Համայնավար գաղափարախօսութեան թերեւս ալ ամենաանհեթեթ ռազմավարութիւններէն մէկն էր կրօնքի դէմ պայքարը։ Արդարեւ, երբ համայնավարութիւնը իբր պետական վարչակարգ, երբ իշխանութիւն գտաւ ռուսական կայսրութեան եւ այդ կայսրութեան ենթակայ երկիրներուն մէջ, կոմունիստներու գլխաւոր թիրախը դարձան հոգեւորականները եւ անոնց աղօթատեղիները։ Արդի Երեւանի քաղաքաշինական յաջողութեան դիմաց իւրաքանչիւր հայ պարծանք կը զգայ։ Սակայն ընդհանրապէս չենք յիշեր թէ նոր Երեւանի այս շքեղ կազմի ետին կայ քանդուած պատմական եկեղեցիներու իրողութիւն մը։ Աւելին, բազմաթիւ քաղաքացիներ գաղտնի սպասարկութեան հետապնդումին կ՚արժանանային պարզապէս եկեղեցի մտած եւ մոմ մը վառած ըլլալնուն համար։ Նոյն վարչակարգի իշխանութիւն վայելած այլ երկիրներուն մէջ ալ պատկերը տարբեր չէր։ Ալպանիոյ նախագահ Էնվէր Հոճա բանտարկութեամբ կը պատժէր աղօթողները։