Կ. Հակոբյան – Այո, բայց ասացիր՝ <<ցավոք>>, այսինքն դա դժբախտություն է: Դե, եթե դժբախտություն է, ուրեմն ինչու՞ չենք փորձում մերժելով, փոխել այն: Ինչու՞ ենք, օրինակ, երևույթը նման՝ բարեհունչ և քնքուշ բառով կոչում՝ <<սփյուռք>>, <<սփյուռքահայություն>>, այլ ոչ թե <<գաղթ>> և <<գաղթականություն>>: Որպեսզի ցեղասպանությունից մազապուրծ եղած, այդքան տառապանքներ տեսած մարդիկ օտար ափերում իրենց կարգավիճակից իրենց վատ չզգա՞ն: Բայց չէ՞ որ դա նշանակում է փափուկ բարձ դնել ամբողջ հայության գլխի տակ։ Չէ՞ որ, երբ վիճակից դժգոհ ես, ուզում ես այն փոխել: Սակայն փոխելու, այսինքն գաղթական չլինելու, երկու ճանապարհ կա. կամ հրաժարվել հայությունից և ձուլվել, վերանալ՝ որպես հայ, կամ վերադառնալ հայրենիք: Խոսքը, հասկանալի է, այն մասին չէ, որ բոլորը արագ ճամպրուկները հավաքեն և գան Հայաստան։ Խոսքը համահայկական ժամկետ պահանջող ծրագիր ունենալու մասին է, որը ոչ միայն հայրենիք դառնալու, այլև վերադարձի նպատակ ունեցող սերունդ դաստիարակելու պայման է դնում։ Խոսքն այն մասին է, որ հայ երեխաները դաստիարակվեն այնպես, որ իմանան՝ իրենք վերադառնալու են հայրենիք, և դա է իրենց նպատակը: Բայց այսօր Սփյուռքում նման գաղափարախոսություն և քարոզչություն չկա: Փոխարենը Սփյուռքի գլխի տակ մեծ բարձ է դրված, որը կոչվում է հայապահպանում: Իսկ հայապահպանումն առանց հայրենադարձության ինքնախաբեություն է և ինքնանպատակ է: Միևնույն ժամանակ հայրենադարձությունը, որը ոչ մեկ օրվա և ոչ էլ մեկ տարվա աշխատանք է, չի նշանակում, որ Հայաստանից դուրս հայկական համայնքներ չեն լինելու: Այդպիսի բան մտածել այսօրվա, արդեն փոխված, գերժամանակակից աշխարհում, նշանակում է չզգալ ժամանակի ոգին: Սակայն հայրենադարձությունն էապես կփոխի Սփյուռքի և Հայաստանի բնակչության հարաբերակցությունը: Եվ բացի այդ. երբ հայրենիք վերադառնալու խնդիրն օրակարգային է, հայրենիքին ծառայելու, այն հզորացնելու նպատակը դառնում է ավելի հիմնավորված և իրական: Հայրենիքը վերացական գաղափարից դառնում է շոշափելի երևույթ: Այն կարոտի և անցյալի հանդեպ ունեցած հիշողությունից վերածվում է շոշափելի ներկայի և ցանկալի ապագայի: Այն դառնում է գրավիչ ամբողջ հայության համար, դառնում է նրա սեփականությունը: Եվ դա համախմբում է հայությանը, այն դարձնելով ամբողջական մեկ համակարգ: Իսկ համակարգը նշանակում է, որ կա կենտրոն և ուրեմն՝ կա ձգողականության առանցք: Եվ նաև. համակարգն ունենում է սահման, որով զատվում է արտաքին աշխարհից՝ միևնույն ժամանակ փոխհարաբերվում նրա հետ: Մեր դեպքում պարզ է, որ այդ կենտրոնը Հայաստանն է, հայկական հողը, իսկ սահմանը, մշակույթն է, որով էլ որոշվում է մեր ազգային ինքնությունը: Այդտեղ մեծ տեղ ունի, իհարկե, հայոց լեզուն: