Մեծ Հայքի և Պարսկաստանի միջև առաջացած անհաշտելի թշնամության հետևանքով հայ Արշակունիները հարկադրաբար կողմնորոշվեցին դեպի Հռոմեական կայսրություն՝ ջանալով նրա դաշնակցությամբ դիմակայել ռազմատենչ Սասանյաններին: Խոսրով I Մեծի սպանությունից և համառ մարտերից հետո 261 թ. Շապուհ I-ը ռազմակալեց Մեծ Հայքը: Խոսրով I Մեծի մանկահասակ որդի Տրդատը, որ հարկադրաբար ապաստանել էր Հռոմում, հետագայում ծառայության մտավ կայսերական բանակում, գոթերի և պարսիկների դեմ մարտերում հռչակվեց անձնական քաջություններով, արժանացավ Դիոկղետիանոս կայսեր համակրանքին ու հովանավորությանը: Վերջինիս աջակցությամբ էլ պարսկական զավթիչներից ազատագրվեց Մեծ Հայքը և հայրենի գահին հաստատվեց Տրդատ III Մեծը (287-330): Տրդատը հակահարված հասցրեց ալաններին, որոնք ասպատակում էին երկրի հյուսիսային տարածքներր, ապա հաջողությամբ պայքարեց Սասանյանների նոր ոտնձգությունների դեմ: Հայ-Հռոմեական զորքերից վերստին պարտություն կրած Սասանյանները 298 թ. Մծբինում կնքված 40-ամյա հաշտության պայմանագրով ճանաչեցին Մեծ Հայքի թագավորության անկախությունը և Տրդատ III Մեծի արքայապատիվ իրավունքները: