Hipoglisemi Nedir? Hipoglisemi Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Hipoglisemi, kan şekeri seviyesinin normalin altına düşmesidir ve genellikle 70 mg/dL’nin altı riskli kabul edilir. En sık diyabet tedavisi görenlerde görülse de sağlıklı bireylerde de oluşabilir. Terleme, titreme, baş dönmesi, bilinç kaybı gibi belirtilerle hızla gelişebilir.
İlaç kullanımı, açlık, yoğun egzersiz, alkol ve bazı hastalıklar temel nedenler arasındadır. Hipoglisemi tipleri arasında reaktif, açlık ve diyabetik hipoglisemi yer alır. Erken teşhis ve doğru tedavi hayati önem taşır. Hızlı etkili karbonhidrat alımı genellikle ilk müdahale yöntemidir ve düzenli takip gerektirir.
- Hipoglisemi Nedir?
- Hipoglisemi Neden Olur?
- Hipoglisemi Tipleri Nelerdir?
- Hipoglisemi İle Ortaya Çıkabilecek Durumlar Nelerdir?
- Hipoglisemi Nasıl Önlenir?
- Hipoglisemi Belirtileri
- Hipoglisemi Nasıl Teşhis Edilir?
- Hipoglisemi Nasıl Tedavi Edilir?
- Hipoglisemi İçin Yaşam Tarzı Değişiklikleri ve Evde Bakım
- Hipoglisemi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Hipoglisemi Nedir?
Hipoglisemi, kandaki glikoz seviyesinin normalin altına düşmesi durumudur ve genellikle 70 mg/dL’nin altı riskli kabul edilir. En sık diyabetli bireylerde, özellikle insülin veya oral antidiyabetik ilaç kullananlarda görülür. Ancak nadir de olsa diyabeti olmayan kişilerde de ortaya çıkabilir.
Hipogliseminin belirtileri arasında terleme, titreme, çarpıntı, açlık hissi, baş dönmesi, sinirlilik, bulanık görme ve bilinç kaybı yer alır. Bu belirtiler hızla gelişebilir ve müdahale edilmediğinde ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Hipoglisemiye neden olan başlıca durumlar arasında ilaç dozlarının aşılması, öğün atlama, aşırı fiziksel efor, alkol alımı ve bazı metabolik hastalıklar bulunur. Reaktif hipoglisemi yemekten sonra, açlık hipoglisemisi uzun süre besin alınmadığında görülürken; diyabetik hipoglisemi tedaviye bağlı olarak gelişir ve en yaygın türdür.
Tedavide, hızlı etkili karbonhidrat alımı genellikle yeterlidir; ancak ağır vakalarda damar yoluyla glukoz veya glukagon enjeksiyonu gerekebilir. Bu nedenle, özellikle diyabetli bireylerin hipoglisemiye karşı hazırlıklı olmaları büyük önem taşır.
Hipoglisemi Neden Olur?
Hipoglisemi, vücudun ihtiyacından daha az glikozla çalışmak zorunda kalması durumudur. Bu tablo genellikle vücuttaki enerji dengesinin bozulmasıyla ortaya çıkar. Özellikle diyabet tedavisi gören bireylerde daha sık görülse de, bazı metabolik ya da hormonal bozukluklar, ilaçlar veya yaşam tarzı faktörleri de kan şekerinin düşmesine yol açabilir.
Hipoglisemi nedenlerişunlardır:
- İnsülin veya diyabet ilaçlarının aşırı kullanımı
- Öğün atlamak veya yetersiz karbonhidrat almak
- Aşırı fiziksel aktivite
- Hormonal bozukluklar
- Karaciğer, böbrek veya kalp yetmezliği
- İnsülinoma (pankreas tümörü)
İnsülin veya Diyabet İlaçlarının Aşırı Kullanımı
Diyabet tedavisinde kullanılan insülin ya da sülfonilüre gibi bazı oral antidiyabetik ilaçlar, kan şekerini hızlı şekilde düşürme potansiyeline sahiptir. Dozun kişiye uygun olmaması, enjeksiyon zamanlamasındaki hatalar ya da yemek yemeden ilaç alınması gibi durumlar hipoglisemiye yol açabilir.
Öğün Atlamak veya Yetersiz Karbonhidrat Almak
Uzun süre aç kalmak, öğün atlamak ya da yeterince karbonhidrat içermeyen diyetler uygulamak vücuda yeterli glikozun alınamamasına neden olur. Bu da özellikle insülin veya diyabet ilacı kullanan bireylerde kan şekerinin düşmesine yol açabilir.
Aşırı Fiziksel Aktivite
Egzersiz sırasında kaslar daha fazla glikoz kullanır. Eğer fiziksel aktivite öncesinde yeterli enerji alınmazsa ya da insülin dozu buna göre ayarlanmazsa, egzersiz sonrası hipoglisemi gelişebilir. Bu durum hem diyabetli bireylerde hem de sağlıklı kişilerde görülebilir.
Alkol Tüketimi
Özellikle aç karnına içilen alkol, karaciğerin glikoz üretme yeteneğini baskılar. Bu durum kan şekerinin düşmesine yol açabilir. Alkolün hipoglisemi riskini artırması nedeniyle, alkol tüketen bireylerin özellikle insülin kullananlar olması durumunda çok dikkatli olması gerekir.
Hormonal Bozukluklar
Adrenal yetmezlik, büyüme hormonu eksikliği veya hipopitüitarizm gibi hormonal bozukluklar vücudun glikoz üretimini etkileyebilir. Bu tür endokrin hastalıklarda, özellikle stres hormonlarının (kortizol, adrenalin) yetersizliği nedeniyle hipoglisemi görülebilir.
Karaciğer, Böbrek veya Kalp Yetmezliği
Bu organlar glikoz metabolizmasında doğrudan rol oynar. Karaciğer glikoz üretiminden sorumluyken, böbrekler glikozun yeniden emiliminde, kalp ise genel metabolik denge üzerinde etkilidir. Bu organlarda gelişen ciddi bozukluklar hipoglisemiye yol açabilir.
İnsülinoma (Pankreas Tümörü)
İnsülinoma, pankreasta aşırı insülin salgılayan nadir bir tümördür. Fazla miktarda insülin üretildiğinde, kan şekeri düzeyleri hızla düşer. Genellikle açlık hipoglisemisi şeklinde belirti verir ve teşhis edilmesi zaman alabilir.
Hipoglisemi Tipleri Nelerdir?
Hipoglisemi, kandaki glikoz seviyesinin düşmesiyle oluşan bir durumdur ve farklı nedenlere göre sınıflandırılabilir. Her hipoglisemi tipi, ortaya çıkış zamanı, nedenleri ve klinik özellikleriyle birbirinden ayrılır. Bu ayrım, tanının netleşmesi ve tedavinin yönlendirilmesi açısından büyük önem taşır.
Hipoglisemi tiplerişunlardır:
- Reaktif hipoglisemi:Yemek yedikten birkaç saat sonra gelişen hipoglisemi türüdür. Genellikle karbonhidrat ağırlıklı besinlerin tüketilmesinden sonra pankreasın fazla insülin salgılamasıyla oluşur.
- Açlık hipoglisemisi:Uzun süre yemek yenmemesi, ağır diyetler veya bazı metabolik hastalıklar sonucu ortaya çıkar. Genellikle gece ya da sabah açlık dönemlerinde görülür.
- Diyabetik hipoglisemi:İnsülin veya oral diyabet ilaçlarının fazla dozda alınması, öğün atlanması ya da fazla egzersiz sonucu diyabet hastalarında gelişen en yaygın hipoglisemi türüdür.
- Gece hipoglisemisi:Genellikle uyku sırasında fark edilmeden gelişir. Uykuda terleme, kâbus görme veya sabah yorgun uyanma gibi belirtilerle kendini gösterebilir.
- Alkol kaynaklı hipoglisemi:Aç karnına alkol tüketimi karaciğerin glikoz üretimini baskılar. Özellikle alkol alımı sonrası yemek yenmemesi durumunda ciddi hipoglisemilere yol açabilir.
- İlaç kaynaklı hipoglisemi:Bazı antibiyotikler, salisilatlar veya antimalaryal ilaçlar gibi diyabet dışındaki ilaçlar da nadiren hipoglisemiye neden olabilir.
- Hormon bozukluğuna bağlı hipoglisemi:Adrenal yetmezlik, büyüme hormonu eksikliği veya hipofiz bezi hastalıkları gibi endokrinolojik bozukluklar sonucu glikoz üretimi azalabilir ve bu da hipoglisemiye neden olabilir.
Hipoglisemi İle Ortaya Çıkabilecek Durumlar Nelerdir?
Hızlı bir şekilde tedavi edilmeyen hipoglisemi bilinç kaybı ya da titreme nöbetlerine yol açabilir veya ölüm ile sonuçlanabilir. Hipoglisemi ile ortaya çıkabilecek bu sorunların yanı sırabaş dönmesi, düşme veya halsizlik nedeniyle motorlu taşıt kazaları, yaralanma ya da yaşlı bireylerde daha fazla demans riskine yol açabilir.
Tekrarlayan hipoglisemi atakları, zaman içerisinde bireyin vücudunun hipoglisemi farkındalığını yitirmesine neden olabilir. Vücut ve beyin artık titreme veya düzensiz kalp atışları gibi düşük kan şekerini gösteren belirtileri üretmez. Bu aşamada daha ciddi ve hayatı tehdit eden hipoglisemi atağı riski artar.
Doktor, bireyinşeker hastalığı,tekrarlayan hipoglisemi atakları ve hipoglisemi farkındalığını yitirme durumunda, kullanılan tedavi yöntemini değiştirerek kan şekeri seviyesi hedeflerini yükseltebilir ve bireye kan şekeri farkındalık eğitimi önerebilir.
Şeker hastası bireyler için hipoglisemi atakları korkutucu ve rahatsız edici olabilir. Hipoglisemi korkusu, bireyin kan şekeri seviyenin çok düşmemesini sağlaması için daha az insülin kullanmasına neden olabilir. Bu da kontrolsüz diyabete yol açabilir. Bu sebeple diyabet ilaçlarının dozunda herhangi bir değişiklik yapmadan önce mutlaka doktora danışılmalıdır.
Hipoglisemi Nasıl Önlenir?
Diyabet hastalarıdoktor gözetimi altında geliştirdikleri diyabet yönetimi planını takip etmelidir. Beslenme, egzersiz, ya da ilaç programında yapılabilecek herhangi bir değişiklikliğin diyabet yönetimini ve düşük kan şekeri riskini nasıl etkileyebileceği konusunda doktora başvurmalıdır.
Birey her zaman yanında meyve suyu veya glikoz tabletleri gibi hızlı ve etkili bir karbonhidrat kaynağı bulundurmalıdır. Bu sayede düşen kan şekeri seviyesi tehlikeli aşamalara gelmeden önce yükseltilebilir.
Sürekli Glikoz Monitörü, yani CGM ya da CGMS, özellikle hipogliseminin farkında olmayan bireyler için etkili bir seçenektir. Sürekli Glikoz Monitörü derinin altına yerleştirilen ve bir alıcıya kan şekeri ölçümleri gönderebilen küçük bir alettir.
Bazı Sürekli Glikoz Monitörü modelleri kan şekeri seviyesinin çok düşmesi durumunda bir alarm ile uyarıda bulunabilir. Bu aletlerin entegre insülin pompası içeren modelleri de mevcuttur ve bunlar hipoglisemiyi önlemeye yardımcı olmak üzere kan şekeri seviyelerinin çok hızlı düştüğü zamanlarda insülin pompalanmasını durdurabilir.
Şeker hastalığıolmayan bireyler, tekrarlayan hipoglisemi atakları için, gün boyunca sık sık küçük öğünler yemelidir. Bu kan şekeri seviyesinin çok düşmesini önlemeye yardımcı olan, geçici bir önlemdir. Ancak hipogliseminin nedeninin belirlenmesi ve bu nedenin çözülmesi daha öncelikli ve doğru bir adımdır.
Hipoglisemi Belirtileri
Hipoglisemi, kan şekeri seviyesinin düşmesiyle birlikte hızlıca gelişen belirtilerle kendini gösterir. Belirtiler genellikle vücut glikoz eksikliğine karşı alarm verdiğinde ortaya çıkar ve kan şekeri düşüklüğü devam ederse ağırlaşabilir. Erken dönemde fark edilip müdahale edilmesi hayati önem taşır.
Hipoglisemi belirtilerişunlardır:
- Hızlı kalp atışı (taşikardi)
- Açlık hissi
- Sersemlik veya halsizlik
- Sinirlilik, huzursuzluk veya anksiyete
- Ciltte solukluk
- Nöbet geçirme
- Bilinç kaybı (ciddi hipoglisemide)
Hipoglisemi Nasıl Teşhis Edilir?
Kan şekerini düşürmek içininsülinveya başka bir diyabet ilacı kullanan ve hipoglisemi belirti veya semptomlarını gösteren bireyler kan şekeri seviyesi değerlerini bir kan şekeri ölçüm cihazı ile test etmelidir. Her birey için bu değer farklı olsa dahi, ortalamada 70 mg / dL'nin altında bir değer görüldüğünde uygun tedavinin uygulanması gereklidir.
Hipoglisemiye neden olduğu bilinen ilaçları kullanmayan bireylerin ayrıca doktora başvurması zorunludur. Doktor öncelikle bir fizik muayene yapacak ve bireyin tıbbi geçmişini gözden geçirecektir. Bunun ardından bireyin belirti ve semptomlarını gözlemlemek isteyecektir.
Bu sebeple bireyin bir gece aç kalmasını isteyebilir. Bu sayede ortaya çıkacak olan düşük kan şekeri değerleri gözlemlenebilir. Bazı vakalarda bireyin hastane ortamında uzun süre aç kalması gerekebilir. Belirtileri yemekten sonra ortaya çıkan bireyleringlikozseviyesinin yemekten sonra test edilmesi gerekebilir. Semptomlar görülürken kan şekeri değerinin ölçülmesi için laboratuvarda analiz edilmek üzere bir kan numunesi alınabilir. Kan şekeri değeri yükseldiğinde semptomların ortadan kalkıp kalkmadığı gözlemlenir.
Hipoglisemi Nasıl Tedavi Edilir?
Hipoglisemi semptomlarıolan bireylerin ilk aşamada acil tedavi için 15 ila 20 gram kadar hızlı etki gösterebilecek türden karbonhidrat içeren gıdaları tüketmesi gereklidir. Bu gıda türleri, kolayca vücut tarafından şekere dönüştürülebilen, protein veya yağ içermeyen şekerli gıdalardır. Glikoz tabletleri veya glikoz jeli, meyve suyu, normal alkolsüz içecekler, bal ve şekerli tatlılar bireye yardımcı olabilir.
Bu tedavi aşamasından 15 dakika sonra kan şekeri seviyelerini tekrar kontrol etmek gereklidir. Eğer kan şekeri seviyeleri hala 70 mg / dL'nin ya da 3.9 mmol / L değerinin altında ise, 15 ila 20 gram daha hızlı etkili karbonhidrat yenilmeli ya da içilmelidir. Kan şekeri 70 mg / dL'nin üzerine çıkana kadar bu ölçüm ve şekerli gıda alımı adımları 15 dakikada bir tekrarlanmalıdır.
Bireyinkan şekeri değerlerinormale döndükten sonra, bir şeyler atıştırmak veya yemek yemek, bu değerleri dengelemeye ve vücudunun glikojen depolarını yenilemeye yardımcı olabilir.
Hipoglisemi İçin Yaşam Tarzı Değişiklikleri ve Evde Bakım
İyileşmek için bir başkasından yardıma ihtiyaç duyan, örneğin kendiliğinden yemek yiyemeyen, glukagon enjeksiyonuna veya intravenöz glikoza ihtiyacınız olan bireylerde şiddetli hipoglisemi görüldüğü kabul edilir.
Normal şartlardainsülin ile tedaviedilen şeker hastalarının acil durumlar için bir glukagon kitine sahip olmaları gerekir. Birey yakınlarına bu kiti nerede bulacaklarını ve acil bir durumda nasıl kullanacaklarını göstermelidir. Bilinci yerinde olmayan bireylere yiyecek veya içecek verilmemelidir. Glukagon kiti mevcut değilse veya nasıl kullanılacağı bilinmiyorsa, acil tıbbi yardım aranmalıdır.
Tekrarlayanhipoglisemiyiönlemek için altta yatan durumun tanımlaması ve tedavi edilmesi gereklidir. Hipogliseminin nedeni bir ilaçsa doktor muhtemelen ilacın değişmesini, kullanımının durdurulmasını veya dozun değişmesini önerecektir. Eğer durum pankreastaki bir tümörden kaynaklanıyorsa bu tümörün cerrahi olarak çıkarılması, durumu tedavi edebilir. Bazı vakalarda pankreasın kısmen alınması gerekebilir.
Tekrarlayanhipoglisemik ataklaryaşayan diyabetik bireyler ya da sebebi belirsiz bir şekilde kan şekeri seviyesi düşen bireylerin, durumu yönetmek için atması gereken adımları öğrenmek üzere mutlaka bir doktora başvurması gereklidir. Özellikle henüz diyabet teşhisi konulmamış bireylerin mutlaka doktordan bir randevu alması önerilir.
Hipoglisemi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Hipoglisemi sadece diyabetlilerde mi görülür?
Hayır, hipoglisemi diyabeti olmayan bireylerde de görülebilir. Özellikle aç kalma, aşırı fiziksel aktivite veya bazı hormonal bozukluklar bu duruma yol açabilir.
Hipoglisemi tehlikeli midir?
Evet, özellikle tedavi edilmediğinde bilinç kaybına ve nöbetlere yol açarak hayati risk oluşturabilir. Erken müdahale ile genellikle kontrol altına alınabilir.
Hipoglisemi ile hiperglisemi arasındaki fark nedir?
Hipoglisemi düşük kan şekeri, hiperglisemi ise yüksek kan şekeri durumudur. Her ikisi de tedavi edilmediğinde ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.
Hipoglisemi sırasında ne yapılmalı?
Hafif belirtilerde hızlı etkili karbonhidrat (örneğin meyve suyu) tüketilmelidir. 15 dakika sonra kan şekeri yeniden kontrol edilmeli, düzelmiyorsa tekrar karbonhidrat alınmalıdır.
Gece hipoglisemisi nasıl anlaşılır?
Uykuda terleme, kâbuslar ve sabah yorgun kalkma gece hipoglisemisine işaret edebilir. Diyabetli bireyler yatmadan önce ara öğün alarak bunu önleyebilir.
Hipoglisemi yaşayan biri spor yapabilir mi?
Evet, ama öncesinde yeterli karbonhidrat almalı ve kan şekeri düzenli olarak kontrol edilmelidir. Egzersiz öncesi ve sonrası kan şekeri takibi çok önemlidir.
Hipoglisemi tedavi edilmezse ne olur?
Tedavi edilmeyen hipoglisemi bilinç kaybına, koma ve nadiren ölüme neden olabilir. Özellikle tekrar eden ataklar beyin fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir.
Hipoglisemiyi önlemek için ne yapılmalı?
Düzenli ve dengeli beslenmek, öğün atlamamak ve ilaçları doktor önerisine göre kullanmak gerekir. Ayrıca egzersiz ve alkol tüketimi öncesi kan şekeri kontrol edilmelidir.
Hipoglisemi neden tekrar eder?
Altta yatan neden tedavi edilmemişse, özellikle diyabet tedavisinde doz ayarlaması yapılmamışsa tekrar edebilir. Beslenme ve yaşam tarzı da bu durumu etkiler.
Hipoglisemiye karşı yanımda ne taşımalıyım?
Glikoz tabletleri, meyve suyu veya kesme şeker gibi hızlı etkili karbonhidratlar taşınmalıdır. Bu ürünler belirtiler başladığında hızla kan şekerini yükseltmeye yardımcı olur.
Hipoglisemi nedir ve neden olur?
Hipoglisemi, kandaki glikoz seviyesinin normalin altına düşmesidir ve genellikle 70 mg/dL’nin altında tanımlanır. En sık nedeni insülin veya diyabet ilaçlarının fazla kullanımıdır; ayrıca öğün atlama, aşırı egzersiz ve bazı sağlık sorunları da etkili olabilir.
Hipoglisemi varsa ne yapmalı?
Hafif hipoglisemi durumunda hızlıca 15 gram basit karbonhidrat (örneğin meyve suyu, şeker) tüketilmelidir. Belirtiler 15 dakika içinde düzelmezse tekrar karbonhidrat alınmalı ve sonrasında dengeli bir öğünle desteklenmelidir.
Hipoglisemi krizi nedir ve nasıl başlar?
Hipoglisemi krizi, kan şekeri düşüklüğünün ciddi belirtilerle hızla ilerlediği ve bilinç kaybına kadar gidebileceği durumdur. Genellikle titreme, terleme, halsizlik, bulanık görme gibi belirtilerle aniden başlar.
Hipoglisemi atağı nasıl olur?
Hipoglisemi atağı, vücudun glikoz ihtiyacını karşılayamaması sonucu ortaya çıkan ani ve yoğun semptomlardır. Terleme, çarpıntı, sinirlilik ve bilinç bulanıklığı gibi belirtilerle gelişir ve müdahale edilmezse nöbet veya komaya ilerleyebilir.