«Ցեղին հերոսական սրտի» մունետիկի չարտասանած ճառում խորին իմացությամբ պարզաբանվում է «բառերի ճիշտ իմաստն ըմբռնելու և դրանց միմյանց հետ ունեցած կապը գիտնալու արվեստը»` ոճը, որն ինքը մարդկային մտքի արտահայտման կերպն է: Ակնածանք են ներշնչում արվեստի էության վարուժանյան մեկնությունները` «մի խենթություն, որը վեր է հեղափոխություններից. յուրատեսակ կրոնական մոլեռանդություն` վեր ամեն մի կրոնից». «գրականությունը երկու թշնամի ունի` դարանակալ լրագրությունը և քաղաքականությունը, որոնք փորձում են գրականության անունով ներկայանալ կամ այդ գրականությունը զենք դարձնել իրենց նպատակների համար»: Իր թողած գրական ժառանգության պատկերավոր սպառիչ բնութագիրն է նաև տալիս. «Մայր լինել և բանաստեղծ լինել նույն բանն է, երկուսն էլ արյունով են բաժանվում և անմահանում ուրիշ էակների մեջ: Այլ հարց է, որ մեկն ապրում է տասը հոգու մեջ, մյուսը` միլիոնների»: «Ուղեղներ կան, որոնք ադամանդներ են, առանց մեկ ուրիշից լույս խլելու, լույս են սփռում շուրջը: Դրանք ոչ թե ծռվում են, այլ փշրվում և չեն մարում, դրանք բանաստեղծների ուղեղներն են»: Իմաստության կաճառ վարուժանյան խորհրդածությունների շարժապատկերներում մի պահ հայտնվում է ամենահնաբնակ պոլսահայը` Արա Գյուլլերը, խոսուն խորհրդանիշը ինքնության խառուղիներում խճճված, մոլորված արդի թուրքահայերի: Եվ խզվում է «աստղերից ճշմարտության լույս քաղող» հայ բանաստեղծներից ևս մեկի ընթացքը դեպի ադամանադակուռ մտքի արարչական ներշնչանքի հոգևոր սափորը սնուցող տիեզերական անեղծ աղբյուր: