Այսօր միայն ստացա Ձեր նամակը և դուք էլ մի փոքր մեղավոր եք դրանում: Ինչու՞ չեք գրում այնպես, ինչպես խնդրել էի: Հասարակը` Անի , պատվիրածը` Խալաթովին: Մի ամբողջ շաբաթ է, ես չէի կարողանում ամսի 10-ին Ալեքսանդրապոլ եկած ձեր նամակը ստանալ: Չէ՞ որ Անիում չկա փոստային բաժանմունք:Այդ պատճառով շուտ պատասխանել, ինչպես որ անում եմ, անհնար է: Ես վաղուց էի ուզում ձեզ տեսնել, բայց վախում էի, որ դուք մեկնել եք, ինչպես որ գրել էիք: Երբ ստացա ձեր նամակի ծանուցագիրը, մտածեցի, որ դա ձեր բացիկն է, և որ այն ուղարկել է Եկատերինա Սերգևնան` չիմանալով իմ հասցեն: Երեկ չէ առաջին օրը միայն մայրիկից էր նամակ: Խեղճը երևում է շատ-շատ կարոտում է, գրեք նրան հաճախակի, խնդրում եմ: Նրա գալու կապակցությամբ ես հիմա ամբողջովին համամիտ եմ ձեր հետ: Իսկ ի՞նչ կարծիքի եք գումարի հարցում: Չէ՞ որ խեղճը դա չունի: Ես նրան շատ եմ խղճում: Իմ կարծիքով, ինքը կգերադասեր, որ գոնե ես իր հետ լինեի: Վերջապես երեկ հորեղբայր Դավիթից ստացա իմ նամակի պատասխանը: Ու չեմ կարող ինձ զրկել հաճույքից` ուղարկելով այդ բարի ծերուկի բնագրից տողեր.<>: Դատելով այս տողերից `նա ձեր բացիկը չի ստացել: Նամակի վրա Թիֆլիսի կնիք է` 14-ը հուլիսի: Իսկ մայրիկը 16-ին գրում է, որ վերջապես ստացել է ձեր բացիկը, որից շատ երջանիկ է: Անհամբեր սպասում եմ: Գրեք ինձ, չէ՞ որ առաջին ամիսն անցավ, բավական է համեստություն անեք, սիրելի իմ հարսիկ: Դուք շատ լավն եք, և ես ձեզ սիրում եմ: Իսկ ես վատն եմ, անվերջ տատանվում եմ երկու բևեռների միջև` կապված մեր գիշերային խոսակցությանը:Հաճախ, շատ հաճախ եմ հիշում Ձեզ, մանավանդ, երբ երեկոյան դուրս եմ գալիս ու նայում աստղային երկնքին:Այսօր Վարդավառ է: Թանգարանն անսահման այցելու ուներ` մոտ 500 մարդ: Հոգնել եմ: Հիմա իմ մոտից դուրս եկավ մի թուրք` բանաստեղծ , հեքիաթասաց, որից գրի առա Ձեր սիրելի երգը: Վաղը չէ մյուս օրը Մառը կնոջ հետ 10-12 օրով կմեկնեն, նա պետք է պեղի V դարի հրաշալի բազիլիկը, որի մասին Ձեզ ձմռանը պատմել էի: Մեկ շաբաթից բոլոր այստեղ մնացածներս` Պոլտորացկին, Տիխոնովը, Յուրին և ես կգնանք այնտեղ (5 վերստ)` տեսնելու պեղումները, բայց առայժմ պետք է այստեղ աշխատենք, ըստ մասնագիտության: Իսկ աշխատանք բավականին շատ կա: Գտածոներին թիվ չկա, և բոլորն էլ աշխատատար: Մանավանդ կտորեղենը, իսկ դրանք շատ են: Եվ նաև կերամիկան է անսահման և շատ հետաքրքիր, որն անհրաժեշտ է աղյուսակներով տեղադրել և մետաղալարով կապել, որոնցից 600-ը շատ դժվար է մաքրել: Բացված դագաղում գտանք 5–6 տարեկան աղջկա մարմին` մետաքսե շրջազգեստով, որի տակ կա քուղ` լայնագոտի, որը, հավանաբար, խորհրդանշանական նշանակություն ունի, ուստի, ես ենթադրում եմ, որ մահացածը աղջիկ է: Զգեստը շատ յուրահատուկ կարվածքի է և շատ գեղեցիկ, կարմիր թելով է կարված, թևքերին` արմունկից վերև, հիանալի ոսկեթելով ասեղնագործած է վագրի և առյուծի պատկեր, ինչը թույլ է տալիս ենթադրել, որ նա ունի իշխանանական կամ արքայական ծագում: Առավոտվա ժամը 5–ն է: Երեկ ստիպված ընդհատեցի նամակս, քանի որ հայտնվեցին տարբեր թափառաշրջիկներ` դիտելու թանգարանը: Ձեռքին ուլունքներից մանկական ապարանջան է: Դագաղի մեջ կար, հավանաբար, դեմքը ծածկող շալի կտոր, որի վրա մետաքսից և ոսկեթելից շքեղ ասեղնագործություն էր` վագր և առյուծ: Պահպանված է շատ լավ: Փայտե նույնատիպ աշխատանք: Հիասքանչ մի աշխատանք: Եվ, դատելով առյուծից և վագրից, եզրակացրինք, որ 11–րդ. դար է: Շրջազգեստի հետ կապված վազվզոցն անտանելի էր` լվանալ, մաքրել, ինձ ահավոր տհաճ էր, ստիպված էի մսի և մաշկի կտորները պոկել գործվածքից, 6 օրվա աշխատանք էր: Եվ բացի այդ կան գործվածքների կտորներ, որոնք պետք է դրվեն երկու ապակիների միջև: Երեկ մեկ շաբաթ է, ինչ հանդիսավոր կերպով դրեցինք նոր թանգարանի հիմքը: Այն դեռ փոքր է, կառուցվում է ճարտարապետ – նկարիչ Պոլտորացկու և ինժեներ – ճարտարապետ Օրբելու նախագծով: Հիմնադրման կապակցությամբ թղթակցություն ուղարկեցի <>` տալով նաև փոքրիկ ակնարկ պեղածոների վերաբերյալ: Նշեցի, որ անվճար է, որպեսզի կրճատումներ չանեն: Չգիտեմ, կընդունե՞ն: Պետք է պատրաստվեմ հյուրերի ընդունմանը: Մայրիկը սկզբում ինձ գրեց, որ Լյալյա հորեղբայր Դավիթին ասել է, որ իրեն հետաքրքիր չէ գնալ Անի. միանգամայն այլ բան է, եթե հնարավորություն ընձեռվի գնալ Սվանեթիա, կամ Ռազմավիրական ճանապարհով: Իսկ այժմ մայրիկը խնդրում է գրել նրան, թե ե՞րբ նրանք կգան, որպեսզի քիչ անհանգստացնեն Մառին, խնդրում է արագ պատասխանել: Հավանաբար դա արվում է ի հեճուկս հայրիկի, քանի որ նա պատրաստվում է նրանց անպայման ուղարկել Անի: Դա ինձ համար առանձնապես հաճելի չէ, որովհետև չի անցնի առանց բացատրությունների և սենտիմենտների ու դեռ մայրիկի ներկայությամբ: Բայց եթե իմ Լյալյա ջանը գար, ուրիշ բան կլիներ: Մենք և՛ կգժտվեինք, և՛ կհամբուրվեինք նույն օրը: Որովհետև նա ավազակ է և զադիրա: Ճիշտ է, չէ՞: Չէ՞ որ մենք մի քիչ ծանոթ ենք Լյալյա ջանին: Իմ սիրելի, երեկ երեկոյան ես դուրս եկա մենակ: Բացարձակ պարզ երկինք էր, բավականին հանգիստ, հյուրերը մեկնել էին: Լուսնի առաջին քառորդն էր: Ես սկսեցի նայել նրան, ու ինձ համար և՛ հաճելի էր, և՛ լավ: Գիտեք ինչու՞: Մտածում էի, այն մասին, որ կապված եմ Ձեզ ամբողջ կյանքով, որ Դուք ինձ հարազատ եք, որ Դուք ինձ որպես քույր եք, ինչ էլ որ լինի, Դուք ինձ համար կլինեք քույր, և ինչ էլ որ լինի, կմնաք ինձ հետ կապված: Եվ ուզեցի համբուրել ձեզ, հոտոտել, ինչպես անում էի դա Պետերբուրգում: Իսկ հիմա, սիրելի, սպիտակաճերմակ Լիլյան գորտերով է շրջապատված: Շատ եմ մտածում ձմռան մասին: Մտածում եմ, բայց հույս ունեմ, որ հարմար կլինի: Վախենում եմ ձմռանից. քննություններ, շարադրություններ, արևելագիտական…….: Դժվար կլինի: Ի՞նչ արած: Ես մի ելք եմ տեսնում, եթե իմ ծրագրերը փլուզվեն, որը հնարավոր է, հիշեցի` ինչ էիք գրել ազատ ունկնդիրների մասին:Կարծում եմ, նրանց կթողնեն Հնեաբանության թանգարանում:Ասա Ռուբենին, որ նա սվինտուս է, որովհետև չի գրում:Համբուրում եմ ձեզ ամուր-ամուր: Քո եղբայր Յուսյա:Ներիր կիսատ էջերի համար: Ես դեռ չեմ կարողանում պարզել նամակի չափերը: