Այս երկ­խօ­սու­թիւ­նը ա­մե­նա­ցայ­տուն թա­տե­րա­կան հնա­րամ­տու­թիւն է թէ­կուզ հէնց այն տե­սա­կէ­տից, որ դա տե­ղի է ու­նե­ցել մե­ռած եւ կեն­դա­նի մարդ­կանց մի­ջեւ։ Այն էլ ա­սենք, որ Ար­տա­շէ­սի թաղ­ման ա­րա­րո­ղու­թիւ­նը ին­քը եւ մի թաղ­ման թա­տե­րա­կա­նա­ցո­ւած ծի­սա­կա­տա­րու­թիւնն է ե­ղել, ո­րը կա­տա­րո­ւել է պղին­ձէ փո­ղեր հնչեց­նե­լով, ձայ­նար­կու եւ լալ­կան կա­նանց խմբե­րով, ո­րոնք ող­բա­գին ար­տա­սա­նու­թեամբ ու եր­գե­րով փա­ռա­բա­նել են թա­գա­ւո­րի բա­րե­մաս­նու­թիւն­նե­րը ու քա­ջա­գոր­ծու­թիւն­նե­րը։ Այս սրտա­ռուչ պատ­մու­թիւնն այն­քան է հե­տաքրք­րել պա­տա­նի բա­նաս­տեղծ ­Յով­հան­նէս ­Թու­մա­նեա­նին, որ նա թե­րեւս 19րդ ­դա­րի 90ա­կան թո­ւա­կան­նե­րին փոր­ձել է մի ող­բեր­գու­թիւն գրել նա­խան­ձոտ Ար­տա­ւազդ թա­գա­ւո­րի մա­սին։