­Յու­շա­տետ­րի է­ջը չա­փա­զանց նեղ է՝ ­Զա­րեհ Ա­ռա­ջի­նի ­Կա­թո­ղի­կո­սի ընտ­րու­թեան նա­խօ­րէին թէ ա­ւար­տին ստեղ­ծո­ւած հայ կեան­քի ծան­րա­գոյն մթնո­լոր­տը նոյ­նիսկ հա­կիրճ գի­ծե­րով ներ­կա­յաց­նե­լու հա­մար։ ­Բայց ­Զա­րեհ ­Վե­հա­փա­ռի յի­շա­տա­կին ան­պայ­ման պէտք է ար­ձա­նագ­րել եւ յի­շեց­նել, որ տա­րա­գիր հա­յու­թիւ­նը խորհր­դա­յին ազ­դե­ցու­թեան տակ առ­նե­լու եւ Կ­րեմ­լի տի­րա­կա­լու­թեան են­թար­կե­լու տխուր ու դա­ժան ոտնձ­գու­թեանց դա­րաշրջա­նին վեր­ջին փու­լը կազ­մե­ցին ­Զա­րեհ Ա­ռա­ջի­նի ­Կա­թո­ղի­կոս ընտ­րու­թեան ա­ռի­թով տե­ղի ու­նե­ցած ող­բեր­գա­կան ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րը։ Սկ­սե­լով ­Զա­րեհ Ա.ի ընտ­րու­թեան նա­խօ­րէին հա­կա­դաշ­նակ­ցա­կան ճա­կա­տի տխրահռ­չակ ա­նար­գու­մի քայ­լե­րէն, անց­նե­լով ­Զա­րեհ ­Կա­թո­ղի­կո­սի ընտ­րու­թիւ­նը «ան­վա­ւեր» հռչա­կե­լու եր­ջան­կա­յի­շա­տակ ­Վազ­գէն Ա. Ա­մե­նայն ­Հա­յոց ­Կա­թո­ղի­կո­սին պար­տադ­րո­ւած եւ ա­նոր կող­մէ ստո­րագ­րո­ւած կոն­դա­կէն (որ խորհր­դա­յին­նե­րու «ընտ­րա­կան պար­գեւ»ը ե­ղաւ՝ Էջ­միած­նին ար­գի­լե­լով, որ իր մաս­նակ­ցու­թիւ­նը բե­րէ ­Զա­րեհ Ա­ռա­ջի­նի կա­թո­ղի­կոս օ­ծու­մին) եւ հաս­նե­լով սփիւռ­քի տա­րած­քին հա­կա­մարտ թե­մե­րու ա­ռա­ջա­ցու­մին՝ հայ ժո­ղո­վուր­դը ապ­րե­ցաւ իր ժա­մա­նա­կա­կից պատ­մու­թեան դառ­նա­գոյն հանգ­րո­ւա­նը, որ բա­րե­բախ­տա­բար ե­ղաւ նաեւ վեր­ջին ու եզ­րա­փա­կիչ ա­րա­րը՝ ազ­գա­յին պա­ռակ­տու­մի օ­տա­րա­մուտ գրգռու­թեանց է­ջը գո­ցե­լու եւ, ­Հայ դա­տի պա­հան­ջա­տի­րու­թեան ներշնչու­մով, հա­յոց ազ­գա­յին միաս­նա­կա­նու­թեան ու­ղին բա­նա­լու ա­ռու­մով։