Հնում էլ լեգենդների պակաս չի զգացվել: Ըստ Երվանդ Շահազիզի. ՙԵթե ճիշտ է, որ Զվարթնոցից գտնված սեպագիր արձանագրության Իլդարունի գետը Հրազդանն է, ուրեմն այդ գետից Ռուսա Բ թագավորի փորած-հանած ջրանցքը այն հայտնի ջրանցքն է, որ պարսից իշխանության ժամանակ մաքրվել, վերանորոգվել եւ վերակոչվել է ՙԴալմա» կամ ՙԴեոլմե», որ նշանակում է ՙծակած-պեղած»: Իսկ պարսիկների իշխանության ժամանակ ջրանցքի նորոգման պատմությունն այսպիսին է. Երեւանի Հուսեին խանը կանչում է իր խանության բոլոր առու հանողներին եւ հրամայում է նրանց որոնել եւ գտնել վաղեմի ջրանցքի ակը: Շատերն են փնտրում` ապարդյուն: Կատաղած խանը գլխատում է բոլորին եւ վարպետներ կանչում Մակուից, Թավրիզից, Սպահանից: Ձորաբաշխի տակ գետի եզերքը բռնելով` նրանք գնում են հոսանքն ի վեր եւ վերջապես գտնում վաղեմի ջրանցքի հետքերը, բացում խցված ակը, քանդված մասը վերաշինում: Ջուրը հոսում է դաշտն ի վեր եւ ոռոգում գետի մյուս ափի անծառ տարածքը: Դեոլմե ամել` պարսկերեն պեղել-մաքրել է նշանակում: Ջրանցքի եւ հետո արդեն նորատունկ այգու անունը այստեղից է: Դալմայի ջրանցքը հանված էր Հրազդանի աջ ափից , Այգեձոր արվարձանի դեմ, մտնում էր մի բավական բարձր սարի կողքով փորված ներքնուղու մեջ եւ (մոտ 200 մ) անցնելուց հետո դուրս գալիս գետնից մի առատաջուր աղբյուրի նման ու ոռոգում շրջակա այգին: Ե°վ այս, ե°ւ Աբուհայաթի ջրանցքները շատ հնուց են գործել եւ 1679-ի երկրաշարժից են ավերվել: Հենց նույն թվի վերջին էլ նորոգվել է Դալմայի ջրանցքը: Հրազդանի վրա նաեւ բազմաթիվ ջրաղացներ են կառուցված եղել, հայտնի էր ՙԻնն աչք» ջրաղացը: