Անկախացումը կոմունիստական ախտից ազատվելու, սխալները շտկելու և կյանքի որակը էապես փոխելու հնարավորություն տվեց: Բայց իշխանության գլուխ բարձրացան ուժեր, որոնք նախկին կոմունիստական նոմենկլատուրայի, Լենինի ու Խրուշչովի նման մտածող մարդիկ էին, դեռ ավելի վատ, ու այդ անկումը շարունակվեց ավելի վատ ձևերով ու անդառնալի հետևանքներով: Ոչ միայն ճարտարապետությունում, այլև մյուս ոլորտներում ազատություն տրվեց ավելի վատ գործերի համար: Մենք չկարողացանք օգտվել ինչ-որ բան դեպի լավը փոխելու` մեզ ընձեռված հնարավորությունից, ազատությունը սխալ հասկացանք, ընկանք մի տեսակ էյֆորիայի մեջ: Ու լավ գործեր ներկայում կյանքի կոչված մասշտաբային նախագծերում, ինչպիսիք նախորդ դարի կեսերին եղել են` Ռոսիա կինոթատրոնը, Կ. Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրը, «Զվարթնոց» օդանավակայանը, Եղեռնի զոհերին նվիրված հուշահամալիրը, պետք չէ փնտրել: Եթե ասեմ` 21-րդ դարի սկզբին հայկական ճարտարապետության մեջ ինչ նշանակալի գործեր կան, որ կարող են ընդհանուր աշխարհի ճարտարապետական դպրոցին համահունչ լինել, ապա դրանք փոքր գործեր կլինեն. փոքրիկ սրճարանի դիզայն, որևէ առանձնատուն կամ մի ճարտարապետական փոքր ձև: Իսկ պետական մրցանակներ շահող շենքերը իրականում ճարտարապետական կիսարժեք կառույցներ են: Բոլորս էլ մեր մեղքի բաժինն ունենք այս իրավիճակում, որովհետև բոլորս էլ քիչ ենք ձգտում, ցածր նիշ ենք բռնում, երիտասարդությանը քիչ տեղ ենք տալիս, ոնց որ ԽՄ տարիներին: Ու այս վիճակը կանխատեսելի էր. պետք չէր հանճարեղ միտք ունենալ, կամ արդի ճարտարապետության սիմվոլ համարվող տուն նախագծած Ռայթ լինել հասկանալու համար, որ Երևանում տրանսպորտի վիճակը վատ է լինելու, որովհետև դեռ 50 տարի առաջ էր կենտրոնի բեռնաթափման պլան մշակվել, բուհերը պետք է դուրս գային, բնակֆոնդը կրճատվեր: Իսկ մենք վերցրինք ու ավելացրինք, այնքան կառուցապատեցինք, որ կրակն ենք ընկել, ու պիտի քանդենք, բայց դրա համար ռեսուրս է պետք: Ամերիկայի նման երկիրը անգամ նման ռեսուրս չունի: Բայց ախր ժամանակ ենք կորցնում: Իսկ մենք՝ որպես ազգ, ժողովուրդ, կարող էինք այդ ընթացքը մեր օգտին գործածել, ինչն արեցին վրացիները, ովքեր անգամ գավառական քաղաքներում այնպիսի շինություններ կանգնեցրին, որոնց հայ ճարտարապետները կնախանձեն որակի, տեխնոլոգիաների ու ճարտարապետական ձևերի կիրառման համար: Էլ չեմ խոսում Թիֆլիսի կառուցապատման ու հնությունների հանդեպ վերաբերմունքի մասին: Մենք էն եղած փոքրիկ կոլորիտն էլ ջնջեցինք ոչ միայն Երևանում, այլև Գյումրիում, Գորիսում: Փոխարենը մեր ժողովրդին ցածր մակարդակի էսթետիկա մատուցեցինք, դրանով նրան իջեցրինք ներքև, ներքև` թևեր տալու փոխարեն: Վատ շենք ու վատ միջավայր հիմնեցինք ու դժգոհում ենք, թե ժողովուրդը աղբը թափում է հենց փողոցում: Արվեստի շունչ ունեցող ճարտարապետությունը մարդուն ձգում է, բռնում ձեռքը աղբը նետելիս: Պատկերացրեք՝ Հռոմի Սուրբ Պետրոսի տաճարում մեկը աղբ գցի, այդ ճարտարապետությունը նրան կսպանի…