Նախ փաստենք, որ հնագիտական նորագույն հետազոտությունները աներկբա ապացուցում են, որ Հայկական լեռնաշխարհում` սկսած առնվազն Ք.ա. XI հազարամյակից, առկա է և անընդհատ շարունակվել է տվյալ ժամանակաշրջանի համար ամենաբարձր և զարգացած քաղաքակրթություն: Նշենք միայն Պորտասարի, Մոխրաբլուրի, Մեծամորի, Շենգավիթի, Ագարակի, Սյունիքի հնավայրերում վերջին տարիներին կատարված պեղումների դեռ նախնական, Քարահունջի աստղագիտական համալիրի հետազոտման տպավորիչ արդյունքները: Անկասկած է, որ հնում հայերը միշտ էլ տիրապետել են տվյալ ժամանակաշրջանի ամենախորը գիտելիքներին և ամենաբարձր տեխնոլոգիաներին: Արդյունքում պարզորոշ ուրվագծվում է կեցության որոշակի մոդելի տարածում բոլոր ուղղություններով, և այդ կենտրոնը ներառելով ողջ հայկական լեռնաշխարհը, հաստատում է միակենտրոն քաղաքակրթության տեսության իրավացիությունը: