Հետագայում երբ օտար և անծանոթ գաղափարներն ու բարքերը լեռնաշխարհ էին մտնում արդեն հարևանների ռազմական ներթափանցումների հետ և հաճախ ունենում էին ուժային աջակցություն, հայկական կենսական համակարգը շարունակում էր գործնականում անխաթար պահել հոգևոր-բարոյական միջավայրը շնորհիվ ներքին ամրության և կայունության, քայքայիչ ներթափանցումների դեմ ցուցաբերելով առողջ օրգանիզմին հատուկ պաշտպանական մեծ ներուժ: Հայության բնատուր հակումը նոր գաղափարների ու երևույթների հանդեպ առաջին հերթին խարսխված է այն բանի վրա, որ ազգային գիտակցության մեջ խորը արմատներ նետած արժեքային համակարգը` իր հզոր ֆիլտրող կարողությամբ, զերծ է պահում ազգային ինքնությունը խեղումների վտանգից: