Իւնլիւ ահա­ւասիկ այս սեւ ու սպի­տակի հա­կասու­թեան ու­սումնա­սիրու­թիւնով կը յան­գի նաեւ Օս­մա­նեան կայսրու­թեան վեր­ջին շրջան­նե­րուն յայտնուած օս­մա­նեան ուխտի եւ ապա իս­լա­մական ուխտի հետ։ Օս­մա­նեան ուխտը ան­կում ու­նե­ցաւ Ապ­տիւլհա­միտ Բ.-ի օրով եւ անոր յա­ջոր­դեց իս­լա­մական ուխտը։ Այս բո­լորէն ետք ան կը մեկ­նա­բանէ Երիտ­թուրքե­րու եւ ապա Իթ­թի­հատա­կան­նե­րու յառաջա­տար կար­գե­րուն, մա­նաւանդ գա­ղափար ձե­ւաւո­րող խա­ւին մտա­յին են­թա­հողը։ Այսպէ­սով ալ կը հաս­նի Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան տե­ղի տուող են­թա­հողի բա­ցայայտման։ Նախ հա­յերէն մաք­րուած Թուրքիոյ տա­րած­քը մինչեւ 1923 շա­րու­նա­կուող քրիս­տո­նեանե­րէ զերծ պա­հելու գոր­ծո­ղու­թիւնով շա­րու­նա­կու­թիւն կը ստա­նայ։ Իս­լամնե­րու ուխտը ան­շուշտ որ աւե­լի ըն­դարձակ տա­րած­քի մը ուղղուած էր, սա­կայն կրճա­տուե­ցաւ վե­րածուելով թրքու­թեան ուխտի։ Սահ­մա­նի այդ նե­ղացու­մով, թէ քրիս­տո­նեանե­րը եւ թէ քիւրտե­րը ըն­դունուած սահ­մա­նէն դուրս բե­րուե­ցան։