Տայքի եւ ընդհանրապէս հիւսիսային Հայաստանի տէրերը, Բիւզանդիոյ հետ լեզու գտնելու, կամ ինչ-ինչ նկատառումներով ընդունեցին քաղկեդոնական դաւանանքը, բայց հայ էին, ու այդոր մասին կը վկայեն բազմաթիւ պատմական դէպքեր: Իրապէս՝ քաղկեդոնացած Հայաստանի քարտէսը աւելի ընդարձակ տարածք կընդգրկեր, սակայն ուժեղ դիմադրութեան հանդիպելով՝ կծկուած է այդ քարտէսը դարձեալ դէպի հիւսիս: Օրինակ գիտենք, որ ողջ Արցախը, Սիւնիքը ընդունած են քաղկեդոնական դաւանանքը, սակայն վերստին «հայացած» են, այսինքն՝ այդ օրերու տրամաբանութեամբ՝ վերստին Հայ Առաքելական դարձած են: Այս ընթացքին, տեղի ունեցած է ուժեղ հալածանք քաղկեդոնիկ հայերու հանդէպ: Հալածանքը հասած է հոն, ուր այլեւս անոնք հայ չեն համարուած, այլ՝ այլազգի: Ժամանակի ընթացքին, քաղկեդոնիկ հայերէն անոնք որ Վրաստանի մօտ տարածքի մէջ կը բնակէին, վրացան: Ոմանք՝ ոսմանեան տիրապետութեան ընթացքին տաճկացան «թուրքացան» (օրինակ՝ մցխեթ վրացիք), ոմանք ալ դարձեալ հայացան, ի նկատի ունիմ այս Թորթում գաւառի հայերը, քանզի գիտենք որ այդտեղ հայեր եղած են, բայց ոչ վրացիք՝ մինչ 1914 թուական: