فهرست منابع جنگ‌های صلیبی

منابع و تحقیقاتی که دربارهٔ جنگ‌های صلیبی که شامل مناطق وسیعی از شام، اروپا، ترکیه و مصر و شمال آفریقا بود، صورت گرفته به دلیل تنوع قومیتی و در نتیجهٔ آن گوناگونی زبانی، فکری و عقیدتی در این منطقه بسیار زیاد متنوع است. در یک تقسیم‌بندی می‌توان منابع جنگ‌های صلیبی را به دو بخش اسلامی و غربی و دو گروه قدیمی و جدید خلاصه کرد؛ و تحلیل‌های هرکدام از منابع متأثر دیدگاه‌های مورخ و نویسنده آنهاست که مورخان غربی و کشیشان، این جنگ را نوعی جهاد مقدس و مورخان مسلمان آن را نوعی تجاوز به سرزمین‌های خود تلقی می‌کردند. بیشتر نوشته‌های مربوط به جنگ‌های صلیبی در غرب و به زبان‌های یونانی، لاتین، ارمنی و سریانی نوشته شده‌است در حالی‌که منابع اسلامی بیشتر عربی هستند و در نسبت با منابع غربی، مقدار آن‌ها اندک است؛ و می‌توان گفت که مورخان مسلمان در زمینهٔ منابع دستهٔ اول در قیاس با غربی‌ها ضعیف‌ترند که شاید علل آن، غافل‌گیری مسلمانان در این حملات و هجوم ناگهانی صلیبیون به سمت شرق باشد و دوم بی‌توجهی مورخان مسلمان به تاریخ‌نگاری موضوعات نظیر ابن شداد باشد، در حالی که اروپاییان از قرن ۱۱ میلادی و آغاز تجدید حیات فکری در اروپا، به موضوع‌نگاری بیشتر از زمان‌نگاری توجه می‌کردند. منابع کلاسیک اروپایی‌ها دربارهٔ جنگ‌های صلیبی و پیامدهای آن در قالب وقایع‌نامه‌های تاریخی، سفرنامه‌ها، اسناد و مدارک رسمی، متون حقوقی و قضایی، اشعار حماسی صلیبی، ادبیات داستانی منظوم، یادداشت‌های روزانه، خاطرات شخصی، شرح‌حال پادشاهان، جغرافیای تاریخی و اقلیمی اراضی مقدس و تاریخ وقایع اورشلیم (تاریخ‌های محلی) به نگارش درآمده‌اند. وقایع‌نامه‌های صلیبی که بخش اول دستاوردهای تاریخ‌نگارانه مکتب کلاسیک تاریخ‌نگاری اروپایی جنگ‌های صلیبی را تشکیل می‌دهند، عمدتاً از سوی مورخان اروپایی و بر همان سبک و سیاق وقایع‌نگاری در این سرزمین پدیدار شده‌اند. افزون بر این، وقوع این جنگ‌ها و پیامدهایش، الهام‌بخش شیوه‌های جدیدی در تاریخ‌نگاری اروپایی شد و تأثیرهای عمیقی بر روش‌های پژوهش‌های تاریخی و ادبی در اروپای قرون وسطا بر جای گذاشت. دربارهٔ پدیدآورندگان مکتب کلاسیک تاریخ‌نگاری اروپایی جنگ‌های صلیبی باید گفت که به استثنای تعداد محدود و انگشت‌شمار مورخان لاتین که از نزدیکان فرماندهان و پادشاهان یا افراد بالارتبه بوده‌اند، اغلب وقایع‌نگاران صلیبی از کشیشان و اسقفان برجسته کلیسا بودند که با تشویق اروپاییان و تحریک اعتقادات دینی‌شان، همزمان با جنگ‌های صلیبی، موجب پیدایش نوعی تاریخ‌نگاری دینی و رهبانی شدند. در یک تقسیم‌بندی کلی، وقایع‌نگاران اروپایی جنگ‌های صلیبی در ۲ دسته قرار می‌گیرند؛ دسته نخست، شرکت‌کنندگان و حاضران در این جنگ‌ها، که حاصل دیده‌های خود و وقایع و رخدادهای جنگ و پیامدهایش را در آثاری مستقل به نگارش درآوردند و دسته دوم، مورخانی که یا به شرق نرفتند یا پس از جنگ، به اورشلیم رسیدند و با اتکا و استناد به روایات شفاهی و دیده‌ها و شنیده‌های صلیبیونی که به اروپا بازگشته بودند و نیز مکتوبات و یادداشت‌های شاهدان عینی و کتاب‌های مورخان دیگر، به نگارش دربارهٔ جنگ‌های صلیبی پرداختند. به علاوه، این گروه از وقایع‌نگاران به تاریخ وقایع سیاسی، اجتماعی، نظامی، اقتصادی، دینی، مذهبی و فرقه‌ای اروپا، همزمان با جنگ‌های صلیبی و تبلیغات کلیسا بریا لشکرکشی به شرق نیز اهتمام نموده‌اند. از قرن ۱۵ تا نیمه ۱۷ میلادی ــ که زمینه‌های پیدایش مکتب مدرن تاریخ‌نگاری اروپایی جنگ‌های صلیبی در حال شکل‌گیری بود ــ و همزمان با قرن‌های جدید و عهد رنسانس، به‌ندرت اثری دربارهٔ جنگ‌های صلیبی که در قرن ۱۲ و ۱۳ میلادی به‌وقوع پیوست، به‌نگارش درآمده است. بخش دیگری از مکتب تاریخ‌نگاری کلاسیک جنگ‌های صلیبی را متون حقوقی و قضایی صلیبیون به زبان‌های لاتین و فرانسوی قدیم (میانه) تشکیل می‌دهند. در واقع، اروپاییان مهاجر به شرق و اخلاف آنان به امور قضایی و حقوقی علاقه زیادی داشتند و بسیار مشتاق بودند که عقاید و استنباط‌های خویش در این حیطه را در مقیاسی که هرگز در غرب نمونه داشت، مکتوب و ثبت کردند، ولی قوانینی که صلیبیون اورشلیم وضع کردند به‌جز جرح و تعدیل چند مورد، همان قوانین اروپایی بودند که موضوعاتی همچون حقوق مربوط به ازدواج، تجارت، ارث، وصیت‌نامه اشخاص، معاملات مالی و فروش (حراج) و … می‌شوند که در واقع مطلقاً همان قوانین غربی بودند