Հայաստանի պատմության պետ. թանգարանը (Երևան) հիմն. է 1921-ին։ Հիմքը հանդիսացել են Հայաստանի կառավարության գնած մի քանի տասնյակ գեղարվեստական նկարները։ 1921—22-ին Թիֆլիսից բերվել և թանգարանին են հանձնվել Կովկասի Հայոց ազգագր. ընկերության հնագիտ. ու ագգագր. նյութերը և կովկասագիտ. գրադարանը, ինչպես նաև էջմիածնի Վանքի, Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանի հավաքածուները, Նոր Նախիջևանից բերված թանգարանային արժեքները։ Հրատարակում է գիտ. աշխատությունների ժողովածուներ, հնագիտությանը, ազգագրությանը, պատմությանը վերաբերող մենագրություններ ու հոդվածներ։ Նրա ֆոնդերում պահվում է ավելի քան 300 հզ. թանգարանային նմուշ (1986): Հնագիտության ֆոնդերում կենտրոնացված են Հայաստանի տարբեր վայրերում հայտնաբերված նյութեր, ուրարտ. սեպագիր արձանագրություններ, քարեդարան։ Դրամագիտ. հավաքածուն պարունակում է մ. թ. ա. V դ-ից մինչև մեր օրերի մեդալներ, կնիքներ, մետաղյա և թղթադրամներ, որոնք ընդգրկում են աշխարհի տարբեր երկրների թողարկումները։ Առավել ամբողջական են հայկ. տարազների, ինչպես նաև ոսկերչական ու արծաթագործական իրերի, գորգերի, կարպետների և ազգագր. այլ նյութերի հավաքածուները։ Ավելի քան 5 հզ. ցուցանմուշները ներկայացնում են հայ ժողովրդի պատմությունը՝ հնագույն ժամանակներից մինչև 1920-ական թթ.։