Գի­տենք թէ հա­յոց պատ­մութիւ­նը գաղ­թե­րու պատ­մութիւն մըն է նաեւ։ Իւ­րա­քան­չիւր քա­ղաքի պատ­մութիւն մեզ կը յու­շէ զան­գուածա­յին գաղթ մը։ Սե­նեքե­րիմ թա­գաւոր իր 14 հա­զար զի­նուոր­նե­րով ու անոնց ըն­տա­նիք­նե­րով Վաս­պուրա­կանէն եկաւ Սե­բաս­տիա ուր հիմ­նեց Արաբ­կիր եւ Ակն քա­ղաք­նե­րը։ Կամ Հա­մամ Ամա­տու­նի իր 12 հա­զար զի­նուոր­նե­րով ու անոնց ըն­տա­նիք­նե­րով եկաւ բնա­կելու Հա­մամա­շէն, որուն շա­ռաւիղ­նե­րը մին­չեւ օրս կը գո­յատե­ւեն նոյն տա­րած­քին վրայ։ Ի վեր­ջոյ մեր ամե­նադա­ժան գաղ­թը կա­յացաւ 1915-ին, ուր բո­վան­դակ ժո­ղովուրդը ար­մա­տախիլ եղաւ իր հա­րազատ հայ­րե­նիքէն ու տա­րագ­րուեցաւ դէ­պի Տէր Զօ­րի անա­պատը։