՛Հայոց դպրոցի բուն պատմությունն անխզելիորեն կապված է գրերի ստեղծման հետ։ Մեսրոպ Մաշտոցը, Սահակ Պարթև կաթողիկոսի աջակցությամբ, հայ գրերն ստեղծելուց հետո ձեռնամուխ է լինում կրթատներ հիմնելու գործին։ Առաջին դպրոցը՝ վարդապետարանը, բացվել է Վաղարշապատում։ Սկզբնական շրջանում դասավանդվել են Սուրբ գիրքը, վարքաբանություն և եռյակ գիտությունները (քերականություն, ճարտասանություն, դիալեկտիկա), հետագայում նաև աստղաբաշխություն, բարոյագիտություն, թվաբանություն և այլ առարկաներ։ Դպրոցը պատրաստել է ուսուցիչներ; քարոզիչներ և եկեղեց. գործիչներ, որոնք լուսավորական գործունեության էին մեկնում ՜Հայաստանի տարբեր գավառները։ Այստեղ սովորելու և կատարելագործվելու էին գալիս ՛Հայաստանի տարբեր վայրերից։ Դպրոցը հատկապես ծաղկում է ապրել Ղազար Փարպեցու ուսումնապետության ժամանակ։ ՛Հատուկ ուշադրություն է նվիրվել սաների ֆիզիկակ. դաստիարակությանը (մարզանք, խաղ, ձիավարժություն, զինավարժություն ևն)։ Վաղարշապատի դպրոցը գոյատևել է մինչև 510-ը։