-Հայոց պետության վերածննդի առաջին նախադրյալն ու հիմքը ազգն էր: Այս տեսանկյունից պատմական պարադոքսը և զարմանահրաշ ֆենոմենը կայանում է նրանում, որ հայ ժողովուրդը, որի հայրենիքը բզկտված ու բաժանված էր տարբեր քաղաքակակրթություններին պատկանող մի քանի պետությունների միջև, մինչ 19-րդ դարը լինելով սփռված երկրագնդի և Հայոց աշխարհի տարբեր մասերում, այսինքն՝ չլինելով կոմպակտ, չլինելով միասնական տարածքային, քաղաքական ու տնտեսական ընդհանրություն, կարողացավ դառնալ պետականորեն ձևավորված ժողովուրդ: