Հայկական Լեռնաշխարհի ճարտարապետությունն այնքան էր զարգացել և համբավը այնքան էր տարածվել, որ օտարներ երկրներում պահանջ էր առաջացել հայերի ճարտարապետա-շինարարական միտքն ու հմտությունը, շինանյութն և վարպետաց գիտելիքներն իրենց տարածաշրջաններում էլ կիրառել: Նման տարածաշրջաններից մեկը Միջագետքն էր: Միջագետք անցած մեր նախնիներն եղել են քաղաքակրթության առնվազն հինգ (այդ թվում և ճարտարապետության) ոլորտների կրողներն ու տարածողները): Մի իրողություն, որ փաստում են շումերները «…. Ուրուկի տաճարները հնացել ու ճաքճքել էին”, որովհետև արատտացիները «…. նավարկություն չեն կատարում, … քարեր, բրոնզ, կապար, լազուրիտի կտորներ … չեն բերում իրենց լեռներից”: Հետաքրքիր է` շումերների ինչի՟ն էր հարկավոր Հայկական Լեռնաշխարհի քար-շինանյութը: Հավանաբար տեղում քար չկար, նրանք էլ հավանում, նախընտրում ու կիրառում էին Արատտայի շինանյութը, ինչպես նաև շինարար ճարտարապետների գիտելիքներն ու փորձը: