Պակաս հետաքրքրական չեն նաև մեր մշակույթի զարգացման հաջորդ՝ վաղ բրոնզեդարյան (մ. թ. ա. 3-րդ հազարամյակի) փուլին պատկանող նոր հուշարձանների հայտնագործությունները: Դրանց ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս Հայկական լեռնաշխարհում բյուրեղացած խուրրիտ-նախահայրերի մշակութային և տնտեսական առաջադիմությունը՝ նախորդ, պղնձե-քարեդարյան ժամանակների համեմատ. խուրրիտների բնակատեղիները մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակում տարածվում են Աղձնիքից, Սասունից, Հայկական Միջագետքից մինչև Քուռ և Արաքս գետերի հովիտները, մինչև Փոքր Կովկասի լեռները: Իսկ անկրկնելի գեղեցիկ մշակույթն իր ազդեցության ճառագայթներն է սփռում Ասորիքի ու Պաղեստինի, Հյուսիսային Միջագետքի, արևմտաիրանական սարահարթի քաղաքակիրթ օջախների, կովկասյան շատ ցեղերի ու ցեղախմբերի վրա: Ժամանակակից անգլիական որոշ գիտնականների կարծիքով Հայաստանի վաղ բրոնզեդարյան ցեղերի մշակութային ազդեցությունը տարածվում է մինչև Եգիպտոս, Միջերկրականի ափերին զետեղված երկրներն ու Բրիտանական կղզիները: Հնարավոր է, որ այս տեսակետները չեն հիմնավորվում պատմական իրողությամբ: Սակայն նրանք մատնանշում են Հայաստանի վաղ բրոնզեդարյան մշա-կույթի հսկայական նշանակությունը՝ Արևելքի ու Արևմուտքի ընդհանուր առաջադիմության ասպարեզում: