- «Ու­­տե­­­լիքին մէջ մազ կայ»... Մու­­սայ Լեռ­­ցի­­­ները այդպէս կը խօ­­սին։ Իսկ Զէյ­­թունցի­­ները եւ հա­­ճըն­­ցի­­­ներն մա­­զին «մոզ» կ՚ըսեն։ Ղար­­սի, Եւ­­դո­­­կիոյ եւ Ատա­­նայի թուրքե­­րը այ­­ծի մազ մա­­նող եւ ան­­կէ պար­­կեր գոր­­ծող ար­­հեստա­­ւորին կ՚ըսեն «մազ­­ման»։ Վրա­­ցիներն ալ որ­­դեգրած են մեր բա­­ռը- չո­­ւան շի­­նողը «մազ­­մա­­­նի» է։ Ներ­­սէս, մենք հա­­յերս սի­­րած ենք մեր զրոյցնե­­րը «մազ»ով փար­­թա­­­մաց­­նել։ Պատ­­կե­­­րալից դար­­ձո­­­ւածքներ ու­­նինք, «մա­­զոտ» ար­­տա­­­յայ­­տութիւններ եւ բա­­ռակա­­պակ­­ցութիւններ։ Փոր­­ձա­­­ռու մար­­դիկ կ՚ըսեն, «Մա­­զերս զուր տե­­ղը չեն սպի­­տակա­­ցած»։ Գրա­­կանու­­թեան եւ մամ­­լոյ մէջ յա­­ճախ կը կար­­դանք, «Խո­­զէ, կամ՝ շու­­նէ մազ պո­­կելն ալ օգուտ է», «Հա­­լալը [ար­­դար] որ մազ դառ­­նայ, չի կտրո­­ւիր, հա­­րամը խար­­դախ, որ գե­­րան դառ­­նայ՝ կը կոտ­­րո­­­ւի», «Հա­­րամի վրան լեռ է, տա­­կը մազ», «Կեղծ մազ», «Ի մա­­զէ ոչ վրի­­պիլ», «Մազ մնալ», եւ այլն։ Եթէ մէ­­կը անզգամ, լիրբ կամ անա­­ռակ է՝ կ՚ըսենք «մազ կտրած», եթէ շատ նի­­հար է՝ «մա­­զը երե­­սին չոր­­ցած», ան­­ձը եթէ սաս­­տիկ վախ­­ցած է՝ «մա­­զը բիզ-բիզ, կամ՝ ցից-ցից կանգնած է», եթէ աչ­­քա­­­բաց է եւ ու­­շիմ՝ «մա­­զը մա­­զէ ջո­­կել»։ Իսկ մա­­զի տե­­սակ­­նե՞րը, այնքան շատ են. թուխ, շէկ, խար­­տեաշ, շա­­գանա­­կագոյն, կար­­միր, վա­­յելուչ, աղե­­բեկ, սպի­­տակ, գան­­գուր, բա­­րակ, կա­­կուղ, եր­­կայն, յար­­դա­­­րեալ, մա­­նեկա­­ւոր, ոլո­­րեալ, գա­­լարուն, դի­­զացեալ, խառ­­նափնթոր... Մա­­զը գե­­ղեց­­կուհիի մը գե­­ղեց­­կա­­­գոյն ու­­նե­­­ցուածքն է։ Եւ հայ աշու­­ղը հիացու­­մով գնա­­հատած է զայն։ Տե՛ս, մեր սի­­րահար տղա­­ները ի՛նչ ածա­­կան­­ներ կա­­պած են անոր ծայ­­րին։ Յով­­հաննէս Թլկու­­րանցին ըսեր է, «Մազն է դեղ­­ձան ոս­­կի թե­­լէն», Նա­­հապետ Քու­­չակն ու Երե­­միա Քէօմիւրճեանը յա­­ջոր­­դա­­­բար ձայ­­նակցեր են անոր, «Թուխ աչք ու թուխ ունք ու­­նիս, թուխ մա­­զեր», «Մա­­զերդ է դեղ­­ձան, սա­­մու­­րի նման»։ Սա­­յաթ Նո­­վան եր­­գեր է, «Մա­­զիրըդ ռե­­հան՝ փաթ­­թած է վար­­դի մի­­ջումն», «Մա­­զիրդ սիր­­մա սիմ իս անում», «Տա­­րին տա­­սէր­­կու ամիս մա­­զիրդ հիւ­­սած կու լի»։ Միջ­­նա­­­դարը, Ներ­­սէս, մա­­զի ոս­­կե­­­թել կա­­մուրջով կա­­պուած է նոր օրե­­րուն։ Տե՛ս, Պետ­­րոս Դու­­րեանը ի՛նչ հիացու­­մով կը խօ­­սի իր սի­­րածի մա­­զերու մա­­սին.