1885-ին ցարիզմը վարեց հայկ, դպրոցները Փակելու քաղաքականություն, որը լուրջ խոչընդոտներ ստեղծեց ազգ. կրթության հետագա զարգացման համար։ Մեկ տարի անց ցարական կառավարությունը նահանջեց և թույլատրեց վերաբացել հայկ. դպրոցները, որոնք, սակայն, պետք է ենթարկվեին նոր կանոններին, որոնց համաձայն հայկ. դպրոցները սահմանափակվում էին տարրական ուսացման շրջանակով։ Սկսվեց հայ դպրոցի պայքարի շրշան՝ հանուն գոյատևման։ խամրեց մանկավարժ, միտքը և մատնվեց անշարժության, լռեց մանկավարժ, մամուլի ձայնը։ Դպրոցների դրության վատթարացման այդ շրջանում հայկ. բարեգործական ընկերություններն ընդլայնեցին նրանց ցույց տրվող օգնությունը՝ բացեցին մի շարք դպրոցներ, տրամադրեցին նյութական միջոցներ։ 1890-ական թթ. ցարիզմն ուժեղացրեց հետապնդումները։ 1895—96 ուսումնական տարում հայկ, դպրոցները Փակվեցին։ Ընդդեմ կրթության ասպարեզում եղած անարդարությունների, բռնությունների, կամայականությունների աշակերտական հուզումներ եղան Ներսիսյան դպրոցում, Երևանի, Շուշիի թեմական դպրոցներում, Գևորգյան ճեմարանում։ Չնայած հայ դպրոցի առջև ծառացած խոչընդոտներին, հայ ժողովուրդն իր համառ պայքարով կարողացավ ետ նվաճել ազգ. դպրոցի հարաբերական ազատությունը։ Ու թեև մոտ տասը տարի դպրոցները փակ՛ մնացին, 1905-ի օգոստոսին ցարը, վախենալով հակամիապետական տրամադրությունների ուժեղացումից, ստիպված եղավ ստորագրել հայկ, դպրոցների վերաբացման հրամանագիր :