Եթէ մկրտու­թեան խոր­հուրդը կը կան­խէ այդ վտան­գը, մենք պար­տա­ւոր ենք յի­շելու Տեր­սի­մի հա­յոց հայ­րե­նակ­ցա­կան միու­թեան շատ կա­րեւոր դե­րակա­տարու­թիւնը այս գոր­ծընթա­ցին մէջ։ Եթէ այ­սօր յա­ճախա­կիօրէն կը հան­դի­պինք տեր­սի­մահա­յերու հա­ւաքա­կան մկրտու­թիւննե­րուն, այդ են­թա­հողը պատ­րաստեց վե­րոյի­շեալ հայ­րե­նակ­ցա­կան միու­թիւնը։ Հա­մար­ձա­կու­թիւն ներշնչեց իր հա­մաքա­ղաքա­ցինե­րուն։ Մար­դիկ զի­րար օրի­նակ առին։ Այստեղ կա­րեւոր նշա­նակու­թիւն ու­նի նաեւ հայ եկե­ղեց­ւոյ մէջ մկրտուելով հայ­կա­կան դպրոց յա­ճախե­լու կա­րելիու­թեան ձեռքբե­րու­մը։ Սո­վորա­կան պոլ­սա­հայեր որ­քան որ հե­ռու կը մնան հայ դպրո­ցէն, ինքնութեան ուշ վե­րադար­ձողնե­րը սրբա­տեղիի մը վե­րաբե­րու­մը կը ցու­ցա­բերեն այդ նոյն հաս­տա­տու­թեան։ Ի՛նչ զար­մա­նալի, այ­սօ­րուայ պոլ­սա­հայու­թեան մե­ծամաս­նութիւ­նը կազ­մողնե­րու ան­մի­ջապէս նա­խորդ սե­րունդն ալ նոյն ոգիով փա­րած էր հայ դպրո­ցին։ 1950-ական, 60-ական կամ 70-ական տա­րեթի­ւերուն Եոզ­ղա­տի, Սե­բաս­տիոյ, Կե­սարիայի, Եւ­դո­կիիոյ, Քաս­թա­մոնուի նման քա­ղաք­նե­րէ Պո­լիս եկող­ներ մեծ կա­րօտով իրենց զա­ւակ­նե­րը ղրկե­ցին հա­յու դպրոց­ներ։ Յոյս ու­նէին որ այդ կրթօ­ճախ­նե­րու մէջ ու­սա­նելով անոնք պի­տի տի­րապե­տեն մայ­րե­նի լե­զուին։