1870-ական թթ. հրապարակ եկան հոգևոր կամ վիճակային դպրոցները, որոնցում ուսուցումը 6—8 տարի էր։ Դասավանդվում էին Հայաստանի, Ռուսաստանի և ընդհանուր պատմություն ու աշխարհագրություն,՜ բնագիտություն, գծագրություն, հանրահաշիվ, ֆիզիկա, մարդակազմություն, երկրաչափություն և այլ առարկաներ։ Այդ թվականներին լայն տարածում է ստանում աղջիկների կրթությունը։ Անդրկովկասում գործող հայկ. իգական որոշ դպրոցներ Փաստորեն դարձան թերի միջնակարգ կամ միջնակարգ ուսումնարաններ։ Նշանավոր էին Մարիամ-Ղուկասյան (Շուշի), Գայանյան (Երևան), Գայանյան, Մարիամյան-Հովնանյան (երկուսն էլ՝ Թիֆլիսում), Եդիսաբեթյան (Ախալցխա), Արղության (Ալեքսանդրապոլ) օրիորդաց դպրոցները։ Հայ դպրոցի առավել բարձր տիպը միջնակարգ թեմական դպրոցն էր, որը հիմնականում աշխարհիկ բովանդակություն ուներ։