วัดภูเขาแก้ว

วัดภูเขาแก้ว หรือ วัดป่าภูเขาแก้ว เป็นวัดป่าอรัญวาสี สังกัดนิกายเถรวาท คณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย ก่อตั้งวัดเมื่อปี พ.ศ. 2480 โดย พระอาจารย์ดี ฉนฺโน ซึ่งเป็นลูกศิษย์องค์สำคัญของ พระครูวิเวกพุทธกิจ (เสาร์ กนฺตสีโล) และ พระครูวินัยธรมั่น ภูริทตฺโต วัดตั้งอยู่บนเนินเขาในเขตเทศบาลเมืองพิบูลมังสาหาร ติดกับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 217 ห่างจากตัวจังหวัดอุบลราชธานี ประมาณ 44 กิโลเมตร วัดภูเขาแก้ว เดิมเป็นพื้นที่ ป่าช้าโคกภูดิน ซึ่งเรียกตามลักษณะพื้นที่ที่เป็นเนินภูเขา มีป่ารกชัฎ มีต้นไม้ใหญ่หนาแน่นปกคลุม ในอดีตนั้นมีพื้นที่กว้างใหญ่ ปี พ.ศ. 2480 สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (อ้วน ติสฺโส) ในขณะดำรงสมณศักดิ์ที่ พระพรหมมุนี และดำรงตำแหน่ง เจ้าอาวาสวัดสุปัฏนารามวรวิหาร และ เจ้าคณะมณฑลนครราชสีมา ด้วยนั้น ได้ขอให้ พระครูวิเวกพุทธกิจ (เสาร์ กนฺตสีโล) พิจารณาสร้างวัดป่ากรรมฐานขึ้นที่อำเภอพิบูลมังสาหาร ด้วยปรากฏว่า ญาติพี่น้องของสมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (อ้วน ติสฺโส)ได้อพยพมาจากบ้านแคน ดอนมดแดง มาปักหลักตั้งถิ่นฐานที่บ้านโพธิ์ตาก อำเภอพิบูลมังสาหาร เป็นจำนวนมาก จึงต้องการให้พระครูวิเวกพุทธกิจ (เสาร์ กนฺตสีโล) ไปตั้งสำนักวัดป่าอบรมจิตภาวนาให้ลูกหลานชาวอำเภอพิบูลมังสาหาร เพื่อจะได้มีความรู้แลความเข้าใจในธรรมปฏิบัติด้านสมถะและวิปัสสนากรรมฐาน สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (อ้วน ติสฺโส) ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญด้านวิปัสสนาธุระและเพื่อส่งเสริมสายพระกรรมฐานของพระบูรพาจารย์คือ ท่านพนฺธุโล (ดี) พระมหาเถระผู้สถาปนาคณะธรรมยุติกนิกายขึ้นในภาคอีสาน ซึ่งท่านพนฺธุโล (ดี) นั้นเป็น ปุราณสหธรรมิก พระภิกษุรวมสำนักกับพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในขณะที่พระองค์ทรงผนวชและได้ทรงตั้งคณะสงฆ์ธรรมยุตติกาวงศ์หรือธรรมยุติกนิกายขึ้นในประเทศไทย ต่อมาท่านพนฺธุโล (ดี) ได้นำธรรมเนียมประพฤติปฏิบัติของคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกายมาเผยแผ่ที่จังหวัดอุบลราชธานี โดยมี พระพรหมราชวงศา (กุทอง) เจ้าเมืองอุบลราชธานี คนที่ 3 ได้มีความเลื่อมใสศรัทธาในพระสงฆ์ คณะธรรมยุต จึงได้สร้างวัดสุปัฏนารามวรวิหารให้เป็นสำนักของ ท่านพนฺธุโล (ดี) และคณะ จึงถือได้ว่า วัดสุปัฏนารามวรวิหาร จังหวัดอุบลราชธานี เป็นวัดแรกของคณะสงฆ์ธรรมยุตหรือธรรมยุติกนิกายในภาคอีสาน และเป็นการเริ่มต้นของคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกายในภาคอีสานอีกด้วย หลังจากนั้นคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกายจึงได้แพร่หลายในจังหวัดอุบลราชธานีและภาคอีสาน พระบำรุงราษฎร์ (จูมมณี) เจ้าเมืองพิบูลมังสาหาร ได้สร้างวัดสระแก้วขึ้น เมื่อ ปี พ.ศ. 2406 ซึ่งเป็นวัดคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกายแห่งที่ 5 ของจังหวัดอุบลราชธานีและภาคอีสาน และได้อาราธนานิมนต์ ท่านพนฺธุโล (ดี) ไปเป็นผู้ปกครองวัด ซึ่งท่านก็รับเป็นเจ้าอาวาสรูปแรกอีกด้วย และในปัจฉิมวัยของ ท่านพนฺธุโล (ดี) ได้มรณภาพที่วัดสระแก้วแห่งนี้ ดังนั้น สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (อ้วน ติสฺโส) จึงให้ความสำคัญในการส่งเสริมสร้างวัดปฏิบัติกรรมฐานในอำเภอพิบูลมังสาหาร ตามรอยพระบูรพาจารย์คือ ท่านพนฺธุโล (ดี) ปี พ.ศ. 2480 พระครูวิเวกพุทธกิจ (เสาร์ กนฺตสีโล) จึงได้มอบหมายให้ พระอาจารย์ดี ฉนฺโน และ พระอาจารย์เสงี่ยม -ไม่ทราบฉายา- มาตั้งสำนักปฏิบัติธรรมอบรมจิตภาวนาที่อำเภอพิบูลมังสาหาร บริเวณ ป่าช้าโคกภูดิน ซึ่งเป็นเนินภูเขาสูง โดยมีสมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (อ้วน ติสฺโส) และชาวอำเภอพิบูลมังสาหารได้ให้การอุปถัมภ์สนับสนุน ชาวบ้านเรียกสำนักแห่งนี้ว่า วัดป่าภูดิน หรือ วัดป่าภูเขาแก้ว โดยมี พระอาจารย์ดี ฉนฺโน เป็นเจ้าอาวาสรูปแรก และอยู่จำพรรษาที่วัดแห่งนี้เป็นเวลานานหลายปี ปี พ.ศ. 2492 ได้รับพระราชทาน วิสุงคามสีมา มีสถานะเป็นวัดอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ใช้ชื่อว่า วัดภูเขาแก้ว และ พระอาจารย์ดี ฉนฺโน ได้เริ่มก่อสร้าง ศาลาการเปรียญกว้าง 15 เมตร ยาว 30 เมตร ในเขตที่ดินได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเพื่อประกอบพิธีทำสังฆกรรม ซึ่งศาลาการเปรียญได้สร้างเสร็จเรียบร้อยในปี พ.ศ