­Նոյ­նիսկ 1878էն ետք, երբ ռու­սա­կան զօր­քը եր­րորդ ան­գամ գրա­ւեց ­Կար­սը եւ ­Ցա­րա­կան ­Կայս­րու­թեան սահ­մա­նա­յին մար­զի վե­րա­ծեց զայն, ռուս պե­տա­կան միտ­քը բնաւ չու­նե­ցաւ ­Կար­սի հայ բնակ­չու­թեան ար­դար ի­րա­ւունք­նե­րուն զօ­րա­վիգ կանգ­նե­լու եւ ա­նոր հա­յա­պատ­կան հան­գա­ման­քը վե­րա­կանգ­նե­լու քա­ղա­քա­կա­նու­թիւն։ Ընդ­հա­կա­ռակն՝ ա­ռաջ­նոր­դո­ւե­ցաւ «­Հա­յաս­տան ա­ռանց հա­յու» գաղ­թա­րա­րա­կան տրա­մա­բա­նու­թեամբ եւ երբ 1917ին, պոլ­շե­ւի­կեան յե­ղաշրջ­ման հե­տե­ւան­քով, Ա­րեւ­մուտ­քին կող­մէ ­Ռու­սաս­տա­նի վրայ բա­նե­ցո­ւող ճնշում­նե­րը դի­մագ­րա­ւե­լու հար­կը զգաց, ան­վա­րան թրքա­կան տի­րա­պե­տու­թեան լքեց ­Կար­սը՝ ամ­բողջ Ա­րեւմ­տա­հա­յաս­տա­նով հան­դերձ։