Այլախոհության առումով ԽՍՀՄ-ում Հայաստանը 1960-1988 թթ. առանձնահատուկ տեղ է գրավել: Այստեղ, ի տարբերություն այլ հանրապետությունների, ոչ թե տարերային կամ դիպվածային, այլ կազմակերպված այլախոհական շարժում էր գործում: 1962- ին սկսել եւ մինչեւ 1966-ը գործել է Հայաստանի երիտասարդների միությունը: Ճիշտ է, այս կազմակերպությունը չի ունեցել հստակ մշակված ծրագիր ու կանոնադրություն, տարբեր փուլերում դրանք մշակելու զանազան փորձեր են արվել եւ այդպես էլ վերջնական տեսքի չեն բերվել, բայց չորս տարի շարունակ` ամենադժվարին պայմաններում գործել է: Կազմակերպությանն անդամակցող մարդկանցից շատերը դատապարտվել են, շատերն էլ տարատեսակ հետապնդումների են ենթարկվել: Նկատենք նաեւ, որ սա չի եղել այնպիսի կառույց, որը կհայտարարեր Խորհրդային Միությունում պաշտոնական համարվող կոմունիստական գաղափարախոսության դեմ պայքարի իր պատրաստակամության մասին: Սա ավելի շատ ազգային-հայրենասիրական կազմակերպություն էր, որի անդամներն իրենց առջեւ դրել էին այդ շրջանում հայ ժողովրդին հուզող այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք էին` Եղեռնի օրը (ապրիլի 24-ը) նշելը, Եղեռնի զոհերի հուշարձան ունենալը, Հայաստանի կորցրած տարածքների` մասնավորապես Ղարաբաղի եւ Նախիջեւանի վերադարձը, հայոց լեզվի մաքրությունը եւ պահպանումը: 1965 թ. հզոր ցույցը կարելի է նաեւ այս կազմակերպության գրանցած հաջողություններից մեկը համարել: 1966 թ. սկսած` Հայաստանը դարձավ ԽՍՀՄ միակ հանրապետությունը, որտեղ գործում էր կազմակերպված ընդդիմադիր կուսակցություն, որն ուներ պաշտոնաթերթ, եւ այդ թերթի ու տարածած թռուցիկների միջոցով հայտարարեց գործող ռեժիմի դեմ իր գաղափարական պայքարի մասին: Դա Ազգային միացյալ կուսակցությունն (ԱՄԿ) էր: ԱՄԿ անդամները շարունակաբար կալանավորվում ու երկարատեւ ազատազրկման էին դատապարտվում, բայց կուսակցությունը շարունակում էր գործել: Եվ գործեց մինչեւ 1987 թվականի աշուն, երբ արդեն ընդհատակյա պայքարի անհրաժեշտություն չկար եւ Պարույր Հայրիկյանը հայտարարեց, որ դրա հենքի վրա ստեղծում է Ազգային ինքնորոշում միավորում կազմակերպությունը: Լյուդմիլա Ալեքսեեւան իր 1992 թ. հրապարակած «Այլախոհության պատմությունը ԽՍՀՄ-ում» գրքի Հայաստանին նվիրված բաժնում գրում է. «Հայաստանը ԽՍՀՄ միակ հանրապետությունն է, որտեղ գործում է կուսակցություն, որն իր առջեւ ԽՍՀՄ-ից դուրս գալու նպատակ է դրել, եւ այդ գաղափարն ընկալվում է ժողովրդի կողմից: 15 տարիների ընթացքում ՊԱԿ-ը հնարավորություն է ունեցել համոզվելու, որ անհնար է ոչնչացնել ԱՄԿ-ն, յուրաքանչյուր ձերբակալությունների շղթայից հետո ի հայտ էին գալիս նոր հետեւորդներ» (էջ 78):