Քաղաքական նախադրյալի հետ սերտ կապված է ռազմական-պաշտպանական նախադրյալը: Դրա կազմակերպական հիմքերը հայ կամավորական գնդերն ու հայդուկական խմբերն էին: Եթե հայոց պետության կառույցը պետք է նոր ստեղծվեր, Քաջազնունու խոսքերով ասած՝ զրոյից, ապա հայկական բանակը դեռևս պետությունը չհիմնադրած արդեն առկա փաստ էր: Մենք չենք կարող ասել, թե ինչպիսին կլիներ Հայաստանի և հայ ժողովրդի ճակատագիրը, եթե ռազմաճակատում 1918 թ. չլինեին հայկական գնդերը: Տարբերությունը Առաջին և Երրորդ հանրապետության միջև կայանում է նրանում, 1918 թ. պետության կառուցակարգի տարրերից գրեթե ոչինչ չունեինք, բացի բանակից, իսկ 1990 թ. առկա էին պետության ապարատի գրեթե բոլոր տարրերը, բացի բանակից: