Այսպես կոչված եվրոպական լուսավորչական շարժման «հաղթական» ալիքի վրա և լիբերալ-աթեիստական մտայնության հետևանքով XIX դարում գիտությունից, մասնավորապես պատմագիտությունից արդեն արտաքսվել էր գոյակարգի աստվածային մոդելը: Դա բերեց պատմագիտության ծայրահեղ աշխարհիկացման, այն վերածելով հիմնականում քաղաքական և, որոշ չափով սոցիալական պատմության: Հնագույն ժամանակներից հասած դիցաբանական, բանահյուսական, էպիկական, ավանդութային և դավանական նյութերը լավագույն դեպքում սկսեցին դիտարկվել որպես զուտ մշակութային շերտ և կասկածելի աղբյուր` հավաստիության առումով: