Իր երկարամյա՝ մոտ 6-7 հազարամյա /նաև ավելի/ պատմության ընթացքում հայ ոչ մի թագավոր երբեք անարդար պատերազմ չի մղել, երբեք թալանի ու ավարի համար չի հարձակվել որևէ երկրի վրա: Անգամ Տիգրան Մեծի ժամանակ, հայոց հզոր արքան ոչ թե նվաճում էր օտար երկրներ ու հողեր, այլ միավորում էր հնագույն Հայաստանը՝ Հայկական լեռնաշխարհը և շրջակա տարածքները /Հայկական Միջագետքը, Կիլիկիան, Փայտակարանը/, որոնք շարունակում էին բնակեցված լինել հայերով և որոնք ինչ-որ ժամանակ կորցրել էինք: Հիշենք Մ. Խորենացու ուշագրավ վկայությունը այդ մասին: Պատմահայրը խոսելով Տիգրան Երվանդյանի սխրագործությունների մասին /մ.թ.ա. I-հազարամյակի կես, պատմաբանները դեպքերը վերագրում են Տիգրան Մեծին/, գրում է. /նա/ «մեր բնակության սահմաններն ընդարձակելով հասցրեց մինչև հին բնակության սահմանների ծայրերը»1: Անշուշտ Մ. Խորենացու վկայությունը պատահական արտահայտություն չէր: Այն պատմական հիմք է ունեցել, իսկ հայտնի է, որ հնագույն հայկական շատ գրավոր աղբյուրներ ոչնչացվել են քրիստոնեության տարածման ժամանակ: Նշենք մի շատ կարևոր փաստի մասին ևս: Տիգրան Մեծը մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի վերջին, միավորելով Հայաստանը, մեզ՝ հայերիս ու աշխարհին ցույց էր տալիս Հայաստանի իրական սահմանները: Կարծես հայոց հզոր արքան կանխազգում էր հաջորդ երկու հազարամյակում հայությանն ու Հայաստանին սպառնացող ապագա վտանգները՝ երկրի մասնատվելը, ժողովրդի տարագրվելը, մյուս մեծ աղետներըը: Եվ շտապում էր օգնել իր ժողովրդին նաև հետագա ժամանակներում, ցույց տալով նրան ի վերուստ իրեն տրված իր բնակության վայրերի ու հայրենիքի իրական սահմանները: Հայ մարդու բարոյական բարձր արժեքներով օժտված կերպարը գնահատվել է հեռու ու մոտ ապրող շատ ցեղերի ու ժողովուրդների /խեթեր, եգիպտացիներ, սեմական ցեղեր/ կողմից: Սակայն փոխվում են ժամանակները, հանդես են գալիս ուժեր, որոնց ցանկությունը մեկն էր. փոխել աշխարհը, կառավարել այն ու մարդկությունը ծառայեցնել իրենց շահերին: Աշխարհը կառավարելու փորձերը սկսվել են մարդկության քաղաքակրթության կենտրոնում՝ Առաջավոր Ասիայում, մասնավորապես Փոքր Ասիայում ու Հայկական լեռնաշխարհում: Այն իրագործել ցանկացող ուժերը հասկանում էին, որ դրան խանգարել կարող էին հայերը, որոնք ապրում էին իրենց հայրենիքում, իրենց նախնական բնակության վայրերում՝ Միջերկրական ծովից մինչև Կովկասյան նախալեռներ, Սև ծովից մինչև Հյուսիսային Միջագետք ընկած ընդարձակ տարածքներում: Հայերին չեզոքացնելու համար օգտագործվեց նոր գաղափարախոսությունը՝ քրիստոնեական կրոնը, որն ստեղծվել էր քաղաքական ծրագրեր իրագործելու համար /օրինակ հռոմեական կայսրությունը թուլացնելու համար/: Նոր կրոնի ու գաղափարախոսության ստեղծման և տարածման մեջ մեծ դեր են ունեցել պարթևները, որոնք Առաջավոր Ասիային տիրելու համար պայքարի մեջ էին հռոմեացիների հետ: Նկատում ենք, որ հայկական միջավայրում ևս գործում են պարթևները: Այսպես. պարթևական ծագում ունեն Եդեսիայի հայոց Աբգար թագավորը /Արշակունի/, հայոց Տրդատ 3-րդ թագավորը /Արշակունի/, Անակի որդի Գրիգորը և այլն: 301 թ. պարթև Գրիգորի ջանքերով Հայաստանում քրիստոնեությունը ընդունվում է որպես պետական կրոն: Ոչնչացվում են հոգևոր ու նյութական մշակույթի բազմաթիվ արժեքներ: Գրվում է նոր, սրբագրված պատմություն, որի ժամանակ համարյա մոռացության է մատնվում հայ ժողովրդի նախաքրիստոնեական հարուստ պատմությունը: Մահմեդական կրոնի ստեղծումը ևս /7-րդ դար/ աշխարհա-քաղաքական նպատակներ ուներ: Այն նախ տարածվեց արաբական ցեղերի, ապա՝ իրանական ու այլ ցեղերի շրջանում: Երկու կրոնների ստեղծումն ու տարածումը անսպառ հակամարտության աղբյուր էր լինելու, մահմեդականներին մշտապես կարելի էր ուղղորդել դեպի քրիստոնեություն և քրիստոնյաներ, ու հակառակը: Սկսվում է մոտ երկու հազարամյակ տևող խառնակ ժամանակաշրջան, լի նոր պատերազմներով, ավերով, դաժան սպանություններով ու ջարդերով, որոնք մեծ վնաս են հասցնում մարդկության պատմությանն ու քաղաքակրթությանը: Պատմության թատերաբեմից անհետանում են պետություններ, կայսրություններ, ցեղեր, ժողովուրդներ ու քաղաքակրթություններ: Հայ ժողովուրդը չանհետացավ, բայց ունեցավ հոգևոր, մարդկային և տարածքային շատ մեծ կորուստներ: Միանշանակ կարելի է ասել, որ հայ ժողովուրդը դիմացավ ժամանակի քննությանը և չվերացավ պատմության թատերաբեմից, քանի որ ապրում էր ընդարձակ տարածքում /Միջերկրական ծովից մինչև Կասպից ծով ու Սև ծով/, պահպանում էր իր լեզուն, ազգային ավանդույթները, տոները, ծեսերը, որոնք հիմքում ունենալով հինն ու ազգայինը, միախառնվել էին քրիստոնեական տոների ու ծեսերի հետ, ստանալով նոր իմաստ: