Փաստորեն մահմեդական ճարտարապետության` վերը նշված կառույցները երանգավորվում են նաեւ ըստ մահմեդական մշակույթի տարածքային դպրոցների, որոնցից յուրաքանչյուրը սերում է համաշխարհային մշակույթի հին հարստություններից (*6) : Դրանք են` Միջին Արեւելքի կամ սիրիական դպրոցը, եգիպտական դպրոցը, միջագետքյան եւ պարսկական դպրոցը, մավրիտանական եւ անդալուզյան դպրոցը, միջինասիական դպրոցը, հնդկական դպրոցը, սելջուկյան եւ օսմանական դպրոցը: Նշված դպրոցները սկզբունքորեն իրարից տարբեր են իրենց ծավալատարածական լուծումներով եւ ունեն պատմամորֆոլոգիական կազմավորման ուրույն ակունքներ: Հայկական եւ կովկասյան տարածքները, գտնվելով նշված մշակույթների հանգուցակետում, ունեն յուրահատուկ ծավալատարածական ձեւեր: Դա հատկապես ընկալելի է հայկական քաղաքներում եղած մահմեդական կառույցների առանձնահատկություններում: Փաստորեն, հայկական ճարտարապետությունը մահմեդական ճարտարապետության հետ ռեակցվել է եւ արաբական, եւ սելջուկյան, եւ պարսկամիջագետքյան եւ օսմանական դպրոցների շփման եզրերով: Հենց այս կապակցությամբ էլ հայկական քաղաքների մահմեդական կառույցներն ունեն հատակագծային-տարածական նախասիրություններ, որոնք արտահայտվել են ակնարկվող կառույցների մակերեւույթների մշակման առանձնահատկություններում, գմբեթի ու մինարեթի տարածական լուծումներում, հարդարման տարրերում, գմբեթների կոնստրուկտիվ առանձնահատկություններում, բացվածքների ձեւերում եւ այլն: