Հայոց լեզուն տարածաշրջանի /Հայկական լեռնաշխարհ և շրջակա տարածքներ, Փոքր Ասիա/ հնագույն լեզուներից է, որն ըստ նորագույն ուսումնասիրությունների խոսակցական լեզու է եղել դեռևս 8-9000 տարի առաջ: Պորտասար անունն, անկասկած հուշարձանին տրվել է իբրև կյանքի, երկրի կենտրոն, պորտ, սար: Ընդ որում Պորտասար անվանումը հուշարձանին տրվել է մարդկանց կողմից, որոնք գիտեին նրա կրոնա-ծիսական հուշարձան լինելու մասին, գիտեին երկրային կյանքի ու հանդերձյալ կյանքի մասին, ինչպես նաև ունեին թռչնակերպ Անգղ /Անգել/ աստծո պաշտամունքը, որը կապում էր այդ երկու աշխարհները: Իսկ քարե կոթողներ /խաչարձաններ, քարե հուշասյուներ, քարե կուռքեր, ավելի ուշ` խաչքարեր/ Հայաստանում եղել են բոլոր ժամանակներում: Հայկական Միջագետքում հայտնաբերված մոտ 12 հազար տարեկան այս հուշարձանը հնագիտական այն ապացույցն է, որը համեմատական լեզվաբանության հետ թույլ է տալիս ասել, որ Հայաստանը ժամանակակից քաղաքակրթության բնօրրանն է: