Երբ դպրոց գնալուս ժամանակն եկավ, ծնողներս խնդիր ունեցան: Հայրս որոշեց ինձ տանել Վենետիկ` հայկական վարժարանում սովորելու համար: Առհասարակ, դպրոց սիրող, և այնտեղ հաստատված կարգուկանոնին ենթարկվող մեկը չէի: Բայց Մուրադ-Ռաֆայելյան վարժարանը շատ հավանեցի: Ազգային, սակայն եւ իետերնացիոնալ դպրոց էր: Ճիշտ է, աշակերտներս ազգությամբ հայ էինք, բայց տարբեր տեղերից էինք հավաքվել ու ամեն մեկս մեր ապրած երկրի մշակույթի, ավանդույթների և սովորույթների կրողներն էինք: Խիստ, գրեթե զինվորական կարգապահությամբ գործող դպրոց էր, այն էլ ոչ թե մեկ կամ երկու, այլ վեց տարվա տևողությամբ: Անշուշտ, ամեն ինչ չէր, որ հարթ էր, բայց ոչ միայն գիտելիքներիս, այլեւ կյանքի փորձություններին դիմադրելու, կամքի ուժ ունենալուս համար այդ վարժարանին եմ պարտական: Չար էի: Չնայած ոչ բոլոր զանցանքներիս մասին էին իմանում, բայց վարժարանից դուրս վռնդվելու վտանգի առաջ, այնուամենայնիվ, մի քանի անգամ եմ հայտնվել: Չար էի, այո' բայց եթե վարդապետները մինչեւ հիմա այդ տարիներին շրջանավարտներից չորս-հինգ հոգու մտապահել են, ապա մեկը ես եմ: Եւ ուրախ եմ դրա համար: Հայրենասերներ դաստիարակող դպրոց էր: Հայոց պատմության, գրականության, մշակույթի պատմության առարկաներն այնպես էին մատուցում, որ մենք ոչ միայն ինչպես հարկն է յուրացնեինք դասը, այլեւ գիտակցեինք` հարուստ պատմության տեր երկրի ու ժողովուրդի ժառանգորդներ ենք: Խնդիր է, անշուշտ, որ այսօր հայությունն այն չէ, ինչ եղել է 2000 կամ 200 տարի առաջ, բայց մենք պետք է մեր ժառանգությունն ու երկիրը, պահող արժանի հետնորդներ լինենք: Մեզ սովորեցնում էին, որ այն ամենն, ինչ հայկական է, ուրիշ է, ավելի լավը: Նույնիսկ հայկական խնձորը երեք անգամ ավելի համեղ ու ավելի մեծ է, քան այն, ինչ մենք ուտում ենք: Իրենք լավ գիտեին իրական չափերը, բայց այդպես էին ասում, որ մենք այդ հարաբերությամբ ըմբռնեինք ու գնահատեինք հայկականը, որպեսզի մեր ապրած երկրների հետ համեմատության եզրեր որոնելիս ոչ թե խեղճանայինք, այլ հակառակը` հպարտություն զգայինք մեր ազգային պատկանելության համար: Այդ ամենը մենք հետո էինք հասկանալու, բայց այն ժամանակ մեզնից շատերը համոզված էին, որ ճշմարիտ է այն ամենն, ինչ որ ասվում է: