Ձին անցավ քայլքի։ Վարդանը չէր կարողանում ազատվել մեղքի զգացումից։ Ինքն ուզում էր փախչել՝ թողնելով մնացած հայերին բախտի քմահաճույքին։ Վախկոտությո՞ւն։ Կյանքում ինքը երբեք չէր նահանջել, իսկ եթե և նահանջել էր, ապա իր հակառակորդի վրա ավելի ուժգին հարձակվելու համար։ Իսկ այսօր մտածում էր փախչելու մասին։ Երիտասարդ հասակում նա երազել էր փարոս, ուղեցույց լինել իր ժողովրդի համար, գործուն մասնակցություն ունենալ Հայաստանի վերածննդի հարցում, հետք թողնել պատմության մեջ, իսկ հիմա պետք է փախչեր գողի պես մթության քողի տակ։ Սակայն... Ի՞նչ օգնություն կարող էր առաջարկել իր համաքաղաքացիներին։ Ի՞նչ կարող էր անել միայնակ մարդը խելագարված պետական մեքենայի դեմ։ Ինքն անկարող էր։ Վարդանը տխրեց։ Հետևաբար նա այսքան տարի աշխատել էր, պայքարել բռնապետության դեմ, ամբիոն էր բարձրացել, բազում էջեր էր գրել, հուսացել էր, հավատացել էր և ջանացել իր հավատը փոխանցել ուրիշներին այս վիճակում հայտնվելու համար։ Պե՞տք էր արդյոք հրաժարվել այն գաղափարներից, որոնք փայփայել էր քսան տարի շարունակ։ Իհարկե, եթե միայնակ լիներ, ապա հարցն այլ կերպ կդրվեր, սակայն պետք էր մտածել Թովմասի, Մարոյի մասին։ 1909 թ. Կոստանդնուպոլսից հեռանալն ամենևին էլ ամոթալի չէր։ Իր կյանքը վտանգված էր, և ինքն այնտեղ այլևս օգուտ տալ չէր կարող։ Դա իմաստուն վճիռ էր։ Նույն վիճակն էլ այսօր էր։ Գոնե նա կուզեր այդպես մտածել։