Кавказан т1амо, Шемалан боламо к1орггера лар йитина т1аьхьенийн кхетамехь. 1аткъам бина Россин хьовха, дерриг дуьненан а юкъараллин д1ах1оттамна. Адамийн уггар тоьлла хьекъалш самадехира. И тема яра х1инца историкийн, литераторийн белхаш т1ехь уьйбуш. Амма цуьнга болу дагалецамаш тахана а мехала бу. Оцу заманара хиламаш тахана а буьззина теллина бац. Истори х1инца а юьзна ю цакхетамех, къайленех, таллаза дисинчу таьптарех. Амма хеттарш, жоьпаш дисина вайна гонах, вай лаха дезаш – легендаш, баккхийн нехан дийцарш, халкъан фольклор толлуш. Уггар хьалха талла дезаш ду нохчийн шайхин йозанчаша цу заманах яздина таьптарш. Нохчийн массо шайхан а шена улло ваьккхина леррина волу йозанча хилла. Шайхаш баьхнарг йихкина зама хиларна- цара оцу йозана дайшна т1едиллина шаьш лелийнарг т1аьхьенашна довзийтар. Дехар ду и таьптарш лачкъийна а ца 1аш, шуьйрачу гонийн тидамашка д1акхачор. Т1аккхи бен вайна вешан къома юкъара асарш д1адаха хуур дац. Т1ера такхор схьаэцча, гучуйовлу оьпанаш санна, вайна гур бу дайн доьналлин кхача бууш 1ашберш.