Հայտնի է, որ հայերի ազգային խառնվածքում զգացմունքային-ռոմանտիկ սկիզբը համադրվում է ծայրահեղ ռացիոնալիզմի հետ: Միջակացված-ունիվերսալները կառուցում են իրենց անիրականանալի դղյակներն ու հեքիաթներ հյուսում պետական հարցերի շուրջ, իսկ կենցաղային, առօրյա կյանքում ծայրահեղ հաշվենկատ են: Կարող ենք պնդել. որպես ազգային հավաքականություն հայերն ունեն մեծ սիրտ ու փոքր հոգի (վեհանձն են ու փոքրոգի): Պատճառն էլ միակն է՝ որ հենց միջակությունն է գլխավորում ազգային միտքն ու արտահայտում նրա կամքը: Հենց այդ միջակությունն է, որ կործանել է հայոց պետականությունը վաղ միջնադարում և այսօր էլ համառորեն շարունակում է ղեկավարել հասարակութունը: Ի վերջո, հենց այդ ընտրությունն է կատարում ազգը, երբ դեմ հանդիման է մնում սեփական ճակատագրի հետ: Ինչ կատարվել է մեզ հետ դարերի ընթացքում՝ մեր ազգային մտքի՝ որպես մեր կյանքը բացահայտող ու մոդելավորող մեխանիզմի թերություններն են կամ, ավելի ստույգ, թուլությունը: