Խոսելով Առինջի պատմաճարտարապետական հուշարձանների մասին հարկ է նշել, որ դրանց շարքում են նաեւ երկու կոթողներ, որոնք թվագրվում են 5-6-րդ դդ., նույնիսկ մի քարայր-կացարան, որ թվագրվում է Ք.ա. 2-1 հազ. եւ գտնվում է գյուղից 2,5 կմ հեռավորության վրա, բրոնզեդարյան քարե ամրոցի մոտ: Պատմությունը փաստում է, որ 1679 թվականի ավերիչ երկրաշարժը փլել է Ձագավանքի մայր եկեղեցին ու Գետարգելի զանգակատունը: Վերջինս վերականգնել է առինջեցի ԱԺ պատգամավոր Մուրադ Գուլոյանը: Ըստ Ստեփան Ղազարյանի, Առինջում ակտիվ պեղումնաբանական աշխատանքներ են ընթանում, որի երաշխավորն են Առինջ գյուղի քաջ հայտնի գործարարները` իրենց գովելի նախանձախնդրությամբ: Չենք պնդում, թե նրանց գործունեությունը «անձնվեր գաղափարախոսության եւ բեղուն մտքի ճիչ է», սակայն իրապես օրինակելի եւ խիստ արժեքավոր ներդրում է Հայաստանի մշակութային ոլորտում (թեկուզ բազմաթիվ սննդի եւ մարմնավոր հաճույքների համար նախատեսված օբյեկտների կողքին): Այնուամենայնիվ, Ստ. Ղազարյանը նշում է, թե որպեսզի Առինջի բոլոր մշակութային կոթողները վերականգնվեն ու փրկվեն մոռացությունից, հարկավոր են շատ ավելի մեծ գումարներ ու երկար տարիների անհնարին թվացող աշխատանք: