Ռուսիան երբէք որպէս փրկիչ չէ եկած: Կարդացէք հայ կամաւորներուն յուշերը: Հայաստանը միշտ դատարկուած է հայութենէ, երբ ռուսեր գրաւած են զայն: Ու Հայաստանի ռուսական գրաւումը, երբէք չէ օժանդական հայ ժողովուրդին վերականգնելու արդարութիւնը, ինչ վերաբերի հողահաւաքին ու հայահաւաքին: Հայաստանը Հայաստան էր, ըլլար ռուսական գրաւման տակ, թէ դուրս: Հայաստանի տասը կաթսաները դատարկելով ու միայն տասնմեկերորդ կաթսային մէջ ապուր լեցնելով, ռուսերը Հայաստանը Հայաստան չդարձուցին, այլ ընդհակառակը՝ դատարկեցին հայութենէն: Բազմաթիւ հայ մտաւորականներու ու քաղաքական գործիչներու վկայութեամբ, ռուսերուն համար Հայաստան պէտք էր, բայց առանց հայի: Այլ խօսքով՝ ուժեղ հպատակ մը պէտք չէր: Ցարական Ռուսաստանը, որ կազմեց հայ կամաւորական գունդերը, ու դրդապատճառ եղաւ, որ օսմանեան հայութիւնը կասկածելի տարր ճանչցուի, թոյլ տուաւ հայութեան ոչնչացման, երբ հայ կամաւորական բանակին ու ռուսական զօրքին նահանջի հրաման արձակեց, մինչ վերջիններս յաղթական կ’արշաւէին դէպի Արեւմտեան Հայաստան: