Գնդի մետաղյա դարպասներն այնպիսի ծանր հանդիսավորությամբ էին գոցվել, ասես չէին բացվել հեղափոխությունից հետո։ Պահակակետի դուռը, իր հերթին, անդեմ էր դեղատան դարակի պես։ Սառնամանիք էր, արև, ու կայծերն էին ձնաթմբերից հարձակվում վրադ։ Արևի տակ շողշողացող ձյան կայծերը։ Պահակակետի, որի ճիշտ անվանումն էր ստուգիչ-անցագրային կետ, պատուհանից հեքիաթային տեսարան էր բացվել։ Ձյունն ասֆալտի վրայից ամբողջապես մաքրված էր ու պատ էր կազմել ճանապարհի եզրով։ Պատը միանգամայն հարթ էր, վերնամասում տանիքաձև շեղվածքով։ Պարզ երևում էր. տղերքը տառապել էին։ Նրանց վրայից, ինչպես պելմենիանոցի կաթսաներից, թանձր գոլորշի էր քուլա-քուլա բարձրանում։ Դադրած ու կարմրաթուշ երկրորդ գումարտակը դանդաղ զորանոց սահեց։ Փոխարինման ելան հարազատ առաջին գումարտակի երկրորդ վաշտի մարտիկները, զինված կարմիր փալասներով։ Ասֆալտը տենդագին սկսեցին չորացնել։ Կես ժամ անց ամեն բան ավարտված էր։ Ողջ մայր Ռուսաստանում ձմեռ էր, ձնապատ բակ ու այգի, և միայն Սամարայի այս ծայրամասի 500 մետր երկարությամբ ճանապարհն էր չոր ու մաքրազարդված, ինչպես կոմկուսի հրահանգչի օձիքը նոյեմբերի 7-ի տոնի նախօրեին։ Որ ի՞նչ... «Վոլգաների» շարասյունը սրընթաց ներխուժեց մայրուղի և ուղղվեց օդանավակայան։ Օդանավակայանում օկրուգի բարձրագույն հրամկազմը ուս ուսի շարվեց թռիչքուղու եզրին։ Տասը-տասնհինգ րոպե անց ռազմական մի ինքնաթիռ վայրէջք կատարեց։ Ժամանել էր ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարար մարշալ Գրեչկոն։ Նրան պլպլացող ասֆալտի վրայով ուղեկցեցին քաղաք, ուր տրոլեյբուսի շրջադարձն էր, գերբեռնված հրապարակ ու փողոց, ցեխակոլոլ մայթեր, պլպլան ասֆալտը մխրճվում էր խաչմերուկ, սառույց ու ձյուն ճանապարհին։ Որ ի՞նչ։ Պահակակետի պատուհանը ճանապարհի եզրին էր։ Անցավ Գրեչկոյի մեքենան։ Մարշալին տեսա մեկուկես մետրից։ Զգացողությունս, իհարկե, վերամբարձ էր։ Ողջ սովետական բանակը նրան տեսնում էր ամենուր փակցված լուսանկարներում։ Գրեչկոն միայնակ բազմել էր հետևի նստարանին։ Այն ժամանակ լրացել էր նրա յոթանասուն տարին, գումարած թռիչքը ռազմական օդանավով։ Դեմքն այսօր էլ աչքիս առաջ է։ Դա հոգնած, քիչ էլ լարված ռուս մարդու բավականին համակրելի դեմք էր։ Մարշալն անտարբեր առջևն էր նայում և, վստահորեն, նրա համար անհայտ մնաց կատարված աշխատանքը։ Այդ պահին սովետական կայսրության անխորտակելիության միֆը իմ սրտում զգալի ճաքեր տվեց։ Ովքե՞ր էին այս խայտառակ ներկայացման պատվիրատուները։ Տեղական զինվորական բյուրոկրատիա՞ն, թե՞ Մոսկվայի օսլայված զինվորական սնոբները։ Հակված եմ ենթադրելու, որ տեղական բյուրոկրատիան։