Գեղարուեստը իր գագաթնակէտին հասաւ ԺԳ. դարուն՝ Թորոս Ռոսլինի մանրանկարներու գծագրութեամբ։ Ճարտարապետութեան մարզին մէջ յիշարժան են Տրդատի կերտած Մարմաշէնի եկեղեցին, եւ Մանուէլի յղացած Աղթամարի Ս. Խաչ տաճարը, որուն պատերուն վրայ փորագրուած են այգեկութի, որսորդութեան եւ այլ տեսարաններ, եւ մինչեւ անգամ Գագիկ թագաւորին նկարը՝ Քրիստոսի քով։ Սելճուքներու եւ Մոնկոլներու արշաւանքները արգիլեցին որ Հայկական Վերածնունդը ա՛լ աւելի ճոխանայ։ Բայց անոր նուաճումները փոխանցուեցան Եւրոպայի, ուր աւելի զարգացան։