Եւ այդ­պէ՛ս, 1878էն սկսեալ, թրքա­կան լու­ծէն ա­զա­տագ­րո­ւած կար­գա­վի­ճա­կով նոր ժա­մա­նակ­ներ մուտք գոր­ծեց հայ­կա­կան հի­նա­ւուրց ­Կար­սը, ո­րուն ա­նա­ռիկ բեր­դին պա­րիսպ­նե­րուն վրայ հա­յոց ձեռ­քով կա­ռու­ցո­ւած ըլ­լա­լու եւ հայ իշ­խան­նե­րու պատ­կա­նե­լու հա­յե­րէն ար­ձա­նագ­րու­թեանց մա­սին վկա­յու­թիւն­ներ ու­նին ոչ միայն հայ մա­տե­նա­գիր­ներն ու եւ­րո­պա­ցի ճա­նա­պար­հորդ­նե­րը, այ­լեւ նոյ­նինքն թուրք հե­ղի­նակ­ներ՝ ինչ­պէս, օ­րի­նակ, 17րդ ­դա­րու թուրք ու­ղեգ­րող Էվ­լիա ­Չե­չե­րին։