19-րդ դա­րէն սկսեալ բա­ռը սկսաւ գրա­ւել բա­նաս­տեղծնե­րու ու­շադրու­թիւնը ու հայ­կա­կան գրա­կանու­թեան պար­գե­ւեց քնա­րական բա­նատո­ղեր. «Մայ­րե­նի լե­զու, բար­բառ սի­րական, արի, բարձրա­ցիր հնու­թեան փո­շուց», Ս. Նա­զարեան, «Ո՜վ մե­ծաս­քանչ դու լե­զու... Թո­թուէ փո­շիդ, խոր մու­թէն», Ն. Մեզ­պուրեան, «Ո՜հ փո­շոտ է ճա­նապարհդ», Մ. Նալ­բանդեան, «Քնքոյշ լուսնի շու­շան-փո­շին», Աւ. Իսա­հակեան, «Դուն ան­վախճա՜ն փո­շիացեալ», Սիաման­թօ, «Արե­գակին ոս­կի ճա­ճանչ լոյս փո­շի մը կը ցա­նէ», Հե­րանոյշ Ար­շա­կեան, «Յոյ­սի վեր­ջին բե­կորն էլ փո­շիացաւ Վա­սակի սրտում», Նաիրի Զա­րեան, «Գի­շերա­յին քա­մին եր­բեմն-եր­բեմն շատ­րուանից ջրա­փոշի էր պո­կում», Ար­տա­շէս Քա­լան­թա­րեան, «Եւ երկրում, ինչպէս բարձրա­նայ փո­շի... Իմ ու­րուակա­նը պի­տի սա­ւառ­նի», Եղի­շէ Չա­րենց։ Չա­րեն­ցի հա­մար փո­շին նաեւ կը նշա­նակէր «հնու­թեան մնա­ցորդ». «Սին տեն­չե­րի փո­շին մեր խո­հերից քե­րենք»։ Իսկ օր մը Մի­սաք Մե­ծարեն­ցը ի՛նքը ու­զեց փո­շի դառ­նալ. «Կաթ­նա­ծաղիկ ու կապ­տե­րակ գի­շերին մէջ, մե­ղեսի­կի փո­շի մշուշն ըլ­լամ սփիւռ»։ Մե­ծարեն­ցը նաեւ բա­նաս­տեղծու­թիւն մը նուիրեց Ռու­բէն Զար­դա­րեանին ու զայն անուանեց՝ «Փո­շին»։ «Փո­շի» բա­ռէն, ըստ երե­ւոյ­թին Դա­նիէլ Վա­րու­ժանն է, որ մեծ ներշնչում գտած է. «Գլուխն իրենց, զոր կ՚հա­կեն առ­ջե­ւը սուրբ խո­րանին, պսա­կուած է միշտ ոս­կի փո­շինե­րովը յար­դին», «կը ջրվէ­ժին ժանտ թոյ­նե­րու փո­շիներ», «Փրփրուն փո­շի մ՛հա­մօրէն կու գայ մեզ», «Թա­ղուե­ցաւ իր ար­շա­ւին ամպրո­պին մէջ փո­շեծով»։ Վա­րու­ժա­նը փո­շի բա­ռին տուաւ նաեւ «փլա­տակ, աւե­րակ» իմաս­տը. «Խօսք մ՛որ ստեղ­ծէ, ներ­դաշնա­կէ, պոռթկա­լով փո­շինե­րէն Անիի»։ Սա­կայն, «Կար­միր հո­ղը» բա­նաս­տեղծու­թեան մէջն է, որ Վա­րու­ժա­նը բա­ռը բարձրա­ցուց պա­տուոյ պա­տուան­դան։ Նախ տուաւ գրա­կան եր­կու պատ­կեր. «Յաղ­թութեան տաք փո­շի» եւ «Փո­շիներ... հրա­բորբ»։ Ապա հայ ըն­թերցո­ղին նկա­տել տուաւ, թէ հայ­րե­նի հո­ղին մէջ «Հիւ­լէ մը կայ Հայ­կէն, փո­շի մ՛Արա­մէն»։ Այս բա­ռով ստեղ­ծուեցան վե­րացա­կան պատ­կերներ, ինչպէս Անդրա­նիկ Յա­րու­թիւնեանի հե­տեւեալ քա­ռեակը.