Հայտնի է, որ մինչև 1938թ. Դերսիմի լեռնային շրջաններում դեռևս հայկական բնակավայրեր էին մնացել, ինչպես նաև շարունակում էր գործել Դերսիմում հանրահայտ և Դերսիմի ալևի ու քրիստոնյա բնակիչների համար հավասարապես սրբազան Հալվորի Ս.Կարապետ վանքը: 1938թ. Դերսիմի բնակչության ջարդերն, ըստ էության, սկսվեցին հենց հիշյալ վանքի պայթեցումով: 1938թ.-ը Դերսիմում դեռևս առկա հայ քրիստոնյա բնակչության համար մասնավոր կարևորություն ունեցավ նաև հանգամանքով, որ անմիջապես վերջ դրեց հայկական ինքնության դրսևորման որևէ կերպի: Այստեղի վերջին հայերն ամբողջովին ալևիացան, իրենք իրենց արգելեցին հայերեն խոսել և, չնայած տեղի բնակչությունը հիանալի իրազեկ էր ալևիացած հայկական գյուղերի գոյությանը, բայց հայկական կյանքի որևէ դրսևորում դադարեց ոչ միայն Դերսիմում ընդհանրապես, այլ նաև Դերսիմի հայկական բնակավայրերում: 2011թ. իմ հանդիպումներին շատերն են պատմել, թե ինչպես վերջնականապես վերացավ հայկականության որևէ դրսևորում: Ահա մի համառոտ պատմություն Դերսիմում պատմվող բազմաթիվ պատմություններից.