­Հե­տե­ւա­բար կա­րե­լի չէ այս տե­ւա­բար տե­ղա­շար­ժո­ւող եւ ընդ­լայ­նո­ւող ազ­գա­յին ի­րա­կա­նու­թիւ­նը «օս­մա­նեան» պի­տա­կով սահ­մա­նա­փա­կել, ինչ­պէս կա­րե­լի չէ ա­րե­ւե­լա­հա­յու­թիւ­նը պի­տա­կա­ւո­րել որ­պէս սոսկ «ռու­սա­հա­յու­թիւն»։ Եւ որ­պէս ընդ­հա­նուր սկզբունք՝ պէտք է խու­սա­փիլ հա­յու­թեան ապ­րող եւ ինք­նօ­րի­նակ այս ի­րա­կա­նու­թիւ­նը սահ­մա­նե­լէ կայս­րու­թիւն­նե­րու պատ­կա­նե­լիու­թեամբ։ ­Փաս­տը ցոյց տո­ւած է, որ ա­րեւմ­տա­հու­թիւնն ու ա­րե­ւե­լա­հա­յու­թիւ­նը շատ ա­ւե­լի տո­կուն ի­րա­կա­նու­թիւն­ներ են քան կայս­րու­թիւն­նե­րը ի­րե՛նք։ Եւ ա­սի­կա՝ ի հե­ճուկս կայս­րու­թիւն­նե­րու — եւ յատ­կա­պէս թուրք պե­տու­թեա՛ն — ցե­ղաս­պա­նա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թեան։