­Պահ­պա­նո­ւել է Սբ. ­Խա­րա­լամ­պոս ե­կե­ղե­ցու չա­փա­բե­րա­կան մա­տեա­նը (ռու­սե­րէն լե­զո­ւով), որ­տեղ գրան­ցուած են ­Կա­ւար­տի ծնունդ­նե­րը, ա­մուս­նու­թիւ­ներն ու մա­հե­րը (Հ.Հ. Ազ­գա­յին ար­խիւ, ֆ.47, ց. 2, գ. 351): ­Մա­տեա­նի գրա­ռում­նե­րը վե­րա­բե­րում են 1871-1889 թթ: Դ­րան­ցից յայտ­նի է դառ­նում, որ ե­կե­ղե­ցում սպա­սա­ւո­րած հո­գե­ւո­րա­կան­նե­րը ե­ղել են բա­ցա­ռա­բար յոյ­ներ: ­Մա­տեա­նում յի­շա­տա­կո­ւած են հա­յաս­տա­նաբ­նակ պոն­տա­ցի յոյ­նե­րի նախ­կին բնա­կա­վայ­րե­րը, օ­րի­նակ՝ Տ­րա­պի­զո­նի մար­զի Կ­րոմ­նի, ­Կար­սի մար­զի Օ­լուկ­լու գիւ­ղե­րը: ­Տա­րա­ծաշրջա­նի յոյն ազ­գաբ­նակ­չու­թեան բնա­կա­նոն կեան­քը շա­րու­նա­կո­ւեց մին­չեւ XX դ. սկիզ­բը: