Պէտք է որոնել եւ գտնել նորան յատուկ օրէնքները եւ ո՛չ թէ մուրացածոյ օրէնքներով չափել-ձեւել»: Այս եւ այլ նամակներում Կոմիտասը ընդգծում է ազգային երաժշտության եւ մայրենի լեզվի խոր կապերը. «Լեզուն երաժշտութեան զարկերակն է», գրում է նա Ռուբեն Ղորղանյանին ուղղված նամակում: Հիշատակելի է կաթողիկոսին նույն թվականին գրած մեկ այլ նամակ, որտեղ նա խնդրում է արձակել իրեն Ս. Էջմիածնի Միաբանության Ուխտից եւ նշանակել Սեւանի մենաստանի մենակյաց՝ պատճառաբանելով, որ անցած 20 տարիների ընթացքում շրջապատն իրեն թույլ չի տվել լիարժեք գործել. «...որովհետեւ տեսայ միայն որոգայթ եւ ոչ արդարութիւն: Նեարդերս թուլացել են, այլեւս տոկալու ճար ու հնար չունեմ: Որոնում եմ հանգիստ, չեմ գտնում. ծարաւի եմ ազնիւ աշխատանքի, խանգարուում եմ...»: