Կ՚արժէ նիւթը դիտել քիչ մը անցեալէն, 1919-ի Մարտէն։ Նախ դիտենք պատմական ենթահողը։ 30 Հոկտեմբեր 1918-ին ստորագրուած է Մոնտրոսի զինադադարը։ Պատերազմէն պարտութիւնով դուրս եկող Օսմանեան կայսրութիւնը 1918 Դեկտեմբերէն սկսեալ կ՚արտօնէ որ տեղահանուած հայերը վերադառնան իրենց բնակավայրերը։ Հայոց այդ շրջանի պատրիարքը՝ Զաւէն Եղիայեան, Առաքել Չաքըրեանի գլխաւորութեամբ յանձնախումբ մը կը կազմէ որուն պաշտօնը պիտի ըլլայ տարագրութեան ընթացքին որբ եւ ամուրի մնացած հայ երախաներուն եւ կիներուն իրենց ընտանիքներուն յանձնուիլը։ Յանձնախումբը պիտի զբաղի նաեւ աքսորուած կամ կոտորուած հայերու պատկանող ինչքերուն կամ կալուածներուն իրենց բուն տէրերուն վերադարձուելու գործով։