Աղ­թա­մա­րի պահ­պա­նո­ղա­կան միա­բա­նու­թիւ­նը սկսաւ խորթ աչ­քով նա­յիլ ե­րի­տա­սարդ ­Վար­դա­պե­տի աշ­խու­ժու­թեան եւ Խ­րի­մեան ստի­պո­ւե­ցաւ հե­ռա­նալ Աղ­թա­մա­րէն։ Ան­ցաւ Էջ­միա­ծին, հոն­կէ՝ Ե­րու­սա­ղէմ եւ, ի վեր­ջոյ, հաս­տա­տո­ւե­ցաւ ­Պո­լիս, ուր գոր­ծուն մաս­նակ­ցու­թիւն բե­րաւ Ազ­գա­յին ­Սահ­մա­նադ­րու­թեան մշակ­ման ու ազ­գա­յին կեան­քի ժո­ղովր­դա­կան-ժո­ղովրդա­վա­րա­կան ղե­կա­վար­ման ի նպաստ ծա­ւա­լած բուռն պայ­քա­րին։ 1855ին լոյս ըն­ծա­յեց «Ար­ծո­ւի ­Վաս­պու­րա­կան» ամ­սա­գի­րը, որ ա­ռա­ջին բե­մը դար­ձաւ ազ­գա­յին իր մտա­ծո­ղու­թեան մշա­կու­մին ու հիմ­նա­ւո­րու­մին։