nrl-ai/vn-diacritic-train huggingface dataset:
Theo sử sách, đền Quán Thánh hay "Quán Trấn Vũ" thờ Huyền Thiên Trấn Vũ, tương truyền là người đã có công giúp vua An Dương Vương khi xây thành Cổ Loa.
Một số địa phương gọi "Cót" là một vật liệu để làm các đồ dùng để đựng như thúng cót.
Đến năm 1831, khi thành lập tỉnh Hà Nội, nhà Nguyễn cho nhập huyện Từ Liêm của trấn Sơn Tây vào phủ Hoài Đức tỉnh Hà Nội, các làng Thượng và Hạ Yên Quyết cũng được nhập vào theo.
Làng Cót Hạ là một vùng đất cổ, với di vật khảo cổ được tìm thấy năm 1978, có niên đại khoảng 2000 năm.
Ngoài ra, còn có nhà thờ của dòng họ các Tiến sĩ Hoàng Quán Chi, Nguyễn Như Uyên, Nguyễn Xuân Nham – là biểu tượng cho truyền thống học hành thành đạt của người làng...
- Nguyễn Như Uyên, đệ nhị giáp tiến sĩ (Hoàng giáp) năm Kỷ Sửu (1469), thời nhà Hậu Lê.
- Nguyễn Vĩnh Thịnh (阮榮盛), người xã Nghĩa Đô nhưng nguyên quán Hạ Yên Quyết (chắt của Nguyễn Viết Tráng), đệ tam đồng tiến sĩ năm Kỷ Hợi (1659), thời nhà Lê-Trịnh.
- Đỗ Văn Luân (杜文綸), con Đỗ Văn Tổng, đệ tam giáp đồng tiến sĩ năm (1659), thời nhà Hậu Lê
- Nhà Toán học Hoàng Xuân Sính
- Tên gọi chung cho khoảng 15 loài chim trong Họ Sếu ("Gruidae").
Cấp hai, Trần Lê Quỳnh học chuyên Anh ngữ tại trường Nguyễn Du (Quận 1) và cũng bắt đầu học piano.
Lần đầu tiên cái tên Trần Lê Quỳnh xuất hiện trong làng âm nhạc Việt Nam là vào năm 1999 với ca khúc "Chân tình" qua giọng hát Vân Trường.
Anh tâm sự: ""Một số bạn nói các bài hát tôi viết thường mang âm hưởng hơi buồn và có gì đó tiếc nuối.
Một vài loài được trồng làm cây cảnh, đáng chú ý vì khả năng chống chịu hạn khá tốt của chúng.
- "Celtis integrifolia" – Sếu châu Phi.
- "Celtis philippensis" – Phác dầu quả to, ma trá, ma trá wight, làu táu, xum ba.
- Hình ảnh của "Celtis occidentalis" tại bioimages.vanderbilt.edu
Ông sinh ngày 20 tháng 6 năm 1935 trong một gia đình khoa bảng và khá giả có đông anh chị em tại xã Đông Ngạc, huyện Từ Liêm (nay là phường Đông Ngạc), thành phố Hà Nội.
Ra trường, ông được chuyển đến phục vụ tại Giang đoàn Xung phong.
Đầu năm 1965, ông được cử đi làm Tuỳ viên Quân lực ở Sứ quán Việt Nam Cộng hòa tại Seoul, Hàn Quốc do ông Ngô Tôn Đạt "(là anh vợ của ông)" làm Đại sứ.
Thượng tuần tháng 3, ông được bổ nhiệm chức vụ Tư lệnh Hải quân Vùng 2 Duyên hải (Hải khu II) kiêm Tư lệnh Lực lượng Đặc nhiệm 232 tại Đặc khu Cam Ranh.
Năm 1979, thành lập "Lực lượng Quân dân Việt Nam Hải ngoại".
Toán xâm nhập bị quân Lào chặn đánh, Tư lệnh Đặng Quốc Hiền bị giết.
Ngày 11 tháng 7 năm 1987, đoàn quân vượt sông Mekong vào đất Lào.
Là tướng lãnh Quân lực Việt Nam Cộng Hòa duy nhất tự sát tại mặt trận sau năm 1975, ông được nhiều người Việt tị nạn tại hải ngoại ca ngợi vì sự dũng cảm, hy sinh cũng như là sự liêm khiết thời quân ngũ trước 1975.
Tổ chức Việt Tân sau này cũng bị dư luận chỉ trích vì đã che giấu sự thật về cái chết của ông vào năm 1987 (đến năm 2001 thì Mặt trận mới công bố sự thật về ngày mất của ông và Mặt trận cũng giải tán vào năm 2004 để thành lập Việt Tân).
- Em trai:<br>- Hoàng Cơ Trường: Y sĩ - Đại úy thuộc Sư đoàn Thủy quân Lục chiến.<br>- Hoàng Cơ Định: tốt nghiệp Tiến sĩ Hóa học tại Pháp, nguyên Giám đốc khoa Hóa học tại Đại học Phú Thọ, Sài Gòn.
Năm 1950, tỉnh Tây Java chính thức trở thành một tỉnh của Indonesia.
Ngoài khơi phía Đông là các đảo Bangka và Belitung, được tách khỏi tỉnh Nam Sumatera để lập thành tỉnh mới Bangka-Belitung năm 2000.
Kể từ thế kỷ 13 cho đến thế kỷ 14, khu vực này nằm dưới sự cai trị của Majapahit.
- Phía đông giáp các huyện Đắk Glong và Krông Nô
Khi mới thành lập, huyện trực thuộc thuộc tỉnh Đắk Lắk có 80.811 ha diện tích tự nhiên và 28.380 nhân khẩu với 5 xã trực thuộc, bao gồm 5 xã: Đắk Môl, Đắk Rung, Đắk Song (huyện lỵ), Thuận Hạnh và Trường Xuân.
Ngày 18 tháng 10 năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định 155/2007/NĐ-CP.
Tên gọi khoa học "Zelkova" có nguồn gốc xuất xứ từ tên gọi bản địa của "Z. carpinifolia" trong một hoặc nhiều ngôn ngữ vùng Kavkaz, chẳng hạn như trong tiếng Gruzia người ta gọi nó là (dzelkva).
Chi "Zelkova" đã từng là các loài cây phổ biến tại Bắc Mỹ và Bắc Âu cho tới cuối thế Pliocen.
Độ mẫn cảm của nó với bệnh du Hà Lan ở mức trung bình.
Tỉnh này rộng 32.802,7 km², tương đương một phần tư diện tích đất của Java.
Biến là từ để chỉ một hành động ra khỏi tầm nhìn một cách nhanh chóng.
Tinh Thái xuất hiện lần đầu trong phần 5 của trò chơi này và là vợ của Lưu Thiện (刘禅/劉禪) (trong trò chơi tên tiếng Anh là Liu Chan-có lẽ là do cách phiên âm sai 刘饞: Lưu Sàm), hoàng đế nước Thục và đồng thời cũng là cháu trai của Trương Phi, do Trương Phi kết nghĩa anh em với Lưu Bị.
- Kính Ai hoàng hậu (敬哀皇后), vợ đầu của Lưu Thiện, con gái lớn của Trương Phi.
Phía Đông giáp hồ Songkhla, phía Tây bao phủ bởi dãy núi Nakhon Si Thammarat chain.
Các huyện được chia ra 65 xã ("tambon") và 626 làng (thôn, buôn, sóc, bản, mường, ấp) ("muban").
Năm 2007, Cao Lãnh chính thức trở thành thành phố trực thuộc tỉnh Đồng Tháp.
Lúc bấy giờ, thôn Mỹ Trà (tức Cao Lãnh) là lỵ sở của huyện Kiến Phong và cũng là lỵ sở của phủ Kiến Tường.
Ngày 24 tháng 12 năm 1921, tách tổng An Thạnh Thượng nhập vào quận Sa Đéc (sau đổi tên là quận Châu Thành thuộc tỉnh Sa Đéc), đổi lại được nhận tổng Phong Nẫm tách ra từ quận Sa Đéc.
Chính quyền Việt Nam Cộng hòa đến năm 1956 cũng thống nhất dùng danh xưng là xã, tuy nhiên vẫn gọi là quận cho đến năm 1975..
Ban đầu, xã Mỹ Trà vừa đóng vai trò là quận lỵ quận Cao Lãnh và là tỉnh lỵ tỉnh Kiến Phong.
Ngày 8 tháng 8 năm 1967, dời quận lỵ Cao Lãnh từ xã Mỹ Trà về xã An Bình.
- Quận Mỹ An gồm 6 xã: Mỹ An, Mỹ Đa, Mỹ Hòa, Mỹ Quý, Thạnh Lợi, Thạnh Mỹ;
Lúc bấy giờ, tỉnh lỵ tỉnh Đồng Tháp vẫn đặt tại thị xã Sa Đéc cho đến năm 1994.
Chia xã Phương Thịnh thành hai xã lấy tên là xã Phương Thịnh và xã Ba Sao.
Thành lập thị xã Cao Lãnh trên cơ sở tách thị trấn Cao Lãnh và các xã Hòa An, Mỹ Trà, Mỹ Tân của huyện Cao Lãnh.
Ngày 30 tháng 11 năm 2004, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 194/2004/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính để thành lập các phường thuộc thị xã Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp như sau:
Thành phố Cao Lãnh có 10.719,54 ha diện tích tự nhiên và 149.837 nhân khẩu, có 15 đơn vị hành chính, gồm các phường: 1, 2, 3, 4, 6, 11, Hoà Thuận, Mỹ Phú và các xã: Mỹ Tân, Hoà An, Tịnh Thới, Tân Thuận Đông, Tân Thuận Tây, Mỹ Trà, Mỹ Ngãi.
Thành phố Cao Lãnh nằm ở tả ngạn sông Tiền dọc theo quốc lộ 30, cách trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 154 km, cách trung tâm thành phố Cần Thơ khoảng 80 km, cách thành phố Sa Đéc khoảng 30 km, cách thành phố biên giới Hồng Ngự khoảng 60 km, có vị trí địa lý:
Là trung tâm kinh tế - văn hóa của Tỉnh, trên địa bàn thành phố còn có nhiều loại hình dịch vụ cao cấp khác như: hệ thống tài chính - ngân hàng, giao thông vận tải, bưu chính - viễn thông, bảo hiểm, y tế, giáo dục...
Ngoài ra trên địa bàn thành phố còn có nhiều chuỗi hệ thống siêu thị & cửa hàng tiện lợi như Bách hoá xanh, Vinmart+, TL mini mart... phân bố rải rác khắp các tuyến đường trong thành phố để đáp ứng nhu cầu mua sắm tiện lợi & hiện đại của người dân.
Bệnh viện Đa Khoa Đồng Tháp cũ hiện tại sẽ được tu sửa trở thành Bệnh viện Sản Nhi Đồng Tháp
Thành phố Cao Lãnh có rất nhiều mảng xanh tập trung tại các khu vực và rải rác, phân bố đều trên địa bàn; đặc biệt là ở phường 1 nhằm đáo ứng nhu cầu sinh hoạt tập thể, vui chơi thư giãn cuối tuần & là địa điểm để rèn luyện sức khoẻ cho người dân thành phố Cao Lãnh:
Đường cao tốc Mỹ An – Cao Lãnh (Đường cao tốc Bắc – Nam phía Tây)
Lý Thường Kiệt nối dài (đoạn từ Phạm Nhơn Thuần - Sở Tư Pháp nối dài)
Mở rộng & xây dựng kè lộ Hoà Tây
- Võ Nguyên Giáp (đường Sở Tư Pháp cũ)
Néac là một xã trong tỉnh Gironde, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine của nước Pháp, có dân số là 403 người (thời điểm 1999).
- Michel Polnareff, nhạc sĩ nhạc pop
Paillet là một xã trong tỉnh Gironde, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine của nước Pháp, có dân số là 989 người (thời điểm 1999).
Về phía bắc xã giáp với Saint-Estèphe, về phía nam với Saint-Julien-Beychevelle, cả hai cũng là nơi trồng nho nổi tiếng trong vùng Médoc.
Theo truyền thuyết thì ruộng nho đầu tiên của vùng trồng nho nổi tiếng Bordeaux chính là ở nơi đây.
Làng nằm cạnh bờ phải của sông Garonne.
Việc ghi tăng tài khoản dự trữ của các ngân hàng thương mại có thể dẫn đến ngân hàng trung ương phải in thêm tiền giấy nếu các ngân hàng thương mại có nhu cầu lớn về tiền giấy và đến ngân hàng trung ương xin rút tiền giấy trong khi tiền giấy của ngân hàng trung ương không đủ đáp ứng.
(1) - Tín phiếu Ngân hàng Nhà nước.
Tổng giám đốc - Alexei Reznikovich.
Bởi việc này bất kỳ tổ chức nào có quan hệ với Bank Saderat, có thể bị đặt vào cấm vận từ phía Mỹ.
Nhờ quy luật đơn giản, nhiều biến thể của trò chơi cũng được phát hành như "Dò mìn 3D, Minesweeper X, và Crossmines".
Nếu không may trúng phải ô có mìn (điều này thường xảy ra với người mới chơi) thì trò chơi kết thúc.
- Trung bình ("Intermediate"): bảng ô vuông 16 × 16 trên đó rải 40 quả mìn
- Tính ngẫu nhiên: Trong một số trường hợp, không thể xác định chính xác vị trí của mìn chỉ dựa vào những con số gợi ý; do đó trò chơi mang tính may rủi.
Trong "Dò mìn", người chơi thi đấu với nhau để hoàn thành trò chơi trong thời gian sớm nhất có thể.
Sadirac là một phần của vùng Entre-Deux-Mers.
Trong khi Saint-Caprais-de-Bordeaux trong năm 1962 chỉ có 666 dân cư thì 1999 dân số đã tăng lên 2.534.
Saint-Jean-Pied-de-Port là một xã trong tỉnh Pyrénées-Atlantiques, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine của nước Pháp, có dân số là 1.417 người (thời điểm 1999).
Khác với suy luận thống kê theo mẫu lặp ("frequentist"), suy luận Bayes yêu cầu một niềm tin trước ("prior belief") về xác suất xảy ra một giả thuyết, và được cập nhật liên tục thông qua các dữ liệu hay bằng chứng quan sát được.
Khi có đủ bằng chứng, mức độ tin tưởng này thường trở nên rất cao hoặc rất thấp.
trong đó chúng ta sẽ sủ dụng phương thức như sau
- formula_15 được gọi là "xác suất hậu nghiệm" của formula_2 nếu biết formula_3.
Việc nhân xác suất tiên nghiệm formula_4 với hệ số formula_18 sẽ không bao giờ cho ra một xác suất lớn hơn 1.
Với 2 bằng chứng độc lập formula_34 và formula_35, ta có thể áp dụng suy luận Bayes lặp đi lặp lại.
Bên cạnh các xác suất, ta nên tính một hàm mất mát (loss function) nhằm mục đích phản ánh các hậu quả của việc phạm sai lầm.
Bé Khoai chọn ngẫu nhiên một hộp, rồi nhặt đại một chiếc bánh.
Ta biết rằng đối với bé Khoai, hai hộp là như nhau, do đó, "P"("H") = "P"("H"), và tổng của chúng phải bằng 1, do đó cả hai đều bằng 0,5.
Điều này phản ánh trực giác của ta rằng chiếc bánh có khả năng được lấy từ hộp 1 hơn, do hộp này có tỉ lệ bánh quy bơ so với bánh quy sô-cô-la cao hơn hộp kia.
Giả sử rằng một xét nghiệm cho một căn bệnh cho ra các kết quả sau:
và do đó, xác suất cho việc kết quả xét nghiệm dương tính là một dương tính sai là khoảng  (1 − 0,019) = 0,981.
Mặt khác, kết quả âm tính sai là khi một xét nghiệm đối với một người có bệnh nhưng lại cho ra kết quả âm tính.
Trong một phiên tòa, một thành viên bồi thẩm đoàn có thể dùng suy luận Bayes để tính lũy các bằng chứng chống và bằng chứng bảo vệ bị cáo, và để xem tổng lại thì nó đã vượt qua ngưỡng của cá nhân vị bồi thẩm cho một nghi ngờ hay chưa.
Suy luận Bayes cho ta biết rằng nếu ta có thể gán một xác suất p(G) cho khả năng bị cáo có tội trước khi ta xét đến bằng chứng về DNA, thì ta có thể tính lại xác suất này theo xác suất có điều kiện formula_52, do
Việc áp dụng suy luận Bayes có lợi ích là nó đã cho vị bồi thẩm một cơ chế hình thức cho việc kết hợp các bằng chứng được đưa ra.
John Craven USN, chuyên gia nước sâu của Hải quân Mỹ, tin rằng xác tàu ở nơi khác và ông đã tổ chức một cuộc tìm kiếm ở phía Tây Nam Açores, dựa vào một phương pháp gây tranh cãi - phép đạc tam giác xấp xỉ bằng ống nghe dưới nước ("approximate triangulation by hydrophones").
Các xác suất này được cộng lại với nhau để tạo một lưới xác suất toàn cục.
Điều này buộc xác suất của tất cả các ô khác phải được tính lại (tăng lên), cũng theo Định lý Bayes.
Khi áp dụng cho phân loại thống kê ("statistical classification") trong những năm gần đây, suy luận Bayesian đã được sử dụng để nhận diện spam (thư nhũng lạm).
Designed for cognitive science; bảo trì bởi Tom Griffiths .
- Bayesian Rating/Ranking Cài đặt Định lý Bayes cho các hệ thống đánh giá và xếp loại trực tuyến
Trong khi Saint-Léon trong năm 1962 chỉ có 181 dân cư thì năm 1999 dân số đã là 242 người.
Tây Kalimantan (tiếng Indonesia: Kalimantan Barat, thường viết tắt là Kalbar) là một tỉnh của Indonesia ở Kalimantan - phần đảo Borneo thuộc Indonesia.
Vào khoảng thế kỷ 17, Dayaks là bộ tộc duy nhất sinh sống ở đây.
Vùng thủ đô quốc gia, bao gồm thành phố Manila không được chia thành các tỉnh.
Một dân biểu quốc hội ("kinatawan") đại diện cho một quận ở Hạ viện.
Dưới tỉnh trưởng là các sở như: hành chính, pháp chế, thông tin, công nghệ, ngân khố.
Tên của tỉnh này được đặt theo một từ của tiếng Tây Ban Nha là "lago", có nghĩa "hồ".
Trong bản đề nghị của Mann và Weiss (1996), thì tông "Hominini" bao gồm chi "Pan" cũng như chi "Homo" được tách thành hai phân tông.
Chương trình Nghị sự 21 của Việt Nam
Phía bắc giáp tỉnh Bắc Kalimantan và bang Sarawak của Malaysia, phía nam giáp tỉnh Nam Kalimantan, phía đông giáp biển Sulawesi, phía tây giáp các tỉnh Tây Kalimantan và Trung Kalimantan.
Sự tồn tại của vương quốc này được khẳng định qua bằng chứng là một bia ký bằng đá gọi là Prasasti hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Quốc gia Jarkarta.
Nó nằm trên bờ biển phía bắc của miền đông Java tại cửa sông Mas và dọc theo các cạnh của eo biển Madura.
Bây giờ hai con vật này đã trở thành biểu tượng của thành phố, đối diện nhau cạnh tượng đài "Tugu Pahlawan" (Tượng đài của những anh hùng).
- Phía Bắc giáp xã Nam Đàn, xã Đại Huệ và xã Yên Trung.
Tiêu Bảo Quyển (483 - 501) làm vua nước Tề trong 3 năm (từ 499 - 501) nhưng chỉ lo vui chơi bên cạnh người vợ Phan Ngọc Nhi.
Các loại hợp đồng tổng thầu EPC khác loại còn có:
Khối doanh nghiệp dân doanh hiện nay có tới 160000 doanh nghiệp và 18500 ngàn hợp tác xã, đến 96% là doanh nghiệp nhỏ và vừa tuy có lợi thế về tổ chức bộ máy gọn nhẹ dễ thích ứng với biến động thị trường nhưng không có thương hiệu và chiến lược kinh doanh bền vững.
- Thành phố cũ Cao Lãnh, tỉnh lỵ tỉnh Đồng Tháp (trước năm 1975 là tỉnh lỵ tỉnh Kiến Phong cũ); tương ứng với địa bàn các phường Cao Lãnh, Mỹ Ngãi và Mỹ Trà nay
- Sông Nam Định: con sông chảy qua thành phố Nam Định
Hoa màu đỏ hay hồng, thường là có các mảng màu trắng ở phía trên ống hoa.
Sứ sa mạc là một loại cây trồng trong nhà phổ biến tại khu vực ôn đới.
Saint-Sulpice-et-Cameyrac là một xã trong tỉnh Gironde, thuộc vùng hành chính Aquitanien của nước Pháp, có dân số là 3932 người (thời điểm 1999).
Trong khi Salleboeuf trong năm 1962 còn có 700 dân cư thì 1999 đã có 1.926 người dân.
Loài điển hình của chi này là "Alstonia scholaris" (L.) R.Br., nguyên thủy có danh pháp "Echites scholaris" do Linnaeus đặt năm 1767.
Cụm hoa mọc ở đầu ngọn hay nách lá, bao gồm các xim hay tán phức tạp.
Các thùy của tràng hoa gối lên mé trái (ở "A. rostrata") hay mé phải (ở "A. macrophylla") trong chồi hoa.
Các cây trong nhánh "Alstonia" sản sinh ra gỗ nhẹ, trong khi các cây trong nhánh "Monuraspermum" và "Dissuraspermum" sinh ra gỗ nặng.
Léveillé - Hoa sữa Maire, Mạy đót hương, Mớp Maire
Bánh làm từ lá rau khúc, gạo nếp, nhân đậu xanh, thịt lợn mỡ.
Rau khúc có hai loại: khúc tẻ và khúc nếp.
Nguyên liệu chủ đạo làm nên hương vị của món bánh này là rau khúc.
Mùa hái rau khúc là mùa thu sang mùa đông lúc đó cây đã trưởng thành.
Saussignac là một xã trong tỉnh Dordogne, thuộc vùng hành chính Aquitanien của nước Pháp, có dân số là 411 người (thời điểm 1999).
Soustons là một xã trong tỉnh Landes, thuộc vùng hành chính Aquitanien của nước Pháp, có dân số là 5.743 người (thời điểm 1999).
Uzeste là một xã trong tỉnh Gironde, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine của nước Pháp, có dân số là 416 người (thời điểm 1999).
Villenave-d'Ornon là một nơi trồng nho trong vùng trồng nho Graves.
- Emmanuel Chabrier, nhà soạn nhạc và nghệ sĩ dương cầm
Brioude là một xã trong tỉnh Haute-Loire, thuộc vùng hành chính Auvergne-Rhône-Alpes của nước Pháp, có dân số là 6.820 người (thời điểm 1999).
Ký hiệu cờ vua đại số (tiếng Anh: Chess algebraic notation) là cách biểu diễn các nước đi trong một ván cờ vua bằng các ký hiệu quân cờ kết hợp với vị trí của các ô trên bàn cờ.
Tên một ô là sự kết hợp tên một cột với số của một hàng, chẳng hạn, g5.
Ví dụ: Trong thế cờ trên, Trắng có hai mã ở "b1" và "f3" đều có thể đi đến "d2" thì nước đi của chúng sẽ là:
Bắt Tốt qua đường: ký hiệu có bổ sung thêm e.p (viết tắt của "en passant"), với Tiếng Việt thì dùng q.đ.
- Dấu "!?" chỉ nước đi có vẻ tốt;
Tên gọi Satun trong tiếng Thái biến âm của tiếng Malay Setul, có nghĩa là cây măng cụt.
Các huyện này được chia thành các xã, thôn.
Chanthaburi là nơi một cộng đồng người Việt theo Công giáo tới lánh nạn và định cư vì chính sách cấm đạo tại Đàng Trong thời Trịnh-Nguyễn phân tranh.
Tỉnh Phuket cũng giáp ranh tỉnh này về phía Tây, nhưng không giáp trên đất liền.
Bốn phiên bản của bài hát đã được phát hành, trong số đó có phiên bản dàn nhạc gốc và phiên bản phối âm.
Ngoài ra, còn có phiên bản tiếng Việt với tên gọi "Điều đó không thật đẹp sao?", do ca sĩ Thanh Trúc thể hiện, và phiên bản tiếng Trung với tên gọi "Huyến lạn vô bỉ" (绚烂无比- Sự rực rỡ không thể sánh được).
Avram Noam Chomsky (sinh ngày 7 tháng 12 năm 1928) là một giáo sư, trí thức công chúng người Mỹ, nổi danh nhờ các nghiên cứu về ngôn ngữ học, phê bình xã hội và hoạt động chính trị.
Trong khoảng thời gian nghiên cứu sau đại học tại Hội Nghiên cứu sinh Harvard ("Society of Fellows"), Chomsky hoàn thiện luận văn ngữ pháp chuyển đổi và nhận bằng tiến sĩ vào năm 1955.
Năm 1988, Chomsky cộng tác với Edward S.
Những tư tưởng của ông do vậy có một sức ảnh hưởng lớn lao tới các phong trào chống tư bản và phản đế ở Mỹ.
Noam là con đầu lòng của vợ chồng Chomsky.
Ông cũng theo học tại trường trung học Do Thái ở Cao đẳng Gratz, nơi cha ông giảng dạy.
Ông dạy thêm tiếng Do Thái để tạo thu nhập, trang trải học phí.
Giai đoạn 1951–1955, Noam gia nhập Hội Nghiên cứu sinh tại Đại học Harvard, nơi ông chú tâm nghiên cứu và hoàn thành luận văn tiến sĩ.
Tấm bằng Tiến sĩ Ngôn ngữ học đã giúp Noam được miễn nhập ngũ theo chương trình nghĩa vụ quân sự của Mỹ từ năm 1955.
Ông bị cuốn hút bởi lý tưởng về một xã hội theo chủ nghĩa vô chính phủ công đoàn, gần giống như các công xã vô chính phủ thời Nội chiến Tây Ban Nha được nhắc đến trong tác phẩm "Catalonia – Tình yêu của tôi" (1938) của Orwell.
Ông cùng bà Carol sinh bé gái đầu lòng cùng năm đó, đặt tên là Aviva Chomsky.
Ông cho rằng Skinner đã bỏ qua vai trò sáng tạo của con người trong ngôn ngữ và bài phê bình trên đã nâng tầm Chomsky trở thành một trí thức thực thụ.
Các bài giảng Beckman của ông tại Berkeley đã được sưu tập và xuất bản thành sách dưới nhan đề "Language and Mind" vào năm 1968.
Bài phê bình của ông về sự can dự của Hoa Kỳ năm 1967, mang tiêu đề "Bổn phận của những người trí thức", cùng nhiều bài đăng khác trên tạp chí "The New York Review of Books", đã chứng tỏ ông là một nhà bất đồng chính kiến công khai.
Mặc dù hoài nghi về mục đích của các cuộc biểu tình sinh viên năm 1968, Chomsky vẫn nhiệt thành ủng hộ các nhóm hoạt động sinh viên, và cùng với đồng nghiệp Louis Kampf, điều hành các khóa học chính trị chui tại MIT, tránh né khoa Lý luận chính trị đang bị phe Bảo thủ chi phối.
Đóng góp của Chomsky trong lĩnh vực ngôn ngữ học tiếp tục được quốc tế công nhận khi ông liên tục giành về các tấm bằng tiến sĩ danh dự.
Các buổi đàm thoại chính trị của ông vấp phải nhiều tranh cãi, nhất là vì những phê phán của ông đối với chính phủ và quân đội Israel.
Trong tác phẩm, Chomsky và Herman so sánh phản ứng của giới truyền thông Hoa Kỳ đối với nạn diệt chủng Campuchia và với sự kiện Indonesia chiếm đóng Đông Timor.
Chomsky bị lên án vì dám bênh vực Faurisson.
Năm 1983, ông xuất bản cuốn "The Fateful Triangle", trong đó lập luận rằng Hoa Kỳ đã liên tục sử dụng xung đột Israel – Palestine để trục lợi.
Vào những năm 1990, Chomsky hoạt động chính trị tích cực hơn.
Sau vụ khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001, Chomsky được giới báo chí hiếu kỳ tìm tới phỏng vấn; Seven Stories Press hiệu đính và xuất bản những cuộc phỏng vấn này vào tháng 10 cùng năm.
Cùng năm đó, Chomsky tới Thổ Nhĩ Kỳ để dự phiên tòa xét xử một nhà xuất bản bị buộc tội phản quốc vì cho in ấn một trong số các tác phẩm của ông.
Bộ phim tài liệu mang tên "Requiem for the American Dream" phát hành vào năm 2015 đã tóm lược lập trường của Chomsky về chủ nghĩa tư bản và sự bất bình đẳng kinh tế thông qua "bài hội thảo 75 phút".
Ông lập luận rằng tất cả loài người đều sở hữu chung một cấu trúc ngôn ngữ cơ bản, bất kể sự khác biệt về văn hóa xã hội.
Ngoài ra, dù rằng trẻ em và mèo con đều có khả năng suy luận quy nạp, song nếu ta cho chúng tiếp xúc với cùng một dữ liệu ngôn ngữ, đứa trẻ loài người sẽ luôn đắc thụ khả năng hiểu và sản xuất ngôn ngữ, còn bé mèo sẽ chẳng thể tiếp thụ được hai khả năng đó.
=== Ngữ pháp chuyển đổi – tạo sinh ===
Theo đó, các nguyên tắc ngôn ngữ có thể tạo sinh một cách toán học các cấu trúc câu tiềm năng trong ngôn ngữ.
Tuy vậy, thuyết chi phối và ràng buộc hậu thân đã thay thế nó và trở nên cực kỳ ảnh hưởng vào đầu những năm 1990, thời điểm mà giới ngôn ngữ học đang ưa chuộng cách tiếp cận "tối giản" đối với ngữ pháp.
Ông coi mình là một người theo chủ nghĩa công đoàn – vô chính phủ hoặc chủ nghĩa xã hội tự do cá nhân.
Ông cho rằng với tư cách là một người trí thức, bổn phận của ông là sử dụng đặc lợi xã hội, nguồn lực và thành quả đào tạo của mình để hỗ trợ các phong trào dân chủ được lòng dân.
Ông cho rằng Mỹ tìm cách trấn áp bất cứ phong trào nào ở một số quốc gia ví dụ mà không tuân theo lợi ích của họ và sắp đặt các chính quyền thân Mỹ lên nắm quyền.
Chomsky chỉ trích sự can thiệp của Mỹ trong cuộc xung đột Israel – Palestine vì ông cho rằng Mỹ liên tục ngăn cản hai nước tiến đến một giải pháp hòa bình.
Ông cho rằng các nước tư bản phương Tây chưa thực sự dân chủ, bởi lẽ xã hội thực sự dân chủ là xã hội mà trong đó toàn bộ nhân dân có tiếng nói trong chính sách kinh tế công.
Chomsky coi chủ nghĩa xã hội tự do cá nhân và chủ nghĩa nghiệp đoàn vô chính phủ như những ý hệ kế thừa của các tư tưởng tự do cổ điển Thời kỳ Khai sáng, khẳng định bản thân tin vào "sự bồi dưỡng đặc tính tự do cá nhân và sự sáng tạo của con người".
Từ lâu ông đã tán thành phương án tả khuynh hai dân tộc ở Israel và Palestine, theo đó ủng hộ việc tạo lập một nhà nước dân chủ ở Levant của cả người Do Thái lẫn người Ả Rập.
Chomsky khẳng định rằng sự kiểm duyệt theo kiểu này, bởi các lực lượng của "thị trường tự do" dẫn dắt bởi nhà nước, xảo quyệt hơn và khó bị đạp đổ hơn hệ thống kiểm duyệt của Liên Xô năm xưa.
Chomsky đã bị cáo buộc là đánh giá các chế độ xã hội chủ nghĩa hoặc cộng sản chủ nghĩa mềm mỏng hơn, trong khi lại xét nét chi li các chế độ tư bản chủ nghĩa:
Những người bênh vực Chomsky phản bác rằng quan điểm của ông thường bị cắt xén hoặc gạt ra bên lề các cuộc thảo luận công chúng.
Chomsky coi cuốn "" (1966) là trước tác quan trọng nhất của ông; tuy nhiên, một số nhà triết học và sử học không đồng tình với cách diễn giải thư tịch cổ điển và cách dùng thuật ngữ triết học của Chomsky trong tác phẩm.
Đóng góp học thuật của Chomsky trải dài khắp chiều dài lịch sử tri thức và thế giới, trong đó bao gồm lịch sử triết học.
Hằng ngày ông đọc từ bốn đến năm tờ báo; ở Hoa Kỳ, ông đăng ký theo dõi các tờ báo như "The Boston Globe", "The New York Times", "The Wall Street Journal", "Financial Times", và "The Christian Science Monitor".
Chomsky thường tránh các hội thảo học thuật, kể cả các hội đàm luận chính trị cánh tả như Hội thảo Học giả Xã hội chủ nghĩa, thay vào đó ưa thích việc thuyết giảng trước các hội nhóm hoạt động hoặc tổ chức các buổi seminar đại học với đông đảo khán giả.
Hình ảnh cộng đồng và danh tiếng xã hội của Chomsky thường ảnh hướng đến sự đón nhận của công chúng đối với các công trình của ông.
Bên cạnh đó, đóng góp của ông cho lý thuyết automat và hệ phân cấp Chomsky cũng gây được tiếng vang lớn trong ngành khoa học máy tính, và ông cũng thường được trích dẫn trong ngành ngôn ngữ học máy tính.
Thuyết ngữ pháp tạo sinh của Chomsky cũng có một ảnh hướng hết sức lớn lao đến ngành lý thuyết phân tích âm nhạc, kết tinh trong thuyết tạo sinh âm nhạc thanh điệu do Fred Lerdahl và Ray Jackendoff đề xướng.