Գուգարք, Մեծ Հայքի տասնչորորդ նահանգը։ Յոյն պատմիչները կը յիշատակեն Գոգարենէ անուանաձևով։ Ունի էթնիկական ծագում։ Արևելքէն սահմանակից եղած է Ուտիք, հարաւէն՝ Այրարատի արևմուտքէն՝՝ Տայք նահանգներուն, հիւսիսէն՝ Վիրքին։ Արտաշէսեան և Արշակունի թագաւորներու ժամանակ Գուգարքը Մեծ Հայքի չորս սահմանապահ բդեշխութիւններէն մէկն էր։ 387-ին, Բիւզանդիայի և Իրանի միջև Մեծ Հայքի բաժանմամբ Գուգարքը, բացառութեամբ Տաշիր գաւառի, միացուեր է Վիրքին։ Գուգարքի կազմին մէջ էին Ձորոփոր, Կողբոփոր, Ծոբոփոր, Տաշիր, Թռեղք, Կանգարք, Արդահան, Վերին Ջաւախք և Կղարջք գաւառները։ 652-ի հայ-արաբական համաձայնագրով Թէոթորոս Ռշտունին վերամիաւորեր է նաև Գուգարքը։ VIIIդ. Գուգարքի արևմտեան գաւառները մտեր են Տփղիսի արաբական ամիրայութեան, IXդ. Կէսէն՝ վրաց Բագրատունիներիու տիրոյթներու մեջ, իսկ արևելեան գաւառները՝ հայ Բագրատունիներու։ 969-970-ին արևելեան Գուգարքի մէջ Հայոց թագաւոր Աշոտ Գ Ողորմածի որդի Գուրգէնը հիմներ է թագաւորութիւն՝ Շամշուլդէ կեդրոնով։ 1065-ին այս թագաւորութեան կեդոնը տեղափոխուեր է Լոռէ բերդաքաղաքը, այս պատճառով ան կոչուել է նաև Լոռիի թագաւորութիւն։ XIդ. վերջին և XIIդ. սկզբին Լոռիի թագաւորութիւնը տիրեր են սելջուկ նուաճողները։ Իսկ 1118-1123-ին այն սելջուկներէն գրաւեր է Դաւիթ Շինարար թագաւորը և տուեր վրաց Օրբելիներուն։ Ճնշելով Օրբելիներու խռովութիւնը 1177-ին՝ վրաց Գէորգի III թագաւորը Լոռէ բերդաքաղաքը յանձներ է ղփչաղներին, իսկ 1185-ից՝ Զաքարեաններուն։ XII-XIIIդդ. Գուգարքի մէջ կալուածներ ունեցեր են նաև Մամիկոնեանները և Արծրունիները։ Կիւրիկեաններիու և Զաքարեաններու օրով արևելեան Գուգարքը եղեր է հայ մշակոյթի ու գիտութեան կեդրոն։ Գուգարք մէջ զարգացած էր գորգագործութիւնը, թայտամշակութիւնը, մետաղագործութիւնը։ Արևելեան Գուգարքի մեջ ապրել և ստեղծագործել են միջնադարյան ականավոր գիտնականներ Հովհաննես Սարկավագը, Գրիգոր Տուտեորդին և Մխիթար Գոշը։