Բողոքականության ծագումը: Ընդունված է բողոքականության՝ որպես կրոնական ուղղության, գաղափարախոսության և միջազգային պատմական ուժի ձևավորումը վերագրել 16-րդ դարում Մարտին Լյութերի և Ժան Կալվինի գլխավորած հակակաթոլիկյան զանգվածային շարժմանը` Ռեֆորմացիային: Իհարկե մինչև Ռեֆորմացիան տարբեր երկրներում ծագել և թափ են առել շարժումներ, որոնք բողոքել են կաթոլիկ եկեղեցու, իշխող այլ եկեղեցիների, կղերականության անարդարությունների, դավանաբանական շեղումների, խաբեությունների դեմ: Դրանցից հատկապես ուշագրավ է կատարների շարժումը Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում 11-ից 14-րդ դարերում: Բոլոր այս շարժումները դաժանորեն հալածվել են տվյալ ժամանակներում գործող եկեղեցիների կողմից և ի վերջո մարել են: