նակում էին մնալ Կայսիկները։ X դ․ երկրորդ կեսին Բյուզանդիայի կայսր Վասիլ II նվաճելով Ա․ հանձնեց Դավիթ Կյուրապաղատին, ե գավառն ու նրա կենտրոն Մանազկերտը կռվախնձոր դարձան տեղական ամիրաների ու Դավիթ Կյուրապաղատի միջև։ Վերջինս, գրավելով Մանազկերտը, քաղաքից վտարեց մահմեդականներին և բնակեցրեց քրիստոնյաներով։ Այս հողի վրա 998-ին Ատրպատականի ամիրա Մամլանի ե հայ–վրացական միացյալ ուժերի միջև Ա–ում տեղի ունեցավ Ծումբի ճակատամարտը, որը վերջացավ հայերի ու վրացիների հաղթանակով։ Դավիթ Կյուրապաղատի մահից հետո (1001) Վասիլ II գավառը տվեց Վասպուրականի թագավորությանը։ 1021-ին Վասպուրականի թագավորության մյուս գավառների հետ Ա․ միացվեց Բյուզանդիային։ 1071-ին Ա–ում՝ Մանազկերտի ճակատամարտում, Բյուզանդիան վճռական պարտություն կրեց սելջուկներից և Ա․, ուրիշ շրջանների հետ միասին, ընկավ սելջուկների գերիշխանության տակ։ 1100-իև Ա․ գրավեց Շահ–ի–արմենների պետության հիմնադիր Սուքման ալ–Կուտբին։ V դարից Ա․ ուներ առանձին եպիսկոպոսություն։ Աղբյուրներն Ա–ում հիշատակում են Ապահունյաց վանքը։ Մինչև XX դ․ սկիզբը գավառը Մուշի առաջնորդության թեմերից մեկև էր և ուներ 23 հայաբնակ գյուղ։ Վ․ Վարդանյան