Ընդհանուր առմամբ, ինչպես ցույց տվեց ժամանակը, Հայաստանի մշակույթի զարգացման համար բացառիկ բարեբեր եղավ եվրոպական ավանդույթն` իր բազմաձայնությամբ, գործիքների բազմազանությամբ, ժանրերի առատությամբ, թատերական և համերգային կյանքի կայունացած ձևերով, երաժշտակրթական համակարգով և այլն: Էլ չենք խոսում եվրոպական երկրների կոմպոզիտորական արվեստի հիրավի անսպառ հնարավորությունների մասին, որոնք այն ժամանակվա Հայաստանում բացարձակապես անհայտ էին: