Երբ հայ հնագետները սկսեցին պեղել Արին-բերդը, նրանց հայացքի դեմ բացվեց մոտ երեքհազարամյա վաղեմություն ունեցող մի փառահեղ քաղաքակրթություն… Քաղաքի բերդը, պարիսպները, պալատը, տաճարները, սյունազարդ դահլիճները վկայեցին, որ ուրարտացիները ճարտար շինարարներ են եղել։ Պեղումների ժամանակ ի հայտ եկած արդուզարդի իրերը, որմնանկարները, քանդակազարդ զենքերը խոսեցին ուրարտացիների գեղագիտական բարձր ճաշակի, բարձր արվեստի մասին։