Արթուր Էվանսը Մինոսյան քաղաքակրթության մասին իր հայեցակարգը մշակել է պեղումների միջոցով ձեռք բերված տվյալների հիման վրա։ Դրանց համաձայն՝ այս դարաշրջանում ի հայտ եկած տարբեր ոճերն ու բնութագրերը կիրառելի են եղել ողջ Եգեյան ծովի շրջանում բնակվողների համար։ Վայրը մարդկանց կողմից բնակեցվել է Ք. ա. 7000 թվականից՝ նեոլիթյան ժամանակաշրջանից, որն ընթացել է մի քանի փուլերով։ Փուլերից յուրաքանչյուրն ունեցել է իր առանձնահատուկ դինամիկան [3]։ Պեղումների ժամանակ նեոլիթյան Կրետեի քարանձավներում հայտնաբերվել են կացարաններ։ Էվանսը նշում է, որ մոտ Ք. ա. 8000 թվականից նեոլիթյան մարդիկ ուրիշ վայրերից եկել ու բնակվել են այստեղ։ Հավանաբար, նրանք այստեղ են հասել նավերով։ Պեղումների ժամանակ նրանց կացարաններում հայտնաբերվել են տարբեր տեսակի իրեր՝ գունավոր քարերով գավազան, օբսիդիանից պատրաստված առարկաներ, դանակներ, նետասլաքներ, տղամարդկանց, կանանց, կենդանիների ֆիգուրներ, նաև կրոնական հավատալիքների մասին վկայող նմուշներ[4]։ Ժամանակաշրջանի մասին բացահայտումներ է արել նաև Մաքինրոն[5]։ Մարդիկ պահել են կենդանիներ, ցանել հացահատիկ։ Նույն վայրում նման պայմաններում ապրել է մի քանի ընտանիք։ Ամուսնությունը սահմանափակված է եղել սոցիալական խմբերում (էկզոգամ)։ Օրվա մեծ մասը մարդիկ անցկացրել են մաքուր օդում՝ դրսում, կացարան են մտել գիշերը կամ եղանակային վատ պայմաններին։ Վաղ նեոլիթում՝ Ք. ա. 6000–5000 թվականներին, գյուղը բնակեցված է եղել 200–600 մարդկանցով։ Նրանք զբաղեցրել են պալատի մեծ մասը և հյուսիս-արևմուտք ձգվող հատվածը։ Մարդիկ ապրել են մեկ-երկու սենյականոց կավածեփ պատերով քառակուսի տներում։ Ներքին պատերը պատված են եղել ցեխով։ Տանիքները ծածկել են հողով և ճյուղերով։ Բնակիչները հիմնական սենյակի տարբեր մասերում փորել են օջախներ։ Գյուղն ունեցել է տարօրինակ առանձնահատկություն։ Տները երբեմն բաղկացած են եղել ութ սենյակից։ Միջին Նեոլիթում՝ Ք. ա. 5000-4000 թվականներին, փոխվել է բնակչության թիվը։ Գյուղում ապրել են 500-1000 մարդ։ Շինությունները գրեթե նույն ձևն են ունեցել։ Տարբերվել են միայն նրանով, որ օջախը պատրաստել են գլխավոր սենյակի կենտրոնում։