19դ. ընթացքում զանազան պատճառներով հայերի մի մասն արտագաղթում էր Դերսիմից, մի մասը՝ ալևիանում, և նրանց թիվն աստիճանաբար նվազել էր: Կային նաև սուննիացող-քրդացող հայեր: Կրոնափոխությունը սովորաբար անհատներով չէր, այլ՝ ամբողջ բնակավայրով, մեծ մասամբ՝ գյուղերով: Ալևիացող և սուննիացող հայերն արագորեն ներառվում էին Դերսիմի ներքին համապատասխան սոցիալական շերտերի մեջ՝ այս կամ այն աշիրեթի շրջանակներում: Սակայն 19դ.-ից առաջ կրոնափոխություններն ավելի զանգվածային էին և, ըստ նյութերի, նախկին հայերը երբեմն առանձին աշիրեթներ էին կազմել և, հետևելով Դերսիմի ներքին կանոններին, զենքի ուժով իրենց տեղն էին գրավել մյուս աշիրեթների շարքում: Հայերի զանգվածային կրոնափոխությունն սկսվել էին առնվազն 17դ.-ից[1] և 19դ. հասել էր մի աստիճանի, որ ոչ միայն արտաքուստ դժվար էր տարբերել հայերին ու ալևիներին, այլև ալևիկան սոցիալ-մշակութային կյանքը մեծ չափով նման էր հայկականին: Ալևի կոչվող բնակչության զգալի մասը հիանալի հիշում էր իր հայկական ծագումը, ավելին, ընթացքի մեջ էին իրենց հայ մնացած ազգականների հետ դեռևս չխզված կապերը: Երբեմն նույն տոհմի մի մասն ալևի էր համարվում, մյուս մասը՝ հայ: «Պապս կպատմէր, որ իր մեծ պապի հօրեղբայրը Հաւլորու ս.Կարապետ վանքին երբեմն վանահայրն եղած է»[2], «… մեր նախահայրերն էլ հայեր են եղել, նույնիսկ իմ հորեղբոր տղաները…, թեեւ խոսում են ալեւիերեն, պահում են իրենց ազգային ծագումը»[3], Տեր Օվան «գյուղի քուրդ բնակիչները երբեք չէին ուրանում իրենց (հայկական) ծագումը եւ Աղուջանների օջախի փիրը` Տեվրեշ-Կուլապիի թոռ Սեիդ-Ալին, հպարտությամբ պատմում էր իրենց օջախի փիրի` Տեր-Օվանի մասին, որը որպես վանահայր բնակվելիս է եղել Տիրամոր վանքում»[4], «Գարապաշան աշիրեթի պետը, որ կոչվում էր Թոռնե Գարապաշի Սուլեյման աղա, նախկին քահանայի ժառանգներից էր»[5] և այլն: Դերսիմի բնակչությանը հիանալի հայտնի էին ալևիացած հայկական գյուղերը՝ Խոզաթի շրջանի Իպիգալե (Մելիքաբերդ)[6], Ուլուգալե (Մեծ բերդ), Բալուի շրջանի Մեմգան[7], Տուժիկ-պապա լեռան լանջին գտնվող Տուժիկ, Մալ լեռան հարավային` Ծին անունը կրող լանջին գտնվող Մամեգի (Մամիկ), Թահար (պատկանում էր Մամգունների աշիրեթին), Փիր-սուլթան (պատկանել է Մամգուն եւ Շեյխ-Հասանան աշիրեթներին), Իզոլի, Չարսանճագի շրջանի Մոխնտի[8], Օվաճիկի շրջանի Տիրավան, Սեկյութլի[9] և բազմաթիվ այլ գյուղեր: Դերսիմի մասին գրող հայերի դիտարկումները և գրանցումները վկայում են, որ դերսիմցի ալևիների առնվազն մի մասի հիշողություններում ամուր նստած էր անցյալում իրենց՝ հայերից ալևիացման պատմությունը: Օրինակ, Անդրանիկը գրում է, որ «Տէրսիմցիներուն եթէ ոչ բոլորը, գէթ մեծ մասն այն կարծիքին է, որ իրենց նախահայրերը հայեր են» (հիշատակում է օրինակներ)[10]: