­Պատ­­մու­թեան պաշ­­տօ­­­նա­կան տե­­սու­­թեան դէմ ուժ­գին հա­­րո­ւած մըն ալ նա­­խա­պէս ե­կած էր դար­­ձեալ ­Թա­­նէր Աք­­չա­­­մի եւ Այ­­հան Աք­­թա­­­րի կող­­մէ։ Ա­նոնք բա­­ցա­յայ­­տած էին ­Տար­­տա­­­նե­լի պա­­տե­րազ­­մի ժա­­մա­նակ օս­­մա­­­նեան բա­­նա­կին մէջ ծա­­ռա­յող հայ, յոյն եւ հրեայ զի­­նո­ւոր­­նե­­­րու ի­րո­­ղու­­թիւ­նը։ Ի­րո­­ղու­­թիւն մը՝ որ դի­­տում­նա­­ւոր կեր­­պով կ­՚ա­­նտե­­­սո­ւէր պատ­­մա­­­գիր­­նե­­­րու կող­­մէ։ ­Չեմ գի­­տեր ին­չու, բայց ­Չա­­նաք­­քա­­­լէի զի­­նո­ւոր­­նե­­­րու գո­­յու­­թիւ­նը ջրե­­լու հա­­մար շարժ­ման ան­­ցած էր պատ­­մա­­­բան ­Հա­­լիլ ­Պերք­թայ։ Իսկ հի­­մա ­Նա­­յիմ է­ֆեն­­տիի յու­­շագ­րու­­թիւն­նե­­րէն ան­­հանգս­տա­­նալն ալ վի­­ճա­կե­­ցաւ Էթ­­յեն ­Մահ­­չու­պեա­նին։ ­Թե­­րեւս ան­­կողմ­նա­­կալ ըլ­­լա­­­լը փաս­­տե­­­լու մար­­մաջ, թե­­րեւս ալ վախ։ Ին­­չե­­­ւի­ցէ ու­­րիշ վար­­կած­նե­­րու մա­­սին չխօ­­սինք։ ­Բայց կա­­րե­ւոր ե­ղա­­ծը ու­­րա­­­ցու­­մին դի­­մաց յստակ եւ պարզ կե­­ցո­ւածք որ­­դեգ­րելն է։