Պատերազմելը Հովհաննես Իստանբուլյանի գործը չէր, ինչպես և՝ ծանր ֆիզիկական աշխատանքը: Եթե իրեն մնար, ո՜չ հրացան կառներ ձեռքը, ո՜չ էլ սվին: Նա սիրահարված էր բանաստեղծությանը: Նա կախարդված էր բանաստեղծությամբ, բառերով: Հայկական այբուբենի յուրաքանչյուր տառն առանձին-առանձին էր զգում: Երկար ուսումնասիրություններից հետո եկավ եզրակացության, որ հայ ժողովուրդը ոչ թե զենքի կարիք ունի, ինչպես որոշ կուսակցականներ էին պնդում, այլ գրքի կարիք: Չնայած թանզիմաթից հետո նոր դպրոցներ հիմնվեցին, և լայնախոհ, լավ կրթություն ստացած ուսուցիչների, ավելի շատ գրքերի, աղբյուրների շտապ կարիք զգացվեց, 1908 թվականի հեղաշրջումից հետո ցանկալի զարգացումը չգրանցվեց: Հայերն աջակցեցին երիտթուրքերին' հուսալով, որ նրանք ոչ մասուլմանների հանդեպ ավելի արդար կգտնվեն: Չէ՞ որ երիտթարքերն իրենց հայտարարություններում հավասարություն և ազատություն էին խոստանում.