Ազգի ու լեզուի, մանաւանդ՝ հայութեան ու Հայոց լեզուի միջեւ առընչութիւնները, անթիւ անգամներ արծարծուած ու քննուած են՝ լուրջ ու անլուրջ ձեւերով։ Բայց խորհրդահայ գրականութիւնը խաթարուած երկու ուղղագրութիւններով կարդացող –այլապէս ինչպէ՞ս կարդացուած է 1935-ին Երեւան լոյս տեսած Զապէլ Եսայեանի «Սիլիհտարի պարտէզները»-ը՝ 1950-ին «Յուսաբեր»-ի կողմէ Գահիրէ հրատարակուելէ առաջ— Սփիւռքի իրերայաջորդ սերունդներու առկայութիւնը կը հերքէ այն հաստատումը, թէ «մեզ իրարմէ բաժնողը ու անհասկնալի դարձնողը եղաւ մեր ուղղագրութիւնը, եւ լեզուական բաբելոնը որ պարտադրուեցաւ մեզի դարաշրջանի սկիզբին քաղաքական նպատակներով՝ ժողովուրդը իրարմէ բաժնելու, օտարելու ինքն իրմէ եւ իր արմատներէն խորթացնելու», այսինքն՝ 1922-ին «մեզի պարտադրուած շինծու, եղծանուած ուղղագրութիւնը», որ «հարիւրամեակէ մը ի վեր կը հերձէ հայ քաղաքակրթութիւնը, մշակոյթը ու քաղաքական մտածողութիւնը»։