Արեւմտյան Հայաստանի վերածննդի իրականության գաղափարը, որպես պետություն, առաջացավ 1990-ականների սկզբին, Արցախի պաշտպանների շարքերում: Վերածննդի եւ վերականգման գաղափարի գլխավոր ոգեշնչողներից էր Ազատագրական բանակի հիմնադիր Լեոնիդ Ազգալդյանը (23.11.1942 Թիֆլիս ժ 21.06.1992 Մարտակերտ): Գաղափարն արձագանք գտավ մարտիկների եւ մտավորականների շարքերում, որոնք պատերազմից առաջ Արեւմտյան Հայաստանի տարբեր հայրենակցական եւ անկուսակցական միությունների անդամներ էին: