Մեր թվագրության 301 թվական, Հայք, Արշակունիների թագավորություն: Քրիստոնեությունը, որպես պետական կրոն, առաջինն այստեղ հռչակվեց: Մեծ Հայքի առաջին քահանայապետը` Գրիգորիսը, որին շնորհվել էր Լուսավորիչ մականունը (ճակատագրի ինչպիսի ծաղր) հրաման արձակեց՝ հայկական բոլոր տաճարների պահոցից հավաքել (Հայքում գրքերը գրվում էին հիմնականում մագաղաթի վրա) բոլոր գրքերը, դրանք կուտակել ավերվող տաճարների բակերում և կրակի մատնել: Ամենամեծ խարուկը բոցկլտում էր Հայքի հնագույն մայրաքաղաքի` Արտաշատի մեծ հրապարակում: Այդ ժամանակ բուն հայկական թվագրության 2807 թվականն էր (տարին փոխվում է մեծ Նավասարդի օրը): Թվագրությունը վարվում էր Մեծ Հայքի առաջին արքայի` Հայկի և Բաբելոնի արքա Բելի միջև տեղի ունեցած ահեղ ճակատամարտից սկսած` մ.թ.ա. 2493 թվականից հետո: Ճշգրիտ հայտնի է հետևյալը, որ դեռևս մ.թ.ա. 18-րդ դարից հայերը օգտվում էին տառագիր այբուբենից: Այդ մասին կային և հեթիթական, և եգիպտական գրավոր վկայություններ: Մասնավորապես, երբ մ.թ.ա. 17-րդ դարում հայերը նվաճել էին Եգիպտոսը (Եգիպտացիք հայերին կոչում էին հիքսոսներ, որը ղպտերենից թարգմանվում է որպես հովիվ-արքաներ), ապա նվաճված երկրին պարտադրել էին իրենց տառագիր գիրը: Այդ տիրապետության համարյա 150-200 տարիների ընթացքում Եգիպտոում օգտագործվում էր Հիքսոսյան տառագիր այբուբենը: Երբ մ.թ.ա. 16-րդ դարի վերջում եգիպտացիք հիքսոսներին ընդմիշտ կարողացան վռնդել Եգիպտոսից, կրկին վերադարձան իրենց նախկին մեհենագրերին` ձգտելով ընդմիշտ ոչնչացնել այն բոլոր ձեռագրերը և արձանագրությունները, որոնք վարվել էին հիքսոսյան այբուբենով: Այսպիսով, Հայքը առաջինն էր աշխարհում, ով դեռևս մ.թ.ա. 18-րդ դարից մեհենագրերից անցել էր այբուբենի: Իսկ այժմ, Արտաշատի մեծ հրապարակում և առանձին տաճարների բակերում այրվում էր Մեծ Հայքի ավելի քան 2700-ամյա պատմությունը, Հայքի արքաների և արքայատների պատմությունը, նրանց վարած պատերազմների, բայց առավելապես շինարարական աշխատանքների պատմությունը: Ոչնչացան մեր հնագույն բանահյուսությունը, տաղերը և խազագիր երաժշտության պատմություննը, Արշակունի վերջին արքաների պատմությունը: Պատճառները երկուսն էին: Նախ` Գրիգորիսը (ազգությամբ` պարսիկ) լինելով արքայասպան Անակի որդին, ձգտում էր պատմության էջերից ջնջել իր ծագման անարգ պատմությունը (արքայասպան Անակը, մի անարգ պարսկական լրտես, որը դավադրաբար՝ իր եղբոր հետ միասին սպանել էին Տրդատ արքայի հորը` Խոսրով Մեծ արքային) և միառժամանակ իրականացնել նաև իր Հոռոմ տերերի` պատմության այդ զեղծարարների հանձնարարությունը`այն է, ոչնչացնել Մեծ Հայքի պատմությունը, գրի ոչնչացման միջոցով ջնջել, ձուլելու Հայքը հունահռոմեական նոր կազմակերպվող կայսրությանը (ինչը նրանց չհաջողվեց 500 տարվա ընթացքում, զենքի ուժով):