Kusma (İstifra) Neden Olur? Kusma ile İlişkili Hastalıklar ve Tedavisi

Kusma, mide içeriğinin ağız yoluyla dışarı atılmasıdır ve genellikle bir hastalık belirtisidir. Kusmaya neden olan durumlar arasında mide gribi, gıda zehirlenmesi, gebelik, migren, stres, ilaç yan etkileri, aşırı alkol tüketimi ve bazı kronik hastalıklar bulunur. Ayrıca mide veya bağırsak tıkanıklıkları, safra taşı ve apandisit gibi ciddi durumlar da kusmaya yol açabilir. Tedavi, altta yatan nedenin belirlenmesine bağlıdır. Hafif durumlarda bol sıvı tüketimi ve dinlenme yeterliyken, şiddetli veya sürekli kusma durumunda bir doktora başvurulması önemlidir. Özellikle çocuklar ve yaşlılar gibi hassas gruplarda kusma ciddi sıvı kaybına yol açabilir.
Kusma (istifra), mide içeriğinin ağız yoluyla dışarı atılması durumudur ve genellikle mide, bağırsaklar veya sinir sisteminden gelen bir uyarı sonucu meydana gelir. Kusma durumu, vücudun toksinlerden arınması, enfeksiyonlara tepki vermesi veya sindirim sistemi sorunlarına yanıt olarak ortaya çıkabilir. Gıda zehirlenmesi, migren, mide enfeksiyonları, gebelik, hareket hastalığı veya ilaç yan etkileri gibi pek çok durum kusmaya neden olabilir. Şiddetli veya uzun süreli kusmalar ciddi sağlık sorunlarının belirtisi olabileceğinden mutlaka tıbbi değerlendirme gerektirir.
Kusma (istifra), mide ve diyafram kaslarının kasılmasıyla mide içeriğinin ağız yoluyla dışarı atılmasıdır ve genellikle bulantı hissiyle başlar. Kusma sırasında yemek borusu ile ağız arasında koordinasyon sağlanır, böylece mide içeriği yukarı doğru itilir. Bazı durumlarda,kanlı kusma (hematemez)meydana gelebilir ve bu, mide veya yemek borusundaki yaralanmalar, ülserler ya da ciddi bir gastrointestinal kanamanın işareti olabilir. Kanlı kusma koyu kahve telvesi şeklinde ya da taze kırmızı kan şeklinde görünebilir. Bu tür durumlar acil tıbbi müdahale gerektirir, çünkü altta yatan neden ciddi bir sağlık sorunu olabilir.
Kusmaya çoğu zamankarın ağrısı, ishal, ateş, baş dönmesi, baş ağrısı, yorgunluk veya titreme gibi belirtiler eşlik eder. Bu belirtiler, basit bir gıda zehirlenmesinden menenjit gibi ciddi bir enfeksiyona, migren ataklarından iç kulak rahatsızlıklarına kadar farklı nedenlere işaret edebilir. Örneğin, yüksek ateş ve ense sertliği menenjit ile ilişkili olabilirken ani baş dönmesi ve kulak çınlaması iç kulak sorunlarıyla ilişkilidir. Ayrıca ishal eşliğinde görülen kusma çoğunluklaviral veya bakteriyel enfeksiyonlarıişaret eder.
Vücudun kendini zararlı maddelerden koruma mekanizmalarından biri olan kusma, genellikle viral enfeksiyonlar, gastroenterit (sindirim sistemi iltihabı), bozulmuş veya kontamine gıdaların tüketimi, gıda zehirlenmesi, hamilelik ya da mide kaslarının kasılmasını tetikleyen çeşitli durumlar nedeniyle ortaya çıkar ve midenin içeriğini dışarı atmasına yol açar.
Kusma nedenleri şu şekilde sıralanaibilir:
Çocuklarda kusma durumu ise sıklıkla mide-bağırsak enfeksiyonlarına (örneğin gastroenterit) bağlı olarak ortaya çıkar. Ancak reflü, aşırı beslenme, seyahat hastalığı veya orta kulak enfeksiyonu gibi nedenlerle de görülebilir. Bebeklerde fışkırır tarzda kusma, özellikle doğum sonrası ilk aylarda pilor darlığı gibi cerrahi sorunlardan kaynaklanabilir. İshal, yüksek ateş veya karın ağrısı gibi ek semptomların varlığı, dehidratasyon veya daha ciddi bir hastalığı işaret edebileceğinden tıbbi değerlendirme gerekebilir.
Ani kusma durumları ise çoğunlukla beklenmedik bir mide-bağırsak enfeksiyonu veya gıda zehirlenmesi sonucunda ortaya çıkabilir ve buna karın ağrısı, ishal ya da ateş eşlik edebilir. Ayrıca aşırı stres, migren atakları, kafa travması veya iç kulak sorunları da ani kusma ataklarına yol açabilir.
Kusma (istifra), genellikle mide-bağırsak enfeksiyonları, gıda zehirlenmesi, migren, menenjit, beyin travması, iç kulak hastalıkları ve gebeliğe bağlı bulantı gibi farklı sağlık sorunlarıyla ilişkili olabilir. Örneğin, gastroenterit veya norovirüs kaynaklı ishal ve kusma, yoğunmide bulantısıile kendini gösterebilir. Ayrıca stres, aşırı alkol tüketimi ve bazı ilaçlar da kusmaya neden olabilmektedir.
Viral, bakteriyel veya parazitik etkenlerin neden olduğu mide-bağırsak enfeksiyonları, ishal ve karın ağrısının yanı sıra kusma ile de kendini gösterir. Özellikle gastroenterit gibi enfeksiyonlarda bulantı ve sıvı kaybı riski yüksektir. Hijyen kurallarına dikkat etmek, bol sıvı tüketmek ve gerektiğinde tıbbi destek almak bu tür enfeksiyonların tedavisinde önemlidir.
Kirli veya bozulmuş yiyeceklerin tüketilmesi sonrası mide bulantısı, kusma ve karın krampları ortaya çıkabilir. Bakteri, toksin veya virüs kaynaklı gıda zehirlenmelerinde belirtiler genellikle birkaç saat içinde başlar. Tedavi, semptomlara göre sıvı desteği ve gerekirse ilaçlarla yapılır; gıda güvenliğine özen göstererek önlem alınabilir.
Migren, baş ağrısıyla özdeşleşmiş bir hastalık olsa da ataklar sırasında şiddetli mide bulantısı ve kusma sıkça görülür. Işık ve ses hassasiyetinin eşlik ettiği krizler, yaşam kalitesini düşürebilir. Tedavide ağrı kesici ve bulantı giderici ilaçların yanı sıra tetikleyici faktörlerden kaçınmak da önemli bir yer tutar.
Beyin ve omurilik zarlarının iltihaplanması olan menenjit, yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı ve ense sertliği gibi belirtilerin yanında kusmaya da neden olabilir. Viral veya bakteriyel etkenlere bağlı gelişebilen menenjit, acil tedavi gerektiren ciddi bir durumdur. Tanı konduktan sonra hızla antibiyotik veya antiviral tedaviye başlanmalıdır.
Kafa travması sonucu beyin dokusundaki hasar, kusma ve bulantı dahil pek çok nörolojik belirtiyi tetikleyebilir. Baş dönmesi, bilinç değişiklikleri ve görme bozuklukları da tabloya eşlik edebilir. Beyin travması şüphesi durumunda acilen tıbbi değerlendirme yapılması ve gerekliyse cerrahi veya ilaç tedavisine başlanması hayati önem taşır.
İç kulaktaki denge mekanizmasını etkileyen hastalıklar (örneğin vertigo ya da Meniere hastalığı), baş dönmesi ve denge kaybıyla beraber mide bulantısı ve kusmaya yol açabilir. Özellikle aniden başlayan şiddetli vertigo atakları günlük yaşamı olumsuz etkiler. Tedavi planında baş pozisyonu manevraları, ilaçlar ve gerekiyorsa cerrahi seçenekler bulunur.
Gebeliğin özellikle ilk üç ayında görülen bulantı ve kusma, “sabah bulantısı” olarak da bilinir. Hormonal değişiklikler bu tabloyu tetikleyebilir. Çoğu vakada basit önlemlerle kontrol altına alınır ancak aşırı ve kontrol edilemeyen kusma (hyperemesis gravidarum) yaşanması halinde, anne adayının hastane ortamında sıvı ve elektrolit desteği alması gerekebilir.
Aşırı kaygı, stres ya da heyecan gibi psikolojik etkenler vücudun savunma sistemlerini etkileyerek bulantı ve kusmaya sebep olabilir. Özellikle anksiyete bozuklukları veya panik atak durumunda bu belirtiler sıkça görülür. Terapi, gevşeme egzersizleri ve gerektiğinde ilaç desteği, kusmanın kontrol altına alınmasında yardımcı olur.
Aşırı alkol tüketimi hem doğrudan mide mukozasını tahriş ederek hem de vücudun metabolizma süreçlerini bozarak kusmaya neden olur. Bazı ilaçlar (kemoterapi ilaçları, antibiyotikler veya ağrı kesiciler gibi) da mide bulantısı ve kusma yapabilir. Yan etkileri azaltmak için hekime danışarak doz ayarlaması yapmak veya ek koruyucu tedavilere başvurmak gerekir.
Kusmanın altında yatan nedeni belirlemek için öncelikle hastanın öyküsü ve fizik muayene yapılır. Hangi koşullarda ve ne sıklıkta kusma yaşandığı, eşlik eden ateş, karın ağrısı, baş dönmesi veya ishal gibi belirtiler değerlendirilir. Ardından kan, idrar ve dışkı tahlilleri ile görüntüleme yöntemleri (örneğin ultrason veya endoskopi) gerekebilir. Ayrıca baş ağrısı veya nörolojik bulgular varsa beyin görüntülemesi yapılabilir. Böylece enfeksiyon, metabolik bozukluk, beyin travması ya da iç kulak hastalığı gibi olası etkenler saptanır.
Kusma (istifra) tedavisinde öncelikle kaybedilen sıvıyı ve elektrolitleri uygun şekilde yerine koymak önemlidir. Bol su tüketimi veya eğer kusma şiddetliyse oral rehidrasyon sıvıları kullanılabilir. Hafif gıdalarla azar azar ve sık beslenme, mideyi fazla zorlamaktan kaçınmayı sağlar. Sebebine göre antibiyotik, mide asidi azaltıcı ilaçlar veya bulantı önleyici ilaçlar uygulanabilir. Ayrıca alkol ve sigara tüketiminden kaçınmak, stresi azaltmak ve düzenli uyku gibi sağlıklı yaşam alışkanlıkları da kusma şikâyetlerini gidermeye yardımcı olabilir.
Yüksek ateş, şiddetli karın ağrısı, 24 saatten uzun süren kusma veya kusma ile birlikte kan gelmesi gibi belirtiler varsa mutlaka bir sağlık uzmanına başvurun.
Yeterli sıvı tüketin, hafif gıdalarla başlayıp azar azar beslenin, ani hareketlerden ve ağır egzersizden kaçının. Alkol ve sigaradan uzak durmak ile stresi kontrol altında tutmak da önemlidir.
Çocukların sindirim sistemleri ve bağışıklıkları henüz tam gelişmediği için enfeksiyonlara, besin değişikliklerine ve stres gibi faktörlere daha duyarlıdırlar. Bu nedenle kusma vakaları çocuklarda daha sık yaşanabilir.
Kusma durumu halk arasında bazen 'istifra' veya 'istifra etmek' gibi ifadelerle dile getirilir.
Ani kusmalar, çoğunlukla mide-bağırsak enfeksiyonu, gıda zehirlenmesi, stres, migren atakları veya iç kulak sorunları gibi etkenlerle ortaya çıkar.
Kusma sonrasında sıvı ve elektrolit kaybını önlemek için bol su içmek, hafif gıdalar tercih etmek ve gerekiyorsa doktorun önerdiği bulantı giderici ilaçları kullanmak yararlı olur.
Sık veya şiddetli kusma dehidratasyon ve elektrolit dengesizliğine yol açabilir. Kontrol edilemeyen veya uzun süreli kusma durumlarında mutlaka tıbbi yardım alınmalıdır.
Viral ya da bakteriyel bir etkenin hızlı yayılmasıyla çok sayıda kişide aynı anda ishal ve kusma belirtilerinin görülmesi durumu “ishal kusma salgını” olarak adlandırılır.