Ե­թէ յոյ­նե­րու պա­րա­գա­յին թե­րեւս կա­րե­լի է բա­ցատ­րու­թիւն գտնել, թէ ա­նոնք ին­չո՛ւ անհ­րա­ժեշտ չա­փով լու­սար­ձա­կի տակ չեն առ­ներ 1841ի հրդե­հը, ո­րուն յու­նա­կան թա­ղա­մա­սե­րուն պատ­ճա­ռած վնա­սը այն­քան ալ յի­շար­ժան չէ ե­ղած, նոյ­նը կա­րե­լի չէ ը­սել, սա­կայն, հա­յե­րուս պա­րա­գա­յին։ Ար­դա­րա­ցում չի կրնար ու­նե­նալ, օ­րի­նակ, ­Հայ­կա­կան Սո­վե­տա­կան ­Հան­րա­գի­տա­րա­նը, որ «Իզ­միր» ա­նու­նին տակ ներ­կա­յա­ցու­ցած է Զ­միւռ­նիոյ հա­յե­րու պատ­մա­կա­նը, ա­ռանց յի­շա­տա­կե­լու 1841ի հայ­կա­կան թա­ղա­մա­սին հրկի­զու­մը։ Ոչ ալ բա­ցատ­րու­թիւն կրնայ ու­նե­նալ 2002ի ­Նո­յեմ­բե­րին ­Քա­լի­ֆոր­նիոյ հա­մալ­սա­րա­նի հա­յա­գի­տա­կան բա­ժան­մուն­քին կող­մէ Զ­միւռ­նիա­յին նո­ւի­րո­ւած սե­մի­նա­րին թոյ­լատ­րած նոյն­պի­սի ան­տե­սու­մը. հա­կա­ռակ սե­մի­նա­րի յար­գար­ժան եւ հե­ղի­նա­կա­ւոր զե­կու­ցա­բեր­նե­րու մաս­նա­գի­տա­կան զե­կոյց­նե­րուն, մա­նա­ւանդ 1922ի Ող­բեր­գու­թեան վե­րա­բե­րեալ սպա­ռիչ տո­ւեալ­նե­րուն, ոչ մէկ յի­շա­տա­կու­թեան ար­ժա­նա­ցած է 1841ի հրդե­հը։