Բայց պատմական չոր իրականութիւններն ու փաստերը կը մնան ու կը մնան եւ անհրաժեշտ է հաշուի նստիլ ատոնց հետ։ Այսպէս, Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը ծնունդ առաւ իբրեւ հայկական ազատագրական պայքարի դրօշակիր։ Ան ունէր համապատասխան գաղափարաբանութիւն եւ նպատակներ. այս ծիրէն ներս, ան մշակեց քաղաքական միտք, ու իր գաղափարականով ու քաղաքական միտքով պատրաստեց, թրծեց համապատասխան քաղաքական ու մարտական ֊ զինուորական գործիչներ։ Ան դարձաւ հայկական իրականութեան մէջ գլխաւոր ուժը, որ ղեկավարեց հայկական ազատագրական պայքարը։ Դաշնակցութեան ռազմաքաղաքական քուրային մէջն էր որ թրծուեցաւ այն սերունդը, որ հայ ժողովուրդին տուաւ իր կորսուած պետականութիւնը, որ կոչուած էր դառնալու Միացեալ, Ազատ եւ Անկախ Հայաստան։ Դաշնակցութեան ծոցէն ելան նոյն այդ հանրապետութեան չորս վարչապետները եւ բազմաթիւ նախարարներ։ Արամ Մանուկեանը, այդ օրերուն իր ունեցած դերակատարութեամբ, ժողովուրդը եւ բոլո՛ր ուժերը մէկ նպատակի շուրջ համախմբելու եւ համերաշխ ուժի վերածելու կամքով, կը խորհրդանշէ նոյն այդ սերունդը ամբողջ։ Եւ ճիշդ ա՛յս պատճառով է, որ մեր ժողովուրդը եւ պետութիւնը արժանի յարգանքը պիտի մատուցեն այդ սերունդին՝ կանգնեցնելով իր արձանը։