Արդ, ինչո՞ւ այդպես ստացվեց, ինչո՞ւ աղանդների դեմ պայքարում եկեղեցին այդչափ անզոր գտնվեց: Սա մի լրջագույն հարց է, քանի որ անկախությունից ի վեր եկեղեցի կառուցելու կաթողիկոսի կոչին արձագանքել են ոչ միայն առանձին գործարարները, ովքեր սեփական բիզնեսներն ընդլայնելու փոխարեն միջոցներ են ուղղել ի նպաստ եկեղեցաշինության, այլև մինչև իսկ շատ բնակավայրերում դա արվել էր բնակիչների ամենասուղ միջոցներից հանգանակված գումարներով: Այլ խոսքով ազգը ոչինչ չէր խնայել եկեղեցի կառուցելու համար: Սակայն այսօր ամենուր նույնիսկ երեկվա եկեղեցաշինարարը դարձել է աղանդավոր: Սա մի ողբերգություն է: Իրական ողբերգություն, որի մասին խոսելու, խնդիրը բարձրաձայնելու, քննարկելու, հասկանալու ցանկություն էլ կարծես առանձնապես չի զգացվում: Դե ճիշտն ասած պարտությունների մասին լռելը մեզանում արդեն վաղուց ավանդույթի է վերածվել: Մինչդեռ չի հաղթում նա, ով խուսափում է քննել արձանագրված պարտության պատճառները: