Սումգայիթյան եղեռնագործությունը նախերգանքը եղավ 1988-1991թթ. ընթացքում ադրբեջանահայության նկատմամբ կիրառված զանգվածային էթնիկ զտումների եւ տարաբնույթ ապօրինությունների: Ադրբեջանական իշխանությունների, քրեական տարրերի կողմից գործադրված բռնությունների արդյունքում ավելի քան կես միլիոն հայեր և այլազգիներ ստիպված եղան իրենց կյանքը փրկելու համար լքել Ադրբեջանը և դառնալ փախստական: Սումգայիթյան եղեռնագործության այս տխուր տարելիցը եւս մեկ առիթ է մեզ հիշեցնելու Հայաստանի իշխանություններին` չի կարելի անտեսել հարյուր հազարավոր հայ փախստականների ոտնահարված իրավունքների փաստը: Բանակցային գործընթացն առ այսօր անպտուղ է հենց այն պատճառով, որ հայկական կողմերը սկզբունքային չեն գտնվել այս հարցում եւ դեռ 90-ականների սկզբներից մոռացության են մատնել հայ փախստականների խնդիրը: