Այս ամենը կա: Հիմա, բարեբախտաբար վերացել են փառատոնի կազմակերպչական փոքր վրիպումները որպես խոշոր բացթողումներ ներկայացվող տրտունջ- բողոքները: Էլ չի ասվում թե`մի երկրում, որտեղ կինոարտադրության համար նվազագույն պայմաններ չկան, որտեղ ֆիլմեր չեն նկարահանվում կինոփառատոն կազմակերպելն ինչ իմաստ ունի: Հիմա արդեն անհերքելի թվացող փաստերով փառատոնի գոյությունից դժգոհ հատվածն անգամ չի հերքում, որ Ոսկե ծիրանը` տարիների մեջ համարձակ մտահղացումներով, տարաբնույթ ծրագրեր իրականացնելով նաև խթանել է ազգային կինոարվեստի զարգացումը, մեր երկրի ճանաչողական սահմաններն է մեծացրել, կինոաշխարհում հայտնի փառատոների շարքին դասվելու հեղինակություն է ձեռք բերել: Փաստ է նաև, որ Ոսկե ծիրանը իր տասներկու տարվա աշխատանքով է ապացուցել մի ճշմարտություն, որը Ն. Ա. Բերդյաևը այսպես է ձևակերպել. “Ժողովրդի մեծությունը, նրա ներդրումը մարդկության պատմության մեջ որոշվում է ոչ թե պետության հզորությամբ, զարգացած տնտեսությամբ, այլ հոգևոր մշակույթով”: Ի դեպ, ոչ վաղ անցյալում սյս ճշմարտությունը հաստատող մշակութային մի կառույց էլ ենք ունեցել` Հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ուսումնասիրության միջազգային սիմպոզիումը: Երկրի համար իրադարձային նշանակությամբ կարևոր այդ նախաձեռնությունը նշանավոր գրող Կոստան Զարյանի ճարտարապետ որդու` Արմեն Զարյանի մտահղացմամբ ու գործուն մասնակցությամբ կյանքի կոչվեց: Եվրոպայում կրթություն ստացած բացառիկ մասնագետ ու մտավորական էր, որը Հռոմը թողել ու ընտանիքով եկել ու հաստատվել էր Երևանում: Նրան հանդիպելու համար, երբեմն էլ նրա հրավերով Հայաստան էին գալիս իտալացի ճարտարապետ ընկերները, որոնց իր հայրենիքի տեսարժան վայրեր տանելով, տեղում էր ճանաչելի դարձնում հայկական պատմական արժեքները, մասնավորապես միջնադարյան ճարտարապետության արտահայտությունները: Այդ ծանոթությունների ընթացքում էլ ծնվեց հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ուսումնասիրության համար Իտալիայում և Հայաստանում պարբերաբար միջազգային սիմպոզիում կազմակերպելու գաղափարը: Միլանի համալսարանի հետ համատեղ ծրագրեր մշակեցին և ներկայացրեցին ՀՀ ԳԱ Արվեստի ինստիտուտի տնօրինությանը, ինչպես նաև կառավարությանը: Խորհրդային Հայաստանում պետական գործիչ ունեինք, որը հայտնի էր արվեստային երևույթները կյանքի կոչելու ու արվեստագետներին աջակցելու պատրաստակամությամբ: Այն տարիներին հովանավոր ու մեկենաս բառերը չէին շրջանառվում: Ալեքսան Կիրակոսյանը հովանավոր, մեկենաս էր այս բառերի լիարժեք իմաստով: Ուրեմն, երկու հայ անհատների, ինչպես նաև մշակութային հաստատություններում աշխատող մեծ մի խմբի անմիջական մասնակցությամբ անցյալ դարի 70-ականների վերջերին ձևավորվեց մի ինստիտուտ, որի գործնությամբ երևանյան աշունը նոր գույներով հարստացավ: Գիտական միջոցառում էր, բայց այն տոնական տրամադրություն էր ստեղծում երկրում, մոտովորապես այնպիսին, ինչպիսին փառատոնային այս օրերին է լինում: Քանի որ մասնակիցներին եկեղեցիները, հուշակոթողները ցույց տալու համար երկրով մեկ պտտացնում էին, ուրեմն ժողովուրդն էլ էր ակամա մասնակից դառնում`առանձնահատուկ վերաբերմունք ցուցաբերելով, հենց իրենց հուշարձանները ուսումնասիրողներին` առատ ու շքեղ սեղաններ բացելով, ազգային հյուրընկալության սրտաբացությամբ պատվում օտարազգի մարդկանց, որոնք հեռու երկրներից եկել են տեսնելու իրենց խաչքարերը, մատուռները, եկեղեցիներն ու տաճարները… Հետո եղավ այնպես, որ օտարազգի մասնագետները հերթական սիմպոզիումին մասնակցելու համար նախ Արևմտյան Հայաստանի ապա նաև աշխարհի տարբեր երկրներում գոյություն ունեցող հայկական եկեղեցիներն ու ճարտարապետական արտահայտությունները սկսեցին հետազոտության հիմք դարձնել: Գիտական բարձրաժեք բացահայտումներով ուսումնասիրություններ մեջտեղ բերվեցին, որոնք նույնպես ամփոփվեցին անգլերեն ու իտալերեն լեզուներով հրատարակվող հատորներում: Հաջորդող տարիներին արդեն սիմպոզիումի շրջանակներն պարզապես աննախադեպ ընթացք ստացավ` ուսումասիրողների շարքը խտացավ նոր մարդկանցով, որոնք հայ մշակույթի ամենատարբեր ոլորտները` երաժշտության գորգարվեստի, ժանեկագործության, բանահյուսության և այլ ասպարեզները ներկայացնող հետազոտություններով ամբողջացրին եղածը: Էսպես, մի քիչ մանրամասն ստացվեց, բայց սա մեր պատմության ոսկե էջերից մեկն է: Եւ այն ոսկե է համարվում, որովհետև Հայ մշակույթի պատմությունը հատորներ կազմող գիտական հիմնավոր հետազոտություններով համալրվեց: Որն էր այս զուգահեռում դիտարկված մշակութային ա երկու կառույցների հաջողության գաղտնիքը: Նախ` իրենց ընտրած ոլորտի հանդեպ ունեցած սերն ու նվիրումը, ապա ազգային մշակույթի զարգացումը խթանելու մղումը: Նաև այն, որ երկու դեպքում էլ միջնադարյան հոգևոր շինություններ կառուցող ճարտարապետների ու շինարար վարպետների հավատով անցան գործի: Պատվախնդրորեն, մասնագիտական բոլոր հմտությունները դրսևորելով: Սա է, թե’ հայկական ճարտարապետությանը նվիրված սիմպոզիումի, թե’ երևանյան միջազգային կինոփառատոնի կայացման, աննախադեպ հաջողության գաղտնիքը: “Անհատական ի~նչ ներուժ, ի~նչ էներգիա պիտի ունենա մարդը, արվեստի իր ասպարեզը տափաստանից օազիս դարձնելու համար”- 12-րդ երևանյան փառատոնի առաջին օրվա խրոնիկան հեռուտատեսությամբ տեսնելով, Հարություն Խաչատրյանի մասին իր հիացմունքն է արտահայտում նրա ավագ արվեստակիցներից մեկը: