Տեսա խաղողի որթերում ու գիլաներում հասունացող մեղրահամ հյութը, որը հետագայում պիտի գինի դառնար, հոսեր մարդկանց ըմպանով ու կերակրափողով, հասներ ստամոքսին ու աղիներին ու ներծծեր նրանց արյան մեջ: Այս ամենը տեսա բոլոր մանրամասներով: Տեսա հողի վրայի ու տակի մրջյուններին ու մյուս զեռուններին ու նրանց խոսակցությունը լսեցի: Զանգերի հարյուրամյա ղողանջն ու Սարդարապատ շտապող հայոց զորքը տեսա` Դանիել Բեկ-Փիրումյանի գլխավորությամբ: Նրա մարմնում նախկին պատերազմից մնացած արկի բեկորները տեսա: Ամենայն հայոց սոխակ Լուսինե Զաքարյանին ու նրան տանջող ցավը տեսա: Նրա գերեզմանին խոնարհված մի տղամարդու արտասվաթոր աչքերով դեմքը ու երեսի սուր-սուր աճած մազերը տեսա: Գեղամա լեռներում աճող ու օգոստոսին գույն առնող տատասկներ ու փշեր տեսա: Հեռավոր մի քաղաքում մայթին թափված կեղտաջուր տեսա ու զգացի նրա հոտը: Օդի հյուլեները տեսա ու տիեզերքի սև էներգիան: Իմ սեփական սարսուռն ու վախը տեսա: Ամենուր ցրված ռադիոալիքները տեսա: Ուրիշի գրկում սիրո տռփանքից հևացող իմ նախկին սիրուն տեսա: Օվկիանոսի անսահման դաշտում խեղդվող մի նավաբեկյալ տեսա ու նրա վերջին ճիչը լսեցի: Անապատում մոլեգնող պտտահողմ ու ավազից կուրացած ուղտատերերին տեսա: Անօթևան ընտանիք տեսա, որն ուշադրությամբ նայում էր նրբահամ խորտիկներ ճաշակող հարուստներին: Անտառում ոռնացող մի գայլ տեսա ու հասկացա, որ ինձ էր կանչում: Կոմիտասի դաշնամուրի կտրված լարը տեսա: Հարսանքավորներ ու ուխտագնացներ տեսա: Մոլորակների ու Արեգակի ձգողական դաշտը տեսա: Մաթեմատիկայի չլուծված խնդիրներն ու դրանց լուծումները տեսա, և ապացույցների պարզությունն ու հստակությունը ապշեցրին ինձ: Կիլիկիյան Հայաստանի լքված բերդերն ու գիշերով գաղտագողի փախչող ֆրանսիացի զինվորներին տեսա: Հայոց աստվածների արձանները տեսա Նեմրութ լեռան լանջին ու անուշահոտություններ խնկարկող քուրմերի երգերը լսեցի: Տղմուտ գետի ափին մահամերձ մի զինվոր տեսա ու նրա աչքերի արցունքները: Նրա վերքից հոսող սև արյան համը զգացի: Եվրոպական հնաշունչ մի փողոցում լացող ձիեր տեսա: Իմ ծնունդն ու մահը տեսա: Հայկ նահապետից մինչ ինձ հասնող տոհմածառը տեսա ու իմ գենետիկ շղթայի ամեն մի օղակը: Չծնված երեխաներ տեսա, որոնք այլևս երբեք չեն ծնվի: Կախաղան հանվող մահապարտի քրտնքի սառը կաթիլները տեսա ու զգացի, որ դրանք հոտ չունեն: Լույսի քվանտները տեսա: Տեսլայի գյուտը տեսա ու զարմանքից պապանձվեցի: Եթերը տեսա ու Յուպիտեր մոլորակի վրա անծայրածիր օվկիանոսներ տեսա: Աստվածներին տեսա ու ակամայից փախցրի հայացքս: Շումերներին տեսա ու լսեցի նրանից մեկի պատմությունը իր ընտանիքի մասին: Ճապոնիայում մի քարակերտ այգի տեսա: Դատարկությունը տեսա ու լռությունը լսեցի: Անծանոթ մի մոլորակում ինձ ծանոթ դեմքեր տեսա: Արեգակի վերջին ցոլքը, Հիսուսի փակվող աչքերը, կատաղած ցուլեր ու հողից բուսնող մի ծիլ տեսա: Տիգրանի ու Արտավազդի զորքը տեսա ու նրանց սաղավարտների ու վահանների կուրացնող շողշողումը: Մեծամոր կոչվող տարածքում ձիերի զոհաբերում տեսա: Վայրի ավանակներ ու կայծակ, մետաղալարի միջող շարժվող էկետրոններ տեսա: Կյանքի իմաստն ու կնոջ գատնիքը տեսա ու արցունքներ եկան աչքերիս, քանի որ տեսա միլիոնավոր փիլիսոփաների այն բազմությունը, որն այդ պարզունակ հարցերի պատասխանը գտնելու համար իր կյանքն էր տվել: Բորխեսին տեսա ու նրա ոսկորները հողի տակ…