Անօգուտ ջանք։ Վարդանին չէր հաջողվում երկար մնալ իր դեռատի եղբոր հետ։ Նա հիշում էր կայսրության վերջին շրջանի պատմությունը, վերջին տասը տարիների իրադարձությունների շարանը և դրվագներ իր ամուսնական կյանքից։ Այդ հետադարձ հայացքի ներքո նրա կյանքը կապակցված ամբողջության տպավորություն էր թողնում, որը բաղկացած էր պատճառահետևանքային կապ ունեցող իրադարձություններից, մինչդեռ իրականում այդ անցյալի մի զգալի մասը պատահականությունների և քիչ թե շատ հանպատրաստից ընդունված որոշումների արգասիք էր։ Իր անցյալի վրա հայացք նետելով՝ Վարդանն իրեն կարող էր մեղադրել միայն անհեռատեսության և պատրանքներ տածելու մեջ։ Տվյալ պահին ինքը պետք է իրեն հաշիվ տար, որ... Մեկ այլ պահի կանխատեսեր ինչ-որ արարքի հեռավոր հետևանքները։ Մեկ այլ դեպքում՝ հանգամանքները իրեն պետք է հուշեին այլ վարքագիծ... Իսկ միգուցե ինքը վատնել էր իր կյանքը պատրանքների վրա։ Այդ սին պայքարը, այդ կանխավ տանուլ տրված ճակատամարտերը։ Ինչպե՞ս կդասավորվեր իր կյանքը, եթե ինքը բավարարվեր նրանով, ինչ առաջարկում էր կյանքը։ Ենթադրությունների այդ խաղը շուտով նրան անիմաստ թվաց և նա ընկղմվեց ենթասպայի ամենաաննշան արարքների և շարժումների հայեցության մեջ և փորձեց կռահել նրա մտքերը։ Դրանից նա քնեց։