Երբ կ­՚ը­սենք «ա­րեւմ­տա­հա­յու­թիւն», կը հասկ­նանք պատ­մա­կա­նօ­րէն հաս­տա­տո­ւած եւ մեր ժո­ղո­վուր­դին հա­մար հա­րա­զատ դար­ձած մէկ ի­մա­ցու­թիւն։ Իմ կար­ծի­քով, հար­ցը «ա­պա­պատ­մա­կա­նաց­նե­լու» (dehistoricize) խնդիր չկայ այս­տեղ, այլ կայ պատ­մա­կան ի­րա­կա­նու­թիւ­նը իր նրբու­թեան մէջ յար­գե­լու մեծ պար­տա­ւո­րու­թիւն մը։ ­Բա­ցի ո­րոշ պա­րա­գա­յա­կան ե­լոյթ­նե­րէ (Խ­րի­մեան ­Հայ­րի­կի քա­նի մը գրու­թիւն­նե­րուն կամ 1908ի լրագ­րու­թեան մէջ ե­րեւ­ցող), մեր ժո­ղո­վուրդն ու քա­ղա­քա­կան միտ­քը հե­տե­ւո­ղա­կա­նօ­րէն նո­ւի­րա­գոր­ծած են «ա­րեւմ­տա­հայ» բնու­թագ­րու­մը, որ իր մէջ կը պա­րու­նա­կէ օս­մա­նեան լու­ծը — եւ բո­լոր միւս լու­ծե՛­րը — մեր­ժե­լու եւ մեր ինք­նու­թեան հա­ւա­տա­րիմ մնա­լու մեր յա­մառ ո­րո­շու­մը։ ­Պատ­մա­գի­տու­թիւ­նը պէտք է յար­գէ այդ ո­րո­շու­մը։ Օ­րի­նա­չա­փը յար­գելն է։