Սեպ­տեմ­բեր 1991-ին Ար­ցա­խի հա­յու­թիւ­նը հռչա­կեց իր ան­կա­խու­թիւ­նը՝ ­Խորհր­դա­յին Միու­թեան կազ­մին մէջ մնա­լով եւ խորհր­դա­յին սահ­մա­նադ­րա­կան օ­րէնք­նե­րուն վրայ հիմ­նո­ւե­լով։ Ինք­նա­պաշտ­պա­նա­կան եւ ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան պայ­քա­րի դաշտ նե­տո­ւած Ար­ցա­խի հա­յու­թիւ­նը տեն­դա­գին լծո­ւե­ցաւ ­Լեռ­նա­յին ­Ղա­րա­բա­ղի ­Հան­րա­պե­տու­թեան պե­տա­կան հի­մե­րու եւ կա­ռոյց­նե­րու հաս­տատ­ման ու ամ­րապնդ­ման։ ­Բայց Ար­ցա­խի հա­յու­թեան ընդ­հա­նուր ա­պա­հո­վու­թիւ­նը ծայր աս­տի­ճան ծան­րա­ցաւ ­Դեկ­տեմ­բեր 1991-ին, երբ տե­ղի ու­նե­ցաւ փլու­զո­ւած ­Խորհր­դա­յին ­Միու­թեան պաշ­տօ­նա­կան կազ­մա­լու­ծու­մը՝ ա­զատ ար­ձա­կե­լով եւ ան­տա­ռի օ­րէն­քի քմայ­քին յանձ­նե­լով ­Չա­րի­քի ­Կայս­րու­թեան մա­կա­նին տակ 70 տա­րի գե­րե­վա­րուած ազ­գերն ու ժո­ղո­վուրդ­նե­րը։