Երկիր ու հայրենիք կորսնցուցած, բռնագաղթէ ու տեղահանութենէ ետք, Կիլիկիոյ դարաւոր Սուրբ աթոռը, տարագրուած իր ժողովուրդին հետ Լիբանանի Անթիլիաս աւանին մէջ կը հաստատուի։ Բռնագաղթի տարիներէն ետք, տարագիր հայութեան մեծագոյն հատուածը, բռնագրաւեալ մեր հողերուն մերձակայ միջին արեւելեան երկիրներուն՝ Սուրիոյ, Լիբանանի, Կիպրոսի, Եգիպտոսի թէ Յունաստանի մէջ, նոր ու շէն գաղութներ կը հաստատէ։ Ժամանակի թաւալումին հետ, քաղաքական աննպաստ եւ տխուր դէպքեր, ընկերային, տնտեսական թէ այլ պայմաններ, պատճառ եղան, որ հայեր միջին արեւելեան երկիրներէն արեւմտեան եւրոպական երկիրներ ու ամերիկեան ցամաքամասեր գաղթեն։ Այդ նոր շրջաններու փոքրաթիւ հայ համայնքները ուռճացան եւ բազմացան։ Յատկապէս Լիբանանէն, Եգիպտոսէն, Պարսկաստանէն, Սուրիայէն, Իրաքէն եւ Հայաստանէն գաղթող հայերու թիւի աճումը իրեն հետ բերաւ նոր պահանջներ, կարիքներ եւ սպասումներ։ Հայը, ո՛ւր ալ գնաց, ո՛ր երկրին մէջ ալ ապրեցաւ, աչքերը միշտ Արարատին ու Լուսաւորիչի հաւատքի կանթեղին յառած պահեց։ Իր հոգիին մէջ չմարեցան հոգեւոր ու ազգային արժէքները ու չմոռցաւ իր ոսկեղնիկ լեզուն ու անցեալը։ Միշտ վա՛ռ պահեց իր հայու հաւատքը եւ արդար պահանջներուն ու հողային իրաւունքներուն վերատիրանալու Նահատակաց ու հայրենեաց կտակը։ Սակայն հայրենիքէն հազարաւոր մղոն հեռու, սերունդներ, հայու ինքնութեան անեղծ պահպանման համար, հոգեւոր ջրտուքի կարիքը ունեցան, ուծացման դէմ բարոյական զրահաւորումի պահանջը զգացին, որպէսզի իրենց հաւատքին, ազգային ու հոգեւոր արժէքներուն եւ մշակոյթին հետ կապը անքակտելի մնար։ Այդ պատճառով ալ, հայրենի հողերէն հեռու կազմաւորուած հայ համայնքներու եւ գաղութներու համար, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութիւնը իր Աստուածահաճոյ առաքելութեամբ եւ հայրենանուէր համազգային բազմաբնոյթ ծառայութեամբ, եղաւ ու կը մնայ հոգեւոր, ազգային, մշակութային մշտաբուխ աղբիւրն ու մատակարարը, մարդակերտումի ու հայակերտումի հոգեւոր ձուլարանը, որուն գուպարէն նուիրեալ եկեղեցականներու փաղանգը, որտեղ որ կարիքն ու պահանջը եղաւ, ընդառաջեց Աստուծոյ ձայնին ու ժողովուրդի կոչին, ու գաղութներու մէջ հաստատեց նոր թեմեր եւ լծուեցաւ եկեղեցաշէն ու ազգաշէն սրբազան գործի ու առաքելութեան։ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը, միշտ պատրաստ ծառայելու հայ ժողովուրդին, նուիրեալ իր միաբանութեամբ, շուտով ձեռնարկեց թեմերու եւ հայ համայնքներու կազմակերպման եւ աճումի աշխատանքին։ Կաթողիկոսութիւնը հայրական հոգատարութեամբ ընդառաջեց իրեն ձեռք երկարողներուն, սիրով յաղթահարեց տեղայնական մտայնութիւններն ու մարտահրաւէրները, խոչընդոտներն ու դժուարութիւնները։ Հայրենիքէն դուրս այսօր, Կիլիկիոյ կաթողիկոսութիւնը իր թեմակալ առաջնորդներով ու անոնց կողքին գործի լծուող ծառայողներուն հետ, դարձած է Սփիւռքի գաղութներու կազմաւորման, բարգաւաճման ու զարգացման գլխաւոր գործօններէն մէկը։