­Հա­յաս­տա­նի վե­րան­կա­խա­ցու­մը հայ­րե­նաբ­նակ թէ սփիւռ­քի հայ մար­դուն շնոր­հեց ան­նա­խըն­թաց ցնծու­թիւն՝ ո­գե­ւո­րե­լով, որ ան պի­տի ի­րա­կա­նաց­նէ մեր ան­կա­տար տեն­չե­րը: Եւ ի­րա­պէս ալ, ա­ռա­ջին տա­րի­նե­րուն «ա­րու­թեան մեծ գոր­ծեր կա­տա­րուեցան՝ ար­ժա­նի գրի ու յի­շա­տա­կու­թեան…»: ­Սա­կայն «ա­րու­թեան» գոր­ծե­րու եր­կուն­քէն ետք՝ վե­րել­քին յա­ջոր­դե­ցին վայ­րէջքն ու յու­սա­խա­բու­թիւ­նը: Ոչ ո­քի մտքէն կ­՚անց­նէր, թէ պե­տու­թեան ղե­կին վրայ՝ իշ­խա­նա­ւոր­նե­րու ըն­չա­քաղ­ցու­թիւնն ու ա­պի­կա­րու­թիւ­նը պատ­ճառ պի­տի դառ­նա­յին, որ եր­կի­րը գա­լա­րո­ւէր հա­մա­տա­րած խա­թա­րո­ւա­ծու­թեան մէջ, բնակ­չու­թիւ­նը օ­տա­րո­ւէր սե­փա­կան պե­տու­թե­նէն, ազ­գի հո­գե­կեր­տո­ւած­քը դա­րե­րով յա­ւեր­ժաց­նող գա­ղա­փար­նե­րու վե­հու­թիւ­նը տժգու­նէր ու ծայր առ­նէր ար­տա­գաղ­թի ան­հա­կակ­շիռ հո­սանք մը: