สเปนภายใต้การนำของฟรังโก

สเปนภายใต้การนำของฟรังโก (สเปน: España franquista) หรือ ระบอบเผด็จการฟรังโก (สเปน: dictadura franquista) มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า รัฐสเปน (สเปน: Estado Español)[a] เป็นช่วงเวลาหนึ่งในประวัติศาสตร์สเปนที่เริ่มขึ้นตั้งแต่การขึ้นสู่อำนาจของนายพลฟรันซิสโก ฟรังโก หลังฝ่ายชาตินิยมมีชัยชนะเหนือฝ่ายนิยมสาธารณรัฐในสงครามกลางเมืองในเดือนเมษายน ค.ศ. 1939 จนกระทั่งฟรังโกถึงแก่อสัญกรรมใน ค.ศ. 1975 แม้ว่าการรื้อฟื้นระบอบเผด็จการจะลากยาวไปจนถึงการประกาศใช้รัฐธรรมนูญผ่านการลงประชามติใน ค.ศ. 1978 หลังสงครามกลางเมืองสิ้นสุดลง นายพลฟรังโกได้จัดตั้งระบอบเผด็จการฟาสซิสต์ หรือระบอบกึ่งฟาสซิสต์ ที่เป็นการรวมเอาอิทธิพลที่เห็นได้ชัดของลัทธิเผด็จการเยอรมันและอิตาลีในด้านต่าง ๆ เช่น ด้านแรงงานสัมพันธ์ นโยบายเศรษฐกิจพึ่งพาตนเอง ด้านสุนทรียศาสตร์ การใช้สัญลักษณ์ หรือระบบพรรคการเมืองเดียว เป็นต้น ในช่วงท้ายของการปกครอง ระบอบได้เปลี่ยนแปลงกลายเป็นเผด็จการแบบพัฒนานิยมมากขึ้น แม้ว่าจะยังรักษาความเป็นฟาสซิสต์ที่หลงเหลืออยู่เสมอ ทั้งนี้ ระบอบฟรังโกไม่มีอุดมการณ์ที่กําหนดไว้อย่างชัดเจน นอกเหนือจากโรมันคาทอลิกแห่งชาติ (National Catholicism) ในช่วงทศวรรษ 1940 เผด็จการทหารเริ่มแข็งแกร่งขึ้นจากการปราบปรามฝ่ายตรงข้ามทางการเมืองและเศรษฐกิจ หรือที่เรียกว่า "ความน่าสะพรึงสีขาว" (terror blanco) มีผู้คนราว 485,000 คน ได้หลบหนีออกนอกประเทศ แหล่งข้อมูลบางส่วนกล่าวว่ามีผู้อพยพประมาณ 9,000-15,000 คน ที่ถูกจับกุมในค่ายกักกันนาซี ซึ่งมีจำนวนครึ่งหนึ่งที่รอดชีวิตมาได้ ส่วนบุคคลอื่น ๆ ถูกจับเข้าค่ายกักกันของฟรังโก โดยคาดว่ามีจำนวนไม่ต่ำกว่า 367,000 คน ที่ถูกกักกันในค่ายกักกันที่มีประมาณ 150-188 แห่ง ต่อมาในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1940 มีชายหญิงอีก 280,000 คน ที่ถูกคุมตัวอยู่ในเรือนจําของรัฐ นักประวัติศาสตร์ส่วนหนึ่งประมาณการไว้ว่า ผู้คนตั้งแต่ 23,000-46,000 คนถูกประหารชีวิตในช่วงหลังสงคราม ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง แม้ว่าประเทศจะดำเนินนโยบายไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด แต่ก็มีส่วนสนับสนุนนาซีเยอรมนีต่อการบุกครองสหภาพโซเวียต ซึ่งมีการส่งกองพลน้ำเงิน ซึ่งเป็นหน่วยทหารอาสาเข้าร่วมกับกองทัพเยอรมันในแนวรบด้านตะวันออกเป็นเวลาสองปี ความร่วมมือกับฝ่ายอักษะนี้ทำให้ประเทศถูกโดดเดี่ยวในระดับนานาชาติหลังจากความพ่ายแพ้ใน ค.ศ. 1945 ซึ่งได้รับการส่งเสริมโดยพันธมิตรภายในองค์การสหประชาชาติที่สร้างขึ้นใหม่ ในช่วงทศวรรษ 1950 ภายใต้กรอบของสงครามเย็น ตําแหน่งทางภูมิศาสตร์และการปกครองแบบเผด็จการทหารของสเปนกลายเป็นยุทธศาสตร์สําหรับสหรัฐและพันธมิตรในยุโรปเพื่อต่อต้านสหภาพโซเวียต พันธมิตรระหว่างสเปนกับสหรัฐได้ยุติการถูกโดดเดี่ยวของประเทศ และสนับสนุนการเปิดเศรษฐกิจอย่างค่อยเป็นค่อยไป ซึ่งเป็นไปในระดับการพัฒนาที่ต่ำกว่าเศรษฐกิจของประเทศยุโรปตะวันตกอื่น ๆ ต่อมาในช่วงทศวรรษ 1960 จนถึงต้นทศวรรษ 1970 ระดับการพัฒนาเศรษฐกิจดีขึ้นอย่างมีนัยสําคัญ แม้ว่าจะไม่เท่าเทียมกันก็ตาม มาตรฐานการครองชีพของประชากรส่วนใหญ่ที่เป็นชนชั้นกลางแทบจะไม่มีอยู่จริง ระดับเสรีภาพส่วนบุคคลและการเมืองไม่ได้เพิ่มขึ้นไปในทางเดียวกัน เริ่มเกิดการระดมกำลังต่อต้านระบอบเผด็จการของคนงานและนักศึกษา เจ้าชายฆวน การ์โลส แห่งบูร์บง ได้รับการแต่งตั้งจากฟรังโกให้เป็นผู้สืบทอดตำแหน่งประมุขแห่งรัฐ ในฐานะเจ้าชายแห่งสเปน และเมื่อฟรังโกถึงแก่อสัญกรรม เจ้าชายฆวน การ์โลส ทรงให้คำสัตย์ว่าจะปฏิบัติตามหลักการของขบวนการแห่งชาติที่มุ่งทําให้ระบอบฟรังโกคงอยู่ตลอดไป ทว่าในความเป็นจริงกลับไม่เป็นเช่นนั้น พระองค์ทรงอาศัยกรอบสถาบันของฟรังโกเพื่อส่งเสริมกฎหมายเพื่อการปฏิรูปการเมือง ซึ่งให้สัตยาบันในการลงประชามติ โดยผลลัพธ์ที่ได้คือ ร้อยละ 94 เห็นด้วยกับการปฏิรูป จึงมีการเริ่มเปลี่ยนผ่านไปสู่ระบอบประชาธิปไตยใน ค.ศ