Երբ ծանոթանում ենք մեզ հասած պատմական աղբյուրներում առկա հայկական ներկայության ծավալներին, ակնհայտ է դառնում այն մեծ դերակատարությունը, որ հնագույն ժամանակներից ունեցել են հայերն ու Հայքը: Ասելով հայեր և Հայաստան, մենք հաշվի ենք առնում նաև այն, հաճախ արհեստածին, բարդությունները, որոնք կապված են այդ հեռավոր ժամանակների դերակատար ազգերի ու պետությունների նույնադրման (իդենտիֆիկացիա) հետ: Դիտարկելով նույնիսկ միայն այն հիշատակումները, որոնք ընդունվում են անգամ «պաշտոնական» պատմագիտության կողմից, ակնհայտ է դառնում հայկականության վիթխարի դերը հնագույն աշխարհում, մանավանդ նոր հայտնագործությունների և հետազոտությունների լույսի ներքո: Ինչ արժեն թեկուզ այն նշանակությունն ու որակումները, որ տրված են հայերին և հայկական լեռնաշխարհին հարևանների կողմից. դրախտի երկիր, արևելքի ազգ, արարչության վայր, սուրբ օրենքների և սուրբ ծեսերի պահապան երկիր ու ժողովուրդ, աստվածների ժողովի վայր, մարդկության փրկության երկիր, անմահության երկիր և այլն: Համաձայնենք, որ միայն համատարած և անառարկելի իրողությունը կարող էր ստիպել մեր հարևաններին` մարդկության համար այդ կարևորագույն և պատվաբեր արժեքներն ու հատկությունները վերագրել ոչ թե իրենց, այլ մի ուրիշ ժողովրդի ու երկրի, այն էլ այդպես միաձայն և անվերապահ: Ի տարբերություն հայտնի մի քանի ազգերի, որոնք իրենք են իրենց համարում ընտրյալ ազգ, իսկ իրենց երկիրը` սրբազան հող, մեր դեպքում դա պնդում են հաճախ ոչ բարեկամաբար տրամադրված օտարները: Եվ սա շատ կարևոր առանձնահատկություն է: