ԺԶ.-ԺԸ. դա­րե­րուն, գա­ղու­թը ապ­րած է փառ­քի օրեր, երբ Հա­լէպ դար­ձած է վա­ճա­ռա­կա­նա­կան հսկայ կեդ­րոն մը, եւ հայ վա­ճա­ռա­կան­ներ սկսած են Հա­յաս­տա­նի ամէն կող­մե­րէն Հա­լէպ ժա­մա­նել: Այդ օրե­րուն հա­լէ­պա­հա­յու­թիւնը ու­նե­ցած է իշ­խան­նե­րու եւ երե­ւե­լի­նե­րու պատ­կա­ռե­լի դա­սա­կարգ մը: Ալէքս Ռա­սը­լի, 1745ին, Հա­լէ­պի հա­յոց թիւը հաշ­ուած է 6720 հա­յեր: Իսկ ԺԹ. դա­րուն, վա­ճա­ռա­կա­նու­թեան զու­գա­հեռ շարք մը ար­հեստ­ներ եղած են հա­յե­րու մե­նաշ­նոր­հը. հա­յեր նա­եւ մշա­կոյ­թի զա­նա­զան բնա­գա­ւառ­նե­րէ ներս ար­ձա­նագ­րած են յատ­կան­շա­կան նուա­ճում­ներ: Ար­դա­րեւ, Հա­լէ­պի նշա­նաւ­ւոր Դա­սա­տու­նը (ԺԶ.-ԺԷ. դա­րեր) նկատ­ուած է գի­տու­թեան եւ ար­ուես­տի իս­կա­կան դպրոց մը: Գա­ղու­թը տուած է շնոր­հա­լի ար­ուես­տա­գէտ­ներ. օրի­նակ, Մու­րատ Գրիչ, Տ. Մկրտիչ Քա­հա­նայ, Տ. Սար­գիս Քա­հա­նայ, եւ այլք: Ան­ուա­նի նկա­րիչ­ներ եղած են Էլ Մու­սառն­ուէր ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րը: ԺԹ. դա­րու մտա­ւո­րա­կա­նու­թեան ակա­նա­ւոր դէմ­քե­րէն հան­դի­սա­ցած է Րըզգ–Ալ­լահ Աստ­ուա­ծա­տուր Հաս­սուն­եան: Սուր­իոյ առա­ջին հա­յե­րէն օրա­թեր­թը, “Ֆը­ռաթ“ (Եփ­րատ), լոյս տե­սած է Հա­լէ­պի մէջ, 1868ին: Հա­լէ­պա­հայ գա­ղու­թին թիւը ան­հա­մե­մա­տօ­րէն բազ­մա­ցած է Ցե­ղաս­պա­նու­թեան օրե­րուն, երբ դար­ձած է գաղ­թա­կան հա­յու­թեան հա­մախմ­բու­մի մե­ծա­գոյն կա­յա­նը: 1920-1930ական թուա­կան­նե­րուն, գաղ­թա­հայ կեան­քը սկսած է կազ­մա­կերպ­ուիլ, եւ ներ­կա­յի կեն­սու­նակ պատ­կե­րը անց­եա­լի հա­րա­զատ ու յա­րա­ճուն շա­րու­նա­կու­թիւնը կը հա­մար­ուի: Մա­յիս 28, 1993ին, Հա­լէ­պի մէջ հաս­տատ­ուած է Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան Ընդ­հա­նուր Հիւ­պա­տո­սու­թիւնը: