Шун хаттарна жоп луш, Хьаьжц1а воьдучунна хаа дезачух коьртаниг доцца довзуьйту оха. «Некъ» ТРК-н зорбанан декъан говзанчаша х1ара хьехамаш кехата т1е а баьхна, кхушара Хьаьжц1а баха нигат долчарна д1абала кечбина бу. Дала къобалдойла шун хьаьж! Хьаьждаран рукнаш 6 ю. Рукна – ша кхочуш ца йича хьаьж кхочуш ца хуьлург ю. Дехкаран нигат Бехкам: и дагчохь дар: «Ас нигат ди, хьаьж дан», «Ас нигат ди, Iумрат дан». Ишта божаршна тIехь ду, нигат дале шайна тIера тегна бедарш дIаяхар. Суннаташ: 1) лийчар; 2) лаха, лакха кIайн цIена ши кIади хьарчадар; 3) кIархаш бухар; 4) ихьраман ши ракаIат суннат ламаз дар; 5) нигат, Маккехьа дIаволавелча, дар; 6) къилбехьа вирзина дар; 7) дагчохь деш долу нигат маттаца дIаалар; 8) нигат ма-диннехь, лаббайка доладар. Суннат долу нигат: «Ас нигат ди, хьаьж (Iумрат) дан, ас иза, Делан дуьхьа, дихки». Кхечунна тIера доьхкуш делахь: «Ас нигат ди, хьенехана тIера хьаьж (Iумрат) дан, ас иза, Делан дуьхьа, цунна тIера дихки». Iарафатехь сацар Бехкам – хьаьж дихкина волуш зуль-хьиджа беттан 9-чу дийнан делкъал тIаьхьа дуьйна 10-чу дийнан Iуьйрахан хиллалц йолчу юкъахь Iарафат лаьттан дозанна тIехь бIаьрганегIар тухучу юкъана хилла а хилар ду. Суннаташ:1) цигахь, делкъахан хиллачул тIаьхьа маьркIажа хан хиллалц, Iар ду; 2) Къуръан дешар; 3) салаваташ дахкар; 4) доIанаш дар. ТIаваф Бехкамаш: 1) Iоврат хьулдар; 2) ламаз карахь хилар; дегI, бедар, меттиг нажжазах цIена хилар; 3) шен аьрру агIо даима КаIбатехьа йирзина хилийтар; 4) Iаьржачу тIулга тIера гуо болабар; 5) дерриг дегI ХьаьжцIенна арахьа хилар (мегар дац: Шазарван тIехула дIаваха; Хьижран цхьанхьахула чоьхьаваьлла вукхахьахула аравалар; КаIбатна тIе куьг хьоькхуш гуо тасар – иза ерриге КаIбатан чоь лоруш ю). Ша КаIбатах куьг Iуттучу хенахь, ши ког цхьана меттехь сацо беза, ворхI гуо чекхбалаза белахь; 6) кхоччуш ворхI гуо баккхар; цхьа гуо – Iаьржачу тIулга тIера волавелла юха а цу тIе кхаччалц берг бу. Цхьа гуо бисний те аьлла, шеко елахь, и гуо тIебоккхур бу; 7) Хьарам-маьждигна чоьхьа хилар; 8) гуонаш деккъа тIавафдаран Iалашонца дахар; 9) Iодикаяран тIавафехь нигатдаран бехкам совболу (амма воссаран (д1акхачаран), парзан а тIавафашкахь нигат дар тIехь дац). Суннаташ: 1) гуонаш гIаш тийсар; 2) тарлуш делахь, хIора гуонехь Iаьржачу тIулга тIе аьтту куьг Iоттар, – иштта Йаманин сона (угол) тIе а, ткъа тарлуш дацахь – ишар яр; 3) доIанаш дар; 4) хьалхара кхаа гуонехь божарий, йорт тохарца, жимма сихачу боларца бахар, – цу тIавафал тIаьхьа СаIъю дийр делахь; 5) божарша аьтту белш гучуяккхар, – цу тIавафал тIаьхьа СаIъю дийр делахь; 6) божарша КаIбатна мелла уллохула гуо тасар; 7) юккъе хан ца йолуьйтуш, тIеттIа гуонаш тийсар; 8) тIавафал тIаьхьа, белш дIа а къевлина, тIавафан ши ракаIат суннат ламаз дар. СаIъю Бехкамаш: 1) Софа гу тIера дIаволавалар, Марват гу тIехь чекхвалар; 2) ворхIазза дIасавахар (Софа тIера дIавахар цкъа лору, Марватера схьавар шозлагIа лору); 3) СаIъю - я воссаран, я парз тIавафал тIаьхьа дар (цкъа динехь, шозлагIа дар карахIат ду). Суннаташ: 1) ламаз карахь хилар; 2) Iоврат хьулдар; 3) гIаш лелар; 4) юккъе хан ца йолуьйтуш, тIеттIа гуонаш тийсар; 5) билгалйинчу меттехь божарша сихачу боларца йорт тохар; 6) суннатехь долу доIанаш дар; 7) хIораза гу тIе хьалавалар; 8) божарша аьтту белш гучаяккхар. Божарша корта башар я бацбар, зударша – бацбар Бехкам: божарша мел лаххара а кхо мас яккхар, я – божарша а, зударша а мел лаххара а кхо мас яцъяр. Суннаташ: 1) берриг корта башар я берриг корта бацбар; 2) аьтту агIор волавалар; 3) къилбехьа верзар. Дукхах йолчу рукнашкахь рогIалла ларъяр Хьалха нигат дар; Iарафатехь сацар; парз тIаваф; саIъю – нагахь иза воссаран тIавафал тIаьхьа дина дацахь. Корта башар парз тIавафал хьалхадаккха бакъо ю. Амма Iумратан рукнаш 5 ю, Iарафатехь сацар доцург. Кхузахь рогIалла массо рукнашкахь ларъян еза. Хьаьждарехь важиб дерш 6 ду (кхочуш ца дича хьаьж кхочуш хуьлуш, делахь ша дитарца гIуда хьаьрчаш дерг): Хьаьж дехкаран нигат микъатера хилар Ифрад доьхкучо хьаьж дан нигат дийр ду, ТаматтуI доьхкучо Iумратан нигат дийр ду, Къиран доьхкучо и ший а чулоцу нигат дийр ду. Муздалифатехь буьйса яккхар Бехкам: буьйса юкъал тIехъяьллачул тIаьхьа Муздалифат лаьттан дозанна тIехь бIаьрганегIар тухучу юкъана хилла а хилар ду. Суннаташ: 1) Iуьйра ламаз даллалц цигахь сацар; 2) ворхI тIулг лахьор; 3) доIанаш дар. ГIурбанан деношкахь тIулгаш кхиссар Бехкамаш: 1) гIурбанан хьалхарчу дийнахь тIаьххьарчу жамрате (Аль-Iакъоба) ворхIазза тIулг кхоссар; 2) цул тIаьхьа догIучу деношкахь делкъал тIаьхьа хIора жамрате ворхI-ворхIазза тIулг кхоссар; 3) кхаа жамратан рогIалла ларъяр; 4) кхоссар куьйгаца хилар; 5) кхуссург тIулг хилар; 6) тIулг кхоьссина хилар (охьабилла мегар дац); 7) жамрате кхосса йолчу Iалашонца кхоьссина хилар; 8) тIулг кхосса безаче божар. Суннаташ: 1) хьалхарчу дийнахь Iуьйранна, малх схьакхеттачул тIаьхьа, Макка аьрру агIор, Мина а, жамрат а аьтту агIор а йолуш, и ворхI тIулг жамрате кхоссар (амма вукху деношкахь – цунна а, цул хьалхара шинна а къилбехьа вирзина кхиссар); 2) хIора тIулгаца «АллохIу акбар» алар; 3) аьтту куьйга кхоссар; 4) тIулгаш кхиссарна юккъе дукха хан ца йолийтар; 5) божарша аьтту куьг лакха ойбуш, зударша куьг лакха ца ойбуш кхоссар; 6) хьалхара шина жамрате тIулгаш кхиссинчул тIаьхьа къилбехьа вирзина доIа дар. Минахь буьйсанаш яхар Бехкамаш: 1) буьйсанах дукхах йолу хан йоккхуш, ши буьйса яккхар. Нагахь 12-чу дийнахь маьркIажа хан хилале дIа ца водахь, – кхоалгIа буьйса яккхар а, тIедогIучу дийнахь тIулгаш кхиссар а тIедужу. Суннаташ: 1) Муздалифатехь а, Минахь а лахьош долу тIулгаш пIелган буьхьиган бараме ца кхоччуш (кхоьшийн барамехь) хилар; 2) хIора тIедогIучу денна Минан дозанехь 21 тIулг лахьор. Хьаьж дихкинчу хенахь хьарам динчу 7 хIуманах ларвалар, уьш: 1) божарша – коьрта тIера, зударша – юьхьа тIера мел кIезиг йолу меттиг а хьулъяр; 2) дийна меже дIалоцуш-гуобеш, тIехь ша-шаха саца а соцуш йолу хIума божарша тIейохар (масала, тегна хIума); 3) хаза хьожа юйла хууш йолу хIума лелор; хIокху кхаангахь – ца хууш диначунна, дукха хан юкъа йолале иза нисдинехь, гIуда дац; 4) коьрта а, юьхьа а тIера чоьшна даьтта хьакхадалийтар, иза цхьа чо бен бацахь а; 5) дегIа тIера чо я мIар яккхар (хууш а, ца хууш а); 6) зудчуьнца юкъаметтиг я цунна тIевуьгуш долу бахьанаш леладар; 7) иччо ер. Iодикаяран тIаваф Бехкамаш: 1) ламаз дацдечу новкъа араволучу хенахь тIаваф дар; 2) тIаваф динчул тIаьхьа сихха дIаваха новкъавалар, некъан хьаштана сацар доцург. Амма Iумратна важиб дерш 2 ду: 1) дехкаран нигат микъатера хилар; 2) Iумратна хьарам динчух ларвалар (уьш, лакхахь вай билгал ма-даккхара, ворхI ду). Суннат – ша кхочуш ца дича хьаьж хуьлуш, ша дитарца гIуда ца хьаьрчаш, делахь а ша кхочушдаро хьаьжан ял совйоккхург ду. Источник : ТРК Путь