Հայերը, ուրեմն, ոչ միայն յիշեալ ազգութիւններէն իւրաքնչիւրի համեմատութեամբ մեծամասնութիւն կը կազմէին, այլ իրենց թիւով աւելի էին քան միւս բոլոր ազգութիւնները միասին առնուած: Թուական այս գերակշռութեան հետեւանքով` հայերը պիտի ըլլային, ըստ երեւոյթին, իշխող, գերակշռող տարր մը եւ ոչ թէ ճնշման ու ստրկութեան ենթակայ: Բայց ատիկա այդպէս չէր: Հայը չէր սիրեր զէնք ունենալ, որովհետեւ զայն ունենալն ու անոր գործածութիւնը մեծ յանցանք մըն էին կառավարութեան աչքին եւ արժանի, եթէ ոչ մահուան, գոնէ 101 տարուան բանտարկութեան պատժի: Հայը զբաղած էր միայն խաղաղ աշխատանքով եւ իր այդ աշխատանքի, ինչպէս եւ իր խառնուածքի բերումով` ի վիճակի չէր մրցակից լինել ըմբոստ, ռազմասէր եւ իշխելու տենչով բռնուած քիւրտին: Քիւրտերը իրական տէրն ու իշխանաւորներն էին այդ երկրին, ուրտեղ մինչեւ 1860 թուականները, Օսմանեան տիրապետութիւնը, կարելի է ըսել, եղած էր անուանական: Վասպուրականի տիրակալները քիւրտ թոռուններն ու աշիրէթապետներն էին, որոնք աւատական կարգերով կը կառավարէին այդ ամբողջ երկիրը: