nvidia/miracl-vision huggingface dataset:
Sẹ́ríkí ń góómà

Seriki n gooma Ọba mẹ́wàá ìgbà mẹ́wàá, Ìgbà kan ò lolé ayé gbó Sẹ́ríkí ń góómà, sànmọ́nì góómà Ìgbà ti lọ ńlẹ̀ yìí Ohun gbogbo ti yí padà ni wàràwàra. Ejò ìgbà ti wọ́ kúò níbi tàná, Ìgbà tó dé làwá ń lò ẹ̀bi wa kọ́ rárá, Ọ̀pọ̀ èèyàn tí ò bá fẹ́ bágbà yí ló le máa jàgbùrín èṣí lọ́bẹ̀ Mo rántí lákòókò kan nílẹ̀ yí Mo kúkú ti gbọ́njú, ń ò tí ì bàlágà ni. Pẹ́bẹ́ lọ, pẹ́bẹ́ bọ̀ àtẹ́lẹsẹ̀ ni láti Èkó títí dé ‘Bàdàn, Kò sí mọ́tò bẹ́ẹ̀ ni kò sí bàtà lẹ́sẹ̀ Bóòrùn ti ń pawọ ori, ... Akinwumi feyin ti Òréré ilé ayé rèé, Kò sóhun tó nibẹ̀rẹ̀ tí ò ní í lópin jọjọ Bóòrùn ti lágbára to, Tiná ọmọ ọrara ń pa tẹru-tọmọ Bó pẹ́ bó yá ojú ọjọ́ a rọ̀ wọ̀ọ̀, Òòrùn a sì wọ̀ọ̀kùn, ààjin dùndùn. Òṣúpá jèréjèré, a-mọ́-láwọ̀ bí ọ̀kinkin, Nǹkan rìbìtì tó ń tànmọ́lẹ̀ lálẹ́. Tí gbogbo wá fí ń tànmọ́lẹ̀ lálẹ́. Ti gbogbo wá fi ń gbáfẹ́ orí, Ìgbà tòṣù bá sì dàràn-mọ́jú, Ara kálukú a sì rọ̀ wọ̀ọ̀, A sì di wọ̀mù lórí ibùsùn. Bó ti wù kọ́mọdé gbádùn eréṣùpá tó. Bóṣú bá paná, eré a sì dìkàsìn,.
Áfríkà

Áfríkà ni orile keji titobijulo ati toni awon eniyan julo lagbaye leyin Asia. Ni bi 30.2 egbegberun km² (11.7 million sq mi) lapapo mo awon erekusu to sunmo, ile re je 6% apapo gbogbo oju Aye ati 20.4% gbogbo ile Aye. Pelu egbegberunkeji kan eniyan (ni 2009, e wo tabili) ni awon agbegbe 61, eyi je bi 14.72% gbogbo iye eniyan Agbaye. Ni ariwa re ni Okun Mediterraneani wa, si ariwailaorun re ni Ilaodo Suez ati Okun Pupa wa legbe Sinai Peninsula, si guusuilaorun re ni Okun India, ati si iwoorun re ni Okun Atlantiki wa. Afrika ni orile-ede 54 lapapo mo Madagascar, opolopo erekusu ati orile-ede Olominira Sahrawi Arabu Toseluaralu, to je omo egbe Isokan Afrika botilejepe Morocco lodi si eyi. Afrika, agaga gbongan apailaorun Afrika, je gbigba lopolopo latowo awon awujo onisayensi pe ibe ni ibi ti awon eniyan ti bere ati Hominidae clade (great apes), gege bi o se han pelu iwari awon hominids pipejulo ati awon babanla won, ati awon ti won wa leyin won ti won peju bi odun legbegberun meje seyin – lapapomo Sahelanthropus tchadensis, Australopithecus africanus, A. afarensis, Homo erectus, H. habilis and H
Ọba Lájìwọwọ

Oba Lajiwowo ranse ijaya Wọn ní ọjọ́ tí a ò bá dá ni kì í pé. Bí ilẹ̀ ti ń mọ́, tó n ṣú, bẹ́ẹ̀ ni ọjọ́ ń lọ geere bíi kẹ̀kẹ́ ológeere; bí ọ̀sùpá ti ń ràn lálaalẹ́ bẹ́ẹ̀ ni ọjọ́ ń yọ́ gèèrègè bí òrí. Ọjọ́ tí Kábíèsí dá ku oṣù kan péré. Jìjì kò tí ì rí ẹni tó mọ nǹkan tó fẹ́ràn jù. Kò gbọ́ iṣẹ́ Olúwòó, bẹ́ẹ̀ ni kò rí ikọ̀ Tìmì. Síbẹ̀ náà ẹ̀rù kò bà á, àyà kò fò ó. Àfi bí akọ òkúta ni ọkàn rẹ̀ ṣele. ... Oore ninu igbo Akilapa Ìlú Ògìrììyàndá jẹ́ ìlú kan tí a tẹ̀dó sí igbó ẹ̀lùjù ní ilẹ̀ ọ̀dàn. Agbára káká ni a fi ń ṣe alábàápàdé igbó jìnrìngbòdò
Oyo

Oyo ni Naijiria le je: Ilẹ̀ọba Ọ̀yọ́ tabi Iluoba ayeijoun Ipinle Oyo ipinle kan ni Naijiria Ọ̀yọ́ ilu ni Naijiria Tabi: Oyo, Kongo
Ìlú ẹ̀yọ

Ilu eyo kiki Egba Oorun! Oorun!! Oorun!!! Oorun ti ń gba tọwọ́ ọmọdé. Tọwọ́ ọmọdé nìkan ló ha ń gbà nì? N ò mọ ìgbà tí oorun tún rá mi lọ pàfe. Mo wá tẹ́ra sílẹ̀ bí àtẹ ọ̀rúnlá tàbí bí obìnrin tí ń sàníyàn ọkọ. Mo nawọ́ mú oorun yìí lójú páálí. Àlá àkọ́kọ́ ni mo rí tí mò ń wí, gbankọgbì nit i ìkejì tí n ó ròyin rẹ̀ fún yín yìí.... Bo ba tasiko Bàbá Amòye wò mi. Ó fẹ̀rín sí. Bàbá Amòye tún ń bá ọ̀rọ̀ rẹ lọ pé: Méjì là á wònìyàn; Bí ò jẹ́ ti yínyìn, a jẹ́ ti èébú. Gbogbo ẹyẹ kọ́ ló sì ṣe ń sùn lálẹ́
John Augustus Otunba Payne

Awon Agbejoro Omo Yoruba Àwọn Lọ́ọ́yà àkọ́kọ́ ní ilẹ̀ Nàìjíríà tí wọ́n jẹ́ ọmọ Yorùbá. A kọ ọdún tí wọ́n di looya sí òkè orúkọ wọn O di looya ni 1880 Christopher Alexander Sapará Williams Òun ni ọmọ Nàìjíríà tí ó kọ́kọ́ di Lọ́ọ́yà O di loya ni 1892 Rotimi Olusomoha Aládé O di looya ni 1900 John Augustus Otunba Payne O di looya ni 1905 E.J. Alexander Taylor O di looya ni 1909 John Akinọla Òtúnba Payne O di looya ni 1910 Sir Adéyẹmọ Alákijà Won di looya ni 1913 Ọláyímíká Alákijà Ithiel K Ladipọ Doherty Olaseeni Moore Won di looya n 1921 E. A Franklin Alfred Latunde Johnson E.M.E. Àgbètì T.A. Dolierty Won di looya ni 1922 Adédépò Káyọ̀dé S.H.A
Kurt Waldheim

Kurt Josef Waldheim ti o je akowe agba fun United Nation Organisation (UNO) laarin odun 1972 - 1982 ti o si tun wa di Aare (president) Austria ni 1986 ku ni 14/6/2007 nigba ti o di omo odun mejidinlaaadorun-un (88). Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ. Karl Seitz · Michael Hainisch · Wilhelm Miklas · Anschluss · Karl Renner · Theodor Körner · Adolf Schärf · Franz Jonas · Rudolf Kirchschläger · Kurt Waldheim · Thomas Klestil · Heinz Fischer · Alexander Van der Bellen
Àwọn Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú Èdè áti Lítíréṣọ̀ lédè Yorùbá

Yoruba Professors Ojogbon Yoruba Awon Ojogbon Onimo Ede Yoruba Awon Ojogbon Onimo Litireso Yoruba Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ.
Lẹ́yìn ọdún mẹ́ta

Leyin odun meta Ohun t’ó bá gba ni lọ́jọ́ ogun Òun l’ó yẹ ká wárí fún bíi gbanigbani Ohun t’ó bá gba ni sìlẹ̀ lọ́jọ̀ ọ̀ràn Òun ló yẹ ká sátọ̀ bíi olùgbèjà Ṣéb’Olùfọ̀n ni kò jógun ó jà l’Ẹ́rìn Ṣeb’Ájàlá Ṣàngó ni kò jógun ó kó Kòso Àní ‘hun t’ó bá gba ni làá sin Ṣùgbọ́n Òbìrí ayé ti yí bìrí Ọmọ adáríhunrun ò níran olóore ... Asiri alabosi Bí abẹ́rẹ́ bí abẹ́rẹ́ là ń ṣèké Ojo t’ó bá tọ́kọ́ rọ ni í pa ni B’írọ́ bá fẹ́ k’ó máa báfẹ́fẹ́ siré Òtìítọ́ ò ní gbé ‘ṣè t’ó sì dunra Òtíìtọ́ kò ní sáré jù ‘gbín Ibi t’írọ́ bá ṣubú sí l’òtíìtọ́ ó ti kì í mọ́lẹ̀ Ẹ má jẹ ń f’àkàwé gbàgbé alábòsí Ẹ má jẹ ń sàròyé gbàgbé oníṣẹ́ ibi Bàbá àlùsì tí mo fẹ sọ̀rọ̀ bá l’Obìnrin ti jàrábà Wọn gba ṣòkòtò nídìí àgbààyà tán ... Eyi fara, eyi foro Ìran ajá kan kìí mọ baba t’ó bá wáyé Ẹjọ́ ajá kọ́, ohun a dá májá ni Ìran òbúkọ kì í m’ọkọ iyá rẹ̀ Itú ò lẹ́ṣẹ̀ rárá, kádàrá ìran wọn ni Ọmọ adáríhunrun tí kò lólú ni wọn ń pè ní t’àlè Baba alábẹ́ oró t’idìí Obìnrin jẹ lógún B’óo bá ti r’ábo l’abẹ́ẹ̀ rẹ ń dide Aya aláya lo wò lásán loò gbádùn Ọjọ ọ̀kẹ́rẹ́ ti ń fọ epo... Ìran ajá kan kì í mọ baba t’ó bá wáyé Ẹjọ́ ajá kọ́, ohun a dá májá ni Ìran òbúkọ kì í m’ọkọ ìyá rẹ̀ Itú ò lẹ́ṣẹ̀ ràrá, kádàrá ìran wọn ni Ọmọ adáríhunrun tí kò lólú ni wọn ń pè ní t’àlè Baba alábẹ́ oró t’ídìí Obìnrin jẹ lógún B’óo bá ti r’ábo l’abẹ́ẹ̀ rẹ ń dide Aye aláya lo wò lásán loò gbádùn Ọjọ ọ̀kẹ́rẹ́ ti ń fọ epo Epo rẹ̀ ò kún ‘kòkò kan ṣoṣo Ọjọ́ t’ólógbò ti ń gbówùú arúgbó..
Orin Wéré

Orin Wéré jẹ́ orin ìtara àti ìtaníjí nínú ẹ̀sìn Mùsùlùmí ni a gbọ́ pé ìpilẹ̀ṣẹ̀ eré ajíwéré , nígbà tí àwọn olúfọkànsìn kan máa ń lọ káàkiri àdúgbò ní ìdájí láti jí àwọn Mùsúlùmí lati kírun àárọ̀. Èyí ni aáyan láti má jẹ́ kí àwọn ènìyàn sùn gbàgbera, kí wọn sì jí wéré láti ṣàdúrà òórọ̀.... Nígbà ti eré Jùjú bẹ̀rẹ̀, àwọn ohun èlò tí àwọn òṣèré n lò ni: báńjò, ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀, samba àti ‘jùjú’ (àsìkò). Nígbà tí wọn kò lo gìtá alápòótí mọ ní wọ́n bẹ̀rẹ̀ síí lo báńjò. Àwọn ohun-èlò ìbílẹ́ tí wọ́n tún mú wọ inú eré Jùjú ni gágan, sákárà tàbí orùn ìṣà, gudugudu, agogo, àgídigbo tàbí móló. Àwọn ohun-èlò ìgbàlódé tí a mú wọ́nú eré Jùjú ní gìtá, ọ̀pọ̀ ìlú alásopọ̀ tí ẹnìkanṣoṣo máa ń lù, bóńgò, kóńgà, ẹ̀rọ gbohùngbohùn, míkísà, búsítà, àkọ́díọ̀nù àti dùùrù àfẹnufọn, nígbà kan rí. ..
Orin sákárà

Orin sakara Ìfáàrà Ẹ̀dá ìtàn méjì ní a gbọ́ tí ó rọ̀ mọ́ bí eré Sákárà ṣe bẹ̀rẹ̀. Ọkan ní pé ni ìlú Ìlọrin ní Sákárà tí bẹ̀rẹ̀ láti ọwọ́ àwọn Mùsúlùmí kan, kí a to mú un wá sí Ìbàdàn lásìkò Baálẹ̀ Sítú tí ó jẹ́ Olúbàdàn láàrin ọdún 1914 sí 1925. Ẹ̀dà ìtàn kejì ní pé eré kerekérè ni ó pilẹ̀ eré Sakárà láti ọwọ́ Abúdù, tí ó jẹ́ ọmọ Yorùbá kan tí ó ń ṣe àtìpó ní ìlú Bídàá ní ìpínlẹ̀ Náíjà. ... Agan Orin agan Àwọn orin kán wà ni ilẹ̀ Yorùbá tí wọ́n ń kù lọ. Wọ́n ti fi ìgbà kan kári ilẹ̀ Yorùbá rí. Ní àsìkò yìí ìlú kọ̀ọ̀kan ní a ti ń rí wọn. Wọn ò tilẹ̀ kárí ẹkù kan mọ́. Irúfẹ́ àwọn orin náà fara pẹ́ òrìṣà kan pàtó. Ìlú tí ẹ̀sìn òkèrè bá ti gba ẹ̀ṣìn ìbílẹ̀ lọ́wọ́ wọn, dandan ni kí irú orin bẹ́ẹ̀ kú pẹ̀lú ẹ̀sìn tí wọ́n gbé jù sílẹ̀
William Lawrence Bragg

Sir William Lawrence Bragg CH OBE MC FRS (31 March 1890 – 1 July 1971) ni o kere ju ninu awon eni ti o ti gba Nobel Prize titi di odun 2001. Omo Australia ara Britani ni. Omo odun marundinlogbon ni o je nigba ti o gba Nobel Prize ninu fisiksi ni odun 1915. Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ.
Àfin ilé-ìṣọ́ Egeskov

Egeskov Castle Oruko miiran ti a n pe Egeskov Castle ni Danish Egeskov Slot. Castle yii wa ni gusu erekusu Funen ni Denmark. Omi ipamo igba 'renaissance' ti o wa nibe ni o dara ju ni ilu Oyinbo. Itan Castle naa ti bere lati nnkan bii Senturi kerinla. Eni ti o ya aworan castle naa ni Frands brockenhuus ni 1554. Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ.
Gordon Brown

James Gordon Brown (20 February, 1951) jẹ́ Alákòóso Àgbà orílẹ̀-èdè Ilẹ̀ọba Ìsọ̀kan ti Britani Nínlá àti Irelandi Apáàríwá (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) tele. Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ.
Kamẹrúùnù

Kamẹrúùnù tàbí Orile-ede Olómìnira ilẹ̀ Kamẹrúùnù (Faransé: République du Cameroun) ni orílẹ̀-èdè àsọdọ̀kan ni arin ati apaiwoorun Afrika. O ni bode mo Naijiria ni iwoorun; Tsad ni ariwailaorun; orile-ede Olominira Apaarin Afrika ni ilaorun; ati Guinea Alagedemeji, Gabon, ati orile-ede Olominira ile Kongo ni guusu. Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ.
Ìwéìròyìn

Ìwé-ìròyìn ni itejade iroyin wiwopo.. Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ.
Nelson Mandela

Nelson Rolihlahla Mandela (IPA: [xoˈliɬaɬa manˈdeːla]; Ọjọ́ Kejìdínlógún Oṣù Keje Ọdún 1918 - Ọjọ́ Karùn-ún Oṣù Kejìlá Ọdún 2013) jẹ́ Ààrẹ Gúúsù Áfíríkà láti ọdún 1994 títí di ọdún 1999, bẹ́ẹ̀ sì ni òun ni Ààrẹ Gúúsù Áfírík[s àkọ́kọ́ tó jẹ́ ẹni àdìbòyàn nínú ìdìbò-yani tòṣèlú ará ìlú aṣojú yanyan. Kí ó tó di Ààrẹ, Mandela jẹ́ alákitiyan olódì-apartheid, ati olórí Umkhonto we Sizwe, apa adigun Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Ọmọ Orílẹ̀-èdè Áfíríkà (ANC). Lọ́dún 1962 ó di ẹni afofinmu won si da lebi ika ote ati awon ẹ̀sùn mìíràn, wọ́n sì rán an lẹ́wọ̀n gbere. Mandela lo ọdún mẹ́tàdínlọ́gbọ̀n (27) ní ẹ̀wọ̀n, ó lo ọ̀pọ̀ ọdún yìí ní Robben Island. Lẹ́yìn jijowo rẹ̀ kúrò lọ́gbà ẹ̀wọ̀n ní ọjọ́ 11 oṣù kejì ọdún 1990. Mandela ṣiwájú ẹgbẹ́ òṣèlú rẹ̀ nínú àwọn iforojomitorooro tó fa òṣèlú àwaarawa ti gbogbo eya ti o waye ni odun 1994, tó sì di Ààrẹ orílẹ̀ èdè Gúúsù Áfíríkà láti ọdún 1994 títí di 1999. O si ṣokùnfà ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ní Gúúsù Afrika, Bákan náà ni a tún mọ Mandela sí Madiba, oyè ẹ̀yẹ tí àwọn Alágbà ìdílé Mandela ń lo. Mandela ti gba ẹ̀bùn tó pọ̀ ju 250 lọ láàárín ogójì ọdún, nínú wọn ni Ẹ̀bùn Àlàáfíà Nobel 1993. Nelson Mandela jẹ́ ọmọ ẹ̀ka kékeré ìran ọba Thembu dynasty, tó ń jọba ní agbègbè Transkei ní Ìgbèríko Cape Gúúsù Áfíríkà. Wọ́n bí i ní Mvezo, abúlé kékeré kan tó sún mọ́ agbègbè Umtata, tó jẹ́ olú-ìlú Transkei. Ọmọ ìran Khoisan ni ìyá ńlá rẹ̀. Bàbá ńlá bàbá rẹ̀ ni Ngubengcuka tó jọba gẹ́gẹ́ bí Inkosi Enkhulu tàbí ọba àwọn Thembu ṣáájú kó tó kú ní ọdún (1832)
Thabo Mbeki

Thabo Mvuyelwa Mbeki tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kẹfà ọdún 1942 (18 June, 1942) jẹ́ Ààrẹ àná orílẹ̀-èdè Guusu Áfíríkà láti ọdún 1999 títí dé 2008. Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ.
Ìgè

Opadotun Olátúnjí Ọ̀pádọ̀tun Ewì Fún Àwọn Ògo Wẹẹrẹ Ìwé Kejì Ige Ìgé Adùbí ìsa Àdùbí oníkẹ̀ẹ́yẹ Ẹni ti kò màdùbí A lóníkẹ̀ẹ́yẹ̀ ṣánpọ́nná Iké ṣeé yẹ̀ lẹ́yìn ẹni Ìgè Àdùbí asaare Èèyàn tó bẹ Ìgè Àdùbí níṣẹ́ Ojo Òjó olúkù-lóyè Igbe kíké níṣẹ́ ẹyẹ Òjó Àdìó alájòóòsinmi Tóo jó láruru Tóo sì jó ní kọ̀bì Ajayi Àjàyí Ògídí olú Oníkánga àjípọn Ò bomi òsùùrù wẹdà Ẹni Àjàyí gbà gbà tí ò le gbà tán Aríléwọ́lá, ikú ní í gbolúwarẹ Irele Títí tí n ó fi kú N ò ní yéé hùwà ìrẹ̀lẹ̀ N ò ní rágbà fún N ò ní lanu mi bú ajunilọ Onígbérí kíjìpá Alákò à ń kàdá bọ̀ Anílàsà láàrin ìbọn Alájá tí í lagogo kagbó Ikú tí í pàmọ̀tẹ́kun Ẹ̀rùjẹ̀jẹ̀ fún kìnnìhún Eléṣù lẹ́yìn erin Ìdágìrì àwọn ìmàdò Olójú-iná à á sìnkú àgbọ̀nrín Abàtàn íṣorọ́rí ẹfọ̀n Táyélolú, Kẹ́yìndé Ẹélà Ọba ọmọ Gbàbílà a-rinkinkin-lọ́ṣọ̀ọ́ Olúwaà mi Góńgó lórí ìgbágó Tì-ẹ̀mì lórí ìyeyè Ò-gbórí-ìyeyè nawọ́ sáboyún Àlubọ́sà ẹgàn, agẹmọ eréwé A-jí-folú-kẹ́ Olátúnjí Ọ̀pádọ̀tun (2001) Ewì Fún Àwọn Ògo Wẹẹrẹ Ìwé Kejì Rasmed Publications LTD. Ibadan, oju-iwe 1-12. Olatunji Opadotun
Fẹlá Kútì

Fẹlá Aníkúlápó Kútì (orúkọ ìbí Olúfẹlá Olúṣẹ́gun Olúdọ̀tun Ransome-Kútì, October 15, 1938 - August 2, 1997) tàbí Fẹlá jẹ́ olórin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó tún jẹ́ adìjà-gbara fún àwọn ọmọ orílẹ̀- èdè Nàìjíríà; ó sì tún ma ń kọ orin. Wón mọ̀ọ́ ṣí ẹni tí ó ò síwájú orin àwọn aláwọ̀ dúdú. Orúkọ mìíràn tí wọ́n á máa pe Felá ní "Abàmì Ẹ̀dá." Fẹlá Kútì jẹ́ ọmọ adìjà-gbara fún ètó àwọn obìnrin, Ìyá ààfin Fúnmiláyò Ransome Kútì. Ní ìgbà tí ó dé láti ìlú òyìnbó, orin rè kan tí ó ń jẹ́ "Africa '70" jáde ní ọdún 1970. Ní ọdún yìí ni ó fi orin rẹ̀ bá àwọn ìjọba alágbádá tó wà nípò wì i. Ní ọdún yìí náà ni ó dá "Kàlàkútà Republic Commune" sí'lè, tí ó sì yo ara álà rè kúrò láàrín ín àwon tó nífèé sí ìjọba alágbádá. Ìjọ "Commune" yìí padà dàrú ní ọdún 1977 nígbà tí wón dáná sun-ún. Láti ìgbà tí Felá Kútì ti di olóògbé ni omo rè, Fémi Kútì, ti kó gbogbo orin rẹ̀ jọ sójú kan. Olúfelá Olúségun Olúdòtun Ransome-Kútì ni wón bí ní ọdún un 1938, ní ojó karùndínlógún Oşù Òwàrà (October 15) sí ìlú u Abẹ́òkúta, ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Gẹ́gẹ́ bí a ṣe mọ̀ pé adìjà-gbara fún ètọ̀ àwọn obìnrin ni ìyá a rè, Olóyè Fúnmiláyò Ransome-Kútì, tí bàbá rè ṣì jẹ́ Olùşó Àgùntàn ti ìjọ Ańglícàń, olùkó-àgbà àti ààrẹ fún gbogbo Olùkó. Àwọn ọmọ ìyá rè ni Béèkó Ransome-Kùi àti Olíkóyè Ransome-Kútì, Dókítà ìlúmòóká Dókítà
Desmond Tutu

Desmond Mpilo Tutu (ojo ibi 7 October 1931 - 26 December 2021) je omo orile-ede Guusu Afrika Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ.
Ẹ̀bùn Nobel

Ẹ̀bùn Nobel (Ẹ̀bùn Nobel ní èdè Gẹ̀̀ẹ́̀si àti Nobelpriset ní ède Sweden Norwegian: Nobelprisen) ní àwọn èbùn odoódún káríayé tí àwọn ìgbìmọ̀ ará Scandinafia ń fún ni fún ìdámọ̀ ìmúlọsíwájú àṣà àti ìmọ̀ ìjìnlẹ̀. Wọ́n jẹ́ dídásílẹ̀ ní ọdún 1895 latowo ara Sweden onímọ̀ ẹ̀kọ́ ẹ̀lá (kẹ́místri) Alfred Nobel, olúṣé dynamite. Àwọn èbún nínú Fisiksi, Kemistri, Ìwòsàn, Litireso, ati Alafia koko je bibun ni 1901. Ebun Sveriges Riksbank ninu ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ Okòwò ní Ìrántí Alfred Nobel jẹ́ dídìmúlẹ́ látọwọ́ Sveriges Riksbank ní ọdún 1968 ó sí kọ́kọ́ jẹ́ bíbùn ní ọdún 1969. Bótilẹ̀jẹ́pẹ́ èyí kìí ṣe ẹ̀bùn Nobel gangan, ìkéde àti ìfifún ré̀ ń sélẹ̀ nígbà kan náà mọ́ àwọn ẹ̀bùn yókù. Ẹ̀bùn kọ̀ọ̀kan jẹ́ dídámọ̀ ní pàápàá fún iṣé wọn. Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ.
Odò Ọya

Odò Niger tabi Odò Ọya ni èdè Yorùbá je odo gbangba ni apa iwoorun Afrika ti o gun to maili 2500 (bi 4180 km). Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ.
Orin fújì

Fújì jẹ́ orin tó gbajúgbajà láàárín àwọn Yorùbá. Ó jáde látara orin Wéré, tí wọ́n tún ń pè ní ajísàrí tó máa ń jí àwọn Musulumi nígbà àwẹ̀. Sikiru Ayinde Barrister ló sọ orin yìí di gbajúmọ̀ ní 1950 sí 1960, ó sì yí orúkọ rẹ padà sí Fuji. Barrister sọ ọ́ di mímọ̀ pé ìwé alẹ̀móde kan ni òun rí ní pápá ọkọ̀ òfurufú, tí wọ́n kọ "Mount Fuji sí, tí oh jẹ́ òkè tó ga jùlọ ni Japan. Wọ́n sì máa ń sọ pé kí a má ṣi Fuji gbé fún "fuja" tàbí "faaji". Orin wéré jẹ́ orin tó gbajumọ̀ láàárín àwọn Musulumi, òun sì ni wọ́n máa ń lò láti fi jí àwọn Musulumi lásìkò àwẹ̀. Ní bíi ọdún 1950, Dáúdà Àkànmú Epo Àkàrà àti Ganiyu Kuti ló dá orin yìí sílẹ̀ ní ìlú Ìbàdàn. Wọ́n máa ń lo sakara àti goje láti fi gbéorin yìí jáde. Díẹ̀ lára àwọn olórin wéré ni; Sikiru Omo Abiba, Ajadi Ganiyu, Ayinde Muniru Mayegun, Ajadi BAshiru, Sikiru Onishemo, Kawu Aminu, Jibowu Barrister, Ayinde Fatayi, Kasali Alani, Saka Olayigbade, Ayinla Yekini àti Bashiru Abinuwaye. Ní ọdún 1960, Sikiru Ayinde àti àwọn akọrin wéré yòókù di gbajúmọ̀ ní gbogbom Èkó. Orin yìí wọ́pọ̀ láàrin àwọn ọkùnrin, àmọ́ èyí tí àwọn obìnrin máa ń kọ ni orin wákà. Àwọn obìnrin ló sìm máa ń gbe orin fún àwọn oní fuji
Ọjọ́bọ̀

Ọjọ́bọ je ọjọ́ ọ̀sẹ̀ ti o tele Ọjọ́rú sugbon ti o siwaju Ọjọ́ Ẹtì. Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ.
Ìlú Ayétẹ̀

Olúgbóyèga Àlàbá Onírúurú Àròfọ̀ Gboyega Alaba Ilu Ayete Ayete Kò sẹ́ni tí ò níí kú, Kò sẹ́ni tí ò níí rọ̀run. Ẹ jọ̀wọ́ ẹ má fi kú yọ̀ wá; Gbogbo wa la sá jọ ń lọ. Ẹní bá wáá fẹ́ kó yá, Ilu Tapa ni Ibarapa Tapa Ibarapa Ẹ tẹ́tí ẹ gbọ́n ná, jànmán-àn mi, Ìrọra àtòkèwá lèmí fẹ́; N ò fówó lásán; Ìrọra lèmí fẹ́, n ò foníjàngbàn àlejò. Nítorí bí “Agbọ́nmi ti í wó lé ẹja”, Ojaa warawara Oja Warawara Kò sẹ́ni tí ò níí kù, Kò sẹ́ni tí ò níí rọ̀run. Ẹ jọ̀wọ́ ẹ má fi kú yọ̀ wá; Gbogbo wa la sá jọ ń lọ. Ẹní bá wáá fẹ́ kó yá, Irora atokewa Iro ara Ara Ẹ tẹ́tí ẹ gbọ́ ná, jànmán-àn mi, Ìrọra àtòkèwá lèmí fẹ́; N ò fówó lásán; Ìrọra lèmí fẹ́, n ò foníjàngbàn àlejò. Nítorí bí “Agbọ́nmi ti í wó lé ẹja”, Tí “Apàjùbà í bal é àpáròó jẹ́”; Tí “Olùgbóńgbó tìǹlà í ṣẹ́gun ògúlúǹtu”; Bi ala Ala Bí àlá ni gbogbo ayé rí, Bí òjìjìji ni gbogbo afẹ́ ayée wa. Ṣùgbọ́n kì í ṣòfifo. Bẹ́ẹ ni kì í ṣòfìfo. Wíwá-ọlà-nínúu-làálàá, Ogede aye Aye Bọ́gẹ̀dẹ̀ ayé ti ń bàjẹ́ bẹ́ẹ̀ ló ń pọ́n, Báṣọ ayé ṣe ń gbó bẹ́ẹ̀ ló ń tàn. Bá a bá rántíi kú, La máa ń sinmi aré-sísá, Àsìkò tá a bá rọ̀nà ọ̀run wò, Gba tire Tire Ire Kó sẹ́ni tí ó fi ọ́ ṣe yẹ̀yẹ́, Tó o bá gba ohun tÓlú pè ní tìrẹ. Taa ha lẹni tí ó fi ọ́ ṣẹ̀fẹ̀? Bó o bá gba hun tÓrí pè lẹ́rùu rẹ? Kò sẹ́ni tó jẹ́ fi ọ́ pòṣé, Tó o bá gba hun tó dé bá ọ
Ìlú Igbó-Ọrà

Olúgbóyèga Àlàbá Onírúurú Àròfọ̀ Gboyega Alaba Ilu Igboora Igboora Ìdèrè jẹ́ ìlú pàtàkì, Tó ṣe kókó gan-an ní Bàràpá; Tó jẹ́ ẹ̀yà Oòduà kan. Ẹ̀gàn àtàwàdà ni wọ́n ń sọ̀rọ̀ “ọ̀bọ Ìdèrè”. Kò mà mà sọ́bọ ní Dèrè ní pàtó, Ilu Idere Idere Ayétẹ̀ jẹ́ ìlú pàtàkì, Tó dúró gedegbe ni Bàràpá; Tó jẹ́ ìlú olóríire. Ayé, ìyá Onídèrè àkọ́kọ́, Ṣóun ló tẹ̀ lú yìí dó; Ilu Ayete Ayete Kò sẹ́ni tí ò níí kú, Kò sẹ́ni tí ò níí rọ̀run. Ẹ jọ̀wọ́ ẹ má fi kú yọ̀ wá; Gbogbo wa la sá jọ ń lọ. Ẹní bá wáá fẹ́ kó yá, Ilu Tapa ni Ibarapa Tapa Ibarapa Ẹ tẹ́tí ẹ gbọ́n ná, jànmán-àn mi, Ìrọra àtòkèwá lèmí fẹ́; N ò fówó lásán; Ìrọra lèmí fẹ́, n ò foníjàngbàn àlejò. Nítorí bí “Agbọ́nmi ti í wó lé ẹja”, Ojaa warawara Oja Warawara Kò sẹ́ni tí ò níí kù, Kò sẹ́ni tí ò níí rọ̀run. Ẹ jọ̀wọ́ ẹ má fi kú yọ̀ wá; Gbogbo wa la sá jọ ń lọ. Ẹní bá wáá fẹ́ kó yá, Irora atokewa Iro ara Ara Ẹ tẹ́tí ẹ gbọ́ ná, jànmán-àn mi, Ìrọra àtòkèwá lèmí fẹ́; N ò fówó lásán; Ìrọra lèmí fẹ́, n ò foníjàngbàn àlejò. Nítorí bí “Agbọ́nmi ti í wó lé ẹja”, Tí “Apàjùbà í bal é àpáròó jẹ́”; Tí “Olùgbóńgbó tìǹlà í ṣẹ́gun ògúlúǹtu”; Bi ala Ala Bí àlá ni gbogbo ayé rí, Bí òjìjìji ni gbogbo afẹ́ ayée wa. Ṣùgbọ́n kì í ṣòfifo. Bẹ́ẹ ni kì í ṣòfìfo
Ìlú Ìgàngàn

Ilu Igangan je ilu kekere ni Ipinle Oyo ni Naijiria Coordinates: 7°41′N 3°11′E Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ.
Kwame Nkrumah

Kwame Francis Nwia Kofie Nkrumah ((21 September, 1909 - 27 April, 1972) je oloselu ati Alakoso Agba akoko fun orile-ede Ghana lati March 6, 1957 titi di 1 July 1960. Nkrumah je oloselu pataki ni ile Afrika be sini o se ipolongo fun iferan larin gbogbo awon omo Afrika kakiri. Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ.
Ìlú-Ìjélè

Ọsọbà Adeniyi Johnson Adeniyi Johnson Johnson Òrìṣà Ògún Aláró Ní Ìlú Ìjélè Oyè B.A. (Hons) Yorùbá. Department of African Languages and Literatures, Obafẹmi Awolọwọ University, Ilé-Ifẹ̀. Ìlú-Ìjélè jẹ́ ọ̀kan lára ìlú kéé-kéé tí ó wà ní abẹ́ Ìjọba ìbílẹ̀ Légùrù Alá ní Ìpínlẹ̀ Ògùn. Tí ènìyàn bá gba ojú ọ̀nà má-sọ-sẹ̀ wọ Ìlú Ìjélè láti Ìbàdàn Ó tó nǹkan bí kìlómítà mẹ́rìnèlò-gọ̀rún, ṣùgbọn tí a bà gba ọ̀nà Ìjẹ̀bú-òde láti Ilé-Ifẹ̀ wọ Ìlú-Ìjélè, ó tó nǹkan bí kìlómítà ọgọ́jọ. Ìtàn ìgbà ìwásẹ̀ àti bí òrìṣà yìí ṣe dé ìlú Ìjélè Ojú-Ìwé 8-16. Ìtàn ìgbà ìwásẹ̀ kan sọ wí pé lẹ́hìn ìgbà tí Olódùmarè dá ilé ayé tán, ó rán ọ̀kànlénírínwó òrìṣà látu lọ tún ilé ayé tó. Ńú àwọn òrìṣà yìí ní a ti rí Ògún, Òòsààálá, Èṣù,àti Òrúnmìlà. Yorùbá bọ̀ wọ́n ní ẹ̀rín ò yàtọ̀ títí ó fid ó ìlú Èèbó, bẹ́ẹ̀ ni jákèjádò ilẹ̀ Yorùbá kò ṣí ibi tí wọn kò ti mọ Ògún sí Òrìṣà pàtàkì tí wọn sì ń fi ìgbàgbọ́ wọn hàn nínú agbára rẹ̀, nípa bíbọ òrìṣà yìí àti fífi ohun tí ó tọ́ àti tí ó yẹ fún un. Oríṣìíríṣìí òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá ló ní oúnjẹ tirẹ̀ tí ó fẹ́ràn. Fún àpẹẹrẹ àmàlà àti gbẹ̀gìrì ni oúnjẹ Ṣàngó, epo àti iyò ni oúnjẹ Èṣù
Òwò ẹrú (Brasil)

ADEYEMO AKINLOYE STEVE ÀKỌ́SÍLẸ̀ DÍẸ̀ LÓRÍ I ÌGBÉ AYÉ ỌMỌ YORÙBÁ ILẸ̀ BRAZIL KAN TÍ Ó FI ÌGBÉ AYÉ RẸ̀ TAKO ÒWÒ ẸRÚ (LÁTI ỌWỌ́ : ASA J. DAVIS) Alága, gbogbo ẹ̀yin ọ̀fọ̀ọ̀kùn, iyì ńlá ni fún mi láti wà ní ìjókòó lónìí láti sọ̀rọ̀ lórí ‘Ìlàjú Yorùbá’. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé mo ṣiṣẹ́ rí ni ọgbà Fásitì Ìbàdàn, n kò rò wí pé mo yẹ ní emi tí ó lè máa ka àpilẹ̀kọ lórí ọ̀rọ̀ Ìlàjú Yorùbá, mo lè ti ṣe àwọn ìwádìí tí ó jẹ mọ́ àkòrí yìí lóòótọ́ fún àwọn àkókò kan. Bí a bá fi ojú inú wo ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú àwa àtọ̀húnrìnwá ni a ti ń ṣe ìwádìí orírun wa dé ilẹ̀ Yorùbá. Ọ̀pọ̀ oníwádìí ìjìnlẹ̀ ni wọ́n kọ ìpàkọ́ sí ìwádìí òpin ọ̀rọ̀ ẹrú ní ilẹ̀ Brazil bí o tilẹ̀ jẹ́ wí pé gbogbo ọgbọ́n àlùmọ̀kọ́rọ́yí àti agídí paraku lórí òwò ni ó mú àwọn ẹlẹ́nuugbọ̀rọ̀ dìde láti máa tako òwò ẹrú ní ilẹ̀ Brazil. A gbọ́dọ̀ mọ̀ láti ilẹ̀ wí pé àti dúdú àti funfun ni wọ́n jọ pa ọwọ́ pọ̀ gbé ogun tí òwò ẹrú ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ ni kò fi ara mọ́ àtakò yìí. Ọ̀kan nínú àwọn tí ó tako òwò ẹrú yìí jẹ́ ọmọ Yorùbá ilẹ̀ Brazil kan. Ẹ jẹ́ kí á wo ìsẹ̀lẹ̀ yìí: Ní ọjọ́ kan ẹrú aláwọ̀ dúdú kan jáde ni ilé olówó rẹ̀, ó sì lọ sí ọ̀dọ̀ agbejọ́rò aláwọ̀ dúdú kan pẹ̀lú ọwọ́ tí agbẹ́jọ́rò yìí yóò lò láti sọọ́ di òmìnira. Tohùn-tẹnuè ni bàbá olówó ẹrú wọ inú Ọọ́fíìsì agbẹjọ́rò ọ̀rẹ́ ẹ rẹ̀ yìí tí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í bèèrè lọ́wọ́ ẹrú yìí, ìdí tí ó fi fẹ́ fi òun sílẹ̀. Ó sọ síwájú wí pé òun ń tẹ́ ẹ lọ́rùn àti wí pé kò yẹ kí ó ba inújẹ́ rárá níwọ̀n ìgbà tí oun ti ń ṣe bíi baba fun-un. Ní tòótọ́ ẹrú yìí ń rí ìtọ́jú kò sì sí ìdí fún-un láti kùn rárá, ìdí nìyí tí ẹrú yìí kò fi rí àtakò kankan fún ọ̀rọ̀ olówó rẹ̀ yìí. Ṣùgbọ́n ní ìgbà tí agbẹjọ́rò yìí rí i wí pé ẹrú yìí kò rí ìdáhùn ni ó bá fọ èsì wí pé : ní tòótọ́ ẹrú yìí yóò gba ìtúsílẹ̀ nítorí pé kò ní òmìnira láti ba inú jẹ́ bí ó ṣe wù ú
Ilu Ọyẹ́

Yemitan Yoruba oral literature Poetry Ijala Literature Ọladipọ Yemitan Ijala Aré Ọdẹ Itan ilu Oye ati Igbeti Oye Igbeti Alaye: Ọyẹ́ ati Ígbẹ́tì jẹ meji ninu awọn ilu ilẹ Yoruba. Itan bi nwọn ti ṣe dá ilu mejèji yi silẹ ni a sọ ninu ijalá yi. Ilu Ọyẹ́ tit u tipẹ ṣugbọn Ìgbẹ́tì ṣI wà sibẹ-sibẹ. Lẹhin itan ilu mejèji yi. Ijalá yi tun ki oríkì awọn ara ilu mejèji. Aponle Ogun Ogun Alaye: Ó jẹ àṣà awọn ọdẹ lati ma ṣe apọnlè Ògún ti noẉn gbagbọ pe on ni o nse akoso iṣẹ ọdẹ, on ni o si ndabobo gbogbo awọn t’o nṣe ọdẹ. Omo Odu Apanada Odu Alaye: Eyi yi jẹ oriki awọn Ijẹsa. Gẹgẹbi mo ti sọ ni ibẹrẹ iwe yi, o jẹ àṣà awọn ọdẹ lati ma ki ara wọn bi noẉn ba pejọ. Bi ọkan ninu wọn ba jẹ ọmọ Ijẹsa. Ijala yi ni nwọn yio fi ki i ni awujọ ọdẹ. Idi re ti Onikoyi kii fii je okete Okete Onikoyi Alaye: Ni Ilẹ Yoruba, idile kọkan l’o ni ewọ̀ tirẹ̀. Idile miran wà ti kò gbọdọ fi ẹnu kan pẹpẹiyẹ; idile miran wà ti ọmọ ibẹ ko gbọdọ jẹ ejò: idile miran si wà ti ọmọ ibẹ ko gbọdọ fi agbo wẹ ọmọ
Adebayo Adefarati

Adebáyò Adéfaratì (February 14, 1931 – March 29 2007) je oloselu ara orile-ede Naijiria ati Gómínà Ìpínlẹ̀ Òndó tele. Adefarati kú ní ojokandinlogbòn osù kéta odún 2007. Ẹ le fẹ̀ jù báyìí lọ tàbí kí ẹ ṣàtúnṣe rẹ̀ lọ́nà tí yíò mu kúnrẹ́rẹ́. Ẹ ran Wikipedia lọ́wọ́ láti fẹ̀ẹ́ jù báyìí lọ. Ìpínlẹ̀ Òndó jẹ́ dídásílẹ̀ láti apá ti Ìpínlẹ̀ Ìwọ̀orùn ní 17 Mar 1976.