Հայկական իրականության մեջ ակնհայտ է եկեղեցական ինստիտուտի թուլությունը, քանզի ո՛չ իր ներքին կամքով, ո՛չ բովանդակությամբ նա չի կարող լուծել այն հարցերն ու խնդիրները, որոնք կանգնած են նրա և ժողովրդի առջև: Իսկ հրեա ժողովրդի հոգևոր հայրերը, սինագոգը, կրոնական մտածողության ողջ ինստիտուտն գործում է ոչ միայն ի շահ ինքնագիտակցության, այլև գործնականորեն օգնում է կյանքում առկա շատ խնդիրների լուծմանը: Հոգեկանությունն ու իրականությունը մերձենում են միմյանց, ինչպես ավանդույթն ու արդիականությունը: