­Հա­յուն այս հո­գե­բա­նու­թիւ­նը յա­ճախ մտա­ծել կու­տայ, թէ հա­յը տար­բեր, իւ­րա­յա­տուկ փոր­ձա­ռու­թիւն­նե­րու եւ ըմբռ­նում­նե­րու տէր անձ մը ե­ղած է։ Ար­դեօ՞ք հա­յը հո­գե­բա­նա­կան թեսթ մը՝ փոր­ձար­կում մը պէտք է ը­նէ, նախ՝ ինք հասկ­նա­լու, ա­պա նաեւ մե­զի հասկց­նե­լու հա­մար, թէ ո՞ւր էր, ո՞ւր է հի­մա, ո՞ւր կ­þեր­թայ։ ­Բայց չէ՞ որ մենք գի­տենք, թէ հա­յը ա­զա­տու­թեան ըն­կե­րա­յին տի­պար է՝ մտքի ու հո­գիի հա­մա­պա­տաս­խան բա­ղադ­րիչ­նե­րով։