Ի­րա­կա­նու­թիւ­նը այն է, սա­կայն, որ Օս­մա­նեան ­Կայս­րու­թիւ­նը այդ­պի­սի կայս­րու­թիւն մը չէ ե­ղած եր­բեք։ Իր հաս­տա­տած բռնա­տի­րու­թիւ­նը եր­բեք չէ տա­րա­ծո­ւած կայս­րու­թեան բո­լոր ժո­ղո­վուրդ­նե­րուն վրայ հա­ւա­սա­րա­պէս։ ­Ճիշտ է, որ զուտ մար­տա­վա­րա­կան եւ տնտե­սա­կան հա­շիւ­նե­րով ­Բարձ­րա­գոյն ­Դու­ռը հա­մե­մա­տա­բար ա­ւե­լի տա­նե­լի պայ­ման­նե­րով օժ­տած է ­Պոլ­սոյ, Իզ­մի­րի եւ ­Փոքր Ա­սիոյ ո­րոշ բնա­կա­վայր­նե­րու հա­յու­թեան կեան­քը ի տար­բե­րու­թիւն հայ­կա­կան բնաշ­խար­հի հա­յու­թեան վի­ճա­կին, բայց այդ մէ­կը ո­չին­չով կը փո­խէ այն կեդ­րո­նա­կան փաս­տը, որ հա­յը պաշ­տօ­նա­պէս ու­նե­ցած է ստո­րին կար­գա­վի­ճակ կայս­րու­թեան մէջ՝ բաղ­դա­տած թուր­քե­րուն եւ քիւր­տե­րուն։ ­Հա­յը եր­բեք չէ ե­ղած օս­ման­ցի։ Ան չէ վա­յե­լած օս­ման­ցիու­թեան կար­գա­վի­ճա­կէն բխող հա­ւա­սար ի­րա­ւունք­ներ՝ նոյ­նիսկ երբ ­Պոս­լոյ մէջ ան շփա­ցո­ւած է ա­մի­րա­յու­թեան տիտ­ղոս­նե­րով եւ պե­տա­կան բարձր պաշ­տօն­նե­րով։ Օս­մա­նեան ­Կայս­րու­թիւ­նը պէտք չէ շփո­թել Բ­րի­տա­նա­կան ­Կայս­րու­թեան հետ, ուր եւս գո­յու­թիւն ու­նէր ա­նար­դա­րու­թիւն եւ շա­հա­գոր­ծում եւ սա­կայն ար­ժէ­քա­յին հա­մա­կար­գի խո­րունկ վի­հով մը կը բաժ­նուէին այդ եր­կու­քը ի­րար­մէ։ Օս­մա­նեան ­Կայս­րու­թիւ­նը ո­չինչ բե­րած է մարդ­կա­յին քա­ղա­քակր­թու­թեան։ Ան միայն կո­ղոպ­տած է կամ փո­շիա­ցու­ցած է այն քա­ղա­քակր­թա­կան մեծ ժա­ռան­գու­թիւ­նը, ո­րուն հո՛­ղը յափշ­տա­կած է ան։ ­Ժա­ռան­գու­թիւ՛ն՝ ո­րուն ի­րա­ւա­տէր­նե­րէն մէ­կը հայ ժո­ղո­վուրդն է։