Ամեն մի երկիր իր շահերն է պաշտպանում.- ասում են: Բայց կան երկիրներ, որոնք աշխարհաքաղաքական ու քարտեզագրական ձևափոխումների ժամանակ կորուստներ են ունենում: Ավելին, շահարկվում են: Եւ պատմությունը փաստում է, թե ինչու՞ կամ ի՞նչ պատճառների կամ էլ թե դիվանագիտական սխալների հետևանքով է այս կամ երկիրը մեծ կորուստներով անցել գոյության իր ճամփան: Գոնե մեր պարագայում հայտնի է սակայն, որ փորձություններով անցնելը փորձ ձեռք բերելու երաշխիք չէ, բոլորովին: Չնայած այն իրողությանը, որ պատմությունը նշանային որևէ դեպք կարծես թե մոռացության չի տալիս: Իսկ պատմության կարևոր իրադարձություններն էլ մշտապես վերընթերցվել ու մեկնաբանվել, գնահատվել կամ մերժվել են ժամանակի բոլոր հատվածներում: Նաև ՛՛երևակվել են՛՛ գեղարվեստի միջոցով: Գուցե սխալ եմ, բայց ինձ այնպես է թվում, որ պատմական ժանրը գեղարվեստում ամենանուրբ, միաժամանակ ամենաբարդ ու դժվարին ժանրն է: Թեկուզ այն պատճառով, որ մի կողմից ճշգրտության պահանջ է դնում, մյուս կողմից հուշում, որ անցյալի հետ ամեն մի ՛՛ռեալ կապ՛՛ խաբուսիկ է, եթե չկա հոգևոր ուղի: Ժողովրդի կամ ժողովուրդների կենսագրության թեկուզև մի քանի էջի գեղարվեստական մեկնաբանումը պատմական գոնե որոշակի հատվածի ուսումնասիրության եւ գիտելիքների ամուր հիմք է ենթադրում: Առհասարակ, այս ժանրին դիմող արվեստագետը, նյութի փաստական հավաստիությունը հնարավորինս պահպանելուց բացի, նաեւ երկու՝ անցյալ ու ներկա աշխարհների միջեւ կամուրջ նետելու դժվարին, բայցև կամավոր պարտականություն է վերցնում: Իմանալով, իհարկե, որ պատմական գործը ոչ միայն ոճական առանձնահատկություններ շեշտելու, կերպարային սպեցիֆիկ համակարգ ստեղծելու, այլեւ իրականի ու երևակայականի հավասարակշռությունը պահպանելու բարդ խնդիրներ է առաջադրում: Ըստ էության, չշրջանցելով կարևոր այն հարցը, թե որքանո՞վ է հնարավոր ճշմարիտ ներկայացնել պատմության այս կամ այն իրադարձությունը կամ դրվագը: Պիտի խոստովանենք, սակայն, որ երբեմն Գեղարվեստի ճշմարտությունն ավելի մեծ խորքեր է բացում, քան վավերացված փաստը: 5-րդ դարի հայ փիլիսոփա Դավիթ Անհաղթը այն համոզմունքին էր, որ չարիքից կարելի է ազատվել Ճշմարտության օգնությամբ, բայց նաեւ գրել է. ՛՛Բարին ավելի գերադասելի է, քան ճշմարտությունը՛՛: Այսինքն, բարին գերադասելի է, որովհետեւ ճշմարտությունն հնարավո՞ր է դաժան, նույնիսկ շատ դաժան լինել: Քանի որ բարոյականության հիմնադրույթներն են խախտվե՞լ: Հարց է նաև, թե որքանո՞վ է արվեստագետը, (հատկապես եթե նա գրող է կամ թատրոնի կամ էլ թե կինոյի ռեժիսոր, և նրանց ընտրած ստեղծագործական խմբի անդամները), պատրաստ բարձրաձայն խոսելու մի ճշմարտության մասին, որը կարող է դժվար ընդունելի և ընկալելի լինել հենց իրենց հայրենակիցների համար: Հակառակ այն հանգամանքին, որ գործը պատմական ճշմարտությունը վերհանելուց բացի նաև գեղարվեստական բարձր արժանիքներով է օժտված: Եւ ոչ միայն սեփական ժողովուրդին, այլեւ մարդկությանը հասցեագրված պատգամ բերող մշակութային գործ է նկատվում: Այսինքն, սա մի թեմա է, որն արվեստային երևույթ դառնալով հանդերձ, երբեմն կարող է արվեստագետի ու իր հայրենակիցների միջեւ սեպվելով, ներքին հակասությունների, անգամ թշնամանքի, հաճախ նաև յուրայինների կողմից հալածանքի տեղիք տալ: Օրինակները հայտնի են ու շատ: Մենք բացառություն չենք, ցավոք: