­Գա­լով ­Ղա­րա­բա­ղեան ­Շար­ժու­մի 30ա­մեա­կին, դաշ­նակ­ցա­կա­նի փոքր այդ փա­ռա­սի­րու­թիւ­նը նոյն­պէս ի­րա­ւունք կու տայ ը­սե­լու, որ ան­կախ հան­րա­պե­տու­թեան (1918-1920) շրջա­նին, հա­կա­ռակ տի­րող խառ­նաշ­փոթ պայ­ման­նե­րու դժո­ւա­րու­թեանց, ­Դաշ­նակ­ցու­թիւ­նը պա­հան­ջա­տէր ե­ղաւ, որ ­Ղա­րա­բա­ղը ­Հա­յաս­տա­նին ան­բա­ժան մա­սը կազ­մէ եւ ան­զի­ջող մնաց իր այդ պա­հանջ­քին մէջ: ­Հե­տա­գա­յին, հա­մայ­նա­վար վար­չա­կար­գի տա­րի­նե­րուն եւ մին­չեւ 1988, այդ պա­հանջ­քը մշտա­պէս ար­ծարծ պա­հո­ղը, բարձ­րա­ձայ­նո­ղը եւ սփիւռ­քի սե­րուն­դը ա­նով վա­րա­կո­ղը ի՚նքն էր՝ Հ.Յ.Դ.ը: Եւ երբ ­Ղա­րա­բա­ղեան հա­մա­ժո­ղովր­դա­յին պոռթ­կու­մը զի­նեալ բա­խում­նե­րու յան­գե­ցաւ, ի՚նքն էր դար­ձեալ, որ ա­ռա­ջին օ­րե­րէն կռո­ւող­նե­րուն օգ­նու­թեան հա­սաւ զէն­քով ու անմ­նա­ցորդ նո­ւի­րո­ւող ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րով: