ԴՈԿՏ. ՌՈՒԲԻՆԱ ՓԻՐՈՒՄԵԱՆ.- Ծրագիրը, որ այստեղ խորհրդաժողովին ներկայացրի, հաւաքական աշխատանքի արդիւնք է, որին մասնակցել են Կալիֆոռնիայի մի շարք մասնագէտներ: 2000 թուականին, երբ ես նախագահում էի Խնամակալ մամնին, ուսումնասիրութիւններ կատարեցինք, արդիւնքում եկանք այն եզրակացութեան, որ Հայոց Ցեղասպանութեան մասին երեխաները շատ քիչ բան գիտեն: Ամէն տարի՝ Ապրիլի 24ին, եկեղեցում արարողութիւն է կատարւում, գնում ենք ցեղասպանութեան զոհերի յուշարձանի մօտ, բայց արդեօ՞ք երեխաները գիտեն ինչի համար են գնում: Ուսումնասիրութեան արդիւնքում պարզեցինք, որ շատ անգամ ուսուցիչների, ծնողների մեծ մասը, որպէսզի երեխայի հոգեկանը չվիրաւորեն եւ կամ հոգեկան ծանր ազդեցութիւն չթողնեն, ոչինչ չեն պատմում ցեղասպանութեան մասին, իսկ մի մասն էլ այնպիսի բաներ են պատմում, որ իսկապէս շատ ծանր ազդեցութիւն է ունենում երեխաների հոգեկան աշխարհի վրայ ու երբեմն նոյնիսկ, որպէս հոգեբանական ինքնապաշտպանութիւն, նրանց անտարբերութեան է մղում: Որպէսզի այս երկու ծայրայեղ մօտեցումներն էլ տեղի չունենան եւ մէկ հաւասարակշռուած դասաւանդման կամ նիւթի փոխանցման ձեւ լինի, մտածեցինք, որ պէտք է ուղեցոյց կազմենք. դրա համար: Մեզ օգտակար եղաւ հրէաների օրինակը, որտեղ դեռ փոքրուց հրէայ երեխաներին սովորեցնում են Ողջակիզման մասին, նրանց դաստիարակում են ոչ թէ որպէս զոհ, այլ պահանջատէր ամբողջ աշխարհից՝ իմանալու, երբեք չմոռանալու հրէաների ցեղասապանութիւնը: Ըստ մեր պատրաստած ծրագրի՝ ուսուցումը սկսւում է նախակրթական տարիքից: Ծրագիրը որպէս առարկայ չի նախատեսուած, այլ առաջարկուած են թեմաներ եւ իւրաքանչիւր թեմային վերաբերող եւ աշակերտի տարիքին համապատասխան նիւթ եւ այն դասաւանդելու դասածրագիր եւ միջոցներ: Տարուայ ընթացքում ուսուցիչը այլ դասերին զուգընթաց անցնում է այդ թեմաները, որոնք աշակերտին պատրաստում են Ապրիլ ամսին Եղեռնի թեման ընկալելու համար: Այդ թեմաները, որոնք պէտք է օգնեն հասկանալու համար ցեղասպանութիւնը: Օրինակ՝ ներառում են համագործակցութիւն, ազնուութիւն, բարեկամութիւն, փոխադարձ յարգանք, երկրորդ խմբի մէջ ազատութիւն, քաջութիւն, արդարութիւն, կորուստ, ինքնապաշտպանութիւն, վերապրում եւ այլն: Մեր նպատակը բնաւ այն չէ, որ երեխաների մէջ զոհի հոգեբանութիւն կամ թուրք ժողովրդի դէմ ատելութիւն ներարկենք, փոքր եւ տկար ազգ լինելու ստորադասութեան բարդոյթ առաջացնենք եւ կամ նրանց հետ լացենք ու սգանք: Մեր ժողովրդի դէմ անարդարութիւն է կատարուել, եւ այդ անարդարութիւնը պէտք է վերացուի: Մենք պահանջատէր ենք: Այս ծրագրով աշակերտը բարձր դասարանում արդէն կը սովորի, թէ ինչո՞ւ կատարուեց Հայոց Ցեղասպանութիւնը, ինչպէ՞ս կատարուեց, ի՞նչ է արդիւնքը, ինչո՞ւ է ուրանում թուրքը, եւ ինչ է մեր հեռանկարը իբրեւ ազգ: Մեծ յոյս ունեմ, որ այ ծրագիրը մեծ հետաքրքրութիւն առաջացրեց խորհրդաժողովի մասնակիցների մօտ, տարածում կը գտնի եւ կը կիառուի թէ՛ Հայաստանի, թէ՛ Սփիւռքի կրթօջախներում: