Հայ եկեղեցու հայրապետների մեջ սքանչելի, մարգարեական հոգով լցված և առաքելական վաստակով պայծառացած Ներսես Մեծը թոռն է Սբ. Հուսիկ կաթողիկոսի և ծոռը Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի: Նա Լուսավորչի սերունդից միակ հայրապետն է, որ ծնվել է Հայաստանում, 329 թ-ին: Երիտասարդ տարիքում ամուսնանում է Մամիկոնյան տնից Սանդուխտ օրիորդի հետ և ունենում մեկ արու զավակ՝ հետագայի Սբ. Սահակ Պարթև կաթողիկոսին: Սանդուխտն իր զավակի ծնունդից հետո, երկար չի ապրում, վախճանվում է, երբ ինքն ու ամուսինը գտնվում էին Կեսարիայում ուսումնառության նպատակով: Կնոջ վախճանից հետո Ներսեսը շարունակում է ուսումը՝ դասընկեր ունենալով Կապադովկյան հայրերին՝ Գրիգոր Նազիազանցացուն, Բարսեղ Կեսարացուն և Գրիգոր Նյուսացուն: Ուսումը ավարտելուց հետո վերադառնում է Հայաստան և Արշակ Երկրորդ թագավորի կողմից նշանակվում արքունի սենեկապան: Փառեն կաթողիկոսի մահվանից հետո, ամենքը փափագում էին, որ հաջորդ կաթողիկոսը լինի Սբ. Լուսավորչի ցեղից, ուստի ընտրությունը կանգնում է Ներսեսի վրա, ով այդ ժամանակ դեռևս քսանհինգ տարեկան երիտասարդ էր: Երանելին կտրականապես հրաժարվում է իր խոնարհության պատճառով, սակայն Արշակ թագավորը, բռնությամբ պարտադրելով, նրան ստանալ է տալիս եկեղեցական աստիճանները, ապա ուղարկում Կեսարիա՝ եպիսկոպոս ու կաթողիկոս ձեռնադրվելու համար: Ըստ Փավստոս Բուզանդի՝ Սբ. Ներսեսը դեռ այդ տարիքում փայլել է թե՛ բարոյական բարձր նկարագրով ու մեծ աստվածասիրությամբ, թե՛ նույնիսկ արտաքին գեղեցկությամբ. «Մեծանձնյա մարդ էր Ներսեսը, բարձր հասակով, վալելուչ գեղեցկությամբ: Զինվորական կրթությամբ նախանձելի էր բոլորին իր արիությամբ: Իր սրտում Աստծո երկյուղն ուներ, մարդասեր էր, սուրբ, զգաստ, իմաստուն և անաչառ: Հաշտարար էր բարքով, խոնարհ, քաղցր և աղքատասեր: Աստծո սիրո մեջ՝ կատարյալ: Ըստ պատվիրանի՝ սիրում էր ընկերոջը իր անձի պես… Մանկությունից պահում էր պատվիրանները, արդար էր, անարատ և ծառայասեր: Անձանձրույթ էր աղոթքի մեջ և նախանձախնդիր՝ Աստծո փառքին: Աղքատներն ու տառապյալները շատ էին սիրում նրան, իր հանդերձներից ու կերակուրներից բաժին էր հանում նրանց: Նեղյալների օգնականն էր և զրկվածների պաշտպանը» (Բուզանդ):