Հայերը, ցավոք սրտի, դարեր շարունակ օտարների բռնապետության տակ են ապրել՝ անազատ հպատակների կարգավիճակով, հետեւաբար՝ միշտ օտարված են եղել պետական եւ հասարակական կյանքը կարգավորող պրոցեսներից, սեւեռվել են միայն իրենց ընտանիքների կենսական խնդիրները լուծելու վրա ու վերջ, դրա համար էլ պետական մտածելակերպ, քաղաքացիական կեցվածք ու իրավագիտակցություն հասկացությունները սերնդեսերունդ նահանջել են հայերի մենթալ տարածքից, իսկ վերջին սովետական ու, առավել եւս, հետսովետական շրջանում այդ բացասական մենթալիտետին գումարվեց նաեւ ավազակաբարո արժեհամակարգի գերակայությունը հայոց առանց այդ էլ բռնաբարված ուղեղներում, եւ այդ ամենի արդյունքն այսօրվա մեր խորապես հիվանդ ու դեգրադացվող հասարակությունն է: