Փաստ է, որ մեր նախապապերը բնապաշտական հավատալիքներին ձոնված բնական սրբատեղինները և արհեստական կուռքերն ու զոհասեղանները,տեղավայրերն առանձնացրել և տեղադրել են նախ բնության գրկում, հետո միայն տեղափոխել բնակելի միջավայր, տուն, բակ, հրապարկ, ապա առանձնացրել նպատակային, արհեստական կառույցների (արձան, տաճար և այլն) տեսքով: Ք.ծ.ա. IV հազարամյակից առաջ, ինչպես նաև Ք. ծ. ա. III հազարամյակի սկզբներին Հայկական լեռնաշխարհում արդեն կային ինքնատիպ (կլոր և քառանկյուն հատակագծային լուծումներով բնակելի տներից և համալիրներից կազմված) բնակավայրեր` ինչպես բնական միջավայրում, այնպես էլ արհեստական բլուրների վրա կառուցված: Հայկական Լեռնաշխարհի հնագույն բնակավայրերից են՝ Չայունու Թեպեսիի արհեստական բլուր-բնակավայրը, ուղղանկյուն հատակագծով և հարթատանիք տներով (VIII հազարամյակ մ. թ. ա., Դիարբեքիրի շրջան), Չաթալ-Հույուքը (VII հազարամյակ մ. թ. ա.), Յանիք Թեփեն (VI հազարամյակ մ. թ. ա.), Քուռ գետի աջ ափի, Վանի ավազանի, Արաքսի միջին հոսանքի, բազմաթիվ բլուր-բնակավայրեր, կլոր և ուղղանկյուն հատակագծով կացարաններ (VI-V հազարամյակ մ. թ. ա.) և այլն: