«Ո՛չ խելք են թողել, ո՛չ միտք, անհանգիստ բան եմ եղել, հոգիս բերանս է հասել: Երևակայիր, որ շրջապատված եմ թանձր մառախուղով, ուզում եմ լույս, պայծառ լույս տեսնել, հեռանալ վեր, շատ վեր, այրող արևի հետ ապրել, բայց ճանապարհ չեմ գտնում, անիրավ օդի մեջ խեղդամահ եմ լինում: Մարդ չկա, որին բանաս սիրտդ, մարդ չկա, որից մի բան լսես: Նստում եմ առավոտից մինչև իրիկուն բուբույին պես իմ սեղանի առաջ, գրում ու գրում... Գալիս է հանգստի րոպե, մարդ ես որոնում, որ գրածդ երգես, նվագես և կարծիք լսես, չես գտնում: Դուրս եմ գալիս և վագրի պես այս ու այն կողմ եմ շուռ գալիս մեն-մենակ իմ պարտեզում և տանիքի վերա: Ես զարմանում եմ, թե ինչո՞ւ մինչև այժմ չեմ խելագարվել…»:Հեռացավ նաև Կոմիտասը… Մնացին երգերը, որոնք մեզ համար հայրենիք էին. դրանք երգեր չեն ժամանցի ու հենց այնպես լսելու համար: Մերը չէ այսօր մեր հրաշք Ակնը, և չի ապրում այնտեղ իր հարազատ զավակը` հայը: Կա «Ակնա օրորը», և այդ մեկ երգը մեզ համար մի ողջ երկիր է ու հայրենիք, աշխարհայացք ու ապրելու հաց, և հայը չպետք է լինի այդ երգը լսող հանդիսատես, այլ պիտի լինի կրողը այդ ոգու: Այսօր Կոմիտասը պիտի գա, որ մենք չվերածվենք հանդիսատեսի ու տուրիստի մեր իսկ հայրենիքում: Մենք Կոմիտասից առաջ մի ուրիշ ազգ էինք, Կոմիտասից հետո ուրիշ ազգ պիտի լինեինք, պիտի դառնայինք մեր էության բուն ակունքներին: Կոմիտասը դարձավ չափանիշ. այսուհետ ամեն բան չափվելու է նրանով, ոչ միայն` հայկականությունը, այլև գեղարվեստի բարձրությունը: Եվ այնուամենայնիվ, հայն իր հոգու խորքում, իր ենթագիտակցության թաքուն շերտերում գիտե` երբ վտանգվի իր ինքնությունը, ինքն ունի պահված այն Տունը, ուր կարող է մտնել ու առնչվել իր ամենամաքուր, նվիրական, կուսական, սուրբ ու վեհ, անհաս ու անըմբռնելի, անչափելի հարազատ հոգուն, էությանը, անխառն ու վճիտ ակունքին և զորանալ կրկին, ինչպես զորանում էին Սասնա ծռերը` խմելով Կաթնաղբյուրից: Այսօր, երբ մերն է միայն մեր պատմական սուրբ հայրենիքի մեկ տասներորդ մասը, ստիպված ենք վերադառնալ 1878 թվականը և կրկին հայտնաբերել հայրենիքը, էպոսը, երկրագործ ոգին, հայտնաբերել անհիշելի ժամանակներից Արարչի կողմից մեզ տրված հարազատ Երկինքը` Կոմիտասին: Մենք սա պիտի անենք` ի պատասխան մեր ճանապարհն ընդհատած ցեղասպանությանը, ի պատասխան սպիտակ ջարդին ու հավերժական թվացող արտագաղթին, անհայրենիք մարդու տեսակին ու գաղափարախոսություններին: Կարծում եմ` պարզ է, որ մեր խոսքը գութանով հող վարելու մասին չէր (առածն ասում է` հասկացողին` մին, չհասկացողին` հազար ու մին…): Մենք պարզ ու մատչելի շարադրում ենք մի բան, որ կարող ենք հարկ եղած դեպքում վերածել համաշխարհային փիլիսոփայություններին ու մշակութաբանությանը հարիր խիստ մասնագիտական լեզվի: Խոսքը նաև ընդհանրապես ճշմարիտ Մարդու տեսակի մասին է, որ այնպես սկսել է պակասել աշխարհին: Հայրենապաշտ Մարդը հայրենի հողի մեջ փնտրեց Երկինքը, և այդ Երկինքը հենց իր հոգին էր, իր հայրենիքը: