Բերված դատողությունների լույսի ներքո նպատակահարմար է, իբրեւ օրինակ, բնութագրել իրանական հասարակության ինքնության խնդիրը, որտեղ հանրային պահանջները երբեմն հասնում էին տագնապալի մակարդակի: Հիշենք թեկուզ 2009 թվականի հետընտրական պահանջները: Այդ երկիրը բարդ պատմություն ունի իր հասարակության ինքնությունը պարբերաբար վերամարմնավորելու տեսանկյունից: Այստեղ մենք գործ ունենք իրանական հասարակության ինքնության ձեւավորման գործում կրոնական եւ էթնիկ բաղադրիչների արտասովոր միահյուսման հետ: Կրոն ունենալով շիականությունը, որն արդեն կես հազարամյակ հակամարտության մեջ է իսլամի գլխավոր կրոնական հոսանքի` սուննիականության հետ, այդ երկիրը կարողացել է ոտքի կանգնել հատկապես շիականության քաղաքականացման շնորհիվ: Շուրջ հազար տարի իրանական պետականությունը ճնշված էր մնում նվաճողների լծի տակ: Բայց սուննիականության դեմ պայքարում հենց շիականության դրոշի տակ երկրում 15-րդ դարում հաստատվեց այն վարչակարգը, որը կարողացավ վերականգնել Իրանի պետականությունը: Քաղաքականացված շիականությունն էլ իրանական ինքնության էությունն է: Ընդ որում, այդ պետականությունը վերականգնվել էր ամենեւին ոչ պարսկական դինաստիայի, այլ պարսկերեն (ֆարսի) լեզվով ու շիականությամբ զինված եկվոր թյուրքական ցեղերի կողմից: Իրանում իրենց իշխանությունը հաստատած Սեֆյան դինաստիայի գլխավոր քաղաքական հակառակորդը սուննիական Օսմանյան կայսրությունն էր ու երկրի ներսի սուննիները: Եվ արդեն այն ժամանակ հասկանալի դարձավ, որ իրանական ինքնության ու քաղաքականության մեջ էթնիկ բաղադրիչը երբեք ոչ մի նշանակություն չէր ունեցել եւ չունի: Արդեն 16-րդ դարի վերջին սեֆյան շահ Աբասը հրով ու սրով հեռացրեց թյուրքական տարրը պետական կառավարումից` իր հենարանը դարձնելով պարսիկներին ու քրիստոնյաներին: Պարսիկների հետ միասին հանգուցային պետականաստեղծ ժողովուրդներ դարձան հայերն ու վրացիները, իսկ գլխավոր արտաքին դաշնակիցներ` եվրոպական տերությունները: Շիական ինքնությունը այդպիսի քաղաքական վերամարմնավորումների առիթ տալիս էր: Մշակույթը երկրում աննախադեպ թռիչք ապրեց: Հարյուր տարի անց թյուրք նվաճողների նոր ալիքները նորից իրենց ձեռքը վերցրին կառավարման լծակներն Իրանում: Բայց իրանական հասարակության ինքնությունը, նույնիսկ երկրի ավատատիրական մասնատվածության պայմաններում, ոչ մի փոփոխություն չհանդուրժեց: Ամեն ինչ որոշում էին շիականության դրոշը եւ պետական ֆարսի լեզուն: Քաղաքական անջատողականությունը դրսեւորվում էր միայն կենտրոնական իշխանության համար մղվող պայքարում: Այդպիսի իրավիճակը պահպանվում է մինչեւ օրս: