Անչափ կարևոր էր նաև քաղաքակրթական գործոնի դերը․ «Որևէ հողակտոր չի կարող ներկայացնել իրենից արժեք, եթե այն ձեռք բերելուց (կամ ազատագրելուց) հետո չի քաղաքակրթվում կամ զարգացվում ավելին, քան նախկինում էր»։ Ի դեպ, այս թեզի իրատեսական և մտածված կիրառումը քաղաքականության մեջ կարող է ապահովագրել հայ ազգի անկորուստ զարգացումը մեր տարաշրջանում ներկա պահին ընթացող աղետալի ցնցումներից և փակել արտաքին միջամտության, ցավք սրտի, բոլոր բաց սողանցքները։