Ամենամեծ կորուստը Հայաստանը ունեցաւ արեւմուտքի մէջ, որ պաշտօնապէս ձեւակերպուեցաւ պորշեւիկեան Ռուսաստանի եւ Թուքիոյ միջեւ 1921 թ. Մարտի 16-ին Մոսկուայի մէջ կնքուած պայմանագրով: Առանց Հայաստանի մասնակցութեան, անոր թիկունքին կնքուած այդ անարդարարացի պայմանագրով Թուրքիոյ յանձնուեցան նոյնիսկ այն տարածքները, որոնք մինչեւ 1918 թ. գտնուած էին Ռուսիոյ տիրապետութեան տակ՝ Կարսի մարզը եւ Երեւանի նահանգի Սուրմալուի գաւառը: