Մեզմէ մօտաւորապէս չորս հազար տարի առաջ հայկական պետական կազմաւորումներու մէջ յստակօրէն կը գիտակցուէր ռազմավարական հումքի նշանակութիւնը, իսկ ազգային-պետական գաղտնիք համրուող երկաթի գիւտը, որ ունէր համաշխարահային նշանակութիւն, դուրսի աշխարհի համար անմատչելի պահուած է քանի մը հարիւրամեակ: