Այսպիսով, ընդհանրացնելով նյութը կարելի է ասել, որ հայոց ցեղասպանությունը կազմակերպված միջազգային դավադրություն էր, որը հմտորեն կազմակերպեցին եվրոպական երկրների /Անգլիա, Գերմանիա, Ավստրիա/ կառավարությունների վրա մեծ ազդեցություն ունեցող սիոնիստ ու մասոն պարագլուխները, քանի որ աշխարհը կառավարել ցանկացող այդ ուժերին պետք են հեշտ կառավարելի էթնոսներ, իսկ «Հայերը ամենախելացի, ամենակատարյալ ընտրասերված, ամենաբարձր զարգացած ցեղն են աշխարհում՝ քաղաքակրթվածության տեսակետից: … եթե հայերին առիթ տրվի, …ամբողջ մոլորակի տերը կդառնան և կաշխատեցնեն ամբողջ մնացյալ մարդկությանը»: Այն կազմակերպվեց նաև հայոց հայրենիքին, պատմությանն ու մշակույթին տեր դառնալու հեռահար նպատակով: Ինչպես նկատում ենք, այն, ինչին ձգտում են այդ ուժերը /համաշխարհային կառավարում, նյութական արժեքներ/, վերագրվում է հայերին: Մինչդեռ պատմությունը վկայում է, որ հայերը հիմնականում հոգևոր արժեքների կրողներ են, այն ստեղծողներն ու տարածողները: Նշենք նաև, որ հայերը /հավաքական կերպարը/ օժտված լինելով հոգևոր արժեքներով ու բարոյական բարձր որակներով, ընդունակ չեն ստորության ու դաժան արարքների: Եվ հայ մարդը ընդունակ չլինելով չարիք գործելու, պատրաստ չէր դիմագրավելու ցեղասպանությանը ու հայտնվեց անպաշտպան վիճակում, որովհետև միամտաբար դիմացինին /թուրքին/ իր նման մարդ էր կարծում, որովհետև եվրոպացուն ազնիվ ու անկողմնակալ դատավոր ու պաշտպան էր կարծում: Պետք է դասեր քաղենք անցյալից: Իսկ աշխարհում շարունակվում է հոգևորի ու նյութականի, բարի ու չար ուժերի /յան-ին/ հավերժական պայքարը /ուշադրություն դարձնենք հայկական ազգանունների յան կամ իան վերջավորությանը/…: Հայ ժողովուրդը իբրև աշխարհի հնագույն ազգ ներքաշվել է այդ պայքարի մեջ: Մենք պետք է գիտակցենք դա և պատրաստ լինենք պաշտպանելու ինքներս մեզ: Այսօր, մոտ հարյուր տարվա հեռավորությունից վստահորեն կարելի է ասել. հայությունը ցեղասպանության չէր ենթարկվի ու չէր զրկվի հայրենիքից, եթե ունենար խելացի, գիտակ, իրավիճակը ճիշտ գնահատող, ապագան տեսնող հմուտ առաջնորդ կամ կուսակցություն: Իսկ ստեղծված իրավիճակում լավագույն տարբերակը համահայկական զինված պայքարն էր, վկան` Արցախյան զինված պայքարը, որն ապահովեց արցախահայության ապրելու իրավունքն իր բնօրրանում: