19-20-րդ դարերում գրված հնագույն պատմության դասագրքերում ու աշխատություններում դրանց հեղինակները խնամքով շրջանցում են հայերին ու հայոց պատմությունը: Կարծես Հայաստան /անգամ հզոր Հայաստան/, հայեր, հայոց պատմություն ու հայ մշակույթ չի եղել աշխարհում: Հայտնի է, որ 1870-ական թվականների վերջերին /Սան-Ստեֆանոյի և Բեռլինի 1878 թ. պայմանագրերից հետո/ Անգլիայի լորդերի պալատի նախագահ Բ. Դիզրայելիի առաջարկով աշխարհագրության քարտեզներում Հայաստան անունը փոխարինվում է Անատոլիա անունով /հունարեն «արևելք» բառից/: Ինչպես տեսնում ենք, Եվրոպայի գիտական աշխարհը և պետական այրերը լավ տեղյակ են հայոց պատմությանն ու մշակույթին: Պարզապես դա խնամքով փորձում են թաքցնել և՛ մեզնից, և՛ աշխարհի մյուս ժողովուրդներից: Տեղն է հիշելու Անգլիայի պատմության հնագույն փաստաթղթի՝ «Անգլո-սաքսոն քրոնիկների» /8-րդ դար/ հետ կապված պատմությունը, երբ 19-րդ դարի կեսերից անգլիացի պատմաբանները սկսում են խեղաթյուրել այդ գրավոր աղբյուրում վկայված փաստերը, կապված բրիտանական կղզիների առաջին բնակիչների` բրիտների Հայաստանից եկած լինելու փաստի հետ: Իսկ Լոնդոնի համալսարանի կովկասյան հետազոտությունների պրոֆեսոր Դեյվիդ Մարշալ Լանգը 1970 թ. Լոնդոնում հրատարակում է <Armenia: Gradle of Civilization> /«Հայաստան. Քաղաքակրթության բնօրրան»/ աշխատությունը, որի վերնագիրն իսկ հուշում է անգլիացիների լավ տեղեկացված լինելը հայերի մասին: Բացի Կ.Պոլսում Անգլիայի դեսպան Դ. Լոութրիի նամակից և հետախույզ Լ. Արաբացու հարցազրույցից գոյություն ունեն նաև այլ փաստաթղթեր, որոնք ապացուցում են Անգլիայի, Գերմանիայի, Ավստրիայի և եվրոպական մյուս երկրների այն ժամանակվա իշխանությունների մեղքը հայոց ցեղասպանության գործում: 1890-ական թթ. Ֆրանսիայի կառավարությունը ևս պաշտպանում էր սուլթանին, չտեսնելու տալով հայկական ջարդերը: Պատճառն այն էր, որ Ֆրանսիական բուրժուազիան խոշոր կապիտալներ էր ներդրել Թուրքիայի տնտեսության մեջ և վախենում էր այդ երկրի փլուզումից /նկատենք. եվրոպական բոլոր այդ երկրների ժողովուրդները հնդեւրոպական լեզվաընտանիքին պատկանող ժողովուրդներ են, որոնց նախահայրենիքը Հայաստանն է, այս դեպքում ինչպես չհիշենք «Սասնա տուն» դուցազնավեպի հերոսներից մեկի՝ Սասունցի Դավթի սպանությունը, որն իրագործեց Չմշկիկ Սուլթանը Դավթից սերված աղջկա միջոցով, հիշենք նաև Մեծ Մհերից սերված Մսրա Մելիքին, որը փորձում էր սպանել Դավթին ու հարկատու դարձնել Հայաստանը և այլն/: