Վլադիմիր Պետրոսյանի ելույթի խոսքը Ներողություն ուշացման համար, ես գիտեի, որ հավաքվում ենք նշելու մի մարդու տարեդարձ, ով մեր ժողովրդի պատմության մեջ խաղացել է շատ մեծ դեր։ Ես ուզում եմ այսօր ներկայացնել, թե Շահումյանն ինչ կապ է ունեցել մեր ժողովրդի ամենակենսական խնդիրների հետ, ի միջիայլոց, սովետական տարիներին մենք թույլ ենք տվել մի կոպիտ սխալ՝ միշտ խոսել ենք Շահումյանի մասին, նրան ներկայացրել որպես ականավոր հեղափոխական, «Կովկասի Լենին», բայց շատ քիչ ուշադրություն ենք դարձրել նրա գործունեությանը հայ ժողովրդի պատմության մեջ։ Ես այսօր կփորձեմ շատ համառոտ ներկայացնել ձեզ այն հարցերը, որոնք, իմ կարծիքով, Շահումյանի ունեցած դերակատարությամբ ունեն անանց նշանակություն։ Առաջինը՝ ես ուզում եմ նշել Շահումյանի բարձր բարոյական կերպարի մասին։ Մենք միշտ լսել ենք, որ նշանավոր մեծահարուստ Մանթաշովն առաջարկել է Շահումյանին ամուսնանալ իր աղջկա հետ, տալով 200 հազ․ ռուբլի և լավ կյանք։ Շահումյանը հրաժարվել է։ Երբեք չենք նշել, թե ինչու է հրաժարվել։ Պարզվում է, որ Շահումյանը սիրում էր Քեթևանին և այնքան բարձր բարոյական անձնավորություն էր, որ մերժեց, այն էլ 1902 թ․ Մանթաշովի նման մարդու փեսա լինել, հսկայական հարստություն ունենալ, հավատարիմ մնաց իր սիրո գաղափարին։ Այսօր այս իրողությունը մեր երիտասարդության համար մի շատ կարևոր դաստիարակչական նշանակություն ունի։ Մեր պատմության մեջ այդպիսի մի դեպք էլ կա, որն ավելի տխուր է։ Երբ որ թուրքական գերության մեջ 1915 թ․…