Այս­տեղ կ­՝ու­զեմ մի փոքր շե­ղո­ւել՝ թող­նե­լով առ­կայ մտո­րում­նե­րի շա­ւի­ղը, ու անդ­րա­դառ­նալ այն փաս­տար­կում­նե­րին, որ լսում եմ Ե­րե­ւա­նում՝ տար­բեր հա­սա­կա­կից­նե­րի հետ հան­դի­պում­նե­րի ըն­թաց­քին, ո­րոն­ցից ո­մանք 88-92ի ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րի կեն­դա­նի մաս­նա­կից­ներն ու վկա­ներն են ե­ղել։ Ընդ­հա­նու­րի կար­ծիքն այն է, որ հա­յա­պահ­պան­ման բնա­գա­ւա­ռում, բնա­կան սերն­դա­փո­խու­թեամբ ո­րա­կա­կան մեծ կո­րուստ է ու­նե­ցել մեր ներ­կայ հա­սա­րա­կու­թիւ­նը։ Ան­կա­խու­թեան հա­մար պայ­քա­րի օ­րե­րին հա­յե­ցի մտա­ծե­լա­կեր­պը եւ հո­ղի տէ­րը լի­նե­լու ի­րա­ւուն­քի զգա­ցու­մը հաս­տա­տօ­րէն առ­կայ էին ճնշող մե­ծա­մաս­նու­թան գի­տակ­ցու­թեան մէջ եւ դա տե­ւեց այն­քան ժա­մա­նակ, մին­չեւ որ յան­ցա­գործ աշ­խար­հի տար­րե­րը կա­րո­ղա­ցան սղոս­կո­ւել պե­տա­կան կա­ռոյց­ներ՝ մոս­կո­վեան դրա­ծո­նե­րի հետ միա­ժա­մա­նակ՝ ձեռք-ձեռ­քի բռնած։ Ա­մէն ինչ փո­խո­ւեց, ա­լան-թա­լա­նը սկսո­ւեց, մութ եւ ցուրտ ձմեռ­նե­րի հետ մէկ­տեղ՝ սկիզբ ա­ռաւ չա­րա­բաս­տիկ ար­տա­գաղ­թը, ո­րի վեր­ջը դեռ չի ե­րե­ւում։