Բայց պատմական իրողութիւնները աւելի ամբողջական խորապատկերով ընկալելու համար, պէտք է տեսնել, թէ ռազմաճակատներու վրայ յաղթանակող հայութիւնը ինչո՛ւ պարտաւորւած էր ստորագրելու քաղաքական պարտութիւն խորհրդանշող Բաթումի պայմանագիրը: Եւ ինչպէ՞ս եղաւ, որ պատերազմը կորսնցնող Թուրքիան, այդպէ՛ս, քաղաքական յաղթաթուղթ ձեռք ձգեց...