Կասկած չկայ, որ ապստամբութիւնը ունէր իր տարերային բնոյթը։ Մեր ժողովուրդը իր բոլոր խաւերով լայնօրէն մաս կազմեց ապստամբութեան ալիքին եւ սակայն այդ մեծ արարքին ղեկավար ուժը հայ ազատագրական շարժման կրակներուն մէջ թրծուած եւ Հ. Յ. Դաշնակցութեան դրօշին տակ գործող Ֆետայի հրամանատարներու եւ զինուորներու փաղանգն էր։ Ճիշտ է, բոլշեւիկեան Յեղկոմը ժամանակ չկորսնցուց Հ.Հ. բանակի սպայութիւնը զանգուածաբար ,մաքրագործելուե, բայց դեռ կար այն միւս սպայութիւնը՝ մեր իսկական պահեստի ու՛ժը՝ Դաշնակցութեան մատեան գու՛նդը՝ որ թէեւ մինչ այդ դուրս կը մնար Հ.Հ. զինուժի կազմակերպական ծիրէն, բայց հոն էր ան անճկելի իր հաւատքով ու նուիրումով եւ հայրենիքին ծառայելու իր ցկեանս յանձնառութեամբ։ Ասիկա այն բանակն էր, որ միայն Դաշնակցութիւնը ի վիճակի էր կեանքի կոչելու այդ օրերուն։ Ասիկա այն հուժկու բռունցքն էր, որուն հարուածը անսակարկելի էր եւ վերջնական։ Եթէ ան պահ մը լուռ էր եւ կարգապահութեամբ կ՚ըսպասէր իր ղեկավարութեան ազդանշանին, ան այնուամենայնիւ չէր բթացած։ Ան իր պատմական դերին մէջն էր եղած Հանրապետութեան ամենէն դժուարին օրերուն՝ սկսած անկախութեան ճակատամարտերէն ընդհուպ մինչեւ բոլշեւիկներու մայիսեան դաւադրութիւնը Ալեքսանդրապոլի (Գիւմրի) մէջ եւ այլուր։ Ան իր դերին մէջն էր ըլլալու նաեւ այսօր։