Կայ նաեւ երկրորդ հանգամանք մը, որ իրարմէ կը բաժնէ համահայկական հասարակութեան տարբեր բաղադրիչները եւ որուն մասին այլեւս չի խօսուիր, ինչ որ արգելք կը հանդիսանայ հարցի յստակացման եւ հետեւաբար ընդհանուր համախոհութեան մը հաստատման: Այդ խնդիրը յառաջացած է 1915-էն ասդին հայոց ընկերային եւ քաղաքական կեանքին, ազատագրական պայքարին, ներքին պառակտումներուն, ընդհանրապէս ներքին լարուածութեան եւ հաշտութեան իրերայաջորդ փուլերու պատմութենէն:Հարցը կը կայանայ անոր մէջ, որ հայկական հասարակութեան լայն շերտեր այդ շրջանին համար լսած են որոշ բաներ, իսկ այդ նոյն ժամանակաշրջանին համար ուրիշներ լսած են առաջիններուն բոլորովին հակոտնեայ խօսքեր: Մէկուն բացասականը՝ միւսին համար դրական է եւ փոխադարձաբար: Հայկական ներքին անդորրութիւնը որոշ չափով կայացած է այլեւս, բայց մենք յաճախ ականատես ենք երեւոյթներու, որոնք բաժանման որոշ գիծերու միջեւ յամեցող խորունկ վիհերու ցուցանիշեր են: