Ըստ Ռ. Փանոսեանին, արեւմտահայերէնի հարցը հիմնականօրէն դասական սփիւռքի հարցն է, հետեւաբար առաջին կարգին լուծումը սփիւռքէն պէտք է գայ: Հայաստանը կրնայ դեր ունենալ, բայց մինչեւ օրս լուրջ ծրագիրներ չեն իրագործուած այս ծիրէն ներս: Սխալ է հիմնուիլ Հայաստանի վրայ, որ արեւմտահայերէնը ամրապնդէ ու պահէ սփիւռքի մէջ, ասիկա սփիւռքահայուն գործն է, սփիւռքի ղեկավարութեան, մտաւորականութեան դերն է, որ արեւմտահայերէնը զարգացնեն սփիւռքակեդրոն միջոցներով եւ մեթոտներով: «Այսօր Հայաստանը ներքին եւ արտաքին այլազան հարցեր ունի լուծելիք: Պետութեան համար արեւմտահայերէնը առաջնահերթութիւն չի կրնար ըլլալ, եւ ես նոյնիսկ կ՛ըսեմ, որ պէտք չէ ըլլայ: Կը կարծեմ, որ սփիւռքի ղեկավար մարմինները իրենց պատասխանատուութիւնը կ՛ուրանան, կը խուսափին, երբ կ՛ըսեն, որ Հայաստանէն պէտք է գան նախաձեռնութիւնը, լուծումները եւ մարդուժը: Չմոռնանք, որ մեր ներկայ ազգային ինքնութիւնը, ներառեալ` մեր երկու աշխարհաբարները, կերտուած են սփիւռքի գաղութներուն մէջ: Մեր գոյատեւումի գաղտնիքը ասոր մէջ է: Արեւմտահայերէնի պարագային սփիւռքն է, որ առաջնահերթ դեր պէտք է խաղայ: Հայաստանը թող օգնէ կարգ մը ծրագիրներով, բայց արեւմտահայերէնի բանալին պէտք է մնայ արեւմտահայերու ձեռքը, եթէ անշուշտ կ՛ուզենք, որ ան գոյատեւէ որպէս իւրայատուկ լեզու,- ըսաւ Փանոսեան, ապա շարունակեց:- Անգլերէնը աշխարհի ամէնէն յաջող լեզուն է, որովհետեւ հսկիչ մարմին մը չունի, որ ամէնուն գլխուն զարնէ, այսինքն պարտադրէ, թէ այս բառը այսպէս պէտք է գրուի կամ գործածուի: Լեզուն սրբացնելու գաղափարը մեզի շատ վնաս կը հասցնէ: Վերջերս կը մտածեմ «հայեցի դաստիարակութեան» գաղափարին մասին, որ կարեւոր է բոլորիս համար. լեզուն եւ «հայեցին» միաձուլած ենք, ու վստահ չեմ, որ ասիկա ճիշդ է: Սկսայ անդրադառնալ, որ այդ նոյնիսկ վնասակար կրնայ ըլլալ: Երբ ես դպրոցական էի, երրորդ ու չորրորդ դասարան, հայերէնով կը կարդայինք աշխարհի մասին, աշխարհին հետ առնչուելու մեր լեզուն հայերէնն էր: Հիմա փոխուած է, հայեցի դաստիարակութիւնը լեզուն կեդրոնացուցած է հայկական նիւթերու վրայ, ինչ որ, ըստ ինծի, թէ՛ լեզուն եւ թէ՛ մտածելակերպը կը սահմանափակէ: Շատ անգամ նշմարած եմ, որ մեր դպրոցներուն մէջ հայերէնը դարձած է միայն հայկականութիւն դասաւանդելու լեզու, ընդհանրապէս մնացած` անցեալին մէջ, որոշ չափով գաղափարախօսութեան վերածուած ու դադրած է աշխարհը ճանչնալու լեզու ըլլալէ: Կը կարծեմ, որ այս մէկը իր բացասական դերը սկսած է ունենալ մեր հասարակութեան մէջ: Լեզուն «կեթոյացուցած» ենք եւ կեթոյին անունը դրած ենք «հայեցի դաստիարակութիւն», որուն մէջ թխմած ենք քիչ մը դասական գրականութիւն, քիչ մը պատմութիւն, կրօն ու աւանդութիւն, քիչ մը մշակոյթ, եւ այս բոլոր ծրարի մը պէս աշակերտին կու տանք: Շա՛տ լաւ, այս բոլորը կարեւոր են, բայց նաեւ պէտք է հայերէնով հրամցնել գիտութիւն, մարդկային յարաբերութիւններ, ժամանակակից քաղաքականութիւն, սէր, միջազգային փիլիսոփայութիւն եւ այլն: Լեզուի աշխուժութիւնը եւ կենսունակութիւնը ասոր մէջն է ոչ թէ լեզուն զետեղելու «ազգային» սահմանափակումի մը մէջ»: