XIV— XVl դդ. պատմ. խառնակ ու դժվարին պայմաններում խամրեցին ու վանական անապահով խցերում պարփակվեցին հայկ. ուս. հաստատությունները։ Չնայած դրան՝ դպրոցներն արձագանքում էին ժամանակի համազգային բոլոր կարևոր իրադարձություններին; XV—XVI դդ. հիշարժան ուս. հաստատություններից են՝ Սևանի, Սսի, Սեբաստիայի, Ամիդի դպրոցները։ XVII դ. 1-ին կեսից, երբ երկրռւմ համեմատաբար խաղաղ իրադրություն հաստատվեց, ժողովուրդը կրկին ձեռնամուխ եղավ դպրոցների բացման գործին։ Այսպես, Բաղեշի Ամրդոլու վանքի դպրոցը վերակենդանացավ, ծաղկում ապրեց հատկապես Վարդան Բաղիշեցի վարդապետի ժամանակ և կոչվեց համալսարան։ Ուշագրավ երևույթ էր դարասկզբին կյանքի կոչված Հարանց անապատի դպրոցը, որի հիմնադիրներից էր Մովսես Գ Տաթևացին։ Նա դպրոցներ է հիմնել նաև էջմիածնում, Երևանում և այլուր։ Աշխուժանում են Հովանավանքի, Բադեշի, Լիմ կղզու և այլ դպրոցներ։