Խորհրդային միության ժամանակաշրջանում մեծ կարգախոսներ կային` գրեթե մեծ օրենքների չափանիշներով գործող, անհատին արվեստագետին ամլացնող, ամենադժվարը սրանից փախչելն էր: Շատերն էին այս փախուստի ճանապարհին, եւ կործանվում եւ փրկվում` մեկը` Եվրոպա էր հասնում, մյուսը` Ամերիկա, էն մյուսը` Սիբիրի տայգաները… Սա եղել է: Հո՞ չենք կարող հրաժարվել: Ի՞նչ խիզախումներ կային` Սոլժենիցին, Սախարով, Բրոդսկի, Զատիկյան, էլի շատերը, որ անընդհատ ճրագը վառ էին պահում: Իհարկե, կային եւ պսեվդո արվեստագետների տեսակներ, որոնք գովերգում էին ռեժիմը, սիրամարգի փքվածությամբ բացում էին գույնզգույն պոչերը, մոնումենտալ, ահռելի լեռների խոշորությամբ հուշարձաններ էին կանգնեցնում, անհոգի, լայնածավալ կտավներ նկարում, հարյուր հազարի հասնող տիրաժներով գրքեր էին տպագրում եւ նրանք էլ վայելում էին ռեժիմի «դրախտի» քաղցրահամ պտուղները, իսկ եթե նրանց հարցնեիր. «Ու՞ր է քո եղբայրը», Կայենի նման կձեւացնեին, որ չգիտեն, թե ինչու է Սիբիրում իրենց եղբայրը: