Մյուս խնդիրը ոչ այնքան խնդիր է, որքան՝ սինդրոմ։ Գործ ունենք «ֆանտոմ» ցավերի հետ։ Հնարավոր է մի փոքր ոչ կոռեկտ համեմատություն ստացվի, բայց իմ կարծիքով այն չափազանց բնութագրական կլինի, որպեսզի կարողանանք պատկերացում կազմել, թե ի վերջո ինչ ցավերի մասին է խոսքը։ Կայսրությունների փլուզումից հետո դրանց փլատակների հիմքի վրա վերակազմավորված և հետնորդի կարգավիճակ ունեցող պետությունները երկար ժամանակ չեն կարողանում ուշքի գալ այդ խորը շոկային ցնցումից հետո։ Քանի որ կայսրությունը անհետանում է, իսկ կայսերական գիտակցությունը՝ ոչ։ Օրինակ՝ արդի Թուրքիան և Ռուսաստանը։ Օսմանյան կայսրությունն ու ԽՍՀՄ-ը չկան, բայց դրանց կայսերական գիտակցությունները մինչ օրս ապրում են Թուրքիայում և Ռուսաստանում։ Արդյունքում երկրներն այդ «ֆանտոմ» ցավեր են ապրում, քանի որ իրականությունը հաճախ չեն կարողանում համատեղել գիտակցական ցանկալիի հետ։