Մին­չեւ 1260ա­կան թո­ւա­կան­նե­րը կ­’եր­կա­րին Զ­միւռ­նիոյ մէջ հա­յե­րու ներ­կա­յու­թեան եւ հայ­կա­կան հո­գեմտա­ւոր կո­թող­նե­րու վե­րա­բե­րեալ յի­շա­տա­կու­թիւն­նե­րը։ Իսկ ­Շահ Աբ­բաս Ա­ռա­ջի­նի հրա­հան­գած բռնա­գաղ­թէն ետք, 1605ին, ա­ւե­լի քան հա­զար հայ ըն­տա­նիք­ներ, Նա­խի­ջե­ւա­նէն, Ե­րե­ւա­նէն եւ ­Ղա­րա­բա­ղէն գաղ­թած են դէ­պի Զ­միւռ­նիա։ ­Նաեւ 18րդ դա­րա­վեր­ջին, Ա­ղա ­Մեհ­մէտ Խա­նի ար­շա­ւան­քէն յե­տոյ, Աշ­տա­րա­կէն, Օ­շա­կա­նէն եւ յա­րա­կից շրջան­նե­րէն ա­ւե­լի քան 300 հայ ըն­տա­նիք­ներ գաղ­թած ու հաս­տա­տո­ւած են Զ­միւռ­նիա։ ­Նո­րեկ հա­յե­րու այդ հոս­քը, գոր­ծա­րա­րու­թեան եւ ձեռ­նե­րէ­ցու­թեան մրցա­կից նոր ու­ժի ա­ռա­ջա­ցու­մով, բնա­կա­նա­բար պի­տի մտա­հո­գէր Զ­միւռ­նիոյ հին բնա­կիչ­նե­րը։ ­Բայց այս վեր­ջին­նե­րէն միայն եւ յատ­կա­պէս թուր­քը կրնար մտա­ծել, որ Զ­միւռ­նիոյ հայ­կա­կան թա­ղա­մա­սին հրկի­զու­մով ի վի­ճա­կի պի­տի ըլ­լար դի­մադ­րե­լու հա­յե­րու… մրցու­նա­կու­թեան։