- Կը փա­­­փաքիմ, որ խա­­­ղողը ըլ­­­լար։ Իսկ, ստու­­­գա­­­­­­­բանու­­­թիւնը ու­­­նի մէկ­­­նա­­­­­­­բանու­­­թիւն, թէ ի՛նչ էր «պտու­­­ղ» բա­­­ռի նախ­­­նա­­­­­­­կան իմաս­­­տը՝ «փչել, ու­­­ռի­­­­­­­լ»։ Կա­­­թի՛լ, որ­­­քա՛ն հա­­­րուստ է Հայ­­­կա­­­­­­­կան լեռ­­­նաշխար­­­հը պտղա­­­տեսակ­­­նե­­­­­­­րով, պի­­­տի չզար­­­մա­­­­­­­նալ, նոյնքա՛ն հա­­­րուստ է «պտու­­­ղ»ը բար­­­բա­­­­­­­ռային բազ­­­մահնչիւն տար­­­բե­­­­­­­րակ­­­նե­­­­­­­րով. Ագու­­­լի­­­­­­­սի մէջ պտօղ, Մու­­­շի, Տիգ­­­րա­­­­­­­նակեր­­­տի, Խար­­­բերդի եւ Ալաշ­­­կերտի մէջ պդուղ, Զէյ­­­թունի մէջ բօ­­­դուղ, Մու­­­սա Լե­­­րան վրայ բդէօղ կամ պտէուղ։ Վեր­­­ջի­­­­­­­նը ու­­­նի «ձի­­­թապ­­­տուղ» իմաս­­­տը։ Յի­­­շել կ՚ար­­­ժէ, թէ բա­­­ռը կը նշա­­­նակէ նաեւ աչ­­­քի բիբ, խա­­­ղողի հատ, պղպջա­­­կի մէկ գնդի­­­կը եւ միրգ։ Ան նաեւ «հե­­­տեւանք, երե­­­ւոյթ կամ ար­­­դիւնք» է։ Այս իմաս­­­տով Րաֆ­­­ֆին գրեց. «Մենք ճա­­­շակում ենք մեր հին սխալ­­­նե­­­­­­­րի դառն պտուղնե­­­րը»։ «Պտու­­­ղ»ը հեգ­­­նա­­­­­­­կան կը դառ­­­նայ, կը նշա­­­նակէ՝ ան­­­պէտք, անար­­­ժան՝ երբ ըսենք, «Այդ մարդն ալ բա­­­րի պտուղ մը չէ»։ Մեր առօ­­­րեայ զրոյցնե­­­րը աւե­­­լի հիւ­­­թեղ կ՚ըլ­­­լան պտղա­­­լի դար­­­ձո­­­­­­­ւածքնե­­­րով. «կա­­­նաչ պտու­­­ղ», «վա­­­ղահաս պտու­­­ղ», «հա­­­սուն պտու­­­ղ», «չոր պտու­­­ղ», «փտեալ պտու­­­ղ», «պտուղ տա­­­լ», «պտուղ քա­­­ղել», «դառ­­­նութեան պտու­­­ղ», «երկնա­­­ւոր պտու­­­ղ», «օրհնու­­­թեան պտու­­­ղ»։ Պտու­­­ղը նաեւ մատ­­­նա­­­­­­­ծայր է։ Ուստի, «պտու­­­ղ» մը կամ «պտղունց» մը աղ կը ցա­­­նենք աղ­­­ցա­­­­­­­նի վրայ։ Կա­­­թի՛լ, օր մը առաջ այ­­­ցե­­­­­­­լեցինք Տա­­­թեւը։ Գի­­­տե՞ս, թէ ան ին­­­չո՛ւ դար­­­ձեր էր մեր ամե­­­նէն հա­­­րուստ վան­­­քե­­­­­­­րէն մէ­­­կը... Պտուղն էր պատ­­­ճա­­­­­­­ռը։ Միջ­­­նա­­­­­­­դարուն «պտու­­­ղ» կը կո­­­չուէր եկե­­­ղեցա­­­կան տուրքը, զոր վան­­­քա­­­­­­­պատ­­­կան գիւ­­­ղե­­­­­­­րը կու տա­­­յին կղե­­­րական­­­նե­­­­­­­րուն։ Եկե­­­ղեց­­­ւոյ հայ­­­րե­­­­­­­րը փոր­­­ձած են կա­­­նոնա­­­ւորել այդ «պտու­­­ղ­­­­­­»ները։ Ս. Սա­­­հակի թիւ 18 կա­­­նոնը կ՚ըսէ. «Բո­­­լոր ժո­­­ղովուրդի պտու­­­ղը... տա­­­րուի գլխա­­­ւոր քա­­­հանա­­­յի տու­­­նը, եւ միւս քա­­­հանա­­­ները չհա­­­մար­­­ձա­­­­­­­կին իրենց տու­­­նը տա­­­նիլ։ Ով իր տու­­­նը կը տա­­­նի, կը պատ­­­ժո­­­­­­­ւի»... 20-րդ դա­­­րուն պտու­­­ղը, Պա­­­րոյր Սե­­­ւակի գրի­­­չին տակ, աւե­­­լի մեծ պա­­­տիւ­­­նե­­­­­­­րու ար­­­ժա­­­­­­­նացաւ։ Նախ բա­­­նաս­­­տեղծու­­­թիւն դար­­­ձաւ, «Ան­­­մո­­­­­­­ռացու­­­թեան պտու­­­ղը»։ Ապա՝ սի­­­րային երկտող մը.