Հին է խաչքարի պատմությունը՝ նրա նախատիպերը երևան են եկել դեռևս Վանի կամ Արարատյան թագավորության ժամանակներում՝ մ.թ.ա. 9-7-րդ դդ.։ Քարե սալիկների վրա, որ թևեր էին հիշեցնում, ուրարտական արքաները փորագրել էին տալիս հիշատակարաններ իրենց ռազմական հաղթանակների, շինարարական գործերի մասին, և վիմական այդ արձանագրությունները հաճախ զարդարվում էին նախշերով (հատվող գծեր, աստղիկներ, բույսեր, կենդանիներ և այլն), որոնք հետզհետե դառնում էին նրբահյուս, ընդունում քանդակային պատկերների զարմանահրաշ ձևեր։ Աստիճանաբար սկզբնավորում, զարգանում էր հայ մշակույթի ինքնատիպ ճյուղերից մեկը՝ զարդարվեստը։