1852-ին Ռուս. աշխարհագր. ընկերության կովկասյան բաժանմունքը Թիֆլիսում հիմնել է թանգարան, որտեղ կենտրոնացվել են Անդրկովկասի և Հս. Կովկասի տարածքում հայտնաբերված հայկ. հնագիտ. և ազգագր. արժեքներ։ Կովկասի հայոց ագգագր. ընկերությունը 1907— 1908-ին Թիֆլիսում ստեղծել է Ազգային– հնագիտ. թանգարան։ Նախասովետական շրջանի հնագիտ. թանգարաններից էր Անիի հնադարանը, որտեղ կենտրոնացված էին քաղաքի պեղումներից հայտնաբերված իրերը։ Աոաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ թուրքերը, գրավելով Անին, ավերել են հնադարանը։ Իրերի մի մասը հաջողվել է փրկել կորստից և տեղափոխել Երևան։ Այժմ դրանք պահվում են ՜Հայաստանի պատմության թանգարանում։ Նախասովետական շրջանում եղել են նաև մասնավոր թանգարաններ :