Tetanoz Nedir, Belirtileri Nelerdir? Tetanoz Aşısı Ne Zaman Yaptırılır

Tetanoz, bireyin sinir sistemini etkileyen, özellikle de çene ve boyun kaslarında ağrılı kas kasılmalarına yol açan clostridium tetani adı verilen bakteriyel bir toksinin neden olduğu ciddi bir hastalıktır.Tetanozbireyin solunum sistemine müdahale edebilir ve ölümcül bir tehdite yol açabilir.
Halk arasında aynı zamanda kazıklı humma olarak adlandırılantetanoz belirti ve semptomlarıantik kaynaklarda da yazılı olan, bilinen en eski hastalıklardan bir tanesidir.
Dünyanın gelişmiş bölgelerinde düzenli uygulanabilentetanoz aşısısayesinde tetanoz vakası çok nadir görülürken, aşısını güncellememiş bireyler ve gelişmekte olan ülkeler için halen bir tehdit olarak varlığını sürdürmektedir.Tetanozun aşıile alınan önlem haricinde doğrudan bir tedavisi yoktur. Bu sebeple yapılan tıbbi müdahaleler tetanoz toksinin etkileri ortadan kalkana kadar risk faktörleri yönetmeye odaklanır.
Tetanoztemel olarak dört tip halinde gözlenir. Bunlara sırasıyla yaygın, yani jeneralize tetanoz, yenidoğan yanineonatal tetanoz, tek bir kas grubunu etkileyen, yani lokal tetanoz ve yüz sinirlerini etkileyen yanisefalik tetanozadı verilmektedir.
Neonatal tetanoz özellikle steril olmayan uygulamalar ile göbek bağı kesilen bebeklerde gözlemlenir. Lokal tetanoz zaman içerisinde ağırlaşarak jeneralize tetanoz halini alabilir. Sefalik tetanoz isejeneralize tetanoztürünün bir alt tipidir ve genellikle kafa travması sonrasında görülür.
Tetanoz, toprak, toz ve hayvan dışkısında doğal olarak bulunanClostridium tetaniisimli bakteri sporları tarafından üretilen bir toksinden kaynaklanır. Bu sporlar derinin üst tabakalarını aşan, derin bir et yarasına girdiğinde, güçlü bir toksin olan tetanospazmin üretebilen bakterilere dönüşürler. Bu toksin bireyin kaslarını kontrol eden sinirleri, yani motor nöronları bozar ve bireyde doğrudan tetanozun ana belirti ve semptomları olan kas sertliğine ya da spazmlara neden olabilir.
Neredeyse bütün tetanoz vakaları ya hiç aşılanmamış bireylerde veya 10 yıllık pekiştirme aşılarını uygulamayan bireylerde görülür. Tetanoz, insandan insana bulaşabilen bir hastalık değildir.
Bununla birlikte çeşitli faktörler tetanoz olma riskini artırabilir. Bunlar arasında öncelikle tetanoza karşı güçlendirici aşı olmama veya aşıları güncel tutmamak, tetanoza neden olan bakterinin sporlarının yaralı dokuya girmesine izin verecek türden bir yaralanma veya çivi, iğne ya da kıymık gibi yabancı bir cismin batması sonucunda yaralanma tetanoz vakalarını gelişmesine yardımcı olacaktır.
Vücut piercingi, dövme, ve enjeksiyon ilaçları dahil olmak üzere delinmeden kaynaklanan yaralar, kurşun yaraları, kemiklerde çoklu kırık, yanık, cerrahi yaralar, enjektör ile uyuşturucu kullanımı, hayvan ısırması, böcek sokması, enfeksiyon geçiren ayak ülseri, diş enfeksiyonları ve aşıları yetersiz olan annelerin bebeklerinin göbek bağında gelişebilecek enfeksiyonlar da tetanoza yol açabilir.
Tetanozun belirtileri ve semptomları, tetanoz bakterilerinin bireyin vücuduna genellikle bir yara yoluyla girmesinden birkaç gün ila birkaç hafta sonrasında ortaya çıkar.Tetanoz bakterilerininortalama kuluçka süresi yedi ila 10 gündür.
Bu süreçte ortaya çıkan en yaygıntetanozbelirtileri:
Tetanozundaha nadir olarak görülen belirti ve bulguları arasında:
Derin ve kirlenen bir yaralanmaya maruz kalan bireyler, özellikle geçen beş yıllık süreç zarfında tetanoz aşısı ya datetanozpekiştirme aşısı olmadılarsa doktora başvurmalıdır. Son pekiştirme aşısını ne zaman yaptığından emin olmayan bireyler, mutlaka bu aşıyı yaptırmalıdır.
Tetanoz oldukça ciddi sonuçlara yol açabilecek bir hastalık türüdür. Tetanoz toksini bir deva vücutta sinir uçlarına yapıştıysa, bunları temizlemek imkansızdır.Tetanoz enfeksiyonununtam iyileşmesi süreci yeni sinir uçlarının büyümesini gerektirir ki, bu bir kaç aylık bir zaman dilimini alabilir.
Tetanoz enfeksiyonu sonucu ortaya çıkabilecek risk faktörleri arasında öncelikle kemik kırılmaları bulunur. Tetanoz kaynaklı spazmların şiddeti omurganın veya diğer kemiklerin kırılmasına neden olabilir.
Akciğer arterinin tıkanması yani pulmoner emboli de tetanozun bir başka risk faktörüdür. Bireyin vücudunun başka yerlerinden seyahat eden bir kan pıhtısı, akciğer içinde bulunan damarlarda tıkanmaya neden olabilir.
Şiddetli tetanusa bağlı yani tetanik kas spazmları bireyin solunum sistemini etkileyebilir, zorlaştırabilir veya bütünüyle durdurabilir. Tetanoza bağlı solunum yetmezliği en yaygın ölüm nedenidir. Nefes alma zorluğu dolayısıyla ortaya çıkan oksijen eksikliği ayrıca kalp durmasına ve ölüme neden olabilir. Zatürre de başka bir ölüm nedenidir.
Doktorlar tetanozu fizik muayeneye, bireyin tıbbi ve bağışıklık geçmişine ve kas spazmları, sertlik ve ağrı gibi belirti ve semptomlara dayanarak teşhis eder. Laboratuvar testleri genellikletetanoz tanısınıdaha kolay bir hale getirmez ve fayda sağlamaz.
Tetanozun tedavisi yoktur. Tedavi süreci yara bakımı, tetanoz semptomlarını hafifleten ilaçların kullanımı ve bağışıklık sistemini destekleyici bakımdan meydana gelmektedir.
Tetanoz sporlarının büyümesini önlemek için yarayı temizlemek ve tıbbi yara bakımı yapmak hayati önem taşır. Bu bakım kirin, yabancı cisimlerin ve ölü dokunun yaradan çıkarılmasını içerir.
Tetanoz tedavisindeçeşitli ilaçların kullanımı mümkündür. Buna göre doktor bireye tetanoz bağışıklık globulin gibi bir tetanoz antitoksin verebilir. Antitoksin sadece sinir dokusuna henüz bağlanmamış toksinleri etkisiz hale getireceği için halihazırda gelişmiş hasara karşı bir etki oluşturmaz.
Doktor bireye ayrıca tetanoz bakterileriyle savaşmak ve temizlenmelerini hızlandırmak için oral veya enjeksiyon yoluyla antibiyotik verebilir. Buna ek olarak tetanozlu tüm bütün bireylere, durum teşhis edilir edilmeztetanoz aşısıyapılmalıdır.
Tetanozdan kaynaklanan kas spazmlarını kontrol etmek için güçlü yatıştırıcıların kullanılması da mümkündür. Buna ek olarak magnezyum sülfat ve bazı beta blokerler gibi diğer ilaçlar, kalp atışınız ve nefesiniz gibi istemsiz kas aktivitesini düzenlemek için kullanılabilir. Bu amaç ve sedasyon için ayrıca morfin kullanımı da mümkündür.
Şiddetli tetanoz enfeksiyonu olan bireylerin genellikle yoğun bakım altında kalmaları gerekir. Kullanılan güçlü sakinleştiriciler nefes almayı engelleyerek solunum zorluğuna neden olabileceği için, geçici olarak ventilatöre ihtiyaç duyulabilir.
Tetanoz aşılanarak kolayca önlenir. Tetanoz aşısı uzun yıllar boyunca güvenli bir şekilde kullanılmaktadır ve çok etkilidir. Tetanoz şu yollarla önlenebilir:
Delinme sonucu meydana gelen yaralar ya da diğer derin kesikler, hayvan ısırıkları veya özellikle kirlenmiş yaralartetanoz enfeksiyonu riskiniartırır. Özellikle en son ne zaman aşılandığından emin olmayan bireyler, derin ve kirli yaralanmalar sonrasında tıbbi yardım almalıdır. Bu yardımı alıncaya kadar bakterileri ve sporları içeride hapsetmemek için yara temizlenmeden bandajlanmamalıdır.
Doktorunun yarayı temizlemesi, bir antibiyotik reçete etmesi ve bireyetetanoz toksoidiçin bir doz pekiştirme aşısı yapması gerekebilir. Daha önce aşı olan bireylerin vücudu ise bireyi tetanoza karşı korumak için gerekli antikorları hızla üretecektir.
Daha küçük yaralanmalarda atılacak bir takım adımlar, enfeksiyonu önlemek için yardımcı olabilir. Bunun için öncelikle kanama kontrol altına alınmalıdır. Kanamayı kontrol etmek için doğrudan basınç uygulamak gerekebilir. Yara bölgesi temiz tutulmalıdır. Kanama durduktan sonra yara bölgesi temiz olduğu kesin su ile iyice durulanmalı ve yaranın etrafındaki alan sabunla ve bir bezle temizlenmelidir. Yaranın içine toz, toprak parçası da dahil olmak üzere herhangi bir şey gömüldüyse doktora başvurulmalıdır.
Yaranın temizlenmesinden sonra, ince bir tabaka antibiyotik krem veya merhem sürmek faydalı olacaktır. Bu şekilde kullanılan antibiyotikler yaranın daha hızlı iyileşmesini sağlamasa bile özellikle bakteriyel büyümeyi ve bundan kaynaklanan enfeksiyonu engelleyebilir. Ancak bazı merhemlerdeki bazı bileşenler bazı bireylerde hafif döküntülere neden olabilir. Bir kızarıklık ortaya çıkarsa, merhem kullanımı durdurulmalıdır.
Her ne kadar açık havaya maruz kalmak iyileşmeyi hızlandırsa bile, bandajlamak zararlı bakterileri ve sporları dışarıda tutarak yaranın temiz kalmasına yardımcı olacaktır. Temizlenmiş yaranın kabuk oluşuncaya kadar kapalı tutulması uygun olacaktır.
Pansuman ve bandajın düzenli bir şekilde, günde en az bir defa, pansuman ıslandığında veya kirlendiğinde değiştirilmesi gereklidir. Bu enfeksiyonu önleyebilir. yara bantlarında kullanılan yapıştırıcıya alerjik reaksiyon gösteren bireylerin steril gazlı bez veya kağıt bant kullanması gerekebilir.
Bebek ve çocuklarda tetanoz aşısının uygulama dönemleri öncelikle 2, 4, 6. aylar ve 18. aylardır. Sonrasında 4 yaş ve 6 yaş arasında dörtlü karma aşı uygulaması yapılır. Ayrıca 13 yaşında erişkin tetanoz aşısı yani pekiştirme aşısının yapılması gerekir.
Daha önce aşı olmamış yetişkinlerde birinci doz aşı yapıldıktan iki hafta sonra ikinci doz, 6 ay sonra ise üçüncü doz aşı yapılır. Sonrasında 10 yılda bir olacak şekilde pekiştirme aşısı yapılması gerekir.
Tetanoz hastalığı, toprakta bulunan Clostridium adı verilen bakterinin ciltte bulunan kesik ve yaralar yoluyla vücuda girmesi ve toksin madde üretmesiyle oluşur. Tetanoz aşısı, vücutta tetanoza karşı bağışıklık sağlayarak hastalıktan korunmaya yardımcı olur.
Tetanoz aşısı 3 doz şeklinde yapıldığı takdirde 10 yıl boyunca koruma sağlar.
Tetanoz aşısı, tozlu, kirli ve paslı yüzeyler ile temas eden bazı cilt zedelenmeleri, cilt kesikleri gibi durumlarda yapılır.
Tetanoz teşhisi sonucunda tetanoz aşısı yapılmazsa var olan semptomlar daha kötü bir hale gelebilir. Tedavinin ertelenmesi durumunda tetanoz toksininin sinir uçlarına yapışması, spazmların şiddeti sonucu kemik kırılmaları, pulmoner emboli, solunum problemleri, zatürre gibi riskler ortaya çıkabilir. Semptomların ilerlemesi çok ciddi problemlere sebep olabilir. Bu sonuçlar ölümcül olabilir.
Tetanozun kuluçka süresi ortalama 7 ile 10 gün arasındadır. Belirtiler genellikle birkaç hafta içinde ortaya çıkar.
Gebelikte tetanoz aşısı 25. ve 35. Haftalar arasında uygulanır. Uygulama bu haftalar arasında bebeğim gelişimi açısından daha uygundur.
Tetanoz, toprak, toz ve hayvan dışkısı, paslı ve kirli yüzeyler paslı iğne ve çivi gibi yüzeylerden kaynaklanan yara ve kesikler ya da var olan yara ve kesiklerin bu gibi kirlik bölgelere temas etmesi sonucu bulaşan bir hastalıktır.
Tetanoz aşısı sonra 24 saat duş alınmaması önerilir. Aşı bölgesine su değmesi durumunda alerjik bir reaksiyon yaşanabilir.
Tetanoz aşısının yan etkileri genellikle iki güne kadar geçmektedir.