Հնագիտական 1966 թվականն էլ իր արդյունքներով չափազանց առատ էր ու զարմանահրաշ: Մայր Արաքսի բարեբեր հովտում, նրա վաղուց ցամաքած վտակների ափերին, հետախուզական նոր պրպտումներով (Ռ. Թորոսյան) հայտնաբերվեցին պղնձեքարեդարյան ժամանակների (մ. թ. ա. 5-4-րդ հազարամյակներ) բացառիկ նշանակություն ունեցող հուշարձաններ: Դրանք պատկանում են համամարդկային քաղաքակրթության այն շրջանին, երբ Հին Արևելքի առավել զարգացած ցեղերն ու ժողովուրդները իրենց մտածված, ստեղծագործ ջանքերով ստացան աոաջին հատիկն ու պտուղը, առաջին բույսն ու թուփը: Նրանք ստեղծեցին առաջին պարզունակ խեցանոթներն ու պղնձե գործիքները, ընտելացրին կենդանիների առաջին հոտերը, հնարեցին բրուտագործական դուրգն ու անիվը և այլ հրաշալիքներ: Տնտեսական առաջադիմության այս պրոցեսը, որ ընթանամ էր Ասիայի ընդարձակ տարածություններում, ընդգրկում էր Արաքսի, Եփրատի, Տիգրիսի վերին և միջին հոսանքներով սահմանափակված Հայկական լեռնաշխարհն ու հյուսիսային Միջագետքը՝ իրենց հզոր խուրրի-սուբարական նախահայ ցեղախմբերով: Այժմ արդեն շատ մասնագետների կարծիքով՝ նախահայ-խարրիտների ստեղծած մշակույթն, իր պատկառելի հնությամբ ու արժանիքներով, կարող էր մրցել Շումերական քաղաք- պետությունների, սեմիթական Միջագետքի ու Եգիպտոսի մշակույթների հետ: