Սովետի տարիներին մեզանում չկային ժամանակակից հասկացությամբ քաղաքագետներ, և այդ հարցերի շուրջ մամուլում մեկնաբանություններ էին անում պատմաբանները: Ահա թե ինչու արցախյան շարժման առաջին իսկ օրերից Սումգայիթի, Բաքվի և ադրբեջանական մյուս հայաշատ շրջանների բռնի հայաթափումն ու կոտորածները մենք չկարողացանք, զգացմունքային նկարագրությունից բացի, քաղաքական մեկնաբանություններով ներկայացնել աշխարհին: Իսկ աշխարհը դրան էր սպասում, որովհետև ղարաբաղյան դեպքերն ու հայերի կոտորածները Բաքվի ձեռքերով, բայց Մոսկվայի «դաբրոյով» ներկայացնելն ու հաստատելը պետք էր այդ աշխարհին, որպեսզի բռներ հսկա երկիրը քանդող կարկատանի թելը: Մենք չունեինք քաղաքագետներ` միջազգային իրավունքի օրենքների իմացությամբ, ովքեր կուղղորդեին արցախյան շարժումն առաջին օրվանից, որպեսզի որոշակի պատրաստված ուժեր դրսից չշեղեին մեր` մեզ համար ինքնաբուխ պայքարի ուղուց, իսկ այդ ուժերի համար չստեղծվեր կառավարելի քաոս: Սակայն անկախության և հետհաղթանակի տարիներին ասպարեզում պատմաբանների կողքին հայտնվեցին քաղաքագետներ` կրթությամբ, ովքեր հընթացս ձեռք բերեցին նաև աշխատանքի փորձ և շրջահայացություն, թե քաղաքական ո՞ր ուժի լծակը պիտի դառնան երկրի ներսում, կամ համաշխարհային ո՞ր ուժեղ խաղացողի աչքը, ականջն ու լեզուն դառնան մեզանում: