Հայ պատմագիտությունն ունի իր ուրույն դիրքոոշումը հայ հայդուկային շարժման նկատմամբ: Շատ կարևոր են խնդրո առարկայի վերաբերյալ սփյուռքահայ պատմաբանների տեսակետներն ու կարծիքները: Հոդվածում անդրադարձ է կատարված սփյուռքի մի շարք հեղինակների աշխատություններին: Երբեմն իրարամերժ են ու հակասող նրանց կարծիքերը 19-րդ դարավերջին Օսմանյան կայսրության ճիրաններում հեծող արևմտահայության մի բուռ քաջերի ծավալած հայդուկային-ֆիդայական պայքարի ու շարժման վերաբերյալ: Այնուամենայնիվ շատ կարևոր է այն հանգամանքը, որ սփյուռքահայ պատմաբանների ու հեղինակների գերակշիռ մասը գտնում է հայդուկային շարժման անհրաժեշտությունը և նրա տարերային ծավալումը: