ԵՐԵՎԱՆ.— Միայն վերջին 50 տարում է, որ Երևանը դարձել է մշակույթի և արվեստի մեծ օջախ: Հայկական կուլտուրայի օջախները եղել են ուրիշ քաղաքներում (Տիգրանակերտ, Արտաշատ, Անի, Վան, Գլաձոր, Տաթև, Էջմիածին, Մոսկվա, Պետերբուրգ, Աստրախան, Նոր Նախիջևան, Թիֆլիս, Պոլիս, Վենետիկ, Զմյուռնիա, Կալկաթա, Մադրաս…): Մինչև 19-րդ դարը Երևանը եղել է աննշան քաղաք: Ոչ թատրոն, ոչ դպրոց, ոչ տպագրություն, ոչ ճարտարապետություն, ոչ ակումբ: Կային միայն զուռնաչիներ և աշուղներ: Հայաստանը Ռուսաստանին միացնելուց հետո միայն աշխուժանում է դպրոցական գործը (թեմական, օրիորդաց, ծխական, գիշերօթիկ և այլն): Առաջին պրոֆեսիոնալ թատերական խումբը Երևանում երևում է 1850 թվականին: Դա Պոլսից եկած «Արամյան թատրոնն» էր, որը սակայն շուտով վերադարձավ: 1865 թվին Թիֆլիսից Երևան են գալիս Չմշկյանը, Ամերիկյանը և ուրիշները, որոնք ներկայացնում են մի շարք պիեսներ («Շուշանիկ», «Վարդանանց պատերազմը» և այլն): Երևանից առաջին հայ դերասանուհին օրիորդ Եղիսաբեթ Ղորղանյանն էր, որ 1869 թ. կատարեց Շուշանիկի դերը: