Ազատ ժամանակի և ժամանցի հարաբերման և փոխկապվածության դիալեկտիկան կարող է հասկացվել և իմաստավորվել գործունեության տարբեր տեսակների մեջ անձի ներառման առանձնահատկությունների միջոցով։ Ազատ ժամանակը պայման է, նախադրյալ անձի գործունեության համար։ Ժամանցն իրացնում է ազատ ժամանակի հնարավորությունները սոցիո-մշակութային գործունեության մեջ անձի գործնական ներգրավման միջոցով։