Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի Ջավախք գավառն ուրարտական արձանագրություններում հիշատակվում է Զաբախա ձեւով: Հայ պատմիչները Ջավախքի բնակավայրերից հիշատակում են Սկուտրի, Դլիվեկն ու Խոզաբիր գյուղերը: Վերին Ջավախքի հնագույն կենտրոնն է եղել Քաջատուն քաղաքը, որը կոչվել է նաեւ Ծունդա: Միջին դարերում նշանավոր է դարձել Թմոգվի (Թմկաբերդ) բերդաքաղաքը, որը 12-14-րդ դդ. Զաքարյանների հայ իշխանական տան Երկայնաբազուկ (Մխարգձելի)-Թմոգվելի ճյուղի իշխանանիստն էր: Զրեսկի վանքը (համանուն լճի մոտ) եղել է հայադավանության կենտրոն, պայքարել գավառի հայերի մեջ քաղկեդոնականության տարածման դեմ: 9-10-րդ դդ. վերելք է ապրել Ախալքալաքը (Նոր քաղաք), որը 11-րդ դարում պարսպատվել է եւ, որպես վարչական կենտրոն, փոխարինել Ծունդային: Վրաստանը Ռուսաստանին միանալուց (1801) եւ հատկապես Ադրիանուպոլսի 1829-ի հաշտության պայմանագրից հետո Էրզրումի եւ նրա շրջակայքի հայերը զանգվածաբար գաղթել են Ջավախք, իսկ տեղի հայ բնակչությունը տեղափոխվել է Քարթլիի կենտրոնական գավառները: Այսօր Ախալքալաքի եւ Նինոծմինդայի (Բոգդանովկայի) շրջաններում տեղաբնակների եւ գաղթականների սերունդներն են ապրում: