Հայոց պատմութեան մէջ յիշատակուած առաջին պետական կազմաւորումը, որ սեպագիր սկզբնաղբիւրներուն մէջ վկայուած է Արատտա, Հայա եւ Սուբուր անուանումներով, կը դառնար միջուկը մեր պատմութեան առաջին մեծ տէրութեան: Ան իր ազդեցութեամբ տեւեց քանի մը հարիւրամեակ` Ք.ա. XXXVIII – XXVI դարերը, եւ մէկ մշակութային գօտիի մէջ միաւորուեցաւ հսկայական` շուրջ մէկ միլիոն քառակուսի քիլոմեթր տարածք, դառնալով միաժամանակ եւ Հայոց պատմութեան առաջին տէրութիւնը, եւ Հայկական լեռնաշխարհէն ընթացող մշակութային իւրօրինակ տէրութիւնը, եւ Հայկական լեռնաշխարհէն ընթացող մշակութային իւրօրինակ ՙհամաշխարայնացման՚ առաջին դրսեւորումը: