Հիմա մեր վիճակն անասելի ծանր է։ Անասելի դժվար է։ Բայց ուրախալին այն է, որ ժողովուրդը պինդ է կանգնած, ամուր ու աներեր է հինավուրց հայկական այս փոքրիկ հողակտորի վրա։ Վերջերս «Բակրաբոչի» թերթում տպագրված պատմական խեղաթյուրումներին ավելացավ մեկը եւս «Ձեռագիր՝ գտնված... արխիվում» վերնագրով։ Եվ, գիտե՞ք, խոսքը ինչ ձեռագրի մասին է՝ մեր Եսայի Հասան Ջալալյանի «Ալբանյան երկրի համառոտ պատմություն» գրքի։ Ադրբեջաներեն լեզվով Բաքվում հրատարակել են (աղավաղումների ու խեղաթյուրումների մասին կարող եք պատկերացնել) եւ զարմանում են. «Ինչո՞ւ 1949թ. թարգմանությունն այս անգին աղբյուրի ընկած դեղնել է Ադրբեջանական ԽՍՀ ԳԱ N 2009 թղթապանակում։ Ինչո՞ւ մինչեւ այսօր այն չի թարգմանվել ադրբեջաներեն։ Պարադոքս»։ Ուզում ես այս կեղծ ու փուչ տողերի հեղինակին ասել՝ պարադոքսը նրանում է, որ դուք չէիք կարող հրատարակել հայ պատմաբանի լավ գիրքը, որը ադրբեջանական խեղաթյուրումների ու վայ պատմաբանների կարծիքների հերքում է հանդիսանում։ Սակայն այսօր ուրիշ է, վերակառուցում է ադրբեջանական պատմության մեջ, այսինքն՝ ոչ թե միայն խեղաթյուրելու, այլեւ փաստերը գլխիվայր շրջելու ժամանակ է սկսվել, անարգել ինչ ուզում են՝ անում են, ասա՝ Եսայի Հասան Ջալալյանը թուրք է, ձեռքդ բռնողն ո՞վ է, մանավանդ՝ երբ Կենտրոնն էլ է ճանաչել «ադրբեջանական գործոնի» ուժը։ Եվ Շուշին էն գլխից թուրքական քաղաք համարողները չեն մոռանում այդ նույն հոդվածում (իրենցից անկախ) խոստանալ, որ Ջալալյանի այդ գիրքը դեռեւս 1839 թվականին հայերեն տպագրվել է Շուշիում։ Հոդվածի հեղինակը՝ Զումբրուդ Կուլիզադեն, իր հոգեւոր հայրերից մի քայլ առաջ է անցնում պատմական խեղաթյուրումների ու կեղծումների մեջ։ Դեհ, հասկանալի է բոլոր այս «զումբրուդների» նպատակը։ Սակայն ի՞նչ կարող ես ասել նմաններին, որոնք յուրացնելով ուրիշ ժողովուրդների ոչ միայն պատմությունը, այլեւ պատմագիրներին, անտեսում են անգամ համաշխարհային պատմագիտության խոսքն ու գնահատանքը։ Ինչպես ասում են՝ դա ջայլամային քաղաքականություն է. գլուխը թաքցնում են թեւի տակ եւ կարծում են, թե թաքնված են, իրենց տեսնող չկա։ Ասենք, զարմանալի այստեղ ոչինչ էլ չկա. վայ գիտնականը աղվեսի, օձի եւ նման այլ կենդանիների ու սողունների քաղաքականությունը բանեցնելուց հետո ինչո՞ւ պիտի բացառի ջայլամինը, մանավանդ, երբ խոսքը այնքան ճկուն արեւելյան դիվանագիտության մասին է։