­Գո­յու­թիւն ու­նի նաեւ այս եզ­րա­բա­նա­կան հար­ցին ոչ-հա­յե­րէն ե­րե­սը։ ­Հայ պատ­մա­բան­նե­րը կը գոր­ծեն մի­ջազ­գա­յին ա­կա­դե­մա­կան հար­թակ­նե­րուն վրայ։ Ա­նոնք բնա­կա­նա­բար կը հա­ղոր­դակ­ցին մտա­ւո­րա­կան այդ մեծ աշ­խար­հի լե­զուամ­տա­ծո­ղու­թեամբ, ո­րուն եզ­րա­բա­նու­թիւ­նը հաս­տա­տո­ղը ան­պայ­ման ի­րենք չեն։ Ottoman Armenian բա­ռա­կա­պակ­ցու­թիւ­նը իր են­թաբ­նագ­րա­յին պատ­գա­մը ու­նի։ Ան կը յայտ­նէ, թէ զայն գոր­ծա­ծո­ղը դուր­սէն դի­տողն է, որ ճշգրիտ պատ­կե­րա­ցում չու­նի, թէ իս­կա­պէս ի՞նչ էր հա­յը Օս­մա­նեան ­Կայս­րու­թեան մէջ եւ թէ ինչ­պի­սի՞ բարդ փոխ-յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ յան­կարծ ան­տե­սա­նե­լի կը դառ­նան եւ կը կոր­սո­ւին ստեղ­ծո­ւած այդ պի­տա­կին տակ։ ­Հայ պատ­մա­բա­նին դժո­ւա­րին մար­տահ­րա­ւէրն է բա­ռա­պա­շա­րի այս «կայ­սե­րա­կան» պա­տը փուլ բե­րել եւ Օս­մա­նեան ­Թուր­քիոյ պատ­մու­թեան խնդիր­նե­րը պար­զա­բա­նե­լու մար­զին մէջ նոր չա­փա­նիշ­ներ հաս­տա­տել մի­ջազ­գա­յին ա­կա­դե­մա­կան կեան­քի ո­լոր­տին հա­մար։ Ես վստահ եմ, որ այս հար­ցը շա­րու­նա­կա­կան մղձա­ւանջ է (կամ պէտք է ըլ­լայ) Ա­րեւ­մուտ­քի հայ գի­տաշ­խա­տող­նե­րու մաս­նա­գի­տա­կան ա­ռօ­րեա­յին մէջ։