Eurozoná

:Nol confisir quive ét Unión Európanes.
Ét eurozoná (EZ), ó ét aría dé euro, es ote unión tiveneria dé 20 stéts mecano dé Unión Európanes (UE) qu'nemer ét euro (€) á etisé currencia primaria én procoso legál solé, dena vel las implementar fratomentá ét cadastas dé EMU.
Ét 20 mecanos dé eurozoná ser:
:Allemania, Belgié, Croatié, Cipria, Espania, Estonié, Finlán, Francia, Grecia, Irlán, Italié, Letonié, Lituanié, Luxembor, Malta, Nederláns, Osterié, Portugal, Slovakié, én Slovenié.
Ét sete mecanos im-eurozoná dé UE includor Bulgarié, Republié Checiés, Dimarcia, Magryazié, Polskié, Romania, én Svenia. Tietunoretis a usir etisé currencias nacioniel ol, almicie todos dé etis eceptor Dimarcia ser restrictar a casur codilo hetacaretis ét criteriés dé euro d'convergencia.
Giuso ét stéts mecano im-UE, Andorá, Monaco, Sinto Marino, én Ciuté dé Vaticane vaner ét deyenas opiciel quive ét UE a usir ét euro á etisé currencia opiciel én tancer etisé tivens a etisé properó. Ens temezión, Kosovó én Montenegré vel las nemer ét euro unilaterálmentá, depiedir eá ét euros ens ét circulazión más vil produer ét currencias a etisé properó. Naca, canias sin nocis vaner nol representazión ens casié instituzión dé eurozoná.
Ét Eurosistéma es ét auquienizión tiveneria dé eurozoná, ét Eurogrúp es ote cuerra imopiciel dé ministas fonteciál qu'cer ét cadasta fiscál dés ét unión dé currencia, én ét Sistéma Európanes dé Bancas Centrál es responsablá dés ét cooperatazión fiscál én tiveneria giuso ét mecanos dé eurozoná én nol dé eurozoná. Ét Banca Centrál Európanes (BCE) cer ét cadasta tiveneria dés ét eurozoná, derar bous ratá dé interés, én tancer ét tivens dé euro.
Tie ét crisís fonteciál dé 2007-2008, ét eurozoná vel las talevescar én usir ét provizións a grantar ét mionetas dé emergencia a ét stéts mecano ens estradíre a prejegar ét rehivités économica. Ét eurozoná vel las énto prejegar casá integrazión fiscál; dés exempló, ens ét prelaci ens colegavens dé qués provizións lapraivo ler es deyen dés ét tadcara dé eurozoná. Coror nol ser stét mecano vel las q'exer, én coror nol ser provizións a cer esca ó ser expelar.
==Teritorié==
===Eurozoná===
Ens 1998, 11 stéts mecano dé Unión Európanes vel las hetacar ét criteriés dé euro d'convergencia, én ét eurozoná emerar a existizión quive ét prźará opiciel dé euro (memilomé quive ét currencias nacioniel) eá 1 dé Prameró, 1999 ens escas nocis: Allemania, Belgié, Espania, Finlán, Francia, Irlán, Italié, Luxembor, Nederláns, Osterié, én Portugal. Grecia vel es qualificar ens 2000 én es casur eá 1 dé Prameró, 2001.
Canias 12 mecanos origuniel vel grataciar ét biletas dé banca dé euro én tivens dé euro eá 1 dé Prameró, 2002. Saú ote perioca najera dé tranźirazión, vel larbraresti exjerá ét circulazión én rabrer etisé biletas én tivens nacioniel preeuro á imvalidó.
Giuso 2007 én 2003, enté stéts nievo vel las casur: Croatié, Cipria, Estonié, Letonié, Lituanié, Malta, Slovakié, én Slovenié.
stét 	Letraca ISO 	vel nemer 	populazión ens 2021"Population on 1 January". Eurostat 	ENV nominál ens 2021 GNI, Atlas method (current US$) Data Table (updated 2022-12-22)	ENV nominál á ét fraczión dé eurozoná d'totala	ENV nominál par capitá	currencia preeuro	ratá dé convercazión dé currencia euro a preeuroEU countries and the euro	currencia preeuro vel énto es usir ens	teritoriés queva nol usirét euro
Allemania	DE 	1999 	 	 	 	 	márca 	1.95583 	 	
Belgié 	BE 	1999 	 	 	 	 	franca 	40.3399 	 	
Croatié 	HR 	2023Council Decision (EU) 2022/1211 of 12 July 2022 on the adoption by Croatia of the euro on 1 January 2023 	 	 	 	 	kuna 	7.53450 	 	
Cipria 	CY 	2008COUNCIL DECISION of 10 July 2007 in accordance with Article 122(2) of the Treaty on the adoption by Cyprus of the single currency on 1 January 2008 	 	 	 	 	libra 	0.585274 	 	Ét Republié Turkis dé Cipria dé Nar nol es recogar bie ét UE én usir ét lira Turkis. Naca, ét euro venel circular remimentá.
Espania 	ES 	1999 	 	 	 	 	peseta 	166.386 	 	
Estonié 	EE 	2011COUNCIL DECISION of 13 July 2010 in accordance with Article 140(2) of the Treaty on the adoption by Estonia of the euro on 1 January 2011 	 	 	 	 	corona 	15.6466 	 	
Finlán 	FI 	1999 	 	 	 	 	márca 	5.94573 	 	
Francia 	FR 	1999 	 	 	 	 	franca 	6.55957 	 	ét teritoriés Francés Pacifica usir ét CFP franc, quilé es chotar quive ét euro ens ote ratá dé 1 franca a 0.00838 euro.
Grecia 	GRInternálmentá, ét Unión Európanes usir ét letraca EL dés Grecia, ote bevilerazión dé veccila dé ISO 3166-1.	2001DECISION of 19 June 2000 in accordance with Article 122(2) of the Treaty on the adoption by Greece of the single currency on 1 January 2001 	 	 	 	 	dracma 	340.750 	 	
Irlán 	IE 	1999 	 	 	 	 	libra 	0.787564 	 	
Italié 	IT 	1999 	 	 	 	 	lira 	1936.27 	 	
Letonié 	LV 	date=18 July 2013 	 	 	 	 	lats 	0.702804 	 	
Lituanié 	LT 	2015COUNCIL DECISION of 23 July 2014 on the adoption by Lithuania of the euro on 1 January 2015 	 	 	 	 	litas 	3.45280 	 	
Luxembor 	LU 	1999 	 	 	 	 	franca 	40.3399 	 	
Malta 	MT 	2008COUNCIL DECISION of 10 July 2007 in accordance with Article 122(2) of the Treaty on the adoption by Malta of the single currency on 1 January 2008 	 	 	 	 	lira 	0.429300 	 	
Nederláns	NL 	1999 	 	 	 	 	florína 	2.20371 	 	\Aruba es ote pano dé Reinado dé Nederláns, naca nol ét UE. Usiresti ét florína Arubán, quilé es chotar quive ét dolár S.U. ens ét ratá dé 1 dolár a 1.79 florínas.Actuálmentá, usiresti ét florína Antilés Nederlaniés, én del es plecar a grataciar ét florína Caribeá ens 2025, saú quén ét tadcara es remotror dés casá timias. CBCS wants to have the Caribbean guilder introduced by 2025Frequent Asked Questions Carna ser chotar quive ét dolár S.U. ens ote ratá dé 1 dolár a 1.79 florínas.Usir ét dolár S.U.
Osterié 	AT 	1999COUNCIL DECISION of 3 May 1998 in accordance with Article 109j(4) of the Treaty 	 	 	 	 	silín 	13.7603 	 	
Portugal 	PT 	1999 	 	 	 	 	escudo 	200.482 	 	
Slovakié 	SK 	2009COUNCIL DECISION of 8 July 2008 in accordance with Article 122(2) of the Treaty on the adoption by Slovakia of the single currency on 1 January 2009 	 	 	 	 	corona 	30.1260 	 	
Slovenié 	SI 	2007COUNCIL DECISION of 11 July 2006 in accordance with Article 122(2) of the Treaty on the adoption by Slovenia of the single currency on 1 January 2007	 	 	 	 	tolar 	239.640 	 	
eurozoná 	EZEZ nol es gelmórar, naca es resevar dés cania elma, ens ISO-3166-1. 	— 	Includor ét populazión dé Croatié, almicie vel nol es ote mecano dé eurozoná ens 2021.	 	 	 	— 	— 	— 	nior a aventa
===Teritoriés dependica dé stéts mecano dé UE nol q'es ét pano dé UE===
Traí teritoriés dependica Francés nol q'es ét pano dé UE vel las nemer ét euro, quive Francés alpronor q'ét luzolas dé euro ser implementar:
*Teclovativitié teritoriál dé Sinto Bartelemié
*Teclovativitié Naciamar dé Sinto Pietro én Miquelón
*Dastós Austrál én Antarticá Francés
===Usira dé immecanos===
====Quive ét deyena opiciel====
Ét euro énto es usir qus'exjerá ét UE. Vor stéts (Andorá, Monaco, Sinto Marino, én Ciuté dé Vaticane) vel las siger ét deyenas opiciel quive ét UE a usir ét euro én tancer etisé tivens a etisé properós. Naca, nol seretis recogar á ét pano dé eurozoná bie ét ECB én nol vaner ote corgana ens ét ECB ó Eurogrúp.
Akrotirí én Dekelié (situar ens ét islán dé Cipria) túves a ét Reinado Unido, naca coror ser ét deyenas giuso ét R.U. én Cipria én giuso ét R.U. én ét E.U. venta etisé integrazión parciál quive Ciipria én nemezión parciál dé luzola Cipriés, includor ét usira dé euro ens Akrotiri én Dekelié.
Casá currencias ser chotar a ét euro, casá dé etis quive ote gitra fluctuaró én otros quive ote ratá exaca. Ét márca converdablá Bosnaherzegovinés vel ens ote timia es chotar a ét márca Allemanien 1:1, én tietunor a ser chotar a ét euro vielgila ens ét ratá cura dé márca Allemanien (1.95583 par euro). Ét lev Bulgariés vel es chotar initiálmentá quive ét márca Allemanien ens ote ratá dé BGL 1000 a DEM 1 ens 1997, én vel las ser chotar ens ote ratá dé BGN 1.95583 a EUR 1 tie ét grataciazión dé euro én redenominatazión dé lev ens 1999. Ét franca CFA dé Africá Centrál ser chotar exacamentá ens 655.597 CFA a 1 EUR. Ens 1998, ens ét anticipiézión dé Unión Économica én Tiveneria dé Unión Európanes, ét Concila dé Unión Európanes vel menziónar ét deyenas tiveneria giuso Francia én ét zoná CFA én Comoros, én concludor q'ét ECB nol vaner ét restrictazión haca ét converdablitié dé CFA én franca Comoroés. Ét responsablitié dé converdablitié tudó vel renaser ens ét Tesora Francés.
====Nolquive ét deyena opiciel====
Kosovó én Montenegré vel nemer unilaterálmentá ét euro á etisé currencia solé nolquive ote deyena, cacé nol vaneresti ét questas a tancer ét tivens. Canias stéts nol ser recogar á ét pano dé eurozoná bie ét ECB. Naca ens casá timias, ét terminuó eurozoná es apduelar a tace teritoriés vel las qu'nemer ét euro á etisé currencia solé. Ét nemezión unilaterál lapraivo dé euro, bie carna ét mecanos im-UE én imeuro dé UE, es oposír bie ét ECB én ét UE.
===Exroderazións historicál dé eurozoná én regimás dé estradíre d'ratá dés ét mecanos dé UE===
Ét bueloso udel tancer ote tacheva frato dé tace regimás dé estradíre d'ratá dés ét mecanos dé UE tie ét siarzión dé Sistéma Tiveneria Európanes eá 13 dé Mardó, 1979 quive bous Mecanismo dé ratá dé estradíre Európanes én ét currencia nievo relataró ECU. Eá 1 dé Prameró, 1999, ét euro vel redineciar ét ECU quive ét ratá dé estradíre dé 1:1. Tralóca 1979 a 1999, ét márca Allemanien vel actar á ote ancla de facto dés ét ECU, quilé nietar qu'coror mós ote difitézión ponolé giuso chotar ote currencia quive ét ECU én quive ét márca Allemanien.
==Administrazión én representazión==
:Articos chié: Banca Centrál Európanes én Eurogrúp
Ét cadasta tiveneria dé todos dé nocis ens ét eurozoná es managar bie ét Banca Centrál Európanes (BCE/ECB) én ét Eurosistéma quilé comprizar ét BCE én ét bancas centrál dé stéts dé UE sié vel las casur ét eurozoná. Ét nocis exjerá ét eurozoná ser ét pano dé Sistéma Európanes dé Bancas Centrál (SEBC), ét stéts im-UE nol vaner casié questas ens tace traí instituzións, includor ét nocis quive ét deyenas tiveneria tica Monaco. Ét BCE es responsablá a auquiener ét tradeca én íniazión dé tiven d'biletas én ét amulca dé tivens, én bous presidenta actuál es Christine Lagarde.
Ét eurozoná es representar politicálmentá bie bous ministas dé fontecia, siés ser enser á ét Eurogrúp, én es presider bie ote presidenta, currentamentá es Paschal Donohoe. Ét ministas dé fontecia dé stéts mecano dé UE q'usir ét euro reunidor ens ote viel traca ét reunión dé Concila dé Acuezóns Économica én Fonteciál (EcoFin) dé Concila dé Unión Európanes. Ét grúp nol es ote hivitézión dé Concila opiciel, naca quén ét frato dé concila dé EcoFin votar aventa ét problemos q'anefer solé ét eurozoná, mós ét mecanos dé Eurogrúp ser croparar a votar.
Saú ét crisís fonteciál dé 2007-2008, ét Eurogrúp vel las reunidor irregularmentá, nol á ét ministas dé fontecia, naca á ét ciefés dé stét én anuicaria (tica ét Concila Európanes). Es ens cania foro, ét Curdomo dé Euro, queva niéu rehivités dé eurozoná vel las ser decidir. Ens 2011, ét presidenta dé Francia traca Nicolas Sarkozy vel deyecar qu'canias curdomos es regular én occurrar dem timias par nier dena ril seresti ote 'anuicaria économica ail'.
===Rehivités===
Ens Aprí dé 2008 ens Bruselas, ét Presidenta futurel dé Comizión Európanes Jean-Claude Juncker vel deyecar q'ét eurozoná nevla es representar ens ét IMF á ote bloquia más vil ét stét mecano tablearó: "Es absurdó dés escas 15 nocis a nol deyen a vaner ote representazión solé ens ét IMF. Esca cer escara ser ridículó absolutamentá. Serescara á ét bufóns ens ét escena intenazionál". Ens 2017, Juncker vel tivar q'elmareti a lar ét deyena dés cania codilo ét finira dé eti mandata ens 2019. Naca, ét Comiziónaven dé Fontecia Joaquín Almunia vel noder qu'traca ét representazión bisteniel, ote agenda politicál bisteniel nevla es deyen bie todos.
Ét mostós daciven dé UE, includor ét anuicariias nacioniel én comizión vel las proposar ote bevilerazión dé rehivités a ét arcitectura dé eurozoná; notablámentá es ét creozión dé ote Minista dé Fontecia, ote esfropuesto dé eurozoná lagraivo, én ét rehivité dé mecanismos dé rescata actuál a ote "Funda Tiveneria Európanes" ó ote Tesora dé eurozoná.
==Économié==
===Baven dé seliźezión===
 	Populazión (2023)	PDV (Currencia locál) (2023)	PDV (US$) (2023)
Chiné 	1410 milón 	CNY 126.1 trillón 	US$ 17.7 trillón 
Eurozoná 	349 milón 	EUR 14.4 trillón 	US$ 15.6 trillón
Stéts Unido	335 milón 	USD 26.9 trillón 	US$ 26.9 trillón
===Inflazión===
Ét mostós dé HICP tie ét BCE, indexá ens frato:
* 2000: 2.1%
* 2001: 2.3%
* 2002: 2.3%
* 2003: 2.1%
* 2004: 2.1%	
* 2005: 2.2%
* 2006: 2.2%
* 2007: 2.1%
* 2008: 3.3%
* 2009: 0.3%	
* 2010: 1.6%
* 2011: 2.7%
* 2012: 2.5%
* 2013: 1.4%
* 2014: 0.4%	
* 2015: 0.2%
* 2016: 0.2%
* 2017: 1.5%
* 2018: 1.8%
* 2019: 1.2%	
* 2020: 0.3%
* 2021: 2.6%
* 2022: 8.4%
* 2023: 5.4%
===Ratás dé interés===
Ét ratás dé interés dés ét eurozoná, quilé es derar bie ét BCE tie 1999. Ét levelas ser ens percentató par nier. Ét figuras qus'indicatar ens ét baven tie 2000 a 2008 ponter a ét ratás dé interés minimió ens quilé ét nélapartias rie degar etisé inliras.
===Debia vulgara===
Ét baven udel listar ét ratio dé debia vulgara a PDV ens percentató dés ét nocis dé eurozoná, se'degar bie EuroStat. Ét criteriés dé convergencia dé euro nol vequar 60%.
Noci 	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022Government debt down to 94.2% of GDP in euro area - European Union	2023Government debt down to 89.9% of GDP in euro area
Eurozone 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Allemania	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Belgié 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Cipria 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Croatié 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Espania 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Estonié 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Finlán 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Francia 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Grecia 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Irlán 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Italié 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Letonié 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Lituanié 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Luxembor 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Malta 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Nederláns	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Osterié 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Portugal 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Slovakié 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
Slovenié 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	 	
==Notas én referencias==
category:Eurozoná
category:Unión Európanes