Բո­լորս գի­տենք Գեր­մա­նիա որ­պէս Երկրորդ Հա­մաշ­խարհա­յին Պա­տերազ­մին տե­ղի տո­ւող եր­կիր, իր այդ ար­կա­ծախնդրու­թեան հե­տեւան­քը շատ ծանր հա­տու­ցեց ամ­բողջ երկրի մը միաս­նա­կան ամօթ­խա­ծու­թեամբ։ Հա­մաշ­խարհա­յին հա­սարա­կու­թիւնը չէր կրնար նե­րողա­միտ գտնո­ւիլ կա­տարո­ւած ան­մարդկու­թեան դէմ։ Ար­դա­րեւ Գեր­մա­նիա կորսնցուց 1920-ական տա­րեթի­ւերուն ծնած սե­րունդի այ­րե­րուն կա­րեւոր մէկ մա­սը։ Կոր­ծա­նեցաւ քա­ղաք­նե­րը, գրա­ւուե­ցաւ եր­կի­րը եւ հար­կադրուեցաւ շատ ծանր տու­գանքներ մու­ծե­լու։ Սա­կայն այդ բո­լորին ընդմէ­ջէն գեր­մա­նական հա­սարա­կու­թիւնը յա­ջողած էր իր կա­տարած սխա­լին գի­տակ­ցիլ։ Այդ գի­տակ­ցութեան վրայ հիմ­նեց իր ամ­բողջ կրթա­կան հա­մակար­գը։ չար­տօ­նեց որ աւե­լի ետք նման պա­տեհա­պաշտներ յայտնո­ւին եւ ցե­ղապաշ­տութեամբ թու­նա­ւորել փոր­ձեն Գեր­մա­նիոյ ապա­գայ սե­րունդնե­րը։ Իսկ Թուրքիա իբ­րեւ ցե­ղաս­պա­նու­թիւն կա­տարած եր­կիր դի­մէց ընդհա­կառակ ճամ­բու։ Պան­ծա­ցուց իր ցե­ղապաշտ նախ­նեաց արար­քը, հպար­տա­ցաւ անոնց կա­տարած­նե­րով։ Հե­տեւա­բար առի­թը չու­նե­ցաւ չա­րիքէն դաս քա­ղելու եւ հա­մաշ­խարհա­յին հա­սարա­կու­թեան դի­մաց ճա­կատա­բաց մնա­լու։ Տի­կին Մեր­քե­լի քա­ղաքա­կանու­թեան հե­տեւան­քով այ­սօր Եւ­րո­պա պա­տանդ է Էր­տո­ղանի դի­մաց։ Եւ այս իրո­ղու­թեան առ­թած հա­մար­ձա­կու­թեամբ Էր­տո­ղան հա­լածեց ամ­բողջ գեր­ման ժո­ղովուրդը իր ամե­նազ­գա­յուն եղած նիւ­թին մէջ։ Շատ կա­րեւոր կան­խա­տեսում մը չէ են­թադրել որ այս ան­գամ ժայ­ռին դի­պող խո­փը եւ Թուրքիա բա­ւական սուղ պի­տի հա­տու­ցէ ներ­քին քա­ղաքականութեան հաշւոյն բերնէն ելածին սահման չդնելու հետեւանքը։