Ու­­­շագրաւ պնդումնե­­­րէն մէկն է Հա­­­յոց տա­­­րագ­­­րութեան հայ հա­­­սարա­­­կու­­­թիւնը նոյն ինքն հայ ահա­­­բեկիչ­­­նե­­­­­­­րու յար­­­ձա­­­­­­­կումնե­­­րէն խնա­­­յելու հա­­­մար կա­­­տարուած ըլ­­­լա­­­­­­­լու պնդու­­­մը։ Նաեւ կ՚ըսո­­­ւի թէ տա­­­րագ­­­րութեան ղրկո­­­ւած հա­­­յերու ու­­­նե­­­­­­­ցուած­­­քը բծախնդրու­­­թեամբ գրան­­­ցո­­­­­­­ւած են եւ անոնց փո­­­խար­­­ժէ­­­­­­­քը պե­­­տու­­­թեան կող­­­մէ հա­­­տու­­­ցո­­­­­­­ւած է։ Նշենք որ, լքեալ կա­­­լուած­­­նե­­­­­­­րու վե­­­րաբե­­­րեալ ար­­­խիւնե­­­րը մին­­­չեւ օրս փակ են ու­­­սումնա­­­սիրող­­­նե­­­­­­­րու դի­­­մաց, հե­­­տեւա­­­բար կա­­­րելի չէ եղած իմանալ, որ այս մա­­­սին ո՞ր տո­­­ւեալ­­­նե­­­­­­­րու հի­­­ման վրայ կը ներ­­­կա­­­­­­­յացո­­­ւին այս պնդումնե­­­րը։ Մնաց որ նոյն ինքն Օս­­­մա­­­­­­­նեան ար­­­խիւնե­­­րու մէջ այս պնդումնե­­­րը հեր­­­քող բազ­­­մա­­­­­­­թիւ փաս­­­տեր գո­­­յու­­­թիւն ու­­­նին։ Փաս­­­տեր՝ որոնք ու­­­սումնա­­­սիրո­­­ւած են զա­­­նազան պատ­­­մա­­­­­­­բան­­­նե­­­­­­­րու կող­­­մէ եւ հրա­­­տարա­­­կուած զա­­­նազան անուննե­­­րով։ Հե­­­տեւա­­­բար պատ­­­մա­­­­­­­բան­­­նե­­­­­­­րու հա­­­մաշ­­­խարհա­­­յին հա­­­սարա­­­կու­­­թեան հա­­­մար այս պնդումնե­­­րը առ­­­հա­­­­­­­սարակ նշա­­­նակու­­­թիւն մը չեն ներ­­­կա­­­­­­­յաց­­­ներ։