Յօդուածագիրը աւելի անդին կը ստանձնէ Սփիւռքի չորրորդ սերունդի խօսնակի դերը, պնդելով, որ անոր «առաջնահերթ հարցերէն մէկն է՝ ազգային միասնականութեան խնդիրը, որ խարսխուած է մէկ պատմութիւն ունենալու անհրաժեշտութեան վրայ»։ Կասկած չունինք, որ «համայն Հայութեան հասարակ յայտարարը, մեզ համախմբողն ու միաւորողը»՝ հազարամեայ Անիի սերունդ Լեհահայէն մինչեւ այսօրուան Հայաստանէն Մատակասքար կամ Հրոյ Երկիր արտագաղթողը, ո՛չ լեզուն է, ո՛չ կրօնքը եւ ո՛չ մշակոյթը, այլ պատմութիւնը, ինչ որ չի նշանակեր «մէկ պատմութիւն» կամ «միաձեւ պատմութիւն» մը ունենալ, ինչպէս Խտըշեան կ՚ըսէ։ Պարզապէս պատրանք մըն է մտածել, որ Հայոց պատմութիւն մը պիտի ըլլայ, «որ ե՛ւ Հայաստանահայուն, ե՛ւ Սփիւռքահայուն, ե՛ւ Դաշնակցականին ե՛ւ Հնչակեանին ե՛ւ Ռամկավարին համար միեւնոյնը պիտի ըլլայ»՝ փաստական տուեալներէն անդին։ Նոյնքան միամիտ պիտի ըլլար, որքան կարծել թէ վերջին 100-200 տարիներու Ֆրանսայի միեւնոյն պատմութիւն մը կայ պահպանողականին ու ազատականին, ընկերվարականին ու համայնավարին համար։ Պատմութիւնը ճշգրիտ գիտութիւն չէ թուաբանութեան պէս, որպէսզի կարծուի, որ «եթէ մեզ իրարմէ բաժնողը եղաւ [sic] պատմական դէպքերու տարբեր մեկնաբանութիւնները, մեզ միացնող պիտի ըլլայ մեր պատմութեան մէկ մեկնաբանութիւնը» (այսինքն՝ եթէ տասը մեկնաբանութիւն մեզ բաժնած է, մէկ մեկնաբանութիւն մեզ պիտի միացնէ)։ Հարկ կա՞յ յիշեցնելու, որ «խորհրդային բռնապետական տարիներուն» կը տիրէր… պատմութեան մէկ մեկնաբանութիւն։ Հիմա՝ փոխանակ մարքսականութեան, «այդ մեկնաբանութիւնը կը յենուի մեր ժողովուրդի հաւաքական յեղափոխութեան վրայ ընդդէմ բոլոր բռնակալութիւններու եւ բռնատիրութիւններու՝ ցարիզմի թէ սուլթանութիւններու»։ Աւելի՛ն. կը յայտարարուի, թէ այդ յեղափոխութիւնը «մեզ դարձուց եղբայր մէկ տառապանքի՛ եւ եղբայր՝ մէկ գաղափարի՝ Ազատ անկախ հայրենիքի տեսլականին», երբ որ պատմութեան լուրջ ընթերցումը մեզի ցոյց կու տայ, որ 1918-ի Հայաստանի անկախութեան ծնունդի գործընթացը ո՛չ հայ յեղափոխական շարժումին ծնունդն էր, ո՛չ ալ… Ս. Դ. Հնչակեան կուսակցութեան ծրագրին մէջ արձանագրուած տեսլականին (կուսակցութիւններէն միակը, որ մինչեւ 1919 անկախ Հայաստանի նպատակը արձանագրած էր իր ծրագրին մէջ)։