Էլ չենք խոսում բազմաչարչար Ղարաբաղի մասին: Պետրոս Մեծից մինչև Նիկոլայ Առաջինը, մի ամբողջ հարյուրամյակ մեզ քարեքար գցեցին, կերակրեցին մեր կորցրած պետականության վերականգնման հույսերով (ծանոթացեք Եկատերինա Երկրորդի արքունիքում արծարծված հայոց պետականության վերականգնման ծրագրերին): Մի ամբողջ հարյուրամյակ Ղարաբաղի մելիքները անհավասար պայքարի մեջ էին ռուսական կայսրության շահերի համար, բայց երբ 1804թ. ռուս-հայկական միացյալ զորաջոկատները գրավեցին հայոց Գանձակը և Նադիր շահի երկրատարածք մցրած թուրքախոս ցեղերը փախան Պարսկաստան, ցարը մարդ ուղարկեց նրանց հետևից, որ վերադարձնեն: Իսկ հայերի՞ն: Բերում ենք Քյուրուքչայի պայմանագրի մասին 1805թ. մայիսի 14-ին ցարին Ցիցիանովի գրած զեկուցագրից մի պատառիկ. «Այստեղ ես չեմ կարող… լռության տալ մի անցք, որ տեղի ունեցավ… Խանը (Իբրահիմը) ուղարկեց ինձ հիշյալ Մելիք Ջումշուդի որդուն՝ 11 տարեկան, և 13 տարեկան թոռանը, որոնք 10 տարի բաժանված էին նրանից: Ես նրանց… հանձնեցի հորը և տեսա, թե ինչպես նա չէր կարողանում շնորհակալության արտասուքից մի բառ անգամ արտասանել, ինչպես և… այս տեսարանի վկաներից ոչ ոք չկարողացավ պահել արտասուքները»: