Մայի­սի 28-ը Հա­յաս­տա­նում տօն օր է։ Առա­ջին հան­րա­պետու­թեան տօնն է. 843 տա­րի անց հա­յոց պատ­մութեան մէջ կրկին ու­նե­ցանք պե­տակա­նու­թիւն։ Առա­ջին հան­րա­պետու­թիւնը ըն­դա­մէնը 2 տա­րի գո­յատե­ւեց 1918-1920 թուական­նե­րին եւ ձեռք բե­րուեց շնոր­հիւ հե­րոսա­կան մար­տե­րի, որոնք մտան պատ­մութեան մէջ որ­պէս Մա­յիսեան Հե­րոսա­մար­տեր, դրանք են. Սար­դա­րապա­տի ճա­կատա­մար­տը՝ Մա­յիսի 21-29, Բաշ Ապա­րանի ճա­կատա­մար­տը՝ Մա­յիսի 23-29 եւ Ղա­րաքի­լիսա­յի ճա­կատա­մար­տը՝ Մա­յիսի 24-28։ Հա­յերը կա­սեց­րին երկրորդ ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը, որը յա­ջոր­դե­լու էր ար­դէն Արե­ւելեան Հա­յաս­տա­նում, քան­զի 1918-ի Մա­յիսի 15-ին թուրքե­րը գրա­ւել էին Ալեք­սանդրա­պոլը (ներ­կա­յիս Կիւմրին) եւ ար­շա­ւել էին Ղա­րաքի­լիսա (ներ­կա­յիս Վա­նաձո­րը), ար­շա­ւել նաեւ Սար­տա­րապա­տի կա­յարա­նը (Արա­րատեան դաշ­տա­վայր), որ­տե­ղից պի­տի ներ­խուժէին Երե­ւան։ Այսպի­սով վերջ էր դրուելու ոչ միայն օս­մա­նեան հա­յերի, որոնք ցե­ղաս­պա­նուե­ցին իրենց բնօր­րա­նում որ­պէս անվստա­հելի տարր, որով­հե­տեւ յոյ­սե­րը կա­պում էին Ռու­սաստա­նի հետ, այլ նաեւ փոքր հո­ղակ­տո­րում մնա­ցած հա­յերի, որոնք ծուարել էին Ռու­սա­կան կայսրու­թեան փէ­շերին… Աւա՛ղ, անվստա­հելին հէնց Ռու­սաստանն էր, որ­տեղ 1917-ին Հոկ­տեմբե­րեան յե­ղափո­խու­թիւնից յե­տոյ ռու­սա­կան զօր­քե­րը լքե­ցին Կով­կա­սեան ռազ­մա­ճակա­տը եւ… այս տա­րի առա­ջին ան­գամն է, երբ հա­յաս­տանցի­ները այդ իրա­դար­ձութիւննե­րին նա­յեցին այ­սօ­րուայ զար­գա­ցումնե­րի լոյ­սի ներ­քոյ։ Պատ­մութիւ­նը կրկնուելով ապա­ցու­ցում է, որ հա­յերը միայն այն ատեն են ցու­ցա­բերում ող­ջամտու­թիւն, երբ մնում են միայ­նակ իրենց ճա­կատագ­րի հետ։ Եւ գո­յատեւ­ման, լի­նել-չլի­նելու բնազ­դը այնպի­սի հե­րոսու­թեան է վե­րած­ւում, որ հրաշքներ է գոր­ծում։ Յայտնի է Կով­կա­սում թուրքա­կան բա­նակի հրա­մանա­տար Վե­հիպ փա­շայի գնա­հատա­կանը.”…Ղա­րաքի­լիսա­յի մօտ հա­յերը ցոյց տուեցին, որ կա­րող են աշ­խարհի լա­ւագոյն զի­նուոր­նե­րը լի­նել։ «Նաեւ յայտնի է բրի­տանա­կան պատ­մա­բան Քրիս­թո­ֆէր Ուոլ­քե­րի դի­տար­կումը, որ եթէ հա­յերը չյաղ­թէին, ապա… շատ հա­ւանա­կան է, որ Հա­յաս­տա­նից միայն իր անու­նը կը մնար»։