Ցեղասպանութեան զոհ գացած առաւել քան մէկ ու կէս միլիոն ժողովուրդի կողքին, չորս հազար հայ եկեղեցականներու նահատակութիւնը կացինահարած ու կաթուածահար դարձուցած էր Արեւմտահայաստանը։ Կորսնցուցինք Կիլիկիան, հազարաւոր երդիքներ աւերուեցան, հարիւրաւոր տաճարներ պղծուեցան, եկեղեցիներ ու վանքեր մոխրացան, մտքի եւ հոգիի կաճառներ, դպրոցներ եւ դպրատուներ նախճիրի վերածուեցան։ Եղեռնին անմիջապէս յաջորդող տարիներուն հրաշքով փրկուած Կիլիկիոյ հայութեան մնացորդացի կացութեան եւ հոգեվիճակին մասին անդրադառնալով, կը մէջբերենք 29 Փետրուար, 1928ին, Հալէպի մէջ գրուած՝ Սսոյ տառապեալ եւ գաղթական Սահակ Բ. Խապայեան կաթողիկոսի «Կտակ»ին բառերը, որ իր կեանքի վերջալոյսին, ցմռուր խմած տառապանքի բաժակը, կը գրէր. «Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը փշրուած Աթոռով, զորս սեւ բախտն ունեցայ տեսնելու եւ արտասուելու, եւ ջախջախուած գաւազանով վտարանդի՝ նման իր ցրուեալ հօտին, հիւրընկալ ուրիշ հողամասերու վրայ կը թափառի…։