Թերեւս ալ աշխարհագրական դիրքին բերմամբ, հա­յաս­տա­նի պատ­մութիւ­նը գաղ­թե­րու պատ­մութիւն է նաեւ։ Նոյ­նիսկ ազ­գի կազ­մութիւ­նը կը բա­ցատ­րուի տե­ղացի հա­յերու եւ գաղ­թի եր­կար ճա­նապարհ մը անցնե­լով Հա­յաս­տան հա­սած ար­մէննե­րու իրա­րու մէջ ձու­լուելով։