Վանքի բակի մեջտեղում վեր է խոյանում բազիլիկային եկեղեցին. մի քիչ «գեր» է, բայց մեկ է՝ նրբագեղ է: Գավիթը, որն ակնհայտորեն ավելի ուշ են ավելացրել, մի քիչ խախտում է բակի ճարտարապետական ընդհանուր տեսքը. նրա ու դարպասի աջ կողմի խցերի միջև մնացել է անիմաստ մի լուսանցք: Բազիլիկայի պատերի կիպ կպցված ու հղկված քարերի արանքից թզենի է դուրս եկել. անհասկանալի է, թե որտեղ են նրա արմատները տեղավորվում: Բակի խորքում չորացած աղբյուրի վրայի կամարը մասամբ քարերով է ծածկված: Նրանից անմիջապես հետո սկսվում է տնտեսական ու արտադրական սենյակների շարքը՝ ճաշարան, խոհանոց, հացի փուռ… Փոքր դարպանսերով դուրս ենք գալիս դեպի պարիսպը: Առանձին հաճույք կռահել, թե այստեղի շինություններն ինչ նպատակի են ծառայել: Սա, օրինակ, ամենայն հավանականությամբ ախոռն է եղել: Դրա մասին վկայում են խոտի համար հատուկ ամաններով պատերի խորշերը: Իսկ սա… Այստեղ՝ պատի մյուս կողմում, թվում է՝ մի ամբողջ քաղաք է եղել: Անապատն, ընդհանրապես, շատ լավ է պահպանվել: Մեր առջև ոչ թե ավերակներ են, այլ իսկական վանք՝ զուրկ ժամանակակից միջամտության հետքերից: Այդ պատճառով էլ այստեղ ամեն շրշյունից շրջվում ես՝ ակնկալելով, որ տերերն ամեն պահ կվերադառնան՝ սև պարեգոտներով, թևերի տակ անավարտ մատյաններ: Բայց նրանք չեն վերադառնում: Հանկարծ հասկանում ես, որ վանքը նման է Բերմուդյան եռանկյունուց դուրս եկած նավի տեսիլքի. ամեն ինչ նույնն է մնացել, բայց մարդիկ էլ չկան: Մենք էլ ենք, ահա, հեռանում: Երբ Հայկը պինդ-պինդ ոլորում է դարպասի մետաղալարը, հիշում ենք՝ ինչ էր մեզ ճանապարհելիս Շուշո տատն ասել, «Եթե կարողանաք հասնել Անապատ, վանքից դուրս գալիս չմոռանաք պինդ փակել դարպասը, թե չէ կովերին եթե մնաց՝ սուրբ տեղն ամբողջովին կաղտոտեն. վանքին անվայել է, մեզ համար էլ՝ ամոթալի…»: Զվարթ արահետը կիրճով՝ գետի երկայնքով, տանում է մեզ հետ: Անապատը նորից մնաց մենության մեջ: Մտածում եմ՝ ինչքա՜ն պարզ ու անհամ կլիներ ամեն ինչ, եթե այստեղ հասնելու երրորդ փորձն առաջինը լիներ: