Ուտիք, Մեծ Հայքի տասներկրորդ նահանգը։ Արևմուտքէն սահմանակից է Գուգարք, հիւսիս-արևմուտքէն՝ Այրարատ և Սիւնիք, հարաւ-արևմուտքէն՝ Արցախ, հարաւէն՝ Փայտակարան նահանգներուն։ Մ.թ.ա. VIIIթ. 1-ին կիսուն Սարդուրի Բ.-ի ուրարտական զօրքերը մուտք գործած են Ուտիք, իսկ նոյն դարու 2-րդ կիսուն Ռուսա Ա.-ը նահանգը միացուցեր է Ուրարտական պետութեան։ Մ.թ.ա. VIդ. Ուրարտուի անկումէն յետոյ Ուտիքը մտեր է Երուանդունիներու Հայկական թագաւորութեան մէջ, դարձեր արքայական ձմեռանոց։ Մ.թ.ա. IIդ. Ուտիքը Մեծ Հայքի Արտաշէսեան թագաւորութեան կազմին մէջ մտած է։ Մ.թ.ա. Iդ. Տիգրան Բ. Մեծը Թագաւոր աղբիւր կոչուող վայրին մէջ կառուցեր է Տիգրանակերտ քաղաքը։ Վարչական շարք մը փոփոխութիւններու հետևանքով Ուտիքը IIIդ. կազմուած է եղեր նախ 7, ապա 8 գաւառներէ՝ Առանռոտ, Տռի, Ռոտպարսեան, Աղվէ, Տուսքստակ, Գարդման, Շակաշէն, Ուտի Առանձնակ։ 301-էն քրիստոնէութիւնը տարածուեր է նաև Ուտիքի մէջ։ Քրիստոնէութեան արմատացման գործին մէջ մեծ դեր խաղացեր է Գրիգոր Լուսաւորչի թոռ Գրիգորիս եպիսկոպոսը։ Մեծ Հայքի 387-ի բաժանումէն յետոյ Ուտիքը մնացեր է Խոսրով Գ.-ի Արևելահայկական թագաւորութեան կազմին մէջ։ Vդ. սկզբը Ուտիքի մէջ լուսաւորչական գործունէութիւն ծաւալեր է Մեսրոպ Մաշտոցը՝ իր աշակերտներուն հետ տարածելով հայոց գիրն ու դպրութիւնը։ 450-451-ին Ուտիքի հայ բնակչութիւնը մասնակցեր է Վարդան Մամիկոեանի գլխաւորած հակապարսկական ապստամբութիւնը։ Vդ. վերջին Ուտիքը մտեր է Արցախի հայ Առանշահիկներու թագաւորութեան մէջ։ VIIդ. Ուտիքը ինկեր է արաբական տիրապետութեան տակ՝ ռազմաբեմ դառնալով մէկ-մէկու դէմ պատերազմող արաբական և խազարական զօրաբանակներու միջև։ IXդ. սկիզբը Հիւսիսային Կովկասէն Հայաստան մուտք գործած Սևորդեաց ցեղը հաստատուեր է Ուտիքի մէջ, ընդուներ քրիստոնէութիւն և հայացեր։ 840-ական թթ. Ուտիքի մէջ հիմնադրուեր է Գանձակ քաղաքը։ IXդ. վերջը Ուտիքի հիւսիս-արևմտեան մասը մտեր է Բագրատունիներու Հայոց թագաւորութեան մէջ։ XIդ. 2-րդ կիսուն Ուտիքը գրաւեր են սելջուկ-թուրքերը։ XIIդ. վերջին Զաքարեաններն ազատեր են Ուտիքի արևմտեան շրջանները, որոնք դարձեր են Վահրամեան ճիւղի տիրոյթը։ XIVդ. վերջը և XVդ. սկիզբը Ուտիքը ասպատակեր են Լենկթեմուրի զօրքերը։ XVII-XVIIIդդ. Ուտիքի հայ բնակչութիւնը հարթավայրային շրջաններէն ստիպուած եղեր են հեռանալ նախալեռնային և լեռնային շրջանները, մասամբ կեդրոնացեր Գանձակ քաղաքին մէջ ։ XIXդ. 40-50-ական թթ. Ուտիքի տարածքը մտեր է Թիֆլիսի, XIXդ. վերջը և XXդ. սկիզբը՝ հիմնականօրէն Ելիզավետպոլի և մասամբ Պաքու նահանգի մէջ։