Եկեք նորից քիչ մը ետ նայենք. 19-րդ դարի վերջին, տասնամյակներ շարունակ, Ռուսաստանի օգնությունը հայցող հայ ժողովուրդը սառը ցնցուղ ընդունեց։ Այս անգամ կրոնապես պատվախնդիր ժողովրդի համար զարհուրելին ոչ թե թշնամուց կրած նահատակության տանջանքն էր, այլ հավատակիցների դավաճանության պատճառած ցավը։ Հայը լքված էր ինչպես Անգլիայի, այնպես էլ Ռուսաստանի կողմից։ Ռուսական բանակի նահանջից հետո զանգվածաբար Ռուսաստան մեկնող հայ գաղթականներին ռուս զինվորները սահմանին կանգնեցնում էին` պահանջելով հետ դառնալ ու մտնել Թուրքիայի երախը։