­Ռուս կայ­սե­րա­պե­տա­կան մտա­ծո­ղու­թեան շեշ­տա­կի դրոշ­մը կայ, փաս­տօ­րէ՛ն, ­Հոկ­տեմ­բեր 1921ին կնքո­ւած ­Կար­սի դաշ­նագ­րին վրայ, որ նա­խա­պէս՝ ­Մարտ 1921ին կնքո­ւած ­Մոս­կո­ւա­յի դաշ­նագ­րին վե­րա­հաս­տա­տումն էր, ար­դէն խորհր­դա­յին մա­կա­նին տակ վերջ­նա­կա­նա­պէս գե­րե­վա­րեալ ­Հա­յաս­տա­նի ստո­րագ­րու­թեամբ ու վա­ւե­րա­ցու­մով, 1923ին։