Х.Ошаевн « Дахчийна дегнаш» дийцарехь изза ойланаш кхечу агІор гойтуш ю, С.Смирновс гайтинчу хиламех уьш дикка къаьсташ елахь а. Х.Ошаев гІап турпалаллийца ларъяр гайтина ца Іаш, гІопера арабовла аьтто а хилла, ЦІечу Эскаран дакъошца цхьаьнакхета боьлхучу бІаьхойн тобанан гІуллакхаш а довзуьйту. Мел бакъду цо дуьйцург? Хетарехь, Х.Ошаевгахь цу тайпана хаамаш хилла хир бу. Дийцарехь хаало К.Симоновн «Живые и мертвые» романан кІеззиг Іаткъам. Цу тІехь а дуьйцу тІом болабеллачу хьалхарчу денойх а, беттанех а. Дийцар дІадоладо 1939-чу шеран буьрсачу хиламашна тІера. Дийцаран коьрта турпалхо ву Батаев Лом-Іела. Нохчийн Йоккха АтагІа юьртара жима стаг эскаре кхайкхина и хиламаш болабалале хьалха. Цо дакъалаьцна кІайчу финашца хиллачу тІамехь. Кестта эскарерчу некъаша Бресте кхачаво иза. Кхузахь дІадоьду Лом-Іелин амал чІагІъялар. Цунна гІодо капитана Артурьяна, политрука Смирновс, бІаьхочо Яценко Николайс, кхечу бІонакъосташа. Яздархочо ма-дарра яздо маьршачу дахаран тІаьххьарчу дийнах. «21-чу июнан йовха суьйре яра... Шоьтан суьйре хиларна, мукъа болу цІеэскархой гІап мел ю дІасабаьржинера. Цхьаберш футболах, волейболах ловзуш бара. Казармера схьахезара кехат-пондарийн аьзнаш». (циггахь, агІо 40). Гарнизонан бІаьхошна юккъехь Нохч-ГІалгІайчоьнан векалш а бара. Оцу суьйрана цхьаьнакхеттера уьш а, Магомадов Элабекан иллешка ладогІа. Вайнехан турпалаллин иллеш дика девзаш вара иза. Декара Адин Сурхон хьокъехь илли. Халкъан турпалхо вара иза. Хийрачу махкарчу элашца къовсаме а ваьлла, царна тІехь толам а баьккхина, халкъ тІехь йоцучу ясакхах паргІат а даьккхина, элаша дІалаьцна мохк халкъана юхаберзийна цо. Илланче ладугІуш бу бІаьхой. Царна цкъачунна ца хаьа кхин мехкаш дІалецархо, кхин а дуккха а нуьцкъала, къиза волу Даймахкана тІелата кечамбеш вуй, царна ца хаьа кхечу къаьмнех, амма кхоллам цхьаъ болчу шайн бІонакъосташца, цхьаьна тІаме хІитта дезар дуй. Цул тІаьхьа забаре байташ олу, шовкъе хелхарш а до...