Պատ­­մութեան մէջ ու­­նե­­­ցեր ենք բազ­­մա­­­թիւ Գո­­հար­­ներ, բա­­րեպաշտ հա­­յու­­հի­­­ներ, որոնք պայ­­ծա­­­ռացու­­ցեր են մեր գիրն ու գրա­­կանու­­թիւնը։ Կ՚ար­­ժէ յի­­շել մէկ եր­­կու հա­­տը. «Գո­­հար սթի» (արա­­բերէն՝ տի­­կին), կին Գրի­­գոր քա­­հանա­­յի, որու յի­­շատա­­կին 1293 թուակա­­նին Նա­­խիջե­­ւանի մէջ կանգնե­­ցուց խաչ­­քար մը։ «Գու­­հար Խա­­թուն», կին Սե­­թի եւ մայր Հնա­­զան­­դի, որ 1404 թուակա­­նին գնեց Աւե­­տարան մը եւ զայն նուիրեց Երզնկա­­յի Խա­­յիք գիւ­­ղի եկե­­ղեցիին։ «Գու­­հար կամ Գաւ­­հար», կին տա­­նու­­տէր Ղա­­զարի, որ 1418 թուակա­­նին Վա­­նի մէջ գրել տուաւ Աւե­­տարան մը։ «Գո­­հար», կին Թու­­մա­­­յի, որ 1420 թուակա­­նին Նա­­րեկ վան­­քի մէջ գրել տուաւ Աւե­­տարան մը… «Գո­­հար»ը, այս օտա­­րամուտ գե­­ղեց­­կուհին, դա­­րեր շա­­րու­­նակ լու­­սա­­­ւորեց մեր լե­­զուն։ Ու­­նե­­­ցանք եր­­կու ար­­տա­­­յայ­­տութիւն. «Սուտ գո­­հար», «Ան­­կիւն գո­­հարաց»։ Իսկ Գրի­­գոր Նա­­րեկա­­ցիին կը պար­­տինք «Գո­­հար վարդ» պատ­­կե­­­րալից ար­­տա­­­յայ­­տութիւ­­նը. «Գո­­հար վարդն վառ առեալ ի վե­­հից վար­­սիցն ար­­փե­­­նից» («Տաղ Վար­­դա­­­վառի»)։ Ու­­նե­­­ցանք նաեւ բազ­­մա­­­թիւ գո­­հարա­­փայլ բա­­ռեր. Գո­­հարա­­գործ, գո­­հարա­­զարդ, գո­­հարակն, գո­­հարա­­կուռ, գո­­հարան­­ման, գո­­հարա­­շար, գո­­հարա­­շիթ, գո­­հարա­­շող, գո­­հարա­­վառ, գո­­հարա­­տաշ, գո­­հարա­­տուփ, գո­­հարա­­րար, գո­­հարա­­ցայտ, գո­­հարա­­ցոլ, գո­­հարա­­փայլ, գո­­հարե­­ղէն, գո­­հարա­­վաճառ… Վեր­­ջի­­­նը, կա­­րելի է կաս­­կա­­­ծիլ, թէ, վա­­ճառա­­կան­­նե­­­րու ամե­­նէն վստա­­հելին է։ Սա­­կայն, պատ­­մութիւ­­նը կը յի­­շէ հա­­յազ­­գի մէկ գո­­հարա­­վաճառ, թաւ­­րի­­­զեցի մե­­ծահա­­րուստ, բազ­­մա­­­լեզու Խօ­­ճա Մի­­րաքը, որուն, 1469 թուակա­­նին վստա­­հուած էր դի­­ւանա­­գիտա­­կան կա­­րեւոր առա­­քելու­­թիւն մը. Պարսկաս­­տա­­­նի իշ­­խան Ու­­զուն Հա­­սանի անու­­նով եւ լիազօ­­րու­­թեամբ ճամ­­բորդել Վե­­նետիկ ու օս­­մանցի­­ներու դէմ գո­­յաց­­նել զի­­նակ­­ցութիւն։