Բայց առ հասարակ ին՞չ կը ներկայացնէ Կարսի Համաձայնագիրը: Խնդրոյ առարկայ համաձայնագիրը կնքուեցաւ մեր ժամանակներէն իննսուն եւ երեք տարիներ առաջ, մօտաւորապէս այս օրերուն՝ 13 Հոկտեմբերին, Կարսի մէջ: Բանակցողներու առաջին կողմը կը ներկայացնէին խորհրդային ընտանիքին համեմատաբար նոր անդամագրուած Հայաստանի, Ատրպէյճանի եւ Վրաստանի եղբայրական հանրապետութիւնները, երկրորդ կողմը՝ Թուրքիան էր: Բանակցութիւններուն հետեւող երրորդ կողմը, մասնակիցի հանգամանքով Խորհրդային Ռուսիան էր: Ի սկզբանէ յայտնենք, թէ «մասնակից» եզրը ինքնին ապացոյց է, որ Խորհրդային Ռուսիա երեւութապէս պիտի չստանձնէր պայմանագիրին մէջ ճշդուած յօդուածներուն գործադրութեան հսկողութիւնը: Բանակցութիւններու սեղան նստելու առաջին իսկ վայրկեանէն, թրքական կողմը պահանջեց անջատ համաձայնութիւններ կնքել անդրկովկասեան երեք պետութիւններուն հետ: Բարեբախտաբար խնդրոյ առարկայ պետութիւնները մերժեցին Թուրքիոյ առաջարկը, պնդելով՝ համատեղ նիստերու եւ ընդհանուր համաձայնագիրի մը վրայ: Թրքական կողմը, լաւ կը հասկնար, որ աւելի դիւրաւ «լեզու» պիտի գտնէր իւրաքանչիւրին հետ առանձին սեղան նստելու պարագային: