- Լսել մեր իմաս­տուննե­րու խօս­քը։ Մէ­կը, 1200-ական­նե­րուն ապ­րած Յով­հաննէս Պլուզ Երզնկա­ցի ամե­նայն հա­յոց կա­թողի­կոս բա­նաս­տեղծինն է.«Զխրատ ի սրտիդ տնկէ, սա յա­մէն չա­րէ զքեզ պա­հէ»։ 1400 թո­ւակա­նին Տա­թեւ վան­քի վա­նահայր սուրբ Գրի­գոր Տա­թեւա­ցին «Ամա­ռան» եւ «Գիրք հարցմանց» աշ­խա­տասի­րու­թիւննե­րու մէջ տե­ղադ­րեց հե­տեւեալ թե­ւաւոր խօս­քե­րը. «Յի­մար լեր ի չա­րիս եւ իմաս­տուն ի բա­րիս», «Գի­տել եւ ոչ ասել՝ չար է, ոչ գի­տել եւ ասել չա­րագոյն է»։ Իսկ աշ­խարհա­կան Ֆրի­կը, մոն­ղո­լական ար­շա­ւանքնե­րու չար ժա­մանակ­նե­րու ակա­նատե­սը եւ անոնց չա­րագոր­ծութիւննե­րէ տա­ռապած աշու­ղը, ըսաւ. «Չա­րէն փա­խիր եւ գոր­ծէ դու յերկրի բա­րիք... Իմ սիրտ, վա­տին մի՛ լսիր, ու չա­րին իս­կի մի՛ տալ»։ «Չար»ը ու­նի, ի՛նչ զար­մա­նալի բան, բա­ռակա­պակ­ցութիւննե­րու, ար­տա­յայ­տութիւննե­րու եւ դար­ձո­ւածքնե­րու հա­րուստ պա­շար. «չար մարդ», «չար ժպիտ», «չար հա­յեացք», «չար գործ», «չար պտուղ», «չար բե­րան», «չար լե­զու», «չար աչ­քի գալ», «չար թել ոլո­րել», «չար աչ­քի տակ ծնիլ»… Չար աչ­քե­րը, ըստ Աւե­տիք Իսա­հակեանի, գե­ղեց­կուհի­ներու սեւ աչ­քերն են. «Սեւ աչե­րէն շատ վա­խեցիր. մու­թը ահ է, չար­քեր շա՜տ կան»։ Մեր բա­նաս­տեղծնե­րը լաւ ճանչցեր են չա­րը։ Ըստ 1500-ական­նե­րուն ապ­րած տա­ղասաց Սե­բաս­տա­ցի Յո­վասա­փի, հայ իշ­խաննե­րու ան­միաբա­նու­թիւնն էր չա­րը.