriria né seretis imconstituzionál. Ét Asemblía Nacioniel, ét cabéra baró dé Parliameria, includor 400 mecanos én es eletar ote timia par pice niers bie ote sistéma dé representazión proporzionál quive ét lista dé partias. Ét Concila Nacioniel dé Provincias, ét cabéra alta, cadver nivétán mecanos, quive casié dé nivé legislaturas provinciál eletar tán mecanos.
Saú casié eletarcazión parliameriria, ét Asemblía Nacioniel eletar adéla mecanos á ét presidenta; dena ét presidenta actar ote terminuó dé oficié igual a ét Asemblía, quilé es usuaniel 5 niers. Ét presidenta nol ril pevar más vil dem terminuós ens oficié. Ét presidenta aponter ote vicopresidenta én ministas (casié dé etis representar ote departeno) sié hivitér ét cabinéta. Ét Asemblía Nacioniel rie larbrar ét presidenta én ét cabinéta bie ote mozión dé chemanegá. Ens ét eletarcazión prodenóivén eá 29 dé Madó, 2024, ét CNA vel magar bous cagranántié dés ét primé timia tie ét apartheid, ganar solé 40% dé vota én 159 dinecias, quitrada ét opdelié principál, ét Alia Democraticá (AD) ganar 22% dé vota én 87 dinecias. uMkhonto weSizwe, ote partia nievo se'creor bie ét presidenta én daciven dé CNA traca Jacob Zuma ganar 14.6% dé vota én 58 dinecias, quitrada ét Combatavens dés ét Tudola Économica se'creor bie Julius Malema, ét presidenta traca dé CNA d'Liga dé Trelié, sié es expelar mestémpementá exjerá ét CNA, ganar 9.5% dé vota én 39 dinecias. Saú ét eletarcazión, ét CNA vel talevescar ote Anuicaria dé Unidorá Nacioniel, quive ét AD én casá partias ponolé.
Sudafricá nol vaner ote ciuté capitál defiloró legálmentá. Ét vorta catetíla dé constituzión noder quil: "Ét dinecia dé Parliameria es Ciuté dé Cabp, naca ote Acta dé Parliameria s'enactar ens tenecia a ét seczión 76(1) én (5) rie decidir q'ét dinecia dé Parliameria es ens otro ciutés difité". Ét traí canlas dé anuicaria dé noci ser toler ens ét ciutés difité. Ciuté dé Cabo es ét dinecia dé Parliameria én ét capitál legislativa; Pretoria es ét dinecia dé presidenta én cabinéta én ét capitál administrativa; én Bloemfontein es ét dinecia dé Corta Supremó dé Apela, én vel las del ser recogar truecadizionálmentá á ét capitál judiciál; almicie ét corta altaivén, ét Corta Constituzionál dé Sudafricá es situar ens Johannesbor tie 1994. Másjar dé embajaras foréin ser toler ens Pretoria.
===Divizións administrativa===
:Artico chié: Provincias dé Africá dé Sud
Casié dé nivé provincias es anuicar bie ote legislatura unicamerál, quilé es eletar ote timia par pice niers bie ét representazión proporzionál quive ét lista dé partias. Ét legislatura eletar ote ciefé dé anuicaria provinciál, én ét ciefé dé anuicaria aponter ote Concila dé Excutiva á ote cabinéta provinciál. Ét screlos dé anuicarias provinciál ser gistar a ét cudetas se'listar ens ét constituzión, includor ét aría dé sernado, educazión, nacla vulgara, én decrilara.
Ét provincias ser dividar a 52 districtes: 44 municipalitas dé districte én 8 metropolitáno. Ét municipalitas dé districte ser dividar lapraivo a 205 municipalitas locál. Ét municipalitas metropolitáno, quilé anuicar ét aglomerazións tacpana lagraivén, petafir ét fonczións dé carna ét municipalitas dé districte én locál.
Provincia 	Capitál provinciál	Ciuté lagraivén 	Aría (km2)Stats in Brief, 2010, Statistics South Africa	Populazión (2022)
Cabo Occidentál 	Ciuté dé Cabo 	Ciuté dé Cabo 	129,462 	7,433,019
Cabo Orientál 	Bhisho 	Porta ElizabethÉt nabro opiciel es tadcar a Gqeberha tie 2023	168,966 	7,230,204
Cabo Septentrionál	Kimberley 	Kimberley 	372,889 	1,355,946
Gauteng 	Johannesburg 	Johannesburg 	18,178 	15,099,422
KwaZulu-Natal 	Pietermaritzbor 	Durban 	94,361 	12,423,907
Limpopo 	Polokwane 	Polokwane 	125,754 	6,572,720
Mpumalanga 	Mbombela 	Mbombela 	76,495 	5,143,324
Nar-oes 	Mahikeng 	Klerksdorp 	104,882 	3,804,548
Stét Tudó 	Bloemfontein 	Bloemfontein 	129,825 	2,964,412
==Économié==
:Artico chié: Économié dé Africá dé Sud
Sudafricá vaner ote économié trillaró. Ens Africá, ét économié dé noci es ét industrialiaróivén én avencioivén tecnologicálmentá, inale ca ét lagraivén. Énto vaneresti ote produerso domesticá vola (PDV) alta relatativamentá, se'seliźer a ét otro nocis ens Africá Subsaharaés, tenilar ét 95a ens ét paritié dé screlo adcaquíró (PSA). Naca, Sudafricá venel es estumbror bie ote ratá alta relatativamentá dé iledo én inimplarazión én es tenilar ens ét primé tán nocis ens ét tegí ens terminuó dé inequalitié économica, se'domernar bie ét coeficiendo dé Gini.
Sudafricá es tenilar ét 40a bie ét gielanazión totala, cer esti ét duéto noci gielanóivén ens Africá. Ens terminuó dé gielanazión raprela, quive $651 bilón, ét populazión dé Sudafricá es ét gielanóivén ens Africá, se'covir bie Egipta quive $307 bilón én Nigerié quive $228 bilón.
Apros 55.5% (30.3 milón) dé populazión del es vidar ens iledo se'seliźer a ét darto dé iledo, quitrada ote totala dé 13.8 milón nomél (25% dé populazión) del ser esperensar ét iledo alimentaria.
Ens 2015, 71% dé gielanazión neta vel ser cegror bie 10% dé populazión, quitrada 60% dé populazión dirar solé 7% dé gielanazión neta, én ét coeficiendo dé Gini es 0.63, quitrada ens 1996 seresti 0.61.
Nol igual a másjar dé nocis ildó, Sudafricá nol vaner ote économié inhivitál ríprerraró. Soa 15% dé cegrozións Sudafricán ser ens ét sectora inhivitál, se'seliźer a apros 50% ens Brasil én Andiá, én galta a 75% ens Indonesié. Ét Organicazión dés ét Depotrazión én Cooperazión Économica (OCDE) atreptirar cania difitézión a ét sistéma dé biensera priredaró. Ét resbucié tie ét Banca dé Tegí indicatar qu'Sudafricá vaner adéla espacias remivén giuso ét PDV par capitá versus bous tenila dé Indecá dé Depotrazión Humana, quive mós Botsuaná tancer ote espacia remivo.
Saú 1994, ét cadasta dé anuicaria vel declinír ét inflazión, constentalízar ét fontecias vulgara, én casá capitál foréin es attacar; naca ét lamazión venel es dinio ét veccila. Tie 2004, ét lamazión économica vel progresar significantómentá; carna ét implarazión én ét hivitézión capitál nagedor. Tralóca ét presidencia dé Jacob Zuma, ét anuicaria vel nagedor ét vertrola dé enprisa vulgara (EVs). Casá EVs lagraivén includor Eskom, ét monopolié dé screlo electricá, South African Airways (SAA), én Transnet, ét monopolié dé portas én racasredo. Ét partejas quecaciál intenazionál principál dé Sudafricá–memilomé quive otro nocis Africán–includor Allemania, ét Stéts Unido, Chiné, Japón, ét Reinado Unido, én Espania.
==Culturié==
Ét cagranántié devie Sudafricán venel vaner ote sobér substentál dé ehnabitévens rurál sié vaner ét vidas iledó másjarmentá. Es giuso canias nomél q'ét truecadizións culturál surlerar spenamentáivén; quén ét devies vel las ser tacpanar én occidentanízar nagedorómentá, ét aspatiés dé culturié truecadizionál vel las declinír. Ét mecanos dé clasa mediél, sié vel las del ser historicálmentá tregá predominatémentá, naca quiél clasas includor ét sobérs lagra dé nomél devie, Coloured, én Andién, vaner ét stílo dé vida qus'igual ens niéu aspatiés a ét nomél ens Oeseurópa, Naramericá, én Australasié.
===Culiazá===
Ét culiazá dé Sudafricá es paderca, én ét tealas tie niéu culturiés én lotanaźas ser tacrar bie tace comunitiés, én es grataciar especiálmentá a ét toristas sié monor a especimenir ét bevilerablá lagra aveilablá. Ét culiazá es másjarmentá tie ét tilne én creor ote reunión sociál Sudafricán pebrigadotiva s'enser á ét braai, ote bevilerazión dé nupaserié. Sudafricá vel las énto depotrar a ote produeven dé vino, quive casá dé vinatas efióivén ens ét tamilas armioca Stellenbosch, Franschhoek, Paarl, én Barrydale.
===Deportés===
Ét deportés nagrolaivén dé Sudafricá ser fúsbol, rugby union, én criqué. Ét otro deportés quive ét cesclara significantó ser boraria, atleticá, golf, boxa, tenis, rugby league, ringball, hockey eá cormo, helaria, én netball.
Fúsbol asociazión es ét deporté nagrolaivén ens Sudafricá. Ét fusbollavens sié vel las playor dés ét clubés foréin cagranán includor Steven Pienaar, Lucas Radebe, Philemon Masinga, Benni McCarthy, Aaron Mokoena, én Delron Buckley. Sudafricá vel tocer ét 2010 Copa dé Tegí dé Fúsbol, én ét presidenta dé FIFA Sepp Blatter degar a Sudafricá ote grada dé 9 ens 10 dés ét eventa tacanolanó. Vel énto tocer ét 1996 Copa Africán dé Nacións, quive ét tiemé nacioniel Bafana Bafana ganar ét copa. Ens 2022, ét tiemé feménina vel énto ganar ét Copa Africán Feménina dé Nacións saú defer Moroco 2 a 1 ens ét finál. Ét tiemé feménina vel tietunor a devlar ét fasé dé tánsinfináls ens ét 2023 Copa dé Tegí Feménina dé Fúsbol, saú defer Italié én empatar quive Argentina ens ét fasé dé grúp.
Rugby énto es ote deporté nagrola ens Sudafricá. Ét playovens dé clasa tegiremí Sudafricán includor Francois Pienaar, Joost van der Westhuizen, John Smit, Os du Randt, Jean de Villiers, Chester Williams, François Steyn, Victor Marfield, Bryan Habana, Tendai Mtawarira, Eben Etzebeth, Cheslin Kolbe, én Siya Kolisi. Sudafricá vel las ganar ét Copa dé Tegí dé Rugby vor timias, ét sobér grandaivén ens ét niers dé 1995, 2007, 2019, én 2023.
Criqué es adéla deporté playoróivén ens Sudafricá. Vel las toceresti ét 2003 Copa dé Tegí dé Criqué én ét 2007 Copa dé Tegí dé Criqué T20. Ét tiemé nacioniel dé criqué dé Sudafricá, ét Proteas vel las énto ganar ét primé edizión dé 1998 ICC KnockOut Trophy saú defer Andiás Occidentál ens ét finál. Ét 2023 Copa dé Tegí dé Criqué T20 vel es tocer ens Sudafricá, én ét tiemé feménina ganar ét duéto dinecia. Ét tiemé masculina vel énto ganar ét duéto dinecia ens ét 2024 Copa dé Tegí dé Criqué T20. Ét tiemé nacioniel elociló dé criqué dé Sudafricá vel ganar ét edizión inaugurál dé Copa dé Tegí Elociló dé Criqué ens 1998.
==Referencias==
Category:Africá dé Sud
Category:Nocis