1985-ի գոnբաչովեան »բարենորոգում«ներու ալիքին վրայ Հայաստանի մամուլն ու առհասարակ գրական հրապարակը ողողուեցաւ նախա-խորհրդային տարիներու մասին բազմաթիւ հրապարակումներով, որոնց բարձրակէտերէն էր Բագրատ Ուլուբաբեանի »Սարդարապատ«ը՝ 1988-ին։ Այդ հրապարակումները մեծ դեր խաղացին խորհրդային քարոզչութեան խեղաթիւրումներուն մէջ բազմաթիւ մաքրագործումներ կատարելու գծով, սակայն դժուար է հաստատել, թէ անոնց դերը էական էր արցախեան ռազմադաշտերու ոգիին վրայ. ժամանակի առումով, այդ տարիները բաւարար չէին, պէտք է աւելի ետ նայիլ։ Քերթողութեան մէջ ունինք Սեւակի երկերը, Շիրազի երկերը, բազմաթիւ ուրիշներ, որոնք ներկայացման կարիք չունին, արձակի բնագաւառէն՝ Խանզատեանի եւ այլոց վէպերը, որոնք Սփիւռքին համեմատաբար աւելի ծանօթ են եւ անոնց հրապարակման իրողութիւնը կրնանք նկատի ունենալ որպէս Եղեռնի յիսնամեակէն ետք ծաւալած ազգային զարթօնքը հունաւորելու միտող միջոցառումներ։