­Նոյն ձե­ւով ան­հե­տա­ցած էր ըն­կեր­վար կու­սակ­ցու­թիւն­նե­րու ըն­կեր­վար գա­ղա­փա­րա­բա­նու­թիւ­նը: ­Շուլց կրկին կը խօ­սի ըն­կե­րա­յին ար­դա­րու­թեան մա­սին, իր երկ­րին մէջ տի­րա­կան դար­ձած ա­նար­դա­րու­թեան մթնո­լոր­տին մա­սին, զանց կ­՛առ­նէ վեր­ջին ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նին իր կու­սակ­ցու­թե­նէն նե՛րս ալ մուտք գոր­ծած շու­կա­յա­կան բա­ռամ­թեր­քը: Ակն­բախ է, որ ­Գեր­մա­նիոյ հա­սա­րա­կու­թիւ­նը իբ­րեւ ա­պա­գա­յի յոյս կ­՛ըն­կա­լէ ­Շուլ­ցի խօս­քը: Իր ե­րի­տա­սար­դու­թեան ըն­թաց­քին կեան­քի դժո­ւար հանգ­րո­ւան­նե­րէ ան­ցած, ու­սու­մը կի­սատ թո­ղած, ալ­քո­լի մո­լու­թե­նէն ինք­զինք փրկած եւ մին­չեւ Եւ­րո­պա­յի խորհր­դա­րան հա­սած եւ ա­նոր նա­խա­գա­հի պաշ­տօ­նը յա­ջո­ղու­թեամբ վա­րած Մ. ­Շուլց ա­ռայժմ գո­նէ կը գրա­ւէ վեր­ջին ժա­մա­նակ­նե­րը ձանձ­րոյթ պատ­ճա­ռող ­Գեր­մա­նիոյ քա­ղա­քա­կան ա­ռօ­րեան: