Հայերն ավանդաբար ավելի գրագետ էին, շատ գյուղերում դեռևս եկեղեցիներ կային՝ դրանց կից ծխական դպրոցներով, կապ ունեին Կոստանդնապոլսում գտնվող հայկական պատրիարքարանի և Երզնկայի ու Խարբերդի առաջնորդարանների հետ: Այլ կերպ ասած հայերն այս կամ այն կերպ ունեին ազգային ինստիտուտներ, և չնայած Դերսիմում ապրելու ցրված վիճակին՝ ընդհանուր առմամբ նրանց ազգային կյանքը կազմակերպված էր՝ կրթությունը, տոները, ուխտագնացությունները, ներքին սոցիալական հիերարխիկ սանդղակը: Նրանք, սակայն, ըստ էության, Դերսիմի ամենաստորին սոցիալական շերտն էին կազմում և, ըստ էության, չէին մասնակցում ռեսուրսների համար Դերսիմում մղվող ներքին կռիվներին: Սովորաբար հայերի ունեցվածքը հեշտ էր յուրացնել, քանի որ Դերսիմում կողոպուտը համարվում էր ապրուստի մաս, չէր դատապարտվում, իսկ հայերը կողոպուտի կենցաղում ներառված չէին: Հայերի մեծ մասն աշխատում էր նաև չխառնվել օսմանյան կայսրության կողմից Դերսիմը ենթարկեցնելու պարբերական փորձերի դիմադրությանը: Աշիրեթապետերի քննարկումներին հայերից հրավիրվում էին միայն նրանք, ովքեր ակտիվորեն ընդգրկված էին օսմանյան հարձակումներից Դերսիմի ինքնապաշտպանական գործողություններին, իսկ դրանք քիչ էին: Առավել հայտնի էր Միրաքյան ընտանիքը, որը Դերսիմի ներքին ըմբռնումներով ընկալվոմ էր որպես աշիրեթ: