­Պատ­մու­թեան ըն­թաց­քին ալ, երբ ­Հա­յաս­տա­նը տկար ե­ղած է եւ ան­կու­մի մէջ գտնո­ւած է, ու­րիշ գա­ղութ­ներ սփիւռ­քի մէջ ծաղ­կած են: Օ­րի­նակ՝ Ա­նիի կոր­ծա­նու­մէն յե­տոյ, Ե­գիպ­տո­սի մէջ ձե­ւա­ւո­րո­ւած է ծաղ­կուն հայ­կա­կան հա­մայնք մը: Ու­րեմն երբ գա­ղու­թէ մը ար­տա­գաղթ կայ, ո՛ւր որ ուղ­ղո­ւի ար­տա­գաղ­թի հոս­քը, այն­տեղ կը շա­րու­նա­կո­ւի կամ կը վե­րա­կանգ­նի հա­մայն­քա­յին կեան­քը: Այ­սօր վստա­հօ­րէն ­Գա­նա­տա­յի մէջ սփիւռ­քա­հա­յե­րը ձե­ւով մը նոր շունչ տա­րած են հայ հա­մայն­քին, օ­րի­նակ՝ հայ­կա­կան դպրոց­նե­րուն մէջ կրնան ­Հա­լէ­պէն գա­ցած ու­սու­ցիչ­ներ աշ­խա­տիլ եւ այլն: Ա­տի­կա դրա­կան բան մըն է, իսկ երկ­րորդ խնդի­րը այն է, որ ե­թէ Ս­փիւռք ե­րե­ւոյ­թի տե­սան­կիւ­նէն նա­յինք՝ ­Լի­բա­նան, ­Սու­րիա կամ ­Մոնթ­րէալ, նո­րէն սփիւռ­քի մա­սին է խօս­քը: