- Այո՛, թուրքական զորքի ներխուժումից առաջ ռուս զինվորականները լքել են Աֆրինը՝ այդպիսով ճանապարհ բացելով նրա առջեւ, մինչդեռ, ասենք 2016թ., երբ ռուս-թուրքական հարաբերությունները վատթարացել էին, Ռուսաստանը զենք էր մատակարարում Աֆրինի քրդերին: Ռուսաստանը, բնականաբար, առաջնորդվում է սեփական շահերով, նա գիտակցում է, որ Թուրքիան իրեն կարող է առաջարկել շատ ավելին, քան՝ Սիրիայի քրդերը, եւ նախապատվությունը տալիս է համապատասխան կողմին՝ կախված իրավիճակից: Կոնկրետ «Ձիթենու ճյուղ»-ի պարագայում Ռուսաստանը թեեւ հարուցեց Սիրիայի քրդերի դժգոհությունը, սակայն, ինչպես արդեն նշեցի, ա) Թուրքիայից ստացավ «Թուրքական հոսքի» երկրորդ ճյուղի կառուցման թույլտվություն, բ) Թուրքիայի միջոցով ստացավ ԱՄՆ-ին վարկաբեկելու հնարավորություն՝ ցույց տալով, թե ինչ կարող է պատահել բոլոր նրանց, ովքեր հույսեր կկապեն ԱՄՆ-ի հետ (Վրաստանի ու Ուկրաինայի օրինակները կարելի է տեղավորել այս համատեքստում): Թեեւ Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադը դատապարտել է թուրքական ներխուժումն Աֆրին, սակայն կարծում եմ, որ Սիրիայի քրդերին զսպելու հարցում համընկնում են նրա (Սիրիայի) ու Թուրքիայի, ինչպես նաեւ Իրանի շահերը: Այնպես որ, Բաշար Ասադն էլ թերեւս դեմ չէ, որ իրենից հետո երկրի տարածքներն ամենաշատ վերահսկող երկրորդ ուժը (Սիրիայի քրդեր) շատ չզորեղանա ու չունենա տարածքային նոր ձեռքբերումներ: Թուրքիան վարպետորեն օգտվեց նրանից, որ Բաշար Ասադը վերահսկում է իր հետ սահմանի աննշան մասը, եւ 2016, 2017 ու 2018 թվականներին, փաստորեն, ամեն տարի ռազմական ներկայություն է հաստատում ու ընդլայնվում Սիրիայում՝ խախտելով միջազգային իրավունքը (Թուրքիան նաեւ օգտվել է նրանից, որ Իրաքի իշխանություններն ընդհանրապես չեն վերահսկել իր հետ սահմանը, եւ 2015թ. ավարտին շեշտակիորեն մեծացրել էր իր ռազմական ներկայությունն այդ երկրի հյուսիսում): Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա Սիրիայի քրդերի այս օրինակը ցույց է տալիս երկու հիմնական դաս. ա) բոլոր դեպքերում պետք է առաջին հերթին հույսը դնել ինքդ քեզ վրա եւ ոչ թե որեւէ օտար երկրի՝ լինի դա ԱՄՆ-ը, թե Ռուսաստանը, բ) գերտերությունները մշտապես իրենց նպատակին հասնելու համար պատրաստ են զոհաբերել փոքր երկրներին, իրենցից շատ մեծ կախվածություն ունեցողներին, արտաքին քաղաքական դաշտում իրենց խուսանավելու հնարավորությունից զրկածներին: Այս համատեքստում Ռուսաստանը բացառություն չէ: Օրինակ՝ ինքնաթիռային միջադեպից (24.11.2015) հետո՝ Ռուսաստանը արցախա-ադրբեջանական հակամարտության գոտում ապրիլյան թեժացման ժամանակ դատապարտում էր Արցախյան հիմնախնդրի վերաբերյալ Թուրքիայի հայտարարությունները (վարչապետ Դմիտրի Մեդվեդեւ), դրանք որակում որպես պատերազմի կոչեր (արտգործնախարար Սերգեյ Լավրով), բացառում էր Արցախյան հիմնախնդրի կարգավորման հարցում Թուրքիայի միջնորդությունը՝ ընդգծելով, որ հիմնախնդրի նկատմամբ նրա դիրքորոշումը միակողմանի է եւ ապակառուցողական (ԵԱՀԿ-ում Ռուսաստանի ներկայացուցիչ Սերգեյ Լուկաշեւիչ): Սակայն Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորումից հետո Ռուսաստանը փոխեց իր այդ դիրքորոշումը՝ չբացառելով, որ Արցախյան հիմնախնդրի կարգավորման հարցում Թուրքիայի միջնորդությունը «կարող է օգտակար լինել» (Սերգեյ Լավրով, ընդ որում՝ Երեւանում): Չպետք է մոռանալ, որ Ռուսաստանը (ԽՍՀՄ) իր ներքին ցնցումների պատճառով 20-րդ դարի սկզբներին ու վերջերին երկու անգամ հեռացել է Հայաստանից (տարածաշրջանից): Մենք մշտապես պետք է հաշվի առնենք, որ այդ դիպաշարը կարող է եւս մեկ անգամ կրկնվել հետագայում եւ պատրաստ լինենք դրան, այդ թվում նաեւ արտաքին քաղաքական դաշտում ճկուն դիվանագիտություն վարելու, արտաքին քաղաքական մանեւրի դաշտը լայնացնելու, առաջին հերթին սեփական շահերի վրա հինված բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականությունն աշխուժացնելու, տեղեկատվական պատերազմում ակտիվություն դրսեւորելու միջոցով: Ավելորդ է ասել, որ Թուրքիան հենց արտաքին քաղաքական ճակատում կատարած աշխատանքների շնորհիվ կարողացավ հնարավոր դարձնել «Ձիթենու ճյուղ» ռազմական գործողության (եւ, ընդհանրապես, նման գործողությունների) իրականացումը: