ԼՈՒՅՍԻ ՑՐՈՒՄ, չույսի տարածման ուղ– ղության փոփոխությունը նյութում, որը դրսևորվում է իբրև նյութի ոչ ինքնուրույն լուսարձակում: Լույսն իր էլեկտրամագ– նիսական դաշտի ազդեցությամբ ստիպո– ղական ւոաաանման մեջ է դնում միջա– վայրի էլեկտրոնները, ատոմները և մո– լեկուլները, որոնք, դառնալով լույսի երկ– րորդային աղբյուրներ, լուսային էներ– գիան առաքում են հնարավոր բոլոր ուղ– ղություններով: Տարբերում են առաձ– գական ցրում, որը տեղի է ունենում առանց հաճախականության փոխակերպ– ման, և ոչ առաձգական ցրում, որն ուղեկցվում է լույսի հաճախականու– թյան փոփոխությամբ: Առաձգական ցըր– ման դեպքում փուլային խիստ առնչու– թյուններ են պահպանվում սկզբնական U ցրված ալիքների միջև (կոհերենտ ց ր ու մ), մինչդեռ ոչ առաձգական ցըր– ման դեպքում տեղի են ունենում ցրված ալիքի փուլի պատահական շեղումներ (ոչ կոհերենտ ցրում): Համա– սեռ միջավայրում Լ. ց. տեղի չունի, և փունջը չի փոխում սկզբնական ուղղությու– նը (լույսի ուղղագիծ տարածում): Լ. Ի. Մանդեւշաամը ցույց է տվել (1907), որ Լ. ց–ման երևույթի համար էական է հատ– կապես միջավայրի օպտիկական համա– սեռության խախտումը, այսինքն՝ բեկ– ման ցուցչի ոչ հաստատուն լինելը: Օպտի– կական անհամասեռությունն անդրադառ– նում է ցրված լույսի բնութագրերի (բևե– ռացվածություն, ինտենսիվություն, ան– կյունային բաշխում, սպեկտր) վրա: Լույսի ինտենսիվ ցրում դիտվում է, այսպես կոչ– ված, պղտոր միջավայրում (Տ ի ն դ ա լ ի է ֆ և կ տ), որի մասնիկների չափերը կազմում են լուսային ալիքի երկարու– թյան ~0,1 մասը: Այս երևույթի տեսական բացատրությունը տվել է Ռելեյը (1871): Ըստ նրա տեսության՝ ցրված լույսի ին– տենսիվությունը (I) հակադարձ համե– մատական է ալիքի երկարության (X) 1 չորրորդ աստիճանին՝ • Ցրված լույսը համարյա ամբողջովին գծայնորեն է բևեռացված, նույնիսկ ընկնող լույսի բնական (ոչ բևեռացված) լինելու դեպ– քում: Եթե ընկնող լույսը բնական է, ապա ցրված լույսի ինտենսիվությունը գրաֆի– կորեն պատկերվում է ցրման ինդիկատ– րիսով (նկ.) և որոշվում Ie=I»ya(l+ + cos2©) առնչությամբ (1*/շ–ը ինտենսիվու– թյունն է ©=-^-անկյան դեպքում): Վերո– հիշյալ օրինաչափությունները խախտվում են, երբ մասնիկների չափերը համեմատե– լի են դառնում ալիքի երկարությանը (Միի ց ր ու մ): Լ. ց. դիտվում է նաև մաքուր, կողմնակի խառնուրդներից խնամ– քով ազատված միջավայրերում (մ ո լ ե– Ցրված լույսի ինտենսիվության գրաֆիկական պատկերումը կ ու լ ա յ ի ն ց ր ու մ): Ըստ Մ. Մմոլու– խովսկու տեսության (1908), այդպիսի միջավայրի մասնիկների ջերմային շարժ– ման վիճակագրական բնույթը հանգեց– նում է խտության ֆչուկաուացիաների# որոնց հետևանքով փոխվում է բեկման ցուցիչը, այսինքն խախտվում է օպտիկա– կան համասեռությունը: Լույսի մոլեկու– լային ցրումը շատ ավելի զգալի է դառ– նում հեղուկի կամ գազի կրիտիկական ջերմաստիճանին մոտ ջերմաստիճաննե– րում (տես Օպաւեսցենցիա կրիտիկական): Իրոք, կրիտիկական ջերմաստիճանում նյութի խտության ֆլուկտուացիաներն