Մ.թ. ա. 15-րդ դարում Եգիպտոսում գահ բարձրացավ Ամենհոտեպ 4-րդ փարավոնը: Նա, ինչպես և բոլոր փարավոնները, ուներ քրմական աստիճան, որը ստացել էր Տոտ աստծո տաճարում: Ըստ եգիպտական ավանդության, Տոտ Ատլանտը կամ Եռամեծար Հերմեսը եգիպտական քաղաքակրթության հիմնադիրն էր: Նրան են վերագրում թե «Մեռյալների գրքի» հեղինակությունը, թե առավել խորհրդավոր «Տոտի գիրքը» կամ «Զմրուխտյա տախտակներ»-ի հեղինակությունները: Պատմաբաններին հայտնի է միայն «Մեռյալների գիրքը»` իր տարատեսակ մեկնաբնություններով: Եվ այսպես, երեքուկես հազար տարի առաջ Ամենհոտեպ Չորրորդը որոշեց Եգիպտոսում ներդնել միաստվածության գաղափարը: Միակ աստծո` տիեզերական գերբանականյության կամ Ամոն աստծո հավատը: Դա քրիստոնեության ներդրման առաջին անհաջող փորձն էր, ինչպես տեսնում ենք վերևից` իշխանական աստիճանից: Նա իրեն վերցրեց Էխնաթոն (Աթոնի սիրելի) տիտղոսը և փորձեց իսպառ վերջ տալ քրմերի անսահմանափակ իշխանությանը: Նրա դեմ դավադրություն կազմակերպեցին նրա տասերկու քրմերը: Էխնաթոնը դավադրաբար սպանվեց երբ ընդամենը 33 տարեկան էր: Այդ դավադրական քայլը չէր կարող անհետևանք մնալ: Քրմերը փախան Եգիպտոսից, իրենց հետ տանելով իրենց հավատարիմ (և հին կրոնին ևս) զինվորներին, ծառաներին ու ստրուկներին, որոնց մեծ մասը պատկանում էր սեմիթական ցեղախմբերին` արաբներ, փղշտացիներ, փյունիկեցիներ, լիբիացիներ և եթովպիացիներ էին: Հատկանշական է, որ այդ ողջ կոնգլոմերատի մեջ մտնում էին տասներկու ցեղի ներկայացուցիչներ` իրենց տասներկու առաջնորդ քրմերի հետ միասին: Այդ կոնգլոմերատը սկիզբ դրեց եբրայական կամ հրեական ազգին: Նրանց կրոնի հիմքն էր կազմում եգիպտական կրոնի հին հավատամքը: Հին կտակարանի գրման կամ ստեղծման հիմքը դրվեց մ.թ.ա. 12-րդ դարում, Ռամզես երկորդի փոքր եղբայր Մեֆրեսի կողմից: Մեֆրեսը ևս ստացել էր քրմական կրթություն (եգիպտական oրենքներով գահաժառանգից բացի, մյուս արքայազնները անցնում էին քրմական ծառայության` խուսափելու համար գահակալական կռիվներից) և համբերությամբ սպասում էր հարմար առիթի` գահն իր ավագ եղբորից խլելու համար: Վերջապես, կորցնելով համբերութունը, նա ապստամբություն է բարձրացնում` հիմնվելով հիմնականում փոքրաթիվ կողմնակիցների և հսկայական ստրկական զանգվածի աջակցության վրա: Սակայն, Մեֆրեսը պարտություն կրելով` իր կողմնակիցների հետ միասին փախավ Եգիպտոսից և միայն Ռամզեսի մահից հետո, քառասուն տարի անց, կարողացավ հանգրվան գտնել ներկա Պաղեստինում, այնտեղ, ուր երեք հարյուր տարի առաջ հաստատվել էին փախստական տասներկու քրմերը և հիմք դրել հրեական ազգին: Մեֆրեսը, ձևափոխելով իր անունը եբրայական Մովսեսի դաձավ առաջնորդը նոր կազմավորված այդ ազգի: Նա որոշեց իրագործել էխնաթոնի գաղափարը և իր շուրջը համախմբել հրեաներին` տալով նրանց միակ աստծո գաղափարը: Այս նպատակի համար նա oգտագործեց Տոտի տաճարում իր ստացած գիտելիքները: Նախ ձեվակերպեց միակ աստծո գոյության գաղափարը, ապա կրճատելով «Մեռյալների գրքի» 125-րդ գլուխը, որտեղ խոսվում էր աստծո 42 պատգամների մասին հասցնելով նրանց 10-ի, ներկայացրեց նրանք իբրև Աստծո տրված պատգամներ` մի կողմ թողնելով մնացած 32 պատգամները, որոնք հավնաբար նրան պետք չէին (ինչպես oրինակ «չի կարելի ուտելիքը խլել երեխայից», կամ էլ «չի կարելի առևտրի մեջ կեղծել կշռաքարերը»): Հին կտակարանի առաջին գրքերը եգիպտական և խալդեական անտակ իմաստնություններից փոխառնված տեղեկություններ էին` սկսած աշխարհի արարման մասին Եգիպտական աղբյուրներից, ավարտված շումերական աղբյուրներից մեծ ջրհեղեղի մասին: Ըստ էության, Մովսեսը պատմությանը հայտնի առաջին զեղծարարն և գրագողն է, որ այլոց գիտելիքները և իմաստությունները ներկայացնում էր որպես իր սեփականը: Դե, իսկ «Արքաների գրքից» սկսվում է հրեական ազգի գովերգը: Իսկապես որ, եթե ինքդ քեզ չգովես, ապա էլ ով կգովի: Այստեղ է, որ սեփական արքաների անբարո վարքը ներկայացվում է որպես առաքինություններ: Չէ որ հենց նրանց առաջին նախահայրը` Աբրահամը, երբ փախչում էր Եգիպտոս իր կնոջ Սառայի հետ, վերջինիս խորհուրդ է տալիս ներկայանալ ոչ թե որպես իր կին, այլ քույր: Հանգիստ խղճով պառկեցնելով կնոջը փարավոնի հետ, նա սկսւմ է օգտվել փարավոնի սիրուհու եղբոր բոլոր առավելություններից: Իսկ ինչպիսին էին հին կտակարանում գովերգվող մյուս ուղղափառ հերոսների բարոյական կերպարները: Լոտը, որը հանգիստ խղճով նայում էր կնոջ անբարոյական վարքին և անգամ չէր խրտնում հարազատ դստեր հետ կենակցելուց: Եվ հենց այս անբարոյական ընտանիքին է աստված արժան համարում փրկել Սոդոմ և Գոմոր քաղաքները կործանելուց առաջ: Իսկ Սողոմոնը, որին բացի իրենցից` հրեաներից, ուրիշ ոչ ոքի իմաստուն չի համարում, աչք է դնելով իր հավատարիմ զորավարի կնոջ վրա, նրան տիրանալու համար իր զորապետին ռազմի դաշտ է ուղարկում` նրա ետևից էլ ուղարկելով մարդասպան: Եվ ընդհանրապես, հին կտակարանը լի է խորհուրդներով, թե ինչպես oգտագործել այլազգիներին և մնացած ողջ մարդկությանը իրենց՝ հրեանարի նպատակներըին ծառաեցնելու համար: Թե ինչպես oգտագործել այլազգի իշխանավորներին` նրանց մատակարարելով սեփական կանանց (հիշենք Յուդիթին, ով նախ գիշեր անցկացրեց թշնամու զորապետի հետ, ապա սառնասրտորեն գլխատեց նրան, հենց այն նույն անկողնու վրա, որ մեջ միասին հաճելի պահեր էին անցկացրել): Եվ մենք, չգիտես ինչու այդ անբարոյականության դասագիրքը պետք է ուսումնասիրենք և oրինակ վերցնենք նրանից: Սա հին կտակարանը. Անդրադառնանք նոր կտակարանին: