Կարելի չէ ուրիշներէ պահանջել առերեսուիլ իրենց պատմութեան հետ եւ անտարբեր մնալ իր հաւաքականութեան նոյնանման խնդիրներուն դիմաց: Ներկայ ժամանակաշրջանին, լուսարձակները պէտք է ուղղել մութին մէջ պահուող հայերու ճառագայթելու պէս ցոլացնող դէմքերուն վրայ՝ հայկական մէկ ու միացեալ մշակոյթ ստեղծելու առաջադրանքով:Հաւաքականութիւնը պինդ է, երբ կը ստեղծէ իր ապագան առանց ետ նայելու, սակայն անպայմանօրէն ամուր թելերով կապուած ըլլալով իր անցեալին. ճշմարի՛տ անցեալին: Այդ անցեալի անվերապահ, համընդհանուր ճանաչումը կ’ամրապնդէ հայութեան ներքին հաշտութիւնն ու համերաշխութիւնը, որ այնքան անհրաժեշտ է դիմագրաւելու համար հայութեան սպառնացող ներկայի բոլոր վտանգները: