Монголаш а, тюркски цхьадолу къаьмнаш а т1елатале хьалха шен хиллачу махка нохчийн халкъ юхадоьрзуш (нохчийн аренга), уггаре хьалха а, уггаре дукха а аренга бевлларш нохчмахкара нах хилла (Беной, Билтой, Гедарганой, Гуной, Г1оьрдалой, Зандакъ, Ишхой, Шоной, Сесаной, Харчой, Ц1онтарой, 1аларой, Энганой, Эрсаной иштта кх. д1.). Х1унда аьлча, цкъа-делахь, адам ломахь дукха гулдаларна, шолг1а-делахь, шайгара нуьцкъаха схьабаьккхина мохк юхаберзо х1инца шайгахь хьал хиларна а. Оцу аренга охьадолучу адамах доккхах долу дакъа х1инцалерачу Нажи-юьртан, а Веданан а к1ошташкара хиларе терра, цигара диалект нохчийн аренан юкъара мотт а хилла д1ах1утту хан нохчийн литертурни меттан кхоалг1а этап ларало. Цуьнца дуьстина ала дог1у С.М. Джамирзаевc шен 1илманан кандидатски диссертаци т1ехь билгалдоккхург: «Фонетически а, морфологически а, синтаксически а исторически-дустаран анализ яро гойту Нажи-юьртан матто, цуьнан статусан хьесапдича, х1инцалерачу литературни а, ламаройн а (ч1еберлойн, шаройн иштта кх. д1.) меттанийн юккъера кеп д1алоцуш хилар» . Вайн махкахь а, цул арахьа а вевзашволчу мотт таллархочо К.З. Чокаевс а боху: «Нажи-юьртан к1оштан мотт арарчу диалектан лард лара мегар ду». Амма, ерриге а диалектах лаьцна аьлча, цуьнан доза цхьана Нажи-юьртан к1оштаца кхачалуш дац. Веданан а, Нажи-юьртан а к1ошташкара диалект цхьаъ лара мегар ду, оцу меттан синтаксически а, морфологически а, лексически а форманийн анализ йича. Вайна цу юкъахь билгалйовлу башхалонаш кхин д1ора классификационни маь1на долуш лара мегар яц, х1унда аьлча, ур-атталла дозанца цхьана хоттаелла йолчу шина юртахь а карайо и тайпа башхалонаш. Цундела билгалдаккха мегар ду, нохчийн литературни меттан лард билгалъеш, 1ора йолург берриге а нохчмахкхойн диалект ю. Я.З. Ахмадовс шен балха тIехь а ч1аг1до иза :«Нохчамохк нах уггаре а луьста бехаш меттиг хилла Нохчийчохь, цу т1е, политически аг1ор дуьстича, уггаре нуьцкъала а. Цхьа ша-тайпа – ахархойн республика. Оцу мехкан бахархоша цхьана нохчмахкхойн диалектехь мотт буьйцу. И мотт нохчийн литературни меттан лард ю.»