Է. ­Շա­հի­նի կեն­սագ­րու­թիւ­նը ներ­կա­յաց­նող ո­րոշ հե­ղի­նակ­ներ կա­րե­ւո­րու­թեամբ կ­þընդգ­ծեն, որ 1900ա­կան­նե­րու վեր­ջե­րէն մին­չեւ Ա. Աշ­խար­հա­մար­տի ա­ւար­տը, հայ մեծ նկա­րի­չը ու­նե­ցաւ ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան տե­ղա­տո­ւու­թեան տագ­նա­պա­լի շրջան մը։ ­Կեն­սու­րախ մարդ եւ բեղմ­նա­ւոր ստեղ­ծա­գոր­ծող՝ ­Շա­հին այդ տա­րի­նե­րուն քա­շո­ւե­ցաւ իր պա­տեա­նին մէջ եւ կորսն­ցուց իր թա­փը։ ­Սի­րած աղջ­կան կո­րուս­տին առ­թած վիշ­տը պատ­ճառ­նե­րէն մէկն էր։ ­Բայց հայ ա­րո­ւես­տա­գէ­տին հա­մար ուղ­ղա­կի տա­ռա­պան­քի եւ անձ­կու­թեան աղ­բիւր դար­ձան թրքա­կան պե­տու­թեան կող­մէ կազ­մա­կեր­պո­ւած 1909ի ­Կի­լի­կիոյ կո­տո­րածն ու, քա­նի մը տա­րի ետք, ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ար­հա­ւիր­քը։ ­Մեծ Ե­ղեռ­նի սահմռ­կե­ցու­ցիչ լու­րե­րը խո­րա­պէս ցնցե­ցին բա­րիին ու գե­ղե­ցի­կին պաշ­տա­մուն­քով շնչող Էտ­կար ­Շա­հի­նի յու­զաշ­խար­հը։