Կը Տարածուէր Արաքսի միջին և Արածանիի վերին աւազաններուն մէջ։ Հիւսիսէն սահմանակից էր Գուգարքին, արևմուտքէն՝ Բարձր Հայքին ու Տայքին, արևելքէն՝ Սիւնիքին և հարաւէն՝ Տուրուբերանին ու Վասպուրականին։ Այրարատի մէջ կային ոսկիի, պղնձի, երկաթի հանքավայրեր, հարուստ աղահանքեր, շինանիւթեր և հանքային ջուրեր։ Այրարատը հինէն ունէր ոռոգման ջրանցքներ։ Այրարատով կ՛անցնէին միջազգային տարանցիկ առևտրական ճանապարհները։ Այստեղ եղեր են Հայաստանի գրեթէ բոլոր մայրաքաղաքները՝ Արմաւիրը, Երուանդաշատը, Արտաշատը, Վաղարշապատը, Դուինը, Կարսը, Անին, իսկ այժմ՝ Երևանը։ Այրարատի տարածքն իբրև արքունի սեփականութիւն անընդհատ կը փոքրանար ֆեոտալական յարաբերություններու ձևաւորման պատճառով։ 284-387-ին, երբ գաւառներու կառավարիչ նախարարները փաստօրէն դարձան ժառանգական տէրեր, հայ Արշակունիները պաշտօնապէս ճանչցան Այրարատի սահմաններուն մէջ եղած նախարարական խոշոր տուներուն՝ Կամսարականներուն, Գնթունիներուն, Մամիկոնեաններուն, Բագրատունիներուն, Ամատունիներուն և գաւառներու անունները կրող նոր տոհմերուն։ Հայ Արշակունիներէն յետոյ Այրարատը իբրև առանձին նահանգ վերացաւ: Հայաստանի երկրորդ բաժանումէն յետոյ Այրարատի մեծագոյն մասն անցաւ Բիւզանդիային և Տուրուբերանի հետ միասին կազմուեցաւ վարչական մէկ միաւոր։ VIIդ. կէսերուն Այրարատը գրաւեցին արաբները։ 886-ին Այրարատը մտաւ Բագրատունիներու թագաւորութեան կազմին մէջ։ Սելճուկներու ժամանակ Այրարատը ենթարկուեցաւ աւերածութիւններու, բայց XIIIդ. Սկզբին, Զաքարեաններու օրօք, ազատագրուեցաւ եւ բարգաւաճեցաւ։ Մոնղոլական տիրապետութեան, Լենկթեմուրի արշաւանքներու շրջանին Այրարատի գաւառները ենթարկուեցան նոր աւերածութիւններու։ XVդ. Այրարատը նուաճեցին Կարա-Կոյունլուները, ապա Ակ-Կոյունլուները։ 1502-ին Այրարատին տիրացաւ Սեֆեան Պարսկաստանը։ XVIIդ. Թուրք-պարսկական պատերազմներու հետևանքով Այրարատը ամայացաւ։ 1639-ի հաշտութեան պայմանագրով Այրարատի մեծ մասն անցաւ Պարսկաստանին։