Հայ եկեղեցւոյ հայ ազգի զաւակներուն անհատական թէ հաւաքական կեանքին ինքնութեան դրոշմի, հոգեկան արժէքներու գիտակցութեան, քրիստոնէական ազգային նկարագրի կոփումն ու արմատաւորումը կը պարտինք 5րդ դարը բնորոշող երկու վճռական իրադարձութիւններու՝ Գիրերու Գիւտով հայ մշակոյթի ծաղկման (404), եւ Սրբոց Վարդանանց ու Ղեւոնդեանց դիւցազնամարտ «վասն Յիսուսի, վասն հայրենեաց» գոյապայքարին (451)։