Ստալինի մահից (1953) յետոյ երկրի ղեկավար դարձաւ Նիկիտա Խրուշչովը։ Սովետական Միութեան ղեկավարը կոչւում էր ոչ թէ նախագահ, այլ Սովետական Միութեան Կոմունիստական Կուսակցութեան Կենտրոնական Կոմիտէի գլխաւոր քարտուղար, կարճ ասած ՍՄԿԿ ԿԿ-ի քարտուղար։ 1956-ին նա փակ նիստում զեկոյց կարդաց «Անհատի պաշտամունքի եւ դրա հետեւանքների մասին»։ Նիստերի մասնակիցները լսում էին շունչները պահած, քարէ լռութեան մթնոլորտում։ Նախքան Խրուշչովի զեկոյցի ելոյթ ունեցաւ Անաստաս Միկոյեանը, որը Մինիստրների Խորհրդի նախագահի տեղակալն էր, այսինքն Խրուշչովի տեղակալը, քանզի Խրուշչովը նաեւ Մինիստրների Խորհրդի նախագահն էր։ Միկոյեանը քննադատեց Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան եւ քաղաքացիական պատերազմի պատմութեանը վերաբերող գրականութիւնը, այսպիսով հող նախապատրաստելով Խրուշչովի զեկոյցին։ Զեկոյցն էլ գաղտնի էր, դրա մեղմացած տարբերակը հրապարակուեց միայն 1989-ին։ Այս կերպ դատապարտուեց 30 տարուայ Կարմիր Թեռորը, որին զոհ գնացին տասնեակ միլիոնաւոր սովետական մարդիկ, նաեւ ժողովուրդներ, որոնց տեղահանեցին իրենց բնօրրանից եւ ուղարկեցին Սիպիր եւ Ղազախստան, յատուկ առիթով ի հարկէ արժի ծանօթանալ սարսափազդու մանրամասների հետ, սակայն այժմ ես ուզում եմ ասել, որ դատ-դատաստան չեղաւ, միայն քննադատութիւն, քանի որ գլխաւոր հրէշը մահացել էր, բայց հրէշաւոր համակարգը շարունակում էր իր գոյութիւնը որպէս Չարի Կայսրութիւն մինչեւ 1991-ը։ Կորպաչօվը, որը հռչակեց պերեստրոյկա եւ գլասնոստ, այսինքն վերակառուցում եւ ազատախօսութիւն, ի զօրու չեղաւ որեւէ բան փոխել համակարգում, քանզի իրական բարեփոխումների մտադրութիւն չունէր, նրա օրով (1985-1991) միայն արտաքին քաղաքականութեան մէջ ձեռքբերումներ եղան. սովետական զօրքերը դուրս եկան Աֆղանստանից, Պեռլինի պատը քանդեցին, սառը պատերազմն աւարտուեց, որի համար նրան Նոպէլեան մրցանակ շնորհեցին։ Սակայն երկիրը այնուամենայնիւ փլուզուեց՝ բաժանուելով մանր-մունր ազգային հանրապետութիւնների։ Այս անգամ պատերազմներ բռնկուեցին հարեւան ժողովուրդների միջեւ։ Իսկ Չա՞րը։ Չարը ոչ մի տեղ էլ չգնաց, քանզի Չարի սպասաւորները, որոնց ասում էին պարտիականներ (կուսակցականներ), հարթ ու խաղաղ անցան անկախացած Հայաստանի կառավարութեան շարքերը եւ երկիրը ծառայեցրեցին իրենց շահերին (ինչպէս երիտթուրքերը Թուրքիայում)։ Այսօր նրանց ասում են նախկին կոմունիստներ, երանի՛ նրանք իրական համայնավարներ լինէին, գաղափարակիրներ, բայց ո՛չ, նրանք մտնում էին Կոմունիստական կուսակցութեան շարքերը բարձր պաշտօններ ստանալու համար, ի հարկէ նաեւ կաշառք տալով, քանզի յետոյ նրանք կաշառք էին ստանալու այդ պաշտօններում։