Այս ը­սե­լէ ետք կը հասկ­նամ, թէ յա­մե­նայն դէպս պատ­մա­բան­նե­րը ու­նին բնո­րո­շու­մի խնդիր մը։ Ինչ­պէ՞ս բնո­րո­շել հա­յը այս պե­տա­կա­նու­թեան մէջ։ Իմ կար­ծի­քով՝ «օս­մա­նա­հայ»ը ճիշդ բնո­րո­շու­մը չէ։ Ան հա­յը կը հա­ւա­սա­րեց­նէ կայս­րու­թեան թուրք տար­րին՝ ա­պա­կողմ­նո­րո­շե­լով ար­դի միտ­քը։ ­Մենք թուր­քե­րուն հա­ւա­սար չէինք եւ չենք այ­սօր եւս ­Թուր­քիոյ մէջ (որ իր պե­տա­կան մտա­ծո­ղու­թեամբ շա­րու­նա­կու­թիւնն է օս­մա­նեան ի­րա­կա­նու­թեան)։ ­Հա­յը կա­րե­լի է ներ­կա­յաց­նել որ­պէս «օս­մա­նահ­պա­տակ» եւ սա­կայն մեծ բա­ցա­ռու­թեան մը յա­ւե­լու­մով։ Այ­սինքն՝ յստա­կօ­րէն ընդգ­ծե­լո՛վ, որ ան են­թա­կայ էր խտրա­կա­նու­թեան, ի­րա­ւազր­կու­մի եւ, ի վեր­ջոյ, ցե­ղաս­պա­նու­թեան։ Ա­ռանց այս յստակ բա­ցա­ռու­թեան՝ դժո­ւար է զայն նոյ­նիսկ օս­մա­նահ­պա­տակ ա­նո­ւա­նել։ Իսկ օս­մա­նա­հայ՝ եր­բե՛ք։