Այ­նո­ւա­մե­նայ­նիւ ընկ. ­Վա­րագ կը յի­շեց­նէ կա­րե­ւոր հան­գա­մանք մը։ Ի վեր­ջոյ գո­յու­թիւն ու­նե­ցած է ա­ռար­կա­յա­կան այն փաս­տը, որ Օս­մա­նեան ­Կայս­րու­թեան մէջ ապ­րող հա­յե­րը ե­ղած են օս­մա­նահ­պա­տակ­ներ, ինչ­պէս թուր­քե­րը, քիւր­տե­րը, յոյ­նե­րը եւ կայս­րու­թեան միւս ժո­ղո­վուրդ­նե­րը։ Ին­չո՞ւ նոյ­նաց­նել օս­ման­ցիու­թիւ­նը թրքու­թեան հետ։ ­Պարզ խօս­քով, ին­չո՞ւ չդի­տել օս­ման­ցիու­թիւ­նը որ­պէս գեր-ազ­գա­յին պե­տա­կան կար­գա­վի­ճակ եւ «չխրտչիլ» օս­մա­նա­հայ կո­չե­լէ այն հա­յե­րը, ո­րոնք մի­ջազ­գա­յին ի­րա­ւուն­քի տո­ւեալ­նե­րով մաս կազ­մած են այդ պե­տա­կա­նու­թեան։ Եւ մա­նա­ւանդ չիյ­նալ հին աշ­խար­հի պե­տա­կա­նու­թիւն­նե­րը նոր աշ­խար­հի մարդ­կա­յին ի­րա­ւանց չա­փա­նիշ­նե­րով դա­տե­լու փոր­ձու­թեան մէջ։