ایران در جنگ جهانی اول

فتحعلی شاهمحمدشاهناصرالدین شاهمظفرالدین شاهمحمدعلی شاه ۱۱۷۵–۱۱۶۱۱۲۱۳–۱۱۷۶۱۲۲۷–۱۲۱۳۱۲۷۵–۱۲۲۷۱۲۸۵–۱۲۷۵۱۲۸۸–۱۲۸۵ قائم مقام فراهانیحاجی میرزا آقاسیامیر کبیرمیرزا آقا خان نوریمیرزا حسین‌خان سپهسالارعلی‌اصغرخان اتابکعین‌الدولهمشیرالدولهمشیرالدوله پیرنیامستوفی‌الممالکصمصام‌السلطنه بختیاریسپهدار تنکابنیقوام‌السلطنهوثوق‌الدولهفتح‌الله اکبر ناصرالملکشیخ احمد روحیقوام‌السلطنهاحمد کسرویاحمدخان علاءالدولهسر ادوارد براونارشدالدولهاستپان استپانیاناسماعیل امیرخیزیایرج میرزاباقرخانبی بی مریم بختیاریپطروس ملیک آندریاسیانثقةالاسلام تبریزیجعفر خان سردار بهادرسیدجمال واعظجهانگیرخان صوراسرافیلحسام‌السلطنهحسن تقی‌زادهموتمن‌الملکحیدرخان عمواوغلیحیدر لطیفیانخچوعزیزخان مکریپاشاخان مکریدرویش خانزینب پاشاحاج زین‌العابدین مراغه‌ایمسیو نوز بلژیکیسالارالدولهستارخانسردار ظفر بختیاریسلیمان‌میرزا اسکندریسوکارتسی ساکوسید جمال الدین اسدآبادیسید حسن مدرسسید حسین میرپور طهرانیسیدعبدالله بهبهانیسیدمحمد طباطباییشجاع نظام مرندیشیخ فضل‌الله نوریصدیقه دولت‌آبادیضرغام‌السلطنهظل السلطانعارف قزوینیعباس‌آقا تبریزیعبدالحسین تیمورتاشعبدالحسین میرزا فرمانفرماعبدالرحیم طالبوفعبدالله لاهیجیعضدالملکعلی مسیوسردار اسعد بختیاریعلی اکبر دهخداعین‌الله محمودی همدانی نصرت الدولهقاضی ارداقیکامران میرزاکریشیخ محمد خیابانیمحمدتقی بهارمحمدتقی خان پسیانآقانجفی اصفهانیمحمدحسین نائینیملا محمدکاظم خراسانیشعاع‌السلطنهملک المتکلمینمورگان شوسترمیرزا آقاخان کرمانیصادق مستشارالدولهمیرزا فتحعلی آخوندزادهمیرزا کوچک‌خان جنگلیمیرزا ملکم خانمیرزاده عشقیمیرزای شیرازینورالله نجفی اصفهانینیکول دومانهوارد باسکرویلیارمحمدخان کرمانشاهییپرم خانیحیی دولت‌آبادییوسف‌خان امیر مجاهد زنان در جنبش مشروطهمراجع ثلاثانجمن صفاخانهسوسیال دموکرات‌ها، اجتماعیون عامیونکمیته ستارمرکز غیبیاعتدالیونانجمن اخوتانجمن مخدرات وطنجامع آدمیتکمیته مجازاتحزب دموکرات، عامیونحزب کمونیست ایرانانجمن مقدس ملی اصفهانشرکت اسلامیهفوج نجات قیام تنباکوقرارداد رژیتحصن شاه‌عبدالعظیم (۱۲۸۴)محاصره تبریزاشغال تبریز بدست قوای روسجنبش مشروطهفرمان مشروطیتاستبداد صغیرفتح تهرانجنبش جنگلایران جنگ جهانی اولکودتای ۱۲۹۹انحلال سلسله قاجارنبرد رباط‌کریم تاریخ دخانیهتنبیه‌الامة و تنزیه‌الملةتاریخ مشروطهٔ ایران نوشتهٔ احمد کسرویتاریخ هیجده‌ساله آذربایجان نوشتهٔ احمد کسرویتاریخ انقلاب مشروطیت ایران نوشتهٔ مهدی ملک‌زادهحیات یحییتاریخ بیداری ایرانیانواقعات اتفاقیه در روزگار جنگ جهانی اول (از ماه اوت ۱۹۱۴ تا نوامبر ۱۹۱۸) هم‌زمان با حکومت احمد شاه قاجار بود و دولت مشروطهٔ ایران ضعیف‌ترین دوران خود را می‌گذراند. جنگ جهانی اول در زمانی آغاز شد که ایران از جوانب گوناگون اوضاعی آشفته، نابسامان، بغرنج و متزلزل داشت. بحران فزایندهٔ اقتصادی، وضعیت ناپایدار سیاسی و مداخلات مهارگسیختهٔ قدرت‌های خارجی، ایران را تا آستانهٔ یک دولت ورشکسته و وابسته پیش برده بود. ایران در طی جنگ جهانی اول، تقریباً از هر طرف پیروی نمی کرد و خود را '''(نه از متحدین نشان میداد و نه از متفقین)''' علی‌رغم اعلام بی‌طرفی دولت ایران نیروهای متخاصم از جنوب و شمال وارد ایران شدند. ارتش روسیهٔ تزاری تا دروازه‌های تهران پیشروی کرد اما از منقرض کردن سلسلهٔ قاجار منصرف شدند. در جنوب مردم محلی در چند نوبت با متجاوزان انگلیسی درگیر شدند که از مهم‌ترین نبردهای جنگ جهانی اول در ایران می‌توان به مقاومت دلیران تنگستان، دشتستان و دشتی در استان بوشهر و ناصر دیوان کازرونی در فارس و نبرد جهاد در خوزستان اشاره کرد. جمعی از رجال از قم به اصفهان و سپس اراک و بالاخره به کرمانشاه رفتند و عاقبت در آن جا (فرونت غرب) قوای گارد ملی ترتیب دادند و دولت موقتی مهاجرین به ریاست رضاقلی نظام‌السلطنهٔ مافی تشکیل گردید. پس از سقوط بغداد اعضای دولت موقتی مهاجرین و جمع بسیاری از ایرانیان به استانبول رفتند. در آغاز جنگ جهانی اول قوای روس از دو سو به طرف پایتخت پیش می‌آمد، ترس از روس‌ها و تبلیغات شدید آلمانی‌ها که با توزیع بی‌دریغ پول همراه بود احساسات مردم را به نفع آلمان و عثمانی برانگیخته و تنفر و نگرانی شدیدی نسبت به روس‌ها و انگلیسی‌ها (که بیش از یک صده پیشینهٔ استعماری در ایران داشتند) به وجود آورده بود، حزب دمکرات در تهران فعالیت شدیدی آغاز نمود و تلاش می‌کرد که ایران را به نفع آلمان و عثمانی وارد جنگ کند، ژاندارمری ایران هم از دولت سرپیچی کرده، بر خلاف اصل بی‌طرفی به نفع آلمانی‌ها وارد کار شده بود. سررشتهٔ این تحریکات در برلین و در دست حسن تقی‌زاده بود که با مقامات وزارت خارجهٔ آلمان روابطی به هم رسانیده بود. پیش آمدن روس‌ها به سوی پایتخت به همین دلیل بود، روس و انگلیس معتقد بودند که یک کودتای آلمانی در تهران در حال تکوین است و برای جلوگیری از این کودتا به سوی پایتخت پیش می‌آمدند، وقتی قوای روس به ینگی امام رسید، حسن مستوفی‌الممالک تحت تأثیر دموکرات‌ها واقع شد و تصمیم گرفت که پایتخت را به اصفهان منتقل کند و به جمعی از وکیلان و سایر مردم که به دشمنی با روس و انگلیس متظاهر بودند توصیه کرد که به قم و اصفهان بروند، شایع بود که روس‌ها به تهران می‌آیند و شاه را اسیر و مخالفان را قتل‌عام می‌کنند. دموکرات‌ها که کار را به مراد خود دیدند، دسته دسته روانهٔ قم شدند، کوچندگان جمعیت طرف توجهی بودند