Մայրաքաղաք Անիի պեղումների հենքի վրա ձևավորված հայկական հնագիտական դպրոցի կարկառուն ներկայացուցիչների և նրանց աշակերտների ջանքերով (Ն. Մառ, Հ. Օրբելի, Աշխ. Քալանթար, Ս. Տեր-Ավետիսյան, Ե. Բայբուրդյան, Բ. Պիոտրովսկի, Կ. Ղաֆադարյան, Բ. Առաքելյան) XX դարի առաջին կեսին հնագիտական հետազոտությունների ոլորտում նշանակալից արդյունքներ ձեռք բերվեցին, ինչն էլ իր հերթին հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի ստեղծման նախապայմաններից մեկը դարձավ: Ինստիտուտի ստեղծումով լեռնաշխարհի պատմամշակութային ժառանգության փաստագրման և լուսաբանման գործը դարձավ համակարգված ուսումնասիրությունների առարկա: Հիսուն տարուց ավելի շարունակվող ծրագրավորված աշխատանքների շնորհիվ կարևոր արդյունքներ են գրանցվել մարդագոյացման, վաղ երկրագործական հասարակությունների ձևավորման գործընթացների, հին և միջնադարյան Հայաստանի պատմության ու մշակույթի ուսումնասիրության ոլորտներում: Մասնավորապես, քարիդարյան տարաբնույթ հուշարձանների (Երևան 1, Լուսակերտ, Հատիս, Քասախի ու Դեբեդի կիրճի և այլ հնավայրեր) պեղումների, գտածոների, հումքի աղբյուրների, կենսապայմանների ուսումնասիրությունների շնորհիվ վեր են հանվել լեռնաշխարհի բնակեցման վաղագույն փուլերի հիմնական օրինաչափություններն ու առանձնահատկությունները, լեռնաշխարհում բանական մարդու տարածման աշխարհագրական, էկոլոգիական, տնտեսական ասպեկտները, վերին պալեոլիթյան հասարակությունների կենսապահովման համակարգի բնութագրական հիմնական հատկանիշները (Բ. Երիցյան, Հ. Ղազարյան, Բ. Գասպարյան):