Амазонкин бассейнехь яьржина дуьненахь уггар йоккху тӀуьна тропикийн хьаннаш. Иза шатайпа Ӏаламан кхоллам бийцина фон Гумбольдт Александра шен Къилба Америкехула 1799—1804 шерашкахь лелаш, цуо тиллина цӀе гилея (грекийн маттера «гилестон» — хьун). Даиман сийна йолчу экваторан хьаннийн климат йовха а, тӀуьна а ю; дийнна шарахь температура лаьтта 25-28 °C барамехь, буса а 20 °C охьа ца йолу. ДогӀанан йочанаш кхузахь тамашийна дукха ю: церан шеран барам 2000-4000 мм бу, амма наггахь кхин дукха а йогӀу. Хьун чохь мох ца хуьлу, чӀогӀа мох баьлчи диттийн баххьаш леста. Дуькъачу гӀаш юккъехула, лианийн машанаш юккъехула диттийн кондарш кӀела кӀезга серло кхета, ткъа хьийкъина ораматаша хало йо дӀасалела, ориентаци а йохайо. КӀеззиг дӀаваха а, некъ баккха беза.