Հռոմեական հանրապետության միջին խավը կազմում էին գյուղացիները:Որոնք զբաղվում էին հողագործությամբ: Նրանց արհեստները և առևտուրը զարգացած չէին,սակայն նվաճումների արդյունքում նրանց հասարակական պատկերն փոխվեց,մեծ թվով ռազմագերիներ բերեցին: Գյուղացիները քանակապես քչացան և նրանք նաև զինվորներ էին, որոնք պատերազմում զոհվելով՝ տուժվում էր հողագործությունը:Որոնք կենդանի էին մնում հեռանում էին հռոմ: Նրանք ապրում էին պետության տված նպաստով:Ավագանին նվաճումներից օգուտ քաղելով, իհաշիվ քայքայված գյուղացիներին ստեղցեծ խոշոր կալվածքներ:Իշխանությունը անցավ ծերակույտի և Ավագանու ձերքը:Բանակի մարտունակությունը ընկավ և պետք էր մտածել նոր բանակի մասին:Ճգնաժամից դուրս գալու առաջին քայլը կատարեցին Գրաքոս եղբայրները՝ Տիտերիոսը և Գայոսը: Նրանք ծրագիր մշակեցին վերադարձնել անցյալը,նրանք հողատարածքներ հատկացրեցին յուրանքաչուր մարդու,ով կկամենար:Իտայլաի բոլոր դաշնակիցներին տվեցին հռոմեական քաղաքացու իրավունք:Ծերակույտն ու ավագանին զինված ընդհարում ունեցան նրանց դեմ և շատ մարդիկ զոհվեցին: Եղբայրներն զոհվեցին մարտում,բայց դա ապարդյուն չանցավ ,քանի որ կարողացան վերականգնել միջին գյուղացիությունը:Երկրորդ դարի վերջին բանակն դարձավ արհեստավարժ: Կոռնելիոս Սուլլոն նույնպես փորցեց ճգնաժամն հաղթահարել :Սուլլաից հետո դրությունը սրվեց:Այնտեղ ստրուկներին հրամայված էր ամենածանր աշխատանքը, նրանք ապրում էին շատ վատ պայմաններում:Նրանք ապստամբություն կազմակերպեցին:Այդ ապստամբություններից ամենամեծի ղեկավարը Սպարտակն էր:Նրանք գլադիատորներ էին ,որոնք մարտնչում էին կրկեսում միմյանց դեմ: Հռոմեացիները միայն ուժերի գերլարումով կարողացան ապստամբներին կոտորել իսկ գերի ընկածներին խաչեցին:Այդ ժամանակ Գնեոս Պոմպեոսը,Հուլիոս Կեսարը,Մարկոս Կրասոսը ցանկանում էին երկրեում գերիշխանություն հաստատել:Դա առաջին եռապետությունն էր,սակայն Ք.ա 53 թ Կրասոսը զոհվեց պարթևների դեմ պատերազմում:Պոմպեոսի և Կեսարի հարաբերությունները լարված էին,նրանք ձգտում էին մենիշխանության:Ք ա 49 թ Կեսարը պատերազմ սկսեց,որի ժամանակ մահացավ Պոմպեսը:Ք ա 44 թ Ծերակույտի կողմից դավադրություն կազմակերպվեց և դահլիճում սպանեցին Կեսարին:Գայոս Օկտավիանոսը Կեսարի զարմիկն էր,նա զորավար Մարկոսի հետ կառավարեցին երկիրը:Արևելքում ղեկավարում էր Անտոնիոսը,իսկ Օկտավիանոսը հռոմից կառավարում էր արևմտյան մասը: Ք ա 31 թ պատերազմում Ակտիում հրվանդանի մոտ տեղի ունեցավ ծովամարտ,որտեղ Անտոնիոսը պարտություն կրեց և փախավ Եգիպտոս,նա ինքնասպան եղավ իր կնոջ Կլեոպատրայի հետ միասին:Օկտավիանոսի մենիշխանությունը հաստատվեց,նա իշխանության տակ էր ամեն ինչ ևնրան սրբացրեցին տալօվ նրան Օգոստոս պատվանունը:Նրա կառավարման համակարգը միապետություն էր՝ հանրապետական քողի տակ :Տվիալ պարագայում սկսվում է Հռոմի պատմության կայսերական դարաշրջանը: Նրա ժամանակ երկիրը զարգացման մեծ առաչընթաց ապրեց:Պաշտպանությունն առավել արդյունավետ կազմակերպելու նպատակով Դիոկղետիանոսը հսկա կայսրության տարածքը բաժանեց ենթակայսրերի միջև՝ այդպիսով վերջ դնելով 3-րդ դարի ճգնաժամին։ Հաջորդ դարերի ընթացքում կայսրությունը մի քանի անգամ կիսվեց արևմտյան և արևելյան հատվածների։ Իսկ Թեոդոս I Մեծ կայսեր մահից հետո՝ 395 թվականին կայսրությունը բաժանվեց վերջնականապես։Արևմտյան Հռոմեական կայսրությունը դադարեց գոյություն ունենալուց 476 թվականին, երբ վերջին կայսր Հռոմուլոս Ավգուստուլուսը ստիպված եղավ գերմանացի վարձկանների առաջնորդ Օդոակրին ճանաչել որպես կայսր։Արևելյան հատվածը կամ Բյուզանդական կայսրությունը շարունակեց գոյատևել և նույնիսկ մի պահ վերականգնել էր Հռոմեական կայսրության երբեմնի հզորությունը։ Բյուզանդական կայսրությունը կործանվեց 1453 թվականին, երբ մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիսը գրավվեց օսմանյան թուրքերի կողմից և սպանվեց վերջին կայսր Կոստանդին XI-ը։