…Այժմ տեսնենք, թե ինչ որոշակիություն կստանան վերը բերված ընդհանուր դատողություններն ու ձևակերպումները հայոց պատմական իրողությունների պարագայում: Այստեղ մեր ջանքերի արդյունավետությունը էապես կախված է մեր դատողությունների հիմքում դրված պատմագիտական հայեցակարգից, ավելի ստույգ` հայ ժողովրդի պատմության ներկայացման մի շատ վճռորոշ հարցից` հայերը բնի՞կ են, թե՞ եկվոր: Մինչև XIX դարի կեսերը այսպիսի հարցադրում ընդհանրապես չկար, քանի որ և հայերի, և եվրոպական հասարակական գիտակցության մեջ ամրագրված էր դարերից և հազարամյակներից եկող մի անառարկելի համոզմունք. հայերն արարչական օրերից են ապրում հայկական լեռնաշհարհում և նրանց երկիրը մարդկության ծննդի և փրկության վայրն է: