Նոր Ջուղայում հայերն իրենց կենսակերպով հարստացրեցին տեղի հոգևոր ու մշակութային կյանքը: Համայնքի նկարագրի բացառիկությունը ձևավորվեց ջուղայեցու դարավոր կենսակերպի, կենցաղային և հոգևոր ապրելաձևի դրսևորումների արդյունքում: Դեռ 1638 թ. իրենց ջանքերով նրանք ստեղծեցին տպարան` Աստվածաշնչի հրատարակման նպատակով, որը, դժբախտաբար, կիսատ մնաց: Այստեղ ցուցադրվող հնատիպ գրքերի մի մասն էլ հրատարակվեց ինքնաշեն այդ տպարանում: Արտագաղթի ժամանակ սովորաբար մարդիկ իրենց հետ վերցնում են առաջին անհրաժեշտության իրերն ու հարստությունը, իսկ նորջուղայեցին 18-րդ դարի արտագաղթի ժամանակ իր հետ Հնդկաստան` նախ` Մադրաս, ապա` Կալկաթա տարավ հայկական տպագրությունը: Թեհրանում, Սպահանում, Թավրիզում հայ համայնքի կառուցած եկեղեցիները ժամանակային առումով դարձան իրանահայության պատմության ողջ ընթացքի անաչառ վավերագրերը և հռչակվեցին որպես ազգային ինքնության և հայապահպանության գլխավոր հենարան՝ իրենց շուրջ համախմբելով կուսակցություններին, հասարակական, բարեսիրական և մշակութային կազմակերպություններին: Նոր Ջուղայի հոգևոր ու աշխարհիկ կառույցների նվիրյալների ահռելի ջանքերի շնորհիվ մեզ է հասել այս բացառիկ ազգային հարստությունը: Մեզ` ժամանակակիցներիս, մնում է պահպանել, հարստացնել, փոխանցել, տարածել ու հանրահռչակել համամարդկային այդ արժեքները, որոնց մի մասնիկն այսօր ցուցադրված է այստեղ, մի զգալի մասն էլ կներկայացվի մեր հետագա միջոցառումների ընթացքում: Սրբազա´ն հայր, կառույցի պատասխանատունե´ր, փառք ու պատիվ ձեզ, որ, հաղթահարելով բազում դժվարություններ, արժանապատվորեն շարունակում եք կյանքի կոչել նոր ազգանպաստ ծրագրեր` առաջնորդվելով Նոր Ջուղայի բազմաթիվ ազգային գործիչների անանձնական կյանքի օրինակներով: Ահա թե ինչպես է այսօր հանրահռչակվում և զարգանում Նոր Ջուղան` վայելելով իր երբեմնի փառքը: Տեղին է վերստին հաստատել, որ մեր պատմության ամենափառավոր էջերը գրվել են հայոց հոգևոր ու աշխարհիկ իշխանությունների համատեղ գործակցությամբ, որ Հայոց Եկեղեցու և հայ ժողովրդի պատմություններն այնպես սերտորեն են միահյուսված, որ առանձին-առանձին վերցրած այն անընկալելի է: Ուրախ եմ, որ այսօր ևս Նոր Ջուղայի հոգևոր ու աշխարհիկ կառույցները թև թևի տված գործակցում են` ձևավորելով Նոր Ջուղայի նորօրյա պատմությունը: Նրանք Հայրենի պետության աջակիցն են ու զորավիգը` պահպանելով ազգային նկարագիրն ու վավերացնելով հայ ինքնությունը: Մնում է մեզ պահպանել, հարստացնել ու փոխանցել սերունդներին այն, ինչ ունենք այսօր, ինչով հպարտանում ենք ու ներկայանում օտարներին, ինչը համարում ենք ազգային և համամարդկային հարուստ ժառանգություն»: