Պատմութիւնը լոկ դէպքերու եւ իրադարձութեանց անկապ շղթայ չէ, անիկա էապէս պատճառ-հետեւանքային երեւոյթներու եւ իրադարձութեանց ընթացք է, օղակ առ օղակ իրարու ագուցուած ներքին պատմական տրամաբանութեան հոլովոյթով...: Եթէ պատմութեան չմօտենանք այս ակնոցով, զայն մակերեսային կերպով սերտելը ոչ մէկ օգուտ կամ նպաստ կրնայ բերել մեր գիտակցութեան ..: Խորքային պատճառներու խոր ուսումնասիրութիւնն է որ կրնայ օգնել մեզի՝ ճիշդ հասկնալու զայն եւ դասեր քաղելու անկէ...