Շատ վաղուց բարեբեր, շեն քաղաքներով ու գյուղերով Հայաստանն իր վրա է հրավիրել մոտ ու հեռու ապրող տարբեր ցեղերի ուշադրությունը և հաճախ է ենթարկվել նրանց հարձակումներին: Հաճախ թշնամիներին տրվել է արժանի հակահարված: Սակայն եղել են նաև ծանր ժամանակներ և թշնամին հաջողություն է ունեցել, որի արդյունքում Հայաստանը հայտնվել է օտարի տիրապետութան տակ: Թվարկենք միայն վերջին երկու հազարամյակի օտար նվաճողներին. հռոմեացիներ, բյուզանդացիներ, պարսիկներ, արաբներ, թուրքեր, մոնղոլ-թաթարներ: 19-րդ դարի սկզբից Այսրկովկասում հայտնվում են ռուսները: Այս նվաճողներից յուրաքանչյուրի տիրապետության ժամանակաշրջանը իր հետքն է թողել հայ ժողովրդի հոգեբանության ու մտածողության վրա, քանի որ այդ ուղղությամբ ջանադրաբար աշխատել են օտարները: Նրանք փոխել են հայոց հնագույն աստվածների, բնակավայրերի, գետերի, լեռների ու դաշտերի անունները, հաճախ դրանք հարմարեցրել են իրենց լեզվին, հաճախ թարգմանել այնպես, որ ջնջվի հայկականությունը և այլն: