Նկատում ենք, որ այս տարածաշրջանում դեռևս 1-ին հազարամյակում ստեղծվում են երկու հակամարտ կրոններ՝ գաղափարախոսություններ՝ քրիստոնեություն և մահմեդականություն: Սկիզբ առնելով նույն ակունքից այս երկու կրոնները պատճառ դարձան բազմաթիվ պատերազմների ու դժբախտությունների, որոնցից մեծապես տուժեց հայ ժողովուրդը: Մարդկանց ու պետությունների տեսակ կա, որ ձգտում է համաշխարհային տիրապետության: Դա նախատեսում է աշխարհի կառավարում մեկ մարդու կամ մի խումբ մարդկանց կողմից: Դրան կարելի հասնել ռազմական նվաճումների կամ գաղափարախոսության միջոցով: Ռազմական նվաճումները չեն արդարացրել ու չեն արդարացնի իրենց: Պատմական փորձը ցույց է տալիս, որ ռազմական նվաճումներով հնարավոր չէ համաշխարհային տիրապետություն ապահովել: Դրանք լիովին չեն և կարճ են տևում /հմմ Ալ. Մակեդոնացու կայսրությունը, հռոմեական կայսրությունը, մոնղոլական կայսրությունը, Նապոլեոնի կայսրությունը, բրիտանական կայսրությունը…/: Հետևաբար կրոնն ու գաղափարախոսություն են այն զենքերը, որոնցով կարելի է տիրել աշխարհին: Եվ ստեղծվեցին դրանք, նախ քրիստոնեությունը, ապա՝ իսլամը: Խորհրդային ժամանակաշրջանում հայ ժողովրդի պատմությունը ներկայացվում էր մյուս ժողովուրդների պատմության համատեքստում և հայ ժողովուրդը զրկված էր իր իսկական պատմությունը իմանալու հնարավորությունից: Սակայն մեր պատմությունը լավ գիտեին գիտական աշխարհի ներկայացուցիչները, և՛ բարեկամները, և՛ թշնամիները: Հայտնի է, որ համաձայն միջագետքյան /շումերական, աքադական, բաբելական/ հնագույն գրավոր աղբյուրների, արարչագործության երկիրը Եփրատ ու Տիգրիս գետերի ակունքների շրջանն է՝ Հայաստանը, որը նախ աստվածների բնակության վայրն էր, ապա՝ մարդու: Հայաստանը Արարչի՝ Հայր աստծո կողմից մարդկանց տրված սրբազան օրենքների երկիրն է, իսկ Հայաստանում արարված մարդը՝ հայ-արմենը սրբազան այդ երկրի ու օրենքների պահապանը: Մինչև մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի վերջը Հայաստանը կարողանում էր կատարել այդ պարտականությունը, հաջողությամբ պայքարելով Աքադի, Բաբելոնի, Ասորեստանի ու այլ երկրների բռնակալ թագավորների դեմ: Սակայն աշխարհում հայտնվում են նոր ուժեր: Փոխվում է պայքարի ձևը: Ստեղծվում է նոր գաղափարախոսություն ու նոր կրոն՝ քրիստոնեությունը, որը մեծ հմտությամբ նախ պարտադրվում է հայությանը, ապա մյուս ժողովուրդներին: Դարեր շարունակ գտնվելով քրիստոնյա Եվրոպայի ու իսլամական Արևելքի միջև, հայերին հաջողվում է պահպանել իրենց ինքնությունն ու գոյությունը: Այդ ընթացքում կործանվում է Հայաստանի հզոր հարևան, քրիստոնյա Բյուզանդիան /1453թ./: Իսկ թուլացած, բաժանված ու մասնատված Հայաստանին հաջողվում է հասնել 20-րդ դար: Անկախությունը կորցնելուց հետո /1045թ. Բագրատունյաց Հայաստանում, 1375 թ. Կիլիկյան Հայաստանում/, բոլոր ժամանակներում հայ ժողովրդի ու նրա լավագույն զավակների ցանկությունը և նվիրական երազանքը մեկն էր. տեսնել միավորված ու հզոր Հայաստան: Սակայն այդ նվիրական ցանկությանը մեծ հարված հասցվեց 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին: Թուրքիայի տիրապետության տակ գտնվող Արևմտյան Հայաստանում սկսվում են հայ բնակչության զանգվածային կոտորածներ, որն ավարտվում է 1915-1923 թթ. իրականացված հայոց ցեղասպանությամբ: Այն իրականացրին եվրոպական երկրների, հատկապես Անգլիայի ու Գերմանիայի հովանավորությունը վայելող թուրքերը, ու թուրքերի համար գործիք հանդիսացող քրդերը: Փաստերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հայոց ցեղասպանության հարցում եթե քրդերը գործիք էին թուրքերի համար, ապա թուրքերն էլ գործիք հանդիսացան այլ ուժերի համար: Իսկ ովքե՞ր էին այդ ուժերը: