Ուղեւորվում ենք քաղաքամայր Անի: Ճանապարհին կտեսնենք Թորթումի ջրվեժը և Սբ. Գրիգոր եկեղեցին: Հասնում ենք Անի: Մեզ դիմավորում են Սմբատաշեն խրոխտ պարիսպները, որի վրա հենց մուտքի դիմաց Բագրատունյաց տոհմի զինանշանն է՝ վազող առյուծը: 961թ. Անին հռչակվել է Հայոց 11-րդ մայրաքաղաք: Անին նշանավոր է իր եկեղեցիներով: Անիի մայր տաճարը կառուցել է Տրտադ ճարտարապետը 989-1001թթ.: Այն համարվում է հայ ճարտարապետության գլուխգործոց: Սուրբ Փրկիչ /1035թ./ եկեղեցու ընդհանուր հորինվածքն այնքան միասնական է եղել, որ անգամ մեջտեղից կիսվելուց հետո էլ գմբեթը չի փլվել: Հոնենցի եկեղեցին դրսից եւ ներսից զարդարված է բազմաթիվ քանդակներով եւ նկարներով: Այսպես Անիում շրջելով մոտ երկու ժամ կտեսնենք բազմաթիվ կիսավեր եկեղեցիներ, շքեղ շինությունների փլատակներ: Արեւմտյան Հայաստան այցելող տուրիստների մոտ Անին առաջացնում է իրարամերժ զգացմունքներ՝ ցավ, ափսոսանք, զայրույթ, հպարտություն: