Կ՛առնեմ թերթերու օրինակը: Սկիզբը սկսան օտարալեզու յաւելուածներ հրատարակելու: Մենք այսօր գրականութիւն կը թարգմանենք զանազան լեզուներով: Պէտք է հարցախոյզ մը ըլլայ, որպէսզի հասկնանք, թէ որո՛նք են այդ թարգմանուած գիրքերու ընթերցողները: Անոնք ալ հայերէն գիտցողներ են: Խզո՛ւմ եղած է: Ֆրանսա ահագին գրականութիւն կայ՝ ֆրանսերէնի թարգմանուած: Օր մը պէտք է հասկնալ, թէ որո՛նք են այդ գիրքերը գնողները եւ ընթերցողները: Եւ շատ կարեւոր է թիւերու լեզուն: Մենք թիւերու լեզուով չենք տրամաբաներ: Անոր համար ալ մեր բոլոր որոշումները եւ եզրակացութիւնները ենթակայական են: Երբ այսինչ հրատարակութիւնը դուրս գայ տպարանէն, օրինակ՝ հայաստանցի Մատթեւոսեանի գիրքը, հրատարակուած է, մեծ հրատարակչատունէ մը լոյս տեսած է 2000 տպաքանակով, սակայն երկրորդ անգամ չտպուեցաւ: Ուրեմն այն յոյսով էր, որ 500,000 հայ բնակչութիւն ունեցող Ֆրանսան այդ 2000ը մէկ օրուան մէջ պիտի սպառէր. փաստօրէն երկրորդ հրատարակութիւն չեղա՛ւ: Այս կը նշանակէ, որ ոչ թէ լեզուն է արգելքը, այլ՝ խորքը: Մե՛նք ենք արգելքը, շատ բաներու մէջ տեղի տուած ենք, եւ այս տեղի տալ բառը մենք տարիներու ընթացքին համարած ենք քաղաքականութիւն: «Ամա՜ն, չխրտչեցնենք, թող մնա՛յ… Թերթը ֆրանսերէն, անգլերէն հրատարակենք, թող մնա՛յ…»։ Փորձեցէք հասկնալ, թէ որո՛նք են կարդացողները անգլերէնով: