Թերևս որոշ աղճատումներ եղել են Արարատյան թագավորության անկումից հետո միասնական պետականության ամրապնդման ժամանակ` հելլենիզմի բուռն ներխուժման և արմատավորման ժամանակներում: Այդ շրջանը ավարտվեց հայոց քրիստոնեական դարձով, ինչը նշանակում էր վերադարձ սկզբնական հավատքին, նրա պարունակած արժեքային համակարգին և սեփական ինքնությանը: Իսկ այդ հավատքը, որն ըստ էության կարելի է կոչել խաչապաշտություն կամ լուսապաշտություն, այսինքն՝ միաստվածություն, հազարամյակների ընթացքում ձևավորել էր առաքինությունների վրա հիմնված մի հզոր կենսակարգ, որը հնարավորություն էր տվել հայությանը և Հայքին ակնառու և կարևորագույն դերակատարություն ունենալ աշխարհում: