Սումգայիթում, Բաքվում, Կիրովաբադում և Ադրբեջանի հայաշատ մյուս բնակավայրերում հայերի նկատմամբ կատարված լայնածավալ բռնությունները, ինչպես նաև Ղարաբաղյան պատերազմը փաստեցին խորհրդային ինտերնացիոնալիզմի սնանկությունը: Ակնհայտ դարձավ, որ կայսրությունում ապրող ժողովուրդները իրավունք և հնարավորություն չունեն իրենց կամքով տնօրինելու սեփական ճակատագիրը: Թեպետ կոմունիստական գաղափարաբանությունը ստրկատիրությունը համարում էր մարդկության մեծագույն արատ, սակայն երկրի ներսում համագոյակցող ազգերը կամարտահայտության սահմանափակման առումով նույն ստրկական վիճակում էին: Եվ դա վերաբերում էր ինչպես հայերին, այնպես էլ մյուս էթնիկ հանրություններին: