Այս բո­լորը կա­րելի է իր բնա­կանու­թեան մէջ դի­տել։ Բայց ան­դին կայ հի­ւան­դա­գին հո­գեբա­նու­թիւն մը որ ժա­ռան­գուած է կայսրու­թե­նէն։ Թուրքը չէ կրցած հա­մակեր­պիլ երեք ցա­մաքա­մասեր տա­րածուած կայսրու­թիւնը այժմու սահ­մաննե­րուն մէջ հան­րա­պետու­թիւն մը ըլ­լա­լով ըն­դունե­լու։ Չէ հան­դուրժած նա­խապէս իրեն են­թա­կայ եր­կիրնե­րու ան­կա­խու­թեան։ Մա­նաւանդ արա­բական եր­կիրնե­րու ազա­տագ­րումը դի­տած է իբ­րեւ դա­ւադ­րութիւն կամ ապե­րախ­տութիւն։ Ձե­ւաւո­րուած մտայ­նութեան հա­մաձայն արաբ­նե­րը իբ­րեւ մահ­մե­տական ժո­ղովուրդ պէտք էր երախ­տա­պարտ ըլ­լա­յին թուրքին, որ եկած ար­շա­ւած է իրենց եր­կի­րը։ Կայսրա­կան յի­շողու­թիւնը կը թե­լադ­րէ վեր կե­նալ եւ կրկին ընդլայ­նել երկրի տա­րած­քը, իշ­խե­լով մի­ջին արե­ւել­քին եւ կով­կա­սեան տա­րած­քէն մին­չեւ կեդ­րո­նական ասիա։ Այս ալ բնա­կան երե­ւոյթ է, քա­նի հա­յերս ալ աւե­լի քան եր­կու հա­զարա­մեակ­ներ կը հո­լովենք «Ծո­վից ծով Հա­յաս­տան» երա­զը։