Հայ Եկեղեցին իր հաստատման առաջին իսկ օրերէն, երբեմն նպաստաւոր եւ երբեմն ալ քաղաքական աննպաստ պայմաններու ներքեւ, նախանձախնդրութեամբ, խանդավառութեամբ ու մեծ կորովով, Աւետարանի քարոզութեան, քրիստոնէական վարդապետութեան եւ սկզբունքներու, բարոյական արժէքներու ուսուցման եւ տարածման համար, ճիգ ու ջանք չխնայեց հասնելու իր հոգեւոր խնամքին յանձնուած ժողովուրդի կրօնա-դաստիարակութեան ու հայեցի կրթութեան սատարող, հոգեւոր ծով կարիքներուն։ Հայոց պատմութեան ամէնէն մռայլ օրերուն իսկ, վանական եւ եկեղեցական մեր կեդրոններու լուսասփիւռ փարոսները թէեւ թալկացան եւ աղօտեցան, սակայն բնաւ չմթագնեցան ու չկասեցան Քրիստոսի սիրոյ Աւետարանի լոյսով հոգիները յուսադրելէ, ո՛չ ալ հայ միտքի մշակութային փայլատակումները ստեղծագործելէ։