1881 шарахь тӀеийцира пачхьалкхан кеманашдаран программа, цуьнца дан дезара дийнна цхьа могӀа керлачех броньлелориш, крейсерш, минанашлелориш, канонерийн кеманаш. Александр III-гӀа (1881—1894) а, Николай II-гӀа а (1894—1917) императораш болуш российн тӀеман-хӀордан куьйгалла американ адмирал-теоретикан Мэхен Альфред Тайеран «хӀордан ницкъан» доктринин Ӏаткъама кӀела дара. Ткъа иза лаьттара концепцица, билгала йолу роль океанан флотан хиндолчу тӀемашкахь меттахӀоттайо флот яран харж.