Ֆետայիներու այս սերունդին կը պարտինք մեր ժամանակակից պատմութեան ամենէն սխրալի էջերը։ Անոնց մեծ մասը խոնարհ հերոսներն են մեր հաւաքական գոյութեան։ Անոնցմէ շատեր մնացած են անանուն։ Անոնք ընդհանրապէս կենսագրութիւն չեն թողած իրենց ետին, բայց իրենց խիզախ գրոհով գրած են մեզմէ ամէն մէկուն կենսագրութիւնը։ Փետրուար 18-ի նախօրեակին մեր երկիրը կանգնած էր իր գոյութեան կենաց-մահու հարցականին առջեւ։ Սարդարապատն ու Բաշ Ապարանն ու Ղարաքիլիսան բոլշեւիկեան Մոսկուայի, քեմալական Թուրքիոյ եւ հայ բոլշեւիկներու կողմէ ենթարկուած էին լուծարքի եւ հետեւաբար պէտք էր նոր Սարդարապատ, պատմական մէկ նոր եւ հրաշագործ ալքիմիա, մէկ նոր եւ վճռական արարչագործութիւ՛ն, որ միայն կրնար ծնիլ Ֆետայիներու տեսիլքէն։ Անոնց զէնքն էր միայն, որ կրնար տալ վերջին փրկարար լուծումը։ Անոնց սուրն էր միայն, որ կրնար կտրել գորդեան այս դժխեմ հանգոյցը։