Իհարկե միայն ազգային գաղափարական հիմքերը բավարար չեն պետության ստեղծման համար: Դրա համար անհրաժեշտ է ժողովրդի կամ ազգի կազմակերպում, առաջնորդություն: Այս նախադրյալը ես անվանում եմ ազգային-քաղաքական ինքնակազմակերպում, որը վերաբերում է ազգային-քաղաքական կուսակցություններին, որոնք ձևավորվեցին 19-րդ դարի երկրորդ կեսում՝ Արևմտյան, իսկ այնուհետև՝ Արևելյան Հայաստանում: Դրանց մի մասն ինքնուրույն ազգային էր, մյուսները՝ համառուսական կուսակցությունների սեկցիաներ: