Թեեւ նկարագրված այս բոլոր նվագարանները հնուց ի վեր տարածված էին հայկական կենցաղում, սակայն պրոֆեսիոնալ երաժիշտները, ազգագրագետներն ու արվեստաբանները դրանցով լրջորեն հետաքրքրվել սկսեցին միայն 19-րդ դարավերջից: Անվանի կոմպոզիտոր, դաշնակահար ու մանկավարժ Նիկողայոս Տիգրանյանը արեւելյան մուղամների եւ հայկական պարեղանակների դաշնամուրային մշակումներ էր անում, որոնց բնօրինակները լսել էր իր ազգականի` մեծահռչակ թառահար Աղամալ Աղամալյանի կատարմամբ: Այդ մշակումներում նա ջանում էր պահպանել հնչերանգի այն յուրահատուկ հմայքը, որ բնորոշ է թառ նվագարանին: Թիֆլիսում եւ Բաքվում, որ այդ տարիներին նաեւ հայկական մշակույթի կենտրոններ էին, կազմակերպվում էին ազգային նվագարանների մեծ համույթներ, որտեղ ընդգրկվում էին մեր հիշատակած գրեթե բոլոր նվագարանները: Այդպիսի երաժշտախմբերից էր Թիֆլիսի «Սայաթ-Նովա» աշուղական երգերի համույթը: Հենց Թիֆլիսում էլ «Ալմաստ» օպերան գրելու նպատակով երաժշտական թեմաներ փնտրելիս` կոմպոզիտոր, խմբավար Ալեքսանդր Սպենդիարյանն առիթ ունեցավ լսելու ոչ միայն «Սայաթ-Նովա» համույթի եւ Օգանեզաշվիլու անզուգական կատարումները, այլեւ հանգամանորեն ծանոթացավ Անդրկովկասի ժողովուրդների գրեթե բոլոր նվագարաններին: Հետագայում այդ մասին իր հոդվածներից մեկում նա գրում էր. «1916 թվականին Թիֆլիսում ես ծանոթացա լարային, փողային ու հարվածային բոլոր այն երաժշտական գործիքներին, որոնք գործածվել են Կովկասում: Նրանց տեմբրերի ու հնչերանգների ինքնատիպ հմայքն իմ մեջ ծնեց այն գաղափարը, որ այդ գործիքներից հնարավոր է շատ հետաքրքիր անսամբլ ստեղծել: Հենց այն ժամանակ էլ զարմանքս արտահայտեցի այն մասին, որ Կովկասի կուլտուրական երաժիշտներն այդ ուղղությամբ ոչինչ չեն արել, եւ սկսեցի խորհուրդներ տալ` արեւելյան մեծ նվագախումբ ստեղծելու անհրաժեշտության վերաբերյալ» (Ալ. Սպենդիարյան. «Արեւելյան ժողգործիքների նվագախումբ», «Խորհրդային Հայաստան», Երեւան, 11/04-1928թ.):