Այստեղ բոլորը փռթկացնում են։ Դատավորը տեսնելով, որ մեղադրյալը լուրջ է խոսում, շարունակում է. -Որտե՞ղ ես ամուսնացել։ -Տումու ծմակում։ Երբ Թեւան Ստեփանյանի ջոկատում էինք՝ թշնամիներին քշելուց հետո ես պիտի գայի մեր գյուղը՝ Արփագետուկ։ Մի աղջիկ կար Տումի գյուղում, անունը՝ Վարսենիկ։ Սիրեցի։ Ինքն էլ ինձ էր սիրում։ Թեւան ապան մեզ պսակեց, օրհնեց, երկու ձի էլ՝ մեկը կարմիր, մեկը՝ սպիտակ, տվեց մեզ, թե գնացեք։ Ափսոս, այդ ձիերը հետո պատերազմ տարան, էլ չտեսանք… Այստեղ արդեն Գալուստ ամին հիշում է Զառունց Սարգսի «սովորեցրած» ճառը, որ պետք է դատի ժամանակ ինքն ասեր. «Կեցցե ընկեր Լենինը, կեցցե հեղափոխությունը»… Հիշեց, այդքանն ասաց, բայց վերջում իր «խմբագրումն» էլի մտցրեց. «Ընկեր Լենինը որ սաղ մնար, մի հեղափոխություն էլ կաներ»։ -Մի հեղափոխություն է՞լ… Սովետի երկրո՞ւմ… Բոլորը հանկարծակիի եկան, սսկվել էին վախից ու գլուխները կախել։ Դատավորը շարունակեց. -Դուք ընդունո՞ւմ եք, որ թեւանիստ եք եւ դրա համար եք սովետական մեդալը ետ տվել։ -Այո, ես ընդունում եմ, որ Թեւանն իմ ապան է, բայց մեդալը ետ եմ տվել նրա համար, որ անասնագող Մութաֆին էլ եք նույն մեդալից տվել։ -Մեդալը ետ տալու ժամանակ գիտեի՞ր, որ ընկեր Լենինի նկարն է նրա վրա։ -Ո՛չ, չգիտեի։ Այստեղ բոլորն ազատ շունչ են քաշում, որովհետեւ Գալուստի չիմանալը «հանցանքի» համար մեղմացուցիչ հանգամանք էր։ Խոսքը տրվում է դատական բժշկին, որը եւ հրատարակում է բժշկական եզրակացությունը, որը թեեւ երկար էր ու մանվածապատ, բայց վերջանում էր հստակ բնորոշումով. «Գալուստ Սահակյանը Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կոնտուզիա էր ստացել, մեկ-մեկ դա զգացնել է տալիս իրեն։ Հետեւապես, այդ ամենն արդյունք է անբուժելի հիվանդության երբեմնակի գլուխ բարձրացնելուն»։ Եվ այստեղ եզրակացությանն ավելացվում են մի քանի բժշկական տերմիններ, որոնք ոչ ոք չի հասկանում, հետեւապես եւ չեն հիշվել։ -Գալուստ ամի, խնդրըմըմ էլ տի պեն չանիս, -արդեն Արփագետուկում, հագած-կապած Գալուստ ամու հերթական «մարշը» տեսնելուց հետո, փորձում է համոզել Զառունց Սարգիսը։ Իսկ Սահականց Գալուստը ծիծաղում է, թե. -Ախպեր, կարթած մարդըս, միհենգ դուզն ասե, արդարը ես ը՞մ, թա ուրանք… Սահականց Գալուստը գյուղի իմաստուն նահապետներից էր, ընկերոջ ու հարեւանի հոգսը ուսերին վերցնող, արդարադատ ու ազնիվ, խիստ սկզբունքային ու աշխատասեր մի մարդ, որը ծառայել է ցարական բանակում, եղել է Անդրանիկ Զորավարի, ապա՝ Գարեգին Նժդեհի նվիրյալ զինակիցներից մեկը, կապվել է Թեւան Ստեփանյանի հետ եւ մինչեւ կյանքի վերջն էլ հավատարիմ է մնացել նրա պատգամներին։ Եթե կուզեք ճիշտն իմանալ՝ ոչ մի կոնտուզիա էլ չուներ։ Տարիներ անցան։ Գալուստ ամին ծերացել էր, էլ չէր կարողանում հանդ գնալ, գործ անել, ամեն անգամ ինձ կանչում էր տուն ու մի բան նվիրում։ Երեխաներ չուներ։ Ինձ՝ որպես արյունակից բարեկամ, որդու տեղ ընդունում էր։ Ու ամեն օր մի բան էր նվիրում՝ մեկ ամենասուր գերանդին, մեկ՝ դանակ, մեկ մի մտրակ… Մի օր էլ , երբ ինձ իրենց տուն կանչեց, խոսելուց առաջ բեղերն ավելի շատ սղալեց, զգացի, որ արտասովոր բան պիտի անի։ Շուրջը նայեց ու երգեց երկու բառ. -Դե հասիր, Անդրանիկ… Հետո գնաց տան խորքը, եկավ մի կարմիր ու լայն կաշվեգոտի ձեռքին. -Սա Թեւանի գոտին է, ինքն է անձամբ ինձ նվիրել։ Երանի այն օրվան։ Գոտու վրա գրված էր. «Դե հասիր, Անդրանիկ»։ -Անդրանիկը որ հասներ ու մտներ Ղարաբաղ, մենք թուրքերի հախից կգայինք։ Ես տեսա, որ ծեր առյուծի արցունքներն ընկնում են երկար ու սպիտակ բեղերի վրա, ապա կաթում գետնին։ Վերցրի գոտին ու գնացի, ինչ իմանայի, որ դա իմ վերջին հանդիպումն էր Գալուստ ամու հետ, տեղափոխվեցի քաղաք՝ ուսում առնելու եւ այլեւս գյուղ չվերադարձա… Բայց հիմա էլ, երբ հիշում եմ այդ անկրկնելի մարդուն, նոր եմ հասկանում, թե այն ինչ զգեստներ էր, որ ամբողջ կյանքում հագնում էր, վրայից էլ գոտին պինդ ձգում՝։ Երբ հարցնում էինք, թե ինչու է հաճախ հագնում դրանք, ասում էր. -Զինվորը միշտ պիտի պատրաստ լինի, ո՞վ գիտե, մեկ էլ տեսար Թեւան ապան նորից եկավ, ասաց՝ տղերք, հավաքվում ենք, կռիվը դեռ չի պրծել։ Ինչ մտածում էր՝ լեզվի վրա էր։ Ճիշտ ու ճիշտ՝ Դոստոեւսկու Միշկինը, որի նախատիպը, վեպի ձեռագիր տարբերակում, Հիսուս Քրիստոսն էր։ Սահականց Գալուստն՝ ազնիվ, զուլալ, մի խոսքով՝ մեծ երեխա։ Գալուստ ապոր կորստով գյուղն էլ ասես թռվհակեց։ Տարիներ հետո ցամաքեց գյուղն այնքան, որ նույնիսկ Վարսի աքան, որ տան կտուրին կանգնում ու նայում էր իրենց բոստանում խրոխտ կանգնած տանձենուն ու կռիվ տալիս «խակը վեր անող» չարաճճի երեխաների հետ, սկսեց կարոտել ինքն իր «հայհոյանքներին». -Գյուղը դատարկվել է, բա մեկ-երկու երեխա էլ չլինե՞ն, որ բարձրանան Սահականց տանձենին, ես էլ մեր տան կտուրից կանչեմ, ասեմ՝ բոլա-հերիքա, իջեք, ճյուղերն էլ եք ուտելո՞ւ…