Սեփական անվտանգությունը օտարին ապավինելու անցյալից եկող մտայնությունը շարունակվում է նաև ներկայում, և տարածվելով ու կարծրանալով ազգային մտածողության և հոգեբանության մեջ այն այլևս չի թողնում որևէ ազատ տեղ նոր մտածելակերպի ձևավորման, նոր գաղափարների առաջացման և զարգացման համար։ Խորհրդային շրջանի հետահայաց վերլուծությունից ակնհայտ երևում է, որ Խորհրդային Միության գաղափարախոության հեղինակները գիտեին, թե ինչ նշանակություն կարող է ունենալ մշակույթը ազգային ինքնաճանաչողության և, հետևաբար, ազգային ոգու զարթոնքի ու անկախ պետականության վերականգնման համար։ Արդյո՞ք պատահական էր, որ այդ տարիներին պետական անվտանգության ծառայությունները այդքան ուշադիր էին, օրինակ, լեզվաբանության, պատմական գիտությունների, արվեստագիտու-թյան նկատմամբ։ Յուրաքանչյուր մեծ նկարչի կողքին կար գոնե մեկ արվաստաբան, որը նրանից գրեթե անբաժան էր։ Ինչու՞։ Ինչո՞վ էին նրանք վտանգավոր Խորհրդային Միության համար: Ի՞նչ կարող էր անել, օրինակ, Մինաս Ավետիսյանը: Իրականում` շատ բան. նա ոչ միայն փորձում էր ստեղծել ազգային արվեստ և դպրոց, այլև միջավայր, որտեղ ազգային ոգի և ազատության շունչ կար։ Նրա արվեստանոցը մի վայր էր՝ շատ որոշակի և նաև անշոշափելի, որտեղ ազգային նպատակները կարող էին ձև ու բովանդակություն ստանալ: Բացի այդ նա այնպիսի անհատականություն էր, որն ուներ մեծ ձգողականություն և ազդեցություն մարդկանց մտքերի վրա։ Կարելի էր պատահականություն համարել Մինաս Ավետիսյանի արվեստանոցում բռնկված հրդեհը, երբ այրվեցին նկարչի գրեթե բոլոր կտավները, եթե նույն թվականին Մոսկվայում անհայտ անձինք ներխուժած չլինեին այսօր արդեն հանրահայտ անուն, իսկ այն ժամանակ ընդամենն իր ազատ հայացքներով հայտնի քանդակագործ Էռնստ Նեիզվեստնիի արվեստանոցը և ջարդելով ոչնչացրած չլինեին նրա քանդակները։ Այդ ամենը նախազգուշացումներ էին, որոնց նպատակը գոյություն ունեցող կայսերական քաղաքական և իրավական կարգի պահպանումն էր: