Հայաստանում սովետական կարգերի հաստատումից հետո, ՀԽՍՀ Հեղկոմի 1920-ի դեկտ. 17-ի դեկրետով, պետականացվել է էջմիածնի. մատենադարանը, իսկ 1921-ի Փետը. 5-ի դեկրետով՝ մատենադարանի հիմքի վրա ստեղծվել է Կուլտուր-պատմ. ինստ-ը։ Մատենադարանում պահվում են V—XVIII դդ. ձեռագրեր, XVI—XVIII դդ. հնատիպ գրքերի եզակի հավաքածուներ, հին և միջին դարերի հայ պատմագիրների, գրողների, փիլիսոփաների, մաթեմատիկոսների, աշխարհագետների, բժիշկների ստեղծագործություններ, հին հուն., արաբ., լատ. աշխատությունների թարգմանություններ, որոնց մի մասը բնագրի դեր են կատարում։