Գիտական եւ տրամաբանական առումով ճիշդ էր Մարքսի այն հաստատումը, որ կ՚ըսէ՝ «կրօնքը ժողովուրդներու հաշիշն է»։ Այսօր Թուրքիոյ մէջ այդ հաստատումի իրողութիւնը դառն փորձութեամբ կ՚ապրինք արդէն։ Նախքան մեր սեփական փորձը, ներառեալ հարեւան Պարսկաստանը, տարածաշրջանի բազմաթիւ երկիրներ արդէն ապրած էին այդ նոյն փորձը։ Բայց կ՚երեւի կրկին փորձութիւնն ալ մարդ արարածի յատուկ յիմարութիւն մըն է։