Հայը սկսած էր կռնակ դարձնել էր իր ազգային ինքնութիւնն ու որակը բնորոշող ու պայմանաւորող արժէքներւոն եւ արժանիքներուն։ Ազատ ու արժանապատիւ կեանքի եւ հոգեմտաւոր լոյսի արարման համար ամէն կարգի բռնութեան, կաշկանդումի եւ ստրկացման դէմ ծառացող Հայկ Նահապետի եւ Մեսրոպ Մաշտոցի իմաստաւորած ՀԱՅ-ը ուծացման անդունդն ի վար թաւալգլոր անկումի մէջ էր։