Երբ յու­զա­կան բերկ­րան­քի ա­լի­քը մի փոքր հան­դար­տո­ւեց, ու­շա­դիր դի­տարկ­ման ար­դիւն­քում գի­տակ­ցե­ցի պատ­մու­թեան, ճա­կա­տագ­րի դա­ժան հեգ­նան­քի ար­դիւն­քում ա­ռա­ջա­ցած ա­ռեղ­ծուա­ծա­յին ի­րա­վի­ճա­կը… ­Հան­դի­պել եմ իմ մօտ 50 ազ­գա­կան­նե­րին, ո­րոնց թւում կա­յին գե­րա­զանց մար­դիկ, ում մէջ հայ­կա­կան ա­րիւ­նը նո­ւա­զել էր՝ ո­մանց մօտ 50, ո­մանց մօտ 75 եւ ա­ւե­լի տո­կո­սով: ­Մեծն Բ­րի­տա­նիա­յից, ­Կոր­սի­կա­յից, Ֆ­րան­սիա­յի տար­բեր մա­սե­րից, ­Պոլ­սից ժա­մա­նած իմ ազ­գա­կան­նե­րին ես գրկում էի ան­յագ մի նո­ւի­րու­մով՝ պատ­կե­րաց­նե­լով, թէ ծեր տա­տիկս իր կեան­քի վեր­ջում ինչ­պէս կը գրկէր իր ե­րեք եղ­բայր­նե­րին, քոյ­րե­րին… Ն­րանց մի մա­սը ար­դէն աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­ցի էր, ի­րեն­ցից ան­կախ պատ­ճառ­նե­րով, եւ սա ա­սում եմ ա­ռանց ո­րե­ւէ՛ յան­դի­մա­նան­քի, քա­նի որ նրանց մէջ նախ եւ ա­ռաջ մարդ տե­սայ: ­Բայց կա­րե­ւո­րը այն էր, որ կա­րո­ղա­ցանք ինչ որ չա­փով արթ­նաց­նել ո­մանց մօտ նիր­հող երկ­րի կան­չը, իսկ ես հաս­կա­ցայ, որ եր­բեմն է՛լ ա­ւե­լի եմ ընդգ­ծում հայ­կա­կան ինք­նու­թիւնս. ա­ւե­լի, քան դա ա­նում եմ սո­վո­րա­կան պայ­ման­նե­րում: Եւ գի­տակ­ցե­ցի ու վկան դար­ձայ մի ե­րե­ւոյ­թի, որ բա­ցի հա­յու­թեան ա­ւան­դա­կան հա­տո­ւած­նե­րից՝ հա­յաս­տան­ցի­նե­րից ու սփիւռ­քա­հա­յե­րից, գո­յու­թիւն ու­նի հա­յի ա­րիւ­նով աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­ցի­նե­րի մի զգա­լի քա­նա­կու­թիւն, գու­ցէ մի քա­նի մի­լիոն մարդ, ով­քեր ­Հա­յաս­տան չեն այ­ցե­լել, հայ­կա­կան մի­ջա­վայ­րում չեն ապ­րում, բայց գի­տեն, որ ի­րենք հա­յի յետ­նորդ­ներ են, ու բնաւ ան­տար­բեր չեն այդ գա­ղա­փա­րի նկատ­մամբ: