-Հայրենազուրկ հայ զանգուածները, ովքեր իրենց հայկականութիւնը տեսնում էին աւանդութեանց ու կրօնի պահպանման մէջ՝ փարուեցին եկեղեցուն, Հայ Եկեղեցու կամարների ներքոյ, ապահով ու հանգիստ էին զգում, ու ապրում էին հայրենիքը, նրա ոգու ու մշակոյթի պատուիրակի հովանիում: Իսկ նրանք, ովքեր իրենց հայութիւնը տեսնում էին արի նախահայրերի աւանդութեանց պահպանման տեսքով, ու քիչ-շատ զինուորի ոգի էին կրում. փարուեցին մարտաշունչ կազմակերպութիւններին, այնտեղ գտնելով իրենց ազատ հայի ոգու կանչը ու հարազատ միջավայրը: Հայաստանի անկախացումով, Սփիւռքի իրադրութիւնը կարծես վայրիվեր շրջուեց, հայրենասէր զանգուածները գտան բուն փարուելիքը, որ նախապէս անհասանելի էր, իսկ հիմա տեսանելի ու հասանելի: Սփիւռքեան կառոյցները թուլացան, քանզի բոլորի հայեացքը այնտեղ ուղղուեցաւ, այնտեղ, ուր իսկականն է, եւ որի վերացականին էին փարուել նախապէս Սփիւռքում: Սակայն, այնպէս որ ասում է բանաստեղծը. «Ես մօտ եմ Մասիսին, բայց կարօտ եմ Մասիսին», որովհետեւ հայրենազուրկ զանգուածները, ըստ մեծի մասին, չեն կարողանում փարուել իսկական Հայրենիքին, այնպէս որ փարւում էին վերացականին: