Ա­սոնք վա­ւե­րագ­րեր են, ո­րոնք պարզ քա­ղա­քա­կան թե­րա­ցում­նե­րու կամ դա­տո­ղու­թեան սխալ­նե­րու մա­սին չէ, որ կը խօ­սին։ Այս­տեղ կայ թշնա­մա­կան ա­րարք՝ ուղ­ղո­ւած հայ ազ­գին դէմ, եւ հայ ազ­գա­յին շա­հե­րու տե­սան­կիւ­նէն՝ դա­ւա­ճա­նա­կան գոր­ծու­նէու­թիւ՛ն։ ­Մի­կո­յեա­նի գոր­ծին ջա­տա­գով­նե­րը պար­տա­ւո­րո­ւած են ­Մի­կո­յեա­նի գոր­ծի ընդ­հան­րա­կան գնա­հա­տա­կա­նին մէջ հա­շո­ւի նստե­լու այս սահմռ­կե­ցու­ցիչ ի­րա­կա­նու­թեան հետ։ Ի՞նչ կը փոր­ձէր ը­նել այս բարդ «հայ­րե­նա­սէր»ը 1919ին, երբ ճիգ կ­՚ը­նէր թա­ղե­լու մեր հո­ղա­յին ի­րա­ւունք­նե­րու դա­տը ­Մոս­կո­ւա­յի մէջ միա­ժա­մա­նակ իր իսկ բոլ­շե­ւիկ ըն­կեր­նե­րու կեան­քը վտան­գե­լով եւ ի՞նչ բարձր դի­ւա­նա­գի­տա­կան խա­ղար­կու­թիւն է, որ կը կի­րար­կէր ան Ս­տա­լի­նի ա­րիւ­նոտ ե­րա­խին զո­հա­բե­րե­լով իր հայ­րե­նա­կից­նե­րէն եր­կու հա­զար հո­գի. ա­սոնք խնդիր­ներ են, ո­րոնց պար­զա­բա­նու­մը այժմ դրո­ւած է ­Մի­կո­յեա­նի մե­րօ­րեայ ջա­տա­գով­նե­րուն առ­ջեւ որ­պէս ան­ժա­ման­ցե­լի պար­տա­ւո­րու­թիւն։